By�o cicho i spokojnie.

Dobieg� ko�ca ciep�y dzie�, zreszt� wszystkie by�y tu upalne. Wieczorem jednak lekka bryza wiej�ca nad wod� ch�odzi�a nieco powietrze. Kerrick zerka� na s�o�ce, ocieraj�c pot z twarzy. Tak daleko na po�udniu �atwo zapomina�o si� o zmianach p�r roku. S�o�ce jak zawsze zapada�o za jezioro, �l�c ostatnie blaski na nieruchome wody i czerwone niebo. Ryba musn�a powierzchni� jeziora i we wszystkie strony rozesz�y si� barwne fale. Zawsze tak by�o, nieodmiennie. Zdarza�y si� czasem chmury czy deszcze, ale nigdy nie bywa�o naprawd� zimno, nie czu�o si� tu powolnych przemian p�r roku. Zim� pozna� mo�na by�o po opadach i mg�ach. Nocami ch�odnia�o powietrze. Nigdy jednak wiosenna trawa nie obleka�a si� �wie�� zieleni�, a li�cie jesieni� nie rudzia�y.

Zim� nigdy nie le�a�y �niegi. Za niekt�rymi rzeczami Kerrick wcale nie t�skni�. Przy wilgotnej pogodzie bola�y go odmro�one palce. Wola� upa�y ni� �nieg. Wysoki wyprostowany m�czyzna zerka� na znikaj�ce s�o�ce. D�ugie jasne w�osy, przewi�zane na czole cienkim rzemykiem, si�ga�y mu do ramion. W k�cikach oczu pojawi�y si� ju� zmarszczki; wida� te� by�o na opalonej sk�rze blade blizny po starych ranach. Zwr�ci� wzrok na wi�ksze fale, wywo�ane przez jaki� ciemny kszta�t poruszaj�cy si� w wodzie, tu� przy brzegu. Do jego uszu dobieg�o znajome prychanie. O zmroku �awice hardalt�w podp�ywa�y do brzegu, a Imehei nabiera� wprawy w �owieniu ich sieci�. St�kaj�c i dysz�c wychodzi� teraz z wody z obfit� zdobycz�. Zachodz�ce s�o�ce odbija�o si� czerwieni� od muszel hardalt�w, ich macki zwisa�y bezw�adnie. Imehei zrzuci� je przed sza�asem, w kt�rym spa�y samce Yilanè, i zawo�a� mocnym, zdecydowanym g�osem. Nadaske wyszed� na dw�r i zagl�daj�c do sieci, pochwali� po��w. W sammadzie Kerricka panowa� spok�j�� ale te� czu�o si� pewien dystans. Yilanè trzymali si� swojej strony trawiastej polany. Tanu swojej. Tylko Kerrick i Arnwheet czuli si� wsz�dzie u siebie.

Na t� my�l Kerrick skrzywi� si� i pogrzeba� palcami w brodzie, si�gaj�c do metalowego pier�cienia otaczaj�cego mu szyj�. Wiedzia�, �e Armun nie pochwala wizyt Arnwheeta u Yilanè. Dla niej samce by�y po prostu murgu, stworzeniami, kt�re nale�y zabija� i zapomina�, a nie odwiedza�; niew�a�ciwym towarzystwem dla ich syna. By�a jednak na tyle m�dra, by o tym nie m�wi�. W sammadzie przynajmniej pozornie panowa� spok�j. Wysz�a w�a�nie z namiotu schowanego pod drzewami, ujrza�a Kerricka siedz�cego na brzegu i podesz�a do niego.

��Nie powiniene� wychodzi� na otwart� przestrze� powiedzia�a.�� Czy nie powtarzasz ci�gle, �eby�my nie zapominali o ptakach szukaj�cych w dzie�, a sowach w nocy?

��Powtarzam, ale chyba ju� nie musimy si� ich ba�. Min�y dwa lata, odk�d przyby�em tu z Ortnarem i tymi dwoma. Ani razu nic nas nie zaniepokoi�o. Lanefenuu pos�ucha�a mnie i zako�czy�a wojn�. Obieca�a to i dotrzyma�a s�owa. Murgu nie mog� k�ama�. Napastniczki wr�ci�y do miasta, nigdy go odt�d nie opu�ci�y.

��Musz� jednak wyprawia� si� na polowania.

��Jeste�my od nich daleko i stale si� pilnujemy.

��Niebezpiecze�stwo nie min�o.

Wsta� i obj�� j�, wdychaj�c s�odki zapach jej w�os�w. Stara� si� nie przyciska� jej zbyt mocno, ze wzgl�du na okr�g�y brzuch.

��Trudno by ci by�o teraz w�drowa栗 powiedzia�.�� Po narodzinach dziecka wyrusz� z Harlem na pomoc. Dor�s� na tyle, by zosta� �owc�. Ortnar dobrze go wyuczy�. Nie jest ju� dzieckiem, to jego szesnaste lato. Ma dobr� w��czni�. Przeszukamy p�noc. Wiem od Ortnara, �e s� tam inne jeziora.

��Nie chc� tu zosta�. P�jd� z tob�.

��Porozmawiamy o tym p�niej.

��Ju� postanowili�my. Chcia�abym p�j�� nad inne jeziora. Czy wtedy zostawimy tu murgu?

Kerrick nie odpowiedzia�, lecz ci�gle j� obejmuj�c skierowa� si� do namiotu. Dziecko powinno si� nied�ugo pojawia�, mo�e nawet si� sp�nia�o, wiedzia� te�, cho� si� nie skar�y�a, �e musi odczuwa� b�le. To nieodpowiednia pora na rozmowy o samcach Yilanè. Po�y namiotu by�y podwini�te, jak zwykle w bardzo ciep�e dni, i widzia� Arnwheeta �pi�cego w sk�rach. Mia� ju� sze�� lat i wyrasta� na silnego, szcz�liwego ch�opca. Du�o starsza Darras le�a�a, przygl�daj�c si� im w milczeniu. Zachowywa�a si� zawsze bardzo spokojnie i nie odzywa�a si� nie pytana. Je�li nawet wspomina�a swych zmar�ych rodzic�w, to nigdy o nich nie m�wi�a. Uwa�ali j� teraz za swoj� c�rk�.

Noc by�a tak cicha, �e szepty z namiot�w �owc�w rozchodzi�y si� daleko. Ku swemu zadowoleniu Kerrick us�ysza� �miech jednego z nich. Kulawy Ortnar mia� tu swe miejsce pomimo kalectwa. Dop�ki mia� czego uczy� obu ch�opc�w, nie wspomina� ju� o p�j�ciu do lasu i zostaniu tam.

W oddali zawo�a� jaki� nocny ptak, pojedynczy krzyk podkre�laj�cy cisz�. W sammadzie by�o spokojnie, syto i rodzinnie. Kerrickowi to wystarczy�o. U�miechn�� si� w mroku. Us�ysza� szept Armun.

��Chcia�abym, �eby dziecko ju� si� urodzi�o. To ju� tyle trwa.

��Nie martw si�. Wszystko b�dzie dobrze.

��Nie! Nie powiniene� tak m�wi栗 wspominanie rzeczy, kt�re si� jeszcze nie zdarzy�y, przynosi nieszcz�cie. Tak m�wi�a moja matka. Cho� rzeka niesie jasne wody, to jednak zawsze sp�ywa jej nurtem co� mrocznego ku tobie.

��Odpocznij teraz�� powiedzia�, si�gaj�c w ciemno�ci do jej twarzy i k�ad�c �agodnie palec na rozszczepionej wardze. Co� wymrucza�a, lecz w�a�nie zasypia� i nie zrozumia� jej s��w.

Kerrick obudzi� si� szarym, mglistym �witem. Gorej�cy blask letniego s�o�ca wkr�tce rozproszy opary.

Armun westchn�a przez sen, gdy �agodnie wysuwa� r�k� spod jej g�owy. Wsta�, ziewn�� i cichutko wyszed� z namiotu. Arnwheet musia� wy�lizgn�� si� jeszcze wcze�niej, bo w�a�nie wraca� znad jeziora, �uj�c t�usty kawa�ek surowej ryby.

��Nadaske i Imehei wybior� si� dzi� daleko-wok�-jeziora�� powiedzia�.�� Do miejsca, gdzie ryby �yj�-rosn�-roj� si� obficie.

Potrz�sn�� przy tym rybami, bo wobec braku ogona nie m�g� w�a�ciwie wyrazi� kontrolera wielo�ci. Zawsze wracaj�c od samc�w, rozmawia� z Kerrickiem w yilanè. Gdy przez ponad p� roku �y� bez ojca i matki, nauczy� si� dobrze nim m�wi�. Nim Kerrick odpowiedzia�, zerkn�� na namiot. Przy Armun rozmawiali wy��cznie w marbaku.

��Dobre �wiczenie-marsz dla samczych-t�ustych Yilanè. Aie m�ode ustuzou zapoluje dzi� ze mn� w lesie.

��Tak, tak!�� Arnwheet zacz�� klaska� i przeszed� na marbak.�� Harl te�?

��I Ortnar. Znale�li drzewo, w kt�rym kryj� si� bansemnille, i potrzebuj� pomocy, by je wykurzy�. Le� po swoj� w��czni�. Ortnar chcia�, by�my wyruszyli, p�ki jest ch�odno.

Armun us�ysza�a ich rozmow� i wysz�a z namiotu.

��Czy to b�dzie d�ugie polowanie?�� spyta�a zmartwiona, nie�wiadomie k�ad�c r�ce na okr�g�ym brzuchu. Zaprzeczy� ruchem g�owy.

��To bardzo blisko st�d. Nie zostawi� ci� samej przed urodzeniem si� dziecka, nie d�u�ej ni� na chwil�. Nie b�j si�. Pokr�ci�a g�ow� i usiad�a ci�ko.

��Wracaj szybko. Darras zostanie ze mn��� doda�a, gdy dziewczyna do��czy�a do nich w milczeniu.�� To mo�e by� dzisiaj.

��Nie musz� i��

��Jest jeszcze troch� czasu.

��Wieczorem zjemy bansemnille. Upieczone w glinie na w�glach.

��Z wielk� ch�ci�.

Nim wyruszyli, Kerrick poszed� wzd�u� jeziora do poros�ego bluszczem sza�asu, wyhodowanego przez samc�w nad samym brzegiem. Jeden z nich wyszed� i Kerrick przywita� go po imieniu.

��Imehei.

Kerrick u�miechn�� si� w duchu, gdy pomy�la� o znaczeniu tego imienia�� mi�kki-w-dotyku. Zupe�nie nie pasowa�o ono do tego kr�pego, ponurego Yilanè, kt�ry teraz ustawi� r�ce w pe�nym szacunku ge�cie przywitania. Przygl�da� si� Kerrickowi okr�g�ymi, pozbawionymi wyrazu oczyma. Rozchyli� jednak z zadowoleniem wielkie szcz�ki, ukazuj�c rz�d bia�ych, spiczastych z�b�w.

��Zjedz z nami-b�d� z nami�� powiedzia� Imehei.

��Ju� jad�em, dzi�kuj� z �alem. Arnwheet powiedzia�, �e dzi� badacie �wiat?

��Dla ma�ego mokrego-prosto-z-morza nasza kr�tka wycieczka wydaje si� wielk� przygod�-wypraw�. Dalej wzd�u� brzegu jest miejsce, gdzie troch� g��boko-�r�d�a �wie�ej wody. Pe�no tam du�ych ryb. Chcemy �apa�-je��. Czy ma�y-mi�kki p�jdzie z nami?

��Nie dzisiaj. W lesie znale�li�my bansemnille i chcemy na nie zapolowa�.

��Brak wiedzy o stworzeniu, nazwa nieznana.

��Ma�e, futrzaste, d�ugie ogony, torby; smaczne.

��Prosz� rozwa�y� zostawienie cz�ci! Przyniesiemy w zamian �adn� ryb�.

��Oby wasza sie� si� wype�ni�a, haczyki wbi�y g��boko.

Nadaske, kt�ry w�a�nie wyszed�, us�ysza� to i wyrazi� wdzi�czno��. Kerrick patrzy�, jak zarzucali na ramiona zwini�te sieci, umieszczali na nich hèsotsany i wchodzili do wody, by pop�yn�� lekko wzd�u� poro�ni�tego trzcin� brzegu. Przebyli d�ug� drog� od �ycia pod nadzorem w hanalè, w mie�cie. Byli teraz silni i samodzielni. Za Kerrickiem rozleg� si� ostry krzyk, gdy si� odwr�ci�, ujrza� wo�aj�cego go i przyzywaj�cego gestami Arnwheeta.

��Jeste�my tutaj, atta.

Kerrick podszed� bli�ej i zobaczy� stoj�cego w cieniu Ortnara. Jak zawsze opiera� si� na trzymanej pod lew� pach� drewnianej kuli. Choroba nie zabi�a go, lecz nigdy nie odzyska� pe�ni si� w lewej stronie cia�a. Pow��czy� nog�, a r�ce mia�y tylko tyle si�y, by trzyma� drewnian� podpor�. M�g� si� tak z trudem posuwa�, powoli, lecz stale. Cho� nigdy si� nie skar�y�, musia� cierpie栗 pod oczyma zrobi�y mu si� g��bokie zmarszczki, nigdy te� si� nie u�miecha�. Pozosta�a mu jednak si�a w prawym ramieniu i w��czni� w�ada� nim z dawn� moc�. Skin�� ni� Kerrickowi w milcz�cym powitaniu.

��Czy �owy si� udadz�?�� spyta� Kerrick.

��Tak�� b�dzie uczta. Jest ich tam wiele, ale musimy upolowa� najt�ustsz�, �yj�c� w drzewie. Obserwowa�em je.

��Wska� nam drog�.

Obaj ch�opcy opr�cz w��czni wzi�li kije, lecz Kerrick zabra� tylko hèsotsan. Id�c na ko�cu, czu� w d�oniach drgania ch�odnej �ywej broni. Wypluwane przez ni� strza�ki nios�y natychmiastow� �mier� dla ka�dego stworzenia, nawet najwi�kszego. Bez tego or�a Yilanè, nazywanego przez Tanu �miercio-kijami, nie zdo�aliby prze�y� w lesie. W��cznie i strza�y nie by�y w stanie zabi� wyst�puj�cych w nim wielkich murgu. Mog�a to uczyni� jedynie trucizna Yilanè. Zosta�y im tylko trzy hèsotsany, jeden zgin��, utopiony przypadkowo. Nie mogli zapewni� sobie nowych. Co si� stanie, gdy utrac� pozosta�e? Za wcze�nie, by si� tym martwi�, na razie �yj�. Kerrick odsun�� od siebie ponur� my�l. Lepiej cieszy� si� na polowanie i piek�ce si� w ognisku smaczne mi�so.

Szli w milczeniu le�n� �cie�k��� jeszcze ciszej, gdy Ortnar dotkn�� ustami drzewca w��czni. Pod drzewami, gdzie nie dociera� wiatr, by�o gor�co; ociekali potem. Ortnar wskaza� na drzewo z wielk� dziupl�, zwie�czone grubymi konarami.

��Tam�� szepn���� wida� otw�r nory.�� P�katy kszta�t przemkn�� pod ga��ziami, a Arnwheet chichota� z podniecenia, nim nie uciszy� go ostry gest Ortnara.

Nie�atwo jednak by�o upolowa� kt�re� z tych stworze�. P�dzi�y szybko po konarach i znika�y w�r�d li�ci, czepiaj�c si� zr�cznie pazurami i ruchliwymi ogonami. Wystrzelone strza�y chybi�y. Ortnar ostro oceni� ich celno��. Kerrick sta� z boku, zerkaj�c czasem na polowanie, lecz bardziej zwa�aj�c na okoliczn� puszcz� i niebezpiecze�stwa mog�ce si� w niej kry�.

Wreszcie obaj ch�opcy wspi�li si� na drzewo i zacz�li �ukami wali� w pie�. Gdy po konarze ruszy�a ciemna posta�, gro�na w��cznia Ortnara szybko j� ubi�a. Przebita bansemnilla skrzekn�a kr�tko i spad�a w krzewy, sk�d wyci�gn�li j� krzycz�cy rado�nie ch�opcy. Kerrick podziwia� t�usto�� martwego cia�a, a Ortnar mrucza� o niepotrzebnym ha�asie. Do obozu nad jeziorem wracali g�siego, ch�opcy nie�li zwierzyn� przywi�zan� do kija.

Gdy wynurzali si� spo�r�d drzew, Ortnar w nag�ym ostrze�eniu pchn�� w��czni� w niebo. Stan�li jak wryci. Przez szum li�ci nad g�owami dobieg� ich st�umiony krzyk.

��Armun!�� krzykn�� Kerrick, ruszaj�c biegiem. Wzywana wysz�a z namiotu, trzymaj�c w��czni� w jednej r�ce, a drug� otaczaj�c obronnym ruchem �kaj�c� dziewczyn�.

��Co si� sta�o?

��Ten stw�r, marag, przyszed� tu, krzycz�c i machaj�c r�koma, zaatakowa� nas. Broni�am si� w��czni�. Odp�dzi�am go.

��Marag? Gdzie poszed�?

��Ach ty!�� krzykn�a, gniew zmieni� jej twarz w mask�.�� Nad wod�. Te stwory, kt�rym pozwalasz przebywa� w pobli�u, zabij� nas wszystkich�

��Uspok�j si�. Samce s� niegro�ne. Co� si� sta�o. Zosta� tutaj.

Gdy Kerrick bieg� po trawie do brzegu, Nadaske wyszed� z kryj�wki, otulaj�c si� ramionami, dr��c i dygoc�c. Na wargach mia� pian�, z ust wystawa� mu koniuszek j�zyka.

��Co si� sta�o?�� zawo�a� Kerrick, a nie otrzymuj�c odpowiedzi, chwyci� Yilanè za grube, twarde r�ce i potrz�sn��.�� Gdzie jest Imehei? Imehei. Powiedz.

Kerrick poczu�, jak cia�em Nadaske wstrz�sn�� dreszcz po us�yszeniu tego imienia. Przezroczysta b�ona unios�a si�, a czerwone oko spojrza�o na Kerricka.

��Martwy, gorzej, nieznany-kres �ycia�

Wymawia� te s�owa niewyra�nie, porusza� si� opornie i powoli. Jego pier� p�on�a czerwieni�, skr�ca� si� w m�ce. Min�o sporo czasu, nim Kerrick zdo�a� zrozumie�, co si� sta�o. Dopiero wtedy pozwoli� oszo�omionemu Yilanè osun�� si� na traw�, a sam wr�ci� do pozosta�ych.

��Imehei chyba nie �yje, nie jestem pewny.

��Zabili si� nawzajem, a potem napadli na mnie!�� wrzasn�a Armun.�� Zabij go teraz, sko�cz z tym!

Kerrick stara� si� zapanowa� nad sob�, wiedzia�, �e zachowywa�a si� tak nie bez powodu. Odda� bro� Harlowi i obj�� Armun ramionami.

��Nic podobnego. Chcia� ci tylko co� powiedzie�, zapyta�, gdzie jeste�my. Byli po drugiej stronie jeziora i �owili ryby, gdy na nich napadni�to.

��Murgu?�� zapyta� Ortnar.

��Tak, murgu�� odpar� Kerrick g�osem zimnym jak �mier�.�� Ich rodzaj murgu. Yilanè, samice. �owczynie.

��Znalaz�y nas?

��Nie wiem�� �agodnie odsun�� od siebie Armun, ujrza� strach w jej oczach.�� Chcia� tylko z tob� porozmawia�. Jego przyjaciel zosta� schwytany, mo�e zabity. Sam zdo�a� uciec i nie wie, co sta�o si� dalej.

��Musimy si� dowiedzie�, co tamte robi� nad jeziorem, co wiedz� o nas�� powiedzia� Ortnar, potrz�saj�c w��czni� w bezsilnym gniewie.�� Zabi� je.�� Powl�k� si� do jeziora, potkn�� i o ma�o co nie upad�.

��Zosta� i pilnuj�� nakaza� Kerrick.�� Zostawiam sammad pod twoj� opiek�. P�jd� z Nadaske i zobacz�, co si� sta�o. B�dziemy bardzo ostro�ni. Pami�tajcie, �e �owczynie widzia�y tylko Yilanè, nie mog� o nas wiedzie�.

�Chyba ze Imehei nadal �yje, bo wtedy o nas powie��� pomy�la�, nie wypowiadaj�c swych obaw g�o�no.

��Ju� wyruszamy�� zawaha� si� chwil�, potem wzi�� drugi hèsotsan. Ortnar patrzy� na to ponuro.

���miercio-kije s� nasze, potrzebujemy ich, by prze�y�.

��Przynios� je z powrotem.

Zm�czony, milcz�cy Nadaske siedzia� na ogonie i poruszy� si� dopiero wtedy, gdy Kerrick podszed� bli�ej.

��Straci�em ca�e opanowanie�� powiedzia� z ostrymi ruchami samoponi�enia.�� By�em g�upi jak fargi na brzegu. Rzuci�em nawet hèsotsan, zosta� tam. To przez ich g�osy, us�ysza�em, jak m�wi�y o z�apaniu Imehei. Opu�ci� mnie rozum. Uciek�em. Powinienem by� tam zosta�.

��Post�pi�e� s�usznie. Chod� tutaj. We� bro�. Nie zostaw jej tym razem.�� Wyci�gn�� hèsotsan, a Nadaske wzi�� go bez podzi�kowania, umieszczaj�c przy tym kciuk zbyt blisko pyska stworzenia. Ledwo zauwa�y�, gdy ugryz�o go ostrymi z�bkami. Dopiero wtedy powoli odsun�� palec i spojrza� na kropelki krwi.

��Mam ju� bro� powiedzia� i ci�ko wsta�.�� Mamy bro�, mo�emy i��.

��Nie umiem tak p�ywa� jak ty.

��Nie musisz. Jest �cie�ka wzd�u� brzegu. Wr�ci�em ni�. Ruszy� zdecydowanie naprz�d, a Kerrick szed� tu� za nim.

Szli d�ugo w s�o�cu po�udnia. Cz�sto stawali i Nadaske dla och�ody wchodzi� do jeziora. W tym czasie Kerrick chroni� si� w cieniu drzew. S�o�ce by�o w po�owie swej drogi, gdy Nadaske zasygnalizowa� czujno��-milczenie i wskaza� r�k�.

��To tam, za tymi wysokimi trzcinami. I��-wod�-milcz�co-skrycie.

Poprowadzi�, brn�c w bagnie po kolana i rozchylaj�c przy tym trzciny, tak cicho i ostro�nie, aby nie mo�na by�o ich dostrzec. Kerrick trzyma� si� tu� za nim, id�c r�wnie cicho przez ciemn� wod�. Trzciny przerzedzi�y si�, ruszyli wolniej, wypatruj�c, co jest za nimi. Pomimo konieczno�ci zachowania milczenia z g��bi gard�a Nadaske wydar� si� st�umiony j�k.

Dopiero po d�u�szej chwili Kerrick zdo�a� zrozumie�, co si� dzieje. Tu� przed nimi siedzia�a Yilanè, odwr�cona do nich plecami, zaciskaj�c d�onie na hèsotsanie. Wok� le�a�y pakunki i dwa inne okazy broni. Dalej t�oczy�a si� nieruchoma, wpatruj�ca si� w ni� grupa Yilanè. Dwie z nich trzyma�y jedn� w dziwnym u�cisku. Po chwili Kerrick zrozumia� wszystko.

Na ziemi le�a� rozci�gni�ty Imehei. Siedzia�a na nim samica, przytrzymuj�c go wyci�gni�tymi, nieruchomymi r�koma. Inna, r�wnie nieporuszona, tkwi�a na g�rnej po�owie cia�a Imehei. Samiec poruszy� si� lekko i j�kn��. Obie samice pozostawa�y nieruchome, jakby wykute z kamienia.

Przed oczami Kerricka pojawi�y si� natr�tne wspomnienia, zas�aniaj�c widzian� przez niego scen�. Vaintè trzyma�a go tak, gdy by� ch�opcem, przyciska�a do ziemi, bior�c si��. B�l i przyjemno��, wtedy by�o to dla niego czym� nowym, strasznym i dziwnym.

Teraz ju� nie. W ramionach Armun przekona� si�, �e taki u�cisk mo�e dawa� ciep�o i szcz�cie. Zapomnienie.

Widok spl�tanych cia� przypomnia� mu wyra�nie dawne prze�ycia. Opanowa�a go nienawi��. Przedar� si� przez trzciny, brn�c g�o�no przez p�ytk� wod�. Nadaske krzykn�� ostrzegawczo, gdy wartowniczka, us�yszawszy go, wsta�a i unios�a hèsotsan.

Upad�a, gdy bro� Kerricka wypu�ci�a strza�k� �mierci. Przeskoczy� jej cia�o, s�ysz�c za sob� kroki Nadaske, i pobieg� ku srogiej, milcz�cej parze.

Samice nie poruszy�y si�, jakby niczego nie dostrzeg�y. Inaczej Imehei. Dysza� ci�ko pod podw�jnym ci�arem, wierci� si� i patrzy� z bole�ci� na Kerricka. Chcia� co� powiedzie�, ale nie m�g�.

To Nadaske zabi� samice. Strzeli� raz, potem drugi i podbieg�, by pchn�� padaj�ce cia�a. Zwali�y si� ci�ko na ziemi�, ju� martwe.

Po �mierci i upadku mi�nie si� rozlu�ni�y, uwalniaj�c Imehei. Wci�gn�� najpierw jeden, potem drugi cz�onek i zamkn�� s�czek. By� jednak zbyt wyczerpany, aby si� ruszy�. Kerrick nie mia� poj�cia, co teraz robi�.

Nadaske wiedzia�. �mier� od milcz�cej strza�ki by�a dla niego zbyt �agodn� kar�. Samice nie mog�y teraz czu� jego ataku, ale on m�g� wy�adowa� na nich sw� nienawi��. Upad� na pierwsz�, szarpa� jej gard�o z�bami, a� je rozerwa�, potem zrobi� to samo z drug�. Wytrysn�a krew. Dopiero wtedy Nadaske powl�k� si� do jeziora, wsadzi� g�ow� pod wod� i umy� si� w czystej wodzie.

Gdy wr�ci�, Imehei siedzia� os�ab�y, bez s�owa. Nadaske usiad� powoli przy nim i podtrzyma� jego cia�o, tak�e milcz�c.

Sta�o si� co� strasznego.

��Dobra noga. Pi�kna noga. Nowa noga�� m�wi�a powoli Ambalasei, zmieniaj�c barwy wn�trza d�oni w prostym j�zyku Sorogetso.

Ichikchee le�a�a przed ni� ca�a dr��ca na g�stej trawie, otwieraj�c szeroko oczy w strachu przed nieznanym. Spojrza�a na sw� stop� i szybko odwr�ci�a wzrok. Pokrywaj�ca j� r�owa sk�ra r�ni�a si� tak bardzo od zieleni reszty nogi. Strasznie j� to martwi�o. W pr�bie pociechy Ambalasei pochyli�a si� i lekko dotkn�a kostki Ichikchee, ale tamta tylko bardziej zadr�a�a.

��To proste stworzenie�� powiedzia�a Ambalasei, daj�c znak stoj�cej z boku swej pomocnicy Setèssei.�� R�wnie proste co ich j�zyk. Daj jej co� do zjedzenia, to zawsze uspokaja. Dobrze, patrz z jakim zadowoleniem je. Idziemy st�d�� ty te�.

Sorogetso przywykli do widoku Ambalasei, oczywi�cie, nie by� to przypadek. Mia�a cierpliwo�� prawdziwej uczonej, przeto nie przyspiesza�a na si�� kontakt�w z tymi dzikimi stworzeniami. Nadal czu�y si� niepewnie w obecno�ci wi�kszych Yilanè, dlatego zawsze si� pilnowa�a, by przy wydawaniu polece� czy zadawaniu pyta� nie wykonywa� zbyt gwa�townych ruch�w. Enge dobrze wykona�a swe zadanie nauczenia si� ich j�zyka i przekaza�a t� umiej�tno�� Ambalasei, a ta opanowa�a j� doskonale. Zna�a nawet wi�cej s��w ni� Enge, bo t� poch�ania�y sprawy miasta. Chore czy ranne Sorogetso szuka�y teraz pomocy u Ambalasei. Zawsze wtedy przybywa�a, pyta�a jedynie o objawy choroby, czasem dodatkowo o par� spraw, na poz�r ma�o wa�nych. Jej wiedza ros�a.

��S� zupe�nie pozbawione nauki, patrz na nie, Setèssei, i dziw si�. By� mo�e spogl�damy poprzez czas na naszych przodk�w, na ich �ycie tu� po p�kni�ciu jaja czasu. Broni� si� trzymanymi przed sob� truj�cymi paj�kami, jak my kiedy� krabami i homarami. A tam, widzisz, jak sk�adaj� wi�zki trzcin? Zwi�zane maj� znakomite w�a�ciwo�ci izoluj�ce, stanowi� tak�e schronienie dla owad�w. Z jak�� uwag� wznosz� z nich �ciany domk�w, pokrywaj� je dla ochrony przed deszczem. Tak przywyk�y�my do rosn�cych na zawo�anie sypial�, i� zapomnia�y�my, �e kiedy� �y�y�my tak samo.

��Wol� wygodne miasta, nie lubi� spa� na go�ej ziemi.

��Oczywi�cie. Zapomnij jednak o wygodach i my�l jak uczona. Obserwuj, rozwa�aj i ucz si�. Nie maj� wodo-owoc�w, wi�c zn�w musia�y pom�c sobie pomys�em. Czerpi� wod� z rzeki wydr��onymi tykwami. A podczas mojej poprzedniej wizyty, gdy przysz�am tu sama, odkry�am co� jeszcze wa�niejszego.

��Wielkie przeprosimy za �wczesn� nieobecno��-konieczno�� leczenia grzybami zarazy ro�lin.

��Przeprosiny niepotrzebne; sama zarz�dzi�am to leczenie. Teraz t�dy�

��Z powrotem, nie wchod� tutaj!�� krzykn�� na nie Eeasassiwi, wyskakuj�c z kryj�wki w krzakach. Jego d�onie p�on�y czerwieni�. Setèssei stan�a i cofn�a si�. Ambalasei r�wnie� si� zatrzyma�a, lecz pozosta�a na miejscu.

��Jeste� Eeasassiwi. Ja jestem Ambalasei. Troch� pom�wimy.

��Do ty�u!

��Dlaczego? Wyt�umaczysz to? Eeasassiwi jest silny-samiec, nie boi si� s�abej-samicy.

Eeasassiwi da� znak przeczenia, patrz�c uwa�nie na Ambalasei. Nadal przejawia� niech��, lecz barwa d�oni znikn�a.

��To dobre jedzenie�� powiedzia�a Ambalasei, przywo�uj�c Setèssei z naczyniem.�� Spr�buj. Ambalasei ma mn�stwo jedzenia. My�lisz, �e zabior� wasze? To w jamie?

Eeasassiwi zawaha� si�, potem przyj�� podarunek i mrucz�c co� do siebie, zacz�� �u� kawa�ek w�gorza, jednocze�nie przygl�daj�c si� obcym uwa�nie. Zaprotestowa� gestem, lecz nie zrobi� �adnego gro��cego ruchu, gdy Ambalasei zerwa�a pomara�czowej barwy owoc z drzewa rosn�cego mu nad g�ow�.

Gdy znikn�y mu z oczu, Ambalasei stan�a i wr�czy�a owoc swej pomocnicy.�� Znasz go?

Setèssei spojrza�a na owoc, potem rozerwa�a go i skosztowa�a mi��szu. Wyplu�a go zaraz i potwierdzi�a:

��Taki sam da�a� mi do zbadania.

��Tak. I co znalaz�a�?

��Glukoz�, sacharoz�

��Tak, oczywi�cie�� przerwa�a jej Ambalasei.�� Jak w ka�dym owocu. Ale czy znalaz�a� co� niespodziewanego?

��Prosty enzym bardzo bliski kolagenazie.

��Dobrze. A jaki wyci�gn�a� st�d wniosek?

���aden. Poprzesta�am na analizie.

