<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?><FictionBook xmlns="http://www.gribuser.ru/xml/fictionbook/2.0" xmlns:l="http://www.w3.org/1999/xlink"><description><title-info><genre>sf</genre><author><first-name>Orson</first-name><middle-name>Scott</middle-name><last-name>Card</last-name></author><book-title>Gra Endera</book-title><annotation><p>Wobec �miertelnego zagro�enia z kosmosu Ziemia przygotowuje swoj� bro� ostatniej nadziei. Jest ni� ch�opiec, w kt�rym odkryto zal��ki niezwyk�ego geniuszu wojskowego.</p><p>Czas nagli, a przysz�o�� dw�ch cywilizacji spoczywa w r�kach dziecka�</p><empty-line/><p>Nagroda Nebula 1985.</p><p>Nagroda Hugo 1986.</p></annotation><date>1991</date><coverpage><image l:href="#cover"/></coverpage><lang>pl</lang><src-lang>en</src-lang><translator><first-name>Piotr</first-name><middle-name>W.</middle-name><last-name>Cholewa</last-name></translator><sequence name="Ender (pl)" number="01"/></title-info><src-title-info><genre>sf</genre><author><first-name>Orson</first-name><middle-name>Scott</middle-name><last-name>Card</last-name></author><book-title>Ender's Game</book-title><date>1985</date><lang>en</lang></src-title-info><document-info><author><nickname>Verdi1</nickname></author><program-used>Fiction Book Designer, FictionBook Editor Release 2.6, fb2cut 2.5.4, fb2cut 2.6.2</program-used><date value="2011-04-05">05.04.2011</date><id>FBD-0D3119-8FAB-544E-4C8C-9EF5-7E0A-C13CA9</id><version>1.0</version></document-info><publish-info><book-name>Gra Endera</book-name><publisher>Editions Spotkania &amp; Fantastyka</publisher><city>Warszawa</city><year>1991</year><isbn>83-85195-16-5</isbn></publish-info></description><body><title><p>Orson Scott Card</p><p>Gra Endera</p></title><section><p><emphasis>Dla Geoffreya, dzi�ki kt�remu pami�tam</emphasis></p><p><emphasis>jak m�ode i jak stare mog� by� dzieci</emphasis></p></section><section><title><p>Podzi�kowania</p></title><p><emphasis>Cz�� tej ksi��ki pochodzi z mojego pierwszego opublikowanego opowiadania science flction �Ender�s Game�. Ukaza�o si� ono w 1977 roku, w sierpniowym numerze �Analogu� wydawanego przez Bena Bov�; jego wiara we mnie i w to opowiadanie sta�o si� fundamentem mojej kariery.</emphasis></p><p><emphasis>Harriet McDougal z �Tor� jest najrzadziej spotykanym gatunkiem Wydawcy � rozumiej�cym utw�r i pomagaj�cym autorowi uczyni� go takim, jakim by pragn��. Nie p�ac� jej tyle, ile powinni. Praca Harriet by�a nieco l�ejsza dzi�ki nieocenionym wysi�kom mojego sta�ego redaktora, Kristine Card jej tak�e nie p�ac� tyle, ile powinienem.</emphasis></p><p><emphasis>Wdzi�czny jestem tak�e Barbarze Bova, mojemu przyjacielowi i agentowi w chudych, i z rzadka t�ustych, latach oraz Tomowi Doherty, mojemu wydawcy, kt�ry pozwoli� si� przekona�, by wyda� t� ksi��k� w �ABA� w Dallas, co dowodzi albo jego wspania�ej intuicji, albo tego, jak zm�czony mo�e by� cz�owiek na konwencie.</emphasis></p></section><section><title><p>Rozdzia� l</p><p><emphasis>Trzeci</emphasis></p></title><p><emphasis>��Patrzy�em przez jego oczy, s�ucha�em przez jego uszy i m�wi� ci, �e to on. A w ka�dym razie nie znajdziemy ju� nikogo lepszego.</emphasis></p><p><emphasis>��To samo m�wi�e� o bracie.</emphasis></p><p><emphasis>��Brat nie przeszed� test�w. Z innych powod�w. Zdolno�ci nie mia�y tu nic do rzeczy.</emphasis></p><p><emphasis>��To samo by�o z siostr�. Co do niego tak�e istniej� w�tpliwo�ci. Jest zbyt mi�kki, zbyt ch�tnie poddaje si� cudzej woli.</emphasis></p><p><emphasis>��Nie wtedy, kiedy ten kto� jest jego wrogiem.</emphasis></p><p><emphasis>��Wi�c co mamy robi�? Przez ca�y czas otacza� go nieprzyjaci�mi?</emphasis></p><p><emphasis>��Je�li b�dzie trzeba�</emphasis></p><p><emphasis>��M�wi�e� chyba, �e lubisz tego dzieciaka.</emphasis></p><p><emphasis>��Je�li dorw� go robale, to przy nich wydam mu si� ukochanym wujkiem.</emphasis></p><p><emphasis>��No dobra. W ko�cu ratujemy �wiat. Bierzmy go.</emphasis></p><empty-line/><p>Pani od monitora u�miechn�a si� �licznie, pog�adzi�a go po w�osach i powiedzia�a:</p><p>��Przypuszczam, Andrew, �e masz ju� absolutnie dosy� tego obrzydliwego czujnika. Mam dla ciebie dobr� nowin�. Dzisiaj go zabierzemy. Wyjmiemy go zaraz i nic nie poczujesz.</p><p>Ender kiwn�� g�ow�. Naturalnie, to by�o k�amstwo, �e nie poczuje b�lu. Ale poniewa� doro�li powtarzali je zawsze, kiedy <emphasis>mia�o</emphasis> go bole�, m�g� uzna� to stwierdzenie za �cis�� prognoz�. Czasami na k�amstwach mo�na polega� bardziej ni� na prawdzie.</p><p>��Podejd�, Andrew. Usi�d� tutaj, na stole. Doktor zaraz do ciebie przyjdzie.</p><p>Wyjm� czujnik. Ender pr�bowa� sobie wyobrazi� ma�y aparacik, kt�ry zniknie mu z karku. B�d� przewraca� si� w ��ku i nic nie b�dzie uciska�. Nie b�d� czu�, jak mnie sw�dzi i rozgrzewa si� pod prysznicem.</p><p>I Peter przestanie mnie nienawidzi�. Wr�c� do domu i poka�� mu, �e nie mam ju� czujnika i �e to nie moja wina. B�d� zwyczajnym dzieckiem. Wszystko si� u�o�y. Daruje mi, �e nosi�em czujnik o ca�y rok d�u�ej od niego. Zostaniemy�</p><p>Przyjaci�mi chyba nie. Nie, Peter jest zbyt niebezpieczny. �atwo wpada w gniew. Ale bra�mi. Nie wrogami, nie przyjaci�mi, tylko bra�mi � takimi, kt�rzy potrafi� �y� w jednym domu. Przestanie mnie nienawidzi�, zostawi w spokoju. I kiedy zechce gra� w robale i astronaut�w, mo�e nie b�d� musia� si� bawi�, mo�e pozwoli mi zwyczajnie poczyta�.</p><p>Ale Ender wiedzia�, nawet gdy o tym wszystkim my�la�, �e Peter nie zostawi go w spokoju. W oczach Petera, kiedy by� w tym gniewnym nastroju, by�o co� takiego, jaki� b�ysk� wiedzia�, �e Peter na pewno <emphasis>nie</emphasis> zostawi go w spokoju. Musz� po�wiczy� na pianinie, Ender. M�g�by� przewraca� mi strony? Co, dzidziu� z czujnikiem jest zbyt zaj�ty, �eby pom�c w�asnemu bratu? Mo�e jest za m�dry? Musisz zabi� paru robali, astronauto? Nie, nie, nie chc� twojej pomocy. Sam sobie poradz�, ty b�karcie, ty ma�y Trzeci.</p><p>��To potrwa tylko chwilk�, Andrew � powiedzia� doktor. Ender kiwn�� g�ow�.</p><p>��Zosta� zaprojektowany tak, �eby da� si� wyj��. Bez �adnych infekcji, bez uraz�w. Poczujesz lekkie �askotanie. Czasem ludzie m�wi�, �e maj� wra�enie braku. B�dziesz si� za czym� rozgl�da�, czego� szuka�, ale nic nie znajdziesz i nie b�dziesz pami�ta�, co to by�o. Wi�c ci powiem. B�dziesz szuka� czujnika, a jego nie b�dzie. Po kilku dniach uczucie minie.</p><p>Doktor przekr�ci� mu co� na karku. Ig�a b�lu przebi�a nagle Endera od szyi do l�d�wi. Czu�, jak cia�o wstrz�sa si� i wygina do ty�u; g�owa uderzy�a o blat. Wiedzia�, �e kopie nogami, �e jedn� r�k� a� do b�lu �ciska drug�.</p><p>��Deedee! � krzykn�� doktor. � Chod� tu natychmiast! � wbieg�a zdyszana piel�gniarka. � Musimy rozlu�ni� mu mi�nie. Daj mi to, zaraz! Na co czekasz!</p><p>Co� przesz�o z r�k do r�k, Ender nie wiedzia�, co to by�o. Przetoczy� si� na bok i spad� ze sto�u.</p><p>��Niech pan go �apie � wrzasn�a piel�gniarka.</p><p>��Przytrzymaj go�</p><p>��Niech pan go trzyma, doktorze. Dla mnie jest za silny�</p><p>��Nie wszystko! Serce mo�e nie wytrzyma�</p><p>Ender poczu�, jak ig�a wbija mu si� w kark, tu� ponad ko�nierzykiem. Pali�o, ale gdziekolwiek doszed� ten p�omie�, jego mi�nie rozkurcza�y si� wolno. M�g� ju� zap�aka� ze strachu i b�lu.</p><p>��Jak si� czujesz, Andrew? � pyta�a piel�gniarka.</p><p>Andrew nie m�g� sobie przypomnie�, jak si� m�wi. Podnie�li go z pod�ogi i po�o�yli na stole. Sprawdzili puls, zrobili jeszcze inne rzeczy. Nie rozumia�, co si� dzieje.</p><p>Doktor trz�s� si� ca�y; g�os mu dr�a�.</p><p>��Zostawiaj� dzieciakowi to paskudztwo na trzy lata, wi�c czego si� spodziewaj�? Mogli�my go wy��czy�, rozumie pani? Mogli�my wyczepi� m�zg ju� na zawsze.</p><p>��Kiedy �rodek przestanie dzia�a�? � spyta�a piel�gniarka.</p><p>��Prosz� go zatrzyma� jeszcze przez godzin�. Je�li nie zacznie m�wi� za kwadrans, prosz� mnie wezwa�. Mog�em go wyczepi� do ko�ca. Nie mam m�zgu robala.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Wr�ci� na lekcj� panny Pumphrey ledwie pi�tna�cie minut przed ko�cowym dzwonkiem. Wci�� jeszcze czu� si� troch� niepewnie.</p><p>��Dobrze si� czujesz, Andrew? � spyta�a panna Pumphrey. Kiwn�� g�ow�.</p><p>��Zas�ab�e�? Pokr�ci�.</p><p>��Nie wygl�dasz za dobrze.</p><p>��Nic mi nie jest.</p><p>��Lepiej usi�d�.</p><p>Ruszy� do swojej �awki, ale zatrzyma� si�. Czego w�a�ciwie szuka�? Nie m�g� sobie przypomnie�.</p><p>��Twoje miejsce jest dalej � powiedzia�a panna Pumphrey. Usiad�, ale wiedzia�, �e szuka czego� innego, czego�, co utraci�. P�niej znajd�.</p><p>��Tw�j czujnik � szepn�a dziewczynka z ty�u. Andrew wzruszy� ramionami.</p><p>��Jego czujnik � powt�rzy�a innym.</p><p>Andrew przesun�� palcami po szyi. Trafi� na banda�. Czujnika nie by�o. Teraz niczym nie r�ni� si� od pozosta�ych.</p><p>��Jeste� sp�ukany, Andy? � spyta� ch�opak, siedz�cy w s�siednim rz�dzie, troch� z ty�u. Nie pami�ta� jego imienia. Peter. Nie, to by� kto� inny.</p><p>��Panie Stilson, m�g�by pan nie przeszkadza�? � spyta�a panna Pumphrey. Stilson skrzywi� si�.</p><p>Panna Pumphrey m�wi�a o mno�eniu. Ender bawi� si� na komputerze rysuj�c konturow� map� g�rzystej wyspy i ka��c potem wy�wietla� j� w trzech wymiarach ze wszystkich stron. Nauczycielka dowie si�, oczywi�cie, �e nie uwa�a�, ale nie b�dzie mu zwraca� uwagi. Zawsze zna� odpowied�, nawet wtedy, gdy s�dzi�a, �e nie uwa�a.</p><p>W rogu ekranu pojawi�o si� s�owo i zacz�o marsz wok� kraw�dzi. Z pocz�tku widzia� je do g�ry nogami i od ty�u, ale wiedzia�, co oznacza na d�ugo przedtem, nim dotar�o do dolnego brzegu i odwr�ci�o si� we w�a�ciw� stron�: TRZECI.</p><p>Ender u�miechn�� si�. To on wymy�li� spos�b na przekazywanie wiadomo�ci tak, by p�yn�y po ekranie. Chocia� nieznany wr�g chcia� go urazi�, metoda wyra�a�a uznanie dla jego pomys�owo�ci. To nie jego wina, �e by� Trzecim. To by� pomys� rz�du, oni wydali zezwolenie � jak inaczej Trzeci, taki jak Ender, m�g�by trafi� do szko�y? A teraz zabrali mu czujnik. Eksperyment zatytu�owany Andrew Wiggin nie uda� si� mimo wszystko. By� pewien, �e gdyby tylko mogli, cofn�liby to uchylenie zakazu, dzi�ki kt�remu si� urodzi�. Nie uda�o si�, wi�c mo�na skasowa� pr�bk�.</p><p>Zadzwoni� dzwonek. Wszyscy wy��czali swoje ekrany albo po�piesznie wpisywali jakie� notki. Niekt�rzy zrzucali lekcje i dane do domowych komputer�w. Ma�a grupka zebra�a si� przy drukarkach czekaj�c na wydruk czego�, co chcieli pokaza�. Ender roz�o�y� palce nad dzieci�c� klawiatur� w rogu i zastanawia� si�, jakby to by�o, gdyby mia� d�onie tak du�e, jak doro�li. To musi by� g�upie uczucie, takie wielkie i niezgrabne r�ce, grube, kr�tkie paluchy i t�uste d�onie. Oczywi�cie, maj� wi�ksze klawiatury, ale jak mog� tymi paluchami wykre�li� cienk� lini�? Ender potrafi� to robi� tak precyzyjnie, �e rysowa� spiral� o siedemdziesi�ciu dziewi�ciu zwojach, od �rodka do brzegu ekranu, a linie ani razu nie krzy�owa�y si� ani nie nak�ada�y. Przynajmniej mia� co robi�, gdy nauczycielka nudzi�a o arytmetyce. Arytmetyka! Valentine nauczy�a go arytmetyki, kiedy mia� trzy lata.</p><p>��Lepiej si� czujesz, Andrew?</p><p>��Tak, psze pani.</p><p>��Sp�niasz si� na autobus.</p><p>Ender kiwn�� g�ow� i wsta�. Wszyscy ju� wyszli. Ale na pewno czekaj�, ci �li. Nie mia� ju� czujnika, widz�cego to, co on widzia�, s�ysz�cego to, co s�ysza�. Mogli m�wi�, co tylko chcieli. Mogli go nawet uderzy� � nikt ju� ich nie zobaczy i nie przyjdzie Enderowi z pomoc�. Posiadanie czujnika mia�o swoje dobre strony, kt�rych b�dzie mu brakowa�o.</p><p>Oczywi�cie, by� tam Stilson. Nie by� wi�kszy ni� reszta dzieci, ale wi�kszy od Endera. I mia� ze sob� kilku innych. Jak zawsze.</p><p>��Cze��, Trzeci.</p><p>Nie odpowiadaj. To nie ma sensu.</p><p>��Trzeci, m�wili�my do ciebie. S�yszysz, Trzeci, ty mi�o�niku robali? M�wili�my do ciebie.</p><p>Nie wiem, co odpowiedzie�. Cokolwiek powiem, tylko pogorszy spraw�. Wi�c b�d� milcza�.</p><p>��Ty, Trzeci, gnojku, obla�e�, co? My�la�e�, �e jeste� lepszy od wszystkich, ale straci�e� swojego pisklaczka, Trzeciaczku, i zosta� ci tylko banda� na szyi.</p><p>��Przepu�cicie mnie? � spyta� Ender.</p><p>��Czy go przepu�cimy? Czy powinni�my go przepu�ci�? � wszyscy si� za�miali. � Jasne, �e ci� przepu�cimy. Najpierw przepu�cimy ci r�k�, potem ty�ek, potem mo�e jeszcze kawa�ek kolana.</p><p>Pozostali wo�ali ju� ch�rem.</p><p>��Straci�e� pisklaka, Trzeciaku. Straci�e� pisklaka, Trzeciaku. Stilson popchn�� go jedn� r�k�. Kto� z ty�u odepchn�� go z powrotem.</p><p>��Karuzela co niedziela � odezwa� si� czyj� g�os.</p><p>��Tenis!</p><p>��Ping-pong!</p><p>To nie mog�o si� dobrze sko�czy�. Ender uzna� wi�c, �e lepiej b�dzie, je�li to nie on zostanie najbardziej nieszcz�liwym w tej grze. Kiedy Stilson znowu wyci�gn�� rami�, by go popchn��, spr�bowa� je z�apa�. Chybi�.</p><p>��Ojej, chcesz si� bi�, Trzeciaku? Chcesz si� ze mn� bi�? Ci z ty�u z�apali Endera, �eby go przytrzyma�. Ender nie mia� ochoty na �miech, ale si� roze�mia�.</p><p>��A� tylu was trzeba, �eby za�atwi� jednego Trzeciego?</p><p>��Jeste�my lud�mi, nie Trzeciakami, gnojku! A ty masz tyle si�y, co pierdni�cie.</p><p>Ale pu�cili go. A gdy tylko to zrobili, Ender kopn�� wysoko i mocno, trafiaj�c Stilsona w sam mostek. Tamten upad�. Ender by� zaskoczony � nie s�dzi�, �e uda mu si� powali� Stilsona jednym uderzeniem nogi. Nie przysz�o mu do g�owy, �e przeciwnik nie traktuje tej walki powa�nie, nie jest przygotowany na prawdziwie desperacki cios.</p><p>Na moment tamci odst�pili, a Stilson le�a� nieruchomo. Oni wszyscy zastanawiali si�, czy jeszcze �yje. Ender jednak my�la� o tym, jak unikn�� zemsty. Powstrzyma� ich od kolejnej napa�ci jutro. Musz� zwyci�y� raz na zawsze. Inaczej codziennie b�d� walczy� i za ka�dym razem b�dzie gorzej.</p><p>Mia� wprawdzie tylko sze�� lat, ale zna� niepisane prawa m�skiej walki. Nie wolno atakowa�, kiedy przeciwnik le�y bezradnie na ziemi. Tylko zwierz� mog�oby to zrobi�.</p><p>Zatem Ender podszed� do rozci�gni�tego na plecach Stilsona i kopn�� go znowu, w �ebra, z ca�ej si�y. Stilson j�kn�� i przetoczy� si� na bok. Ender obszed� go dooko�a i kopn�� w krocze. Stilson nie potrafi� nawet st�kn��, zwin�� si� tylko w p� i �zy pociek�y mu po twarzy.</p><p>Ender spojrza� zimno na pozosta�ych.</p><p>��Mo�e marzy si� wam, �e napadniecie mnie wszyscy na raz. Prawdopodobnie do�o�yliby�cie mi solidnie. Ale zapami�tajcie, co robi� z tymi, kt�rzy chc� mi zrobi� krzywd�. Od tej chwili przez ca�y czas b�dziecie si� zastanawia�, kiedy was dorw� i jak �le si� to sko�czy. Kopn�� Stilsona w twarz. Krew z nosa rozla�a si� po ziemi.</p><p>��Nie <emphasis>tak</emphasis> �le � powiedzia�. � Gorzej.</p><p>Odwr�ci� si� i odszed�. Nikt si� nie ruszy�. Skr�ci� w korytarz, prowadz�cy do przystanku. S�ysza�, jak ch�opcy z ty�u mrucz�:</p><p>��O, rany! Ale oberwa�!</p><p>Ender opar� czo�o o mur i p�aka�, p�ki nie przyjecha� autobus. Jestem taki jak Peter. Wystarczy mi zabra� czujnik i od razu jestem taki jak Peter.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 2</p><p><emphasis>Peter</emphasis></p></title><p><emphasis>��No dobra. Ju� po wszystkim. Co z nim?</emphasis></p><p><emphasis>��Przyzwyczajasz si�, kiedy �yjesz wewn�trz czyjego� cia�a przez par� lat. Teraz patrz� na jego twarz i nie wiem, co si� dzieje. Nie mam wprawy w ocenie wyrazu jego twarzy. Mam wpraw� w wyczuwaniu go.</emphasis></p><p><emphasis>��Daj spok�j, nie rozmawiamy o psychoanalizie. Jeste�my �o�nierzami, nie szamanami. Przed chwil� widzia�e�, jak pobi� szefa gangu.</emphasis></p><p><emphasis>��By� dok�adny. Nie pobi� go zwyczajnie, ale rozbi� na miazg�. Jak Mazer Rackham przy�</emphasis></p><p><emphasis>��Oszcz�d� sobie. A zatem w opinii komitetu ch�opak przechodzi.</emphasis></p><p><emphasis>��W zasadzie. Zobaczymy, co zrobi ze swoim bratem teraz, kiedy nie ma czujnika.</emphasis></p><p><emphasis>��Z bratem� nie boisz si� tego, co brat zrobi z </emphasis>nim<emphasis>?</emphasis></p><p><emphasis>��Sam mi m�wi�e�, �e w tym interesie nie da si� unikn�� ryzyka.</emphasis></p><p><emphasis>��Przelecia�em par� starych ta�m. Nic nie poradz�, lubi� tego ch�opaka. Obawiam si�, �e go za�atwimy.</emphasis></p><p><emphasis>��Naturalnie, �e tak. To nasz zaw�d. Jeste�my z�ymi czarownicami. Obiecujemy pierniczki, a potem po�eramy te bachory �ywcem.</emphasis></p><empty-line/><p>��Przykro mi, Ender � szepn�a Valentine ogl�daj�c banda� na szyi. Ender dotkn�� �ciany i drzwi zasun�y si� za nim.</p><p>��Ja si� nie przejmuj�. Dobrze, �e ju� go nie ma.</p><p>��Czego nie ma? � Peter wszed� do saloniku �uj�c chleb z mas�em orzechowym.</p><p>Ender nie widzia� swego brata jako �licznego dziesi�cioletniego ch�opca, tak jak doro�li. O ciemnych, g�stych, k�dzierzawych w�osach i twarzy, kt�ra mog�aby nale�e� do Aleksandra Wielkiego. Ender patrzy� na niego wy��cznie po to, by wykry� gniew albo nud�, niebezpieczne nastroje regularnie prowadz�ce do b�lu. W�a�nie teraz, gdy Peter dostrzeg� banda�, pojawi�a si� w jego oczach iskra gniewu.</p><p>Valentine tak�e j� zauwa�y�a.</p><p>��Teraz jest taki jak my � powiedzia�a szybko, by go uspokoi�, zanim zd��y uderzy�.</p><p>Peter jednak nie pozwoli� si� uspokoi�.</p><p>��Jak my? Dopiero teraz wyj�li mu to dra�stwo, kiedy ma sze�� lat. Kiedy tyje straci�a�? Mia�a� trzy lata. Ja nie sko�czy�em pi�ciu, kiedy mi je zabrali. On prawie przeszed�, ten szczeniak, ten ma�y robal.</p><p>Wszystko w porz�dku, my�la� Ender. M�w, Peter, m�w. Mo�e si� wygadasz.</p><p>��Ale teraz twoje anio�y str�e ju� ci� nie pilnuj� � stwierdzi� Peter. � Nie sprawdzaj�, czy co� ci� boli, nie s�uchaj�, co m�wi�, nie patrz�, co z tob� robi�. I co ty na to? No co?</p><p>Ender wzruszy� ramionami.</p><p>Peter nagle u�miechn�� si� i klasn�� w r�ce, jakby czym� ucieszony.</p><p>��Chod�, pobawimy si� w robali i astronaut�w.</p><p>��Gdzie mama? � spyta�a Valentine.</p><p>��Wysz�a. Teraz ja jestem szefem � odpar� Peter.</p><p>��Chyba zadzwoni� do taty.</p><p>��Dzwo� sobie. Wiesz, �e nigdy go nie ma.</p><p>��Zagram � powiedzia� Ender.</p><p>��B�dziesz robalem � o�wiadczy� Peter.</p><p>��Mo�e chocia� raz pozwolisz mu by� astronaut� � wtr�ci�a Valentine.</p><p>��Nie pchaj nosa w nie swoje sprawy, skar�ypyto � przerwa� jej Peter. � Chod� na g�r�, wybierzemy bro�.</p><p>Ender wiedzia�, �e nie b�dzie to dobra zabawa. Problem nie polega� na tym, kto wygra. Kiedy ch�opaki gra�y na korytarzach, ca�ymi grupami, robale nigdy nie wygrywa�y i czasem walka sz�a na ostro. Ale tutaj, w mieszkaniu, gra zacznie si� ostro i robal nie b�dzie m�g� si� zwyczajnie wycofa� i odej��, jak zrobi�y robale w prawdziwej wojnie. Robal musia� gra�, p�ki astronaut� nie uzna, �e wystarczy.</p><p>Peter otworzy� doln� szuflad� i wyj�� mask� robala. Matka by�a z�a, kiedy j� kupi�, ale tata powiedzia�, �e wojna nie zniknie, gdy ukryje si� maski robali i zabroni dzieciom bawi� si� zabawkowymi pistoletami laserowymi. Lepiej ju� rozgrywa� te gry wojenne i mie� wi�ksz� szans� prze�ycia, gdyby robale nadlecia�y znowu.</p><p>Je�eli prze�yj� t� gr�, pomy�la� Ender. Za�o�y� mask�. Zamkn�a go niby d�o� przyci�ni�ta do twarzy. Ale to nie jest prawdziwe bycie robalem. One nie nosz� takiej twarzy jak maski, to <emphasis>jest</emphasis> ich twarz. Ciekawe, czy na swojej planecie robale zak�adaj� maski ludzi i te� si� bawi�? Jak nas wtedy nazywaj�? Mi�czakami, bo w por�wnaniu z nimi cz�owiek jest taki mi�kki i �liski?</p><p>��Pilnuj si�, Mi�czaku � rzuci� Ender.</p><p>Ledwo widzia� brata przez wyci�te otwory. Peter u�miecha� si�.</p><p>��Mi�czaku, co? No dobra, robalu-brzydalu, zobaczymy, czy mo�na ci rozwali� to twoje ry�o.</p><p>Ender nie m�g� unikn�� ciosu. Dostrzeg� tylko, �e Peter lekko przenosi ci�ar cia�a. Maska ogranicza�a pole widzenia. Nagle poczu� b�l i ucisk uderzenia z boku g�owy; straci� r�wnowag� i upad�.</p><p>��Nie widzisz za dobrze, robalu, co? � spyta� Peter.</p><p>Ender zacz�� zdejmowa� mask�. Peter wcisn�� mu stop� w krocze.</p><p>��Nie �ci�gaj maski � powiedzia�.</p><p>Ender w�o�y� mask� na miejsce i odsun�� r�ce.</p><p>Peter nacisn�� mocniej. B�l przeszy� Endera; zwin�� si� w p�.</p><p>��Le� spokojnie, robalu. Zrobimy ci wiwisekcj�, robalu. Nareszcie uda�o nam si� z�apa� jednego z was �ywego i sprawdzimy, jak dzia�asz w �rodku.</p><p>��Przesta�, Peter � odezwa� si� Ender.</p><p>��Przesta�, Peter. Bardzo dobrze. Widz�, �e potraficie zgadywa� nasze imiona. Umiecie m�wi�, jakby�cie byli s�odkimi, ma�ymi ch�opcami, �eby�my byli dla was mili. Ale to si� nie uda. Od razu mog� was rozpozna�. Ty mia�e� udawa� cz�owieka, ma�y Trzeci, ale naprawd� jeste� robalem i teraz to wysz�o na jaw.</p><p>Podni�s� stop�, cofn�� si� o krok i przykl�kn��, opieraj�c kolano o brzuch Endera, tu� poni�ej mostka. Naciska� je coraz mocniej. Coraz trudniej by�o oddycha�.</p><p>��M�g�bym ci� zabi� w ten spos�b � szepn��. � Naciska� i naciska�, a� by� nie �y�. Potem m�g�bym powiedzie�, �e nie wiedzia�em, �e robi� ci krzywd�, �e tylko si� bawili�my. Uwierzyliby mi i wszystko sko�czy�oby si� �wietnie. A ty by� nie �y�. Wszystko by�oby �wietnie.</p><p>Ender nie m�g� odpowiedzie�; kolano wyciska�o mu z p�uc powietrze. Peter mo�e m�wi� powa�nie; prawdopodobnie nie, ale jednak mo�e.</p><p>��M�wi� powa�nie � o�wiadczy� Peter. � Cokolwiek my�lisz, ja m�wi� powa�nie. Zgodzili si� na ciebie tylko dlatego, �e ja by�em bardzo obiecuj�cy. Ale si� nie sprawdzi�em. Tobie sz�o lepiej. A ja nie chc� lepszego m�odszego brata, Ender. Nie chc� Trzeciego.</p><p>��Wszystko powiem � zawo�a�a Valentine.</p><p>��Nikt ci nie uwierzy.</p><p>��Uwierz�.</p><p>��W takim razie, s�odka ma�a siostrzyczko, te� jeste� ju� trupem.</p><p>��Oczywi�cie � stwierdzi�a Valentine. � W to na pewno uwierz�. �Nie wiedzia�em, �e to zabije Andrewa. A kiedy ju� nie �y�, nie wiedzia�em, �e to zabije te� Valentine�.</p><p>Ucisk troch� zel�a�.</p><p>��Tak. Wi�c nie dzisiaj. Ale pewnego dnia wy dwoje nie b�dziecie razem. I zdarzy si� wypadek.</p><p>��Umiesz tylko gada� � o�wiadczy�a Valentine. � Nie my�lisz tak naprawd�.</p><p>��Nie?</p><p>��I wiesz dlaczego tak nie my�lisz? � spyta�a. � Bo chcesz si� kiedy� dosta� do rz�du. Chcesz wygra� wybory. Nikt ci� nie wybierze, kiedy kto� z twoich przeciwnik�w wygrzebie informacj� o tym, jak tw�j brat i siostra oboje zgin�li w podejrzanych okoliczno�ciach, kiedy byli jeszcze mali. Zw�aszcza po li�cie, jaki umie�ci�am w tajnych aktach, do otwarcia w przypadku mojej �mierci.</p><p>��Nie wciskaj mi kitu � burkn�� Peter.</p><p>��Ten list m�wi: nie umar�am �mierci� naturaln�. Zabi� mnie m�j brat, Peter, i je�li nie zabi� jeszcze Andrewa, zrobi to wkr�tce. Nie do��, �eby ci� skaza�, ale wystarczy, by� nigdy nie zosta� wybrany.</p><p>��Teraz ty jeste� jego czujnikiem � o�wiadczy� Peter. � Lepiej go pilnuj, dniem i noc�. Lepiej b�d� przy nim.</p><p>��Nie jeste�my g�upi, Ender ani ja. Mieli�my wyniki nie gorsze od ciebie. Czasem nawet lepsze. Jeste�my takimi cudownymi, udanymi dzie�mi. Wcale nie jeste� m�drzejszy, tylko wi�kszy.</p><p>��Wiem o tym. Ale nadejdzie dzie�, kiedy nie b�dzie ci� przy nim, kiedy zapomnisz. A potem nagle przypomnisz sobie i pop�dzisz na pomoc, a jemu nic si� nie stanie. Nast�pnym razem nie b�dziesz si� martwi� tak bardzo i nie przybiegniesz tak szybko. I za ka�dym razem jemu nic si� nie stanie. Pomy�lisz, �e zmieni�em si�. B�dziesz pami�ta�, �e to m�wi�em, ale pomy�lisz, �e ja zapomnia�em. Min� lata. A� nagle zdarzy si� straszliwy wypadek i ja znajd� jego cia�o, b�d� p�aka� nad nim i szlocha�, a ty przypomnisz sobie t� rozmow�, Yally, ale b�dzie ci wstyd, �e pami�tasz. B�dziesz pewna, �e si� zmieni�em, �e to naprawd� by� wypadek, �e jeste� okrutna wspominaj�c, co powiedzia�em kiedy� w dzieci�cej k��tni. Tyle, �e to w�a�nie b�dzie prawda. Zachowam to na p�niej. On umrze, a ty nie zrobisz nic, zupe�nie nic. Na razie mo�esz wierzy�, �e jestem tylko najwi�kszy.</p><p>��Najwi�kszy osio� � o�wiadczy�a Valentine. Peter zerwa� si� na nogi i ruszy� do niej. Zrobi�a krok do ty�u. Ender zdj�� mask�. Peter rzuci� si� na ��ko i wybuchn�� �miechem, g�o�nym i szczerym. �zy stan�y mu w oczach.</p><p>��Rany, jeste�cie �wietni! Najwi�ksi frajerzy na planecie Ziemia.</p><p>��Teraz nam powie, �e to tylko �arty � stwierdzi�a Valentine.</p><p>��Nie �arty, ale gra. Mog� sprawi�, �e uwierzycie we wszystko.</p><p>B�dziecie ta�czy� jak kukie�ki � po czym odezwa� si� sztucznie grubym g�osem: � Zabij� was, posiekam na drobne kawa�eczki i wyrzuc� na �mietnik � zn�w si� roze�mia�. � Najwi�ksi frajerzy systemu s�onecznego.</p><p>Ender sta� nieruchomo, patrzy�, jak Peter si� �mieje i my�la� o Stil-sonie, o tym, jakie to uczucie trafi� w mi�kkie cia�o. Tu by� kto�, komu by si� co� takiego przyda�o. Kto�, komu si� nale�a�o.</p><p>��Ender, nie � szepn�a Valentine, jak gdyby potrafi�a czyta� w my�lach.</p><p>Peter przewr�ci� si� nagle na bok, zeskoczy� z ��ka i przyj�� pozycj� obronn�.</p><p>��Tak, Ender � powiedzia�. � Kiedy tylko zechcesz, Ender. Ender podni�s� praw� nog� i zdj�� but. Podni�s� go do g�ry.</p><p>��Widzisz tutaj, na czubku? To krew, Peter.</p><p>��Ooh! Ratunku, zaraz zgin�! Ender zabi� bandyt� z korkowca i zaraz mnie te� zabije!</p><p>Nic do niego nie dociera�o. Peter by� w g��bi serca zab�jc� i nikt o tym nie wiedzia� z wyj�tkiem Valentine i Endera.</p><p>Wr�ci�a mama i rozczuli�a si� nad Enderem z powodu czujnika. Wr�ci� ojciec i zaczai powtarza�, jaka to cudowna niespodzianka, �e maj� takie wspania�e dzieci, a� rz�d zleci� im tr�jk�, a teraz nie chce �adnego, wi�c mog� zosta� ze wszystkimi trzema, wci�� mie� Trzeciego� a� Ender mia� ochot� krzycze� wiem, �e jestem Trzeci, wiem dobrze, je�li chcesz to sobie p�jd�, �eby� nie musia� si� wstydzi�, przepraszam, �e zabrali mi czujnik i teraz masz troje dzieci bez �adnego wyt�umaczenia, jakie to k�opotliwe, przepraszam, przepraszam.</p><p>Le�a� w ��ku i wpatrywa� si� w ciemno��. Nad sob� s�ysza� Petera, przewracaj�cego si� i wierc�cego niespokojnie. Potem Peter zsun�� si� z pos�ania i wyszed� z pokoju. Ender us�ysza� szum sp�uczki w toalecie, a potem dostrzeg� w drzwiach sylwetk� brata.</p><p>My�li, �e �pi�. Chce mnie zabi�.</p><p>Peter podszed� do ��ka i rzeczywi�cie nie wspi�� si� na swoje pos�anie. Zamiast tego stan�� przy g�owie Endera.</p><p>Ale nie si�gn�� po poduszk�, by go udusi�. Nie mia� broni.</p><p>��Ender � szepn��. � Przepraszam ci�, przepraszam, wiem, jakie to uczucie, przepraszam, jestem twoim bratem i kocham ci�.</p><p>Dopiero kiedy d�ugo potem r�wny oddech wskaza�, �e Peter zasn��, Ender odwin�� z szyi banda�. I po raz drugi tego dnia rozp�aka� si�.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 3</p><p><emphasis>Graff</emphasis></p></title><p><emphasis>��Siostra jest naszym najs�abszym ogniwem. On naprawd� j� kocha.</emphasis></p><p><emphasis>��Wiem. Mo�e wszystko zepsu� od samego pocz�tku. Nie b�dzie chcia� jej zostawi�.</emphasis></p><p><emphasis>��Wi�c co zrobisz?</emphasis></p><p><emphasis>��Przekonam go, �e bardziej pragnie p�j�� z nami ni� z ni� zosta�.</emphasis></p><p><emphasis>��W jaki spos�b?</emphasis></p><p><emphasis>��B�d� k�ama�.</emphasis></p><p><emphasis>��A je�li to nie podzia�a?</emphasis></p><p><emphasis>��Wtedy powiem prawd�. Wiesz, �e w sytuacjach awaryjnych mamy do tego prawo. Nie da si� wszystkiego zaplanowa�.</emphasis></p><empty-line/><p>Przy �niadaniu Ender nie by� g�odny. Zastanawia� si�, jak b�dzie w szkole. Jak � po wczorajszej walce � potoczy si� spotkanie ze Stilsonem. Co zrobi� jego kumple. Pewnie nic, ale nigdy nie wiadomo. Nie mia� ochoty tam i��.</p><p>��Nic nie jesz, Andrew � odezwa�a si� mama.</p><p>Wszed� Peter.</p><p>��Cze��, Ender. Dzi�ki, �e zostawi�e� sw�j brudny r�cznik pod prysznicem.</p><p>��Specjalnie dla ciebie � mrukn�� Ender.</p><p>��Andrew, musisz co� zje��.</p><p>Ender pokaza� jak w pantomimie, �e b�dzie musia�a nakarmi� go przez kropl�wk�.</p><p>��Bardzo zabawne � stwierdzi�a mama. � Staram si� dba� o moje genialne dzieci, ale one nie zwracaj� na to uwagi.</p><p>��To twoje geny zrobi�y z nas geniuszy, mamo � wtr�ci� Peter.</p><p>��Z pewno�ci� nie mamy nic z taty.</p><p>��S�ysza�em � o�wiadczy� tato, nie odrywaj�c wzroku od ekranu, wy�wietlaj�cego wiadomo�ci.</p><p>��Zmarnowa�oby si�, gdyby� nie s�ysza�. St� zapiszcza�. Kto� czeka� pod drzwiami.</p><p>��Kto to? � spyta�a mama.</p><p>Tato przycisn�� klawisz i na ekranie pojawi� si� m�czyzna. Mia� na sobie wojskowy mundur, jedyny, kt�ry jeszcze co� znaczy�, MF, Mi�dzynarodowej Floty.</p><p>��My�la�em, �e ta sprawa ju� si� sko�czy�a � mrukn�� tato.</p><p>Peter w milczeniu zala� mlekiem swoj� owsiank�.</p><p>A Ender pomy�la�: Mo�e jednak nie b�d� musia� dzi� i�� do szko�y. Tato wystuka� kod zamka i wsta�. � Zobacz�, o co chodzi � powiedzia�. � Jedzcie.</p><p>Zostali na miejscach, ale nie jedli. Po kr�tkiej chwili tato wr�ci� i skin�� na mam�.</p><p>��Wpad�e� w bagno � stwierdzi� Peter. � Dowiedzieli si�, co zrobi�e� Stilsonowi i teraz ze�l� ci� do Pasa.</p><p>��Mam sze�� lat, tumanie. Jestem m�odociany.</p><p>��Jeste� Trzeci, gnojku. Nie masz �adnych praw. Wesz�a Valentine w aureoli nieuczesanych w�os�w wok� twarzy. � Gdzie mama i tata? Fatalnie si� czuj�. Nie mog� i�� do szko�y.</p><p>��Znowu ustny egzamin? � domy�li� si� Peter.</p><p>��Zamknij si�.</p><p>��Troch� luzu, nie przejmuj si�. Mog�o by� gorzej.</p><p>��Nie wiem, w jaki spos�b.</p><p>��To m�g�by by� egzamin analny.</p><p>��Ha ha � powiedzia�a zimno Valentine. � Gdzie mama i tata?</p><p>��Rozmawiaj� z facetem z MF.</p><p>Odruchowo spojrza�a na Endera. W ko�cu od lat ju� czekali, a� kto� przyjdzie i powie, �e si� nadaje, �e jednak jest potrzebny.</p><p>��S�usznie, popatrz na niego � burkn�� Peter. � Chocia� wiesz, mo�e jednak chodzi im o mnie. Mogli w ko�cu zrozumie�, �e to ja jestem najlepszy.</p><p>Ambicja Petera zosta�a zraniona, wi�c zachowywa� si� obrzydliwie, jak zwykle.</p><p>Drzwi otworzy�y si�.</p><p>��Ender � zawo�a� tato. � Pozw�l do nas.</p><p>��Tak mi przykro, Peter � dra�ni�a si� Valentine. Tato spojrza� gro�nie.</p><p>��Nie ma w tym nic zabawnego.</p><p>Ender poszed� za nim do salonu. Oficer MF wsta�, gdy weszli, ale nie wyci�gn�� r�ki.</p><p>��Andrew � odezwa�a si� mama obracaj�c na palcu �lubn� obr�czk�. � Nie s�dzi�am, �e wdasz si� w b�jk�.</p><p>��Ten ch�opak, Stilson, jest w szpitalu-oznajmi� ojciec.-Naprawd� mu do�o�y�e�, Ender. Butem. To nie by�a szczeg�lnie czysta walka. Ender pokr�ci� gow�. Oczekiwa�, �e w sprawie Stilsona przyjdzie kto� ze szko�y, nie oficer floty. Sprawa by�a powa�niejsza, ni� s�dzi�. Mimo wszystko nie wiedzia�, jak m�g�by post�pi� inaczej.</p><p>��Czy potrafi�by� jako� wyja�ni� swoje zachowanie, m�ody cz�owieku? � spyta� oficer.</p><p>Ender znowu pokr�ci� g�ow�. Nie wiedzia�, co powiedzie� i nie chcia� wyda� si� gorszy ni� wynika�o to ju� z jego wyczyn�w. Przyjm� ka�d� kar�, pomy�la�. Niech to si� ju� sko�czy.</p><p>��Jeste�my sk�onni rozwa�y� okoliczno�ci �agodz�ce � o�wiadczy� oficer. � Ale musz� przyzna�, �e nie wygl�da to najlepiej. Kopanie w podbrzusze, kopanie w twarz i klatk� piersiow�, kiedy ju� le�a�� mo�na by pomy�le�, �e naprawd� ci� to bawi�o.</p><p>��Wcale nie � szepn�� Ender.</p><p>��Wi�c czemu to zrobi�e�?</p><p>��By�a tam jego banda.</p><p>��Tak? Czy to wszystko t�umaczy?</p><p>��Nie.</p><p>��Powiedz, czemu go kopa�e�. Przecie� by� ju� pokonany.</p><p>��Kiedy go przewr�ci�em, wygra�em pierwsz� bitw�. Chcia�em wygra� od razu wszystkie nast�pne, �eby mnie zostawili w spokoju � nie m�g� nic poradzi�, by� zbyt przestraszony, zbyt zawstydzony w�asnymi post�pkami. Znowu si� rozp�aka�. Nie lubi� p�aka� i rzadko to robi�; teraz, w ci�gu nieca�ej doby p�aka� ju� trzeci raz. I za ka�dym razem by�o gorzej. Zalewa� si� �zami przed mam�, tat� i tym cz�owiekiem � to potworne. � Zabrali�cie czujnik � powiedzia�. � Musia�em sam o siebie zadba�, prawda?</p><p>��Ender, powiniene� poprosi� o pomoc kogo� doros�ego� � zacz�� ojciec.</p><p>Oficer jednak wsta� i wyci�gaj�c r�k� podszed� do Endera.</p><p>��Nazywam si� Graff, Enderze. Pu�kownik Hyrum Graff. Jestem szefem szkolenia wst�pnego Szko�y Bojowej w Pasie. Przyjecha�em, �eby ci zaproponowa� wst�pienie do tej szko�y. Jednak.</p><p>��Przecie� czujnik�</p><p>��Ostatni� pr�b� by�o sprawdzenie, jak si� zachowasz bez niego. Nie zawsze to robimy, ale w twoim przypadku�</p><p>��I zda�em?</p><p>Mama nie mog�a uwierzy�.</p><p>��Przez niego ten ma�y Stilson jest w szpitalu. Co by�cie zrobili, gdyby go zabi�? Dosta�by medal?</p><p>��Nie chodzi o to, co zrobi�, pani Wiggin, ale dlaczego � Graff poda� jej teczk� z papierami. � Oto wymagane dokumenty. Syn pa�stwa uzyska� akceptacj� S�u�by Doboru. Naturalnie, mamy zgod� pa�stwa na pi�mie, udzielon� w dniu potwierdzenia pocz�cia. Inaczej nie m�g�by si� urodzi�. Od owej chwili nale�a� do nas, pod warunkiem, �e si� zakwalifikuje.</p><p>��To niezbyt �adnie z waszej strony � odezwa� si� dr��cym g�osem tato. � Pozwolili�cie nam wierzy�, �e mo�emy go zatrzyma�, a potem jednak chcecie go nam odebra�.</p><p>��I to przedstawienie z ch�opakiem Stilson�w � doda�a mama.</p><p>��To nie by�o przedstawienie, pani Wiggin. Dop�ki nie znali�my motywacji Endera, nie mogli�my by� pewni, �e nie jest kolejnym�</p><p>musieli�my wiedzie�, co oznacza�y jego dzia�ania. A przynajmniej, co Ender my�la�, �e oznaczaj�.</p><p>��Czy musi pan nazywa� go tym g�upim przezwiskiem? � mama zacz�a p�aka�.</p><p>��Przykro mi, pani Wiggin, ale on sam tak siebie nazywa.</p><p>��Co ma pan zamiar zrobi�, panie pu�kowniku? � spyta� tato. � Wyj�� po prostu razem z nim?</p><p>��To zale�y � odpar� Graff.</p><p>��Od czego?</p><p>��Czy Ender zechce ze mn� p�j��.</p><p>Szloch mamy zmieni� si� w �miech pe�en goryczy.</p><p>��Och, wi�c jednak jest jaki� wyb�r. Jak to mi�o!</p><p>��Wy dwoje dokonali�cie tego wyboru w chwili pocz�cia Endera. On nie decydowa� o niczym. Poborowi tworz� niez�e mi�so armatnie, ale na oficer�w potrzebni s� ochotnicy.</p><p>��Oficer�w? � spyta� Ender. Na d�wi�k jego g�osu wszyscy nagle zamilkli.</p><p>��Tak � potwierdzi� po chwili Graff. � Szko�a Bojowa szkoli przysz�ych dow�dc�w statk�w kosmicznych, komandor�w flotylli i admira��w flot.</p><p>��Nie oszukujmy si�! � wtr�ci� gniewnie ojciec. � Ilu ch�opc�w ze Szko�y Bojowej rzeczywi�cie obejmuje dow�dztwo statku?</p><p>��Niestety, panie Wiggin, ta informacja jest tajna. Mog� natomiast powiedzie�, �e wszyscy, kt�rzy przetrzymali pierwszy rok, uzyskali dyplom oficera. I �aden nie s�u�y� na ni�szym stanowisku ni� pierwszy oficer pojazdu mi�dzyplanetarnego. Nawet w formacjach obrony systemowej, w granicach uk�adu s�onecznego, mo�na otrzyma� wysok� szar��.</p><p>��A ilu udaje si� przetrzyma� pierwszy rok? � spyta� Ender.</p><p>��Wszystkim, kt�rzy tego chc� � odpar� Graff.</p><p>Niewiele brakowa�o, by Ender zawo�a�: Ja chc�. Ale ugryz� si� w j�zyk. Owszem, nie musia�by wraca� do szko�y, ale to by� g�upi argument. Za kilka dni wszyscy zapomn� o sprawie. Peter zosta�by daleko, co by�o o wiele wa�niejsze, bo mog�o okaza� si� kwesti� �ycia i �mierci. Ale zostawi� mam� i tat�, a przede wszystkim zostawi� Valentine� Zosta� �o�nierzem� Ender nie lubi� walki. Nie podoba�a mu si� walka w stylu Petera, silni przeciwko s�abym, a jeszcze bardziej walka w jego w�asnym stylu, sprytni przeciwko g�upcom.</p><p>��Wydaje mi si� � o�wiadczy� Graff � �e powinni�my odby� z Enderem rozmow� w cztery oczy.</p><p>��Nie � powiedzia� ojciec.</p><p>��Zanim go zabior�, pozwol� wam jeszcze z nim porozmawia� � zapewni� Graff. � W�a�ciwie nie mo�ecie mnie powstrzyma�.</p><p>Ojciec patrzy� na niego przez chwil�, po czym wsta� i wyszed� z pokoju. Matka zatrzyma�a si� na moment, by �cisn�� Endera za rami�. Wychodz�c zamkn�a za sob� drzwi.</p><p>��Ender � zacz�� Graff. � Je�li polecisz ze mn�, nie wr�cisz tu przez bardzo d�ugi czas. W Szkole Bojowej nie ma wakacji. Ani odwiedzin. Pe�ny cykl szkolenia trwa do chwili, kiedy sko�czysz szesna�cie lat. Pierwsz� przepustk� dostajesz, pod pewnymi warunkami, kiedy masz dwana�cie. Wierz mi, Enderze, w ci�gu sze�ciu lat ludzie bardzo si� zmieniaj�. Twoja siostra, Valentine, b�dzie kobiet�, gdy j� znowu zobaczysz � je�li p�jdziesz ze mn�. B�dziecie sobie obcy. Nadal b�dziesz j� kocha�, ale zna� jej ju� nie b�dziesz. Sam widzisz, nie pr�buj� udawa�, �e to �atwe.</p><p>��A mama i tata?</p><p>��Wiem o tobie sporo, Enderze. Przez d�u�szy czas obserwowa�em dyski czujnika. Nie b�dziesz t�skni� za matk� i ojcem, w ka�dym razie nie bardzo i nie d�ugo. Oni te� nie b�d� t�skni�.</p><p>Ender poczu� �zy w oczach. Odwr�ci� g�ow�, ale nie podni�s� r�ki, by je wytrze�.</p><p>��Oni naprawd� ci� kochaj�. Ale musisz zrozumie�, ile udr�ki kosztowa�o ich twoje pocz�cie. Pami�taj, �e przyszli na �wiat w religijnych rodzinach. Tw�j ojciec zosta� ochrzczony imieniem Jan Pawe� Wieczorek. Katolik. Si�dmy z dziewi�ciorga dzieci.</p><p>Dziewi�cioro dzieci. To by�o nie do pomy�lenia. Zbrodnia.</p><p>��Tak, no c�, ludzie robi� r�ne rzeczy dla religii. Wiesz, jakie s� sankcje, Enderze. Wtedy nie by�y jeszcze tak surowe, ale i nie lekkie. Tylko pierwsza dw�jka mia�a prawo do darmowej edukacji. Podatki ros�y z ka�dym nast�pnym dzieckiem. Kiedy tw�j ojciec sko�czy� szesna�cie lat, skorzysta� z Ustawy o Niepraworz�dnych Rodzinach i odszed�. Zmieni� nazwisko, wyrzek� si� religii i przyrzek� nigdy nie mie� wi�cej ni� dozwolone dwoje dzieci. By� szczery. Pami�ta� ca�y wstyd i prze�ladowania, jakie przeszed� � przysi�g�, �e �adne z jego dzieci nie b�dzie tego prze�ywa�. Rozumiesz?</p><p>��Nie chcia� mnie.</p><p>��Wiesz, �e dzi� nikt ju� nie chce Trzeciego. Trudno oczekiwa�, by twoi rodzice byli zachwyceni. Ale to specjalny przypadek. Oboje wyrzekli si� religii � twoja matka by�a mormonk� � ale ich odczucia pozosta�y ambiwalentne. Wiesz, co oznacza: ambiwalentne?</p><p>���e czuj� tak i tak.</p><p>��Wstydz� si� pochodzenia z niepraworz�dnych rodzin. Ukrywaj� to. Twoja matka nie chce si� nawet przyzna�, �e urodzi�a si� w Utah, �eby nikt nie powzi�� podejrze�. Ojciec ukrywa polskie pochodzenie, poniewa� Polska nadal nie przestrzega prawa i jest z tego powodu obj�ta mi�dzynarodowymi sankcjami. Widzisz wi�c, �e Trzeci, nawet urodzony na polecenie rz�du, niszczy wszystko, co pr�bowali osi�gn��.</p><p>��Wiem.</p><p>��Ale sprawa jest bardziej z�o�ona. Ojciec nada� wam imiona �wi�tych. Wi�cej nawet, ochrzci� was, gdy tylko matka wr�ci�a po porodzie do domu. Ona nie chcia�a si� zgodzi�. K��cili si� o to za ka�dym razem, nie dlatego, �e nie chcia�a chrztu, ale nie chcia�a, by�cie byli katolikami. Twoi rodzice tak naprawd� nie wyrzekli si� religii. Patrz� na ciebie i widz� pow�d do dumy, poniewa� uda�o si� im obej�� prawo i mie� Trzeciego. Jednocze�nie jednak jeste� dowodem tch�rzostwa, gdy� nie maj� odwagi, by posun�� si� dalej i kontynuowa� niepraworz�dno��, cho� w ich odczuciu jest s�uszna. Jeste� te� powodem towarzyskiej kompromitacji. Na ka�dym kroku przeszkadzasz ich wysi�kom zmierzaj�cym do asymilacji z normalnym, praworz�dnym spo�ecze�stwem.</p><p>��Sk�d pan to wszystko wie?</p><p>��Obserwowali�my twojego brata i siotr�. By�by� zdumiony wiedz�c, jak czu�ymi instrumentami s� dzieci. Mieli�my bezpo�rednie po��czenie z twoim m�zgiem. S�yszeli�my wszystko, co ty s�ysza�e�, niewa�ne, czy s�ucha�e� uwa�nie, czy nie. Czy rozumia�e�, czy nie. M y rozumieli�my.</p><p>��Wi�c rodzice kochaj� mnie i nie kochaj�?</p><p>��Kochaj�. Problem w tym, czy chc� ciebie tutaj. Twoja obecno�� jest nieustannym zak��ceniem. �r�d�em napi�cia. Czy to rozumiesz?</p><p>��To nie ja powoduj� napi�cia.</p><p>��Nie chodzi o to, co robisz. Chodzi o samo twoje istnienie. Brat nienawidzi ci�, gdy� jeste� �ywym dowodem na to, �e on sam nie by� do�� dobry. Rodzice odpychaj� ci� ze wzgl�du na przesz�o��, od kt�rej pr�buj� uciec.</p><p>��Valentine mnie kocha.</p><p>��Ca�ym sercem. Ca�kowicie, nieodwo�alnie. Jest ci oddana, a ty j� podziwiasz. M�wi�em, �e to nie b�dzie �atwe.</p><p>��Jak tam jest?</p><p>��Ci�ka praca. Nauka, jak tutaj w szkole, tyle �e du�o wi�cej czasu po�wi�camy na matematyk� i komputery. Historia wojskowo�ci. Strategia i taktyka. A przede wszystkim Sala Treningowa.</p><p>��Co to jest? � Gry wojenne. Ch�opcy zorganizowani s� w armie. Dzie� po dniu, w niewa�ko�ci tocz� si� bitwy. Nikt nie zostaje ranny, ale zwyci�stwa i pora�ki maj� znaczenie. Ka�dy zaczyna jako zwyk�y �o�nierz, wykonuj�cy rozkazy. Starsi ch�opcy b�d� twoimi oficerami. Ich obowi�zkiem jest szkoli� was i dowodzi� w bitwach. Wi�cej nie mog� ci powiedzie�. To jak zabawa w robale i astronaut�w, tyle �e masz bro�, kt�ra dzia�a, �o�nierzy, kt�rzy walcz� razem z tob� i �e ca�a twoja przysz�o�� i przysz�o�� ludzko�ci zale�y od tego, jak dobrze b�dziesz walczy�. To ci�kie �ycie. Nie b�dziesz mia� normalnego dzieci�stwa. Zreszt�, z twoim umys�em i startuj�c jako Trzeci i tak by� go nie mia�.</p><p>��Sami ch�opcy?</p><p>��Kilka dziewcz�t. Niecz�sto udaje im si� przej�� przez testy. Zbyt wiele wiek�w ewolucji dzia�a przeciwko nim. �adna z nich zreszt� nie b�dzie podobna do Valentine. Ale znajdziesz tam braci, Ender.</p><p>��Takich jak Peter?</p><p>��Peter nie zosta� przyj�ty, dok�adnie z tych powod�w, z jakich go nienawidzisz.</p><p>��Wcale go nie nienawidz�, tylko�</p><p>��Boisz si� go. No c�, Peter nie by� taki z�y. Najlepszy, jakiego znale�li�my od bardzo dawna. Prosili�my twoich rodzic�w, by jako nast�pne dziecko wybrali c�rk� � i tak zrobili � w nadziei, �e Valentine b�dzie taka jak Peter, tylko �agodniejsza. Okaza�a si� zbyt �agodna. Wtedy poprosili�my o ciebie.</p><p>���ebym by� p� Peterem i p� Valentine.</p><p>��Je�eli wszystko si� uda.</p><p>��I jestem?</p><p>��O ile mo�emy to stwierdzi�. Mamy bardzo dobre testy, Ender, ale one te� nie m�wi� nam wszystkiego. W�a�ciwie, kiedy przychodzi do konkret�w, nie m�wi� nam prawie niczego. Zawsze jednak s� lepsze ni� nic � Graff pochyli� si� i uj�� d�onie Endera w swoje. � Enderze Wiggin, gdyby chodzi�o o lepsz� i szcz�liwsz� przysz�o�� dla ciebie, powiedzia�bym ci: zosta� w domu. Zosta�, ro�nij i b�d� szcz�liwy. S� gorsze rzeczy ni� by� Trzecim, ni� mie� starszego brata, kt�ry nie mo�e si� zdecydowa�, czy jeste� istot� ludzk� czy szakalem. Szko�a Bojowa to jedna z tych gorszych rzeczy. Ale jeste� nam potrzebny. Robale mog� wydawa� si� tylko gr�, jednak ostatnim razem niewiele brakowa�o, by nas wyko�czyli. Mogli nas za�atwi� na zimno ze swoj� przewag� si� i uzbrojenia. Jedyne, co nas ocali�o, to fakt, �e mieli�my najbardziej b�yskotliwego dow�dc�, jakiego kiedykolwiek znale�li�my. Nazwij to losem, wyrokiem boskim, idiotycznym szcz�ciem, ale mieli�my Mazera Rackhama. Teraz jednak ju� go nie mamy, Ender. Wyskrobali�my wszystko, co mog�a wyprodukowa� ludzko��. Stworzyli�my flot�, przy kt�rej tamta, jak� wys�ali przeciw nam ostatnim razem, wygl�da jak dziecinna zabawka. Mamy te� nowe typy broni. Ale nawet to mo�e nie wystarczy�. Poniewa� przez osiemdziesi�t lat, kt�re min�y od ostatniej wojny, oni mieli tyle samo czasu na przygotowania. Potrzebujemy najlepszych ludzi i potrzebujemy ich szybko. Mo�e nie uda nam si� z tob�, a mo�e tak. Mo�e za�amiesz si� pod wp�ywem stresu, mo�e zrujnuj� ci �ycie i b�dziesz mnie nienawidzi� za to, �e przyszed�em dzi� do tego domu. Ale je�li tylko istnieje szansa, �e dzi�ki twojej obecno�ci we flocie ludzko�� przetrwa, a robale ju� na zawsze zostawi� nas w spokoju, mam zamiar ci� o to prosi�. Pole� ze mn�.</p><p>Ender nie m�g� skupi� spojrzenia na pu�kowniku Graffie. M�czyzna wydawa� si� odleg�y i tak ma�y, �e Ender m�g�by chwyci� go pincet� i wrzuci� do kieszonki. Zostawi� tu wszystko i odlecie� do miejsca, gdzie b�dzie bardzo ci�ko, bez Valentine, bez mamy i taty.</p><p>A potem przypomnia� sobie filmy o robalach, kt�re wszyscy musieli ogl�da� przynajmniej raz w roku. Masakra Chin. Bitwa o Pas. �mier�,� cierpienie i groza. I Mazer Rackham, jego niewiarygodne manewry, zniszczenie wrogiej floty dwa razy wi�kszej i pot�niejszej ni� jego w�asna przy u�yciu male�kich ziemskich stateczk�w, tak s�abych i kruchych. Jak gdyby dzieci wygra�y z doros�ymi. I zwyci�stwo.</p><p>��Boj� si� � o�wiadczy� cicho Ender. � Ale polec� z panem.</p><p>��Powiedz to jeszcze raz � poleci� Graff.</p><p>��Po to si� urodzi�em, prawda? Je�li odm�wi�, to po co w og�le �yj�?</p><p>��To za ma�o � stwierdzi� Graff.</p><p>��Nie chc� i�� � rzek� Ender. � Ale p�jd�. Graff kiwn�� g�ow�.</p><p>��Mo�esz jeszcze zmieni� zdanie. Do chwili, gdy wsi�dziesz ze mn� do mojego wozu, mo�esz zmieni� zdanie. Potem jeste� w dyspozycji Mi�dzynarodowej Floty. Rozumiesz?</p><p>Ender przytakn��.</p><p>��Dobrze. Chod�my im powiedzie�.</p><p>Matka p�aka�a. Ojciec przycisn�� Endera mocno. Peter u�cisn�� mu d�o� i powiedzia�:</p><p>��Ty szcz�ciarzu! Ty ma�y, durny pierdzielu!</p><p>Valentine uca�owa�a go pozostawiaj�c na policzku swe �zy.</p><p>Nie musia� si� pakowa�. Nie by�o nic, co m�g�by ze sob� zabra�.</p><p>��Szko�a zapewni ci wszystko, co b�dzie potrzebne, od munduru po materia�y szkolne. Co do zabawek� jest tylko jedna zabawa.</p><p>��Do widzenia � powiedzia� Ender. Podni�s� d�o�, wzi�� za r�k� pu�kownika Graffa i wyszed� razem z nim.</p><p>��Zabij dla mnie paru robali! � krzykn�� Peter.</p><p>��Kocham ci�, Andrew! � zawo�a�a matka.</p><p>��B�dziemy pisa� � obieca� ojciec.</p><p>A kiedy wsiada� do wozu, czekaj�cego cicho w tunelu, us�ysza� rozpaczliwy krzyk Valentine:</p><p>��Wr�� do mnie! B�d� ci� zawsze kocha�a!</p></section><section><title><p>Rozdzia� 4</p><p><emphasis>Start</emphasis></p></title><p><emphasis>��Z Enderem musimy zachowa� delikatn� r�wnowag�. Izolowa� go na tyle, by pozosta� tw�rczy � w przeciwnym razie zaadaptuje si� do systemu i stracimy go. A r�wnocze�nie musimy mie� gwarancj�, �e zachowa zdolno�ci dow�dcze.</emphasis></p><p><emphasis>��Je�li zdob�dzie sw�j stopie�, b�dzie dowodzi�.</emphasis></p><p><emphasis>��To nie takie proste. Mazer Rackham potrafi� poprowadzi� swoj� ma�� flot� i zwyci�y�. Zanim rozpocznie si� ta wojna, flota b�dzie zbyt wielka, nawet dla geniusza. Za du�o ma�ych stateczk�w. On musi g�adko wsp�pracowa� ze swoimi podkomendnymi.</emphasis></p><p><emphasis>��Jasne. Musi by� genialny i mi�y.</emphasis></p><p><emphasis>��Nie mi�y. Mi�y pozwoli robalom za�atwi� nas ostatecznie.</emphasis></p><p><emphasis>��Wi�c chcesz go odizolowa�?</emphasis></p><p><emphasis>��Zanim dolec� do Szko�y, b�dzie ca�kowicie odseparowany od innych ch�opc�w.</emphasis></p><p><emphasis>��W to nie w�tpi�. B�d� tu na was czeka�. Widzia�em wideo tego, co zrobi� z tym ch�opakiem, Stilsonem. Wcale nie s�odkiego dzidziusia mi tu przywozisz.</emphasis></p><p><emphasis>��Nie masz racji. On jest s�odszy ni� dzidziu�. Ale nie przejmuj si�. Szybko go oczy�cimy z tej s�odyczy.</emphasis></p><p><emphasis>��Czasami odnosz� wra�enie, �e lubisz �ama� tych ma�ych geniuszy.</emphasis></p><p><emphasis>��To sztuka, a ja jestem w tym bardzo dobry.Czy jednak lubi�? Mo�e� Wtedy, kiedy sk�adaj� z powrotem rozrzucone kawa�ki i staj� si� od tego doskonalsi.</emphasis></p><p><emphasis>��Jeste� potworem.</emphasis></p><p><emphasis>��Dzi�ki. Czy to oznacza, �e dostan� podwy�k�?</emphasis></p><p><emphasis>��Tylko medal. Bud�et nie jest niewyczerpany.</emphasis></p><empty-line/><p>Powiedzieli, �e niewa�ko�� mo�e powodowa� dezorientacj�, zw�aszcza u dzieci, u kt�rych wyczucie kierunku nie jest jeszcze ca�kiem pewne. Ender jednak by� zdezorientowany, zanim jeszcze opu�ci� stref� ziemskiej grawitacji. Zanim prom rozpocz�� procedur� startow�.</p><p>W grupie by�o wraz z nim dziewi�tnastu ch�opc�w. Razem wyszli z autobusu i ustawili si� w windzie. Rozmawiali, �artowali, przechwalali si� i wybuchali �miechem. Ender milcza�. Dostrzeg�, �e Graff i pozostali oficerowie przygl�daj� si� im uwa�nie. Analizuj�. Wszystko, co robimy, ma znaczenie, poj�� Ender.To, �e oni si� �miej�. A ja nie.</p><p>Przez chwil� rozwa�a� pomys� zachowywania si� tak, jak pozostali. Tyle �e nie m�g� sobie przypomnie� �adnego kawa�u, a opowiadane przez innych nie wydawa�y mu si� �mieszne. Jakikolwiek by� pow�d weso�o�ci tych ch�opc�w, nie by�o w niej miejsca dla Endera. Ba� si�, a l�k wywo�ywa� powag�.</p><p>Ubrali go w mundur, jednocz�ciowy. Czu� si� g�upio bez paska zapi�tego w talii. W tym stroju mia� wra�enie, �e jest nagi albo okryty workiem. Ci�gle pracowa�y telewizyjne kamery, przycupni�te niby jakie� zwierzaki na ramionach otaczaj�cych ich ludzi. Ci ludzie poruszali si� wolno i zwinnie jak koty, �eby przekaz p�yn�� bez szarpni��. Ender zauwa�y�, �e sam tak�e porusza si� p�ynnie.</p><p>Wyobrazi� sobie, �e udziela wywiadu. Dziennikarz pyta go: Jak si� pan czuje, panie Wiggin? W�a�ciwie zupe�nie dobrze, jestem tylko troch� g�odny. G�odny? Ach, tak, nie daj� wam je�� dwadzie�cia godzin przed startem. To interesuj�ce. Nie wiedzia�em. Szczerze m�wi�c, wszyscy jeste�my g�odni. I przez ca�y czas Ender i reporter szliby p�ynnie przed obiektywami kamer. Po raz pierwszy mia� ochot� si� roze�mia�. Inni ch�opcy te� si� w�a�nie �miali, cho� z innych powod�w. My�l�, �e to ich dowcipy, pomy�la� Ender. Ale ja si� �miej� z czego� o wiele bardziej zabawnego.</p><p>��Wejd�cie po trapie pojedynczo � poleci� oficer. � Kiedy traficie do przedzia�u z pustymi fotelami, siadajcie gdzie b�d�. Tam nie ma okien.</p><p>To by� �art. Ch�opcy wybuchn�li �miechem.</p><p>Ender znalaz� si� przy ko�cu, ale nie na samym ko�cu. Kamery telewizji nie wycofa�y si� jednak. Czy Valentine zobaczy, jak znikam we w�azie promu? Zastanowi� si�, czy jej nie pomacha�, nie podbiec do reportera i spyta�: �Czy mog� po�egna� si� z Valentine?� Nie wiedzia�, �e scena zosta�aby wyci�ta z ta�my, gdy� ch�opcy odlatuj�cy do Szko�y Bojowej powinni by� bohaterami. Bohaterowie nie t�skni� za nikim. Ender nie mia� poj�cia o cenzurze, ale wiedzia�, �e rozmowa z reporterem by�aby b��dem.</p><p>Przeszed� kr�tkim trapem do w�azu. Zauwa�y�, �e �ciana po prawej stronie jest wy�o�ona dywanem jak pod�oga. Wtedy poczu� si� zdezorientowany. Gdy pomy�la�, �e �ciana jest pod�og�, odni�s� wra�enie, �e chodzi po �cianie. Dotar� do drabinki i spostrzeg�, �e pionow� p�aszczyzn� za ni� te� pokrywa dywan.</p><p>Wspinam si� po pod�odze. R�ka za r�k�, krok za krokiem. Potem, tak dla zabawy, wyobrazi� sobie, �e czo�ga si� po pod�odze <emphasis>w d�</emphasis>. Zmiana w umy�le nast�pi�a niemal natychmiast � przekona� sam siebie wbrew �wiadectwu grawitacji. Zauwa�y�, �e mocno �ciska por�cze fotela, cho� obiektywnie siedzi na nim pewnie.</p><p>Inni ch�opcy podskakiwali troch�, szturchali si� i krzyczeli. Ender odszuka� pasy bezpiecze�stwa i domy�li� si�, jak je zapi�� w pachwinach, pasie i na ramionach. Wyobrazi� sobie statek wisz�cy do g�ry dnem pod powierzchni� Ziemi i pot�ne palce ci��enia trzymaj�ce ich mocno na miejscu. I tak si� wy�li�niemy, pomy�la�. Odpadniemy od planety.</p><p>Wtedy nie poj�� jeszcze znaczenia tego faktu. P�niej jednak przypomnia� sobie, �e w�a�nie wtedy, przed odlotem z Ziemi, pomy�la� o niej jako o planecie, takiej jak inne, niekoniecznie jego planecie.</p><p>��Ju� zapi��e�? � odezwa� si� Graff. Sta� na drabince.</p><p>��Leci pan z nami? � spyta� Ender.</p><p>��Normalnie nie przylatuj� szuka� rekrut�w � wyja�ni� oficer. � Jestem czym� w rodzaju dow�dcy. Administratorem Szko�y. No, powiedzmy dyrektorem. Powiedzieli, �e je�li nie wr�c�, wyrzuc� mnie z pracy � u�miechn�� si�.</p><p>Ender odpowiedzia� u�miechem. Obok Graffa czu� si� pewniej.Graff by� dobry. I by� dyrektorem Szko�y Bojowej. Ender troch� si� rozlu�ni�. B�dzie mia� przyjaciela.</p><p>Przypi�to pasami pozosta�ych ch�opc�w, przynajmniej tych, kt�rzy nie poradzili sobie sami, jak Ender. Potem odczekali godzin�, gdy ekran telewizyjny w przedniej cz�ci kabiny informowa� ich o szczeg�ach lotu promem, historii lot�w kosmicznych i ich mo�liwej karierze na wielkich okr�tach MF. Strasznie nudny program. Ender widywa� ju� takie filmy.</p><p>Wtedy jednak nie siedzia� przypi�ty pasami we wn�trzu promu. Nie wisia� g�ow� w d� na brzuchu Ziemi.</p><p>Start nie by� a� taki trudny. Troch� tylko przera�aj�cy. Kilka wstrz�s�w i moment paniki, �e mo�e to pierwszy nieudany start w historii prom�w. Filmy nie wyja�nia�y, czego powinno si� oczekiwa� le��c na plecach w mi�kkim fotelu.</p><p>A potem by�o ju� po wszystkim i naprawd� wisia� na pasach, bez ci��enia.</p><p>Poniewa� jednak zd��y� si� ju� zreorientowa�, nie zdziwi� si�, gdy Graff wszed� po drabince odwrotnie, jak gdyby schodzi� ku dziobowi promu. Nie przej�� si� te�, gdy Graff wsun�� nogi pod dywan i odepchn�� r�kami tak, �e nagle przekr�ci� si� w g�r� i stan�� niby w zwyczajnym samolocie.</p><p>Reorientacje przekracza�y mo�liwo�ci niekt�rych ch�opc�w. Jeden z nich zakrztusi� si� nagle i Ender zrozumia�, czemu nie wolno by�o nic je�� przez ostatnie dwadzie�cia godzin � wymioty w zerowej grawitacji nie s� przyjemno�ci�.</p><p>Dla Endera jednak zabawa Graffa z ci��eniem by�a �mieszna. Poprowadzi� j� dalej i wyobrazi� sobie pu�kownika wisz�cego g�ow� w d� z przej�cia mi�dzy fotelami, potem stercz�cego ze �ciany. Grawitacja mo�e by� skierowana w ka�dym kierunku, jakim zechc�. Mog� postawi� Graffa na g�owie, a on nawet tego nie zauwa�y.</p><p>��Co jest takiego zabawnego, Wiggin? G�os Graffa by� ostry i zagniewany. Co zrobi�em, pomy�la� Ender. Czy�bym si� g�o�no roze�mia�?</p><p>��Zada�em pytanie, �o�nierzu! � warkn�� Graff.</p><p>Ach tak. To pocz�tek szkolenia. Ender ogl�da� w telewizji programy wojskowe i wiedzia�, �e zawsze na pocz�tku du�o krzycz�. Dopiero potem oficer i �o�nierz zostaj� przyjac�mi.</p><p>��Tak jest, sir.</p><p>��Wi�c odpowiedz!</p><p>��Wyobrazi�em sobie pana wisz�cego g�ow� w d� za nogi. Pomy�la�em, �e to �mieszne. Wyja�nienie brzmia�o g�upio. Graff spogl�da� na niego zimno.</p><p>��Przypuszczam, �e dla ciebie to jest �mieszne. Czy jeszcze dla kogo�? Przecz�ce mrukni�cia.</p><p>��A dlaczego? � Graff spojrza� na ch�opc�w z pogard�. � Same t�paki w tej grupie. Pustog�owi kretyni. Tylko jeden z was mia� do�� rozumu, by poj��, �e w zerowej grawitacji kierunki s� takie, jakie sobie wyobrazi. Zrozumia�e�, Shafts?</p><p>Ch�opiec kiwn�� g�ow�.</p><p>��Ot� nie. Naturalnie, �e nie. Jeste� nie tylko durniem, ale i k�amc�. Tylko jedna osoba w tej grupie ma w g�owie troch� m�zgu i t� osob� jest Ender Wiggin. Przyjrzyjcie mu si� uwa�nie, maluchy. Zostanie dow�dc�, kiedy wy b�dziecie jeszcze sika� w pieluchy. Bo on wie, jak powinno si� my�le� w zero-grawitacji, a wy tylko macie ochot� si� wyrzyga�.</p><p>Ender uzna�, �e nie tak powinno przebiega� to przedstawienie. Graff mia� si� do niego przyczepi�, a nie ustawi� jako najlepszego. Powinni na pocz�tku by� uwa�ani za nieprzyjaci�, by potem zosta� przyjaci�mi.</p><p>��Wi�kszo�� z was wyleci. Przyzwyczajajcie si� do tej my�li, maluchy. Wi�kszo�� sko�czy w Szkole Bojowej, bo nie ma do�� m�zgu na pilota� w dalekim kosmosie. Wi�kszo�� nie jest warta ceny przelotu, bo brak wam tego, co niezb�dne. Niekt�rym mo�e si� uda�. Niekt�rzy oka�� si� co� warci dla ludzko�ci. Ale nie liczcie na to. Ja stawiam tylko na jednego.</p><p>Nagle Graff wykona� salto w ty�, chwyci� drabink� i odepchn�� si� stopami. Sta� na r�kach, je�li pod�og� uzna� za d�. Wisia�, je�li za g�r�. Wolno przesun�� si� na swoje miejsce i znik�.</p><p>��Chyba masz to ju� za�atwione � szepn�� siedz�cy obok ch�opiec. Ender pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Aha, nie chcesz nawet ze mn� rozmawia�?</p><p>��Nie prosi�em go, �eby to wszystko powiedzia�.</p><p>Poczu� ostry b�l na czubku g�owy, potem jeszcze raz. Jaki� chichot z ty�u. Ch�opak za nim musia� rozpi�� pasy. Znowu uderzenie w g�ow�. Dajcie mi spok�j, pomy�la� Ender. Nic wam nie zrobi�em.</p><p>I zn�w cios. �miech ch�opc�w. Czy Graff tego nie widzi? Nie ma zamiaru przerwa� tej zabawy? Uderzenie. Mocniejsze. Zabola�o naprawd�. Gdzie jest Graff?</p><p>Wtedy zrozumia�. Graff umy�lnie spowodowa� tak� sytuacj�. By�o gorzej ni� w tych programach. Kiedy sier�ant si� czepia, wszyscy ci� lubi�. Ale je�li oficerowie ci� wybior�, wszyscy inni zaczynaj� nienawidzi�.</p><p>��Hej, pierdzielu � nap�yn�� z ty�u czyj� szept. Znowu kto� uderzy� go w g�ow�. � Podoba ci si�? Co, superm�zgu, jest zabawnie? � jeszcze jeden cios, tym razem tak silny, �e Ender j�kn�� cicho.</p><p>Je�li to Graff go wystawi�, nie mo�e liczy� na pomoc, o ile sam sobie nie pomo�e. Czeka� do chwili, gdy zdawa�o si�, �e nadejdzie kolejny cios. Teraz, pomy�la�. I rzeczywi�cie, uderzenie nast�pi�o. Zabola�o, ale Ender pr�bowa� ju� wyczu� nast�pne. Teraz. Dok�adnie w tej chwili. Mam ci�, pomy�la�.</p><p>Kiedy zbli�a� si� kolejny cios, Ender si�gn�� obiema r�kami nad g�ow�, chwyci� przeciwnika za nadgarstek i poci�gn�� z ca�ej si�y.</p><p>W warunkach normalnego ci��enia ch�opiec uderzy�by o oparcie zarabiaj�c siniaka na piersi. W zero-grawitacji przelecia� nad fotelem i pomkn�� w stron� sufitu. Tego Ender nie przewidzia�. Nie zdawa� sobie sprawy, jak brak ci��enia wzmacnia nawet dzieci�ce si�y. Tamten poszybowa� w powietrzu, odbi� si� od stropu, potem w d�, od czyjego� fotela i pop�yn�� przej�ciem wymachuj�c r�kami, a� z krzykiem uderzy� w �cian� kabiny i znieruchomia� z nienaturalnie wywini�tym lewym ramieniem.</p><p>Trwa�o to ledwie kilka sekund. Znalaz� si� Graff, chwyci� ch�opca w powietrzu i zwinnie pchn�� go w stron� drugiego m�czyzny z za�ogi.</p><p>��Lewa r�ka. Chyba z�amana � powiedzia�. Po chwili ranny dosta� zastrzyk i zawis� nieruchomo w nad fotelami. Oficer wype�ni� powietrzem szyn� usztywniaj�c�. Ender czu� md�o�ci. Chcia� przecie� tylko z�apa� tamtego za rami�.</p><p>Nie. To nieprawda, chcia� mu zrobi� krzywd�, poci�gn�� go z ca�ej si�y. Nie s�dzi�, �e stanie si� to czego pragn��, lecz tamten odczuwa� dok�adnie taki b�l, jaki Ender chcia� mu sprawi�. Zdradzi�a go zerowa grawitacja, to wszystko. Jestem jak Peter. Dok�adnie taki sam. I Ender poczu� do siebie nienawi��. Graff pozosta� w kabinie.</p><p>��Co z wami, t�paki? Czy wasze malutkie m�d�ki nie poj�y jednego drobnego faktu? Sprowadzono was tutaj, �eby z was zrobi� �o�nierzy. W dawnych szko�ach, w rodzinach, byli�cie mo�e wspaniali i twardzi, mo�e sprytni. Ale my wybrali�my najlepszych z najlepszych i nie spotkacie tu innych. A kiedy wam m�wi�, �e Ender Wiggin jest najlepszyw tej grupie, to we�cie to pod uwag�, mato�y. Nie zaczepiajcie go. Mali ch�opcy gin�li ju� w Szkole Bojowej. Czy wyra�am si� jasno?</p><p>Zapad�a cisza. Ch�opiec siedz�cy obok Endera skrupulatnie stara� si� go nie dotyka�.</p><p>Nie jestem zab�jc�, powtarza� sobie Ender. Nie jestem Peterem. Cokolwiek on powie, ja jestem inny. Tylko si� broni�em. Wytrzyma�em bardzo d�ugo. By�em cierpliwy. Nie jestem taki, jak on opowiada.</p><p>Odezwa� si� g�o�nik informuj�c, �e zbli�aj� si� do szko�y. Dwadzie�cia minut zajmie deceleracja i dokowanie. Ender wsta� jako ostatni. Tamci ch�tnie pozwolili mu wyj�� na ko�cu, wspi�� si� w g�r� w kierunku, kt�ry przy wsiadaniu by� do�em. Graff czeka� na ko�cu w�skiej rury, prowadz�cej z promu do serca Szko�y Bojowej.</p><p>��Jak min�� lot? � zapyta� uprzejmie.</p><p>��My�la�em, �e jest pan moim przyjacielem � Ender nie zdo�a� st�umi� dr�enia g�osu.</p><p>Graff wygl�da� na zdziwionego.</p><p>��Sk�d ci to przysz�o do g�owy?</p><p>��Bo pan� bo pan by� dla mnie mi�y i rozmawia� uczciwie� nie k�ama�.</p><p>��Teraz te� nie b�d� k�ama� � odpar� Graff. � Moja praca nie polega na tym, �eby by� przyjacielem. Polega na tym, by wyszkoli� najlepszych �o�nierzy �wiata. W ca�ej historii �wiata. Potrzebujemy Napoleona. Aleksandra. Tylko, �e Napoleon w ko�cu przegra�, a Aleksander wypali� si� i umar� m�odo. Potrzebujemy Juliusza Cezara, tyle �e on sta� si� dyktatorem i zgin�� z tego powodu. Moja praca polega na wyszkoleniu takiego cz�owieka oraz kobiet i m�czyzn, kt�rych b�dzie potrzebowa� do pomocy. Nigdzie nie jest powiedziane, �e mam si� przyja�ni� z dzie�mi.</p><p>��Przez pana b�d� mnie nienawidzi�.</p><p>��Wi�c? Co na to poradzisz? Wczo�gasz si� w ciemny k�cik?</p><p>Zaczniesz ca�owa� ich po ty�kach, �eby ci� znowu polubili? Jest tylko jeden spos�b, �eby przestali ci� nienawidzi�. Musisz by� tak dobry, �e nie b�d� w stanie ci� ignorowa�. Powiedzia�em, �e jeste� najlepszy. I lepiej dla ciebie, je�li to si� oka�e prawd�.</p><p>��A jak nie dam rady?</p><p>��To niedobrze. Pos�uchaj, Ender, przykro mi, je�li czujesz si� samotny i przera�ony. Ale tam, w przestrzeni, s� robale. Dziesi�� miliard�w, sto miliard�w, milion miliard�w robali, o ile potrafimy to oceni�. I tyle samo ich statk�w, te� o ile mo�emy to oceni�. Z broni�, kt�rej zasad nie rozumiemy. I pe�nych ch�ci, by u�y� tej broni i zniszczy� nas. Tu nie chodzi o �wiat, Ender. To tylko my. Ludzko��. Je�li wzi�� pod uwag� reszt� Ziemi, to mo�emy znikn��, a planeta si� dostosuje, ewolucja post�pi o kolejny krok. Ale ludzko�� nie chce zgin��. Jako gatunek ewoluowali�my, by prze�y�. Robimy to tak, �e wysilamy si�, wysilamy, i w ko�cu, raz na kilka pokole�, rodzi si� geniusz. Taki, kt�ry wymy�la ko�o. I �wiat�o. I lot. Kt�ry buduje miasto, tworzy nar�d, imperium. Rozumiesz, co m�wi�?</p><p>Enderowi zdawa�o si�, �e tak, ale nie by� pewien, wi�c milcza�.</p><p>��Nie. Oczywi�cie, �e nie. Powiem wi�c wprost. Istoty ludzkie s� wolne z wyj�tkiem przypadk�w, kiedy potrzebuje ich ludzko��. By� mo�e potrzebuje ciebie. �eby� co� zrobi�. S�dz�, �e potrzebuje mnie. �ebym sprawdzi�, do czego si� nadajesz. Obaj mo�emy dokona� rzeczy godnych pot�pienia, Ender, ale je�li ludzko�� przetrwa, to byli�my dobrymi narz�dziami.</p><p>��I tylko tyle? Narz�dziami?</p><p>��Pojedyncze ludzkie istoty zawsze s� tylko narz�dziami, kt�rych u�ywaj� inni, by�my wszyscy mogli prze�y�.</p><p>��To k�amstwo.</p><p>��Nie. Tylko po�owa prawdy. O drug� po�ow� mo�esz si� martwi�, kiedy wygramy t� wojn�.</p><p>��Sko�czy si�, zanim dorosn� � stwierdzi� Ender.</p><p>��Mam nadziej�, �e si� mylisz � odpar� Graff. � Nawiasem m�wi�c, nie pomagasz sobie rozmawiaj�c ze mn�. Inni ch�opcy na pewno ju� sobie opowiadaj�, jak to stary Ender Wiggin zosta� z ty�u, �eby si� podlizywa� Graff owi. Je�li raz rozejdzie si� plotka, �e jeste� pupilkiem szefa, b�dziesz za�atwiony na dobre. Lepiej id� sobie i zostaw mnie samego.</p><p>��Do widzenia � rzuci� Ender i przeci�gn�� si� na r�kach przez rur�, w kt�rej znikn�li pozostali. Graff przygl�da� mu si� przez chwil�. Jeden ze stoj�cych w pobli�u nauczycieli zapyta�:</p><p>��Czy to ten?</p><p>��B�g jeden wie � odpar� Graff. � Ale je�li to me Ender, to lepiej b�dzie, je�li szybko znajdziemy tego w�a�ciwego.</p><p>��Mo�e nie istnieje � mrukn�� nauczyciel.</p><p>��Mo�e. Wtedy jednak, Andersen, oka�e si�, �e B�g jest robalem. Mo�esz si� na mnie powo�a� w tej sprawie.</p><p>��Zrobi� to.</p><p>Przez chwil� stali w milczeniu.</p><p>��Andersen.</p><p>��Mmm?</p><p>��Ten dzieciak si� myli. Jestem jego przyjacielem.</p><p>��Wiem.</p><p>��On jest czysty. Dobry, a� do samego serca.</p><p>��Czyta�em raporty.</p><p>��Anderson, pomy�l tylko, co mamy z nim zrobi�. Anderson nie chcia� si� podda�.</p><p>��Mamy z niego zrobi� najlepszego dow�dc� wojskowego w historii.</p><p>��I z�o�y� na jego barkach los �wiata. Dla jego w�asnego dobra, mam nadziej�, �e to nie on. Naprawd�.</p><p>��Nie mo�na traci� ducha. Robale mog� nas za�atwi�, zanim on sko�czy szkolenie.</p><p>��Masz racj� � u�miechn�� si� Graff. � Pocieszy�e� mnie.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 5</p><p><emphasis>Gry</emphasis></p></title><p><emphasis>��Podziwiam ci�. Z�amanie r�ki � to by�o mistrzowskie poci�gni�cie.</emphasis></p><p><emphasis>��To by� wypadek.</emphasis></p><p><emphasis>��Naprawd�? A ja ju� ci� pochwali�em w raporcie.</emphasis></p><p><emphasis>��Za ostro. Ten drugi bachor mo�e zosta� bohaterem. To zdarzenie mo�e rozpieprzy� szkolenie ca�ej masie dzieciak�w. Mia�em nadziej�, �e zawo�a o pomoc.</emphasis></p><p><emphasis>��Zawo�a o pomoc? Zdawa�o mi si�, �e to w�a�nie cenisz w nim najbardziej: �e sam rozwi�zuje swoje problemy. Kiedy ju� b�dzie w przestrzeni, otoczony flotami przeciwnika, nikt mu nie pomo�e, kiedy zawo�a.</emphasis></p><p><emphasis>��Kto m�g� przypuszcza�, �e ten dra� zejdzie z fotela? ��e tak pechowo walnie o przepierzenie?</emphasis></p><p><emphasis>��Masz kolejny przyk�ad g�upoty wojskowych. Gdyby� mia� troch� rozumu, zrobi�by� prawdziw� karier�, na przyk�ad sprzedaj�c polisy ubezpieczeniowe.</emphasis></p><p><emphasis>��Ty te�, geniuszu.</emphasis></p><p><emphasis>��Musimy pogodzi� si� z faktem, �e jeste�my lud�mi drugiego rzutu. I los ludzko�ci spoczywa w naszych r�kach. To daje cudowne poczucie si�y, nieprawda�? Zw�aszcza �e je�li tym razem przegramy, nikt nas nie b�dzie krytykowa�.</emphasis></p><p><emphasis>~ Nie my�la�em w ten spos�b. Mo�e nie przegrywajmy.</emphasis></p><p><emphasis>��Zobaczymy, jak Ender sobie z tym poradzi. Je�eli ju� go stracili�my, je�eli nie da rady, to kto b�dzie nast�pny?</emphasis></p><p><emphasis>��Przygotuj� list�.</emphasis></p><p><emphasis>��Tymczasem pomy�l, jak go odzyska�.</emphasis></p><p><emphasis>~ M�wi�em ci. Jego izolacji nie mo�na przerwa�. Nie mo�e uwierzy�, �e ktokolwiek mu kiedykolwiek pomo�e. Nigdy. Gdyby cho� raz pomy�la�, �e istnieje proste wyj�cie z sytuacji, by�by sko�czony.</emphasis></p><p><emphasis>��Masz racj�. To by by�o potworne. Gdyby uwierzy�, �e ma przyjaciela.</emphasis></p><p><emphasis>��Mo�e mie� przyjaci�. Nie wolno mu mie� rodzic�w.</emphasis></p><empty-line/><p>Kiedy zjawi� si� Ender, pozostali ch�opcy zd��yli ju� wybra� sobie pos�ania. Zatrzyma� si� w drzwiach sypialni szukaj�c ostatniego pustego ��ka. Sufit by� niski � m�g�by dosi�gn�� go r�k�. Pok�j dziecinny, dolne materace le�a�y po prostu na pod�odze. Ch�opcy przygl�dali mu si� z ukosa. Oczywi�cie, wolne pozosta�o tylko pos�anie na dole, po prawej stronie, zaraz za drzwiami. Przez chwil� Ender pomy�la�, �e zajmuj�c najgorsze miejsce daje zgod� na to, by p�niej si� nad nim zn�cali. Ale nie m�g� przecie� nikogo wyrzuci�. U�miechn�� si� wi�c szeroko.</p><p>��Dzi�ki � zawo�a�. Wcale nie ironicznie. Zupe�nie szczerze, jak gdyby zarezerwowali mu najlepsze pos�anie. � Ju� my�la�em, �e b�d� musia� prosi� o dolne ��ko przy drzwiach.</p><p>Usiad� i obejrza� szafk�, kt�ra sta�a otwarta w nogach pos�ania. Do wewn�trznej powierzchni drzwi przylepiono jak�� kartk�.</p><p>Po�� d�o� na skanerze w g�rze pos�ania i dwukrotnie powt�rz swoje imi� i nazwisko.</p><p>Ender odszuka� skaner, p�yt� p�prze�roczystego plastiku, przy�o�y� do niej lew� d�o� i powiedzia�:</p><p>��Ender Wiggin. Ender Wiggin.</p><p>Skaner rozb�ysn�� zieleni�. Ender zamkn�� szafk� i spr�bowa� j� otworzy�. Nie potrafi�. Po�o�y� d�o� na p�ycie skanera i powt�rzy�: � Ender Wiggin. � Drzwiczki odskoczy�y. Otworzy�y si� tak�e trzy pozosta�e p�ki.</p><p>Na jednej le�a�y cztery kombinezony, takie same jak ten, kt�ry mia� na sobie, i jeden bia�y. Na drugiej by� ma�y komputer, taki jak w szkole. Widocznie nauka jeszcze si� nie sko�czy�a.</p><p>Na najwi�kszej p�ce znalaz� nagrod�. Na pierwszy rzut oka wygl�da�a jak skafander pr�niowy, kompletny, z he�mem i r�kawicami. Tyle �e to nie by� skafander. Brakowa�o uszczelek. Mimo to okrywa� ca�e cia�o. Mia� grube podk�adki. I by� troch� sztywny.</p><p>Razem z nim le�a� miotacz. Wygl�da� jak laser, bo na ko�cu mia� grube, przezroczyste szk�o. Ale na pewno nie pozwoliliby dzieciom u�ywa� gro�nej broni�</p><p>��To nie jest laser � odezwa� si� m�czyzna. Ender podni�s� g�ow�. By� m�ody i sympatyczny. � Ale daje do�� w�ski promie�. Dobrze zogniskowany. Mo�na wycelowa� i uzyska� trzycalowy kr��ek �wiat�a na �cianie odleg�ej o sto metr�w.</p><p>��Do czego s�u�y? � spyta� Ender.</p><p>��To taka zabawa, w kt�r� gramy w wolnym czasie. Czy kto� jeszcze otworzy� szafk�? � m�czyzna rozejrza� si�. � To znaczy, czy wykonali�cie instrukcje i zakodowali�cie swoje d�onie i g�osy? Bez tego nie dostaniecie si� do szafek. Ten pok�j jest waszym domem mniej wi�cej przez pierwszy rok w Szkole Bojowej, wi�c wybierzcie sobie pos�anie, kt�re wam odpowiada i trzymajcie si� go. Zwykle pozwalamy wam wybra� dow�dc� i lokujemy go na dolnym ��ku przy drzwiach, ale to miejsce zosta�o najwyra�niej zaj�te. Teraz nie mo�na ju� zmieni� kod�w. Zastan�wcie si� zatem, kogo chcieliby�cie wybra�. Obiad za siedem minut. Id�cie za �wietlnymi punktami w pod�odze. Wasz kod barwny to czerwony ��ty ��ty. Kiedykolwiek b�dziecie musieli gdzie� doj��, trasa b�dzie oznaczona tymi kolorami: czerwony ��ty ��ty, trzy �wiate�ka obok siebie. Id�cie, gdzie wam wska��. Jaki jest wasz kod, ch�opcy?</p><p>��Czerwony ��ty ��ty.</p><p>��Bardzo dobrze. Nazywam si� Dap. Przez najbli�sze par� miesi�cy b�d� wasz� mam�. Ch�opcy wybuchn�li �miechem.</p><p>���miejcie si�, je�li wam weso�o, ale pami�tajcie. Je�li kt�ry� zgubi si� w szkole, co jest zupe�nie mo�liwe, niech nie otwiera drzwi. Niekt�re prowadz� na zewn�trz � zn�w �miech. � Powiedzcie komukolwiek, �e wasza mama to Dap i wezw� mnie. Albo powiedzcie, jakie s� wasze kolory, a wy�wietl� wam tras� do domu. Je�li macie problemy, przyjd�cie do mnie. Pami�tajcie, jestem jedyn� osob�, kt�rej p�ac� za to, �eby by�a dla was mi�a. Ale bez przesady. Niech kt�ry wystawi bu�k�, a po�ami� mu ko�ci. Jasne?</p><p>Zn�w wybuchn�li �miechem. Dap mia� pe�en pok�j przyjaci�. �atwo jest sobie zdoby� przera�one dzieci.</p><p>��Czy kto� mi powie, gdzie jest d�? Powiedzieli.</p><p>��Zgadza si�. Ale to jest kierunek na zewn�trz. Stacja wiruje i dlatego wydaje si�, �e tam jest d�. Naprawd� pod�oga zakrzywia si� w <emphasis>tamt�</emphasis> stron�. Je�liby�cie szli dostatecznie d�ugo, wr�cicie do punktu startowego. Ale lepiej nie pr�bujcie. Tam s� kwatery nauczycieli, a dalej pokoje starszych dzieciak�w. A starsze dzieciaki nie lubi�, gdy Starterzy wpychaj� swoje nosy do ich spraw. Mo�ecie oberwa�. W�a�ciwie na pewno oberwiecie. Nie przychod�cie wtedy do mnie z p�aczem. Jasne? To Szko�a Bojowa, nie ��obek.</p><p>��Co wi�c powinni�my wtedy robi�? � spyta� jeden z ch�opc�w, ma�y czarny dzieciak, zajmuj�cy g�rne ��ko niedaleko Endera.</p><p>��Je�li nie lubicie obrywa�, sami wymy�lcie, jak tego unikn��. Ale ostrzegam � zab�jstwa s� wykroczeniem przeciw regulaminowi. Tak samo jak umy�lne zranienie. Jak rozumiem, po drodze trafi�a si� pr�ba zab�jstwa. Z�amana r�ka. Gdyby co� takiego mia�o si� powt�rzy�, kogo� wymro��. Zrozumiano?</p><p>��Co to znaczy: wymro��? � spyta� ch�opiec z r�k� w napompowanych �upkach.</p><p>��Na mr�z. Wystawi� na zimno. Ode�l� na Ziemi�. Koniec ze Szko�� Bojow�.</p><p>Nikt nie patrzy� na Endera.</p><p>��Zatem ch�opcy, je�li chcecie sprawia� k�opoty, przynajmniej r�bcie to z g�ow�. Jasne?</p><p>Dap wyszed�. Nadal nikt nie patrzy� na Endera.</p><p>Ender poczu� narastaj�cy gdzie� w brzuchu strach. Ten ch�opak, kt�remu z�ama� r�k� � nie czu� �alu, �e z�ama� mu r�k� � on by� jak Stilson. I tak samo zaczyna� ju� zbiera� sw�j gang � ma�� grupk� dzieci, raczej z tych wi�kszych. Stali w k�cie pokoju, �miali si� i od czasu do czasu kt�ry� odwraca� g�ow�, by spojrze� na Endera.</p><p>Ender z ca�ego serca pragn�� wr�ci� do domu. Co to wszystko ma wsp�lnego z ratowaniem �wiata? Nie mia� ju� czujnika. Zn�w by� sam przeciw gangowi, tyle �e teraz oni mieszkali w tym samym pokoju. Znowu Peter, tylko bez Valentine.</p><p>L�k pozosta�. Przy obiedzie w mesie nikt nie usiad� obok niego. Inni rozmawiali: o wielkiej tablicy wynik�w na �cianie, o jedzeniu, o du�ych ch�opcach. Ender m�g� tylko patrze�.</p><p>Tablica wynik�w wy�wietla�a pozycje zespo��w, zapisy zwyci�stw i pora�ek, ��cznie z naj�wie�szymi rezultatami. Niekt�rzy duzi ch�opcy najwyra�niej zak�adali si� o wyniki ostatnich star�. U dw�ch grup, Mantykory i �mii, nie by�o rezultatu � kartka tylko b�yska�a. Ender uzna�, �e pewnie graj� w�a�nie teraz.</p><p>Zauwa�y�, �e wi�ksi ch�opcy podzieleni s� na zespo�y, r�ni�ce si� mundurami. Nosz�cy inne mundury rozmawiali ze sob�, ale w zasadzie grupy trzyma�y si� osobno. Starterzy-jego w�asna grupa i dwie, mo�e trzy troch� starsze � mieli g�adkie, niebieskie kombinezony. Starsi, ubrani byli w kostiumy bardziej ozdobne. Ender pr�bowa� zgadywa�, jak nazywaj� si� poszczeg�lne grupy. Skorpion i Paj�k by�y �atwe. Tak samo P�omie� i Fala.</p><p>Jaki� starszy ch�opak podszed� i usiad� obok niego. Sporo starszy � mia� dwana�cie, mo�e trzyna�cie lat. Zaczyna� ju� wygl�da� jak m�czyzna.</p><p>��Cze�� � rzuci�.</p><p>��Cze�� � odpowiedzia� Ender.</p><p>��Jestem Mick.</p><p>��Ender.</p><p>��To imi�?</p><p>��Odk�d by�em ca�kiem ma�y. Siostra tak na mnie m�wi�a.</p><p>��Niez�e imi�. Ender. Ko�cz�cy. Jak leci?</p><p>��Mo�na wytrzyma�.</p><p>��Ender, jeste� robalem swojej grupy? Ender wzruszy� ramionami.</p><p>��Zauwa�y�em, �e jesz sam.</p><p>Ka�da grupa ma kogo� takiego. Dzieciaka, kt�rego nikt nie lubi. Czasem my�l�, �e nauczyciele robi� to celowo. Oni nie s� zbyt mili. Sam do tego dojdziesz.</p><p>��Jasne.</p><p>��Wi�c jeste� robalem?</p><p>��Chyba tak.</p><p>��Spokojnie. Nie ma co si� rozczula� � odda� Enderowi ciastko i zabra� budy�. � Jedz to, co od�ywcze. B�dziesz silniejszy � wzi�� si� do budyniu.</p><p>��A co z tob�?</p><p>��Ja? Jestem nikim. Jestem pierdni�ciem w klimatyzacji. Zawsze tutaj, ale zwykle nikt mnie nie zauwa�a. Ender u�miechn�� si� niepewnie.</p><p>��Tak, to �mieszne, ale to wcale nie dowcip. Niczego nie osi�gn�. Rosn� i pewnie nied�ugo ode�l� mnie do innej szko�y. Nie ma si�y, �eby do Szko�y Taktyki. Widzisz, nigdy nie by�em dow�dc�. Tylko ci, co zostali dow�dcami, maj� szans�.</p><p>��Jak mo�na zosta� dow�dc�?</p><p>��Gdybym wiedzia�, czy by�bym taki, jaki jestem? Ilu ch�opak�w w moim wieku tu widzisz? Niewielu. Ender nie powiedzia� tego g�o�no.</p><p>��Paru. Jestem tylko prawie wymro�onym mi�sem robali. Kilku z nas. Inni zostali dow�dcami. Wszyscy z mojej grupy maj� ju� swoje zespo�y. Ja nie.</p><p>Ender pokiwa� g�ow�.</p><p>��Pos�uchaj, ma�y. Robi� ci przys�ug�. Szukaj kumpli. Li� im ty�ki, je�li b�dzie trzeba, ale je�li zaczn� tob� pogardza� wiesz, o co mi chodzi?</p><p>Ender znowu kiwn�� g�ow�.</p><p>��Nie, wcale nie wiesz. Wy, Starterzy, jeste�cie wszyscy tacy sami. Nic nie wiecie. M�zgi jak kosmos. Pustka absolutna. I kiedy co� was trafia, rozpadacie si� na kawa�ki. S�uchaj, kiedy sko�czysz tak samo jak ja, pami�taj, �e ci� ostrzega�em. To ostatnia rzecz, kt�r� ktokolwiek zrobi tu dla ciebie.</p><p>��Wi�c czemu mi to m�wisz? � spyta� Ender.</p><p>��A czym ty jeste�, szczekaczko? Zamknij si� i jedz. Ender zamkn�� si� i zacz�� je��. Nie lubi� Micka. I wiedzia�, �e na pewno nie sko�czy jak on. Mo�e tego w�a�nie chcieli nauczyciele, ale Ender nie mia� zamiaru podporz�dkowa� si� ich planom.</p><p>Nie b�d� robalem swojej grupy, my�la�. Nie po to zostawi�em Valentine, mam� i tat�, �eby tu przylecie� i da� si� wymrozi�.</p><p>Kiedy podnosi� do ust widelec, czu� wok� siebie rodzin�, tak jak zawsze. Po prostu wiedzia�, w kt�r� stron� odwr�ci� g�ow�, �eby zobaczy� mam�, pr�buj�c� oduczy� Valentine siorbania. Wiedzia�, gdzie jest tato, przegl�daj�cy wiadomo�ci na sto�owym ekranie i udaj�cy, �e bierze udzia� w rozmowie. Peter, kt�ry na niby wyjmowa� z nosa zielony groszek� nawet Peter m�g� by� zabawny.</p><p>My�lenie o nich okaza�o si� b��dem. Poczu�, jak gdzie� w krtani narasta szloch. Powstrzyma� go z wysi�kiem; nie widzia� w�asnego talerza.