���pi�ca-w-dzie�-m�zg-stwardnia�y-w-kamie�! Czy ja jedna na ca�ym �wiecie potrafi� my�le�? Gdybym ci powiedzia�a, �e w jamie ziemnej pod drzewem znalaz�am mi�so, �wie�e cia�o upolowanego aligatora, co by� o tym s�dzi�a?

Setèssei stan�a z otwartymi ustami, wstrz��ni�ta sw� my�l�.

��Ale�, wielka Ambalasei, to odkrycie o nies�ychanym znaczeniu. Enzym rozpuszcza tkanki ��czne mi�ni, zostawiaj�c gotowe do zjedzenia mi�so. Tak samo, jak to si� dzieje w naszych kadziach z enzymami. To znaczy, �e by� mo�e obserwujemy�

��W�a�nie. Pierwszy krok poza og�upiaj�ce pos�ugiwanie si� narz�dziami mechanicznymi, pocz�tki opanowywania proces�w chemicznych i biologicznych. Pierwszy krok na drodze prowadz�cej do prawdziwej wiedzy Yilanè. Rozumiesz teraz, dlaczego zakaza�am wpuszcza� Sorogetso do miasta, by mogli pozosta� przy swych starych zwyczajach?

��Zrozumienie-z-wielkim podziwem. Twe badania tu s� wiedzy-rozszerzenie, warto��-niewiarygodna.

��Oczywi�cie. Przynajmniej troch� doceniasz me wielkie osi�gni�cia.�� Ambalasei oparta dot�d wygodnie na ogonie wyprostowa�a si� z j�kiem.

��Rado�ci intelektualne przyt�umione przez wiek cia�a�� wieczn� wilgo�.�� K�apn�a w z�o�ci z�bami i skin�a na Setèssei. Asystentka wyci�gn�a przed siebie stworzenie przytrzymuj�ce. Mrucz�ca co� do siebie Ambalasei szpera�a w jego wn�trzu. Przewiduj�c jej pragnienie, Setèssei r�wnie� si�gn�a do �rodka i wyj�a ma�y koszyk.

��Zab�jca b�lu�� oznajmi�a.

Ambalasei wyrwa�a go gniewnie�� czy jej potrzeby sta�y si� tak oczywiste?�� uchyli�a wieczko i wyj�a ma�ego w�a, trzymaj�c go za ogon. Porusza� si� niespokojnie, gdy chwyci�a go tu� za g�ow�,�� zmusi�a do rozwarcia szcz�k, a nast�pnie wbi�a sobie w �y�� jego pojedynczy kie�. Zmieniony jad przyni�s� natychmiastow� ulg�. Uczona zn�w rozsiad�a si� wygodnie na ogonie i westchn�a.

��Ambalasei nic dzisiaj nie jad�a�� powiedzia�a Setèssei, chowaj�c w�a do koszyka i si�gaj�c w g��b pojemnika.�� Mam tu przygotowanego w�gorza, prosto z kadzi.

Ambalasei wpatrywa�a si� nieprzyst�pnie w dal, ale rzuci�a jednym okiem na galaretowate mi�so odwijane przez pomocnic�. To prawda, nic jeszcze nie jad�a. �u�a powoli, pozwalaj�c sokom sp�ywa� do gard�a. Si�gn�a po drugi kawa�ek.

��Jak ro�nie miasto?�� zapyta�a, troch� niewyra�nie ze wzgl�du na pe�ne usta. Dzi�ki d�ugiej znajomo�ci Setèssei dobrze jednak rozumia�a star� uczon�.

��Sady wodo-owoc�w potrzebuj� u�y�nienia. To wszystko, reszta ro�nie dobrze.

��A mieszkanki tego miasta, te� dobrze rosn�? Setèssei wyrazi�a szybko mieszane uczucia, zamykaj�c jednocze�nie pojemnik i wstaj�c.

��Rado�� z ci�g�ego zdobywania wiedzy w s�u�bie Ambalasei. Obserwowanie ro�ni�cia miasta, odkrycie nowego gatunku Yilanè, to rado�� usuwaj�ca wszelkie trudy. �ycie w�r�d C�r �ycia jest trudem usuwaj�cym wszelk� rado��.

��Doskonale powiedziane, daj jeszcze w�gorza. Nie kusi ci� wi�c zaj�cie si� ich wyduman� filozofi�, zostanie C�r�?

��Czerpi� si�y i przyjemno�ci ze s�u�enia tobie; nie potrzebuj� s�u�y� innym.

��A je�li eistaa ka�e ci umrze栗 czy pos�uchasz?

��Kt�ra? Mieszka�y�my w wielu miastach. Moim miastem jest s�u�ba tobie, dlatego ty jeste� m� eistaa.

��Je�li tak, b�dziesz �y�a zawsze, bo nikomu nie ka�� umrze�. Cho� przy tych C�rach� Mocno mnie to kusi. Teraz rozwi� poprzednie stwierdzenie. Gaje potrzebuj� u�y�nienia, z�agodzenia-skutk�w-przedwczesnego-zako�czenia. C�ry?

��Ambalasei wie wszystko, widzi przez kamie�. Dwa razy prosi�am o pomoc, dwa razy zwlekano z jej udzieleniem.

��Nie b�dzie trzeciego razu�� stwierdzi�a Ambalasei z kontrolerami pewno�ci. Wsta�a z trudem, a gdy si� prostowa�a, co� trzasn�o jej w kr�gos�upie.�� Os�abienie narasta, praca na tym cierpi.

Wraca�y dr�k� przez gaj, �wiadome, �e obserwuj� je ukryci Sorogetso. Przed nimi miga�a czasem jaka� posta�, a gdy znalaz�y si� nad brzegiem, zasta�y ju� tam ustawion� przez Ichikchee ruchom� k�od�. Opu�ci�a wzrok i odwr�ci�a si�, gdy Ambalasei unios�a d�o� ukazuj�c, jak zmieniaj� si� jej barwy w podzi�kowaniu od zieleni do czerwieni.

��Wyra�a sw� wdzi�czno�栗 powiedzia�a Ambalasei.�� Prac� odwzajemnia si� za pomoc. To proste stworzenia, cho� pod wieloma wzgl�dami z�o�one. Potrzebuj� dalszych bada�.

Przesz�a po ruchomej k�odzie na drugi brzeg i wskaza�a na strumie�, kt�ry przeby�a.

��W�gorz�� pokaza�a i wyci�gn�a r�k�.�� Czy zastanawia�a� si�, Setèssei, dlaczego na ich wysp� chodzimy po drzewie zamiast pokonywa� p�ytk� wod�?

��Nie zaciekawi�o mnie to.

��Mnie ciekawi wszystko, dlatego wszystko wiem. Wykorzysta�am sw� wielk� inteligencj� i rozwi�za�am t� ma�� tajemnic�.

Wrzuci�a kawa�ek mi�sa do strumienia, a woda zawrza�a od nag�ych ruch�w.

��Ma�e, liczne drapie�ne rybki. �ywa zapora. Ten nowy kontynent jest pe�en cud�w. Po po�udniu b�d� si� wygrzewa�a w ambesed. Przy�lij tam do mnie Enge.

Setèssei ruszy�a przodem z pojemnikiem, kiwaj�c g�ow� podczas marszu. Ambalasei ujrza�a, �e ma szar�, poszarpan� z boku pier�. Tak szybko? Pami�ta�a dobrze m�od� fargi pragn�c� zosta� Yilanè, s�uchaj�c� i zapami�tuj�c�, kt�ra w ko�cu sta�a si� jej niezast�pion� pomocnic�. Wszystkie te lata cierpliwej pracy, kiedy to Ambalasei poznawa�a tajemnice �wiata. Ko�cem tego jest nowe miasto z krn�brnymi mieszkankami. Mo�e nadesz�a pora wyjazdu, a na pewno czas ju� zapisa� dok�adnie wszystkie odkrycia. Jeszcze nie narodzone uczone Yilanè b�d� podziwia� z l�kiem zakres odkrytej wiedzy. �yj�ce teraz poczerniej� na twarzach i pomr� z zawi�ci. Mi�a my�l.

Korze� nagrzanego od s�o�ca drzewa wspiera� wygodnie plecy Ambalasei, jeszcze cieplej jej by�o w o�wietlon� klatk� piersiow�. Oczy mia�a zamkni�te, szeroko otwarte usta ch�on�y ciep�o koj�ce jej bol�ce mi�nie. Poszukiwanie wiedzy jest nie ko�cz�c� si� przyjemno�ci�, lecz bardzo m�czy. Jej rozmy�lania przerwa� g�os prosz�cy o uwag�. Otworzy�a jedno oko i zmru�y�a je, chroni�c przed blaskiem.

��To ty, Enge.

��S�ysza�am, �e chcesz si� ze mn� zobaczy�.

��Jestem niezadowolona. Co� trzeba zrobi�. Twe C�ry Mozo�u mozol� si� coraz mniej z ka�dym dniem. Wiesz o tym?

��Wiem. To moja wina. Wynik�a z mojej niemo�no�ci odpowiedniego rozwi�zania naszego problemu. Pracuj� rozpaczliwie nad koniecznym opanowaniem zasad Ugunenapsy. Wiem, �e rozwi�zanie naszych k�opot�w tkwi tu� przed mymi oczami�� lecz nadal nie mog� go dostrzec.

��Mylisz teori� z rzeczywisto�ci�. Jedna istnieje, druga mo�e istnie�.

��Nie dla nas, wielka Ambalasei, wiesz o tym lepiej ni� ktokolwiek inny.�� Oczy Enge pa�a�y �arliwo�ci�, gdy siada�a wygodnie na ogonie; Ambalasei westchn�a.�� Udowodniono prawdziwo�� st�w Ugunenapsy. Gdy eistaa rozkazuje swej Yilanè umiera栗 ta umiera. My nie.

���atwo to wyt�umaczy�. Zako�czy�am nad tym badania. �yjecie, bo wasze podwzg�rze nie zosta�o pobudzone. To wszystko.

��Brak wiedzy, pro�ba o wyja�nienie.

��Pragn�abym, aby reszta twych C�r Roztargnienia by�a r�wnie� ��dna wyja�nie�. S�uchaj wi�c i zapami�tuj. Tak jak rozwijamy si� od jaja do oceanu, od fargi do Yilanè, tak i nasz gatunek rozwija� si� od dawnej postaci do dzisiejszej. Nasze z�by �wiadcz�, �e kiedy� jada�y�my mi�czaki, bo s� do tego przystosowane. Nim mia�y�my miasta, nim zapewni�y�my sobie ci�g�e dostawy �ywno�ci i ochron� przed surowo�ci� �ycia, w naszym przetrwaniu du�� rol� odgrywa�a hibernacja.

��Przyznanie jeszcze wi�kszej niewiedzy. Czy jada�y�my t� hibernacj�?

Ambalasei k�apn�a w gniewie z�bami.

��S�uchaj uwa�niej. Hibernacja to stan odr�twienia cia�a, co� po�redniego mi�dzy snem a �mierci�, kiedy to wielkiemu spowolnieniu ulegaj� wszystkie funkcje �yciowe. Jej podstaw� jest reakcja hormonalna wywo�ywana przez prolaktyn�. Zwykle reguluje ona nasz metabolizm i zachowanie seksualne. Jednak�e nadmiar prolaktyny przeci��a podwzg�rze i powoduje zachwianie r�wnowagi hormonalnej ko�cz�ce si� �mierci�. To czynnik przetrwania.

��Przetrwania�� cho� ko�czy si� �mierci�?

��Tak. �mierci� osobnicz� u�atwiaj�c� przetrwanie grupy. Inna forma altruistycznego genu zgubna dla jednostki, lecz bardzo przydatna dla gatunku. Panowanie eistai zapewnia ci�g�o�� porz�dku spo�ecznego. B��dz�ce osobniczki umieraj� po otrzymaniu takiego rozkazu. W zasadzie zabijaj� si� same. Wierz�, �e zgin��� dlatego gin�. Strach wywo�any blisko�ci� �mierci wyzwala prolaktyn�. Osobnik umiera. Samospe�niaj�ce si� proroctwo. Enge by�a przej�ta zgroz�.

��M�dra Ambalasei�� twierdzisz wi�c, �e wielkie dzie�o Ugunenapsy to jedynie umiej�tno�� zapanowania nad reakcj� fizjologiczn�?

��To ty� powiedzia�a, a nie ja�� odpar�a Ambalasei z wielkim zadowoleniem. Enge milcza�a d�ugo, zatopiona w rozmy�laniach. Potem poruszy�a si� i uczyni�a gest zgody-wdzi�czno�ci.

��Twa m�dro��, Ambalasei, nie zna granic. Ukazujesz prawd� fizyczn�, kt�ra zmusza mnie do zw�tpienia, sk�ania do rozwa�enia znanych mi prawd, znalezienia odpowiedzi wzmacniaj�cej owe prawdy. Oto ta odpowied�, wyra�ona jasno i tylko czekaj�ca na wyt�umaczenie. Ca�a m�dro�� Ugunenapsy zawarta jest w jej o�miu Zasadach.

��Oszcz�d� mi ich! Czy grozisz mi wys�uchaniem wszystkich?

��To nie gro�ba, lecz ukazanie. W jednej mieszcz� si� wszystkie. W pierwszej i najwa�niejszej. To najwi�ksze odkrycie Ugunenapsy, z niego wyp�ywaj� wszystkie inne. Powiedzia�a, �e pochodzi�a z jej najg��bszej intuicji. Pozna�a j� jako objawienie, co� d�ugo zapomnianego i nagle odkrytego, prawd�, kt�rej nie mo�na zapomnie� po poznaniu. Oto ona: �Nasze �ycie tkwi pomi�dzy kciukami Efeneleiai, Ducha �ycia�.

��Rozum mi zdr�twia�! C� to za nonsens?

��Prawda. Uznaj�c istnienie Efeneleiai przyjmujemy �ycie i odrzucamy �mier�. Eistaa nie ma nad nami w�adzy, poniewa� jeste�my cz�stk� Efeneleiai, a Efeneleiaa jest cz�stk� nas.

��Do��!�� rykn�a Ambalasei.�� Porzu� wydumane teorie dla bardziej przyziemnych rozwa�a�. Twoje C�ry z ka�dym dniem pracuj� coraz mniej, na czym cierpi miasto. Co zamierzasz z tym zrobi�?

��Zamierzam wg��bi� si� bardziej w Osiem Zasad Ugunenapsy, poniewa� ty, Ambalasei, ukaza�a� mi, �e w nich tkwi rozwi�zanie naszych k�opot�w.

��Naprawd�? Mam nadziej�. Ale radz� ci wg��bia� si� szybciej, poniewa� nawet moja szeroko znana cierpliwo�� ma swoje granice. Beze mnie miasto zginie, a wasze nie ko�cz�ce si� spory zaczynaj� mnie nu�y�. Rozwi��cie je wreszcie!

��Uczynimy to. Ofiaruj nam jeszcze troch� cierpliwo�ci, z kt�rej jeste� tak dobrze znana.

Ambalasei zamkn�a oczy, gdy tylko Enge sko�czy�a m�wi�, nie zobaczy�a wi�c ruch�w jej cia�a, kt�re pokazywa�y, co wiedziano o jej cierpliwo�ci. Enge odesz�a powoli, szukaj�c odosobnienia, w kt�rym mog�aby rozwa�a� budz�ce si� w niej objawienie. Gdy jednak wesz�a na ocieniony przez drzewa chodnik, spotka�a t�, kt�r� najmniej pragn�a w tej chwili widzie�. By�a to jednak niegrzeczna, samolubna my�l. Je�li ta C�ra jest k��tliwa, to tylko dlatego, �e szuka prawdy.

��Witam ci�, Far�, i pytam, dlaczego chcesz ze mn� m�wi�?

Far� ostatnio jeszcze bardziej schud�a; pod sk�r� stercza�y jej obr�cze �eber. Jad�a niewiele, du�o rozmy�la�a. Teraz splata�a kciuki w t�umionej emocji. Mia�a trudno�ci z wyra�aniem swych my�li, a jej wielkie oczy zwi�kszy�y si� jeszcze bardziej z wysi�ku.

��Borykam si� z tymi s�owami, moimi my�lami i naukami Ugunenapsy. I znajduj� w tym sprzeczno�ci. Potrzebuj� wskaz�wek, pomocy.

��Otrzymasz j�. Co ci� trapi?

��Twoje polecenie s�uchania Ambalasei, jakby by�a nasz� eista�. Robimy to, cho� przyjmuj�c zasady Ugunenapsy, odrzuci�y�my w�adz� eistai.

��Zapomnia�a�, �e jest tak tylko do czasu wyro�ni�cia miasta. Bez miasta nie mo�emy �y� i inne dzia�anie by�oby sprzeczne z �yciem.

��Tak�� ale miasto ju� uros�o. Nic mu ju� nie brakuje, a w takim razie nadszed� kres naszego pos�usze�stwa. Uwa�am, wraz z wieloma spo�r�d tych, z kt�rymi rozmawia�am, �e pora z tym sko�czy�

Uniesione d�onie Enge wstrzyma�y jej s�owa; by�o to polecenie wymagaj�ce natychmiastowego pos�usze�stwa.

��Nie m�w o tym teraz. Nied�ugo, ju� nied�ugo, objawi� ci to wszystko, co zosta�o mi objawione dzisiaj. Tajemnic� naszego istnienia jest Osiem Zasad Ugunenapsy. Odkry�yby�my j�, gdyby�my przyjrza�y si� im uwa�niej.

��Przygl�da�am si�, Enge, i nie odkry�am.

Czy w jej s�owach nie by�o lekkiego kontrolera odrzucenia, nawet wzgardy? Enge postanowi�a nie zwraca� na to uwagi. Nie nadesz�a jeszcze pora konfrontacji.

��B�dziesz pracowa� dla miasta zgodnie z poleceniami Ambalasei, tak samo jak ja i wszystkie nasze siostry. Nasze problemy zostan� rozwi�zane ju� bardzo szybko. Mo�esz i��.

Enge patrzy�a na w�skie oddalaj�ce si� plecy i nie po raz pierwszy odczu�a brzemi� swych wierze� oraz zrozumia�a wolno�� eistai. Ta szybko rozwi�za�aby ten problem poprzez nakazanie tej Yilanè, by umar�a.

Pe�na �ycia Far� sz�a pod drzewami.

Nadaske sta� po pas w jeziorze, pryskaj�c na siebie wod� i zmywaj�c �lady krwi. Zanurzy� g�ow� pod powierzchni�, by wyp�uka� usta. Wreszcie wyplu� resztki krwi i cia�a, by ca�kowicie oczyszczony wyj�� na brzeg. Tam wszystkimi czterema kciukami wskaza� na pogr��onego w rozpaczy Imehei.

Gest ten pe�en by� mroku, bez �ladu nadziei.

��Co to znaczy?�� zapyta� Kerrick, oszo�omiony strasznymi wydarzeniami.

Nadaske wzdrygn�� si�, lecz nic nie powiedzia�. R�wnie� Imehei d�ugo jeszcze si� nie odzywa�. Potem poruszy� si� i zacz�� trze� siniaki na ramionach i udach. W ko�cu wsta� powoli, zwracaj�c na Nadaske szeroko rozwarte, puste oczy.

��Jak d�ugo?�� spyta� Nadaske.

��Przy dw�ch chyba dostatecznie.

��Mo�esz si� myli�.

��Wkr�tce si� przekonamy. Musimy zaraz wraca� do miejsca spoczynku.

��Idziemy.

Imehei zachwia� si�, lecz ruszy�. Nadaske podszed� do niego i otoczy� go silnym ramieniem. Pom�g� mu i��, a raczej wlec si� z trudem. Pow�drowali tak wzd�u� jeziora i znikn�li w�r�d drzew. Nie odwr�cili si� ani nie przem�wili do Kerricka, zupe�nie o nim zapominaj�c.

Chcia� im zada� kilka pyta�, ale nie zrobi� tego. Czu�, �e by� �wiadkiem wielkiej tragedii, cho� niezupe�nie j� rozumia�. Przypomnia� sobie piosenki �piewane zwykle przez samc�w w hanalè, piosenki napomykaj�ce ponuro o wielkim l�ku przed pla�ami.

��Do��!

Powiedzia� to na g�os, patrz�c na rozdarte, martwe cia�a. Chcia� si� dowiedzie�, co spotka�o Imehei, ale to mog�o poczeka�. B�dzie jeszcze mia� do�� czasu na poznanie znaczenia widzianych przez siebie straszliwych wydarze�. Na razie musi zatroszczy� si� o sw�j sammad. Co dalej? Co zrobi� z cia�ami i zapasami?

Trzy Yilanè wybra�y si� na �owy. Teraz nie �yj�. Ile czasu minie, nim zauwa�� ich nieobecno��? Nie spos�b by�o to stwierdzi�, dowiedzie� si�, czy ju� ich nie szukaj�. Musi to jednak przyj�� za pewnik. Musi zatrze� wszelkie �lady pope�nionej tu zbrodni. Najpierw cia�a. Czy je pogrzeba�? Nie. Odnajd� je padlino�ercy, wykopi� i pozostawi� ko�ci. Truch�a Yilanè musz� znikn�� bez �ladu. Jedynym wyj�ciem jest jezioro.

Zawl�k� martwe cia�a przez trzciny i p�ycizn� a� do g��bszej cz�ci jeziora. Unosi�y si� na powierzchni, barwi�c wod� na r�owo. Niedobrze. Niezadowolony wr�ci� na brzegi i przejrza� pakunki. Zawiera�y �wie�o zdarte futra i kilka innych rzeczy, lecz g��wnie p�cherze z mi�sem. No�em przeci�� ich twarde pokrywy i rzuci� mi�so daleko w jezioro; tym zajm� si� ryby. Potem nape�ni� p�cherze �wirem i kamykami. By�o to ci�kie, nieprzyjemne zaj�cie, ale w ko�cu mia� je za sob�. Przygotowane pakunki przywi�za� do cia�, popchn�� je na g��bsz� wod� i zatopi�. Owady i deszcze poradz� sobie ze �ladami krwi na ziemi. Je�li nawet poszukuj�cy tu trafi�, to i tak niczego nie zauwa��. Niech znikni�cie �owczy� pozostanie tajemnic�.

Kerrick potrz�sn�� z niedowierzaniem g�ow�, gdy ujrza�, �e Nadaske zapomnia� swego hèsotsanu. Bro� by�a niezb�dna do przetrwania, a jednak j� zostawi�. Nic nie mog�o bardziej �wiadczy� o g��bi jego rozpaczy. Kerrick zwi�za� t� bro�, jak te� trzy inne, zdobyte na �owczyniach, powr�s�em z trawy. Dodatkowe hèsotsany bardzo si� przydadz�, taki przynajmniej po�ytek z tej strasznej przygody. Wzi�� sw�j or�, rozejrza� si� leniwie, sprawdzaj�c, czy o niczym nie zapomnia�, i ruszy� brzegiem.

Mia� teraz czas na my�lenie i jedn� rzecz zrozumia� jasno. Musz� odej�� znad jeziora, wszyscy. Skoro �owczynie Yilanè mog� tu dociera�, jak si� to rzeczywi�cie sta�o, to sammad znajduje si� zbyt blisko miasta. Inne mog� zacz�� szuka� tych trzech. Cho�by nawet nie trafi�y na obozowisko, to i tak znajd� si� zbyt blisko. Zostan� odkryci, a wtedy b�dzie za p�no. Musz� i�� na pomoc. Musz� jednak zaczeka�, a� urodzi si� dziecko. Armun nie mo�e teraz chodzi�. Wyrusz� natychmiast po porodzie, gdy tylko Armun odzyska si�y. Nie b�dzie to �atwe. Mieli racj�, zabijaj�c mastodonta, z kt�rym tu przybyli, nie mieli jak go schowa�; szybko zosta�by wykryty przez lataj�ce stworzenia. Ale teraz bardzo by si� przyda�. Trudno. Zabior� tylko to, co zdo�aj� unie��. Zrobi� w��ki i poci�gn� je sami. Harl jest ju� na tyle du�y i silny, by sobie poradzi�. Ortnara niczym nie objuczy, wystarczy �e b�dzie szed� samodzielnie. Zrobi to, z trudem, ale zrobi.

Co� ciemnego poruszy�o si� przed nim w�r�d drzew. Kerrick pochyli� si� i szybko schowa� w krzakach. Kryj� si� tam murgu, milcz�cy zab�jcy. Posuwa� si� ostro�nie z przygotowan� broni�.

Wreszcie trafi� na dw�ch samc�w Yilanè. Jeden le�a� i odpoczywa�, drugi siedzia� obok.

��Uwaga�� zawo�a�, wsta� i podszed�.

Nadaske rzuci� tylko jednym okiem na Kerricka i zn�w odwr�ci� wzrok. Nic nie powiedzia� ani si� nie poruszy�. Imehei le�a� nieruchomo na boku, mia� zamkni�te oczy.

��Co si� sta�o?�� zapyta� Kerrick.

Nadaske odpowiedzia� z wysi�kiem, a jego s�owa za�miewa� przemo�ny smutek.

��P�jdzie na pla��. Ma jaja w sakwie.

��Nie rozumiem.

��Bo nie jeste� samcem Yilanè. U ustuzou odbywa si� to inaczej. Opowiada�e�, �e wasze samice nosz� jaja, cho� nie rozumiem, jak to jest mo�liwe. Widzia�e�, co go dzisiaj spotka�o. Zrobi�y mu to. Teraz ma jaja w sakwie, a oczy zamyka mu sen, kt�ry nie jest snem. B�dzie w tym stanie, dop�ki jaja si� nie wyl�gn�, a m�ode nie p�jd� do wody.

��Czy mo�na co� dla niego zrobi�?

��Nic. Gdy ju� to si� zacznie, musi doj�� do ko�ca. Pozostanie tu a� do wyl�gu.

��Czy� umrze?

��Mo�e tak, mo�e nie. Niekt�rzy gin�, inni prze�ywaj�. Mo�emy tylko czeka�. Nale�y go zabra� i otacza� opiek�, karmi� i pilnowa�. Musz� to uczyni� dla niego.

��Zaniesiemy go?

��Nie. Wod�. Musi przebywa� w wodzie, ciep�ej wodzie pla�y narodzin. Tylko tak jaja dojrzej� i p�kn�. Je�li obumr�, to i on. Wszystko musi odbywa� si� jak nale�y. Pom� mi zabra� go do jeziora.

Imehei by� nieprzytomny, ci�ki, trudny do poruszenia. Wsp�lnymi si�ami zawlekli jego nieruchome cia�o na brzeg i przepchali przez trzciny. W wodzie posz�o ju� �atwiej.

Kerrick pomaga�, a� doszli na tak g��bok� wod�, �e Nadaske m�g� p�yn��. Chwyci� Imehei pod pachy i uderzaj�c pot�nymi nogami, posuwa� si� naprz�d powoli, lecz stale. Kerrick wr�ci� na brzeg, podni�s� hèsotsan i ruszy� szybko dalej. Robi�o si� p�no, a chcia� wr�ci� do obozowiska przed zmrokiem.

Czekali na niego. Armun spojrza�a w �lad za nim i kiwn�a zadowolona, gdy zobaczy�a pust� �cie�k�.

��Dobrze. Zabi�e� murgu. Najwy�sza pora.

��Nie, nadal �yj�. Przynajmniej teraz.�� Jak m�g� im to wszystko wyt�umaczy�, skoro sam nie wiedzia� na pewno?�� Zjawi�y si� tu trzy �owczynie murgu z miasta. Zabi�em jedn�, Nadaske pozosta�e dwie. Imehei jest�� ranny, nieprzytomny. Nadaske niesie go z powrotem.

��Nie!�� krzykn�a Armun.�� Nienawidz� ich, nienawidz�, nie chc� ich tutaj.

��Mamy wa�niejsze rzeczy do om�wienia i nie powinni�my zajmowa� si� teraz nimi. Nie jeste�my tu ju� bezpieczni. Skoro �owczynie z miasta dotar�y a� tutaj, to na pewno zjawi� si� nast�pne. Kiedy� to nast�pi.

��Przysz�y przez tych dw�ch, musisz ich szybko zabi�

Kerrick zdenerwowa� si� na ni�, ale si� opanowa�, bo wiedzia�, czemu Armun si� z�o�ci. Dziecko si� op�nia�o, by�a chora, niespokojna. Musi j� zrozumie�, uspokoi�.

��Wszystko b�dzie dobrze. Musimy zaczeka�, a� dziecko si� urodzi i poczujesz si� lepiej. Wtedy wszyscy st�d odejdziemy, ruszymy na pomoc, nie mo�emy tu zosta�, �owczynie s� zbyt blisko.

��A co z tymi murgu, o kt�rych tak si� troszczysz?

��Zostan� tutaj. P�jdziemy bez nich. Na dzi� wystarczy. Jestem g�odny i chc� co� zje��. Sp�jrzcie na to, mamy trzy nowe �miercio-kije. Wszystko b�dzie dobrze.

�Dobrze dla nich��� pomy�la�, �uj�c zimne mi�so. Ale co z samcami? Musz� tu zosta�. Nie mog� odej��, dop�ki Imehei pozostaje nieruchomy. Reszta sammadu musi jednak odej�� jak najszybciej. Tylko to im pozostaje. Nie maj� wyboru.

Dopiero przed wieczorem nast�pnego dnia zjawi� si� Nadaske, holuj�c Imehei. By� wyczerpany i porusza� si� bardzo powoli, cz�sto odpoczywaj�c. Kerrick wzi�� hèsotsan Nadaske i ruszy� na pomoc, zatrzymuj�c pragn�cego mu towarzyszy� Arnwheeta. Ch�opiec pos�ucha�, zosta� ss�c palec, zmartwiony i zaniepokojony, bo wiedzia�, �e jego przyjacio�om sta�o si� co� z�ego. Patrzy� w milczeniu, jak wyci�gali na brzeg nieprzytomnego Imehei, k�ad�c mu g�ow� na piasku, podczas gdy reszta cia�a pozostawa�a w wodzie.

Kerrick my�la�, �e Imehei jest nieprzytomny, dop�ki ten nie poruszy� wargami i nie przem�wi�, leniwie ko�ysz�c ramionami. M�wi� jakby we �nie, bo nie otwiera� oczu.

��Je�� chc� je�� g�odny.

Nadaske poszed� na�apa� ryb w ma�ym stawku, kt�ry wykopali z ogromnym wysi�kiem. Rozrywa� je na kawa�ki i wk�ada� do otwartych ust towarzysza. Ten powoli zamkn�� usta i zacz�� ospale �u�.

��Jak d�ugo to potrwa?�� zapyta� Kerrick.

��D�ugo. Nie umiem nazwa� takiej ilo�ci dni. Mo�e wiedz� to inni, ale nie ja.

��A potem?

Nadaske wyrazi� ruchami nadziej�-strach, wiedz�-niewiedz�.

��Jaja si� wyl�gn�, wyjd� elininyil, p�jd� do jeziora. Imehei prze�yje lub umrze. Dopiero wtedy b�dziemy wiedzie�.

��Zamierzam odej�� z innymi na p�noc, gdy tylko Armun b�dzie mog�a chodzi�. Nie mo�emy tu zosta�, to niebezpieczne.

Nadaske skierowa� na niego jedno oko i wyrazi� przekonanie.

��Przypuszcza�em, �e to zrobisz. Na pewno inne b�d� szuka�y zabitych. Mog� polowa� w tych stronach. Nie mog� p�j�� z tob�.

��Wiem. Wr�c� do ciebie, do was obu, gdy tylko znajdziemy bezpieczne miejsce.

��Wierz� ci, Kerricku Yilanè-ustuzou. Przekona�em si�, jak podchodzisz do tych spraw, i wiem, �e musisz my�le� przede wszystkim o swym ustuzou-efenburu. Zabierz je w spokojn� okolic�.

��Jeszcze o tym pom�wimy. Wyruszymy dopiero za kilka dni. Gdy Kerrick ruszy� z powrotem, zobaczy�, �e Ortnar przyku�tyka� na brzeg i czeka� na niego.

��Dziecko wkr�tce si� urodzi. Kaza�a mi ci� zawiadomi�. Nie znam si� na tym i nie mog� pom�c.