</p><p>Nie mo�e si� rozp�aka�. Nie mia� tu szansy na wsp�czucie. Dap nie by� mam�. Jakakolwiek oznaka s�abo�ci odkryje Stilsonom i Peterom, �e mo�na go z�ama�. Ender zrobi� to, co zawsze, gdy Peter zaczyna� si� nad nim zn�ca�. Zacz�� liczy� pot�gi dw�jki. Jeden, dwa, cztery, osiem, szesna�cie, trzydzie�ci dwa, sze��dziesi�t cztery. I dalej, p�ki potrafi� ogarn�� te liczby: 128, 256, 512, 1024, 2048, 4096, 8192, 16384, 32768, 65536, 131072, 262144. Przy 67108864 straci� pewno�� � czy nie zgubi� jednej cyfry? Powinien by� ju� w dziesi�tkach milion�w, setkach milion�w czy zwyczajnie w milionach? Pr�bowa� podwaja� od pocz�tku i zn�w si� zgubi�. 1342 co�. 16? Czy 17738? Nie pami�ta�. Zacz�� znowu. Tyle podwoje�, ile zmie�ci umys�. B�l min��. �zy znikn�y. Nie b�dzie p�aka�.</p><p>Wytrzyma� do nocy, kiedy przygas�y �wiat�a i z daleka s�ysza� kilku ch�opc�w �kaj�cych za mam�, tat� albo psem. Nie umia� si� powstrzyma�. Jego wargi u�o�y�y si� w imi� Valentine. S�ysza� jej �miech, tu� obok, na korytarzu. Widzia� mam� przechodz�c� obok drzwi i zagl�daj�c� do �rodka, by si� upewni�, �e wszystko jest w porz�dku. Tata �mia� si� ogl�daj�c wideo. Wszystko by�o takie wyra�ne i ju� nigdy nie powr�ci. B�d� stary, kiedy ich znowu zobacz�, co najmniej dwunastoletni. Dlaczego si� zgodzi�em? Po co zrobi�em z siebie g�upka? Powr�t do szko�y to w ko�cu drobiazg. Codzienne spotkania ze Stilsonem. I Peter. Peter to siusiak. Ender wcale si� go nie ba�.</p><p>Chc� wr�ci� do domu, szepn��.</p><p>Lecz jego szept by� szeptem, jakiego u�ywa�, gdy j�cza� z b�lu, a Peter si� nad nim zn�ca�. D�wi�k dociera� ledwie do jego w�asnych uszu, a czasem nawet nie tak daleko.</p><p>Niechciane �zy mog�y sp�yn�� na poduszk�, lecz szloch by� tak delikatny, �e ��ko nawet nie drgn�o; tak cichy, �e nikt nie m�g� go us�ysze�. B�l jednak by� wyra�ny, tkwi� w gardle i twarzy, parzy� w pier� i oczy. Chc� do domu.</p><p>Dap zjawi� si� tej nocy i przeszed� cicho mi�dzy pos�aniami, tu i tam dotykaj�c kogo� d�oni�. Tam, gdzie szed�, s�ycha� by�o wi�cej p�aczu. Odrobina czu�o�ci w tym przera�aj�cym miejscu wystarcza�a, by wywo�a� �zy. Ale nie u Endera. Kiedy nadszed� Dap, jego p�acz by� ju� przesz�o�ci� i twarz mia� such� � oszuka�cza twarz, kt�r� pokazywa� mamie i tacie, gdy Peter by� wobec niego okrutny, a Ender ba� si� to okaza�. Dzi�ki ci za to, Peter. Za suche oczy i bezg�o�ny szloch. Nauczy�e� mnie, jak ukrywa� to, co czuj�. Teraz potrzebuj� tego bardziej ni� kiedykolwiek.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Rutyna szkolna. Codziennie d�ugie godziny lekcji. Wyk�ady. Liczby. Historia. Widea za�artych bitew w przestrzeni. Marines zalewaj�cy w�asn� krwi� korytarze statk�w robali. Holo czystych potyczek flot, k��bk�w �wietlistego kurzu, gdy statki skutecznie niszczy�y si� nawzajem w�r�d nocy. Tyle do nauczenia. Ender pracowa� tak ci�ko, jak pozostali. Wszyscy walczyli po raz pierwszy w �yciu i po raz pierwszy w �yciu wsp�zawodniczyli z dzie�mi tak samo inteligentnymi jak oni sami.</p><p>Gra � po to tylko �yli. To wype�nia�o im czas mi�dzy przebudzeniem a za�ni�ciem.</p><p>Dap pokaza� im pok�j gier ju� drugiego dnia. Znajdowa� si� na g�rze, wysoko nad pok�adem, na kt�rym mieszkali i pracowali. Wspinali si� po drabinach a� mala�a grawitacja i tam, w jaskini, widzieli o�lepiaj�ce �wiat�a ekran�w.</p><p>Niekt�re z nich znali. W niekt�re nawet grywali w domach. �atwe i trudne. Ender min�� dwuwymiarowe gry wideo i zacz�� studiowa� te, kt�re zajmowa�y wi�kszych ch�opc�w, holograficzne gry z obiektami zawieszonymi w powietrzu. By� jedynym Starterem w tej cz�ci sali i od tzasu do czasu kt�ry� ze starszych odpycha� go. Co ty tu robisz? Sp�ywaj. Odlatuj. I oczywi�cie Ender odlatywa�; przy niskim ci��eniu odrywa� si� od pod�ogi i szybowa�, dop�ki nie zderzy� si� z czym� lub kim�.</p><p>Za ka�dym razem jednak jako� si� wypl�tywa� i wraca�, zwykle w inne miejsce, by obejrze� gr� pod innym k�tem. By� za ma�y, �eby widzie� przyrz�dy, obejrze�, jak si� gra. To nie mia�o znaczenia. To, co chcia� zobaczy�, by�o w powietrzu. Spos�b dr��enia tuneli w ciemno�ci, korytarze �wiat�a, kt�rych szuka�y wrogie statki i pod��a�y za nimi bezlito�nie, a� schwyta�y pojazd gracza. Tam m�g� zastawia� pu�apki: miny, dryfuj�ce bomby, p�tle w przestrzeni, zmuszaj�ce przeciwnika do kr��enia bez ko�ca. Niekt�rzy gracze byli sprytni. Inni szybko przegrywali.</p><p>Ender wola� jednak, gdy dw�ch ch�opc�w gra�o przeciwko sobie. Musieli wtedy wykorzystywa� swoje tunele i szybko stawa�o si� jasne, kt�ry by� co� wart w strategii.</p><p>Po godzinie gra zaczyna�a by� nudna. Ender rozumia� ju� jej regu�y. Zna� zasady, kt�rych przestrzega� komputer, wi�c wiedzia�, �e gdy tylko opanuje przyrz�dy, zawsze zdo�a przechytrzy� przeciwnika. Wej�cie w spiral�, gdy wr�g jest w takiej pozycji; w p�tl�, gdy w takiej. Czekaj w zasadzce. Za�� siedem pu�apek i wci�gnij go w ten spos�b. Gra nie nios�a ju� wyzwania, pozostawa�a jedynie kwestia rozgrywki tak d�ugo, a� maszyna zaczyna�a przemieszcza� swe si�y w takim tempie, �e ludzki refleks nie m�g� jej sprosta�. �adnej zabawy. Chcia�by zagra� z innymi ch�opcami. Byli tak wy�wiczeni w grach z komputerem, �e nawet kiedy grali mi�dzy sob�, usi�owali go na�ladowa�. My�leli jak maszyny, nie jak ludzie.</p><p>Mog� ich pokona�. Mog� z nimi wygra�.</p><p>��Chcia�bym z tob� zagra� � zaproponowa� temu, kt�ry w�a�nie zwyci�y�.</p><p>��Rany, co to jest? � spyta� ch�opak. � Jaki� chrab�szcz czy robal?</p><p>��Przylecia�o nowe stado krasnoludk�w � wyja�ni� inny.</p><p>��Ale to <emphasis>m�wi</emphasis>. Wiedzia�e�, �e umiej� m�wi�?</p><p>��Rozumiem � stwierdzi� Ender. � Boisz si� gra� ze mn� do dw�ch wygranych.</p><p>��Pobi� ci� b�dzie r�wnie �atwo jak wysika� si� pod prysznicem � o�wiadczy� ch�opak.</p><p>��Ale nie tak przyjemnie � doda� inny.</p><p>��Jestem Ender Wiggin.</p><p>��Pos�uchaj uwa�nie, gamoniu. Jeste� nikim. Jasne? Nikim. I zostaniesz nikim a� do pierwszego trafienia. Jasne?</p><p>Slang starszych ch�opc�w mia� w�asny rytm i Ender szybko go poj��.</p><p>��Je�li jestem nikim, to niby czemu boisz si� zagra� do dw�ch wygranych?</p><p>Grupka wyra�nie traci�a cierpliwo��.</p><p>��Wyko�cz t� oferm� i chod�my.</p><p>Ender zaj�� miejsce przy obcych sobie przyrz�dach. Jego d�onie by�y troch� ma�e, ale przyciski okaza�y si� niezbyt skomplikowane. Po kilku pr�bach wiedzia� ju�, kt�re uruchamiaj� odpowiednie typy uzbrojenia. Poruszeniami kierowa� zwyk�y manipulator kulowy. Pocz�tkowo reagowa� wolno i jego przeciwnik � wci�� nie wiedzia�, jak ma na imi� � uzyska� przewag�. Szybko si� jednak uczy� i pod koniec radzi� sobie ca�kiem nie�le.</p><p>��Zadowolony jeste�, Starterze?</p><p>��Do dw�ch wygranych.</p><p>��Nie gramy do dw�ch zwyci�stw.</p><p>��Pokona�e� mnie, kiedy pierwszy raz dotkn��em przyrz�d�w � o�wiadczy� Ender. � Je�eli nie umiesz tego powt�rzy�, to nie jeste� lepszy ode mnie.</p><p>Zagrali znowu i tym razem Ender okaza� si� do�� zr�czny, by przeprowadzi� kilka manewr�w, jakich tamten najwyra�niej nigdy jeszcze nie widzia�. Standardowe reakcje nie wystarczy�y. Ender nie wygra� �atwo, ale wygra�.</p><p>Starsi ch�opcy przestali si� wtedy �mia� i �artowa�. Trzecia gra przebiega�a w absolutnej ciszy. Ender wygra� j� szybko i efektownie.</p><p>��Chyba czas, �eby zmienili maszyn� � stwierdzi� jeden z ch�opc�w.</p><p>��Ka�dy g��b zaczyna na niej wygrywa�.</p><p>�adnych gratulacji. Zupe�na cisza odprowadza�a Endera.</p><p>Nie odszed� daleko. Zatrzyma� si� w pobli�u i patrzy�, jak kolejni gracze pr�buj� stosowa� taktyk�, kt�r� im pokaza�. Ka�dy g��b? Ender u�miechn�� si� do siebie. B�d� mnie pami�ta�.</p><p>Czu� si� lepiej. Zwyci�y� i to ze starszymi. Mo�e nie z najlepszymi, ale przesta� si� ba�, �e wrzucono go na zbyt g��bok� wod�, �e nie da sobie rady w Szkole Bojowej. Musi tylko obserwowa� rozgrywk� i rozumie�, jak si� wszystko odbywa. Potem mo�e wykorzysta� system i nawet go przewy�szy�.</p><p>W�a�nie wyczekiwanie i obserwacja kosztowa�y najwi�cej. Wtedy musia� si� stara�, by wytrzyma�. Ch�opiec, kt�remu z�ama� r�k�, chcia� si� zem�ci�. Ender szybko si� dowiedzia�, �e ma na imi� Bernard.-Wymawia� to imi� z francuskim akcentem, poniewa� Francuzi ze swym aroganckim Separatyzmem upierali si�, by nauk� Standardu zaczyna� w wieku czterech lat, kiedy wzorce j�zyka ojczystego s� ju� utrwalone. Akcent sprawia�, �e Bernard wydawa� si� kim� niezwyk�ym i interesuj�cym; z�amana r�ka czyni�a z niego m�czennika, a wrodzony sadyzm � naturalnym przyw�dc� dla tych wszystkich, kt�rzy lubili zadawa� b�l innym.</p><p>Ender sta� si� ich wrogiem.</p><p>Drobiazgi. Kopali jego ��ko za ka�dym razem, gdy wchodzili lub wychodzili. Popychali go, kiedy ni�s� tac� zjedzeniem. Podk�adali nog� na schodach. Ender szybko si� nauczy�, by wszystko chowa� w szafce, przechodzi� szybko, utrzymywa� r�wnowag�. Maladroit, nazwa� go kiedy� Bernard i to przezwisko przylgn�o do niego na sta�e.</p><p>Czasami Ender czu� w�ciek�o��. Nie na Bernarda, oczywi�cie � on taki ju� by�, �e lubi� si� zn�ca�. Endera gniewa�o to, �e wielu innych tak ch�tnie mu si� podporz�dkowa�o. Musieli przecie� wiedzie�, �e zemsta Bernarda nie by�a sprawiedliwa. �e to on pierwszy uderzy� na promie, a Ender odpowiedzia� tylko si�� na si��. Je�eli wiedzieli, to nie okazywali tego swym zachowaniem; je�li nie wiedzieli, powinni sami zrozumie�, �e Bernard to �mija.</p><p>W ko�cu Ender nie by� jego jedynym celem. Bernard budowa� swoje kr�lestwo.</p><p>Ender sta� poza grup� i obserwowa�, jak Bernard ustanawia hierarchi�. Niekt�rzy ch�opcy byli mu potrzebni i tym podlizywa� si� bezwstydnie. Inni ch�tnie zostawali pomocnikami i robili wszystko, co im kaza�, cho� traktowa� ich z pogard�.</p><p>Niekt�rych jednak irytowa�a w�adza Bernarda. Ender przygl�da� si� uwa�nie i wiedzia�, kto nie cierpi uzurpatora. Shen by� ma�y, ambitny i �atwo go by�o rozdra�ni�. Bernard odkry� to szybko i nazwa� Shena Glist�.</p><p>��Dlatego, �e jest taki ma�y � wyja�ni�. � I jeszcze si� buja. Patrzcie, jak ko�ysze ty�kiem przy chodzeniu.</p><p>Shen w�cieka� si�, ale oni �miali si� tylko g�o�niej.</p><p>��Sp�jrzcie na jego ty�ek. Jak leci, Glisto?</p><p>Ender nie rozmawia� z Shenem � sta�oby si� jasne, �e zbiera konkurencyjn� grup�. Siedzia� po prostu z komputerem na kolanach i stara� si� wygl�da�, jakby studiowa�.</p><p>Ale nie uczy� si�. Instruowa� komputer, �eby co trzydzie�ci sekund przesy�a� wiadomo�� w system przerywania. Wiadomo��, kr�tka i tre�ciwa, przeznaczona by�a dla wszystkich. Trudno�� polega�a tylko na tym, by ukry�, od kogo pochodzi�a, tak jak robili to nauczyciele. Informacje od ch�opc�w ko�czy�y si� zawsze automatycznie w��czanym imieniem nadawcy. Enderowi nie uda�o si� jeszcze z�ama� systemu zabezpieczenia, wi�c nie m�g� udawa�, �e jest nauczycielem. Zdo�a� za to za�o�y� zbi�r nie istniej�cego ucznia, kt�rego dla zabawy nazwa� Bogiem.</p><p>Dopiero kiedy wiadomo�� by�a gotowa, spr�bowa� pochwyci� spojrzenie Shena. Tamten, razem z pozosta�ymi, przygl�da� si�, jak Bernard i jego poplecznicy nabijaj� si� z nauczyciela matematyki, kt�ry cz�sto przerywa� w p� zdania i rozgl�da� si�, jak gdyby wysiad� z autobusu na niew�a�ciwym przystanku i nie bardzo wiedzia�, gdzie jest.</p><p>W ko�cu jednak Shen spojrza� w jego stron�. Ender skin�� mu g�ow�, wskaza� komputer i u�miechn�� si�. Shen nie zrozumia�. Ender uni�s� komputer i raz jeszcze wskaza� ekran. Shen si�gn�� po w�asny komputer. Wtedy Ender wys�a� wiadomo��. Shen odebra� j� niemal natychmiast, przeczyta� i wybuchn�� �miechem. Spojrza� na Endera jakby chcia� zapyta�: czy to ty? Ender wzruszy� ramionami, co mia�o oznacza�: nie wiem kto, ale ja na pewno nie.</p><p>Shen za�mia� si� znowu, a kilku ch�opc�w nie zwi�zanych z grup� Bernarda si�gn�o po komputery. Co trzydzie�ci sekund wiadomo�� pojawia�a si� u wszystkich, przep�ywa�a wok� ekran�w i znika�a. Wszyscy si� �miali.</p><p>��Z czego si� �miejecie? � spyta� Bernard. Ender stara� si� zachowa� powag� udaj�c l�k, jaki czuli inni. Naturalnie, Shen u�miecha� si� wyzywaj�co. Trwa�o to tylko chwil�; potem Bernard poleci� jednemu ze swoich poda� sobie komputer. Razem odczytali tekst:</p><cite><p>SCHOWAJ TY�EK. BERNARD PATRZY.</p><text-author>��B�G</text-author></cite><p>Bernard poczerwienia� z w�ciek�o�ci.</p><p>��Kto to zrobi�?</p><p>��B�g � odpar� Shen.</p><p>��Ty na pewno nie. Glisty nie maj� do�� rozumu. Tekst Endera przesta� si� pojawia� po pi�ciu minutach. Po chwili na jego ekranie pojawi�a si� wiadomo�� od Bernarda.</p><cite><p>WIEM, �E TO TY.</p><text-author>� BERNARD</text-author></cite><p>Ender nie podni�s� g�owy. Zachowywa� si� tak, jakby niczego nie zauwa�y�. Bernard chce mnie przy�apa�. Nic nie wie.</p><p>Naturalnie, nie mia�o to znaczenia. Tym bardziej zechce go ukara�, by odbudowa� sw�j autorytet. Nie m�g� pozwoli�, by si� z niego �miali. Musia� udowodni�, �e on tu jest najwa�niejszy. Dlatego kto� przewr�ci� Endera pod prysznicem, a jeden z ch�opc�w Bernarda uda�, �e potkn�� si� o niego i wbi� mu �okie� w �o��dek. Ender zni�s� to w milczeniu. Nie by� jeszcze got�w do otwartej wojny. Nie reagowa�.</p><p>Lecz w innej wojnie, wojnie komputer�w, wyprowadzi� ju� kolejny atak. Kiedy wr�ci� z k�pieli, w�ciek�y Bernard kopa� ��ka i krzycza�:</p><p>��Zamknijcie si�! Nie napisa�em tego! Na wszystkich ekranach bez przerwy p�yn�y litery:</p><cite><p>UWIELBIAM TW�J TY�ECZEK. POZW�L MI GO POCA�OWA�.</p><text-author>� BERNARD</text-author></cite><p>��Nie wysy�a�em tej wiadomo�ci! � wrzeszcza� Bernard. Kiedy zamieszanie trwa�o ju� do�� d�ugo, w drzwiach pojawi� si� Dap.</p><p>��O co chodzi? � spyta�.</p><p>��Kto� wysy�a teksty i podpisuje je moim imieniem � wyja�ni� ponuro Bernard.</p><p>��Jakie teksty?</p><p>��Niewa�ne jakie!</p><p>��Dla mnie wa�ne � Dap wzi�� komputer ch�opca, zajmuj�cego pos�anie nad Enderem, spojrza� na ekran i u�miechn�� si�.</p><p>��Ciekawe � stwierdzi�.</p><p>��Czy nie ma pan zamiaru ustali�, kto to zrobi�? � zapyta� Bernard.</p><p>��Och, wiem, kto to zrobi� � odpar� Dap.</p><p>Tak, pomy�la� Ender. System daje si� z�ama� zbyt �atwo. Chc�, �eby�my go �amali, przynajmniej cz�ciowo. Wiedz�, �e to ja.</p><p>��Wi�c kto? � krzykn�� Bernard.</p><p>��Krzyczysz na mnie, �o�nierzu? � spyta� bardzo spokojnie Dap.</p><p>Nastr�j w sali uleg� gwa�townej zmianie. W�ciek�o�� Bernarda i jego najbli�szych przyjaci� oraz ledwie skrywana rado�� pozosta�ych ust�pi�a miejsca powadze. Oto mia� przem�wi� kto� obdarzony autorytetem.</p><p>��Nie, sir � powiedzia� Bernard.</p><p>��Wszyscy wiedz�, �e system automatycznie w��cza do informacji imi� nadawcy.</p><p>��Ja tego nie pisa�em!</p><p>��Krzyczysz? � powt�rzy� Dap.</p><p>��Wczoraj kto� nada� wiadomo�� podpisan� B�G � poinformowa� Bernard.</p><p>��Naprawd�? Nie wiedzia�em, �e jest wpisany do systemu � Dap odwr�ci� si� i wyszed�, a ca�a sala rykn�a �miechem.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Pr�ba przej�cia rz�d�w sko�czy�a si� kl�sk� Bernarda � tylko niewielu pozosta�o jeszcze przy nim. Fakt, �e byli to ci najgorsi i Ender wiedzia�, �e dop�ki nie zako�czy obserwacji, nie b�dzie mu lekko. Mimo to zabawa z komputerem zrobi�a swoje. Wp�ywy Bernarda zosta�y ograniczone, a wszyscy ch�opcy, kt�rzy byli cokolwiek warci, uwolnili si� spod nich. Co najwa�niejsze, Ender dokona� tego nie posy�aj�c przeciwnika do szpitala. Ten spos�b by� du�o lepszy.</p><p>Zaj�� si� na powa�nie projektowaniem systemu bezpiecze�stwa dla w�asnego komputera, jako �e blokady wbudowane w system okaza�y si� niewystarczaj�ce. Je�eli sze�ciolatek potrafi je prze�ama�, wstawiono je tam najwyra�niej jako rodzaj zabawy, a nie powa�ne zabezpieczenie. Kolejna gra, jak� wymy�lili dla nas nauczyciele. A w tej jestem naprawd� dobry.</p><p>��Jak to zrobi�e�? � spyta� go przy �niadaniu Shen. Ender zwr�ci� uwag�, �e po raz pierwszy inny Starter z jego klasy usiad� z nim przy posi�ku.</p><p>��Co zrobi�em? � zapyta�.</p><p>��Nada�e� wiadomo�� z fa�szywym podpisem. Na dodatek z podpisem Bernarda! To by�o �wietne. Teraz nazywaj� go Ty�kookiem. Okiem przy nauczycielach, ale i tak wszyscy wiedz�, na co patrzy.</p><p>��Biedny Bernard � mrukn�� Ender. � A jest taki wra�liwy.</p><p>��Daj spok�j, Ender. W�ama�e� si� do systemu. Jak? Ender potrz�sn�� g�ow� i u�miechn�� si�.</p><p>��Dzi�ki, �e uwa�asz mnie za tak zdolnego. Po prostu pierwszy to zauwa�y�em i tyle.</p><p>��Dobra, nie musisz mi m�wi� � stwierdzi� Shen. � Ale i tak to by�o �wietne � przez chwil� jedli w milczeniu. � Czy naprawd� kr�c� ty�kiem, kiedy chodz�?</p><p>��Nie � odpar� Ender. � Tylko troch�. Po prostu nie r�b takich du�ych krok�w.</p><p>Shen pokiwa� g�ow�.</p><p>��Tylko Bernard m�g� na to zwr�ci� uwag�.</p><p>���winia � o�wiadczy� Shen. Ender wzruszy� ramionami.</p><p>��W zasadzie �winie nie s� takie z�e.</p><p>��Masz racj� � za�mia� si� Shen. � By�em niegrzeczny wobec �wi�.</p><p>Roze�miali si� razem, a po chwili do��czyli do nich jeszcze dwaj Starterzy. Izolacja Endera dobieg�a ko�ca. Wojna dopiero si� zaczyna�a.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 6</p><p><emphasis>Nap�j Olbrzyma</emphasis></p></title><p><emphasis>��W przesz�o�ci prze�yli�my wiele rozczarowa�, ca�ymi latami forsowali�my pewnych kandydat�w z nadziej�, �e dadz� sobie rad�. Inie dali. U Endera mi�e jest to, �e postanowi� chyba da� si� wymrozi� w ci�gu pierwszych sze�ciu miesi�cy.</emphasis></p><p><emphasis>��Czy�by?</emphasis></p><p><emphasis>��Nie widzisz, co si� dzieje? Wpakowa� si� w Nap�j Olbrzyma przy grze my�lowej. Czy on ma sk�onno�ci samob�jcze? Nigdy o tym nie wspomina�e�.</emphasis></p><p><emphasis>��Ka�dy kiedy� �apie si� na Olbrzyma.</emphasis></p><p><emphasis>��Ale Ender nie chce go zostawi�. Jak Pinual.</emphasis></p><p><emphasis>��Ka�dy zachowuje si� czasem jak Pinual. Ale nikt opr�cz niego si� nie zabi�. Nie s�dz�, �eby istnia� jaki� zwi�zek z Napojem Olbrzyma.</emphasis></p><p><emphasis>��Moje �ycie od tego zale�y. Zreszt�, popatrz co zrobi� ze swoj� grup� startow�.</emphasis></p><p><emphasis>��Sam wiesz, �e to nie jego wina.</emphasis></p><p><emphasis>��Nie interesuje mnie to. Jego czy nie, zatruwa t� grup�. Oni powinni by� sobie coraz bli�si, a w miejscu, gdzie stoi Ender, zieje otch�a� szeroka na mil�.</emphasis></p><p><emphasis>��I tak nie mam zamiaru zostawia� go tam d�u�ej.</emphasis></p><p><emphasis>��Wi�c lepiej zmie� zamiary. Grupa choruje, a on jest �r�d�em zarazy. Zostanie, dop�ki jej nie wyleczy.</emphasis></p><p><emphasis>��To ja by�em �r�d�em zarazy. Ja go wyizolowa�em. Zreszt� skutecznie.</emphasis></p><p><emphasis>��Daj mu troch� czasu. Zobaczymy, jak sobie poradzi.</emphasis></p><p><emphasis>��Nie mamy czasu.</emphasis></p><p><emphasis>��Nie mamy czasu, by pop�dza� tego dzieciaka, gdy ma tak� sam� szans� sta� si� potworem jak wojskowym geniuszem.</emphasis></p><p><emphasis>��Czy to rozkaz?</emphasis></p><p><emphasis>��Zapis jest w��czony. Zawsze jest, wi�c nie nara�asz swojej dupy. Id� do diab�a.</emphasis></p><p><emphasis>��Je�li to rozkaz, to�</emphasis></p><p><emphasis>��Rozkaz. Trzymaj go gdzie jest, p�ki si� nie przekonamy, jak za�atwi sprawy w swojej grupie startowej. Graff, przez ciebie dostan� wrzod�w.</emphasis></p><p><emphasis>��Nie dosta�by�, gdyby� zostawi� mi szko�� i zaj�� si� flot�.</emphasis></p><p><emphasis>��Flota czeka na dow�dc�. Dop�ki go nie dostarczysz, nie mam si� tam czym zajmowa�.</emphasis></p><empty-line/><p>Wsuwali si� do sali treningowej niezgrabnie, niby dzieci pierwszy raz wprowadzone na basen. Kurczowo trzymali si� uchwyt�w. Zero-gra-witacja by�a czym� przera�aj�cym, powoduj�cym utrat� orientacji. Szybko si� przekonali, �e lepiej w og�le nie u�ywa� n�g.</p><p>Co gorsze, skafandry ogranicza�y swobod�. Trudniej by�o o precyzyjne ruchy, poniewa� materia� poddawa� si� odrobin� wolniej, stawia� minimalnie wi�kszy op�r ni� ubrania, jakie nosili do tej pory.</p><p>Trzymaj�c uchwyt Ender wolno zgi�� kolana. Zauwa�y�, �e skafander nie tylko by� niewygodny, ale tak�e wzmacnia� efekt ruchu. Trudno by�o zacz�� ruch, ale potem nogawki sun�y dalej, ze spor� si��, gdy mi�nie przesta�y ju� pracowa�. Kiedy pchnie si� tak mocno, skafander zareaguje dwukrotnie silniej. Przez pewien czas b�d� niezgrabny. Lepiej zacz�� od razu.</p><p>Zatem, nie puszczaj�c uchwytu, odepchn�� si� mocno stopami.</p><p>Natychmiast zatoczy� p�tl�, nogi przelecia�y mu nad g�ow� i uderzy� plecami o �cian�. Odbicie zdawa�o si� jeszcze silniejsze, palce nie wytrzyma�y uchwytu. Wiruj�c polecia� przez sal�.</p><p>Przez moment stara� si� zachowa� dawn� orientacj� g�ra-d� i szuka� ci��enia, kt�rego nie by�o. Potem zmusi� si� do zmiany nastawienia. Spada� na �cian�. Tam by� d�. Natychmiast odzyska� kontrol�. Nie lecia�, tylko spada�. Nurkowa�. M�g� wybra� spos�b uderzenia o powierzchni�.</p><p>Spadam zbyt szybko, �ebym si� utrzyma�, ale mog� zmniejszy� si�� uderzenia i odbi� pod k�tem, je�li przetocz� si� przy upadku i odbij� nogami�</p><p>Nie posz�o dok�adnie wed�ug planu. Wprawdzie odbi� si�, ale pod innym k�tem ni� przewidywa�. Nie mia� czasu na my�lenie. Trafi� w inn� �cian� zbyt szybko, by si� przygotowa�. Teraz znowu mkn�� przez sal� w stron� innych ch�opc�w, wci�� kurczowo trzymaj�cych uchwyty. Tym razem uda�o mu si� zwolni� na tyle, by pochwyci� klamr�. Zatrzyma� si� Pod jakim� wariackim k�tem w stosunku do pozosta�ych, ale zn�w zmieni� orientacj� i jego zdaniem wszyscy le�eli na pod�odze, nie wisieli na �cianie, a on sam nie sta� nogami w g�r�, w ka�dym razie nie bardziej ni� oni.</p><p>��Co ty wyprawiasz? Chcesz si� zabi�? � spyta� Shen.</p><p>��Sam spr�buj � odpar� Ender. � Skafander chroni od uraz�w, a odbicia mo�esz kontrolowa� nogami, o tak � zademonstrowa� ruchy, kt�re uprzednio wykonywa�.</p><p>Shen pokr�ci� g�ow�. Nie mia� ochoty na �adne szale�cze wybryki. Za to inny ch�opiec odbi� si� od �ciany. Zacz�� od fiko�ka, wi�c odlecia� nie tak szybko jak Ender, ale jednak szybko. Ender nie musia� nawet patrze�, by wiedzie�, �e to Bernard. A zaraz za nim najlepszy przyjaciel Bernarda, Alai.</p><p>Ender przygl�da� si�, jak p�yn� przez wielk� sal�. Bernard z wysi�kiem stara� si� zorientowa� cia�o zgodnie z kierunkiem, gdzie jego zdaniem by�a pod�oga. Alai podda� si� i rozlu�ni�, got�w do odbicia. Nic dziwnego, �e Bernard na promie z�ama� r�k�, pomy�la� Ender. Spina si� w locie. Wpada w panik�. Zapami�ta� t� informacj� do p�niejszego wykorzystania.</p><p>I jeszcze jedn�. Alai nie odbi� si� w t� sam� stron� co Bernard. Celowa� w sam r�g sali. Ich trasy oddala�y si� coraz bardziej i gdy Bernard wyl�dowa� i odbi� si� niezdarnie od �ciany, Alai dotkn�� lekko trzech p�aszczyzn w pobli�u k�ta, wytraci� niemal ca�� pr�dko�� i odp�yn�� w nieoczekiwanym kierunku. Krzycza� z rado�ci, tak samo jak obserwuj�cy go ch�opcy. Niekt�rzy zapomnieli o braku ci��enia i pu�cili klamry, by zaklaska�. Teraz dryfowali wolno we wszystkie strony i wymachiwali r�kami, jak przy p�ywaniu.</p><p>To jest problem, stwierdzi� Ender. Co si� stanie, je�li zaczniesz dryfowa�? Nie ma si� od czego odepchn��.</p><p>Mia� wielk� ochot� odsun�� si� od �ciany i rozwi�za� to zadanie metod� pr�b i b��d�w. Widzia� jednak pozosta�ych, widzia� ich nieskuteczne wysi�ki i nie mia� poj�cia, co takiego m�g�by zrobi�, czego oni jeszcze nie zrobili.</p><p>Trzymaj�c si� jedn� r�k� pod�ogi, drug� bawi� si� nieuwa�nie miotaczem-zabawk�, umocowanym do skafandra tu� pod ramieniem. Potem przypomnia� sobie r�czne wyrzutnie rakiet, jakich czasem u�ywali marines przy ataku na wrogie umocnienia. Wyci�gn�� miotacz i obejrza� dok�adnie. Mo�e w sali treningowej zacznie dzia�a�. Nie mia� �adnej instrukcji, �adnych napis�w na przyciskach. Spust by� oczywisty � Ender bawi� si� zabawkowymi karabinami niemal od niemowl�ctwa, jak zreszt� prawie wszystkie dzieci. Na r�koje�ci znalaz� dwa przyciski, do kt�rych �atwo m�g� si�gn�� kciukiem, a tak�e kilka innych pod luf�, praktycznie nieosi�galnych, je�li nie u�ywa� obu r�k. Najwyra�niej tamtych dw�ch nale�a�o u�ywa� szybko.</p><p>Wymierzy� pistolet w pod�og� i poci�gn�� za spust. Bro� rozgrza�a si� natychmiast i od razu ostyg�a, gdy tylko cofn�� palec. W miejscu, gdzie celowa�, pojawi� si� ma�y kr��ek �wiat�a.</p><p>Wcisn�� czerwony przycisk na g�rze r�koje�ci i znowu przycisn�� spust. Rezultat okaza� si� identyczny.</p><p>Nacisn�� bia�y guzik. Miotacz wyemitowa� szeroki promie� o�wietlaj�c spory obszar, cho� nie tak intensywnie jak poprzednio. Pozosta� przy tym ch�odny.</p><p>Czerwony guzik sprawia, �e bro� dzia�a jak laser � cho� to nie laser, tak przynajmniej twierdzi� Dap. Bia�y przycisk zmienia j� w lamp�. �adna z tych rzeczy nie b�dzie szczeg�lnie pomocna w manewrowaniu.</p><p>Wszystko wi�c zale�y od startu, od wyj�ciowego kursu. Co oznacza, �e musz� by� bardzo dobrzy w kierowaniu skokami i odbiciami, gdy� w przeciwnym razie wszyscy sko�cz� zawieszeni w �rodku pustki. Ender rozejrza� si�. Kilku ch�opc�w zbli�y�o si� do �cian i wymachiwa�o r�kami pr�buj�c z�apa� kt�ry� z uchwyt�w. Wi�kszo�� ze �miechem zderza�a si� ze sob�, paru trzyma�o si� za r�ce i wirowa�o dooko�a. Bardzo niewielu trzyma�o si� spokojnie klamer, jak Ender, i obserwowa�o reszt�.</p><p>Zauwa�y�, �e jednym z nich by� Alai. Zatrzyma� si� na �cianie ca�kiem blisko. Pod wp�ywem nag�ego impulsu Ender odepchn�� si� od klamry i pop�yn�� ku niemu. Ju� w powietrzu zacz�� si� zastanawia�, co powie. Alai by� przyjacielem Bernarda. Co Ender mia� mu do powiedzenia?</p><p>Teraz jednak nie m�g� ju� zmieni� kursu. Patrzy� wi�c prosto przed siebie i wypr�bowywa� ruchy n�g i r�k, pozwalaj�ce zachowa� kontrol� nad u�o�eniem cia�a. Zbyt p�no zda� sobie spraw� z tego, �e wycelowa� za dok�adnie. Nie wyl�duje obok Alai � trafi prosto w niego.</p><p>��Tutaj! Z�ap mnie za r�k� � krzykn�� Alai. Ender wyci�gn�� d�o�. Alai wyhamowa� jego p�d i pom�g� w miar� �agodnie wyl�dowa� na �cianie.</p><p>��To by�o dobre � stwierdzi� Ender. � Powinni�my prze�wiczy� takie rzeczy.</p><p>��Tak w�a�nie my�la�em, ale oni wol� si� wyg�upia� tam, na �rodku. A co si� stanie, je�li wszyscy si� tam znajdziemy? Powinni�my odpycha� si� od siebie w przeciwne strony.</p><p>��Zgadza si�.</p><p>��Spr�bujmy, dobrze?</p><p>To by�o przyznanie, �e mo�e jednak nie wszystko jest w porz�dku. Czy to dobrze, je�li zrobimy co� razem? W odpowiedzi Ender chwyci� Alai za nadgarstek i przygotowa� si� do pchni�cia.</p><p>��Got�w? � spyta� Alai.</p><p>��Ju�!</p><p>Odepchn�li si� z r�n� si��, wi�c zacz�li kr��y� wok� siebie. Ender zrobi� kilka gest�w r�kami, potem przesun�� nog�. Zwolnili. Powt�rzy� operacj�. Wirowanie usta�o. Teraz p�yn�li r�wno.</p><p>��Ostry �eb, Ender � stwierdzi� Alai, To by�a najwy�sza pochwa�a. � Odepchnijmy si�, zanim wpadniemy w t� band�.</p><p>��I spotkajmy si� w tamtym k�cie � Ender nie chcia�, by ten most do obozu wroga run��.</p><p>��Kto ostatni, zbiera pierdni�cia w butelk� � rzuci� Alai. Powoli i spokojnie ustawili si� naprzeciw siebie, z roz�o�onymi ramionami i nogami, d�o� w d�o�, kolano w kolano.</p><p>��A jak sknocimy? � spyta� Alai.</p><p>��Ja te� nigdy jeszcze tego nie robi�em � odpar� Ender.</p><p>Pchn�li. Odlecieli od siebie szybciej ni� oczekiwali. Ender wpad� na kilku ch�opc�w i sko�czy� lot na innej �cianie ni� si� spodziewa�. Chwil� trwa�o, nim si� przeorientowa� i znalaz� k�t, gdzie mieli si� spotka� z Alai. Alai ju� tam lecia�. Ender wyliczy� kurs, wi���cy si� z dwoma odbiciami, omijaj�cy za to najwi�ksze grupki ch�opc�w.</p><p>Kiedy dotar� do rogu, Alai ju� czeka�. Wsun�� ramiona pod dwie s�siednie klamry i udawa�, �e drzemie.</p><p>��Wygra�e�.</p><p>��Ch�tnie obejrz� twoj� kolekcj� pierdni��.</p><p>��Trzymam j� w twojej szafce. Nie zauwa�y�e�?</p><p>��My�la�em, �e to moje skarpetki.</p><p>��Nie nosimy ju� skarpetek.</p><p>��Fakt � przypomnienie, �e obaj s� daleko od domu os�abi�o nieco rado�� z opanowania sztuki lotu.</p><p>Ender wyj�� pistolet i pokaza�, czego si� dowiedzia� o dzia�aniu dw�ch przycisk�w.</p><p>��Co by si� sta�o, gdyby w kogo� wycelowa�? � spyta� Alai.</p><p>��Nie wiem.</p><p>��Mo�e sprawdzimy? Ender pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Mo�emy kogo� zrani�.</p><p>��My�la�em, �e strzelimy sobie nawzajem w stop� albo co. Nie jestem Bernardem. Nigdy nie torturowa�em kot�w dla przyjemno�ci.</p><p>��Och.</p><p>��To nie mo�e by� niebezpieczne, bo nie daliby tych miotaczy dzieciom.</p><p>��Jeste�my �o�nierzami.</p><p>��Strzel mi w stop�.</p><p>��Nie, ty strzel do mnie.</p><p>��Razem strzelimy.</p><p>Tak zrobili. Ender poczu�, �e nogawka kombinezonu sztywnieje natychmiast, unieruchamiaj�c kostk� i kolano.</p><p>��Zamarz�e�?</p><p>��Zesztywnia�em jak decha.</p><p>��To chod�, zamrozimy kogo� � zaproponowa� Alai. � Rozegramy, pierwsz� wojn�. My przeciwko nim. U�miechn�li si� obaj.</p><p>��Lepiej popro�my te� Bernarda � rzek� po chwili Ender. Alai uni�s� brwi.</p><p>��Tak?</p><p>��I Shena.</p><p>��Tego ma�ego, sko�nookiego kr�city�ka? Ender uzna�, �e Alai �artuje.</p><p>��Daj spok�j. Nie wszyscy mo�emy by� czarnuchami. Alai wyszczerzy� z�by.</p><p>��M�j dziadek zabi�by ci� za to.</p><p>��M�j prapradziadek najpierw by go sprzeda�.</p><p>��Dobra. Poszukajmy Bernarda i Shena, a potem zamrozimy tych mi�o�nik�w robali.</p><p>W ci�gu dwudziestu minut wszyscy w sali byli sztywni opr�cz Endera, Alai, Bernarda i Shena. Ca�a czw�rka siedzia�a przy �cianie krzycz�c z rado�ci, dop�ki nie przyby� Dap.</p><p>��Widz�, �e nauczyli�cie si� ju� pos�ugiwa� sprz�tem � stwierdzi�. Przycisn�� co� na trzymanym w r�ku sterowniku. Wszyscy pop�yn�li wolno w stron� �ciany, na kt�rej sta�. Potem przeszed� mi�dzy zamro�onymi ch�opcami i dotykaj�c ich zmi�kcza� skafandry. Podnios�a si� wrzawa skarg, �e to nieuczciwe, �e Bernard i Alai strzelali do nich, kiedy jeszcze nie byli gotowi.</p><p>��A dlaczego nie byli�cie gotowi? � zdziwi� si� Dap. � Mieli�cie na sobie skafandry tak samo d�ugo jak oni. Tyle samo czasu fruwali�cie dooko�a jak pijane kaczki. Przesta�cie j�cze� i zaczynamy.</p><p>Ender zauwa�y�, �e Bernard i Alai z za�o�enia dowodzili bitw�. Nie przeszkadza�o mu to. Bernard wiedzia�, �e to on i Alai razem nauczyli si� u�ywa� miotaczy. I �e byli przyjaci�mi. M�g� wierzy�, �e Ender przy��czy� si� do jego grupy. Ale to nie by�a prawda. Ender wszed� do nowej grupy: grupy Alai. Bernard tak�e si� w niej znalaz�.</p><p>Nie dla wszystkich by�o to oczywiste. Bernard nadal si� puszy� i wysy�a� swoich pomocnik�w z poleceniami. Alai jednak porusza� si� teraz swobodnie po ca�ej sali, a kiedy Bernard by� w�ciek�y, potrafi� uspokoi� go kilkoma �artami. Kiedy wybierali dow�dc�, Alai przeszed� niemal bez sprzeciw�w. Bernard chodzi� ponury przez pewien czas, potem pogodzi� si� z faktami i wszyscy zaj�li miejsca w nowym uk�adzie.</p><p>Sko�czy� si� podzia� na zamkni�t� grupk� Bernarda i wyrzutk�w Endera � Alai sta� si� pomostem.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Ender siedzia� na ��ku z komputerem na kolanach. By� czas na zaj�cia w�asne i Ender zajmowa� si� Gr� Swobodn� � zmienn�, wariack� rozgrywk�, gdzie szkolny komputer wprowadza� nowe elementy i budowa� labirynty, kt�re mo�na by�o poznawa�. Istnia�a mo�liwo�� powrotu do zdarze�, kt�re si� polubi�o, przynajmniej przez pewien czas � pozostawione zbyt d�ugo znika�y, zast�powane czym� innym.</p><p>Czasem gra by�a zabawna. Czasem wci�gaj�ca i musia� reagowa� szybko, by nie straci� �ycia. Zgin�� ju� mn�stwo razy, ale takie ju� by�y gry � trzeba by�o umiera�, zanim si� z�apa�o, o co chodzi.</p><p>Jego posta� na ekranie zaczyna�a akcj� jako ma�y ch�opiec. Na chwil� zmienia�a si� w wielkiego nied�wiedzia. Teraz by� mysz� o d�ugich, delikatnych r�kach. Przebiega� pod wielkimi meblami. Sporo czasu po�wi�ci� na zabaw� z kotem, ale teraz zaczyna�a go nudzi� � by�a za �atwa, za dobrze zna� wszystkie meble.</p><p>Nie przejd� przez dziur�, powiedzia� sobie. Mam do�� tego Olbrzyma. To g�upia gra i nie da si� w ni� wygra�. Ka�dy wyb�r jest b��dny.</p><p>Mimo to przechodzi� przez mysi� dziur� i niewielki mostek w ogrodzie. Unika� kaczek i zabaw z nurkuj�cymi moskitami � kiedy� go to bawi�o, ale by�o zbyt proste, a gdy za d�ugo goni� kaczki, zmienia� si� w ryb�, czego nie lubi�. Za bardzo przypomina�o to zamro�enie w sali treningowej, zesztywnia�e cia�o i oczekiwanie na koniec szkolenia, by Dap go rozmi�kczy�. Dlatego, jak zwykle, ruszy� w g�r� faluj�cych wzg�rz.</p><p>Grunt zacz�� si� obsuwa�. Na pocz�tku zasypywa�o go cz�sto i ko�czy� jako przesadnie wielka plama krwi pod ogromnym g�azem. Teraz jednak opanowa� sztuk� biegu po zboczu, coraz wy�ej, unikaj�c niebezpiecze�stwa.</p><p>I, jak zwykle, obsuni�cia gruntu przestawa�y by� zwyk�ymi kamienistymi lawinami. Zbocze p�ka�o i zamiast ska�y widzia� bia�y chleb, rosn�cy jak ciasto, gdy sk�rka p�ka i odpada na boki. By�o mi�kkie i g�bczaste. Jego figurka porusza�a si� wolniej. A kiedy zeskoczy� ju� z chleba, znajdowa� si� na stole. Za nim le�a� gigantyczny bochen, obok gigantyczna ose�ka mas�a. A sam Olbrzym patrzy� na niego opieraj�c brod� o blat. Figurka Endera si�ga�a mu mniej wi�cej do brwi.</p><p>��Chyba odgryz� ci g�ow� � stwierdzi� Olbrzym tak jak zawsze.</p><p>Tym razem, zamiast ucieka� czy zwyczajnie sta� i czeka�, co nast�pi, Ender podszed� swoj� figurk� do twarzy Olbrzyma i kopn�� go w brod�. Olbrzym wystawi� j�zyk i Ender przewr�ci� si�.</p><p>��Mo�e zagramy w zgadywanki? � zaproponowa�. Jak wida�, niezale�nie co by zrobi�, Olbrzym gra� wy��cznie w zgadywanki. Durny komputer. Ma w pami�ci miliony mo�liwych scenariuszy, a Olbrzym zna tylko jedn� idiotyczn� gr�.</p><p>Olbrzym, jak zwykle, postawi� na stole dwie wielkie szklanice, si�gaj�ce Enderowi po kolana. Jak zawsze, wype�nia�y je dwa r�ne p�yny. Komputer by� na tyle dobry, �e p�yny nigdy si� nie powtarza�y i nie m�g� zapami�ta�, kt�ry jest kt�ry. Tym razem w jednej szklanicy by�a g�sta ciecz podobna do �mietany, w drugiej co�, co sycza�o i bulgota�o.</p><p>��W jednym naczyniu jest trucizna, w drugim nie � oznajmi� Olbrzym. � Je�li odgadniesz prawid�owo, zabior� ci� do Krainy Ba�ni. Odgadywanie polega�o na tym, by wsadzi� g�ow� do jednej ze szklanic i napi� si�. Nigdy jeszcze mu si� nie uda�o prze�y�. Czasem g�owa si� rozpuszcza�a. Czasem stawa� w ogniu. Innym razem pada� na blat, zielenia� i gni�. Wynik zawsze by� obrzydliwy i Olbrzym zawsze si� �mia�. Ender wiedzia�, �e zginie, cokolwiek wybierze. Po pierwszej �mierci jego posta� pojawi si� na stole Olbrzyma, �eby gra� znowu. Po drugiej wr�ci na wzg�rza i ruchome zbocza. Potem na mostek w ogrodzie. Potem do mysiej dziury. A p�niej, je�li zn�w wr�ci do Olbrzyma, zechce zgadywa� i zginie, ekran pociemnieje, wok� pop�yn� litery �Koniec Gry Swobodnej� i Ender b�dzie le�a� dr��cy, a� wreszcie za�nie. Gra by�a nieuczciwa, ale Olbrzym ci�gle opowiada� o Krainie Ba�ni, jakiej� g�upiej Krainie Ba�ni dla trzylatk�w, gdzie pewnie �y�a jaka� g�upia Mama G� albo Pacman albo Piotru� Pan i nie warto by�o si� tam pcha�, tyle �e musia� znale�� spos�b na pokonanie Olbrzyma i dosta� si� tam.</p><p>Wypi� �mietankowy p�yn. Natychmiast zacz�� si� nadyma� i unosi� jak balon. Olbrzym �mia� si�. Ender znowu zgin��.</p><p>Zagra� powt�rnie i tym razem p�yn st�a� jak beton przytrzymuj�c jego g�ow�. Olbrzym rozci�� go wzd�u� kr�gos�upa, wyrwa� ko�ci jak z ryby i zacz�� po�era�, gdy jego nogi i r�ce jeszcze drga�y.</p><p>Pojawi� si� znowu na wzg�rzach postanawiaj�c nie i�� dalej. Pozwoli� nawet, by zasypa�a go lawina. Jednak chocia� dr�a� z ch�odu i oblewa� si� potem, w nast�pnym �yciu poszed� w g�r�, zbocza zmieni�y si� w chleb i znowu sta� na stole Olbrzyma z dwoma szklanicami przed sob�.</p><p>Przygl�da� si� p�ynom. Jeden si� pieni�, drugi falowa� jak morze. Stara� si� odgadn��, jak� �mier� znajdzie w ka�dym z nich. Pewnie wyp�ynie ryba, jak z oceanu, i mnie ze�re. A w tym pienistym si� udusz�. Nie cierpi� tej gry. Jest nieuczciwa. G�upia. Oszukana.</p><p>Zamiast wsun�� g�ow� do jednego z naczy�, kopn�� je, potem drugie i uskoczy� przed palcami Olbrzyma krzycz�cego �Oszust! Oszust!�. Skoczy� na jego twarz, wspi�� si� po wargach i nosie, po czym zacz�� d�uba� w olbrzymim oku. Sz�o mu �atwo, jakby kopa� w bia�ym serze. I kiedy Olbrzym wrzeszcza�, posta� Endera wry�a si� do �rodka, coraz g��biej i g��biej.</p><p>Olbrzym pad� na wznak. Sceneria zmienia�a si� podczas upadku, a kiedy ju� le�a� na ziemi, dooko�a pojawi�y si� niezwyk�e, spl�tane drzewa. Nadlecia� nietoperz i wyl�dowa� na nosie martwego Olbrzyma. Ender wyprowadzi� z oka swoj� posta�.</p><p>��Jak si� tu dosta�e�? � spyta� nietoperz. � Nikt tu nigdy nie trafia.</p><p>Ender, naturalnie, nie m�g� odpowiedzie�. Schyli� si� wi�c, wzi�� gar�� materii z oka Olbrzyma i poda� j� nietoperzowi. Ten przyj�� dar i odlecia� krzycz�c:</p><p>��Witaj w Krainie Ba�ni!</p><p>Uda�o mu si�. Teraz powinien rozpocz�� zwiedzanie. Powinien zej�� z twarzy Olbrzyma i sprawdzi�, co uda�o mu si� w ko�cu osi�gn��.</p><p>Zamiast tego wy��czy� si� z systemu, schowa� komputer do szafki, zdj�� ubranie i naci�gn�� koc na ramiona. Nie chcia� zabija� Olbrzyma. To mia�a by� gra, nie wyb�r pomi�dzy w�asn� obrzydliw� �mierci� a jeszcze gorszym morderstwem. Jestem morderc�, nawet wtedy, kiedy si� bawi�. Peter by�by ze mnie dumny.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 7</p><p><emphasis>Salamandra</emphasis></p></title><p><emphasis>��Czy to nie przyjemnie dowiedzie� si�, �e Ender potrafi dokona� rzeczy niemo�liwych?</emphasis></p><p><emphasis>���mier� gracza zawsze przyprawia�a mnie o md�o�ci. Uwa�am, �e Nap�j Olbrzyma jest najbardziej perwersyjn� cz�ci� gry my�lowej. Ale tak uderzy� w oko� czy to na pewno jemu chcemy powierzy� nasz�flot�?</emphasis></p><p><emphasis>��Liczy si� to, �e wygra� gr�, kt�rej nie da si� wygra�.</emphasis></p><p><emphasis>��Przypuszczam, �e zechcesz go przenie��.</emphasis></p><p><emphasis>��Czekali�my, �eby sprawdzi�, jak za�atwi t� spraw� z Bernardem. Za�atwi� j� idealnie.</emphasis></p><p><emphasis>��Rozumiem, �e gdy tylko poradzi sobie zjedna sytuacj�, natychmiast stawiasz go w innej, takiej, z kt�r� nie mo�e sobie poradzi�. Nie pozwolisz mu odpocz��?</emphasis></p><p><emphasis>��B�dzie mia� miesi�c czy dwa, mo�e nawet trzy, ze swoj� grup� startow�. To spory okres czasu w �yciu dziecka.</emphasis></p><p><emphasis>��Nigdy nie odnosisz wra�enia, �e ci ch�opcy nie s� dzie�mi? Obserwuj�, jak si� zachowuj�, jak rozmawiaj�, i wcale nie wydaj� misie dzieciakami.</emphasis></p><p><emphasis>��To najzdolniejsze dzieci na �wiecie. Ka�de na sw�j spos�b.</emphasis></p><p><emphasis>��Mimo to czy nie powinny zachowywa� si� jak dzieci? One nie s�� normalne. Dzia�aj�, jakby tworzy�y histori�. Jak Napoleon i Wellington. Cezar i Brutus.</emphasis></p><p><emphasis>��Pr�bujemy ocali� �wiat, nie leczy� zranione serca. Za bardzo im wsp�czujesz.</emphasis></p><p><emphasis>��General Levy nikogo nie �a�owa�. Wszystkie wideo to potwierdzaj�. Ale nie krzywd� tego ch�opca.</emphasis></p><p><emphasis>��Chyba �artujesz.</emphasis></p><p><emphasis>��Chcia�em powiedzie�: nie krzywd� go bardziej, ni� to konieczne.</emphasis></p><empty-line/><p>Przy obiedzie Alai usiad� naprzeciw Endera.</p><p>��W ko�cu wykapowa�em, jak wys�a�e� t� wiadomo��. Podpisan� imieniem Bernarda.</p><p>��Ja? � zdziwi� si� Ender.</p><p>��Daj spok�j. Kto inny? Na pewno nie Bernard. A Shen nie jest dobry z komputerem. Wiem te�, �e to nie ja. Kto pozostaje? Niewa�ne. Wymy�li�em, jak za�o�y� zbi�r nowego ucznia. Stworzy�e� takiego, co si� nazywa Bernard-puste, B-E-R-N-A-R-D-spacja, �eby komputer nie wyrzuci� nazwy jako powt�rzenia istniej�cej.</p><p>��S�dz�, �e da�oby si� to zrobi� � przyzna� Ender.</p><p>��Dobra, dobra. Da si� to zrobi�. Ale tobie uda�o si� w�a�ciwie ju� pierwszego dnia.</p><p>��Albo komu innemu. Mo�e to Dap nie chcia�, �eby Bernard za bardzo obr�s� w pi�rka.</p><p>��Przekona�em si� jeszcze o czym�. Nie da si� tego przeprowadzi� z twoim imieniem.</p><p>��Czy�by?</p><p>��Cokolwiek zawiera �Ender�, zostaje odrzucone. I nie mo�na si� dosta� do twoich plik�w. Za�o�y�e� w�asny system zabezpiecze�.</p><p>��Mo�e.</p><p>Alai u�miechn�� si�.</p><p>��Wszed�em w program i skasowa�em czyje� zbiory. Z�api� mnie i wykryj�, �e z�ama�em system. Potrzebuj� ochrony, Ender. Potrzebuj� twojej metody.</p><p>��Je�li ci j� podam, b�dziesz wiedzia�, jak si� to robi, wejdzieszi skasujesz mnie.</p><p>��Powiedzia�e�: mnie? � powt�rzy� Alai. � Ja, tw�j najlepszy kumpel?</p><p>��Dobra � roze�mia� si� Ender. � Za�o�� ci zabezpieczenie.</p><p>��Zaraz?</p><p>��Pozwolisz, �e zjem do ko�ca?</p><p>��Nigdy nie zjadasz do ko�ca.</p><p>To by�a prawda. Po posi�ku na tacy Endera zawsze zostawa�o jedzenie. Ender spojrza� na sw�j talerz i uzna�, �e ma do��.</p><p>��No to chod�my.</p><p>Kiedy wr�cili do sali, Ender przykucn�� przy ��ku.</p><p>��Przynie� sw�j komputer � powiedzia�. � Poka�� ci, jak to zrobi�. Gdy jednak Alai wr�ci�, Ender siedzia� nieruchomo przed zamkni�t� szafk�.</p><p>��Co jest?</p><p>W odpowiedzi Ender przy�o�y� d�o� do czytnika. Nielegalna pr�ba dost�pu, poinformowa� ekran. Szafka pozosta�a zamkni�ta.</p><p>��Kto� ci� robi w jajo. przyjemniaczku � stwierdzi� Alai. � Kto� wy�ar� ci bu�k�.</p><p>��Jeste� pewien, �e chcesz jeszcze pozna� m�j system zabezpieczenia?</p><p>��Ender wsta� i odszed� powoli.</p><p>��Ender! � zawo�a� Alai.</p><p>Ender obejrza� si�. Alai trzyma� w r�ku ma�� kartk� papieru.</p><p>��Co to jest?</p><p>��Nie wiesz? � zdziwi� si� Alai. � Le�a�o na twoim ��ku. Musia�e� na tym usi���.</p><p>Ender wzi�� kartk�.</p><empty-line/><subtitle>ENDER WIGGIN</subtitle><subtitle>PRZYDZIELONY DO ARMII SALAMANDRY</subtitle><subtitle>DOW�DCA BONZO MADRID</subtitle><subtitle>WYKONA� NATYCHMIAST</subtitle><subtitle>KOD ZIELONY-ZIELONY-BR�ZOWY</subtitle><subtitle>PRZEDMIOTY OSOBISTE NIE PODLEGAJ� TRANSFEROWI</subtitle><empty-line/><p>��Jeste� sprytny, Ender, ale w sali treningowej nie radzisz sobie lepiej ode mnie.</p><p>Ender potrz�sn�� g�ow�. Awansowanie go teraz by�o najg�upsz� rzecz�, jak� potrafi�by wymy�li�. Nikt nie awansuje, zanim nie sko�czy o�miu lat. A on nie mia� nawet siedmiu. Starterzy s� zwykle wcielani do armii razem tak, �e wszystkie oddzia�y dostaj� nowe dzieciaki r�wnocze�nie. Na innych ��kach nie le�a�y �adne kartki.</p><p>Akurat teraz, kiedy wszystko zaczyna�o si� uk�ada�. Kiedy Bernard przesta� si� k��ci� ze wszystkimi, nawet z Enderem. I kiedy Ender naprawd� zaprzyja�ni� si� z Alai. Kiedy �ycie sta�o si� do wytrzymania.</p><p>Wyci�gn�� r�k�, by podnie�� Alai z ��ka.</p><p>��Armia Salamandry toczy teraz bitw� � stwierdzi� Alai. Ender by� w�ciek�y. To przeniesienie by�o nieuczciwe. Poczu� �zy w oczach. Nie wolno ci p�aka�, powiedzia� sobie.</p><p>Alai tak�e widzia� jego �zy, ale mia� do�� taktu, by o nich nie m�wi�.</p><p>��Te pierdziele, Ender, nie pozwoli�y ci nawet niczego zabra�. Ender u�miechn�� si� i jednak nie rozp�aka�.</p><p>��My�lisz, �e powinienem si� rozebra� i p�j�� tam na golasa?</p><p>Alai wybuchn�� �miechem.</p><p>Pod wp�ywem impulsu Ender u�cisn�� go mocno, jak gdyby sta�a przy nim Valentine. Nawet o niej pomy�la� i o tym, �e chcia�by wr�ci� do domu.</p><p>��Nie chc� i�� � o�wiadczy�. Alai tak�e go obj��.</p><p>��Ja ich rozumiem, Ender. Jeste� najlepszy. Pewnie chc� szybko nauczy� ci� wszystkiego.</p><p>��Wcale nie chc� � odpar� Ender. � Chcia�em si� dowiedzie�, jak to jest mie� przyjaciela.</p><p>Alai z powag� kiwn�� g�ow�.</p><p>��Zawsze b�dziesz przyjacielem, najlepszym ze wszystkich � powiedzia� i u�miechn�� si� nagle. � Id�, rozwal kup� robali.</p><p>��Jasne.</p><p>Nagle Alai poca�owa� go w policzek i zarumieniony szepn�� do ucha:</p><p>��Salaam.</p><p>Potem odwr�ci� si� i odszed� w stron� swojego pos�ania na drugim ko�cu sali. Ender domy�li� si�, �e poca�unek i s�owo by�y w jaki� spos�b zakazane. Mo�e religijne tabu? A mo�e s�owo to mia�o wielkie osobiste znaczenie dla samego Alai. Cokolwiek oznacza�o, Ender wiedzia�, �e Alai ods�oni� si� przed nim, jak kiedy� matka Endera, gdy by� jeszcze bardzo ma�y, zanim wszczepili mu czujnik. My�l�c, �e �pi, po�o�y�a wtedy d�onie na jego g�owie i odm�wi�a modlitw�. Ender nie m�wi� o tym z nikim, nawet z ni� sam�, zachowa� jednak wspomnienie �wi�to�ci, tego, jak chcia�a wyrazi� swoj� mi�o��, gdy s�dzi�a, �e nikt, nawet sam Ender, nie widzi tego ani nie s�yszy. To w�a�nie da� mu Alai: dar tak wspania�y, �e sam Ender nie potrafi� poj�� jego znaczenia.</p><p>Po czym� takim nic ju� nie mo�na by�o powiedzie�. Alai odszed� w stron� swego pos�ania. Raz jeszcze obejrza� si� na Endera. Popatrzyli na siebie ze zrozumieniem. Potem Ender wyszed�.</p><p>W tej cz�ci szko�y nie by�o �adnych tras kodowanych zielono-zielono-br�zowo. Musia� znale�� �cie�k� w kt�rym� z obszar�w og�lnie dost�pnych. Reszta ch�opc�w nied�ugo sko�czy obiad: nie chcia� przechodzi� obok sto��wki. Sala gier powinna by� prawie pusta. W jego obecnym stanie gry nie poci�ga�y go wcale. Podszed� wi�c do rz�du ekran�w pod �cian� i w��czy� swoj� osobist� rozgrywk�. Szybko przeszed� do Krainy Ba�ni. Olbrzym nie �y�, gdy przyby� na miejsce. Musia� ostro�nie zsun�� si� ze sto�u, przeskoczy� na nog� krzes�a i spa�� na ziemi�. Przez chwil� widzia� szczury po�eraj�ce martwe cia�o, ale kiedy zabi� jednego szpilk� z podartej koszuli Olbrzyma, zostawi�y go w spokoju.</p><p>Cia�p Olbrzyma by�o ju� w zasadzie przegni�e. Ma�e gryzonie po�ar�y wszystko, co mog�y po�re�. Robaki wykona�y swoje zadanie pozostawiaj�c wysuszon� mumi�, z�by wyszczerzone w martwym u�miechu, puste oczy i zakrzywione palce. Ender pami�ta�, jak wdziera� si� w oko, �ywe jeszcze, z�o�liwe i inteligentne. By� zagniewany i sfrustrowany, ch�tnie dokona�by tego mordu po raz drugi. Olbrzym jednak sta� si� cz�ci� krajobrazu i w�ciek�o�� na niego nie mia�a sensu.</p><p>Ender przechodzi� zawsze przez most do zamku Kr�lowej Kier, gdzie znajdowa� do�� gier i zabaw. Jednak tym razem nie poci�ga�y go wcale. Wymin�� cia�o Olbrzyma i poszed� w�wozem w g�r�, gdzie strumie� wyp�ywa� z lasu. By� tam plac zabaw ze zje�d�alniami, hu�tawkami, drabinkami i karuzelami. I tuzin dzieci, bawi�cych si� ze �miechem. Ender podszed� i stwierdzi�, �e w grze sta� si� dzieckiem, cho� na og� jego figurka by�a postaci� doros�ego. By� nawet mniejszy ni� inne dzieci.</p><p>Stan�� w kolejce do zje�d�alni. Pozostali nie zwracali na niego uwagi. Wspi�� si� na sam szczyt i spojrza�, jak ch�opiec przed nim zsuwa si� d�ug� spiral� a� do ziemi. Potem sam usiad� i zaczai zjazd.</p><p>Trwa�o to tylko chwil�, po czym przelecia� przez rynn� i wyl�dowa� na ziemi pod drabink�. Zje�d�alnia nie chcia�a go utrzyma�.</p><p>Drabinki te� nie. Wspina� si� kawa�ek, po czym jeden z pr�t�w okazywa� si� niematerialny i spada�. Jecha� na diabelskim m�ynie, p�ki nie zbli�y� si� do szczytu, potem zn�w spada�. Na karuzeli nie m�g� si� niczego z�apa�, wi�c gdy tylko zaczyna� si� kr�ci� odpowiednio szybko, si�a od�rodkowa wyrzuca�a go na zewn�trz.</p><p>�miech innych dzieci by� z�o�liwy i obra�liwy. Okr��y�y go pokazuj�c sobie palcami, zanim nie wr�ci�y do w�asnych zabaw.</p><p>Ender mia� ochot� je pobi�, powrzuca� do strumienia. Zamiast tego odszed� w las. Znalaz� �cie�k�, kt�ra szybko zmieni�a si� w sp�kan� brukowan� drog�, zaro�ni�t� zielskiem, ale nadal zdatn� do u�ytku. Po obu stronach dostrzega� wskaz�wki sugeruj�ce mo�liwo�� zabaw. Ignorowa� je. Chcia� si� przekona�, dok�d prowadzi droga.</p><p>Dotar� do ��ki. Na �rodku by�a studnia i napis �Wypij, W�drowcze�. Ender podszed� bli�ej i zajrza� w g��b. Niemal natychmiast us�ysza� warkni�cie. Spomi�dzy drzew wybieg� tuzin �ar�ocznych wilk�w z ludzkimi twarzami. Rozpozna� je � to by�y dzieci z placu zabaw. Tyle �e teraz ich z�by potrafi�y gry�� i rozdziera� cia�o. Bezbronny Ender szybko zosta� po�arty.</p><p>Nast�pna posta� pojawi�a si�, jak zwykle, w tym samym miejscu. I znowu zosta�a po�arta, cho� Ender pr�bowa� opu�ci� si� w g��b studni.</p><p>Potem pojawi� si� na placu zabaw. I znowu dzieci �mia�y si� z niego. �miejcie si�, ile chcecie, pomy�la�. Teraz wiem, czym jeste�cie. Pchn�� jedn� z dziewczynek. Rozgniewana, posz�a za nim. Ender poprowadzi� j� do zje�d�alni. Naturalnie, spad� na ziemi�, ona jednak, pod��aj�c za nim bardzo blisko, upad�a tak�e. Kiedy uderzy�a o ziemi�, zmieni�a si� wilka i le�a�a nieruchomo, martwa lub nieprzytomna.</p><p>Ender po kolei zaprowadza� pozosta�ych w pu�apki. Zanim jednak sko�czy� z ostatnim, wilki zacz�y od�ywa� i nie by�y ju� dzie�mi. Znowu rozdar�y Endera na strz�py.</p><p>Tym razem, dr��cy i spocony, Ender stwierdzi�, �e jego figurka pojawi�a si� na stole Olbrzyma. Powinienem si� wy��czy�, pomy�la�. Powinienem si� zameldowa� w nowej armii.</p><p>Zamiast tego zeskoczy� ze sto�u i omijaj�c cia�o Olbrzyma pod��y� na plac zabaw.</p><p>Tym razem jednak, gdy tylko kt�re� z dzieci spada�o na ziemi� i zmienia�o si� w wilka, Ender ci�gn�� je do strumyka i wrzuca� do wody. Cia�a sycza�y, jakby p�yn�� tam kwas; wilk znika�, unosi�a si� chmura dymu i odp�ywa�a unoszona wiatrem. �atwo pozby� si� wszystkich dzieci, cho� pod koniec chodzi�y za nim dw�jkami i tr�jkami. Na polanie nie by�o ju� wilk�w i Ender zsun�� si� po linie do studni.</p><p>M�tne �wiat�o w grocie ods�ania�o stosy szlachetnych kamieni. Wymin�� je zapami�tuj�c, �e zza klejnot�w b�yszcz� jakie� oczy. Nie zainteresowa� go st� zastawiony jad�em. Przeszed� mi�dzy zwisaj�cymi ze stropu jaskini klatkami; w ka�dej z nich zamkni�to jakie� przyja�nie wygl�daj�ce stworzenie. Pobawi� si� z wami p�niej, pomy�la�. Wresz-cie~dotar� do drzwi, na kt�rych l�ni� napis u�o�ony ze szmaragd�w:</p><empty-line/><subtitle>KONIEC �WIATA</subtitle><empty-line/><p>Nie waha� si� ani przez chwil�. Otworzy� drzwi i przest�pi� pr�g.</p><p>Stan�� na niewielkiej p�ce, wysoko nad urwiskiem, ponad r�wnin� poro�ni�t� jasnozielonym lasem z plamami jesiennych barw i prze�witami ods�oni�tej ziemi, gdzie dostrzega� p�ugi ci�gni�te przez wo�y. male�kie wioski, czasem zamek na wzg�rzu, chmury gnane podmuchami wiatru. Niebo by�o stropem ogromnej jaskini i wielkie kryszta�y zwisa�y w jaskrawych stalaktytach.</p><p>Drzwi zamkn�y si� za nim. Ender z uwag� obserwowa� krajobraz. Wobec takiego pi�kna mniej ni� zwykle przejmowa� si� pozostaniem przy �yciu. Nie interesowa�o go, przynajmniej chwilowo, na czym polega gra w tym miejscu. Znalaz� je i ono by�o nagrod� sam� w sobie. Dlatego, nie my�l�c o skutkach, skoczy� w przepa��.</p><p>Spada� w d�, ku spienionej rzece i ostrym ska�om; chmura jednak wsun�a si� pomi�dzy niego a ziemi�, pochwyci�a go i unios�a. Dop�yn�a do zamku i przez otwarte okno wsun�a si� do wie�y. Tam pozosta�, w pomieszczeniu bez �adnych drzwi. We wszystkich �cianach by�y okna, z kt�rych skok z pewno�ci� by�by fatalny.</p><p>Jeszcze przed chwil� nie dbaj�c o nic skoczy� ze skalnej p�ki; teraz si� zawaha�.</p><p>Niewielki chodnik przed kominkiem rozwin�� si� w d�ugiego, cienkiego w�a o zakrzywionych z�bach.</p><p>��Jestem twoj� jedyn� ucieczk� � powiedzia�. � �mier� jest twoj� jedyn� ucieczk�.</p><p>Ender rozejrza� si� w poszukiwaniu broni, lecz ekran pociemnia� nagle i na kraw�dzi rozb�ys�y s�owa:</p><empty-line/><subtitle>NATYCHMIAST ZAMELDOWA� SI� U DOW�DCY.</subtitle><subtitle>JESTE� SPӏNIONY.</subtitle><subtitle>ZIELONY � ZIELONY � BR�ZOWY.</subtitle><empty-line/><p>W�ciek�y wy��czy� komputer i podszed� do �ciany barw, gdzie odszuka� zielono-zielono-br�zow� nitk�, dotkn�� j� i pod��y� za ni�, gdy rozja�nia�a przed nim. Ciemna i jasna ziele�, i br�z nitki przypomina�y mu o kr�lestwie wczesnej jesieni, do kt�rego dotar� w grze. Musz� tam wr�ci�, postanowi�. W�� jest jak d�uga lina; mog� si� na nim opu�ci� z okna wie�y i obejrze� to miejsce. Mo�e nazwali je ko�cem �wiata, bo to ju� koniec gry, bo mog� i�� do kt�rej� z wiosek i sta� si� jednym z ch�opc�w, kt�rzy tam pracuj� i bawi� si�. Nic nie b�dzie mnie zabija� i ja nie b�d� musia� zabija�. B�d� tam zwyczajnie �y�.</p><p>Gdy jednak o tym my�la�, nie potrafi� sobie wyobrazi�, co mo�e oznacza� zwyczajne �ycie. Nigdy mu si� nie uda�o go spr�bowa�. Ale bardzo tego pragn��.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Armie by�y wi�ksze od grup startowych i mia�y wi�ksze sale. Ta by�a d�uga i w�ska, z pos�aniami po obu stronach. Tak d�uga, �e widzia�o si� krzywizn� stropu i podgi�cie ko�ca pod�ogi � fragmentu wielkiego ko�a Szko�y Bojowej.</p><p>Ender sta� przed drzwiami. Kilku ch�opc�w spojrza�o na niego przelotnie, ale zdawa�o si�, �e nikt go nie zauwa�y�. Rozmawiali dalej, le��c czy opieraj�c si� o ��ka. Dyskutowali, naturalnie, o bitwach, jak zawsze starsi ch�opcy. Wszyscy byli du�o wi�ksi od Endera. Dziesi�cio-i jedenastolatki, wznosili si� nad nim jak wie�e. Nawet najm�odszy mia� co najmniej osiem lat, a Ender nie by� wysoki jak na sw�j wiek.</p><p>Pr�bowa� si� domy�li�, kt�ry z ch�opc�w jest dow�dc�, lecz wi�kszo�� ubrana by�a w stroje po�rednie mi�dzy kombinezonem a czym�, co nazywali nocnym mundurem, czyli kompletn� nago�ci� od st�p do g��w. Wielu z nich siedzia�o nad komputerami, lecz tylko kilku si� uczy�o.</p><p>Ender wszed� do sali. W tym samym momencie zosta� zauwa�ony.</p><p>��Czego chcesz? � zapyta� ch�opiec, zajmuj�cy g�rne ��ko przy drzwiach. By� najwi�kszy, Ender spostrzeg� to od razu, m�ody olbrzym z pocz�tkami nier�wnego zarostu na policzkach. � Nie jeste� Salamandr�.</p><p>��Mam by� � odpar� Ender. � Zielony-zielony-br�zowy, zgadza si�? Zosta�em przeniesiony � pokaza� ch�opcu, pe�ni�cemu najwyra�niej obowi�zki stra�nika, swoj� kartk�.</p><p>Tamten wyci�gn�� r�k�, ale Ender szybko schowa� papier.</p><p>��Mam to odda� Bonzo Madridowi. Jeszcze jeden ch�opiec w��czy! si� do rozmowy, ni�szy, ale i tak wi�kszy od Endera.</p><p>��Nie bahn-zoe, g��bie. Bon-so. To hiszpa�skie imi�. Bon/o Madrid. Aqui nosotros hablamos espanol, Senor Gra� Fedor.</p><p>��Wi�c to ty jeste� Bonzo? � spyta� Ender, tym razem poprawnie wymawiaj�c imi�.</p><p>��Nie, po prostu zdolnym i wybitnie inteligentnym poliglot�. Pet ni Arkanian. Jedyna dziewczyna w Armii Salamandry. Bardziej z jajami ni� ktokolwiek inny w tej sali.</p><p>��Mama Petra przem�wi�a � zawo�a� kto� / ch�opc�w. � Babskie gadanie, babskie gadanie.</p><p>��Babskie gadanie, g�upie gadanie � w��czy� si� inny. Kilku roze�mia�o si�.</p><p>��Mi�dzy nami m�wi�c � stwierdzi�a Petra. � Gdyby Szkole Bojowej przy/nali sztandar, wyhaftowaliby go na zielono-zielono-br�zowo.</p><p>Ender poczu� przyp�yw desperacji. Wszystko przemawia�o przeciw niemu � by� niedotrenowany, ma�y, bez do�wiadczenia, skazany na pogard� ze wzgl�du na przedwczesny awans. A teraz, zupe�nie przypadkiem, zaprzyja�ni� si� z osob� najbardziej nieodpowiedni�. Wyrzutkiem Armii Salamandry. Wszyscy teraz b�d� go z ni� kojarzy�. Dobra robota. Przez jedn� chwil�, gdy Ender spogl�da� na rozbawione, roze�miane twarze, wyobrazi� sobie cia�a pokryte sier�ci�, spiczaste z�by gotowe do rozrywania mi�sa. Czy jestem tu jedyn� ludzk� istot�? Czy inni to zwierz�ta czekaj�ce, by mnie po�re�?</p><p>Wtedy przypomnia� sobie Alai. Na pewno do ka�dej armii trafia�a cho� jedna osoba, kt�r� warto by�o pozna�.</p><p>Nagle, cho� nikt nie prosi� o cisz�, �miech ucich� i zapad�o milczenie. Ender odwr�ci� si� do drzwi. Spostrzeg� ch�opca, wysokiego, smag�ego i szczup�ego, o pi�knych czarnych oczach i w�skich wargach, sugeruj�cych pewne wyrafinowanie. Poszed�bym za kim� tak pi�knym, odezwa�o si� co� w Enderze. Widzia�bym to, co widz� te oczy.</p><p>��Kim jeste�? � spyta� spokojnie ch�opiec.</p><p>��Ender Wiggin, sir � odpar� Ender. � Przeniesiony z grupy startowej do Armii Salamandry � wyci�gn�� kartk� z rozkazem. Ch�opiec wzi�� papier szybkim, pewnym gestem, nie dotykaj�c d�oni Ednera.</p><p>��Ile masz lat. Wiggin?</p><p>��Prawie siedem.</p><p>��Pyta�em, ile masz lat � powt�rzy� nadal spokojnie. � Nie, ile prawie masz lat.</p><p>��Mam sze�� lat, dziewi�� miesi�cy i dwana�cie dni.</p><p>��Od jak dawna �wiczysz w sali treningowej?�� Od kilku miesi�cy. Bardzo poprawi�em celno��.</p><p>���wiczenia w manewrach bitewnych? Uczestniczy�e� kiedy� w operacjach plutonu? Bra�e� udzia� w treningu grupowym? Ender nigdy o czym� takim nie s�ysza�. Pokr�ci� g�ow�. Madrid patrzy� na niego nieruchomo.</p><p>��Rozumiem. Szybko si� przekonasz, �e oficerowie dowodz�cy t� szko��, zw�aszcza major Anderson kieruj�cy rozgrywkami, bardzo lubi� r�ne sztuczki. Armia Salamandry w�a�nie zaczyna zyskiwa� nale�ny jej szacunek. Wygrali�my dwana�cie z dwudziestu ostatnich bitew. Zaskoczyli�my Szczura, Skorpiona i Ogara, i byli�my gotowi do walki o pierwsze�stwo w rozgrywkach. Wi�c naturalnie przysy�aj� mi taki bezu�yteczny, niewytrenowany, beznajdziejny egzemplarz niedorozwoju jak ty.</p><p>��Nie cieszy si� ze spotkania � wtr�ci�a cicho Petra.</p><p>��Zamknij si�. Arkanian � rzuci� Madrid. � Do jednej pr�by do�o�yli nam teraz drug�. Ale jakiekolwiek przeszkody oficerowie rzuc� na nasz� drog�, wci�� b�dziemy�</p><p>��Salamandr�! � krzykn�li jednym g�osem �o�nierze.</p><p>Instynkt kaza� Enderowi inaczej spojrze� na sytuacj�. To by� wzorzec, rytua�. Madrid nie pr�bowa� go zrani�, po prostu kontrolowa� niespodziewany fakt i wykorzystywa� go, by wzmocni� sw�j autorytet.</p><p>��Jeste�my ogniem, kt�ry poch�onie ich trzewia i brzuchy, serca i g�owy, jeste�my wieloma p�omieniami, lecz jednym ogniem.</p><p>��Salamandr�! � krzykn�li znowu.</p><p>��Nawet on nie zdo�a nas os�abi�.</p><p>Przez chwil� Ender pozwoli� sobie na cie� nadziei.</p><p>��B�d� ci�ko pracowa� i szybko si� naucz�.</p><p>��Nie pozwoli�em ci m�wi� � odpar� Madrid. � Mam zamiar wymieni� ci� jak najszybciej. Pewnie b�d� musia� razem z tob� odda� kogo� cennego, ale taki ma�y jeste� gorzej ni� bezu�yteczny. Jeste� dodatkowym zamro�onym �o�nierzem w ka�dej bitwie, a w naszej sytuacji ka�dy zamro�ony robi r�nic� w ko�cowych wynikach. Nie mam do ciebie pretensji, Wiggin, ale jestem pewien, �e mo�esz si� szkoli� kosztem kogo� innego.</p><p>��Czysta serdeczno�� � mrukn�a Petra.</p><p>Madrid podszed� do niej o krok bli�ej i grzbietem d�oni uderzy� w twarz. Trza�ni�cia prawie nie by�o, gdy� trafi� tylko ko�cami paznokci. Pozostawi� jednak na policzku cztery jaskrawoczerwone siady, a drobniutkie kropelki krwi znaczy�y miejsce, gdzie pad� cios.</p><p>��Oto twoje instrukcje, Wiggin. Mam nadziej�, �e to ostatni raz, kiedy musz� z tob� rozmawia�. B�dziesz si� trzyma� z daleka podczas �wicze� w sali treningowej. Musisz tam by�, naturalnie, ale nie zostaniesz przydzielony do �adnego plutonu i nie b�dziesz bra� udzia�u w �adnych manewrach. Kiedy otrzymamy wezwanie do bitwy, ubierzesz si� szybko i zameldujesz przy bramie razem z innymi. Nie przekroczysz jednak bramy przed up�ywem pe�nych czterech minut od pocz�tku gry, po czym pozostaniesz przy bramie, nie wyci�gaj�c i nie u�ywaj�c broni, a� do chwili zako�czenia walki. Ender kiwn�� g�ow�. Zosta� wi�c nikim. Mia� nadziej�, �e wymiana nast�pi szybko.</p><p>Zauwa�y� te�, �e Petra nawet nie j�kn�a z b�lu ani nie dotkn�a policzka, chocia� z jednej ranki pop�yn�� w d� w�ski strumyczek krwi. Mo�e i by�a wyrzutkiem, ale poniewa� Bonzo Madrid nie zostanie jego przyjacielem, cho�by nie wiem co, r�wnie dobrze mo�e si� zaprzyja�ni� z Petr�.</p><p>Dosta� pos�anie w odleg�ym ko�cu sali. G�rne posianie, wi�c kiedy le�a�, nie widzia� nawet drzwi, zaslani�tych krzywizn� sufitu. Doko�a le�eli inni ch�opcy, zm�czeni, pos�pni, najmniej cenieni w armii. Nie mieli Enderowi nic do powiedzenia na przywitanie.</p><p>Ender spr�bowa� zakodowa� d�oni� swoj� szafk�, ale nic si� nie sta�o. Natychmiast zrozumia�, �e szafki nie mia�y zabezpiecze�. Spostrzeg� k�ka do otwierania na wszystkich czterech drzwiczkach. Teraz, kiedy trafi� do armii, nie pozostanie mu ju� nic osobistego.</p><p>W szafce znalaz� mundur. Nie bladozielony uniform Startera, ale obr�biony na pomara�czowo, ciemnozielony mundur Armii Salamandry. Przymierzy� go. Nie pasowa� zbyt dobrze. Pewnie nigdy nie musieli szykowa� munduru na takiego ma�ego ch�opca.</p><p>Zacz�� go w�a�nie zdejmowa�, gdy dostrzeg�, �e Petra zbli�a si� przej�ciem mi�dzy pos�aniami. Zsun�� si� z ��ka i stan�� wyprostowany.</p><p>��Spokojnie � powiedzia�a. � Nie jestem oficerem.</p><p>��Jeste� dow�dc� plutonu, prawda? Kto� w pobli�u parskn��.</p><p>��Sk�d ci to przysz�o do g�owy, Wiggin?</p><p>��Masz ��ko z przodu.</p><p>��Bo jestem najlepszym strzelcem w Armii Salamandry i jeszcze dlatego, �e Bonzo si� boi, �ebym nie zacz�a rewolucji, je�li dow�dcy pluton�w nie b�d� na mnie uwa�a�. Jakbym mog�a co� zacz�� z takimi jak ci � wskaza�a ponurych ch�opc�w na s�siednich pos�aniach.</p><p>Co ona wyprawia, chce jeszcze wszystko pogorszy�?</p><p>��Ka�dy jest lepszy ode mnie � oznajmi� Ender pr�buj�c odseparowa� siebie od jej wzgardy wobec tych, kt�rzy mieli przecie� spa� ko�o niego.</p><p>��Jestem dziewczyn� � stwierdzi�a. � A ty jeste� zasikanym sze�ciolatkiem. Mamy ze sob� tyle wsp�lnego. Dlaczego nie zostaniemy przyjaci�mi? : � Nie b�d� za ciebie odrabia� lekcji � o�wiadczy�.</p><p>Chwil� trwa�o, zanim zrozumia�a, �e �artuje.</p><p>��Ha � powiedzia�a. � Kiedy wchodzisz do gry, wszystko staje si� jak w wojsku. Szko�a nie jest tym samym co dla was, Starter�w. Historia, strategia i taktyka, robale, matematyka i gwiazdy, wszystko, eo mo�e ci si� przyda� jako pilotowi albo dow�dcy. Sam zobaczysz.</p><p>��Wi�c jeste� moim przyjacielem. Dostan� jak�� nagrod�? � spyta� Ender. Na�ladowa� jej niedba�y spos�b m�wienia, jak gdyby nic jej nie obchodzi�o.</p><p>��Bonzo nie pozwoli ci �wiczy�. Ka�e ci zabiera� do sali treningowej komputer i uczy� si�. Na sw�j spos�b ma racj� � nie chce, �eby zupe�nie niewytrenowany �o�nierz zaczai pieprzy� jego precyzyjne manewry � przesz�a na <emphasis>giri�</emphasis>, slang imituj�cy <emphasis>pidgin</emphasis> English dla niewykszta�conych. � Bonzo precyzyjny. Dok�adny. Sika na �cian� i nigdy si� nie och�apie.</p><p>Ender u�miechn�� si�.</p><p>��Sala treningowa jest otwarta bez przerwy. Je�li zechcesz, wezm� ci� tam w wolnym czasie i poka�� par� rzeczy. Nie jestem �wietnym �o�nierzem, ale ca�kiem dobrym i na pewno wiem wi�cej od ciebie.</p><p>��Je�li masz ochot� � zgodzi� si� Ender.</p><p>��Zaczynamy jutro rano po �niadaniu.</p><p>��A je�li kto� b�dzie w sali? W mojej grupie zawsze szli�my tam zaraz po posi�ku.</p><p>��Nie ma sprawy. Tak naprawd� to jest dziewi�� sal treningowych.</p><p>��Nigdy o nich nie s�ysza�em.</p><p>��Wszystkie maj� to samo wej�cie. Ca�y �rodek szko�y, o� ko�a, to sale treningowe. Nie wiruj� ze stacj�. W ten spos�b za�atwiaj� tam nullo, niewa�ko�� � one si� nie ruszaj�. Nie ma obrotu, nie ma do�u. Ale mo�na je tak ustawi�, �e kt�ra� znajdzie si� naprzeciw wej�cia, z kt�rego Wszyscy korzystamy. Wchodzisz i przesuwaj� ca�o��, tak �e kolejna sala Stawia si� na pozycji.</p><p>��Aha.</p><p>��Jak m�wi�am, zaraz po �niadaniu.</p><p>��Dobra. Odwr�ci�a si�.</p><p>��Petra � zawo�a�. Spojrza�a na niego.</p><p>��Dzi�ki.</p><p>Nie odpowiedzia�a, tylko bez s�owa odesz�a na sw�j koniec sali.</p><p>Ender wspi�� si� z powrotem na pos�anie i �ci�gn�� mundur. Potem le�a� nagi na kocu, bawi� si� nowym komputerem i pr�bowa� sprawdzi�, czy zrobili co� z jego kodami dost�pu. Na pewno skasowali system zabezpieczenia. Tutaj nie m�g� posiada� niczego, nawet w�asnego komputera.</p><p>�wiat�a troch� przygas�y. Zbli�a�a si� pora snu. Ender nie wiedzia�, z kt�rej �azienki mo�e korzysta�.</p><p>��Za drzwiami skr�� w lewo � poinformowa� go ch�opiec z s�sied-nego pos�ania. � Mamy wsp�ln� toalet� ze Szczurem, Kondorem i Wiewi�rk�.</p><p>Ender podzi�kowa� i ruszy� do wyj�cia.</p><p>��Hej! � krzykn�� ch�opiec. � Nie mo�esz tak i��. Poza t� sal� zawsze w mundurze.</p><p>��Nawet do toalety?</p><p>��Zw�aszcza. I nie wolno rozmawia� z nikim z innej armii. Ani przy jedzeniu, ani w �azience. Czasem ujdzie w sali treningowej i, oczywi�cie, zawsze na rozkaz nauczyciela. Ale je�li Bonzo ci� przy�apie, jeste� trupem.</p><p>��Dzi�ki.</p><p>��I jeszcze, tego, Bonzo si� w�cieknie, jak b�dziesz lata� nago ko�o Petry.</p><p>��Przecie� by�a go�a, kiedy przyszed�em, nie?</p><p>��Ona robi, co chce, ale ty masz by� ubrany. Rozkaz Bonza.</p><p>To g�upie. Petra ci�gle wygl�da�a jak ch�opiec, to by� g�upi rozkaz. Ustawia� j� z boku, wyr�nia�, rozbija� armi�. G�upi, g�upi. Jak Bonzo m�g� zosta� dow�dc�, je�li tego nie rozumia�? Alai by�by lepszy. Wiedzia�, jak trzyma� grup� razem.</p><p>Ja r�wnie� wiem, jak trzyma� grup� razem, pomy�la� Ender. Mo�e kiedy� te� b�d� dow�dc�.</p><p>W�a�nie my� r�ce w �azience, kiedy kto� si� odezwa�:</p><p>��Patrzcie, pakuj� dzidziusie w mundury Salamandry! Nie odpowiedzia�. Spokojnie wytar� r�ce.</p><p>��Sp�jrzcie! Salamandra dostaje maluchy! Przyjrzyjcie mu si�! M�g�by mi przej�� mi�dzy nogami i nawet nie dotkn�� jaj!</p><p>��Bo ich nie masz, Dink, to dlatego � odpowiedzia� inny g�os. Kiedy Ender wychodzi�, us�ysza� jeszcze kogo�. Ten kto� powiedzia�: � To Wiggin. Wiecie, ten spryciarz od gier.</p><p>Szed� korytarzem i u�miecha� si� do siebie. Mo�e i jest ma�y, ale | wiedz�, jak si� nazywa. Z gier, naturalnie, wi�c nie ma to znaczenia. Ale on im poka�e. Te� b�dzie dobrym �o�nierzem. Ju� nied�ugo wszyscy b�d� go znali. Mo�e nie w Armii Salamandry, ale wkr�tce.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Petra czeka�a w korytarzu prowadz�cym do sali treningowej. v � Jeszcze chwil� � rzuci�a na powitanie. � Armia Kr�lika w�a�nie wesz�a i minie kilka minut, zanim przerzuc� wej�cie na nast�pn� sal�.</p><p>Ender usiad� obok niej.</p><p>��W salach treningowych chodzi o co� wi�cej ni� tylko o przerzucanie z jednej na drug� � powiedzia�. � Na przyk�ad, sk�d si� bierze ci��enie w korytarzu przed bram�, tu� zanim wejdziemy? Petra zamkn�a oczy.</p><p>��I je�li sale treningowe naprawd� wisz� swobodnie, to co si� dzieje, gdy jedna z nich zostaje pod��czona? Czemu nie zaczyna wirowa� razem z korytarzem?</p><p>Ender kiwn�� g�ow�.</p><p>��To tajemnice � oznajmi�a Petra scenicznym szeptem � w kt�re lepiej si� nie zag��bia�. Straszna rzecz wydarzy�a si� ostatniemu �o�nierzowi, kt�ry o to pyta�. Znaleziono go wisz�cego za nogi z sufitu �azienki, z g�ow� wsadzon� w muszl�.</p><p>��Wi�c nie jestem pierwszy, kt�rego to interesuje.</p><p>��Zapami�taj sobie, malutki � kiedy m�wi�a �malutki�, brzmia�o to przyja�nie, nie pogardliwie. � Nigdy nie m�wi� ci wi�cej, ni� musz�. Ale ka�dy dzieciak z odrobin� m�zgu wie, �e w nauce nast�pi�y pewne zmiany od czas�w starego Mazera Rackhama i jego Zwyci�skiej Floty. Najwyra�niej potrafimy teraz kontrolowa� grawitacj�. W��cza� j� i wy��cza�, zmienia� kierunek, mo�e odbija� my�la�am o wielu ciekawych rzeczach, kt�rych mo�na by dokona� z broni� grawitacyjn� albo grawitacyjnym nap�dem statk�w. Pomy�l, statki mog�yby si� porusza� w pobli�u planet. Mo�e odrywa� wielkie kawa�y odbijaj�c grawitacj� planety z powrotem, tylko z jednej strony, skupion� w jednym punkcie. Ale nie m�wi� niczego.</p><p>Ender rozumia� wi�cej, ni� powiedzia�a. Sterowanie grawitacj� to jedna sprawa; oszukiwanie przez oficer�w to ca�kiem inna. Najwa�niej-,8�a jednak informacja brzmia�a: wrogami nie s� inne armie, tylko doro�li. Nie m�wi� nam prawdy.</p><p>��Chod�, malutki � odezwa�a si� Petra. � Sala ustawiona, Petra wy�wiczona, wroga armia rozgromiona � zachichota�a. � M�wi� na mnie: Petra-poetka.</p><p>��M�wi� te�, �e jeste� zwariowana.</p><p>��Lepiej b�dzie, je�li im uwierzysz, ty�eczku.</p><p>Mia�a w torbie dziesi�� ku� �wiczebnych. Ender jedn� r�k� chwyci� klamr�, a drug� trzyma� j� za skafander, by �atwiej mog�a je rozrzuci�, mocno i we wszystkie strony.</p><p>��Pu�� mnie � poleci�a. Odepchn�a si� i odp�yn�a wiruj�c. Potem, kilkoma pewnymi ruchami r�k ustabilizowa�a lot i zacz�a celowa� uwa�nie w jedn� kul� po drugiej. Kiedy trafia�a, kula zmienia�a kolor z bia�ego na czerwony. Ender wiedzia�, �e ta zmiana trwa tylko dwie minuty. Tylko jedna kula zbiela�a na powr�t, nim Petra zestrzeli�a ostatni�.</p><p>Odbi�a si� precyzyjnie od �ciany i powr�ci�a z du�� pr�dko�ci� do Endera. Z�apa� j� i przytrzyma�, wyhamowuj�c odbicie � jedna z pierwszych technik, jakich go nauczono w grupie startowej.</p><p>��Dobra jeste� � stwierdzi�.</p><p>��Najlepsza. A ty si� nauczysz, jak to robi�. Pokaza�a mu, jak trzeba trzyma� r�k� wyprostowan� i mierzy� z ca�ego ramienia.</p><p>��Co�, z czego wi�kszo�� �o�nierzy nie zdaje sobie sprawy to fakt, �e im dalej jeste� od celu, tym d�u�ej musisz utrzyma� promie� w granicach mniej wi�cej dwucentymetrowego k�ka. To r�nica pomi�dzy jedn� dziesi�t� sekundy i p� sekundy, ale podczas bitwy to bardzo du�o. �o�nierzom wydaje si�, �e chybili, cho� trafili dok�adnie w ce�, tyle �e za szybko przesun�li luf�. Dlatego nie mo�na u�ywa� miotacza jak miecza, ciach-ciach i rozcinasz wroga na po�owy. Musisz celowa�.</p><p>Kulochwytem �ci�gn�a cele z powrotem i wyrzuci�a je jeszcze raz, powoli, jeden za drugim. Ender strzela�. Nie trafi� ani razu.</p><p>��Dobrze � pochwali�a go. � Nie masz z�ych przyzwyczaje�.</p><p>��Dobrych te� nie mam � zauwa�y�.</p><p>��Tych si� nauczysz ode mnie.</p><p>Pierwszego ranka nie osi�gn�li zbyt wiele. Przede wszystkim rozmawiali. Jak my�le� podczas celowania. Trzeba przelicza� w g�owie r�wnocze�nie w�asny ruch i ruch nieprzyjaciela. Trzeba trzyma� rami� wyprostowane i mierzy� ca�ym cia�em, �eby w przypadku zamro�enia r�ki mo�na by�o strzela� dalej. Prze�wiczy�, kiedy rzeczywi�cie reaguje spust i trzyma� go na granicy, �eby nie ci�gn�� tak daleko przy ka�dym strzale. Rozlu�ni� si�, nie napina� mi�ni, to powoduje dr�enie r�ki.</p><p>To by�y jedyne �wiczenia, jakie odby� tego dnia. Podczas popo�udniowych manewr�w armii Bonzo kaza� mu przynie�� do sali komputer, siedzie� w k�cie i odrabia� lekcje. Wszyscy �o�nierze musieli by� na miejscu, ale dow�dca nie mia� obowi�zku ich wykorzystywa�.</p><p>Ender jednak nie odrabia� lekcji. Je�li nie m�g� �wiczy� jak �o�nierz, m�g� przynajmniej studiowa� taktyk� Bonzo. Armia Salamandry dzieli�a si� na cztery standardowe plutony po dziesi�ciu ch�opc�w w ka�dym. Niekt�rzy dow�dcy zestawiali je tak, by pluton A sk�ada� si� z najlepszych, a pluton D z najgorszych. Bonzo przemiesza� je i ka�dy oddzia� mia� lepszych i s�abszych �o�nierzy.</p><p>Tyle �e w plutonie B by�o tylko dziewi�ciu ch�opc�w. Ender zastanawia� si�, kogo przeniesiono, by zrobi� dla niego miejsce. Szybko si� dowiedzia� � pluton B mia� nowego dow�dc�. Nic dziwnego, �e Bonzo by� w�ciek�y � utraci� oficera i zamiast niego dosta� Endera.</p><p>Bonzo jeszcze w jednym mia� racj�. Ender nie by� gotowy.</p><p>Ca�y czas �wicze� po�wi�cono na manewry grupowe. Plutony, kt�re nie widzia�y si� nawzajem, trenowa�y precyzyjne wsp�lne operacje wymagaj�ce idealnego zgrania; wykorzystywa�y si� nawzajem dla nag�ych zmian kierunku lotu z zachowaniem szyku. Wszyscy ci �o�nierze uwa�ali za naturalne umiej�tno�ci, kt�rych Ender nie posiada�. Zdolno�� do mi�kkiego l�dowania i wyt�umienia wstrz�su. Precyzyjny lot. Poprawki kursu przy wykorzystaniu zamro�onych �o�nierzy, fruwaj�cych losowo po sali. Obroty, korkoci�gi, uniki. Prze�lizgiwanie si� po �cianach � bardzo trudny manewr, ale niezwykle wa�ny, gdy� nikt nie m�g� wtedy zaj�� z ty�u.</p><p>Lecz nawet wtedy, gdy Ender przekonywa� si�, jak wiele jeszcze nie umie, dostrzega� rzeczy, kt�re m�g�by poprawi�. Te znakomicie prze�wiczone manewry by�y b��dem. Pozwala�y �o�nierzom natychmiast wykonywa� wydawane g�osem rozkazy, ale oznacza�y r�wnocze�nie, �e da si� przewidzie� ich ruchy. Indywidualnym �o�nierzom pozostawiono bardzo ma�o inicjatywy. Musieli jedynie wykonywa� ustalone z g�ry plany. Nie mieli szansy, by elastycznie reagowa� na dzia�ania przeciwnika. Ender studiowa� formacje Bonza tak, jak robi�by to dow�dca wrogiej armii, szukaj�c sposob�w rozbicia szyku.</p><p>Przy wieczornej grze swobodnej Ender poprosi� Petr�, by z nim po�wiczy�a.</p><p>��Nie � odpar�a. � Chc� by� kiedy� dow�dc�, wi�c musz� by� w sali gier.</p><p>Powszechnie wierzono, �e nauczyciele obserwowali rozgrywki i w ten spos�b szukali potencjalnych dow�dc�w. Ender nie bardzo w to wierzy�. Dow�dcy pluton�w mieli o wiele wi�ksz� szans� pokazania, ile b�d� warci jako komendanci armii ni� jakikolwiek gracz wideo.</p><p>Jednak nie spiera� si� z Petr�. Poranne treningi i tak dawa�y mu wiele. Mimo to musia� przecie� �wiczy�. I nie m�g� tego robi� sam, poza kilkoma najprostszymi sztuczkami. Do wi�kszo�ci potrzebni byli partnerzy albo nawet ca�e zespo�y. Gdyby tak mia� przy sobie Alai albo Shena.</p><p>Chwileczk�, a dlaczego nie? Wprawdzie nigdy nie s�ysza�, by �o�nierz �wiczy� ze Starterami, ale nic tego nie zabrania�o. Po prostu nikt tak nie robi�. Zbyt wielk� pogard� otaczano Starter�w. No c�, Endera i tak traktowali jak Startera. Potrzebowa� ch�opc�w, z kt�rymi m�g�by �wiczy�, w zamian ucz�c ich tego, co podpatrzy� u starszych.</p><p>��Patrzcie, wr�ci� wielki �o�nierz! � zawo�a� Bernard, gdy Ender stan�� w drzwiach swej dawnej sypialni. Nie by�o go tutaj ledwie jeden dzie�, a ju� to miejsce wyda�o mu si� nieznane, a ch�opcy z grupy startowej obcy. Niewiele brakowa�o, by si� odwr�ci� i odszed�. Ale by� tu Alai, z kt�rym przyja�� by�a �wi�ta. Alai nie by� obcym.</p><p>Ender nie stara� si� ukrywa� tego, jak go traktuj� w Armii Salamandry.</p><p>��I maj� racj� � o�wiadczy�. � Tyle ze mnie po�ytku, co ze smarkni�cia w skafandrze.</p><p>Alai roze�mia� si�, a inni Starterzy zacz�li zbiera� si� wok� nich. Ender wy�o�y� swoj� propozycj�. Gra swobodna, codziennie, ci�ka praca w sali treningowej pod jego kierunkiem. Naucz� si� tego, co robi� armie, jak zachowywa� si� w bitwach, kt�re zobaczy Ender; on natomiast zdob�dzie do�wiadczenie, potrzebne do rozwini�cia wojskowych umiej�tno�ci.</p><p>��Przygotujemy si� razem. Sporo ch�opc�w chcia�o przyj��.</p><p>��Jasne � przyzwoli� Ender. � Je�li chcecie pracowa�. Ale je�eli b�dziecie tylko pierdzie� po k�tach, to wynocha. Nie mamy czasu do stracenia.</p><p>Nie tracili czasu. Ender niezbyt sprawnie t�umaczy�, co widzia�, lecz stara� si� znale�� spos�b, by powt�rzy� manewry armii. Nim jednak sko�czy� si� okres gry swobodnej, nauczyli si� kilku rzeczy. Byli zm�czeni, ale zaczynali chwyta� nowe techniki.</p><p>��Gdzie by�e�? � zapyta� Bonzo.</p><p>Ender sta� wyprostowany sztywno obok pos�ania swego dow�dcy.</p><p>���wiczy�em w sali treningowej.</p><p>��S�ysza�em, �e by�o z tob� kilku ch�opak�w z dawnej grupy startowej.</p><p>��Nie mog�em trenowa� sam.</p><p>��Nie �ycz� sobie, �eby �o�nierze Armii Salamandry pokazywali si� ze Starterami. Jeste� teraz �o�nierzem. Ender przygl�da� mu si� w milczeniu.</p><p>��S�ysza�e�, Wiggin?</p><p>��Tak, sir.</p><p>���adnych �wicze� z tymi ma�ymi pierdzielami.</p><p>��Czy mo�emy porozmawia� na osobno�ci? � spyta� Ender. By�a to pro�ba, kt�r� dow�dca musia� spe�ni�. Rozgniewany Bonzo wyprowadzi� Endera na korytarz.</p><p>��Pos�uchaj, Wiggin. Nie chc� ci� tutaj i pr�buj� si� ciebie pozby�. Nie r�b problem�w, bo rozsmaruj� ci� na �cianie. Dobry dow�dca nie musi tak g�upio grozi�, pomy�la� Ender. Milczenie Endera irytowa�o Bonza coraz bardziej.</p><p>��Chcia�e�, �ebym z tob� wyszed�, wi�c m�w.</p><p>��Sir, s�usznie nie w��czy� mnie pan do �adnego plutonu. Nic w�a�ciwie nie umiem.</p><p>��Nie musisz mi t�umaczy�, �e mia�em racj�.</p><p>��Ale chc� zosta� dobrym �o�nierzem. Nie b�d� si� miesza� do regulaminowych trening�w. Jednak musz� �wiczy� i b�d� �wiczy� z jedynymi lud�mi, kt�rzy chc� to ze mn� robi�. Czyli z moimi Starterami.</p><p>��Zrobisz, co ci ka��, ma�y sukinsynu.</p><p>��Tak jest, sir. Wykonam ka�dy rozkaz, kt�ry ma pan prawo wyda�. Ale gra swobodna jest swobodna. Nie mo�na nak�ada� �adnych warunk�w. �adnych. Przez nikogo.</p><p>Widzia�, jak Bonza ogarnia gor�ca pasja. To fatalnie. Pasja Endera by�a zimna. M�g� j� wykorzysta�. Gor�ca pasja wykorzystywa�a Bonza.</p><p>��Sir, musz� my�le� o w�asnej karierze. Nie chc� przeszkadza� w treningach i bitwach, ale kiedy� musz� si� przecie� uczy�. Nie prosi�em, �eby przenie�li mnie do tej armii, pan chce mnie wymieni� mo�liwie szybko. Ale nikt mnie nie we�mie, p�ki si� czego� nie naucz�. Prosz� mi na to pozwoli�, a pozb�dzie si� mnie pan szybciej i dostanie �o�nierza, kt�ry si� na co� przyda.</p><p>Bonzo nie by� taki g�upi, by nie rozpozna� g�osu zdrowego rozs�dku. Mimo to nie uspokoi� si� od razu.</p><p>��Dop�ki jeste� w Armii Salamandry, musisz mnie s�ucha�.</p><p>��Je�li spr�buje pan ingerowa� w moj� swobodn� gr�, wymro�� pana.</p><p>Przypuszczalnie nie by�o to prawd�. Ale by�o mo�liwe. Z pewno�ci�, gdyby Ender narobi� ha�asu, ingerencja w gr� swobodn� mog�aby pozbawi� Bonza dow�dztwa. Poza tym oficerowie wyra�nie dostrzegli co� w Enderze, skoro awansowali go tak szybko. By� mo�e jego wp�ywy u nauczycieli wystarcza�y, by kogo� wymrozi�.</p><p>��Skurwysyn � powiedzia� Bonzo.</p><p>��To nie moja wina, �e wyda� pan rozkaz przy wszystkich. Ale mog� uda�, �e wygra� pan t� dyskusj�. A jutro mo�e pan powiedzie�, �e zmieni� Pan zdanie.</p><p>��Nie potrzebuj� twoich rad.</p><p>��Nie chcia�bym, �eby ch�opcy pomy�leli, �e pan przegra�. Wtedy nie m�g�by pan dowodzi� tak skutecznie.</p><p>Bonzo nienawidzi� go za t� uprzejmo��. Mog�oby si� zdawa�, �e Ender podarowa� mu dow�dztwo. By� w�ciek�y, ale nie mia� wyboru. �adnego. Nie przysz�o mu do g�owy, �e to jego wina, �e niepotrzebnie wyda� idiotyczny rozkaz. Zrozumia� tylko, �e Ender go pokona�, a potem wepchn�� mu nos w t� pora�k�, by okaza� sw� wielkoduszno��.</p><p>��Pewnego dnia dorw� si� do twojego ty�ka � o�wiadczy�.</p><p>��Zapewne � zgodzi� si� Ender.</p><p>Zabrzmia� brz�czyk zapowiadaj�cy gaszenie �wiate�. Ender wr�ci� do sypialni wygl�daj�c na pokonanego. Pobitego. W�ciek�ego. Ch�opcy wyci�gn�li z tego oczywiste wnioski.</p><p>A rankiem, gdy Ender wychodzi� na �niadanie, Bonzo zatrzyma� go.</p><p>��Zmieni�em zdanie, dupku � powiedzia� g�o�no. � Mo�e kiedy po�wiczysz ze Starterami, czego� si� jednak nauczysz i �atwiej b�dzie ci� wymieni�. Wszystko, byleby szybciej si� ciebie pozby�.</p><p>��Dzi�kuj�, sir � odpar� Ender.</p><p>��Wszystko � powt�rzy� szeptem Bonzo. � Mam nadziej�, �e ci� wymro��.</p><p>Ender u�miechn�� si� z wdzi�czno�ci� i wyszed�. Po �niadaniu znowu �wiczy� z Petr�. Po obiedzie obserwowa� manewry Bonza i my�la� o sposobach rozbicia jego armii. Przy grze swobodnej on sam, Alai i pozostali pracowali do kresu si�. Potrafi� tego dokona�, my�la� w ��ku. Czu� mrowienie w mi�niach, kt�re rozlu�nia�y si� powoli. Poradz� sobie.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Armii Salamandry wyznaczono bitw� cztery dni p�niej. Ender ruszy� za prawdziwymi �o�nierzami, biegn�cymi truchtem korytarzem prowadz�cym do sali treningowej. Na �cianie p�on�y dwie nitki: zielono-zielono-br�zowa Salamandry i czarno-bia�o-czarna Kondora. Kiedy dotarli do miejsca, gdzie zwykle by�a sala, korytarz rozwidli� si�. Zielono-zielono-br�zowy szlak skr�ci� w lewo, czarno-bia�o-czarny w prawo. Za jeszcze jednym zakr�tem w prawo armia zatrzyma�a si� przed �lep� �cian�.</p><p>Plutony ustawi�y si� bez s�owa. Bonzo wyda� instrukcje.</p><p>��A �apie uchwyty i idzie w g�r�. B na lewo, C na prawo, D w d� � odczeka�, a� uformuj� szyk, po czym doda�: � A ty, dupku, czekasz cztery minuty, wchodzisz i zatrzymujesz si� zaraz za bram�. Nie pr�buj nawet wyci�ga� miotacza.</p><p>Ender kiwn�� g�ow�. Nagle �ciana za plecami Bonza sta�a si� przezroczysta. Czyli nie by�a to �ciana, a raczej pole si�owe. Sala treningowa te� wygl�da�a inaczej. W powietrzu, cz�ciowo zas�aniaj�c widok, wisia�y du�e, brunatne pud�a. Wiec to by�y przeszkody, zwane przez �o�nierzy gwiazdami. Rozrzucono je na poz�r zupe�nie przypadkowo. Bonzo zdawa� si� nie przejmowa� ich pozycjami. Najwyra�niej �o�nierze wiedzieli, jak sobie z nimi radzi�.</p><p>Ender jednak szybko zrozumia�, �e nie wiedzieli. Potrafili wyl�dowa� mi�kko na jednej z nich i wykorzysta� j� jako os�on�, znali taktyk� atakowania ukrytego za gwiazd� nieprzyjaciela. Nie mieli jednak poj�cia, kt�re gwiazdy si� licz�. Ca�y czas z uporem atakowali te, kt�re mo�na by�o omin�� przesuwaj�c si� po �cianach, by zyska� lepsz� pozycj�.</p><p>Drugi dow�dca wykorzystywa� nieprzygotowanie strategii Bonza. Armia Kondora zmusza�a Salamandry do atak�w, w kt�rych ponosili ci�kie straty. Coraz mniej pozostawa�o ich niezamro�onych i zdolnych do kolejnego szturmu. Po pi�ciu, mo�e sze�ciu minutach sta�o si� jasne, �e Armia Salamandry atakuj�c nie zdo�a odnie�� zwyci�stwa.</p><p>Ender przekroczy� bram� i wolno pop�yn�� w d�. Sale treningowe, w jakich dot�d �wiczy�, mia�y drzwi na poziomie pod�ogi. W prawdziwej bitwie jednak umieszczono je w samym �rodku �ciany, w r�wnej odleg�o�ci od pod�ogi i sufitu.</p><p>Nagle poczu�, �e zmienia orientacj� przestrzenn�, jak wtedy, na promie. To, co by�o do�em, sta�o si� g�r�, a potem bokiem. W nullo nie by�o powod�w, by trzyma� si� kierunk�w korytarza. Patrz�c na idealnie kwadratow� bram� nie potrafi� rozstrzygn��, gdzie by�a g�ra. Zreszt�, przesta�o to mie� znaczenie. Ender odkry� bowiem orientacj�, kt�ra mia�a sens. Nieprzyjacielska brama by�a na dole. Celem gry by�o spa�� ku wrogiej bazie.</p><p>Kilkoma ruchami ramion Ender ustawi� si� zgodnie z nowymi kierunkami. Zamiast wisie� w przestrzeni wystawiaj�c na strza�y przeciwnik�w ca�e cia�o, skierowa� ku nim same nogi. Sta� si� o wiele trudniejszym celem.</p><p>Kto� go zauwa�y� � p�yn�� przecie� wolno w otwartej przestrzeni. Instynktownie zgi�� nogi. Wtedy w�a�nie zosta� trafiony i nogawki skafandra zastyg�y. Ramiona nadal mia� wolne, gdy� bez bezpo�redniego trafienia w korpus zamarza�y jedynie te cz�ci cia�a, w kt�re trafia� promie�. Ender pomy�la�, �e gdyby nie jego pozycja, trafiliby go w�a�nie w korpus. By�by unieruchomiony.</p><p>Poniewa� Bonzo zakaza� mu wyci�ga� bro�, p�yn�� nadal nie poruszaj�c r�kami ani g�ow�, jak gdyby tak�e by�y zamro�one. Nieprzyjaciel zignorowa� go, po�wi�caj�c uwag� tym, kt�rzy strzelali. To by�a ci�ka walka. Nieliczni sprawni jeszcze �o�nierze Armii Salamandry stawiali zaciek�y op�r. Bitwa zmieni�a si� w seri� strzeleckich pojedynk�w. Dyscyplina wprowadzona przez Bonza wykaza�a swoj� warto��, gdy� prawie ka�dy zamra�any �o�nierz zabiera� z sob� przynajmniej jednego z wrog�w. Nikt nie wpad� w panik�, nikt nie ucieka�. Wszyscy zachowali spok�j i mierzyli starannie.</p><p>Petra by�a szczeg�lnie gro�na. Armia Kondora dostrzeg�a to i z wielkim wysi�kiem stara�a siej� zamrozi�. Najpierw trafili j� w r�k�, w kt�rej trzyma�a miotacz. Potok przekle�stw urwa� si� dopiero wtedy, gdy zamrozili j� zupe�nie i zastygaj�cy he�m umieruchomi� szcz�k�. Po kilku minutach bitwa by�a sko�czona. Armia Salamandry nie stawia�a ju� oporu.</p><p>Ender zauwa�y� z satysfakcj�, �e Kondorowi pozosta�a jedynie minimalna si�a � pi�ciu �o�nierzy niezb�dnych, by otworzy� bram� do zwyci�stwa. Czterech dotkn�o he�mami pod�wietlonych punkt�w w rogach bramy Salamandry, a pi�ty przeszed� przez pole si�owe. To by� koniec gry. �wiat�a rozb�ys�y z pe�n� jasno�ci� i Andersen wszed� drzwiami dla nauczycieli.</p><p>Mog�em strzela�, pomy�la� Ender. Kiedy przeciwnik zbli�a� si� do bramy, mog�em wyci�gn�� miotacz i zamrozi� chocia� jednego. Gra sko�czy�aby si� remisem. Bez czterech ludzi w czterech rogach i pi�tego, kt�ry by przeszed� przez pole, Kondor nie m�g�by wygra�. Bonzo, ty o�le, mog�em ocali� ci� przed kl�sk�. Mo�e nawet zmieni� j� w zwyci�stwo, bo tamci si� nie kryli, a z pocz�tku by nie wiedzieli, kto do nich strzela. Jestem do�� dobry, �eby sobie poradzi�.</p><p>Ale rozkaz to rozkaz, a Ender obieca� by� pos�usznym. Satysfakcji przysporzy� mu jeszcze fakt, �e w oficjalnych wynikach Armii Salamandry nie podano spodziewanych czterdziestu jeden unieruchomionych lub wyeliminowanych, ale czterdziestu wyeliminowanych i jednego trafionego. Bonzo nie m�g� tego poj��, p�ki nie sprawdzi� u Andersena i nie zrozumia�, o kogo chodzi. Tylko trafiony, Bonzo, my�la� Ender. Ci�gle mog�em strzela�.</p><p>Spodziewa� si�, �e Bonzo przyjdzie do niego i powie, �e nast�pnym razem w takiej sytuacji mo�e strzela�. Lecz Bonzo odezwa� si� dopiero nast�pnego dnia po �niadaniu. Naturalnie, sam jad� w mesie dow�dc�w, ale Ender by� pewien, �e dziwny wynik spowoduje tam takie samo zaciekawienie jak w jadalni �o�nierzy. W ka�dej grze, kt�ra nie ko�czy�a si� remisem, wszyscy �o�nierze przegrywaj�cej armii byli albo wyeliminowani � ca�kowicie zamro�eni � albo umieruchomieni, co znaczy, �e niekt�re cz�ci ich cia�a pozosta�y swobodne, ale nie byli w stanie strzela� ani zadawa� strat przeciwnikom. Salamandra by�a jedyn� armi�, kt�ra przegra�a maj�c cz�owieka w kategorii Trafiony i Aktywny. Ender nie pr�bowa� niczego wyja�nia�, lecz inni �o�nierze Armii Salamandry wyt�umaczyli wszystkim, co si� sta�o. I kiedy jeden z ch�opc�w spyta� go, czemu nie z�ama� rozkazu i nie strzeli�, Ender odpar� spokojnie:</p><p>��Wykonuj� rozkazy.</p><p>Po �niadaniu odszuka� go Bonzo.</p><p>��Rozkaz jest nadal w mocy � oznajmi�. � Nie zapominaj o tym.</p><p>Zap�acisz za to, durniu. Mo�e nie jestem dobrym �o�nierzem, ale mog� pom�c i nie wiem, czemu mi nie pozwalasz.</p><p>Ender nic nie odpowiedzia�.</p><p>Interesuj�cym efektem ubocznym owej bitwy by�o to, �e Ender pojawi� si� na pierwszym miejscu tabeli skuteczno�ci. Nie strzeli� ani razu, mia� wi�c doskona�y rezultat � ani jednego pud�a. Nie zosta� wyeliminowany ani unieszkodliwiony, wi�c tu tak�e osi�gn�� rewelacyjny wynik. Nikt nawet si� do niego nie zbli�y�. Wielu ch�opc�w �mia�o si� z tego, inni byli w�ciekli, ale Ender zosta� liderem na wysoko cenionej tabeli skuteczno�ci.</p><p>Nadal siedzia� w k�cie podczas �wicze� armii i pracowa� ci�ko podczas w�asnych, rano z Petr� i z dawnymi przyjaci�mi wieczorem. Przychodzi�o coraz wi�cej Starter�w, nie dla kawa�u, ale dlatego, �e widzieli rezultaty � byli coraz lepsi. Ender i Alai wyprzedzali ich jednak stale. Po cz�ci dlatego, �e Alai stale wypr�bowywa� swoje nowe pomys�y, zmuszaj�c Endera do obmy�lania nowych taktyk, by sobie z nimi poradzi�. Cz�ciowo za� dlatego, �e wci�� pope�niali g�upie b��dy, prowadz�ce do manewr�w, jakich �aden szanuj�cy si�, dobrze wyszkolony �o�nierz by nie pr�bowa�. Wiele z tych pomys��w okaza�o si� bezu�ytecznych, ale zawsze by�o ciekawie, zawsze podniecaj�co i wystarczaj�co du�o tych pr�b ko�czy�o si� sukcesem, by wiedzieli, �e �wiczenia im pomagaj�. Wiecz�r by� najlepsz� por� dnia.</p><p>Nast�pne dwie bitwy sko�czy�y si� �atwym zwyci�stwem Armii Salamandry; Ender wszed� na sal� po pi�ciu minutach i przegrany ju� przeciwnik nawet do niego nie strzela�. Zacz�� zdawa� sobie spraw�, �e Armia Kondora, kt�ra ich przedtem pokona�a, by�a nadzwyczaj dobra. Salamandra, mimo niedoci�gni�� Bonza w strategii, stanowi�a jeden z lepszych zespo��w, za�arcie walcz�cy o czwarte miejsce z Armi� Szczura.</p><p>Ender sko�czy� siedem lat. W Szkole Bojowej nie zwracano uwagi na kalendarz, ale odkry�, jak wy�wietli� na ekranie komputera aktualn� dat�. Wtedy zauwa�y�, �e ma urodziny. Szko�a tak�e to dostrzeg�a; zmierzyli go dok�adnie, po czym wydali nowy mundur Salamandry i nowy skafander do sali treningowej. Wr�ci� do koszar w nowym ubraniu. Zdawa�o si� obce i lu�ne, jak gdyby nagle w�asna sk�ra przesta�a na niego pasowa�.</p><p>Mia� ochot� zatrzyma� si� przy pos�aniu Petry i opowiedzie� o domu, o tym, jak obchodzi� urodziny, powiedzie�, �e to w�a�nie dzisiaj, �eby mog�a mu �yczy� czego� w rodzaju wszystkiego najlepszego. Ale tu nikt nie m�wi� o urodzinach. To dziecinne. Tak post�puj� planetarki. Torty i g�upie tradycje. Na sz�ste urodziny Valentine sama upiek�a mu ciasto. Nie wyros�o i to by�o okropne. Nikt ju� nie umia� gotowa�; to by�o jedno z szale�stw Valentine. Potem wszyscy si� z niej nabijali, ale Ender zachowa� kawa�ek tego ciasta w swojej szafce. Potem wyj�li mu czujnik i odjecha�, a kupka ��tego, t�ustego proszku mo�e ci�gle jeszcze tam le�y. Nikt w�r�d �o�nierzy nie m�wi� o domu; �adnych wspomnie� sprzed Szko�y Bojowej. Nikt nie dostawa� list�w i nikt ich nie pisa�. Wszyscy udawali, �e si� tym nie przejmuj�.</p><p>Ale ja si� przejmuj�, pomy�la� Ender. Jestem tu tylko dlatego, �eby jaki� robal nie strzeli� Valentine w oko, nie rozwali� jej g�owy jak tym �o�nierzom pokazywanym na wideo z pierwszych bitew. Aby nie trafi� promieniem tak gor�cym, �e m�zg rozsadza czaszk� i rozlewa si� niby rosn�ce ciasto tak, jak si� to zdarza w moich najgorszych koszmarach, kiedy budz� si� dr��cy, ale cichy. Musz� by� cicho, bo us�ysz�, �e t�skni� za rodzin�, �e chc� do domu.</p><p>Rankiem poczu� si� lepiej. Dom sta� si� tylko t�pym b�lem gdzie� w g��bi umys�u. Zm�czeniem w oczach. Tego ranka Bonzo przyszed�, kiedy si� ubierali.</p><p>��Skafandry! � krzykn��.</p><p>To oznacza�o bitw�. Czwart� gr� Endera.</p><p>Przeciwnikiem by�a Armia Leoparda. Nie powinna sprawia� k�opot�w. By�a nowa i jak dot�d mie�ci�a si� w ostatniej �wiartce tabeli. Zorganizowano j� zaledwie sze�� miesi�cy temu, z Polem Slattery jako dow�dc�.</p><p>Ender w�o�y� sw�j nowy skafander i stan�� w szeregu; Bonzo wyci�gn�� go szorstko i ustawi� na ko�cu. Nie musia�e� tego robi�, powiedzia� bezg�o�nie Ender. Mog�e� mi pozwoli� zosta�.</p><p>Przygl�da� si� z korytarza. Poi Slattery by� m�ody, ale bystry i mia� ciekawe pomys�y. Jego �o�nierze byli w ci�g�ym ruchu, przeskakiwali od gwiazdy do gwiazdy, przesuwali si� po �cianach, by znale�� si� z ty�u i ponad nieruchawymi Salamandrami. Ender u�miechn�� si�. Bonzo by� zupe�nie bezradny, tak samo jak jego ludzie. Zdawa�o si�, �e Armia Leoparda wsz�dzie ma swoich �o�nierzy. Mimo to bitwa nie by�a tak jednostronna, jak mog�oby si� wydawa�. Ender zauwa�y�, �e Leopard traci wielu ludzi � brawurowa taktyka sprawia�a, �e za bardzo si� ods�aniali. Liczy�o si� jednak to, �e Salamandra <emphasis>czu�a</emphasis> si� pobita. Ca�kowicie odda�a inicjatyw�. Cho� si�y pozosta�y mniej wi�cej r�wne, �o�nierze skupili si� niby ostatni ocaleli z masakry, jakby mieli nadziej�, �e wr�g przeoczy ich w stosach ofiar.</p><p>Ender prze�lizn�� si� przez wrota, ustawi� tak, by brama przeciwnika by�a w dole i pop�yn�� wolno do rogu, gdzie nikt nie powinien go zauwa�y�. Strzeli� nawet we w�asne nogi, by znieruchomia�y podkurczone i dawa�y lepsz� os�on�. Dla przypadkowego obserwatora musia� wygl�da� jak jeszcze jeden zamro�ony �o�nierz, sun�cy bezradnie po sali.</p><p>Gdy Armia Salamandry czeka�a w upokorzeniu na zniszczenie, Armia Leoparda uprzejmie j� niszczy�a. Pozosta�o im dziewi�ciu ch�opc�w, gdy Salamandry przesta�y strzela�. Sformowali szyk i ruszyli w stron� bramy.</p><p>Ender wymierzy� starannie z wyprostowanej r�ki, tak jak uczy�a go Petra. Zanim ktokolwiek poj��, co si� dzieje, zd��y� zamrozi� trzech �o�nierzy, kt�rzy mieli w�a�nie dotkn�� he�mami o�wietlonych rog�w bramy. Potem inni dostrzegli go i zacz�li strzela�, ale z pocz�tku trafiali tylko w unieruchomione wcze�niej nogi. Mia� wi�c do�� czasu, by trafi� jeszcze pozosta�� przy drzwiach dw�jk�. Leopardom pozosta�o jedynie czterech sprawnych �o�nierzy, gdy wreszcie trafili Endera w rami� i unieszkodliwili. Gra sko�czy�a si� remisem, a on nie dosta� trafienia w korpus.</p><p>Pol Slattery w�cieka� si�, ale rozgrywka by�a uczciwa. Ca�a Armia Leoparda uzna�a, �e na tym w�a�nie polega�a strategia Bonza � by zostawi� jednego cz�owieka w odwodzie, na ostatni� chwil�. Nie przysz�o im do g�owy, �e ma�y Ender otworzy� ogie� wbrew rozkazom. Ale Armia Salamandry wiedzia�a. Bonzo wiedzia�. W jego spojrzeniach Ender dostrzega� nienawi�� za t� pomoc i ocalenie przed zupe�n� kl�sk�. Nie obchodzi mnie to, m�wi� sobie Ender. �atwiej b�dzie mnie wymieni�, a tymczasem nie spadniecie za nisko w tabeli. Tylko mnie wymie�. Nauczy�em si� ju� wszystkiego, czego mog�em si� tutaj nauczy�. Przegrywa� w niez�ym stylu, Bonzo, tylko tyle potrafisz.</p><p>A czego w�a�ciwie si� nauczy�? Ender przygotowywa� pos�anie i powtarza� w pami�ci. Brama przeciwnika jest na dole. Nogi w walce mog� s�u�y� za tarcz�. Niewielka si�a trzymana w odwodzie mo�e okaza� si� decyduj�ca. I jeszcze: �o�nierze potrafi� czasem podejmowa� decyzje rozs�dniejsze od rozkaz�w, jakie im wydano.</p><p>Nagi, mia� w�a�nie si� po�o�y�, gdy podszed� do niego Bonzo. Min� mia� ponur� i zaci�t�. Widzia�em Petera w takim nastroju, pomy�la� Ender. Milcz�cego, jakby planowa� morderstwo. Ale Bonzo nie by� Peterem. Bonzo mia� w sobie wi�cej l�ku.</p><p>��Wiggin, uda�o mi si� ciebie wymieni�. W ko�cu przekona�em Armi� Szczura, �e twoja niesamowita pozycja w tabeli skuteczno�ci to co� wi�cej ni� przypadek. Jutro si� przenosisz.</p><p>��Dzi�kuj�, sir.</p><p>Mo�e w jego g�osie zbyt wyra�nie brzmia�a wdzi�czno��. Bonzo odwr�ci� si� nagle i silnym ciosem otwart� d�oni� trafi� go w twarz. Ender zatoczy� si� w bok, na swoje ��ko. Niewiele brakowa�o, by upad�. Bonzo poprawi� pi�ci� w �o��dek. Ender osun�� si� na kolana.</p><p>��Z�ama�e� moje rozkazy � powiedzia� Bonzo g�o�no, by wszyscy s�yszeli. � Dobry �o�nierz zawsze wykonuje rozkazy.</p><p>Nawet j�cz�c cicho z b�lu, Ender nie m�g� powstrzyma� uczucia m�ciwej satysfakcji s�ysz�c pomruki ch�opc�w. Jeste� g�upi, Bonzo. Nie wzmacniasz dyscypliny, ty j� niszczysz. Oni wiedz�, �e zmieni�em pora�k� w remis. A teraz widz�, jak mi za to dzi�kujesz. Zrobi�e� z siebie durnia przy wszystkich. Co jest teraz warta twoja dyscyplina?</p><p>Nast�pnego dnia Ender powiedzia� Petrze, �e dla jej w�asnego dobra powinni sko�czy� poranne �wiczenia strzeleckie. Bonzo niech�tnie przyjmie co�, co mo�na uzna� za wyzwanie dla niego, wi�c powinna raczej trzyma� si� od Endera z daleka. Zrozumia�a doskonale.</p><p>��Zreszt� � doda�a � lepszym strzelcem i tak ju� nie b�dziesz. Zostawi� sw�j skafander i komputer w szafce. Musia� nosi� mundur Salamandry, dop�ki nie dostanie z zaopatrzenia nowego, brunat-;zarnego stroju Szczura. Nie przyni�s� tutaj niczego i niczego nie nazabiera�. Nic nie mia�. Wszystko, co posiada�o jak�� warto��, znajdowa�o si� w szkolnym komputerze albo w jego w�asnej g�owie i r�kach. Skorzysta� z publicznego terminala w sali gier, by zapisa� si� na kurs walki wr�cz w warunkach ziemskiej grawitacji, godzin� dziennie zaraz po �niadaniu. Nie planowa� zemsty na Bonzo. Postanowi� jednak, �e ju� nikomu nigdy nie uda si� go uderzy�.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 8</p><p><emphasis>Szczur</emphasis></p></title><p><emphasis>��Pu�kowniku Graff, do tej pory walki byty uczciwe. Albo losowy rozk�ad gwiazd, albo symetryczny.</emphasis></p><p><emphasis>��Uczciwo�� to pi�kna cecha, majorze Anderson. Ale nie ma nic wsp�lnego z wojn�.</emphasis></p><p><emphasis>��Rozgrywki strac� sens. Tabele przestan� cokolwiek wskazywa�.</emphasis></p><p><emphasis>��Szkoda.</emphasis></p><p><emphasis>��To potrwa miesi�ce. Lata, by zaprojektowa� nowe sale treningowe i przeprowadzi� symulacje.</emphasis></p><p><emphasis>��Dlatego prosz� pana teraz. �eby pan zacz��. �eby by� pan tw�rczy. Prosz� uwzgl�dni� wszystkie oszuka�cze, nieuczciwe, niesprawiedliwe uk�ady gwiazd, jakie przyjd�panu do g�owy. I wszystkie sposoby omini�cia regu�. P�ne zawiadomienia. Nier�wne si�y. Potem przeprowadzi pan symulacje i stwierdzi, kt�re s� najtrudniejsze, kt�re najprostsze. Potrzebujemy rozs�dnego post�pu. Chcemy przecie�, by da� sobie rad�.</emphasis></p><p><emphasis>��Kiedy chce pan go zrobi� dow�dc�? Gdy sko�czy osiem lat?</emphasis></p><p><emphasis>��Naturalnie, �e nie. Nie dobra�em mu jeszcze armii.</emphasis></p><p><emphasis>��Wi�c w tym te� pan oszukuje?</emphasis></p><p><emphasis>��Zbyt si� pan zaanga�owa� w t� gr�, Anderson. Zapomina pan, �e to tylko �wiczenia.</emphasis></p><p><emphasis>��To tak�e status, osobowo��, nazwisko, cel; wszystko, co czyni te dzieciaki tym, czym s�, bierze si� z gry. Kiedy si� oka�e, �e mo�na ni� manipulowa�, nagina�, oszukiwa�, szko�a utraci skuteczno�� nauczania. Nie przesadzam.</emphasis></p><p><emphasis>��Wiem.</emphasis></p><p><emphasis>��Dlatego mam nadziej�, �e Ender jest tym, kogo szukamy, w przeciwnym wypadku na d�ugi czas zniweczy pan efektywno�� naszego systemu.</emphasis></p><p><emphasis>��Je�li Ender nim nie jest, je�li szczyt jego zdolno�ci militarnych nie pokryje si� z momentem przylotu naszych flot na planet� roboli, nie b�dzie to mia�o wi�kszego znaczenia, czym s� lub nie s� nasze metody szkolenia.</emphasis></p><p><emphasis>��Wybaczy mi pan, pu�kowniku, lecz s�dz�, �e powinienem z�o�y� raport na temat pa�skich polece� i przedstawi� moj� opini� o nich Strategosowi i Hegemonowi.</emphasis></p><p><emphasis>��Czemu nie do naszego kochanego Polemarchy?</emphasis></p><p><emphasis>��Wszyscy wiedz�, �e ma go pan w kieszeni.</emphasis></p><p><emphasis>��C� za wrogo��, majorze Anderson. A ja s�dzi�em, �e jeste�my przyjaci�mi.</emphasis></p><p><emphasis>��Jeste�my. I uwa�am, �e mo�e pan mie� racj� co do Endera. Po prostu nie wierz�, �e pan i tylko pan ma rozstrzyga� o losach �wiata.</emphasis></p><p><emphasis>��Osobi�cie, nie uwa�am, �e mam prawo decydowa� nawet o losie Endera Wiggina.</emphasis></p><p><emphasis>��Wi�c nie ma pan nic przeciw temu, �ebym ich powiadomi!?</emphasis></p><p><emphasis>��Oczywi�cie, �e mam, ty marudny o�le. O tej sprawie powinni decydowa� ludzie, kt�rzy wiedz� co robi�, a nie ci zastrachani politycy, kt�rzy dostali si� na urz�d tylko dlatego, �e przypadkiem maj� wplywy w kraju, z kt�rego pochodz�.</emphasis></p><p><emphasis>��Ale rozumie pan, czemu to robi�?</emphasis></p><p><emphasis>��Bo jeste� kr�tkowzrocznym biurokratycznym sukinsynem i chcesz si� zabezpieczy�, gdyby co� �le posz�o. Je�li si� nie uda, wszyscy b�dziemy mi�sem dla robali. Wi�c zaufaj mi teraz, Anderson, i nie sprowadzaj na glow� ca�ej cholernej Hegemonii. To, co robi�, jest dostatecznie trudnei bez nich.</emphasis></p><p><emphasis>��Czuje si� pan oszukany? Wszyscy graj� przeciwko panu? Pan mo�e to robi� Enderowi, ale sam tego nie wytrzymuje, tak?</emphasis></p><p><emphasis>��Ender Wigginjest dziesi�� razy sprytniejszy i silniejszy ode mnie. To, co mu robi�, pozwoli jego geniuszowi na pelny rozw�j. Gdybym sam mial przez to przej�� za�ama�bym si�. Majorze Anderson, wiem, �e niszcz� gr� i wiem, �e kochaj� pan bardziej ni� kt�rykolwiek z tych ch�opc�w. Mo�e mnie pan nienawidzi�, ale niech mnie pan nie powstrzymuje.</emphasis></p><p><emphasis>��Zastrzegam sobie prawo powiadomienia Hegemonii i Strategoi, kiedy uznam to za stosowne. Ale na razie� mo�e pan robi�, co zechce.</emphasis></p><p><emphasis>��Jestem bardzo zobowi�zany.</emphasis></p><empty-line/><p>��Ender Wiggin, ma�y pierdziel, kt�ry prowadzi w tabeli� c� za rado�� powita� ci� w�r�d nas � dow�dca Armii Szczura le�a� wyci�gni�ty na dolnym pos�aniu, maj�c na sobie tylko sw�j komputer. � Jak mo�na przegra� maj�c ciebie?</p><p>Kilku ch�opc�w roze�mia�o si�.</p><p>Nie mog�y istnie� armie mniej do siebie podobne ni� Salamandra i Szczur. Tu sala by�a w nie�adzie, panowa� gwar i zamieszanie. Po mieszkaniu z Bonzo Ender s�dzi�, �e brak dyscypliny sprawi mu ulg�. Stwierdzi� jednak, �e pod�wiadomie oczekuje spokoju i porz�dku, a ba�agan budzi jego niech��.</p><p>��Sobie radzimy, Enderze Blagierze. Jestem Ross de Nos, �ydek nadzwyczajny, a ty jeste� nikim, tylko pieprzonym, dupkowatym gojem. Nie zapominaj o tym.</p><p>Odk�d utworzono MF, Strategosem si� wojskowych zawsze by� �yd. Istnia� przes�d m�wi�cy, �e �ydowscy genera�owie nie przegrywaj� wojen. Ta teoria sprawdza�a si�, jak dot�d, niezawodnie. W zwi�zku z ni� ka�dy �yd w Szkole Bojowej marzy� o zostaniu Strategosem i od samego pocz�tku zyskiwa� spory presti�. Wzbudza�o to liczne pretensje. Armi� Szczura nazywano cz�sto Grup� Ciosow�, na wp� z podziwem, na wp� z ironi� por�wnuj�c j� do Grupy Uderzeniowej Mazera Rackhama. Wielu ludzi przypomina�o ch�tnie, �e podczas Drugiej Inwazji, chocia� ameryka�ski �yd jako prezydent by� Hegemonem sprzymierzenia, izraelski �yd Strategosem g��wnodowodz�cym obrony MF, a rosyjski �yd Polemarch� floty, to jednak Grupa Uderzeniowa Mazera Rackhama, prawie nieznanego, dwudziestokrotnie stawianego przed s�dem wojennym Nowozelandczyka, maj�cego w �y�ach krew Maorys�w prze�ama�a i ostatecznie zniszczy�a flot� robali w akcji nad Saturnem.</p><p>Je�li w�a�nie Mazer Rackham potrafi� ocali� �wiat, m�wiono, to nie ma wi�kszego znaczenia, czy kto� jest �ydem, czy nie.</p><p>Ale mia�o znaczenie, o czym Ross Nos �wietnie wiedzia�. Kpi� sam z siebie uprzedzaj�c drwi�ce komentarze antysemit�w � a prawie ka�dy, kogo pokona� w bitwie, przynajmniej na pewien czas stawa� si� �ydo�erc� � ale jednocze�nie pilnowa�, by wszyscy wiedzieli, z kim maj� do czynienia. Jego armia zajmowa�a drugie miejsce i walczy�a o pierwsze.</p><p>��Wzi��em ci�, goju, bo nie chc�, �eby m�wili, �e wygrywam, bo mam najlepszych �o�nierzy. Chc� im pokaza�, �e mog� wygra� nawet z takim �o�nierskim wypierdkiem jak ty. Mamy tu tylko trzy zasady. Robi�, co m�wi� i nie sika� do ��ka.</p><p>Ender kiwn�� g�ow�. Wiedzia�, �e Ross czeka na jego pytanie o trzeci� zasad�. Zada� je wi�c.</p><p>��To <emphasis>by�y</emphasis> trzy zasady. Nie jeste�my tu za dobrzy z matematyki. Przekaz by� jasny: zwyci�stwo jest wa�niejsze ni� wszystko inne.</p><p>��Twoje sesje treningowe z tymi ma�ymi, g�upkowatymi Starterami s� sko�czone, Wiggin. Koniec. Jeste� teraz w armii z du�ymi ch�opcami. B�dziesz w plutonie Dinka Meekera. Od tej chwili, je�li chodzi o ciebie, Dink Meeker jest Bogiem.</p><p>��A kim ty jeste�?</p><p>��Jestem oficerem personalnym, kt�ry wynaj�� Boga � Ross wyszczerzy� z�by. � I masz zakaz u�ywania komputera, dop�ki nie zamrozisz dw�ch wrogich �o�nierzy w jednej bitwie. Ten rozkaz to samoobrona. S�ysza�em, �e jeste� genialnym programist�. Nie chc�, �eby� co� pieprzy� na mojej maszynie.</p><p>Wszyscy rykn�li �miechem. Dopiero po chwili Ender zrozumia� dlaczego. Ross zaprogramowa� komputer, by ten wy�wietla� i porusza� powi�kszonym obrazem m�skich genitali�w, ko�ysz�cym si� tam i z powrotem, gdy zas�ania� pulpitem okolice poni�ej pasa. Oto dow�dca, kt�remu sprzeda� mnie Bonzo, pomy�la� Ender. Jak kto�, kto w ten spos�b sp�dza czas, potrafi wygrywa� bitwy?</p><p>Znalaz� Dinka Meekera w sali gier. Nie gra�, po prostu siedzia� i obserwowa�.</p><p>��Pokazali mi ciebie � powiedzia�. � Jestem Ender Wiggin.</p><p>��Wiem � odpar� Meeker.</p><p>��Jestem w twoim plutonie.</p><p>��Wiem � powt�rzy�.</p><p>��Mam ma�o do�wiadczenia. Dink przyjrza� mu si� uwa�nie.</p><p>��Pos�uchaj, Wiggin, wiem to wszystko. Jak my�lisz, czemu prosi�em Rossa, �eby ci� do mnie przydzieli�?</p><p>Wi�c nie zosta� odrzucony, zosta� wybrany, kto� o niego prosi�. Meeker go chcia�.</p><p>��Czemu? � spyta� Ender.</p><p>��Przygl�da�em si� twoim �wiczeniom ze Starterami. Moim zdaniem rokujesz pewne nadzieje. Bonzo jest g�upi, a ja chcia�em, �eby� odebra� lepsze przeszkolenie, ni� mo�e ci da� Petra. Ona umie tylko strzela�.</p><p>��Musia�em si� tego nauczy�.</p><p>��Ale ci�gle si� ruszasz, jakby� si� ba�, �e nasikasz w portki.</p><p>��Wi�c mnie naucz.</p><p>��Wi�c si� ucz.</p><p>��Nie mam zamiaru rezygnowa� z �wicze� w czasie wolnym.</p><p>��Nie chc�, �eby� rezygnowa�.</p><p>��Ross Nos chce.</p><p>��Ross Nos nie mo�e ci zabroni�. Tak samo jak nie mo�e zabroni� u�ywania komputera.</p><p>��My�la�em, �e dow�dcy mog� rozkaza� wszystko.</p><p>��Mog� rozkaza�, �eby ksi�yc zrobi� si� niebieski, ale nic si� nie stanie. Pos�uchaj, Ender, dow�dcy maj� tyle w�adzy, ile im jej dasz. Im bardziej jeste� pos�uszny, tym bardziej tob� rz�dz�.</p><p>��A co ich powstrzyma, �eby mi nie do�o�y�? � wspomnia� cios Bonzo.</p><p>��Zdawa�o mi si�, �e po to w�a�nie chodzisz na kurs walki wr�cz.</p><p>��Naprawd� mnie obserwowa�e�?</p><p>Dink nie odpowiedzia�.</p><p>��Nie chc�, �eby Ross by� na mnie w�ciek�y. Chc� bra� udzia� w walce, mam do�� siedzenia w k�cie.</p><p>��Twoje wyniki si� pogorsz�. Tym razem Ender nie odpowiedzia�.</p><p>��S�uchaj, Ender, dop�ki jeste� w moim plutonie, bierzesz udzia� w walce.</p><p>Wkr�tce Ender przekona� si� dlaczego. Dink szkoli� sw�j pluton z dyscyplin� i wigorem, ale zupe�nie niezale�nie od pozosta�ej cz�ci Armii Szczura. Nigdy nie konsultowa� si� z Rossem i bardzo rzadko ca�a armia �wiczy�a wsp�lne manewry. Wygl�da�o to tak, jakby Ross dowodzi� jedn� armi�, a Dink drug�, o wiele mniejsz�, kt�ra przypadkiem znalaz�a si� w sali treningowej w tym samym czasie.</p><p>Dink rozpocz�� pierwsze �wiczenia prosz�c Endera, by zademonstrowa� swoj� pozycj� w ataku stopami naprz�d. Inni ch�opcy nie byli zachwyceni.</p><p>��Jak mo�emy naciera� le��c na plecach? � pytali.</p><p>Ku zdziwieniu Endera Dink nie poprawi� ich, nie powiedzia�, �eby nie atakowali na plecach, tylko spadali na nich. Widzia�, co robi Ender, ale nie rozumia� orientacji, jaka z tego wynika�a. Ch�opiec szybko poj��, �e wprawdzie Dink by� bardzo, bardzo dobry, lecz up�r w trzymaniu si� kierunku ci��enia korytarza ogranicza� jego spos�b my�lenia. Nie potrafi� sobie wyobrazi� nieprzyjacielskiej bramy jako le��cej na dole.</p><p>�wiczyli atak na wrog� gwiazd�. Zanim zacz�li stosowa� metod� Endera, zawsze nacierali wyprostowani, wystawiaj�c na cel ca�e cia�a. Nawet teraz, gdy docierali do gwiazdy, atakowali z jednego tylko kierunku. �G�r�!� krzycza� Dink i g�r� nacierali. Trzeba przyzna�, �e potem powtarza� �wiczenie wo�aj�c: �Jeszcze raz, g�ow� w d�!�, ale poniewa� stale orientowali si� wed�ug nie istniej�cej grawitacji, przechodz�c do�em ch�opcy poruszali si� niezgrabnie, jakby mieli zawroty g�owy.</p><p>Nienawidzili ataku stopami w prz�d. Dink upiera� si�, by go stosowali. W efekcie znienawidzili Endera.</p><p>��Czy musimy uczy� si� walczy� od Startera? � spyta� jeden z nich upewniwszy si�, �e Ender us�yszy.</p><p>��Tak � odpar� Dink. Pracowali dalej.</p><p>W ko�cu si� przekonali. W treningowych potyczkach zacz�li pojmowa�, o ile trudniej jest trafi� przeciwnika atakuj�cego stopami do przodu. A kiedy poj�li, �wiczyli ch�tniej.</p><p>Tego wieczoru Ender po raz pierwszy przyszed� na �wiczenia Starter�w po ca�ym dniu pracy. By� zm�czony.</p><p>��Jeste� teraz w prawdziwej armii � powita� go Alai. � Nie musisz ju� z nami trenowa�.</p><p>��Od ciebie ucz� si� tego, czego nikt nie umie � odpar� Ender.</p><p>��Dink Meeker jest najlepszy. S�ysza�em, �e jeste� w jego plutonie.</p><p>��No to do roboty. Poka�� wam, czego si� dzisiaj od niego nauczy�em.</p><p>Przy pomocy Alai i pozosta�ych stara� si� przeprowadzi� te same manewry, nad kt�rymi m�czy� si� ca�e popo�udnie. Poprawi� je jednak, kaza� ch�opcom �wiczy� z zamro�on� jedn� nog�, obiema nogami, albo u�ywa� zamro�onych koleg�w jako oparcia przy zmianie kierunku lotu.</p><p>W po�owie �wicze� zauwa�y� Petr� i Dinka. Stali w drzwiach i przygl�dali mu si� z daleka. P�niej, gdy spojrza� znowu, ju� ich nie by�o.</p><p>A wi�c obserwuj� mnie i wiedz�, co tu robi�. Nie mia� poj�cia, czy Dink jest jego przyjacielem; s�dzi�, �e Petra tak, ale nie by� pewien. Mog� by� w�ciekli, �e zajmuje si� tym, co nale�y do dow�dc�w armii i pluton�w � musztruje i �wiczy �o�nierzy. Mo�e te� czuj� si� obra�eni, �e �o�nierz zadaje si� ze Starterami. Nie czu� si� dobrze, gdy starsi mu si� przygl�dali.</p><p>��Zdawa�o mi si�, �e zakaza�em ci u�ywa� komputera � Ross Nos stan�� przy pos�aniu Endera. Ender nie podni�s� g�owy.</p><p>��Ko�cz� zadanie z trygonometrii na jutro. Ross pchn�� komputer kolanem.</p><p>��Zakaza�em ci tego u�ywa�. Ender od�o�y� pulpit i wsta�.</p><p>��Bardziej mi zale�y na trygonometrii ni� na tobie.</p><p>Ross by� wy�szy przynajmniej o czterdzie�ci centymetr�w, ale Ender nie przejmowa� si� tym. Nie s�dzi�, by dosz�o do u�ycia si�y, a je�li nawet, to chyba da�by sobie rad�. Ross by� leniwy i nie potrafi� walczy� wr�cz.</p><p>��Spadasz w tabeli, ch�opcze � stwierdzi�.</p><p>��Spodziewa�em si� tego. Prowadzi�em tylko dlatego, �e Armia Salamandry u�ywa�a mnie w g�upi spos�b.</p><p>��G�upi? Strategia Bonza pozwoli�a mu wygra� kilka kluczowych bitew.</p><p>��Strategia Bonza nie pozwoli�aby mu wygra� walki o pietruszk�. Ka�dy m�j strza� narusza� jego rozkazy. Ross o tym nie wiedzia� i to go rozz�o�ci�o.</p><p>��Wi�c wszystko, co m�wi� o tobie Bonzo, to k�amstwo. Jeste� nie tylko ma�y i nic nie umiesz, ale w dodatku jeste� niezdyscyplinowany.</p><p>��Ale zupe�nie sam zmieni�em pora�k� w remis.</p><p>��Zobaczymy, jak sobie poradzisz zupe�nie sam nast�pnym razem � rzuci� Ross odchodz�c.</p><p>Jeden z �o�nierzy plutonu Endera pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Jeste� g�upi jak but.</p><p>Ender spojrza� na Dinka, siedz�cego nad swoim komputerem. Dink podni�s� g�ow�, zauwa�y� Endera i popatrzy� na niego oboj�tnie. Jego twarz nie wyra�a�a kompletnie nic. W porz�dku, pomy�la� ch�opiec. Sam dam sobie rad�.</p><p>Bitwa wypad�a dwa dni p�niej. Po raz pierwszy Ender mia� walczy� w ramach plutonu; denerwowa� si�. Pluton Dinka stan�� w szeregu pod praw� �cian� korytarza, a Ender skupia� si� na tym, �eby si� nie opiera�, sta� prosto. Zachowuj r�wnowag�.</p><p>��Wiggin! � zawo�a� Ross Nos.</p><p>Ender poczu�, jak fala l�ku sp�ywa po nim od gard�a po krocze � dreszcz strachu przyprawiaj�cy o dr�enie. Ross dostrzeg� to.</p><p>��Dr�ysz? Trz�siesz si�? Nie nar�b w portki, ma�y Starterze � Ross zahaczy� palcem o kolb� miotacza Endera i przyci�gn�� go do pola si�owego zakrywaj�cego sal� treningow�. � Zobaczymy, jak teraz sobie poradzisz, Ender. Jak tylko brama si� otworzy, skaczesz do �rodka i lecisz prosto na bram� nieprzyjaci�.</p><p>Samob�jstwo. Bezsensowna, bezcelowa autodestrukcja. Ale musi wykonywa� rozkazy; to by�a bitwa, nie �wiczenia. Na chwil� ogarn�a go zimna w�ciek�o��, zaraz jednak si� uspokoi�.</p><p>��Doskonale, sir. Kierunek mojego ognia to kierunek, w kt�rym znajd� si� ich g��wne si�y.</p><p>��Nie b�dziesz mia� czasu, �eby wystrzeli� � roze�mia� si� Ross.</p><p>�ciana znikn�a. Ender skoczy�, chwyci� klamry na suficie i wypchn�� si� naprz�d i w d�, ku nieprzyjacielskiej bramie.</p><p>Walczyli z Armi� Stonogi. Ender by� ju� w �rodku sali, gdy ich �o�nierze zaczynali dopiero przekracza� bram�. Cz�� zd��y�a schroni� si� za gwiazdami, ale Ender podkurczy� nogi, wsun�� miotacz pomi�dzy uda i strzela�, zamra�aj�c wielu z nich zaraz po wej�ciu.</p><p>B�ysn�li mu w nogi, ale mia� jeszcze trzy cenne sekundy, zanim trafili go w korpus i wy��czyli z akcji. Zamrozi� kilku innych, potem roz�o�y� ramiona w przeciwne strony. R�ka, w kt�rej trzyma� miotacz, celowa�a w g��wn� grup� Armii Stonogi. Wystrzeli� w mas� wrog�w, a potem go zamrozili.</p><p>Sekund� p�niej uderzy� o pole si�owe bramy i odbi� si� wiruj�c szale�czo. Dolecia� do grupy nieprzyjaci� ukrytych za gwiazd�; odepchn�li go i rozkr�cili jeszcze bardziej. Odbija� si� we wszystkie strony przez reszt� bitwy, cho� op�r powietrza stopniowo wyhamowa� jego lot. Nie wiedzia�, ilu ludzi zamrozi�, zanim sam zlodowacia�, ale odni�s� wra�enie, �e Armia Szczura zwyci�y�a jak zwykle.</p><p>Po bitwie Ross nie odezwa� si� do niego. Ender nadal prowadzi� w tabeli, gdy� zamrozi� trzech, unieszkodliwi� dw�ch i trafi� siedmiu. Nie by�o ju� mowy o niesubordynacji i u�ywaniu komputera. Ross trzyma� si� swojej cz�ci koszar i zostawi� Endera w spokoju.</p><p>Dink Meeker zacz�� �wiczy� b�yskawiczne opuszczenie korytarza � atak Endera w chwili, gdy armia przeciwnika wci�� jeszcze przechodzi�a przez bram�, przyni�s� nadzwyczajne wyniki.</p><p>��Je�li jeden cz�owiek potrafi narobi� tyle szk�d, pomy�lcie, czego dokona pluton.</p><p>Dink nak�oni� majora Andersona, �eby otwiera� bram� na �rodku �ciany zamiast tej na poziomie pod�ogi, mogli wi�c trenowa� start w warunkach bojowych. Inni te� si� o tym dowiedzieli. Od tego czasu nikt nie m�g� marnowa� w korytarzu pi�ciu, dziesi�ciu czy pi�tnastu sekund po to, �eby si� rozejrze�. Gra si� zmieni�a.</p><p>Wi�cej bitew. Ender zaj�� swoje miejsce w plutonie. Pope�nia� b��dy. Przegrywa� starcia. W tabeli spad� z pierwszego miejsca na drugie, potem na czwarte. Potem pope�nia� mniej b��d�w i poczu� si� lepiej w ramach plutonu. Wr�ci� na trzeci� pozycj�. Potem na drug�, potem pierwsz�.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Pewnego dnia Ender zosta� w sali po �wiczeniach. Zauwa�y�, �e Dink Meeker zwykle sp�nia si� na kolacj� i uzna�, �e trenuje dodatkowo. Nie by� specjalnie g�odny, a chcia� zobaczy�, co �wiczy Dink, gdy nikt go nie widzi.</p><p>Ale Dink nie �wiczy�. Sta� przy drzwiach i patrzy� na Endera.</p><p>Ender sta� pod �cian� naprzeciwko i patrzy� na Dinka.</p><p>�aden si� nie odzywa�. By�o jasne, �e Dink chce, by Ender wyszed�. I r�wnie jasne, �e Ender m�wi <emphasis>nie</emphasis>.</p><p>Dink odwr�ci� si� plecami, spokojnie zdj�� kombinezon i delikatnie odepchn�� si� od pod�ogi. Pop�yn�� w stron� �rodka sali, bardzo wolno, z cia�em rozlu�nionym niemal ca�kowicie tak, �e d�onie i ramiona zdawa�y si� chwyta� nie istniej�ce pr�dy powietrza.</p><p>Po napi�ciu szybkich manewr�w, zm�czeniu i podnieceniu, samo patrzenie na niego sprawia�o ulg�. P�yn�� tak przez jakie� dziesi�� minut, zanim dotar� do przeciwleg�ej �ciany. Tam odepchn�� si� mocno, wr�ci� do bramy i wci�gn�� kombinezon.</p><p>��Chod� � rzuci� w stron� Endera.</p><p>Wr�cili do koszar. Ch�opcy jedli kolacj�, wi�c sala by�a pusta. Dink i Ender przeszli do swoich pos�a� i przebrali si� w regulaminowe mundury. Potem Ender podszed� do Dinka i czeka�, a� tamten b�dzie got�w.</p><p>��Czemu czeka�e�? � spyta� Dink.</p><p>��Nie by�em g�odny.</p><p>. � Czy teraz ju� wiesz dlaczego nie dosta�em armii? Ender zastanawia� si� nad tym kiedy�.</p><p>��Szczerze m�wi�c, awansowali mnie dwa razy, ale odm�wi�em. Odm�wi�?</p><p>��Odebrali mi star� szafk� i ��ko, i pulpit, przyznali kabin� dow�dcy, i dali armi�. Ale ja po prostu siedzia�em w tej kabinie tak d�ugo, a� ust�powali i przydzielali mnie znowu do czyjej� armii.</p><p>��Dlaczego?</p><p>��Bo nie chc� im pozwoli�, �eby mi to zrobili. Nie wierz�, �eby� nie przejrza� tego dra�stwa, Ender. Chocia�, jeste� jeszcze m�ody. To nie inne armie s� wrogami. To nauczyciele. Zmuszaj� nas, by�my ze sob� walczyli, by�my nienawidzili siebie nawzajem. Gra jest wszystkim. Wygra�, wygra�, wygra�. I wszystko to niczemu nie s�u�y. Zabijamy si�, wpadamy w ob��d pr�buj�c zwyci�y�, a te sukinsyny przez ca�y czas obserwuj�, badaj�, odkrywaj� nasze s�abe punkty i decyduj�, czy jeste�my wystarczaj�co dobrzy. Dobrzy do czego? Mia�em sze�� lat, kiedy mnie tu sprowadzili. Co mog�em wiedzie�, do diab�a? <emphasis>Oni</emphasis> uznali, �e nadaj� si� do programu. Tyle �e nikt nie pyta�, czy program nadaje si� dla mnie.</p><p>��Wi�c dlaczego nie odejdziesz do domu? Dink u�miechn�� si� z przymusem.</p><p>��Bo nie potrafi� zrezygnowa� z gry � szarpn�� materia� kombinezonu, le��cego obok na pos�aniu. � Bo kocham to.</p><p>��Wi�c czemu nie jeste� dow�dc�? Dink pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Nigdy. Sp�jrz tylko, co si� sta�o z Rossenem. Ten ch�opak to wariat. Ross Nos. Sypia tutaj, razem z nami, zamiast w swojej kabinie. Dlaczego? Bo boi si� zosta� sam, Ender. Boi si� ciemno�ci.</p><p>��Ross?</p><p>��Ale oni zrobili go dow�dc� armii i musi si� zachowywa� jak dow�dca. Nie wie, co ma robi�. Wygrywa, ale to przera�a go najbardziej, poniewa� nie wie, dlaczego wygrywa, tyle tylko, �e ja mam z tym co� wsp�lnego. W ka�dej chwili kto� mo�e odkry�, �e Ross nie jest wszechmocnym izraelskim genera�em, kt�ry potrafi zwyci�a� w ka�dej sytuacji. On nie ma poj�cia, dlaczego kto� wygrywa albo przegrywa. Nikt nie ma poj�cia.</p><p>��To jeszcze nie znaczy, �e jest wariatem, Dink.</p><p>��Wiem, jeste� tu od roku i my�lisz, �e ci ludzie s� normalni. No wi�c nie s�. Nie jeste�my. Korzystam z biblioteki, wy�wietlam sobie ksi��ki na komputerze. Te stare, bo nic nowego nam nie dadz�, ale i tak mam niez�e poj�cie, jakie s� dzieci. My nie jeste�my dzie�mi. Dzieci mog� czasem przegra� i nikt si� tym nie przejmuje. Dzieci nie s� w armiach, dzieci nie s� dow�dcami, nie rozkazuj� czterdziestu innym dzieciakom. To wi�cej, ni� mo�na wytrzyma� i nie zwariowa� chocia� troch�.</p><p>Ender pr�bowa� sobie przypomnie�, jakie by�y dzieci z jego klasy w szkole, w mie�cie. Ale my�la� tylko o Stilsonie.</p><p>��Mia�em brata. Zwyczajny ch�opak, interesowa�y go tylko dziewczyny. I latanie. Chcia� lata�. Grywa� z ch�opakami w pi�k�. Normalnie, rzuca�o si� pi�k� do kosza albo kiwa�o na korytarzach, a� przychodzili oficerowie pokoju i zabierali pi�k�. By�o wspaniale. Kiedy przyszli po mnie, w�a�nie pokazywa� mi, jak si� kiwa�.</p><p>Ender wspomnia� swojego brata i nie by�o to przyjemnie wspomnienie.</p><p>Dink nie zrozumia� wyrazu twarzy Endera.</p><p>��Hej, wiem, �e nikt nie powinien m�wi� o domu. Ale sk�d� tu przybyli�my. To nie Szko�a Bojowa nas stworzy�a. Szko�a Bojowa nie stworzy�a niczego. Ona tylko niszczy. A przecie� wszyscy pami�tamy r�ne rzeczy z domu. Mo�e nie zawsze mi�e, ale pami�tamy, i wtedy k�amiemy, i udajemy, �e� pos�uchaj, Ender, dlaczego w�a�ciwie nikt nie m�wi o domu, nigdy? Czy nie widzisz, jakie to wa�ne? Nikt nawet nie przyznaje, �e� o cholera!</p><p>��Nie, w porz�dku � zapewni� go Ender. � My�la�em tylko o Valentine. Mojej siostrze.</p><p>��Nie chcia�em ci� zdenerwowa�.</p><p>��Nie ma sprawy. Nie my�l� o niej zbyt cz�sto, bo robi� si� w�a�nie taki.</p><p>��To fakt, nigdy nie p�aczemy. Chryste, nie pomy�la�em o tym. Nikt nigdy nie p�acze. Naprawd� staramy si� by� jak doro�li. Jak nasi ojcowie. Za�o�� si�, �e tw�j ojciec by� taki jak ty. Spokojnie zgadza� si� na wszystko, a potem wybucha��</p><p>��Nie jestem podobny do ojca.</p><p>��Wi�c mo�e si� pomyli�em. Ale we� takiego Bonza. Nieuleczalny przypadek hiszpa�skiego honoru. Nie mo�e sobie pozwoli� na s�abo�ci. By� od niego lepszym to obraza. By� silniejszym, to jakby ur�n�� mu jaja. Dlatego ci� w�a�nie nienawidzi: nie cierpia�e�, kiedy chcia� ci� ukara�. Nienawidzi ci� za to; zupe�nie powa�nie chce ci� zabi�. To wariat. Wszyscy oni to wariaci.</p><p>��A ty nie?</p><p>��Ja te� jestem wariat, m�j ma�y, ale przynajmniej kiedy mnie to dopada, to p�ywam samotnie w przestrzeni i wariactwo wy�azi ze mnie i wsi�ka w �ciany i nie wychodzi, dop�ki nie ma bitwy. Wtedy mali ch�opcy wal� w �ciany i zgniataj� wariactwo.</p><p>Ender u�miechn�� si�.</p><p>��Ty te� b�dziesz wariat � stwierdzi� Dink. � Chod�, idziemy je��.</p><p>��Mo�e potrafi�by� zosta� dow�dc� i nie zwariowa�. Mo�e to, �e wiesz o wariactwie dowodzi, �e zosta�by� normalny.</p><p>��Nie pozwol�, �eby te sukinsyny mn� rz�dzi�y, Ender. Ciebie te� maj� na patelni i nie b�d� traktowa� delikatnie. Popatrz, co z tob� zrobili do tej pory.</p><p>��Nic ze mn� nie zrobili opr�cz tego, �e awansowa�em.</p><p>��I dobrze ci z tym, co?</p><p>Ender za�mia� si� i pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Mo�e masz racj�.</p><p>��My�l�, �e jeste� wystawiony, Ender. Nie pozw�l im.</p><p>��Ale po to przecie� przylecia�em. �eby zrobili ze mnie narz�dzie. �eby ocali� �wiat.</p><p>��Niemo�liwe, �eby� jeszcze w to wierzy�.</p><p>��W co wierzy�?</p><p>��W gro�b� robali. Ratowanie �wiata. S�uchaj, Ender, gdyby robale mia�y wr�ci�, �eby nas za�atwi�, to ju� by tu by�y. Wcale nie atakuj�. Pobili�my je i odesz�y.</p><p>��Przecie� wideo�</p><p>��Wszystkie s� z Pierwszej i Drugiej Inwazji. Twoi dziadkowie jeszcze si� nie urodzili, kiedy Razer Mackham rozbi� robali. Obserwuj. To wszystko oszustwo. Nie ma �adnej wojny, a oni tylko bawi� si� nami.</p><p>��Ale dlaczego?</p><p>��Bo dop�ki ludzie boj� si� robali, MF zachowuje w�adz�, a dop�ki MF ma w�adz�, pewne kraje mog� utrzyma� swoj� hegemoni�. Ale ogl�daj wideo, Ender. Ludzie szybko rozszyfruj� t� gr� i nast�pi wojna domowa, wojna dla sko�czenia z wojnami. T o w�a�nie jest gro�ne, Ender, nie robale. Bo w tej wojnie, kiedy ju� wybuchnie, nie b�dziemy przyjaci�mi. Poniewa� ty jeste� Amerykaninem, jak nasi kochani nauczyciele. A ja nie.</p><p>Potem poszli do mesy i jedli rozmawiaj�c o czym innym. Ender jednak nie potrafi� zapomnie� o tym, co m�wi� Dink. Szko�a Bojowa by�a tak zamkni�ta, a gra tak wa�na dla dzieci, �e Ender nie pami�ta� o istniej�cym na zewn�trz �wiecie. Hiszpa�ski honor. Wojna domowa. Polityka. Szko�a naprawd� by�a bardzo ma�a.</p><p>Lecz Ender doszed� do innych wniosk�w ni� Dink. Robale by�y prawdziwe. Istnia�o zagro�enie. MF kontrolowa�a wiele spraw, ale nie wideo ani sieci. Nie tam, gdzie mieszka� Ender. W domu Dinka, w Holandii, po trzech pokoleniach pod w�adz� Rosjan, wszystko to mog�o podlega� kontroli, lecz Ender wiedzia�, �e w Ameryce k�amstwo nie wytrzyma�oby d�ugo. Wierzy� w to.</p><p>Wierzy�, ale ziarno w�tpliwo�ci zosta�o posiane. Tkwi�o w jego umy�le i od czasu do czasu wypuszcza�o ma�e kie�ki. To ziarno zmieni�o wszystko. Sprawi�o, �e Ender bardziej uwa�a� na to, co ludzie my�l�, ni� na to, co m�wi�. Sprawi�o, �e sta� si� m�drzejszy.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Na wieczorny trening przysz�o niewielu ch�opc�w, mniej ni� po�owa.</p><p>��Gdzie Bernard? � spyta� Ender.</p><p>Alai u�miechn�� si�. Shen przymkn�� oczy i przybra� wyraz natchnionej medytacji.</p><p>��Nie s�ysza�e�? � zdziwi� si� inny ch�opak, Starter z m�odszej grupy. � M�wi�, �e Starter, kt�ry przychodzi na twoje �wiczenia, nie b�dzie si� liczy� w �adnej armii. M�wi�, �e dow�dcy nie zechc� �o�nierzy zepsutych twoimi treningami.</p><p>Ender pokiwa� g�ow�.</p><p>��Ale ja^kombinuj� � m�wi� ten sam Starter � �e b�d� najlepszym �o�nierzem i ka�dy dow�dca co� wart mnie we�mie. Nie?</p><p>��Jasne � odpar� zdecydowanie Ender.</p><p>Prowadzili �wiczenia. Po jakiej� p� godzinie, gdy trenowali zderzenia z odbiciem od zamro�onych �o�nierzy, wesz�o kilku dow�dc�w w r�nych mundurach. Ostentacyjnie spisali nazwiska.</p><p>��Uwa�ajcie! � zawo�a� Alai. � Pilnujcie, �eby si� nie pomyli�.</p><p>Nast�pnego dnia ch�opc�w by�o jeszcze mniej. Teraz i do Endera dociera�y wiadomo�ci � mali Starterzy dostawali klapsy w �azienkach, zdarza�y si� im przykre wypadki w mesie, albo ich zbiory kasowali starsi ch�opcy, bez trudu prze�amuj�c prymitywny system zabezpiecze� w komputerach Starter�w.</p><p>��Dzisiaj nie b�dzie treningu.</p><p>��B�dzie jak diabli � odpar� Alai.</p><p>��Dajmy spok�j na par� dni. Nie chc�, �eby kto� krzywdzi� ma�ych ch�opc�w.</p><p>��Je�li przerwiesz cho�by na jeden wiecz�r, pomy�l�, �e to dzia�a. Czy sam ust�pi�e� Bernardowi, kiedy zachowywa� si� jak �winia?</p><p>��Zreszt� � doda� Shen � nie boimy si� i nie przejmujemy, wi�c jeste� nam winien ten trening. Potrzebujemy �wicze� i ty te�.</p><p>Ender przypomnia� sobie, co m�wi� Dink. Gra by�a czym� ma�o wa�nym w por�wnaniu z prawdziwym �wiatem. Czemu kto� mia�by po�wi�ca� wszystkie noce dla g�upiej, g�upiej gry?</p><p>��I tak niewiele by�my zrobili � stwierdzi� i zacz�� si� zbiera�. Zatrzyma� go Alai.</p><p>��Ciebie te� przestraszyli? Przylali ci w �azience? Wsadzili g�ow� do muszli? Kto� wepchn�� ci miotacz w brzuch?</p><p>��Nie � odpar� Ender.</p><p>��Nadal jestem moim przyjacielem? � spyta� Alai, ju� ciszej.</p><p>��Tak.</p><p>��Wi�c ja jestem twoim przyjacielem, Ender. Zostaj� tu i �wicz� z tob�.</p><p>Starsi ch�opcy przyszli znowu, lecz tym razem by�o w�r�d nich niewielu dow�dc�w. Wi�kszo�� stanowili �o�nierze z r�nych armii; Ender rozpozna� mundury Salamandry, a nawet kilku Szczur�w. Nie zapisywali nazwisk, ale nabijali si�, krzyczeli i drwili, gdy Starterzy wyt�ali niewytrenowane mi�nie staraj�c si� prawid�owo wykonywa� trudne manewry. Kilku ch�opc�w zacz�o si� z�o�ci�.</p><p>��S�uchajcie ich � powiedzia� im Ender. � I zapami�tajcie te s�owa. Je�li kiedykolwiek zechcecie doprowadzi� przeciwnika do w�ciek�o�ci, krzyczcie do niego takie rzeczy. Zacznie post�powa� g�upio, w�cieka� si�. Ale m y nie b�dziemy si� w�cieka�.</p><p>Shen wzi�� sobie ten pomys� do serca i kaza� czw�rce Starter�w powtarza� g�o�no pi�� czy sze�� razy ka�d� zaczepk�. Kiedy zacz�li wy�piewywa� przezwiska jak wyliczanki, kilku starszych ch�opc�w odbi�o si� od pod�ogi i ruszy�o do starcia.</p><p>Kombinezony zosta�y skonstruowane do walk przy u�yciu nieszkodliwego �wiat�a; dawa�y niewielk� ochron�, za to powa�nie ogranicza�y ruchy, gdy dosz�o do walki wr�cz w nullo. Zreszt� i tak po�owa ch�opc�w by�a zamro�ona i nie mog�a si� broni�. Sztywno�� ich kombinezon�w sprawia�a jednak, �e stawali si� potencjalnie u�yteczni. Ender kaza� swoim Starterom zebra� si� w jednym k�cie sali. Starsi wy�miewali si� z nich jeszcze bardziej, a widz�c grup� Endera w odwrocie, kilku stoj�cych dot�d przy bramie ruszy�o, by do��czy� do napastnik�w.</p><p>Ender i Alai cisn�li w nich jednym z zamro�onych �o�nierzy. Nast�pi�o zderzenie i Starter wraz z trafionym przeciwnikiem odlecieli w przeciwne strony. Trafiony he�mem w pier� ch�opak krzykn�� z b�lu.</p><p>�arty si� sko�czy�y. Reszta ch�opc�w wystartowa�a, by w��czy� si� do walki. Ender nie liczy� na to, �e kt�rykolwiek ze Starter�w wyjdzie z tego starcia bez szwanku. Nieprzyjaciel jednak atakowa� bez planu i koordynacji, podczas gdy ma�a armia Endera, cho� licz�ca ledwie tuzin �o�nierzy, zna�a si� doskonale i wiedzia�a, jak dzia�a� wsp�lnie.</p><p>��Robimy nov� � krzykn�� Ender. Ch�opcy wybuchn�li �miechem.</p><p>Podzielili si� na grupy, podkurczyli nogi i trzymaj�c si� za r�ce uformowali przy �cianie trzy gwiazdy. � Wymijamy ich i dolatujemy do bramy. Ju�!</p><p>Na ten sygna� gwiazdy rozpad�y si�, a ka�dy z ch�opc�w wystrzeli� w innym kierunku, lecz pod takim k�tem, by odbi� si� od �ciany i pop�yn�� ku drzwiom. Poniewa� wrogowie znale�li si� w samym �rodku sali, gdzie zmiany kursu by�y o wiele trudniejsze, Starterzy bez trudno�ci przeprowadzili ca�y manewr.</p><p>Ender ustawi� si� tak, by po starcie trafi� w zamro�onego �o�nierza, kt�rego przed chwil� u�y� jako pocisku. Ch�opiec nie by� ju� zamro�ony; pozwoli�, by Ender go chwyci�, okr�ci� wok� siebie i pos�a� ku bramie. Niestety, w rezultacie tej akcji sam Ender pop�yn�� w przeciwn� stron�, i to ze zmniejszon� znacznie szybko�ci�. Jako jedyny ze swoich �o�nierzy dryfowa� do�� wolno w stron� kra�ca sali treningowej, gdzie zebrali si� przeciwnicy. Zmieni� pozycj�, by widzie�, jak jego �o�nierze docieraj� bezpiecznie do bramy.</p><p>Tymczasem rozw�cieczeni, zdezorganizowani napastnicy w�a�nie go zauwa�yli. Ender przeliczy�, jak szybko dotrze do najbli�szej �ciany, gdzie m�g�by odbi� si� znowu. Nie do�� szybko. Kilku ch�opc�w wystartowa�o ju� ku niemu. Ender ze zdumieniem dostrzeg� w�r�d nich twarz Stilsona. Drgn�� pojmuj�c, �e si� pomyli�. Mimo wszystko by�a to identyczna sytuacja, tyle �e tym razem tamci nie b�d� czeka� na wynik walki sam na sam. Nie mieli przyw�dcy, o ile zdo�a� si� zorientowa�, i wszycy byli o wiele wi�ksi od niego.</p><p>Na kursie walki wr�cz dowiedzia� si� jednak sporo na temat operowania ci�arem cia�a i o fizyce obiekt�w ruchomych. Oni mogli tego nie wiedzie�; podczas bitew prawie nigdy nie dochodzi�o do spotka� bezpo�rednich � �o�nierz rzadko zderza� si� z niezamro�onym przeciwnikiem. W ci�gu kilku sekund, jakie mu pozosta�y, Ender stara� si� przygotowa� do spotkania ze swymi go��mi.</p><p>Szcz�liwie wiedzieli o walce w nullo nie wi�cej od niego, a ci, kt�rzy pr�bowali go uderzy�, stwierdzili, �e cios nie wywiera oczekiwanego efektu, gdy cia�o atakuj�cego przesuwa si� do ty�u prawie tak samo szybko jak pi�� do przodu. Ender zorientowa� si� jednak, �e w grupie by�o kilku powa�nie my�l�cych o �amaniu ko�ci. Nie mia� zamiaru na nich czeka�.</p><p>Z�apa� za rami� kt�rego� z �bokser�w� i pchn�� go z ca�ej si�y. To odsun�o go z drogi pozosta�ych, cho� nadal nie zbli�y� si� ani troch� do bramy.</p><p>��Zosta� tam! � krzykn�� do swych przyjaci�, najwyra�niej planuj�cych wypraw� ratunkow�. � Nie ruszajcie si� stamt�d!</p><p>Kto� z�apa� go za pi�t�, dostatecznie mocno, by Ender mia� si� o co oprze�. Z ca�ej si�y uderzy� stop� w g�ow� i rami� napastnika. Tamten krzykn�� i pu�ci� go. Gdyby zrobi� to wcze�niej, nie ucierpia�by tak bardzo, a Ender m�g�by si� lepiej odepchn��. Trzyma� jednak mocno; w efekcie mia� naderwane ucho i pryska� krwi� na wszystkie strony, Ender za� p�yn�� jeszcze wolniej.</p><p>Zn�w to robi�, pomy�la�. Ranie ludzi tylko po to, by ocali� siebie. Czemu nie zostawi� mnie w spokoju, �ebym nie musia� robi� im krzywdy?</p><p>Jeszcze trzech ch�opc�w zbli�a�o si� do niego. Tym razem dzia�ali wsp�lnie, ale i tak najpierw musieli go chwyci�. Ender ustawi� cia�o w ten spos�b, by dw�ch z nich mog�o go z�apa� za nogi, pozostawiaj�c r�ce wolne do rozprawienia si� z trzecim.</p><p>Chwycili przyn�t�. Ender z�apa� trzeciego z napastnik�w za koszul�, poci�gn�� mocno i uderzy� he�mem w twarz. Zn�w krzyk i deszcz krwi. Tamci pr�bowali wykr�ci� mu nogi. Cisn�� tego z krwawi�cym nosem na jednego z nich. Zderzyli si� i przeciwnik pu�ci� nog�. Teraz ju� bez trudu wykorzysta� chwyt trzeciego, by kopn�� go w krocze i odbi� si� w stron� bramy. Wystartowa� nie najlepiej, wi�c lecia� niezbyt szybko, ale to ju� nie mia�o znaczenia. Nikt go nie goni�.</p><p>Dotar� do wyj�cia. Koledzy pochwycili go i podawali sobie a� do bramy �miej�c si� i klepi�c go po ramionach.</p><p>��Ty draniu! � powtarzali. � Ty potworze! Jak b�yskawica! � Na dzisiaj koniec �wicze� � oznajmi� Ender.</p><p>��Jutro wr�c� znowu � stwierdzi� Shen.</p><p>��Nic im z tego nie przyjdzie. Albo zjawi� si� bez skafandr�w i wtedy za�atwimy ich tak, jak dzisiaj, albo w skafandrach, wi�c b�dziemy ich mogli zamrozi�.</p><p>��Zreszt� � doda� Alai � nauczyciele nie pozwol�, by co� takiego si� powt�rzy�o.</p><p>Ender przypomnia� sobie, co m�wi� Dink. Nie by� pewien, czy Alai ma racj�.</p><p>��Hej, Ender! � krzykn�� jeden ze starszych ch�opc�w, gdy wychodzili z sali. � Jeste� nikim, ch�opie! Nikim!</p><p>��To m�j dawny dow�dca, Bonzo � wyja�ni� Ender. � Chyba mnie nie lubi.</p><p>P�nym wieczorem Ender sprawdzi� na komputerze wszystkie spisy. Czterech ch�opc�w zg�osi�o si� do lekarza: z naruszonymi �ebrami, z uszkodzeniem j�der, z naderwanym uchem, ze z�amanym nosem i obluzowanymi z�bami. Przyczyna wypadku by�a we wszystkich przypadkach ta sama:</p><empty-line/><subtitle>PRZYPADKOWE ZDERZENIE W ZERO G</subtitle><empty-line/><p>Je�li nauczyciele pozwolili, by znalaz�o si� to w oficjalnym raporcie, to najwyra�niej nie zamierzali nikogo kara� za t� nieprzyjemn� b�jk� w sali treningowej. Czy nie maj� zamiaru zrobi� czego� w tej sprawie? Nie obchodzi ich, co si� dzieje w szkole?</p><p>Poniewa� wr�ci� do koszar wcze�niej ni� zwykle, Ender wywo�a� na komputerze gr� fantasy. Dawno ju� tego nie robi�. Tak dawno, �e komputer umie�ci� go nie tam, gdzie ostatnio przerwa�. Zacz�� przy zw�okach Olbrzyma. Tyle, �e teraz trudno by�o je rozpozna�. Musia�by odej�� kawa�ek i przyjrze� si� im z daleka. Cia�o rozsypa�o si� tworz�c niewielki pag�rek opleciony traw� i zielskiem. Jedynie twarz Olbrzyma dawa�a si� jeszcze rozr�ni� � bia�a ko�� podobna do wapienia, ods�oni�tego na starym, wietrzej�cym wzg�rku.</p><p>Ender nie cieszy� si� perspektyw� walki z dzie�mi-wilkami, ale ku jego zdziwieniu ju� ich nie spotka�. Mo�e, raz zabite, znika�y na zawsze.Ta my�l sprawi�a, �e posmutnia�.</p><p>Przedosta� si� do podziemi i tunelami na urwisko ponad cudownym lasem. Zn�w rzuci� si� w d� i zn�w pochwyci�a go chmura i przenios�a do komnaty w wie�y zamku.</p><p>W�� zacz�� rozwija� si� z dywanu i tym razem Ender si� nie waha�. Nadepn�� na jego g�ow� i przygni�t� mocno. W�� wi� si� i skr�ca�, a Ender dociska� go coraz mocniej do kamiennej pod�ogi. Wreszcie znieruchomia�. Ender podni�s� go i potrz�sn��, a� odwin�� si� do ko�ca i wz�r na dywanie znikn��. Potem, ci�gle wlok�c w�a za sob�, zacz�� si� rozgl�da� za wyj�ciem.</p><p>Zamiast tego znalaz� lustro. A w lustrze zobaczy� twarz, kt�r� rozpozna� natychmiast. To by� Peter; krew kapa�a mu po brodzie, a z ust wystawa� ogon w�a.</p><p>Ender wrzasn�� i odepchn�� od siebie pulpit. Kilku ch�opc�w na sali zaniepokoi� jego krzyk, ale przeprosi� wyja�niaj�c, �e nic si� nie sta�o. Odeszli. Spojrza� na ekran. Jego posta� wci�� tam by�a i patrzy�a w lustro. Pr�bowa� podnie�� jaki� mebel, by rozbi� zwierciad�o, ale nie potrafi� ich poruszy�. Lustro nie da�o si� zdj�� ze �ciany. W ko�cu Ender cisn�� we� w�em. Rozprysn�o si�, ods�aniaj�c dziur� w murze. Z tej dziury wype�z�y dziesi�tki male�kich w�y, raz po raz k�saj�cych figurk� Endera. Odrywaj�c je od siebie gor�czkowymi ruchami, posta� upad�a i zgin�a pod stosem wij�cych si� cia�. Ekran poczernia� i pojawi� si� tekst:</p><empty-line/><subtitle>GRASZ DALEJ?</subtitle><empty-line/><p>Ender wy��czy� si� i odsun�� pulpit. Nast�pnego dnia kilku dow�dc�w zjawi�o si� u Endera osobi�cie albo przys�a�o �o�nierzy. Zapewnili go, �e nie ma si� czym martwi�, �e wi�kszo�� uwa�a jego treningi za �wietny pomys� i powinien je kontynuowa�. I �eby si� upewni�, �e nikt nie b�dzie mu przeszkadza�, przy�l� paru starszych �o�nierzy, kt�rym przydadz� si� dodatkowe zaj�cia.</p><p>��S� prawie tak duzi, jak ci robale, kt�rzy was wczoraj napadli. Nast�pnym razem pomy�l�, zanim co� zrobi�.</p><p>Tego wieczoru zamiast dwunastu ch�opc�w mia� czterdziestu pi�ciu, wi�cej ni� armi�. I mo�e ze wzgl�du na obecno�� starszych ch�opc�w po stronie Endera, a mo�e dlatego, �e mieli ju� do��, jego wrogowie nie pokazali si�.</p><p>Ender nie wraca� wi�cej do gry. Ta jednak �y�a nadal w jego snach. Wci�� pami�ta�, co czu� zabijaj�c w�a, mia�d��c go � to samo co nadrywaj�c ucho temu ch�opakowi, co niszcz�c Stilsona i �ami�c Bernardowi r�k�. Wspomina�, jak sta� trzymaj�c cia�o swego wroga i widzia� twarz Petera patrz�c� na niego z lustra. Ta gra wie o mnie za du�o. Ta gra obrzydliwie k�amie. Nie jestem Peterem. Nie mam serca mordercy.</p><p>Potem ogarnia� go jeszcze wi�kszy strach, strach, �e jednak jest morderc�, tylko sprytniejszym ni� Peter, �e to w�a�nie tak cieszy nauczycieli. Na wojn� z robalami potrzebowali zab�jc�w. Ludzi, kt�rzy potrafi� wgnie�� twarz wroga w ziemi� i zala� wszystko jego krwi�.</p><p>No dobra, jestem dla was kim�. Jestem tym cholernym sukinsynem, kt�ry by� wam potrzebny, kiedy dali�cie zgod� na moje pocz�cie. Jestem waszym narz�dziem. Co za r�nica, �e nienawidz� tej cz�ci siebie, kt�rej potrzebujecie najbardziej? Co za r�nica, �e kiedy w grze zabi�y mnie te ma�e w�e, przyznawa�em im racj� i by�em zadowolony?</p></section><section><title><p>Rozdzia� 9</p><p><emphasis>Locke i Demostenes</emphasis></p></title><p><emphasis>��Nie wzywa�em pana tutaj, �eby marnowa� czas. W jaki spos�b, do diab�a, komputer m�g� to zrobi�?</emphasis></p><p><emphasis>��Nie wiem.</emphasis></p><p><emphasis>��Jak zdo�a� znale�� obraz brata Endera i wstawi� go do grafiki w procedurze Krainy Ba�ni?</emphasis></p><p><emphasis>��Pu�kowniku Graff, nie ja go programowa�em. Wiem tylko, �e nigdy jeszcze nie zabra� nikogo do tego miejsca. Ju� Kraina Ba�ni by�a niezwyk�a, ale to ju� nie jest Krain� Ba�ni. To jest ju� poza Ko�cem �wiata i</emphasis>�</p><p><emphasis>��Znam nazwy tych miejsc. Nie wiem tylko, co one oznaczaj�.</emphasis></p><p><emphasis>��Kraina Ba�ni zosta�a wprogramowana. Wspomina si� o niej w kilku innych punktach. Ale na temat Ko�ca �wiata nic nie wiadomo. Nie mamy w tej sprawie �adnego do�wiadczenia.</emphasis></p><p><emphasis>��Nie podoba mi si�, �e komputer pakuje si� w taki spos�b do umys�u Endera. Peter Wigginjest najbardziej znacz�c� osob� w jego �yciu, mo�e opr�cz siostry, Valentine.</emphasis></p><p><emphasis>��Gra my�lowa zosta�a zaprojektowana, by pom�c im si� ukszta�towa�. Znale�� sobie �wiaty, w kt�rych b�dzie im dobrze.</emphasis></p><p><emphasis>��Nie rozumie pan tego, majorze Imbu? Nie chc�, �eby Ender czu� si� dobrze z Ko�cem �wiata. Nasz zaw�d to zapobiec ko�cowi �wiata!</emphasis></p><p><emphasis>��Koniec �wiata w grze to niekoniecznie koniec ludzko�ci w wojnie z robalami. Dla Endera ma on osobiste znaczenie.</emphasis></p><p><emphasis>��Dobrze. Jakie znaczenie?</emphasis></p><p><emphasis>��Nie wiem, sir. Nie jestem tym dzieciakiem. Niech pan jego zapyta.</emphasis></p><p><emphasis>��Majorze Imbu, pytam pana.</emphasis></p><p><emphasis>��Mo�liwe s� tysi�ce znacze�.</emphasis></p><p><emphasis>��Niech pan poda kilka.</emphasis></p><p><emphasis>��Izolowa� pan tego ch�opca, sir. Mo�e pragnie ko�ca tego �wiata, Szko�y Bojowej. A mo�e chodzi o koniec �wiata, w kt�rym wyrasta� jako dziecko, jego domu. Albo jest to spos�b na poradzenie sobie z tym, �e po�ama� ostatnio tyle dzieciak�w. Ender to wra�liwy ch�opak, wie pan, a �e zrobi� innym par� paskudnych rzeczy, mo�e pragn�� ko�ca takiego �wiata.</emphasis></p><p><emphasis>��Albo jeszcze co� innego.</emphasis></p><p><emphasis>��Gra my�lowa jest relacj� pomi�dzy dzieckiem a komputerem. Wsp�lnie tworz� opowie�ci. I te opowie�ci s� prawdziwe w tym sensie, �e s� odbiciami rzeczywisto�ci �ycia dziecka. Tyle wiem.</emphasis></p><p><emphasis>��Powiem panu, co j a wiem, majorze. Tego wizerunku Peter a Wiggina nie pobrano z naszych akt w szkole. Nie mamy �adnych danych na jego temat, ani elektronicznych ani innych. Nic, odk�d Ender do nas trafi�. A ten obraz by� du�o p�niejszy.</emphasis></p><p><emphasis>��To zaledwie p�tora roku, sir. Jak bardzo zmienia si� ch�opiec w takim okresie?</emphasis></p><p><emphasis>��Ma zupe�nie inn� fryzur�. Aparat ortodoncyjny zmieni� mu kszta�t ust. Dosta�em z planety jego nowe zdj�cie i por�wna�em. Komputer Szko�y Bojowej m�g� dosta� ten obraz wy��cznie ��daj�c go od komputera na Ziemi. I to od �adnej z maszyn MF, co wymaga specjalnego dost�pu. Nie mo�emy przecie� jecha� do Guilford County w P�nocnej Karolinie, by wyci�gn�� zdj�cia ze szkolnych rejestr�w. Czy ktokolwiek z tej szko�y wyrazi� zgod� na wzi�cie fotografii?</emphasis></p><p><emphasis>��Pan tego nie rozumie, sir. Komputer Szko�y Bojowej jest cz�ci� sieci MF. Je�li m y potrzebujemy tego zdj�cia, musimy prosi� o zgod�. Je�li jednak potrzebuje go program gry my�lowej�</emphasis></p><p><emphasis>��Mo�e go sobie zwyczajnie wzi��?</emphasis></p><p><emphasis>��Nie tak zwyczajnie. Wy��cznie dla dobra dziecka.</emphasis></p><p><emphasis>��Zgoda, wi�c to dla jego dobra. Ale dlaczego? Jego brat jest niebezpieczny, zosta� odrzucony przez nasz projekt, gdy� jest jedn� z najgorszych istot ludzkich, jakie trafi�y nam do r�k. Dlaczego dla Endera jest taki wa�ny? Dlaczego, po tak d�ugim okresie?</emphasis></p><p><emphasis>��Uczciwie m�wi�c, sir, nie wiem. A program gry my�lowej jest tak zaprojektowany, �e nie potraf i nam tego wyja�ni�. Mo�e zreszt� sam tego nie wie. Ale to i tak bia�a plama.</emphasis></p><p><emphasis>��Chce pan powiedzie�, �e komputer wymy�la to wszystko w miar� rozwoju wypadk�w?</emphasis></p><p><emphasis>��Mo�na to tak okre�li�.</emphasis></p><p><emphasis>��Czuj� si� troch� lepiej. My�la�em, �e tylko ja tak robi�.</emphasis></p><empty-line/><p>Valentine obchodzi�a �sme urodzimy Endera w samotno�ci, w poro�ni�tym drzewami ogrodzie ich nowego domu w Greensboro. Oczy�ci�a kawa�ek ziemi z sosnowych igie� i li�ci, i patyczkiem wydrapa�a w piachu jego imi�. Potem z ga��zek i igie� zbudowa�a male�ki sza�asik, i rozpali�a niewielkie ognisko. Dym unosi� si� w g�r� poprzez zwieszone nad jej g�ow� konary sosny. A� w kosmos, powiedzia�a bezg�o�nie. A� do Szko�y Bojowej.</p><p>Nie przychodzi�y �adne listy i � o ile wiedzieli � ich listy tak�e do niego nie dociera�y. Kiedy go zabrali, ojciec i matka co kilka dni siadali przy stole i wystukiwali d�ugie przes�ania. Po pewnym czasie robili to tylko raz na tydzie�, a kiedy wci�� nie by�o odpowiedzi � raz na miesi�c. Teraz mija�y dwa lata od jego odjazdu bez wiadomo�ci i nikt nie pami�ta� o jego urodzinach. On nie �yje, pomy�la�a z gorycz�, bo o nim zapomnieli�my.</p><p>Valentine jednak nie zapomnia�a. Nie dawa�a tego pozna� rodzicom, a ju� szczeg�lnie stara�a si�, by Peter nie zauwa�y�, jak cz�sto my�li o Enderze, jak cz�sto wysy�a do niego d�ugie listy, cho� wie, �e on nie odpisze. A kiedy matka i ojciec oznajmili, �e wyje�d�aj� z miasta i przeprowadzaj� si� a� do P�nocnej Karoliny, Valentine wiedzia�a, �e nie spodziewaj� si� ju� zobaczy� Endera. Zostawiali przecie� jedyne miejsce, gdzie m�g�by ich znale��. Jak trafi do nich tu, w�r�d drzew, pod tym zmiennym, niskim niebem? Ca�e �ycie sp�dzi� w tunelach miasta, a je�li wci�� przebywa w Szkole Bojowej, to jeszcze rzadziej widuje przyrod�. Jak sobie z tym poradzi?</p><p>Valentine domy�la�a si� powod�w przeprowadzki. Chodzi�o o Petera, o �ycie w�r�d drzew i ma�ych zwierz�tek, by Natura w formie tak surowej, jak tylko matka i ojciec potrafili sobie wyobrazi�, mog�a wywrze� koj�cy wp�yw na ich niezwyk�ego i przera�aj�cego syna. I Peter uleg� temu wp�ywowi, na sw�j spos�b. Chodzi� na d�ugie wycieczki, wyprawy do lasu i na r�wniny; czasami znika� na ca�y dzie�, zabieraj�c w plecaku tylko kanapk� czy dwie i sw�j komputer, a w kieszeni scyzoryk.</p><p>Lecz Valentine wiedzia�a. Widzia�a wiewi�rk� w po�owie obdart� ze sk�ry, jej ma�e �apki przybite do ziemi patyczkami. Wyobra�a�a sobie, jak Peter chwyta zwierz�tko, unieruchamia je, potem ostro�nie rozcina i zdejmuje sk�r� nie naruszaj�c brzucha, jak si� przygl�da skurczonym i drgaj�cym mi�niom. Jak d�ugo umiera�a ta wiewi�rka? A Peter przez ca�y czas siedzia� ko�o niej oparty o drzewo, w kt�rym mo�e mia�a dziupl� i bawi� si� komputerem, gdy tymczasem z wiewi�rki powoli wycieka�o �ycie.</p><p>Z pocz�tku by�a przera�ona i niewiele brakowa�o, by zwymiotowa�a przy kolacji widz�c, jak Peter je z apetytem i rozmawia weso�o. P�niej jednak zastanowi�a si� i pomy�la�a, �e mo�e dla niego to co� w rodzaju magii, jak dla niej te ma�e ogniska, ofiara dla mrocznych bog�w, n�kaj�cych jego dusz�. Lepiej, �eby torturowa� wiewi�rki ni� dzieci. Peter zawsze uprawia� b�l, sadzi� go, �ywi� i poch�ania� �akomie, gdy dojrza�. Lepiej, by przyjmowa� go w tych niewielkich, ostrych dawkach, ni� egzekwowa� z t�pym okrucie�stwem od innych dzieci.</p><p>��Wzorowy ucze� � m�wili jego nauczyciele. � Szkoda, �e w szkole nie ma stu takich. Uczy si� bez przerwy, wszystkie prace oddaje w terminie. Kocha nauk�.</p><p>Lecz Valentine wiedzia�a, �e to oszustwo. Peter kocha� nauk�, to prawda, ale w szkole nie nauczyli go niczego, nigdy. Uczy� si� przy swoim komputerze, pod��czaj�c si� do biblioteki i bazy danych, studiuj�c, my�l�c i � przede wszystkim � rozmawiaj�c z Valentine. Mimo to w szkole zawsze udawa�, �e te dzieci�ce tematy nadzwyczaj go interesuj�. Ojej! Nie wiedzia�em, �e �aby tak wygl�daj� w �rodku, m�wi� na przyk�ad, a potem w domu studiowa� wi�zanie si� kom�rek w organizmy poprzez filotyczne zestawienie DNA. Peter by� mistrzem pochlebstwa.</p><p>Chocia�� by� �agodniejszy ni� kiedy�. Z nikim si� nie bi�, nad nikim nie zn�ca�. Ze wszystkimi si� przyja�ni�. To by� zupe�nie nowy Peter.</p><p>Wszyscy w to uwierzyli. Ojciec i matka powtarzali to tak cz�sto, �e Valentine mia�a ochot� krzycze�: To nie nowy Peter! To stary Peter, tylko sprytniejszy!</p><p>Jak sprytny? Sprytniejszy od ciebie, tato. I ciebie, mamo. Sprytniejszy od ka�dego, kogo znacie.</p><p>Ale nie ode mnie.</p><p>��Zastanawia�em si� � o�wiadczy� Peter � czy ci� zabi� czy nie. Valentine opar�a si� o pie� sosny. Jej ma�e ognisko by�o ju� tylko kupk� dymi�cych popio��w.</p><p>��Ja ciebie te� kocham, Peter.</p><p>��To takie proste. Stale rozpalasz te g�upie ogniska. Wystarczy�oby ci� stukn�� i spali�. Jeste� takim molem ogniowym.</p><p>��My�la�am, czy by ci� nie wykastrowa�, kiedy za�niesz.</p><p>��Nie my�la�a�. Takie rzeczy przychodz� ci do g�owy tylko wtedy, kiedy jestem z tob�. Przy mnie wychodzi z ciebie to, co najlepsze. Nie, Valentine, postanowi�em ci� nie zabija�. Uzna�em, �e mi pomo�esz.</p><p>��Naprawd�? � jeszcze kilka lat temu Valentine by�aby przera�ona gro�bami Petera. Teraz jednak nie ba�a si� tak bardzo. Nie w�tpi�a, �e potrafi�by j� zabi�. Nie mog�a sobie wyobrazi� nic tak okropnego, czego Peter nie m�g�by zrobi�. Wiedzia�a te�, �e jej brat nie jest ob��kany, a przynajmniej, �e panuje nad sob�. Panuje nad sob� lepiej ni� ktokolwiek inny. Mo�e opr�cz niej. Umia� powstrzyma� si� z realizacj� ka�dego pragnienia tak d�ugo, jak to by�o potrzebne. Potrafi� ukrywa� wszelkie emocje. Dlatego by�a pewna, �e nie zabije jej w ataku w�ciek�o�ci. Zrobi�by to jedynie wtedy, gdyby zyski przewa�y�y nad ryzykiem. A tak nie by�o. W�a�ciwie by� to jedyny pow�d, dla kt�rego wola�a Petera ni� innych ludzi. Zawsze kierowa� si� inteligentnym egoizmem. Dla jej bezpiecze�stwa wystarczy�o wi�c, by wi�ksze korzy�ci odnosi� z zachowania jej przy �yciu ni� z jej �mierci.</p><p>��Valentine, zaczynaj� si� dzia� wa�ne rzeczy. �ledzi�em ruchy wojsk w Rosji.</p><p>��O czym ty m�wisz?</p><p>��O �wiecie, Val. S�ysza�a� o Rosji? Tym wielkim imperium? Uk�ad Warszawski? W�adcy Eurazji, od Holandii do Pakistanu?</p><p>��Nie publikuj� komunikat�w o ruchach wojsk.</p><p>��Naturalnie. Ale publikuj� rozk�ady jazdy swoich poci�g�w pasa�erskich i towarowych. Przeanalizowa�em je na komputerze i sprawdzi�em, kiedy poci�gi wojskowe je�d�� w tajemnicy po tych samych torach. Sprawdzi�em to do trzech lat wstecz. Przez ostatnie sze�� miesi�cy te ruchy nasili�y si�. Oni szykuj� si� do wojny. Do wojny na Ziemi.</p><p>��Ale co z Lig�? Co z robalami? � Valentine nie mia�a poj�cia, do czego zmierza Peter, cz�sto zaczynaj�cy takie dyskusje o zdarzeniach w �wiecie. Wykorzystywa� j� do sprawdzania swoich pomys��w, do ich udoskonalania. W trakcie tego doskonalszy stawa� si� tak�e jej w�asny spos�b my�lenia. Zauwa�y�a, �e chocia� rzadko zgadza si� co do tego, jaki powinien by� �wiat, to r�wnie rzadko r�nili si� w ocenie tego, jaki jest. Nabrali sporej wprawy w odcedzaniu szczeg�owych informacji od historyjek, pisanych przez beznadziejnie ignoranckich i naiwnych dziennikarzy. Peter nazywa� ich stadem informacyjnym.</p><p>��Polemarcha jest Rosjaninem, prawda? I wie, co si� dzieje z flot�. Albo stwierdzili, �e robale jednak nam nie zagra�aj�, albo zbli�a si� wielka bitwa. Tak czy inaczej, wojna z robalami nied�ugo si� sko�czy. Szykuj� si� do tego, co b�dzie potem.</p><p>��Je�li przerzucaj� wojska, musz� to robi� pod kontrol� Strategosa.</p><p>��To posuni�cia wewn�trzne, w granicach Uk�adu Warszawskiego.</p><p>Sprawa by�a niepokoj�ca. Fasada pokoju i wsp�pracy pozostawa�a nienaruszona niemal od pocz�tku wojny z robalami. Peter m�wi� o faktach, b�d�cych zasadniczym zagro�eniem �wiatowego porz�dku. Wyobra�a�a sobie czasy, poprzedzaj�ce wymuszone przez robali zawarcie pokoju na Ziemi tak dok�adnie, jakby sama je pami�ta�a.</p><p>��Czy grozi nam powr�t do tego, co by�o?</p><p>��Z pewnymi zmianami. Ekrany ochronne powoduj�, �e nikt ju� nie bawi si� broni� j�drow�. Musimy si� zabija� tysi�cami zamiast milion�w � Peter wyszczerzy� z�by. � Val, to musia�o si� sta�. Istnieje obecnie pot�na mi�dzynarodowa flota i armia, w kt�rej przewag� maj� Amerykanie. Kiedy sko�czy si� wojna z robalami, ca�a ta pot�ga zniknie, gdy� zbudowano j� w oparciu o strach przed nimi. Rozejrzymy si� nagle i stwierdzimy, �e wszystkie dawne przymierza znikn�y, rozp�yn�y si� na dobre; z wyj�tkiem jednego: Uk�adu Warszawskiego. To b�dzie starcie dolara z pi�cioma milionami laser�w. Nam pozostanie pas asteroid�w, ale oni utrzymaj� Ziemi�, a bez Ziemi szybko sko�cz� si� artyku�y typu rodzynki czy seler.</p><p>Valentine najbardziej zaniepokoi� fakt, �e Peter wcale nie wydawa� si� zmartwiony.</p><p>��Peter, dlaczego odnosz� wra�enie, �e uwa�asz to za niepowtarzaln� okazj� dla Petera Wiggiria?</p><p>��Dla nas obojga, Yal.</p><p>��Peter, masz dwana�cie lat. Ja mam dziesi��. Oni maj� takie s�owo na okre�lenie ludzi w naszym wieku. M�wi� na nas: dzieci i traktuj� jak myszy.</p><p>��Ale my nie my�limy tak, jak inne dzieci, prawda, Yal? Nie m�wimy jak inne dzieci. A przede wszystkim nie piszemy jak inne dzieci.</p><p>��Jak na dyskusj�, kt�ra zacz�a si� od gro�enia mi �mierci�, zbyt daleko odeszli�my od tematu � mimo to Valentine czu�a narastaj�ce podniecenie. Pisanie by�o tym, co robi�a lepiej od Petera. Oboje o tym wiedzieli. Peter nawet okre�li� to kiedy� w ten spos�b, �e on zawsze potrafi dostrzec, co inni najbardziej w sobie nienawidz� i potem ich dr�czy�; Valentine natomiast widzi to, co najbardziej w sobie lubi� i mo�e im pochlebia�. Sformu�owanie by�o do�� cyniczne, ale prawdziwe. Valentine potrafi�a nak�oni� innych do przyj�cia jej punktu widzenia � przekona�, �e pragn� tego, czego ona chce, by pragn�li. Z drugiej strony Peter umia� sprawi�, by bali si� tego, czego chcia�, by si� bali. Kiedy pierwszy raz powiedzia� Valentine o swoim spostrze�eniu, poczu�a si� ura�ona. Chcia�a wierzy�, �e przekonuje innych, poniewa� ma racj�, nie dlatego, �e jest inteligentna. Na pr�no jednak powtarza�a sobie, �e nikogo nie chce wykorzystywa� tak, jak to robi Peter; bawi�o j�, �e posiada pewnego rodzaju w�adz� nad lud�mi. I to nie w�adz� nad ich uczynkami, ale nad ch�ciami. Wstyd jej by�o, �e odczuwa z tego powodu przyjemno��, jednak czasem wykorzystywa�a swe zdolno�ci. �eby sk�oni� nauczycieli i innych uczni�w do robienia tego, na czym jej zale�a�o. Nam�wi� matk� i ojca, by jej ust�pili. Czasem udawa�o jej si� przekona� nawet Petera. To by�o najbardziej przera�aj�ce: �e rozumia�a go tak dobrze, mia�a z nim kontakt do�� silny, �eby wykorzystywa� jego sk�onno�ci. By�a bardziej podobna do brata, ni� chcia�a przyzna�, cho� czasem, mimo odrazy, zastanawia�a si� nad tym. A s�uchaj�c, co m�wi Peter, my�la�a: marzysz o w�adzy, Peter, ale, na sw�j spos�b, jestem silniejsza od ciebie.</p><p>��Studiowa�em histori� � o�wiadczy� Peter. � Dowiedzia�em si� sporo na temat wzorc�w ludzkiego zachowania. Zdarzaj� si� okresy, gdy �wiat organizuje si� na nowo i w takich czasach w�a�ciwe s�owa mog� go zmieni�. Pomy�l, co robi� Perykles w Atenach i Demostenes�</p><p>��Owszem, dwa razy uda�o im si� zniszczy� Ateny.</p><p>��Peryklesowi tak, ale Demostenes mia� racj� co do Filipa�</p><p>��Albo go sprowokowa��</p><p>��Widzisz? Tym w�a�nie zajmuj� si� historycy: rozwa�aj� uk�ady przyczyn i skutk�w, gdy tymczasem rzecz polega na tym, �e kiedy panuje zam�t, w�a�ciwe s�owa we w�a�ciwym momencie mog� poruszy� �wiatem. Thomas Paine i Ben Franklin, na przyk�ad. Bismarck. Lenin.</p><p>��Ich sytuacje nie by�y podobne, Peter � nie zgadza�a si� z nim z przyzwyczajenia; wiedzia�a, do czego zmierza i s�dzi�a, �e mo�e si� to uda�.</p><p>��Nie liczy�em na to, �e zrozumiesz. Ci�gle wierzysz, �e nauczyciele wiedz� co�, czego warto si� dowiedzie�. Rozumiem wi�cej ni� my�lisz, Peter.</p><p>��Wi�c uwa�asz siebie za Btsmarcka?</p><p>��Uwa�am siebie za kogo�, kto wie jak zasia� pewne idee w umys�ach ludzi. Czy nigdy ci si� nie zdarzy�o, Val, �e wymy�lasz zdanie, jakie� nie�le brzmi�ce has�o, a dwa tygodnie albo miesi�c p�niej s�yszysz, �e jaki� doros�y powtarza je innemu, a ty nie znasz �adnego z nich? Albo widzisz je na wideo, albo �apiesz w sieci?