��Strze� nas przed niebezpiecze�stwami, Ortarze, to zadanie dla silnego �owcy. Znam si� na dzieciach r�wnie ma�o, co i ty, ale musz� spr�bowa� jej jako� pom�c.

Odwr�ci� si� i odszed� szybko. Tego dnia wiele si� zdarzy�o. Zbli�yli si� zar�wno do �mierci, jak i do �ycia.

Darrras spojrza�a na niego, lecz nie wypu�ci�a r�ki Armun. Ta u�miechn�a s� s�abo, mia�a mokre w�osy, z twarzy �cieka� jej pot.

��Nie martw si� tak, m�j �owco. To sp�nione dziecko, ale mocne. Nie martw si�.

Zrozumia�, �e to on powinien j� pociesza�, a nie na odwr�t. Nie zna� si� jednak na tym zupe�nie. Zawsze nale�a�o to tylko do kobiet.

��Nie powinni�my byli od��cza� si� od innych sammad�w�� powiedzia�.�� �le, �e by�a� tu sama.

��Nie mnie jedn� to spotka�o. Moj� matk� te�, nasz sammad by� maty, bez innych kobiet. Tak bywa, zawsze bywa�o. Musisz i��, zje�� co� i odpocz��. Gdy nadejdzie pora, przy�l� po ciebie Darras.

Kerrick nie m�g� nic powiedzie� ani zrobi�. Poszed� do ogniska, przy kt�rym Ortnar piek� mi�so. Ten spojrza� na niego, oderwa� kawa�ek i poda� mu. Kerrick zacz�� �u� w milczeniu. Naprzeciw siedzieli Harl i Arnwheet, z pomazanymi t�uszczem buziami, ko�czyli posi�ek. Ortnar spojrza� w zapadaj�cy mrok i skin�� na Harla, kt�ry wsta� i zasypa� ogie� piaskiem. Musz� si� strzec, zw�aszcza teraz.

Ksi�yc wzeszed�, noc by�a ciep�a, bagienne ptaki nawo�ywa�y si� cicho, zapadaj�c w sen. Kerrick ledwo dostrzega� ciemny kszta�t Imehei le��cego do po�owy w wodzie. Wiedzia�, �e nie mo�e w niczym pom�c samcom, w niczym.

Z ty�u, z namiotu dobieg�o go jakie� mruczenie i odwr�ci� si�, lecz w ciemno�ciach niczego nie dostrzeg�. Odrzuci� nie doko�czony kawa�ek, nagle odechcia�o mu si� je��. Wini� siebie za wszystko. Niemowl� mo�e umrze�, mo�e je czeka� jeszcze gorszy los, nie �mia� o tym my�le�. Armun mo�e umrze�, te� przez niego. Gdyby wr�ci� z innymi do sammad�w, wszyscy byliby razem. Inne kobiety wiedz�, jak sobie radzi� w takich sprawach. To wszystko jego wina.

Wsta�, nie potrafi� siedzie� spokojnie, rozdzierany przez strach i niepok�j, wyszed� spod drzew, by spojrze� na zalane ksi�ycowym �wiat�em jezioro. Patrzy� na nie, lecz nie widzia�, maj�c przed oczyma l�ki. Nie powinni byli tu siedzie�. Szkoda, �e nie s� teraz z sammadami, bezpieczni w dolinie Sasku.

Dopiero przed samym �witem zm�czenie zamkn�o oczy Kerricka. D�ugo siedzia� bezczynnie przy wygas�ym ognisku i wpatrywa� si� w jezioro. Patrzy� na spokojne wody, gwiazdy w�druj�ce powoli po niebie, wcielone w nich tharmy zmar�ych wojownik�w. Przesuwa�y si� wytrwale nad jego g�ow�, by wreszcie znikn�� w wodach jeziora. Zasn��, gdy zaszed� r�wnie� ksi�yc i jezioro pociemnia�o.

Obudzi� si� nagle bladym �witem, gdy kto� dotkn�� jego ramienia. Odwr�ci� si� i ujrza� Darras.

��Co si� sta�o?�� Ledwo zada� to pytanie, zatyka� go strach.

��Musisz zaraz przyj��.�� Odwr�ci�a si� i odesz�a, a on pobieg� za ni�, min�� j� i odrzuci� sk�rzan� po�� zamykaj�c� wej�cie do namiotu.

��Armun!

��Wszystko dobrze�� dobieg� z mroku jej g�os.�� Nic si� nie sta�o. Chod� zobaczy� sw� c�rk�.

Odsun�� po�� szerzej i w s�abym �wietle ujrza� u�miech Armun.

��Tak si� martwi�am, ba�am si� bardzo, �e dziecko b�dzie mia�o takie usta jak ja, ale teraz strach min��.

Opad� przy niej, nagle os�ab�y z ulgi i odsun�� futra zas�aniaj�ce twarzyczk� dziecka. By�o pomarszczone i czerwone, z zamkni�tymi oczkami, cicho �ka�o.

��Choruje�� co� jej jest!

��Nie. Wszystkie dzieci tak wygl�daj� zaraz po urodzeniu. Za chwil� p�jdziemy spa�, ale najpierw nadaj jej imi�. Brak imienia to wielkie niebezpiecze�stwo dla dziecka.

��Jak j� wi�c nazwiemy?

��To ty musisz zdecydowa栗 powiedzia�a stanowczo.�� Jest twoj� c�rk�. Musisz nada� jej imi�. Dziewcz�ce imi�, wa�ne dla ciebie.

��Armun, to imi� wiele dla mnie znaczy.

��Niedobrze, nie mo�e by� dw�ch Armun. Najlepiej nada� imi� kogo� wa�nego, lecz ju� nie�yj�cego.

��Ysel�� to imi� pojawi�o si� samo, nie przywo�ywane. Od wielu lat o niej nie my�la�.�� Umar�a, ja prze�y�em. Vaintè j� zabi�a.

��To wi�c bardzo dobre imi�. Skoro umar�a po to, by� ty m�g� �y�, to nie ma wa�niejszego imienia. Ysel i ja p�jdziemy teraz spa�.

S�o�ce grza�o mocno, powietrze pachnia�o �wie�o�ci�, zaczyna� si� nowy dzie�, wszystko by�o jak nale�y. Kerrick poszed� rado�nie nad jezioro, by si� tam umy� i pomy�le� o planach na dzi�. Czeka ich jeszcze wiele pracy przed odej�ciem. Ale odejd�, gdy tylko pozwoli na to stan Armun. Sama wybierze ten dzie�. Musz� by� na to przygotowani. Opryska� wod� twarz, obmy� j� ca��. Otar� oczy przedramieniem i zobaczy� mi�dzy drzewami pierwsze promienie s�o�ca, zaczyna�y grza� piasek.

Spokojne cia�o Imehei le�a�o w wodzie. Nadaske siedzia� przy nim w typowym dla Yilanè bezruchu.

Dzie� straci� sw�j urok. Kerrick podchodzi� powoli, w milczeniu, nic te� nie m�wi�, gdy stan�� nad nieruchomym Imehei, oddychaj�cym powoli przez na wp� otwarte usta. Narasta�y w nich i p�ka�y banieczki �liny. Nadaske skierowa� na Kerricka jedno oko, potem je odwr�ci�.

��Pragnienie m�wienia�� oznajmi� Kerrick i czeka�, a� Nadaske zn�w na niego spojrzy.

��Odejdziemy za kilka dni. Zapolujemy, zostawimy wam mi�so.

��Nie trzeba. Pozielenieje i za�mierdnie. B�d� �owi� ryby, starczy ich dla nas obu. Dlaczego nie odchodzicie teraz?

Armun i dziecko, a tu nieprzytomny Imehei obarczony wbrew swojej woli jajami; podobie�stwo tych sytuacji by�o niepo��dane i Kerrick nie chcia� go przywo�ywa�.

��Czas jest nieodpowiedni, musimy si� przygotowa�, zgromadzi� po�ywienie.

Nadaske umilk� i Kerrickowi nie pozostawa�o ju� nic do zrobienia, nic do powiedzienia. Wr�ci� powoli do obozowiska Tanu. Ortnar ju� nie spa�, nadzorowa� Harla przymocowuj�cego groty do strza�.

��B�dziemy ich potrzebowa栗 powiedzia� Ortnar.�� Podczas �ow�w w drodze nie zawsze mo�na odzyska� wystrzelone. Teraz, gdy dziecko ju� si� narodzi�o, mo�emy wyrusza�.

��Dopiero gdy Armun odzyska si�y. Musimy jednak wszystko przygotowa�, by wyruszy�, gdy tylko ona b�dzie mog�a. Powinni�my si� teraz zastanowi�, dok�d p�j��?

��Mocniej, zaciskaj rzemyk mocniej, bo stracimy grot. Pom� sobie z�bami.�� Ortnar przesun�� si� w stron� pomocy, wskaza� brod�.�� Tylko tam mo�emy i��. Znam dobrze ten szlak. Wiem te�, gdzie b�dziemy mogli siedzie�, p�ki starczy nam �miercio-kij�w. Nie mo�emy i�� z nimi na pomoc, bo zgin� w �niegach. Nie powinni�my te� pozostawa� w pobli�u miasta murgu. Poka�� ci, co wymy�li�em. Grotem w��czni wyrysowa� na piasku lini�, potem d�gn�� w jej dolny koniec.�� To brzeg oceanu, a tu jest miasto murgu. My jeste�my tutaj.

Narysowa� na piasku k�ko oznaczaj�ce jezioro. Potem przesun�� w��czni� wzd�u� linii i wskaza� brzeg.

��Znam to miejsce. Kiedy� tam polowali�my. Le�y na p�noc od jeziora w tej samej odleg�o�ci co jezioro od miasta. Czy to dostatecznie daleko?

��Mam nadziej�. Blisko czy daleko, znajd� nas, je�li tylko zechc�. Gdy to nast�pi, b�dziemy mogli uciec w �niegi i zostawi� ich z ty�u. Co tam jest?

��Rzeka ze s�on� wod�, a dalej laguna pe�na lataj�cych ptak�w. Jeszcze dalej le�y wyspa. Za ni� jest nast�pna cie�nina i le��ca wzd�u� oceanu w�ska wyspa. My�la�em o niej. Mo�emy wybi� wszystkie niebezpieczne murgu na du�ej wyspie. Jest tam wiele zwierzyny i ryb. Du�a wyspa nie le�y na pe�nym morzu. Cho�by p�ywaj�ce stworzenia murgu wyruszy�y wzd�u� brzegu, a nawet wyl�dowa�y, to nie odnajd� nas. To najlepsze, co mog�em wymy�li�.

��Nie potrafi�bym zaplanowa� niczego lepszego. P�jdziemy tam�� gdy tylko Armun b�dzie mog�a. Przedtem musimy upolowa� zwierzyn� i uw�dzi� mi�so, przygotowa� ekkotaz. Im mniej czasu podczas drogi stracimy na �owy, tym szybciej znajdziemy si� na miejscu.

Z namiotu rozleg� si� nagle g�o�ny p�acz dziecka. Arnwheet podbieg� do Kerricka i zmartwiony chwyci� go za r�k�. �owca u�miechn�� si� do syna i pog�adzi� jego spl�tane w�osy.

��Nie martw si�. Wszystkie niemowlaki tak wrzeszcz�. Masz teraz siostr�. Ona musi by� bardzo silna, skoro tak krzyczy. Arnwheet popatrzy� pow�tpiewaj�co, ale si� uspokoi�.

��Chcia�bym pom�wi� z przyjaci�mi.

M�wi�c �przyjaci�mi� poruszy� ramionami, wypowiadaj�c to s�owo w yilanè. Niew�tpliwie bardziej go interesowali ni� siostrzyczka.

��Dobrze, id� do nich. Nadaske si� ucieszy. Nie pogadasz jednak z Imehei. �pi w wodzie. Tak robi� tylko Yilanè, trudno to wyt�umaczy�.

��Zapytam Nadaske, mo�e zdo�a mi wyja�ni�. �Mo�e zdo�a��� pomy�la� Kerrick, potem odwr�ci� si� i otrz�sn�� ze zmartwie�. Maj� tu wiele do zrobienia.

Tego dnia po przebudzeniu Ambalasei nie czu�a si� wypocz�ta, lecz r�wnie zm�czona co poprzedniego wieczoru, gdy zamyka�a oczy. Nie ucieszy�o jej to, wiedzia�a, �e nie jest ju� m�od� fargi wysz�a �wie�o z morza. Nie jest tak�e m�od� Yilanè pe�n� sok�w �ycia. By�a stara i po raz pierwszy poczu�a si� staro. Ile trwa �ycie Yilanè? Nie wiedzia�a. Kiedy� pr�bowa�a to zbada�, lecz musia�a uzna� swe niepowodzenie. Nawet najwa�niejsze sprawy nie zostawa�y zapisywane, a �adna Yilanè nie odwa�a�a si� okre�li� bli�ej swego wieku. Ambalasei przez dziesi�� lat prowadzi�a notatki, poznaj�c up�yw ka�dego roku dzi�ki przemianom gwiazdozbior�w na nocnym niebie. Ale niekt�re spo�r�d obserwowanych przez ni� Yilanè opu�ci�y miasto, inne umar�y, a� w ko�cu utraci�a zapiski. Kiedy to by�o? Nie wiedzia�a�� nie zapisa�a nawet tego.

��W naturze Yilanè nie le�y notowanie up�ywu czasu�� powiedzia�a, a nast�pnie si�gn�a po wodo-owoc i napi�a si� do syta.

By�a jednak stara. Pazury jej po��k�y, sk�ra przedramion zwisa�a w fa�dach. Musi stawi� temu czo�a. Jutro jutra b�dzie takie samo jak wczoraj, lecz kt�rego� z tych juter ona ju� nie b�dzie podziwia�. Na �wiecie b�dzie o jedn� Yilanè mniej. Nikogo to nie obejdzie, opr�cz niej, a ona ju� nie b�dzie mog�a si� tym przejmowa�. Zacisn�a szcz�ki niezadowolona, �e tak ponure my�li mrocz� ranek s�onecznego dnia, wyci�gn�a r�k� i napar�a silnie na wisz�cego na �cianie gulawatsana. Stworzenie wyda�o przera�liwy, raduj�cy j� wrzask i zaraz potem do uszu Amabalasei dobieg�y odg�osy spiesznych krok�w Setèssei.

��Ambalasei wcze�nie zaczyna prac�. Czy odwiedzimy dzi� Sorogetso?

��Nie. Nie b�d� pracowa�. Po�wi�c� ten dzie� na rozmy�lania, wygrzewanie si� w s�o�cu, przyjemno�ci rozwa�a�.

��Ambalasei jest najm�drzejsz� z m�drych. Fargi trudz� swe cia�a, jedynie Ambalasei potrafi pracowa� my�lami. Czy mam pomalowa� twe ramiona w delikatne wzory na znak, �e nie wyt�asz swych ko�czyn?

��Doskona�a my�l-w�a�ciwo�� pomys�u.

Wychodz�c spiesznie po naczynia i p�dzle Setèssei obejrza�a si� i z rado�ci� ujrza�a Ambalasei sadowi�c� si� na s�o�cu.

Usiad�a na ogonie i odpoczywa�a w cieple. To bardzo dobrze. Zaraz jednak drog� zagrodzi�a jej chuda, znana a� za dobrze Yilanè.

��S�ysza�am wielki ha�as z miejsca, gdzie Ambalsei pracuje-�pi. Chc� z ni� pom�wi栗 powiedzia�a Far�.

��Zabronione-niew�a�ciwe-zgubne�� odpar�a Setèssei z dodatkiem kontroler�w zdecydowania i polecenia.

��To wa�na sprawa.

��Jeszcze wa�niejsze jest to, by dzi� nikt nie przeszkadza� Ambalasei. Przekazuj� jej rozkaz. Czy zamierzasz go nie pos�ucha�?

Far� chcia�a co� powiedzie�, lecz przypomnia�a sobie wybuchy gniewu Ambalasei i zmieni�a zdanie wyra�aj�c przeczenie.

���wietnie�� powiedzia�a Setèssei.�� Zawiadom teraz wszystkie, kt�re spotkasz, �e nikt nie mo�e zbli�y� si� do wielkiej Ambalasei ani z ni� m�wi�, dop�ki na niebie wisi s�o�ce.

S�o�ce by�o bardzo przyjemne; Ambalasei odpoczywa�a raduj�c si� jego ciep�em. Dopiero po pewnym czasie poczu�a lekkie dotkni�cia na ramionach � otworzywszy oczy, spojrza�a z zadowoleniem na k�adzione na nie wzory.

��To bardzo wa�ny dzie�, Setèssei. Zaprzestanie pracy fizycznej, przyst�pienie do my�lenia ju� da�o znacz�ce wyniki. Musz� teraz przyjrze� si� wyhodowanemu przeze mnie miastu i zwr�ci� uwag� na jego bujno��.

��Rozkaza�am stanowczo, by nikt ci nie przeszkadza� w czasie spaceru.

��Jeste� doskona�� asystentk�, Setèssei. Zgadujesz moje �yczenia, nim je sobie u�wiadomi�.

Setèssei opu�ci�a g�ow� w pokorze, jej pier� p�on�a barwami. To pami�tny dzie�, bo nigdy dot�d Ambalasei tak do niej nie m�wi�a. Zadowala�o j� przyjmowanie prac, zgoda na pomoc.

Po zaspokojeniu pragnienia Ambalasei z wymalowanymi ramionami zacz�a spacer po mie�cie Ambalasokei, kt�re stworzy�a na tym wrogim brzegu. Gdy sz�a po nim, oceniaj�c jego wzrost, nikt si� do niej nie zbli�a� ani nie odzywa�.

Rdze� miasta tworzy� gruby pie� �rodkowego drzewa. W zasi�gu jego konar�w i korzeni ros�y, splata�y si� i rozprzestrzenia�y na wszystkie strony setki innych form �ycia. Czerpana przez korzenie woda przed dotarciem do baldachimu z li�ci by�a gromadzona przez wodo-owoce, czerpana przez inne ro�liny i symbiotyczne zwierz�ta. Ambalasei kroczy�a po �ywej wy�ci�ce pod�ogi, utrzymywanej w czysto�ci przez �yj�ce pod ni� �ar�oczne owady. Widzia�a ogrodzone sady owocowe, w kt�rych �erowa�y ma�e stadka elinou. Wolny spacer doprowadzi� j� nad brzeg pot�nego basenu, w kt�rym spoczywa�o uruketo, przygl�daj�ce si� jej t�po okiem otoczonym ko�cistym pier�cieniem. Dotar�a a� do ciernistego wa�u, kwitn�cego teraz i rozros�ego, stanowi�cego grub� zas�on� broni�c� przed wszelkimi napastnikami.

Nast�pnie odwr�ci�a si� od wody i wzd�u� �ywego wa�u przesz�a przesmykiem na drugi brzeg. Trwa� w�a�nie po��w, wyci�gano na brzeg sie� z gigantycznym w�gorzem. Powoli skr�ca� swe cielsko, lecz oszo�omiony trucizn� dostarczon� przez Ambalasei nie stanowi� �adnego niebezpiecze�stwa. Stamt�d uczona zawr�ci�a ponownie do miasta, mijaj�c zamkni�te drzwi. Zatrzyma�a si� na ich widok i d�u�sz� chwil� spoczywa�a nieruchomo na ogonie. Patrz�c na nigdy nie otwierane drzwi, natychmiast zrozumia�a ich znaczenie i pow�drowa�a w my�lach daleko. S�o�ce powoli przesuwa�o si� po niebie, a� cie� drzewa obj�� Ambalasei i poczu�a ch��d. Pobudzi�o to j�, przesz�a ponownie na s�o�ce. Po ogrzaniu si� ruszy�a dalej. Przesz�a obok gaju, w kt�rym mi�dzy drzewami ros�y dzikie owoce. Tam zatrzyma�a si�, rozmy�laj�c o ich znaczeniu, nowo�ci. Rzeczywi�cie, po raz pierwszy ujrza�a tu kwiaty hodowane tylko dla ich pi�kna, co zdarza�o si� w innych miastach Yilanè. Mo�e bardzo powa�ne C�ry uwa�a�y kwiaty za rodzaj malowide� ramion, za co� lekkomy�lnego i niewa�nego. Uczona wr�ci�a powoli do ambesed. Zasta�a je pustym, cho� jako serce miasta, winno t�tni� �yciem. W najcieplejszym miejscu nas�onecznionej �ciany, gdzie zwykle zasiada�a eistaa, widnia�a jedynie szorstka kora. Jeszcze wolniejszym krokiem przesz�a ambesed i opar�a si� plecami o kor� w tym w�a�nie wybranym miejscu. Sta�a zatopiona w my�lach, a� zwr�ci� jej uwag� jaki� ruch. Skierowa�a oko na przechodz�c� Yilanè.

��Uwaga na s�owa!�� krzykn�a chrapliwie. Zaskoczona Yilanè stan�a i spojrza�a na uczon�.

��Nie wolno ci przeszkadza�

��Przeszkadzasz mi, �e m�wisz-nie-s�uchasz. Milcz i zwa�aj na polecenie. Natychmiast znajd� Enge. Powiedz jej, �e konieczna jest jej obecno��. Id�.

C�ra �ycia zacz�a m�wi� o zasadach Ugunenapsy na temat wydawania rozkaz�w, lecz rozmy�li�a si� na widok budz�cej smutek postawy Ambalasei, zamkn�a usta i szybko odesz�a.

Ambalasei odpr�y�a si� i zacz�a radowa� rozmy�laniem, brakiem pracy fizycznej. Wreszcie wyczu�a jaki� ruch. Sta�a przed ni� Enge, zginaj�c ramiona w ge�cie przyjmowania polece�.

��Sprowadzisz je, Enge. Nadesz�a pora decyzji. Chc� si� spotka� z t� garstk� C�r, kt�ra ma do�� rozumu, by my�le� o przysz�o�ci miasta. Podam ci imiona tych, kt�re pragn� widzie�.

��Trudno�� wykonania polecenia, wielka Ambalasei. C�ry �ycia s� we wszystkm r�wne. Musz� wsp�lnie podj�� decyzj�.

��Zrobisz, jak b�dziesz chcia�a. Ale najpierw porozmawiam, z kim chc�. Czy widzisz trudno�ci w przygotowaniu tego?

��Tak, lecz stanie si� tak, jak poleci�a�.

��Jakie trudno�ci?

��C�ry coraz oporniej wype�nij� twe rozkazy, wydawane, jakby� by�a eistaa. M�wi�, �e miasto ju� wyros�o�

��Oszcz�d� mi ich zdania. Wiem dobrze, co my�l�, i dlatego w�a�nie chc� spotka� si� z tymi, kt�re sama wybior�. Jeste� w�r�d nich ty, moja asystentka Setèssei i Elem, dowodz�ca uruketo i szanuj�ca wiedz�. Oraz Far�, reprezentuj�ca my�l Ugunenapsy w spos�b najbardziej uproszczony i sporny. Czy s� jeszcze jakie� rozumne, kt�re chcia�aby� zaprosi�?

��Tak, je�li si� zgodzisz. To najbli�sza mi Efen, a tak�e Omal i Satsat, kt�re jako jedyne opr�cz mnie ocala�y spo�r�d C�r zes�anych do Alpèasaku.

��Niech tak b�dzie. Naka� im przyj�� natychmiast.

��Poprosz� je o przybycie, nalegaj�c na po�piech�� powiedzia�a Enge i wysz�a.

Gniew Ambalasei szybko przeszed� w uznanie. To inteligentna Yilanè. Gdyby tylko zdo�a�a wznie�� si� ponad my�li Ugunenapsy, mog�aby zosta� wybitn� uczon� lub eistaa wielkiego miasta. To ogromna strata.

Przybywa�y po kolei, dwie ostatnie wpad�y, dysz�c ci�ko, bo musia�y pokona� najwi�ksz� odleg�o��. Ambalasei przyjrza�a si� im w milczeniu, a potem szybko zakr�ci�a ogonem w ge�cie oznaczaj�cym ��danie uwagi.

��I milczenia, p�ki nie sko�cz�, zw�aszcza z twojej strony, Far�, bo lubisz przerywa� innym. Powiem wam o wa�nych sprawach. Potem wy zabierzecie g�os. Wreszcie, jak powiedzia�a mi Enge, wszystkie siostry zaczn� m�wi� naraz i d�ugo, lecz mnie ju� tu wtedy nie b�dzie. S�uchajcie teraz w milczeniu, zakazuj� przerywania. Jak wszystkie wielkie my�licielki i m�wczynie przejd� od og�u do szczeg�u, od obserwacji do wniosku.

Obserwacja. Rozejrzyjcie si�. Czy wiecie, gdzie teraz jeste�cie? Oczywi�cie, wiecie, bo jeste�cie Yilanè, a wszystkie Yilanè maj� ambesed, jest ono w ka�dym mie�cie. Ziarno miasta zawiera chromosomy kieruj�ce wzrostem ambesed, jak te� hanalè. Posz�am tam dzisiaj i spojrza�am na drzwi, kt�re nigdy nie stan� otworem, bo nie odgradzaj� nas od �adnych samc�w.

Przerwa�a na chwil�, by mog�y si� nad tym zastanowi� i ujrza�a, �e Far� szykuje si� do m�wienia. Przygotowana na to Setèssei nast�pi�a jej ci�ko na nog�. Ambalasei pochwali�a j� milcz�co; doskona�a asystentka. Potem wyrazi�a niezadowolenie, widz�c niezrozumienie w mchach cia� obecnych.

��Macie m�zgi, lecz ich nie u�ywacie. Podaj� wam fakty, lecz nie wyci�gacie z nich wniosk�w. Musz� wi�c my�le� za was, jak cz�sto dot�d i jak niew�tpliwie b�d� musia�a to czyni� w przysz�o�ci.

Nieuchronnie dochodzimy do wniosku, �e miasto jest niepe�ne�� jak i wy, C�ry Nieprzydatno�ci, jeste�cie niepe�nym spo�ecze�stwem. Ach, wiercicie si� niezadowolone i nic nie rozumiecie. Dobrze chocia�, �e s�uchacie. Wyja�nienie-definicja spo�ecze�stwa. To okre�lenie fachowe, kt�rego nie znacie, jak i wielu innych rzeczy. Spo�ecze�stwo jest �ci�le ze sob� powi�zan� grup� organizm�w tego samego gatunku, wzajemnie od siebie zale�nych i podporz�dkowanych podzia�owi obowi�zk�w. Podaj� przyk�ad.

Owady. Mrowisko jest spo�ecze�stwem robotnic, �o�nierzy, opiekunek larwy i eistai znosz�cej jaja, grup� harmonijnie wsp�pracuj�c�. Zwr��cie te� uwag� na sarny ustuzou, u kt�rych wielki rogaty samiec odgania drapie�nik�w, chroni�c samice z m�odymi. Pomy�lcie o efenburu w oceanie, w kt�rym wszystkie elininyil wsp�dzia�aj� z sob� przy po�owie ryb. Wystarczy tych przyk�ad�w, teraz przypomnijcie sobie miasto, do kt�rego przyby�y�cie jako fargi, gdzie wzrasta�y�cie i stawa�y�cie si� Yilanè. Mia�o kszta�t wsp�lny wszystkim miastom, tak�e i temu, zawiera�o ambesed, z kt�rego rz�dzi�a i wydawa�a rozkazy eistaa. Zawiera�o hanalè z samcami zapewniaj�cymi przetrwanie miasta dzi�ki temu, �e sz�y na pla�e. Oto czym jest prawdziwe miasto�� zdolnym do �ycia spo�ecze�stwem. Nadal dostrzegam wasz� niewiedz�. Zdolne do �ycia jest takie spo�ecze�stwo, kt�re rozwija si�, ro�nie i nigdy nie ginie.

Ambalasei rozejrza�a si� wok� i dostrzeg�a niezadowolenie milcz�cych s�uchaczek.

��A co mamy tutaj? Martwe spo�ecze�stwo. Miasto �yj�ce tylko wtedy, gdy mu rozkazuj�, a umrze, gdy je opuszcz�. I system martwych wierze�, bo s�owa Ugenenapsy zgin� wraz z wasz� �mierci�. Mo�e i s�usznie nazywaj� was C�rami �mierci. Umrzecie, a s�owa Ugunenapsy umr� wraz z wami. Zaczynam my�le�, �e nie by�oby to takie z�e.

Kiwn�a z uznaniem na widok ich otwartych ust, mimowolne ruchy cia� okazywa�y niech�� i sprzeciw.

��Teraz�� powiedzia�a, napawaj�c si� troch� spodziewan� przyjemno�ci��� teraz, gdy zwr�ci�am ju� wasz� uwag� na najwa�niejsze sprawy, nadesz�a pora by�cie przem�wi�y.

Nast�pi�o machanie ko�czynami i krzyki prosz�ce o uwag�. Usta�y dopiero wtedy, gdy Enge wyrazi�a konieczno�� m�wienia. Wskaza�a z uznaniem na Ambalasei.

��Zamiast gniewa� si� na m�dr� Ambalasei, powinny�my wyrazi� jej wdzi�czno��, bo widzi wszystko i wie wszystko. Czy zabijacie t�, kt�ra przynosi wam z�e wiadomo�ci? Czy tego uczy�a nas Ugunenapsa? Podzi�kujmy Ambalasei za wskazanie prawdy naszego istnienia, rzeczywisto�ci naszego �ycia. Problem mo�na rozwi�za� dopiero po jego dostrze�eniu. Teraz mo�emy wyt�a� ca�y sw�j rozum, by go rozwik�a�. Musimy szuka� sensu s��w Ugunenapsy, bo na pewno jest w nich odpowied�. Bo inaczej umrzemy, jak to powiedzia�a Ambalasei.�� Unios�a wysoko kciuk.�� Ten problem ma dwie strony. Obie s� puste i musimy je wype�ni�. Stoimy w jednej pustce, w ambesed. Nie b�dziemy mia�y eistai�� ale musimy stworzy� w mie�cie jaki� �ad, �ad reprezentowany przez ambesed. Ten problem musi zosta� rozwi�zany w pierwszej kolejno�ci. Dopiero potem b�dziemy mog�y zaj�� si� pustym hanalè. Porz�dkuj�c my�li, uporz�dkujemy nasze �ycie. Porz�dkuj�c �ycie, uporz�dkujemy miasto, wprowadzimy w nim �ad. Wtedy dopiero zastanowimy si� nad zapewnieniem jego ci�g�o�ci. Ambalasei ma racj�. Co tu mamy? Miasto doskonale harmonijne�� i doskonale martwe. Zestarzejemy si� i pomrzemy, jedna po drugiej, zostawiaj�c po sobie jedynie pustk�. Pomy�lcie o tym.

S�uchaj�ce Yilanè wzdrygn�y si� z b�lu, jedynie Ambalasei przytakn�a ponuro. C�ry �ycia siedzia�y cicho jak �mier�. Oczywi�cie, z wyj�tkiem Far�. G�os jej dr�a� z emocji, napi�cie zak��ca�o ruchy. Nie powstrzyma�o to jej przed m�wieniem.

��S�ysza�am twe s�owa, Enge, zb��dzi�e�. Ambalasei mo�e i jest uczon�, ale nie wyznaje nauk Ugunenapsy. To jej b��d i u�omno��. Teraz zmyli�a nas, m�wi�c o eistai i rz�dach. Odrzuci�y�my to, dlatego tu przyby�y�my. S�ucha�y�my pokr�tnych my�li Ambalasei i zapomnia�y�my o Ugunenapsie. O jej trzeciej zasadzie. Efeneleiaa, Duch �ycia, jest wielk� eista� miasta �ycia, w kt�rym wszystkie mieszkamy. Musimy o tym pami�ta� i odrzuci� okrutne miasto Ambalasei z jego ambesed i prymitywnym hanalè. Zmyli�a nas, m�wi�c o tych sprawach. Musimy odwr�ci� si� do niej plecami, a twarz� do Ugunenapsy i p�j�� za jej wskaz�wkami. Musimy opu�ci� to ambesed i zamkn�� jego drzwi, jak i zapu�ci� pn�cza na wej�cie do hanalè, bo pomieszczenia te nie b�d� nam ju� potrzebne. Je�li to miasto jest dla nas nieodpowiednie, musimy je porzuci�. Id�my na pla�e, do puszczy, �yjmy swobodnie jak Sorogetso. Nie potrzebujemy eistai, nie potrzebujemy wi�zionych samc�w. P�jdziemy na brzeg, na kt�ry wychodz� z fal m�ode efenburu. Porozmawiamy z fargi mokrymi jeszcze od morskich w�d, poprowadzimy je do �wiat�a i �ycia, jakie prowadzimy pod przewodnictwem Ugunenapsy�

Umilk�a wstrz��ni�ta, bo Ambalasei wyda�a najmniej grzeczny z wszystkich d�wi�k�w, wypowiedzia�a tak brutalne s�owa, jakich �adna z nich nigdy nie s�ysza�a, poruszy�a ko�czynami w najbardziej obra�liwy spos�b.