</p><p>��Zawsze s�dzi�am, �e s�ysza�am je ju� wcze�niej i tylko mi si� wydawa�o, �e sama je wymy�lam.</p><p>��Myli�a� si�. Na �wiecie s� dwa, mo�e trzy tysi�ce ludzi tak inteligentnych, jak my, siostruniu. Wi�kszo�� zarabia jako� na �ycie. Ucz� w szko�ach, biedacy, albo prowadz� prace badawcze. Bardzo niewielu z nich znalaz�o si� w kr�gach w�adzy.</p><p>��Za to pewnie my nale�ymy do tych szcz�liwc�w.</p><p>��Zabawne jak jednonogi kr�lik, Val.</p><p>��Nie w�tpi�, �e jest ich tu kilka w okolicznych lasach.</p><p>��I kicaj� sobie w k�eczko.</p><p>Valentine roze�mia�a si� z tego obrzydliwego obrazu, jednocze�nie nienawidz�c siebie za to, �e uzna�a rzecz za zabawn�.</p><p>��Val, potrafimy wymy�li� s�owa, kt�re po dw�ch tygodniach b�d� powtarza� wszyscy. Umiemy to zrobi�. Nie musimy czeka�, a� doro�niemy i odstawi� nas na bok, �eby�my robili interesy.</p><p>��Peter, masz dwana�cie lat.</p><p>��Nie, w sieciach wcale nie mam. W sieciach mog� si� sta� kimkolwiek zechc�. I ty te�.</p><p>��W sieciach jeste�my identyfikowani jako uczniowie i nie mo�emy si� nawet w��czy� w �adn� powa�n� dyskusj�. Najwy�ej w trybie audiencyjnym, kiedy i tak nie mo�emy nic powiedzie�.</p><p>��Mam pewien plan.</p><p>��Zawsze masz � udawa�a oboj�tno��, lecz s�ucha�a pilnie.</p><p>��Mo�emy trafi� do sieci jako doro�li o pe�nych uprawnieniach, z takimi imionami, jakie sobie wymy�limy, je�li ojciec w��czy nas w sw�j dost�p obywatelski.</p><p>��A czemu mia�by to robi�? Mamy ju� dost�p uczniowski. Co mu powiesz? �e potrzebujesz obywatelskiego dost�pu, aby zapanowa� nad �wiatem?</p><p>��Nie, Val. nic mu nie powiem. Ty powiesz, �e martwisz si� o mnie. �e staram si�, jak mog�, �eby w szkole nie mie� k�opot�w, ale widzisz, jak si� m�cz�, kiedy nie mam kontaktu z nikim inteligentnym. Jestem za m�ody, wi�c ka�dy mnie zbywa i nigdy mi si� nie uda porozmawia� z r�wnymi sobie. Przekonasz go, �e ten stres mnie wyka�cza.</p><p>Valentine pomy�la�a o cia�ku wiewi�rki w lesie i zrozumia�a, �e nawet to by�o cz�ci� planu Petera. Albo zosta�o w��czone do tego planu, kiedy je znalaz�a.</p><p>��W ten spos�b sk�onisz go, �eby udzieli� nam prawa do swojego obywatelskiego dost�pu. Je�li przyjmiemy tam inne imiona, ukryjemy, kim jeste�my naprawd�, ludzie oka�� nam intelektualny szacunek, na jaki zas�ugujemy.</p><p>Valentine mog�a si� z nim spiera� o idee, ale nigdy o tego typu projekty. Nie potrafi�a powiedzie�: niby dlaczego uwa�asz, �e zas�ugujesz na szacunek? Czyta�a kiedy� o Adolfie Hitlerze. Ciekawe, jaki by� w wieku dwunastu lat. Nie tak sprytny, w tym niepodobny do Petera, ale pewnie tak samo �asy zaszczyt�w. Jak dzi� wygl�da�by �wiat, gdyby w dzieci�stwie wci�gn�a go m�ockarnia albo stratowa� ko�?</p><p>��Yal � odezwa� si� Peter. � Wiem, co o mnie my�lisz. Uwa�asz, �e nie jestem sympatyczn� osob�. Valentine rzuci�a w niego sosnow� ig��.</p><p>��Strza�a w twoje serce.</p><p>��Od dawna zamierza�em z tob� porozmawia�. Ale ci�gle si� ba�em. W�o�y�a ig�� do ust i dmuchn�a w jego stron�. Ig�a spad�a w d� niemal natychmiast.</p><p>��Jeszcze jedno niepowodzenie. Dlaczego udawa�, �e jest s�aby?</p><p>��Yal, ba�em si�, �e mi nie uwierzysz. Nie uwierzysz, �e potrafi� tego dokona�.</p><p>��Peter, wierze, �e potrafisz dokona� wszystkiego. I prawdopodobnie dokonasz.</p><p>��Ale jeszcze bardziej si� ba�em, �e mi uwierzysz i spr�bujesz powstrzyma�.</p><p>��No dalej, postrasz, �e mnie zabijesz. � Czy naprawd� s�dzi, �e j� oszuka t� rol� mi�ego i prosz�cego dzieciaka?</p><p>��Mam wredne poczucie humoru. Przepraszam. Wiesz przecie�, �e tylko si� z tob� dra�ni�em. Potrzebna mi twoja pomoc.</p><p>��Jeste� w�a�nie tym, kogo potrzebuje �wiat. Dwunastolatkiem, kt�ry rozwi��e wszystkie problemy.</p><p>��To nie moja wina, �e mam dwana�cie lat. I nie moja wina, �e w�a�nie teraz pojawi�y si� mo�liwo�ci. Nasta� czas, kiedy potrafi� wp�yn�� na bieg wydarze�. W chwilach zam�tu �wiat zawsze jest demokratyczny i wygrywa cz�owiek z najsilniejszym g�osem. Wszyscy my�l�, �e Hitler sta� si� pot�ny dzi�ki swoim armiom, dzi�ki temu, �e chcia�y zabija�. To po cz�ci prawda, poniewa� w prawdziwym �wiecie w�adza zawsze opiera si� na gro�bie �mierci i ha�by. Ale on panowa� przede wszystkim s�owami, wypowiadaj�c w�a�ciwe s�owa we w�a�ciwym czasie.</p><p>��W�a�nie my�la�am o tym, by ci� do niego por�wna�.</p><p>��Nie czuj� nienawi�ci do �yd�w, Val. Nie chc� nikogo niszczy�. I nie chc� wojny. Chcia�bym, by �wiat by� zjednoczony. Czy to �le? Nie chc�, �eby�my wr�cili do dawnych czas�w. Czyta�a� o wojnach �wiatowych?</p><p>��Tak.</p><p>��Mog� si� powt�rzy�. Mo�e by� jeszcze gorzej. Mo�emy sko�czy� jako cz�� Uk�adu Warszawskiego. Sama widzisz, jakie to przyjemne.</p><p>��Peter, czy nie rozumiesz, �e jeste�my dzie�mi? Chodzimy do szko�y, dorastamy� � ale nawet spieraj�c si� pragn�a, by j� przekona�. Chcia�a tego od samego pocz�tku.</p><p>Peter jednak jeszcze nie wiedzia�, �e wygra�.</p><p>��Je�li w to uwierz�, je�li si� z tym pogodz�, to powinienem czeka� bezczynnie i patrzy�, jak znikaj� mo�liwo�ci. A kiedy dorosn�, b�dzie ju� za p�no. Pos�uchaj mnie, Val. Wiem, co o mnie my�lisz, co zawsze my�la�a�. By�em z�ym, z�o�liwym bratem. By�em okrutny wobec ciebie i jeszcze bardziej wobec Endera, zanim go zabrali. Ale nie czu�em do was nienawi�ci. Kocha�em was oboje, musia�em tylko by� musia�em sprawowa� kontrol�, rozumiesz? To dla mnie najwa�niejsze, to m�j najwi�kszy talent, dostrzegam s�abe punkty; potrafi� je wykorzysta�. Po prostu je widz�, bez �adnego wysi�ku. M�g�bym si� zaj�� interesami, prowadzi� jak�� wielk� korporacj�. Kr�ci�bym i manewrowa�, a� znalaz�bym si� na szczycie. Co mia�bym wtedy? Nic. Chc� rz�dzi�, Val. Chc� sprawowa� w�adz�. Ale �eby to by�o co�, czym warto rz�dzi�. Chcia�bym osi�gn�� co� warto�ciowego, Pax Americana na ca�ym �wiecie. I je�li kto� przyjdzie, po tym, jak ju� pobijemy robali, przyjdzie tu, �eby nas pokona�, wtedy stwierdzi, �e si�gn�li�my do tysi�ca planet, �e �yjemy w pokoju ze sob� i �e nie da si� nas zniszczy�. Rozumiesz? Mam zamiar ocali� ludzko�� przed samob�jstwem.</p><p>Nigdy nie s�ysza�a, by m�wi� z takim przekonaniem, bez �ladu ironii, �ladu k�amstwa w g�osie. By� coraz lepszym aktorem. A mo�e zbli�y� si� do prawdy.</p><p>��S�dzisz wi�c, �e dwunastoletni dzieciak i jego m�odsza siostra uratuj� �wiat?</p><p>��Ile lat mia� Aleksander? Nie planuj� tego na jeden dzie�. Po prostu chc� zacz�� ju� teraz. Je�li mi pomo�esz.</p><p>��Nie wierz�, �e to, co robi�e� z wiewi�rkami, by�o cz�ci� planu. Robi�e� to, bo lubisz to robi�.</p><p>Peter ukry� twarz w d�oniach i zaszlocha�. Val uzna�a, �e udaje, ale potem zastanowi�a si�. Przecie� to mo�liwe, �e naprawd� j� kocha i �e w chwili, gdy pojawi�a si� okazja, chce os�abi� siebie w jej oczach, by zdoby� jej mi�o��. Manipuluje mn�, pomy�la�a, ale to nie znaczy, �e nie jest szczery. Kiedy opu�ci� d�onie, mia� mokre policzki i czerwone oczy.</p><p>��Wiem � powiedzia�. � To w�a�nie tego obawiam si� najbardziej. �e jestem potworem. Nie chc� zabija�, ale nie mog� si� powstrzyma�.</p><p>Jeszcze nie widzia�a, by tak si� ods�oni�. Sprytny jeste�, Peter. Oszcz�dza�e� swoje s�abo�ci, �eby u�y� ich teraz i wzruszy� mnie. Ale naprawd� by�a wzruszona. Poniewa� je�li to prawda, cho�by cz�ciowa, �e nie jest potworem, to ona te� mo�e zaspokoi� swoje � tak podobne do Peterowego � pragnienie w�adzy i nie sta� si� nim. Wiedzia�a, �e Peter kalkuluje nawet w tej chwili, ale s�dzi�a, �e mimo to m�wi prawd�. Sondowa� j� tak d�ugo, a� dotar� do ukrytego g��boko zaufania.</p><p>��Val, je�li mi nie pomo�esz, nie wiem, czym si� stan�. Ale je�li b�dziesz przy mnie jako partnerka we wszystkim, powstrzymasz mnie od zostania� czym� takim. Takim z�ym.</p><p>Kiwn�a g�ow�. Tylko udajesz, �e chcesz dzieli� ze mn� w�adz�, pomy�la�a, ale naprawd� ja mam w�adz� nad tob�, cho� nic o tym nie wiesz.</p><p>��Dobrze. Pomog� ci.</p><p>Gdy tylko ojciec wprowadzi� ich na sw�j dost�p obywatelski, zacz�li bada� �rodowisko. Trzymali si� z daleka od sieci wymagaj�cych prawdziwych nazwisk. Nie by�o to trudne, jako �e prawdziwe nazwiska wi�za�y si� tylko z pieni�dzmi. Nie potrzebowali pieni�dzy. Szukali szacunku, a to mogli zdoby�. We w�a�ciwych sieciach, pod fa�szywymi imionami, mogli by� kimkolwiek: starcem, kobiet� w �rednim wieku, ka�dym, dop�ki uwa�ali na sw�j styl pisania. Wszyscy inni mieli widzie� tylko ich s�owa, ich idee. Ka�dy obywatel startowa� w sieci na r�wnych prawach.</p><p>Z pocz�tku u�ywali napr�dce wymy�lonych pseudonim�w, nie imion, jakie Peter planowa� uczyni� s�awnymi i wp�ywowymi. Naturalnie nie wyst�powali na wielkich konferencjach pa�stwowych i mi�dzynarodowych � mogli tylko s�ucha�, dop�ki ich nie zaprosz� lub nie wybior�, by wzi�li w nich udzia�. W��czali si� jednak i obserwowali, czytali eseje podpisywane przez s�ynne nazwiska, s�uchali dyskusji tocz�cych si� na ekranach komputer�w.</p><p>Za to na mniejszych konferencjach, gdzie zwykli ludzie wypowiadali si� na temat wielkich debat, zacz�li w��cza� w�asne komentarze. Na pocz�tku Peter upiera� si�, by by�y �wiadomie pod�egaj�ce.</p><p>��Nie dowiemy si�, jak dzia�a nasz styl, dop�ki nie uzyskamy reakcji. Je�li b�dziemy uprzejmi, nikt nie odpowie.</p><p>Nie byli uprzejmi i ludzie odpowiadali. To, co pojawia�o si� na ich temat w sieciach publicznych by�o raczej kwa�ne. To, co otrzymywali jako poczt� prywatn�, by�o jadowite. Dowiedzieli si� jednak, co w ich tekstach oceniane jest jako dziecinne i niedojrza�e. I poprawiali je.</p><p>Wreszcie Peter uzna�, �e wiedz�, jak pisa� po doros�emu. Zlikwidowa� dawne wcielenia i powa�nie zacz�� si� przygotowywa� do zwr�cenia na siebie uwagi.</p><p>��Musimy sprawia� wra�enie zupe�nie r�nych os�b. Zajmiemy si� r�nymi sprawami. Nigdy nie b�dziemy si� na siebie powo�ywa�. Twoim polem dzia�ania b�d� sieci zachodniego wybrze�a, moim po�udnie. Tak�e wydania lokalne. Bierzmy si� do roboty.</p><p>Wzi�li si� do roboty. Mama i ojciec martwili si� czasem, gdy� Peter i Valentine nie odst�powali od siebie na krok. Nie mogli jednak narzeka� � mieli dobre stopnie, a Valentine tak dobrze wp�ywa�a na Petera. Zmieni�a jego stosunek do ca�ego otoczenia. Siadywali oboje w�r�d drzew, gdy nie pada�o, lub w ma�ych restauracjach albo parkach pod dachem w czasie deszczu, i tworzyli swe polityczne komentarze. Peter starannie zaprojektowa� obie postacie tak, by �adna z nich nie prezentowa�a wszystkich jego pogl�d�w. Mieli nawet w zapasie kilka wciele� na wypadek, gdyby potrzebowali opinii kogo� trzeciego.</p><p>��Niech ka�de z nich samo znajduje sobie stronnik�w � o�wiadczy� Peter.</p><p>Kiedy�, zm�czona wyg�adzaniem i przepisywaniem tekstu, kt�ry ci�gle nie m�g� zyska� akceptacji Petera, Valentine zirytowa�a si�.</p><p>��Sam sobie to napisz! � powiedzia�a.</p><p>��Nie mog� � odpar�. � Oni nie mog� pisa� w podobnym stylu. Nigdy. Zapominasz, �e kiedy� b�dziemy tak znani, �e kto� przeprowadzi analiz�. Za ka�dym razem musi stwierdzi�, �e jeste�my r�nymi lud�mi.</p><p>Pisa�a wi�c dalej. Wyst�powa�a na og� jako Demostenes � to Peter wybra� takie imi�. Siebie nazwa� Locke. By�o oczywiste, �e s� to pseudonimy, ale to nale�a�o do planu.</p><p>��Przy odrobinie szcz�cia zaczn� zgadywa�, kim naprawd� jeste�my.</p><p>��Je�li b�dziemy s�awni, rz�d mo�e sprawdzi� dost�p i dowiedzie� si�.</p><p>��Wtedy nasza pozycja nie ucierpi za bardzo. Ludzie b�d� zaszokowani, �e Demostenes i Loke to dw�jka dzieciak�w, ale ju� si� przyzwyczaj� do s�uchania tego, co m�wimy.</p><p>Zacz�li opracowywa� debaty dla swoich postaci. Valentine zaczyna�a artyku�em otwieraj�cym, a Peter wymy�la� kogo�, kto jej odpowiada�. Odpowied� by�a inteligentna, a ca�a dyskusja �ywa, pe�na delikatnych inwektyw i dobrej, politycznej retoryki. Valentine mia�a talent tworzenia aliteracji, dzi�ki czemu jej sformu�owania zapada�y w pami��. Potem wprowadzali teksty do sieci, rozdzielone w czasie tak, by sprawia�y wra�enie pisanych pod wp�ywem chwili. Czasami inni u�ytkownicy dok�adali w�asne komentarze, ale Peter i Valentine zwykle ignorowali je lub nieznacznie tylko zmieniali w�asne wypowiedzi, aby odnotowa�, co zosta�o powiedziane.</p><p>Peter starannie zapisywa� ich najlepiej brzmi�ce has�a i od czasu do czasu sprawdza�, czy nie pojawiaj� si� u kogo� innego. Nie wszystkie znajdywa�, ale wi�kszo�� powtarzano tu czy tam, niekt�re nawet w wa�nych dyskusjach na g��wnych sieciach.</p><p>��Czytaj� nas � stwierdzi�. � Idee zaczynaj� si� przes�cza�.</p><p>��A przynajmniej has�a.</p><p>��To tylko spos�b pomiaru. Zaczynamy zdobywa� wp�ywy. Nikt jeszcze nie powo�uje si� na nas z nazwiska, ale omawiaj� sprawy, kt�re wskazali�my. Pomagamy uk�ada� program. Trafiamy, gdzie trzeba.</p><p>��Czy powinni�my spr�bowa� si� w��czy� do g��wnych dyskusji?</p><p>��Nie. Poczekamy, a� nas zaprosz�.</p><p>Dzia�ali od siedmu miesi�cy, kiedy jedna z sieci zachodniego wybrze�a przes�a�a Demostenesowi wiadomo��. Proponowali obj�cie cotygodniowej kolumny w presti�owym programie informacyjnym.</p><p>��Nie mog� wzi�� tygodniowej kolumny � zaprotestowa�a Valentine. � Nie mam jeszcze miesi�czki.</p><p>��Te dwie rzeczy nie maj� zwi�zku � odpar� Peter.</p><p>��Dla mnie maj�. Jestem jeszcze dzieckiem.</p><p>��Powiedz, �e si� zgadzasz, ale poniewa� nie chcesz zdradza� swojej to�samo�ci, niech ci p�ac� czasem w sieci. Dostaniesz nowy kod dost�pu poprzez ich korporacj�.</p><p>��I kiedy rz�d zechce mnie wy�ledzi�</p><p>��B�dziesz po prostu osob�, kt�ra mo�e si� w��czy� poprzez CalNet. Dost�p obywatelski ojca nie b�dzie potrzebny. Nie mog� tylko poj��, dlaczego chc� Demostenesa wcze�niej ni� Locke�a.</p><p>��Prawdziwy talent zwyci�a.</p><p>Jako gra rzecz by�a do�� zabawna. Valentine jednak nie podoba�y si� niekt�re z pogl�d�w, jakie Peter kaza� g�osi� Demostenesowi. Demos-tenes rozwija� si� jako felietonista paranoicznie niemal anty-Warszawski. To j� niepokoi�o, gdy� to Peter umia� wykorzystywa� strach w swoich tekstach. Musia�a przychodzi� do niego po rady, jak powinna to robi�. Tymczasem Locke g�osi� umiarkowan� strategi� porozumienia. Mia�o to pewien sens. Ka��c jej pisa� jako Demostenes by� pewien, �e ujawni on tak�e pewne tendencje porozumienia, gdy jednocze�nie Locke potrafi rozgrywa� cudze l�ki. Podstawowym jednak skutkiem tego by� fakt, �e sta�a si� nierozerwalnie zwi�zana z Peterem. Nie mog�a go porzuci� i wykorzysta� Demostenesa dla w�asnych cel�w. Nie wiedzia�aby, jak to zrobi�. Ta niemo�no�� odnosi�a si� tak�e do drugiej strony. Bez niej nie potrafi�by pisa� jak Locke. A mo�e by potrafi�?</p><p>��Zdawa�o mi si�, �e chodzi o zjednoczenie �wiata. Pisz�c co ka�esz, Peter, praktycznie nawo�uj� do wojny, by zgnie�� Uk�ad Warszawski.</p><p>��Nie do wojny, tylko otwartych sieci i zakazu kontroli dost�pu. Swobodnego przep�ywu informacji. Na mi�o�� bosk�, idzie o przestrzeganie praw Ligi.</p><p>Nie�wiadomie Valentine zacz�a przemawia� g�osem Demostenesa, cho� z pewno�ci� nie prezentowa�a jego opinii.</p><p>��Wszyscy wiemy, �e od chwili swego powstania Uk�ad Warszawski powinien by� traktowany jako jedno�� tam, gdzie w gr� wchodz� prawa Ligi. Mi�dzynarodowy przep�yw informacji jest wci�� otwarty. Natomiast mi�dzy narodami Uk�adu te kwestie s� ich spraw� wewn�trzn�. Dlatego w�a�nie zgodzili si� na ameryka�sk� hegemoni� w Lidze.</p><p>��Bronisz teraz pogl�d�w Locke�a, Val. Zaufaj mi. Musisz nawo�ywa�, by Uk�ad Warszawski utraci� sw�j oficjalny status. Musisz naprawd� denerwowa� ludzi. �eby p�niej, kiedy zaczniesz dostrzega� potrzeb� kompromisu�</p><p>��Wtedy przestan� mnie czyta� i p�jd� na wojn�.</p><p>��Zaufaj mi, Val. Wiem, co robi�.</p><p>��Sk�d niby wiesz? Nie jeste� m�drzejszy ode mnie i nigdy przedtem tego nie robi�e�.</p><p>��Mam trzyna�cie lat, a ty dziesi��.</p><p>��Prawie jedena�cie.</p><p>��I wiem, jak to wszystko dzia�a.</p><p>��No dobrze. Zrobi�, co m�wisz. Ale nie mam zamiaru pisa� �adnych tekst�w typu wolno�� albo �mier�.</p><p>��Takie te� napiszesz.</p><p>��I kiedy pewnego dnia nas z�api�, b�d� si� zastanawia�, czemu twoja siostra jest takim jastrz�biem. Ju� widz�, jak im t�umaczysz, �e to ty mi kaza�e�.</p><p>��Jeste� pewna, �e nie masz w�a�nie okresu, ma�a kobietko?</p><p>��Nienawidz� ci�, Peterze Wiggin.</p><p>Jednak najbardziej zmartwi� Valentine fakt, �e kiedy jej artyku�y w��czono do kilku miejscowych sieci informacyjnych, ojciec zacz�� je czytywa� i cytowa� przy stole.</p><p>��Wreszcie kto� obdarzony rozs�dkiem � o�wiadczy�. Potem odczyta� kilka akapit�w, kt�rych w swoim w�asnym tek�cie Valentine nienawidzi�a najbardziej. � Mo�na pracowa� z tymi hegemonistycz-nymi Rosjanami, p�ki gro�� nam robale. Ale kiedy wygramy, nie wyobra�am sobie, �eby po�owa cywilizowanego �wiata pozosta�a w praktyce helotami. Co o tym s�dzisz, kochanie?</p><p>��Chyba za bardzo si� przejmujesz � odpar�a matka.</p><p>��Podoba mi si� ten Demostenes. Rozs�dnie my�li. Dziwne, �e nie ma go w g��wnych sieciach. Sprawdza�em, czy nie bierze udzia�u w debatach o stosunkach mi�dzynarodowych i wiesz, nigdy w nich nie wyst�pi�.</p><p>Valentine straci�a apetyt i odesz�a od sto�u. Odczekawszy chwil� Peter wyszed� za ni�.</p><p>��Widz�, �e nie podoba ci si� ok�amywanie ojca � powiedzia�. � Co z tego? Przecie� go nie ok�amujesz. On nie przypuszcza, �e to ty jeste� Demostenesem, a ty nie wierzysz w to, co Demostenes m�wi. Wszystko si� kasuje i nic z tego nie wynika.</p><p>��W�a�nie takie rozumowanie sprawia, �e Locke jest durniem.</p><p>Naprawd� jednak martwi�o j� to, �e ojciec rzeczywi�cie zgadza si� z Demostenesem. S�dzi�a, �e tylko g�upcy mog� go popiera�.</p><p>Kilka dni p�niej Locke zosta� wybrany do prowadzenia kolumny w sieci informacyjnej Nowej Anglii, specjalnie po to, by prezentowa� pogl�dy przeciwne do g�oszonych przez Demostenesa.</p><p>��Ca�kiem nie�le jak na par� dzieciak�w, kt�rych ow�osienie �onowe sk�ada si� z o�miu w�os�w do sp�ki � stwierdzi� Peter.</p><p>��Od prowadzenia kolumny w sieci informacyjnej do rz�dzenia �wiatem jest d�uga droga � przypomnia�a mu Valentine. � Tak d�uga, �e nikt jej jeszcze nie przeszed�.</p><p>��Owszem, przeszed�. A przynajmniej jej psychologiczny odpowiednik. W moim pierwszym artykule mam zamiar umie�ci� kilka bardzo z�o�liwych uwag na temat Demostenesa.</p><p>��Demostenes nawet nie zauwa�y, �e istnieje taki kto� jak Locke. Nigdy.</p><p>��Na razie.</p><p>Teraz, kiedy ich wcielenia zyska�y pe�ne utrzymanie z zysk�w p�yn�cych z pisania, korzystali z dost�pu ojca jedynie dla rezerwowych postaci. Matka zauwa�y�a, �e zbyt wiele czasu po�wi�caj� sieciom.</p><p>��Co za du�o to niezdrowo � powiedzia�a. Peter pozwoli�, by d�o� zadr�a�a mu lekko.</p><p>��Je�li tak s�dzisz, mog� przesta� � powiedzia�. � Chyba uda mi si� panowa� nad sob�. Naprawd�.</p><p>��Nie, nie � przestraszy�a si�. � Nie chc�, �eby� przestawa�. Po prostu b�d� ostro�ny, to wszystko.</p><p>��Jestem ostro�ny, mamo.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Nic si� nie zmieni�o, nic nie zasz�o w ci�gu tego roku, Ender by� tego pewien, a jednak mia� wra�enie, �e wszystko si� psuje. Nadal prowadzi� w tabeli wynik�w i nikt ju� nie w�tpi�, �e na to zas�uguje. W wieku dziewi�ciu lat dowodzi� ju� plutonem w Armii Feniksa, z Petr� Arkanian jako komendantem. Nadal prowadzi� swoje �wiczenia, tylko �e teraz ucz�szcza�a na nie elitarna, wyznaczana przez dow�dc�w, grupa �o�nierzy, cho� ka�dy Starter, kt�ry mia� ochot�, m�g� tak�e przyj��. Alai mia� sw�j pluton w innej armii i nadal byli przyjaci�mi; Shen nie zosta� dow�dc�, ale to nie mia�o znaczenia. Dink Meeker zgodzi� si� wreszcie obj�� armi� i zast�pi� Rossa Nosa. Wszystko idzie dobrze, wr�cz znakomicie. Nie m�g�by marzy� o niczym lepszym�</p><p>Wi�c dlaczego nienawidzi� takiego �ycia?</p><p>Przechodzi� przez codzienn� rutyn� trening�w i gier. Lubi� uczy� ch�opc�w w swoim plutonie, a oni lojalnie pod��ali za nim. Zyska� powszechne powa�anie, a na wieczornych �wiczeniach traktowano go z szacunkiem. Dow�dcy przychodzili obserwowa� jego manewry. Inni �o�nierze zbli�ali si� do jego sto�u w mesie i prosili o pozwolenie na zaj�cie miejsca. Nawet nauczyciele odnosili si� do niego uprzejmie.</p><p>Okazywali mu tyle szacunku, �e mia� ochot� krzycze�.</p><p>Przygl�da� si� dzieciakom w armii, �wie�o z grup startowych, jak bawi� si�, nabijaj� ze swoich plutonowych, gdy my�l�, �e nikt nie widzi. Obserwowa� starych przyjaci�, znaj�cych si� od lat, gadaj�cych i �miej�cych si�, wspominaj�cych dawne bitwy znajomych �o�nierzy i dow�dc�w, kt�rzy ju� dawno sko�czyli Szko�� Bojow�.</p><p>W�r�d jego przyjaci� nie by�o �miechu ani wspomnie�. Tylko praca. Inteligentne dyskusje, podniecenie przed nadchodz�c� bitw�, ale to wszystko. Tego wieczoru na �wiczeniach zdarzy�o si� to znowu. Ender z Alai omawiali niuanse manewr�w w otwartej przestrzeni, gdy podszed� Shen, s�ucha� przez chwil�, po czym z�apa� Alai za ramiona i krzykn��: �Nova! Nova! Nova!�. Alai wybuchn�� �miechem i przez moment Ender patrzy�, jak wsp�lnie przypominaj� sobie to starcie, gdy manewry w otwartej przestrzeni odbywa�y si� naprawd�, kiedy przemykali obok starszych ch�opc�w i�</p><p>Nagle przypomnieli sobie, �e Ender stoi obok nich.</p><p>��Przepraszam ci�, Ender � powiedzia� Shen. Przeprosi�. Za co? Za przyja��?</p><p>��Przecie� ja te� tam by�em � odezwa� si� wtedy.</p><p>A oni przeprosili jeszcze raz. I z powrotem do pracy. I znowu szacunek. Ender poj�� nagle, �e w tym rozbawieniu, w tej ich przyja�ni nawet nie przysz�o im do g�owy, �e to mog�oby dotyczy� tak�e jego.</p><p>Jak mog� s�dzi�, �e do nich nale�y? Czy si� roze�mia�? Czy w��czy�? Sta� tylko i patrzy� jak nauczyciel.</p><p>Tak w�a�nie o nim my�l�. Nauczyciel. Legendarny �o�nierz. Niejeden z nich. Nie kto�, kogo obejmujesz i szepczesz Salaam do ucha. To by�o dobre wtedy, gdy Ender wydawa� si� ofiar� innych, by� nara�ony na ciosy. Teraz by� �o�nierzem do�wiadczonym i ca�kowicie, absolutnie samotnym.</p><p>Porozczulaj si� nad sob�, Ender. Le��c na pos�aniu wystuka� na klawiaturze: BIEDNY ENDER. Potem za�mia� si� z siebie i oczy�ci� ekran. W ca�ej Szkole nie by�o nikogo, kto by nie chcia� si� z nim zamieni�.</p><p>Wywo�a� gr� fantasy. Przeszed�, jak robi� to cz�sto, obok wioski, kt�r� kar�y wyry�y w pag�rku utworzonym przez cia�o Olbrzyma. Nietrudno by�o budowa� solidne �ciany, gdy �ebra wygina�y si� w odpowiedni spos�b, a mi�dzy nimi zostawa�o do�� miejsca na okna. Ca�e cia�o podzielono na mieszkania, wychodz�ce na drog� wzd�u� kr�gos�upa. Publiczny amfiteatr wykuto w miednicy, a mi�dzy nogami Olbrzyma pas�o si� stado kucyk�w. Ender nigdy nie by� pewien, co robi� kar�y, kiedy jego tam nie ma, ale zostawia�y go w spokoju, gdy szed� przez wiosk�, wi�c i on nie robi� im krzywdy.</p><p>Przeskoczy� przez miednic� u podstawy rynku i wszed� na pastwisko. Kucyki uciek�y. Nie goni� ich. Nie rozumia� ju�, na jakiej � zasadzie funkcjonuje gra. Za dawnych dni, kiedy po raz pierwszy dotar� do Ko�ca �wiata, istnia�a tylko walka i zagadki: pobi� przeciwnika, zanim on ci� zabije, albo wymy�li�, jak omin�� przeszkod�. Teraz jednak nikt go nie atakowa�, nie by�o wojen i gdziekolwiek poszed�, nie spotyka� �adnych przeszk�d.</p><p>Z wyj�tkiem, oczywi�cie, komnaty w zamku na Ko�cu �wiata. To jedno niebezpieczne miejsce pozosta�o. I Ender, jakkolwiek by si� zaklina�, �e tego nie zrobi, zawsze tam wraca�, zawsze zabija� w�a, zawsze spogl�da� w twarz swego brata w lustrze i zawsze, cokolwiek zrobi�, gin��.</p><p>Tym razem tak�e nic si� nie zmieni�o. Spr�bowa� u�y� no�a le��cego na stoliku, by wyd�uba� kamie� z muru. Gdy tylko rozkruszy� zapraw�, przez szpar� chlusn�a woda i Ender przygl�da� si� swojej postaci, nad kt�r� utraci� kontrol�, Walcz�cej szale�czo o pozostanie przy �yciu. Okna komnaty znikn�y, woda podnios�a si� i figurka uton�a. I przez ca�y czas twarz Petera Wiggina spogl�da�a na niego z lustra.</p><p>Jestem uwi�ziony, pomy�la� Ender. Uwi�ziony na Ko�cu �wiata, sk�d nie ma wyj�cia. Rozpozna� wreszcie gorzki smak, jaki go dr�czy� mimo wszystkich sukces�w w Szkole Bojowej. To by�a rozpacz.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Kiedy Valentine zjawi�a si� w szkole, przy wej�ciu czekali ludzie w mundurach. Nie stali tam jak stra�nicy, raczej �azili dooko�a jakby czekaj�c na kogo�, kto za�atwia� wewn�trz swoje sprawy. Nosili mundury marines MF, takie same, jakie ogl�da�a na krwawych wideo z bitew. W szkole powia�o przygod�, wszystkie dzieci by�y podniecone. Opr�cz Valentine. Przede wszystkim przypomnia�o jej to Endera. A po drugie, przestraszy�a si�. Ostatnio kto� opublikowa� ostr� recenzj� tekst�w Demostenesa. Ta recenzja, a zatem i jej wypowiedzi, sta�y si� tematem otwartej konferencji w sieci stosunk�w mi�dzynarodowych, gdzie bardzo znani i wp�ywowi ludzie atakowali i bronili Demostenesa. Najbardziej przerazi�a j� uwaga pewnego Anglika: �Czy tego chce, czy nie, Demostenes nie mo�e wiecznie zachowywa� swego incognito. Rozgniewa� zbyt wielu rozs�dnych ludzi i zadowoli� zbyt wielu g�upc�w, by nadal ukrywa� si� za tym a� nazbyt odpowiednim pseudonimem. Albo sam zdejmie mask�, by stan�� na czele si� ciemnoty, jakie zgromadzi�, albo przeciwnicy zedr� mu j�, by lepiej pozna� i zrozumie� chorob�, kt�ra wyda� tak skrzywiony, szalony umys��.</p><p>Peter by� zachwycony, ale tego w�a�nie mo�na si� by�o po nim spodziewa�. Valentine czu�a l�k, �e tak wielu wp�ywowych ludzi zirytowa�a drapie�no�� Demostenesa i �e naprawd� mog� j� wy�ledzi�. MF potrafi�oby tego dokona�, nawet je�li ameryka�skiemu rz�dowi konstytucja zabrania takiej pr�by. A teraz �o�nierze MF czekali wok� szko�y �redniej w Western Guilford. Akurat tutaj. Nie by� to przecie� punkt werbunkowy dla marines.</p><p>Dlatego nie zdziwi�a si�, kiedy zaraz po w��czeniu przez ekran komputera pop�yn�a wiadomo��:</p><cite><p>PROSZ� SI� WY��CZY� I NATYCHMIAST PRZEJ�� DO GABINETU</p><text-author>DR LINEBERRY.</text-author></cite><p>Valentine czeka�a nerwowo pod biurem dyrektorki. Wreszcie dr Lineberry otworzy�a drzwi i skin�a na ni�. Ostatnie w�tpliwo�ci rozwia�y si�, gdy zobaczy�a t�giego m�czyzn� w mundurze pu�kownika MF siedz�cego w jednym z foteli.</p><p>��Jeste� Valentine Wiggin � powiedzia�.</p><p>��Tak � szepn�a.</p><p>��Pu�kownik Graff. Ju� si� spotkali�my. Spotkali si�? Nigdy nie mia�a do czynienia z MF.</p><p>��Przyjecha�em, �eby porozmawia� z tob� w zaufaniu na temat twojego brata.</p><p>Wi�c nie tylko ona. Maj� te� Petera. A mo�e to inna sprawa? Pope�ni� jakie� szale�stwo? S�dzi�a, �e przesta� robi� takie rzeczy.</p><p>��Valentine, wydajesz si� przestraszona. Nie ma powod�w. Zapewniam ci�, �e tw�j brat czuje si� dobrze. Z naddatkiem spe�ni� nasze oczekiwania.</p><p>Dopiero teraz, czuj�c ogromn� ulg�, zrozumia�a, �e pu�kownik m�wi o Enderze. Ender� Nie chodzi�o im o ukaranie jej, ale o ma�ego Endera, kt�ry odszed� tak dawno temu i nie by� wpl�tany w intrygi Petera. Ender mia� szcz�cie. Odjecha�, zanim Peter zd��y� go wci�gn�� do spisku.</p><p>��Jakie uczucia �ywisz wobec brata, Valentine?</p><p>��Endera?</p><p>��Naturalnie.</p><p>��Jakie mog� mie� uczucia? Widzia�am go ostatnio, kiedy mia�am osiem lat. Od tego czasu �adnej wiadomo�ci.</p><p>��Pani doktor, mog�aby pani zostawi� nas samych? Lineberry by�a wyra�nie niezadowolona.</p><p>��Chocia� wie pani, s�dz�, �e rozmowa z Valentine b�dzie bardziej owocna, je�li wyjdziemy na spacer. Na podw�rko. Daleko od urz�dze� nagrywaj�cych, umieszczonych tu przez pani zast�pc�.</p><p>Po raz pierwszy w �yciu Valentine zobaczy�a, jak dr Lineberry nie potrafi wykrztusi� s�owa. Pu�kownik Graff odsun�� wisz�cy na �cianie obraz i odklei� od tynku d�wi�koczu�� membran� z przeka�nikiem.</p><p>��Tanie � stwierdzi�. � Ale skuteczne. S�dzi�em, �e pani wie. Lineberry wzi�a urz�dzenie i usiad�a ci�ko przy biurku. Graff wyprowadzi� Valentine na zewn�trz.</p><p>Ruszyli w stron� boiska. �o�nierze szli za nimi w pewnej odleg�o�ci; rozdzielili si� i uformowali lu�ny kr�g, by ich pilnowa� w mo�liwie szerokim promieniu.</p><p>��Valentine, musisz pom�c Enderowi.</p><p>��Jak pom�c?</p><p>��Tego nie jeste�my pewni. Potrzebujemy ci�, �eby� nam pomog�a wymy�li�, jak mo�esz nam pom�c.</p><p>��Co si� sta�o?</p><p>��To cz�� naszych problem�w. Nie wiemy. Valentine nie mog�a pohamowa� �miechu.</p><p>��Nie widzia�am go od trzech lat! A wy macie go u siebie przez ca�y czas!</p><p>��Valentine, m�j przelot na Ziemi� i z powrotem do Szko�y Bojowej kosztuje wi�cej, ni� tw�j ojciec zarobi przez ca�e �ycie. Nie podr�uj� bez powodu.</p><p>��Kr�l mia� sen � powiedzia�a Valentine. � Ale zapomnia� go. Kaza� wi�c m�drcom wyt�umaczy� ten sen, je�li nie chc� zgin��. Tylko Daniel to potrafi�, poniewa� by� prorokiem.</p><p>��Czytujesz Bibli�?</p><p>��W tym roku na angielskim zajmujemy si� klasyk�. Nie jestem prorokiem.</p><p>���a�uj�, �e nie mog� ci opowiedzie� wszystkiego o sytuacji Endera. Zaj�oby to d�ugie godziny, mo�e dni, a potem musia�bym ci� umie�ci� w areszcie zapobiegawczym, gdy� wi�ksza cz�� tego jest �ci�le tajna. Zobaczmy wi�c, co mo�na osi�gn�� z ograniczon� informacj�. Jest taka gra, w kt�r� nasi kursanci graj� z komputerem � i opowiedzia� jej o Ko�cu �wiata, o zamkni�tej komnacie i wizerunku Petera w zwierciadle.</p><p>��To komputer umieszcza tam obraz, nie Ender. Dlaczego nie zapytacie komputera?</p><p>��Komputer nie wie.</p><p>��A ja mam wiedzie�?</p><p>��Ju� drugi raz od chwili przybycia Ender doprowadza t� gr� do �lepego zau�ka. Do rozgrywki, kt�ra wydaje si� nie mie� rozwi�zania.</p><p>��Znalaz� je za pierwszym razem?</p><p>��W ko�cu tak.</p><p>��Wi�c dajcie mu troch� czasu, a pewnie t� te� rozwi��e.</p><p>��Nie jestem pewien. Wiesz, Valentine, tw�j brat jest bardzo nieszcz�liwym ch�opcem.</p><p>��Dlaczego?</p><p>��Nie wiem.</p><p>��Niewiele pan wie, prawda?</p><p>Przez chwil� my�la�a, �e pu�kownik si� rozgniewa. Zamiast tego jednak postanowi� si� roze�mia�.</p><p>��Tak, to prawda. Valentine, dlaczego Ender wci�� widzi w lustrze twojego brata Petera?</p><p>��Nie powinien. To g�upie.</p><p>��Dlaczego g�upie?</p><p>��Poniewa� je�li istnieje kto�, kto jest ca�kowitym przeciwie�stwem Endera, to w�a�nie Peter.</p><p>��W jaki spos�b?</p><p>Valentine nie mog�a wymy�li� �adnej bezpiecznej odpowiedzi. Zbyt wiele pyta� o Petera mog�o sprowadzi� k�opoty. Zna�a �wiat na tyle dobrze, by wiedzie�, �e nikt nie potraktuje powa�nie plan�w Petera zdobycia w�adzy nad Ziemi�, nikt nie uzna w nim zagro�enia dla istniej�cych rz�d�w. Mog� jednak stwierdzi�, �e jest ob��kany i trzeba go leczy� z megalomanii.</p><p>��Przygotowujesz si�, �eby mnie ok�ama� � stwierdzi� Graff.</p><p>��Szykuj� si�, �eby ju� z panem nie rozmawia� � odpar�a Valentine.</p><p>��I boisz si�. Czego si� boisz?</p><p>��Nie podobaj� mi si� pytania o moj� rodzin�. Prosz� jej do tego nie miesza�.</p><p>��Valentine, w�a�nie pr�buj� nie miesza� do tej sprawy twojej rodziny. Przyszed�em do ciebie, �eby nie przeprowadza� ca�ej masy test�w na Peterze i nie przes�uchiwa� rodzic�w. Staram si� rozwi�za� ten problem teraz, z osob�, kt�r� Ender kocha i kt�rej ufa. By� mo�e jedyn�, kt�r� kocha i ufa. Je�li si� nam nie uda, za��damy twojej rodziny i od tego momentu b�dziemy robi� to, co uznamy za stosowne. To bardzo powa�na sprawa, Valentine, i nie odejd� tak po prostu.</p><p>Jedyna osoba, kt�r� Ender kocha i kt�rej ufa� Poczu�a uk�ucie b�lu, �alu; wstydu, �e teraz Peter by� jej bliski, Peter sta� si� o�rodkiem jej �ycia. Dla Endera pali ogniska na urodziny. Peterowi pomaga spe�ni� marzenia.</p><p>��Nigdy nie uwa�a�am pana za mi�ego cz�owieka. Ani wtedy, kiedy przyjecha� pan zabra� Endera, ani teraz.</p><p>��Nie udawaj, �e jeste� g�upiutk� dziewczyneczk�. Ogl�da�em twoje wyniki, kiedy by�a� ma�a i teraz niewielu profesor�w w college�ach potrafi�oby ci dor�wna�.</p><p>��Ender i Peter nienawidz� si� nawzajem.</p><p>��To wiem. Powiedzia�a�, �e s� przeciwie�stwami. Dlaczego?</p><p>��Peter� potrafi by� czasem okropny.</p><p>��W jaki spos�b okropny?</p><p>��Pod�y. Zwyczajnie pod�y i tyle.</p><p>��Valentine, dla dobra Endera powiedz mi, co on robi, kiedy jest pod�y.</p><p>��Cz�sto grozi �mierci�. Nie m�wi powa�nie. Ale kiedy byli�my mali, Ender i ja bali�my si� go bardzo. Powtarza�, �e nas zabije. Chocia� w�a�ciwie m�wi�, �e zabije Endera.</p><p>��Widzieli�my to czasem poprzez czujnik.</p><p>��W�a�nie z powodu czujnika.</p><p>��To wszystko? Opowiedz mi o Peterze.</p><p>Wi�c powiedzia�a mu o dzieciach we wszystkich szko�ach, do kt�rych chodzi� Peter. Nigdy ich nie bi�, ale i tak zn�ca� si� nad nimi. Odkrywa� to, czego najbardziej si� wstydzi�y i powtarza� osobie, na kt�rej szacunku najbardziej im zale�a�o. Odkrywa�, czego najbardziej si� ba�y i pilnowa�, by spotyka�y si� z tym mo�liwie cz�sto.</p><p>��Czy post�powa� tak wobec Endera? Valentine pokr�ci�a g�ow�.</p><p>��Jeste� pewna? Czy Ender nie mia� s�abych punkt�w? Czego�, czego si� ba� albo wstydzi�?</p><p>��Ender nigdy nie zrobi� niczego, czego musia�by si� wstydzi�. Nagle, sama zawstydzona tym, �e zapomnia�a i zdradzi�a Endera, rozp�aka�a si�.</p><p>��Czemu p�aczesz?</p><p>Potrz�sn�a g�ow�. Nie umia�aby opisa� tego uczucia, gdy my�la�a o swoim ma�ym braciszku, takim dobrym, kt�rego tak d�ugo ochrania�a, a potem u�wiadomi�a sobie, �e teraz jest sprzymierze�cem Petera, niewolnic� Petera, pomocnikiem Petera w realizacji planu, nad kt�rym zupe�nie straci�a kontrol�. Ender nigdy nie podda� si� Peterowi, ale ona si� zmieni�a. Sta�a si� jego cz�ci�, czym�, czym Ender nigdy nie by�.</p><p>��Ender nigdy nie ust�powa� � powiedzia�a.</p><p>��Przed czym?</p><p>��Przed Peterem. Przed staniem si� takim jak Peter. Szli w milczeniu wzd�u� linii bramkowej.</p><p>��Jak Ender m�g� si� sta� takim jak Peter? Valentine wzruszy�a ramionami.</p><p>��Ju� panu powiedzia�am.</p><p>��Przecie� nigdy nie zrobi� nic takiego. By� tylko ma�ym ch�opcem.</p><p>��Ale oboje chcieli�my. Chcieli�my� zabi� Petera.</p><p>��Aha.</p><p>��Nie, to nieprawda. Nigdy o tym nie m�wili�my. Ender nigdy nie powiedzia�, �e chcia�by to zrobi�. To ja� ja to my�la�am. To ja, nie Ender. Nie powiedzia�, �e chce go zabi�.</p><p>��A czego chcia�?</p><p>��Nie chcia� by�</p><p>��By� czym?</p><p>��Peter torturuje wiewi�rki. Rozpina je na ziemi, �ywcem obdziera ze sk�ry, a potem siedzi i patrzy, jak umieraj�. Robi� to kiedy�, teraz nie. Ale robi�. Gdyby Ender wiedzia�, gdyby to zobaczy�, chybaby�</p><p>��Chyba co? Ratowa� je? Pr�bowa� wyleczy�?</p><p>��Nie. W tamtych czasach nie� nie nale�a�o przeszkadza� w tym, co robi� Peter. Ani mu si� nara�a�. Ale Ender by�by dobry dla wiewi�rek. Rozumie pan? On by je karmi�.</p><p>��Przecie� gdyby je karmi�, sta�yby si� oswojone i Peter tym �atwiej by je �apa�.</p><p>Valentine rozp�aka�a si� znowu.</p><p>��Cokolwiek si� zrobi, zawsze pomaga si� Peterowi. Wszystko pomaga Peterowi, wszystko, nie mo�na mu uciec cho�by nie wiem co.</p><p>��Czy pomagasz Peterowi? � spyta� Graff. Nie odpowiedzia�a.</p><p>��Czy Peter jest takim z�ym cz�owiekiem, Valentine? Przytakn�a.</p><p>��Czy jest najgorszym cz�owiekiem na �wiecie?</p><p>��Jak m�g�by? Nie wiem. Jest najgorszym cz�owiekiem, jakiego znam.</p><p>��A przecie� ty i Ender jeste�cie jego siostr� i bratem. Macie te same geny, tych samych rodzic�w. Jak mo�e by� taki z�y, je�li�</p><p>Valentine odwr�ci�a si� i zacz�a krzycze�, jakby chcia� j� zabi�:</p><p>��Ender nie jest jak Peter! Wcale nie jest jak Peter! Tyle �e jest inteligentny, ale to wszystko! W niczym innym nikt nie mo�e by� podobny do Petera, on wcale� wcale nie jest jak Peter! Wcale!</p><p>��Rozumiem � rzek� Graff.</p><p>��Wiem, co my�lisz, ty draniu, my�lisz, �e si� myl�, �e Ender jest podobny do Petera. No wi�c mo�e j a jestem do niego podobna, ale nie Ender, wcale nie, tak mu m�wi�am, kiedy p�aka�, powtarza�am mu wiele razy, nie jeste� jak Peter, nie lubisz krzywdzi� ludzi, jeste� �agodny i dobry i zupe�nie nie jak Peter!</p><p>��I to prawda.</p><p>Jego zgoda troch� j� uspokoi�a.</p><p>��Jasne, �e prawda. To szczera prawda.</p><p>��Valentine, czy zechcesz pom�c Enderowi?</p><p>��Nic nie mog� dla niego zrobi�.</p><p>��Chodzi o to samo, co zawsze dla niego robi�a�. Uspok�j go, powiedz, �e wcale nie lubi krzywdzi� ludzi, �e jest dobry i �agodny i wcale nie jak Peter. To najwa�niejsze. �e zupe�nie nie jest podobny do Petera.</p><p>��Zobacz� go?</p><p>��Nie. Chc�, �eby� napisa�a list.</p><p>��Co to da? Ender nie odpowiedzia� na �aden z moich list�w. Graff westchn��.</p><p>��Odpowiedzia� na ka�dy list, jaki otrzyma�. Zrozumia�a, nim min�a sekunda.</p><p>��Wy �mierdziele�</p><p>��Izolacja jest� optymalnym �rodowiskiem dla rozwoju kreatywno�ci. Potrzebowali�my jego idei, nie� mniejsza z tym, nie musz� si� przed tob� t�umaczy�.</p><p>Nie zapyta�a czemu wi�c to robi.</p><p>��Ale on s�abnie. Traci tempo. Chcemy pchn�� go naprz�d, a on si� opiera.</p><p>��Mo�e wy�wiadcz� mu przys�ug�, je�li ka�� panu si� wypcha�.</p><p>��Ju� mi pomog�a�. Mo�esz pom�c bardziej. Napisz do niego.</p><p>��Prosz� obieca�, �e nie wytnie pan nic z tego, co napisz�.</p><p>��Nie mog� ci tego obieca�.</p><p>��Wi�c nie mamy o czym rozmawia�.</p><p>��Nie ma problemu. Sam napisz� ten list. Wykorzystamy twoje, �eby uchwyci� styl pisania. Prosta sprawa.</p><p>��Chc� go zobaczy�.</p><p>��Pierwsz� przepustk� dostanie, kiedy b�dzie mia� osiemna�cie lat.</p><p>��Powiedzia� mu pan, �e kiedy b�dzie mia� dwana�cie.</p><p>��Zmienili�my przepisy.</p><p>��Czemu mam panu pomaga�?</p><p>��Nie mnie. Pom� jemu. Czy to ma znaczenie, �e pomo�esz przy okazji i nam?</p><p>��Co za straszne rzeczy robicie z nim tam, na g�rze?</p><p>Graff parskn��.</p><p>��Valentine, moja male�ka, straszne rzeczy maj� si� dopiero zacz��.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Ender przeczyta� cztery linijki listu, zanim si� zorientowa�, �e to nie od kt�rego� z �o�nierzy ze Szko�y Bojowej. Nadszed� zwyk�� drog� � otrzyma� wiadomo�� CZEKA POCZTA, kiedy w��czy� komputer. Przeczyta� cztery linijki, potem przeskoczy� na koniec i sprawdzi� podpis. Nast�pnie wr�ci� do pocz�tku i skuli� si� na pos�aniu, odczytuj�c s�owa.</p><empty-line/><cite><p>ENDER. TE DRANIE NIE PRZEPU�CI�Y �ADNEGO MOJEGO LISTU A� DO TERAZ. PISA�AM ZE STO RAZY, A TY PEWNIE MY�LA�E�, �E WCALE. ALE PISA�AM. NIE ZAPOMNIA�AM O TOBIE. PAMI�TAM O TWOICH URODZINACH. PAMI�TAM WSZYSTKO. MO�E NIEKT�RZY MY�L�, �E KIEDY JESTE� �O�NIERZEM, JESTE� TERAZ OKRUTNY I TWARDY I LUBISZ KRZYWDZI� LUDZI, JAK MARINES NA WIDEO. ALE JA WIEM, �E TO NIEPRAWDA, �E WCALE NIE JESTE� JAK SAM-WIESZ-KTO. ON TERAZ WYDAJE SI� MILSZY, ALE W �RODKU DALEJ JEST �WI�SKIM DRANIEM. MO�ESZ UDAWA� TWARDZIELA, ALE MNIE NIE OSZUKASZ. WCI�� JAKO� WIOS�UJ� W STARYM CZUJ NIE.</p><p>KOCHAM CI�, INDYCZKU</p><text-author>VAL</text-author></cite><cite><p>NIE ODPISUJ. PEWNIE B�D� PSYCHOALANIZOWA� TW�J LIST.</p></cite><empty-line/><p>List wyra�nie zosta� napisany z pe�n� aprobat� nauczycieli. Nie ulega�o jednak w�tpliwo�ci, �e pisa�a go Yal. S�owo �psychoalanizowa�, okre�lenie ��wi�ski dra� na Petera, przypomnienie �artu, kiedy wymawiali cz�no jak �czuj no� � wszystkie te drobiazgi, o kt�rych wiedzia�a tylko Val.</p><p>A jednak by�o ich zbyt wiele, jak gdyby kto� chcia� si� upewni�, �e Ender uwierzy w autentyczno�� listu. Po co mieliby si� tak stara�, gdyby rzeczywi�cie by� prawdziwy?</p><p>Zreszt� i tak nie jest. Nawet gdyby pisa�a go w�asn� krwi�, nie by�by prawdziwy, bo to oni kazali go napisa�. Pisa�a wcze�niej i nie przepu�cili �adnego z jej list�w. Tamte mog�y by� autentyczne, ale ten by� pisany na ich pro�b�, by� cz�ci� ich manipulacji.</p><p>Zn�w poczu� rozpacz. Teraz jednak zna� jej pow�d. Wiedzia�, czego tak bardzo nienawidzi. Nie kierowa� swym w�asnym �yciem. To oni wszystko kontrolowali. Oni dokonywali wybor�w. Jemu pozosta�a tylko gra i nic wi�cej. Wszystko inne nale�a�o do nich, do ich przepis�w, plan�w, lekcji i program�w. Tylko podczas bitwy m�g� ruszy� w t� albo w tamt� stron�. Jedyne, co si� liczy�o, jedyne co by�o pi�kne i prawdziwe, to jego wspomnienie Valentine, osoby, kt�ra kocha�a go, zanim przyst�pi� do gry, kocha�a niezale�nie od tego, czy trwa�a wojna z robalami. A oni mu j� zabrali i przeci�gn�li na swoj� stron�. Teraz by�a jedn� z nich.</p><p>Nienawidzi� ich i ich gier. Nienawidzi� tak mocno, �e zap�aka� czytaj�c pisany na zlecenie list Yal. Inni ch�opcy z Armii Feniksa zauwa�yli to i odwr�cili wzrok. Ender Wiggin p�acze? To by�o niepokoj�ce. Dzia�o si� co� strasznego. Najlepszy �o�nierz wszystkich armii le�y na pos�aniu i p�acze. W sali panowa�a g��boka cisza.</p><p>Ender skasowa� list, usun�� go z pami�ci, po czym uruchomi� gr� fantasy. Nie wiedzia�, czemu tak mu zale�y, by zagra�, by dotrze� na Koniec �wiata, ale nie traci� czasu. Dopiero p�yn�c na chmurze ponad jesiennymi barwami sielankowego �wiata, dopiero wtedy zrozumia�, co nienawidzi� najbardziej w li�cie Val. Ten list m�wi� tylko o Peterze. O tym, jak zupe�nie nie jest podobny do Petera. S�owa, kt�re m�wi�a tak cz�sto tul�c go i uspokajaj�c, gdy dr�a� z l�ku, w�ciek�o�ci i odrazy, kiedy Peter znowu si� nad nim zn�ca�. Niczego wi�cej w tym li�cie nie by�o.</p><p>O to w�a�nie j� prosili. Ci dranie wiedzieli o tym, i wiedzieli o Peterze w lustrze w komnacie na zamku, wiedzieli o wszystkim i Val by�a dla nich jeszcze jednym narz�dziem potrzebnym, by go kontrolowa�, jeszcze jedn� sztuczk� w grze. Dink mia� racj�, to oni s� wrogami, nie kochaj� niczego i o nic nie dbaj�. Nie mia� ju� ochoty robi� tego, czego od niego chcieli, nic nie mia� zamiaru dla nich robi�. Posiada� tylko jedno naprawd� w�asne wspomnienie, jedn� dobr� my�l, a oni przeorali j� razem z reszt� gnoju. Sko�czy� z nimi, nie zamierza� gra� dalej.</p><p>Jak zawsze, w�� czeka� w komnacie na wie�y odwijaj�c si� z dywanu na pod�odze. Tym razem jednak Ender nie zgni�t� go pod butem. Tym razem chwyci� go w r�ce, przykl�kn�� i delikatnie, bardzo delikatnie przysun�� rozwart� paszcz� w�a do swoich ust. I poca�owa� go.</p><p>Nie chcia� tego robi�. Mia� zamiar pozwoli�, by w�� uk�si� go w warg�. A mo�e zamierza� zje�� w�a �ywcem, tak jak Peter z lustra, z pokrwawion� brod� i ogonem stercz�cym jeszcze z ust. Zamiast tego jednak z�o�y� poca�unek.</p><p>W�� w jego r�kach pogrubia� i wygi�� si� w inny kszta�t, ludzki. To by�a Valentine, kt�ra poca�owa�a go w odpowiedzi.</p><p>W�� nie m�g� by� Valentine. Zabija� go zbyt cz�sto, by teraz mia� si� okaza� jego siostr�. Zbyt cz�sto po�era� go Peter, by Ender m�g� znie�� my�l, �e przez ca�y czas by�a to Valentine.</p><p>Czy w�a�nie to planowali, kiedy pozwolili mu przeczyta� list? Nic go to nie obchodzi�o.</p><p>Podnios�a si� z pod�ogi komnaty na wie�y i podesz�a do lustra. Ender kaza� swojej postaci tak�e wsta� i i�� za ni�. Razem stan�li przed tafl�, lecz teraz zamiast okrutnego odbicia Petera zobaczy� w niej smoka i jednoro�ca. Wyci�gn�� r�k� i dotkn�� zwierciad�a, a �ciana rozpad�a si�, ods�aniaj�c szerokie, prowadz�ce w d� schody pokryte dywanem i wiwatuj�cy, ha�a�liwy t�um. Razem, rami� w rami�, on i Valentine ruszyli przed siebie. �zy stan�y mu w oczach, �zy rado�ci, �e wyrwa� si� wreszcie z celi na Ko�cu �wiata. I przez te �zy nie zauwa�y�, �e wszyscy w t�umie mieli twarz Petera. Wiedzia� tylko, �e gdziekolwiek p�jdzie w tym �wiecie, Valentine b�dzie przy nim.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Valentine otworzy�a list, kt�ry poda�a jej dr Lineberry. �Droga Valentine� � przeczyta�a. �Wyra�amy ci szczere podzi�kowanie i wdzi�czno�� za tw�j wk�ad w wysi�ek wojenny. Niniejszym zawiadamiamy, �e przyznano ci Gwiazd� Orderu Ligi Ludzko�ci Pierwszej Klasy, najwy�sze odznaczenie wojskowe, jakie mo�e otrzyma� osoba cywilna. Niestety, bezpiecze�stwo MF nie pozwala, by przed zako�czeniem bie��cych operacji og�osi� ten fakt publicznie. Chcieliby�my jednak poinformowa� ci�, �e twoje dzia�ania zosta�y uwie�czone ca�kowitym sukcesem. Z wyrazami szacunku, genera� Shimon Levy, Strategos.�</p><p>Kiedy przeczyta�a list dwa razy, dr Lineberry wyj�a jej go z r�ki.</p><p>��Otrzyma�am instrukcje, by pozwoli� ci go przeczyta�, a potem zniszczy�.</p><p>Wyj�a z szuflady zapalniczk� i podpali�a papier. Zap�on�� jasno w popielniczce.</p><p>��Dobre czy z�e wiadomo�ci? � spyta�a.</p><p>��Sprzeda�am swojego brata � odpar�a Valentine. � I teraz mi za to zap�acili.</p><p>��To troch� melodramatyczne, nie s�dzisz?</p><p>Valentine wysz�a nie odpowiadaj�c. Tej nocy Demostenes opublikowa� zjadliw� krytyk� praw ograniczaj�cych przyrost populacji. Ludzie powinni mie� tyle dzieci, ile zechc�, a nadwy�k� ludno�ci nale�y wysy�a� na inne planety, by ludzko�� rozprzestrzeni�a si� w galaktyce tak szeroko, �e �adna katastrofa, �adna inwazja nie mog�aby zagrozi� zniszczeniem ludzkiej rasy. �Najwspanialszy tytu�, jaki mo�e przys�ugiwa� dziecku � pisa� Demostenes � to <emphasis>Trzeci</emphasis>.�</p><p>Dla ciebie, Ender, powtarza�a pisz�c.</p><p>Peter �mia� si� zachwycony, gdy czyta� tekst.</p><p>��Teraz poruszy�a� wszystkich. Musz� zwr�ci� na ciebie uwag�. Trzeci! Wspania�y tytu�! Och, bywasz czasem przewrotna.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 10</p><p><emphasis>Smok</emphasis></p></title><p><emphasis>��Ju�?</emphasis></p><p><emphasis>��Tak s�dz�.</emphasis></p><p><emphasis>��To musi by� rozkaz, pu�kowniku Graff. Armie nie ruszaj� z miejsca dlatego, �e dow�dca m�wi: �S�dz�, �e czas atakowa�.</emphasis></p><p><emphasis>��Nie jestem dow�dc�. Jestem nauczycielem ma�ych dzieci.</emphasis></p><p><emphasis>��Panie pu�kowniku, przyznaj�, �e nie zgadza�em si� z panem. Przyznaj�, �e stawa�em okoniem, ale uda�o si�, wszystko posz�o dok�adnie tak, jak pan zaplanowa�. Przez ostatnie kilka tygodni Ender by� nawet� nawet�</emphasis></p><p><emphasis>��Szcz�liwy.</emphasis></p><p><emphasis>��Zadowolony. Radzi sobie znakomicie. Jego umy�l jest sprawny, rozgrywki prowadzi znakomicie. Wprawdzie jest miody, ale nigdy jeszcze nie mieli�my tu ch�opaka lepiej nadaj�cego si� na dow�dc�. Zwykle dostaj� armi�, kiedy maj� jedena�cie lat, ale on jest w szczytowej formie, cho� ma dziewi�� i p�l.</emphasis></p><p><emphasis>��Owszem. Tylko przez chwil� zastanawia�em si�, jak nazwa� cz�owieka, kt�ry leczy za�amane dziecko, przynajmniej cz�ciowo, tylko po to, �eby zaraz rzuci� je z powrotem do walki. Taki drobny, osobisty dylemat moralny. Prosz� nie zwraca� na to uwagi. By�em zm�czony.</emphasis></p><p><emphasis>��Ratujemy �wiat, pami�ta pan?</emphasis></p><p><emphasis>��Prosz� go wezwa�.</emphasis></p><p><emphasis>��Robimy to, co konieczne, pu�kowniku Graff.</emphasis></p><p><emphasis>��Daj spok�j, Anderson, po prostu umierasz z ciekawo�ci, jak on sobie poradzi z tymi wszystkimi nieuczciwymi grami, kt�re kaza�em ci przygotowa�.</emphasis></p><p><emphasis>��To obrzydliwe, co pan�</emphasis></p><p><emphasis>��Taki ju� ze mnie obrzydliwy facet. Nie oszukujmy si�, majorze. Jeste�my szumowinami tej ziemi. Ja te� umieram z ciekawo�ci, co on z tym zrobi. W ko�cu nasze �ycie zale�y od tego, jak sobie poradzi. Nie?</emphasis></p><p><emphasis>��Chyba nie zaczyna pan u�ywa� slangu tych ch�opc�w?</emphasis></p><p><emphasis>��Prosz� go wezwa�, majorze. Zrzuc� tylko list� do jego zbioru i w��cz� mu system zabezpiecze�. To, co z nim robimy, nie jest do ko�ca takie �le. Zn�w b�dzie mia� troch� odosobnienia.</emphasis></p><p><emphasis>��Chcia� pan powiedzie�: izolacji.</emphasis></p><p><emphasis>��Samotno�� w�adzy. Dalej, niech go pan zawo�a.</emphasis></p><p><emphasis>��Tak jest, sir. Za pi�tna�cie minut b�dziemy u pana.</emphasis></p><p><emphasis>��Na razie. Tak jest sir, tajest sir, tajessir. Mam nadziej�, �e dobrze si� bawi�e�. Mam nadziej�, �e by�o ci przyjemnie, bardzo przyjemnie by� szcz�liwym, Ender. Mo�e po raz ostatni w �yciu. Pozw�l, ch�opcze, wujaszek Graff ma co� dla ciebie.</emphasis></p><empty-line/><p>Ender od pierwszej chwili wiedzia�, o co chodzi. Wszyscy oczekiwali, �e wcze�nie zostanie dow�dc�. Mo�e nie a� <emphasis>tak</emphasis> wcze�nie, ale w ko�cu prowadzi� w tabeli od trzech lat, w punktacji nikt nawet si� do niego nie zbli�y�, a wieczorne treningi cieszy�y si� najwy�szym presti�em w ca�ej szkole. Niekt�rzy zastanawiali si� nawet, czemu nauczyciele tak d�ugo zwlekaj�.</p><p>Ciekaw by�, kt�r� armi� mu przydziel�. Trzech dow�dc�w, w tym Petra Arkanian, mia�o wkr�tce zako�czy� szkolenie. Nie liczy� na Armi� Feniksa. Nikomu si� jeszcze nie uda�o dowodzi� t� sam� armi�, w kt�rej s�u�y� w chwili otrzymania awansu.</p><p>Anderson zabra� go najpierw do nowej kwatery. To rozstrzyga�o spraw� � tylko komendanci mieli prywatne kabiny. Potem kaza� wzi�� miar� na nowe mundury i kombinezony. Ender zajrza� w formularz, �eby sprawdzi�, jak nazywa si� jego armia.</p><p>Smok. Tak zosta�o tam napisane. Ale nie by�o �adnej Armii Smoka.</p><p>��Nigdy nie s�ysza�em o Armii Smoka � powiedzia�.</p><p>��To dlatego, �e nie istnieje od czterech lat.</p><p>Skasowali�my t� nazw�, bo powsta� przes�d na jej temat. Podobno �adna Armia Smoka w ca�ej historii Szko�y Bojowej nie wygra�a nawet jednej trzeciej swoich gier. Ale to pewnie �art.</p><p>��Wi�c dlaczego znowu j� tworzycie?</p><p>��Mamy kup� mundur�w, z kt�rymi trzeba co� zrobi�.</p><p>Siedz�cy za biurkiem Graff wydawa� si� grubszy i bardziej zm�czony ni� ostatnim razem, kiedy Ender go widzia�. Wr�czy� Enderowi jego hak, niewielkie urz�dzenie, dzi�ki kt�remu dow�dca podczas �wicze� m�g� si� porusza�, jak chcia�. Wiele razy w czasie wieczornych trening�w Ender marzy� o tym, by m�c korzysta� z haka zamiast odbija� si� od �cian. Dosta� przyrz�d teraz, kiedy umia� radzi� sobie bez niego.</p><p>��Dzia�a tylko podczas planowych zaj�� �wiczebnych � poinformowa� go Anderson.</p><p>Oznacza�o to � poniewa� Ender zamierza� prowadzi� dodatkowe treningi � �e nie zawsze b�dzie m�g� u�ywa� haka. Wyja�nia�o te�, czemu wielu dow�dc�w nie urz�dza�o takich pozaplanowych �wicze�. U/ale�nili si� od swoich hak�w, kt�re na dodatkowych zaj�ciach nie dzia�a�y. Je�li sad/iii, �e to urz�dzenie gwarantuje im autorytet i pos�usze�stwo �o�nierzy, tym bardziej unikali pracy bez niego. Dzi�ki temu b�d� mia� przewag� przynajmniej nad cz�ci� przeciwnik�w, pomy�la� Ender.</p><p>Wyg�aszaj�c oficjaln� mow� Graff wydawa� si� znudzony i oboj�tn\.</p><p>Dopiero pod koniec okaza� troch� zaanga�owania.</p><p>��Zdecydowali�my si� na pewne niezwyk�e rozwi�zanie � o�wiadczy�. � Chyba nie b�dziesz mia� nic przeciwko temu. Sformowali�my Armi� Smoka przy�pieszaj�c przej�cie do niej ekwiwalentu pe�nej grupy startowej i blokuj�c awans kilku starszych uczni�w. S�dz�, �e b�dziesz zadowolony ze swoich �o�nierzy. Mam nadziej�, �e tak b�dzie, poniewa�, otrzymujesz zakaz transfer�w.</p><p>���adnych zamian? � zdziwi� si� Ender. Wymieniaj�c si� mi�dzy sob� dow�dcy wzmacniali swoje s�abe punkty.</p><p>���adnych. Widzisz, od trzech lat prowadzisz te swoje dodatkowe zaj�cia. Masz wielu zwolennik�w. Dobrzy �o�nierze b�d� wywiera� nacisk na swoich dow�dc�w, �eby przej�� pod twoj� komend�. Dajemy ci armi�, kt�ra z czasem mo�e zwyci�a�. Nie pozwolimy, by� nieuczciwie zyska� przewag�.</p><p>��A je�li dostan� �o�nierza, z kt�rym po prostu nie potrafi� si� dogada�?</p><p>��Dogadaj si� z nim � Graff przymkn�� oczy. Anderson wsta� i rozmowa by�a sko�czona.</p><p>Smok dosta� barwy szar�, pomara�czow�, szar�; Ender przebra� si� w skafander, po czym ruszy� za �wietln� nitk�, a� do koszar, gdzie mia�a zamieszka� jego armia. Ch�opcy ju� czekali i kr�cili si� przy wej�ciu. Ender natychmiast obj�� dowodzenie.</p><p>��Zaj�� pos�ania wed�ug starsze�stwa. Weterani z ty�u, najm�odsi z przodu.</p><p>Odwraca� zwyczajowy porz�dek i wiedzia� o tym. Nie mia� zamiaru powtarza� b��du innych dow�dc�w, kt�rzy nigdy nie widywali nowych �o�nierzy, poniewa� ci zawsze byli z ty�u.</p><p>Kiedy zajmowali pos�ania wed�ug dat przybycia do Szko�y, Ender przeszed� po sali tam i z powrotem. Prawie trzydziestu �o�nierzy by�o ca�kiem nowych, prosto z grup startowych, bez �adnego do�wiadczenia w bitwie. Kilku nawet m�odszych ni� zwykle � ci ko�o drzwi wydawali si� �a�o�nie mali. Pomy�la�, �e tak w�a�nie musia� go widzie� Bonzo Madrid. kiedy zjawi! si� w jego armii. Ale Bonzo musia� sobie radzi� z jednym tylko nieletnim �o�nierzem.</p><p>�aden z weteran�w nie nale�a� do elitarnej grupy �wiczeniowej Endera. Nikt z nich nie by� nawet dow�dc� plutonu. W�a�ciwie ani jeden nie by� starszy od Endera, co oznacza�o, �e nawet ci weterani mieli za sob� najwy�ej osiemna�cie miesi�cy s�u�by. Kilku nie rozpozna�, tak ma�o si� wyr�niali.</p><p>Naturalnie, oni znali Endera, jako �e by� najpopularniejszym �o�nierzem w szkole. Paru, jak zauwa�y�, patrzy�o na niego z niech�ci�.</p><p>Przynajmniej tyle dla mnie zrobili, �e �aden z moich �o�nierzy nie jest starszy ode mnie, pomy�la�.</p><p>Gdy ka�dy mia� ju� swoje pos�anie, Ender poleci� im w�o�y� skafandry i przygotowa� si� do �wicze�.</p><p>��Jeste�my w planie na rano, treningi zaraz po �niadaniu. Formalnie macie godzin� wolnego mi�dzy �niadaniem a zaj�ciami. Zobacz�, jak z tym b�dzie, kiedy si� przekonam, co potraficie.</p><p>Po trzech minutach kaza� wszystkim wyj��, cho� wielu nie by�o jeszcze ubranych.</p><p>��Ale ja jestem go�y! � zawo�a� kt�ry� z ch�opc�w.</p><p>��Nast�pnym razem ubieraj si� szybciej. Macie trzy minuty od rozkazu do opuszczenia sali. To w tym tygodniu. W przysz�ym b�d� dwie minuty. Biegiem!</p><p>Nied�ugo ca�a szko�a b�dzie opowiada� dowcipy o Armii Smoka, kt�ra jest tak t�pa, �e musi trenowa� ubieranie si�.</p><p>Pi�ciu ch�opc�w by�o zupe�nie nagich i biegn�c przez korytarze ci�gn�li za sob� kombinezony. Niewielu tylko zd��y�o ubra� si� do ko�ca. Mijaj�c otwarte drzwi klas zwracali powszechn� uwag�. Na pewno �aden si� wi�cej nie sp�ni.</p><p>W korytarzu prowadz�cym do sali treningowej Ender kaza� im biega� tam i z powrotem, szybko, tak, �eby si� spocili. Tymczasem ci, kt�rzy byli nago, zd��yli si� ubra�. Potem doprowadzi� ich do g�rnych drzwi, otwieraj�cych si� na �rodku �ciany tak, jak w prawdziwej grze. Kaza� im skaka� w g�r�, chwyta� za klamry na suficie i z ich pomoc� wlatywa� do sali.</p><p>��Zbi�rka na przeciwnej �cianie � poleci�. � Wszystko tak, jak w ataku na bram� nieprzyjaciela.</p><p>Chcia�, by pokazali, co potrafi�, skacz�c czw�rkami przez wrota. Prawie �aden z nich nie umia� dolecie� do celu w linii prostej, a kiedy dotarli ju� do �ciany, tylko kilku zdo�a�o si� zatrzyma� czy cho�by kontrolowa� odbicie.</p><p>Ostatni z ch�opc�w by� bardzo ma�y, wyra�nie najm�odszy. Nie mia� szans, by dosi�gn�� uchwytu na suficie.</p><p>��Mo�esz u�y� bocznej klamry � pozwoli� Ender.</p><p>��Wypchaj si� � odpar� ch�opiec. Odbi� si� z ca�ej si�y, ko�cami palc�w musn�� uchwyt i wpad� przez bram� bez �adnej kontroli, wiruj�c w trzech kierunkach r�wnocze�nie. Ender nie m�g� si� zdecydowa�, czy polubi� dzieciaka za to, �e nie korzysta� z u�atwie�, czy raczej zirytowa� si� jego brakiem dyscypliny.</p><p>W ko�cu wszyscy stan�li w szeregu pod przeciwleg�� �cian�. Ender zauwa�y�, �e bez wyj�tku ustawili si� g�owami w kierunku, jaki w korytarzu by� �g�r��. �wiadomie wi�c chwyci� klamr� na tym, co traktowali jako pod�og� i zawis� g�ow� w d�.</p><p>��Dlaczego stoicie do g�ry nogami, �o�nierze? � zapyta�. Kilku z nich zacz�o si� odwraca�.</p><p>��Baczno��! � Znieruchomieli. � Pyta�em, dlaczego stoicie do g�ry nogami!</p><p>Nikt nie odpowiedzia�.</p><p>��Zapyta�em, dlaczego ka�dy z was ma nogi w powietrzu i g�ow� skierowan� w d�?</p><p>��Sir � odwa�y� si� wreszcie kt�ry�. � W takim kierunku opuszczali�my korytarz.</p><p>��A niby jak� to robi r�nic�? Jakie ma znaczenie kierunek ci��enia w korytarzu? Czy b�dziemy walczy� w korytarzu? Czy mamy tutaj grawitacj�?</p><p>��Nie, sir. Nie, sir.</p><p>��Mo�ecie zapomnie� o grawitacji, zanim jeszcze przekroczycie bram�. Dawne ci��enie znika, kasuje si�. Jasne? Niewa�ne, w kt�r� stron� dzia�a, kiedy podchodzicie do drzwi. Macie pami�ta� o jednym: nieprzyjacielska brama jest na dole. Wasze stopy wskazuj� bram� wroga. G�ra to tam, gdzie jest wasza brama. P�noc jest tam, po�udnie tam, wsch�d tam, a zach�d� gdzie?</p><p>Pokazali.</p><p>��Tego si� spodziewa�em. Jedyne, co opanowali�cie, to proces eliminacji, a to tylko dlatego, �e mo�na go dokonywa� w toalecie. Co to by� za cyrk? To ma by� szereg? To mia� by� lot? Jazda, wszyscy startuj� i robi� zbi�rk� na suficie. Ju�! Rusza� si�!</p><p>Tak, jak oczekiwa�, spora cz�� �o�nierzy instynktownie wybi�a si� nie w stron� bramy, ale ku �cianie, kt�r� Ender okre�li� jako p�noc � w kierunku, w kt�rym na korytarzu by�a g�ra. Oczywi�cie szybko zauwa�yli pomy�k�, ale by�o za p�no. Musieli czeka�, a� b�d� mogli odbi� si� od �ciany.</p><p>Tymczasem Ender dzieli� ich w my�lach na bardziej i mniej bystrych. Najmniejszy z ch�opc�w, ten, kt�ry jako ostatni skaka� z korytarza, teraz jako pierwszy dotar� do w�a�ciwej �ciany i wyhamowa� zr�cznie.</p><p>Mieli racj� awansuj�c go. Poradzi sobie bez trudu. By� czupurny i buntowniczy, poza tym w�ciek�y, �e znalaz� si� w�r�d tych, kt�rym Ender kaza� biega� nago po korytarzach.</p><p>��Ty! � zawo�a� Ender wskazuj�c go palcem. � Gdzie jest d�?</p><p>��Tam, gdzie brama nieprzyjaciela � pad�a szybka odpowied�, jakby ch�opak m�wi�: dobra, dobra, przejd�my do wa�niejszych spraw.</p><p>��Jak ci na imi�, ma�y?</p><p>���o�nierz ma na imi� Groszek, sir.</p><p>��Ze wzgl�du na wzrost czy rozmiar m�zgu? � ch�opcy zachichotali nie�mia�o. � No dobra, Groszek, widz�, �e sobie radzisz. A teraz s�uchajcie mnie wszyscy. Ka�dy, kto wchodzi przez t� bram�, ma du�� szans�, �e zostanie trafiony. Dawniej mia�o si� dziesi��, dwadzie�cia sekund rezerwy. Dzisiaj, je�li nie znajdziecie si� w �rodku zanim pojawi si� przeciwnik, jeste�cie zamro�eni. Co si� dzieje, kiedy zostajecie zamro�eni?</p><p>��Nie mo�na si� ruszy� � odezwa� si� jeden z ch�opc�w.</p><p>��Zamro�enie to w�a�nie oznacza � odpar� Ender. � Ale co si� wtedy z wami dzieje?</p><p>To w�a�nie Groszek, wcale niespeszony, odpowiedzia� rozs�dnie:</p><p>��Leci si� wtedy w tym samym kierunku co na pocz�tku. Z szybko�ci�, jak� si� mia�o w chwili trafienia.</p><p>��Zgadza si�. Wy pi�ciu, tam na ko�cu, rusza�! Zaskoczeni, ch�opcy spogl�dali na siebie niepewnie. Ender kasowa� ich po kolei.</p><p>��Nast�pna pi�tka, rusza�!</p><p>Ruszyli. Ender zamrozi� ich tak�e, ale lecieli dalej w stron� �ciany. Pierwszych pi�ciu unosi�o si� bezw�adnie w pobli�u g��wnej grupy.</p><p>��Sp�jrzcie na tych tak zwanych �o�nierzy � powiedzia� Ender. � Dow�dca kaza� im rusza�, a teraz patrzcie tylko. S� zamro�eni i to w�a�nie tutaj, gdzie mog� przeszkadza�. Za to tamci, poniewa� ruszyli zgodnie z rozkazem, zostali trafieni w dole, gdzie blokuj� drogi natarcia i utrudniaj� nieprzyjacielowi obserwacj�. S�dz�, �e przynajmniej pi�ciu z was zrozumia�o, o co chodzi�o w tej lekcji. Nie w�tpi�, �e w tej pi�tce jest Groszek. Zgadza si�, Groszek?</p><p>Groszek nie odpowiedzia� od razu-. Ender patrzy� na niego tak d�ugo, a� mrukn��:</p><p>��Zgadza si�, sir.</p><p>��Wi�c o co chodzi�o?</p><p>��Kiedy �ka�� ci rusza�, ruszaj szybko, bo kiedy zlodowaciejesz, b�dziesz lata� po sali zamiast przeszkadza� w operacjach swojej w�asnej armii.</p><p>��Doskonale. Przynajmniej jeden z was rozumie t� rozgrywk�.</p><p>Ender widzia�, jak w �o�nierzach narasta niech��; poznawa� to po tym, jak si� poruszaj�, jak patrz� na siebie i unikaj� wzroku Groszka. Czemu to robi�? Co ma wsp�lnego bycie dobrym dow�dc� z wystawianiem tego ma�ego wszystkim pozosta�ym na cel? Czy m�g� mu to robi� tylko dlatego, �e tak w�a�nie post�powali z nim? Mia� ch�� odwo�a� swoje kpiny, przekona� wszystkich, �e ten dzieciak bardziej ni� ktokolwiek inny potrzebuje pomocy i przyja�ni. Tyle, �e � oczywi�cie � nie m�g� tego zrobi�. Nie pierwszego dnia. Pierwszego dnia nawet jego pomy�ki musia�y si� wydawa� cz�ci� genialnego planu.</p><p>Ender przyci�gn�� si� hakiem bli�ej �ciany i wskaza� na jednego z ch�opc�w.</p><p>��Wyprostuj si� � poleci�. Obr�ci� ch�opca w powietrzu tak, by skierowa� go stopami w stron� grupy. Kiedy tamten spr�bowa� si� poruszy�, skasowa� go. Inni roze�miali si�.</p><p>��W co mo�esz go trafi�? � spyta� Ender ch�opca stoj�cego na wprost zamro�onego �o�nierza.</p><p>��W�a�ciwie tylko w stopy.</p><p>��A ty? � zwr�ci� si� do jego s�siada.</p><p>��Widz� jego korpus.</p><p>��A ty?</p><p>��W ca�e cia�o � odpowiedzia� ch�opak stoj�cy dalej w szeregu.</p><p>��Stopy nie s� zbyt du�e. Nie daj� dostatecznej os�ony � odepchn�� zamro�onego z drogi. Potem zgi�� nogi w kolanach, jakby kl�ka� w powietrzu i zamrozi� je. Nogawki kombinezonu zesztywnia�y natychmiast, nie pozwalaj�c na zmian� pozycji.</p><p>Ender przekr�ci� si� tak, �e kl�cza� ponad swymi �o�nierzami.</p><p>��Co widzicie? � zapyta�.</p><p>��O wiele mniej � odpowiedzieli. Ender wsun�� miotacz mi�dzy nogi.</p><p>��Ja widz� doskonale � oznajmi� i zacz�� kasowa� jednego po drugim. � Powstrzymajcie mnie! � zawo�a�. � Spr�bujcie mnie trafi�!</p><p>Uda�o im si�, ale zd��y� unieruchomi� trzeci� cz�� grupy. Potem u�y� haka, by rozmrozi� siebie i wszystkich pozosta�ych.</p><p>��A teraz � zacz�� � w jakim kierunku le�y brama nieprzyjaciela?</p><p>��Na dole!</p><p>��A w jakiej pozycji macie atakowa�?</p><p>Cze�� zacz�a t�umaczy�, ale Groszek odpowiedzia� odskakuj�c od �ciany z podkurczonymi nogami, prosto ku bramie nieprzyjaciela, strzelaj�c bez przerwy.</p><p>Przez chwil� Ender mia� ochot� krzykn�� na niego, ukara� w jaki� spos�b; zaraz jednak si� opanowa�, st�umi� nieprzyjazny odruch. Czemu mia�by si� gniewa� na tego ma�ego?</p><p>��Czy tylko Groszek wie, jak si� to robi?</p><p>Natychmiast ca�a armia ruszy�a do przodu strzelaj�c z miotaczy trzymanych mi�dzy nogami i krzycz�c ile si� w p�ucach. Mo�e przyj�� taka chwila, pomy�la� Ender, kiedy dok�adnie takiej strategii b�d� potrzebowa�: czterdziestu rozwrzeszczanych ch�opc�w w szale�czym ataku.</p><p>Kiedy wszyscy byli ju� po przeciwnej stronie, Ender kaza� im, wszystkim na raz, zaatakowa� siebie. Tak, pomy�la�. Ca�kiem nie�le. Dali mi niewy�wiczon� armi�, bez jednego dobrego �o�nierza, ale przynajmniej nie band� g�upc�w. Mog� co� z nimi zrobi�.</p><p>Ustawili si� znowu, roze�miani i podnieceni. Wtedy Ender zacz�� w�a�ciwe zaj�cia. Poleci� im pozamra�a� nogi w pozycji podkurczonej.</p><p>��Do czego przydaj� si� wam nogi? W walce.</p><p>��Do niczego � odpowiedzieli niekt�rzy.</p><p>��Groszek tak nie uwa�a � stwierdzi� Ender.</p><p>��Do tego, �eby odpycha� si� od �cian.</p><p>��Bardzo dobrze.</p><p>Inni zacz�li protestowa�, �e odpychanie od �cian to poruszanie si�, a nie walka.</p><p>��Nie ma walki bez ruchu � o�wiadczy� Ender. Ch�opcy umilkli i nienawidzili Groszka troch� mocniej. � Czy z zamro�onymi nogami potraficie odpycha� si� od �cian?</p><p>Nikt nie odwa�y� si� odpowiedzie�. Bali si� b��du.</p><p>��Groszek?</p><p>��Nigdy nie pr�bowa�em, ale mo�e gdyby stan�� twarz� do �ciany, a potem zgi�� w pasie�</p><p>��Dobrze, ale nie tak. Patrzcie na mnie. Jestem odwr�cony plecami do �ciany. Poniewa� kl�cz�, stopy jej dotykaj�. Zwykle przy odbiciu pchacie stopami w d� i ca�e cia�o wyci�ga si� z ty�u jak str�czek grochu. Zgadza si�?</p><p>�miech.</p><p>��Z zamro�onymi nogami wykorzystuj� w�a�ciwie t� sam� technik�, wyrzucam biodra i uda, tyle �e teraz do ty�u odchylaj� si� stopy i ramiona. Kiedy odlatuj�, ca�e cia�o jest zwarte i nie ci�gnie si� z ty�u. Patrzcie.</p><p>Wypchn�� biodra do przodu i odskoczy� od �ciany; natychmiast ustabilizowa� pozycj� tak, by podkurczone nogi mie� pod sob�. Wyl�dowa� na kolanach, przewr�ci� si� na plecy i odbi� w innym kierunku.</p><p>��Spr�bujcie mnie trafi�! � krzykn��. Zacz�� wirowa� lec�c mniej wi�cej r�wnolegle do �ciany, przy kt�rej stali jego �o�nierze. To wirowanie uniemo�liwia�o trafienie go ci�g�ym promieniem.</p><p>Rozmrozi� skafander i hakiem podci�gn�� si� z powrotem.</p><p>��Popracujemy nad tym przez pierwsze p� godziny. Wy�wiczycie sobie mi�nie, o kt�rych istnieniu nawet nie wiedzieli�cie. Nauczycie si� u�ywa� n�g jako tarczy i kontrolowa� ruchy tak, �eby�cie mogli wirowa�. Na bliskich dystansach nic to nie daje, ale z daleka nie mog� wam nic zrobi�, kiedy si� kr�cicie. Promie� miotacza musi pada� przez chwil� w to samo miejsce, a to niemo�liwe przy szybkich obrotach. A teraz zamrozi� si� i do roboty.</p><p>��Czy wyznaczysz nam strefy? � spyta� kt�ry�. � Nie, nie wyznacz�. Chc�, �eby�cie si� zderzali, �eby�cie potrafili sobie z tym radzi� w ka�dych okoliczno�ciach. Chyba, �e b�dziemy �wiczy� w formacjach. Wtedy pewnie ka�� si� wam zderza� celowo. A teraz, rusza� si�!</p><p>Kiedy to powiedzia�, ruszyli.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Ender wyszed� z sali jako ostatni. Zosta� d�u�ej, by pom�c najs�abszym w opanowaniu techniki. Mieli dobrych nauczycieli, ale przyszli prosto z grup startowych i brakowa�o im do�wiadczenia. Zupe�nie sobie nie radzili, gdy trzeba by�o wykonywa� dwie albo trzy rzeczy na raz. Dobrze im sz�y odbicia z zamro�onymi nogami, nie mieli problem�w przy manewrowaniu w powietrzu, ale wystartowa� w jednym kierunku, strzela� w drugim, odskoczy� od �ciany i strzela� we w�a�ciw� stron� � to ca�kowicie przekracza�o ich mo�liwo�ci. �wiczenia, �wiczenia i jeszcze raz �wiczenia � w tej chwili Ender nie m�g� robi� nic innego. Strategia i walka w szyku to pi�kna rzecz, ale na nic si� nie przyda, je�li �o�nierze nie potrafi� si� zachowa� podczas bitwy.</p><p>Musia� przygotowa� swoj� armi� ju�. Wcze�nie zosta� dow�dc�, a nauczyciele zmieniali regu�y, nie pozwalali na zamiany, nie dali mu ani jednego weterana wysokiej klasy. Nie mia� gwarancji, �e odczekaj� zwyczajowe trzy miesi�ce, zanim po�l� go do bitwy.</p><p>Dobrze, �e przynajmniej wieczorami Alai i Shen pomog� mu trenowa� tych nowych.</p><p>Nie wyszed� jeszcze z korytarza prowadz�cego do sali treningowej, gdy nagle znalaz� si� twarz� w twarz z ma�ym Groszkiem. Groszek wygl�da� na zagniewanego. Ender nie chcia�, by ju� teraz wynik�y jakie� problemy.</p><p>��Cze��, Groszek.</p><p>��Cze��, Ender.</p><p>Chwila milczenia.</p><p>��<emphasis>Sir</emphasis> � powiedzia� cicho Ender.</p><p>��Wiem, do czego zmierzasz, Ender, sir, i ostrzegam ci�.</p><p>��Ostrzegasz?</p><p>��Mog� by� twoim najlepszym �o�nierzem, ale nie zaczynaj ze mn�.</p><p>��Bo co?</p><p>��Bo b�d� twoim najgorszym �o�nierzem. Jedno albo drugie.</p><p>��A czego si� spodziewasz? Przytulania i buzi na dobranoc? � teraz Ender zaczyna� wpada� w gniew. Groszek nie przej�� si� tym.</p><p>��Chc� dosta� pluton.</p><p>Ender podszed� bli�ej i spojrza� w d�, prosto w jego oczy.</p><p>��A dlaczego mia�bym ci da� pluton?</p><p>��Bo wiedzia�bym, co z nim robi�.</p><p>��Nietrudno jest wiedzie�, co robi� z plutonem. Trudno jest ich sk�oni�, �eby to w�a�nie robili. Dlaczego �o�nierze mieliby wykonywa� rozkazy takiego ma�ego dupka?</p><p>��S�ysza�em, �e kiedy� na ciebie te� tak wo�ali. S�ysza�em, �e Bonzo robi to nadal.</p><p>��Zada�em pytanie, �o�nierzu.</p><p>��Zdob�d� autorytet, je�li nie b�dziesz mi przeszkadza�.</p><p>��Ja ci pomagam � u�miechn�� si� Ender.</p><p>��Jak diabli � burkn�� Groszek.</p><p>��Nikt by ci� nie zauwa�y�, najwy�ej po to, �eby si� u�ali� nad takim maluchem. Dzi�ki mnie dzisiaj wszyscy ci� zauwa�yli. B�d� obserwowa� ka�dy tw�j ruch. �eby zdoby� ich szacunek, wystarczy tylko by� najlepszym.</p><p>��Wi�c nie mam nawet szansy, �eby si� nauczy�, zanim mnie oceni�.</p><p>��Biedny dzidziu�. S� dla ciebie niedobrzy � Ender delikatnie pchn�� Groszka na �cian�. � Powiem ci, jak zdoby� pluton. Udowodnij mi, �e wiesz co robi� jako �o�nierz. Udowodnij, �e potrafisz wykorzystywa� w bitwie innych �o�nierzy. A potem udowodnij, �e kto� chce i�� za tob� do walki. Wtedy dostaniesz sw�j pluton. Ale ani chwili wcze�niej.</p><p>Groszek u�miechn�� si�.</p><p>��To uczciwe. Je�eli naprawd� tak post�pisz, zostan� dow�dc� plutonu w ci�gu miesi�ca.</p><p>Ender chwyci� go za prz�d kombinezonu i przycisn�� do �ciany.</p><p>��Je�li m�wi�, �e co� zrobi�, to znaczy, �e to w�a�nie zrobi�.</p><p>Groszek u�miecha� si� tylko. Ender pu�ci� go i odszed�. W swojej kabinie po�o�y� si� na ��ku. Dr�a� ca�y. Co on wyprawia? Pierwszy trening, a ju� zn�ca si� nad innymi jak Bonzo. I Peter. Pomiata lud�mi. Wybiera jakiego� malucha, �eby inni mieli kogo nienawidzi�. Obrzydliwe. Powtarza wszystko to, czego nie cierpia� u dow�dcy.</p><p>Czy to le�y w ludzkiej naturze, �e zawsze stajesz si� podobny do swojego pierwszego dow�dcy? Je�li tak, to lepiej ju� teraz si� wycofa�. Raz za razem analizowa� wszystko, co robi� podczas pierwszych �wicze� swojej nowej armii. Dlaczego nie m�g� si� zachowywa� tak, jak w czasie zaj�� wieczornych? Tam nie wydawa� rozkaz�w, jedynie czyni� sugestie. Ale w armii to niemo�liwe. Jego nieformalna grupa nie musia�a si� uczy�, jak trzyma� si� razem i ufa� sobie w czasie walki. Nie musia�a natychmiast wykonywa� rozkaz�w.</p><p>Gdyby zechcia�, m�g�by znale�� si� na przeciwnym ko�cu, by� tak niedba�y i niekompetentny jak Ross Nos. M�g�by pope�nia� grupie b��dy, w ka�dej sytuacji. Musia� utrzymywa� dysycyplin�, a to oznacza�o wymaganie � i wymuszanie � natychmiastowego, pe�nego pos�usze�stwa. Chcia� stworzy� dobrze wyszkolon� armi�, musia� wi�c powtarza� i jeszcze raz powtarza� kolejne elementy �wicze�, cho�by �o�nierze byli pewni, �e opanowali wszystkie techniki. Tak d�ugo, a� odpowiednie reakcje stan� si� ca�kowicie naturalne, by nie musieli o nich my�le�.</p><p>Ale co to ma wsp�lnego z Groszkiem? Dlaczego przyczepi� si� do najmniejszego, najs�abszego i prawdopodobnie najbardziej inteligentnego z ch�opc�w? Czemu wobec niego zachowywa� si� tak, jak tamci dow�dcy, kt�rymi pogardza�?</p><p>Potem przypomnia� sobie, �e to wszystko nie zacz�o si� od dow�dc�w. Zanim Ross i Bonzo potraktowali go ze wzgard�, by�a izolacja w grupie startowej. I ta te� nie zacz�a si� od Bernarda. To Graff.</p><p>To nauczyciele robili takie rzeczy. I wcale nie przypadkowo. Teraz Ender widzia� to wyra�nie. Na tym polega�a ich strategia. Graff �wiadomie pr�bowa� odizolowa� go od reszty ch�opc�w, uniemo�liwi� pr�by zbli�enia. Teraz Ender zaczyna� si� domy�la�, po co to robi�. Nie po to, by grupa by�a zgrana, ale po to, by j� podzieli�. Graff odseparowa� Endera, by zmusi� go do walki. By udowodni� nie to, �e umie sobie radzi�, ale �e jest najlepszy ze wszystkich. Tylko w ten spos�b m�g� zdoby� przyja�� i szacunek. Dzi�ki temu sta� si� lepszym �o�nierzem, ale te� by� samotny, zal�kniony, niespokojny i nieufny. I mo�e te cechy tak�e czyni�y go lepszym �o�nierzem.</p><p>Tak w�a�nie post�puje z Groszkiem. Rani go, �eby sta� si� jak najlepszym �o�nierzem. �eby musia� walczy�, nigdy nie zazna� spokoju, nigdy nie by� pewien, co zdarzy si� za chwil�, zawsze got�w na wszystko, zdolny do improwizacji, zdecydowany zwyci�y� niezale�nie od okoliczno�ci. Sprawia te�, �e cierpi. Dlatego przydzielili go do Endera. �eby by� taki sam. �eby Groszek, kiedy doro�nie, by� starcem.</p><p>A Ender? Czy kiedy doro�nie, b�dzie podobny do Graffa? Gruby, zgorzknia�y, zimny, manipuluj�cy �yciem ma�ych ch�opc�w tak, by opu�cili t� fabryk� jako genera�owie i admira�owie doskonali, gotowi poprowadzi� flot� w obronie ojczyzny? Przyjemno�ci Graffa to przyjemno�ci w�adcy marionetek. A� do chwili, kiedy zdarzy si� �o�nierz, kt�ry potrafi wi�cej ni� inni. Tego nie mo�na znie��. To niszczy symetri�. Trzeba wtedy �ci�gn�� go na d�, z�ama�, wyizolowa�, zniszczy�, a� zacznie robi� to, co wszyscy.</p><p>To w�a�nie zrobi�em dzisiaj tobie, Groszek, pomy�la�. Tak post�pi�em. Ale b�d� ci� obserwowa�, ze wsp�czuciem, kt�rego by� we mnie nie podejrzewa�. A kiedy nadejdzie w�a�ciwy czas przekonasz si�, �e jestem twoim przyjacielem, a ty sta�e� si� �o�nierzem, jakim zawsze chcia�e� by�.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Tamtego popo�udnia Ender nie poszed� na lekcje. Le�a� na ��ku i spisywa� opinie o ka�dym z ch�opc�w w jego armii, wszystko to, co robili dobrze i to, nad czym trzeba b�dzie popracowa�. Na wieczornych �wiczeniach mia� zamiar porozmawia� z Alai. Razem na pewno wymy�l� metod� szybkiego nauczenia ch�opc�w tego, co musieli opanowa�. Przynajmniej nie b�dzie sam.</p><p>Kiedy jednak dotar� wieczorem do sali treningowej, gdy inni jeszcze jedli, zobaczy�, �e czeka na niego major Andersen.</p><p>��Zmieni�y si� pewne regu�y, Ender. Od tej chwili tylko �o�nierze tej samej armii mog� wsp�lnie trenowa� w czasie wolnym. Tym samym sale s� dost�pne wy��cznie wed�ug planu. Po dzisiejszych �wiczeniach nast�pne przypadaj� ci za cztery dni.</p><p>��Nikt inny nie prowadzi dodatkowych trening�w.</p><p>��Teraz ju� tak, Ender. Teraz, kiedy dowodzisz w�asn� armi�, nie chc�, by ich ch�opcy z tob� trenowali. To chyba oczywiste. Dlatego prowadz� w�asne �wiczenia.</p><p>��Zawsze by�em w innej armii ni� oni. A jednak przysy�ali mi �o�nierzy.</p><p>��Wtedy nie by�e� dow�dc�.</p><p>��Dosta�em zupe�nych ��todziob�w, sir.</p><p>��Masz paru weteran�w.</p><p>���aden nie jest dobry.</p><p>��Do Szko�y trafiaj� tylko wybitni. Zr�b z nich dobrych �o�nierzy, Ender.</p><p>��Potrzebuj� Alai i Shena, �eby�</p><p>��Czas ju�, �eby� dor�s� i zacz�� dzia�a� samodzielnie. Nie potrzebujesz, �eby inni ch�opcy trzymali ci� za r�k�. Jeste� dow�dc�, wiec zachowuj si� jak dow�dca.</p><p>Wymijaj�c Andersena Ender ruszy� do sali treningowej. Zatrzyma� si� w drzwiach i obejrza�.</p><p>��Je�li wieczorne treningi odbywaj� si� teraz wed�ug oficjalnego planu, to czy b�d� m�g� u�ywa� haka? � zapyta�. Czy�by Andersen si� u�miechn��? Nie, to niemo�liwe.</p><p>��Zobaczymy.</p><p>Ender odwr�ci� si� i wszed� do sali. Wkr�tce potem zjawili si� ch�opcy z jego armii. Nikt wi�cej. Mo�e Andersen czeka� w pobli�u, by zatrzyma� wszystkich ch�tnych, a mo�e ca�a szko�a ju� wiedzia�a, �e nieoficjalne wieczorne treningi Endera dobieg�y ko�ca.</p><p>�wiczenia si� uda�y, wiele osi�gn��, ale pod koniec czu� si� zm�czony i samotny. Do ciszy nocnej zosta�o jeszcze p� godziny. Nie m�g� odwiedzi� koszar swojej armii � dawno ju� si� przekona�, �e dow�dca powinien trzyma� si� z daleka, dop�ki nie ma wa�nego powodu do wizyty. Ch�opcy musz� czasem mie� spok�j, musz� odpocz��, gdy nikt nie s�ucha, by ich chwali� lub wykpiwa�, zale�nie od tego, co robi�, m�wi� i my�l�.</p><p>Poszed� wi�c do sali gier, gdzie kilku ch�opc�w sp�dza�o swoje p� godziny wolnego. Rozstrzygali jakie� zak�ady albo pr�bowali poprawi� wyniki. �adna z gier nie wyda�a si� Enderowi ciekawa, mimo to zagra� w jedn� � prost�, animowan� zabaw� wymy�lon� dla Starter�w. Znudzony, ignorowa� cel rozgrywki i wykorzystywa� ma�� figurk� gracza do badania ba�niowego �wiata gry.</p><p>��W ten spos�b nigdy nie wygrasz. Ender u�miechn�� si�.</p><p>��Brakowa�o mi ciebie na treningu, Alai.</p><p>��By�em. Ale umie�cili twoj� armi� w osobnej sali. Wygl�da na to, �e jeste� teraz wa�ny i nie mo�esz si� bawi� z ma�ymi ch�opcami.</p><p>��Jeste� o ca�y �okie� wy�szy ode mnie.</p><p>���okie�! Czy Pan kaza� ci zbudowa� ark�, albo co? Czy po prostu jeste� w takim archaicznym nastroju?</p><p>��Nie archaicznym, tylko wyrafinowanym. Tajemniczy, przebieg�y, chytry. St�skni�em si� za tob�, ty obrzezany draniu.</p><p>��Czy�by� nie wiedzia�? Jeste�my teraz wrogami. Nast�pnym razem, kiedy spotkamy si� w bitwie, spuszcz� ci lanie.</p><p>�artowa� jak zwykle, lecz teraz by�a to prawda. Alai zachowywa� si� tak, jakby to wszystko by�o zabaw� i Ender poczu� uk�ucie b�lu po stracie przyjaciela, silniejsze, gdy pomy�la�, �e Alai naprawd� cierpi tak ma�o, jak to okazuje.