��Twe my�li s� jak odchody tysi�ca gigantycznych nenitesk�w, jedna kupa gnoju, kt�ra wype�ni�aby ca�e ambesed�� grzmia�a uczona.�� Kaza�am ci my�le�, a nie objawia� sw� wielk� jak �wiat g�upot�. Opu�ci� miasto? Prosz� bardzo�� niech was zje pierwszy napotkany drapie�nik. Przywita� na brzegu wy�aniaj�ce si� z morza fargi? Zr�bcie to�� ale b�dziecie musia�y d�ugo czeka�, poniewa� najbli�sze pla�e narodzin znajduj� si� po drugiej stronie oceanu.

Powoli spogl�da�a na twarze ka�dej z C�r, wyginaj�c cia�o w pogardliwy hak, z gniewu ��obi�c pazurami wielkie bruzdy.

��Opuszczam was teraz, bo nie chc� wys�uchiwa� dalszych bzdur. Porozmawiajcie ze sob� po moim odej�ciu. To wasze miasto, wasze �ycie. Zdecydujecie, co z nimi zrobicie. B�dziecie na to mia�y mn�stwo czasu, bo wyp�ywam uruketo na wypraw� badawcz� w g�r� wielkiej rzeki. Chc� tak�e polepszy� me zdrowie, zniszczone przez wasze C�ry Rozpaczy. Elem, poprowadzisz dla mnie uruketo czy b�d� musia�a sama si� tym zaj��?

W zapad�ym pe�nym napi�cia milczeniu wszystkie oczy obr�ci�y si� na dowodz�c� uruketo. Wsta�a ona i jaki� czas tkwi�a z opuszczon� w namy�le g�ow�. Potem przem�wi�a.

��Id� za Ugunenaps� ka�d� drog�, kt�r� mi wska�e. Id� r�wnie� za nauk� i pod��am jej �cie�kami. Przywiod�y nas tu Ugunenaps� i nauka, obie wcieli�y si� w Ambalasei, kt�ra da�a nam to miasto i umo�liwi�a w nim �ycie. Enge i wszystkie inne tu obecne s� na tyle m�dre, by ocenia� s�owa Uguenenapsy. Uczyni�, co postanowi�, bo nie umiem tu decydowa�. Dlatego poprowadz� uruketo i b�d� chroni� Ambalasei, gdy b�dziecie rozwa�a�y nasz� przysz�o��. Nie s�uchajcie Far�, uwa�am, �e si� myli, a Ambalasei m�wi prawd�. Znajd�cie tak� drog� na jutro, kt�r� b�dzie mog�a kroczy� i Ambalasei, i Ugunenaps�. Oto, co mia�am do powiedzenia, a teraz odchodz�.

Odwr�ci�a si� i opu�ci�a ambesed. Setèssei po�pieszy�a za ni�, bo podr� wymaga�a wielu przygotowa�. Ambalasei odesz�a bardziej statecznym krokiem, odwracaj�c si� przed wej�ciem, bo zawsze musia�a mie� ostatnie s�owo.

��C�ry Rozpaczy, trzymacie sw� przesz�o�� mi�dzy kciukami. S�dz�, �e zginiecie, bo jeste�cie zbyt g�upie, by �y�. Udowodnijcie, �e si� myl�. Je�eli zdo�acie.

Sanone nie pochwala� takich zgromadze�. Sasku post�powali inaczej. Mandukto pracowali g�owami, a nie r�koma, rozmy�lali o Kadairze i skutkach jego czyn�w, a tak�e o innych wa�nych sprawach. Tylko oni zbierali si�, rozwa�ali i decydowali, gdy dochodzi�o do potrzeby rozwa�a� i decyzji. C� za ba�agan panuje, gdy ka�dy mo�e wyrazi� swe zdanie. Nawet kobiety!

�adnej z tych my�li nie da�o si� wyczyta� z jego pomarszczonej, ciemnej twarzy. Tchn�a spokojem i niczego nie zdradza�a. Sanone siedzia� ze skrzy�owanymi nogami przy ognisku, s�ucha� i patrzy�, lecz nic nie m�wi�. Jeszcze nie teraz. Mia� prawo tu by�, cho� by� Sasku, a nie Tanu i rozumia�, dlaczego siedzi poza kr�giem �owc�w, w�r�d kobiet. Malagen poczu�a jego wzrok i odsun�a si� g��biej w ciemno��. Patrz�c na ni�, Sanone nie zmieni� miny, lecz nozdrza zadrga�y mu z niepokoju, gdy obok przebieg�y wrzeszcz�ce dzieci, obsypuj�c go piaskiem. Otrzepa� si� i spojrza� na Herilaka, kt�ry wsta�, by zabra� g�os.

��Wiele zrobili�my. Wyci�li�my nowe tyczki do w��k�w, naprawili�my rzemienie uprz�y. Mi�so ju� si� uw�dzi�o. Zrobili�my ju� chyba wszystko, co nale�a�o. Powiedzcie, je�li o czym� zapomnieli�my.

Wsta�a Merrith, demonstruj�c obra�liwe gesty pr�buj�cym j� powstrzyma� �owcom. Wysoka i silna jak �owca �y�a samodzielnie po �mierci Ulfadana.

��M�wisz o opuszczeniu doliny Sasku. Ja pom�wi� o zostaniu w niej.

Siedz�ce za ni� kobiety milcza�y, �owcy g�o�no wyra�ali niezadowolenie. Zaczeka�a, a� si� uspokoi, by m�wi� dalej.

���owcy maj� usta w niew�a�ciwym miejscu�� ich s�owa brzmi� jak pierdni�cie. Jest tu dobre jedzenie, na wzg�rzach mo�na polowa�. Po co mamy odchodzi�?

Kilka kobiet krzykn�o potwierdzaj�co, zacz�a si� gor�ca, bez�adna dyskusja. Sanone s�ucha� tego z kamienn� twarz�, nie zdradzaj�c swych my�li. Herilak czeka� na pr�no, by si� uspokoili, a potem krzykn��, ��daj�c ciszy. Pos�uchali go natychmiast, bo dowodzi� nimi w wojnie z murgu i dzi�ki niemu prze�yli.

��To nie miejsce do omawiania takich rzeczy. Tanu nie zabijaj� Tanu. Prawd� jest tak�e to, �e Tanu nie rz�dz� Tanu. �owcy, kt�rzy zechc� odej��, odejd�. Ci, kt�rzy zechc� zosta�, zostan�.

��Tylko �owcy?�� zawo�a�a bezczelnie Merrith.�� Kobiety nie maj� ju� nic do powiedzenia?

Herilak opanowa� zdenerwowanie, mia� nadziej�, �e przynajmniej jedna z nich nie p�jdzie za jej s�owami.

��Kobiety porozmawiaj� ze swymi �owcami, razem zdecyduj�, co zrobi�. Zgromadzili�my si� tutaj, bo ci spo�r�d nas, kt�rzy chc� opu�ci� dolin�, musz� wszystko przygotowa�

��Jest tu kto�, kto nie chce odchodzi栗 powiedzia�a Merrith, przepychaj�c si� przez t�um. Zatrzyma�a si� i obejrza�a.�� Chyba �e nie chc� tu naszej obecno�ci. Co powiesz, Sanone, mandukto wszystkich Sasku?

Tanu zwr�cili si� teraz z ciekawo�ci� do Sanone. Ten uni�s� otwarte d�onie na wysoko�ci ramion i przem�wi� dobrym, cho� niew�a�ciwie akcentowanym marbakiem.

��Sasku walczyli razem z Tanu w mie�cie na wybrze�u, razem przybyli do doliny i razem jej bronili. Tanu mog� tu zosta�, maj� te� swobod� odej�cia. Jeste�my jak bracia.

��I siostry�� doda�a szorstko Merrith.�� Jedna z nich zostaje.�� Odwr�ci�a si� i odesz�a.

Je�li nawet inne kobiety podziela�y jej pragnienia, nie zdradza�y si� z tym. By�y wolne, jak wszyscy Tanu, mog�y �y� tak, jak chcia�y. Niezadowolone z sammadara odchodzi�y do innego sammadu. Trudniej jednak by�o przerwa� wi�zy ��cz�ce je z �owcami, ojcami ich dzieci. A �owcy t�sknili do bor�w; nie spos�b ich by�o powstrzyma�.

Dyskucja ci�gn�a si� jeszcze d�ugo. Ognisko przygas�o, dzieci posz�y spa�. Sanone czeka� cierpliwie, a� wreszcie wsta�.

��Przywiod�y mnie tu dwie sprawy�� czy mog� m�wi�?

��Nie musisz pyta栗 odpar� zdecydowanie Herilak.�� ��cz� nas mocno wi�zy walki.

��W takim razie mam pro�b�. O mastodonta, kt�ry si� tu narodzi�, nosi imi� Arnwheeta, przez kt�rego przemawia do nas Kadair. Czy zostanie z nami po waszym odej�ciu?

��Nigdy nie planowano inaczej.

��Jeste�my bardzo wdzi�czni. Teraz druga sprawa. Jest tu kto� nale��cy do Sasku, a nie Tanu, Malagen, kobieta dzielnego wojownika imieniem Simmacho�

��Nie �yje�� zawo�a� gniewnie Newasfar. Sanone kiwn�� z powag� g�ow�.

��Kt�ry teraz nie �yje, zgin�� w walce z murgu. �yje jednak jego kobieta, nale��ca do Sasku.

��Teraz jest moj� kobiet� i nie ma o czym gada栗 Newasfar podszed� bli�ej z zaci�ni�tymi pi�ciami.�� P�jdzie ze mn�.

��My�la�em, �e w�r�d Tanu ka�dy decyduje za siebie. Jak mo�esz m�wi� w imieniu Malagen?�� Sanone patrzy� na wysokiego �owc� spod przymru�onych powiek, nie czyni�c �adnego ruchu. Newasfara przepe�nia�a z�o��. Herilak chwyci� go za rami�, m�wi�c �agodnie:

���owca szanuje staro��. Siadaj z innymi.�� Odczekawszy, a� Newasfar niech�tnie si� odwr�ci, wskaza� na kobiet� Sasku.�� Malagen, chcesz co� powiedzie�?

Rzuci�a mu przera�one spojrzenie i ukry�a twarz w d�oniach. Herilak nie chcia� naciska�. Kobieta nic nie powie, bo tak jest u Tanu. Wiedzia� jednak, �e chce odej�� z Newasfarem. Wiedzia� tak�e, i� przygl�da mu si� Sanone, oczekuj�cy odpowiedzi na swe pytanie. Mog�a brzmie� tylko w jeden spos�b.

��Nie widz� tu �adnych trudno�ci. Czy� nie jest tak, jak powiedzia� Sanone, �e Sasku i Tanu walczyli razem w mie�cie na wybrze�u, �e przybyli razem do tej doliny i razem jej bronili? W swej szczodro�ci zapewni� nas, �e Tanu mog� tu zosta�, maj� te� swobod� odej�cia. Jeste�my jak bracia i, oczywi�cie, jak siostry. Tak samo m�wimy my, Tanu. Malagen mo�e i�� z nami, je�li takie b�dzie jej �yczenie.

Je�li nawet Sanone uwa�a� si� za pokonanego w�asnymi s�owami, to nie okaza� tego najmniejszym znakiem, uni�s� tylko przyzwalaj�co d�o�, wsta� i odszed�. Herilak patrzy� w �lad za nim, maj�c nadziej�, �e nie dojdzie do nowych nieporozumie� czy k�opot�w. Walczyli razem, musz� si� rozsta� w pokoju. Zwr�ci� si� do sammad�w.

��Wyruszamy rano. Czy zgadzacie si� na drog�, kt�r� p�jdziemy? Na p�nocy jest teraz zbyt zimno, nie musimy te� wraca� �nie�nym szlakiem przez g�ry. Wed�ug mnie powinni�my i�� na wsch�d, drog�, kt�r� tu przybyli�my, a� dojdziemy do wielkiego morza. Wtedy podejmiemy nast�pne decyzje.

��B�dziemy musieli pokona� wielk� rzekꠗ poskar�y� si� Fraken. By� ju� stary i s�aby, czu� te�, �e jego wiedza nie jest tak szanowana jak ongi�. Ma�o kto przejmowa� si� tym, jak� przysz�o�� odczyta z swoich wypluwek.

��Ju� raz j� przebyli�my, alladjexie. Zbijemy tratwy, a mastodonty przep�yn� bez trudu zw�enie nurtu. Nie sprawi nam to k�opotu. Czy kto� jeszcze chce co� powiedzie�? Wi�c to jest nasza droga. Odejdziemy rano.

Jak zawsze przed wyruszeniem na szlak mastodonty rykiem przyjmowa�y ograniczenie ich wolno�ci, gdy jeszcze przed �witem zaprz�gano je do w��k�w i objuczono. Gdy wsta�o s�o�ce, wszystko by�o ju� gotowe. Stoj�cy z boku Herilak patrzy� na pierwszych odchodz�cych. Droga by�a im dobrze znana, a sammadarzy nie spierali si� o pierwsze�stwo czy dow�dztwo. Z wielk� ulg� ujrza�, �e w�r�d przygl�daj�cych si� Sasku jest r�wnie� Sanone. Podszed� do niego i wzi�� w ramiona.

��Spotkamy si� jeszcze, przyjacielu. Sanone pokrad� z powag� g�ow�.

��Nie s�dz�, przyjacielu. Nie jestem ju� m�ody i nie opuszcz� wi�cej tej doliny. Wype�ni�em rozkazy Kadaira, widzia�em rzeczy, o jakich nawet mi si� nie �ni�o. Teraz jestem zm�czony. A ty? Te� chyba nigdy tu nie wr�cisz.

Herilak potwierdzi� z r�wn� powag�.

��Nie ma potrzeby. B�d� ci� szuka� w�r�d gwiazd.

��Wszyscy pod��amy �cie�k� Kadaira. Je�li Kerrick �yje i odnajdziesz go, powiedz mu, �e Sasku Sanone dzi�kuje mu za nasze �ycie.

��Powiem�� przyrzek� Herilak, odwr�ci� si� i odszed�, nic ju� nie dodaj�c ani nie ogl�daj�c si� na dolin� czy Sasku, kt�ry sta� mu si� tak bliski.

Pobieg� wzd�u� rzeki, dogoni� i wyprzedzi� wolno ci�gn�ce sammady. Sammadarowi Kellimansowi zosta� tylko jeden mastodont, a jego sammad bardzo stopnia�. Herilak ujrza� jednak ze zdziwieniem, �e teraz si� rozr�s�. Krocz�c silnym krokiem �owcy, Merrith prowadzi�a swego mastodonta.

��Widz� w�r�d Tanu kogo�, kto wola� zosta� w dolinie Sasku�� powiedzia� Herilak.

Merrith sz�a dalej, �uj�c z moc� kawa�ek w�dzonego mi�sa. Wyssa�a z niego wszystkie soki, a reszt� wyplu�a.

��Czy�by moja obecno�� by�a niemi�a dla sammadara Herilaka?

��Jeste� Tanu.

��Oczywi�cie. Dlatego te� nie mog�am zosta� w dolinie, pracowa� na polach i plotkowa� z kobietami. Tanu nie mog� �y� bez kniei, bez swobody p�j�cia tam, gdzie zechc�.

��Sk�d wi�c te gadki o zostaniu? Nie rozumiem��� zawaha� si� i zobaczy�, �e przygl�da mu si� spod oka u�miechaj�c si�. Otworzy� szerzej oczy i wybuchn�� �miechem. Potem poklepa� j� pochwalnie po ramieniu.

��Post�pujesz jak �owca, lecz my�lisz jak kobieta. Wiedzia�a�, �e Sanone nie chce, by ta kobieta Sasku, Malagen, opu�ci�a dolin�. Dlatego rozprawi�a� si� z jego argumentami, nim je wypowiedzia�. Nigdy nie pragn�a� tam pozosta�!

��Ty� to powiedzia�, dzielny Herilaku, nie ja. S�aba kobieta musi by� sprytna, aby prze�y� w �wiecie silnych m�czyzn.

M�wi�c to, tak go waln�a w plecy, �e polecia� naprz�d. Nie przesta� si� jednak �mia�.

Herilak zastanawia� si�, czy Sanone wiedzia�, �e zostanie okpiony. Wczoraj wieczorem musia� co� podejrzewa�, a na pewno przekona� si� o tym rano, po odkryciu, �e Merrith jednak nie zosta�a w dolinie. Jak dobrze znale�� si� znowu na szlaku. Dotkn�� zwisaj�cego mu u szyi no�a Kerricka z gwiezdnego metalu. Gdzie mo�e teraz by�, czy �yje? Je�li tak, to odnajdzie go.

Szli na p�noc, wzd�u� koryta rzeki, kieruj�c si� do brodu dla mastodont�w. Sta� tam namiot Hanatha i Morgila, dw�ch �owc�w wygnanych z doliny za kradzie� �wi�tego porro. Hanath wyszed� im naprzeciw, machaj�c r�koma, lecz Morgil le�a� nieruchomo na ziemi. Herilak zaniepokoi� si�. Mia� wypadek�� a mo�e to sprawka murgu? Trzymaj�c �miercio-kij i w��czni�, pobieg� do brzegu.

Hanath machn�� mu jeszcze raz i usiad� ci�ko obok towarzysza.

��Co si� sta�o?�� zapyta� Herilak, szukaj�c ran czy krwi, lecz ich nie znajduj�c.

��Porro�� wyja�ni� ochryple Hanath, wskazuj�c na gliniany dzban stoj�cy u wej�cia do namiotu.�� Niedobre.

��Powinni�cie byli o tym pomy�le� przed kradzie��.

��Skradzione porro by�o bardzo dobre�� cmokn��.�� Co� jest nie tak z tym, kt�re zrobili�my. Smakuje jak trzeba, lecz nast�pnego dnia �owca bardzo choruje.

��Zrobili�cie je? Jak?�� Herilak zajrza� do dzbana i wykrzywi� si� od zapachu.

��To do�� proste. Przez wiele wieczor�w przygl�dali�my si�, jak je robi�. Nie s� dobrymi �owcami, bez trudu mo�na ich podej��. Porro �atwo sporz�dzi�, wystarczy zebra� to, co im ro�nie, tagaso. Potem k�adzie si� to do wody, wystawia na s�o�ce i dodaje mchu. To wszystko.

Morgil poruszy� si�, otworzy� przekrwawione oko i j�kn��.

��To na pewno przez mech. Chyba za du�o go dodali�my. Herilak mia� ju� do�� ich g�upoty.

��Sammady odchodz�.

��P�jdziemy z wami. Mo�e jutro. Wszystko b�dzie dobrze.

��Je�li tylko nie wypijecie tego�� powiedzia� Herilak i kopn�� dzban, porro wyla�o si� i wsi�k�o w ziemi�. Okropnie �mierdzia�o.

��To mog�o by� tylko przez mech�� powiedzia� s�abo Morgil.

Kerrick spojrza� z trosk� na niemowl�.

��Czy jest chora? Otworzy�a wreszcie oczy, lecz stale nimi przewraca, chyba nas nie widzi.

Armun roze�mia�a si� g�o�no, by� to jasny, szcz�liwy �miech.

��Ju� zapomnia�e�, �e Arnwheet mia� dok�adnie takie same oczy? Tak jest u wszystkich dzieci. Ysel b�dzie mia�a dobry wzrok. Trzeba tylko poczeka�.

��A ty mo�esz ju� i��?

��Ju� od kilku dni ci powtarzam, �e odzyska�am si�y. Chc� opu�ci� to jezioro.�� Nie patrzy�a na drugie obozowisko, ale i tak wiedzia�, co my�li. Wiedzia�, �e nie mo�e ju� d�u�ej odk�ada� odej�cia. Wszystko, co mieli zabra�, czeka�o powi�zane i przymocowane do dw�ch w��k�w. Stanowi�o to niewielk� cz�stk� �adunku mastodonta, lecz nie mieli go. Wzi�li tylko tyle, ile zdo�a poci�gn�� wraz z Harlem. Armun i Darras zajm� si� niemowl�ciem, Arnheet poniesie w��czni� i �uk. Dla Ortnara dostatecznym obci��eniem b�dzie on sam. Nadesz�a pora odej�cia.

Muchy k��bi�y si� nad �wierciami �wie�o upolowanej sarny, kt�rej nie byli w stanie zabra�. Przyda si� samcom. Odegna� muchy, chwyci� mi�so i zarzuci� na ramiona.

��Nie zostawi� tego, by zgni�o. Wyruszymy, gdy tylko wr�c�. Gdy szed� przez polan�, Arnwheet zawo�a� go i dogoni�.

��Nie chc� zostawia� naszych przyjaci󳠗 powiedzia� w yilanè, by nie s�ysza�a go matka. Nikt mu o tym nie m�wi�, ale nie by�o takiej potrzeby. Armun nie kry�a si� z nienawi�ci� do samc�w Yilanè.

��Ja te� nie. Ale w �yciu cz�sto musimy robi� co� wbrew naszym ch�ciom.

��Czemu?

��Bo czasem co� po prostu trzeba zrobi�. Musimy st�d odej��, nim zjawi� si� nast�pne �owczynie i nas znajd�. Musimy odej�� jak najszybciej. Imehei nie mo�e teraz chodzi�, a Nadaske nie zostawi go samego.

��Czy Imehei jest chory? Nadaske mi nie powie.

��To rodzaj choroby. Mam nadziej�, �e potem b�dzie m�g� chodzi�.

��Przyjd� i nas znajd�. B�dziemy mogli rozmawia�.

��B�dziemy mogli�� powiedzia� Kerrick, skrywaj�c wszelkie w�tpliwo�ci.

Nadaske siedzia� nad wod� przy swym nieprzytomnym przyjacielu. Widzia�, jak nadchodz�, lecz nie uczyni� �adnego ruchu. O�ywi� si� troch�, gdy Arnwheet zacz�� opowiada� szczeg�owo o przygotowaniach do drogi, chwali� si�, jak to b�dzie strzela� z nowego �uku, jak ostry jest grot w��czni. Kerrick przygl�da� si� temu z przyjemno�ci�, bo ch�opiec rzeczywi�cie m�wi� jak Yilanè. Czy jednak zachowa t� umiej�tno�� po opuszczeniu jeziora, gdy nie b�dzie m�g� rozmawia� ze swymi przyjaci�mi?

��Mokry-prosto-z-morza jest pot�nym �owc��� powiedzia� Nadaske.�� Po jego odej�ciu zmarnuje si� tyle mi�sa, kt�re by zabi�-przyni�s�.

Arnwheet wyprostowa� si� dumnie, nie wychwytuj�c nieznacznych akcent�w ukazuj�cych wielko�ci mi�sa i ilo�ci przynoszonej zdobyczy. Tak naprawd�, jak na razie, jedynym jego �upem by�a ma�a jaszczurka. Kerrick doceni� wysi�ek, na jaki zdoby� si� Nadaske, bo w jego s�owach kry�a si� troska i rozpacz.

��Wszystko b�dzie dobrze�� powiedzia� Kerrick.�� Z wami, z nami.

��Wszystko b�dzie dobrze�� powt�rzy� Nadaske, lecz z najbardziej ponurymi kontrolerami. Imehei unosi� si� na jeziorze pogr��ony w nieprzerwanym �nie. Jego r�ka poruszy�a si� powoli pod wod� w nie�wiadomej parodii po�egnania.

��Do��czycie do nas, gdy tylko znajdziemy bezpieczne miejsce�� powiedzia� Kerrick, lecz Nadaske odwr�ci� si� wcze�niej i nic nie us�ysza�. Kerrick uj�� Arnwheeta za r�czk� i wr�cili razem.

��Robi si� p�no�� powiedzia� zrz�dliwie Ortnar, pow��cz�c chor� nog��� a droga czeka nas d�uga.

Kerrick schyli� si� i chwyci� za dr�gi. Weszli w milczeniu do lasu. Odwr�ci� si� jedynie Arnwheet, lecz byli ju� w�r�d drzew i nie zdo�a� dostrzec na brzegu obu swych przyjaci�.

Ambalasei siedzia�a na wyrzuconym na brzegu pniu, rozkoszuj�c si� s�o�cem zalewaj�cym j� falami �aru.

Nie przywyk�a do odpoczynku, radowania-si�-ciep�ym-otoczeniem, podziwianiem tej wspania�ej rzeki. By�a tak szeroka, �e ledwo mo�na by�o dostrzec drugi brzeg. Toczy�a w swym brunatnym nurcie gleb� ca�ego kontynentu. Powoli sp�ywa�y trawiaste wysepki. Tu nieba nie zas�ania�a ani jedna chmurka, lecz w g�rze rzeki musia�o pada� i silnie d��, bo uczon� mija�y majestatycznie wielkie drzewa. Jedno zab��dzi�o na p�ycizn� i uderzy�o mocno w brzeg. Zeskoczy�y z niego ma�e skrzecz�ce ustuzou, podesz�y blisko Ambalasei, lecz uciek�y sp�oszone jej ruchem. Szcz�kn�� hèsotsan i jedno upad�o. Mia�o br�zow� sier�� i chwytny ogon. Uczona przewr�ci�a je pazurami i dostrzeg�a, jak na brzuchu zwierz�tka pojawi�a si� male�ka g��wka. Torbacz z m�odymi. Znakomicie. Setèssei zakonserwuje ten okaz dla dalszych bada�. Ambalasei zn�w rozsiad�a si� na drzewie i westchn�a z zadowoleniem.

Mia�a do zbadania nowy, zielony l�d. Rozmy�lania sprawi�y jej o wielekro� wi�ksz� przyjemno��, gdy tylko oddali�a si� od rozdyskutowanych C�r. Harmonii prac nie zak��ca�a ich irytuj�ca wieczna obecno��. My�la�a o nich tylko po to, by tym bardziej cieszy� si� z ich braku. Co innego dowodz�ca uruketo, Elem, to prawdziwa Yilanè nauki. Wiedzia�a bez napominania, kiedy umilkn��. Przez wszystkie d�ugie dni podr�y nienawistne imi� Ugunenapsy ani razu nie wymkn�o si� spomi�dzy jej z�b�w ani nie pojawi�o w�r�d barw d�oni.

My�li Ambalasei przerwa�y dochodz�ce z puszczy trzaski. Odwr�ci�a lekko g�ow�, by m�c patrze� jednocze�nie na rzek� i d�ungl�. Opu�ci�a przygotowany hèsotsan na widok jednej z cz�onki� za�ogi. Trzyma�a du�y struno-n�, kt�rym wycina�a drog� przez krzaki i liany. Kosztowa�o to j� wiele trudu i teraz ci�ko dysza�a. Zachwia�a si� i omal nie upad�a.

��Przerwanie pracy!�� rozkaza�a g�o�no Ambalasei.�� W�a� do wody, nim zginiesz z przegrzania.

Yilanè upu�ci�a struno-n�, podesz�a chwiejnie do brzegu i rzuci�a si� do wody. Po wynurzeniu wysun�a w stron� uczonej jedn� d�o� i wyrazi�a podzi�kowanie za pomoc.

��Nale�y mi si�. Musz� nie tylko rozkazywa� i poucza� nieuk�w, ale i za nich my�le�. Zosta� tam, a� b�dziesz mog�a zamkn�� usta.

Spojrza�a na rzek�, ale uruketo ci�gle nie przybywa�o. Nie szkodzi, po�udnie min�o niedawno, a Ambalasei da�a im ca�y dzie� na wypuszczenie enteesenat�w, by mog�y na�apa� jedzenia dla uruketo. Dostrzeg�a ruch z przeciwnej strony i ujrza�a wynurzaj�c� si� z d�ungli Setèssei, prowadz�c� dwie mocno objuczone cz�onkinie za�ogi. Zrzuci�y �adunki i do��czy�y do swej towarzyszki w wodzie. Setèssei dysza�a, lecz nie wygl�da�a na tak przegrzan� jak tamte.

��Odkrycie ca�kowicie zgodne z przewidywaniami Ambalasei�� powiedzia�a.

���wietnie. Na podstawie zarys�w l�du i uk�adu dorzecza wywnioskowa�am, �e musi tam by� jezioro.

��Ciep�e, pe�ne ryb, otoczone nas�onecznionymi pla�ami.

��Nie zamieszkane?

��Pe�no tam r�nych istot. Brak tylko Sorogetso.

��To te� przewidzia�am, podobnie jak w innych miejscach. Ze wszystkich zbadanych przez nas jezior to le�y najbli�ej miasta. Musz�, cho� niech�tnie, wyci�gn�� z tego wniosek, �e jest tylko ta jedna, odkryta przeze mnie grupka Sorogetso. Na pewno nie ma ich wi�cej nad t� rzek�. Czy wiesz, co to oznacza?

��Niepojmowanie-pro�ba o wyja�nienie.

��Oznacza to, oddana Setèssei, �e nasze Sorogetso nie pochodz� z tego wybrze�a. Jak przypuszcza�am, zosta�y tu przywiezione i zostawione. Jedyna kolonia, owoc ponurych eksperyment�w nieznanej uczonej. Czy znalaz�a� co� jeszcze godnego uwagi?

��Ciekawy okaz, bezpi�re-bezw�ose lataj�ce stworzenie, i jeszcze jeden, by� mo�e przydatny.

Cz�onkinie za�ogi wysz�y ju� z rzeki i Setèssei rozkaza�a im przynie�� porzucone pakunki. Otworzy�a jeden i wyj�a cia�o ma�ej jaszczurki z dziobem, nie d�u�szej ni� jej r�ka. Ambalasei obejrza�a j� z zaciekawieniem, rozci�gn�a d�ugi ogon.

��Zwinna, na pewno chodzi na czterech �apach, cho� w czasie ucieczki biega tylko na tylnych. Maj�c ostry dzi�b, mo�e je�� wszystko, nawet ga��zki i twarde li�cie.

��Smakuje dobrze. Siedzia�y w gniazdach w poszyciu. Przyznanie niech�ci do monotonnej diety. Mia�am ju� do�� konserwowanego mi�sa. Zabi�am dwie, zjad�am jedn��

��Wy��cznie dla dobra nauki.

��Wy��cznie. Dosz�am do wniosku, �e skoro ma dobre mi�so, to warto nazbiera� jaj.

��I oczywi�cie nazbiera�a�. Stajesz si� prawdziw� uczon�, Setèssei. Nowe �r�d�o �ywno�ci to zawsze cenne odkrycie. Mnie te� w�gorze zaczynaj� ju� nudzi�.

Badaj�c okaz, Ambalasei nie�wiadomie unios�a wargi, ukazuj�c z�by, i otworzy�a usta. Zamkn�a je zaraz, musia�a zachowa� cia�o nienaruszone do sekcji.

��Ze wzgl�du na dzi�b nazw� j� naeb. Poka� mi teraz, co jeszcze przynios�a�.

Ambalasei ci�g�e zadziwia�o bogactwo nowych gatunk�w tego kontynentu. Nie by�o to niespodziank�, lecz mimo to dawa�o jej ogromn� przyjemno��. Chrz�szcz wi�kszy od jej d�oni, ma�e ustuzou, motyle, zdumiewaj�ca mieszanina.

��Bardzo ciekawe. Wsad� je do pojemnik�w konserwuj�cych, ju� za d�ugo s� na powietrzu. Po powrocie czeka nas mn�stwo odkry�. Niestety, nast�pi to ju� szybko.

Setèssei dojrza�a w tych s�owach akcenty przygn�bienia z powodu C�r i szybko posz�a po wodo-owoc ch�odz�cy si� w rzece. Ambalasei napi�a si� ch�tnie, lecz nie porzuci�a ponurych przewidywa�.