</p><p>��Spr�buj � odpar�. � Nauczy�em ci� wszystkiego, co umiesz. Ale nie wszystkiego, co ja umiem.</p><p>��Zawsze wiedzia�em, �e co� przed nami ukrywasz, Ender. Milczenie. Mi� Endera na ekranie znalaz� si� w k�opotach. Wszed� na drzewo.</p><p>��Nie ukrywa�em, Alai. Niczego.</p><p>��Wiem. Ja te� nie.</p><p>��Salaam, Alai.</p><p>��Niestety, to ju� niemo�liwe.</p><p>��Co?</p><p>��Pok�j. To w�a�nie oznacza salaam. Pok�j z tob�.</p><p>Te s�owa zbudzi�y echo wspomnie�. G�os matki, czytaj�cy cicho, kiedy by� jeszcze bardzo ma�y. Nie my�lcie, �e przyby�em, by zes�a� pok�j na ziemi�. Nie przynosz� pokoju, ale miecz. Ender wyobra�a� sobie matk� przebijaj�c� zakrwawionym rapierem Petera Straszliwego i te s�owa wraz z obrazem g��boko zapad�y mu w pami��.</p><p>W ciszy zgin�� nied�wiadek. To by�a s�odka �mier�, przy wt�rze zabawnej melodyjki. Ender odwr�ci� si�, lecz Alai ju� odszed�. Poczu� si� tak, jakby utraci� cz�stk� samego siebie, wewn�trzny zaczep, utrzymuj�cy jego odwag� i pewno�� siebie. Z Alai, bardziej nawet ni� z Shenem, odczuwa� jedno�� tak mocno, �e s�owo my pojawia�o si� na ustach �atwiej ni� ja.</p><p>Lecz Alai pozostawi� co� po sobie. Ender le�a� w ��ku na wp� drzemi�c i czu� wargi Alai na policzku, s�ysza� s�owo pok�j. Poca�unek, s�owo i pok�j wci�� mia� w sobie. Jest si� tylko tym, co si� pami�ta. Alai jest jego przyjacielem we wspomnieniach tak wyra�nych, �e nie mog� mu go odebra�. Jak Valentine, najwyra�niejsze ze wszystkich wspomnie�.</p><p>Nast�pnego dnia spotka� Alai w korytarzu, przywitali si�, podali sobie r�ce, rozmawiali, ale obaj wiedzieli, �e mi�dzy nimi wyr�s� mur. Mo�na go b�dzie zburzy�, kiedy� w przysz�o�ci, ale na razie ��czy�y ich tylko korzenie, si�gaj�ce pod murem tak g��boko, �e nie do wyrwania.</p><p>Najstraszniejsza jednak by�a my�l, �e muru nie da si� zburzy�, �e w g��bi serca Alai cieszy si� z rozstania, �e jest got�w zosta� przeciwnikiem Endera. Teraz, gdy nie mogli ju� by� razem, oddalili si� od siebie niesko�czenie daleko i to, co kiedy� zdawa�o si� pewne i nienaruszalne, teraz by�o delikatne i kruche. Od chwili rozstania Alai b�dzie kim� obcym, z w�asnym �yciem, kt�re nie b�dzie cz�ci� Endera. A to znaczy, �e kiedy si� spotkaj�, nie b�d� ju� si� znali.</p><p>Ta my�l pogr��y�a go w smutku. Nie rozp�aka� si� jednak. Te rzeczy by�y ju� poza nim. Kiedy zmienili Valentine w kogo� obcego, kiedy zrobili z niej narz�dzie, od tamtego dnia nic nie mog�o ju� zmusi� Endera do p�aczu. By� tego pewien.</p><p>Pe�en smutku i gniewu postanowi�, �e b�dzie do�� silny, by ich pokona� � nauczycieli, jego wrog�w.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 11</p><p><emphasis>Veni, vidi, vici</emphasis></p></title><p><emphasis>��Nie m�wi pan chyba powa�nie o tym rozk�adzie walk.</emphasis></p><p><emphasis>��Owszem, tak.</emphasis></p><p><emphasis>��Dosta� armi� dopiero trzy i p� tygodnia temu.</emphasis></p><p><emphasis>��T�umaczy�em przecie�, �e wykonali�my symulacj� komputerow� i mamy prognoz� wynik�w. Prosz� spojrze�, co, wed�ug komputera, zrobi Ender.</emphasis></p><p><emphasis>��Chcemy go czego� nauczy�, a nie doprowadza� do za�amania nerwowego.</emphasis></p><p><emphasis>��Komputer zna go lepiej ni� my.</emphasis></p><p><emphasis>��Komputer jest tak�e znany ze swojego mi�osierdzia.</emphasis></p><p><emphasis>��Je�li chcia� pan okazywa� mi�osierdzie, to czemu nie poszed� pan do klasztoru?</emphasis></p><p><emphasis>��A to niby nie jest klasztor?</emphasis></p><p><emphasis>��Tak b�dzie najlepiej dla Ender a. Dzi�ki temu w pe�ni zrealizuje swoje mo�liwo�ci.</emphasis></p><p><emphasis>��Mia�em nadziej�, �e damy mu dwa lata na stanowisku dow�dcy. Zwykle planujemy im bitwy co dwa tygodnie, zaczynaj�c po trzech miesi�cach. Tym razem chyba pan przesadzi�.</emphasis></p><p><emphasis>��A mamy dwa lata?</emphasis></p><p><emphasis>��No dobrze. Po prostu wyobrazi�em sobie Endera za rok. Zupe�ny wrak, zu�yty do ko�ca. Poniewa� zosta� zmuszony, by zrobi� wi�cej, ni� ktokolwiek inny by�by w stanie.</emphasis></p><p><emphasis>��Przekazali�my komputerowi, �e naszym najwy�szym priorytetem jest zachowanie przez obiekt u�yteczno�ci po zako�czeniu programu szkolenia.</emphasis></p><p><emphasis>��No tak� je�li b�dzie u�yteczny�</emphasis></p><p><emphasis>��Prosz� nie zapomina�, pulkowniku Graff, �e w�a�nie pan poleci� mi przygotowa� to wszystko. Mimo moich protest�w.</emphasis></p><p><emphasis>��Wiem. Ma pan racj�. Nie powinienem pana obci��a� w�asnymi rozterkami moralnymi. Ale m�j zapa�, by po�wi�ca� te dzieciaki dla zbawienia ludzko�ci, zaczyna s�abn��. Polemarcha rozmawia� z Hegemonem. Rosyjski wywiad martwi si�, �e jacy� obywatele zaczynaj� ju� dyskutowa� w sieci, jak wykorzysta� MF dla zniszczenia Uk�adu Warszawskiego, kiedy pokonamy roboli.</emphasis></p><p><emphasis>��Troch� to przedwczesne.</emphasis></p><p><emphasis>��To szale�stwo. Wolno�� s�owa to jedno, ale �eby nara�a� istnienie Ligi, rozbudzaj�c jakie� nacjonalistyczne fobie� i dla takich ludzi, kr�tkowzrocznych samob�jc�w, pchamy Endera na kra�ce ludzkiej wytrzyma�o�ci�</emphasis></p><p><emphasis>��S�dz�, �e nie docenia pan Endera.</emphasis></p><p><emphasis>��A ja si� boj�, �e pan nie docenia g�upoty reszty ludzko�ci. Czy naprawd� jeste�my absolutnie pewni, �e powinni�my wygra� t� wojn�?</emphasis></p><p><emphasis>��Sir, takie stwierdzenia to zdrada.</emphasis></p><p><emphasis>��Tylko wisielczy humor.</emphasis></p><p><emphasis>��Ma�o zabawny. Kiedy chodzi o r obal�, nic�</emphasis></p><p><emphasis>��Nic nie jest zabawne. Tak, wiem.</emphasis></p><empty-line/><p>Ender Wiggin le�a� na pos�aniu i wpatrywa� si� w sufit. Od kiedy zosta� dow�dc�, nie sypia� d�u�ej ni� pi�� godzin na dob�. �wiat�a jednak gas�y o 22.00 i zapala�y si� dopiero o 6.00. Czasami, mimo ciemno�ci, pracowa� na komputerze, wyt�aj�c oczy, by odczyta� co� z ekranu; zwykle jednak wpatrywa� si� w niewidoczny sufit i my�la�.</p><p>Albo nauczyciele mimo wszystko zrobili mu przys�ug�, albo by� lepszym komendantem, ni� mu si� wydawa�o. Niewielka grupa weteran�w, maj�cych w poprzednich armiach fataln� opini�, u niego przekszta�ci�a si� w zesp� doskona�ych dow�dc�w. Tak doskona�ych, �e zamiast zwyk�ych czterech pluton�w utworzy� pi��, ka�dy z dow�dc� i zast�pc�; zreszt� nikt nie zosta� bez funkcji. Ender prowadzi� �wiczenia w o�mioosobowych plutonach i czteroosobowych p�plutonach, tak �e jego armia mog�a wykonywa� nawet dziesi�� r�nych manewr�w r�wnocze�nie. Nikt inny nie pr�bowa� jeszcze takiego podzia�u, ale on nie zamierza� powtarza� tego, co kto� robi� ju� wcze�niej. Wi�kszo�� komendant�w trenowa�a manewry grupowe, podporz�dkowane strategii ca�ej armii. Ender post�powa� inaczej: jego plutonowi wykorzystywali swe niewielkie jednostki do osi�gni�cia wyznaczonych cel�w. Bez �adnej pomocy, samotnie, zdani na w�asn� inicjatyw�. Po tygodniu zarz�dzi� ju� �wiczebne bitwy � ostre starcia, po kt�rych wszyscy byli straszliwie zm�czeni. Wiedzia� jednak, �e po nieca�ym miesi�cu musztry jego armia by�a potencjalnie najlepsz�, jaka kiedykolwiek bra�a udzia� w grze.</p><p>Czy nauczyciele to zaplanowali? Czy wiedzieli, �e daj� mu niedo�wiadczonych, ale znakomitych �o�nierzy? Czy dosta� tych trzydziestu Starter�w, niekt�rych jeszcze zupe�nie ma�ych, w�a�nie dlatego, �e mali ch�opcy szybciej si� ucz� i szybciej my�l�? A mo�e ka�da grupa by�aby zdolna do tego samego, pod warunkiem, �e mia�aby dow�dc�, kt�ry wiedzia�, czego chce od swojej armii i potrafi� nauczy� �o�nierzy, by to w�a�nie robili?</p><p>Endera m�czy�y te problemy, poniewa� nie wiedzia�, czy psuje szyki nauczycielom, czy mo�e spe�nia ich oczekiwania.</p><p>Jednego by� pewien: �e niecierpliwie czeka na bitw�. Zwykle armie potrzebowa�y trzech miesi�cy praktyki, poniewa� �o�nierze musieli opanowa� dziesi�tki trudnych manewr�w. Oni byli ju� gotowi. Chcieli walczy�.</p><p>Drzwi otworzy�y si� w ciemno�ci. Ender nas�uchiwa�. Szuranie st�p.</p><p>Potem cichy trzask zamykanych drzwi.</p><p>Zsun�� si� na pod�og� i przeczo�ga� przez dwa metry dziel�ce ��ko od drzwi. Znalaz� pasek papieru. Naturalnie, nie m�g� przeczyta�, co tam napisano, ale wiedzia�: bitwa. To mi�o z ich strony. Zamawia, a oni dostarczaj�.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Kiedy zapali�y si� �wiat�a, Ender mia� ju� na sobie skafander Armii Smoka. Natychmiast wybieg� na korytarz i o 6.01 by� przy wej�ciu do koszar.</p><p>��Rozgrywamy bitw� z Armi� Kr�lika o 7.00. Zrobimy ma�� rozgrzewk� w normalnym ci��eniu. Rozebra� si� i biegiem do sali gimnastycznej. Zabierzcie skafandry. Prosto stamt�d przechodzimy do sali bojowej.</p><p>A �niadanie?</p><p>��Nie chc�, �eby kto� rzyga� w czasie walki. Czy mo�na si� przynajmniej wysiusia�?</p><p>��Najwy�ej po dekalitrze.</p><p>�miali si�. Ci, kt�rzy nie sypiali nago, rozebrali si� szybko; potem wszyscy zwin�li skafandry i lekkim truchtem pobiegli do sali. Ender dwa razy przegoni� ich przez tor przeszk�d, nast�pnie podzieli� na grupy, �wicz�ce na zmian� na trapezie, �aweczkach i materacach.</p><p>��Nie przem�czajcie si�. Wystarczy, je�li si� rozbudzicie.</p><p>Nie musia� si� o to martwi�. Byli w �wietnej formie, sprawni i szybcy, a przede wszystkim podnieceni nadchodz�c� bitw�. Kilku zacz�o si� si�owa� � sala gimnastyczna, zwykle nudna i nieciekawa, wobec nadchodz�cej bitwy sta�a si� nagle miejscem zabaw i �miechu. Ch�opcy odczuwali pewno�� siebie, typow� dla tych, kt�rzy jeszcze nie walczyli, a s�dz�, �e s� gotowi. Dlaczego nie mieli tak s�dzi�? Byli gotowi. I on tak�e.</p><p>O 6.40 kaza� im si� ubra�. Potem udzieli� wskaz�wek dow�dcom pluton�w i ich zast�pcom.</p><p>��Armia Kr�lika to w wi�kszo�ci weterani, ale Carn Carby zosta� ich komendantem dopiero pi�� miesi�cy temu. Nigdy nie walczy�em pod jego dow�dztwem. By� �wietnym �o�nierzem, a Armia Kr�lika od paru lat zajmuje niez�� pozycje w tabeli. Ale pewnie b�d� walczy� w szyku, wi�c nie ma si� czym martwi�.</p><p>O 6.50 poleci� wszystkim po�o�y� si� i odpr�y�. O 6.56 wstali i pobiegli korytarzem, prowadz�cym do sali bojowej. Od czasu do czasu Ender podskakiwa�, by dotkn�� palcami sufitu, a ch�opcy skakali za nim, staraj�c si� trafi� w to samo miejsce. Nitka w ich kolorach zboczy�a w lewo; Armia Kr�lika ju� wcze�niej skr�ci�a na prawo. O 6.58 stan�li przed bram�.</p><p>Plutony ustawi�y si� w pi�ciu kolumnach. A i E czeka�y gotowe, by z�apa� boczne uchwyty i skoczy� w obie strony. B i D mia�y u�y� r�wnoleg�ych klamer sufitowych i wystartowa� w g�r�. Pluton C powinien chwyci� pr�g bramy i rzuci� si� w d�.</p><p>G�ra, d�, prawo, lewo. Ender sta� z przodu, pomi�dzy kolumnami, by nie blokowa� drogi.</p><p>��Gdzie le�y brama przeciwnika? � rzuci�, by ich przeorientowa�.</p><p>Na dole, odpowiedzieli ze �miechem. W tym momencie g�ra sta�a si� p�noc�, d� po�udniem, prawo i lewo wschodem i zachodem.</p><p>Szara �ciana przed nimi znikn�a i zobaczyli sal� bojow�. G�ra nie by�a ciemna, ale i nie jasna � lampy �wieci�y po�ow� mocy, tworz�c p�mrok. Z daleka widzieli bram� przeciwnika i �wiate�ka skafandr�w, wsuwaj�ce si� ju� do wn�trza. Ender poczu� satysfakcj�. Wszyscy wyci�gn�li wnioski z b��du Bonza i z tego, jak niew�a�ciwie wykorzysta� Endera Wiggina. Skakali przez bram� od razu i mo�na by�o najwy�ej okre�li� formacj�, jakiej u�yj�. Dow�dcy nie mieli czasu na zastanowienie. Ender postanowi� si� nie spieszy�, zaufa� swoim �o�nierzom, �e potrafi� walczy� z zamro�onymi nogami, gdyby zbyt p�no znale�li si� w sali.</p><p>Oceni� zarys pomieszczenia; zauwa�y� znajom�, otwart� kratownic�, typow� dla wi�kszo�ci wczesnych bitew i podobn� do drabinek w parku; w przestrzeni rozmieszczono sze�� czy siedem gwiazd. By�o ich wystarczaj�co du�o i na dostatecznie wysuni�tach pozycjach, by op�aca�o sieje zdobywa�.</p><p>��Rozproszy� si� wok� najbli�szych gwiazd � poleci� Ender. � C spr�buje prze�lizn�� si� po �cianie. Je�li si� uda, A i E ruszaj� za nim. Je�li nie, zdecyduj�, co dalej. B�d� przy D. Idziemy.</p><p>Wszyscy �o�nierze wiedzieli, co si� dzieje, ale taktyka walki zale�a�a wy��cznie od dow�dc�w pluton�w. Nawet czekaj�c na instrukcje Endera byli sp�nieni nie wi�cej ni� o dziesi�� sekund. Armia Kr�lika na swoim ko�cu sali wykonywa�a ju� jaki� z�o�ony taniec.</p><p>We wszystkich armiach, w jakich dot�d s�u�y� Ender, w tej chwili musia�by si� martwi�, czy razem ze swoim plutonem zajmuje w�a�ciwe miejsce w szyku. Teraz on i jego ludzie my�leli wy��cznie o tym, by omin�� formacj� przeciwnika, opanowa� gwiazdy i k�ty sali, a potem rozbi� tamtych na rozproszone, zdezorientowane grupki. Nawet po nieca�ych czterech tygodniach wsp�lnych trening�w, ten spos�b walki wydawa� si� jedyn� inteligentn�, jedyn� mo�liw� metod�. Ender odczuwa� niemal zdumienie, �e Armia Kr�lika nie poj�a jeszcze, jak beznadziejnie jest op�niona.</p><p>Pluton C przesuwa� si� po �cianie, kieruj�c w stron� przeciwnik�w podkurczone kolana. Zwariowany Tom, ich dow�dca, najwidoczniej poleci� swoim ludziom zamrozi� w�asne nogi. W p�mroku by� to znakomity pomy�, poniewa� o�wietlone skafandry ciemnia�y w punktach trafienia. Dzi�ki temu �o�nierze byli mniej widoczni. Ender musia� pochwali� Toma.</p><p>Armia Kr�lika zdo�a�a odeprze� atak plutonu C, ale wcze�niej Zwariowany Toni i jego ch�opcy przetrzebili ich porz�dnie. Zamrozili z tuzin wrog�w, zanim wycofali si� na pozycj� za gwiazd�. Lecz gwiazda znajdowa�a si� na ty�ach formacji Kr�lik�w, a to oznacza�o, �e b�d� �atwym celem.</p><p>Ha� Tzu, zwany powszechnie Kant Zup�, by� dow�dc� plutonu D. Pospiesznie prze�lizn�� si� przez brzeg gwiazdy do miejsca, gdzie czeka� Ender.</p><p>��Mo�e by przeskoczy� na p�noc i kl�kn�� im na g�owach?</p><p>��Dzia�aj � odpar� Ender. � Ja wezm� B na po�udnie, �eby ich zaj�� od ty�u.</p><p>��A i E powoli na �ciany! � krzykn��.</p><p>Przesun�� si� po gwie�dzie stopami w prz�d, zaczepi� palce o kraw�d�, odskoczy� do g�rnej �ciany, po czym odbi� si� w d�, do gwiazdy plutonu E. Po chwili prowadzi� ich ju� do po�udniowej �ciany. Odbili si� niemal r�wnocze�nie, by wyl�dowa� za dwoma gwiazdami, bronionymi przez �o�nierzy Carna Carby�ego. Przypomina�o to krojenie mas�a gor�cym no�em. Armia Kr�lika przesta�a istnie�, pozosta�o tylko ko�cowe wymiatanie. Ender rozbi� plutony na p�plutony, by przeszuka� wszystkie zakamarki i znale�� �o�nierzy przeciwnika, kt�rzy byli jeszcze cali, lub tylko trafieni. Po trzech minutach dow�dcy pluton�w zameldowali, �e sala jest czysta. Tylko jeden z ch�opc�w Endera by� ca�kowicie zamro�ony � z plutonu C, kt�ry wzi�� na siebie ca�� si�� uderzenia wroga. Wi�kszo�� zosta�a trafiona, na og� w nogi, cz�sto w�asnymi strza�ami. Og�lnie rzecz bior�c, wszystko potoczy�o si� lepiej, ni� Ender oczekiwa�.</p><p>Pozwoli� dow�dcom pluton�w pe�ni� honory przy bramie-czterech przy�o�y�o he�my do rog�w, a Zwariowany Tom przeszed� przez wrota. Komendanci brali do tego �o�nierzy, kt�rzy byli zdolni do ruchu; Ender m�g� wyznaczy� w�a�ciwie ka�dego. Dobra bitwa.</p><p>Rozb�ys�y �wiat�a i sam major Andersen wszed� przez bramk� nauczycieli na po�udniowym ko�cu sali. Wygl�da� bardzo powa�nie, gdy podawa� Enderowi nauczycielski hak, tradycyjnie wr�czany zwyci�zcy. Ch�opiec rozmi�kczy� najpierw skafandry w�asnych �o�nierzy i ustawi� ich w szyku, a dopiero potem rozmrozi� przeciwnik�w. Chcia�, by jego ludzie wygl�dali godnie i po wojskowemu, gdy Carn Garby i Armia Kr�lika odzyskaj� zdolno�� ruchu. Mog� przeklina� i k�ama�, ale b�d� pami�tali, �e ich zniszczyli. Niewa�ne, co powiedz�; inni �o�nierze i inni dow�dcy zobacz� prawd� w ich oczach. Te oczy maj� ich widzie� w r�wnym szyku, zwyci�skich i prawie bez strat po pierwszej bitwie. Wkr�tce ca�a Szko�a b�dzie zna� Armi� Smoka.</p><p>Rozmro�ony Carn Garby natychmiast pogratulowa� Enderowi. Mia� dwana�cie lat i zosta� dow�dc� w swym ostatnim roku w szkole. Nie by� wi�c zarozumia�y jak ci, kt�rzy dostaj� armi� rok wcze�niej. Zapami�tam to, pomy�la� Ender, kiedy mnie kto� pokona. Trzeba zachowa� godno�� i wyrazi� uznanie temu, kto na to zas�u�y�. Wtedy pora�ka nie przynosi wstydu. Ender mia� nadziej�, �e niezbyt cz�sto b�dzie musia� to robi�.</p><p>Anderson zwolni� Armi� Smoka, gdy Kr�liki wysz�y ju� bram� zdobyt� przez ch�opc�w Endera. Dopiero po nich Ender wyprowadzi� swoich �o�nierzy. Smuga �wiat�a pod drzwiami powiedzia�a im, gdzie znajdzie si� d�, gdy powr�ci ci��enie. Wszyscy l�dowali lekko. Potem ustawili si� w korytarzu.</p><p>��Jest 7.15 � oznajmi� Ender. � To znaczy, �e macie jeszcze pi�tna�cie minut na �niadanie. Potem czekam na was w sali treningowej.</p><p>S�ysza�, jak szepcz� do siebie: daj spok�j, wygrali�my, trzeba to uczci�. No dobrze, zgodzi� si�.</p><p>��Dow�dca zezwala rzuca� w siebie jedzeniem przy �niadaniu.</p><p>Cieszyli si�, krzyczeli, a potem Ender rozkaza� rozej�� si� i rusza� biegiem do koszar. Zatrzyma� jeszcze dow�dc�w pluton�w, by ich poinformowa�, �e na porannych �wiczeniach nie oczekuje nikogo przed 7.45, a sesja potrwa kr�cej, �eby ch�opcy mieli czas si� wyk�pa�. P� godziny na �niadanie i brak czasu na prysznic po walce � regu�y nadal by�y ostre, ale �agodniejsze w por�wnaniu z pocz�tkowym kwadransem. A Ender wola�, �eby wiadomo�� o dodatkowym czasie wolnym przekazali dow�dcy pluton�w � niech ch�opcy wiedz�, �e od nich pochodz� ulgi, surowo�� za� cechuje komendanta. To zwi��e ich jeszcze mocniej.</p><p>Nie jad� �niadania. Nie by� g�odny. Zamiast tego poszed� do �azienki i stan�� pod prysznicem. Skafander w�o�y� do oczyszczalni, by by� got�w, gdy sko�czy k�piel. Wymy� si� dwa razy, po czym pozwoli�, by woda sp�ywa�a bez ko�ca po jego ciele. Woda kr��y�a w obiegu zamkni�tym. Niech wszyscy dzisiaj wypij� odrobin� mojego potu. Dali mu niewy�wiczon� armi�, a on zwyci�y� i to wcale nie o w�os. Zwyci�y�, maj�c tylko sze�ciu zamro�onych i unieruchomionych. Przekonaj� si�, jak d�ugo inni dow�dcy b�d� pr�bowa� walki w szyku, gdy si� dowiedz�, ile mo�na dokona� stosuj�c elastyczn� strategi�.</p><p>Unosi� si� w �rodku sali treningowej, gdy zacz�li si� pojawia� jego �o�nierze. Naturalnie, �aden si� do niego nie odezwa�. Wiedzieli, �e sam zacznie m�wi�, gdy b�dzie got�w. Nie wcze�niej.</p><p>Kiedy wszyscy byli ju� na miejscach, Ender zaczepi� si� hakiem przed nimi i spojrza� uwa�nie.</p><p>��Niez�a pierwsza bitwa � zaczai, a ch�opcy poruszyli si�. Pr�bowali wznie�� okrzyk �Smoki! Smoki!�, ale uspokoi� ich szybko. � Armia Smoka poradzi�a sobie z Armi� Kr�lika. Ale nieprzyjaciel nie zawsze b�dzie walczy� tak fatalnie. Gdyby to by�a dobra armia, to wy, z plutonu C, atakuj�c tak wolno, zostaliby�cie otoczeni ze skrzyde� przed osi�gni�ciem dobrej pozycji. Powinni�cie si� rozdzieli� i naciera� z obu stron, �eby nie mogli zaatakowa� z flanki. Plutony A i E � celno�� beznadziejna. Z tabeli wynika, �e mieli�cie mniej wi�cej jedno trafienie na dw�ch �o�nierzy. To oznacza, �e udawa�o si� wy��cznie atakuj�cym, kt�rzy strzelali z bliska. Tak dalej by� nie mo�e � lepszy przeciwnik wyci��by pozbawion� os�ony grup� nacieraj�c�. Wszystkie plutony b�d� �wiczy� strzelanie z wi�kszych odleg�o�ci, do ruchomych i nieruchomych cel�w. P�plutony s�u�� na zmian� za cele. Rozmra�am skafandry co trzy minuty. Do roboty.</p><p>��Czy b�d� jakie� gwiazdy? � spyta� Kant Zupa. � �eby oprze� na czym� r�k�.</p><p>��Nie przyzwyczajajcie si� do podp�rek. Je�li trz�s� si� wam r�ce, pozamra�ajcie �okcie. Rusza� si�.</p><p>Dow�dcy pluton�w szybko rozdzielili funkcje. Ender przesuwa� si� w�r�d nich, by udziela� rad i pomaga� �o�nierzom, maj�cym jakie� trudno�ci. Ch�opcy wiedzieli ju�, �e Ender bywa brutalny, kiedy zwraca si� do grupy, ale kiedy pracuje z pojedynczym �o�nierzem, jest zawsze cierpliwy, podpowiada rozwi�zania i je�li trzeba t�umaczy po kilka razy. Nigdy jednak si� nie �mieje, gdy pr�buj� z nim �artowa�. By� dow�dc� w ka�dej sekundzie wsp�lnie sp�dzanego czasu. Nie musia� im o tym przypomina�. Po prostu by�.</p><p>Pracowali wytrwale, wci�� czuj�c w ustach smak zwyci�stwa i cieszyli si� g�o�no, kiedy o p� godziny wcze�niej mogli wyj�� na obiad. Ender zatrzyma� dow�dc�w pluton�w a� do normalnej pory przerwy, �eby om�wi� z nimi taktyk�, jak� zastosowali i oceni� poszczeg�lnych �o�nierzy. Potem wr�ci� do swojego pokoju i starannie przebra� si� w mundur. Dotrze do mesy komendant�w sp�niony o dziesi�� minut � dok�adnie tak, jak sobie zaplanowa�. Nigdy jeszcze tam nie by�, poniewa� dopiero dzi� zwyci�y� po raz pierwszy. Chcia� przyj�� ostatni, gdy wywiesz� wyniki porannych bitew. Armia Smoka nie b�dzie ju� wtedy zupe�nie nieznana.</p><p>Z pocz�tku nikt nie zwr�ci� na niego uwagi. Ale kiedy pierwsi ch�opcy zauwa�yli jego niewielki wzrost i smoki na r�kawach munduru, zacz�li przygl�da� mu si� zupe�nie otwarcie. Zanim odebra� swoj� porcj� i usiad� przy stole, w pokoju zaleg�a cisza. Ender jad� wolno i z uwag�, niby nie dostrzegaj�c, �e sta� si� o�rodkiem zainteresowania. Stopniowo ch�opcy znowu zacz�li rozmawia�, a on m�g� si� odpr�y� i rozejrze� dooko�a.</p><p>Ca�� �cian� zajmowa�a wielka tabela wynik�w. �o�nierze wiedzieli tylko, jakie rezultaty osi�ga�a ich armia przez ostatnie dwa lata; tutaj rejestrowano wyniki ka�dego z dow�dc�w. Nowy komendant nie m�g� odziedziczy� pozycji po swym poprzedniku-liczy�o si� tylko to, co sam dokona�.</p><p>Ender prowadzi� wyra�nie. Oczywi�cie, mia� najlepszy z mo�liwych stosunek wygranych do pora�ek, ale i w pozosta�ych kategoriach wyprzedza� reszt�. �rednie straty w�asne, �rednie straty przeciwnika, �redni czas osi�gni�cia zwyci�stwa � wsz�dzie by� na czele.</p><p>Ko�czy� je��, gdy kto� podszed� do niego z ty�u i klepn�� w rami�.</p><p>��Mog� si� przysi���?</p><p>Ender nie musia� si� ogl�da�, by wiedzie�, �e to Dink Meeker.</p><p>��Cze��, Dink. Siadaj.</p><p>��Ty poz�acany pierdzielu � u�miechn�� si� Dink. � Wszyscy tu pr�bujemy zgadn��, czy twoje wyniki to cud, czy pomy�ka.</p><p>��Przyzwyczajenie.</p><p>��Jedno zwyci�stwo nie wystarczy, �eby si� przyzwyczai�. Nie b�d� taki hardy. Wszystkich nowych puszczaj� najpierw przeciwko s�abym dow�dcom.</p><p>��Nie zauwa�y�em, �eby Carn Carby by� na ko�cu tabeli.</p><p>To by�a prawda. Carn Carby zajmowa� pozycj� w okolicach �rodka.</p><p>��Jest w porz�dku � przyzna� Dink. � Zw�aszcza �e zacz�� dopiero niedawno. Obiecuj�cy. Ale ty nie jeste� obiecuj�cy. Jeste� gro�ny.</p><p>��Gro�ny dla kogo? Nie dadz� ci je��, je�eli b�dziesz rzadziej wygrywa�? To chyba ty powiedzia�e�, �e to wszystko jest tylko g�upi� zabaw�, kt�ra nie ma �adnego znaczenia.</p><p>Dinkowi nie podoba�o si�, �e Ender wypomina mu jego w�asne s�owa, zw�aszcza w obecnej sytuacji.</p><p>��A ty mnie nam�wi�e�, �ebym gra� z nimi dalej. Ale z tob� nie b�d� si� bawi�, Ender. Mnie nie pokonasz.</p><p>��Chyba nie � zgodzi� si� Ender.</p><p>��To ja ci� nauczy�em � doda� Dink.</p><p>��Wszystkiego, co umiem � przyzna� Ender. � Teraz korzystam z tego, na wyczucie.</p><p>��Gratuluj�.</p><p>��Dobrze wiedzie�, �e ma si� tu przyjaciela.</p><p>Lecz Ender nie by� przekonany, �e Dink wci�� jest jego przyjacielem. Dink tak�e nie. Zamienili jeszcze kilka nic nie znacz�cych zda� i ch�opiec wr�ci� do swojego sto�u.</p><p>. Ender sko�czy� je�� i rozejrza� si�. Dow�dcy rozmawiali w ma�ych grupkach. Zauwa�y� Bonza, teraz jednego z najstarszych komendant�w. Ross Nos sko�czy� szko��. Petra z kilkoma innymi siedzia�a w k�cie pokoju i nie spojrza�a na niego ani razu. Poniewa� wszyscy inni od czasu do czasu rzucali w jego stron� ukradkowe spojrzenia � tak�e ci, z kt�rymi rozmawia�a � Ender by� pewien, �e �wiadomie unika jego wzroku. Tak to jest, je�li si� zwyci�a od pierwszej walki, pomy�la�. Traci si� przyjaci�.</p><p>Trzeba im zostawi� par� tygodni, �eby zd��yli si� przyzwyczai�. Zanim wyznacz� nast�pn� bitw�, wszystko si� uspokoi.</p><p>Carn Carby demonstracyjnie podszed� do Endera tu� przed ko�cem przerwy obiadowej. W przeciwie�stwie do Dinka nie wydawa� si� zmieszany.</p><p>��Obecnie jestem w nie�asce � wyzna� otwarcie. � Nie wierz�, kiedy im m�wi�, �e robi�e� rzeczy, jakich nikt tu jeszcze nie ogl�da�. Mam nadziej�, �e rozbijesz na miazg� nast�pn� armi�, z kt�r� b�dziesz walczy�. Zr�b mi t� przys�ug�.</p><p>��Zrobi� � odpar� Ender. � I dzi�ki, �e ze mn� rozmawiasz.</p><p>��Uwa�am, �e zachowuj� si� wobec ciebie okropnie. Zwykle wszyscy gratuluj� nowym dow�dcom, kiedy pierwszy raz przychodz� do mesy. Tyle �e nowy dow�dca zanim wreszcie tu trafi, ma za sob� par� przegranych. Mnie si� uda�o dopiero miesi�c temu. Je�li ktokolwiek zas�u�y� na gratulacje, to na pewno ty. Ale takie jest �ycie. Niech gryz� ziemi�.</p><p>��Postaram si�.</p><p>Carn Carby odszed�, a Ender wci�gn�� go na sw� osobist� list� tych, kt�rych zakwalifikowa� jako istoty ludzkie.</p><p>Tej nocy Ender spa� bardzo dobrze, co nie uda�o mu si� ju� od dawna.</p><p>Tak dobrze, �e zbudzi� si� dopiero po zapaleniu �wiate�. Wsta� w znakomitym nastroju, pobieg� pod prysznic i nie zauwa�y� paska papieru na pod�odze, dop�ki nie wr�ci� i nie zacz�� sie.ubiera�. Zobaczy� go tylko dlatego, �e papier podfrun��, gdy Ender szarpn�� za le��cy na krze�le mundur. Podni�s� go i przeczyta�.</p><empty-line/><subtitle>PETRA ARKANIAN, ARMIA FENIKSA, 7.00</subtitle><empty-line/><p>To by�a jego dawna armia, kt�r� opu�ci� nieca�e cztery tygodnie temu. Na wylot zna� formacje, kt�rych tam u�ywano. Cz�ciowo dzi�ki wp�ywowi Endera, Armia Feniksa dzia�a�a najbardziej elastycznie, stosunkowo szybko reaguj�c na nowe sytuacje. Z pewno�ci� jest najlepiej przygotowana, by stawi� czo�a p�ynnym, nie pasuj�cym do �adnych wzor�w atakom Endera. Najwyra�niej nauczyciele postanowili uatrakcyjni� mu �ycie.</p><p>Rozkaz stwierdza�: 7.00, a by�a ju� 6.30. Cz�� ch�opc�w mog�a wyj�� na �niadanie. Ender odrzuci� mundur, chwyci� skafander i po chwili sta� przy drzwiach do koszar.</p><p>��Panowie, mam nadziej�, �e czego� si� wczoraj nauczyli�cie, poniewa� dzisiaj robimy to jeszcze raz. Nie od razu zrozumieli, �e chodzi mu o bitw�, nie o �wiczenia. To na pewno pomy�ka, m�wili. Nikt nie walczy dwa dni pod rz�d.</p><p>Ender poda� pasek papieru Fly Molo, dow�dcy plutonu A.</p><p>��Skafandry! � krzykn�� natychmiast ch�opiec i zacz�� si� przebiera�.</p><p>��Czemu nie powiedzia�e� nam wcze�niej? � zapyta� z wyrzutem Kant Zupa. Kant lubi� stawia� Enderowi pytania, kt�rych nikt inny nie o�miela� si� zada�.</p><p>��Pomy�la�em, �e przyda si� wam prysznic. Wczoraj Armia Kr�lika twierdzi�a, �e wygrali�my, bo smr�d zemdli� ich zupe�nie. Ci, kt�rzy go us�yszeli, wybuchn�li �miechem.</p><p>��Znalaz�e� rozkaz dopiero kiedy wyszed�e� spod prysznica, zgadza. si�?</p><p>Ender spojrza� w stron�, z kt�rej dochodzi� g�os. To by� Groszek, z zuchwa�� min�. Czy�by przysz�a pora odp�aci� za dawne upokorzenia?</p><p>��Oczywi�cie � odpar� pogardliwym tonem. � Mam dalej do pod�ogi, ni� ty.</p><p>�miech. Groszek zaczerwieni� si� ze z�o�ci.</p><p>��Sprawa jest jasna. Nie mo�emy liczy� na to, �e b�d� nas normalnie traktowa�-zawo�a� Ender. � Lepiej b�d�cie gotowi do bitwy w ka�dej chwili. I cz�sto. Nie b�d� udawa�, �e mi si� to podoba, ale jestem zadowolony, �e moja armia potrafi sobie z tym poradzi�.</p><p>Po tych s�owach poszliby za nim wsz�dzie, nawet na spacer po Ksi�ycu bez skafandr�w.</p><p>Petra nie by�a Carnem Carbym. Mia�a szyki bardziej elastyczne, reagowa�a o wiele szybciej na b�yskawiczne, nieprzewidywalne ataki Endera. W rezultacie pod koniec bitwy Armia Smoka mia�a trzech zamro�onych i dziewi�ciu unieruchomionych. W dodatku Petra nie podesz�a, by u�cisn�� mu r�k�. Jej p�on�ce gniewem oczy zdawa�y si� m�wi�: by�am twoim przyjacielem, a teraz tak mnie upokarzasz?</p><p>Ender udawa�, �e nie widzi, jak bardzo jest w�ciek�a. Po kilku kolejnych bitwach zrozumie, �e w walce z nim zyska�a wi�cej trafie�, ni� spodziewa�by si� po kimkolwiek. Zreszt�, nadal uczy� si� od niej. Tego dnia na �wiczeniach musi pokaza� dow�dcom pluton�w, jak przeciwdzia�a� manewrom, kt�rych u�y�a Petra. Nied�ugo zn�w b�d� przyjaci�mi.</p><p>Mia� nadziej�.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Przez pierwszy tydzie� Armia Smoka rozegra�a siedem bitew osi�gaj�c 7 zwyci�stw i 0 pora�ek. Ender ani razu nie poni�s� strat wi�kszych ni� w walce z Armi� Feniksa, a w dw�ch bitwach nie mia� ani jednego zamro�onego czy unieruchomionego. Nikt ju� nie uwa�a�, �e to szcz�liwy traf wyni�s� go na wierzcho�ek tabeli. Pobi� najlepsze armie z przewag�, o jakiej nikt jeszcze nie s�ysza�. Inni dow�dcy nie mogli go d�u�ej ignorowa�. Zawsze kilku siada�o przy jego stole i pr�bowa�o si� dowiedzie�, jak pokona� ostatnich przeciwnik�w. T�umaczy� im ch�tnie, pewien, �e niewielu tylko potrafi tak wyszkoli� �o�nierzy i plutonowych, by potrafili to samo, co jego ludzie. A kiedy m�wi�, du�o wi�ksza grupa zbiera�a si� wok� pokonanych przez Endera. Pr�bowali znale�� spos�b, by z nim zwyci�y�.</p><p>Wielu go nienawidzi�o. Za to, �e jest m�ody i zdolny, �e przez niego ich zwyci�stwa straci�y na znaczeniu. Po raz pierwszy Ender dostrzeg� to w ich twarzach, gdy mijali go na korytarzu; potem zauwa�y�, �e niekt�rzy ch�opcy wstaj� i przechodz� do innego stolika, gdy w mesie usiad� blisko nich; czyje� �okcie trafia�y go przypadkowo w sali treningowej, stopy wpl�tywa�y si� w jego stopy, gdy wraca� z gimnastyki; �lina i kulki mokrego papieru uderza�y go w plecy, gdy biega� po korytarzach. Wiedzieli, �e nie pobij� go w sali bojowej, wi�c pr�bowali tam, gdzie nic im nie grozi�o, gdzie nie by� gigantem, ale zwyk�ym, ma�ym ch�opcem. Ender gardzi� nimi, ale w g��bi duszy � tak g��boko, �e sam o tym nie wiedzia� � ba� si� ich. To Peter dokucza� mu zawsze w ten spos�b i Ender zaczyna� czu� si� za bardzo jak w domu. Wszystko to by�y jednak drobne przykro�ci i Ender zdo�a� sam siebie przekona�, �e nale�y je traktowa� jako jeszcze jedn� form� wyra�ania podziwu. Inne armie zaczyna�y ju� go na�ladowa�. �o�nierze atakowali z podkurczonymi kolanami, �ama�y si� szyki, a komendanci wysy�ali plutony, by prze�lizgiwa�y si� po �cianach. Nikt jeszcze nie przej�� podzia�u na pi�� pluton�w � ten fakt dawa� Enderowi pewn� przewag�. Gdy przeciwnik zlokalizuje cztery plutony, nie b�dzie szuka� pi�tego.</p><p>Ender uczy� wszystkich taktyki walki w zero-ci��eniu. A gdzie sam m�g� i��, by si� czego� nauczy�?</p><p>Zacz�� odwiedza� sal� wideo, pe�n� propagandowych film�w o Maze-rze Rackhamie i innych wybitnych dow�dcach z czas�w Pierwszej i Drugiej Inwazji. Ko�czy� treningi o godzin� wcze�niej i pozwala� plutonowym samodzielnie prowadzi� �wiczenia pod jego nieobecno��. Zwykle organizowali potyczki, pluton na pluton. Ender zostawa� w sali jeszcze przez chwil�, a gdy by� pewien, �e wszystko idzie dobrze, wychodzi� ogl�da� dawne bitwy.</p><p>Wi�kszo�� film�w by�a tylko strat� czasu. Porywaj�ca muzyka, zbli�enia dow�dc�w i dekorowanych orderami �o�nierzy, chaotyczne zdj�cia marines atakuj�cych instalacje robali. Tu i tam jednak trafia� na co� u�ytecznego: statki, jak punkty �wiat�a, manewruj�ce w czarnej przestrzeni, albo lepiej jeszcze: �wiate�ka na komputerowych ekranach sytuacyjnych, ukazuj�cych ca�o�� bitwy. Na wideo trudno by�o dostrzec, jak przebiega walka w trzech wymiarach, a sekwencje cz�sto by�y kr�tkie i bez �adnych wyja�nie�. Ender widzia� jednak wyra�nie, w jak doskona�y spos�b robale wykorzystywa�y pozornie losowe tory lotu dla wywo�ania zam�tu, jak u�ywa�y przyn�t i udawanych odwrot�w, by zwabi� statki MF w pu�apk�. Niekt�re starcia poci�to na wiele fragment�w, rozrzuconych po r�nych filmach; ogl�daj�c je po kolei Ender potrafi� zrekonstruowa� przebieg bitwy. Dostrzega� to, o czym nigdy nie wspominali oficjalni komentatorzy, zawsze pr�buj�cy wzbudzi� w widzach dum� ze zwyci�stw ludzi i odraz� dla robali. Zaczyna� si� zastanawia�, w jaki spos�b ludzko�ci w og�le uda�o si� zwyci�y�. Okr�ty MF by�y niezdarne; flotylle niezno�nie wolno reagowa�y na nowe zdarzenia, podczas gdy flota robali dzia�a�a z perfekcyjn� dok�adno�ci� i b�yskawicznie znajdowa�a wyj�cie z zaskakuj�cych sytuacji. Naturalnie, podczas Pierwszej Inwazji okr�ty ludzi zupe�nie nie by�y przystosowane do szybkich star�, ale statki robali tak�e nie. Dopiero przy Drugiej Inwazji pojawi�y si� szybkie, �mierciono�ne okr�ty i r�wnie �mierciono�na bro�.</p><p>Tak wi�c od robali, nie od ludzi, uczy� si� Ender strategii. Troch� si� tego wstydzi� i obawia�, gdy� by� to najstraszniejszy nieprzyjaciel, odra�aj�cy, obrzydliwy i morderczy. Robale by�y jednak doskona�e w tym, co robi�y. Do pewnych granic. Stosowa�y w�a�ciwie tylko jedn� strategi�: zgromadzi� jak najwi�cej statk�w w kluczowym dla starcia punkcie. Nigdy nie zrobi�y niczego zaskakuj�cego, co by pokaza�o geniusz albo g�upot� kt�rego� z oficer�w. Najwyra�niej panowa�a tam bardzo ostra dyscyplina.</p><p>Jedno tylko nie przestawa�o go dziwi�: chocia� tak wiele si� m�wi�o o Mazerze Rackhamie, nie by�o wcale film�w ze stoczonej przez niego bitwy. Kilka scen z pierwszych etap�w starcia, z male�k� grup� Rackhama wygl�daj�c� �a�o�nie na tle g��wnych si� robali. Robale rozbi�y ju� trzon ziemskiej floty w rejonie tarczy kometarnej, zniszczy�y wiele okr�t�w i zdawa�y si� kpi� z ludzkiej strategii � ten film pokazywano do�� cz�sto, by raz po raz przypomina� na nowo groz�, jak� wzbudzi�o zwyci�stwo naje�d�c�w. Potem obca flota przesun�a si� do Saturna, gdzie czeka�a skromna, beznadziejnie nieliczna flotylla ziemska. I wtedy�</p><p>Wtedy nast�powa� strza� z ma�ego kr��ownika Mazera Rackhama i jeden nieprzyjacielski statek rozpada� si�. Nic wi�cej nigdzie nie pokazano. Na wielu filmach mo�na by�o zobaczy� marines wdzieraj�cych si� do statk�w robali i cia�a samych robali wewn�trz. Nigdy natomiast walki wr�cz � opr�cz wstawek z Pierwszej Inwazji. Ta oczywista cenzura, zastosowana wobec zwyci�stwa Mazera Rackhama, bardzo irytowa�a Endera. Uczniowie Szko�y Bojowej mogli si� wiele nauczy� od tego dow�dcy, a ukrywano przed nimi wszystko, co si� zdarzy�o. To zami�owanie do tajno�ci nie mog�o pom�c dzieciom, maj�cym w przysz�o�ci powt�rzy� wyczyn Mazera Rackhama.</p><p>Naturalnie, gdy tylko rozesz�y si� s�uchy, �e Ender Wiggin bez przerwy ogl�da filmy z wojny, do sali wideo zacz�y �ci�ga� t�umy. Przychodzili g��wnie dow�dcy; ogl�dali to samo co Ender i udawali, �e rozumiej�, po co to robi. Ender niczego nie t�umaczy�. Kiedy� wy�wietli� siedem sekwencji z tego samego starcia, filmowanego z r�nych punkt�w, i jeden z ch�opc�w zapyta� nie�mia�o: �Czy niekt�re z tych film�w nie pokazuj� tej samej bitwy?�.</p><p>Ender wzruszy� tylko ramionami, jakby nie mia�o to �adnego znaczenia.</p><p>W ostatniej godzinie �wicze� si�dmego dnia, ledwie kilka godzin po tym, jak armia Endera wygra�a sw� si�dm� bitw�, major Anderson osobi�cie wszed� do sali wideo. Poda� pasek papieru jednemu z siedz�cych tam dow�dc�w, po czym podszed� do Endera.</p><p>��Masz si� zg�osi� do gabinetu pu�kownika Graffa. Natychmiast.</p><p>Ender wsta� i ruszy� za Andersonem. Major przytkn�� d�o� do zamka, nie pozwalaj�cego uczniom na wej�cie do kwater oficer�w i po chwili obaj znale�li si� w miejscu, gdzie Graff zapu�ci� korzenie w kr�conym krze�le, przy�rubowanym do stalowej pod�ogi. Brzuch przelewa� mu si� przez por�cze, nawet teraz, gdy siedzia� wyprostowany. Ender wysili� pami��. Graff nie wyda� mu si� szczeg�lnie gruby, kiedy spotkali si� po raz pierwszy, cztery lata temu. Czas i �ycie w napi�ciu nie potraktowa�y �agodnie administratora Szko�y Bojowej.</p><p>��Min�o siedem dni od twojej pierwszej bitwy, Ender � odezwa� si� Graff.</p><p>Ender nie odpowiedzia�.</p><p>��I wygra�e� ich siedem, po jednej dziennie. Ender kiwn�� g�ow�.</p><p>��Osi�gn��e� niezwykle wysokie wyniki. Ender zamruga�.</p><p>��Czemu, dow�dco, przypisujesz swoje zdumiewaj�ce sukcesy?</p><p>��Dali�cie mi armi�, kt�ra realizuje wszystko, co zdo�am dla niej wymy�li�.</p><p>��A co dla niej wymy�li�e�?</p><p>��Orientujemy si� na bram� przeciwnika i u�ywamy n�g jako os�ony. Unikamy walki w szyku i zachowujemy ruchliwo��. Bardzo pomaga to, �e mam pi�� pluton�w po o�miu ludzi, zamiast czterech po dziesi�ciu. A tak�e, �e nasi przeciwnicy nie mieli czasu opracowa� skutecznej riposty na nasze metody, wi�c pokonujemy ich wci�� tymi samymi sztuczkami. To ju� d�ugo nie potrwa.</p><p>��Wi�c s�dzisz, �e nie b�dziesz ju� wygrywa�?</p><p>��Nie tymi samymi sposobami. Graff skin�� g�ow�.</p><p>��Siadaj, Ender.</p><p>Ender usiad�, Anderson tak�e. Graff spojrza� na majora, kt�ry zapyta�:</p><p>��W jakiej formie jest twoja armia, po tak cz�stych walkach?</p><p>��Wszyscy s� ju� weteranami.</p><p>��Ale jak sobie radz�? S� zm�czeni?</p><p>��Je�li tak, nie zechc� si� przyzna�.</p><p>��Czy wci�� zachowuj� gotowo��?</p><p>��To wy macie gry komputerowe, bawi�ce si� ludzkimi umys�ami. Wy powinni�cie mi to powiedzie�.</p><p>��Wiemy, co wiemy. Chcemy wiedzie� co t y wiesz.</p><p>��To doskonali �o�nierze, panie majorze. Jestem przekonany, �e dla nich tak�e istniej� granice, ale jeszcze ich nie osi�gn�li�my. Ci mniej do�wiadczeni miewaj� k�opoty, gdy� nie opanowali do ko�ca pewnych podstawowych technik, ale pracuj� ci�ko i s� coraz lepsi. Co mam powiedzie�? �e potrzebuj� odpoczynku? Jasne, �e potrzebuj�. Potrzebuj� paru tygodni wolnego. Ich nauka idzie w diab�y, nikt nie radzi sobie z lekcjami. Ale wiecie o tym i najwyra�niej nie przejmujecie si�, wi�c czemu ja mam si� przejmowa�? Graff i Andersen wymienili spojrzenia.</p><p>��Ender, dlaczego stale ogl�dasz widea z wojen z robalami?</p><p>���eby poznawa� strategi�, oczywi�cie.</p><p>��Te filmy powsta�y dla cel�w propagandy. Wszystko, co wskazywa�o na u�ywan� strategi�, zosta�o wyci�te.</p><p>��Wiem.</p><p>Graff i Andersen znowu spojrzeli na siebie. Graff b�bni� palcami po stole.</p><p>��Nie grasz ju� w gr� fantasy � stwierdzi�. Ender milcza�.</p><p>��Wyt�umacz, dlaczego przesta�e�.</p><p>��Bo wygra�em.</p><p>��W tej grze nie da si� wygra� wszystkiego. Zawsze co� pozostaje.</p><p>��Wygra�em wszystko.</p><p>��Ender, chcemy ci pom�c, chcemy, �eby� by� mo�liwie szcz�liwy, ale je�li ty sam�</p><p>��Chcecie �ebym by� mo�liwie najlepszym �o�nierzem. Zejd�cie na d� i obejrzyjcie tabel�. Obejrzyjcie tabel� od pocz�tku Szko�y. Jak dot�d doskonale wam idzie. Gratulacje. Kiedy ka�ecie mi walczy� przeciwko dobrej armii?</p><p>Zaci�ni�te wargi Graffa rozci�gn�y si� i pu�kownik zatrz�s� si� od bezg�o�nego �miechu.</p><p>Anderson poda� Enderowi pasek papieru.</p><p>��Teraz � powiedzia�.</p><empty-line/><subtitle>BONZO MADRID, ARMIA SALAMANDRY, 12.00</subtitle><empty-line/><p>��To za dziesi�� minut � zaprotestowa� Ender. � Moi �o�nierze pewnie si� teraz k�pi� po �wiczeniach. Graff u�miechn�� si�.</p><p>��Wi�c spiesz si�, ch�opcze.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Pi�� minut p�niej by� ju� w koszarach. Wi�kszo�� ch�opc�w ubiera�a si� w�a�nie po k�pieli, cz�� wysz�a do sali gier lub wideo, by tam doczeka� do obiadu. Wys�a� trzech najm�odszych, by zawo�ali wszystkich i nakaza� jak najszybciej przebra� si� do bitwy.</p><p>��B�dzie ostro i nie mamy czasu � powiedzia�. � Zawiadomili Bonza jakie� dwadzie�cia minut temu, a zanim dojdziemy do bramy, oni b�d� wewn�trz od co najmniej pi�ciu minut.</p><p>Ch�opcy byli w�ciekli i narzekali g�o�no w slangu, kt�rego zwykle starali si� nie u�ywa� w obecno�ci dow�dcy. Co oni z nami? Wariaci, nie?</p><p>��Nie zastanawiajcie si�, dlaczego. Pom�wimy o tym wieczorem. Jeste�cie zm�czeni?</p><p>��Zaharowali�my w�asne ty�ki na �wiczeniach � odpowiedzia� mu Fly Molo. � Nie wspominaj�c ju� o spuszczeniu lania Armii �asicy, dzi� rano.</p><p>��Nikt nie ma dw�ch bitew jednego dnia! � zawo�a� Zwariowany Tom.</p><p>��Nikt tak�e nie pobi� jeszcze Armii Smoka � odpar� Ender.</p><p>��Chcesz straci� szans� przegranej?</p><p>Ironiczny ton by� odpowiedzi� na ich skargi. M�wi�: najpierw zwyci�y�, potem zadawa� pytania.</p><p>Wszyscy byli ju� w sali i wi�kszo�� w skafandrach.</p><p>��Biegiem! � zawo�a� Ender i ruszyli za nim. Niekt�rzy ko�czyli si� ubiera�, gdy dotarli ju� do korytarza przed sal� bojow�. Wielu by�o zdyszanych � z�y znak; byli zbyt zm�czeni, by walczy�. Brama sta�a otworem. Nie widzieli �adnych gwiazd. Tylko pust�, absolutnie pust� przestrze� w o�lepiaj�co jasnej sali. Nie mieli gdzie si� ukry�, nawet w cieniu.</p><p>��O rany � mrukn�� Zwariowany Tom. � Oni te� jeszcze nie wyszli.</p><p>Ender podni�s� palec do warg, nakazuj�c cisz�. Przy otwartych wrotach nieprzyjaciel s�ysza� ka�de ich s�owo. Ender wskaza� r�k� wok� bramy, by ostrzec, �e Armia Salamandry zaj�a pewnie pozycje na �cianie dooko�a wej�cia, gdzie jej �o�nierze pozostaj� niewidoczni i mog� zgasi� ka�dego, kto spr�buje wej��.</p><p>Gestem nakaza� im wycofa� si� od bramy. Potem wybra� kilku wy�szych ch�opc�w, w tym Zwariowanego Toma i poleci� im kl�kn�� � bez przysiadania na pi�tach, w pozycji wyprostowanej, tak �e ich cia�a mia�y kszta�t litery L. Zgasi� ich. Ca�a armia przygl�da�a mu si� w milczeniu. Wskaza� najmniejszego z ch�opc�w, Groszka, poda� mu miotacz Toma i kaza� ukl�kn�� na Toma zamro�onych nogach. Potem przesun�� r�ce Groszka, z miotaczami w obu d�oniach, pod pachami unieruchomionego �o�nierza.</p><p>Ch�opcy zrozumieli. Tom by� tarcz�, pancernym kosmolotem, a Groszek kry� si� za nim. Z pewno�ci� mo�na by�o go trafi�, ale zyskiwa� czas.</p><p>Ender wyznaczy� jeszcze dw�ch ch�opc�w, by wrzucili Toma i Groszka przez bram�, nakaza� im jednak czeka�. Potem szybko podzieli� armi� na czw�rki: tarcz�, strzelca i dw�ch rzucaj�cych. Kiedy wszyscy byli ju� zamro�eni, uzbrojeni lub gotowi do rzutu, gestem poleci� rzucaj�cym podnie�� �adunek, cisn�� go przez wrota i skoczy� za nim.</p><p>��Ju�! � krzykn��.</p><p>Ruszyli. Pary tarcza-strzelec wpada�y przez bram� po dwie, plecami do przodu, by os�ona znalaz�a si� mi�dzy strzelaj�cym a przeciwnikiem. Nieprzyjaciel natychmiast otworzy� ogie�, trafiaj�c na og� w zamro�onego ju� ch�opca. Tymczasem drugi, z dwoma miotaczami i celem ustawionym r�wno na �cianie, nie mia� �adnych problem�w. Trudno by�o nie trafi�. Rzucaj�cy tak�e przeskoczyli wrota, chwycili za klamry na tej samej �cianie co przeciwnicy i strzelali z tak morderczego k�ta, �e Salamandry nie mog�y si� zdecydowa�, czy prowadzi� ogie� do schowanych za tarczami strzelc�w, czy broni� si� przed atakuj�cymi z ich poziomu. Zanim sam Ender wskoczy� do sali, bitwa by�a sko�czona. Trwa�a nieca�� minut� od chwili, gdy pierwszy Smok znalaz� si� wewn�trz. Straty wynios�y dwudziestu zamro�onych lub unieszkodliwionych i tylko dwunastu �o�nierzy nie otrzyma�o trafienia. By� to najgorszy, jak dot�d, wynik. Ale wygrali.</p><p>Kiedy wszed� major Andersen i poda� Enderowi hak, ten nie potrafi� ukry� gniewu.</p><p>��My�la�em, �e postawicie nas przeciw armii, kt�ra potrafi nam dor�wna� w uczciwej walce.</p><p>��Gratuluj� zwyci�stwa, dow�dco.</p><p>��Groszek! � krzykn�� Ender. � Co by� zrobi�, gdyby� dowodzi� Armi� Salamandry?</p><p>Groszek, unieruchomiony, cho� nie do ko�ca zamro�ony, odpowiedzia� z miejsca, gdzie unosi� si� przed nieprzyjacielsk� bram�.</p><p>��Nakaza�bym nieregularne, ale ci�g�e przesuni�cia wok� wr�t. Nie mo�na czeka� nieruchomo, je�li przeciwnik dok�adnie wie, gdzie jeste�.</p><p>��Je�li ju� oszukujecie � zwr�ci� si� Ender do majora � to czemu nie nauczycie tej drugiej armii oszukiwa� inteligentnie!</p><p>��Proponuj�, �eby� uwolni� swoich �o�nierzy � powiedzia� Ander-son.</p><p>Ender wcisn�� klawisze, by odmrozi� obie armie r�wnocze�nie.</p><p>��Armia Smoka! Rozej�� si�! � zawo�a� natychmiast. Nie mia� zamiaru ustawia� szyku, by przyj�� kapitulacj� tamtych. Chocia� zwyci�yli, walka nie by�a uczciwa � nauczyciele planowali kl�sk� i ocali�a ich tylko g�upota Bonza. Nie by�o si� czym szczyci�.</p><p>Dopiero wychodz�c z sali bojowej, Ender zda� sobie spraw�, �e Bonzo nie zrozumie, �e by� w�ciek�y n nauczycieli. Hiszpa�ski honor. Bonzo wie tylko, �e zosta� pokonany mimo pozycji lepszej pod ka�dym wzgl�dem; �e Ender nakaza� najm�odszemu z ca�ej armii g�o�no powiedzie�, co Bonzo powinien zrobi�, by zwyci�y�; �e Ender nie zaczeka� nawet, by przyj�� jego honorow� kapitulacj�. Gdyby nawet Bonzo nie nienawidzi� wcze�niej Endera, to z pewno�ci� zacz��by teraz. A �e go nienawidzi�, jego w�ciek�o�� b�dzie mordercza. Bonzo by� ostatni� osob�, kt�ra Endera uderzy�a. Na pewno o tym pami�ta�.</p><p>Sam tak�e nie zapomnia� krwawej b�jki w sali treningowej, gdy starsi ch�opcy chcieli przerwa� �wiczenia jego grupy. Inni tak�e nie. Wtedy chcieli krwi; teraz Bonzo b�dzie jej po��da�. Ender rozwa�y� mo�liwo�� zaawansowanego kursu walki wr�cz. Jednak, gdy m�g� si� spodziewa� bitew nie tylko codziennie, ale nawet dw�ch jednego dnia, nie m�g� traci� czasu. Musia� zaryzykowa�. Nauczyciele go w to wpakowali � teraz powinni pilnowa�, �eby nic mu si� nie sta�o.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Groszek skoczy� na pos�anie. By� wyko�czony. Po�owa ch�opc�w ju� spa�a, cho� do zgaszenia �wiate� pozosta�o jeszcze pi�tna�cie minut. Westchn��, si�gn�� do szafki, wyj�� i w��czy� komputer. Jutro mia� test z geometrii i by� rozpaczliwie nie przygotowany. Zawsze m�g�by co� wymy�li�, gdyby mia� do�� czasu, Euklidesa czyta� w wieku pi�ciu lat. Ale w te�cie obowi�zywa� limit czasowy, wi�c nie b�dzie si� kiedy zastanowi�. Musia� wiedzie�. A nie wiedzia�. I na pewno wypadnie marnie. Ale wygrali dzisiaj dwa razy, wi�c by� w dobrym nastroju.</p><p>Jednak, gdy tylko w��czy� komputer, wszelkie my�li o geometrii ulotni�y si� natychmiast. Wok� ekranu p�yn�a wiadomo��:</p><cite><p>PRZYJD� DO MNIE NATYCHMIAST</p><text-author>� ENDER.</text-author></cite><p>By�a ju� 21.50, dziesi�� minut do zgaszenia �wiate�. Kiedy Ender to nada�? Mimo wszystko lepiej by�o nie lekcewa�y� wezwania. Rano mog� mie� kolejn� bitw� � na sam� my�l o tym poczu� si� bardziej zm�czony � i nie b�dzie czasu na to, co Ender ma mu do powiedzenia.</p><p>Groszek zsun�� si� z pos�ania i ci�kim krokiem przeszed� przez korytarz do pokoju dow�dcy. Zapuka�.</p><p>��Wej�� � zawo�a� Ender.</p><p>��W�a�nie przeczyta�em twoj� wiadomo��.</p><p>��Dobrze.</p><p>��Zaraz gasz�.</p><p>��Pomog� ci wr�ci� po ciemku.</p><p>��Nie by�em pewien, czy wiesz, kt�ra jest godzina�</p><p>��Zawsze wiem, kt�ra jest godzina.</p><p>Groszek westchn��. Znowu to samo. Kiedy tylko zaczyna� rozmawia� z Enderem, rozmowa zmienia�a si� w k��tni�. Groszek nie cierpia� tych k��tni. Uznawa� geniusz Endera i szanowa� dow�dc�. Czemu Ender nie chce w nim dostrzec �adnej pozytywnej cechy?</p><p>��Pami�tasz, Groszek, cztery tygodnie temu? Kiedy prosi�e�, �ebym ci� zrobi� dow�dc� plutonu?</p><p>��Yhm.</p><p>��Przez ten czas mianowa�em pi�ciu dow�dc�w i pi�ciu zast�pc�w. I ty nie jeste� �adnym z nich � Ender uni�s� brwi. � Mia�em racj�?</p><p>��Tak, sir.</p><p>��Wi�c powiedz, jak sobie radzi�e� w tych o�miu bitwach.</p><p>��Dzisiaj pierwszy raz mnie unieruchomili, ale komputer poda�, �e uzyska�em jedena�cie trafie�, zanim musia�em przerwa� walk�. Nigdy nie mia�em mniej ni� pi�� trafie� w bitwie. Wype�nia�em te� wszystkie wyznaczone mi zadania.</p><p>��Dlaczego tak wcze�nie zrobili ci� �o�nierzem, Groszek?</p><p>��Nie wcze�niej ni� ciebie.</p><p>��Ale dlaczego?</p><p>��Nie wiem.</p><p>��Owszem, wiesz. I ja te� wiem.</p><p>��My�la�em o tym� ale to tylko domys�y. Jeste�� bardzo dobry. Wiedzieli o tym i pchali ci� naprz�d�</p><p>��Powiedz czemu, Groszek.</p><p>��Bo nas potrzebuj� � Groszek usiad� na pod�odze i spojrza� na stopy Endera. � Bo chc� mie� kogo�, kto pobije robali. To jedyna rzecz, jaka ich obchodzi.</p><p>��To wa�ne, �e zrozumia�e�, Groszek. Wi�kszo�� ch�opc�w w szkole uwa�a, �e gra jest wa�na sama w sobie, ale to nieprawda. Jest wa�na, gdy� pomaga im wyszuka� dzieci, kt�re mog� wyrosn�� na prawdziwych dow�dc�w w prawdziwej wojnie. A co do gry, pieprz j�. Oni w�a�nie to robi�. Rozpieprzaj� gr�.</p><p>��Zabawne. My�la�em, �e chodzi tylko o nas.</p><p>��Bitwa dziewi�� tygodni przed czasem. Bitwa codziennie. Dwie bitwy jednego dnia. Groszek, nie wiem, o co chodzi nauczycielom, ale moja armia jest zm�czona, ja jestem zm�czony, a oni si� nie przejmuj� regu�ami gry. Wyci�gn��em z komputera stare tabele. W ca�ej historii gry nikt jeszcze nie zniszczy� tylu nieprzyjaci� przy tak ma�ych stratach w�asnych.</p><p>��Jeste� najlepszy, Ender. Ender potrz�sn�� g�ow�.</p><p>��Mo�e. Ale nie przez przypadek przydzielili mi �o�nierzy, jakich dosta�em. Starterzy, odrzuceni z innych armii, ale wystarczy zebra� ich razem i m�j najgorszy �o�nierz m�g�by gdzie indziej zosta� dow�dc� plutonu. U�atwiali mi wszystko, a teraz robi� trudno�ci. Groszek, oni chc� nas z�ama�.</p><p>��Nie potrafi� ci� z�ama�.</p><p>��Zdziwisz si� � Ender odetchn�� g�o�no i szybko, jakby poczu� nagle uk�ucie b�lu, albo musia� z�apa� oddech na wietrze. Patrz�c na niego Groszek zrozumia�, �e zdarzy�o si� to, co by�o niemo�liwe. Ender Wiggin nie nabija� si� z niego, ale naprawd� mu si� zwierza�. Niewiele. Ale zawsze. Ender okaza� si� cz�owiekiem, a Groszkowi dane by�o to zobaczy�.</p><p>��Mo�e to ty si� zdziwisz � odpar�.</p><p>��S� pewne granice. Na ile �wietnych pomys��w mog� wpada� ka�dego dnia? W ko�cu kto� wymy�li na mnie co� takiego, o czym wcze�niej nie pomy�la�em, a ja nie b�d� gotowy.</p><p>��Co takiego strasznego si� stanie? Przegrasz jedn� bitw�.</p><p>��Tak. To w�a�nie b�dzie straszne. Nie mog� przegra� �adnej bitwy. Bo je�li przegram cho� jedn�� Nie doko�czy�, a Groszek nie pyta�.</p><p>��Chc�, �eby� by� sprytny, Groszek. Chc�, �eby� wymy�la� rozwi�zania problem�w, kt�rych jeszcze nikt nie dostrzega. �eby� wy-pr�bowywa� takie rzeczy, kt�rych jeszcze nikt nie pr�bowa�, poniewa� s� absolutnie g�upie.</p><p>��Dlaczego ja?</p><p>��Dlatego, �e chocia� w Armii Smoka jest kilku lepszych od ciebie �o�nierzy � niewielu, ale s� � to nie ma nikogo, kto my�la�by lepiej i szybciej ni� ty.</p><p>Groszek milcza�. Obaj wiedzieli, �e to prawda.</p><p>Ender podsun�� mu komputer. Na ekranie by�o dwana�cie imion. Po dwa, trzy z ka�dego plutonu.</p><p>��Wybierz z nich pi�ciu � powiedzia� Ender. � Jednego z ka�dego plutonu. To b�dzie grupa specjalna i ty sam b�dziesz ich trenowa�. Wy��cznie w czasie dodatkowych �wicze�. Informuj mnie, co robicie. Nie po�wi�caj zbyt wiele czasu na pojedyncze sprawy. Normalnie ty i twoja grupa b�dziecie cz�ci� regularnej armii, cz�ci� w�asnych pluton�w. Dop�ki nie b�d� was potrzebowa�. Dop�ki nie b�dzie trzeba zrobi� czego� takiego, co tylko wy potraficie.</p><p>��Oni wszyscy s� nowi � zauwa�y� Groszek. � Ani jednego weterana.</p><p>��Po ostatnim tygodniu Wszyscy nasi �o�nierze s� weteranami. Czy nie zauwa�y�e�, �e w tabeli wynik�w indywidualnych ca�a czterdziestka mie�ci si� w g�rnej pi��dziesi�tce? �e musisz zjecha� siedemna�cie pozycji w d�, zanim znajdziesz �o�nierza, kt�ry nie jest z Armii Smoka?</p><p>��A je�li nic nie wymy�l�?</p><p>��To znaczy, �e si� pomyli�em co do ciebie. Groszek wyszczerzy� z�by.</p><p>��Nie pomyli�e� si�. �wiat�a zgas�y.</p><p>��Trafisz z powrotem, Groszek.</p><p>��Chyba nie.</p><p>��Wi�c zosta�. Je�li b�dziesz dobrze nadstawia� uszu, us�yszysz, jak noc� przychodzi dobra wr�ka i zostawia nam kartk� z przydzia�em na jutro.</p><p>��Nie wyznacz� nam chyba na jutro jeszcze jednej bitwy?</p><p>Ender nie odpowiedzia�. Groszek s�ysza�, jak k�adzie si� do ��ka. Wsta� z pod�ogi i poszed� za nim. Zanim zasn��, przeanalizowa� p� tuzina pomys��w. Ender by�by zadowolony � wszystkie by�y g�upie.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 12</p><p><emphasis>Bonzo</emphasis></p></title><p><emphasis>��Prosz� usi���, panie generale. Domy�lam si�, �e sprawa, kt�ra pana tu sprowadzi�a, jest do�� pilna.</emphasis></p><p><emphasis>��Na og�, pu�kowniku, staram si� nie ingerowa� w wewn�trzne sprawy Szko�y Bojowej. Macie zagwarantowan� autonomi� i zdaj� sobie spraw�, �e mimo r�nicy stopni mam prawo jedynie doradza�. Nie mog� nakaza� panu dzia�ania.</emphasis></p><p><emphasis>��Dzia�ania?</emphasis></p><p><emphasis>��Niech pan nie �artuje, pu�kowniku. Amerykanie znakomicie potrafi� udawa� durni�w, kiedy im na tym zale�y, aleja nie pozwol� si� oszuka�. Wie pan dobrze, po co przylecia�em.</emphasis></p><p><emphasis>��Och. Domy�lam si�, �e Dap wys�a� raport.</emphasis></p><p><emphasis>���ywi on�pewne� ojcowskie uczucia wobec uczni�w. Uwa�a, �e lekcewa�enie przez pana potencjalnie �miertelnie gro�nej sytuacji to co� wi�cej ni� niedbalstwo� �e graniczy to ze spiskiem w celu pozbawienia �ycia lub zdrowia jednego z uczni�w Szko�y.</emphasis></p><p><emphasis>��Tutaj ucz� si� dzieci, generale Pace. Nie s�dz�, by istnia�y powody t�umacz�ce przybycie dow�dcy �andarmerii MF.</emphasis></p><p><emphasis>��Pu�kowniku Graff, imi� Ender a Wigginajest dobrze znane w sztabie. Dotar�o nawet do moich uszu. S�ysza�em, �e okre�la si� go, delikatnie m�wi�c, jako nasz� jedyn� nadziej� na zwyci�stwo podczas zbli�aj�cej si� inwazji. Je�li jego �ycie lub zdrowie jest zagro�one, to chyba nie dziwi pana, �e �andarmeria stara si� ocali� i ochroni� ch�opca? Prawda?</emphasis></p><p><emphasis>��Niech diabli wezm� Dapa i pana tak�e, sir. Wiem, co robi�.</emphasis></p><p><emphasis>��Naprawd�?</emphasis></p><p><emphasis>��Lepiej, ni� ktokolwiek inny.</emphasis></p><p><emphasis>��To na pewno, poniewa� nikt poza panem nie ma najmniejszego poj�cia, co si� w�a�ciwie dzieje. Od o�miu dni wiadomo, �e grupa pa�skich najbardziej z�o�liwych �dzieci� postanowi�a pobi� Endera, je�li tylko si� uda. I �e niekt�rzy cz�onkowie tej grupy, z niejakim Bonito de Madrid, zwanyn�powszechnie Bonzo, na czele, najprawdopodobniej nie przejawi� �adnych zahamowa�, gdy ten akt b�dzie mia� miejsce. Tym samym Enderowi Wigginowi, kt�rego warto�ci nie spos�b przeceni�, zupe�nie powa�nie grozi rozsmarowanie m�zgu po �cianach pa�skiej ma�ej, orbituj�cej szk�ki. A pan, w pe�ni �wiadom tego zagro�enia, proponuje, nie robi� dok�adnie�</emphasis></p><p><emphasis>��Nic.</emphasis></p><p><emphasis>��Sam pan rozumie, �e to budzi pewne obawy.</emphasis></p><p><emphasis>��Ender Wiggin znalaz� si� ju� wcze�niej w podobnej sytuacji. Na Ziemi, kiedy straci� sw�j czujnik, a potem jeszcze raz, kiedy spora grupa starszych ch�opc�w�</emphasis></p><p><emphasis>��Nie zjawi�em si� tutaj bez pewnych informacji na temat przesz�o�ci. Wiem, �e Ender Wiggin prowokowa� Bonza Madrida ponad granice ludzkiej wytrzyma�o�ci. A pan nie ma �andarmerii, kt�ra mog�aby zapobiec b�jce. To nieodpowiedzialne.</emphasis></p><p><emphasis>��Kiedy Ender Wiggin obejmie dow�dztwo naszych flotylli, kiedy b�dzie musia� podejmowa� decyzje, kt�re doprowadz� do naszego zwyci�stwa lub kl�ski, czy wtedy znajdzie si� �andarmeria, gotowa go ratowa�, gdy straci panowanie nad sytuacj�?</emphasis></p><p><emphasis>��Nie dostrzegam zwi�zku.</emphasis></p><p><emphasis>��Najwyra�niej. Ale ten zwi�zek istnieje. Ender Wiggin musi wiedzie�, �e cokolwiek si� stanie, nikt z doros�ych nie przyjdzie mu z pomoc�. Musi wierzy�, a� do samej g��bi swej duszy, �e mo�e dokona� tylko tego, do czego dojdzie sam, on i inne dzieci. Je�li w to nie uwierzy, nigdy nie osi�gnie szczytu swoich mo�liwo�ci.</emphasis></p><p><emphasis>��Nie osi�gnie go tak�e wtedy, gdy b�dzie martwy lub trwale okaleczony.</emphasis></p><p><emphasis>��Nie b�dzie.</emphasis></p><p><emphasis>��Dlaczego po prostu nie ode�le pan Bonza ze Szko�y? Jest wystarczaj�co du�y.</emphasis></p><p><emphasis>��Poniewa� Ender wie, �e Bonzo chce go zabi�. Je�li przeniesiemy Bonza przedterminowo, b�dzie wiedzia�, �e to my go ocalili�my. A B�g mi �wiadkiem, �e Bonzo nie jest na tyle dobrym dow�dc�, by go awansowa� z powod�w czysto merytorycznych.</emphasis></p><p><emphasis>��A inne dzieci? Mo�na by je sk�oni�, �eby pomog�y Enderowi.</emphasis></p><p><emphasis>��Zobaczymy, co si� stanie. Tak brzmi moja pierwsza, ostatnia i jedyna decyzja.</emphasis></p><p><emphasis>��Niech B�g ma pana w swej opiece, je�li si� pan pomyli�.</emphasis></p><p><emphasis>��Je�li si� pomyli�em, niech B�g ma w opiece nas wszystkich.</emphasis></p><p><emphasis>��Postawi� pana przed s�dem wojennym, okryj� pa�skie imi� ha�b�, je�li si� oka�e, �e nie ma pan racji.</emphasis></p><p><emphasis>��Zgoda. Ale prosz� pami�ta�: je�li b�d� mia� racj�, za�atwi mi pan par� tuzin�w medali.</emphasis></p><p><emphasis>��Za co?</emphasis></p><p><emphasis>��Za to, �e nie pozwoli�em si� panu wtr�ca�.</emphasis></p><empty-line/><p>Ender siedzia� w k�cie sali treningowej. Zaczepiwszy rami� o klamr� obserwowa�, jak Groszek �wiczy ze swoj� grup�. Wczoraj trenowali atak bez miotaczy i rozbrajanie przeciwnika samymi nogami. Ender pomaga� im, demonstruj�c pewne techniki walki wr�cz w normalnej grawitacji. Wiele trzeba by�o zmieni�, ale bezw�adno�� lotu da�o si� wykorzystywa� tak samo dobrze w nullo, jak w ci��eniu.</p><p>Dzi� jednak Groszek mia� now� zabawk�. Przyni�s� martw� strun�, jeden z tych cieniutkich, niewidzialnych niemal splot�w, jakich u�ywano podczas prac konstrukcyjnych w przestrzeni, by po��czy� dwa przedmioty razem. Martwe struny miewa�y czasem po kilka kilometr�w d�ugo�ci. Ta by�a niewiele d�u�sza ni� kraw�d� �ciany sali treningowej i Groszek bez trudu zwin�� j� wok� pasa. Teraz �ci�gn�� j� przez g�ow�, jak cz�� ubrania, i poda� koniec jednemu z �o�nierzy.</p><p>��Zaczep to o klamr� i zawi� par� razy � poleci�.</p><p>Sam przelecia� z drugim ko�cem w przeciwny r�g sali.</p><p>Po chwili zdecydowa�, �e struna nie nadaje si� na potykacz. Owszem, trudno j� by�o zauwa�y�, ale jedno pasmo splotu nie zatrzyma przeciwnika, mog�cego bez trudu przelecie� nad nim lub pod nim. Po chwili jednak wpad� na pomys�, by wykorzysta� strun� do zmiany kierunku ruchu w locie. Nie odczepiaj�c jej od klamry zawi�za� drugi koniec wok� pasa, przesun�� si� o kilka metr�w i wystartowa� na wprost. Struna zatrzyma�a go nagle i zmieni�a tor lotu tak, �e po zatoczeniu kr�tkiego �uku Groszek hukn�� ca�ym p�dem o �cian�.</p><p>Krzycza� i krzycza�, a Ender dopiero po chwili zorientowa� si�, �e to nie z b�lu.</p><p>��Widzieli�cie, jak szybko lecia�em? A jak skr�ci�em!</p><p>Wkr�tce ca�a Armia Smoka przerwa�a �wiczenia, �eby przygl�da� si� wyczynom Groszka ze strun�. Gwa�towne skr�ty by�y szokuj�ce, zw�aszcza gdy kto� nie wiedzia�, gdzie szuka� splotu. Kiedy Groszek u�y� jej, by owin�� si� wok� gwiazdy, osi�gn�� szybko��, jakiej nikt jeszcze w tej sali nigdy nie widzia�.</p><p>O 21.40 Ender zako�czy� wieczorne �wiczenia. Armia, zm�czona, lecz zachwycona faktem, �e widzia�a co� ca�kiem nowego, ruszy�a korytarzami do koszar. Ender szed� mi�dzy nimi. Nie rozmawia�, ale s�ucha� rozm�w. Ch�opcy byli wyczerpani, to prawda � od ponad czterech tygodni codziennie bitwy, cz�sto w uk�adzie, kt�ry wymaga� najwy�szego zaanga�owania. Byli jednak dumni, szcz�liwi, bliscy sobie� ani razu nie przegrali i nauczyli si� sobie ufa�. Wiedzieli, �e ka�dy z nich b�dzie walczy� sprawnie i z zaci�ciem, �e dow�dcy raczej wykorzystaj�, ni� zmarnuj� ich wysi�ki; przede wszystkim za� ufali Enderowi: �e przygotuje ich na wszystko, co mo�e si� wydarzy�.</p><p>Id�c korytarzem Ender zauwa�y� kilku starszych ch�opc�w, na poz�r pogr��onych w rozmowach. Stali w odnogach g��wnego korytarza, przy drabinkach; kilku zbli�a�o si� z naprzeciwka. Trudno by�o uwierzy�, �e tylko przypadkiem wi�kszo�� z nich nosi mundury Salamandry, a pozostali pochodz� z tych armii, kt�rych dow�dcy najbardziej nienawidz� Endera Wiggina. Niekt�rzy patrzyli na niego i zbyt szybko odwracali wzrok; inni zdawali si� zbyt nerwowi, jakby w napi�ciu starali si� udawa� spok�j i odpr�enie. Co zrobi, je�li zaatakuj� jego armi� tutaj, w korytarzu? Ch�opcy s� m�odzi, mali, bez �adnego do�wiadczenia w walce w ci��eniu. Kiedy mieli si� jej nauczy�?</p><p>��Hej, Ender! � zawo�a� kto�. Ender zatrzyma� si� i obejrza�. To by�a Petra. � Ender, mog� z tob� pogada�?</p><p>Ender natychmiast poj��, �e je�li zatrzyma si� cho�by na chwil�, jego armia szybko go wyminie i zostanie na korytarzu sam z Petr�.</p><p>��Przejd� si� ze mn� � odpowiedzia�.</p><p>��To tylko chwila.</p><p>Ender odwr�ci� si� i ruszy� za swymi �o�nierzami. S�ysza�, jak Petra dogania go.</p><p>��No dobra, p�jd�.</p><p>Ender poczu�, �e ogarnia go napi�cie. Czy by�a jedn� z nich? Jedn� z tych, kt�rzy nienawidzili go tak bardzo, �e chcieli go skrzywdzi�?</p><p>��Tw�j przyjaciel prosi�, �ebym ci� ostrzeg�a. Jest paru ch�opc�w, kt�rzy chc� ci� zabi�.</p><p>��To niespodzianka � stwierdzi� Ender. Kilku jego �o�nierzy nadstawi�o uszu. Najwyra�niej spisek przeciwko dow�dcy bardzo ich zainteresowa�.</p><p>��Ender, oni naprawd� mog� to zrobi�. Powiedzia�, �e planuj� to od dnia, kiedy zosta�e� dow�dc��</p><p>��Chcesz powiedzie�: od dnia, kiedy pobi�em Salamandr�.</p><p>��Wiesz, Ender, ja te� ci� nienawidzi�am, kiedy pobi�e� Armi� Feniksa.</p><p>��Nie m�wi�, �e mam do kogokolwiek pretensje.</p><p>��To prawda. Prosi�, �ebym odci�gn�a ci� na bok, kiedy b�dziesz wraca� z �wicze� i uprzedzi�a, �eby� jutro na siebie uwa�a�, bo�</p><p>��Petra, gdyby� rzeczywi�cie teraz odci�gn�a mnie na bok, to jest tu tuzin takich, co wzi�liby si� za mnie od razu w korytarzu. Chcesz mi wm�wi�, �e ich nie zauwa�y�a�?</p><p>Zaczerwieni�a si� nagle.</p><p>��Nie, nie zauwa�y�am. Jak mog�e� pomy�le� co� takiego? Nie wiesz, kto jest twoim przyjacielem?</p><p>Wyprzedzi�a go, przecisn�a si� przez szeregi Armii Smoka i wspi�a po drabince na wy�szy poziom.</p><p>��Czy to prawda? � spyta� Zwariowany Tom ju� w koszarach.</p><p>��Czy co prawda? � Ender rozejrza� si� po sali, wypatrzy� ha�asuj�c� dw�jk� i krzykn��, by k�adli si� do ��ek.</p><p>���e paru starszych ch�opak�w chce ci� wyko�czy�?</p><p>��G�upie gadanie � odpar�. Ale wiedzia�, �e tak nie jest. Petra dowiedzia�a si� czego�. To, co widzia� po drodze, te� nie by�o wytworem wyobra�ni.</p><p>��Mo�e i g�upie gadanie, ale my�l�, �e nas zrozumiesz. Pi�ciu dow�dc�w pluton�w b�dzie ci� eskortowa� do sypialni.</p><p>��Nie ma potrzeby.</p><p>��Zr�b nam t� przyjemno��. Jeste� nam chyba co� winien.</p><p>��Nic wam nie jestem winien. � By�by g�upcem, gdyby odrzuci� ich propozycj�. � R�bcie, co chcecie.</p><p>Odwr�ci� si� i wyszed�. Plutonowi ruszyli za nim. Jeden pobieg� naprz�d i otworzy� pok�j. Sprawdzili wszystko, zmusili go, by obieca�, �e zatrza�nie drzwi i wyszli tu� przed zgaszeniem �wiate�.</p><p>Na ekranie czeka�a wiadomo��.</p><cite><p>NIE CHOD� NIGDZIE SAM. NIGDY.</p><text-author>� DINK</text-author></cite><p>Ender u�miechn�� si�. A wi�c Dink nadal by� przyjacielem. Niech si� nie martwi. Nic mu nie zrobi�. Ma swoj� armi�.</p><p>Ale w ciemno�ci nie mia� �adnej armii. Tej nocy �ni� o Stilsonie, tylko �e teraz widzia�, jaki by� ma�y i jak �mieszne by�o ca�e jego pozowanie na twardziela; mimo to Stilson i jego koledzy zwi�zali go tak, by nie m�g� si� broni�, a potem wszystko, co naprawd� zrobi� tamtemu, oni we �nie zrobili Enderowi. P�niej Ender zobaczy� siebie, be�koc�cego jak idiota. Ze wszystkich si� pr�bowa� wyda� rozkazy swej armii, ale wykrzykiwa� tylko jakie� bzdury.</p><p>Przebudzi� si� w ciemno�ci czuj�c l�k. Potem uspokoi� si� my�l�, �e nauczyciele musz� go ceni�; inaczej nie zmuszaliby go do takich wysi�k�w. Nie pozwol�, by co� mu si� sta�o, w ka�dym razie co� naprawd� z�ego. Wtedy, par� lat temu, kiedy starsi ch�opcy zaatakowali go w sali treningowej, nauczyciele pewnie czekali za drzwiami, �eby sprawdzi�, jak sobie poradzi. Gdyby sytuacja rozwin�a si� nie tak, jak trzeba, wkroczyliby i zako�czyli ca�� spraw�. M�g� zwyczajnie siedzie� i nic nie robi�, a oni ju� by dopilnowali, �eby jako� z tego wyszed�. W grze naciskaj� go tak mocno, jak tylko mog�, ale poza gr� b�d� chroni�.</p><p>Pewien tego zasn�� znowu, ockn�� si� dopiero, gdy cicho otworzy�y si� drzwi, a kto� wsun�� informacj� o porannej bitwie.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Wygrali, naturalnie, ale by�o to wyczerpuj�ce starcie, a sal� bojow� wype�nia� taki labirynt gwiazd, �e wymiatanie nieprzyjaci� zaj�o czterdzie�ci pi�� minut. Walczyli z Armi� Borsuka Pola Slattery i tamci nie chcieli poda� si� bez oporu. Na dodatek do gry wprowadzono pewne urozmaicenie � ka�dy trafiony, a nawet unieruchomiony przeciwnik taja� po mniej wi�cej pi�ciu minutach, tak jak w czasie �wicze�. Jedynie ca�kowicie zamro�eni pozostawali wy��czeni z akcji do ko�ca. To stopniowe rozmra�anie nie przeszkodzi�o jednak Armii Smoka. Zwariowany Tom pierwszy zauwa�y�, co si� dzieje, kiedy zacz�y ich trafia� strza�y od ty�u, oddawane przez ludzi, o kt�rych s�dzili, �e s� wyeliminowani. Po bitwie Slattery u�cisn�� Enderowi r�k� i powiedzia�:</p><p>��Ciesz� si�, �e wygra�e�. Je�li ci� kiedykolwiek pobij�, to chc� to zrobi� uczciwie.</p><p>��U�ywaj tego, co ci daj� � odpar� Ender. � Je�li masz przewag� nad przeciwnikiem, korzystaj z niej.</p><p>��Korzystam � u�miechn�� si� Slattery. � Jestem uczciwy tylko przed i po bitwach.</p><p>Bitwa trwa�a tak d�ugo, �e nie zd��yli na �niadanie. Ender spojrza� na swych zgrzanych, spoconych, zm�czonych �o�nierzy, czekaj�cych w korytarzu.</p><p>��Na dzisiaj wystarczy � oznajmi�. � Nie b�dzie �wicze�. Odpocznijcie troch�. Pobawcie si�. Zdajcie jaki� test.</p><p>Byli tak znu�eni, �e nawet si� nie ucieszyli, nie za�miali. Tylko powlekli si� do koszar i zacz�li rozbiera�. Poszliby na trening, gdyby ich o to poprosi�, ale si�gali ju� granic wytrzyma�o�ci. Brak �niadania by� kropl�, kt�ra przepe�ni�a czar�.</p><p>Ender chcia� od razu wej�� pod prysznic, ale by� zbyt zm�czony. Po�o�y� si� w kombinezonie na ��ku, tylko na chwil�, i przebudzi� dopiero w porze obiadu. Tyle wysz�o z jego zamiaru, by rano dowiedzie� si� czego� wi�cej o robalach. Zosta�o mu akurat do�� czasu, �eby si� ogarn��, zje�� co� i biec na lekcje.</p><p>�ci�gn�� cuchn�cy potem kombinezon. By�o mu zimno i czu� dziwn� s�abo��. Nie powinien spa� w ci�gu dnia. Robi si� mi�kki. Zaczyna si� zu�ywa�. Powinien co� z tym zrobi�.</p><p>Pobieg� wi�c do sali gimnastycznej i zmusi� do trzykrotnej wspinaczki po linie. Dopiero potem poszed� do �azienki. Nie przysz�o mu do g�owy, �e w mesie dow�dc�w wszyscy zauwa�� jego nieobecno��; �e bior�c prysznic w �rodku dnia, gdy jego �o�nierze poch�aniaj� w�a�nie sw�j pierwszy posi�ek, zostanie zupe�nie, ca�kowicie sam.</p><p>Nawet kiedy us�ysza�, jak wchodz�, nie zwr�ci� na to uwagi. Pozwala�, by woda sp�ywa�a mu po g�owie i ca�ym ciele. Cichy odg�os krok�w by� niemal nies�yszalny. Pomy�la�, �e mo�e jest ju� po obiedzie. Albo kto� p�niej sko�czy� trening.</p><p>A mo�e nie. Obejrza� si�. By�o ich siedmiu; opierali si� o metalowe umywalki i �cianki kabin i przygl�dali mu si�. Bonzo sta� na czele. Kilku u�miecha�o si� tryumfuj�co, jak �owcy, kt�rzy osaczyli zwierzyn�. Bonzo by� powa�ny.</p><p>��Cze�� � rzuci� Ender.</p><p>Nikt nie odpowiedzia�.</p><p>Ender zakr�ci� prysznic, cho� nie sp�uka� jeszcze z siebie myd�a i si�gn�� po r�cznik. Nie by�o go. Jeden z ch�opc�w trzyma� go w r�ku: Bernard. Do pe�nego obrazu brakowa�o jeszcze, by byli tu Peter i Stilson. Przyda�by si� im u�miech Petera i bij�ca w oczy g�upota Stilsona.</p><p>Wiedzia�, �e r�cznik jest manewrem otwieraj�cym. Biegaj�c za nim nago wygl�da�by g�upio i s�abo. Tego w�a�nie chcieli: poni�y� go i za�ama�. Nie mia� zamiaru si� podda�. Nie chcia� czu� si� bezbronnym tylko dlatego, �e by� mokry, zmarzni�ty i bez ubrania. Sta� przed nimi spokojnie, z opuszczonymi r�kami. Patrzy� w oczy Bonza.</p><p>��Tw�j ruch � powiedzia�.</p><p>��To nie jest gra � o�wiadczy� Bernard. � Mamy ci� ju� dosy�, Ender. Dzisiaj ko�czysz szko��. Wychodzisz na mr�z.</p><p>Ender nawet na niego nie spojrza�. To Bonzo pragn�� jego �mierci, cho� nie odezwa� si� jeszcze ani s�owem. Pozostali tylko mu towarzyszyli, sprawdzali, jak daleko mog� si� posun��. Bonzo wiedzia�, jak daleko si� posunie.</p><p>��Bonzo � odezwa� si� cicho Ender. � Tw�j ojciec by�by z ciebie dumny.</p><p>Bonzo zesztywnia�.</p><p>��Ucieszy�by si�, gdyby ci� teraz zobaczy�, jak przyszed�e� bi� si� z nagim ch�opcem w �azience, mniejszym od ciebie, i przyprowadzi�e� sze�ciu koleg�w. Powiedzia�by: jak honorowo.</p><p>��Nie chcemy si� z tob� bi� � stwierdzi� Bernard. � Wpadli�my tylko ci� nam�wi�, �eby� uczciwie rozgrywa� walki. Mo�e by� przegra� par� od czasu do czasu.</p><p>Ch�opcy za�miali si�. Wszyscy pr�cz Bonza. I Endera.</p><p>��Brawo, dzielny Bonito. B�dziesz m�g� wr�ci� do domu i opowiada�: tak, pobi�em Endera Wiggina, kt�ry dopiero sko�czy� dziesi�� lat, a ja mia�em trzyna�cie. Mia�em do pomocy tylko sze�ciu koleg�w, ale jako� uda�o nam si� go pokona�, mimo �e by� nagi, mokry i sam. Ender Wiggin by� taki straszny i niebezpieczny, �e w�a�ciwie powinno nas by� dwustu.</p><p>��Zamknij si�, Wiggin � warkn�� jeden z ch�opc�w.</p><p>��Nie przyszli�my tu s�ucha� gadania tego szczeniaka � doda� inny.</p><p>��To wy si� zamknijcie � rozkaza� Bonzo. � Sied�cie cicho i nie przeszkadzajcie.</p><p>Zacz�� zdejmowa� mundur.</p><p>��Nagi, mokry i sam, Ender. Szans� s� r�wne. Nic nie poradz�, �e jestem wi�kszy. Przy twoim geniuszu mo�e wymy�lisz, jak sobie z tym poradzi�.</p><p>Obejrza� si� na pozosta�ych.</p><p>��Pilnujcie drzwi � poleci�. � Nikogo tu nie wpuszczajcie. �azienka by�a niedu�a i wsz�dzie stercza�y rury. Wystrzelono j� ju� gotow�, jako nisko orbituj�cego satelit�, wypakowanego sprz�tem do odzyskiwania wody. Nie by�o tu wolnego miejsca. Taktyka by�a oczywista: b�d� rzuca� si� wzajemnie na krany i rury, dop�ki jeden z nich nie odniesie tylu obra�e�, �e nie b�dzie m�g� walczy�.</p><p>Ender spojrza� w twarz Bonza i poczu�, �e serce przestaje mu bi�. Bonzo tak�e chodzi� na kurs. I to chyba d�u�ej ni� Ender. Mia� d�u�sze r�ce, by� silniejszy i przepe�nia�a go nienawi��. Nie b�dzie delikatny. Spr�buje atakowa� g�ow�. Przede wszystkim b�dzie si� stara� uszkodzi� m�zg. A je�li walka potrwa d�u�ej, z pewno�ci� wygra. Pokona go swoj� si��. Je�li Ender chce st�d wyj�� na w�asnych nogach, musi zwyci�y� szybko i pewnie. Przed oczami stan�� mu Stilson i poczu� md�o�ci przypominaj�c sobie, jak ko�ci tamtego p�ka�y pod uderzeniem. Tym razem to b�d� jego ko�ci, chyba �e on pierwszy go z�amie.</p><p>Cofn�� si�, przekr�ci� sitko prysznica kieruj�c je na zewn�trz i odkr�ci� gor�c� wod�. Natychmiast unios�a si� para. Powt�rzy� to w s�siedniej kabinie i w nast�pnej.</p><p>��Nie boj� si� gor�cej wody � bardzo cicho powiedzia� Bonzo.</p><p>Ale Enderowi nie chodzi�o o gor�c� wod�. Chodzi�o o ciep�o. Wci�� by� namydlony i kiedy pot zwil�y sk�r�, stanie si� bardziej �liski ni� Bonzo m�g�by si� spodziewa�.</p><p>��Przesta�cie! � krzykn�� nagle kto� od drzwi. Przez chwil� Ender mia� nadziej�, �e kt�ry� z nauczycieli przyszed� zapobiec b�jce, ale by� to tylko Dink Meeker. Koledzy Bonza przytrzymali go przy drzwiach.</p><p>��Przesta�, Bonzo! � krzycza� Dink. � Nie r�b mu krzywdy!</p><p>��Dlaczego nie? � spyta� Bonzo i po raz pierwszy u�miechn�� si�. No tak� On uwielbia, �eby kto� go docenia�, widzia�, �e jest silny i ma w�adz�.</p><p>��Bo jest najlepszy! Dlatego! Kto jeszcze mo�e walczy� z robalami? Tylko to si� liczy, ty durniu! Robale!</p><p>Bonzo przesta� si� u�miecha�. Tego w�a�nie najbardziej w Enderze nienawidzi�: �e naprawd� by� wa�ny dla ludzi, podczas gdy Bonzo, w ostatecznym rozrachunku, nie. Te s�owa mnie zabi�y, Dink. Bonzo nie lubi s�ucha� o tym, �e Ender mo�e ocali� �wiat.</p><p>Zastanawia� si�, gdzie s� nauczyciele. Czy nie rozumiej�, �e pierwsze zwarcie w tej walce mo�e by� ostatnim? To nie jest sala bojowa, gdzie nikt nie mo�e zrobi� nikomu krzywdy. Tu jest grawitacja; �ciany i pod�oga s� twarde i sterczy z nich metal. Niech przerw� to zaraz, bo b�dzie za p�no.</p><p>��Je�li go dotkniesz, b�dziesz za robalami! � krzycza� Dink. � B�dziesz zdrajc�! Je�eli go skrzywdzisz, zas�u�ysz na �mier�!</p><p>Ch�opcy przycisn�li mu twarz do drzwi i umilk�. Para z prysznic�w wype�ni�a pomieszczenie i po sk�rze Endera sp�ywa�y stru�ki potu. Teraz, p�ki nie �cieknie z niego myd�o. P�ki jest za �liski, �eby go utrzyma�.</p><p>Ender cofn�� si� i pozwoli�, by l�k, kt�ry odczuwa�, odbi� si� na twarzy.</p><p>��Nie bij mnie, Bonzo � powiedzia�. � Prosz�.</p><p>Na to w�a�nie czeka� Bonzo: wyznanie, �e to on jest silniejszy. Innym ch�opcom wystarczy�aby mo�e kapitulacja Endera; dla Bonza by�a jedynie znakiem, �e zwyci�stwo jest pewne. Zamachn�� si� nog� jak do kopni�cia, ale w ostatniej chwili skoczy�. Ender dostrzeg� przeniesienie ci�aru cia�a i pochyli� si� nisko, by Bonzo nie m�g� stan�� pewnie, gdy spr�buje go z�apa� do rzutu.</p><p>Twarde �ebra Bonza trafi�y Endera w twarz, a d�onie uderzy�y o plecy szukaj�c uchwytu. Ender jednak skr�ci� tu��w i palce ze�lizn�y si� po sk�rze. W jednej chwili Ender � wci�� w u�cisku Bonza � wykona� pe�ny obr�t. Klasycznym posuni�ciem w takiej sytuacji by�oby uderzy� pi�t� w krocze przeciwnika. To jednak wymaga�o precyzji, a Bonzo spodziewa� si� takiego ruchu. Podnosi� si� ju� na palce i odsuwa� biodra, by Ender nie m�g� go dosi�gn��. Ender nie patrz�c wiedzia�, �e tamten musi obni�y� g�ow�, dotykaj�c niemal jego w�os�w. Zamiast wi�c pr�bowa� kopni�cia, wybi� si� z pod�ogi pot�nym pchni�ciem obu n�g jak �o�nierz odbijaj�cy si� od �ciany i uderzy� g�ow� w twarz Bonza.</p><p>Odwr�ci� si� w sam� por�, by zobaczy�, jak Bonzo zatacza si� w ty� dysz�c z b�lu i zdziwienia, a krew p�ynie mu z nosa. Ender wiedzia�, �e m�g�by teraz wyj�� z �azienki i zako�czy� b�jk�. Tak, jak uciek� z sali bojowej, gdy pola�a si� pierwsza krew. Ale potem starcie powt�rzy�oby si� znowu. I jeszcze raz, i nast�pny, dop�ki nie znik�aby wola walki. By ostatecznie zako�czy� spraw�, musia� zrani� Bonza tak mocno, �e l�k stanie si� silniejszy od nienawi�ci.</p><p>Dlatego opar� si� o �cian�, wyskoczy� i odepchn�� si� ramionami. Jego stopy wyl�dowa�y na brzuchu i piersi Bonza. Ender obr�ci� si� w powietrzu, l�duj�c na d�oniach i palcach st�p, zrobi� przewr�t, znalaz� si� pod przeciwnikiem i gdy tym razem obiema nogami kopn�� w g�r�, trafi� mocno i pewnie.</p><p>Bonzo nie krzykn�� z b�lu. W og�le nie zareagowa�. Tylko jego cia�o unios�o si� troch�. Zdawa�o si�, �e Ender kopn�� mebel. Bonzo upad� w bok i rozci�gn�� si� pod strumieniem gor�cej wody z prysznica. Nie wykona� najmniejszego ruchu, by uciec od morderczego gor�ca.</p><p>��Bo�e! � krzykn�� kto�. Koledzy Bonza skoczyli, by zakr�ci� wod�. Ender wsta� powoli. Kto� wcisn�� mu r�cznik. To by� Dink.</p><p>��Wyjd�my st�d � powiedzia�.</p><p>Gdy odprowadza� Endera, s�ycha� by�o ci�kie kroki doros�ych, zbiegaj�cych po drabince. Teraz zjawiali si� nauczyciele. Personel medyczny. �eby opatrzy� rany przeciwnika Endera�Gdzie byli przed walk�, kiedy jeszcze wszystko mog�o si� sko�czy� bez ran?</p><p>Ender nie mia� ju� �adnych w�tpliwo�ci: nikt mu nie pomo�e. Cokolwiek go spotka, teraz czy kiedykolwiek, znik�d nie otrzyma pomocy. Peter m�g� by� draniem, ale mia� racj�: moc zadawania b�lu jest jedyn�, kt�ra ma znaczenie, moc zabijania i niszczenia, poniewa� je�li nie mo�esz zabija�, jeste� zawsze we w�adzy tych, kt�rzy potrafi�. A wtedy nic i nikt nigdy ci� nie ocali.</p><p>Dink odprowadzi� go do pokoju i po�o�y� na ��ku.</p><p>��Boli ci� co�? � zapyta�. Ender pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Rozwali�e� go. My�la�em, �e jeste� ju� trupem, kiedy ci� z�apa�. Ale rozwali�e� go. Gdyby wytrzyma� d�u�ej, chyba by� go zabi�.</p><p>��To on chcia� mnie zabi�.</p><p>��Wiem. Znam go. Nikt nie potrafi tak nienawidzi� jak Bonzo. Ale to ju� koniec. Je�li nawet go za to nie wymro�� i nie ode�l� do domu, nigdy wi�cej nie spojrzy ci w oczy. Tobie ani nikomu. Mia� dwadzie�cia centymetr�w wzrostu przewagi, a wygl�da� jak kulawa krowa, co tylko stoi i prze�uwa.</p><p>Ender jednak pami�ta� Bonza tylko w chwili, gdy kopn�� go w krocze. Puste, martwe spojrzenie. By� ju� wtedy sko�czony. Nieprzytomny. Oczy mia� otwarte, ale ju� nie my�la� i nie rusza� si�; tylko ten martwy, idiotyczny wyraz twarzy i niewidz�ce spojrzenie. Tak wygl�da� Stilson, kiedy z nim sko�czy�.</p><p>��Ale wymro�� go � stwierdzi� Dink. � Wszyscy wiedz�, �e to on zaczai. Widzia�em, jak wstaj� i wychodz� z mesy dow�dc�w. Par� sekund trwa�o, zanim zrozumia�em, �e ciebie te� tam nie ma, a potem jeszcze minut�, �eby sprawdzi�, gdzie poszed�e�. Powiedzia�em ci, �eby� nigdzie nie chodzi� sam.</p><p>��Przepraszam.</p><p>��Na pewno go wymro��. Rozrabiacz. On i ten jego krety�ski honor.</p><p>Wtedy, ku zdziwieniu Dinka, Ender wybuchn�� p�aczem. Le��c na ��ku, wci�� mokry od potu i wody, szlocha� g�o�no, a �zy sp�ywa�y mu przez zamkni�te powieki, by stopi� si� z wilgoci� na twarzy.</p><p>��Nic ci nie jest?</p><p>��Nie chcia�em go skrzywdzi�! � krzykn�� Ender. � Dlaczego nie zostawi� mnie w spokoju?</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Us�ysza�, jak drzwi otwieraj� si� cicho i zaraz zamykaj�. Wiedzia�, �e chodzi o bitw�. Otworzy� oczy, oczekuj�c mroku wczesnego ranka, przed 6.00. Zobaczy� p�on�ce �wiat�a. By� nagi, a kiedy wsta�, zauwa�y�, �e ��ko ocieka wilgoci�. Oczy mia� opuchni�te i obola�e od p�aczu. Spojrza� na zegar. Wskazywa� 18.20. Dzie� jeszcze nie min��. Mia� ju� dzisiaj bitw�. Mia� dwie bitwy � ci dranie wiedz�, przez co przeszed�, a jednak mu to robi�.</p><empty-line/><subtitle>WILLIAM BEE, ARMIA GRYFA,</subtitle><subtitle>TALO MOMOE, ARMIA TYGRYSA, 19.00</subtitle><empty-line/><p>Usiad� na skraju pos�ania. Wiadomo�� dr�a�a mu w d�oni. Nie da rady, stwierdzi� bezg�o�nie. A potem, ju� na g�os:</p><p>��Nie dam rady!</p><p>Wsta� ci�ko i rozejrza� si� za skafandrem. Potem sobie przypomnia�: zanim wszed� pod prysznic, w�o�y� go do oczyszczalni. Pewnie ci�gle tam le�a�.</p><p>Z kartk� w r�ku wyszed� z pokoju. Kolacja dobiega�a ko�ca i kilka os�b sta�o w korytarzu. Nikt si� do niego nie odezwa�. Patrzyli tylko. Mo�e przera�eni tym, co zasz�o w �azience, mo�e ze wzgl�du na ponury, straszny wyraz jego twarzy. Ch�opcy byli ju� w koszarach.</p><p>��Cze��, Ender. B�dziemy dzisiaj �wiczy�? Ender poda� kartk� Kant Zupie.</p><p>��To sukinsyny � mrukn�� ch�opiec. � Dwie na raz?</p><p>��Dwie armie! � krzykn�� Zwariowany Tom.</p><p>��B�d� na siebie w�azi� � stwierdzi� Groszek.</p><p>��Musz� si� umy� � o�wiadczy� Ender. � Przygotujcie co trzeba, zbierzcie wszystkich. Spotkamy si� na miejscu, przy bramie.</p><p>Wyszed� z koszar. S�ysza� gwar rozm�w, wrzask Zwariowanego Toma:</p><p>��Dwie armie pierdzieli! Spierzemy im ty�ki!</p><p>�azienka by�a pusta. Wyczyszczona. Ani �ladu krwi, kt�ra sp�yn�a z nosa Bonza i zmiesza�a si� z wod�. Wszystko znikn�o. Jakby nic nie zasz�o.</p><p>Ender wszed� pod prysznic i sp�uka� si� dok�adnie, zmy� pot walki i pozwoli�, by sp�yn�� do �cieku. Wszystko znikn�o. Ale przejdzie przez oczyszczalni� i rano wszyscy b�d� pili wod� z krwi� Bonza. Usun� z niej �ycie, ale krew to krew, jego krew i pot Endera, sp�ukany ich g�upot� albo okrucie�stwem, albo czymkolwiek, co sprawi�o, �e na to pozwolili.</p><p>Wytar� si�, w�o�y� skafander i ruszy� do sali bojowej. Jego armia czeka�a ju� w korytarzu przed zamkni�t� jeszcze bram�. Ch�opcy przygl�dali si� w milczeniu, jak przechodzi na czo�o i staje przed matowym, szarym polem. Naturalnie, wszyscy wiedzieli o jego dzisiejszej walce; to, razem ze zm�czeniem po porannej bitwie, sprawia�o, �e milczeli. A �wiadomo��, �e maj� walczy� z dwoma armiami, nape�nia�a ich l�kiem.</p><p>Wszystko, co tylko mog�, �eby mnie pokona�, my�la� Ender. Co tylko potrafi� wymy�li�, zmieni� wszystkie zasady, niewa�ne, byleby przegra�. Mia� dosy� tej gry. Nic nie jest warte krwi Bonza, barwi�cej wod� na pod�odze �azienki. Mog� go wymrozi�, odes�a� do domu. Nie chcia� wi�cej gra�.</p><p>Brama znikn�a. Nieca�e trzy metry za ni� wisia�y obok siebie cztery gwiazdy, ca�kowicie zas�aniaj�c pole widzenia.</p><p>Dwie armie nie wystarczy�y. Postanowili go zmusi�, by wprowadza� �o�nierzy na �lepo.</p><p>��Groszek � rzuci� Ender. � We� swoich ch�opc�w i sprawd�, co si� dzieje za t� gwiazd�.</p><p>Groszek odwin�� z pasa zw�j struny, obwi�za� si� ni�, poda� koniec jednemu z ch�opc�w swojej grupy, po czym spokojnie przest�pi� pr�g. Jego zesp� ruszy� za nim. �wiczyli ten manewr wielokrotnie, wi�c po chwili stali ju� wsparci mocno o gwiazd�, trzymaj�c koniec struny. Groszek odbi� si� mocno i polecia� niemal r�wnolegle do bramy; kiedy dotar� do rogu, odbi� si� jeszcze raz i pomkn�� w stron� nieprzyjaciela. B�yski �wiat�a na �cianie dowodzi�y, �e przeciwnicy strzelaj�. Struna owija�a si� wok� gwiazdy, Groszek lecia� coraz cia�niejszym �ukiem i gwa�townie zmienia� kierunki. Nie mo�na by�o go trafi�. Ch�opcy pochwycili go sprawnie, gdy nadlecia� z drugiej strony. Macha� r�kami i nogami, by czekaj�cy jeszcze w korytarzu wiedzieli, �e nie zosta� trafiony.</p><p>Ender przeskoczy� przez bram�.</p><p>��Jest do�� ciemno � powiedzia� Groszek. � Ale na tyle jasno, �e trudno b�dzie rozpoznawa� ich ruchy po �wiat�ach skafandr�w. Najgorsza mo�liwa widoczno��. Otwarta przestrze� od tego miejsca a� do nieprzyjacielskiej cz�ci sali. Maj� tam osiem gwiazd ustawionych w kwadrat wok� bramy. Nie zauwa�y�em nikogo, tylko tych, co wygl�dali zza pude�. Oni tam zwyczajnie siedz� i czekaj� na nas. Jakby dla potwierdzenia przeciwnicy zacz�li ich nawo�ywa�.</p><p>��Hej! Jeste�my g�odni, chod�cie nas nakarmi�! Ty�ki wam si� wlok�! Wlok� si� ty�ki Smokom!</p><p>Ender poczu�, �e martwota ogarnia jego umys�. Sytuacja by�a bez wyj�cia. Nie mia� �adnych szans, zmuszony do atakowania os�oni�tego przeciwnika, przy stosunku si� dwa do jednego.</p><p>��W prawdziwej wojnie ka�dy dow�dca obdarzony nawet �ladowym rozs�dkiem wycofa�by si�, by ratowa� w�asn� armi�.</p><p>��Do diab�a, przecie� to tylko gra � powiedzia� Groszek.</p><p>��To przesta�a by� gra w chwili, gdy odrzucili zasady.</p><p>��Wi�c te� je odrzu�.</p><p>��Dobra. Dlaczego nie? � u�miechn�� si� Ender. � Zobaczymy, jak zareaguj� na formacj�.</p><p>��Formacj�? � Groszek by� zdumiony. � Nigdy nie �wiczyli�my formacji, ani razu, odk�d tworzymy armi�.</p><p>��Zosta� jeszcze miesi�c do normalnego ko�ca waszego szkolenia. Akurat pora, �eby�my zacz�li �wiczy� walk� w szyku. To zawsze trzeba umie�.</p><p>Pokaza� palcami A i skin�� r�k�. Pluton A natychmiast przekroczy� bram�, a Ender zacz�� ustawia� ich w ukrytej za gwiazdami przestrzeni. Trzymetrowa odleg�o�� wystarcza�a, a ch�opcy byli troch� przestraszeni i niespokojni, wi�c min�o prawie pi�� minut, zanim poj�li, co maj� robi�.</p><p>�o�nierze Tygrysa i Gryfa zajmowali si� kocim muzykowaniem, a ich dow�dcy k��cili si�, czy wykorzysta� przewag� liczebn� i zaatakowa� Armi� Smoka, zanim wy�oni si� zza gwiazd. Momoe chcia� naciera�.</p><p>��Mamy przewag� dwa do jednego � przekonywa�.</p><p>��Sied�my spokojnie, a nie mo�emy przegra� � m�wi� Bee. � Je�li si� ruszymy, on wykombinuje, jak nas pokona�.</p><p>Siedzieli wi�c spokojnie, a� wreszcie dostrzegli w p�mroku, jak zza gwiazd Endera wynurza si� wielka bry�a. Nie zmienia�a kszta�tu, nawet kiedy przesta�a si� przesuwa� w bok i ruszy�a w sam �rodek o�miu gwiazd, za kt�rymi kry�o si� osiemdziesi�ciu dw�ch �o�nierzy.</p><p>��O, rany � odezwa� si� jaki� Gryf. � Ustawili formacj�.</p><p>��Musieli formowa� szyk przez ca�e pi�� minut-stwierdzi� Momoe. � Gdyby�my zaatakowali w tym czasie, rozbiliby�my ich bez problemu.</p><p>��Ugry� si�, Momoe � szepn�� Bee. � Sam widzia�e�, jak przelecia� ten ma�y. Oblecia� ca�� gwiazd� i wr�ci� bez dotykania �cian. Mo�e oni wszyscy dostali haki. Pomy�la�e� o tym? Na pewno maj� co� nowego.</p><p>Formacja by�a niezwyk�a. Kwadratowy szyk ciasno ustawionych cia� tworzy� mur z przodu. Za nim znajdowa� si� cylinder, maj�cy sze�ciu ch�opc�w w obwodzie, wysoki na dw�ch. Wszyscy mieli wyci�gni�te i zamro�one ramiona, wi�c nie mogli si� trzyma�. Mimo to lecieli razem jak zwi�zani � co zreszt� by�o prawd�.</p><p>Z wn�trza formacji Armia Smoka strzela�a z przera�aj�c� precyzj�, nie pozwalaj�c Tygrysom i Gryfom na wysuni�cie si� zza os�ony.</p><p>��To paskudztwo jest otwarte od ty�u � zauwa�y� Bee. � Kiedy tylko wlec� mi�dzy gwiazdy, mo�emy ich obej��</p><p>��Nie opowiadaj o tym. R�b to! � rzuci� Momoe, po czym, stosuj�c si� do w�asnej rady, rozkaza� swoim ch�opcom skaka� na �cian�, �eby si� odbi� i wyl�dowa� na ty�ach Armii Smoka.</p><p>W zamieszaniu startowym, gdy Armia Gryfa nadal trzyma�a si� gwiazd, szyk Smok�w zmieni� si� nagle. Cylinder i przedni mur rozpad�y si� na dwie cz�ci, wypuszczaj�c ukrytych we wn�trzu �o�nierzy. Niemal jednocze�nie formacja zmieni�a kierunek lotu i ruszy�a wolno w stron� bramy Smok�w. Wi�ksza cz�� Gryf�w ostrzeliwa�a szyk i tych, kt�rzy cofali si� wraz z nim. Tymczasem Tygrysy zaatakowa�y niedobitk�w Armii Smoka od ty�u.</p><p>Co� si� jednak nie zgadza�o. Po chwili namys�u William Bee zrozumia�, co to by�o. Taka formacja nie mo�e zawr�ci� w powietrzu, chyba �e kto� wystartuje w przeciwnym kierunku. A je�li odbili si� dostatecznie mocno, by zmieni� kierunek ruchu dwudziestoosobowego szyku, to musz� lecie� szybko.</p><p>Zauwa�y� ich: sze�ciu ma�ych �o�nierzy Armii Smoka w pobli�u jego, Williama Bee, w�asnej bramy. Po liczbie �wiate� na kombinezonach pozna�, �e trzech by�o unieszkodliwionych, dw�ch trafionych i tylko jeden ca�y. Nie ma si� czym przejmowa�. Od niechcenia wycelowa� miotacz, nacisn�� guzik i�</p><p>Nic si� nie sta�o.</p><p>Zap�on�y �wiat�a.</p><p>Gra by�a sko�czona.</p><p>Mimo �e patrzy� wprost na nich, dopiero po chwili zda� sobie spraw� z tego, co si� sta�o. Czterech �o�nierzy Smok�w przy�o�y�o he�my do czterech rog�w bramy. A jeden w�a�nie przechodzi�. Dope�nili rytua�u zwyci�stwa. Byli niszczeni, nie zadali prawie �adnych strat, a mieli czelno�� to zrobi� i zako�czy� gr� pod jego nosem.</p><p>Dopiero wtedy William Bee u�wiadomi� sobie, �e Armia Smoka nie tylko sko�czy�a bitw�, ale ca�kiem mo�liwe, �e � zgodnie z regu�ami � wygra�a. W ko�cu, niezale�nie od tego, co si� dzia�o, zostaje si� zwyci�zc� jedynie wtedy, gdy ma si� wystarczaj�c� liczb� sprawnych �o�nierzy, by dotkn�li rog�w bramy, a jeden wszed� do nieprzyjacielskiego korytarza. Zatem, w pewien spos�b, ko�cowy rytua� by� zwyci�stwem. Bez w�tpienia sala bojowa uzna�a go za zako�czenie walki. Otworzy�a si� nauczycielska bramka i do sali wszed� major Andersen.</p><p>��Ender! � zawo�a� rozgl�daj�c si�.</p><p>Jeden z zamro�onych �o�nierzy Smoka usi�owa� mu odpowiedzie� przez unieruchomione skafandrem szcz�ki. Anderson podlecia� bli�ej i rozmi�kczy� go.</p><p>Ender u�miecha� si�.</p><p>��Pobi�em pana znowu, sir � o�wiadczy�.</p><p>��Bzdura, Ender. Walczy�e� z Gryfem i Tygrysem.</p><p>��Za jakiego durnia mnie pan uwa�a? Anderson powiedzia� g�o�no:</p><p>��Po tej akcji regu�y zosta�y zmienione. Wszyscy �o�nierze przeciwnika musz� by� zamro�eni lub unieruchomieni, by otworzy�a si� brama.</p><p>��To i tak mog�o si� uda� tylko raz � stwierdzi� Ender. Anderson poda� mu hak. Ender rozmrozi� wszystkich od razu. Do diab�a z protoko�em. Do diab�a z tym wszystkim.</p><p>��Hej! � krzykn��, gdy Anderson ju� odchodzi�. � Co b�dzie nast�pnym razem? Moja armia w klatce, bez broni, przeciwko ca�ej Szkole? Co pan powie o r�wnych szansach, dla odmiany?</p><p>W�r�d ch�opc�w podni�s� si� gwar. Popierali go nie tylko �o�nierze z Armii Smoka. Anderson nie obejrza� si� nawet, s�ysz�c wyzwanie Endera. To William Bee odpowiedzia�:</p><p>��Ender, je�li ty walczysz po jednej stronie, szans� nie b�d� r�wne, niezale�nie od warunk�w.</p><p>Racja! wo�ali ch�opcy. Wielu si� �mia�o.</p><p>��Brawo Ender! � zawo�a� Talo Momoe klaszcz�c w r�ce. Inni te� klaskali i wykrzykiwali imi� Endera.</p><p>Ender przeszed� przez bram� przeciwnika. Za nim szli jego �o�nierze. Echo ich krzyk�w nios�o si� po korytarzach.</p><p>���wiczymy dzisiaj? � spyta� Zwariowany Tom. Ender pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Dopiero jutro rano?</p><p>��Nie.</p><p>��Wi�c kiedy?</p><p>��Je�li o mnie chodzi, to nigdy. Us�ysza� za plecami pomruk zdumienia.</p><p>��To nie w porz�dku � odezwa� si� jeden z ch�opc�w. � Nie nasza wina, �e nauczyciele rozwalaj� gr�. Nie mo�esz przesta� nas uczy� tylko dlatego, �e�</p><p>Ender z ca�ej si�y uderzy� otwart� d�oni� o �cian�.</p><p>��Gra ju� mnie nie obchodzi! � krzykn�� jak m�g� najg�o�niej. G�os odbi� si� echem po korytarzu. Ch�opcy z innych armii podchodzili zaciekawieni.</p><p>��Mo�esz to zrozumie�? � spyta� Ender w�r�d zaleg�ej nagle ciszy. � Gra si� sko�czy�a.</p><p>Samotnie ruszy� do swojego pokoju. Chcia� si� po�o�y�, ale ��ko by�o zupe�nie mokre. To na nowo przypomnia�o mu o wszystkim, co zdarzy�o si� tego dnia. W�ciek�y, zerwa� materac razem z po�ciel� i cisn�� wszystko na korytarz. Potem zwin�� mundur, �eby mie� jak�� poduszk� i rzuci� si� na rozpi�t� na ramie drucian� siatk�. By�o mu niewygodnie, ale nie na tyle, �eby wsta�.</p><p>Le�a� tak ledwie par� minut, gdy kto� zapuka� do drzwi.</p><p>��Id� sobie � odezwa� si� cicho. Ten, kto puka�, nie us�ysza� go, albo si� nie przej��. Wreszcie Ender kaza� mu wej��. To by� Groszek.</p><p>��Zostaw mnie, Groszek.</p><p>Ch�opiec skin�� g�ow�, ale nie ruszy� si� z miejsca. Sta� wpatrzony ponuro w czubki but�w. Niewiele brakowa�o, by Ender zacz�� na niego wrzeszcze� i przeklina�, krzykiem wyrzuca� z pokoju. Spostrzeg� jednak, �e Groszek jest potwornie znu�ony, zgarbiony ze zm�czenia, z oczami czerwonymi od niewyspania. Mimo to nadal mia� sk�r� dziecka, delikatn� i aksamitn�, lekko puco�owate policzki i chude ramiona ma�ego ch�opca. Nie sko�czy� jeszcze o�miu lat. Niewa�ne, �e by� lojalny, b�yskotliwy i inteligentny. Ci�gle by� dzieckiem. By� m�ody.</p><p>Ender pomy�la�, �e to nieprawda. Ma�y, to fakt. Ale Groszek walczy� w bitwie, w kt�rej los ca�ej armii zale�a� od niego i �o�nierzy, kt�rymi dowodzi�. Poradzi� sobie znakomicie i zwyci�yli. To nie jest m�odo��. Ani dzieci�stwo.</p><p>Uznaj�c milczenie i �agodniejszy wyraz twarzy dow�dcy za zgod� na pozostanie, Groszek przest�pi� pr�g pokoju. Dopiero wtedy Ender zauwa�y�, �e ma w r�ce pasek papieru.</p><p>��Przenosz� ci�? � zapyta�. By� niebotycznie zdumiony, lecz jego g�os zabrzmia� oboj�tnie i martwo.</p><p>��Do Armii Kr�lika.</p><p>Ender pokiwa� g�ow�. To oczywiste; nie potrafi� pokona� jego i jego armii, wi�c zabieraj� mu armi�.</p><p>��Carn Carby to dobry dow�dca � stwierdzi�. � Mam nadziej�, �e pozna si� na tobie.</p><p>��Carn Carby sko�czy� dzisiaj szkolenie. Dosta� wiadomo��, kiedy walczyli�my.</p><p>��Kto, w takim razie, dowodzi Kr�likami? Groszek bezradnie roz�o�y� r�ce.</p><p>��Ja.</p><p>Ender spojrza� na sufit i skin�� g�ow�.</p><p>��Jasne. Przecie� do regulaminowego wieku brakuje ci tylko czterech lat.</p><p>��To wcale nie jest �mieszne. Nie wiem, o co w tym wszystkim chodzi. Po co te wszystkie zmiany w grze. A teraz jeszcze to. Nic jeszcze nie wiesz, ale nie tylko ja odchodz�. Po�owa komendant�w sko�czy�a dzi� szkolenie i przenosz� naszych, �eby obj�li ich armie.</p><p>��Kogo z naszych?</p><p>��Wychodzi na to, �e wszystkich dow�dc�w pluton�w i wszystkich zast�pc�w.</p><p>��Jasne. Je�li zechc� zlikwidowa� mi armi�, wyr�n� j� r�wno z ziemi�. Cokolwiek robi�, robi� dok�adnie.</p><p>��I tak b�dziesz wygrywa�. Wszyscy to wiemy. Zwariowany Tom powiedzia�: czy oni licz�, �e wykombinuj� spos�b na Armi� Smoka? Wszyscy wiedz�, �e jeste� najlepszy. Nie mog� ci� z�ama�, cokolwiek�</p><p>��Ju� mnie z�amali.</p><p>��Nie, Ender, to niemo�liwe�</p><p>��Ich gra ju� mnie nie obchodzi, Groszek. Nie mam zamiaru w ni� gra�. Nie b�dzie wi�cej trening�w. Nie b�dzie bitew. Mog� sobie zostawia� karteczki, ale ja nigdzie nie p�jd�. Podj��em decyzj� zanim wieczorem przekroczy�em pr�g sali. Dlatego kaza�em wam atakowa� bram�. Nie przypuszcza�em, �e to si� uda, ale ju� mnie to nie interesowa�o. Chcia�em tylko odej�� w dobrym stylu.</p><p>���a�uj, �e nie widzia�e� miny Williama Bee. Sta� jak wmurowany i wci�� nie kapowa�, w jaki spos�b przegra�, je�li ty mia�e� tylko siedmiu ch�opak�w, kt�rzy mogli jeszcze kiwn�� palcem, a on tylko trzech, kt�rzy tego nie mogli.</p><p>��Czemu mia�bym ogl�da� min� Williama Bee? Czemu mia�bym kogo� jeszcze pobi�? � Ender przycisn�� d�onie do oczu. � Dzisiaj pobi�em Bonza, Groszek. Pobi�em go naprawd� ostro.</p><p>��Sam si� prosi�.</p><p>��Kopn��em go. My�la�em, �e jest ju� trupem. A potem bi�em go dalej.</p><p>Groszek milcza�.</p><p>��Chcia�em tylko mie� pewno��, �e nigdy wi�cej nie zrobi mi krzywdy.</p><p>��Na pewno nie. Odes�ali go do domu.</p><p>��Ju�?</p><p>��Nauczyciele nigdy za wiele nie m�wi�. Teraz te� nie. Oficjalnie podali, �e sko�czy� Szko��, ale gdzie go przydzielili, wiesz, czy do szko�y taktyki, grup wsparcia, na wst�pne szkolenie dowodzenia czy nawigacji � nie wiadomo. Napisali tylko: Cartagena, Hiszpania. Tam mieszka.</p><p>��Ciesz� si�, �e ma to za sob�.</p><p>��Daj spok�j, Ender. My si� cieszymy, �e ju� go nie ma. Gdyby�my wiedzieli, co chce ci zrobi�, zabiliby�my go z miejsca. Czy to prawda, �e mia� ca�y gang do pomocy?</p><p>��Nie. Sprawa by�a mi�dzy nim a mn�. Walczy� honorowo. Gdyby nie to, zabraliby si� do mnie wszyscy razem. Mogli mnie nawet zabi�. Jego poczucie honoru ocali�o mi �ycie. Ja nie by�em honorowy � doda� po chwili. � Walczy�em, �eby zwyci�y�.</p><p>��l zwyci�y�e� � roze�mia� si� Groszek. � Wykopa�e� go z orbity.</p><p>Kto� zastuka� do drzwi i otworzy� je, zanim Ender zd��y� odpowiedzie�. Spodziewa� si� kogo� ze swoich �o�nierzy, ale w progu stan�� major Andersen. A za nim pu�kownik Graff.</p><p>��Enderze Wiggin � odezwa� si� Graff. Ender wsta� z ��ka.</p><p>��Tak, sir.</p><p>��Twoje dzisiejsze zachowanie w sali bojowej by�o przejawem niesubordynacji i nie powinno wi�cej mie� miejsca.</p><p>��Tak, sir � powt�rzy� Ender.</p><p>Groszek wci�� mia� ochot� na niesubordynacj� i wcale nie uwa�a�, by Ender zas�u�y� na nagan�.</p><p>��Kto� wreszcie powinien powiedzie�, co my�limy o tym wszystkim, co z nami robicie.</p><p>Doro�li nie zwr�cili na niego uwagi. Anderson poda� Enderowi kartk� papieru. Ca�y arkusz. Nie w�ski pasek, na jakich drukowano w Szkole Bojowej wewn�trzne rozkazy � tym razem by� to pe�no-wymiarowy wykaz instrukcji. Groszek wiedzia�, co to oznacza: Ender opuszcza� Szko��.</p><p>��Koniec szkolenia? � zapyta�. Ender kiwn�� g�ow�. � Czemu to trwa�o tak d�ugo? Tylko dwa, najwy�ej trzy lata wcze�niej ni� normalnie. Umiesz przecie� chodzi�, m�wi�, a nawet sam si� ubierasz. Czego jeszcze chcieli ci� nauczy�?</p><p>Ender wzruszy� ramionami.</p><p>��Wiem tylko, �e gra sko�czona � posk�ada� kartk�. � W sam� por�. Mog� powiadomi� swoich �o�nierzy?</p><p>��Nie ma czasu � odpar� Graff. � Tw�j prom startuje za dwadzie�cia minut. Poza tym, kiedy dosta�e� ju� rozkazy, lepiej, �eby� z nimi nie rozmawia�. Tak jest �atwiej.</p><p>��Dla nich czy dla pana? � spyta� Ender, ale nie czeka� na odpowied�. Podszed� do Groszka, u�cisn�� mu r�k�, po czym ruszy� do drzwi.</p><p>��Czekaj � zawo�a� Groszek. � Gdzie ci� przenosz�? Taktyka? Nawigacja? Wsparcie?</p><p>��Szko�a Dowodzenia.</p><p>��Szkolenie wst�pne?</p><p>��Szko�a � powt�rzy� Ender i wyszed�. Anderson ruszy� za nim. Groszek z�apa� pu�kownika Graffa za r�kaw.</p><p>��Nikt poni�ej szesnastu lat nie idzie do Szko�y Dowodzenia!</p><p>Graff strz�sn�� jego r�k� i wyszed�, zamykaj�c za sob� drzwi.</p><p>Groszek sta� na �rodku pokoju i usi�owa� zrozumie� to, co zasz�o. Nikt nie trafia� do Szko�y Dowodzenia bez trzech lat szkolenia wst�pnego, albo w Taktyce, albo we Wsparciu. Ale te� nikt nie opuszcza� Szko�y Bojowej wcze�niej, ni� po sze�ciu latach nauki, podczas gdy Ender by� tu tylko cztery.</p><p>System si� sypa�. Nie by�o w�tpliwo�ci. Mo�e kto� na g�rze dosta� fio�a albo co� �le posz�o na wojnie � prawdziwej wojnie, wojnie z robalami. Inaczej po co by rozwalali system szkolenia, w taki spos�b likwidowali gr�? Dlaczego by stawiali takiego malucha jak on na czele armii?</p><p>Groszek zastanawia� si� nad tym id�c korytarzem. �wiat�a zgas�y akurat w chwili, gdy dotar� do swojego pos�ania. Rozebra� si� w ciemno�ciach, staraj�c si� po omacku pouk�ada� mundur w szafce, kt�rej nie widzia�. Czu� si� okropnie. Z pocz�tku my�la�, �e po prostu boi si� dowodzi� armi�, ale to nie by�a prawda. Wiedzia�, �e b�dzie dobrym komendantem. Mia� ochot� p�aka�. Nie p�aka� ani razu od tamtych pierwszych dni, kiedy t�skni� za domem. Pr�bowa� jako� nazwa� ten stan, kt�ry sprawia�, �e czu� d�awienie w gardle i szlocha� bezg�o�nie, cho� z ca�ej si�y stara� si� opanowa�. Gryz� si� w r�k�, by b�l zag�uszy� gwa�towne uczucie �alu. Nic nie pomaga�o. Ju� nigdy nie zobaczy Endera.</p><p>Kiedy ju� wiedzia�, co go dr�czy, m�g� to kontrolowa�. Po�o�y� si� na wznak i zmusi� do powtarzania, raz po raz, procedury relaksuj�cej; wreszcie nie mia� ju� ochoty p�aka�. Potem nap�yn�� sen. D�o� Groszka spoczywa�a na poduszce ko�o ust, jakby ch�opiec nie m�g� si� zdecydowa�, czy obgryza� paznokcie, czy mo�e ssa� kciuk. Marszczy� czo�o, oddycha� p�ytko i szybko. By� �o�nierzem i gdyby kto� go zapyta�, kim chce zosta�, kiedy doro�nie, nie wiedzia�by, o co chodzi.</p><p>Wchodz�c na prom, Ender zauwa�y� nowe dystynkcje na mundurze majora Andersena.</p><p>��Tak, jest teraz pu�kownikiem � potwierdzi� Graff. � Co wi�cej, major Anderson zosta� mianowany komendantem Szko�y Bojowej. Dzisiaj po po�udniu. Mnie powierzono inne obowi�zki.</p><p>Ender nie spyta� jakie.</p><p>Graff przypi�� si� pasem do fotela po drugiej stronie przej�cia. Opr�cz nich w kabinie by� tylko jeden pasa�er, spokojny m�czyzna w cywilnym ubraniu. Graff przedstawi� go jako genera�a Pace�a. Pace trzyma� na kolanach neseser, ale poza tym prawie nie mia� baga�u. Graff tak�e nic nie zabiera�, co dziwnie uspokaja�o Endera.</p><p>Przez ca�� drog� odezwa� si� tylko raz.</p><p>��Dlaczego lecimy do domu? � zapyta�. � My�la�em, �e Szko�a Dowodzenia jest w pasie asteroid�w.</p><p>��Jest � potwierdzi� Graff. � Ale Szko�a Bojowa nie ma urz�dze� niezb�dnych dla dokowania statk�w dalekiego zasi�gu. W rezultacie dostaniesz kr�tki urlop na Ziemi.</p><p>Ender chcia� spyta�, czy b�dzie m�g� zobaczy� si� z rodzin�, ale nagle pomy�la�, �e jest to mo�liwe, przestraszy� si� i nie powiedzia� ani s�owa. Zamkn�� tylko oczy i pr�bowa� zasn��. Siedz�cy z ty�u genera� Pace przygl�da� mu si� uwa�nie, lecz Ender nie potrafi� zgadn��, dlaczego.</p><p>Kiedy wyl�dowali, na Florydzie by�o gor�ce, letnie popo�udnie. Ender od tak dawna nie widzia� s�o�ca, �e blask niemal go o�lepi�. Mru�y� oczy, krzywi� si� i chcia� wraca� do zamkni�tych pomieszcze�. Wszystko zdawa�o si� p�askie i dalekie; ziemia, nie wyginaj�c si� w g�r�, jak pod�ogi w Szkole Bojowej, sprawia�a wra�enie opadaj�cej w d� i Ender, stoj�c na p�askim gruncie, czu� si� jak na szczycie g�ry. Prawdziwe ci��enie by�o zupe�nie inne ni� tamto i Ender pow��czy� nogami. Nienawidzi� tego. Chcia� wr�ci� do domu, do Szko�y Bojowej, do jedynego miejsca we Wszech�wiecie, gdzie by� u siebie.</p><empty-line/><p><emphasis>��Aresztowany?</emphasis></p><p><emphasis>��No c�, to do�� naturalna teoria. Genera� Pace jest dow�dc� �andarmerii, a ucze� Szko�y poni�s� �mier�.</emphasis></p><p><emphasis>��Nie powiedzieli, czy pu�kownik Graff awansowa�, czy ma stan�� przed s�dem wojennym. Tylko tyle, �e zosta� przeniesiony i ma si� zameldowa� u Polemarchy.</emphasis></p><p><emphasis>��To dobry znak czy z�y?</emphasis></p><p><emphasis>��Kto wie? Z jednej strony, Ender Wiggin nie tylko prze�y�, ale zako�czy� szkolenie w niesamowicie dobrej formie. To trzeba Graffowi przyzna�. Z drugiej jednak strony, prom wiezie czwartego pasa�era. Tego, kt�ry podr�uje w worku.</emphasis></p><p><emphasis>��To dopiero drugi zgon w historii szko�y. Przynajmniej tym razem to nie by�o samob�jstwo.</emphasis></p><p><emphasis>��W czym morderstwo jest lepsze, majorze Imbu?</emphasis></p><p><emphasis>��To nie by�o morderstwo. Mamy wideo nagrane z dw�ch punkt�w. Nikt nie mo�e wini� Endera.</emphasis></p><p><emphasis>��Ale mog� obwinia� Graff a. Kiedy ju� wszystko si� sko�czy, cywile zaczn� grzeba� w naszych aktach i decydowa�, co by�o s�uszne, a co nie. Dawa� nam medale, gdy uznaj�, �e mieli�my racj�, albo odbiera� emerytury i wsadza� do wi�zienia, kiedy dojd� do wniosku, �e si� mylili�my. Dobrze chocia�, �e mieli odrobin� rozs�dku i nie powiedzieli Enderowi o �mierci ch�opaka.</emphasis></p><p><emphasis>��To te� ju� drugi raz.</emphasis></p><p><emphasis>��Tak. O Stilsonie te� mu nie m�wili.</emphasis></p><p><emphasis>��Ten ma�y mnie przera�a.</emphasis></p><p><emphasis>��Ender Wiggin nie jest morderc�. On po prostu zwyci�a � ca�kowicie. Je�li kto� powinien si� ba�, niech to b�d� robale.</emphasis></p><p><emphasis>��Wiedz�c, �e Ender si� za nich zabierze, niemal zaczynam ich �a�owa�.</emphasis></p><p><emphasis>��Ja �a�uj� tylko Endera. Ale nie tak bardzo, by proponowa�, �eby mu dali spok�j. W�a�nie uzyska�em dost�p do materia��w, kt�re Graff otrzymywa� przez ca�y czas: o ruchach flot i tego typu sprawach. Przedtem nie miewa�em k�opot�w z za�ni�ciem.</emphasis></p><p><emphasis>��Czas zaczyna nas pop�dza�?</emphasis></p><p><emphasis>��Nie powinienem o tym wspomina�. Nie mam prawa zdradza� panu tajnych informacji.</emphasis></p><p><emphasis>��Wiem.</emphasis></p><p><emphasis>��Powiem tylko tyle: nie przenie�li go do Szko�y Dowodzenia nawet o jeden dzie� za wcze�nie. A mo�e o par� lat za p�no.</emphasis></p></section><section><title><p>Rozdzia� 13</p><p><emphasis>Valentine</emphasis></p></title><p><emphasis>��Dzieci?</emphasis></p><p><emphasis>��Brat i siostra. Zagwarantowali sobie pi�� warstw maskowania w sieci � pisali dla kompanii, kt�re op�aca�y ich cz�onkostwo. Piekielnie trudno by�o ich wy�ledzi�.</emphasis></p><p><emphasis>��Co w�a�ciwie ukrywali?</emphasis></p><p><emphasis>��Wszystko. A przede wszystkim sw�j wiek. Ch�opak ma czterna�cie lat, dziewczynka dwana�cie.</emphasis></p><p><emphasis>��Kt�re jest Demostenesem?</emphasis></p><p><emphasis>��Dziewczynka. Dwunastolatka.</emphasis></p><p><emphasis>��Prosz� wybaczy�. Wcale nie uwa�am tego za �mieszne, ale nie mog� si� powstrzyma�. Tak dlugo si� martwimy, pr�bujemy przekona� Rosjan, �eby nie brali Demostenesa powa�nie, dajemy Locke�a za przyk�ad, �e nie wszyscy Amerykanie s� zwariowanymi pod�egaczami� a tutaj para dzieciak�w, rodze�stwo�</emphasis></p><p><emphasis>��Nazywaj� si� Wiggin.</emphasis></p><p><emphasis>��Och. Przypadek?</emphasis></p><p><emphasis>��Ten Wiggin jest trzecim. Oni to pierwsze i drugie.</emphasis></p><p><emphasis>��Znakomicie! Rosjanie nigdy nie uwierz��</emphasis></p><p><emphasis>���e nie kontrolujemy Demostenesa i Locke�a tak samo, jak tego Wiggina.</emphasis></p><p><emphasis>��A czy rzeczywi�cie istnieje jaki� spisek? Czy kto� za nimi stoi?</emphasis></p><p><emphasis>��Nie uda�o si� nam wykry� �adnych kontakt�w mi�dzy t� dw�jk� dzieci i jakimkolwiek doros�ym, kt�ry m�g�by nimi kierowa�.</emphasis></p><p><emphasis>��To nie znaczy, �e kto� nie wymy�li� jakiego� sposobu, kt�rego nie potraficie rozszyfrowa�. Trudno uwierzy�, �e dw�jka dzieciak�w�</emphasis></p><p><emphasis>��Rozmawia�em z pu�kownikiem Graf jem zaraz po tym, jak przylecia� ze Szko�y Bojowej. Jego zdaniem wszystko, czego dokona�y te dzieci, mie�ci si� w granicach ich mo�liwo�ci. Teoretycznie maj� identyczne zdolno�ci jak� ten Wiggin. R�ni� si� tylko temperamentem. By� jednak zaskoczony orientacj� tych dw�ch osobowo�ci. Wiadomo, �e Demostenes to dziewczynka, ale Graff twierdzi, �e nie przyj�to jej do Szko�y Bojowej, poniewa� by�a nastawiona zbyt pokojowo, zbyt sk�onna do kompromis�w, a przede wszystkim zbyt uczuciowa.</emphasis></p><p><emphasis>��Ca�kowite przeciwie�stwo Demostenesa.</emphasis></p><p><emphasis>��Za to ch�opak ma dusz� szakala.</emphasis></p><p><emphasis>��Czy to nie Locke�a wychwalano niedawno jako �jedyny prawdziwie otwarty umys� Ameryki�?</emphasis></p><p><emphasis>��Trudno zgadn��, o co tu naprawd� chodzi. Ale Graff sugerowa�, a ja si� z nim zgadzam, �eby zostawi� ich w spokoju. Nie sk�ada� na razie �adnych raport�w. Stwierdzimy tylko, �e wed�ug naszych danych Locke i Demostenes nie maj� �adnych zagranicznych powi�za�, ani nie kontaktuj� si� z �adn� z grup miejscowych poza tymi, kt�re s� oficjalnie zarejestrowane w sieci.</emphasis></p><p><emphasis>��Innymi slowy, da� im woln� r�k�.</emphasis></p><p><emphasis>��Wiem, �e Demostenes wydaje si� niebezpieczny, cho�by dlatego, �e ma tak wielu zwolennik�w. Ale to do�� znacz�ce, �e ambitniejsze z tej dw�jki wybra�o sobie rozs�dne, umiarkowane wcielenie. Zreszt�, na razie tylko gadaj�. Maj� pewne wp�ywy, ale �adnej w�adzy.</emphasis></p><p><emphasis>��Moim zdaniem wp�ywy to w�a�nie w�adza.</emphasis></p><p><emphasis>��Je�li zaczn� si� zachowywa� nieodpowiednio, zawsze mo�emy ich zdemaskowa�.</emphasis></p><p><emphasis>��Tylko przez najbli�sze par� lat. Im d�u�ej b�dziemy czeka�, tym b�d� starsi i odkrycie, kim s� naprawd�, przestanie szokowa�.</emphasis></p><p><emphasis>��Sam pan wie, jak wygl�daj� ruchy rosyjskich wojsk. Zawsze istnieje szansa, �e Demostenes ma racj�. A w takim przypadku�</emphasis></p><p><emphasis>��Lepiej jest mie� go pod r�k�. Dobrze. Zostawimy im woln� r�k�. Na razie. Ale prosz� ich pilnowa�. A ja, naturalnie, musz� co� wymy�li�, �eby uspokoi� Rosjan.</emphasis></p><empty-line/><p>Mimo swych obaw Valentine nie�le si� bawi�a jako Demostenes. Mia�a swoj� kolumn� w ka�dej prawie sieci informacyjnej w kraju i obserwowa�a z rozbawieniem, jak gromadz� si� pieni�dze na koncie jej adwokata. Od czasu do czasu razem z Peterem przekazywali, w imieniu Demostenesa, dok�adnie skalkulowan� sum� dla konkretnego kandydata lub organizacji: do�� du��, by zosta�a zauwa�ona, ale nie tak wielk�, by kandydat s�dzi�, �e kto� pr�buje kupi� jego g�os. Dostawa�a tyle list�w, �e sie� zatrudni�a sekretark�, by prowadzi�a jej rutynow� korespondencj�. Najbardziej �mieszy�y j� listy od rozmaitych przyw�dc�w pa�stwowych i mi�dzynarodowych � czasami wrogie, czasami przyjazne, zawsze jednak pr�buj�ce dyplomatycznie wysondowa� umys� Demostenesa. Czytali je razem z Peterem, �miej�c si� cz�sto, �e tacy ludzie pisuj� do dw�jki dzieci i wcale o tym nie wiedz�.</p><p>Czasem jednak by�o jej wstyd. Ojciec regularnie czytywa� Demos-tenesa i nigdy Locke�a, a je�li nawet, to o tym nie wspomina�. Za to przy obiedzie cz�sto uszcz�liwia� ich jakim� trafnym spostrze�eniem, jakiego w swej codziennej kolumnie dokona� Demostenes. Peter uwielbia� te ojcowskie wypowiedzi.</p><p>��Widzisz � m�wi� � z tego wynika, �e prosty cz�owiek nas zauwa�a.</p><p>Valentine jednak by�o przykro z powodu ojca. Gdyby si� kiedy� dowiedzia�, �e to ona pisze i �e nie wierzy w po�ow� rzeczy, o kt�rych m�wi, by�by z�y i zawstydzony.</p><p>Kiedy� w szkole narobi�a sobie k�opot�w, kiedy nauczyciel historii kaza� klasie dokona� por�wnania pogl�d�w Demostenesa i Locke�a, przedstawionych w dw�ch wczesnych artyku�ach. Valentine zapomnia�a si� i stworzy�a �wietn� analiz� por�wnawcz�. W rezultacie ledwie odwiod�a dyrektork� od pomys�u, by opublikowa� jej esej w tej samej sieci, w kt�rej pisywa�a jako Demostenes. Peter by� w�ciek�y.</p><p>��Nie mo�esz pozwoli� na druk. Piszesz zbyt podobnie do Demostenesa. Powinienem go teraz zlikwidowa�, wymykasz si� spod kontroli.</p><p>Jeszcze bardziej ni� w gniewie Peter przera�a� j�, kiedy przestawa� si� odzywa�. Jak wtedy, gdy Demostenes zosta� zaproszony do wzi�cia udzia�u w Prezydenckiej Radzie �Edukacja dla Przysz�o�ci� � bardzo presti�owym panelu, kt�rego przeznaczeniem by�o nie dokona� niczego, ale zrobi� to w wielkim stylu. Valentine s�dzi�a, �e Peter potraktuje to jako ich wsp�lny tryumf, ale myli�a si�.</p><p>��Odrzu� zaproszenie � powiedzia�.</p><p>��Dlaczego? � zdziwi�a si�. � To �adna robota, a m�wi� nawet, �e ze wzgl�du na powszechnie znan� niech�� Demostenesa do ujawniania czegokolwiek na sw�j temat, puszcz� do sieci wszystkie spotkania. Dzi�ki temu Demostenes stanie si� osob� powa�an�, a�</p><p>��A ty si� cieszysz, �e trafi�a� tam wcze�niej ode mnie.</p><p>��Peter, przecie� to nie ty i ja, ale Demostenes i Locke. To my ich wymy�lili�my. Naprawd� nie istniej�. Zreszt�, to zaproszenie wcale nie oznacza, �e wol� Demostenesa ni� Locke�a, ale �e Demostenes ma szersze poparcie. Wiedzia�e�, �e tak b�dzie. Jego udzia� zachwyci ca�e masy ruso�erc�w i szowinist�w.</p><p>��To wszystko mia�o by� na odwr�t. To Locke�a mieli szanowa�.</p><p>��I szanuj�! Trzeba wi�cej czasu, by zdoby� prawdziwe uznanie. Peter, przesta� si� na mnie gniewa� tylko dlatego, �e robi� dobrze to, co mi kaza�e�.</p><p>Ale by� obra�ony przez wiele dni i od tego czasu musia�a sama wymy�la� swoje artyku�y. Nie m�wi� ju�, co ma pisa�. Przypuszcza� pewnie, �e teksty Demostenesa b�d� gorsze. Je�li nawet tak by�o, nikt tego nie zauwa�y�. Mo�e jeszcze bardziej rozz�o�ci� go fakt, �e nigdy nie przybieg�a z p�aczem, prosz�c o pomoc. Zbyt d�ugo gra�a swoj� rol�, by kto� musia� jej t�umaczy�, co Demostenes pomy�la�by o danej sprawie.</p><p>W miar� jak prowadzi�a coraz szersz� korespondencj� z innymi aktywnymi politycznie obywatelami, zaczyna�a zdobywa� dane i dowiadywa� si� o rzeczach niedost�pnych opinii publicznej. Niekt�rzy wojskowi, z kt�rymi wymienia�a listy, nie�wiadomie i mimowolnie wtr�cali pewne informacje, kt�re potem, wsp�lnie z Peterem, ��czyli w ca�o��, uzyskuj�c fascynuj�cy i przera�aj�cy obraz dzia�a� Uk�adu Warszawskiego. Tamci naprawd� szykowali si� do totalnej i krwawej wojny na Ziemi. Demostenes s�usznie zauwa�y�, �e Uk�ad Warszawski nie stosuje si� do postanowie� Ligi.</p><p>Stopniowo posta� Demostenesa zaczyna�a �y� w�asnym �yciem. Zdarza�o si�, �e pisz�c Valentine zaczyna�a my�le� tak jak on, podzielaj�c idee, kt�re powinny by� tylko elementami roli. A kiedy Peter czyta� swoje eseje, irytowa�a j� jego �lepota na to, co rzeczywi�cie si� dzieje.</p><p>By� mo�e ka�dy, kto wciela si� w jak�� posta�, staje si� w ko�cu tym, kogo udawa�. Zastanawia�a si� nad tym, martwi�a przez kilka dni, po czym, wykorzystuj�c ten pomys�, napisa�a artyku�. Dowodzi�a w nim, �e politycy, kt�rzy dla utrzymania pokoju nadskakuj� Rosjanom, w rezultacie stan� si� im pos�uszni we wszystkim. By� to przepi�kny atak na rz�dz�c� parti� i otrzyma�a wtedy mn�stwo list�w. Przesta�a si� tak�e martwi�, �e mo�e si� sta� � do pewnego stopnia � Demostenesem. Jest sprytniejszy, ni� z Peterem s�dzili�my, my�la�a.</p><p>Graff czeka� na ni� przed szko��, oparty o samoch�d. By� w cywilnym ubraniu i przybra� mocno na wadze, wi�c w pierwszej chwili go nie pozna�a. Ale pomacha� do niej i nim zd��y� si� przedstawi�, przypomnia�a sobie, kim jest.</p><p>��Nie napisz� �adnego listu � o�wiadczy�a. � Tamtego te� nie powinnam pisa�.</p><p>��Rozumiem, �e nie lubisz medali.</p><p>��Nie bardzo.</p><p>��Pojed� ze mn� na przeja�d�k�, Valentine.</p><p>��Nie je�d�� z obcymi.</p><p>Poda� jej kartk� papieru � zezwolenie, podpisane przez rodzic�w.</p><p>��Wi�c nie jest pan obcy. Gdzie mamy jecha�?</p><p>��Na spotkanie z pewnym m�odym �o�nierzem, kt�ry jest na przepustce w Greensboro. Wsiad�a do samochodu.</p><p>��Ender ma dziesi�� lat � powiedzia�a. � Zdawa�o mi si�, �e dopiero kiedy sko�czy dwana�cie, ma prawo do urlopu. Tak pan chyba m�wi�.</p><p>��Przeskoczy� kilka etap�w.</p><p>��Wi�c dobrze sobie radzi�?</p><p>��Spytaj go sama, kiedy go zobaczysz.</p><p>��Dlaczego ja? Czemu nie ca�a rodzina? Graff westchn��.</p><p>��Ender patrzy na �wiat na sw�j w�asny spos�b. Musieli�my go namawia�, �eby si� z tob� spotka�. Peter i rodzice go nie interesuj�. W Szkole Bojowej �yje si� do�� intensywnie.</p><p>��Chce pan powiedzie�, �e zwariowa�?</p><p>��Wr�cz przeciwnie, jest najzdrowsz� psychicznie osob�, jak� znam. Wystarczaj�co, by wiedzie�, �e rodzice nie pal� si�, by na powr�t otworzy� ksi�g� uczu�, zamkni�t� mocno cztery lata temu. Co do Petera� nawet nie proponowali�my spotkania, wi�c nie m�g� nas wys�a� do diab�a.</p><p>Jechali tras� wzd�u� jeziora Brandt i min�wszy je skr�cili na drog�, kt�ra wznosi�a si� i opada�a, dobiegaj�c w ko�cu do bia�ego, drewnianego domku, wzniesionego na szczycie wzg�rza. Z jednej strony rozci�ga�o si� Brandt, z drugiej ma�e, pi�cioakrowe, prywatne jeziorko.</p><p>��Ten dom zbudowa� Mist-E-Rub Medly � wyja�ni� Graff. � MF kupi�a go na aukcji podatkowej jakie� dwadzie�cia lat temu. Ender nalega�, by jego rozmowa z tob� nie by�a pods�uchiwana. Obieca�em mu to. Aby nie by�o w�tpliwo�ci, wyp�yniecie oboje na tratwie, kt�r� sam zbudowa�. Musz� ci� jednak uprzedzi�. Zamierzam zada� ci kilka pyta� na temat tej rozmowy. Nie musisz odpowiada�, ale mam nadziej�, �e nie odm�wisz.</p><p>��Nie mam kostiumu k�pielowego.</p><p>��Dostarczymy ci.</p><p>��Taki bez mikrofon�w?</p><p>��Czasem trzeba sobie zaufa�. Dla przyk�adu: wiem, kim naprawd� jest Demostenes.</p><p>Poczu�a na karku dreszcz strachu, ale milcza�a.</p><p>��Wiem, odk�d przylecia�em ze Szko�y Bojowej. Na �wiecie jest mo�e sze�ciu ludzi, kt�rzy znaj� jego prawdziwe nazwisko. Nie licz�c Rosjan � B�g jeden wie, co wykryli Rosjanie. Ale z naszej strony Demostenes nie ma si� czego obawia�. Mo�e wierzy� w nasz� dyskrecj�. Tak, jak ja wierz�, �e Demostenes nie poinformuje Locke�a o tym, co zdarzy si� tu dzisiaj. Wzajemne zaufanie. Mo�emy sobie wiele opowiedzie�.</p><p>Valentine nie mog�a si� zdecydowa�, czy to Demostenes im si� podoba, czy raczej Valentine Wiggin. Je�li ten pierwszy, nie mo�e im ufa�; w drugim wypadku zaufanie nie jest wykluczone. Fakt, �e nie chcieli, by omawia�a to spotkanie z Peterem, sugerowa�, �e dostrzegali r�nic� mi�dzy nimi. Nie zastanowi�a si�, czy ona sama tak�e j� widzi.</p><p>��M�wi� pan, �e zbudowa� tratw�. Jak d�ugo ju� tu jest?</p><p>��Dwa miesi�ce. Planowali�my tylko kilka dni, ale on nie jest zainteresowany dalszym szkoleniem.</p><p>��Aha. Wi�c znowu mam s�u�y� za lekarstwo.</p><p>��Tym razem nie mog� ci� cenzurowa�. Musimy podj�� ryzyko. Tw�j brat jest nam niezb�dny. Ludzko�� znalaz�a si� na kraw�dzi.</p><p>Valentine by�a ju� na tyle doros�a, by wiedzie�, co grozi �wiatu. I tak d�ugo wciela�a si� w Demostenesa, �e nie zawaha�a si� przed wype�nieniem obowi�zku.</p><p>��Gdzie on jest?</p><p>��Na dole, ko�o pomostu.</p><p>��Gdzie kostium?</p><p>Ender nie pomacha� jej r�k�, kiedy schodzi�a ze wzg�rza, nie u�miechn�� si�, gdy wesz�a na p�ywaj�c� kej�. Wiedzia�a jednak, �e si� ucieszy� � wiedzia�a, poniewa� ani na moment nie odrywa� spojrzenia od jej twarzy.</p><p>��Jeste� wi�kszy, ni� ci� zapami�ta�am � powiedzia�a niezbyt m�drze.</p><p>��Ty te� � odpar�. � Pami�ta�em tak�e, �e by�a� pi�kna.</p><p>��Pami�� robi nam czasem takie sztuczki.</p><p>��Nie. Twarz ci si� nie zmieni�a. Ja po prostu nie wiem ju�, co oznacza pi�kno. Chod�, pop�ywamy po jeziorze. Spojrza�a nieufnie na ma�� tratw�.</p><p>��Po prostu na niej nie stawaj � powiedzia�. Wczo�ga� si� na deski jak paj�k, na palcach st�p i r�k. � To pierwsza rzecz, jak� zbudowa�em w�asnor�cznie od czasu, kiedy razem stawiali�my domki z klock�w. Peteroodporne domki.</p><p>Za�mia�a si�. Kiedy� sprawia�o im przyjemno�� wznoszenie konstrukcji, kt�re sta�y prosto mimo usuni�cia wszystkich � na poz�r � podp�r. Peter z kolei wola� wyjmowa� po jednym klocku tu czy tam tak, �e ca�a struktura stawa�a si� niestabilna i wystarczy�o lekkie dotkni�cie, by si� rozsypa�a. Peter by� draniem, ale w pewien spos�b ogniskowa� ich wsp�lne dzieci�stwo.</p><p>��Peter bardzo si� zmieni� � powiedzia�a.</p><p>��Nie m�wmy o nim � poprosi� Ender.</p><p>��Jak chcesz.</p><p>Wczo�ga�a si� na tratw�, cho� nie tak zr�cznie jak brat. Ender chwyci� wios�o i wyp�yn�li na �rodek ma�ego jeziora. Zauwa�y�a na g�os, �e jest opalony i umi�niony.</p><p>��Mi�nie to efekt Szko�y Bojowej. Opalenizna pochodzi st�d. Du�o czasu sp�dzam na wodzie. Kiedy p�ywam, wydaje mi si�, �e jestem niewa�ki. T�skni� za niewa�ko�ci�. Poza tym, gdy jestem tutaj, ziemia podnosi si� we wszystkich kierunkach.</p><p>��Jakby� siedzia� w misie.</p><p>��Mieszka�em w misie przez cztery lata.</p><p>��Wi�c jeste�my dla siebie obcy?</p><p>��A czy nie tak, Valentine?</p><p>��Nie � o�wiadczy�a. Wyci�gn�a r�k� i dotkn�a jego nogi. Nagle �cisn�a go pod kolanem, w miejscu, gdzie najmocniej reagowa� na �askotki.</p><p>Jednak niemal w tym samym momencie z�apa� j� za r�k�. Mia� mocny chwyt, cho� jego d�onie by�y mniejsze ni� jej, a ramiona szczup�e i w�skie. Przez chwil� wygl�da� gro�nie, potem si� rozlu�ni�.</p><p>��A, tak � powiedzia�. � Lubi�a� mnie �askota�.</p><p>��Wi�cej nie b�d� � zapewni�a cofaj�c r�k�.</p><p>��Pop�ywamy?</p><p>Zamiast odpowiedzi zsun�a si� z tratwy. Woda by�a ch�odna i czysta, bez chloru. Pluska�a si� przez chwil�, potem wr�ci�a na tratw�, p�awi�c si� w blasku lekko przymglonego s�o�ca. Komar zatoczy� kr�g, po czym usiad� na desce tu� ko�o jej g�owy. Wiedzia�a, �e Ender tam jest; normalnie ba�aby si�, ale nie dzisiaj. Niech sobie siedzi na tej tratwie i sma�y na s�o�cu jak ona.</p><p>Wtedy tratwa zako�ysa�a si�, a kiedy Valentine odwr�ci�a g�ow�, zobaczy�a jak Ender rozgniata komara palcem.</p><p>��To paskudny gatunek � stwierdzi�. � Gryz� nie czekaj�c, by kto� je obrazi�.</p><p>U�miechn�� si�.</p><p>��Uczy�em si� o strategiach prewencyjnych. W tym jestem dobry. Nikt mnie nigdy nie pokona�. Jestem najlepszym �o�nierzem, jakiego mieli.</p><p>��Tego nale�a�o oczekiwa� � odpar�a. � Jeste� Wigginem.</p><p>��Cokolwiek to oznacza.</p><p>��To oznacza, �e kiedy� zmienisz �wiat. I opowiedzia�a, co robi�a razem z Peterem.</p><p>��Ile lat ma Peter? Czterna�cie? I ju� planuje, jak przej�� w�adz� nad �wiatem?</p><p>��Wydaje mu si�, �e jest Aleksandrem Wielkim. W�a�ciwie, dlaczego nie? Dlaczego ty tak�e nie m�g�by� nim by�?</p><p>��Nie mo�emy obaj by� Aleksandrem.</p><p>��Jak dwie strony tej samej monety. A ja to warstwa metalu mi�dzy nimi.</p><p>Zastanawia�a si�, czy to prawda. Tak wiele ��czy�o j� z Peterem przez ostatnie kilka lat, �e chocia� wydawa�o si� jej, �e nim gardzi, to jednak potrafi�a go zrozumie�. Tymczasem Ender do dzisiejszego dnia by� tylko wspomnieniem. Ma�ym, delikatnym ch�opcem, kt�ry potrzebowa� opieki. Nie tym ciemnosk�rym, m�odym m�czyzn� o zimnym spojrzeniu, kt�ry rozgniata� palcem komary. Mo�e Ender, Peter i ona byli tacy sami od pocz�tku. Mo�e tylko z zazdro�ci uwa�ali, �e si� r�ni�.</p><p>��Problem z monet� polega na tym, �e kiedy jedna strona jest odwr�cona w g�r�, druga le�y na dole. A on my�li, �e w tej chwili jest na dole.</p><p>��Chc�, �ebym ci� nam�wi�a do powrotu do nauki.</p><p>��To nie jest nauka, to gry. Same gry, od pocz�tku do ko�ca, tyle �e oni zmieniaj� zasady, gdy tylko przyjdzie im ochota. Podni�s� bezw�adn� d�o�.</p><p>��Widzisz sznurki?</p><p>��Ty te� mo�esz ich oszuka�.</p><p>��Jedynie wtedy, gdy chc� by� oszukiwani. Kiedy im si� wydaje, �e to oni ci� oszukuj�. Nie, to za trudne. Nie chc� wi�cej gra�. Kiedy tylko zaczynam si� czu� szcz�liwy, kiedy mi si� zdaje, �e sobie radz�, wbijaj� mi kolejny n�. Od kiedy tu jestem, miewam koszmary. �ni mi si�, �e jestem w sali bojowej, ale nie ma niewa�ko�ci, bo oni bawi� si� grawitacj�. Zmieniaj� jej kierunek. Nigdy nie l�duj� na �cianie, do kt�rej startowa�em. Nie docieram, dok�d zamierza�em. Wi�c b�agam ich, �eby tylko dopu�cili mnie do bramy, ale oni nie chc� i za ka�dym razem wci�gaj� mnie z powrotem.</p><p>Us�ysza�a gniew w jego g�osie i uzna�a, �e jest skierowany przeciw niej.</p><p>��Wydaje mi si�, �e w�a�nie po to tu jestem. �eby ci� wci�gn�� z powrotem.</p><p>��Nie chcia�em ci� widzie�.</p><p>��Powiedzieli mi o tym.</p><p>��Ba�em si�, �e ci�gle ci� kocham.</p><p>��Mia�am nadziej�, �e tak jest.</p><p>��Moje obawy i twoje pragnienia � jedno i drugie spe�nione.</p><p>��Ender, to wszystko prawda. Mo�e jeste�my mali, ale wcale nie bezsilni. Tak d�ugo post�pujemy wed�ug ich regu�, �e wreszcie gra staje si� nasza � zachichota�a. � Jestem w Radzie Prezydenckiej. Peter si� w�cieka.</p><p>��Nie pozwalaj� mi korzysta� z sieci. Zreszt�, nie ma tu komputera, tylko takie domowe maszyny, pilnuj�ce systemu zabezpiecze� i o�wietlenia. Stare graty. Zainstalowane w zesz�ym wieku, kiedy komputery nie by�y jeszcze po��czone. Odebrali mi moj� armi�, odebrali m�j pulpit i wiesz co? Niewiele mnie to obchodzi.</p><p>��Musisz dobrze si� czu� we w�asnym towarzystwie.</p><p>��Nie w�asnym. Moich wspomnie�.</p><p>��Mo�e jeste� w�a�nie tym, co pami�tasz.</p><p>��Nie. To moje wspomnienia o obcych. O robalach. Valentine zadr�a�a, jakby nagle dmuchn�� ch�odny wiatr.</p><p>��Nie ogl�dam ju� film�w o robalach. S� zawsze takie same.</p><p>��Studiowa�em je ca�ymi godzinami. Ruchy statk�w w przestrzeni. I jest co� zabawnego, co przysz�o mi do g�owy dopiero tutaj, kiedy le�a�em na �rodku jeziora: zauwa�y�em, �e wszystkie bitwy, w kt�rych ludzie i robale walczyli wr�cz, mia�y miejsce podczas Pierwszej Inwazji. Na zdj�ciach z Drugiej, kiedy nasi �o�nierze s� ju� w mundurach MF, robale s� martwe. Le�� przy konsolach. Ani �ladu walki. A bitwa Mazera Rackhama� nigdy nie pokazali nam �adnych materia��w na jej temat.</p><p>��Mo�e chodzi o jak�� tajn� bro�.</p><p>��Nie, nie. Niewa�ne, jak ich zabijali�my. Chodzi o samych robali. Nic o nich nie wiem, a przecie� kiedy� mam z nimi walczy�. Stoczy�em w �yciu mn�stwo bitew, czasem to by�y gry, a czasem� nie. Zawsze wygrywa�em, poniewa� potrafi�em rozszyfrowa� spos�b my�lenia przeciwnika. Na podstawie tego, co <emphasis>robi�</emphasis>. Wiedzia�em, czego si� po mnie spodziewa, w jaki spos�b chce rozegra� bitw�. I dzia�a�em na podstawie tej wiedzy. W tym jestem dobry. W rozumieniu, jak my�l� inni.</p><p>��Przekle�stwo dzieci Wiggin�w � za�artowa�a, ale przestraszy�a si�, �e Ender mo�e zrozumie� j� tak jak swoich wrog�w. Peter zawsze j� rozumia�, a przynajmniej tak mu si� wydawa�o. Ale Peter by� takim dnem moralnym, �e nie czu�a si� skr�powana, nawet gdy odgadywa� jej najgorsze my�li. Za to Ender� nie chcia�a, by j� rozumia�. Wstydzi�aby si�.</p><p>��Uwa�asz, �e nie zdo�asz pokona� robali, dop�ki ich nie poznasz.</p><p>��To si�ga g��biej. B�d�c tutaj zupe�nie sam, nie maj�c nic do roboty, stara�em si� poj��, czemu tak bardzo siebie nienawidz�.</p><p>��Nie, Ender.</p><p>��Nie m�w mi �Nie, Ender�. D�ugo trwa�o, zanim to sobie u�wiadomi�em, ale mo�esz mi wierzy�, �e to prawda. Wszystko sprowadza si� do jednej rzeczy: w chwili, gdy naprawd� rozumiem swojego wroga, rozumiem go tak dobrze, �e mog� pokona�, w tej w�a�nie chwili go kocham. My�l�, �e nie da si� zrozumie� kogo� do ko�ca, jego pragnie�, jego wierze�, i nie pokocha� go tak, jak on sam siebie kocha. I wtedy, w tym momencie, gdy ich kocham�</p><p>��Zwyci�asz ich.</p><p>��Nie, nie zrozumia�a�. Ja ich niszcz�. Sprawiam, by nigdy ju� nie mogli mnie skrzywdzi�. Mia�d�� ich i rozgniatam, a� przestaj� istnie�.</p><p>��To przecie� nieprawda.</p><p>L�k powr�ci�, jeszcze silniejszy ni� przedtem. Peter z�agodnia�, ale Ender� zrobili z niego zab�jc�. Dwie strony tej samej monety, ale kt�ry z nich jest kt�r�?</p><p>��Naprawd� skrzywdzi�em kilku ludzi, Val. Nie zmy�lam.</p><p>��Wiem, Ender.</p><p>Jak bardzo mnie skrzywdzi?</p><p>��Widzisz, kim si� sta�em, Val? � odezwa� si� cicho. � Nawet ty si� mnie boisz.</p><p>Dotkn�� jej policzka tak delikatnie, �e mia�a ochot� si� rozp�aka�. To by�o jak mu�ni�cie jego mi�kkiej, dzieci�cej �apki, gdy by� jeszcze ca�kiem ma�y. Pami�ta�a to � dotyk mi�kkiej, niewinnej d�oni na policzku.</p><p>��Nie boj� si� � powiedzia�a i w tej chwili by�a to prawda.</p><p>��Powinna�. Nie, nie powinna.</p><p>��Pomarszczysz si� ca�y, je�li nie wyjdziesz z wody. W dodatku jaki� rekin mo�e ci� z�apa�.</p><p>��Ju� bardzo dawno temu rekiny nauczy�y si� zostawia� mnie w spokoju � odpar� z u�miechem, ale podci�gn�� si� na r�kach i wsun�� na tratw�. Przechyli� j� przy tym, wpuszczaj�c na pok�ad fal� wody. Wydawa�a si� zimna, obmywaj�c szyj� Valentine.</p><p>��Ender, Peterowi si� uda. Jest dostatecznie sprytny, �eby przeczeka� do odpowiedniej chwili. W ko�cu zdob�dzie w�adz�, je�li nie teraz, to p�niej. Nie jestem pewna, czy to dobrze, czy �le. Peter potrafi by� okrutny, ale zna si� na rz�dzeniu. Wiele wskazuje na to, �e zaraz po wojnie z robalami, a mo�e nawet przed jej ko�cem, �wiat znowu pogr��y si� w chaosie. Przed Pierwsz� Inwazj� Uk�ad Warszawski d��y� do hegemonii. Je�li po wszystkim spr�buj� jeszcze raz�</p><p>��Wtedy nawet Peter mo�e si� okaza� lepsz� alternatyw�.</p><p>��Odkry�e� w sobie niszczycielskie instynkty, Ender. No wi�c ja te�. Peter nie mia� na to monopolu, cokolwiek m�wi�y testy. On za to znalaz� w sobie co� z budowniczego. Nie jest �agodny, ale nie burzy ju� wszystkiego, co mu stanie na drodze. Kiedy sobie u�wiadomisz, �e w�adza zawsze trafia do ludzi, kt�rzy jej po��daj�, to s�dz�, �e mog�aby trafi� w gorsze r�ce ni� Petera.</p><p>��Przy tak silnej rekomendacji sam m�g�bym na niego g�osowa�.</p><p>��Wiesz, czasem to wszystko wydaje si� idiotyczne. Czternastoletni ch�opak i jego m�odsza siostra spiskuj�, by obj�� w�adze nad �wiatem � pr�bowa�a si� roze�mia�, ale nie by�o jej weso�o. � Nie jeste�my zwyk�ymi dzie�mi. �adne z nas.</p><p>��Czy nie chcia�aby� czasem, �eby�my byli? Usi�owa�a sobie wyobrazi� siebie tak�, jak inne dziewczynki w szkole. Jakby to by�o, gdyby nie czu�a si� odpowiedzialna za przysz�o�� �wiata.</p><p>��By�oby strasznie nudno.</p><p>��Nie wydaje mi si� � wyci�gn�� si� na tratwie, jakby pragn�� tak le�e� bez ko�ca.</p><p>I pewnie tak by�o. Cokolwiek zrobili Enderowi w Szkole Bojowej, zabili w nim ambicj�. Naprawd� nie chcia� opuszcza� ogrzanych s�o�cem w�d w tej misie.</p><p>Nagle poj�a, �e on wierzy, �e nie chce st�d odje�d�a�. Wci�� jednak ma zbyt wiele cech Petera. �adne z nich nie potrafi d�ugo by� szcz�liwe nic nie robi�c. A mo�e po prostu �adne z nich nie potrafi by� szcz�liwe w samotno�ci.</p><p>Znowu spr�bowa�a przej�� do natarcia.</p><p>��Jak nazywa si� cz�owiek, kt�rego znaj� wszyscy na �wiecie?</p><p>��Mazer Rackham.</p><p>��A gdyby� wygra� nast�pn� wojn�, tak jak on?</p><p>��Mazer Rackham to fuks. By� w rezerwie. Nikt w niego nie wierzy�. Po prostu znalaz� si� we w�a�ciwym miejscu o w�a�ciwym czasie.</p><p>��Ale za��my, �e ci si� uda. �e pobijesz robali i staniesz si� znany, tak jak Mazer Rackham.</p><p>��Niech kto� inny zdobywa s�aw�. Peter chce by� s�awny. Pozw�lmy mu zbawi� �wiat.</p><p>��Nie m�wi� o s�awie, Ender. Ani o w�adzy. Chodzi mi o przypadki. Takie, jak ten, �e akurat Mazer Rackham si� tam znalaz�, kiedy kto� musia� powstrzyma� robali.</p><p>��Je�li b�d� tutaj � o�wiadczy� Ender � to nie b�d� tam. Kto� inny to zrobi. Niech ma ten sw�j przypadek. Jego znudzony, oboj�tny ton doprowadzi� j� do w�ciek�o�ci.</p><p>��M�wi� o swoim �yciu, ty egoistyczny draniu. Je�li te s�owa jako� go poruszy�y, to nie da� tego pozna�. Po prostu le�a� nieruchomo z zamkni�tymi oczami.</p><p>��Kiedy by�e� ma�y, a Peter ci� dr�czy�, nie le�a�am czekaj�c, a� mama i tata przyjd� ci na pomoc. Oni nigdy nie rozumieli, jak bardzo niebezpieczny by� Peter. Wiedzia�am, �e masz czujnik, ale na tamtych te� nie czeka�am. Czy wiesz, co Peter mi robi� za to, �e nie pozwala�am mu zn�ca� si� nad tob�?</p><p>��Zamknij si� � wyszepta� Ender.</p><p>Poniewa� widzia�a, jak dr�y jego pier�, poniewa� wiedzia�a, �e naprawd� go zrani�a, poniewa�, tak jak Peter, odkry�a jego najczulszy punkt i tam w�a�nie uderzy�a, umilk�a.</p><p>��Nie potrafi� z nimi wygra� � o�wiadczy� niepewnie Ender. � Pewnego dnia stan� naprzeciw nich, jak Mazer Rackham, i wszystko b�dzie zale�e� ode mnie, a ja nie potrafi� tego zrobi�.</p><p>��Je�li ty nie potrafisz, to nikomu innemu te� si� nie uda. Je�li ich nie pokonasz, to zas�uguj� na zwyci�stwo, gdy� s� silniejsi i lepsi od nas. To nie b�dzie twoja wina.</p><p>��Wyt�umacz to zabitym.</p><p>��Je�li nie ty, to kto?</p><p>��Ktokolwiek.</p><p>��Nikt, Ender. Co� ci powiem. Je�li spr�bujesz i przegrasz, to nie musisz sobie robi� wyrzut�w. Ale je�li nie spr�bujesz i my przegramy, ty b�dziesz winien. Ty zabijesz nas wszystkich.</p><p>��I tak jestem zab�jc�.</p><p>��A niby kim powiniene� by�? Ludzie nie wykszta�cili m�zg�w po to, �eby wylegiwa� si� na wodzie. Zabijanie by�o pierwsz� czynno�ci�, jak� opanowali. I bardzo dobrze, bo w przeciwnym razie ju� by nas nie by�o, a ziemi� w�ada�yby tygrysy.</p><p>��Nigdy nie wygra�em z Peterem. Cokolwiek m�wi�em czy robi�em. Nigdy.</p><p>Tak wi�c wszystko wraca�o do Petera.</p><p>��By� du�o starszy od ciebie. I silniejszy.</p><p>��Tak jak robale.</p><p>Pojmowa�a teraz spos�b jego rozumowania. M�g� wygra� wszystko, co chcia�, ale w g��bi serca wiedzia�, �e jest kto�, kto mo�e go zniszczy�. Wiedzia�, �e nie zwyci�a naprawd�, gdy� istnieje Peter, niepokonany mistrz.</p><p>��Chcesz pokona� Petera?</p><p>��Nie.</p><p>��Pokonaj robali. Potem, kiedy wr�cisz do domu, zobaczysz, kto jeszcze b�dzie zwraca� uwag� na Petera Wiggina. Popatrz mu w oczy w chwili, gdy ca�y �wiat b�dzie ci� wielbi� i szanowa�. To b�dzie dla niego pora�k�. Tak mo�esz wygra�.</p><p>��Nic nie rozumiesz � odpar�.</p><p>��Owszem, rozumiem.</p><p>��Wcale nie. Ja nie chc� pokona� Petera.</p><p>��Wi�c czego chcesz?</p><p>���eby mnie kocha�.</p><p>Na to nie znalaz�a odpowiedzi. O ile wiedzia�a, Peter nie kocha� nikogo.</p><p>Ender nie powiedzia� ju� ani s�owa. Po prostu le�a�. I le�a�.</p><p>Wreszcie Valentine, zlana potem, w�r�d chmur moskit�w, kt�re pojawi�y si�, gdy nadszed� zmrok, raz jeszcze zsun�a si� do wody i zacz�a popycha� tratw� do brzegu. Ender nie okazywa� zainteresowania tym, co robi�a, ale nieregularny oddech �wiadczy� o tym, �e nie �pi. Gdy dotarli na miejsce, Valentine wspi�a si� na pomost i powiedzia�a:</p><p>��Ja ci� kocham, Ender. Bardziej ni� kiedykolwiek. Niezale�nie od tego, co postanowisz.</p><p>Nie odpowiedzia�. W�tpi�a, czy jej uwierzy�. Wr�ci�a na wzg�rze w�ciek�a, �e sk�onili j�, by w taki spos�b rozmawia�a z Enderem. Poniewa�, mimo wszystko, zrobi�a dok�adnie to, co chcieli: przekona�a Endera, by podj�� szkolenie. I niepr�dko jej to wybaczy.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Ender podszed� do drzwi, mokry jeszcze po ostatniej k�pieli. Mrok zalega� na zewn�trz, mrok panowa� w pokoju, gdzie czeka� na niego Graff.</p><p>��Czy mo�emy ju� lecie�? � spyta� Ender.</p><p>��Je�li chcesz � odpar� Graff.</p><p>��Kiedy?</p><p>��Jak tylko b�dziesz gotowy.</p><p>Ender wzi�� prysznic i ubra� si�. Przyzwyczai� si� w ko�cu do kroju cywilnych ubra�, ale wci�� czu� si� g�upio bez munduru albo skafandra. Pomy�la�, �e ju� nigdy nie b�dzie nosi� skafandra. To by�a gra Szko�y Bojowej i ma j� ju� za sob�. S�ysza�, jak szale�czo cykaj� �wierszcze. W pobli�u zachrz�ci�y na �wirze ko�a tocz�cego si� wolno samochodu.</p><p>Co jeszcze powinien ze sob� zabra�? Przeczyta� par� ksi��ek z biblioteki, ale by�y cz�ci� wyposa�enia domu i nie m�g� ich wzi��. Jedyna rzecz, kt�ra nale�a�a do niego � zbudowana w�asnor�cznie tratwa � tak�e musia�a tu zosta�.</p><p>B�ysn�o �wiat�o w pokoju, gdzie czeka� Graff. On tak�e si� przebra�: znowu w�o�y� mundur.</p><p>Siedzieli obok siebie na tylnym siedzeniu. Samoch�d jecha� bocznymi drogami, by dotrze� na lotnisko od strony bocznej bramy.</p><p>��Kiedy jeszcze populacja ros�a � odezwa� si� Graff � na tych terenach by�y lasy i farmy. Obszar dzia�u wodnego. Opady powoduj� tutaj, �e wiele rzek zaczyna p�yn�� i podnosi si� poziom w�d gruntowych. Ziemia jest g��boka, Ender, i �ywa a� do serca. My, ludzie, �yjemy tylko na wierzchu, jak te robaki, mieszkaj�ce w�r�d �mieci w stoj�cej wodzie przy brzegu. Ender nie odpowiedzia�.</p><p>��Szkolimy naszych dow�dc�w tak, jak szkolimy, poniewa� to konieczne. Musz� my�le� w pewien szczeg�lny spos�b, nie mog� ich rozprasza� r�ne drobiazgi. Dlatego ich izolujemy. Was. Trzymamy was w odosobnieniu. I to skutkuje. Ale kiedy nie spotykasz ludzi, kiedy nie widzisz Ziemi i �yjesz w metalowych �cianach, oddzielaj�cych ci� od mrozu przestrzeni, �atwo jest zapomnie�, czemu warto ratowa� Ziemi�. Dlaczego �wiat ludzi wart jest ceny, kt�r� p�acisz.</p><p>Wi�c dlatego mnie tu przywi�z�, pomy�la� Ender. Przy ca�ym po�piechu, po�wi�ci� trzy miesi�ce, �ebym pokocha� Ziemi�. Uda�o mu si�. Wszystkie jego sztuczki si� uda�y. Nawet Valentine; ona te� pos�u�y�a do tego, �ebym zrozumia�, �e nie wracam do szko�y tylko dla siebie. C�, b�d� o tym pami�ta�.</p><p>��Mo�e wykorzysta�em Valentine � powiedzia� Graff. � A ty mo�esz mnie za to nienawidzi�. Ale pami�taj, Ender: uda�o mi si� tylko dlatego, �e to, co jest mi�dzy wami, jest prawdziwe. Tylko to si� liczy. Mi�dzy istotami ludzkimi istniej� miliardy takich zwi�zk�w. O to w�a�nie walczysz � �eby je ocali�.</p><p>Ender odwr�ci� si� do okna. Obserwowa�, jak helikoptery i ster�wce wznosz� si� i opadaj�.</p><p>Polecieli �mig�owcem na kosmodrom MF w Stumpy Point. Oficjalnie nazwano go imieniem zmar�ego hegemona, ale wszyscy m�wili �Stumpy Point�, na pami�tk� ma�ego miasteczka, kt�re zalano betonem przy budowie dr�g dojazdowych do tych gigantycznych wysp ze stali i betonu, jakich pe�no by�o na Pamlico Sound. Wci�� jeszcze �y�y tu wodne ptaki, brodz�ce dostojnie, ma�ymi kroczkami po s�onych wodach tam, gdzie poro�ni�te mchem drzewa pochyla�y si�, jakby chcia�y pi�. Zacz�o troch� pada�, beton by� czarny i �liski. Trudno by�o powiedzie�, w kt�rym miejscu ko�czy si� droga, a zaczyna Sound.</p><p>Graff przeprowadzi� go przez labirynt kontroli. W�adz� dawa�a mu ma�a, plastikowa kulka, kt�r� wrzuca� do czytnik�w. Drzwi si� otwiera�y, ludzie stawali na baczno�� i salutowali, czytnik wypluwa� kulk� i szli dalej. Ender zauwa�y�, �e z pocz�tku wszyscy patrzyli na Graffa, ale w miar� jak wchodzili coraz g��biej, bardziej przygl�dali si� Enderowi. Urz�dnik�w interesowa� cz�owiek obdarzony w�adz�, ale tam, gdzie wszyscy mieli w�adz�, ciekawi� ich ch�opiec.</p><p>Dopiero na promie, kiedy Graff zaj�� fotel obok niego i zapi�� pasy, Ender zrozumia�, �e startuj� razem.</p><p>��Jak daleko? � zapyta�. � Jak daleko pan ze mn� leci? Graff u�miechn�� si� lekko.</p><p>��Do samego ko�ca, Ender.</p><p>��Mianowali pana administratorem Szko�y Dowodzenia?</p><p>��Nie.</p><p>A wi�c zdj�li Graffa ze stanowiska w Szkole Bojowej wy��cznie po to, by towarzyszy� Enderowi. Ale� jestem wa�ny, pomy�la�. I co� podobnego do g�osu Petera odezwa�o si� w jego m�zgu: jak mo�e to wykorzysta�?</p><p>Drgn�� i spr�bowa� my�le� o czym� innym. Peter pragn�� w�adzy nad �wiatem, ale Endera w�adza nie interesowa�a. Mimo to, gdy my�la� o swoim �yciu w Szkole Bojowej, przysz�o mu do g�owy, �e cho� nigdy nie szuka� w�adzy, zawsze j� mia�. Uzna� jednak, �e to zdolno�ci, nie manipulacje, daj� mu si��. Nie mia� si� czego wstydzi�. Nigdy, mo�e tylko w przypadku Groszka, nie wykorzysta� jej, by kogo� zrani�. A z Groszkiem wszystko w ko�cu u�o�y�o si� jak najlepiej. Groszek sta� si� przyjacielem i zaj�� miejsce utraconego Alai, kt�ry z kolei zast�pi� Valentine. Valentine, kt�ra pomaga�a Peterowi w jego intrygach. Kt�ra ci�gle kocha�a Endera, bez wzgl�du na to, co si� stanie.</p><p>Ten ci�g my�li zaprowadzi� go znowu na Ziemi�, do tych spokojnych chwil, kiedy unosi� si� na �rodku jeziora, w misie poro�ni�tych drzewami wzg�rz. Oto Ziemia, pomy�la�. Nie kula o tysi�cach kilometr�w obwodu, ale las i b�yszcz�ca powierzchnia jeziora, domek ukryty mi�dzy drzewami na wierzcho�ku wzg�rza, trawiaste zbocze opadaj�ce do wody, wyskakuj�ce w g�r� ryby i ptaki, co pikuj� w d�, by schwyta� owady �yj�ce na granicy pomi�dzy powietrzem i wod�. Ziemia to ci�g�y szum g�os�w �wierszczy, wiatru i ptak�w. I g�os dziewczyny, przemawiaj�cy z odleg�ego dzieci�stwa. Ten sam g�os, kt�ry kiedy� chroni� go przed groz�. Ten sam, dla kt�rego zrobi�by wszystko, byle nie umilk�. Nawet wr�ci� do szko�y, zostawi� Ziemi� na kolejne cztery, czterysta czy cztery tysi�ce lat. Nawet je�li bardziej kocha�a Petera.</p><p>Oczy mia� zamkni�te i nie rusza� si�. Oddycha� tylko. Mimo to Graff wyci�gn�� r�k� ponad przej�ciem i dotkn�� jego d�oni. Ender zesztywnia� zaskoczony i Graff si� wycofa�, lecz ch�opiec przez moment rozwa�a� szokuj�c� my�l, �e mo�e Graff �ywi dla niego jakie� uczucia. Ale nie, to na pewno tylko kolejne wykalkulowane posuni�cie. Graff tworzy� z ma�ego ch�opca komendanta i bez w�tpienia lekcja 17 kursu przewidywa�a ciep�y gest nauczyciela.</p><p>Prom dotar� do satelity SMP ju� po kilku godzinach. Skok Mi�dzyplanetarny by� miastem z trzema tysi�cami mieszka�c�w oddychaj�cych tlenem z ro�lin, kt�re tak�e ich �ywi�y, pij�cych wod�, kt�ra ju� dziesi�� tysi�cy razy przep�yn�a przez ich organizmy. �yli tylko po to, by obs�ugiwa� holowniki, wykonuj�ce ca�� czarn� robot� w systemie s�onecznym, i promy, zabieraj�ce pasa�er�w i �adunki z powrotem na Ziemi� lub Ksi�yc. By� to �wiat, gdzie przez kr�tki czas Ender czu� si� u siebie, poniewa� pod�ogi zakrzywia�y si� do g�ry, tak samo jak w Szkole Bojowej.</p><p>Holownik by� ca�kiem nowy; MF stale pozbywa�a si� starych statk�w i kupowa�a najnowsze modele. Przylecia� w�a�nie z �adunkiem stali, wytopionej na statku eksploatuj�cym ma�e planetki w pasie asteroid�w. Stal mia�a trafi� na Ksi�yc, a holownik by� ju� po��czony z czternastoma barkami. Graff jednak znowu wrzuci� swoj� kulk� do czytnika i barki odczepiono. Holownik mia� tym razem wykona� lot bez obci��enia, do celu wskazanego przez Graffa, jednak dopiero po odcumowaniu od SMP.</p><p>��To �adna tajemnica � o�wiadczy� kapitan holownika. � Zawsze, kiedy cel lotu jest nieznany, chodzi o SMG.</p><p>Przez analogi� z SMP, Ender domy�li� si�, �e skr�t oznacza Skok Mi�dzygwiezdny.</p><p>��Tym razem nie � odpar� Graff.</p><p>��Wi�c co?</p><p>��Dow�dztwo MF.</p><p>��Nie mam prawa nawet wiedzie�, gdzie to jest, sir.</p><p>��Pa�ski statek b�dzie wiedzia� � o�wiadczy� Graff. � Niech tylko komputer to odczyta i pod��a wyznaczonym kursem � poda� mu plastikow� kulk�.</p><p>��A ja mam przez ca�� drog� zamyka� oczy, �eby si� nie domy�li�, gdzie lecimy?</p><p>��Ale� nie, naturalnie, �e nie. Dow�dztwo MF znajduje si� na Erosie, ma�ej planetce oddalonej st�d o jakie� trzy miesi�ce lotu z maksymaln� szybko�ci�. A tak� w�a�nie szybko�ci� polecimy.</p><p>��Eros? Zdawa�o mi si�, �e robale zmieni�y go w radioaktywny� aha. A kiedy przyznano mi prawo dost�pu do tej informacji?</p><p>��Nie przyznano panu. Dlatego, kiedy ju� dotrzemy na Erosa, otrzyma pan zapewne sta�� funkcj� na miejscu.</p><p>Kapitan natychmiast zrozumia�, o co chodzi i wcale nie by� zachwycony.</p><p>��Jestem pilotem, ty sukinsynu, i nie masz prawa trzyma� mnie na tym kawa�ku ska�y!</p><p>��Pomin� milczeniem obra�liwy j�zyk, jakiego u�y� pan wobec starszego stopniem. Przykro mi, ale otrzyma�em polecenie, by wykorzysta� mo�liwie najszybszy holownik wojskowy. Kiedy przybyli�my, by� to akurat pa�ski statek. Nikt si� specjalnie na pana nie uwzi��. Nie ma si� czym martwi�. Wojna mo�e si� sko�czy� ju� za pi�tna�cie lat, a wtedy po�o�enie kwatery dow�dztwa nie b�dzie ju� obj�te tajemnic�. Przy okazji musz� pana uprzedzi� na wypadek, gdyby pan korzysta� przy l�dowaniu g��wnie z danych wizualnych, �e Eros zosta� wyciemniony. Ma albedo minimalnie tylko wi�ksze ni� czarna dziura. Nic pan nie zobaczy.</p><p>��Dzi�ki � burkn�� kapitan.</p><p>Dopiero w drugim miesi�cu podr�y zacz�� odzywa� si� do Graffa uprzejmie.</p><p>Biblioteka komputera pok�adowego okaza�a si� do�� ograniczona, przeznaczona raczej dla rozrywki ni� nauki. Dlatego po �niadaniu i porannej gimnastyce Ender i Graff na og� rozmawiali. O Szkole Dowodzenia. O Ziemi. O astronomii, fizyce i wszystkim, czego Ender chcia� si� dowiedzie�.</p><p>A chcia� si� dowiedzie� mo�liwie du�o o robalach.</p><p>��Nie wiemy zbyt wiele � m�wi� Graff. � Nigdy nie uda�o si� nam schwyta� robala. Nawet kiedy okr��ali�my jakiego� nieuzbrojonego i �ywego, umiera�, gdy tylko stawa�o si� jasne, �e nie ma szans ucieczki. Nawet ten �on� nie jest rzecz� pewn�. Najbardziej prawdopodobna teoria m�wi, �e wszyscy �o�nierze robali to samice, cho� ich organy p�ciowe s� szcz�tkowe lub zupe�nie niewykszta�cone. Trudno powiedzie�. Dla ciebie najbardziej u�yteczna by�aby wiedza o ich psychologii, a nie uda�o nam si� z �adnym porozmawia�.</p><p>��Niech pan opowie wszystko, co pan wie. Mo�e dowiem si� wtedy czego�, co mi si� przyda.</p><p>I Graff opowiada�. Robale by�y organizmami, kt�re w zasadzie mog�y powsta� na Ziemi, gdyby miliardy lat temu sprawy u�o�y�y si� inaczej. Na poziomie molekularnym nie by�o �adnych niespodzianek. Nawet materia� genetyczny niczym si� nie r�ni�. Nie przypadkiem wydawa�y si� ludziom podobne do owad�w. Wprawdzie ich organy wewn�trzne uleg�y znacznej komplikacji, powsta� szkielet wewn�trzny, a zewn�trzny w wi�kszej cz�ci by� w zaniku, jednak struktura wewn�trzna robali wci�� bardzo przypomina�a budow� ich przodk�w, kt�rzy mogli by� podobni do ziemskich mr�wek.</p><p>��Ale niech ci� to nie zmyli � ostrzeg� Graff. � Tak samo prawdziwe by�oby twierdzenie, �e nasi przodkowie przypominali wiewi�rki.</p><p>��Je�li to wszystko, na czym mog� si� oprze�, to niew�tpliwie ju� co� � stwierdzi� niech�tnie Ender.</p><p>��Wiewi�rki nigdy nie zbudowa�y kosmolotu � rzek� Graff. � Na og� jest kilka przemian po drodze od zbierania orzech�w i nasion, do przemys�owego wykorzystywania asteroid�w i zak�adania sta�ych stacji badawczych na ksi�ycach Saturna.</p><p>Robale dostrzega�y prawdopodobnie ten sam zakres widma �wiat�a, co ludzie, a na ich statkach i konstrukcjach planetarnych by�o sztuczne o�wietlenie. Jednocze�nie ich czu�ki niemal zupe�nie zanik�y. Budowa cia� nie sugerowa�a, by w�ch, smak czy s�uch mia�y dla nich szczeg�lne znaczenie.</p><p>��Naturalnie, nie mo�emy by� pewni. Ale nie odkryli�my, w jaki spos�b mog�yby wykorzystywa� d�wi�k w celu porozumiewania si�. Najdziwniejsze, �e na ich statkach nie znale�li�my urz�dze� komunikacyjnych � �adnych radiostacji, nic, co mog�oby wysy�a� czy przyjmowa� jakiekolwiek sygna�y.</p><p>��Statki rozmawiaj� ze sob�. Widzia�em filmy. Oni si� komunikowali.</p><p>��Owszem. Ale cia�o z cia�em, umys� z umys�em. To najwa�niejsza rzecz, jakiej si� od nich nauczyli�my. Ich komunikacja, jakkolwiek by dzia�a�a, jest natychmiastowa. Pr�dko�� �wiat�a nie wyznacza granicy. Kiedy Mazer Rackham pobi� ich flot�, zamkn�li interes. Od razu. Nie czekali na sygna�. Wszystko po prostu stan�o.</p><p>Ender przypomnia� sobie wideo, gdzie robale bez �adnych obra�e� le�a�y martwe na stanowiskach.</p><p>��Wtedy dowiedzieli�my si�, �e to mo�liwe: komunikacja szybsza ni� �wiat�o. To by�o siedemdziesi�t lat temu, a kiedy zrozumieli�my, �e mo�na to zrobi�, dokonali�my tego. Nie ja, oczywi�cie. Nie by�o mnie wtedy na �wiecie.</p><p>��Jak to mo�liwe?</p><p>��Nie potrafi� ci wyt�umaczy� zasad fizyki filotycznej. Zreszt� po�owy i tak nikt nie rozumie. Najwa�niejsze jest to, �e zbudowali�my ansibla. Oficjalnie nazywa si� Filotyczny R�wnoleg�y Natychmiastowy Komunikator, ale kto� wygrzeba� ansibla w jakiej� starej ksi��ce i przyj�o si�. Wi�kszo�� ludzi nawet nie wie, �e taka maszyna istnieje.</p><p>��To znaczy, �e statki mog� ze sob� rozmawia� nawet kiedy opuszcz� Uk�ad S�oneczny.</p><p>��To znaczy, �e mog� ze sob� rozmawia� nawet je�li s� po przeciwnych stronach Galaktyki.</p><p>��Dlatego wiedzieli o kl�sce, gdy tylko nast�pi�a � stwierdzi� Ender. � Zawsze si� zastanawia�em. Wszyscy uwa�aj�, �e robale dopiero dwadzie�cia pi�� lat temu dowiedzieli si� o bitwie, kt�r� przegrali.</p><p>��To uspokaja � wyja�ni� Graff. � Nawiasem m�wi�c, opowiadam ci o rzeczach, o kt�rych nie masz prawa wiedzie�, je�li kiedykolwiek chcesz opu�ci� Dow�dztwo MF. To znaczy, zanim sko�czy si� wojna.</p><p>��Je�li zna mnie pan cho� troch� � zdenerwowa� si� Ender � to wie pan, �e potrafi� dochowa� tajemnicy.</p><p>��Takie s� przepisy. Osoby poni�ej dwudziestu pi�ciu lat uwa�ane s� za zagro�enie tajno�ci. To niesprawiedliwo�� wobec wielu odpowiedzialnych dzieci, ale umo�liwia zmniejszenie liczby tych, kt�rym co� mog�oby si� wymkn��.</p><p>��W�a�ciwie po co te wszystkie tajemnice?</p><p>��Poniewa� podj�li�my straszliwe ryzyko i nie chcemy, �eby ka�da sie� na Ziemi domy�la�a si� naszych decyzji. Widzisz, gdy tylko mieli�my dzia�aj�ce ansible, zamontowali�my je na naszych najlepszych statkach i wys�ali�my, �eby zaatakowa�y system robali.</p><p>��Wiemy, sk�d pochodz�?</p><p>��Tak.</p><p>��Wi�c nie czekamy na Trzeci� Inwazj�?</p><p>��To my jeste�my Trzeci� Inwazj�.</p><p>��My ich atakujemy� Kto by pomy�la�� Wszyscy s�dz�, �e mamy wielk� flot� okr�t�w, czekaj�cych w rejonie tarczy kometarnej�</p><p>��Ani jednego. Jeste�my ca�kiem bezbronni.</p><p>��Co b�dzie, je�li wy�l� na nas flot�?</p><p>��B�dziemy martwi. Ale nasze statki nie wykry�y �adnego �ladu takiej floty.</p><p>��Mo�e zrezygnowali i postanowili zostawi� nas w spokoju?</p><p>��Mo�e. Widzia�e� filmy. Czy zaryzykowa�by� za�o�enie, �e zrezygnowali i zostawi� nas w spokoju?</p><p>Ender spr�bowa� wyliczy�, ile min�o czasu.</p><p>��I nasze okr�ty lec� ju� od siedemdziesi�ciu lat?</p><p>��Niekt�re. A niekt�re od trzydziestu albo od dwudziestu. Coraz lepiej operujemy przestrzeni�. Ale ka�dy statek, kt�ry opu�ci� stoczni�, znajduje si� w drodze do �wiata robali albo do jakiej� ich plac�wki. Wszystkie kosmoloty, z kr��ownikami i my�liwcami podpi�tymi do brzuch�w, s� tam, daleko, i zbli�aj� si�. Hamuj�. Poniewa� s� ju� prawie na miejscu. Pierwsze statki wys�ano do najdalszych cel�w, nast�pne do coraz bli�szych. Ca�kiem nie�le wyliczyli�my czasy. Dotr� na odleg�o�� bojow� w odst�pie kilku miesi�cy jeden od drugiego. Niestety, ich rodzinny system b�dzie atakowa� nasz najbardziej prymitywny, przestarza�y sprz�t. Mimo wszystko s� wystarczaj�co uzbrojeni � mamy troch� sprz�tu, kt�rego robale nie widzia�y jeszcze na oczy.</p><p>��Kiedy osi�gn� cel?</p><p>��W ci�gu najbli�szych pi�ciu lat. W Dow�dztwie M F wszystko jest przygotowane. Czeka g��wny ansibl, kontaktuj�cy si� z ca�� flot� inwazyjn�; okr�ty s� gotowe do walki. Jedyne, czego nam brakuje, Ender, to kogo�, kto by pokierowa� bitw�. Kogo�, kto by wiedzia�, co do diab�a zrobi� z tymi jednostkami, kiedy ju� dotr� na miejsce.</p><p>��A je�li nikt nie wie, co z nimi zrobi�?</p><p>��B�dziemy robili, co si� da, z najlepszym dow�dc�, jakiego znajdziemy.</p><p>Ze mn�, pomy�la� Ender. Chc�, �eby by� got�w w ci�gu pi�ciu lat.</p><p>��Panie pu�kowniku, to niemo�liwe, �ebym by� got�w na czas. Graff wzruszy� ramionami.</p><p>��Trudno. B�dziesz dzia�a�, jak umiesz najlepiej. Je�li nie b�dziesz gotowy, poradzimy sobie z tym, co mamy. Te s�owa uspokoi�y troch� Endera. Ale tylko na chwil�.</p><p>��Tylko �e teraz, Ender, nie mamy nikogo.</p><p>Ender wiedzia�, �e to jeszcze jedna zagrywka Graffa. �eby uwierzy�, �e wszystko zale�y od niego; �eby si� nie za�ama� i pracowa� tak ci�ko, jak to tylko mo�liwe.</p><p>Zagrywka czy nie, to mo�e by� prawd�. Dlatego b�dzie pracowa� tak ci�ko, jak to tylko mo�liwe. Tego spodziewa�a si� po nim Val. Pi�� lat. Pi�� lat do chwili, gdy flotylle osi�gn� cel, a on niczego jeszcze nie wie.</p><p>��Za pi�� lat b�d� mia� dopiero pi�tna�cie � zauwa�y� Ender.</p><p>��Prawie szesna�cie � odpar� Graff. � Wszystko zale�y od tego, ile si� nauczysz.</p><p>��Panie pu�kowniku, chcia�bym wr�ci� na Ziemi� i zwyczajnie p�ywa� w jeziorze.</p><p>��Jak tylko wygramy wojn�. Albo przegramy. Pozostanie nam kilka dziesi�cioleci, zanim tu dolec�, �eby nas wyko�czy�. Domek tam pozostanie i obiecuj� ci, �e b�dziesz m�g� p�ywa� do upojenia.</p><p>��Ci�gle b�d� za m�ody, �eby gwarantowa� dochowanie tajemnicy.</p><p>��Przez ca�y czas pozostaniesz pod stra��. Armia wie, jak za�atwia� takie sprawy.</p><p>Obaj wybuchn�li �miechem i Ender musia� sobie powtarza�, �e Graff tylko udaje przyjaciela, �e wszystko, co robi jest oszustwem albo k�amstwem, wykalkulowanym w celu przekszta�cenia Endera w doskona�� machin� bojow�. Stanie si� narz�dziem, jakiego im potrzeba, ale przynajmniej �wiadomie. Zrobi to, poniewa� tego chce, nie dlatego, �e mnie wykiwa�e�, ty podst�pny sukinsynu, szepn�� bezg�o�nie Ender.</p><p>Zanim zd��yli si� zorientowa�, holownik dotar� do Erosa. Kapitan pokaza� im skan wizualny, potem skan termiczny, wy�wietlony na tym samym ekranie. Praktycznie rzecz bior�c wisieli nad planetoid� � dzieli�o ich nieca�e cztery tysi�ce kilometr�w � ale Eros, d�ugo�ci zaledwie dwudziestu czterech kilometr�w, pozostawa� niewidoczny, chyba �e b�yszcza� refleksami s�onecznego �wiat�a.</p><p>Kapitan dokowa� przy jednej z trzech platform �adowniczych okr��aj�cych Erosa. Nie m�g� l�dowa� bezpo�rednio, gdy� planetoida mia�a wzmocnione ci��enie, a holownik, projektowany do transportu �adunku, nie m�g�by si� wyrwa� ze studni grawitacyjnej. Kapitan po�egna� si� z nimi do�� ponuro, ale Ender i Graff nie tracili humoru. On by� rozgoryczony, gdy� musia� opu�ci� sw�j statek; oni czuli si� jak wi�niowie, kt�rzy po d�ugich staraniach uzyskali warunkowe zwolnienie. Wsiadaj�c na prom, kt�ry mia� ich przewie�� na powierzchni� Erosa, przerzucali si� cytatami z film�w, kt�re kapitan bez przerwy ogl�da� i rechotali jak wariaci. Kapitan patrzy� na nich kwa�no i w ko�cu uda�, �e �pi. Pod koniec lotu, jakby co� sobie przypominaj�c, Ender zada� Graffowi ostatnie pytanie:</p><p>��Dlaczego w�a�ciwie wybuch�a wojna z robalami?</p><p>��Znam mn�stwo powod�w � odpar� Graff. � Dlatego, �e ich system jest przeludniony i musz� zdoby� kolonie. Poniewa� nie mog� znie�� my�li o innym inteligentnym �yciu we wszech�wiecie. Poniewa� nie uwa�aj� nas za inteligentnych. Poniewa� wyznaj� jak�� niesamowit� religi�. Albo obejrzeli nasze stare audycje i uznali, �e jeste�my beznadziejnie ska�eni przemoc�. Wybierz z tego, co zechcesz.</p><p>��A w co pan wierzy?</p><p>��Moja wiara nie ma znaczenia.</p><p>��Mimo wszystko chcia�bym wiedzie�.</p><p>��Widzisz, oni musz� si� porozumiewa� bezpo�rednio. Umys� z umys�em. Co pomy�li jeden, pomy�li i drugi; co jeden pami�ta, drugi pami�ta tak�e. Po co mieliby rozwija� j�zyk? Po co mieliby si� uczy� czyta� i pisa�? Sk�d by wiedzieli, co oznaczaj� napisy, gdyby je zobaczyli? Albo sygna�y? Albo liczby? Czy cokolwiek, co s�u�y nam do komunikacji? Problem nie le�y w t�umaczeniu z jednego j�zyka na drugi, poniewa� oni nie maj� �adnego j�zyka. Wykorzystali�my wszelkie dost�pne �rodki, �eby si� z nimi porozumie�, ale oni nie mieli nawet aparatury, kt�ra mog�aby wykry�, �e nadajemy. Mo�e my�leli co� do nas i nie mog� poj��, czemu nie odpowiadali�my.</p><p>��Czyli ca�a ta wojna trwa tylko dlatego, �e nie potrafili�my si� dogada�.</p><p>��Je�li ten drugi nie umie ci o sobie opowiedzie�, nie mo�esz by� pewien, �e nie chce ci� zabi�.</p><p>��A gdyby�my zwyczajnie zostawili ich w spokoju?</p><p>��Ender, to nie my do nich polecieli�my. Oni przyszli pierwsi. Je�li chcieli da� nam spok�j, to mieli okazj� sto lat temu, przed Pierwsz� Inwazj�.