��Ko�cz� si� badania i rado�ci; zbli�a denerwuj�ca chwila. Unika�am my�li o tym, co zastaniemy po powrocie. Teraz sobie na to pozwalam, bo wracamy, gdy tylko przyp�ynie uruketo.

��Dobro nauki, badania nie doko�czone�� rzuci�a Setèssei kusz�co. Ambalasei odrzuci�a z �alem ten pomys�.

��Nic nie sprawi�oby mi wi�kszej przyjemno�ci ni� kontynuacja naukowych poszukiwa�. Boj� si� jednak o wyhodowane przeze mnie miasto, pozostawi�am je w ca�kowicie nieodpowiedzialnych r�kach. Ukaza�am im rzeczywisto�� i odp�n�am, by podczas mej nieobecno�ci mog�y same rozwi�za� swe problemy. Jak s�dzisz, czy to zrobi�y? Racja, to ma�o prawdopodobne. Moje oczy �lepn� na staro��, czy te� uruketo powraca?

��Wzrok wielkiej Ambalasei jest r�wnie dobry jak m�odej fargi. Powraca.

��Znakomicie. Przygotuj nasze okazy, by mo�na je by�o za�adowa� jeszcze przed zmrokiem. Liczy�am dni i obserwowa�am drog�. Teraz pop�yniemy w d� rzeki. Je�li wyruszymy o �wicie, znajdziemy si� w Ambalasokei jeszcze przed noc�.

��Jeste�my tak blisko?

��Nie, to rzeka p�ynie tak szybko.

Wykorzystuj�c swe stanowisko, Ambalasei odpoczywa�a, gdy pozosta�e Yilanè pracowa�y nad preparowaniem okaz�w. Enteesenaty gna�y do brzegu, wyskakuj�c wysoko nad wod�. By�y pi�knymi, m�drymi stworzeniami, rado�� bra�a na ich widok. Z ty�u sun�o uruketo, coraz wolniej, a� zatrzyma�o si� z pyskiem na brzegu. Elem zesz�a z wysokiej p�etwy, by pom�c Ambalasei we wsiadaniu. Dzi�b zwierz�cia by� o�liz�y i z trudem si� po nim wspi�a. Odpocz�a chwil� na szerokim grzbiecie, nim ruszy�a na wierzcho�ek p�etwy.

��Zwierz� nakarmione?

��A� za bardzo. Enteesenaty natrafi�y na wiele w�gorzy, mniejszych od �apanych przez nas, lecz dostatecznie du�ych. Chyba smakowa�y uruketo.

��Czy rozumiesz ju� sygna�y dawane przez to bezm�zgie stworzenie?

��Uczymy si� dzi�ki d�ugiej obserwacji i obcowaniu. Daje to nam wiele rado�ci, czasem j� czuj�

Elem przerwa�a zmieszana, okaza�a przeprosimy, jej piersi sta�y si� najpierw pomara�czowe, a potem czerwone. Ambalasei wyrazi�a wybaczenie-zrozumienie.

��Przepe�niaj� ci� rado�ci dowodzenia-pojmowania. To mnie nie ura�a. Zauwa�y�am, �e po wielu dniach sp�dzonych przez nas poza miastem po raz pierwszy ci si� to wymkn�o, po raz pierwszy o ma�o co nie powiedzia�a� w mojej obecno�ci nie wypowiadanego s�owa. Wymie� teraz g�o�no to imi�. Ugunenapsa!

��Dzi�kuj�, ciesz� si�, �e je s�ysz�

��Ja nie. Wym�wi�am je tylko po to, by przyzwyczai� uszy do jego nieprzyjemnego brzmienia. Ugunenapsa. Jak�e dra�ni zako�czenia nerw�w. Odp�ywamy rano, w ci�gu jednego dnia osi�gniemy miasto. Dlatego pozwoli�am na to imi�. Niewielka to przykro�� w por�wnaniu z tym, co us�ysz� jutro.

��Mo�e wszystko si� uda�� westchn�a Elem z rado�ci�. Ambalasei odpowiedzia�a jej niegrzecznie:

��Naprawd� tak my�lisz, znaj�c dobrze inne C�ry?

Elem mia�a do�� rozumu, by na to nie odpowiada�. Poprosi�a w zamian o zezwolenie na wniesienie �adunku. Pobudzona gniewem Ambalasei znalaz�a w sobie do�� si�, by wspi�� si� na p�etw� i zej�� do ch�odnego wn�trza uruketo. Zasn�a natychmiast, wiedz�c, i� nast�pnego dnia musi by� ca�kowicie wypocz�ta. Obudzi�y j� natarczywe nawo�ywania Setèssei.

��Wida� ju� miasto, wielka Ambalasei. Pomy�la�am, �e mo�e zechcesz si� przygotowa� na przybycie. Mo�e namalowa� ci na ramionach wzory si�y i zwyci�stwa?

��Szkoda farby na te stworzenia. Przynie� mi�sa, bym mia�a si�y wys�uchiwa� ich g�upot.

Musiano spostrzec uruketo, bo w basenie czeka�a na nich Enge. Ambalasei wyrazi�a jej swe uznanie.

��Wie, �e dobrze znosz� jej obecno��, oszcz�dzi�a mi te� na razie widoku swych k��tliwych towarzyszek. Setèssei, zabierz okazy do laboratorium. Do��cz� do ciebie, gdy tylko us�ysz�, co si� tu dzia�o podczas mej nieobecno�ci. Mam nadziej�, �e wszystko co najlepsze, lecz spodziewam si� najgorszego.

Ambalasei zesz�a na nabrze�e, dysz�c ci�ko i st�kaj�c. Enge powita�a j� serdecznie, wyra�aj�c przy tym rado��.

��Jeste� taka szcz�liwa, bo wr�ci�am bezpiecznie, czy te� masz dobre wie�ci?

��Z obu powod�w, wielka Ambalasei. D�ugie �l�czenie nad O�mioma Zasadami Ugunenapsy doprowadzi�o mnie nieomylnie do si�dmej spo�r�d nich. M�wi�c ci, �e odpowied� na nasze problemy kryje si� w s�owach Ugunenapsy, wierzy�am w to szczerze. S� jednak nadal pewne w�tpliwo�ci�

��Zlituj si�, Enge. Wystarcz� same wyniki, nie musisz przedstawia� szczeg��w rozumowania. Naprawd� zawiadamiasz mnie, �e podczas mej nieobecno�ci wykorzysta�y�cie zasady filozofii do rozwi�zania swych problem�w? Je�li tak, to natychmiast stan� w rz�dzie C�r?

��Ch�tnie ci� tam powitamy. Rozwi�zanie jest ju� mo�liwe, cho� mamy pewien k�opot� Ambalasei westchn�a ci�ko.

��To �adna niespodzianka. O co chodzi?

��O Far� oraz jej s�uchaczki i na�ladowczynie.

��Tego te� mo�na si� by�o spodziewa�. Co robi to wstr�tne stworzenie?

��Zebra�a swe towarzyszki i posz�y razem do Sorogetso.

��Co takiego?

Ka�dy zdolny do tego fragment cia�a Ambalasei zap�on�� szkar�atem, pulsowa� barw� jak rozszala�e serce. Przestraszona Enge cofn�a si� o krok, daj�c s�abe znaki zagro�enia-dla-zdrowia. Ambalasei g�o�no k�apn�a szcz�kami.

��Wyda�am polecenia, rozkaza�am stanowczo. Sorogetso maj� opu�ci� miasto i nigdy do niego nie powr�ci�. Nikomu nie wolno si� z nimi kontaktowa�. Za niepos�usze�stwo grozi�am opuszczeniem miasta i jego zniszczeniem. I co teraz s�ysz�!

Enge ugi�a si� pod nawa�� uczu�, pr�bowa�a co� powiedzie�, a� wreszcie uzyska�a zezwolenie Ambalasei, kt�ra tak bardzo si� w�cieka�a, �e nie by�a w stanie m�wi�.

��Rozumia�y�my ten rozkaz, uzna�y�my go i przestrzega�y�my. Far� odm�wi�a jednak wype�nienia twych polece�, stwierdzi�a, i� odrzucaj�c w�adz� eistai, musi odrzuci� i twoj�. Skoro cen� pos�usze�stwa jest miasto, to nale�y je opu�ci�. Zabra�a z sob� swe uczennice. Posz�y do Sorogetso. Zamierza�a tam �y�, tak jak one, nawr�ci� je na wiar� w Ugunenaps� i wznie�� w d�ungli prawdziwe miasto Ugunenapsy.

��I tak si� sta�o?�� Ambalasei zdo�a�a si� troch� opanowa�. Okaza�a te�, �e zna zawczasu odpowied� na swe pytanie.

��Nie. Far� jest ranna, lecz mimo to nie wraca. Niekt�re z ni� zosta�y, pozosta�e wr�ci�y.

��Zap�d� natychmiast te niepos�uszne istoty do pracy przy zabijaniu-czyszczeniu-przyrz�dzaniu w�gorzy. B�d� si� tym zajmowa�y, p�ki nie wyznacz� im innych zada�. Co chyba nigdy nie nast�pi. Id� do Sorogetso.

��To teraz niebezpieczne.

��Nie boj� si� niczego!

��Chc� ci jednak powiedzie� o naszych sukcesach.

��Dopiero po za�atwieniu tej sprawy. Ka� Setèssei, by do mnie przysz�a z naczyniem leczniczym. Natychmiast.

Jedna z m�odych �odzi uros�a ju� na tyle, by unie�� dwie pasa�erki. U�atwi�oby to podr�, gdyby nie fakt jej s�abego wyszkolenia. M��ci�a mackami i wystrzeliwa�a wod�, spogl�daj�c na Setèssei, kt�ra bezlito�nie �ciska�a zako�czenie nerw�w. P�yn�y zygzakami wzd�u� przesmyku, poza wa�y ochronne. Gniew Ambalasei powoli opada�, cieszy�a si�, �e ma czas na och�oni�cie. Potrzebuje teraz ch�odnego rozumowania, a nie zapalczywo�ci. Mimo to tak mocno �ciska�a hèsotsan, �e ten zacz�� dr�e�. Mia� j� ochroni� przed zwierz�tami, lecz ch�tnie u�y�aby go przeciwko Far�. Nie pos�ucha�a �cis�ych rozkaz�w, przeszkodzi�a w obserwacjach naukowych. Tym razem posun�a si� stanowczo zbyt daleko. Enge powiedzia�a, �e jest ranna. Ambalasei mia�a nadziej�, �e �miertelnie. Mo�e by tak przyspieszy� jej koniec, wstrzykuj�c do krwi trucizn�, a nie �rodek u�mierzaj�cy b�l?

W puszczy panowa�a g��boka cisza. Setèssei przymocowa�a niespokojn� ��d� do brzegu i ruszy�a �cie�k� z nastawion� broni�. Na ma�ej ocienionej pla�y nad jeziorem, jeszcze przed pniem umo�liwiaj�cym dost�p do Sorogetso, natrafi�y na ma�� grupk� Yilanè. Trzy pochyla�y si� nad czym� i odskoczy�y ze strachem, gdy Ambalasei zawo�a�a g�o�no, ��daj�c uwagi. Patrzy�y na ni�, dr��c z l�ku.

��Za niepos�usze�stwo i przyj�cie tutaj zas�ugujecie na �mier�, zniszczenie, po�wiartowanie. Jeste�cie niegodziwe i g�upie. Powiedzcie mi zaraz, gdzie jest najnikczemniejsza i najg�upsza spo�r�d was, ta, kt�r� zw� Far�, cho� powinna nosi� imi� Ninperedapsa, wielka nieposhiszna-niszcz�ca.

Dr��c ci�gle, rozst�pi�y si�, ukazuj�c le��ce na ziemi cia�o Far�. Na jej ramieniu tkwi� przesi�kni�ty nefmakel. Widz�c jej zamkni�te oczy, Ambalasei poczu�a wielk� rado�� na my�l, �e mo�e ju� zmar�a.

By�o inaczej. Far� poruszy�a si�, zadrga�y jej powieki, spojrza�a na Ambalasei wielkimi oczyma. Ta nachyli�a si� nad rann� i powiedzia�a najbardziej jadowitym tonem, jaki zna�a:

��Mia�am nadziej�, �e ju� nie �yjesz.

��M�wisz jak eistaa. Odrzucam ci� w imieniu Ugunenapsy, jak odrzucam wszystkie inne w�adczynie.

��To dlatego nie pos�ucha�a� mych rozkaz�w?

��Rozkazuje mi jedynie duch Ugunenapsy. Ambalasei wolno i bole�nie oderwa�a nefmakel, syc�c s�uch j�kiem Far�.

��A po co Ugunenapsa wys�a�a ci� do Sorogetso?

��Bym g�osi�a prawd� tym prostym stworzeniom. Bym poprowadzi�a je do Ugunenapsy i zapewni�a mi przysz�o��. Gdy ich m�ode fargi wyjd� z wody, r�wnie� dowiedz� si� o Ugunenapsie. Tak b�dzie.

��B�dzie? Stworzenie, kt�re ci� ugryz�o, mia�o brudne z�by i zakazi�o ran�. Zamierzasz wi�c m�wi� im o Ugunenapsie. Czy�by� zna�a ich j�zyk?

��Kilka s��w. Naucz� si� dalszych.

��Nie, je�li b�d� mia�a co� do powiedzenia. Co ci� ugryz�o? Na to pytanie Far� odwr�ci�a si�, zawaha�a przed odpowiedzi�.

��Samiec, nazywa si� chyba Asiwasi.

��Eeasassiwi, ty C�ro T�poty!�� rykn�a Ambalasei z wielk� rado�ci�.�� Nie potrafisz nawet wym�wi� jego imienia, a zamierzasz prawi� mu kazania o Ugunenapsie. Struno-n�, nefmakel, �rodek bakteriob�jczy�� nakaza�a Setessei.�� Wida� te�, �e twoje nauki niezbyt go obesz�y. Wra�liwe stworzenie, chyba nie docenia�am jego rozumu. Wylecz� i opatrz� t� ran�, dam ci antybiotyk, a potem zabior� st�d, nim poczynisz nieodwracalne szkody.

��Pozostan�. Nie mo�esz mnie zmusi�

��Nie mog�?�� Ambalasei nachyli�a si� tak bardzo, �e dysza�a gniewem prosto w twarz Far�.�� Patrz. Twe wyznawczynie zaraz ci� wezm� i zabior� do miasta. Je�li odm�wisz, chwyc� hèsotsan i je zastrzel�. Potem zastrzel� ciebie. Czy masz co do tego jakie� w�tpliwo�ci?

Je�li nawet �ywi�a je Far�, to nie jej towarzyszki. Nim zdo�a�a co� odpowiedzie�, chwyci�y j� jak naj�agodniej i ponios�y �cie�k� pomimo jej s�abych sprzeciw�w.

��Okaza�o si�, �e to mimo wszystko bardzo dobry dzie� oznajmi�a Ambalasei z rado�ci�, wyci�gaj�c r�ce, by Setèssei mog�a je oczy�ci� wielkim nefmakelem.

Podczas powrotu do miasta ��d� zachowywa�a si� z wi�kszym pos�usze�stwem, wi�c w nagrod� Setèssei da�a jej kilka ryb. Enge ponownie czeka�a ich na brzegu.

��Wr�ci�a Far� i powiedzia�a mi o twych gro�bach. Czy naprawd� by� je zabi�a?

Ambalasei niew�a�ciwie zrozumia�a trosk� Enge.

��Stawiasz �ycie swych wstr�tnych C�r nad przetrwaniem rasy Sorogetso?

��Nie o nie si� martwi�, i nie o Far�. Wstrz�sn�o mn�, �e wybitna uczona, Yilanè o ogromnych osi�gni�ciach, mog�a rozwa�a� morderstwo.

��Tak si� zez�o�ci�am, �e o ma�o nie odgryz�am jej g�owy. Gniew jednak mija i wtedy wraca rozs�dek. Nauka zamiast przemocy. By� mo�e nie skrzywdzi�abym �adnej z nich, lecz �mier� grozi�a im naprawd�. Zapomnijmy teraz o tych C�rach Zniszczenia, mia�a� mi powiedzie� co� wa�nego i radosnego.

��Z wielk� ch�ci� to przeka��. Musisz wpierw zrozumie� Osiem Zasad Ugunenapsy�

��Musz�?

��Oczywi�cie. Czy przed wg��bieniem si� w nauk� o kom�rkach nie opanowa�a� wiedzy o ciele?

��Napomnienie przyj�te�� westchn�a Ambalasei, siadaj�c na ogonie i wdychaj�c bryz�.�� S�ucham-ucz� si�.

��Pierwsza zasada wynik�a ze zrozumienia prawdy, kt�ra zawsze istnia�a. M�wi ona, �e �yjemy pomi�dzy Kciukami Efeneleiai, Ducha �ycia.

��Ugunenapsa musia�a mie� lepsze oczy ni� ja, bo podczas bada� biologicznych nie natkn�am si� nigdy na Efeneleia�.

��Szuka�a� jej w niew�a�ciwych miejscach�� powiedzia�a Enge z wielkim zapa�em.�� Duch �ycia tkwi w tobie, bo �yjesz. Tkwi te� we wszystkich Yilanè. Niewiele stworze� jest w stanie poj�� swe w�asne istnienie. Przyj�wszy prawd� o Efeneleiai dochodzimy do ca�ej reszty. Druga zasada�

��Pozosta�my przy pierwszej. Wci�� nie wiem, o czym m�wisz. Potrzebna jest definicja nowych poj��, wprowadzenie nowych okre�le�. Duch?

��Ugunenapsa stworzy�a okre�lenie duch dla opisania czego� wrodzonego Yilanè, mo�liwego do opisu, lecz niewidzialnego. Podaje przyk�ad dwudziestu fargi, dziesi�ciu yiliebe, nie umiej�cych m�wi�, i dziesi�cu Yilanè. Nie rozpoznasz, kt�re s� kt�re, dop�ki nie spr�bujesz si� z nimi porozumie�. Gdyby zmar�y, �adne badania czy sekcja nie pozwoli�yby na ich rozr�nienie. Dlatego to dla opisania r�nicy wszystko rozumiej�ca Ugunenapsa u�y�a nowego okre�lenia, ducha, w tym przypadku ducha porozumienia. Wobec �ycia stosowa�a termin Efeneleiaa, �ycie-wieczno��-zamieszkiwanie. Czy teraz rozumiesz?

��lak i nie. Tak, bo s�ysz� twe s�owa i rozumiem argumenty. A nie, bo odrzucam poj�cie ducha, jako czego� sztucznego, nie istniej�cego i przeszkadzaj�cego w logicznym my�leniu. Od��my to jednak na bok. Odrzucaj�c poj�cie podstawowe uniemo�liwi�abym ci przej�cie do wniosk�w z niego wynikaj�cych, a nie chc� ko�czy� dyskusji ju� teraz.

��Odnotuj� twe zastrze�enia, mo�e kiedy indziej spr�buj� u�ci�li� poj�cie ducha. Przyznaj�, �e jest trudne�

��Ani troch�. Jest b��dne i nie do przyj�cia. Zako�czmy jednak t� m�cz�c� dyskusj� przed zapadni�ciem zmroku. Nie uznaj� istnienia Efeneleiai, lecz tymczasem we�my j� za teori�. M�w dalej. Mia�y�my przej�� do drugiej zasady.

Enge wyrazi�a zgod� na warunki dyskusji.

��Niech tak b�dzie. Przyjmuj�c istnienie Efeneleiai uznajemy, i� wszystkie zamieszkujemy miasto �ycia, wi�ksze od wszystkich miast Yilanè. Dostrzegasz prawd� i prostot� tego wniosku?

��Nie. Ale to tw�j wyk�ad. Doprowad� go do ko�ca.

��Teraz trzecia zasada�� duch �ycia, Efeneleiaa, jest najwy�sz� eista� miasta �ycia, do kt�rego my wszystkie nale�ymy.

Ambalasei unios�a migotki, kt�re opad�y jej na oczy zasypywane nawa�� argument�w.

��Czy twoje C�ry w to wierz�?

��Nie wierz��� �yj�! To umo�liwia �ycie nam wszystkim.

��No to m�w dalej. Przyznajecie przynajmniej, �e jeste�cie mieszkankami miasta, to ju� co�.

Enge uczyni�a znaki uznaj�ce wielk� inteligencj� jej rozm�wczyni.

��Rozpoznajesz moje argumenty, nim je jeszcze wypowiem!

��Oczywi�cie.

��Wys�uchaj wi�c czwartej zasady. Poznaj�c Wielk� Prawd�, uzyskujemy now� moc, bo znajdujemy w niej pot�niejszy i wy�szy o�rodek to�samo�ci i lojalno�ci.

��Nic dziwnego, �e nienawidz� was eistae wszystkich miast. Nast�pna zasada.

��Pi�ta uczy nas, �e pot�ga prawdy wymaga od umys�u nowego patrzenia. Umo�liwia ono patrz�cej widzenie tego wszystkiego, co widzi ka�da �ywa istota, lecz tak�e przenikanie powierzchni i dostrzeganie obecnego, cho� niewidzialnego, prawdziwego porz�dku �ycia.

��Mo�na by si� z tym spiera�, ale m�j m�zg si� zm�czy�. Powiedzia�e�, �e rozwi�zanie le�y w si�dmej zasadzie? Czy nie mo�na by do niej przeskoczy�?

��Wynika z sz�stej.

��No to przejd�my do niej i niech si� to sko�czy.�� Ambalasei zdr�twia� ogon i zmieni�a pozycj�. Enge unios�a kciuk w rado�ci, oczy �wieci�y jej blaskiem dyskusji.

��W swej sz�stej zasadzie Ugunenapsa uczy nas, �e wszystkie �ywe stworzenia ��czy i podtrzymuje sie� wzajemnych zale�no�ci. Sie� b�d�ca czym� wi�cej ni� te stworzenia, bo wszystkie one w niej tkwi�, �wiadomie lub nie. Sie� istniej�ca od Jaja Czasu!

Ambalasei da�a znak zb�dno�ci.

��Wiemy to i bez Ugunenapsy. Poda�a� skr�cony opis ekologii. �

��Si�dma!�� entuzjazm Enge by� tak wielki, i� nie zauwa�y�a nawet s��w uczonej.�� Znajomo�� i rozumienie tej Sieci oraz wierno�� Efeneleiai umo�liwia i zmusza C�ry �ycia do pokoju i czci �ycia. W tym tkwi rozwi�zanie problemu miasta.

��Na pewno, cho� d�ugo do tego dochodzi�a�. Chcesz mi powiedzie�, �e C�ry przyjmuj�ce argumenty i s�owa Ugunenapsy b�d� teraz przekonane, i� by czci� �ycie musz� wsp�pracowa� w spokoju i zgodzie?

��W to wierzymy, to wiemy�� i to uczynimy! Tak jak przestrzegamy �smej i ostatniej zasady�

��Przynajmniej jej mi oszcz�d�. Zostaw to na p�niej, bym si� ni� cieszy�a w chwili zmordowania i braku natchnienia. Wyt�umacz mi lepiej, jak pos�usze�stwo wobec si�dmego przykaznia ocali to miasto.

��Wyt�umacz� i poka��. Zrozumiawszy wskaz�wki Ugunenapsy, szuka�y�my sposob�w okazania, i� je wype�niamy. Wszystkie pragn� teraz pracowa� w mie�cie �ycia i zg�aszaj� si� na ochotnika. Najbardziej utalentowane w �owieniu ryb czy ogrodnictwie kieruj� innymi. Pragn� twych wskaz�wek w sprawach, na kt�rych si� nie znaj�, i raduj� si� z twego bezpiecznego powrotu.

Ambalasei wyprostowa�a si�, przesz�a wzd�u� nabrze�a i z powrotem. Wieczorna bryza ch�odzi�a powietrze, zbli�a�a si� pora snu. Uczona zwr�ci�a si� do Enge i chwyci�a jej zaci�ni�te kciuki, okazuj�c przez to, �e ustali�y co� wa�nego.

��Jestem bardzo rada, jak to s�usznie stwierdzi�a�. Jeszcze bardziej si� uciesz�, gdy zobacz� ten system w dzia�aniu. Czy Ugunenapsa w swej m�dro�ci objawi�a ci odpowiedzi na inne wa�ne pytania, kt�re zada�am?

Tym razem to Enge wyrazi�a przeczenie i trosk�.

��Gdyby tylko mog�a. Rado�� z ocalenia miasta niknie w rozpaczy, i� dla C�r �ycia nie ma ratunku. A� po nasz kres pozostaniemy tutaj, studiuj�c m�dro�� Ugunenapsy.

��A� po kres was i wszystkiego.

��Wszystkiego�� powt�rzy�a Enge g�osem i gestami ponurymi jak sama �mier�. Wzdrygn�a si�, jakby spad� na ni� ch�odny wiatr, wyci�gn�a d�onie, pragn�c, by zamiast ciemnej zieleni rozpaczy l�ni�y r�ow� barw� nadziei.�� Mimo to nie przestan� szuka� rozwi�zania. Musi by� jakie�, nie potrafi� go tylko rozpozna�. Jak my�lisz, wielka Ambalasei, czy jest z tego wyj�cie?

Ambalasei nie odpowiedzia�a. Tak by�o najlepiej. Odwr�ci�a si� i patrzy�a na wod� i niebo. Gasn�ce �wiat�o przypomina�o jej o �mierci.

Vaintè nigdy o niej nie my�la�a. Ani o �yciu. Po prostu istnia�a. Gdy zg�odnia�a, �apa�a ryby, gdy czu�a pragnienie, pi�a ze �r�d�a. Takie bezmy�lne, puste �ycie bardzo jej teraz odpowiada�o. Je�li czasem my�la�a o dawnych wydarzeniach, wspomnienia te niepokoi�y j�, uwiera�y, powodowa�y zaciskanie z�b�w z silnych emocji. Nie lubi�a tego.

Lepiej nie zaprz�ta� sobie g�owy takimi dra�ni�cymi sprawami, a najlepiej nie my�le� w og�le.

Kerrick nakaza� post�j, gdy w�r�d drzew nasili� si� upa�.

��Za wcze�nie na odpoczynek.�� Harl nie pr�bowa� skrywa� niezadowolenia z tej decyzji. By�o to jego szasnaste lato i bardziej przypomina� �owc� ni� ch�opca.

��Mo�e dla ciebie, lecz wszyscy inni przeczekaj� tu najwi�kszy upa�, p�jdziemy dalej, gdy tylko zel�eje. Je�li silny �owca nie chce odpoczywa�, niech zbada czekaj�cy nas szlak. Mo�e jego w��cznia trafi na �wie�e mi�so.

Harl ch�tnie porzuci� dr�gi w��k�w i wyprostowa� zm�czone plecy. Gdy bra� w��czni�, powstrzymywa� go Kerrick.

��Zabierz te� �miercio-kij.

��Nie nadaje si� do polowania.

��Jest dobry do zabijania murgu. Bierz. Harl ruszy� cicho naprz�d, a Kerrick podszed� do siedz�cej pod drzewem zm�czonej Armun.

��Powinienem by� zatrzyma� si� wcze�niej.

��Nie, tak jest lepiej. W drodze wr�c� mi si�y.�� Nios�ca dziecko Darras poda�a je matce. Armun przystawi�a niemowl� do piersi, przys�oni�tej w tym upale jedynie lekk� sk�r�. Arnwheetowi to wszystko si� nie podoba�o, czu� si� zaniedbywany i poci�gn�� Kerricka za r�k�.

��Chc� i�� z Harlem. Moja w��cznia chce si� napi� krwi zwierzyny.

��Wielkie s�owa jak na ch�opca�� u�miechn�� si� Kerrick.�� Za du�o s�uchasz opowie�ci Ortnara o polowaniach.�� Rozejrza� si� wok�, przepatruj�c las i przeby�a drog�. By�a pusta. Kulawy �owca posuwa si� bardzo powoli i do��czy do nich p�niej. Czeka ich d�ugi marsz. Kerrick wzi�� od Darras w�dzone mi�so, usiad� obok niej i zacz�� je��. Z drugiej strony przysiad� Arnwheet, kt�ry na widok jedzenia zapomnia� o �owach. Ju� ko�czyli posi�ek, gdy w�r�d drzew co� si� poruszy�o. Arnwheet roze�mia� si� na widok chwytaj�cego za hèsotsan Kerricka.

��To tylko Ortnar. Nie zastrzel go.

��Nie zastrzel�. Pot�ny �owczyk ma lepsze oczy ni� ja.

Ortnar ku�tyka� powoli, wlok�c bezw�adn� nog� i ociekaj�c potem. Darras podbieg�a do niego z tykw� pe�n� wody. �owca wypi� j� i osun�� si� na ziemi�.

��Za wcze�nie si� zatrzymali�cie�� powiedzia�.

��Armun szybko si� m�czy. Ruszymy dalej, gdy stanie si� ch�odniej.

��Skieruj w moj� stron� �miercio-kij�� powiedzia� Ortnar ze spokojem.�� Co� tam jest, �ledzi mnie od jakiego� czasu.

��Arnwheet, chod� tutaj�� przekaza�a r�wnie spokojnie Armun.�� Ty te�, Darras. Zostaw to, id� powoli.

Dziewczynka zadr�a�a, lecz pos�ucha�a. Kerrick przesn�� si� w bok, tak, by Ortnar nie zas�ania� mu puszczy.

Co� nagle zatrzeszcza�o i zobaczy� p�dz�cy przez poszycie du�y, nakrapiany zielono i bia�o kszta�t.

Uni�s� bro�, a zwierz� skrzekn�o w�ciekle przez szeroko rozwarty pysk. Kerrick �cisn�� hèsotsan, lecz nie powstrzyma�o to maraga. Skoczy� na �owc�, kt�ry strzeli� ponownie i cofn�� si� o krok.

Bestia upad�a mu u st�p.

W powietrzu co� �wisn�o i ma�a w��cznia Arnwheeta wbi�a si� w cia�o maraga.

��Dobrze zrobione, wielki �owco�� pochwali� Ortnar z bardzo rzadkim u niego u�miechem.�� Zabi�e� go.

Arnwheet ba� si� wielkiego zwierz�cia, lecz mimo to podszed� bli�ej i wyci�gn�� w��czni�.

��Co to?

��Marag.�� Ortnar splun�� na truch�o.�� Sp�jrz na z�by, jest mi�so�erny.

��My go zjemy, a nie on nas!

��Nie nadaje si� do jedzenia, ma truj�ce mi�so.

��No to odetn� mu ogon. Ortnar zn�w si� roze�mia�.

��Sam ogon jest wi�kszy od ciebie. We� jeden z pazur�w przedniej �apy. Mo�esz zawiesi� go na szyi obok no�a, tak, by wszyscy go widzieli.

��B�dzie ich wi�cej?�� zapyta�a Armun, bior�c dziecko na r�ce i odchodz�c dalej od �mierdz�cego cia�a.

��Chyba nie�� odpar� Ortnar.�� Widzia�em ju� takie, poluj� samotnie. Jego wo� odstraszy wszystkie inne murgu.

��Nas te��� powiedzia� Kerrick, do��czaj�c do Armun. Ortnar nie ruszy� si�, z nastawion� w��czni� obserwowa� ch�opca. Zaraz potem wr�ci� Harl i obejrza� zwierz� z podziwem.

��Nic nie upolowa�em. Ten marag musia� odstraszy� wszystkie inne zwierz�ta. Jeste�my niedaleko od du�ego szlaku. Widzia�em na nim �lady w��k�w.

���wie�e?�� spyta�a Armun z nadziej� w g�osie.

��Bardzo stare, ju� zaro�ni�te. Ledwo je wida�.�� Harl wzi�� krzemienny n� i pom�g� spryskanemu krwi� ch�opcu odci�� pazur.

Nie byli daleko od celu, lecz teraz posuwali si� jeszcze wolniej. Mimo protest�w Ortnara Kerrick upar� si�, by razem z nim szed� uzbrojony w hèsotsan Harl. Sam Kerrick posuwa� si� przodem, chroni�c reszt� sammadu przed gro�nymi stworzeniami puszczy.