</p><p>��Mo�e nie wiedzieli, �e jeste�my �wiadomi. Mo�e�</p><p>��Wierz mi, Ender, takie dyskusje trwa�y przez ca�e stulecie. Nikt nie wie, jaka jest odpowied�. Kiedy jednak dochodzi do dzia�ania, jest tylko jedno wyj�cie: je�li jedni z nas musz� zosta� zniszczeni, to upewnijmy si�, �e to my-w ko�cu zostaniemy �ywi. Nasze geny nie pozwalaj� na podj�cie innej decyzji. Ewolucja nigdy nie wykszta�ci gatunku pozbawionego woli prze�ycia. Mo�na hodowa� osobniki sk�onne po�wi�ci� �ycie, ale ca�a rasa nigdy nie postanowi, by przesta� istnie�. Dlatego, je�li tylko nam si� uda, wybijemy robali do ostatniego, a oni, je�li tylko zdo�aj�, wybij� nas.</p><p>��Je�li chodzi o mnie � o�wiadczy� Ender � to jestem zwolennikiem przetrwania.</p><p>��Wiem � stwierdzi� Graff. � Dlatego tutaj trafi�e�.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 14</p><p><emphasis>Nauczyciel Endera</emphasis></p></title><p><emphasis>��Nie �pieszy� si� pan, pu�kowniku Graff. Podr� nie jest kr�tka, ale trzy miesi�ce wakacji to lekka przesada.</emphasis></p><p><emphasis>��Nie lubi� dostarcza� wybrakowanego towaru.</emphasis></p><p><emphasis>��S� ludzie, kt�rzy po prostu nic maj� poczucia czasu. Co tam zreszt�, chodzi przecie� tylko o losy �wiata. Prosz� nie zwraca� uwagi na to, co m�wi�. Ale musi pan zrozumie� nasz� niecierpliwo��. Siedzimy tu przy ansiblu, odbieraj�c ci�gle raporty o post�pie naszych okr�t�w. Ka�dego dnia wiemy, �e wojna jest coraz bli�ej. Je�li mo�na tu m�wi� o dniach. A on jest jeszcze taki ma�y�</emphasis></p><p><emphasis>��Jest w nim wielko��. Wspania�o�� ducha.</emphasis></p><p><emphasis>��Mam nadziej�, �e tak�e instynkt zab�jcy.</emphasis></p><p><emphasis>��Tak.</emphasis></p><p><emphasis>��Zaplanowali�my dla niego troch� nietypowy tok szkolenia. Oczywi�cie, wszystkie tematy wymagaj� pa�skiego zatwierdzenia.</emphasis></p><p><emphasis>��Przyjrz� si� im. Nie b�d� udawal, �e si� na tym znam, admirale Chamrajnagar. Jestem tu tylko dlatego, �e znam Endera. Nie musi si� pan obawia�, �e zechc� pozmienia� pa�skie propozycje. Najwy�ej tempo szkolenia.</emphasis></p><p><emphasis>��Jak wiele mo�emy mu powiedzie�?</emphasis></p><p><emphasis>��Nie warto marnowa� czasu na fizyk� podr�y mi�dzygwiezdnych.</emphasis></p><p><emphasis>��Co z ansiblem?</emphasis></p><p><emphasis>��O tym ju� mu powiedzia�em. I jeszcze to, �e flotylle dotr� do celu w ci�gu pi�ciu lat.</emphasis></p><p><emphasis>��Widz�, �e niezbyt wiele zosta�o dla nas.</emphasis></p><p><emphasis>��Wyja�nijcie mu dzialanie system�w uzbrojenia. Musi o nich wiedzie�, je�li ma podejmowa� decyzje.</emphasis></p><p><emphasis>��Och, mimo wszystko na co� si� przydamy. Jak to mi�o. Przeznaczyli�my jeden z pi�ciu symulator�w wy��cznie do jego u�ytku.</emphasis></p><p><emphasis>��Co z innymi?</emphasis></p><p><emphasis>��Innymi symulatorami? � Innymi dzie�mi.</emphasis></p><p><emphasis>��Jest pan tutaj, �eby si� zajmowa� Enderem Wigginem.</emphasis></p><p><emphasis>��Po prostu by�em ciekawy. Niech pan nie zapomina, �e oni wszyscy byli kiedy� moimi uczniami.</emphasis></p><p><emphasis>��A teraz s� moimi. Wprowadzamy ich w sekrety floty, pu�kowniku, kt�rych pan jako �o�nierz nie mia� okazji pozna�.</emphasis></p><p><emphasis>��W pana ustach brzmi to jak opis zakonu.</emphasis></p><p><emphasis>��I boga. I religii. Nawet ci z nas, kt�rzy dowodz� za po�rednictwem ansibla, znaj� wspania�o�� lotu w�r�d gwiazd. Widz�, �e uwa�a pan to za mistycyzm. Zapewniam, �e pa�ski niesmak jest jedynie dowodem ignorancji. Ju� wkr�tce Ender Wiggin b�dzie wiedzia� to co ja; wkr�tce zata�czy mi�dzy gwiazdami i wszystko, co jest w nim wielkiego, zostanie odkryte, ods�oni�te, postawione wobec wszech�wiata. Ma pan dusz� kamienia, pu�kowniku, ale potrafi� za�piewa� kamieniowi tak, �e zrozumie r�wnie dobrze jak inny �piewak. Mo�e pan teraz p�j�� do swojej kwatery i si� rozpakowa�.</emphasis></p><p><emphasis>��Nie mam �adnego baga�u opr�cz ubrania, kt�re nosz�.</emphasis></p><p><emphasis>��Niczego pan nie posiada?</emphasis></p><p><emphasis>��Trzymaj� moj� pensj� na koncie bankowym, gdzie� na Ziemi. Nigdy nie potrzebowa�em pieni�dzy. Jedynie po to, by kupi� cywilne ubranie na czas moich� wakacji.</emphasis></p><p><emphasis>��Nie jest pan materialist�. A mimo to jest pan nieprzyjemnie t�gi. �akomy asceta? C� za sprzeczno��.</emphasis></p><p><emphasis>��Kiedy odczuwam napi�cie, jem. Kiedy pan odczuwa napi�cie, wyda�a pan odpadki sta�e.</emphasis></p><p><emphasis>��Podoba mi si� pan, pu�kowniku. S�dz�, �e si� dogadamy.</emphasis></p><p><emphasis>��Niespecjalnie mi na tym zale�y, admirale. Przylecia�em tu dla Endera. A �aden z nas nie przyby� tu dla pana.</emphasis></p><empty-line/><p>Ender nienawidzi� Erosa od chwili, gdy wysiad� z promu. Czu� si� fatalnie ju� na Ziemi, gdzie pod�ogi by�y p�askie. Eros okaza� si� zupe�nie beznadziejny. Kszta�tem przypomina� wrzeciono maj�ce zaledwie sze�� i p� kilometra w najw�szym punkcie. Powierzchni� zewn�trzn� przeznaczono w ca�o�ci dla absorpcji �wiat�a i jego przemiany w energi�, wi�c ludzie �yli w komorach o g�adkich �cianach, po��czonych tunelami, we wszystkie strony przecinaj�cymi wn�trze asteroidu. Zamkni�ta przestrze� nie stanowi�a dla Endera problemu. M�czy�o go to, �e pod�ogi tuneli wyra�nie opada�y w d�. Od samego pocz�tku cierpia� na zawroty g�owy, gdy chodzi� po korytarzach, zw�aszcza tych, kt�re bieg�y wok� obwodu planetoidy. Grawitacja wynosi�a tu tylko po�ow� ziemskiej normy, ale to niewiele pomaga�o; wra�enie, �e za chwil� spadnie, by�o nie do odparcia.</p><p>By�o te� co� niepokoj�cego w samych proporcjach pomieszcze�: stropach kabin, zbyt niskich w stosunku do ich wymiar�w, zbyt w�skich korytarzach. Nie �y�o si� tu wygodnie.</p><p>Najgorsze by�o jednak, �e roi�o si� od ludzi. Ender prawie nie pami�ta� ziemskich miast. Dlatego Szko�� Bojow�, gdzie ka�dego zna� z widzenia, uwa�a� za odpowiednio zag�szczon�. Tu jednak, we wn�trzu ska�y, populacja wynosi�a dziesi�� tysi�cy. Nie by�o t�oku, cho� aparatura systemu podtrzymywania �ycia i inny sprz�t zajmowa�y sporo miejsca. Endera denerwowa�o, �e przez ca�y czas otaczaj� go obcy.</p><p>Z nikim nie pozwolili mu si� bli�ej pozna�. Cz�sto widywa� innych student�w Szko�y Dowodzenia, ale poniewa� nie ucz�szcza� regularnie na zaj�cia, pozostali dla niego tylko twarzami. Od czasu do czasu zjawia� si� na takim czy innym wyk�adzie, zwykle jednak kszta�ci� si� indywidualnie pod opiek� nauczycieli. Z rzadka tylko przebieg jakiego� procesu wyja�nia� mu kt�ry� ze student�w. Jada� sam albo w towarzystwie Graffa. �wiczy� w sali gimnastycznej, ale rzadko spotyka� tam kogo� wi�cej ni� jeden raz.</p><p>Stwierdzi�, �e znowu chc� go odizolowa�, tym razem nie drog� budzenia nienawi�ci, a raczej przez pozbawienie go wszelkich szans na bli�sze kontakty z innymi. Zreszt� i tak nie m�g�by si� z nikim zaprzyja�ni� � pr�cz niego wszyscy uczniowie byli ju� w wieku dorastania.</p><p>W tej sytuacji Ender ca�kowicie po�wi�ci� si� studiom. Uczy� si� szybko i dobrze; astrogacj� i histori� dzia�a� wojennych ch�on�� jak g�bka; abstrakcyjna matematyka by�a trudniejsza, lecz zawsze si� przekonywa�, gdy natrafia� na problem zwi�zany ze z�o�onymi wzorami czasu i przestrzeni, �e bardziej mo�e ufa� swej intuicji ni� obliczeniom. Cz�sto od razu widzia� rozwi�zanie, kt�rego zasadno�� potrafi� udowodni� dopiero po d�ugich minutach, czasem nawet godzinach, manipulacji liczbami.</p><p>Dla przyjemno�ci mia� symulator, najdoskonalsz� gr� wideo, jak� widzia� w �yciu. Nauczyciele i studenci krok po kroku t�umaczyli mu, jak si� nim pos�ugiwa�. Z pocz�tku, nie znaj�c jeszcze straszliwej mocy gry, u�ywa� jej tylko na poziomie taktycznym, operuj�c pojedynczym my�liwcem w powtarzanych bez ko�ca manewrach po�cigu i niszczenia wroga. Kontrolowany przez komputer wr�g by� pot�ny i chytry. Gdy tylko Ender wypr�bowa� now� taktyk�, ju� po kilku minutach komputer wykorzystywa� j� przeciw niemu.</p><p>Gra toczy�a si� na holograficznym ekranie, gdzie jego my�liwiec reprezentowa�o male�kie �wiate�ko. Przeciwnik by� tak�e �wiate�kiem, innego koloru; ta�czyli i wirowali wewn�trz sze�cianu o boku d�ugo�ci mniej wi�cej dziesi�ciu metr�w. Instrumenty pozwala�y na wiele: m�g� obraca� ekran w ka�dym kierunku tak, by obserwowa� wszystko z r�nych k�t�w; m�g� te� przesuwa� �rodek, by walka rozgrywa�a si� bli�ej lub dalej.</p><p>W miar� jak coraz sprawniej potrafi� kontrolowa� szybko�� my�liwca, kierunek ruchu, orientacj� i systemy uzbrojenia, gra stawa�a si� bardziej z�o�ona. Zdarza�y si� dwa wrogie statki r�wnocze�nie; albo przeszkody, jakie� okruchy w przestrzeni; musia� si� martwi� o paliwo i ograniczenia dzia�ania broni; komputer wyznacza� mu konkretne obiekty, kt�re mia� zniszczy� lub zadania do wykonania. Musia� si� naprawd� skoncentrowa�, je�li chcia� osi�gn�� cel i wygra�.</p><p>Kiedy opanowa� gr� z jednym my�liwcem, pozwolili mu przej�� do nast�pnego etapu, jakim by�a eskadra czterech jednostek. Wydawa� rozkazy symulowanym pilotom i zamiast wykonywa� instrukcje komputera, m�g� sam okre�la� taktyk�. Sam decydowa�, kt�ry z cel�w jest najwa�niejszy i zgodnie z t� decyzj� dowodzi� grup�. W ka�dej chwili m�g�, na pewien czas, osobi�cie przej�� sterowanie kt�rym� z my�liwc�w i pocz�tkowo cz�sto z tego korzysta�. Wtedy jednak pozosta�e trzy jednostki szybko ulega�y zniszczeniu. Gra stawa�a si� coraz trudniejsza i coraz wi�cej czasu zajmowa�o mu kierowanie eskadr�. Coraz cz�ciej wygrywa�.</p><p>Nim min�� rok jego pobytu w Szkole, sprawnie u�ywa� symulatora na wszystkich pi�tnastu poziomach � od pilotowania samotnego my�liwca do kierowania flot�. Dawno ju� zrozumia�, �e symulator by� dla Szko�y Dowodzenia tym, czym Sala Bojowa w jego dawnej szkole. Wyk�ady przydawa�y si�, ale wiedz� czerpa� z gry. R�ni ludzie wpadali od czasu do czasu, �eby popatrze�, jak sobie radzi. Nigdy si� do niego nie odzywali � jak zreszt� prawie nikt, z wyj�tkiem tych, kt�rzy mieli mu co� wyt�umaczy�. Widzowie stali w milczeniu ogl�daj�c jego manewry w jakiej� trudnej symulacji, po czym odchodzili, gdy tylko sko�czy�. Co tu w�a�ciwie robi�? Oceniaj� go? Sprawdzaj�, czy mo�na mu powierzy� flot�? Niech pami�taj�, �e wcale o to nie prosi�.</p><p>Stwierdzi�, �e to, czego nauczy� si� w Szkole Bojowej, daje si� wykorzysta� na symulatorze. Co kilka minut odruchowo zmienia� jego orientacj�, by nie przyzwyczaja� si� do sztywnego uk�adu g�ra-d�. Bez przerwy ocenia� swoj� pozycj� z punktu widzenia przeciwnika. Przyjemnie by�o sprawowa� pe�n� kontrol� nad przebiegiem bitwy, dostrzega� ka�dy jej element.</p><p>Jednocze�nie irytowa�o go, �e jego w�adza jest mocno ograniczona. Symulowane my�liwce by�y tak dobre, jak pozwala� komputer. Nie przejawia�y inicjatywy. Nie dysponowa�y inteligencj�. Zacz�� t�skni� za swoimi dow�dcami pluton�w. Gdyby tu byli, przynajmniej niekt�re eskadry dzia�a�yby samodzielnie, bez ci�g�ego nadzoru.</p><p>Pod koniec pierwszego roku wygrywa� ju� wszystkie bitwy i gra� tak jakby maszyna sta�a si� cz�ci� jego cia�a.</p><p>��Czy to ju� wszystko, co mo�e zrobi� symulator? � spyta� pewnego dnia, gdy jad� obiad w towarzystwie Graffa.</p><p>��Czy co ju� wszystko?</p><p>��To, jak teraz gra. Proste uk�ady, a od pewnego czasu przesta�y si� robi� trudniejsze.</p><p>��Aha.</p><p>Graff przyj�� to oboj�tnie. Ale Graff ka�d� rzecz przyjmowa� oboj�tnie. Nast�pnego dnia wszystko si� zmieni�o. Graff odszed�, a na jego miejsce przydzielili Enderowi towarzysza.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>By� w pokoju, gdy Ender przebudzi� si� rankiem � stary cz�owiek, siedz�cy po turecku na pod�odze. Ender spojrza� na niego z zaciekawieniem czekaj�c, kiedy si� odezwie. Nie doczeka� si�. Ender wsta�, umy� si� i ubra�. Postanowi� mu nie przeszkadza�. Niech sobie milczy, jak d�ugo zechce. Dawno ju� si� przekona�, �e kiedy dzieje si� co� niezwyk�ego � co�, co zaplanowa� kto� inny, nie on sam � wi�cej informacji uzyska czekaj�c ni� zadaj�c pytania. Doro�li prawie zawsze pierwsi tracili cierpliwo��.</p><p>M�czyzna nie odezwa� si� nawet wtedy, gdy Ender by� ju� gotowy i chcia� wyj��. Drzwi si� nie otworzy�y. Ender odwr�ci� si� i stan�� twarz� w twarz z siedz�cym na pod�odze. Wygl�da� na sze��dziesi�t lat i by� z pewno�ci� najstarszym cz�owiekiem, jakiego spotka� na Erosie. Mia� jednodniowy zarost, kryj�cy jego twarz tylko odrobin� mniej ni� kr�tko przyci�te w�osy czaszk�. Policzki by�y troch� zapadni�te, a sie� zmarszczek otacza�a oczy. Spojrza� na Endera z wyrazem �wiadcz�cym wy��cznie o apatii.</p><p>Ender wr�ci� do drzwi i jeszcze raz spr�bowa� je otworzy�. � No, dobrze � powiedzia� rezygnuj�c. � Czemu drzwi s� zablokowane?</p><p>M�czyzna nadal przygl�da� mu si� t�pym wzrokiem.</p><p>Wi�c to gra, pomy�la� ch�opiec. Dobra. Je�li chc�, �eby poszed� na lekcje, otworz� drzwi. Nie otworz�, to znaczy, �e nie chc�. Jemu nie zale�y.</p><p>Nie lubi� gier, w kt�rych zasady by�y zupe�nie nieznane i nie wiedzia�, co jest ich celem. Dlatego nie b�dzie gra�. Zdecydowa� te�, �e nie pozwoli si� wyprowadzi� z r�wnowagi. Oparty o framug� zmusi� si� do �wicze� odpr�aj�cych i wkr�tce zn�w by� spokojny. Starzec patrzy� na niego oboj�tnie.</p><p>Zdawa�o si�, �e trwa to ca�e godziny � Ender si� nie odzywa�, a obcy sprawia� wra�enie niemego debila. Przez chwil� Ender zastanawia� si�, czyjego go�� jest zdrowy psychicznie, czy nie uciek� ze szpitala na Erosie, by w jego pokoju prze�ywa� jak�� szale�cz� fantazj�. Ale im d�u�ej to trwa�o i nikt nie zagl�da� do pokoju w poszukiwaniu zbiega, tym bardziej Ender nabiera� pewno�ci, �e wszystko zosta�o zaplanowanej by go zirytowa�. Nie mia� zamiaru si� poddawa�. �eby wype�ni� czym� czas, zacz�� �wiczy�. Niekt�re elementy �wicze� by�y niewykonalne bez sprz�tu gimnastycznego, ale przy innych, zw�aszcza tych, kt�re zapami�ta� z kursu samoobrony, �adne przyrz�dy nie by�y potrzebne.</p><p>�wicz�c porusza� si� po pokoju. Trenowa� wypady i kopni�cia. W pewnej chwili znalaz� si� tu� obok m�czyzny, zreszt� nie po raz pierwszy. Teraz jednak wysun�a si� szponiasta d�o� i chwyci�a Endera za uniesion� lew� nog�. Ch�opiec straci� r�wnowag� i run�� ci�ko na pod�og�.</p><p>W�ciek�y, zerwa� si� natychmiast. Starzec siedzia� spokojnie ze skrzy�owanymi nogami, oddychaj�c r�wno � jakby w og�le si� nie poruszy�. Ender sta� got�w do walki, ale bezruch tamtego uniemo�liwia� atak. Co mia� zrobi�, skopa� mu �eb z karku? A potem t�umaczy� si� Graffowi: ten stary mnie zaczepi�, wi�c przecie� musia�em odda�.</p><p>Wr�ci� do �wicze�. Obcy przygl�da� si� oboj�tnie.</p><p>Wreszcie, zm�czony i z�y z powodu straconego dnia, Ender podszed� do ��ka, by wyj�� pulpit. Kiedy si� schyli�, poczu�, jak d�o� tamtego wbija mu si� mocno mi�dzy uda, a druga chwyta za w�osy. Zaraz potem zosta� odwr�cony g�ow� w d�. Twarz i ramiona przyciska�o do pod�ogi kolano obcego, za� r�ka wygina�a bole�nie kark i blokowa�a nogi. Nie m�g� u�y� r�k, nie m�g� si� wyprostowa�, by zyska� troch� swobody i uderzy� nog�. W ci�gu nieca�ych dw�ch sekund starzec ca�kowicie pokona� Endera Wiggina.</p><p>��No, dobrze � wysapa� ch�opiec. � Wygra� pan. Kolano obcego przycisn�o go mocniej.</p><p>��Od kiedy to � spyta� cichym, zgrzytliwym g�osem � musisz informowa� przeciwnika, �e wygra�? Ender nie odpowiedzia�.</p><p>��Ju� raz ci� zaskoczy�em, Enderze Wiggin. Dlaczego mnie nie zniszczy�e� zaraz potem? Dlatego, �e nie wygl�da�em gro�nie? Odwr�ci�e� si� do mnie plecami. G�upie. Niczego nie potrafisz. Nigdy nie mia�e� nauczyciela.</p><p>Ender by� w�ciek�y i nie stara� si� tego ukry� ani opanowa�.</p><p>��Mia�em a� za wielu nauczycieli. Sk�d mog�em wiedzie�, �e oka�e si� pan�</p><p>��Wrogiem, Enderze Wiggin � szepn�� starzec. � Jestem twoim wrogiem, pierwszym, jakiego spotka�e�, kt�ry jest sprytniejszy od ciebie. Nie ma nauczyciela, jest nieprzyjaciel. Tylko nieprzyjaciel mo�e ci pokaza�, jak zwyci�a� i niszczy�. Odkry� twoje s�abe punkty. Powiedzie�, gdzie jeste� silny. Ta gra ma tylko dwie regu�y: to, co mo�esz mu zrobi� i to, przed czym potrafisz go powstrzyma�, by nie zrobi� tobie. Od tej chwili jestem twoim wrogiem. Od tej chwili jestem twoim nauczycielem.</p><p>Pu�ci� nogi Endera. Wci�� jeszcze przyciska� mu twarz do pod�ogi, wi�c ch�opiec nie m�g� zamortyzowa� uderzenia i ze stukiem trafi� stopami w ziemi�. Poczu� mdl�ce uk�ucie b�lu. Wtedy obcy odst�pi� i pozwoli� mu wsta�.</p><p>Ender j�kn�� cicho i z wysi�kiem podci�gn�� nogi. Kl�cza� przez chwil� nieruchomo, z wolna dochodz�c do siebie. Potem jego prawa r�ka wystrzeli�a w bok, w stron� wroga. M�czyzna odskoczy� szybko. D�o� Endera chwyci�a powietrze, a jego nauczyciel wyprowadzi� kopni�cie w podbr�dek.</p><p>Ale podbr�dka Endera ju� tam nie by�o. Ch�opiec wyprostowa� si� padaj�c na plecy, przekr�ci� i zanim jego nauczyciel zd��y� postawi� nog� po kopni�ciu, stopy Endera z ca�� si�� uderzy�y go w drug�. Starzec zwali� si� bezw�adnie, ale wystarczaj�co blisko, by wyprowadzi� cios, kt�ry trafi� Endera w twarz. Jego r�ce i nogi nie pozostawa�y w jednym miejscu tak d�ugo, by mo�na by�o je chwyci�, a tymczasem grad uderze� spada� na ramiona i plecy ch�opca. By� mniejszy, nie potrafi� si� przebi� przez barier� r�k tamtego. Wreszcie uda�o mu si� wydosta� i odczo�ga� do drzwi.</p><p>Starzec siedzia� jak poprzednio, lecz teraz na jego twarzy nie by�o nawet �ladu apatii. U�miecha� si�.</p><p>��Ju� lepiej, ch�opcze. Ale za wolno. Musisz operowa� flot� lepiej ni� w�asnym cia�em, inaczej nikt nie b�dzie bezpieczny pod twoj� komend�. Zrozumia�e� lekcj�?</p><p>Ender powoli kiwn�� g�ow�. Bola�o go ca�e cia�o.</p><p>��To dobrze � rzek� obcy. � W takim razie nie b�dziemy ju� musieli stacza� takich bitew. Ca�a reszta odb�dzie si� na symulatorze. Teraz ja b�d� go programowa�, nie komputer; ja zaplanuj� strategi� twoich przeciwnik�w. Nauczysz si� reagowa� szybko i odkrywa�, jakie sztuczki dla ciebie przygotowali. Zapami�taj, ch�opcze. Od tej chwili nieprzyjaciel jest m�drzejszy od ciebie. Jest silniejszy od ciebie. Od tej chwili zawsze b�dziesz bliski kl�ski.</p><p>Twarz m�czyzny przybra�a wyraz powagi.</p><p>��B�dziesz bliski kl�ski, Ender, ale wygrasz. Dowiesz si�, jak zwyci�a� nieprzyjaciela. On sam ci to poka�e.</p><p>Nauczyciel wsta�.</p><p>��W tej szkole panuje tradycja, �e starszy student wybiera sobie m�odszego, staj� si� towarzyszami i starszy przekazuje m�odszemu wszystko, co sam umie. Zawsze ze sob� walcz�, zawsze wsp�zawodnicz�, zawsze s� razem. Ja wybra�em ciebie.</p><p>��Jest pan za stary na studenta � stwierdzi� Ender, gdy tamten szed� ju� do drzwi.</p><p>��Nigdy si� nie jest za starym, by studiowa� wrog�w. Ja uczy�em si� od robali. Ty nauczysz si� ode mnie.</p><p>M�czyzna przy�o�y� d�o� do zamka. Gdy drzwi otwiera�y si�, Ender wyskoczy� w powietrze i obiema stopami kopn�� go w kark. Trafi� tak mocno, �e m�g� si� odbi� i wyl�dowa� bez upadku, a obcy krzykn�� i osun�� si� na ziemi�.</p><p>Wstawa� powoli, kurczowo trzymaj�c si� uchwytu drzwi. Twarz mia� wykrzywion� b�lem i wydawa� si� ca�kowicie niezdolny do dzia�ania, lecz Ender mu nie ufa�. Jednak mimo czujno�ci szybko�� tamtego zaskoczy�a go zupe�nie. W jednej chwili znalaz� si� na pod�odze pod przeciwleg�� �cian�. Krew p�yn�a mu z nosa i warg w miejscach, gdzie uderzy� o ram� ��ka. Obejrza� si� z trudem. M�czyzna sta� w drzwiach, krzywi� si� i rozciera� ty� g�owy. U�miechn�� si�.</p><p>Ender odpowiedzia� u�miechem.</p><p>��Nauczycielu � powiedzia�. � Czy masz jakie� imi�?</p><p>��Mazer Rackham � odpar� starzec. I wyszed�.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Od tamtego dnia Ender albo przebywa� z Mazerem Rackhamem, albo by� sam. Mazer rzadko si� odzywa�, ale by� przy nim zawsze: na posi�kach, na lekcjach, w symulatorze, noc� w jego pokoju. Czasami znika�, ale kiedy by� nieobecny, drzwi nie dawa�y si� otworzy� i nikt nie przychodzi�, dop�ki Mazer nie powr�ci�. Przez tydzie� Ender nazywa� go nawet Dozorc� Rackhamem. Mazer reagowa� na to imi� tak jak na swoje w�asne i najwyra�niej si� nim nie przej��. Ender szybko zrezygnowa�.</p><p>Zyska� za to pewne przywileje. Mazer pokazywa� mu sfilmowane dawne bitwy z Pierwszej Inwazji i katastrofalne pora�ki MF z Drugiej. Wreszcie m�g� ogl�da� pe�ne, ci�g�e zapisy, a nie posklejane razem kawa�ki ocenzurowanych, publicznych wideo. Poniewa� w czasie najwa�niejszych walk pracowa�a ca�a masa kamer, mogli studiowa� taktyk� i strategi� robali z najrozmaitszych punkt�w widzenia. Po raz pierwszy w �yciu Ender mia� nauczyciela, kt�ry wskazywa� mu rzeczy, jakich sam nie zauwa�y�. Po raz pierwszy napotka� umys�, kt�ry m�g� podziwia�.</p><p>��Jak to si� dzieje, �e jeszcze �yjesz? � spyta� kiedy� Ender.</p><p>��Wygra�e� swoj� bitw� siedemdziesi�t lat temu, a nie s�dz�, �eby� mia� teraz wi�cej ni� sze��dziesi�t.</p><p>��To cuda wzgl�dno�ci � wyja�ni� Mazer. � Trzymali mnie tutaj przez dwadzie�cia lat po walce, chocia� ich b�aga�em, �eby dali mi jeden z tych statk�w, kt�re wys�ali przeciwko planecie robali i ich koloniom. Potem� zacz�li rozumie� zachowanie �o�nierzy w stresie podczas bitwy.</p><p>��Jakie zachowanie?</p><p>��Za ma�o znasz psychologi�, �eby zrozumie�. W ka�dym razie dotar�o do nich, �e chocia� nigdy nie b�d� ju� w stanie dowodzi� flot�, to nadal jestem jedynym cz�owiekiem, kt�ry potrafi przekaza� to, co zrozumia� o robalach. By�em � poj�li w ko�cu � jedyn� osob�, kt�ra pobi�a robali raczej dzi�ki inteligencji ni� szcz�ciu. Potrzebowali mnie tutaj, �ebym� �ebym uczy� tego, kto poprowadzi flot�.</p><p>��Wi�c wsadzili ci� w kosmolot, rozp�dzili do pr�dko�ci relatywistycznej i�</p><p>��I potem zrobi�em zwrot i wr�ci�em do domu. To by�a nudna podr�, Ender. Pi��dziesi�t lat w przestrzeni. Formalnie min�o dla mnie zaledwie osiem, ale mia�em wra�enie, �e to raczej pi��set. Po to, �ebym m�g� nauczy� nast�pnego dow�dc� wszystkiego, co potrafi�.</p><p>��Wi�c to ja mam by� tym dow�dc�?</p><p>��Powiedzmy, �e w danej chwili masz najwi�ksze szans�.</p><p>��Czy inni te� si� przygotowuj�?</p><p>��Nie.</p><p>��Wi�c raczej nie ma wyboru, prawda? Mazer wzruszy� ramionami.</p><p>��Chyba, �e ty. Przecie� jeszcze �yjesz. Dlaczego nie? Mazer pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Dlaczego? Przecie� ju� raz wygra�e�.</p><p>��Nie mog� by� komendantem z wa�nych i a� nadto wystarczaj�cych powod�w.</p><p>��Poka�, jak pobi�e� robali, Mazer.</p><p>Twarz Mazera przybra�a nieodgadniony wyraz.</p><p>��Wszystkie inne bitwy ogl�dali�my ju� co najmniej siedem razy. Wydaje mi si�, �e wymy�li�em, jak zwyci�y� robali takich, jakimi byli wtedy. Ale wci�� nie wiem, jak naprawd� ich pokona�e�.</p><p>��To wideo, Ender, jest otoczone �cis�� tajemnic�.</p><p>��Wiem. Uda�o mi si� je odtworzy�, cz�ciowo. Ty, z ma�� grup� rezerwow� i ich armada, te ogromne, p�kate statki wyrzucaj�ce roje my�liwc�w. Atakujesz jeden z tych statk�w, strzelasz, wybuch. W tym miejscu zawsze przerywaj� zapis. Potem s� ju� tylko �o�nierze, wchodz� na wrogie okr�ty i znajduj� martwych robali.</p><p>��To tyle, je�li chodzi o �cis�e tajemnice � u�miechn�� si� Mazer.</p><p>��Dobrze, obejrzymy sobie to wideo.</p><p>Byli sami w sali filmowej. Ender przy�o�y� d�o� do zamka i zablokowa� drzwi.</p><p>��Ogl�dajmy.</p><p>Wideo pokaza�o dok�adnie to, co posk�ada� sobie Ender. Samob�jczy atak Mazera na serce nieprzyjacielskiej formacji, pojedyncza eksplozja, a potem�</p><p>Nic. Statek Mazera lecia� dalej, unikn�� fali wybuchu i wykre�li� z�o�on� krzyw� mi�dzy okr�tami robali. Nie strzelali do niego. Nie zmieniali kurs�w. Dwie jednostki zderzy�y si� i eksplodowa�y � niepotrzebna kolizja, kt�rej ka�dy pilot m�g� z �atwo�ci� unikn��. �aden z nich nawet nie pr�bowa�.</p><p>Mazer przyspieszy� przesuw ta�my, przewin�� do przodu.</p><p>��Czekali�my trzy godziny � powiedzia�. � Nikt nie m�g� uwierzy�.</p><p>Na ekranie statki MF zbli�y�y si� do kosmolot�w robali. Marines zacz�li wycina� przej�cia i dokonywa� aborda�u. Robale le�eli martwi na stanowiskach.</p><p>��Przekona�e� si� � stwierdzi� Mazer. � Widzia�e� ju� wszystko, co by�o do zobaczenia.</p><p>��Jak to si� sta�o?</p><p>��Tego nikt nie wie. Mam swoj� prywatn� teori�. Ale mn�stwo naukowc�w uwa�a, �e nie posiadam dostatecznych kwalifikacji, �eby przedstawia� swoje teorie.</p><p>��Przecie� to ty wygra�e� bitw�.</p><p>��Te� mi si� wydawa�o, �e to mnie do czego� upowa�nia, ale wiesz, jak to jest. Ksenobiolodzy i ksenopsycholodzy nie potrafi� sobie nawet wyobrazi�, �e zwyk�y pilot mo�e wiedzie� co� lepiej od nich. Chyba wszyscy mnie nienawidz�, poniewa� kiedy zobaczyli te filmy, musieli do�y� ko�ca swoich dni tutaj, na Erosie. Wiesz, bezpiecze�stwo. Nie byli zbyt szcz�liwi.</p><p>��Powiedz.</p><p>��Robale nie rozmawiaj�. One my�l� do siebie. To proces natychmiastowy, tak jak efekt filotyczny. Jak ansibl. Wi�kszo�� ludzi s�dzi jednak, �e oznacza to kontakt kontrolowany, jak j�zyk: ja my�l� co� do ciebie, a ty mi odpowiadasz. Nigdy w to nie wierzy�em. Zbyt szybko wsp�lnie reaguj�. Widzia�e� filmy. Oni nie rozmawiaj�, nie decyduj� o wyborze sposobu dzia�ania. Statki zachowuj� si� jakby by�y cz�ciami jednego organizmu. Reaguj� tak, jak reaguje twoje cia�o podczas walki poszczeg�lne ko�czyny bezmy�lnie i automatycznie robi� to, co robi� powinny. Robale nie prowadz� my�lowych rozm�w jak ludzie, z kt�rych ka�dy ma inny proces my�lowy. Wszystkie ich my�li istniej� razem, r�wnocze�nie.</p><p>��Jedna osobowo��, a ka�dy robal jest jak stopa albo d�o�?</p><p>��Dok�adnie. Nie ja pierwszy zasugerowa�em co� takiego, ale ja pierwszy w to uwierzy�em. Jest jeszcze co�. Pomys� tak dziecinnie g�upi, �e ksenobiolodzy wy�miali mnie, kiedy to powiedzia�em po bitwie. Robale s� owadami. Jak mr�wki i pszczo�y. Jest kr�lowa i robotnice. Mo�e byty nimi sto milion�w lat temu, ale w�a�nie z takiego wzorca zaczyna�y. Z ca�� pewno�ci� �aden z robali, jakich ogl�dali�my, nie m�g� wytwarza� nowych, ma�ych robali. Wiec kiedy ju� wykszta�ci�y sobie zdolno�� wsp�lnego my�lenia, to czy nie zachowa�yby kr�lowej? Czy nadal nie pozosta�aby ona o�rodkiem grupy? Po co mieliby to zmienia�?</p><p>��Wi�c to kr�lowa steruje ca�� grup�.</p><p>��Mia�em na to dowody. Chocia� nie takie, kt�re kto� z nich m�g�by zauwa�y�. Pojawi�y si� zreszt� dopiero po Pierwszej Inwazji, bo ona by�a czysto badawcza. Ale Druga by�a kolonizacyjna. Chcieli za�o�y� nowy kopiec albo co� takiego.</p><p>��Dlatego przywie�li kr�low�.</p><p>��Sp�jrz. To wideo z Drugiej Inwazji, kiedy rozwalali nasz� flot� w tarczy kometarnej � zaczai wywo�ywa� i wy�wietla� formacje robali. � Poka� mi statek kr�lowej.</p><p>To by� subtelny problem. Statki robali porusza�y si� bez przerwy, wszystkie r�wnocze�nie. Nie istnia� �aden wyra�nie widoczny okr�t flagowy, �aden oczywisty o�rodek. Ale stopniowo, gdy Mazer raz za razem wy�wietla� filmy, Ender zacz�� dostrzega�, �e wszelkie ruchy ogniskuj� si� i promieniuj� z centralnego punktu. Ten punkt przemieszcza� si�, by�o jednak widoczne, gdy przygl�da� si� dostatecznie d�ugo, �e oczy floty, ja�� floty, perspektywa, z kt�rej podejmowane s� decyzje, znajduje si� na pewnym konkretnym statku. Wskaza� go.</p><p>��Ty to widzisz. Ja te� to widz�. To ju� dw�ch spo�r�d tych wszystkich, kt�rzy ogl�dali film. Ale to prawda.</p><p>��Ten statek porusza si� tak samo jak wszystkie inne.</p><p>��Wiedzieli, �e to ich najs�abszy punkt.</p><p>��Jednak odgad�e�. Tam by�a kr�lowa. Ale mo�na by si� spodziewa�, �e kiedy j� zaatakujesz, natychmiast skoncentruj� na tobie ca�� si�� ognia. Momentalnie powinni ci� zestrzeli�.</p><p>��Wiem. Sam tego nie rozumiem. Wiesz, oni pr�bowali mnie zatrzyma�. Strzelali do mnie. Ale wygl�da�o to tak, jakby nie mogli uwierzy� � do chwili, gdy by�o ju� za p�no � �e naprawd� zamierzam zabi� kr�low�. Mo�e w ich �wiecie kr�lowe nigdy nie gin�, najwy�ej trafiaj� do niewoli, jak w szachach, gdy dochodzi do mata. Zrobi�em co�, do czego � jak s�dzili � przeciwnik nie by� zdolny.</p><p>��A kiedy ona zgin�a, oni zgin�li tak�e.</p><p>��Nie, po prostu zg�upieli. Na pierwszych statkach, na kt�re weszli�my, robale jeszcze �y�y. Biologicznie. Ale nie rusza�y si�, nie reagowa�y na nic, nawet wtedy, gdy nasi naukowcy przeprowadzili wiwisekcj�, �eby dowiedzie� si� o nich czego� wi�cej. A po pewnym czasie wszyscy umarli. Z braku ch�ci �ycia. Kiedy odchodzi kr�lowa, w tych ich ma�ych cia�ach nie zostaje nic.</p><p>��Dlaczego nie chc� ci uwierzy�?</p><p>��Poniewa� nie znale�li�my kr�lowej.</p><p>��Rozlecia�a si� na kawa�ki.</p><p>��Jak to na wojnie. Przetrwanie jest wa�niejsze ni� biologia. Ale s� tacy, kt�rzy zaczynaj� ju� my�le� podobnie. Kiedy si� �yje w tym miejscu, dowody rzucaj� ci si� w oczy.</p><p>��Jakie dowody mog� istnie� na Erosie?</p><p>��Rozejrzyj si�, Ender. To nie ludzie wyryli te korytarze. Na przyk�ad, wolimy sufity troch� wy�ej. Tutaj znajdowa�a si� wysuni�ta plac�wka robali w czasie Pierwszej Inwazji. Wykopali to wszystko, zanim jeszcze si� dowiedzieli�my, �e istniej�. Mieszkamy w kopcu robali. Ale zap�acili�my ju� czynsz. Ponad tysi�c marines zgin�o przy oczyszczaniu tego labiryntu, pok�j za pokojem. Robale broni�y ka�dego metra korytarzy.</p><p>Ender zrozumia�, czemu zawsze co� go niepokoi�o w rozk�adzie pomieszcze�.</p><p>��Wiedzia�em, �e to nie jest miejsce dla ludzi.</p><p>��Znale�li�my tu prawdziwy skarbiec. Gdyby si� spodziewali, �e wygramy pierwsz� wojn�, pewnie nigdy by nie budowali czego� takiego. Nauczyli�my si� kontrolowa� grawitacj�, poniewa� tutaj dzia�a wzmocnione ci��enie. Nauczyli�my si� skutecznie wykorzystywa� energi� gwiezdn�, poniewa� oni wyciemnili to miejsce. W�a�ciwie dzi�ki temu ich odkryli�my: w przeci�gu trzech dni Eros stopniowo znik� z teleskop�w. Wys�ali�my statek, �eby sprawdzi�, co si� dzieje. Sprawdzili. Nadawali na wizji, jak robale wchodz� na pok�ad i wyrzynaj� za�og�. Transmisja trwa�a przez ca�y czas badania statku. Przerwali j� dopiero, kiedy roz�o�yli go na kawa�ki. Nie przewidzieli tego � nigdy nie musieli przesy�a� informacji poprzez maszyny. Nie pomy�leli, �e kiedy za�oga jest martwa, kto� mo�e ich obserwowa�.</p><p>��A dlaczego ich pozabijali?</p><p>��A dlaczego nie? Dla nich utrata paru cz�onk�w za�ogi to jak dla ciebie strata obci�tego paznokcia. Nie ma si� czym przejmowa�. Uwa�ali to pewnie za rutynowe odci�cie linii komunikacyjnych drog� wy��czenia robotnic kieruj�cych statkiem. Nie s�dzili, �e morduj� �yj�ce, �wiadome istoty, z kt�rych ka�da mia�a niezale�n� genetyczn� przysz�o��. Zab�jstwo to dla nich drobiazg. Jedynie zab�jstwo kr�lowej jest morderstwem, poniewa� zamyka �cie�k� genetyczn�.</p><p>��Wi�c tak naprawd� nie wiedzieli, co robi�.</p><p>��Nie pr�buj ich usprawiedliwia�, Ender. Nie wiedzieli, �e zabijaj� ludzkie istoty, ale nie zmienia to faktu, �e zabijali. Mamy prawo si� broni� najlepiej, jak potrafimy, a najskuteczniejszym sposobem, jaki znamy, jest likwidacja robali, zanim oni nas zlikwiduj�. Sp�jrz na to w ten spos�b: w czasie obu wojen z robalami oni zabili tysi�ce, wiele tysi�cy inteligentnych, �wiadomych istot. I w czasie obu wojen my zabili�my tylko jedn�.</p><p>��Mazer, czy przegraliby�my t� wojn�, gdyby� nie zabi� kr�lowej?</p><p>��Moim zdaniem szans� by�y jak trzy do dw�ch przeciw nam. Dalej uwa�am, �e potrafiliby�my solidnie przetrzebi� ich flot�, zanim by nas wyt�ukli. Mieli fenomenalny czas reakcji i potworn� sil� ognia, ale my te� trzymali�my w r�ku par� atut�w. Ka�dy z naszych statk�w ni�s� my�l�ce na w�asny rachunek, inteligentne istoty ludzkie. Ka�dy z nas m�g� wpa�� na jakie� genialne rozwi�zanie problemu. Oni s� zdolni tylko do jednego genialnego pomys�u na raz. My�l� szybko, ale og�lnie nie s� tacy sprytni. Nawet gdy wyj�tkowo t�pi i g�upi dow�dcy przegrywali kluczowe bitwy Drugiej Inwazji, ich podkomendni potrafili powa�nie zaszkodzi� flocie robali.</p><p>��Co si� stanie, gdy dotr� do nich nasze okr�ty? Znowu wystarczy zniszczy� kr�low�?</p><p>��Robale nie dzi�ki g�upocie opanowa�y technik� lot�w mi�dzygwiezdnych. Tamta strategia by�a dobra tylko raz. Podejrzewam, �e ju� nigdy nawet nie zbli�ymy si� do kr�lowej, chyba �e dokonamy l�dowania na ich rodzinnej planecie. W ko�cu ona wcale nie musi im towarzyszy�, �eby kierowa� walk�. Jej obecno�� jest niezb�dna jedynie przy produkcji ma�ych robali. Druga Inwazja by�a wypraw� kolonizacy-jn� � kr�lowa lecia�a, by zaludni� Ziemi�. Ale tym razem� nie, to si� nie uda. B�dziemy musieli rozbija� ich kolejne flotylle. A poniewa� dysponuj� wsparciem surowcowym dziesi�ciu gwiezdnych system�w, oceniam, �e w ka�dym starciu b�d� mieli spor� przewag� liczebn�.</p><p>Ender pomy�la� o swojej bitwie przeciwko dw�m armiom. A on my�la�, �e to nieuczciwe. Kiedy si� zacznie prawdziwa wojna, b�dzie to mia� za ka�dym razem. I nie b�dzie bramy, kt�r� m�g�by otworzy�.</p><p>��Tylko dwie rzeczy przemawiaj� na nasz� korzy��, Ender. Nie musimy szczeg�lnie dok�adnie celowa�. Nasza bro� ma spory rozrzut.</p><p>��To znaczy, �e nie u�ywamy pocisk�w nuklearnych z Pierwszej i Drugiej Inwazji?</p><p>��Doktor System jest o wiele pot�niejszy. Bro� j�drowa by�a tak s�aba, �e kiedy� u�ywano jej na Ziemi. Ma�y Doktor nigdy nie m�g�by by� wykorzystany na planecie. Mimo wszystko szkoda, �e nie mia�em czego� takiego podczas Drugiej Inwazji.</p><p>��Jak on dzia�a?</p><p>��Nie wiem dok�adnie. Nie potrafi�bym go zbudowa�. W punkcie zogniskowania dw�ch promieni powstaje pole, w kt�rym rozpadaj� si� moleku�y. Wypadaj� wsp�lne elektrony. Orientujesz si� w fizyce na tym poziomie?</p><p>��Uczyli nas przede wszystkim astrofizyki, ale rozumiem, na czym to polega.</p><p>��Pole rozszerza si� kuli�cie, ale s�abnie przy wzro�cie odleg�o�ci. Chyba �e natrafi na du�� liczb� moleku�. Wtedy jest wzmacniane i wszystko zaczyna si� od pocz�tku. Im wi�kszy statek, tym silniejsze nowe pole.</p><p>��Czyli za ka�dym razem, kiedy pole trafi na statek, wysy�a now� sfer�</p><p>��A je�li statki s� zbyt blisko siebie, mo�e wzbudzi� reakcj� �a�cuchow�, kt�ra zniszczy je wszystkie. I tam, gdzie by�a flota, masz tylko bry�� py�u z du�� zawarto�ci� �elaza. �adnego promieniowania, �adnych odpadk�w. Sam py�. Mo�e w pierwszej bitwie uda si� przy�apa� ich razem, ale oni szybko si� ucz�. B�d� zachowywa� dystans mi�dzy sob�.</p><p>��Rozumiem, �e dr System nie jest pociskiem. Nie da si� strzela� zza w�g�a.</p><p>��Zgadza si�. Zreszt� pociski nie na wiele by si� teraz przyda�y. Sporo si� nauczyli�my od robali podczas Pierwszej Inwazji, ale oni tak�e � na przyk�ad jak generowa� Os�on� Ekstatyczn�.</p><p>��A Ma�y Doktor przebija t� os�on�?</p><p>��Jakby nie istnia�a. Nie mo�esz zajrze� do �rodka, �eby wymierzy� i zogniskowa� promienie, ale poniewa� generator os�ony zawsze znajduje si� w samym centrum, nie powinno to sprawia� trudno�ci.</p><p>��Dlaczego nie by�em szkolony w u�ywaniu tego systemu?</p><p>��By�e�, przez ca�y czas. Po prostu komputer si� tym zajmowa�. Twoje zadanie polega na uzyskaniu pozycji daj�cej przewag� strategiczn� i na wyborze celu. Komputery pok�adowe wymierz� Doktora o wiele precyzyjniej ni� ty.</p><p>��Sk�d taka nazwa: Doktor System?</p><p>��Kiedy powstawa�, nazwano go Systemem Destrukcji Molekularnej. Dr M. System.</p><p>Ender nadal nie rozumia�.</p><p>��Dr M. Ten skr�t oznacza tak�e doktora medycyny. Dr M. System, czyli dr System. Taki �art.</p><p>Ender nie widzia� w tym nic zabawnego.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Zmienili symulator. Nadal m�g� kontrolowa� perspektyw� i dok�adno�� wy�wietlania szczeg��w, ale znikn�y instrumenty steruj�ce statkiem. Ich miejsce zaj�a tablica z nowymi d�wigniami i ma�y zestaw s�uchawek z do��czonym mikrofonem.</p><p>Czekaj�cy na niego technik szybko pokaza�, w jaki spos�b ich u�ywa�.</p><p>��Ale jak mam kierowa� statkami? � zdziwi� si� Ender. Mazer wyja�ni�. Wi�cej nie mia� si� tym zajmowa�.</p><p>��Przechodzisz do nast�pnego etapu szkolenia. Zdoby�e� do�wiadczenie na wszystkich poziomach strategii i czas ju�, by� si� nauczy� prowadzi� flot�. B�dziesz pracowa� z dow�dcami eskadr, tak jak kiedy�, w Szkole Bojowej, z dow�dcami pluton�w. Przydzielono ci na przeszkolenie trzydziestu takich dow�dc�w. Musisz ich nauczy� skutecznej taktyki, musisz pozna� ich mocne i s�abe punkty. Stworzy� zesp�.</p><p>��Kiedy ich zobacz�?</p><p>��S� ju� na miejscach, w swoich w�asnych symulatorach. B�dziesz si� z nimi porozumiewa� przez s�uchawki. Te nowe d�wignie na tablicy kontrolnej pozwol� ci obserwowa� starcia z perspektywy ka�dego z dow�dc�w eskadr. W ten spos�b sytuacja b�dzie bardziej zbli�ona do prawdziwej walki, bo wtedy na ekranach masz tylko to, co widz� twoje okr�ty.</p><p>��Jak mam pracowa� z lud�mi, kt�rych tu nie ma?</p><p>��A po co masz ich ogl�da�?</p><p>���eby wiedzie�, kim s�, jak my�l��</p><p>��Dowiesz si� ze sposobu, w jaki dzia�aj� na symulatorach. Zreszt� uwa�am, �e nie powiniene� sobie tym zawraca� g�owy. Oni ju� czekaj�. W�� s�uchawki, to ich us�yszysz.</p><p>Ender nasun�� s�uchawki.</p><p>��Salaam � szepn�� mu kto� do ucha.</p><p>��Alai � powiedzia� Ender.</p><p>��I ja, karze�ek.</p><p>��Groszek.</p><p>I Petra, i Dink; Zwariowany Tom, Shen, Kant Zupa, Fly Molo, wszyscy najlepsi, obok kt�rych lub przeciw kt�rym walczy�, wszyscy, kt�rym ufa� w Szkole Bojowej.</p><p>��Nie wiedzia�em, �e tu jeste�cie. Nie wiedzia�em, �e was tu przenosz�.</p><p>��Ju� od trzech miesi�cy morduj� nas na symulatorze � oznajmi� Dink.</p><p>��Przekonasz si�, �e jestem tu najlepszym taktykiem � wtr�ci�a Petra. � Dink si� stara, ale my�li jeszcze jak dziecko.</p><p>I tak zacz�li pracowa� wsp�lnie. Dow�dcy eskadr wydawali rozkazy poszczeg�lnym pilotom, za� Ender dow�dcom eskadr. Poznali wiele sposob�w wsp�lnego dzia�ania, poniewa� symulator stawia� ich w najrozmaitszych sytuacjach. Czasami dostawali do dyspozycji wi�ksz� flotyll� i Ender dzieli� ich na trzy lub cztery plutony, z�o�one z trzech lub czterech eskadr. Innym razem mieli tylko pojedynczy okr�t z dwunastoma my�liwcami; wtedy Ender wybiera� trzech dow�dc�w eskadr, przyznaj�c ka�demu prowadzenie czterech z nich.</p><p>Wszystko to by�o zabaw�, czyst� frajd�. Komputerowy nieprzyjaciel nie ol�niewa� inteligencj� i zawsze wygrywali, mimo b��d�w i nieporozumie�. Za to, po trzech tygodniach wsp�lnych gier, Ender pozna� wszystkich doskonale: Dink sprawnie wykonywa� polecenia, lecz nie sprawdza� si�, kiedy trzeba by�o improwizowa�; Groszek nie umia� kierowa� du�ymi formacjami okr�t�w, ale potrafi� z precyzj� skalpela u�y� niewielkiej grupki, cudownie reaguj�c na wszystko, co komputer dla niego przygotowa�; Alai by� strategiem niewiele gorszym od samego Endera i mo�na mu by�o powierzy� po�ow� floty, udzielaj�c jedynie og�lnych instrukcji.</p><p>Im lepiej ich zna�, tym szybciej m�g� ich wprowadzi� do akcji, sprawniej wykorzysta�. Symulator wy�wietla� na ekranie sytuacj� i wtedy Ender po raz pierwszy dowiadywa� si�, jakimi si�ami dysponuje i jakie pozycje zajmuje flota przeciwnika. Potrzebowa� kilku minut, by przywo�a� potrzebnych dow�dc�w eskadr, przydzieli� im okre�lone okr�ty lub ich grupy i wyznaczy� zadania. Potem, w miar� rozwoju bitwy, przeskakiwa� z jednego punktu widzenia do drugiego, robi� pewne sugestie i z rzadka, gdy zachodzi�a potrzeba, wydawa� rozkazy. Poniewa� oni widzieli wszystko jedynie z w�asnej perspektywy, jego polecenia wydawa�y si� im czasem bezsensowne; nauczyli si� jednak mu ufa�. Je�li kaza� si� cofn��, cofali si� wiedz�c, �e albo zajmuj� ods�oni�t� pozycj�, albo ich manewr os�abi pozycj� nieprzyjaciela. Wiedzieli tak�e, �e nie wydaj�c rozkaz�w, Ender zdaje si� w pe�ni na ich os�d. Gdyby ich styl prowadzenia walki nie pasowa� do sytuacji, na pewno nie zostaliby wybrani do tej bitwy.</p><p>Zaufanie by�o ca�kowite, a flota dzia�a�a szybko i elastycznie. Po trzech tygodniach Mazer wy�wietli� Enderowi zapis ich ostatniej bitwy, obserwowanej z punktu widzenia przeciwnika.</p><p>��Tak w�a�nie widzieli wasz atak. Co ci to przypomina? Cho�by szybko�ci� reakcji?</p><p>��Wygl�damy jak flota robali.</p><p>��Dor�wnujecie im, Ender. Jeste�cie r�wnie sprawni jak oni. A teraz popatrz na to.</p><p>Ender przygl�da� si�, jak wszystkie jego eskadry dzia�aj� r�wnocze�nie, reaguj�c na poszczeg�lne sytuacje, w jakich przysz�o im walczy�, wszystkie pos�uszne poleceniom Endera, ale �mia�e, improwizuj�ce, pozoruj�ce ataki i nacieraj�ce z niezale�no�ci�, jakiej nie wykaza�o �adne zgrupowanie okr�t�w robali.</p><p>��Umys� kopca robali jest dobry, ale potrafi si� skupi� tylko na kilku rzeczach r�wnocze�nie. Twoje eskadry mog� skoncentrowa� ca�� b�yskotliw� inteligencj� na konkretnym zadaniu, a te zadania tak�e wyznacza ca�kiem niez�y rozum. Teraz wiesz, �e w pewnych dziedzinach macie przewag�. Dysponujecie lepszym, cho� maj�cym swe ograniczenia uzbrojeniem, por�wnywaln� szybko�ci� i wy�sz� inteligencj�. To s� silne punkty. Wasza s�abo�� to fakt, �e zawsze, ale to zawsze wr�g b�dzie mia� przewag� liczebn�, a po ka�dym starciu dowie si� wi�cej o tobie i o tym, jak z tob� walczy�. I natychmiast wykorzysta t� wiedz�. Ender czeka� na wnioski.</p><p>��Zatem, Ender, zaczynamy kolejny etap twojej edukacji. Zaprogramowali�my komputer, by symulowa� sytuacje, kt�rych mo�na si� spodziewa� w spotkaniach z wrogiem. U�yli�my wzorc�w manewr�w obserwowanych podczas Drugiej Inwazji. Ale nie b�dziemy ich bezmy�lnie powtarza�. To ja mam kontrolowa� symulacje przeciwnika. Z pocz�tku uk�ady b�d� proste i spodziewam si�, �e zwyci�ysz bez trudu. Wyci�gaj wnioski, poniewa� ja zawsze b�d� o jeden krok przed tob�, programuj�c trudniejsze i bardziej z�o�one sytuacje tak, by kolejna bitwa by�a ci�sza, �eby� musia� wykorzysta� wszystkie swoje zdolno�ci.</p><p>��A potem?</p><p>��Czas ucieka, Ender. Musisz si� uczy� tak szybko, jak tylko zdo�asz. Wyruszy�em w kosmos, �eby �y� jeszcze, gdy si� zjawisz. Kiedy wr�ci�em, moja �ona i dzieci ju� nie �y�y, a wnuki by�y moimi r�wnolatkami. Nie mia�em im nic do powiedzenia. Zosta�em odci�ty od wszystkich, kt�rych kocha�em. �y�em w tej obcej katakumbie i nie mog�em robi� nic, co mia�oby znaczenie. Uczy�em jednego studenta po drugim; ka�dy z nich budzi� tak wiele nadziei i ka�dy w ko�cu okazywa� si� s�abeuszem, pora�k�. Ucz� i ucz�, i nikt nic nie pojmuje. Ty tak�e wiele obiecujesz, jak tylu moich student�w, ale i w tobie mog� tkwi� zal��ki kl�ski. Moim obowi�zkiem jest odszuka� je i je�li mi si� uda, zniszczy� ci�. Wierz mi Ender, je�li kto� mo�e ci� pokona�, to ja.</p><p>��Wi�c nie jestem pierwszy?</p><p>��Nie, oczywi�cie, �e nie. Za to jeste� ostatni. Je�li ty si� nie nauczysz, nie wystarczy czasu, by znale�� jeszcze kogo�. Dlatego licz� na ciebie, poniewa� jeste� jedynym, na kt�rego mo�na jeszcze liczy�.</p><p>��A inni? Moi dow�dcy eskadr?</p><p>��Kt�ry z nich m�g�by ci� zast�pi�?</p><p>��Alai.</p><p>��B�d� uczciwy.</p><p>Na to Ender nie znalaz� odpowiedzi.</p><p>��Nie jestem szcz�liwym cz�owiekiem, Ender. Ludzko�� nie wymaga, by�my byli szcz�liwi. Wymaga tylko geniuszu. Najpierw przetrwanie, potem, je�li si� uda, szcz�cie. Dlatego, Ender, mam nadziej�, �e w czasie szkolenia nie b�dziesz mnie zanudza� skargami, �e ci ci�ko. Szukaj rozrywek podczas przerw w pracy, ale praca jest najwa�niejsza, nauka jest najwa�niejsza, a zwyci�stwo jest wszystkim, gdy� bez niego nie pozostanie nam nic. Je�li potrafisz mi odda� zmar�� �on�, Ender, to masz prawo si� skar�y�.</p><p>��Nie uchylam si� od obowi�zk�w.</p><p>��Ale b�dziesz pr�bowa�, Ender, na pewno spr�bujesz. Albowiem zamierzam rozetrze� ci� na proszek, je�li tylko zdo�am. Zamierzam u�y� przeciw tobie wszystkiego, co tylko potrafi� wymy�li� i nie b�d� mia� lito�ci, poniewa� kiedy spotkasz robali, oni zaskocz� ci� tym, czego nie potrafi�em sobie wyobrazi�, a na wsp�czucie dla ludzkich istot nie mo�na u nich liczy�.</p><p>��Nie zdo�asz mnie zetrze�, Mazer.</p><p>��Doprawdy?</p><p>��Jestem silniejszy od ciebie. Mazer u�miechn�� si�.</p><p>��Przekonamy si�, Ender.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Mazer obudzi� go przed �witem. Zegar wskazywa� 3.40 i Ender pocz�apa� chwiejnie za nauczycielem.</p><p>��Kto si� wcze�nie po�o�y i wcze�nie z ��ka wyskoczy, ten od tego g�upieje i nie widzi na oczy � o�wiadczy� Mazer.</p><p>Ender �ni�, �e robale robi� mu wiwisekcj�. Tyle �e zamiast rozcina� cia�o, wycina�y mu wspomnienia i wy�wietla�y jak hologramy, usi�uj�c cokolwiek z nich zrozumie�. To by� bardzo dziwny sen i Ender nie m�g� si� z niego otrz�sn��, nawet id�c ju� korytarzem w stron� pomieszczenia symulatora. Robale torturowa�y go przez sen, a Mazer zajmie si� nim na jawie. Nie m�g� liczy� nawet na chwil� spokoju. Zmusi� si�, by spojrze� przytomniej. Mazer najwyra�niej nie �artowa� m�wi�c, �e zamierza go z�ama�, a zmuszanie go do gry akurat wtedy, gdy by� zm�czony i niewyspany, stanowi�o sztuczk� dok�adnie tak prymitywn� i prost�, jakiej powinien oczekiwa�.</p><p>Usiad� w symulatorze i stwierdzi�, �e dow�dcy eskadr s� ju� pod��czeni i czekaj� na niego. Na razie nie widzia� jeszcze przeciwnika, wi�c podzieli� ich na dwie armie i zarz�dzi� treningowe starcie, prowadz�c obie strony tak, by oceni� wyniki test�w, jakie przechodzi� ka�dy z dow�dc�w. Zacz�li do�� ospale, ale szybko odzyskali zwyk�� sprawno�� i wigor.</p><p>Nagle sze�cienny ekran symulatora zgas�, �wiate�ka znikn�y i w jednej chwili wszystko si� zmieni�o. Przy samej kraw�dzi pola zobaczyli wyrysowane holograficznym �wiat�em sylwetki trzech okr�t�w ziemskiej floty. Ka�dy z nich ni�s� dwana�cie my�liwc�w. Nieprzyjaciel, najwyra�niej �wiadom obecno�ci ludzi, utworzy� sfer� z pojedynczym statkiem w �rodku. Ender nie da� si� oszuka�; wiedzia�, �e nie na tym statku znajduje si� kr�lowa. Robale mia�y dwa razy wi�cej my�liwc�w, ale ustawi�y je zdecydowanie za blisko. Doktor System zada wrogom wi�ksze straty, ni� mogliby oczekiwa�.</p><p>Ender wybra� jeden kosmolot, kaza� mu zamigota� na ekranie, po czym odezwa� si� do mikrofonu:</p><p>��Alai, robota dla ciebie. Przydzielisz Petrze i Yladowi my�liwce wed�ug w�asnego uznania.</p><p>Potem wyznaczy� dow�dc�w dw�ch pozosta�ych okr�t�w i ich grup my�liwskich. Po jednym my�liwcu z ka�dej jednostki zarezerwowa� dla Groszka.</p><p>��Przesu� si� po �cianie, Groszek, i zajd� ich od do�u. Chyba �e rusz� za tob� � wtedy uciekaj w stron� odwod�w. Je�li nie rusz�, czekaj na miejscu, �ebym m�g� ci� wykorzysta� do szybkich akcji. Alai, uformuj zesp� do ataku^grup� zwart� na jeden punkt tej ich sfery. Nie strzelaj, dop�ki ci nie powiem.</p><p>��To prosty uk�ad, Ender.</p><p>��Prosty. Wi�c czemu si� nie zabezpieczy�? Chc� to za�atwi� bez �adnych strat.</p><p>Ender ustawi� odwody w dw�ch grupach, os�aniaj�cych z bezpiecznej odleg�o�ci my�liwce Alai. Groszek by� ju� poza ekranem, lecz Ender od czasu do czasu przeskakiwa� na jego punkt widzenia, by wiedzie�, gdzie si� znajduje.</p><p>Zasadniczy ci�ar subtelnej rozgrywki z przeciwnikiem spoczywa� jednak na Alai. Ch�opiec ustawi� swoje jednostki w formacj� pocisku i sondowa� nieprzyjacielsk� sfer�. Kiedy tylko si� zbli�a�, okr�ty robali odskakiwa�y, jakby chcia�y go �ci�gn�� do tego, kt�ry czeka� w �rodku. Alai skr�ca� w bok; okr�ty robali nie dawa�y si� zaskoczy�. Cofa�y si�, gdy by� blisko; powraca�y do szyku, gdy odlatywa�.</p><p>Pozorowany atak, odskok, natarcie w innym punkcie, zn�w odskok i zn�w atak, a� w ko�cu Ender powiedzia�:</p><p>��Ruszaj, Alai.</p><p>Pocisk przesun�� si� do sfery.</p><p>��Przepuszcz� mnie � zauwa�y� Alai. � A potem okr��� i zjedz� �ywcem.</p><p>��Po prostu ignoruj ten statek w �rodku.</p><p>��Co tylko sobie �yczysz, szefie.</p><p>Oczywi�cie, sfera zacz�a si� kurczy�. Ender podci�gn�� rezerwy; nieprzyjacielskie jednostki skoncentrowa�y si� na brzegu sfery � tam, gdzie zbli�a�y si� jego odwody.</p><p>��Atakuj tam, gdzie s� najbardziej skupieni � poleci�.</p><p>��To przeczy czterem tysi�com lat historii dzia�a� wojennych � odpar� Alai, wyprowadzaj�c swoje my�liwce. � Powinni�my naciera� tam, gdzie mamy przewag�.</p><p>��W tej symulacji widocznie jeszcze nie wiedz�, co potrafi nasza bro�. To mo�e si� uda� tylko raz, wi�c niech przynajmniej b�dzie widowiskowe. Strzelaj, kiedy uznasz za stosowne.</p><p>Alai wykona� rozkaz. Symulator odpowiedzia� wspaniale: najpierw jeden czy dwa, potem dziesi��, wreszcie wi�ksza cz�� okr�t�w przeciwnika eksplodowa�a o�lepiaj�cym blaskiem, gdy pole obejmowa�o kolejne jednostki ustawione w ciasnym szyku.</p><p>Statki po przeciwnej stronie sfery unikn�y reakcji �a�cuchowej, ale ich przechwycenie i zniszczenie nie sprawi�o k�opot�w. Groszek zaj�� si� maruderami, pr�buj�cymi ucieka� w jego sektor przestrzeni. Bitwa by�a zako�czona. Okaza�a si� �atwiejsza ni� ostatnie walki �wiczebne.</p><p>Mazer wzruszy� tylko ramionami, gdy Ender mu o tym powiedzia�.</p><p>��To jest symulacja prawdziwej inwazji. Musi by� jedna bitwa, w kt�rej oni jeszcze nie wiedz�, do czego jeste�my zdolni. Teraz zacznie si� prawdziwa praca. Uwa�aj, �eby� po tym zwyci�stwie nie poczu� si� zbyt pewnie. Ju� nied�ugo b�dziesz si� musia� porz�dnie nag�owi�.</p><p>Ender trenowa� po dziesi�� godzin dziennie z dow�dcami eskadr, cho� nie ze wszystkimi naraz; po po�udniu zostawia� im po kilka godzin na odpoczynek. Symulacje bitew pod nadzorem Mazera wypada�y co dwa, trzy dni i zgodnie z jego obietnic� nie by�y ju� takie proste. Nieprzyjaciel szybko zrezygnowa� z pocz�tkowych pr�b okr��enia Endera i nigdy nie grupowa� swych si� dostatecznie blisko, by nast�pi�a reakcja �a�cuchowa. Za ka�dym razem wyst�powa� jaki� nowy element, zawsze trudniejszy. Czasami Ender dysponowa� tylko jednym statkiem i o�mioma my�liwcami; raz przeciwnik manewrowa� w pasie asteroid�w; zdarza�y si� stacjonarne pu�apki � wielkie instalacje wybuchaj�ce, gdy tylko Ender zbyt blisko podprowadzi� swoje eskadry, cz�sto uszkadzaj�c i mszcz�c jego statki.</p><p>��Nie wolno ci ponosi� strat � krzycza� na niego Mazer po jednej z bitew. � W prawdziwej wojnie nie b�dziesz mia� luksusu niesko�czonej rezerwy komputerowych my�liwc�w. B�dziesz mia� to, co ze sob� zabra�e� i <emphasis>nic</emphasis> wi�cej. Musisz walczy� bez zb�dnych strat.</p><p>��To nie by�y zb�dne straty � odpar� Ender. � Nie mog� wygrywa�, je�li b�d� unika� ryzyka ze strachu przed utrat� statku.</p><p>��Znakomicie, Ender � u�miechn�� si� Mazer. � Zaczynasz si� uczy�. Ale w prawdziwej wojnie znajd� si� oficerowie, a co gorsza cywile, kt�rzy b�d� na ciebie krzyczeli w tym stylu. Do rzeczy. Gdyby nieprzyjaciel troch� pomy�la�, z�apa�by ci� tutaj i wyko�czy� eskadr� Toma.</p><p>Razem przeanalizowali starcie. Na najbli�szym treningu Ender poka�e swoim dow�dcom to, co jemu pokaza� Mazer. Naucz� si�, jak sobie radzi� z tymi pu�apkami.</p><p>Przedtem uwa�ali, �e s� ju� gotowi, �e g�adko pracuj� w zespole. Teraz jednak, po serii naprawd� trudnych walk, zacz�li sobie ufa� bardziej ni� kiedykolwiek, a bitwy sprawia�y im rado��. M�wili Enderowi, �e ci, kt�rzy akurat nie graj�, przychodz� do symulatora, �eby popatrze�. Ender wyobra�a� sobie, jakby to by�o mie� ich tu ko�o siebie, bij�cych brawo, �miej�cych si� czy otwieraj�cych usta z zachwytu. Czasem zdawa�o mu si�, �e by go to rozprasza�o, innym razem zn�w pragn�� tego z ca�ego secca. Nigdy jeszcze nie czu� si� taki samotny, nawet wtedy, gdy cale dnie sp�dza� opalaj�c si� na tratwie po�rodku jeziora. Mazer Rackham by� jego towarzyszem i wyk�adowc�, ale nie przyjacielem.</p><p>Ender nie skar�y� si�. Mazer uprzedza� go, �e nie b�dzie pob�a�ania i �e nikt nie b�dzie si� przejmowa� jego osobistymi problemami. Na og� zreszt� nie przejmowa� si� nimi nawet sam Ender, My�la� g��wnie o grze i stara� si� wyci�ga� wnioski ze stoczonych bitew. Analizowa� nie tylko przebieg konkretnego starcia, ale zastanawia� si�, co zrobi�yby robale, gdyby by�y sprytniejsze i jak on, Ender, zareaguje, je�li kiedy� to zrobi�. Prze�ywa� minione i przysz�e starcia na jawie i we �nie, a swoich dow�dc�w eskadr zmusza� do takiego wysi�ku, �e zaczynali si� buntowa�.</p><p>��Jeste� dla nas za dobry � powiedzia� kiedy� Alai. � Czemu si� nie z�o�cisz, gdy nie jeste�my genialni w ka�dej chwili ka�dych �wicze�? Je�li dalej b�dziesz nas tak rozpieszcza�, mo�emy pomy�le�, �e nas lubisz.</p><p>Kilku innych za�mia�o si� do mikrofon�w. Ender dostrzeg�, oczywi�cie, ironiczny ton pytania i odpowiedzia� d�ugim milczeniem. Kiedy si� wreszcie odezwa�, ca�kowicie zignorowa� narzekania Alai.</p><p>��Jeszcze raz � poleci�. � Tylko bez rozczulania si� nad sob�.</p><p>Zrobili to jeszcze raz i zrobili dobrze.</p><p>W miar� jednak jak ros�o ich zaufanie do Endera jako dow�dcy, ko�czy�a si� pami�tana za Szko�y Bojowej przyja��. Sobie byli bliscy, sobie si� zwierzali. Ender by� dla nich nauczycielem i komendantem, r�wnie obcym, jak dla niego Mazer. I r�wnie wymagaj�cym.</p><p>W bitwach sprawowali si� lepiej, a Endera nic nie odrywa�o od pracy.</p><p>Przynajmniej na jawie. Odp�ywaj�c wieczorem w sen my�la� o symulatorze, noc� jednak inne wspomnienia wype�nia�y jego umys�. Cz�sto przypomina� sobie rozk�adaj�ce si� wolno cia�o Olbrzyma, lecz niejako piksele obrazu na ekranie. By�o realne, a wok� wci�� unosi� si� delikatny zapach �mierci. Wiele rzeczy w jego snach wygl�da�o inaczej. Niewielk� wiosk�, kt�ra wyros�a mi�dzy �ebrami Olbrzyma, zamieszkiwa�y teraz robale; salutowa�y mu ponuro jak gladiatorzy pozdrawiaj�cy Cezara, nim zgin� dla jego rozrywki. W swoich snach przesta� nienawidzi� robali i cho� wiedzia�, �e ukrywaj� przed nim swoj� kr�low�, nie pr�bowa� jej szuka�. Zawsze pospiesznie odchodzi� od cia�a Olbrzyma, a kiedy dociera� do placu zabaw, dzieci ju� czeka�y, wilcze i drwi�ce. Zna� ich twarze. Czasem by� to Peter, a czasem Bonzo lub Stilson i Bernard; jednak r�wnie cz�sto te drapie�ne stworzenia przybiera�y wygl�d Alai i Shena, Dinka i Petry. A czasem jedno z nich by�o Valentine i we �nie j� tak�e wpycha� pod wod� i czeka�, a� utonie. Szarpa�a si� w jego u�cisku i wyrywa�a, lecz w ko�cu nieruchomia�a. Wtedy wyci�ga� j� z jeziora i uk�ada� na tratwie, gdzie le�a�a z nieruchom� twarz�. Krzycza� i p�aka� nad ni�, powtarza�, �e to tylko gra, gra, �e tylko si� bawi�!</p><p>Wtedy Mazer Rackham budzi� go, potrz�saj�c za rami�.</p><p>��Krzycza�e� przez sen � m�wi�.</p><p>��Przepraszam.</p><p>��Niewa�ne. Pora na kolejn� bitw�.</p><p>Tempo stopniowo wzrasta�o. Rozgrywali teraz zwykle dwie bitwy dziennie i Ender ograniczy� treningi do minimum. Kiedy inni odpoczywali, on studiowa� przebieg walk, pr�buj�c dostrzec w�asne s�abo�ci, odgadn��, co si� zdarzy nast�pnym razem. Czasem by� w pe�ni przygotowany na innowacje przeciwnika. A czasem nie.</p><p>��Uwa�am, �e oszukujesz � powiedzia� kiedy� Mazerowi.</p><p>��Tak?</p><p>��Obserwujesz moje �wiczenia. Widzisz, nad czym pracuj�. Mam wra�enie, �e znasz wszystko, co robi�.</p><p>��Wi�ksza cz�� tego, co ogl�dasz, to symulacje. Komputer zosta� zaprogramowany tak, by reagowa� na twoje manewry dopiero wtedy, gdy chocia� raz u�yjesz ich w walce.</p><p>��W takim razie komputer oszukuje.</p><p>��Potrzebujesz wi�cej snu, Ender.</p><p>Ale nie m�g� spa�. Coraz d�u�ej czeka� ka�dej nocy na sen, a ten, kiedy ju� nadszed�, dawa� coraz mniej odpoczynku. Zbyt cz�sto si� budzi�. Nie by� pewien, czy to dlatego, by wi�cej my�le� o grze, czy po to, by uciec od swych sn�w. Mia� wra�enie, �e kto� kieruje jego marzeniami i zmusza, by wraca� do swych najgorszych wspomnie�, by prze�ywa� je na nowo w pozornej rzeczywisto�ci. Noce sta�y si� tak realne, �e dni zdawa�y si� snem. Zaczyna� si� martwi�, �e nie potrafi jasno rozumowa�, �e podczas gry b�dzie zbyt zm�czony. Jak dot�d gra przywraca�a mu pe�n� �wiadomo��. Zastanawia� si� jednak, czy zauwa�y zmniejszenie potencja�u swego umys�u.</p><p>A ten obni�a� si�. Tak przynajmniej zdawa�o si� Enderowi. Zwyci�a�, lecz za ka�dym razem traci� przynajmniej kilka my�liwc�w. Par� razy nieprzyjaciel zdo�a� go zmusi� do ods�oni�cia s�abych punkt�w, kt�rych nie powinien ods�ania�; czasem by� tak zm�czony ci�g�ymi atakami, �e zwyci�stwo by�o efektem w r�wnej mierze szcz�cia, co strategii. Mazer analizowa� rozgrywk� z wyrazem pogardy na twarzy.</p><p>��Sp�jrz tylko � m�wi�. � Nie musia�e� tego robi�.</p><p>A Ender wraca� do �wicze� z dow�dcami eskadr i pr�bowa� podtrzyma� ich morale. Zdarza�o si� jednak, �e wyczuwali jego rozczarowanie ich nieudolno�ci�; tym, �e nie byli doskonali.</p><p>��Czasem pope�niamy b��dy � szepn�a mu kiedy� Petra. To by�o b�aganie o pomoc.</p><p>��A czasem nie � odpowiedzia�. Je�li kto� jej pomo�e, to na pewno nie on. On mo�e uczy�; niech gdzie indziej szuka przyjaci�.</p><p>Wtedy nadesz�a bitwa, kt�ra sko�czy�a si� niemal katastrof�. Petra poprowadzi�a swoj� grup� zbyt daleko. Znale�li si� na ods�oni�tej pozycji, co odkry�a, gdy nie by�o przy niej Endera. W ci�gu kilku chwil straci�a wszystkie swoje jednostki pr�cz dw�ch. Wtedy wr�ci� Ender i poleci� jej przesun�� si�. Nie odpowiedzia�a. Nie poruszy�a si�. Jeszcze sekunda, i straci�aby oba pozosta�e my�liwce.</p><p>Ender natychmiast zrozumia�, �e zbyt wiele od niej wymaga�. By�a znakomita i wzywa� j� do gry cz�ciej i w trudniejszych sytuacjach ni� wszystkich pozosta�ych. Nie mia� jednak czasu, by si� o ni� martwi� ani by odczuwa� wyrzuty sumienia. Wezwa� Zwariowanego Toma, by przej�� kierowanie dwoma my�liwcami, po czym spr�bowa� mimo wszystko zwyci�y� � Petra zajmowa�a kluczow� pozycj� i teraz ca�a strategia Endera traci�a sens. Gdyby przeciwnik nie by� zanadto gorliwy i zr�czniej wykorzysta� przewag�, Ender poni�s�by kl�sk�. Shenowi jednak uda�o si� pochwyci� grup� wrogich statk�w w zbyt ciasnym szyku i zniszczy� je jedn� reakcj� �a�cuchow�. Zwariowany Tom wprowadzi� swoje dwie jednostki przez powsta�� wyrw� i zada� spore straty, a cho� my�liwce jego i Shena zosta�y w ko�cu zniszczone, Fly Molo zdo�a� doko�czy� wymiatania i przypiecz�towa� zwyci�stwo.</p><p>Pod koniec starcia Ender s�ysza�, jak Petra p�acze i pr�buje dosta� si� do mikrofonu.</p><p>��Powiedzcie mu, �e przepraszam, by�am taka zm�czona, nie mog�am my�le�, powiedzcie Enderowi, �e przepraszam�</p><p>Nie by�o jej na kilku sesjach treningowych, a kiedy wr�ci�a, nie by�a ju� tak szybka jak kiedy� ani tak �mia�a. Straci�a wi�kszo�� cech, czyni�cych z niej dobrego dow�dc�. Ender nie m�g� jej ju� wykorzystywa�, chyba �e w rutynowych, przeprowadzanych pod �cis�ym nadzorem akcjach. Nie by�a g�upia i widzia�a, co si� dzieje. Rozumia�a jednak, �e nie ma wyboru, i powiedzia�a mu o tym.</p><p>Nie zmienia�o to faktu, �e si� za�ama�a, a z pewno�ci� wcale nie by�a najs�abszym z dow�dc�w eskadr. Zrozumia� to jako ostrze�enie: nie mo�e wymaga� od nich wi�cej, ni� b�d� w stanie wytrzyma�. Teraz, zamiast wzywa� ich, gdy tylko potrzebowa� konkretnych umiej�tno�ci, musia� jeszcze pami�ta�, jak cz�sto walczyli. Musia� z nich rezygnowa�, a to oznacza�o, �e przyst�powa� czasem do bitwy z lud�mi, kt�rym odrobin� mniej ufa�. Zmniejszaj�c nacisk na tamtych, zwi�kszy� go wobec siebie.</p><p>Pewnej nocy zbudzi� go b�l. Na jego poduszce by�a krew, czu� smak krwi w ustach i mrowienie w palcach. Zrozumia�, �e przez sen gryz� w�asn� d�o�.</p><p>��Mazer! � zawo�a�.</p><p>Rackham przebudzi� si� i natychmiast wezwa� doktora.</p><p>��Nie obchodzi mnie, czym si� �ywisz, Ender � oznajmi�, gdy lekarz opatrywa� ran�. � Autokanibalizm nie pomo�e ci uciec ze szko�y.</p><p>��Spa�em � wyja�ni� Ender. � Nie chc� odchodzi� ze Szko�y Dowodzenia.</p><p>��To dobrze.</p><p>��Ci inni� Ci, kt�rym si� nie uda�o�</p><p>��Nie wiem, o czym m�wisz.</p><p>��Przede mn�. Twoi uczniowie, kt�rzy nie uko�czyli szkolenia. Co si� z nimi sta�o?</p><p>��Nie uko�czyli szkolenia. To wszystko. Nie karzemy tych, kt�rym si� nie uda�o. Po prostu� nie przechodz� dalej.</p><p>��Jak Bonzo.</p><p>��Bonzo?</p><p>��Odlecia� do domu.</p><p>��Nie, nie jak Bonzo.</p><p>��Wi�c co? Co si� z nimi dzieje? Jak ju� przegraj�?</p><p>��Czemu ci� to interesuje? Ender nie odpowiedzia�.</p><p>���aden z nich nie zawi�d� na tym etapie szkolenia. Pope�ni�e� b��d z Petr�, Ender. Ona dojdzie do siebie. Ale Petra to Petra, a ty to ty.</p><p>��Ona jest cz�ci� tego, czym jestem. Tego, czym mnie uczyni�a.</p><p>��Ty si� nie za�amiesz, Ender. Jeszcze nie teraz, na tak wczesnym etapie. Owszem, mia�e� kilka trudnych sytuacji, ale zawsze wygrywa�e�. Nie wiesz jeszcze, jakie s� granice twoich mo�liwo�ci, ale je�li ju� je osi�gn��e�, to jeste� o wiele s�abszy, ni� s�dzi�em.</p><p>��Czy oni gin�?</p><p>��Kto?</p><p>��Ci, kt�rzy zawiedli.</p><p>��Nie, nie gin�. Rany boskie, ch�opcze, przecie� to tylko gra.</p><p>��My�l�, �e Bonzo zgin��. �ni�em o tym zesz�ej nocy. Zobaczy�em znowu, jak wygl�da�, kiedy trafi�em go g�ow� w twarz. Chyba wepchn��em mu nos do m�zgu. Krew p�yn�a mu z oczu. My�l�, �e ju� wtedy nie �y�.</p><p>��To tylko sen.</p><p>��Mazer, ja nie chc� o tym �ni�. Boj� si� zasypia�. Ci�gle my�l� o tym, czego nie chc� pami�ta�. Ca�e moje �ycie wy�wietla si� na nowo, jakbym by� magnetowidem i kto� chcia� ogl�da� najstraszniejsze fragmenty moich wspomnie�.</p><p>��Nie mo�emy poda� ci �adnych lek�w, je�li na to w�a�nie liczy�e�. Przykro mi, �e miewasz z�e sny. Mo�e zostawia� na noc zapalone �wiat�o?</p><p>��Nie kpij ze mnie! � zawo�a� Ender. � Boj� si�, �e trac� rozum. Lekarz sko�czy� banda�owa� r�k�. Mazer powiedzia�, �e mo�e i��. Wyszed�.</p><p>��Naprawd� si� tego boisz? � spyta� Mazer. Ender zastanowi� si� i nie by� ju� pewien.</p><p>��W moich snach � powiedzia� � nigdy nie mam pewno�ci, czy naprawd� jestem sob�.</p><p>��Te sny s� zaworem bezpiecze�stwa, Ender. Wywieram na ciebie pewien niewielki nacisk, po raz pierwszy w twoim �yciu. Cia�o szuka sposob�w kompensacji. To wszystko. Pora, �eby� przesta� si� ba� nocy.</p><p>��Dobrze � zgodzi� si� Ender. Postanowi� wtedy, �e nigdy ju� nie powie Mazerowi o swoich snach.</p><p>Dni p�yn�y, wype�nione bitwami, a� wreszcie Ender wpad� w rutyn� autodestrukcji. Zacz�� odczuwa� b�le �o��dka. Przepisali mu diet�, ale wkr�tce straci� apetyt na cokolwiek. �Jedz�, m�wi� mu Mazer i Ender mechanicznie wk�ada� jedzenie do ust. Gdy jednak nikt mu nie kaza�, nie jad�.</p><p>Jeszcze dw�ch dow�dc�w eskadr za�ama�o si� tak, jak wcze�niej Petra. Tym wi�kszy sta� si� nacisk na pozosta�ych. W ka�dej bitwie nieprzyjaciel mia� teraz trzy, nawet czterokrotn� przewag�; wycofywa� si� tak�e natychmiast, gdy walka sz�a nie najlepiej i przegrupowywa�, by trwa�a d�u�ej i d�u�ej. Czasami trzeba by�o kilku godzin, by zniszczy� ostatni wrogi statek. Ender zacz�� zmienia� dow�dc�w w czasie bitwy, �ci�gaj�c �wie�ych i wypocz�tych na miejsce tych, kt�rzy tracili ju� refleks.</p><p>��Wiesz co? � powiedzia� mu kiedy� Groszek, obejmuj�c komend� nad czterema pozosta�ymi my�liwcami Kant Zupy. � Ta gra nie jest ju� tak zabawna jak kiedy�.</p><p>Wreszcie pewnego dnia podczas �wicze�, gdy Ender trenowa� swoich dow�dc�w eskadr, sala poczernia�a nagle i ockn�� si� na pod�odze, z twarz� zakrwawion� od uderzenia o przyrz�dy.</p><p>Zanie�li go do ��ka i przez trzy dni by� ci�ko chory. Pami�ta�, �e ogl�da� w majakach jakie� twarze, ale nie by�y prawdziwe � wiedzia� to ju� wtedy, kiedy mu si� zdawa�o, �e je widzi. Czasem my�la�, �e to Valentine, a czasem, �e Peter; czasem jego przyjaciele ze Szko�y Bojowej, czasem wiwisekcjonuj�ce go robale. Raz majaczenie zdawa�o si� niezwykle realne � widzia� wtedy, jak pu�kownik Graff pochyla si� nad nim i m�wi co� cicho i delikatnie jak ojciec. Ale kiedy si� przebudzi�, zobaczy� tylko swego wroga, Mazera Rackhama.</p><p>��Nie �pi� � oznajmi� Ender.</p><p>��W�a�nie widz� � odpar� Mazer. � D�ugo to trwa�o. Masz dzisiaj bitw�.</p><p>Ender wsta�, stoczy� bitw� i wygra� j�. Nie by�o ju� drugiej i pozwolili mu wcze�niej i�� do ��ka. R�ce mu dr�a�y, gdy si� rozbiera�. �ni�o mu si�, �e s�yszy g�osy.</p><p>��Nie by�e� dla niego zbyt delikatny.</p><p>��Nie takie mia�em zadanie.</p><p>��Ile jeszcze wytrzyma? Za�amuje si�</p><p>��Dostatecznie d�ugo. Ju� prawie koniec.</p><p>��Tak szybko?</p><p>��Jeszcze tylko par� dni.</p><p>��Jak sobie poradzi, je�li ju� teraz jest w takim stanie?</p><p>��Doskonale. Nawet dzisiaj walczy� lepiej ni� kiedykolwiek. W tym �nie zdawa�o mu si�, �e to g�osy pu�kownika Graffa i Mazera Rackhama. Ale tak to ju� jest, �e w snach zdarzaj� si� najbardziej nieprawdopodobne rzeczy, poniewa� potem �ni�, �e jeden z g�os�w powiedzia�:</p><p>��Nie mog� patrze� na to, co si� z nim dzieje.</p><p>A drugi odpar�:</p><p>��Wiem. Ja te� go kocham.</p><p>A potem zmieni�y si� w g�osy Valentine i Alai, kt�rzy grzebali go w tym �nie, a� kopiec wyr�s� w miejscu, gdzie z�o�yli jego cia�o, a potem Ender wysech� i sta� si� domem dla robali jak Olbrzym. Tylko sny. Jedynie w snach m�g� znale�� mi�o�� i �al nad sob�. Obudzi� si�, stoczy� kolejn� bitw� i wygra�. Wr�ci� do ��ka, zn�w zasn�� i znowu �ni�, potem si� zbudzi�, zn�w wygra� i zasn�� i niemal nie zauwa�y�, kiedy jawa staje si� snem. Zreszt�, nie dba� o to.</p><p>Nast�pny dzie� by� jego ostatnim dniem w Szkole Dowodzenia, cho� jeszcze o tym nie wiedzia�. Kiedy si� zbudzi�, Mazera Rackhama nie by�o w pokoju. Wzi�� prysznic i czeka�, a� Mazer wr�ci i odblokuje zamek. Nie wr�ci�. Ender sprawdzi� drzwi. By�y otwarte.</p><p>Czy to przypadek, �e Mazer Rackham pozwoli� mu tego ranka na wolno��? Nikt nie m�wi�, �e musi je��, musi �wiczy�, musi spa�. Wolno��. Problem w tym, �e nie wiedzia�, co robi�. Przez chwil� my�la�, czy nie odwiedzi� swoich dow�dc�w eskadr i nie porozmawia� z nimi twarz� w twarz, ale nie wiedzia�, gdzie ich szuka�. Mogli by� o dwadzie�cia kilometr�w st�d. Dlatego po kr�tkiej w��cz�dze tunelami poszed� do mesy i zjad� �niadanie razem z kilkoma marines. Opowiadali �wi�skie dowcipy, kt�rych Ender nie rozumia�. Potem ruszy� na trening do sali symulatora. By� wolny, ale nie potrafi� sobie wymy�li� innego zaj�cia. Mazer czeka� na niego. Ender wszed� wolno; pow��czy� troch� nogami, czu� si� zm�czony i ot�pia�y.</p><p>W sali byli inni ludzie. Ender zastanawia� si�, co tu robi�, ale nie zada� sobie trudu, by zapyta�. To nie mia�o sensu. I tak nikt by mu nie odpowiedzia�. Podszed� do symulatora i usiad�, got�w do dzia�ania.</p><p>��Enderze Wiggin � odezwa� si� Mazer. � Odwr�� si�, prosz�. Dzisiejsza gra wymaga pewnych wyja�nie�.</p><p>Ender obejrza� si�. Spojrza� na m�czyzn stoj�cych pod �cian�. Wi�kszo�ci z nich nigdy dot�d nie widzia�. Niekt�rzy mieli nawet cywilne ubrania. Dostrzeg� Andersona i zastanowi� si�, co on tu robi i kto w jego zast�pstwie zajmuje si� Szko�� Bojow�. Zauwa�y� Graffa i przypomnia� sobie otoczone drzewami jeziorko w pobli�u Greensboro. Zapragn�� wr�ci� do domu. Zacz�� bezg�o�nie prosi� Graffa, by wzi�� go do domu. We �nie m�wi� przecie�, �e kocha Endera. Niech teraz zabierze go do domu.</p><p>Lecz Graff skin�� mu tylko g�ow�. To by�o powitanie, nie obietnica. A Anderson zachowywa� si� tak, jakby go wcale nie zna�.</p><p>��S�uchaj uwa�nie, Ender. Dzisiaj odb�dzie si� tw�j ko�cowy egzamin w Szkole Dowodzenia. Ci ludzie przyszli tutaj, by oceni�, czego si� nauczy�e�. Je�li ci przeszkadzaj�, wyjd� i b�d� obserwowa� wszystko na innym symulatorze.</p><p>��Mog� zosta�.</p><p>Ko�cowy egzamin. Mo�e po dzisiejszym dniu b�dzie m�g� odpocz��.</p><p>��Aby by� to prawdziwy test twoich mo�liwo�ci, a nie tylko powt�rka tego, co �wiczy�e� ju� wielokrotnie, aby� musia� pokona� trudno�ci, jakich jeszcze nie spotka�e�, wprowadzono do dzisiejszej bitwy dodatkowy element. B�dzie si� rozgrywa� wok� planety. Wp�ynie to na strategi� przeciwnika i zmusi ci� do improwizacji. Zale�y mi, by� si� skoncentrowa� na dzisiejszej grze.</p><p>Ender przywo�a� Mazera gestem r�ki.</p><p>��Czy jestem pierwszym studentem, kt�ry doszed� tak daleko? � zapyta� cicho, gdy ten podszed� bli�ej.</p><p>��Je�li zwyci�ysz dzisiaj, Ender, b�dziesz pierwszym, kt�remu si� to uda�o. Nic wi�cej nie mog� ci powiedzie�.</p><p>��Ale ja mam ochot� pos�ucha�.</p><p>��Mo�esz by� rozdra�niony. Jutro. Dzi� jednak by�bym ci wdzi�czny, gdyby� skupi� swoj� uwag� na egzaminie. Nie marnujmy wszystkiego, co do tej pory dokona�e�. A wi�c: jak sobie poradzisz z planet�?</p><p>��Musz� za ni� kogo� wprowadzi�, bo powstanie martwe pole.</p><p>��Zgadza si�.</p><p>��Grawitacja wp�ynie na zu�ycie paliwa, �atwiej lecie� w d�, ni� w g�r�.</p><p>��Tak.</p><p>��Czy Ma�y Doktor b�dzie dzia�a� przeciwko planecie? Twarz Mazera stwardnia�a nagle.</p><p>��Ender, robale nigdy nie atakowa�y ludno�ci cywilnej. Podczas obu inwazji. Sam zdecydujesz, czy rozs�dnie b�dzie u�y� strategii sk�aniaj�cej do dzia�a� odwetowych.</p><p>��Czy ta planeta to jedyny nowy element?</p><p>��A czy przypominasz sobie, kiedy ostatnio zaprogramowa�em ci bitw� z jednym tylko nowym elementem? Zapewniam ci�, Ender, �e dzisiaj nie b�d� dla ciebie �agodny. Odpowiadam przed flot� za to, by drugorz�dny student nie otrzyma� dyplomu. Zrobi�, co b�d� m�g�, by ci� pokona�, Ender, i nie mam ochoty si� z tob� pie�ci�. Pami�taj tylko o tym, co wiesz o sobie i co wiesz o robalach, a b�dziesz mia� szans�, by co� osi�gn��.</p><p>Mazer wyszed� z sali.</p><p>��Jeste�cie? � rzuci� Ender do mikrofonu.</p><p>��Wszyscy � odpowiedzia� Groszek. � Chyba si� troch� sp�ni�e� na poranny trening?</p><p>Wi�c dow�dcy eskadr nic nie wiedzieli. Przez moment Ender rozwa�a� pomys�, by im wyjawi�, jak wa�na jest dla niego ta bitwa, uzna� jednak, �e dodatkowe zmartwienie w niczym im nie pomo�e.</p><p>��Przepraszam � powiedzia�. � Zaspa�em. Roze�miali si�. Nie uwierzyli mu.</p><p>Przeprowadzi� kilka manewr�w, by ich rozgrza� przed bitw�. Potrzebowa� wi�cej czasu ni� zwykle, by doprowadzi� sw�j umys� do normalnego stanu i skoncentrowa� si� na dowodzeniu. Wkr�tce jednak osi�gn�� odpowiednie tempo, reagowa� szybko, my�la� sprawnie. A przynajmniej, powiedzia� sobie, my�la�, �e my�li sprawnie.</p><p>Pole symulatora oczy�ci�o si�. Ender czeka�, a� pojawi si� gra. Co si� stanie, je�li zda ten egzamin? Jeszcze jedna szko�a? Kolejny rok albo dwa wyczerpuj�cych trening�w, kolejny rok izolacji, kolejny rok ludzi popychaj�cych go tu i tam, kolejny rok bez �adnego wp�ywu na w�asne �ycie? Spr�bowa� sobie przypomnie�, ile w�a�ciwie ma lat. Jedena�cie. Ile lat temu sko�czy� jedena�cie? Ile dni? To musia�o sta� si� tutaj, w Szkole Dowodzenia, ale nie pami�ta�, kiedy. Mo�e nawet tego nie zauwa�y�. Nikt nie zauwa�y�, mo�e z wyj�tkiem Valentine.</p><p>Czekaj�c, a� pojawi si� gra, zapragn�� nagle, by m�g� j� po prostu przegra�, przegra� t� bitw� tak fatalnie i kompletnie, �e odsun�liby go od szkolenia i odes�ali do domu jak Bonza. Wys�ali go do Cartageny. Ender chcia�by zobaczy� rozkaz wyjazdu m�wi�cy: Greensboro. Sukces oznacza�, �e wszystko b�dzie trwa�o nadal. Pora�ka � �e b�dzie m�g� wr�ci� do domu.</p><p>Nie, to nieprawda, powiedzia� sobie. Potrzebuj� go, a je�li zawiedzie, mo�e nie b�dzie ju� domu, do kt�rego m�g�by wr�ci�.</p><p>Nie wierzy� w to jednak. Wiedzia�, �wiadom� cz�ci� umys�u, �e to prawda, lecz gdzie indziej, g��biej, w�tpi�, czy naprawd� jest im potrzebny. Nalegania Mazera by�y tylko kolejn� sztuczk�. Jeszcze jednym sposobem, �eby nie pozwoli� mu odpocz��. Nie pozwoli� na to, by przez d�ugi, d�ugi czas nie musia� nic robi�.</p><p>Wtedy zap�on�y �wiate�ka szyku przeciwnika i znu�enie Endera zmieni�o si� w rozpacz.</p><p>Wrogowie mieli przewag� tysi�c do jednego i ekran symulatora l�ni� zieleni� od ich okr�t�w, ustawionych w dziesi�tki r�nych formacji, zmieniaj�cych pozycje i kszta�ty, poruszaj�cych si� pozornie przypadkowo w polu wizji. Ender nie dostrzega� �adnej drogi przez ich szyki � otwarta jeszcze przed chwil� przestrze� zamyka�a si� nagle i pojawia�a gdzie indziej, lu�ne formacje stawa�y si� nieprzeniknione. Planeta tkwi�a na samej kraw�dzi pola i Ender m�g� si� spodziewa�, �e za ni�, poza zasi�giem obrazu symulatora, kryje si� co najmniej tyle samo okr�t�w.</p><p>Jego flota sk�ada�a si� z dwudziestu okr�t�w, maj�cych tylko po cztery my�liwce. Zna� te czw�rkowe kosmoloty; by�y staromodne i nieruchawe, a ich Ma�y Doktor mia� zasi�g o po�ow� mniejszy ni� w nowych jednostkach. Osiemdziesi�t my�liwc�w przeciw pi�ciu, mo�e dziesi�ciu tysi�com statk�w wroga.</p><p>S�ysza�, jak dow�dcy eskadr oddychaj� z trudem; kto� zakl�� cicho za jego plecami. Przyjemnie by�o wiedzie�, �e kt�ry� z doros�ych tak�e zauwa�y�, �e to nie jest uczciwa gra. Chocia� to zupe�nie bez znaczenia � by�o jasne, �e uczciwo�� nie liczy si� w tej walce. Nie pozostawiono mu nawet minimalnej szansy na zwyci�stwo. Tyle przeszed�, a oni nigdy nie mieli zamiaru pozwoli�, �eby wygra�.</p><p>Znowu zobaczy� Bonza i niewielk�, lecz gro�n� grupk� jego przyjaci�. Grozili mu, wyzywali; wtedy potrafi� zawstydzi� Bonza i sk�oni� do walki sam na sam. Tutaj raczej si� to nie uda. Nie zdo�a te� zaskoczy� wrog�w swymi umiej�tno�ciami jak kiedy� starszych ch�opc�w w sali treningowej. Mazer zna� jego mo�liwo�ci na wylot.</p><p>Obserwatorzy z ty�u pokaszliwali i przesuwali si� nerwowo. Zaczynali pojmowa�, �e Ender zwyczajnie nie wie, co ma robi�.</p><p>Pomy�la�, �e ju� go to nie interesuje. Mog� sobie zaliczy� t� gr�. Je�li nie daj� mu �adnej szansy, to po co ma gra�?</p><p>Zupe�nie jak ostatnia bitwa w Szk�*le Bojowej, kiedy wystawili przeciw niemu dwie armie.</p><p>I dok�adnie w chwili, gdy pomy�la� o tej bitwie, Groszek najwyra�niej tak�e j� sobie przypomnia�, gdy� w s�uchawkach zabrzmia� jego g�os:</p><p>��Pami�taj, brama nieprzyjaciela jest w dole.</p><p>Molo, Zupa, Vlad, �mieciarz i Zwariowany Tom parskn�li �miechem. Oni tak�e pami�tali.</p><p>Ender te� si� roze�mia�. W ko�cu, to naprawd� by�o zabawne. Doro�li traktowali wszystko ze �mierteln� powag�, a dzieci gra�y z nimi i gra�y, wierz�c we wszystko, a� wreszcie doro�li posuwali si� za daleko, naciskali zbyt mocno, i dzieci nagle rozumia�y ich gr�. Niech Mazer zapomni o egzaminie. Endera nie obchodzi�o ju�, czy zda. Nie obchodzi�y go ju� �adne regu�y. Je�li Mazer mo�e oszukiwa�, to on te� mo�e. Nie pozwoli, �eby go pobi� nieuczciwie � to on pobije Mazera pierwszy.</p><p>Swoj� ostatni� bitw� w Szkole Bojowej wygra� ignoruj�c nieprzyjaci� i w�asne straty; zaatakowa� bram� przeciwnika.</p><p>A brama przeciwnika jest w dole.</p><p>Je�li naruszy zasady, nigdy nie pozwol� mu zosta� dow�dc�. By�by zbyt niebezpieczny. Nie b�dzie ju� musia� gra� w t� gr�. A to oznacza zwyci�stwo.</p><p>Szeptem wydal polecenia. Dow�dcy przej�li swoje cz�ci floty i uformowali szeroki pocisk, cylinder wymierzony w najbli�sz� formacj� wroga. Nieprzyjaciel nie pr�bowa� go odepchn��, wr�cz przeciwnie � zaprasza� niemal do �rodka, by okr��y� ze wszystkich stron i dopiero wtedy zniszczy�. Mazer uwzgl�dni� przynajmniej to, �e do tej pory nauczyli si� ju� ostro�no�ci, pomy�la� Ender. A to dawa�o mu troch� czasu.</p><p>Zaatakowa� w d�, na p�noc, na wsch�d i znowu na d�, na poz�r bez �adnego planu, lecz ca�y czas zbli�aj�c si� do planety wroga. Wreszcie przeciwnik zbyt ciasno zacisn�� p�tl� i wtedy nagle formacja Endera rozpad�a si�. Flota rozp�yn�a si� chaotycznie, osiemdziesi�t my�liwc�w lata�o bez �adnego planu i strzela�o we wszystkie strony, kre�l�c swe indywidualne, beznadziejnie z�o�one krzywe mi�dzy jednostkami roba-li.</p><p>Po kilku minutach walki Ender zn�w szepn�� do mikrofonu i tuzin ocala�ych my�liwc�w raz jeszcze uformowa� szyk. Teraz jednak znajdowa�y si� za plecami jednego z najpot�niejszych ugrupowa� przeciwnika. Ponosz�c potworne straty przebi�y si� i pokona�y ponad po�ow� odleg�o�ci do planety.</p><p>Ender pomy�la�, �e nieprzyjaciel ju� zrozumia�. Mazer na pewno dostrzeg� co zamierza zrobi�. A mo�e Mazer nie wierzy, �e si� do tego posunie? No c�, tym lepiej dla Endera.</p><p>Male�ka flotylla Endera zmienia�a kursy, wysy�a�a na boki po dwa-trzy my�liwce, jakby do ataku, by zaraz �ci�gn�� je z powrotem. Nieprzyjaciel zbli�a� si�, przesuwaj�c pojedyncze statki i formacje, dot�d rozrzucone wok� planety. Koncentrowa� si�y przed ostatecznym uderzeniem. Najwi�cej jednostek znalaz�o si� za plecami Endera, by uniemo�liwi� mu ucieczk� w otwart� przestrze�, zamkn�� wewn�trz pier�cienia. Znakomicie, my�la� Ender. Bli�ej. Niech podejd� bli�ej.</p><p>Wyda� rozkaz i jego statki run�y jak kamienie ku powierzchni planety. By�y to my�liwce, absolutnie niezdolne do wytrzymania termicznej fali przej�cia przez atmosfer�. Ender jednak nie planowa� dotarcia do atmosfery. Niemal w tej samej chwili, gdy rzuci�y si� w d�, zacz�y ogniskowa� swych Ma�ych Doktor�w na jednym tylko celu � samej planecie.</p><p>Jeden, dwa, cztery, siedem jego my�liwc�w eksplodowa�o. Teraz wszystko zale�a�o od szcz�cia � czy cho� jeden dotrze tak daleko, by cel znalaz� si� w promieniu ra�enia. To nie potrwa d�ugo, gdy ju� zdo�aj� si� zogniskowa� na powierzchni planety. Tylko chwila z doktorem Systemem � wi�cej mu nie by�o trzeba. Ender pomy�la�, �e mo�e komputer zwyczajnie nie potrafi pokaza�, co si� stanie z planet� po trafieniu przez Ma�ego Doktora. Co wtedy zrobi? Krzyknie pif paf, jeste� zabity?</p><p>Odsun�� d�onie od przyrz�d�w i pochyli� si�, by obserwowa� rozw�j wydarze�. Jego punkt widzenia znajdowa� si� tu� nad planet� przeciwnika, na statku mkn�cym w g��b studni grawitacyjnej. Cel musia� ju� by� w zasi�gu. Musia� by� w zasi�gu, tylko komputer nie potrafi� sobie poradzi�.</p><p>Wtedy w�a�nie powierzchnia planety, zajmuj�ca po�ow� pola symulatora, zacz�a si� wydyma�; eksplozja cisn�a od�amki w kierunku jego my�liwc�w. Ender usi�owa� sobie wyobrazi�, co dzieje si� we wn�trzu, gdy pole ro�nie i rozszerza si�, p�kaj� wi�zania molekularne, a pojedyncze atomy nie znajduj� miejsca na ucieczk�.</p><p>W ci�gu trzech sekund ca�a planeta rozpad�a si�, zmieniaj�c w kul� jasnego py�u, mkn�cego na zewn�trz. My�liwce Endera zgin�y jako pierwsze; ich monitory zgas�y nagle i symulator pokazywa� tylko pole walki z punktu widzenia okr�t�w oczekuj�cych z dala od bitwy. Ender nie �a�owa�, �e nie mo�e obserwowa� tego wszystkiego z bliska. Sfera eksplozji ros�a szybciej, ni� potrafi�y ucieka� statki wroga. I nios�a z sob� Ma�ego Doktora, teraz ju� wcale nie ma�ego � pole niszcz�ce wszystko na swej drodze, zmieniaj�ce okr�ty w jasne punkty �wiat�a i p�dz�ce dalej.</p><p>Dopiero na samej kraw�dzi ekranu symulatora pole DM zacz�o s�abn��. Dwa czy trzy nieprzyjacielskie statki dryfowa�y bezw�adnie, ocala�y te� okr�ty Endera. Ale tam, gdzie by�a pot�na flota wrog�w i chroniona przez ni� planeta, nie pozosta�o nic. Kula py�u ros�a w miar�, jak grawitacja �ci�ga�a do �rodka wi�kszo�� od�amk�w. By�a gor�ca i wyra�nie wirowa�a. By�a te� o wiele mniejsza ni� �wiat, z kt�rego powsta�a. Spora cz�� jego masy tworzy�a teraz ob�ok, wci�� dryfuj�cy od�rodkowo.</p><p>Ender zdj�� s�uchawki, w kt�rych rozbrzmiewa�y okrzyki rado�ci jego dow�dc�w eskadr i dopiero wtedy zda� sobie spraw�, �e w pokoju panuje r�wnie g�o�na wrzawa. M�czy�ni w mundurach �ciskali si�, �miali i krzyczeli; inni �kali; kilku ukl�k�o lub po�o�y�o si� na pod�odze i Ender wiedzia�, �e si� modl�. Nie rozumia� tego. Nic si� nie zgadza�o. Powinni si� gniewa�.</p><p>Pu�kownik Graff od��czy� od pozosta�ych i podszed� do niego. �zy sp�ywa�y mu po policzkach, ale u�miecha� si�. Pochyli� si�, wyci�gn�� ramiona i � ku zdumieniu Endera � obj�� go i przycisn�� mocno.</p><p>��Dzi�ki ci, Ender, dzi�ki � szepn��. � Dzi�ki Bogu za to, �e nam ciebie zes�a�.</p><p>Inni tak�e podeszli, �ciskali mu r�k� i gratulowali. Usi�owa� co� z tego zrozumie�. Mo�e jednak zda� ten egzamin? Przecie� to by�a jego wygrana, nie ich. W dodatku nieuczciwa, oszukana; dlaczego zachowywali si� tak, jakby zwyci�y� honorowo?</p><p>T�um rozst�pi� si�, by przepu�ci� Mazera Rackhama. Ten podszed� wprost do Endera i wyci�gn�� r�k�.</p><p>��Dokona�e� trudnego wyboru, ch�opcze. Wszystko albo nic. Koniec z nimi albo koniec z nami. Ale B�g �wiadkiem, �e nie by�o innej drogi. Gratuluj�. Pobi�e� ich i wszystko si� sko�czy�o.</p><p>�Sko�czy�o. Pobi�e� ich�. Ender nie pojmowa�.</p><p>��Przecie� to ciebie pobi�em. �miech Mazera wype�ni� ca�� sal�.</p><p>��Ender, nie ze mn� walczy�e�. Nie rozegra�e� ani jednej gry, odk�d zosta�em twoim nieprzyjacielem.</p><p>Ender nie zrozumia� �artu. Przecie� rozegra� mn�stwo gier i wiele go one kosztowa�y. Zaczyna� si� irytowa�.</p><p>Mazer si�gn�� r�k� do jego ramienia, ale Ender strz�sn�� jego d�o�. Wtedy Mazer spowa�nia�.</p><p>��Ender � powiedzia�. � Przez ostatnie kilka miesi�cy dowodzi�e� nasz� flot�. Prowadzi�e� Trzeci� Inwazj�. To nie by�y gry; bitwy toczy�y si� naprawd�, a jedynym twoim wrogiem by�y robale. Wygrywa�e� wszystkie starcia, a dzisiaj pokona�e� ich ostatecznie nad ich �wiatem ojczystym, gdzie by�a kr�lowa, wszystkie kr�lowe ze wszystkich ich kolonii. Wszystkie tam by�y, a tyje wszystkie zniszczy�e�. Nigdy ju� nas nie zaatakuj�. Ty tego dokona�e�. Ty. Naprawd�. To nie gra.</p><p>Umys� Endera by� zbyt zm�czony, by zaakceptowa� te fakty. Wi�c to nie �wietlne punkty w przestrzeni, ale prawdziwe statki, z kt�rymi walczy� i prawdziwe statki, kt�re niszczy�. I prawdziwy �wiat, kt�ry rozpyli� w nico��. Przeszed� mi�dzy lud�mi, ignoruj�c ich wyci�gni�te r�ce, ich s�owa, ich rado��. Kiedy dotar� do pokoju, rozebra� si�, wsun�� do ��ka i zasn��.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Ender przebudzi� si�, kiedy potrz�sn�li go za rami�. Dopiero po chwili zdo�a� ich rozpozna�: Graff i Rackham. Odwr�ci� si� do nich plecami.</p><p>��Dajcie mi spa�.</p><p>��Ender, musimy z tob� porozmawia�. Ender odwr�ci� si� do nich.</p><p>��Wy�wietlali to wideo na Ziemi przez ca�y dzie� i ca�� noc, od wczorajszej bitwy.</p><p>��Wczorajszej?</p><p>Musia� przespa� ca�� dob�.</p><p>��Jeste� bohaterem, Ender. Wszyscy widzieli, czego dokonali�cie, ty i pozostali. Nie s�dz�, by znalaz� si� jaki� rz�d, kt�ry nie przyzna�by ci swego najwy�szego odznaczenia.</p><p>��Zabi�em ich wszystkich, prawda? � spyta� Ender.</p><p>��Kogo wszystkich? � nie zrozumia� Graff. � Robali? O to w�a�nie chodzi�o.</p><p>Mazer pochyli� si� nad nim.</p><p>��To by�o celem tej wojny.</p><p>��Wszystkie ich kr�lowe. A wi�c zabi�em te� wszystkie ich dzieci, wszystkich.</p><p>��Sami o tym zdecydowali, kiedy nas napadli. To nie twoja wina. Tak musia�o si� sta�.</p><p>Ender chwyci� mundur Mazera i zawis� na nim, �ci�gaj�c m�czyzn� w d� tak, �e znale�li si� twarz� w twarz.</p><p>��Nie chcia�em ich wszystkich zabija�. Nikogo nie chcia�em zabija�! Nie jestem morderc�! Wy dranie, to nie ja wam by�em potrzebny, tylko Peter. Ale zmusili�cie mnie do tego, oszukali�cie mnie!</p><p>��Oczywi�cie, �e ci� oszukali�my. Na tym w�a�nie polega� ten pomys� � o�wiadczy� Graff. � Musieli�my oszukiwa�, inaczej nie by�by� w stanie dokona� tego, czego dokona�e�. W tym tkwi� ca�y problem. Musieli�my znale�� dow�dc�, kt�ry potrafi�by wczu� si� w robali, my�le� jak robale, rozumie� ich i przewidywa� ich ruchy. Kt�ry potrafi�by zdoby� mi�o�� swoich podw�adnych i wsp�lnie z nimi pracowa� jak doskona�a maszyna, r�wnie doskona�a jak robale. Ale kto� taki nigdy nie by�by zab�jc�, kt�rego potrzebowali�my. Nie m�g�by rusza� do bitwy zdecydowany zwyci�y� za wszelk� cen�. Gdyby� wiedzia�, nie by�by� do tego zdolny. A gdyby� by� osob�, kt�ra mog�aby to zrobi� nawet wiedz�c, nie potrafi�by� dostatecznie dobrze zrozumie� robali.</p><p>��I to musia�o by� dziecko, Ender � doda� Mazer. � By�e� szybszy ode mnie. Lepszy ode mnie. Ja by�em ju� zbyt stary i zbyt ostro�ny. �aden porz�dny cz�owiek, kt�ry zna wojn�, nie w�o�y�by w walk� ca�ego serca. Ale ty jej nie zna�e�. Dopilnowali�my tego. By�e� zuchwa�y, b�yskotliwy i m�ody. Po to przyszed�e� na �wiat.</p><p>��Mieli�my pilot�w w naszych statkach.</p><p>��Tak.</p><p>��Kaza�em im atakowa� i gin��, i nawet o tym nie wiedzia�em.</p><p>��Oni wiedzieli, Ender. I atakowali mimo to. Rozumieli, o co walcz�.</p><p>��Nikt mnie nie pyta�! Ani razu nie powiedzieli�cie mi prawdy!</p><p>��Mia�e� pos�u�y� jako bro�, Ender. Jak miotacz, jak Ma�y Doktor, dzia�aj�cy bezb��dnie bez wiedzy o tym, w co zosta� wymierzony. To my ci� wymierzyli�my, Ender. Na nas spoczywa odpowiedzialno��. Je�li pope�nili�my b��d, to my jeste�my winni.</p><p>��Powiecie mi to p�niej � Ender zamkn�� oczy.</p><p>Mazer Rackham potrz�sn�� nim mocno.</p><p>��Nie zasypiaj, Ender � zawo�a�. � To bardzo wa�ne.</p><p>��Sko�czyli�cie ze mn� � odpar� Ender. � Teraz dajcie mi spok�j.</p><p>��Dlatego w�a�nie przyszli�my � wyja�ni� Mazer. � Pr�bujemy ci to wyt�umaczy�. Oni wcale jeszcze z tob� nie sko�czyli. Powariowali tam, na dole. Chc� zacz�� wojn�. Amerykanie twierdz�, �e Uk�ad Warszawski zamierza ich napa��, a Rosjanie zarzucaj� to samo Hegemonowi. Wojna z robalami sko�czy�a si� nieca�e dwadzie�cia cztery godziny temu, a oni zn�w walcz�, jeszcze gorzej ni� dawniej. I wszyscy my�l� o tobie. Wszyscy chc� ciebie. Jeste� najwi�kszym przyw�dc� wojskowym w historii. Pragn�, by� poprowadzi� ich armie. Amerykanie. Hegemon. Wszyscy opr�cz Uk�adu Warszawskiego, ale ci woleliby, �eby� zgin��.</p><p>��Nie mam nic przeciwko temu � stwierdzi� Ender.</p><p>��Musimy ci� st�d zabra�. Na Erosie jest pe�no rosyjskich marines, a Polemarcha jest Rosjaninem. Lada chwila mo�e si� pola� krew.</p><p>Ender zn�w odwr�ci� si� do nich plecami. Tym razem mu nie przeszkadzali. Nie spa� jednak. S�ucha�.</p><p>��Tego si� obawia�em, Rackham. Za mocno go przycisn��e�. Mniej wa�ne plac�wki mog�y poczeka�. Mog�e� mu da� par� dni odpoczynku.</p><p>��Ty te� zaczynasz, Graff? Pr�bujesz os�dzi�, jak mog�em to lepiej rozegra�? Nie wiesz, co by si� sta�o, gdybym nie naciska�. Nikt nie wie. Zrobi�em to tak, jak uzna�em za stosowne i uda�o mi si�. To najwa�niejsze: uda�o si�. Zapami�taj sobie t� obron�, Graff. Tobie tak�e mo�e si� kiedy� przyda�.</p><p>��Przepraszam.</p><p>��Sam widz�, jak to si� na nim odbi�o. Pu�kownik Liki uwa�a, �e trwa�e urazy s� wysoce prawdopodobne, aleja w to nie wierz�. Jest zbyt silny. Zwyci�stwo wiele dla niego znaczy�o. I zwyci�y�.</p><p>��Nie m�w mi o sile. Ten dzieciak ma jedena�cie lat. Daj mu odpocz��, Rackham. Sytuacja nie jest jeszcze krytyczna. Mo�emy postawi� wartownika przed jego drzwiami.</p><p>��Albo postawi� wartownika przed innymi drzwiami i udawa�, �e to jego.</p><p>��Wszystko jedno.</p><p>Potem odeszli. Ender zasn�� znowu.</p><p>Czas mija�, niemal nie dotykaj�c Endera. Muska� go tylko przelotnie. Raz ch�opiec przebudzi� si� na kilka minut czuj�c, jak co� uciska mu r�k�, napiera na ni� t�pym, upartym b�lem. Dotkn�� tego palcami; to by�a ig�a wbita w �y��. Pr�bowa� j� wyci�gn��, ale by�a przylepiona plastrem, a on nie mia� si�. Innym razem zbudzi� si� w ciemno�ci, s�ysz�c ciche pomruki i przekle�stwa. W uszach dzwoni�o mu jeszcze od nag�ego ha�asu, kt�ry przerwa� sen. �Zapalcie �wiat�o�, powiedzia� kto�. Kiedy indziej zdawa�o mu si�, �e s�yszy obok siebie czyj� cichy szloch.</p><p>Mo�e trwa�o to tylko jeden dzie�; mo�e tydzie�; s�dz�c po snach, mog�y min�� miesi�ce. W snach kilkakrotnie prze�y� ca�e swe �ycie. Zn�w przechodzi� przez Nap�j Olbrzyma i obok dzieci-wilk�w, prze�ywa� straszne �mierci i ci�g�e morderstwa; s�ysza� g�os, szepcz�cy do niego w�r�d drzew: Musia�e� je zabi�, by dotrze� na Koniec �wiata. Pr�bowa� odpowiada�: Nie chcia�em nikogo zabija�. Nikt mnie nie pyta�, czy chc� zabija�. Ale las �mia� si� z niego. A kiedy skaka� z urwiska na Ko�cu �wiata, l�dowa� czasem nie na chmurze, ale w my�liwcu, nios�cym go do punktu obserwacyjnego nad powierzchni� �wiata robali. M�g� wtedy ogl�da�, raz za razem, erupcj� �mierci w chwili, gdy dr System uruchamia� reakcj� we wn�trzu planety. Potem zbli�a� si� jeszcze, coraz bardziej, a� wreszcie widzia�, jak wybuchaj� pojedyncze robale, rozb�yskuj� �wiat�em i na jego oczach zmieniaj� w kupki py�u. Widzia� te� kr�low� otoczon� m�odymi; tyle �e kr�lowa by�a jego matk�, a m�ode stawa�y si� Valentine i wszystkimi dzie�mi, kt�re zna� ze Szko�y Bojowej. Jedno z nich mia�o twarz Bonza i le�a�o tam krwawi�c z oczu i nosa. Nie masz honoru, m�wi�o. A sen ko�czy� si� zawsze zwierciad�em, powierzchni� stawu lub metalow� burt� statku � czym�, co odbija�o jego twarz. Z pocz�tku widzia� wtedy twarz Petera, zalan� krwi�, ze zwisaj�cym z ust ogonem w�a. Dopiero po jakim� czasie zobaczy� w�asn�, star� i smutn�, o oczach pe�nych �alu po miliardach, miliardach zamordowanych. By�y to jednak jego w�asne oczy i cieszy� si�, �e je odzyska�.</p><p>Taki by� �wiat, w kt�rym przebywa� Ender przez d�ugie, d�ugie lata w ci�gu pi�ciu dni po zako�czeniu Wojny Ligi.</p><p>Gdy zn�w si� przebudzi�, le�a� w ciemno�ci. Z daleka dobiega�y st�umione, g�uche odg�osy wybuch�w. Nas�uchiwa� przez chwil�. Potem us�ysza� ciche kroki.</p><p>Odwr�ci� si� i b�yskawicznie wyci�gn�� r�k�, by z�apa� tego, kto si� do niego skrada�. Rzeczywi�cie, pochwyci� czyje� ubranie i szarpn�� je w d�, w stron� kolan, got�w zabi�, gdyby zasz�a potrzeba.</p><p>��To ja, Ender! To ja!</p><p>Zna� ten g�os. Wyp�yn�� z jego pami�ci, jakby pochodzi� sprzed miliona lat.</p><p>��Alai.</p><p>��Salaam, dupku. Co ty wyprawiasz? Chcia�e� mnie zabi�?</p><p>��Tak. My�la�em, �e to ty mnie chcesz zabi�.</p><p>��Mia�em zamiar ci� obudzi�. Dobrze przynajmniej, �e zosta�o ci troch� instynktu samozachowawczego. Mazer m�wi o tobie tak, jakby� si� stawa� ro�lin�.</p><p>��Pr�bowa�em. Co to za wybuchy?</p><p>��Tutaj trwa wojna. Dla bezpiecze�stwa wyciemnili nasz� sekcj�. Ender zsun�� nogi, by usi���, ale nie potrafi�. Za mocno hucza�o mu w g�owie. Skrzywi� si� z b�lu.</p><p>��Nie siadaj, Ender. Wszystko jest w porz�dku. Wygl�da na to, �e jeszcze mo�emy wygra�. Nie wszyscy ludzie Uk�adu Warszawskiego poparli Polemarch�. Wielu przesz�o na nasz� stron�, kiedy Strategos powiedzia�, �e zachowujesz lojalno�� wobec MF.</p><p>��Spa�em.</p><p>��Wi�c k�ama�. Ale chyba nie knu�e� zdrady przez sen? Paru Rosjan, kt�rzy przyszli do nas, m�wi�o, �e kiedy Polemarcha kaza� im znale�� ci� i zabi�, to niewiele brakowa�o, by jego zabili. Cokolwiek my�l� o innych, Ender, ciebie kochaj�. Ca�y �wiat ogl�da� nasze bitwy. Nagrania sz�y dniem i noc�. Pe�ny zapis, razem z twoim g�osem wydaj�cym rozkazy. Pokazali wszystko, bez �adnych ci��. Dobra robota. Karier� w filmie masz jak w banku.</p><p>��Nie wydaje mi si� � mrukn�� Ender.</p><p>���artowa�em. Ch�opie, mo�esz to sobie wyobrazi�? Wygrali�my wojn�. Tak strasznie nam zale�a�o, �eby dorosn�� i wzi�� w niej udzia�, a to byli�my my, przez ca�y czas. Wiesz, o co mi chodzi, Ender. Jeste�my dzie�mi. A to w�a�nie my wygrali�my � Alai roze�mia� si�. � No, przynajmniej ty. Nie wiedzia�em, jak nas wyci�gniesz z tego ostatniego uk�adu. Ale uda�o ci si�. Dobry by�e�.</p><p>Ender zauwa�y�, �e Alai u�ywa czasu przesz�ego. By� dobry.</p><p>��A jaki jestem teraz, Alai?</p><p>��Nadal dobry.</p><p>��W czym?</p><p>��W� we wszystkim. Milion �o�nierzy p�jdzie za tob� na koniec Wszech�wiata.</p><p>��Nie chc� i�� na koniec Wszech�wiata.</p><p>��Wi�c gdzie chcesz p�j��? Oni pod��� za tob�.</p><p>Chc� wr�ci� do domu, pomy�la� Ender, ale nie wiem, gdzie to jest.</p><p>Huk wybuch�w ucich�.</p><p>��S�uchaj � powiedzia� Alai.</p><p>Nas�uchiwali. Otworzy�y si� drzwi. Kto� stan�� w progu. Kto� niedu�y.</p><p>��Ju� po wszystkim � oznajmi�. To by� Groszek. Jakby dla potwierdzenia jego s��w zap�on�y �wiat�a.</p><p>��Cze��, Groszek � powiedzia� Ender.</p><p>��Cze��, Ender.</p><p>Za nim wesz�a Petra i Dink, trzymaj�cy j� za r�k�. Zbli�yli si� do ��ka Endera.</p><p>��Patrzcie, nasz bohater si� obudzi� � zawo�a� Dink.</p><p>��Kto wygra�? � spyta� Ender.</p><p>��My wygrali�my, Ender � odpar� Groszek. � By�e� przy tym.</p><p>��On jeszcze nie zwariowa�, Groszek, nie do tego stopnia. Chce wiedzie�, kto wygra� teraz � Petra uj�a d�o� Endera. � Na Ziemi uzgodniono zawieszenie broni. Od paru dni trwa�y negocjacje. Zgodzili si� w ko�cu na przyj�cie Propozycji Locke�a.</p><p>��On nic nie wie o Propozycji Locke�a.</p><p>��Jest do�� skomplikowana, ale oznacza przede wszystkim, �e MF b�dzie istnia�a nadal, tylko z wy��czeniem Uk�adu Warszawskiego. W zwi�zku z tym ich marines wracaj� do domu. Moim zdaniem Rosja zgodzi�a si�, bo trwa tam rewolta ich s�owia�skich helot�w. Ka�dy ma jakie� problemy. Tutaj zgin�o jakich� pi�ciuset ludzi, ale na Ziemi by�o gorzej.</p><p>��Hegemon ust�pi� � doda� Dink. � Na dole panuje istne szale�stwo. Nikt si� tym nie przej��.</p><p>��Dobrze si� czujesz? � spyta�a Petra, muskaj�c palcami jego czo�o. � Przestraszy�e� nas. Powiedzieli, �e oszala�e�, a my im na to, �e chyba sami poszaleli.</p><p>��Jestem szalony � odpar� Ender. � Ale poza tym chyba wszystko w porz�dku.</p><p>��A kiedy doszed�e� do tego wniosku? � zainteresowa� si� Alai.</p><p>��Kiedy mi si� zdawa�o, �e chcesz mnie zabi� i postanowi�em zabi� ci� pierwszy. Jestem chyba morderc� a� do szpiku ko�ci, ale wol� by� raczej �ywy ni� martwy.</p><p>�miej�c si� przyznali mu racj�. Potem Ender rozp�aka� si� i obj�� mocno Petr� i Groszka, kt�rzy stali najbli�ej.</p><p>��T�skni�em za wami � szepn��. � Tak strasznie chcia�em was zobaczy�.</p><p>��I zobaczy�e� nas w strasznej formie � odpar�a Petra. Poca�owa�a go w policzek.</p><p>��Zobaczy�em was wspania�ych. Tych, kt�rych najbardziej potrzebowa�em, zu�y�em najszybciej. Marnie to zaplanowa�em.</p><p>��U nas ju� w porz�dku � o�wiadczy�JDink. � Nie sta�o si� nic takiego, czego nie wyleczy�oby pi�� dni siedzenia pod miot�� w wyciemnionych pokojach, w samym �rodku wojny.</p><p>��Nie musz� ju� by� waszym dow�dc�, prawda? � spyta� Ender. � Nie chcia�bym wi�cej nikim dowodzi�.</p><p>��Nie musisz nikim dowodzi� � odpar� Dink. � Ale zawsze b�dziesz naszym dow�dc�.</p><p>Przez chwil� milczeli wszyscy.</p><p>��Co teraz b�dziemy robi�? � odezwa� si� Alai. � Wojna z robalami sko�czona, tak samo jak wojna na Ziemi, a nawet tutaj. Co zrobimy?</p><p>��Jeste�my dzie�mi � stwierdzi�a Petra. � Pewnie ka�� nam i�� do szko�y. Takie jest prawo. Musisz chodzi� do szko�y, dop�ki nie sko�czysz siedemnastu lat.</p><p>Wtedy wybuchn�li �miechem. �miali si� tak d�ugo, �e �zy p�yn�y im po policzkach.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 15</p><p><emphasis>M�wca Umar�ych</emphasis></p></title><p><emphasis>Jezioro trwa�o nieruchomo w bezwietrznej pogodzie. Dwaj m�czy�ni siedzieli na krzes�ach ustawionych na p�ywaj�cym pomo�cie. Niewielka, drewniana tratwa unosi�a si� na wodzie. Graff wsun�� stop� w p�tl� liny i przyci�ga� j� do siebie, potem pozwala� jej odp�yn��, by przyci�gn�� znowu.</emphasis></p><p><emphasis>��Straci� pan na wadze.</emphasis></p><p><emphasis>��Jeden stres jej dodaje, inny odejmuje. Jestem we w�adzy chemii.</emphasis></p><p><emphasis>��To musia�o by� trudne.</emphasis></p><p><emphasis>��Niespecjalnie � Graff wzruszy� ramionami. � Wiedzia�em, �e mnie uniewinni�.</emphasis></p><p><emphasis>��Niekt�rzy z nas nie byli o tym przekonani. Zdawa�o si�, �e ludzie powariowali. Brutalne traktowanie dzieci, zaniedbanie obowi�zk�w, prowadz�ce do zab�jstwa� te filmy z Bonzem i Stilsonem by�y do�� ponure. Trudno patrze�, jak jedno dziecko robi co� takiego drugiemu.</emphasis></p><p><emphasis>��Moim zdaniem w�a�nie te filmy mnie uratowa�y. Oskar�enie mocno je poci�o, ale my pokazali�my ca�o��. By�o jasne, �e to nie Ender sprowokowa� zaj�cie. Potem sprawa sz�a o domys�y. Powiedzia�em, �e zrobi�em to, co uzna�em za konieczne dla ocalenia ludzkiej rasy i uda�o mi si�. Przekonali�my s�dzi�w, �e oskar�enie musi udowodni� ponad wszelk� w�tpliwo��, �e Ender wygra�by wojn� bez naszego szkolenia. Potem wszystko by�o ju� proste. Potrzeby wojny.</emphasis></p><p><emphasis>��W ka�dym razie, Graff, przyj�li�my to z wielk� ulg�. Owszem, k��cili�my si� i wiem, �e oskar�enie wykorzysta�o przeciwko panu nagrania naszych rozm�w. Wtedy jednak wiedzia�em ju�, �e mia� pan racj� i chcia�em zeznawa� na pa�sk� korzy��.</emphasis></p><p><emphasis>��Wiem, Anderson. Adwokat mi powiedzia�.</emphasis></p><p><emphasis>��I co pan teraz zrobi?</emphasis></p><p><emphasis>��Nie wiem. Na razie ci�gle odpoczywam. Mam par� lat zaleg�ego urlopu. Wystarczy, �eby doci�gn�� do emerytury. Mam te� od�o�one w bankach mn�stwo pieni�dzy z pensji, kt�rej nigdy nie wykorzystywa�em. M�g�bym �y� z procent�w. Mo�e nic nie b�d� robi�.</emphasis></p><p><emphasis>��Niez�e to brzmi. Aleja bym nie wytrzyma�. Proponowali mi katedry na trzech r�nych uniwersytetach, poniewa� teoretycznie jestem wyk�adowc�. Nie wierz�, kiedy im t�umacz�, �e w Szko�� Bojowej interesowa�a mnie wy��cznie gra. S�dz�, �e skorzystam z drugiej oferty.</emphasis></p><p><emphasis>��Komisarz rozgrywek?</emphasis></p><p><emphasis>��Teraz, kiedy wojna si� sko�czy�a, znowu mo�na wr�ci� do gier. Zreszt�, to i tak b�d� wakacje. Tylko dwadzie�cia osiem dru�yn w lidze. Chocia�, po tylu latach przygl�dania si� naszym dzieciakom, footbal� przywodzi na my�l zderzaj�ce si� ze sob� �limaki.</emphasis></p><p><emphasis>Roze�mieli si� obaj. Graff odepchn�� stop� tratw�.</emphasis></p><p><emphasis>��Co to za tratwa? Przecie� nie m�g�by pan na niej p�ywa�. Graff pokr�ci� g�ow�.</emphasis></p><p><emphasis>��To Ender j� zbudowa�.</emphasis></p><p><emphasis>��No tak. Przecie� pan go tutaj przywi�z�.</emphasis></p><p><emphasis>��Nawet przyznali mu t� posiad�o�� na w�asno��. Dopilnowa�em, by zosta� nale�ycie wynagrodzony. Do ko�ca �ycia nie zabraknie mu pieni�dzy.</emphasis></p><p><emphasis>��Je�li tylko pozwol� mu wr�ci�, �eby je wyda�.</emphasis></p><p><emphasis>��Nigdy nie pozwol�.</emphasis></p><p><emphasis>��Mimo �e Demostenes agituje za jego powrotem?</emphasis></p><p><emphasis>��Demostenes nie wyst�puje ju� w sieciach. Anderson uni�s� brwi.</emphasis></p><p><emphasis>��A to dlaczego?</emphasis></p><p><emphasis>��Demostenes si� wycofa�. Na stale.</emphasis></p><p><emphasis>��Pan co� wie, stary oszu�cie. Pan wie, kim jest Demostenes.</emphasis></p><p><emphasis>��By�.</emphasis></p><p><emphasis>��Wi�c niech pan powie.</emphasis></p><p><emphasis>��Nie.</emphasis></p><p><emphasis>��Przesta� pan by� zabawny, Graff.</emphasis></p><p><emphasis>��Nigdy nie by�em.</emphasis></p><p><emphasis>��Niech pan przynajmniej powie, dlaczego. Wielu z nas uwa�a�o, �e pewnego dnia Demostenes zostanie Hegemonem.</emphasis></p><p><emphasis>��Nigdy nie by�o takiej mo�liwo�ci. Nie, nawet ten jego t�um politycznych kretyn�w nie przekona Hegemona, by sprowadzi� Ender a na Ziemi�. Jest zbyt niebezpieczny.</emphasis></p><p><emphasis>��Ma dopiero jedena�cie lat. Teraz dwana�cie.</emphasis></p><p><emphasis>��Jest wi�c tym bardziej niebezpieczny, poniewa� tak �atwo nim kierowa�. Ca�y �wiat liczy si� z imieniem Endera. To boskie dziecko, cudotw�rca, trzymaj�cy w d�oniach �ycie i �mier�. Ka�dy drobny tyran pragn��by postawi� ch�opaka na czele armii i patrze�, jak wszyscy inni przy��czaj� si� do niego albo trz�s� ze strachu. Gdyby Ender wr�cil na Ziemi�, chcia�by zamieszka� tutaj, odpoczywa�, ocali�, ile si� da ze swego dzieci�stwa. Ale nie pozwol� mu odpocz��.</emphasis></p><p><emphasis>��Rozumiem. I kto� wyt�umaczy� to Demostenesowi?</emphasis></p><p><emphasis>��Demostenes wyt�umaczy� to komu� innemu. Komu�, kto potrafi�by wykorzysta� Endera jak nikt inny, by rz�dzi� �wiatem i sprawi�, �e �wiat by�by z tego zadowolony.</emphasis></p><p><emphasis>��Kto?</emphasis></p><p><emphasis>��Locke.</emphasis></p><p><emphasis>��Locke przekonywa�, �e Ender powinien zosta� na Erosie.</emphasis></p><p><emphasis>��Nie wszystko jest takie, jakim si� wydaje.</emphasis></p><p><emphasis>��To dla mnie za skomplikowane, Graff. Daj mi gr�. Proste, jasne regu�y. S�dzi�w. Pocz�tek i koniec. Zwyci�zc�w i przegranych, a potem wszyscy wracaj� do domu, do �on.</emphasis></p><p><emphasis>��Za�atwi mi pan czasem bilety na mecz?</emphasis></p><p><emphasis>��Nie zostanie pan tutaj i nie wycofa si�, prawda?</emphasis></p><p><emphasis>��Nie.</emphasis></p><p><emphasis>��Przechodzi pan do Hegemonii?</emphasis></p><p><emphasis>��Jestem nowym Ministrem Kolonizacji.</emphasis></p><p><emphasis>��Wi�c zdecydowali si� na to?</emphasis></p><p><emphasis>��Czekamy tylko na raporty z kolonii robali. Wie pan, te planety czekaj�, ju� zagospodarowane, z miastami i przemys�em. Bardzo to wygodne. Cofniemy prawa ograniczaj�ce przyrost naturalny�</emphasis></p><p><emphasis>��Kt�rych i tak wszyscy nienawidz��</emphasis></p><p><emphasis>��I ka�dy trzeci, czwarty i pi�ty wsi�dzie na statek, by ruszy� ku �wiatom znanym i nieznanym.</emphasis></p><p><emphasis>��1 ludzie wyrusz�?</emphasis></p><p><emphasis>��Ludzie zawsze wyruszaj�. Zawsze. Wierz�, �e potrafi� urz�dzi� �ycie lepiej ni� w domu.</emphasis></p><p><emphasis>��Do diabla, mo�e naprawd� potrafi�.</emphasis></p><empty-line/><p>Z pocz�tku Ender wierzy�, �e zabior� go na Ziemi�, gdy tylko wszystko si� uspokoi. Ale wszystko si� uspokoi�o, pok�j panowa� ju� od roku i sta�o si� jasne, �e nie maj� zamiaru pozwoli� mu na powr�t, �e jest o wiele bardziej u�yteczny jako imi� i legenda ni� niewygodna osoba z krwi i ko�ci.</p><p>W dodatku przed s�dem wojskowym trwa�o post�powanie w sprawie przest�pstw pu�kownika Graffa. Admira� Chamrajnagar stara� si� nie dopuszcza� Endera do sprawozda�, ale nie uda�o mu si�. Enderowi tak�e nadano stopie� admira�a i cho� zwykle tego unika�, tym razem wykorzysta� przys�uguj�ce mu przywileje. Dlatego m�g� ogl�da� wideo z walk ze Stilsonem i Bonzem, widzia� fotografie zw�ok, s�ucha� spor�w prawnik�w i psycholog�w, czy pope�ni� morderstwo, czy raczej zabi� w obronie w�asnej. Mia� na ten temat w�asn� opinie, nikt go jednak nie pyta�. Przez ca�y czas trwania procesu atakowano w�a�ciwie Endera. Prokurator by� zbyt inteligentny, by oskar�a� wprost, ale pr�bowa� przedstawi� go jako chorego, perwersyjnego, przest�pczego maniaka.</p><p>��Nie przejmuj si� � poradzi� mu Mazer Rackham. � Politycy si� ciebie boj�, ale jeszcze nie potrafi� ci zepsu� reputacji. To si� nie uda, dop�ki za trzydzie�ci lat nie wezm� si� za ciebie historycy.</p><p>Ender nie dba� o reputacj�. Ogl�da� zapisy oboj�tnie, cho� z lekkim rozbawieniem. Zabi� w walce dziesi�� miliard�w robali, kt�rzy byli r�wnie inteligentni i wcale nie gorsi ni� ludzie, kt�rzy nawet nie pr�bowali atakowa� ludzi po raz trzeci, a nikt nawet nie pomy�la�, by nazwa� to przest�pstwem.</p><p>Wszystkie te zbrodnie obci��a�y jego sumienie; �mier� Stilsona i Bonza nie bardziej, ale i nie mniej ni� pozosta�e.</p><p>Z tym ci�arem czeka� d�ugie, puste miesi�ce, by �wiat, kt�ry ocali�, uzna�, �e mo�e wr�ci� do domu.</p><p>Przyjaciele opuszczali go z �alem. Jeden po drugim wracali do swych rodzin, do dom�w, gdzie witano ich jak bohater�w. Ender ogl�da� nagrania ich powrot�w i by� wzruszony s�ysz�c, jak chwal� Endera Wiggina, kt�ry nauczy� ich wszystkiego i poprowadzi� do zwyci�stwa. Gdy jednak apelowali, by sprowadzi� go na Ziemi�, cenzura wycina�a te zdania i nikt nie s�ysza� ich pr�b.</p><p>Przez d�ugi czas na Erosie nie by�o nic do roboty, poza uprz�taniem pozosta�o�ci po krwawej Wojnie Ligi i odbieraniem raport�w od statk�w, kiedy� okr�t�w bojowych, badaj�cych kolonie robali.</p><p>Teraz jednak wrza�a tu praca i zebra�o si� wi�cej ludzi ni� kiedykolwiek w czasie wojny. Koloni�ci przybywali, by szykowa� si� do podr�y na opustosza�e planety. Ender pomaga�, gdy tylko mu pozwalali; trudno im by�o poj��, �e dwunastoletni ch�opiec mo�e by� r�wnie utalentowany w sprawach pokoju, co wojny. Ale cierpliwie znosi� ich sk�onno�� do ignorowania go; nauczy� si� przekazywa� swoje sugestie poprzez kilku doros�ych, kt�rzy go s�uchali i powtarzali jego pomys�y jako w�asne. Nie zale�a�o mu na uznaniu, ale na wykonaniu pracy.</p><p>Jednego tylko nie potrafi� znie��: uwielbienia, jakie okazywali mu koloni�ci. Zaczai unika� zamieszkiwanych przez nich tuneli, poniewa� zawsze rozpoznawali go � �wiat zapami�ta� dobrze jego twarz � a potem krzyczeli, klaskali, �ciskali go i gratulowali, pokazywali dzieci nazwane jego imieniem i m�wili, �e jego m�odo�� �amie im serca, �e nie wini� go za te morderstwa, bo przecie� to nie jego wina, jest tylko dzieckiem�</p><p>Kry� si� przed nimi najlepiej jak potrafi�.</p><p>Jednak by� w�r�d kolonist�w kto�, przed kim nie m�g� si� schowa�.</p><p>Tego dnia przebywa� poza Erosem. Polecia� promem na nowy SMG, gdzie uczy� si� wykonywania prac pok�adowych na statkach. Chamraj-nagar m�wi�, �e praca fizyczna nie przystoi oficerowi, lecz Ender odpowiada�, �e poniewa� nie ma ju� popytu na jego dotychczasowe umiej�tno�ci, pora, by pozna� co� nowego.</p><p>Wezwali go przez komunikator skafandra; kto� chcia� si� z nim zobaczy�, gdy tylko wr�ci. Enderowi nie przychodzi� na my�l nikt, kogo chcia�by widzie�, wi�c nie spieszy� si� zbytnio. Doko�czy� monta�u os�ony ansibla statku, potem przeci�gn�� si� hakiem ponad burt� i wp�yn�� do �luzy.</p><p>Czeka�a na niego przed drzwiami szatni. Zirytowa� si�, �e pozwolili koloni�cie niepokoi� go nawet tutaj, gdzie chcia� by� sam. Kiedy jednak przyjrza� si� uwa�niej, dostrzeg�, �e zna�by t� m�od� kobiet�, gdyby by�a ma�� dziewczynk�.</p><p>��Valentine � powiedzia�.</p><p>��Cze��, Ender.</p><p>��Co ty tu robisz?</p><p>��Demostenes si� wycofa�. Teraz wyruszam z pierwsz� koloni�.</p><p>��To podr� na pi��dziesi�t lat.</p><p>��Na pok�adzie statku tylko dwa.</p><p>��Ale gdyby� kiedy� wr�ci�a, ka�dy, kogo zna�a� na Ziemi zd��y umrze�</p><p>��O to w�a�nie mi chodzi. Mia�am jednak nadziej�, �e poleci ze mn� kto� z Erosa.</p><p>��Nie chc� lecie� na planet�, kt�r� ukradli�my robalom. Chc� tylko wr�ci� do domu.</p><p>��Nigdy nie wr�cisz na Ziemi�, Ender. Zadba�am o to przed startem. Patrzy� na ni� w milczeniu.</p><p>��Zaraz ci o tym opowiem. Gdyby� mia� ochot� mnie znienawidzi�, mo�esz zacz�� natychmiast.</p><p>Poszli razem do male�kiej kabiny Endera w SMG i tam wyja�ni�a mu wszystko. Peter chcia� jego powrotu, pod ochron� Rady Hegemona.</p><p>��W obecnej sytuacji znalaz�by� si� praktycznie pod kontrol� Petera, poniewa� po�owa Rady robi to, czego on chce. Tych, kt�rzy nie jedz� Locke�owi z r�ki, trzyma w gar�ci innymi sposobami.</p><p>��Czy wiedz�, kim jest naprawd�?</p><p>��Tak. Nie jest powszechnie znany, ale ludzie na wysokich stanowiskach wiedz�. Ma zbyt du�e wp�ywy, by przejmowali si� jego wiekiem. Dokona� niewiarygodnych rzeczy.</p><p>��Zauwa�y�em, �e uk�ad pokojowy sprzed roku nazwano jego imieniem.</p><p>��To by� punkt zwrotny jego kariery. Wysun�� t� propozycj� za po�rednictwem przyjaci� z sieci publicznych, a potem Demostenes tak�e j� popar�. Na taki moment czeka� � �eby dla jakiego� du�ego przedsi�wzi�cia wykorzysta� wp�yw Demostenesa na mot�och i Locke�a w�r�d inteligencji. Jego akcja powstrzyma�a naprawd� paskudn� wojn�, kt�ra mog�a potrwa� ca�e dziesi�ciolecia.</p><p>��Postanowi� zosta� politykiem?</p><p>��Chyba tak. Ale w chwili szczero�ci powiedzia� mi cynicznie, �e gdyby pozwoli� Lidze rozpa�� si� zupe�nie, musia�by zdobywa� �wiat po kawa�ku. Dop�ki trwa Hegemonia, mo�e to zrobi� za jednym zamachem.</p><p>Ender pokiwa� g�ow�.</p><p>��Tak, to podobne do Petera.</p><p>��Zabawne, prawda? Peter ocali� miliony istnie�.</p><p>��A ja zabi�em miliardy.</p><p>��Nie to chcia�am powiedzie�.</p><p>��Wi�c mia� zamiar mnie wykorzysta�?</p><p>��Zaplanowa� wszystko dok�adnie. Zaraz po twoim powrocie chcia� odkry� swoj� to�samo�� i powita� ci� przed kamerami. Starszy brat Endera Wiggina, a przy tym wielki Locke, architekt pokoju. Obok ciebie wyda�by si� prawie doros�y. A jeste�cie teraz podobni do siebie bardziej ni� kiedykolwiek. Potem bez wi�kszych problem�w przej��by w�adz�.</p><p>��Dlaczego go powstrzyma�a�?</p><p>��Ender, nie by�by� szcz�liwy, sp�dzaj�c reszt� �ycia w roli marionetki Petera.</p><p>��Dlaczego? Ca�y czas by�em czyj�� marionetk�.</p><p>��Ja te�. Pokaza�am Peterowi wszystkie materia�y, jakie uda�o mi si� zebra� � do��, by przekona� ludzi, �e jest psychopatycznym morderc�. Mia�am kolorowe zdj�cia torturowanych wiewi�rek i filmy z czujnika o tym, jak ci� traktowa�. Sporo pracy kosztowa�o mnie skompletowanie tego wszystkiego, ale kiedy to zobaczy�, bez sprzeciwu da� mi, co chcia�am. A chcia�am wolno�ci dla ciebie i dla mnie.</p><p>��Moim zdaniem wolno�� nie polega na mieszkaniu w domu ludzi, kt�rych zabi�em.</p><p>��Ender, co si� sta�o, to si� nie odstanie. Ich planety s� teraz puste, a nasza przepe�niona. I mo�emy ze sob� zabra� to, czego ich �wiaty nigdy nie zna�y: miasta pe�ne ludzi, kt�rzy prze�ywaj� swoje osobiste, indywidualne �ycie, kt�rzy kochaj� si� i nienawidz�. Na wszystkich �wiatach robali mo�na by�o opowiedzie� tylko jedn� histori�; kiedy my tam dotrzemy, b�dzie mn�stwo historii i ka�dego dnia b�dziemy wymy�la� ich zako�czenia. Ziemia nale�y do Petera, Ender. I je�li nie polecisz ze mn�, �ci�gnie ci� tam i wykorzysta tak, �e po�a�ujesz, �e si� urodzi�e�. Masz teraz jedyn� szans�, by si� mu wymkn��. Ender nie odpowiedzia�.</p><p>��Wiem, o czym my�lisz, Ender. �e pr�buj� ci� kontrolowa� tak samo, jak Peter, Graff i wszyscy inni.</p><p>��Owszem, przysz�o mi to do g�owy.</p><p>��Witaj w�r�d ludzi. Nikt nie steruje w�asnym �yciem, Ender. Najlepsze, co mo�na zrobi�, to pozwoli� sob� kierowa� tym, kt�rzy s� dobrzy, kt�rzy ci� kochaj�. Nie przylecia�am tu dlatego, �e chc� zosta� kolonist�. Przylecia�am, bo sp�dzi�am ca�e �ycie w towarzystwie brata, kt�rego nienawidz�. Teraz chc� pozna� brata, kt�rego kocham, zanim b�dzie za p�no, zanim przestaniemy by� dzie�mi.</p><p>��Ju� jest na to za p�no.</p><p>��Nie masz racji, Ender. Wydaje ci si�, �e jeste� doros�y, zm�czony i rozgoryczony tym wszystkim, ale w g��bi serca jeste� dzieckiem. Tak samo, jak ja. Mo�emy zachowa� to w tajemnicy przed wszystkimi. Kiedy ty b�dziesz zarz�dza� koloni�, a ja b�d� pisa� filozoficzne traktaty o polityce, nikt si� nie domy�li, �e pod os�on� nocy przemykamy si� do swoich pokoi, �eby gra� w warcaby albo t�uc si� poduszkami.</p><p>Ender roze�mia� si�, ale nie usz�y jego uwagi pewne s�owa, wypowiedziane tonem zbyt oboj�tnym, by mog�y by� przypadkowe.</p><p>��Zarz�dza�!</p><p>��Jestem Demostenesem, Ender. Odesz�am z hukiem. By�o publiczne o�wiadczenie, �e tak bardzo wierz� w ide� kolonizacji, �e postanowi�am sama odlecie� pierwszym statkiem. R�wnocze�nie Minister Kolonizacji, by�y pu�kownik nazwiskiem Graff, poinformowa�, �e pilotem tego statku b�dzie sam wielki Mazer Rackham, a zarz�dc� kolonii Ender Wiggin.</p><p>��Mogli mnie zapyta�.</p><p>��Chcia�am to zrobi� sama.</p><p>��Ale informacja zosta�a ju� og�oszona.</p><p>��Nie. Og�osz� j� jutro, je�li si� zgodzisz. Mazer wyrazi� zgod� kilka godzin temu, na Erosie.</p><p>��I m�wisz wszystkim, �e jeste� Demostenesem? Czternastoletnia dziewczynka?</p><p>��Poinformowano tylko, �e Demostenes wyrusza z kolonistami. Przez nast�pne pi��dziesi�t lat mog� studiowa� list� pasa�er�w i zastanawia� si�, kt�ry z nich jest tym wielkim demagogiem Ery Locke�a.</p><p>Ender ze �miechem pokr�ci� g�ow�.</p><p>��To ci� naprawd� bawi, Val.</p><p>��A dlaczego nie?</p><p>��No dobrze. Polec�. Mo�e nawet jako zarz�dca, je�li ty i Mazer mi pomo�ecie. Moje zdolno�ci s� tutaj troch� za ma�o wykorzystywane.</p><p>Pisn�a z rado�ci i rzuci�a si� mu na szyj�, dok�adnie tak, jak zwyk�a nastolatka, kt�ra dosta�a od m�odszego brata wymarzony prezent.</p><p>��Val � powiedzia� z powag� Ender. � Chc�, �eby� zrozumia�a jedno: nie lec� dla ciebie. Ani po to, �eby rz�dzi� koloni� albo dlatego, �e si� tu nudz�. Lec�, poniewa� znam robale lepiej ni� ktokolwiek z �ywych i je�li tam dotr�, mo�e zrozumiem ich jeszcze lepiej. Odebra�em im przysz�o��; mog� im to wynagrodzi� jedynie pr�buj�c nauczy� si� jak najwi�cej z ich przesz�o�ci.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Podr� trwa�a d�ugo. Nim dobieg�a ko�ca, Val sko�czy�a pierwszy tom swojej historii wojen z robalami i jako Demostenes przekaza�a go ansiblem na Ziemi�. Ender za� zdoby� co� wi�cej, ni� tylko pochlebstwa wsp�pasa�er�w. Zd��yli go pozna� i darzyli go szacunkiem i mi�o�ci�.</p><p>Dobrze sobie radzi� w nowym �wiecie, rz�dz�c raczej z pomoc� perswazji ni� dekret�w. Jak pozostali, ci�ko pracowa�. Najwa�niejszym jednak jego zadaniem bez w�tpienia by�o badanie pozosta�o�ci po robalach. Szuka� w�r�d budowli, maszyn i dawno nie uprawianych p�l tego, co ludzie mogliby wykorzysta�. Nie by�o �adnych ksi��ek � robale nigdy ich nie potrzebowa�y. Wszystko przechowywa�y w pami�ci, wszystko m�wi�y tylko my�l�c. Ich wiedza umar�a wraz z nimi.</p><p>A jednak� solidne dachy nad ich pomieszczeniami dla zwierz�t i magazynami �ywno�ci powiedzia�y Enderowi, �e zima na tej planecie b�dzie ci�ka i �nie�na. P�oty z zaostrzonych pali pochylonych na zewn�trz �wiadczy�y o obecno�ci zwierz�t zagra�aj�cych stadom i plonom. Z istnienia m�yna wywnioskowa�, �e pod�u�ne owoce o paskudnym smaku, rosn�ce w zapuszczonych sadach, suszono i mielono na m�k�. A szelki, w_ kt�rych kiedy� doro�li nosili m�ode na pola, przekona�y go, �e cho� robale nie dba�y o indywidualno��, to jednak kocha�y swoje dzieci.</p><p>Lata mija�y i �ycie ustabilizowa�o si�. Koloni�ci mieszkali w drewnianych domach, a tunele robali wykorzystywali na magazyny i warsztaty. Teraz rz�dzi�a tu rada, administrator�w wybierano, wi�c Ender � cho� nadal nazywano go zarz�dc� � by� w�a�ciwie tylko s�dzi�. Zdarza�y si� przest�pstwa i spory, obok uprzejmo�ci i wsp�pracy; byli ludzie, kt�rzy si� kochali, i tacy, kt�rzy nienawidzili; to by� �wiat cz�owieka. Nikt ju� nie czeka� niecierpliwie na kolejn� transmisj� ansibla; s�awne na Ziemi imiona tutaj znaczy�y niewiele. Znali jedynie Petera Wiggina, Hegemona Ziemi; otrzymywali tylko wiadomo�ci o pokoju, o dobrobycie, o wielkich statkach opuszczaj�cych obrze�a Uk�adu S�onecznego Ziemi, mijaj�cych tarcz� kometarn� i ruszaj�cych w podr�, by zaludni� �wiaty robali. Wkr�tce mia�y powsta� nowe kolonie na ich �wiecie, �wiecie Endera; wkr�tce mieli pojawi� si� s�siedzi. Byli ju� w po�owie drogi, ale nikt si� tym nie przejmowa�. Pomog� nowo przyby�ym, kiedy si� tu zjawi�, ale teraz najwa�niejsze by�o, kto si� z kim o�eni, kto zachorowa�, kiedy nadchodzi pora siewu i dlaczego w�a�ciwie mam mu p�aci�, je�li cielak zdech� trzy tygodnie po tym, jak go kupi�em.</p><p>��Stali si� lud�mi Ziemi � stwierdzi�a Valentine. � Nikogo nie obchodzi, �e w�a�nie dzisiaj Demostenes wysy�a si�dmy tom historii. Tutaj nikt go nie przeczyta.</p><p>Ender wcisn�� klawisz i na ekranie pojawi�a si� kolejna strona.</p><p>��Niezwykle wnikliwe spostrze�enie, Valentine. Ile jeszcze tom�w zosta�o ci do ko�ca?</p><p>��Tylko jeden. Historia Endera Wiggina.</p><p>��Jak to zrobisz? Zaczekasz z pisaniem, a� umr�?</p><p>��Nie. B�d� pisa� i przerw�, kiedy dojd� do dni dzisiejszych.</p><p>��Mam lepszy pomys�. Doprowad� ca�o�� do zwyci�stwa w ostatniej bitwie. Sko�cz w tym miejscu. Nic, co dokona�em p�niej, nie jest warte zapisywania.</p><p>��Mo�e � mrukn�a Valentine. � A mo�e nie.</p><empty-line/><subtitle>* * *</subtitle><empty-line/><p>Ansibl przyni�s� wiadomo��, �e statek nowej kolonii przyb�dzie ju� za rok. Prosili, by Ender znalaz� im miejsce do osiedlenia, wystarczaj�co bliskie jego kolonii, by mogli ze sob� handlowa�, a dostatecznie dalekie, by obie kolonie mia�y oddzielne rz�dy. Ender wzi�� �mig�owiec i ruszy� na poszukiwania. Zabra� ze sob� jedno z dzieci, jedenastoletniego ch�opca imieniem Abra; mia� ledwie trzy lata, kiedy powstawa�a kolonia i nie pami�ta� ju� innego �wiata. Odlatywali z Enderem daleko, rozbijali biwak na noc, a rankiem wyruszali pieszo, by rozejrze� si� w terenie.</p><p>Trzeciego dnia Ender dozna� nag�ego uczucia, �e poznaje miejsce, w kt�rym si� znale�li. Rozejrza� si� uwa�nie; w tej okolicy by� po raz pierwszy, nigdy jej przedtem nie widzia�. Zawo�a� Abr�.</p><p>��Tutaj, Ender � krzykn�� Abra. Sta� na szczycie niskiego pag�rka o stromych zboczach. � Przyjd� tu!</p><p>Ender wspi�� si� na g�r�. Spod jego st�p odrywa�y si� bry�y mi�kkiej ziemi. Abra wskazywa� palcem w d�.</p><p>��Patrz tylko. Trudno uwierzy� � oznajmi�.</p><p>Pag�rek by� wydr��ony. G��bok� depresj� w samym �rodku cz�ciowo wype�nia� niewielki staw, otoczony wybrzuszonymi zboczami, opadaj�cymi niebezpiecznie ku wodzie. Z jednej strony wzg�rze przechodzi�o w dwa niskie grzbiety, tworz�ce dolin� w kszta�cie litery V, z drugiej wznosi�o si� ku bia�ej skale, wyszczerzonej jak czaszka z drzewem wyrastaj�cym z ust.</p><p>��Wygl�da, jakby zgin�� tu olbrzym � stwierdzi� Abra. � A grunt si� podni�s� i przykry� trupa.</p><p>Teraz Ender wiedzia�, dlaczego wszystko wyda�o mu si� znajome. Zw�oki Olbrzyma. Zbyt wiele razy gra� tu jako dziecko, by nie zapami�ta� okolicy. Ale to przecie� niemo�liwe. Komputer Szko�y Bojowej nie m�g� zna� tego miejsca.</p><p>Spojrza� przez lornetk� w kierunku, kt�ry pami�ta� najlepiej, z nadziej�, ale i l�kiem, �e zobaczy to, co nale�a�o do zestawu.</p><p>Hu�tawki i zje�d�alnie. Drabinki. Poro�ni�te zieleni�, ale nie mo�na by�o nie pozna� ich kszta�t�w.</p><p>��Kto� musia� to wszystko zbudowa� � o�wiadczy� Abra. � Popatrz, ta niby czaszka to wcale nie ska�a. To beton.</p><p>��Wiem � odpar� Ender. � Zbudowali to dla mnie.</p><p>��Co?</p><p>��Znam to miejsce, Abra. Robale zbudowa�y je dla mnie.</p><p>��Wtedy, kiedy tu dotarli�my robale nie �y�y ju� od pi��dziesi�ciu lat.</p><p>��Masz racj�, to niemo�liwe. Ale wiem, co m�wi�. Nie powinienem ci� ze sob� zabiera�, Abra. To mo�e by� niebezpieczne. Je�li znali mnie tak dobrze, �eby to wszystko zbudowa�, to mogli te� zaplanowa�</p><p>��Wyr�wnanie z tob� rachunk�w.</p><p>��Za to, �e ich zabi�em.</p><p>��Wi�c nie chod�, Ender. Nie r�b tego, czego si� po tobie spodziewali.</p><p>��Je�li chc� si� zem�ci�, Abra, mnie to nie przeszkadza. Ale to nie jest pewne. Mo�e starali si� w ten spos�b porozumie�. Zostawi� mi wiadomo��.</p><p>��Nie potrafili czyta� ani pisa�.</p><p>��Mo�e w�a�nie si� uczyli, kiedy zgin�li.</p><p>��No to na pewno nie b�d� si� tu p�ta�, kiedy ty gdzie� wyruszasz. Id� z tob�.</p><p>��Nie. Jeste� za m�ody, �eby si� nara�a�</p><p>��Daj spok�j. Jeste� Ender Wiggin. Nie b�dziesz mnie uczy�, czego nie mog� robi� jedenastoletni ch�opcy.</p><p>Razem przelecieli �mig�owcem nad placem zabaw, nad lasem, nad studni� na polanie. I dalej � tam. gdzie istotnie by�o urwisko i jaskinia, i w�ska p�ka w miejscu, gdzie powinien si� znajdowa� Koniec �wiata. W dali, dok�adnie tam, gdzie w grze fantasy, wznosi�a si� wie�a zamku. Zostawi� Abr� w maszynie.</p><p>��Nie id� za mn�. I le� do domu, je�li nie wr�c� za godzin�.</p><p>��Wypchaj si�, Ender. P�jd� z tob�.</p><p>��Sam si� wypchaj, Abra, bo ci� wy�o�� do b�ota.</p><p>Abra zrozumia�, �e mimo �artobliwego tonu Ender m�wi powa�nie, wi�c zosta�.</p><p>Mury wie�y by�y nier�wne, pe�ne wyst�p�w i zag��bie�, u�atwiaj�cych wspinaczk�. Chcieli, �eby si� dosta� do �rodka.</p><p>Komnata by�a taka jak zawsze. Ender pami�ta� wszystko dok�adnie i rozejrza� si� szukaj�c w�a, ale znalaz� tylko dywan z g�ow� w�a w rogu. Imitacja, nie duplikat. Jak na ras�, kt�ra nie zna�a sztuki, poradzili sobie doskonale. Musieli �ci�ga� te obrazy z umys�u Endera, znajduj�c go i poznaj�c najczarniejsze sny poprzez lata �wietlne pustki. Ale po co? �eby sprowadzi� go tutaj, to oczywiste. �eby zostawi� mu wiadomo��. Ale gdzie ona jest i jak zdo�a j� zrozumie�?</p><p>Zwierciad�o czeka�o na �cianie. By�o p�yt� zm�tnia�ego metalu, na kt�rej wyryto przybli�ony kszta�t ludzkiej sylwetki. Pr�bowali narysowa� odbicie, kt�re powinien zobaczy�.</p><p>Patrz�c w zwierciad�o przypomina� sobie, jak t�ucze je i wyrywa z muru, a w�e wyskakuj� z kryj�wki i k�saj� wsz�dzie, gdzie mog� si�gn�� jadowitymi z�bami.</p><p>Jak dobrze mnie poznali, pomy�la� Ender. Tak dobrze, �e wiedzieli, jak cz�sto my�la� o �mierci, wiedzieli, �e si� jej nie boi. Wiedzieli, �e nawet gdyby si� przestraszy�, to l�k przed �mierci� nie powstrzyma go przed zdj�ciem tego zwierciad�a.</p><p>Podszed� do p�yty metalu, podni�s� j� i poci�gn��. Nic nie wyskoczy�o z ods�oni�tej wn�ki. Le�a�a tam bia�a kula jedwabiu ze stercz�cymi tu i �wdzie lu�nymi nitkami. Jajo? Nie, raczej poczwarka kr�lowej robali, zap�odniona ju� przez larwalne samce, gotowa wyda� ze swego cia�a sto tysi�cy robali, w tym kilka kr�lowych. Ender wyobrazi� sobie podobne do �limak�w samce, przywieraj�ce do �cian mrocznego tunelu, i doros�e osobniki nios�ce niedojrza�� kr�low� do sali zap�odnie�; ka�dy z samc�w po kolei wchodzi� w larwaln� kr�low�, dygota� z ekstazy i kona�, kurcz�c si� na pod�odze tunelu. Potem now� kr�low� niesiono do starej, wspania�ej istoty okrytej mi�kkimi, t�czowymi skrzyd�ami, kt�re dawno ju� utraci�y zdolno�� lotu, ale wci�� nios�y powag� majestatu. Stara kr�lowa poca�unkiem pogr��a�a m�od� w sen delikatn� trucizn� swych Warg, potem owija�a j� ni�mi ze swego brzucha i nakazywa�a, by sta�a si� sob�, nowym miastem, �wiatem, pocz�tkiem wielu kr�lowych i wielu �wiat�w�</p><p>Ender zdziwi� si� sk�d to wszystko wie. Jak mo�e to wiedzie� niby wspomnienia w�asnego umys�u?</p><p>I jakby w odpowiedzi zobaczy� pierwsz� ze swoich bitew z flot� robali. Przedtem widzia� j� na symulatorze, teraz jednak patrzy� z perspektywy kr�lowej kopca, poprzez wiele oczu. Robale uformowa�y sfer� okr�t�w, a potem z ciemno�ci nadlecia�y straszliwe my�liwce i w b�ysku �wiat�a Ma�ego Doktora rozpad�a si� ich flota. Czu� to, co czu�a kr�lowa, ogl�daj�c oczami robotnic �mier�, kt�ra nadchodzi�a zbyt szybko, by jej unikn��, lecz nie do�� szybko, by jej nie oczekiwa�. We wspomnieniach nie by�o jednak l�ku ani b�lu. Kr�lowa odczuwa�a smutek i rezygnacj�. Nie my�la�a s�owami, gdy patrzy�a na ludzi, kt�rzy przybyli zabija�, ale w s�owach us�ysza� j� Ender. Nie wybaczyli nam, my�la�a. A wi�c musimy zgin��.</p><p>��Jak mo�esz o�y�? � spyta� Ender.</p><p>Kr�lowa w jedwabnym kokonie nie zna�a s��w, by mu odpowiedzie�; kiedy jednak zamkn�� oczy i zacz�� sobie przypomina�, zamiast wspomnie� nap�yn�y obrazy. Uk�adanie kokonu w ch�odnym, ciemnym miejscu, ale z wod�, by nie wysech�. Nie, to nie by�a zwyk�a woda, ale woda zmieszana z sokiem pewnego drzewa i utrzymywana w odpowiedniej temperaturze, by wewn�trz kokonu mog�y zachodzi� odpowiednie reakcje. Potem czas. Dni i tygodnie, potrzebne do przemiany poczwarki. A potem, kiedy kokon sta� si� szarobr�zowy, Ender zobaczy� siebie, jak rozcina go i pomaga ma�ej, delikatnej kr�lowej wyj�� na �wiat. Widzia�, jak bierze j� za przednie odn�e i odprowadza od wody porodowej do gniazda, mi�kkiego, wys�anego piaskiem i suchymi li��mi. Wtedy b�d� �y�a, nadbieg�a my�l. Wtedy si� przebudz�. Wtedy wydam dziesi�� tysi�cy swych dzieci.</p><p>��Nie � rzek� Ender. � Nie mog�. B�l.</p><p>��Twoje dzieci to potwory z naszych sn�w. Je�li ci� rozbudz�, zabijemy was znowu.</p><p>Dziesi�tki obraz�w b�ysn�y w jego my�lach � obraz�w ludzkich istot zabijanych przez robale. Wraz z nimi jednak nap�yn�� �al tak silny, �e nie m�g� go znie�� i zap�aka�.</p><p>��Gdyby� zdo�a�a sprawi�, �e czuliby to, co ja teraz czuj�, mo�e potrafiliby ci wybaczy�.</p><p>Tylko on, poj�� nagle. Odnale�li go przez ansibla, pod��yli wzd�u� promienia i zamieszkali w jego m�zgu. W�r�d agonii jego sn�w pe�nych cierpienia poznali go, cho� po�wi�ca� dni, by ich niszczy�. Znale�li jego l�k przed nimi, a tak�e to, �e nie wie, �e ich zabija. W ci�gu kilku tygodni, jakie im pozosta�y, stworzyli dla niego to miejsce, cia�o Olbrzyma, plac zabaw i p�k� na Ko�cu �wiata, by dotar� tutaj kieruj�c si� �wiadectwem w�asnych oczu. Jest jedynym, kt�rego znaj�. Dlatego mog� z nim m�wi�. I przez niego.</p><p>Jeste�my jak ty, pojawi�a si� w jego m�zgu obca my�l. Nie chcieli�my mordowa�, a kiedy to zrozumieli�my, nie przylatywali�my wi�cej. P�ki was nie spotkali�my, uwa�ali�my si� za jedyne my�l�ce istoty we Wszech�wiecie. Jak mogli�my uwierzy�, �e �wiadomo�� pojawi si� u samotnych zwierz�t, kt�re nie potrafi� �ni� wzajemnie swoich sn�w? Sk�d mieli�my wiedzie�? Mogliby�my �y� w pokoju. Uwierz nam, uwierz nam, uwierz nam.</p><p>Si�gn�� do wn�ki i wyj�� kokon, zdumiewaj�co lekki jak na ca�� nadziej� i przysz�o�� wspania�ej rasy, kt�r� skrywa� we wn�trzu.</p><p>��Zabior� ci� � o�wiadczy�. � B�d� podr�owa� od �wiata do �wiata, p�ki nie znajd� czasu i miejsca, gdzie b�dziesz mog�a przebudzi� si� bezpiecznie. I opowiem twoj� histori� memu ludowi, a mo�e kiedy� oni tak�e ci przebacz�. Tak, jak ty mnie przebaczy�a�.</p><p>Zawin�� kokon kr�lowej w kurtk� i wyni�s� j� z wie�y.</p><p>��Co tam znalaz�e�? � zapyta� Abra.</p><p>��Odpowied� � odpar� Ender.</p><p>��Na co?</p><p>��Na moje pytanie.</p><p>Wi�cej nie powiedzia� o tej sprawie ani s�owa. Szukali jeszcze pi�� dni, a� wybrali dla nowej kolonii odpowiedni teren, daleko na po�udnie i wsch�d od wie�y.</p><p>Po wielu tygodniach przyszed� do Valentine i poprosi�, by przeczyta�a co�, co napisa�. Wywo�a�a z komputera statku plik, kt�ry jej wskaza� i zacz�a czyta�.</p><p>Tekst by� napisany tak, jakby by� opowie�ci� kr�lowej kopca, relacjonuj�cej wszystko, czego chcieli dokona� i to, czego dokonali. Oto nasze b��dy i nasza wielko��; nie mieli�my zamiaru was krzywdzi� i wybaczamy wam nasz� �mier�. Czas od pocz�tk�w �wiadomo�ci do wielkich wojen, jakie przetoczy�y si� przez ojczysty �wiat robali, Ender stre�ci� kr�tko, jak gdyby by�a to pami�� o czasach staro�ytnych. Kiedy doszed� do historii wielkiej matki, kr�lowej, kt�ra pierwsza postanowi�a zatrzyma� i uczy� now� kr�low�, zamiast zabija� j� lub wyp�dza�, zwolni� tempo narracji m�wi�c, ile razy musia�a w ko�cu zniszczy� dzieci� swego cia�a, now� ja��, kt�ra nie by�a ni� sam�, nim wreszcie urodzi�a t�, kt�ra zrozumia�a jej pragnienie harmonii. By�y czym� nowym w swoim �wiecie: dwie kr�lowe, kt�re kocha�y si� i pomaga�y sobie zamiast walczy�. Razem sta�y si� silniejsze ni� jakikolwiek inny kopiec. Rozwija�y si�; mia�y c�rki, kt�re przy��czy�y si� do nich w pokoju. Tak zacz�a si� m�dro��.</p><p>Gdyby�my tylko potrafili si� porozumie�, m�wi�a kr�lowa kopca s�owami Endera. Ale skoro nie by�o to mo�liwe, prosimy tylko o jedno: by�cie nas pami�ta�y nie jako wrog�w, ale jako siostry, zmienione w potwory przez tragiczny Los, Boga czy Ewolucj�. Gdyby�my mog�y si� poca�owa�, ten cud sprawi�by, �e sta�yby�my si� lud�mi w waszych oczach. Ale zabija�y�my si�. Mimo to witamy was teraz jak go�ci i przyjaci�. Wejd�cie w nasz dom, c�rki Ziemi; �yjcie w naszych tunelach, zbierajcie plony z naszych p�l. B�d�cie naszymi d�o�mi, robi�cymi to, czego same ju� zrobi� nie mo�emy. Rozkwitajcie drzewa, dojrzewajcie pola, grzejcie je, s�o�ca i b�d�cie �yzne, planety. To nasze przybrane c�rki przyby�y do domu.</p><p>Ksi��ka Endera nie by�a d�uga, ale zawar� w niej ca�e dobro i z�o, jakie zna�a kr�lowa kopca. A podpisa� j� nie swoim nazwiskiem, ale tytu�em:</p><empty-line/><subtitle>M�WCA UMAR�YCH</subtitle><empty-line/><p>Na Ziemi wydano t� ksi��k� bez rozg�osu i bez rozg�osu przechodzi�a z r�k do r�k, a� w ko�cu trudno by�o uwierzy�, �e jest kto�, kto jej nie przeczyta�. Wi�kszo�� czytelnik�w uzna�a j� za interesuj�c�; cz�� nie potrafi�a o niej zapomnie�. Zacz�li �y� wed�ug jej przes�ania, a kiedy umiera� kto� z ich bliskich, wierz�cy stawa� obok grobu, by by� M�wc� Umar�ych. M�wi� to, co powiedzia�by zmar�y, ale z absolutn� szczero�ci�, nie kryj�c wad i nie udaj�c zalet. Ci, kt�rzy przychodzili na takie ceremonie, uznawali je czasem za bolesne i burz�ce spok�j ducha. Wielu jednak uwa�a�o swe �ycie za godne wspomnienia, mimo pope�nianych b��d�w. Chcieli, by � kiedy odejd� � M�wca opowiedzia� prawd� o nich.</p><p>Na Ziemi sta�o si� to jedn� spo�r�d wielu religii. Lecz dla tych, co przemierzali bezkresn� otch�a� przestrzeni, sp�dzali �ycie w tunelach kr�lowej kopca i zbierali plony z jej p�l, by�a to religia jedyna. Nie istnia�a kolonia, kt�ra nie mia�aby swego M�wcy Umar�ych.</p><p>Nikt nie wiedzia� i nie chcia� wiedzie�, kto by� pierwszym M�wc�. Ender nie zdradzi� si� przed nikim.</p><p>Valentine mia�a dwadzie�cia pi�� lat, gdy sko�czy�a ostatni tom swej historii wojen z robalami. Do��czy�a do niego pe�ny tekst niewielkiej ksi��eczki Endera, nie informuj�c jednak, kto jest jej autorem.</p><p>Poprzez ansibl nadesz�a odpowied� od starego Hegemona, Petera Wiggina. Mia� siedemdziesi�t siedem lat i s�abe serce.</p><p>��Wiem, kto to napisa� � oznajmi�. � Je�li m�g� m�wi� o robalach, to z pewno�ci� mo�e te� m�wi� o mnie.</p><p>Peter i Ender rozmawiali ze sob� bardzo d�ugo. Peter opowiada� histori� swych dni i lat, swych zbrodni i dobrych uczynk�w. A kiedy umar�, Ender napisa� drugi tom, tak�e podpisany przez M�wc� Umar�ych. Obie ksi��ki razem nazwano Kr�low� Kopca i Hegemonem. Sta�y si� pismem �wi�tym.</p><p>��Chod� � powiedzia� kt�rego� dnia do Valentine. � Odle�my st�d i �yjmy wiecznie.</p><p>��To niemo�liwe, Ender � odpar�a. � S� cuda, kt�rych nie potrafi sprawi� nawet relatywistyka.</p><p>��Musimy odej��. Jestem tu niemal szcz�liwy.</p><p>��Wi�c zosta�.</p><p>��Zbyt d�ugo �y�em w cierpieniu. Bez niego nie wiedzia�bym, kim jestem.</p><p>I weszli na statek, by ruszy� od �wiata do �wiata. Gdziekolwiek si� zatrzymali, on zawsze by� Andrew Wigginem, w�drownym M�wc� Umar�ych, a ona zawsze Valentine, podr�uj�cym historykiem, spisuj�cym opowie�ci �yj�cych, gdy on opowiada� historie zmar�ych. I zawsze Ender ni�s� z sob� suchy, bia�y kokon, szukaj�c �wiata, gdzie kr�lowa kopca mog�aby si� przebudzi� i rozwija� w pokoju. I szuka� d�ugo.</p><empty-line/><subtitle>KONIEC</subtitle></section></body><binary id="cover" content-type="image/jpeg">/9j/2wBDAAUDBAQEAwUEBAQFBQUGBwwIBwcHBw8LCwkMEQ8SEhEPERETFhwXExQaFRERGCEYGh0dHx8fExciJCIeJBweHx7/2wBDAQUFBQcGBw4ICA4eFBEUHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh7/wAARCAEiAMgDASIAAhEBAxEB/8QAHAAAAQUBAQEAAAAAAAAAAAAABgADBAUHAgEI/8QAUxAAAQIEAwQGBQgHBQUFCQAAAQIDAAQFEQYSIRMxQVEHFCIyYXEjQoGRoRUzUmJyscHRFiRDgpKi8FNjsuHxJSY0c7NUg5O0wggXNTY3RITD0v/EABsBAAEFAQEAAAAAAAAAAAAAAAQBAgMFBgAH/8QAOhEAAQMCBAMGAwYGAgMAAAAAAQACAwQRBRIhMRNBUQYiMmFxkRQVwSNSgaGx4RYzQmKS0SXwNMLx/9oADAMBAAIRAxEAPwDBsUFUziOZcBzpMxe8cqcC2ym1ylW6OqhdVRcLYtZy5hlZSbknKSY62gTn+IrgXjhQ9GqHOEXGCaZKVSemWpxCloS3cWURaI5ZWwsMjtgpqSmdVTNgZueqHmi043s+Pt/0jkM7Y5WXdfroP4RpiMI0JHdlnB/3hh+Uw1SJN7bSjBbc3hWhKTzFxFYcZp+QPsP9rQu7JVw5t9/2QXJ4WdLCFGY9IRdSQkEJ8zeJdNw5SpKXefnfSu/w/wBe+DZcgysdt587rap7Nt1uzENWHqfey1TC0n1VKBH3QjsbpxuT7Jn8JYh/b7/sqBt2nJk9jKqbaSNC2od+IU2intutMqkw0TrnTbsxe1DD9AU+Zd52dZV3hkST/wCmO5fDVHdSHG52adB07X+kS/Nae17KB3ZLEL7j3Qy9N7N9SGMxAGmRI7UdS0zUEuJXMyayy5oFKCdPPSC9nDsnLD0bsxpqMwT+UOO0lvZkqmJgpVwGX8og+e0oNrn2K5/ZPEHDxD3/AGQDNr2bpiAc/qQbuYbozqj6ad0P09PHXJa99LXhPYMpvB6cb/fH5QpxylG+YerSnM7K18YsA3/ILPmWVuuZUb+cEEvLNIl2mFqccWi+yzrvYHeByEXkthajXAYqrqndbAOIN7b+HCOzQKM0+QJ6cW6Muf6Kb+z4XjhjlIdifYqOXsziBtoP8gq55mSUAM9rcQbx0lxLAQiW3AaKBtF8jD0qlIyFaUnUKPGG36JJF1EuqYUhbvdSR3oWPGqWQ2BPsoR2SxLo3/IfuqZIbSQuZQHFKPZubiG5uWlXWSkJyKBukJNtYIXcMoUhLaZhSQkWFhDacKoSLddcNjvIvBHzSn6n2K4dkMS6D3H7IFdlXEO5P6tDRCgopKdRvg9fwk24sK68r+G34xFODGkuKUZ5X8F/xhrsXpWeN/5FT/wxiQ2Zf8R/tD9PmmmUhJ73M7hFpKVNhSlo3K5HePEcYj12itUpxgdY2u3v6mW1reJ5xRFOyfPr5PW8Txg+OQStDm7FZ6upDRymOYWcETTTjey9H3/V84UVX7JDjbnq9rz5woegLqZiKjPSk+47Kg9WX/L5/gYHjvVfnGlVGcBn9hNsuekXkQv1V2BOo3jQH3QOVyitt+laDmRa/W/rSLiqobfbRhOiqNbFDSASbDfB1hXD1doU+8qr0efpwfZ9GZmXU3nIUL2zAX0I98DlFprT8yC5wWM3vj6N6bSSKELk9l7/APXGE7QYhwbUzf6wb+W1lqezjc2IMf0P0Wdm+yuuEfmrpi3wnRhWa2zJvPbNnLmcX9BI/q0XFCxdherVI0mXweyKIpexZqm3AWvhnyZbhN/WzXtwjLvkcHPAaSAPL629l6VUYmyJwblud9OiEPsR5cA6kQZYck5SnYsqklOy7c58nodUpDqAQcuuv7pB8M0c0TEOG8TT0rTprAXyeidICZlqYSrITqOR8OMI6ocLmwt6pkmKBr7MYXC17hAjrD6qyagwG1+h2SkKJFtb3uAYrzRkMJJLbbpEollHgvMoqV8bDUkQT0WVEzib5PG/ripVQ8UuZVfEH2RedJMlJ0/EWSSZablXJfsFHrONultz3dge+CoK90H2b9OXsmzinkmY3m8XCzpuiuvS5St9OYNhCNR2LO5824bxp7oepVIfYqPWXMlhtgdTrmXmB3ctPdBFSGBMVSVbULoW8hKhzSVC/wAIKqtXMC0+uzcivBc/Nqkn1MOONuISnMOIu6D7wISqxCojdlDSQRyHXrqo6h1NSPDMhcTrp5LL5mgTDpedafRLFSlF0JcJD91A6ptpoLQpujTqyXG3GSHEgCzqrs+kCtBbkLcI1HAEpSsS4jrBepTklTy1+qtvOArR2QM3ZKhfMTxihwdKJnsXM02pMdlMwWX29R2k3BTz0ItDG4hUB2UgXFvz6prZKeTPoRYXP7IKpNK6hOyZJkzsusfzqzJ4cN1omStMnKe5PJa2Km5p7ahefu9kC3wg0wu5hiWoFZr2IKXMzTErOJl22pVXbBU6pAtmUkb7bzD9XYw5WqFMVfD0tO05Uj2pmXmhdSkHcrvKFxxsdwPhd8lbU5u+24Gl76KFtZSB+Vtxzv6hZh8jVhLgG3lyytbRI2h0SO+N3GJUrSJpidZdSpKg1MuKuXLqLSgAlO6/Z/zjSJBzCNFwvT5/ENInpxyefW0ymU7SrpuTopSQNBFPiSsYTqAlmqBQKxJvl8B1c3lSnZ2PJxWt8vDnDxWT8IuDLb7228tV0dXTvnDBc2P4X81VqUM1lwlJ7PooN69OdHNErs1RXaFWXpiVUhLqpdJU2MyQoalwcCOEUOLZamU+qs/JynESs5KImWUuA3AUSLXt4cYBpZ3yvyZLX22v+Fr/AER0GLsndlaCD57FU2ucCHXW7IvBPO0dindHaMQlIM1nbJGf9mt0N5reGYGKEozt3h9M4TBxHIke3NGU9WycuDP6TYrPekRpZdlHElQyJUdB4p/KBeYS2pwOI7y06x9UdCTEvNIxA3MNpWEobtcXtouPlQuJVNLKdyVH741eBVgka6mA/lga9b3/ANLy/tOz/kHPcNz9FPpuVQy8Ei9oUO0xDaFbX9so3y+EKNCFk5DqjVlg7dcw7876t/VHIQ26sFg9Zh+oO7BTmbvbXs/WPIRQGd2m1dm2tps/U9thp77xqqmuFNHmB15IRjMzgV5T2rzSGpRr1wv487xvnTGe1Rh9SY+9uMEkKkCuX2TWzzrHYR2eO/SN36ZiQaMSCOw/v8248l7Rxl2JU58nfRbPsr/5DfVCtIU9LYdxY+jR5qkuoQrlnFjDWD8NVGqyYRS2UlEsAi17W00iXheVVVpat0VLmWZqlKfZZ4Xdt2deHGKWSYdnn5anpdmG1OuAhLbqm9eRyEe2KtriGvINra/gFuXZhPK9ptoP0RXhajVFONa3TZl8PVKZkFhwuTGeylNoyeO7JpD2EMC1DDj9On63NMGWpwDr6pbM8pWVJ0CQLmGVgsdJ2NQyTdqlb/8A8NrxvA50QsiVxfRnQ/MbVYCMxmHCk5k8RexgLgyztZMwmzsrrW6g6f8AQq9stRLmfEALs1/ZSui+dRM4lm8QzjBZbZVN1RaCPVJWtP3gwz6WZ6McI1CY9M4mdmmJhzwmB1kfFKRFnhaoS+HsO4mrM3TmJ5lp/wCTWpV46TGZ9SMp3+rv7JiTUK6jEWAavLS+G5KhmnbGabRKv50qSlwZ/UTayM3PfwghwkkdI7Lo46+W4H6pz5iJWPjBIYG69NNfe6HaKCrEFNQN3Wmx/OIMa10cz81iarVHr8hkm5tcwhJUsEZrdnu+G+BjD4ZOIaakHUzLYHnnEUtdpNOncXYkXOS7LziKq8gOO6lQFucSSwHiPcDa1jtfoFZVzpfiohE7KSHaookUrotAxqiWmAmbkKa6gLbJ7DiSNRcCLeUYQOlWm1hnViqhua/ftlWPMdk/vQMUKSYkcB4wQwhCGzS1WSncNYLOjNoVRmRcSbzFHn89if2DycpHsXY+yAZ2OYQ0C2p+n1VfVPIklkcb2AvbzCCZGyOiGtk+tWGf/NRa4LG2TVpI92ZpMw2vyy3/AAinkTn6IakL96sM/wDmossPzCadQ8SVhZsJakPpbP8AeLGVHxIHtiaoLiOGzcu/9k5mRtPK5+1h+gVtQsOVPFuAcOPya2E7EvOq2hIvmASLe+KzE+Fajh0yiqiuXu+5lbShdybaneBFbiWUB6OcCSLqFrQozCXEpeWkEpT9UiKSUp1PkZth5qXeLibhGZ9a8pJH0ieZhzYInvvK/SxIFupPO6Lw6Op7zoyMuY77rQcX4MxHP49rlSk6eXJSZcYUysOIGcJZQlRsTfeCIo8YuNN4ppNEttHqVSw3OaaIddynL5gC/tiR0gVOtp6TsRykriCsSctJuMIaZl5xaEC8u2o9kG2pJPtiynEip9JGF1PgKM1Spaamzb5xYUrMTu4DXw8IhgDonhzjc5foPoq6mfKyOJ8g7oJI/NSKghydxBibCrWrFPwwiW2d+/M6upV7BlgNl5hM7T2XEftGwtPkdYPKFi7CU3jtyap2G5/rs9Olh2fMykoX+zzZdr3dNNN24QCS0j1F+Yp3/Ypl2W/8NZQPgBBEBAFulvyGqNwN7hK5pHiF/wA1pnQS3s5atk8Q19zkfLtPozi33HHVFsZ91xrrH1P0NHLIVpQ/uvucj5mcnm1vLabUVdscucW3ZkD4qpy/2/VYztU8mrN+v0U3qDbfbQWNOfe9ughRCZnC3mBZQq53kagQo2Kyafmqw8887N+j9IvufQ13D74oOtvKcK195W+LpymPCjSU7b0T7zifc4U/hA+reREz85N3IgRNJIPJT1Aty4caNtb3g0w3iXEWI5h35dq01URLpGxDy75Mx7VvPKn3QFShCqZzcQr/AE+6OZGpz0gpZk39kV97sg394gGop2yxnYnkVaYTWihqg8i4C1ymzLshUG5mWcyPNkFKrbovcQ46qj0qtukUCly9SXvqi3rFPilGW+YcLqIB1tGGqxPXWxb5Rcv9lP5R2jEtcKb9fXf7CfyjOfw2OIJRa463/ZaifH6Sc99rvwt7LWBVJtip1aoq2Tz0/Ipk0nacmENFStN5yXiPhibVSJ6ReIQVS+XfzSm3xjMRiesoSSqokEf3aPusLe+JNKrVbnQp1dQUEp/u06+20L8jqxa7xa55Hkpo+0uGwhwbG7a245LQKlMTlVlWpJxlllj5ZdqbpQ6VFRVcpT3RoFKJ9giZKT7so3UZNuXQ+J+QdlilSyi2awvcA7vKAFFbqieyZ0gc8ifyiNMYqqrKsjVQU6eWVP5RO/CJHaNsPfrdQs7T4fHGY+G6x3Wh0N5yTmpGadaQtyVcQ6pIJsopINr77aQSP4+Tt3Xj0b0N1x1ZWtap1OZSjvJOw3xiLmLa2DnE0QP+Uj8ouqTiQOFoVBzalz6GX8oHmwZ7hmlAP4n6WUr+0GFVr2tlLhbQHQfVGtRrk/PyWI0fJMnIN1ZhMvLyrMwClgBKQpVwgXucxtYRJw3iL9GqgqfZletZ28imc+S+oN72PLlxgWxBPiRlg/KuLBP2fygRncWVJvstFOz+uhH5QOMIq5mAggBTTY1hlKXwm7gdDb/6tQwTXJfD2FzJVHDUnW3VvbTZuTCQlF1FV9UK3HwBhnEeI5jEbUpSkUWVoFHbe28yyw/tTMKHdG5IAB1tYxkq8YVuwzOM2/5Qj39MK0r9oz/4QieLBaiN2dobe5N7nc/khvm+EPcC5r+WmnLbmt2lMXy0jh+QkXcHS1cMspxaFvPJTs851sFJPKK3EeKEVfqLMngmVoyUzKVuOtvJUopCTcaJG82jHk43rqU5byn/AIR/OH5PGNaUSXeqW4WaP5w0dnSGgFgOm+YpxxfC+I54zA3vbRaVX5x6p4yrdZclDLtzz7a20FYUbJZQjh4pMXSMTiTrtMqjVIcU9I0d+SzF5IS4shIb03gDtX84xz9MqwZhKFCWOunYP5xcjF02ShCxLbu12D+cP+Qy3BLBcC256WXOx7CXxCNzzYeRRThpBpUnTSj52VCFH7Q1++LGenevYmrE+3L7BicmEuoRmSbHIkK7vMi+vOAxvEEwtWiZW32FfnDCsUzMu+cqJb+Bf5xzMEqmvLhbUkn8UQ3tRhjXBxcdBYackUz2P8Q4JdcZpLUi4zOJs51llS9262VSbbzvvGRIdyvB0bwT7YM5upP1NdpnZ2yd3J4+N4op6jBIcdlnfsoyxfYdRR0jXECz3bnqsVjda2rqjI3ViretTJ7zt/ZCiK0vPoe/8IUHXIVe2Frhdbvgqgs1rotp0spAUordXY7wQ8qMjxDS1yc++yGikJUbAxtvRU//ALiU1oLs4HHiT/3yoHscUIzTjkykjMRfzgssJYCgpH5ZneqyymutNySlKF3lCyogOnvHcFXF4uhItySHzMHVZskRUOtlZKUHgYE8ip+LYqtJSlZ3mJQebAvm1tEVxBbXYm4jkR2yLa4OFwnHnVLX2jcARbyD+wpJymxJilSCpYSN5ixLZbaDZXryjtUJM5rjYJuYnitASTnVfeREfO4tJJRYcwYmIpE66oEN7NtR1UrhE75KZbYLbU8lxweqBvMcmNkcBlVCntOBBKrX38onyLTrrh2SCWknVwwzMB2XUNpLKQb6EiwMNqmnbjtqSAdQDvjhcaqaFxJsVf1WecVLhsm4CLAwPuOlQII1i2mBtqaiZA9GpeW3GKtxgglSVXHKO5aKVrLnM7dcLXmypA1tDkvTpyZPoUaX1VwhuXStbyBl0zWMF7U02ylEshISCnUR19FBIyzsrd1QTVEmm0XbWhauKRDlJpc3tkB4bNsHtE6m0FM3Jy0mGluTO0dcTfKNyYgPzKMuRBsTuMJuuu+MXGqnTLUiwhLTezOXW+XfFc4EOvqQ2EhNtdbRCU6t6aaZTnKlG2m6LiVo77U631pLaQo65uIhHODfEVzInzd4DRUz20YQpp7ICDfxMMIqD7aSECyT4QU/IEvVp9RadISlNtecV1VwdVZdsbKzwzaZIYZ2XtdEGhnyZmtJaqk1GaSQApOvEQ43UHjvUIpnNozOFl1soWklJEPlNikrcASk3MTHXZAkZPEnH2gmbcXxMKO3rqez8DChpBRrJG2X0B0WSTrnR9Snm27Zlv5+eryomzsmkAlAKiTayoe6GVrb6LqUcwLhU5v/AOcqJFZfRLh110gIauo+MWsNnR3VXUfz3eqwrHEqWqvNNPgp7V0W3C8D9PQhBmM6sykp3xeY9qoqM4/OJ7IUQAPKBRM4lBUcuqrjTjeK6Q3Ngp+aYeRtHbwzaJiQHwEpQvMRuEddRLbQW6tAubZeMMSgkbJmnovNJWbaA74sqUEpnkqIS8UEquOBhlKWJVrOlBXdvNdXEmPaWhoJemgpTdhYAcSY5NU6bqU2FqUpaATpktoIq3Jt1Cwu1je90w3NkLT21gkm5N48Lg7KhojjCX5JwYXd5TXjMzrQStaFJJvqdRDCpBCgNitSiPVAvEdTwBJbuAYep00404AbFN73hQbJ4Y4aq2p0rNBsMrbUWwb5eEW8nhacqSliWlEoCRdRJsIdlK08iXSjq4KTre8ENLxM2+yUsMONHLlWArQwFUTStGdguel7K9pYaSSwmeQPT6oBcpnyRUFpnMyFpPZOuUxGmFOJfcWhZsBmtfSNOxDibDT+HG2VMIfnL5bG2hgawxKy8xNbWZQEsrOUpJFhC00z5GZ3tt5boTEqaCOUcF9yoNEanKklu0spSUdk2EWjmDqy9ONp2SUtjVRIsEiNjwVR6TJSyVmWQQ4Owfxg6ptBD7RfUylzNZKQR2SIpazHsn8oKwhwuI6yuXzqrCz9JbE6tlt1sWICTvh2YxBTZhoNmT9KjgeEbZjOhyrNBcQlGR5Hd07MfMWK5Scp8w8ChQKzc62FrwThtd8cLSDVQVbBRd6A91XMrVSHEKbyIcSTdO7MI9xBXqhLSjLzEw1kKtUA6wFpVNOEIQSVcbbxHa5CZRlccJAB7pN7xbNp2A3Krm4pUMZkBK7qe1mpt2ccQhDjguIYaZdmsyUtjgL8FRMEu6+2C2AV3tvi1pdOW03Zz5y99NwifRAuc8nUaKCmlvLl0pWd260KCKWllrWpKlbu7aFEnCTUV4MqM/LYWlJRt5TaUlRypO70hMSqghyotOMvPurSs63MVWDA45h2SNiFqCt/2jF8wHG15VgXvvERZ7nKnzBpedEEVnBzzcotUowH2+KT84IDWqO+ma2DrDjSb6BQ7QjXKtUUsBxtLhS8BwgOqDz84khT2Y35a++EzG9iEpZZqpg/ISAuw1lO4xU1RcpMrC22bL1JVDdTbebeWVJKgDEJt+6glQtDk1MOOLUBc3twiXTVLdYfaBFynTwjiYbbttEpykjdHSJlliSQ2y2dosdpUckTHV3MgvYr+iIbKF3ykeyPUrINsx143iUwgb7gnxjrqRj8rSohbcSm5Bt5QkkAi+6LNTwU3kyaRGVJpV2i6Eg+qBHKVs9gEYUtErOSTZliFoF82/s6fR9+vlyhSFQmZOdW+lmXcC9FpyWvygRYQWXfRvTFvqkJ/GJT9YLPzTX8/Z8NABwhC0OS/ElpBCuZiQltsX1IKVK1ACobkX5ppamg4Sm/ZvFG5XJx0HIGhf6sNJqE+TdLqtN+XSHk5tFAHW7+63XALlQmWmROTSlAdy6rRrE7jKl0aQDC8RUSWV9BU8jafw3vHxol2YmHdo+t5Xmb/fD8nR6nUHeq0+Xm5l091ttpTij+6Iz9RgAqJeI56u/nYDGsawaL6ExP0q0hZXLivMTSAb5JdpZJ8yU2PvjIcaYlYrk4otE7O1gpxjKoeVt8XOFuhLHVSQl2ZpxpbR3uTyktW80k5vhBaz0G0+ktCardcdmNdWpFkIB8lrv/AIYLp8Ogwxjp5ZPdQVGIyV7WwRs58vqshp70m02tDjy1lXHJa0ObGVJ2hqJ2nLY9n/F9141OpYWotPZz0zDcs85fRU+647f2JUkD3QMVmgMWu4x8mO/TCiphWvM3Un23HiN0HwTwzeF4QlRQzU+rwquWpBtmaeb2fqf1z8DrFkAkd0WirtN057Zutei7Ksvqr8f84tGG+tN/q/d5axIdEGnGZd1/5tGb94QoI8KUh2enkyUtKuTDytbJG4cSfCFFhE+PLuoC2S/hKk9HMoiYwzIOqcUFhB0PHtmJ1d61LU4zEtLLccSe7bXdHXRewhWEKeVINkINjf8AvCYLpaUbcmQkgqJ3a6b4q44vtLoyfNmPqsArE7OvTai+rJ48IgKnHGlDIsEHebRs9ewbITFbKjL2J5flFDW+j+UbmEhhaUtqHaPL2QskjYpLOKkbSSSs0WauKQ9mQlQyr3wPzkomXfUhs3T6qrb4OMZ4WVQyhaHLoXugaTLdbcSwVpRm9ZR0TbW58Ba5hwfm2N1C9mVUKlrUrKTflCyKV315bbt/4QXylBoTdCdqs5X5NKv2UsNXleaRe0CLy9o6bbvVhbDkmLpp2Xbv+r5zzWd3kBb43hraL4K0h1uUecXkQ2pZPhEpujVAK7UssCOsuUaXXeJMOopU2j9gsey8Jxh1u921X8odkcNSlTJ3xHmWr9tPd5Q/ZVu0LHxgzwHhCbxM6oy6NnLNavPrHZT4DmfD8NYikkZEM7zYBPijfM7IwXKE8OYaqtenkSlLYXMOnUhIsEjmo8BGm0vowocjMsfL89Udj/8Ac9XyJye9J+Nj90aXRZKm0OntyVKaQw3xChZSzzJ4n4copKmy/PrLP7Js/Od5K1e/gPDffwtnPnpqJCItgtIMF4EH2huSjrCnRz0ZyUq3NylITPhwXQ7NPqcv7NB8ILHZ2TpUgWqTTpJhIHYabaDaPhGd4MKto7L3P6q3/jV7vUuD5xadUqSp9Mw/OJ2Dd7Np9a/PQRssNInhDisXil4JzGDshL/3jV6Xq04ziaTUzY52C2j0QH0eR53+EaNgzFFKxRIpl5lSNo6g5FaaEboDMUSjc9JvyjqboeQUnw5H32jM8OuTVNrTJDymUBwBSAd1t8VOK4Qyd9wVZ4XiJjaRlHrzW61KiU+cnnJVV0OBGi+EY3iZycVVpuUdSNkhfcjTv0t2FPWlcuHFFHznGMmqQmZqqTT63TnWvfFNhFC6Jzs4V9i9U90be8m5gSqpVEmrtsbrHcjxHL2Q8nBOJaUn5WoQenZM6522+0z7+8OdriOqLh+YrFTlpJg9p85L8r7/AGR9J4fprdHo8pTmVFQl0BOe1iSOPvjRvY5tgVnIy1wc7W4OiDuhipydSojoblFS86z2JsqTqv8Ae3/u8IUaHqSSSTfnCiHghScZ/VYB0UD/AHPp/YsMiv8AGYNae5kesq1j+UCfRmlIwTS9D2mif5jBKklK7gbonYQHBV8xdndrzVhWm3LIdaa5QOzM4zsbPM3bcPf9ZpQ58xBjIOpm5YoIyHdvimrGHpm5Wz2wfq3jq2m+JAexF0NaYgWuWSdMrL/WJNQ9Gzs/ZmzeXEcr/fGczThdmHXilLBcv2UDQA77e+NyxHT1TlPXITaCtg+qRbL5cozOp4Td6ueq7Vz02y7naRxG6B4iALFF1MBuXN1QNJy6pmdRJoGV1SstlaRoP6LyknTwfnXfr2/KCroh6IJnEq/lyfS8xTpX9oRkU+r6ivAbzYi9hG90nAeFpBYc+TutL+lMKz/Du/CLCF7WtIcquUSO8C+aMBYExLi6pBqUkUS1PQuzk44Mjbfh4q+qPu1jdcM9D+GqYA5U3Hao+OCxkbH7o195jSm0MtNIl5ZhDTaRZKECwHsEV81VZJk2dfF/6/rjEdVUtibdykZA52wuvabSKXTGtlT6bJyt/wCxZQknzI1hqqUGiVH/AOJUqQnLf20shdveInXSWkPmaShKuARe/tIvFHVqzKSgcbU/tVcLXSkedtT8Iqa/HhSxX/qVnS4Txj6eqDcW9HnRyrtO0Blk9/8AVg41/KDb4XigXPU2mMJZalEysjL3QhASEIPK9h/nFvX8XtysvtjsWm/XjNsR4xl5+SmNnKrmGH97uUoRpyv/AKxkIpavFniSY6HYLVMp4MMhNgL+Ss5qrKnFIW2rZS5OYKz3Us8vL4x6zNoYd8PZ8Izx/GakupbRJAoSB2g5vHLdE+RxHTp353rzR+wFJ9l1D3RdHCTEwlirRjXEPfFwtFwLVw9W5plsabBKiT4KP5wbuzbaWgv1SL3OmkAGApKTXPtDX9YQpfYXlz2sTqLEj3fnpgo0qlQKJZFuahc+/fGvwPu0oZ0WLx+EmrLzzVAhLVT9C07tL/QHZ940gVxBgtuVUl5lp1xxTgQjJwUd1/PcPEiNYpsinrGQo+zaPMSIZkGwUFLTirgFShqqxIHwJizfZ51QNO0xsCD5bAeIJ6VaJMg1LbPitWbw0Cd8X9H6NKJJht6rOOVF32ts/wAIOvtPsgvw8lxFHlUu9/ZAHztEx1OcWjPZw02WhdnlAk3uFWS9LpclbqVPlZf6zbKUq94EPw6WbfWhspseUSBRAryFChQq5YX0XIJwPSQpdz1YH4mCQoUCRYxSdFTaRgCir4mUT+MFBBJ8oH+IaHFOmhLnnReyRdaIJXYcRF03NGwC1X5RUtt5yD74mhFgEpTfkYVs6jfFfyXtUYlphvI9Ksqv62XX3xzhvAktOVYbRv8AV9Q6fWy6ceZtv4RMDfo8jkFmETLyso9Nv6Jt34gnl4jsysKSMsvdEUs3Lyso3Kysu22y2nKlAGgHK0RuqyrZ+d/n/KBKu4/lWZtMnTxdZNs4hw1ESFLefn1Bl6ab0a9dH+vKBpanINkeyEPeAVGx5XWJdPUacdi65844jvZR4wJSiWWWkjIpSkqSc4Tn4jjDlVTLs/7Uqp2u0R6Bj/1qO8DkN/lAZX8SuOpLcociSDohWWMZXNkrJg4i1lqIBBDBZiMZ+vpkqYhpLZzlKRnUPAQBYmxFsgbkm/8AWWGGapMAFM2dohJOij5RU15gWE7JvAuO5kW76md1uVvPeDbWDMOw5hmzSi9tkLU1pihJjQ+5UXapMpyy5m1lQTKtqvYDmrxEGdS6Lp2Zws5VqhVVPuJRnQ2AbNjiBFVgujqTPOziyFtA2Rlv2Bxv4xuFHuKMkLmEbMj5o7408k7aY5WrNiCWpGd/7r5UqMjL5W2GGsqG97muZZ8YKaVheSlaG3Pz6lpmHD6NggggcCY0uuUbCEnUuvhO1mrZmUAEoChxUPOBGr1DaTClrUhx1ZspNjp4J8ImdVcUWao2UxhOZ+35qd0dTGXGdKbtuUpA9qSI3JxstmxIjG+jKkPzNdlqwqTU0JZwLAz5s17jdYRtLElPTys5lNm0T319nL7N5PuixpZOCDmNlXV8bpyMo1Xki4UTGZKcx4RYfI4my09UNm5xCMnZ9pO8eGkSqfTGZT/mfT/LkIngRFV1jyQWKahw8MbklGqYQxY3UL2jvZtkXyw8NI5AA1veBsrnd5WUuVrbJh5gEXTpENbSOKdYtDrEVxpVyeETxh26Cyttsouzb+hCh0jxhQQFE6LXdYv0XNgdH9EBAsZRBEF6GkLbtp4wD9G61pwHRElZt1Nu3ugwQopFgYp3w953VETOyuJUpLCEqzAnThEhLJNjqL8Yhyy1lY3nnEwLJukE2jmtcEOZM6cWz9HWKzGcziBiQ6tT5TaDspzZ7dpV9N3hFk0/Y6x5VJcvbVMypczLuIC3mVJuleRRKQPHtW9kVmJP4cdxurGj75JVLgylDDMo9X6w+HqmR6Jo9xH+fjFG/NzGIK+y/PGzN9Bf+L4RMrfWqpsp+qTfVmnL5GCjIopG654e4w1T5ltt5brVPbQ0y2pbK1oz53e6NVamwKjpyimrql74SHarR09O0G/NUONX5yZU6vZu7MdoAo7PsNrboopOVBaDjmzN/V2qd/viTiCdfnp9xTr3Z9fPv9t47pkuwj0juuz/AK0AieECNup32U8kDpX3HLdcWluTn0cmQ8OERnZJbryn3GsxT3UcvG/Py5ACCqmpe6q9twLOcbdvvZk+eUdm/K0c7BK1BSlZA33Ff2ns5eXIkRGyvML7WSfAsqIjrZRKYafT6dLCWaWhVrOLWLoUeI8IZqeJX2pbYyxUi50N7n/SK7EtYTNMlgNlBGhAG8wVdFnR7OT00zVK+Ftyg7TMuvUunmeQi5gHEfnn36Knq/sn8GPw9VVYewfWcTzQVlWzKHVcwR2eWnMxqOHei3DFMDb8xL/KEync89fX93dBu2lLbKGkJCUpFgkaJHkOETE5NmnNFq0nkgRE3nqoLMixJWDMqyyDbRtATu3boecQU6K3RO0jhxAULGHjxC6Y95OgChQ60rIfOOXEZV2jgaQU4RnVRh0i6d7TmkeaR0jTfxhPIKT5xHxmjQBMIcd1xHsdEARzeJ8w3uuyncKPNJFr8YUeTQN78IUJnSWWH9GYvgKhZka9Qav/AAwTkFJAsYHujX/5AoJPGnsk/wAAgpJS6QANeEZ0VLg9190VLCHBNpLg7gIiWzcpBNwY9QkJFrRIYaB1MONdZQNpbLlEuSLk2gekMTCVrc7TptZZdaKmmw4LXvuPla0GDTGbtQGdJ+Bnq8PlOmvbKfbb1+tl3buNrj3QJVRx1rcshtY3COprw6+6o5qYam6q5MVGYSZVo5g0Tp4AeED+KcXmdzIY7VuyhCNyE8D5QPuUzEDJTKT7TjY+mq+nC3lF7Q8MyLcuJiZmSguGzSANSnn5RFJR09GNTdXsNTLU6MbbzVI07MzbSEHf9H1U+QOkX9CYLHpny0f5cnvPHcRztaCKWwq2/ZMk3OZ+bjYCT7RFrL4IrLg2IblWUcXVrCgeO4a8IFfVvncGhmnVTMijpm53v1HJU65oPICVbSXQPWUL5/IcBEF2cmZ6bEjSZVx9e6yNQPI8DGjSuAJEWM5OTM14D0afhc/EQTU+mU6nD9Uk2mjzQgfE74kiw77xUE+JNA+z1QPgLo8Zpz7dTrLgmZo67AjsI3b+ZjQ1PMsILzzgaQ0i/gEiIOIqxTaBSnarVZgMSrVgogXJJ3ADiY+a+mHpInK1Xyig1OeapWw2K2T2Au982gOt+zv5RfxQmQrO1E5a3Ra7X+nTCdPdy05ibqagbFQTske9Wvwg5wJi2n4uoialI3QQrI42ogltXImPhi7pez7U5focI03oj6T3MGST8iqmCbbfmErJDuQiwtyMFyQPY3ulCQVRc6x3X13tVwtquIVPm2pyVZmGlXQ82lxPkQCPvh0r/WE8oAbOXbFWZbZPKUSe0vUx5HCgkDaqHd4RHNSkUvJaXNsNuK3IUqyj5DfE0RLtk0kDxGymZlwipXGIT1WpzGj09LIX9BS7H47/AGXiWlQdGZJBHMHfD7OZuExsjH+Er03hXhAGFYRzJWu0SkB2hTLznDLChp351cKJQUE7Q2WMdG6knA1DSo2IkGP+mmClotpN76kwG9HxvgmhrTxkGP8AppgoWspaChvuIyUryJXBXLYGkXVnEmV3XvrFPLzidqGVlO0V2rFevmByiyZcsb8IiLXBdwm3tdW8sU5chOsPcIgMrSFhQOkS9q3uB1hCFNZeussvIKHWkuJO8KFx7o56pKafqkvp9QflDoMKHtclU2WA2dgBYbo78IjSyzbKdw5Q8ty2o1VwEPz2TQu81kxFcqMi1PsyTky2iYfuWm1GxXYXNvKHHFWRGeVd0TfTFSJTNYyki65+8vMPug6mOYFBzaPKy7/2lcWmdxWKVKL2krTtHEXsNoRdXmRoPfGRz7rk0Nq36NGaLDpBnnJnFdZmHO+9Nu7vFRincZd2At+9ztGqp2COMBUkxLiQF6sAJQkLzK4xIkEqQtCjqM14Y6spNii50iylGk2YurfvibRQxxvPuvs/ALm2wTQ37/OSDJ/kEXlVn5WSknJuYcCGWklSjx8gOJ8IF+iu56OaEOUolMDnSZUXnS4yD+qy68n23BvV7N3vipwykFXOGXsFZYjVfCQl3NVFZx5iOoz7wpRckJTdkQgbfLu32uD4pPlEHDOMJGQnXZKvMdbUe+6e0UfWUhRKVeYAJ8TA447PpnG0NJzvLO4cI5q9NYVUkTk4z1iYQN/KN6MNgyBrWgW20WKbWy5g6Q3PstcxBKUFuls1DJJttO/N9jv/AGdNb/DjFTh2qyNG/X2pmqKa/wCzodytfwqB3e6MypipkyxEyol0f8M1tew2j/8ArnbWCWWrUo3LtSU4Hm9m2n0gtl+zzEc2gYQQ/VQmpe1wezQo7HSO51nST2Ur/eLzf4BoPYfxBlQa7JVqWQ4g7NaE5lIvfTmOY8oxYtsunaSjzTiPpIWOzDEvUnqPNMzgfd2Uu5m+zxJty3xW1eARPjvTt0CtKPGZmSATHdb46UrchRGpk4zUqc1OMEEOC9/vhRijnBsStkHArE+jdz/cmjMkG6ZBj/ppgmzlSchvvEDGBULRhOjG4BMgx/00wQuryJuT2gYopheV3qrC4aLoQZp8wjFjNVfWQpTuRJvoBY/lGlh5I7uVQ+klVwYymaxTKOzctLk+jUopWeRsfzg2whNJm6Ayu/cun8fxjYYxR8WhbKLAs/Q/9CztBMY6osfsb79Qi6VWVDKdYkp33iDKOoHa3RMCuIjEDVaSylIeTuAtDySDuN4r7x2HMoug6w4BIpyVEKuNIfKg4jOO+OUV7cwACV74kMO3TmQMphClUma+bC4+WumStuy3S3NT0lNFL0kpIQoHcUpH4k+20fUCnwhJSrRI1J/OPjfpKHyrjerT0t8w9NuZDcfSMaDBmhxddVNc4g3AQo6pLzgC1qdWSL3PDnFk04UNlKXLpULGGjR1IbOReZZG+G00uazFIUSfDhGgEjTpdVbGyt1y3KmJSyGlFLqlHjeJ1LSXFIUF5FAnW0RWqQ8ED01uYh+Sl5oHJZRSNbiEMjQN0TFG8u2K+sejSbLPRpTpuZPYYYczeSVqH3CB5mnt1CjuTc62XQsqcCb2tmVcxIwp/wDROVt/Y9v2rN/frA7iesGjyyRLz7QadbDdnO7/AEYwtU+UuIhdlN991qqKmjla4yAG/krRqVw7h2tBT+2/WgpDZOoRa33x3W6GibcbflSHm19xbRzpHPWK+qNzlZoqWX8rU3ZC5ZzvXVGTYnaxr0f1oVSmVBUs1MfPtsOXazeKdxvwJF40XZztDXSRtM0gcSPT/azuM9n6eOO7G21R7NU3qZ2h+cz9/wAuEU1WnJtqXtTgNr43T8eXhA7J9JGJsWVOSpPUac2845lcfCFd3etVr6WGvHu7o1av0agMUmTeJeanLakOZvvNyR4kx6NTV7ZmhoaVh5KR0Lw5yzbDBqzFbaeny0A64lvsfRUr2XBH5wfz0gnYKbmG86VDKYAq9QilTrVPq5qMq5qM+hHv5f0Yuejedrs8Jqkzzz03NN6NI2faQn6S12sAeBN9UnwERfEuphaXwqd8Qm1boQtW6D1LYwq5TVEluRfWwzf6AJyj2Cw9kKH5KoUjBtIYp089sXvnHPX/ADIv5Qo81xF9PJUvc0utdbKkp6hlOy7dxdAeEAP0VpYuNJNrj9QRfOKKWypVtBAJhxwooUi2Fm6ZVA38kiLWaqAbknnHFrslJ48hFZJES5XRizArBUz00idVMbW6io/fG4dCs/1xl1gn9zy3+2MBUb3jRui2qdSeHptk37fI68I9BiDpA6MnQrDzOMZD27jVfQbSGl91ZB5RKaSiwBKoFm591QJaezIO4gD8Ilys28qwQ6VHiNY8zqqd8MmW69Ap8r4/I69UToyNptca846UkLAVfQcooUzUxfIUEg8ddIafxBTpLsTFRlGnBoUrdCT8Ya2N5NmqN8dtRzRBMmzd+AgcxD0hYZoI2a5zrk0f2EsQsp+2b2TA/izpCp0vTnZemPpm55QsEi5bSDoSVDQ7+cY4hhRcAV2U3vFtR4fxGZ5Rbogpib2ai7HfSBX8TGYZYdekKYdzDawM1vpEanXW26AaUZUneCfjFu1LLSFA9oK3RIalUnh+EXDZGQiwT2UEkw2VS3LuJTZIN/GJbMqpCApaQInNywSrNqSN+sOCWJWFZVeMRuqBsp4sLc3vDZQESxT2gjQnjExlkJGZCU5jvESEsubiNI9elFLbUhBVmKSBbnEXFubEo8YW6NudrSUU4Mq1fl5B2l3/ANlu+o5+y4nZ23XN78NYWL6Q1iBMtS33DLhS87r9s2zTx00vfhrAXhnGjnUep1BrZzkubA/T4WtwIIgykqhKPelee/rlFZUxywSB4Go2TqT4aqZYHfdFUqzJSCRIsEvyjQ2cu653/u3jdf221tEHFTcpP0rZTTW0b9dHlziCrEEu2wWmkWgbrWIwhJSpywgKCkkdKJByUsroomZSbhV+GZKk07HDM8dA52G228ub62XdvGlt51g2r9Rk6jM3lC7lsCUuNlCk8NQfEEeyMIxZUDOVFIklHMh0ZCDx4WPnH1PLS8o/0VyTVVdAqbbSD1i2ub1vZf37+MepYbNkY021Xl2KNa55LTss7oWGHXVOTpampmntuekX6yPdvFoNsT1akUn5M/RcDZyy9s6gNqTtPtXF78uRsY5w4JxvBFSdTP0zY2U44HDke8dx5a7jGaz9YmpGYZU4xNtJdb290eon4aeyLGSSOaZ7ZDlyGxQDGOgja4i+a2g1UzGtRm6tOuT7ycuYaI8oURZmc64y27b0ZF83O/shR5fWQmKZzd/RevQU7Z4WPtl02Kj0qs0dqSb2tUQ24hlOZGQq9mgjmqYnpbkq+w2H3XFIUhCm0gpuR4kQJy8g4uVaVbvJH9XiexTA21Y7ybxZyU8LDclVoiqZGhtrIQapFQJN5dP8cWtKYmpB9BcbzgHcPzgjEqs7lI93+cemVVBHzAkaEIdnZ5wNjdWf6a1ZCQmXkpZtI3AIMdMYuxI6slqZl5a3JofjFd1ZlQBzLBj0MNI1ClK84AcIH95wVuzCJ2/1a9NlZTVfxA+2drVXTbX0dk/dFKtjrLhcfeLizqS4STE5sJzJvu5RLDbZHd0gZsrGv7gVi3BSW95yp0STeYZVKJ8DElMskA9g+0RLcLTa8raADwsIeRdVi5lHLWJX1jiNk+PCYo9zuoTTKswAQr2xIRLLQbrAVfkqHldkmw+MeAK9kCcZxOyOjw+Nu5SXJrKM6AhP70OhjZ/OOt97x9ulo9Yd2eYFOZKt4MebRW0z+tDXvcUQyFjRYJzqrZeV6XaIT+7FHjRZlMMzCmXFbS4tYaK7Quk8gecW4WUqPjFRjJzJhqcTb5wJT/MISjEgmby1CGxQubSS2+6f0Wdpqy3dmhUqhgp4pMWTFTmW0E57p84G32kIcC7k3h3rYDeQggRsiA7xBeQGoLAMpsil2rOhsK6woKA3RRVSpzLiS0VhRVrEJUwm3YKr+MMOrW4oKVl05Q0MaNgmyTvedSSFd4FSy5iuRXNXUlLgUEggEqG61yL620vG7O4np824JNp4tLb02D/ZcPsP4R84tFAmG85UlJVqpI1EfUeFMLStV6MJSZrb4TONenamdnmXm9vx8Ys6SfhCxF1W1cWZtroUmw6/tyFWDycvsB3QxUGm6kSJpnZFtICl3Uq+m+xOkOT7c3Kv5Q7Lvt/2uva8bWhqWdJeva7ndPssTy4EH90+21xuoZDQOlItZNwCmMtc1rdN9/MEBdCVdQnZrdGb1vPw5Qof7Fs+/wDrwhR5G8yvOZlrL3mHhRMDZb5ghGmPuGTYbR2hsxEqy9ogxWsP5GUBpaO79ID4w7LuzDXpXnUbP6GnZ9oGoi6LDuqNk4Lg0gn6KytY6x6bndEJ92cW5oW7ax2h9wNA5UKUN5Cv8oY5miJjmAeRY+pUndCt4RHcffIGzaziHWXdPTkIPAQ0sOVFiojd5FOrBTraHpVJNwTEclQ8Qd0ILKVgZoHdFojI5swtspyQE6COrkQwqbssJUkR31hvdEBYQpGSMdex2TiiQN0eg6bo8CkkXuI52zaVWKhHcOVcHNOxTqBnVlTrbfpDyZZsuX7QNucMGaS4QhpWQjebWENdcSw/21khXEDMIZw5HtuAkMrGi5NlOdayoISSLwxWZRucprsmAtaVotu1vEN+rpN73S2kd7IdY5larKvNlSZnKTpY3EdFTzsOdoKHlnppIzHI4eiy2tyMzTndlNNlCr6HgocweIitjW6qujVSXZlp2lzs8TfZmXv2FcL2BitqOCKFK4VE25NrE0TtQ7fs+KMvBY5EjeOcaaKqBAz6H1XltRhwDncE3ttyWbW8bRz7LeMFlQwNV2lhUmlM0wdc18ikj6RB0t5ExWzWF55nJlW05mvmUFZEoymxzFdvO26DQQearHU0g3CJOhWRpc7W5ybqjTb/AFWX/V2XO6txSgNb6bs1r8bRshxAw9JtU9h+wH7PuW4+32Rn/Rnh6cpVO21TYcCXRt0pPAfR9+tvGLVTbYqb7uQLZU3lS2g3T7eUaSjga2O45qjqnkPy9E9Ubuv6NGyN3Y58Y4al33G33W0FSWEZlX3JOYC/uKh7TFjSa1T6TIdQrDAnKc2ewNpkeR9hY4cwbiLLpS6VcMfoN8kYZlVuvO5UH0eXYpH3wLjZEhYZAQdfx2VtgT3U7Htafu69NboVln0h7ZuOejhQEsVioO+l2vzn5eIhRixhgHNb13aIk3uUPPYjnwytwTDaMpsBlGvwguwBTsQ4tW7LyEiJw7PaObeYypQjdrqFe74mMsLzX9ltPt+/hB90e9I8zhGmKYoklTWKkon/AGhMIdcd2Z12fZ00OuoPDlFzkBGgWdbVv5k+6LukCjU/Ds1I02Qrbc1UppSUPyYZW0lF+6QtywIvpcqOsUSKbiKWcfK6bLFLYyLHykx2Va6LsvsbuMC+M8f4nxdPoqGIKt1+ba0ZdbZS1sxmvoEhPIa79IqRW6gGnGRPzuycTlW3tuyR5WhG0+mgSivn+8tL+RsVurbk2qWy08FZdkJ5lTgPLKFHOb6W01itnZeuS81IJXJTQVOaSoRl9Lx4K5cYBGK3WGFKLNTmkZrkdvUKJzE+0k353hTGIqy/OInHZ95yYQtSwtZuSpXeJ5+3mYj+FfGbPISGseVojEri4LbSaW7f1AcrqV8TZQVY5R2jY3Cdd2sPzUhX0tpcnpTKhSVrbLbdxZF850JJtbXfb2i+cpxViRM2ubFWeU+r1lJBtv8ADxseYuDcGJMtjXEsqyqXaqZDK0ONKTsW+0hasywezxOph3woe4ABP+YVB3cjCcpNdlZlx59l5tUsFl1By9gIvnuL30trpEX5dAN+t529OxlR8YpmcdYlQl0fKmzS63slksNkFBtdHd3HKNN3ZGmkDpQm91ukfGElpRpmCQV87QQ126OFYiYSS0tsJSPXU5r8YrV4mSia2slJqdUPXW5p8IFy02pRJAEONSaCkrQ6oeUcyJo5JPj6j7yMF4tcfYyuS6WwtPayk3iuZr8vLDZS7KgVG5UpZJilYbSlxSVncNIZcfabdKNiFWG+8IyBjBlAXGvqnDV9yiBeIZp67QSQeYJ3RFcqFikqmNmb6hRitQ8EhKktJTcXsFXh9x2SeCC7KuLIHasg2iUNa0WCHM0rnZnqyaql0HK5MFpWvYeUE+6GFTLTiznyrvwC7GOES8i+yHUtJvvspRBh1iTlVN7dtGm7VV47Km3TmbIpF0AoKbkpWCU+YywW4Cw2cZSlUWKhMyEvIISt1bDCns972sgEXvY+OmkCB6xLtbTRCEfVHsidQsX1qmSz5lJhLRUtlZc9cKaXnay+RhhNgAkstIqeGsY0GXQmiVTENWTLoCXW+oKQGEnRPfv9FW69ssQcRUTHsrMz0u6zPvS8n35qXQVN5bnW4Tfhfy3xRzPSxiqYdabbl6dLstObZLUtKhtOYJdFgkKA12zh4amHpXpOxEy7MOGSo65iYQtKlKlSFhTiMjiwoG4UtIAVawNhpCCokbtomGNjtwrhHR1VX6O/XK7WHJFCCdupyVmFqbtl75CCU3vod3jDMx0e1FllxXW9ssJ9Cy3IzRW6raOIyfNdlXo72URv8IepHSjNsV1qrVOjyc842t1wJl+wPSNbNaON21WSohVySL5r6xxK9J9fcZaZX1WYDRdsH5fNZS1LU6e9ftB1aD9W1rEQjnuPiCJZADzQfMS8xKzvU5yQmZV5gqK2nUnOknnci0KLzEVacrtVeq82iWaU8lKC0wgpSA2kJSNSeCQPOFDeIn/D+ax8f8WftfjHLnzqPKFCg9iGT6O7Hqu7ChRLF4Fyl0rtTSs2volb/bEJzRLdtO9/iMKFEEy5SJf5uOQBfcPW+4woUdD4ly7me6PZD7XqfZ/OFCh83JOSUBs1aCHZD/hlQoUDBNUT9qs/3cPcIUKFXKXTicitTvjmpKVlTqe9zhQo5crOTA6onT1IiSfzivL8IUKOXLpnUO35w+lIzJ0G7lChQhXKahllR7TTZ80iJAA5CFCjlykyoGVWg3iEvvnyhQoRWIUukNtrQjOhKrTDVri/rQoUKAn+JOC//9k=</binary>
</FictionBook>