Dziewi�tego dnia posuwania si� du�ym, wiod�cym na p�noc szlakiem dogoni� ich Harl.

��Co si� sta�o?�� zapyta� Kerrick, chwytaj�c za bro�.

��Nic. Ale Ortnar powiedzia�, �e min�li�cie �cie�k�, w kt�r� trzeba skr�ci�. To niedaleko.

Ortnar czeka� na nich oparty na w��czni. Wskaza� z zadowoleniem na z�aman� ga���, niemal niewidoczn� w poszyciu.

��Zostawi�em ten znak, gdy by�em tu ostatnio. P�jdziemy tamt�dy.

Teraz prowadzi� Ortnar i musieli i�� r�wnie wolno jak on. Nie mieli jednak daleko, musieli jedynie pokona� niski grzbiet i p�ytki strumie�. Ze szczytu nast�pnego wzg�rza dostrzegli brzeg oceanu i pozbawion� fal, wolno tocz�c� si� rzek�. Za w�sk� cie�nin� le�a�a wyspa.

��Za t� wysp� jest zatoka, szersza od rzeki, a jeszcze dalej wzd�u� wybrze�a le�� ma�e wysepki�� powiedzia� Ortnar.

��No to rozbijemy ob�z po tej stronie wyspy, w�r�d tamtych drzew, gdzie z morza b�dziemy niewidoczni. Musimy znale�� drzewa na tratw�. Mo�e uda nam si� przeprawi� przed noc�.

��Podoba mi si� tu bardziej ni� nad Okr�g�ym Jeziorem�� powiedzia�a Armun.�� Powinni�my by� tu bezpieczeni. Daleko od murgu. Wszystkich.

Kerrick pomin�� milczeniem jej s�owa, bo wiedzia� dobrze, o czym m�wi. Ma jednak racj�, b�dzie szcz�liwasza z dala od samc�w Yilanè. A on? Brakowa�o mu rozm�w z nimi, subtelnych napomnie� i gest�w, przekazuj�cych rzeczy, jakich nie by� w stanie wypowiedzie� w marbaku. Stanowili cz�� jego sammadu, mniejszego teraz bez nich.

��Czy s� tam dobre �owy?�� spyta� Arnwheet.

��Bardzo dobre�� odpar� Ortnar.�� Pom� Harlowi zbiera� drzewo na tratw�.

Tu� za przybojem by�o bardzo dobre miejsce. Vaintè unosi�a si� tam, trzymaj�c nad powierzchni� jedynie g�ow�. Nadbiegaj�ce od oceanu fale ko�ysa�y si� �agodnie. Podtrzymywa�y j�, mija�y, by za�ama� si� i wpa�� na piasek w kot�owaninie bia�ej piany. Gdy fale uros�y, zerkn�a w stron� brzegu i dostrzeg�a za zielon� �cian� d�ungli le��ce w dali szare pasmo g�r. Czy widzia�a je przedtem? Nie mog�a sobie przypomnie�, ale to niewa�ne. Otworzy�a klapki nosa, wydmucha�a z nich wod� i kilkakrotnie odetchn�a g��boko. Nast�pnie zasun�a na oczy przezroczyste b�ony i zanurkowa�a g��boko.

Opada�a coraz ni�ej, a� woda pociemnia�a, a powierzchnia zmieni�a si� w odleg�y blask. By�a teraz dobr� p�ywaczk�, niemal cz�stk� podwodnego �wiata. Tu� pod sob� mia�a porastaj�ce dno wodorosty, chwia�y si� i pochyla�y pod wp�ywem powracaj�cych fal. Kry�y si� w nich drobne rybki, uciekaj�ce na jej widok. Nie warto ich goni�. Dostrzeg�a przed sob� lepszy �up, du�� �awic� p�askich, wielobarwnych ryb, migocz�cych niby podwodna t�cza. Vaintè ruszy�a ku nim z wyci�gni�tymi ramionami, popychana uderzeniami ogona i n�g.

Z g�ry sp�ywa�y jakie� ciemne kszta�ty, skr�ci�a w bok; nie tylko ona dostrzeg�a ryby. Nieraz �ciga�y j� du�e drapie�niki i musia�a chroni� si� przed nimi na brzegu. Czy i tym razem? Nie, by�y mniejsze, liczniejsze i jakby znajome, lak d�ugo trwa�a w oderwaniu od czasu patrz�c, lecz nie my�l�c, nie zastanawiaj�c si�, co ma przed oczyma, �e pocz�tkowo nie rozpozna�a tych kszta�t�w. Zawieszona bez ruchu w g��binie, wypuszczaj�c z nozdrzy cienki strumyczek baniek, obserwowa�a, jak si� zbli�aj�. Dopiero gdy znalaz�y si� bardzo blisko, zrozumia�a, �e patrzy na inne Yilanè. B�l w piersiach i rosn�cy przed oczyma mrok przypomnia�y jej, �e za d�ugo przebywa pod wod�, pchn�y do wynurzenia i zaczerpni�cia powietrza. Widok Yilanè w tym pustym miejscu rozproszy� mg��, od tak dawna otulaj�c� jej umys�. Musi to by� efenburu m�odych, przyby�e tu z jakiego� odleg�ego miasta. Ale przecie� elininyil nigdy nie oddala�y si� zbytnio od pla� narodzin. Nie zgadza�o si� tu co� jeszcze. Te stworzenia by�y zbyt du�e, o wiele za du�e jak na przebywaj�ce jeszcze w morzu efenburu. S� ju� doros�e, ale co w takim razie tu robi�.

Niedaleko pojawi�a si� g�owa, potem nast�pna. Skoro je widzi, to i sama musia�a zosta� dostrze�ona. Vaintè bez zastanowienia odwr�ci�a si�, pop�yn�a w stron� brzegu, z dala od nich. Na fali przyboju dotar�a do piasku, dosta�a si� na znajom� pla��.

Zatrzyma�a si�, gdy przeby�a piasek, i poczu�a pod nogami b�oto. Spojrza�a na drzewa i mokrad�a. Co robi? Co jej wpad�o do g�owy? Czy ucieka�a przed nimi?

Odwyk�a od takich pyta�, takich my�li. Czu�a si� nieswojo, gn�bi�a j� ch�� ucieczki. Nigdy dot�d si� nie cofa�a, zawsze stawia�a czo�a wszystkim trudno�ciom. Czemu wi�c uczyni�a to teraz? Sta�a z opuszczon� g�ow�, zwisaj�cymi bezw�adnie r�koma, lecz gdy odwr�ci�a si� w stron� oceanu, wyprostowa�a si� i unios�a czo�o wysoko. Ruszy�a ku ciemnym postaciom wynurzaj�cym si� z przyboju, stan�a na skraju piasku.

Najbli�sze Yilanè zatrzyma�y si� przed ni�, tkwi�c po kolana w wodzie, przygl�da�y si� z niepewn� min� cz�ciowo otwartych ust. Teraz widzi�a je dobrze. Ca�kowicie wyros�e fargi. Ich bezruch niczego nie przekazywa�.

��Kim jeste�cie? Co tu robicie?�� spyta�a Vaintè.

Najbli�sza fargi cofn�a si� kilka krok�w i unios�a otwarte d�onie. Ich barwy zmienia�y si� w najprostszych wzorach, nie towarzyszy� im �aden d�wi�k.

Razem, m�wi�a. Razem.

Vaintè odpowiedzia�a tym samym, ledwo to zauwa�aj�c. Nie robi�a tego, odk�d bardzo dawno temu po raz pierwszy wynurzy�a si� z morza. Ledwo pami�ta�a mow� barw. Tak, oczywi�cie, tak rozpoznaj� si� efenselè. Razem.

Fargi, z kt�r� rozmawia�a, zosta�a odsuni�ta tak brutalnie, �e zachwia�a si� i upad�a. Wi�ksza posta� ruszy�a w stron� piasku, lecz zatrzyma�a si� na skraju wody.

��R�b� co m�wi� ty r�b.

Jej ruchy by�y niezdarne, s�owa niewyra�ne i trudne do zrozumienia. Kto to jest? Co one wszystkie tu robi�?

Rozwa�ania te zosta�y usuni�te w cie� przez nap�yw gniewu, uczucie, jakiego nie zazna�a od przybycia na t� pla��. Rozd�a nozdrza i rozpali�a pier�.

��Jaka� to fargi, wielki robak, stoi tu przede mn� i wydaje rozkazy?

Automatycznie przybra�a w�adczy ton. Fargi gapi�a si� na ni� nic nie rozumiej�c, nie pojmuj�c padaj�cych zbyt szybko s��w. Vaintè dostrzeg�a to i przem�wi�a znowu, tym razem wolniej i pro�ciej.

��Cicho. Jeste� ni�sza przed wy�sz�. Rozkazuj� ci. Podaj imi�.�� By zosta� zrozumian�, musia�a to powt�rzy� w jeszcze prostszej formie, pos�uguj�c si� g��wnie ruchami r�k i zmianami barw.

��Velikrei.�� Vaintè zauwa�y�a z zadowoleniem, �e fargi opu�ci�a r�ce i pochyli�a cia�o w ge�cie ni�szo�ci. Tak nale�y.

��Na piasek. Siadaj. M�w�� rozkaza�a Vaintè, siadaj�c na ogonie. Fargi wysz�a na pla�� i r�wnie� usiad�a, ustawiaj�c r�ce w ge�cie wdzi�czno�ci. To gro��ce jej przedtem stworzenie dzi�kuje teraz za otrzymywanie rozkaz�w. Na ten widok inne fargi wynurzy�y si� powoli z morza, stan�y w p�kolu, gapi�c si� z otwartymi ustami. Pozna�a to ustawienie i zacz�a rozumie�, kim s� i co tu robi�.

Dobrze, �e si� tak sta�o, bo od Velikrei niewiele mog�a si� dowiedzie�. Vaintè musia�a z ni� rozmawia�, bo jako jedyna potrafi�a cho� troch� porozumiewa� si� w yilanè. Pozosta�e to tylko du�e elininyil, niedojrza�e m�ode. �adna z nich nie mia�a imienia. Porozumiewa�y si� jedynie najprostszymi ruchami i barwami, kt�rych wyuczy�y si� w morzu, czasem tylko wzmacniaj�c to jakim� niewyra�nym d�wi�kiem.

Dowiedzia�a si� tylko tego, �e w ci�gu dnia �apa�y ryby. Noc� spa�y na brzegu. Sk�d przyby�y? Z jakiego miejsca, wiedzia�a bez pytania�� z miasta. Gdzie ono le�y? Gdy Velikrei w ko�cu zrozumia�a pytanie, spojrza�a na pusty ocean i wskaza�a na p�noc. Nie potrafi�a nic doda�, dalsze wypytywanie niczego nie da�o. Vaintè zrozumia�a, �e to wszystko, co mo�e wydoby� z Velikrei. Nie potrzebowa�a jednak dalszych danych, wiedzia�a ju�, kim s�. To odrzucone. Opu�ciwszy pla�e narodzin, wesz�y do oceanu. �y�y w nim i dorasta�y, a� wreszcie dojrza�e wynurzy�y si� z wody, zdolne fizycznie do przebywania na l�dzie. Posz�y pla�� do le��cego za ni� miasta, kt�re mia�o je przyj��, nakarmi� i wch�on��. Ewentualnie. W ka�dym mie�cie Yilanè �yje si� tak samo. Zauwa�y�a to sama we wszystkich miastach odwiedzanych przez siebie. S� w nich Yilanè krz�taj�ce si� przy rozlicznych zaj�ciach i pomagaj�ce im fargi. Na g�rze tkwi eistaa, do�y tworz� niezliczone fargi. Bezimienne, jednakowe, nie od odr�nienia, s� wsz�dzie, snuj� si� grupami po ulicach, przygl�daj� si� wszystkiemu, co ciekawe.

Niekt�re si� jednak wyr�nia�y. Inteligentniejsze, zdolne do nauki j�zyka, stopniowo m�wi�y coraz lepiej, a� stawa�y si� Yilanè. Dzi�ki umiej�tno�ci porozumiewania si� powoli wydostawa�y si� z masy lepszych fargi, uzyskiwa�y pozycj� Yilanè, m�wi�cych. W��cza�y si� w funkcjonowanie miasta. Najzdolniejsze mog�y wznie�� si� jeszcze wy�ej, zosta� pomocnicami uczonych, od kt�rych czerpa�y wiedz�, rozwijaj�c swe talenty i poprawiaj�c po�o�enie. Ka�da eistaa by�a kiedy� fargi na pla�y; nie by�o �adnych stanowisk dla nich niedost�pnych.

Co jednak z mniej zdolnymi, nie potrafi�cymi poj�� szybkiej mowy rozkazuj�cych im Yilanè? Pozostawa�y yiliebe, nie m�wi�cymi. Trzyma�y si� w milczeniu z boku, coraz bardziej oddalaj�c od rozumu i j�zyka. Jednakowe, nie do odr�nienia. Skazane na wieczne pozostawanie na obrze�ach �ycia Yilanè. Mog�y je��, pi� i �y� swobodnie, bo miasto tego im nie odmawia�o.

Tak jednak jak wch�ania�o zdolne, musia�o odrzuca� niezdolne. By�o to nieuniknione. Nigdy nie brakowa�o trzymaj�cych si� zawsze na skraju t�um�w, jedz�cych na ostatku, dostaj�cych najmniejsze, najgorsze kawa�ki. Sp�dzaj�cych czas na przygl�daniu si� niepoj�tym dla nich wydarzeniom. Sta�y najni�ej, tyle przynajmniej rozumia�y. Z dnia na dzie� odstawa�y coraz bardziej, odsuwa�y od innych, sp�dza�y coraz wi�cej czasu na pustych pla�ach, wolne tam od niepokoj�cego poczucia odrzucenia, wraca�y do miasta tylko na posi�ki. W ko�cu zaczyna�y znowu �apa� ryby w morzu, tylko to potrafi�y. Wchodz�c do miasta, styka�y si� znowu z upokorzeniami, nie rozumiej�c ich przyczyny. Zachodzi�y do niego coraz rzadziej, a� wreszcie kt�rego� dnia opuszcza�y je na zawsze. Nie mo�na by�o tego nazwa� okrucie�stwem. By� to po prostu ci�g�y proces doboru naturalnego, nie podlegaj�cy pot�pieniu czy pochwale. Po prostu tak by�o.

Vaintè spojrza�a na nier�wne rz�dy niczego nie rozumiej�cych cia� i twarzy. Pragn�cych pojmowa�, co nigdy nie b�dzie im dane. To nie miasto ich odrzuci�o, bo nie by�o do tego zdolne. Odrzuci�y si� same. Wiele, niew�tpliwie wi�kszo��, zginie zaraz po opuszczeniu bronionych wybrze�y miasta. Po�r� je w czasie snu zwierz�ta nocy. Nie by�y to wi�c najni�sze z niskich; tamte ju� nie �yj�. Ma przed sob� �yj�ce jeszcze odrzucone. Vaintè poczu�a nagle ��cz�ce ich pobratymstwo, sama by�a odrzucona i �ywa. Przyjrza�a si� ich prostym twarzom i wyrazi�a ciep�o, pok�j. Potem wykona�a najprostszy ze znak�w.

��Razem.

��Czy twoje C�ry nauczy�y si� wreszcie pracowa� w harmonii i wsp�pracy, zgodnie z naukami Ugunenapsy?�� zapyta�a niedowierzaj�co Ambalasei. Enge potwierdzi�a.

��Ugunenapsa nie wyrazi�a tego dok�adnie w ten sam spos�b, ale rzeczywi�cie uczymy si� rozumie� jej wskaz�wki i stosowa� je w �yciu codziennym.

��Pragnienie-ujrzenia-rezultat�w.

��Mo�liwe do natychmiastowego spe�nienia. Najbardziej si� chyba nada przygotowywanie �ywno�ci. Konieczne dla �ycia, wymaga te� wsp�pracy.

��Nieu�ywanie-wi�cej Sorogetso do tej pracy?�� Zapyta�a uczona z gestami ponurej podejrzliwo�ci. Enge ostro j� odrzuci�a.

��Sorogetso nie przychodz� ju� do miasta.

��To dopiero po�owa problemu. Czy kto� z miasta je odwiedza?

��Twoje polecenia s� jasne.

��Moje polecenia s� zawsze jasne�� a jednak n�dzna Ninperedapsa, kt�r� nadal nazywasz Far�, posz�a do nich ze swymi zwolenniczkami i ch�ci� nawracania.

��I zosta�a ugryziona, wiesz o tym dobrze, bo sama opatrzy�a� jej rany. Odpoczywa teraz, jeszcze nie wyzdrowia�a. Otaczaj� j� towarzyszki.

��Oby wolno zdrowia�a�� powiedzia�a Ambalasei z gor�c� niech�ci�, a potem wskaza�a na gigantycznego w�gorza rzucaj�cego si� s�abo na brzegu.�� Nie brakuje ich jeszcze?

��Ani troch�. Rzeka roi si� od nich. Sp�jrz tam, a zobaczysz doskona�y przyk�ad dzia�ania ducha Ugunenapsy.

��Widz� C�ry Opiesza�o�ci przy ci�kiej pracy. Jestem oszo�omiona.

��Jak widzisz kieruje nimi Satsat, moja towarzyszka z Alpèasaku. Pracuj�ce wybra�y j� ze wzgl�du na kary, jakie cierpia�a za sw� wiar�, oraz za przetrwanie wszelkich przeciwno�ci.

��Nie nazwa�bym tego najlepszymi kwalifikacjami do kierowania rze�niczkami ryb.

��Jak m�dra Ambalasei na pewno wie, jest to proste zaj�cie, mo�e je wykonywa� ka�da rozumna Yilanè. Poniewa� wszystkie pracujemy wsp�lnie w jednocz�cym duchu Ugunenapsy, wyb�r na kieruj�c� prac� innych jest wielkim zaszczytem. Satsat jest dodatkowo ceniona, poniewa� tak dobrze zorganizowa�a prac�, �e przy wsp�lnym wysi�ku i zapale mo�liwe jest wcze�niejsze zako�czenie zaj��. Opowiada im w�wczas szczeg�owo o zasadach Ugunenapsy. Dzi� b�dzie m�wi�a o �smej zasadzie�� kt�rej, o ile wiem, jeszcze nie znasz. Widzisz, przerwa�y teraz i s�uchaj�. Masz wielkie szcz�cie.

Ambalasei unios�a oczy ku niebu w ge�cie dostrze�enia-okazji.

��Czy nie zorganizowa�a� tego szcz�cia?

��Ambalasei widzi wszystko, wie wszystko. Mia�am na my�li twoje znalezienie si� tutaj i sposobno�ci poznania �smej zasady. Nie mia�am okazji, aby objawi� j� tobie.

Ambalasei nie dostrzeg�a drogi wyj�cia z dobrze zastawionej pu�apki. Chrz�kn�a i usiad�a na ogonie.

��Pora czego� pos�ucha�, bo troch� si� zm�czy�am. Kr�tko. Satsat wspi�a si� na jeden z pojemnik�w z enzymem, sk�d mog�a by� dobrze widziana, i zacz�a m�wi� na znak Enge.

���sma, ostatnia z zasad wiod�cych nas w �ycie, odk�d przyj�y�my s�owa Ugunenapsy. M�wi ona, �e C�ry �ycia zobowi�zane s� pomaga� innym w poznawaniu ducha �ycia, odkrywania w ten spos�b prawdy o sposobie �ycia. Pomy�lcie o znaczeniu tego bardzo kr�tkiego, lecz i bardzo jasnego stwierdzenia. Jako znaj�ce Drog�, musimy wspiera� inne w nauczeniu si� jej i zrozumieniu, w �wiadomym pod��aniu �ladami ducha �ycia. Natychmiast jednak po przyj�ciu tej prawdy pojawi� si� dwa ogromnie wa�ne pytania. Pierwsze�� jak mo�na tego dokona� wobec tych, kt�re gro�� nam �mierci� za objawiane prawdy? Drugie�� jak mo�emy podtrzymywa� czczony przez nas pok�j i harmoni�, skoro �yjemy tylko dzi�ki zadawaniu �mierci? Czy mamy przesta� je��, by w ten spos�b powstrzyma� zabijanie?

Przerwa�a, gdy Ambalasei wsta�a, podesz�a do wanny i w�o�y�a do ust wyj�ty stamt�d kawa�ek ryby.

��Opr�nijcie j� do zmroku. Wdzi�czno�� za informacj� o �smej zasadzie, konieczno�� odej�cia.

��Dzi�kuj� ci za wys�uchanie, Ambalasei. Mo�e pragniesz pozna� moje obja�nienia�

��Odpowiem kr�tko. Nie. Zrozumia�am ju� wszystkie Osiem Zasad, podziwiam zastosowanie si�dmej, teraz odchodz�.�� Odwr�ci�a si� i kiwn�a na Enge, by posz�a z ni�.

��Jestem zadowolona. Pomimo swej sk�onno�ci do dyskusji twoje C�ry wykonuj� teraz prace fargi. Musz� na kilka dni uda� si� w g�r� rzeki i bardzo si� ciesz�, �e podczas mej nieobecno�ci miastu nic nie zagra�a.

��To Ambalasokei, miasto Ambalasei. Tchn�a� w nie �ycie�� i w nas. Radujemy si� rozszerzaniem-rozwijaniem tego daru.

��Dobrze powiedziane. Widz� moj� asystentk� Setèssei czekaj�c� na uruketo. Odp�ywamy natychmiast. Ju� teraz ciesz� si� na inne cuda organizaji, jakie ujrz� po powrocie.

Setèssei od�o�y�a du�e naczynie, by pom�c Ambalasei wspi�� si� na szeroki grzbiet uruketo, potem da�a znak stoj�cej na p�etwie Elem.

��Przekaza�a� jej wszystko?�� spyta�a uczona.

��Tak jak poleci�a�. Pop�yniemy najpierw do pla�y blisko jeziora, gdzie jedna z cz�onki� za�ogi czeka ju� w ��dce.

��Czy lepiej wyszkolonej ni� ta ostatnia?

��Zwierz� jest to samo, lecz teraz znacznie bardzej pos�uszne.

Droga by�a kr�tka, a przedostanie si� ��dk� na brzeg du�o �atwiejsze, ni� przypuszcza�a Ambalasei. Chrz�kn�a po zej�ciu na pla�� i przywo�a�a Setèssei.

��We� to pude�ko i chod� ze mn�. Za�oga poczeka w �odzi na nasz powr�t.

Sz�y znajom� �cie�k� w stron� wyspy na dop�ywie wielkiej rzeki, zamieszkiwanej przez Sorogetso. Gdy podesz�y do k�adki z pnia, ujrza�y, �e kto� si� ni� zbli�a.

��Tu zaczynamy�� powiedzia�a Ambalasei.�� Otw�rz naczynie.

Z trosk� i pos�usze�stwem w ruchach Setèssei postawi�a pojemnik za ziemi i otworzy�a. Wr�czy�a nast�pnie Ambalasei wyj�ty ze �rodka hèsotsan.

��Niepewno�� i strach�� przekaza�a.

��Ja za to odpowiadam�� odpar�a Ambalasei z ponurym przekonaniem.�� Stanie si� to. Nie ma innego sposobu.

Ma�a Sorogetso, Morawees, podesz�a ufnie naprz�d, nigdy dot�d nie widzia�a broni.

Zatrzyma�a si� i uczyni�a gest przywitania.

Ambalasei unios�a bro� i starannie wycelowa�a. Potem strzeli�a.

Sorogetso stan�a i upad�a, leg�a nieruchomo na ziemi.

Pada� deszcz. Obfita tropikalna ulewa spada�a bezlito�nie z o�owianego nieba, lak mocno dudni�a o napr�one sk�ry, �e mogli porozumiewa� si� jedynie krzykiem.

��Czy to si� kiedy� sko�czy?�� spyta�a Armun. Zap�aka�o niemowl� przestraszone b�yskawic�; w�r�d drzew rozleg� si� grzmot. Armun rozsun�a sk�ry i ulula�a dziecko.

��To ju� trzeci dzie� odpar� Kerrick.�� Nie pami�tam, by kiedykolwiek pada�o d�u�ej ni� trzy dni z rz�du. Deszcz powinien si� dzi� sko�czy�, najdalej jutro. Chmury chyba rzedn�.

Spojrza� na Harla susz�cego nad ogniskiem ma�y kawa�ek sarny. Dym �cieli� si� nisko po ziemi, podmuch wiatru skierowa� go na ch�opca, a� zacz�� on kas�a� i wyciera� oczy przedramieniem. Siedz�cy naprzeciw Arnwheet wybuchn�� �miechem, lecz po chwili spotka�o to i jego. Ortnar siedzia� jak zwykle z wyci�gni�t� przed siebie spuchni�t�, bezu�yteczn� nog�, patrz�c markotnym wzrokiem w deszcz. Odk�d przybyli na wysp�, sta� si� zbyt milcz�cy i zbyt cz�sto siedzia� w ten spos�b. Martwi�o to Kerricka. Nie mia� innych trosk, bo wyspa okaza�a si� du�o lepszym miejscem na obozowisko nad Okr�g�ym Jeziorem. Mo�na tu by�o w trzcinach �apa� sieci� kaczki, polowa� na sarny i ma�e murgu o smacznym mi�sie. Zabijali wszystkie napotkane du�e drapie�niki. Poprzez p�ytk� rzek� ze sta�ego l�du przybywa�y nowe, ale nie tak cz�sto. Dobrze si� tu �y�o. Armun odgad�a jego my�li, jak to nieraz robi�a.

��To dobre obozowisko. Nigdy chyba nie zechc� go porzuci�.

��Ani ja. Cho� czasami t�skni� za sammadami. Ciekaw jestem, czy nadal przebywaj� w dolinie Sasku?

��Boj� si�, czy wszyscy nie zgin�li, zabici i zjedzeni przez murgu ze �miercio-kijami.

��M�wi�em ci nieraz, �e �yj� i maj� si� dobrze.�� Odsun�� kosmyk w�os�w, kt�ry spad� jej na twarz, gdy opu�ci�a wzrok na dziecko, potem przesun�� palce ku pi�knej rozszczepionej wardze, a� Armun si� u�miechn�a. �owca nie powinien robi� takich rzeczy, zw�aszcza przy innych, tym bardziej to docenia�a.

��Nie mo�esz mie� pewno�ci.

��Jestem pewien. Jak ci t�umaczy�em, murgu nie potrafi� k�ama�. To ich spos�b m�wienia, my�lenia. To tak, jakby� wypowiada�a na g�os ka�d� my�l, kt�ra ci przyjdzie do g�owy.

��Nie zrobi�abym tego. Niekt�rzy ludzie staliby si� bardzo nieszcz�liwi�� za�mia�a siꠗ a niekt�rzy bardzo szcz�liwi.

��Rozumiesz wi�c. Gdy murgu m�wi�, musz� przekaza� wszystkie swoje my�li. Ta, z kt�r� m�wi�em, sammadar ich miasta, kt�rej da�em n� z gwiezdnego metalu, obieca�a, �e powstrzyma walki, wr�ci do miasta i tam zostanie. Tak powiedzia�a�� a wi�c tak si� sta�o.

Deszcze powoli ustawa�y, cho� z mokrych drzew nadal skapywa�a woda. Przed noc� niebo troch� si� przeja�ni�o i mi�dzy pniami pokaza�o si� zachodz�ce s�o�ce. Kerrick wsta�, przeci�gn�� si� i odetchn��. Jutro b�dzie pogoda.

Zadowolony, �e mo�e wreszcie opu�ci� ciasny namiot, wzi�� sw� w��czni�, hèsotsan i ruszy� na wg�rze wznosz�ce si� za obozowiskiem. Arnwheet zawo�a� go z ty�u; Kerrick skin�� na ch�opca. Dobrze by�o zn�w si� rusza�. Arnwheet szed� obok ze sw� male�k� w��czni�. Uczy� si� podchodzenia zwierzyny od Harla i Ortnara, tak i� ju� teraz, maj�c zaledwie siedem lat, porusza� si� du�o ciszej od ojca. W poszyciu co� zaszele�ci�o i obaj stan�li. Przedziera�o si� tam co� ma�ego i Arnwheet rzuci� w��czni� w tym kierunku.

��Elinou�� powiedzia�.�� Widzia�em kolory jego plec�w, o ma�o go nie trafi�em!

Pobieg� po w��czni�. Elinou, ma�y, szybki dinozaur, by� bardzo smaczny. Arnwheet pozna� jego nazw� od jednego z samc�w nad jeziorem, okre�li� go wi�c w yilanè. Jednak�e coraz rzadziej u�ywa� tego j�zyka, mia� po temu ma�o okazji.

Osi�gn�li szczyt i poprzez lagun� patrzyli na ma�e wysepki le��ce wzd�u� wybrze�a. Bia�y przyb�j rozbija� si� o ich brzegi, na morzu szala� sztorm. Ocean by� jak zwykle pusty. Yilanè z miasta chyba nigdy nie p�ywa�y wzd�u� brzegu na p�noc. Zastanawia� si�, czy �owczynie zn�w przyby�y nad Okr�g�e Jezioro. A je�li tak, to co si� sta�o z samcami?

��Czy mo�emy p�j�� pop�ywa�?�� zapyta� Arnwheet w marbaku, zapomnia� ju� o yilanè.

��Za p�no, ju� niemal noc. Pop�ywamy rano, mo�e uda nam si� co� z�owi�.

��Nie chc� je�� ryb.

��Zjesz�� je�li tylko b�d�.

Od opuszczenia jeziora rzadko jadali ryby. Mo�e mieli ich przedtem za du�o. Ci�gle my�la� o jeziorze i wiedzia�, dlaczego. Co tam si� dzia�o po ich odej�ciu? Czy wyl�g�y si� m�ode? Czy Imehei to prze�y�? Te my�li zaprz�ta�y mu g�ow� coraz bardziej. Je�li Imehei umrze, Nadaske zostanie sam, nie b�dzie mia� z kim rozmawia�. Obaj bardzo lubili m�wi�, cho�by nawet nikogo nie by�o, woleli jednak mie� s�uchaczy. Co si� z nimi dzieje?

Wr�cili do obozu przed zmrokiem, najedli si� i zacz�li si� zastanawia�, co robi� jutro. Harl przyzna�, �e p�ywanie i �owienie to dobry pomys�. Rzadko odzywaj�ca si� Darras spyta�a, czy mo�e i�� z nimi.

��We� j��� powiedzia� Ortnar.�� Armun umie u�ywa� �miercio-kija, moje prawe rami� jest silne. Nic nam tu nie grozi.

S�ysz�c to, Kerrick podj�� decyzj�. Wiedzia� ju�, co powinien zrobi�. Gdy tu� przed snem zosta� sam z Armun, zacz�� rozmawia� z ni� w mroku.

��Czy wiesz, jak Sasku mierz� up�yw czasu? Nie licz� dni. Zamrucza�a co� na granicy snu.

��Sanone nauczy� mnie tego na moj� pro�b�. Stanowi to tajemn� wiedz� mandukto, ale jest do�� proste. Nie mog� teraz jak on robi� rysunk�w na piasku, ale licz� ksi�yce. Od jednej pe�ni do drugiej mamy jeden okres. To wiele dni. Od opuszczenia przez nas jeziora min�y ju� trzy pe�nie.

Zainteresowa�y j� nie s�owa, lecz to, co si� za nimi kry�o. Spos�b, w jaki je wypowiada�. Poczu�, jak zesztywnia�a.

��Ju� samt�d odeszli�my�� powiedzia�a.�� Nie ma co o tym m�wi�. Pora spa�.

��Od opuszczenia jeziora zastanawiam si�, co tam si� dzieje? By�a ju� zupe�nie rozbudzona i patrzy�a w ciemno��, jej my�li wyprzedzi�y jego s�owa.

��Jezioro nie ma znaczenia, mo�e s� nad nim murgu. Musisz zapomnie� o tych dw�ch. Nigdy ju� ich nie zobaczysz.

��Martwi� si� o nich, nie pojmujesz tego? Wiem, �e dla ciebie to tylko dwa murgu wi�cej, najlepiej, gdyby zgin�li�

���a�uj�, �e tak o nich m�wi�am. Staram si� teraz zrozumie�, co do nich czujesz. Staram si� wyobrazi� ciebie �yj�cego w�r�d murgu. Nie znam tego uczucia, ale chyba pojmuj�, �e mo�esz lubi� niekt�re murgu, zw�aszcza te dwa.

Kerrick obj�� j�. Nigdy dot�d tak nie m�wi�a.

��Je�li rozumiesz, to wiesz, �e musz� sprawdzi�, co si� tam dzieje.�� Poczu�, jak wierci si� w jego ramionach, potem go odpycha.

��Nie wracaj tam. Prosz�. Wiem, co do nich czujesz, ale dla mnie nic nie znacz�. Zosta� tutaj.

��Porozmawiamy kiedy indziej.

��Nie, teraz. Wr�cisz do nich?

��Tylko po to, by zobaczy�, jak tam jest. B�d� ostro�ny, to tylko kilka dni drogi st�d. B�dziesz tu bezpieczna.

Armun odwr�ci�a si� do niego plecami i odsun�a w bok, przesta�a s�ucha�. Oboje d�ugo jeszcze czekali na sen.

Mia�a racj�, ju� si� namy�li�. Nast�pnego dnia w milczeniu zapakowa�a troch� w�dzonego mi�sa i korzeni przypieczonych w popio�ach. Ortnar uwa�a� to wszystko za wielki b��d.

��Jezioro to nic. Odeszli�my stamt�d, nie ma po co wraca�. Mo�e tam by� teraz wi�cej murgu. To pu�apka.

��Znasz moje powody, Ortnarze. Odchodz�. Tylko na kilka dni. Pilnuj sammadu, gdy mnie nie b�dzie.

��Jest ze mnie tylko po�owa �owcy�

��Twe prawe rami� potrafi rzuca� w��czni� jak zawsze, jej grot jest nadal ostry. Z Harla wi�kszy �owca ni� ze mnie, Armun potrafi u�ywa� �miercio-kija r�wnie dobrze jak ja. Poradzicie sobie beze mnie. Zrobisz to dla mnie?

Kerrick przyj�� chrz�kni�cie za zgod� i przed drog� obwi�za� stopy mocnymi sk�rami. Armun milcza�a ca�y czas, odpowiadaj�c jedynie na pytania. Zachowywa�a si� tak, odk�d postanowi� wr�ci� nad jezioro. Nie chcia� zostawia� jej rozgniewanej, ale nie mia� wyboru. Zdziwi� si�, gdy zawo�a�a go, gdy ju� odchodzi�.

��Id� ostro�nie, wracaj bezpiecznie.

��Czy wiesz, dlaczego musz� to zrobi�?

��Nie. Wiem tylko, �e musisz. Posz�abym z tob�, ale nie mog� zabra� dziecka. Wracaj szybko.

��Wr�c�. Nie martw si�.

Harl przeprawi� si� z nim przez rzek� na tratwie zrobionej z grubych pni powi�zanych lianami. Wr�ci ni� i ukryje w�r�d drzew. Nic nie m�wi�, po�egna� si� tylko uniesieniem r�ki. Kerrick wszed� mi�dzy drzewa z uniesionym hesotsanem.

Po osi�gni�ciu szerokiego szlaku, nadal pokrytego g��bokimi �ladami po przej�ciu sammad�w, skr�ci� na po�udnie, potem stan�� i rozejrza� si� wok�. Nie czu� si� tak swobodnie w lesie, jak wyro�li w nim Tanu. Mo�e nawet przegapi� z�aman� ga���, kt�r� Ortnar zaznaczy� �cie�k�. Od�o�y� hèsotsan i krzemiennym no�em wyci�� kawa�ek kory z najbli�szego drzewa. Potem rozejrza� si� dok�adnie po puszczy, staraj�c si� zapami�ta� wygl�d tego miejsca, by m�g� je odnale�� w drodze powrotnej. Wreszcie wzi�� bro�, odwr�ci� si� i ruszy� szlakiem.

Droga znad jeziora zabra�a im wiele dni, musieli i�� wolno ze wzgl�du na Ortnara. Sam m�g� posuwa� si� znacznie szybciej. Trzeciego dnia opu�ci� poryty szlak i wszed� na znajom� �cie�k� prowadz�c� do Okr�g�ego Jeziora. Cz�sto polowa� w tych lasach, zna� je dobrze. Zbli�aj�c si� do obozowiska, zboczy� z drogi, podszed� do jeziora w pobli�u miejsca, gdzie kiedy� sta�y ich namioty. Posuwa� si� coraz wolniej, ostatni odcinek pokona� na brzuchu, kryj�c si� pod os�on� krzew�w. Miejsce po ich obozowisku by�o puste i ju� zaros�e, jedyn� oznak� przebywania tu ludzi by� czarny �lad po ognisku. Ukryty za wielkim drzewem przygl�da� si� sza�asowi samc�w.

Co� poruszy�o si� przy brzegu, uni�s� hèsotsan. Zobaczy� odwr�conego plecami Yilanè. Czeka�, a� wyprostuje si� i obr�ci.

To na pewno Nadaske. Mia� ju� do niego zawo�a�, lecz si� rozmy�li�. Czy jest sam? Mo�e kto� jeszcze gdzie� si� kryje? Wydawa�o si�, �e nic mu nie grozi. Zobaczy�, jak Nadaske podszed� do brzegu i pochyli� nad spoczywaj�cym w wodzie ciemnym kszta�tem. To mo�e by� tylko Imehei�� a wi�c �yje! Poczu� nagle wielk� rado��, wyszed� na polan� i zawo�a�.

Nadaske odwr�ci� si�, pobieg� do sza�asu i wyszed� z niego z uniesionym, gotowym do strza�u hesotsanem. Kerrick stan�� tak, by by� widocznym.

��Powitanie wielkiemu �owcy, zab�jcy wszystkiego, co wa�y si� rusza� w lesie.

Nadaske sta� jak wyrze�biony w kamieniu, z uniesionym nadal hesotsanem czeka�, a� Kerrick podejdzie bli�ej. Dopiero wtedy opu�ci� bro� i przem�wi�:

��Rado�� po wielokro�. Obecno�� niespodziewananie przewidywana. Brak rozm�w uczyni� mnie yiliebe. Wr�ci�e�.

��Oczywi�cie�� Kerrick wskaza� kciukiem na Imehei w ge�cie pytania.

��Pozosta� bez zmian. Jaja p�k�y.

��Nie rozumiem. Czy jaja zgin�y?

��Zapomnia�em o swej niewiedzy, �e ustuzou nie znaj� si� na tych sprawach. Po z�o�eniu jej w torbie mija pewien czas. Potem jaja p�kaj�, wychodz� z nich elininyil i �yj� w tej samej torbie, �ywi�c si� pewnymi gruczo�ami. Gdy dostatecznie urosn�, wyjd� z torby i zaczn� p�ywa� w jeziorze, wtedy b�dzie wiadomo, co z Imehei.

��W�tpliwo�ci-co-do-pe�nego-zrozumienia.

Nadaske spojrza� na wod�, na swego nieruchomego, milcz�cego przyjaciela. Uczyni� znak �ycia i �mierci, r�wno�ci i przeciwie�stwa.

��Pozostanie w tym stanie, p�ki nie wyjd� m�ode. Wtedy b�dzie �y� albo umrze. Mo�emy tylko czeka�. To ju� nied�ugo. Ju� si� troch� ruszaj�, mo�esz zobaczy�.

Kerrick spojrza� na ruchy pod sk�r�, potem odwr�ci� wzrok od nieprzytomnej postaci w jeziorze.

��Kiedy to si� stanie?

��Nie wiem. Dzi�, jutro, za kilka dni. Nie pami�tam, jak by�o ze mn�.�� Zobaczy� pytaj�ce ruchy Kerricka.�� Tak, by�em na pla�y. Raz. W hanalè mawiaj�, �e za pierwszym razem mo�na prze�y�, za drugim mo�esz umrze�, za trzecim jeste� martwy. Imehei ma to po raz pierwszy. S� du�e podstawy do nadziei.

Nie mia� po co rozpala� wieczorem ogniska, chyba, �e dla odp�dzenia owad�w. Powietrze by�o ciep�e jak zawsze, a Kerrick jad� ju� wcze�niej surowe ryby. Ponadto Nadaske nie lubi� woni dymu. Jedli i rozmawiali, a� zrobi�o si� za ciemno, nawet do wieczornej mowy. Spali obok siebie w sza�asie wyhodowanym i ukszta�towanym przez samc�w. Przypomina� bardziej komory sypialne Yilanè ni� namiot Tanu i nie wiadomo, dlaczego Kerrick chrapa� g�o�no.

Rano surowa ryba nie wygl�da�a ju� tak apetycznie. Kerrick wzi�� hèsotsan i poszed� wzd�u� jeziora do zagajnika drzew owocowych. Gdy wr�ci�, Nadaske w�a�nie karmi� Imehei, potem, gdy ten poruszy� si� niespokojnie, przesun�� go w wodzie, by le�a� wygodniej.

��Czy stanie si� to dzisiaj?�� zapyta� Kerrick.

��Dzi�, kiedy�, ale stanie si� na pewno.

Na pytanie uzyska� tylko tak�, bardzo niewystarczaj�c� odpowied�. Je�li tu zostanie, to na jak d�ugo? Obieca� szybki powr�t, ale jak szybki! Nadal uwa�a� Nadaske i Imehei za cz�stk� swego sammadu, podobnie jak Tanu, im tak�e winien by� lojalno��. Tamtym na wyspie nic nie zagra�a. Je�li ma jakie� obowi�zki, to tu, nad jeziorem.

�atwo to by�o m�wi�, ale z jednego dnia zrobi�y si� dwa, potem trzy. Czwartego Kerrick poczu�, �e nadesz�a pora powrotu na wysp�. Powiedzia� Armun, �e nie b�dzie go tylko kilka dni, wkr�tce up�ynie wyznaczona pora. Jeszcze tylko jeden dzie�, a b�dzie musia� odej��, mo�e wr�ci tu p�niej. Oznacza�oby to nast�pn� wypraw�, oddalenie si� od wyspy na jeszcze d�u�ej.

��Bez zmian�� rzek� Nadaske nast�pnego ranka w odpowiedzi na jego nie wypowiedziane pytanie.

��Przyda si� nam chyba �wie�e mi�so. Na pewno tak jak ja masz ju� do�� ryb.�� Nadaske odpowiedzia� kontrolerom wielokrotnego wzmocnienia potwierdzenia.�� Tak s�dz�. Widzia�em sarn� dalej nad jeziorem. Przynios� j�.

Nie tylko �wie�ego mi�sa mu brakowa�o. Chcia� na pewien czas oddali� si� od pla�y. Widok Imehei, zawieszonego mi�dzy �yciem a �mierci�, sprawia� mu wielk� przykro��. To ostatni dzie�. Je�li nic si� nie zdarzy, rano odejdzie.

Po podj�ciu tej decyzji zaj�� si� �owami. Nie wzi�� z sob� �uku, nigdy nie nauczy� si� skutecznie nim polowa�, wola� pos�ugiwa� si� hèsotsanem. Wymaga�o to lepszego podchodzenia zwierzyny, bo by�a to bro� mniej celna od �uku, ale za to zapewnia�a, �e zraniona �le wycelowan� strza�� zwierzyna nie ucieknie. Zataczaj�c du�e ko�o w�r�d drzew, zaszed� stadko pod wiatr. Dostrze�ono go jednak i sarny szybko znikn�y mu z oczu. Lepiej poszcz�ci�o mu si� przy nast�pnym stadzie, zdo�a� powali� ma�ego kozio�ka.

Nadaske nie znosi� ognia, nienawidzi� zapachu dymu. Je�li chce upiec dla siebie kawa�ek, musi to uczyni� z dala od brzegu. Najlepiej b�dzie, jak roznieci ogie� tutaj i zje cz�� mi�sa, a reszt� zaniesie samcom.

Zbieranie chrustu, a potem rozpalanie ognia przy pomocy krzemienia zaj�o mu troch� czasu, podobnie jak pieczenie nad ogniskiem tylnej nogi. Mi�so by�o twarde, lecz smaczne i zjad� wszystko, zostawiaj�c tylko ko��. By�o ju� do�� p�no, gdy zasypa� resztki ogniska, zarzuci� zdobycz na rami� i wr�ci� nad jezioro.

Id�c brzegiem, krzykn�� g�o�no pro�b� o uwag�. Powt�rzy� j�, gdy Nadaske nie odpowiedzia�. By�o to do niego niepodobne. Czy co� si� sta�o? Opu�ci� sarn� na ziemi� i wszed� mi�dzy krzewy. Ostro�nie, cicho, z trzymanym przed sob� hesotsanem posuwa� si� mi�dzy drzewami w stron� sza�asu. Je�li �owczynie Yilanè znalaz�y obozowisko, chcia� strzeli� do nich pierwszy. Nad brzegiem zwiesza� si� du�y �wierk, chowaj�c si� za nim, ostro�nie wysun�� g�ow�.

Sta�o si� co� strasznego. Nadaske siedzia� na piasku, pochylony, z opuszczonymi bezw�adnie r�koma. Wyci�gni�ty na brzeg Imehei le�a� na piasku nieruchomo, z otwartymi ustami. Martwy. Pla�� pokrywa�o wiele krwi i ma�e cia�ka.

Gdy Kerrick wyszed� z ukrycia, wydaj�c odg�os zapytania, Nadaske zwr�ci� ku niemu puste oczy. Kosztowa�o go to wiele wysi�ku, ale wreszcie zdo�a� przem�wi�:

��Wysz�y. Zmar�. Po wszystkim. M�j przyjaciel nie �yje. Nie �yje.

Zbli�ywszy si�, Kerrick ujrza�, �e drobne cia�a nale�a�y do Yilanè. Nadaske dostrzeg�, na co patrzy, i skoczy� na nogi. K�apa� z�bami, mocno i ci�gle, a� po szyi pociek�a mu �lina. Ka�dy jego ruch, ka�de s�owo pe�ne by�o cierpienia.

���y�y, a Imehei zmar�. Zabi�y go. Patrzy�em, jak rodz� si� w wodzie nawet po jego �mierci. Te na brzegu to samice. Zabi�em je. To one, samice, zabi�y go. Teraz inne le�� tu martwe.�� Wskaza� na jezioro i g�o�no stukn�� kciukami o siebie.�� Samce zostawi�em. S� tam. Je�li prze�yj�, b�d� wolne. Uzyska�y szans�, jakiej nigdy nie mia� Imehei.

Kerrick nie m�g� powiedzie� niczego, co mog�oby zmniejszy� b�l Nadaske, odwr�ci� straszne wydarzenia dnia. Wr�ci� po pozostawion� sarn�.

W mie�cie cia�o Imehei zosta�oby z�o�one w jednej z jam grzebalnych, gdzie korzenie specjalnych ro�lin rozpu�ci�yby je ca�e, ��cznie z ko��mi, tak, by �ywi�o miasto, kt�re przedtem karmi�o jego. Tutaj mogli jedynie wykopa� gr�b w mi�kkiej ziemi pod �wierkiem stoj�cym nad obozem i z�o�y� w nim cia�o. Kerrick nakry� ziemi� kamieniami, by zwierz�ta nie mog�y jej rozkopa�.

Nadaske nic ju� tu nie trzyma�o. Gdy Kerrick wygrzeba� si� spod sk�r, samiec z ma�ym owini�tym w li�cie pakunkiem przyszed� do niego.

��Poniesiesz to za mnie? Wymaga ostro�no�ci w drodze -chronienia przed uszkodzeniem.

Rozchyli� pakunek, ukazuj�c drucian� rze�b� rogatego neniteska. Kerrick wyrazi� zgod�-podzi�kowanie za zaufanie, zawin�� figurk� i uwa�nie schowa� mi�dzy futra.

��B�d� ni�s� ostro�nie, oddam po osi�gni�ciu celu.

��No to idziemy.

S�o�ce ledwo unios�o si� nad drzewa, gdy rozpocz�li w�dr�wk�. �aden z nich nie obejrza� si� na pust� pla��.

Id�c s�onecznymi korytarzami pomi�dzy wysokimi drzewami, Enge czu�a wielki spok�j i wi� z otoczeniem. Trudy jej �ycia sta�y si� przesz�o�ci�, dalekimi wspomnieniami okrucie�stwa i �mierci. Tera�niejszo�� by�a ciep�a i jasna, podobnie zapowiada�a si� przysz�o��. Gdy wkracza�a do ambesed, my�li te bi�y wprost z jej krok�w i ruch�w. Inne dostrzeg�y to z zadowoleniem.

��Podziel si� z nami my�lami�� poprosi�a Satsat�� bo wida�, �e s� pogodne.

��Zwyczajne, proste. Mnie grza�o s�o�ce, niech was�� moje wspomienia. Patrz�c na miasto, zrozumia�am, jak d�ug� drog� przeby�y�my. Pomy�lcie o tym i podzielcie m� rado��. Najpierw by�a Ugunenapsa, samotna w�r�d innych. Od niej si� zacz�o, jej Osiem Zasad zmieni�o �wiat. Potem kilka spo�r�d nas uwierzy�o w jej my�li i zosta�o skazanych za swe pogl�dy. Zmar�o wiele naszych si�str, wydawa�o si� wtedy, �e wszystkie nas czeka ten sam los. Nigdy jednak nie utraci�y�my wiary w Ugunenaps� i oto zamieszkujemy �wiat stworzony wed�ug naszych przekona�. Otacza nas miasto pi�kna, pracujemy zgodnie, pragn�ce naszej �mierci zosta�y daleko, nic o nas nie wiedz�. Zgromadziwszy si� tu, by czci� nasze pogl�dy, widzimy wok� dowody s�uszno�ci wiary. Tkwimy mi�dzy kciukami Ugunenapsy i daje to nam pok�j ducha.

Jak wszystkie inne spojrza�a w stron� miejsca eistai i unios�a z��czone kciuki.

��Tkwimy mi�dzy jej kciukami�� powiedzia�a, a wszystkie powt�rzy�y ten gest.

Ta uroczysto�� narodzi�a si� w spos�b naturalny i dawa�a im wielk� przyjemno��. Wybrane dla kierowania sprawami miasta spotyka�y si� ka�dego ranka w ambesed, by omawia� zadania dnia. By�o to bardzo naturalne post�powanie, bo taki by� niezmienny zwyczaj wszystkich miast Yilanè. Gromadzi�y si� przed miejscem eistai, mimo i� pozostawa�o puste. Kto� wspomnia� o tym, o wygrzanym przez s�o�ce korzeniu, a Enge w nag�ym natchnieniu stwierdzi�a, �e nie jest ono puste, bo zajmuje je Ugunenapsa. Efeneleiaa, duch �ycia, by�a eista� nowego miasta i rz�dzi�a nim niewidoczna z ambesed. Odt�d gromadz�c si� przed pustym korzeniem, czerpa�y z niego si��, bo wiedzia�y, �e wcale nie jest pusty.

Spok�j tej radosnej, cho� prostej uroczysto�ci zosta� zak��cony pro�b� Far� o uwag�. Nim powiedzia�a co� wi�cej, wtr�ci�a si� Elem.

��Wa�na sprawa, konieczno��-pierwsze�stwa-w-m�wieniu. Uruketo jest g�odne. Musz� zabra� je na kilka dni na ocean, by tam si� najad�o.

��Zr�b to dzisiaj, gdy tylko st�d wyjdziesz�� powiedzia�a Enge.

��Sprawa r�wnie wa�na�� stwierdzi�a Far��� nale�y j� rozwa�y� przed odp�yni�ciem uruketo.

��Nie�� odpar�a Elem bardzo stanowczo.�� Najwa�niejsze jest bezpiecze�stwo i zdrowie zwierz�cia, to pierwsze�stwo nie podlega dyskusji.

��Znakomicie powiedziane, m�drze�� stwierdzi�a Ambalasei, podchodz�c do nich powoli.�� Cz�sto by�am tu �wiadkiem, jak sk�onno�� do gadania przewa�a�a nad konkretn� rzeczywisto�ci� �ycia.

Min�a zgromadzenie i rozsiad�a si� wygodnie na miejscu eistai, opieraj�c si� o wygrzane drzewo. Je�li nawet zauwa�y�a zmieszane pomruki C�r, to je zlekcewa�y�a. Wiedzia�a o powszechnym wierzeniu, dlatego cieszy�o j�, �e siedzi na kolanach niewidocznej Ugunenapsy.

��Chcia�am m�wi� o tej niewiernej�� powiedzia�a Far� z kontrolerami niesmaku.

Te �mia�e s�owa wywo�a�y milczenie wstrz��ni�tych Yilanè, a pier� Ambalasei zadrga�a i zap�on�a. Nim jednak odpowiedzia�a, wtr�ci�a si� Elem, pragn�c zapobiec kolejnemu pojedynkowi woli.

��Ambalasei wyhodowa�a to miasto, nosi ono jej imi�. Nie masz powodu m�wi� o niej tak obra�liwie.

��Wielki pow�d�� odpar�a Far� bardzo brutalnie.�� Bardzo du�o nad tym my�la�am, wiedzcie wi�c, �e nie m�wi� pod wp�ywem impulsu. Jak podczas deszczu nie raduje nas wczorajesze s�o�ce, tak i nie chwalmy wczorajszych zwyci�stw w obliczu jutrzejszych kl�sk.

��Je�li za tymi sprzeczno�ciami kryje si� ziarno rozs�dku, uka� je nam�� powiedzia�a Ambalasei z kontrolerami jeszcze wi�kszej zniewagi.�� Cho� bardzo w to w�tpi�.

��M�wisz prawd�, wspominaj�c o w�tpieniu�� ogromne oczy Far� p�on�y mocnym uczuciem.�� Jeste� wielkim niedowiarkiem. Siedzisz na miejscu Ugunenapsy, by�my uwierzy�y, �e� od niej wy�sza, lak nie jest. Sprzeciwiasz si� jej woli. Zabra�a� st�d Sorogetso, nasz� przysz�o��.

��C�ro Swar�w, Sorogetso nie s� waszymi siostrami i nigdy nie b�d�.

��Nie s� teraz�� lecz w nich nasza nadzieja. Ich przysz�e efenburu elininyil sta�oby si� c�rami naszej przysz�o�ci. Przeszkodzi�a� temu�

��To pierwsze prawdziwe s�owa, jakie wypowiedzia�a�!

��Nie mo�e tak zosta�. Musz� tu wr�ci�. Rozmawia�am z za�og� uruketo, nikt nie zna miejsca wysadzenia Sorogetso. Musisz nam je wskaza�.

��Nigdy!

��Skazujesz nas w ten spos�b na �mier�. Ten krzyk b�lu wywo�a� pe�ne grozy milczenie, jedynie Ambalasei nie poruszy�a moc uczu� Far�, wyrazi�a tylko sw�j niesmak.

��Ninperedapso, mamy ju� do�� twego zuchwalstwa i bezczelno�ci. Zostaw nas.

��Nie, bo nie mo�esz mi rozkazywa�. Nie unikniesz tak �atwo skutk�w swych z�ych czyn�w. M�wi�am o �mierci i upieram si� przy tym. Wszystkie umrzemy, jak musz� umrze� wszystkie stworzenia, ale ze �mierci� ostatnich spo�r�d nas zginie i to miasto, a z nim s�owa i pami�� Ugunenapsy. Niszczysz nas wszystkie. Zabierasz nam przysz�o��.

��Mocne s�owa jak na kogo� tak w�t�ego.�� Gniew Ambalasei ju� min��. Ten pojedynek na wole zacz�� j� bawi�, ostatnio �y�a zbyt spokojnie.�� To Ugunenapsa sprawi�a, �e nadchodzi kres C�r �ycia, bo nie da�a im Braci. Nie mnie nale�y wini� za braki waszej filozofii. Uka� mi, kt�ra z O�miu Zasad dopuszcza hodowl� Sorogetso do waszych potrzeb, a ch�tnie uznam, i� b��dzi�am.

Far� zaczyna�a ju� odpowiada�, gdy wyst�pi�a Enge i stan�a mi�dzy nimi.

��Ja powiem. Cho� spos�b m�wienia Far� sprawia mi wielk� przykro��, to dzi�kuj� jej za przypomnienie o tym wielkim k�opocie. Dzi�kuj� te� wielkiej Ambalasei za przypomnienie, i� rozwi�zanie musi tkwi� w s�owach Ugunenapsy, bo tak jest w istocie. Je�li go tam nie znajdziemy, to problem oka�e si� naprawd� nierozwi�zywalny. Nie wierz� w to. M�dro�� i ol�nienie, kt�re zrodzi�y Osiem Zasad, musz� rozstrzygn�� o ich przysz�o�ci. Je�li poszukamy, znajdziemy odpowied�.

��Szuka�am i znalaz�am�� powiedzia�a Far�.�� Prosi�am Ambalasei, by pomog�a nam ocali� �ycie. Ona jednak jest zwiastunk� �mierci i nie chce pomaga�. Dlatego odwr��my si� od niej ku Ugunenapsie, bo tylko ona ma racj�. Po�wi��my nasze my�li O�miu Zasadom. C�ry �ycia, spoczywa na nas obowi�zek pomagania innym w poznaniu Ducha �ycia i prawdy o istnieniu.

Musimy zrobi� to, co czyni�y�my w przesz�o�ci, rozej�� si� do miast Yilanè i m�wi� o znanej nam prawdzie.

��I napotka� �mier�, na kt�r� po stokro� zas�ugujecie�� wtr�ci�a si� Ambalasei, jej ruchy by�y r�wnie ch�odne co s�owa.�� Nazywacie mnie zbawicielk�, bo wyrwa�am was z wi�z�w i da�am miasto, w kt�rym mo�ecie �y� bez gro�by �mierci za sw� wiar�. Je�li chcecie je porzuci�, zr�bcie wedle swej woli. Pragn� tylko, by jako pierwsza posz�a Ninperedapsa, czyli przeszkadzaj�ca, poprzednio nazywana Far�.

Far� wyprostowa�a sw� szczup�� posta� i wyrazi�a zgod�.

��Uczyni� to.�� Zwr�ci�a si� do Elem z gestem pytania.�� Czy zabierzesz mnie do brzeg�w z miastami Yilanè, bym mog�a tam og�osi� prawdy Ugunenapsy? Czy zabierzesz ze mn� inne, pragn�ce tego samego?

Pe�na niepokoju i niepewno�ci Elem waha�a si� chwil�, potem zwr�ci�a si� o rad� do Enge. Jak zawsze przyj�a ona na siebie brzemi� odpowiedzialno�ci.

��Tej pro�by nie mo�na odrzuci栗 ani te� od razu na ni� przysta�. Musimy si� naradzi� i zastanowi�

��Dlaczego?�� wtr�ci�a niegrzecznie Far�.�� Wszystkie jeste�my wolne i r�wne sobie. Powstrzymuj�c mnie przed dokonaniem tego, co musi by� uczynione, uzurpujesz sobie w�adz� kieruj�cej wszystkimi eistai. To niedopuszczalne�

��Nie!�� Enge rzuci�a g�o�no z gestem pos�usze�stwa i uwagi.�� Niedopuszczalna jest brutalno�� twego post�powania i g��bia zniewag, kt�rymi obrzucasz t�, dzi�ki kt�rej to wszystko jest mo�liwe. Rozwa�ymy twe s�owa, bo dotycz� spraw najwa�niejszych. Teraz jednak nakazuj� ci milcze� ze wzgl�du na spos�b ich przedstawienia.

��Nie umilkn�, nie us�ucham �adnych rozkaz�w. Powiedzia�a�, �e rozwa�ysz me s�owa, wi�c zr�b to. Odchodz� st�d, bo tego chc�. Wr�c� tu jednak jutro o tej porze, by us�ysze� wasz� odpowied�.

Powiedziawszy to, Far� odwr�ci�a si� i odesz�a, a za ni� jej zwolenniczki. Pozosta�e tkwi�y w oburzeniu i rozpaczy. Milczenie przerwa�a, m�wi�c cicho, lecz z wielk� si��, Ambalasei.

��Gdybym mog�a, nast�pi�abym na ni�, gdy by�a jeszcze w jaju.

��Ambalasei, nie m�w tak�� poprosi�a s�abo Enge�� bo zmusisz mnie do odpowiedzi, kt�rej b�d� si� bardzo wstydzi�.

��Jak i ja pragniesz si� jej pozby�. To oczywiste.

��M�wi�a prawd�.

��I w blasku dnia roztoczy�a nad nami noc�� powiedzia�a Sat-sat. Inne poruszy�y si� w gestach potwierdzenia.�� Skoro chce odej��, mo�e po w�asn� �mier�, czemu mia�yby�my j� powstrzymywa�?

Gesty zgody nasili�y si� znacznie.

��Nie mo�na do tego dopu�ci栗 ku ich zdziwieniu sprzeciwi�a si� Ambalasei.�� Nie macie poj�cia, jak� rado�� sprawi�by mi widok jej oddalaj�cej si� postaci, lecz by�by to b��d, mog�cy przynie�� nam zgub�. Zastan�wcie si� g��boko, nim zawiadomicie �wiat Yilanè o istnieniu tego miasta. Mog� zabra� nam to, co stworzy�y�my.

��Rozumiem tw� trosk� o nasze dobro�� odpar�a Enge�� i dzi�kuj� za ni�, lecz nigdy nie zamierza�y�my kry� si� przed innymi. Jeste�my tu i pozostaniemy. Nie mamy si� czego ba�. Yilanè nie maj� zwyczaju i�� do innego miasta inaczej ni� z pokojem, niezdolne s� nawet do takiej my�li.

��W tak zwanych zwyk�ych okoliczno�ciach jest to prawd�, lecz C�ry �ycia stanowi� zagro�enie dla w�adzy ka�dej eistai. Czy cho� jedna z nich tolerowa�a wasz� obecno�� i wasze nauki? Widz� odpowied� w waszych ruchach. Nigdy. Na p�nocy s� miasta, kt�rym zagra�aj� nadchodz�ce ch�ody zimy. Je�li eistaa kt�rego� z nich dowie si� o waszej tu obecno�ci, to czy nie zapragnie zagarn�� dla siebie tego pustego miasta?

��Ale� ono nie jest puste.

��Dla ka�dej eistai jest takie, bo nikt tu nie rz�dzi. B�d�c na miejscu eistai, dowiedziawszy si� o nim, uzna�bym nawet nie za mo�liwe, lecz konieczne przywr�cenie w�a�ciwych rz�d�w temu miejscu pe�nemu chaosowi.�� Ambalasei unios�a g�os, by przekrzycze� gor�ce sprzeciwy.�� M�wi�am z punktu widzenia eistai, na pewno by tak na to patrzy�a. Uwa�ajcie wi�c na t� wypraw� o w�tpliwej warto�ci. Zamiast nawr�conych, mo�e przywie�� tu zag�ad�. Zosta�y�cie ostrze�one.

��Dzi�kujemy ci za to, Ambalasei�� powiedzia�a Enge.�� Je�li jednak Far� i jej zwolenniczki pragn� odej��, musimy im na to pozwoli�. Nie mo�na ich zatrzyma� czy kaza� zosta�. Musimy rozwa�y� ich propozycj� na r�wni z ka�d� z nich. Co mamy zrobi�, by s�owa Ugunenapsy nie zmar�y wraz z nami? Rozwa�ajcie Osiem Zasad, b�agam was, tak jak ja to czyni�. Musimy znale�� rozwi�zanie.

��I to przed powrotem uruketo�� doda�a Ambalasei i spojrza�a na Elem.�� Mocno namawiam na natychmiastowe odp�yni�cie i powr�t dopiero po najedzeniu si� zwierz�cia do syta.

Elem wyrazi�a zgod� i odesz�a. Ambalasei pospieszy�a za ni�, lecz zacz�a m�wi� dopiero wtedy, gdy znalaz�y si� daleko od ambesed.

��Ile dni ci to zajmie?

��Trzy, mo�e cztery, zale�y, jak p�jd� po�owy.

��Niech b�dzie siedem. Je�li nie znajd� rozwi�zania tego problemu w ci�gu sze�ciu dni, to nigdy to nie nast�pi. Far� nie zrobi nam tej uprzejmo�ci, nie po�o�y si� i nie umrze.

Rzeczywi�cie. Ka�dego ranka pojawia�a si� ze swoimi zwolenniczkami w ambesed. Zadawa�y zawsze te same dwa pytania. Czy Osiem Zasad ujawni�o rozwi�zanie? Przez pi�� dni jedyn� odpowiedzi� by�o milczenie, w�wczas zadawa�y nast�pne pytanie: czy uruketo wr�ci�o? Potem wychodzi�y. Ambalasei nie uczestniczy�a w tych smutnych spotkaniach, gdyby rozwi�zanie si� znalaz�o, szybko by si� o tym dowiedzia�a. Sp�dza�a ca�e dni na spokojnym badaniu i katalogowaniu przywiezionych okaz�w. Dopiero sz�stego dnia posz�a do ambesed tu� po wschodzie s�o�ca i z pewn� satysfakcj� zaj�a miejsce eistai. Odwzajemnia�a powitania nadchodz�cych, lecz odezwa�a si� dopiero po przybyciu wszystkich.

��Czy znalaz�y�cie rozwi�zanie?�� zapyta�a. W przecz�cej odpowiedzi Enge zawarty by� wielki smutek.

��Ci�gle nas omija.

��Niew�tpliwie dlatego, �e nie istnieje. Pozwolicie wi�c Far� odp�yn��?

��Nie mo�emy jej zatrzyma�.

��To si� oka�e.

W wej�ciu do ambesed pokaza�a si� Far� ze swymi na�ladowczyniami. By�o ich coraz wi�cej, bo przyci�ga�a wiele sw� wol� celu. Ambalasei poruszy�a si� z wyra�n� niech�ci� na widok podchodz�cej i staj�cej przed ni� Far�.

��Czy w�r�d O�miu Zasad znaleziono rozwi�zanie?�� Z wy�szo�ci� spogl�da�a ona kolejno na ka�d� z siedz�cych Yilanè. Mia�a ju� co� powiedzie�, gdy wtr�ci�a si� Ambalasei:

��Odpowiedzi� jest tak i nie.

��Nie m�wi� do ciebie ani nie s�ucham, bo jeste� niewierna.

��Ty nie-m�wi�ca, to zbyt wspania�e, by m�c uwierzy�. Pos�uchasz jednak, bo to, co uczynisz, zale�y od mego zezwolenia.

Far� z gestami odmowy odwr�ci�a si� do niej plecami, by nic nie s�ysze�. Wtedy odezwa�a si� Enge.

���al i przeprosiny za brak szacunku-niegodne zachowanie si� naszej towarzyszki. Ambalasei, o jakim zezwoleniu m�wisz?

��Uruketo wr�ci jutro.

��Wtedy odp�yniemy�� stwierdzi�a Far� stanowczo; s�ucha�a rozmowy jednym okiem.

��Nie odp�yniecie!�� g�o�no i ostro zabroni�a Ambalasei.�� Przypomn� ci, �e uruketo nale�y do mnie, ja je zabra�am i opanowa�am. Czy temu zaprzeczysz?

Zebrane jak zawsze zwr�ci�y si� po rad� do Enge. Sta�a nieruchomo pogr��ona w my�lach, potem okaza�a uleg�o��.

��W tej sprawie musimy post�pi� zgodnie ze s�owami Ambalasei. Z w�asnej woli da�a si� z nami uwi�zi�, pozwoli�a nam uciec i sprawi�a, �e opu�ci�y�my w tym uruketo miasto nieszcz�cia. Przyprowadzi�a nas tutaj i wyhodowa�a miasto �ycia. Korzystamy z uruketo, lecz jedynie za jej zezwoleniem�

��B��dne rozumowanie!�� krzykn�a Far�.�� Skoro to czyni, jest nasz� eista�, à my nie mamy �adnej.

��Nie macie te� uruketo�� stwierdzi�a Ambalasei z�o�liwie.�� Zrobisz, co powiem, albo zostaniesz w mie�cie. Jeste� bardzo m�oda, zapalczywa, pr�na i g�upia, cho� mo�e inne my�l� o tobie inaczej. Zrobisz jednak to, co ci ka��, zgodzisz si� na moje wskaz�wki, a jak nie, spr�bujesz sama pop�yn�� do Gendasi*. To bardzo daleko, nawet dla kogo� maj�cego r�wnie siln� wol� co ty.

Ambalasei opar�a si� o ciep�e drewno i napawa�a si� nienawi�ci� Far�.

��Godna najwy�szego zaufania Setèssei zostanie z wami podczas mej nieboecno�ci�� powiedzia�a Ambalasei.�� Cho� oczywi�cie mi nie dor�wnuje, to zna si� na sprawach miasta, pomaga�a w jego hodowli. Zna si� tak�e na leczeniu ran, tak �atwo odnoszonych przez twoje niezdarne siostry.

��Wdzi�czno��-po-wielokro栗 oznajmi�a Enge.�� Czy ju� wszystko przygotowane do wyp�yni�cia?

��Niemal wszystko. Reszta mi�sa powinna zosta� przyrz�dzona dzisiaj. Wyp�ywamy natychmiast po jego za�adunku. Najlepiej rano, bo chc� dokona� obserwacji pr�d�w prowadz�cych na p�noc. Trzeba po��czy� moje nowe mapy ze starymi. Potem pragn� ujrze� miasto, o kt�rym mi opowiada�a�, Alpèasak.

���mier� i zag�ada w ogniu! Wszystkie Yilanè zgin�y, na ulicach i w gajach pe�no ustuzou z zab�jczymi kamieniami-z�bami.

��Prze�y�a� jednak ty i kilka innych.

��Garstka ocala�ych C�r �ycia uciek�a w uruketo i jest teraz ze mn�. By�a tak�e dowodz�ca stworzeniem i jej za�oga, oraz ta, kt�rej imienia nie wypowiem. Ponadto samiec o nieznanym imieniu i uczona Akotolp.

��Akotolp! Gruba i kr�g�a jak rzeczny w�gorz?

��Ta sama.

��Gdzie jest teraz?

��Nie wiem. Jak ci m�wi�am, opu�ci�am uruketo, by unikn�� �mierci z kciuk�w bezimiennej.

��Musz� zobaczy� to miasto. Mo�e ustuzou ju� odeszli. W ka�dym razie pr�dy p�yn� w tym kierunku, nim skr�c� ku brzegom Entoban*. Konieczne s� obserwacje, poprawienie map.

Wyruszy�y tu� po �wicie, wyp�yn�y rzek� na otwarte morze. Ambalasei przy pomocy dw�ch za�ogantek wypuszcza�a w oceanie neshkaki. Zwierz�ta dobrze p�ywa�y i stara�y si� uciec, lecz by�y przytrzymywane przez bardzo d�ugie ogony. Barwa ich sk�ry zmienia�a si� zale�nie od temperatury wody, co umo�liwia�o Ambalasei wnoszenie poprawek na mapach. Wolne od wszelkich obowi�zk�w C�ry sp�dza�y godziny nie po�wi�cane snowi na dyskusjach o O�miu Zasadach, zaszywa�y si� jednak w g��bi uruketo i Ambalasei ich nie s�ysza�a.

Przyjemna, ciep�a wyprawa dawa�a jej wiele rado�ci. Niemal zbyt szybko min�y wysp� Maninlè, potem podobny klejnot, archipelag Alakas-aksehent. Ambalasei zm�czy�a si� ju� pracami i spa�a na dole. Nowe i stare mapy zosta�y po��czone. Znany �wiat znacznie si� rozr�s� dzi�ki jej geniuszowi. Dokonawszy tego, spa�a bardzo dobrze, obudzi�o j� dopiero szarpni�cie za rami�. Ujrza�a dowodz�c� uruketo Elem, okazuj�c� uwag� i pos�usze�stwo poleceniom.

��Kaza�a� mi si� obudzi�, gdy wida� b�dzie l�d Gendasi*.

��Wida� go?

��W tej chwili zas�aniaj� go chmury deszczowe, lecz jest tam na pewno.

��Id�. Potrzeba pomocy we wchodzeniu. Mi�nie zesztywnia�y mi od wilgoci i snu.

Mocne rami� Elem pomog�o jej wsta� i wej�� powoli na p�etw�. Uczona sz�a z wysi�kiem, bez przerwy narzekaj�c. Dwie za�ogantki zbieg�y na d� sp�oszone jej gniewem, Elem poleci�a pozosta�.

��Czy by�a� tu kiedy�?�� spyta�a Ambalasei.

��Nie, ale mapy s� dok�adne. Musimy tylko p�yn�� wzd�u� �a�cucha z�otych wysepek do tego bagnistego wybrze�a. Alpèasak le�y dalej na p�noc.

Wiatr przegna� deszcz i wida� by�o wyra�nie niski brzeg o piaszczystych pla�ach na tle las�w. Elem zerkn�a na s�o�ce.

��Powinny�my dop�yn�� przed zmrokiem.

��Pozosta� na morzu, skoro nie jeste� pewna. Nie zapominaj o ustuzou, o kt�rych m�wi�a nam Enge.

��Straszne, niepoj�te, gro�ne.

��Mog� tam by�. Ostro�no�� wzmocniona.

��Chyba niepotrzebna�� stwierdzi�a Elem, os�aniaj�c oczy przed s�o�cem.�� Przy brzegach co� si� rusza, uruketo, �odzie.

Ambalasei mrucza�a co� i mruga�a, lecz nie mog�a ich dostrzec. Zobaczy�a szczeg�y dopiero po podp�yni�ciu bli�ej.

��Obserwacje bardzo ciekawe. Miasto niew�tpliwie zn�w nale�y do Yilanè. Tam s� baseny i inne uruketo. Nie zbli�aj si� do nich. Podp�y� do brzegu przy tamtych pla�ach. Niech tu przyjd� misjonarki. Ka� te� przynie�� pojemniki z mi�sem.

Gdy do��czy�a do nich pi�tka C�r, Ambalasei wskaza�a na brzeg i g�ruj�c� nad nim k�p� wysokich drzew.

��Zapami�tajcie to miejsce i liczb� dziesi��. Tyle co dwie d�onie. Uruketo wr�ci tu po up�ywie tylu dni. Zabierze was i te, kt�rym b�dziecie mog�y wskaza� sw� drog�. Fale s� ma�e, �atwo dop�yniecie do brzegu.

��Co z mi�sem?�� spyta�a Far�.

��Zostanie wyrzucone do morza, fale wynios� je na brzeg, tam je pozbieracie. Wracajcie tu za dziesi�� dni.

��A je�li nie doko�czymy naszej pracy?�� spyta�a Far�, zawsze potrafi�ca znale�� temat do sporu.

��Wtedy co� postanowimy. Nazywam was misjonarkami, bo wasz� misj� jest m�wienie fargi o prawdzie, kt�ra jest chyba jedyn� wasz� trosk�. Nawr��cie je i szybko wracajcie. Postarajcie si� jednak, prosz�, o przyprowadzenie rozumnych i silnych. Ambalasokei wymaga wiele pracy.

��Nie p�jdziesz z nami?�� zapyta�a podejrzliwie Far�.

��Nie. Mam co� znacznie wa�niejszego do zrobienia. Dziesi�� dni.�� Zaczeka�a, a� ostania zanurzy�a si� w oceanie, i pop�yn�a do brzegu.�� Zabierz mnie do portu. Odp�y�, gdy tylko wysi�d�. Z nikim tu nie rozmawiaj. Wr�� po mnie wczesnym rankiem dziesi�tego dnia. Zrozumia�a�?

��Zrozumia�am, wielka Ambalasei. Dziesi�� dni.

Id�cy szlakiem przed sammadami Herilak bez przerwy si� rozgl�da�. Przepatrywa� nie tylko puszcz�, lecz r�wnie� korony drzew. Zatrzyma� si� przy przegradzaj�cym drog� zwalonym pniu; dawno nie przechodzi� t�dy �aden sammad. Co� zaszele�ci�o w poszyciu, lecz niczego nie dojrza�. W�r�d li�ci krzycza�y ptaki�� nagle rozleg� si� odleg�y odg�os �miercio-kija.

Odwr�ci� si� nas�uchuj�c krzyk�w i ryk�w mastodont�w. Z przygotowanym �miercio-kijem pobieg� do sammad�w. Nadris sta� jedn� nog� na wielkim, nieruchomym cielsku maraga, kt�rego nazywali kolcogrzbietem.

��Co si� sta�o?!�� zawo�a� Herilak.

��To wysz�o zza drzew, pop�dzi�o na mastodonty. Musia�em je zabi�.

Ma�e oczka zasnu�a �mier�. Zwierz� pokrywa�y p�yty pancerza i rz�dy kolc�w tkwi�cych wzd�u� bok�w oraz na d�ugim ogonie. Strza� by� celny, truj�ca strza�ka trafi�a stworzenie w pysk.

��S� dobre do jedzenia�� powiedzia� Nadris.

��Ale trudno je po�wiartowa栗 odpar� Herilak.�� Je�li je przewr�cimy, mo�na b�dzie odci�� tylne �apy. Nied�ugo musimy si� roz�o�y� na noc, nie mamy wi�c zbyt du�o czasu. Zosta� tutaj i zacznij �wiartowa栗 przy�l� ci na pomoc Newasfara. Niech jego mastodont zabierze mi�so, odejd�cie st�d przed zmrokiem.

Ruszyli naprz�d, mastodonty przewraca�y oczyma i tr�bity ze strachu przy mijaniu wielkiego cielska. Herilak ponownie szed� pierwszy, szukaj�c polany, na kt�rej mogliby si� zatrzyma� i roznieci� ogniska. B�d� potrzebowa� du�o chrustu, bardzo du�o, by upiec wszystko mi�so, bo co zostanie, zepsuje si� w cieple, a szkoda.

Od szlaku odchodzi�a w d�ungl� �cie�ka wydeptana przez zwierz�ta. Stan��, sprawdzaj�c, czy drzewa nie rosn� tam rzadziej, i co� przyci�gn�o jego uwag�. Herilak pochyli� si� i przyjrza� uwa�niej. Na pniu co� b�yszcza�o, od�upany kawa�ek kory. �lad cz�ciowo zar�s�, lecz zosta� zrobiony w tym roku. A wy�ej zobaczy� z�aman�, zwisaj�c� ga���. Tanu oznakowali t� �cie�k�.

Prowadz�ca mastodonta Merrith dosz�a do stoj�cego na szlaku Herilaka. U�miechn�� si� do niej i wskaza� na d�ungl� na wschodzie.

��Co� znalaz�em, oznakowan� �cie�k� prowadz�c� w stron� wybrze�a. Oznakowan� wi�cej ni� raz.

��Czy to mo�e by� Kerrick?

��Nie wiem, ale co� tam jest, mo�e inny sammad. Je�li nawet nie znajd� Kerricka, to mo�e si� dowiemy, czy czego� o nim nie wiedz�. Zatrzymamy si� tutaj. Zawiadom innych�� chc� zobaczy�, dok�d prowadzi ta �cie�ka.

�ciemnia�o si� ju�, gdy Herilak doszed� do wody i spojrza� na wysp�. Za ciemno, by i�� dalej. Wyci�gn�� powietrze, sprawdzaj�c, czy nie pachnie dymem. Nie by� pewien. Przekona si� rano.

Tego wieczoru najedli si� do syta, przejedli si� nawet, bo mi�sa by�o o wiele za du�o, ni� mogli zje�� lub zakonserwowa�. Tylko Fraken skar�y� si� na twardo�� k�s�w, ale zosta�o mu tylko kilka z�b�w. Ch�opiec-bez-imienia musia� pokroi� jego porcj� na ma�e kawa�ki, nim sam m�g� przyst�pi� do posi�ku. Zdo�a� ukradkiem porwa� dla siebie kilka skrawk�w. Herilak �u� mi�so, nie my�l�c o nim, zastanawia� si�, co znajdzie rano na wyspie. D�ugo nie m�g� zasn��, a potem spa� niespokojnie, obudzi� si�, gdy gwiazdy jeszcze nie znikn�y z nieba. Z popio��w ogniska wyj�� zimny kawa�ek mi�sa, ugryz� k�s i poszed� obudzi� Hanatha.

��Chc� by� poszed� ze mn�. Potrzebuj� pomocy, by przedosta� si� na wysp�.

Rozmowa obudzi�a Morgila.

��Co ze mn�?�� zapyta�.

��Zosta� w sammadzie. Uw�d�cie jak najwi�cej mi�sa. Wr�cimy, gdy tylko sprawdzimy, czy s� tam Tanu. Hanath ci� zawiadomi, je�li trafimy na sammad.

Ranek by� ch�odny, szybko dotarli do morza. Hanath uni�s� g�ow� i wci�gn�� powietrze.

��Dym.�� Wskaza� na wysp�.�� Dochodzi stamt�d.

��Wydawa�o mi si� wczoraj wieczorem, �e go czuj�, a sp�jrz na te znaki. Przez b�oto przeci�gni�to tratw� lub ��dk�. Kto� jest na wyspie, musi by�.

��Jak si� tam dosta�?

��Tak samo�

��Patrz. Co� si� tam rusza, pod drzwiami.

Obaj �owcy stali nieruchomo i cicho, wpatruj�c si� w cienie pod dalekim lasem. Z krzak�w na s�o�ce wyszed� kto�, potem jeszcze kto�.

���owca z ch�opcem�� powiedzia� Hanath.

��Dwaj ch�opcy, jeden du�y jak �owca.

Herilak zwin�� d�onie przy ustach i wyda� przeci�g�y okrzyk. Obaj ch�opcy stan�li, odwr�cili si� i pomachali dojrzanym �owcom. Potem znikn�li w�r�d drzew.

Kerrick spojrza� na ch�opc�w zbiegaj�cych stokiem, byli tak zadyszani, �e ledwo mogli krzycze�.

���owcy, dwaj nad wod�.

��Czy to Tanu?�� zapyta� Ortnar, d�wigaj�c si� z trudem.

��Mieli w�osy jak my i w��cznie�� powiedzia� Harl.�� To �owcy Tanu.

��Musz� ich zobaczy栗 stwierdzi� Kerrick, si�gaj�c po hèsotsan.

��Poka�� ci, gdzie s�!�� Podniecony Arnwheet a� podskakiwa�.

��Dobrze.

Armun us�ysza�a rozmow� i wysz�a przed namiot z dzieckiem na r�kach.

��Zostaw tu ch�opca�� powiedzia�a.

��Nie ma si� czego ba�. To Tanu. Ortnar zostanie z tob�. Arnwheet zobaczy� ich pierwszy, zas�u�y� na spotkanie. Mo�e opowiedz� nam, co si� sta�o w dolinie.

��Przyprowad� ich tutaj.

Patrzy�a, jak odbiegali, ch�opcy krzyczeli do siebie. Czy�by inny sammad? Spotka�aby inne kobiety, z kt�rymi mog�aby porozmawia�, inne dzieci. By�a niemal tak podniecona, co i ch�opcy. Z namiotu wysz�a Darras, jak zawsze cicha i boja�liwa. Przyda si� jej spotkanie z innymi dziewcz�tami. By�oby cudownie, gdyby naprawd� przechodzi t�dy inny sammad.

Ch�opcy biegli przodem, krzycz�c z podniecenia, i nim Kerrick doszed� do brzegu, zd��yli ju� z krzak�w wyci�gn�� tratw�. Mieli racj�, po drugiej stronie by� �owca. Tylko jeden, wielki i jakby znajomy. Pomacha� hèsotsanem i zawo�a�.

To Herilak, na pewno. Kerrick odmacha� mu w milczeniu, przypomnia� sobie ostatnie spotkanie w mie�cie. Sammadar by� z�y na niego, bo zmusi� sammady do pozostania w mie�cie i uczestnictwa w jego obronie. Potem ju� nie rozmawiali, nast�pnego ranka Kerrick ruszy� z Ortnarem na pomoc. Szli tak, by omija� z dala wszystkich Tanu. Chronili w ten spos�b obu samc�w Yilanè. Co Herilak tu robi i co mu teraz powie? Pad�o mi�dzy nimi wiele twardych s��w.

Kerrick sta� w milczeniu na tratwie kierowanej przez ch�opc�w. Patrzy� na wielkiego �owc�, r�wnie� trwaj�cego w milczeniu. Gdy tratwa stukn�a o brzeg, Herilak od�o�y� sw� bro� na traw� i poszed� bli�ej.

��Witam ci�, Kerricku�� powiedzia�.�� Witam.�� Dotkn�� zwisaj�cego mu z szyi no�a z gwiezdnego metalu, potem zerwa� go i wyci�gn�� przed siebie. Kerrick wzi�� go powoli. Wypolerowane piaskiem ostrze b�yszcza�o w s�o�cu.

��Przynios�y go�� powiedzia� Herilak.�� Murgu. Atakowa�y nas, zwyci�y�y. Potem przesta�y. Zostawi�y to nam.

��Mia�a to by� wiadomo�� dla kogo� innego. Dobrze, �e zn�w go widz�. Zrozumia�e�, co to znaczy?

Ponur� twarz Herilaka rozja�ni� rzadki u niego u�miech.

��Nie rozumiem wszystkiego, co si� sta�o. Wiem jednak, �e co� si� sta�o, �e usta�y zabijaj�ce nas ataki, �e murgu odesz�y. Zdarzy�o si� to na pewno dzi�ki tobie.�� Twarz Herilaka zn�w spo-chmurnia�a, umilk� i za�o�y� race.�� Gdy spotkali�my si� ostatnio, Kerricku, powiedzia�em ci wiele przykrych s��w. By�e� w moim sammadzie, lecz mimo to m�wi�em i robi�em rzeczy, kt�rych nie powinienem. Nie uczyni�em tego, co nale�y, dla twej kobiety, Armun. To dla mnie wielka ha�ba.

��To przesz�o��, Herilaku. Nie b�dziemy ju� o tym m�wi�. Powitaj mego syna, Arnwheeta. To sammadar Herilak, pierwszy mi�dzy samadarami i �owcami.

��Nie pierwszy, Arnwheecie�� zaprzeczy� Herilak, spogl�daj�c na ch�opca.�� B�d� dumny ze swego ojca. Jest w�r�d nas pierwszy. A tego znam, to syn Nivotha. Odszed� z Armun. Czy i ona tu jest?

��Jest. A tak�e Ortnar z twego sammadu.

��Co� wtedy mroczy�o mi g�ow�. Potraktowa�em Ortnara tak jak ciebie. Mo�e i gorzej. Uderzy�em go. Mog� jedynie powiedzie�, �e omroczenie min�o. �a�uj� tego, co uczyni�em, lecz nie mog� niczego cofn��.

��Nie musimy teraz o tym m�wi�. Ch�opcy wspomnieli o dw�ch �owcach.

��Drugi wr�ci� do sammadu, przyprowadzi wszystkich nad wod�. Czy przy��czysz si� do nas ze swoim sammadem?

��Dok�d ci�gni�cie?

��Szukali�my ciebie.

Kerrick wybuchn�� �miechem na widok zmieszanej miny Herilaka. �owca skrzywi� si� najpierw, potem tak�e zacz�� si� �mia�.

��Znale�li�cie mnie, mo�ecie wi�c si� tu zatrzyma�, przy��czy� do nas. Wyspa jest bezpieczna, zwierzyny nie brakuje. S� na niej sarny i ma�e murgu. To dobre miejsce na ob�z.

��Drapie�ne murgu?

��Jest ich troch�, ale z l�du przybywa ich niewiele. Szukamy ich �lad�w w b�ocie, tropimy i natychmiast zabijamy.�� Rozmowa o murgu co� mu przypomnia�a.

��Ch�tnie witam ci� tutaj z ca�ym sammadem�� powiedzia� i zawaha� si� chwil�.�� Musz� ci� jednak uprzedzi�, �e na drugiej wysepce jest jeden z samc�w z miasta.

��Jeden z tych, kt�rzy prze�yli po�ar?�� skrzywi� si� i nie�wiadomie uni�s� bro�.

��Ten sam. By�o ich dw�ch, lecz jeden� zmar�. Wiem, �e wed�ug ciebie nale�y zabija� wszystkie murgu, m�wi�e� mi o tym. Ten jeden jest niegro�ny.

��Czy to znaczy, �e je�li tu przyjdziemy, to maraga nie wolno b�dzie niepokoi�? To du�a pro�ba.

��Du�a, zapewne, ale musi tak by�. Rozmawiam z nim. A dzi�ki temu, �e umiem rozmawia� z murgu mog�em ocali� dolin�, przerwa� wojn�. Przekaza� ci ten n�.

��Nigdy przedtem tak o tym nie my�la�em. Po zag�adzie mego sammadu uwa�a�em, �e murgu nale�y nienawidzi� i niszczy�. Wszystkie. M�wi�e�, �e niekt�re s� inne, lecz nie mog�em tego poj��.

��Ten jest nieszkodliwy, jak wszystkie samce przebywa� ca�e �ycie w zamkni�ciu. To samice prowadz� wojn�. Chc�, by ten jeden �y� nadal.

Herilak skrzywi� si�, lecz w ko�cu kiwn�� g�ow�.

��B�dzie, jak m�wisz. Nie zbli�� si� do tego zwierz�cia.

��A inni?

��Ka�dy b�dzie musia� obieca� to samo, bo inaczej tu nie zostanie. Wst�p na wysp� z maragiem zostanie zakazany, to najlepsze wyj�cie. Poka� nam, kt�ra to wyspa, a wszyscy Tanu przysi�gn�, �e na ni� nie wejd�. Tak�e dzieci. Nie podoba mi si� to, ale tobie zawdzi�czamy nasze �ycie, tyle przynajmniej mo�emy dla ciebie zrobi�. Stworzenie b�dzie bezpieczne.

W puszczy rozleg�o si� tr�bienie i ukaza� si� pierwszy mastodont. Sammady zbli�a�y si� do wyspy.

S�o�ce odbija�o si� od przejrzystego oka ugunkshaa, ukazuj�c zapisany w stworzeniu-pami�ci obraz Ambalasei. Wydawane przez nie d�wi�ki by�y ciche, lecz s�yszalne.

��Rzeka ma wiele dop�yw�w, dwa niemal dor�wnuj� g��wnemu nurtowi. Niew�tpliwie zbiera wody z wi�kszej cz�ci kontynentu. Zamierzam pop�yn�� mo�liwie jak najdalej w g�r� rzeki, pobieraj�c codziennie pr�bki wody�

Pro�ba o uwag� zag�uszy�a cichy g�os. Ukhereb zwr�ci�a jedno oko na wej�cie i zobaczy�a tam sw� asystentk�, Anatempè.

��O co chodzi?�� spyta�a Ukhereb.

��Bole�� z powodu przerwania wa�nego spotkania uczonych, lecz przyby�a fargi z wiadomo�ci� o wielkiej wadze. Eistaa pragnie widzie� was obie.

��Ka� stworzeniu wraca� z wiadomo�ci� o naszym rych�ym nadej�ciu.

Anatempè wysz�a, lecz obie uczone ruszy�y za ni� dopiero po uciszeniu ugunkshaa i umieszczeniu go wraz ze stworzeniem zapisuj�cym w bezpiecznym miejscu.

��Wspania�e odkrycia! Ambalasei to najwi�ksza z uczonych�� powiedzia�a Akotolp, cz�api�c ku drzwiom. Ukhereb potwierdzi�a.

��Zgadzam si�, cho� sama cz�sto to powtarza. Nie ma jej r�wnej. Czy powinni�my pomalowa� ramiona na znak szacunku dla Eistai?

��W wiadomo�ci m�wiono o po�piechu. Uwa�am, �e natychmiastowa obecno�� wa�niejsza jest od ozd�b.

Gdy obie uczone wesz�y do ambesed, ujrza�y Lanefenuu pogr��on� w milcz�cych my�lach. Zwr�ci�a ku nim jedno oko, lecz mimo poznania odczeka�a chwil�, nim przem�wi�a.

��Rozum-pomoc wymagane od Yilanè nauki.

��Rozkazuj, wys�uchamy Eista�.

��Nie ciesz� si� z nowo�ci, nie lubi� niezrozumia�ych zdarze�. Zdarzy�o si� co� nowego, co wielce mnie niepokoi. Wczoraj wys�a�am grup� robotnic z poleceniem przyniesienia hesotsan�w z jamy hodowlanej. Nie wr�ci�y. Rano pos�a�am tam nast�pne, a z nami Intèpelei, kt�ra kiedy� by�a �owczyni�. Jest tutaj. Pos�uchajcie, co powie.

Intèpelei, ponura, kr�pa Yilanè, mia�a sk�r� pokryt� b�otem i wieloma ma�ymi, krwawi�cymi rankami. U jej st�p le�a�y dwa zawini�te pakunki. M�wi�a nie najlepiej, lecz zwi�le.

��Wok� jamy hesotsan�w znalaz�am �lady deptania, przygi�t� traw�, poruszon� ziem�, w b�ocie wyra�ne odciski st�p Yilanè. Wczorajsze. Szuka�am i niczego nie znalaz�am. Potem zobaczy�am, �e wiele hesotsan�w je w wodzie, a nie w miejscu, gdzie zostawia si� im mi�so. Wesz�am do wody, odegna�am stworzenia i znalaz�am to. S� jeszcze dwie inne.

Pochyli�a si� po mniejsz� paczk� i wytrz�sn�a czaszk� Yilanè. Uczone wyrazi�y odraz� i zgroz�. Jeszcze wi�ksz�, gdy �owczym rozwin�a drugi pakunek, ukazuj�c straszliw� mieszanin� cia�a i ko�ci.

��To klatka piersiowa Yilan� stwierdzi�a Akotolp.�� Mi�nie ci�gle si� trzymaj�, �ci�gna i przyczepy nadal obecne.�� Pukn�a w nie kciukiem.�� Zmar�a niedawno.

��Czy mog�a �y� jeszcze wczoraj?�� spyta�a Lanefenuu.

��Tak, na pewno�� odpar�a z kontrolerami przera�enia wywo�anego odkryciem.

��Podzielam twe odczucie. Zgroza-i-ciekawo��-przyczyn. Co si� sta�o? Czy wpad�y do �rodka? Czy by�y wtedy �ywe? My�l� o tym, przypomnia�am sobie o liczbie trzy. Tyle �owczy� opu�ci�o kiedy� miasto i nigdy nie wr�ci�o. Szukano je, lecz bez skutku. Trzy i trzy�� oraz jedna. T� jedn� jest Yilanè przyby�a do miasta, kt�ra schwyta�a tu samca i umar�a. Trzy i trzy i jedna. Teraz m�wi� do ciebie, Akotolp, i do ciebie, Ukhereb, Yilanè nauki. Zdarzy�y si� trzy dziwne rzeczy, trzy nie wyja�nione rzeczy i jestem niezadowolona. Powiedzcie mi teraz�� czy co� je ��czy? Czy w trzech, trzech i jednej jest jaki� wsp�lny czynnik?

Ukhereb zawaha�a si�, szukaj�c wyja�nienia. Akotolp potrz�sn�a t�ustymi fa�dami na karku i przem�wi�a z uczuciem:

��Wsp�lny czynnik. �mier� trzech i jednej, mo�liwo�� �mierci trzech. Mo�e pewno��, bo inaczej ju� by wr�ci�y. �mier� poza naszym miastem, przybywaj�ca do niego. Nie ze �rodka. Potrzeba fakt�w. Ponownych lot�w ptak�w.

��Tych, kt�rych u�ywano do �ledzenia uciekaj�cych ustuzou?

��Tak, Eistao. Od dawna si� nimi nie pos�ugiwano. Znudzi�y si� im widoki drzew i pla�y.

Lanefenuu k�apn�a gniewnie szcz�kami.

��Koniec z nud�! Co� z daleka powoduje �mier� w moim mie�cie. Macie si� dowiedzie�, co to jest. Koniec z tajemnic� -potem koniec ze �mierciami.

��B�dzie, jak rozkaza�a�. Podpowiedz zwi�kszenia ilo�ci zbrojnych stra�niczek. Zasadzenie wok� barier nowych jadowitych ro�lin.

��Zr�bcie to. I meldujcie codziennie, co dostrze�ecie. Uczone wyrazi�y pos�usze�stwo i lojalno��. Potem odesz�y zatopione w my�lach.

��Od powrotu do miasta panowa� spok�j�� powiedzia�a Ukhereb.�� Czy zn�w zacznie si� zabijanie? Czy nie mia�y�my go dosy�? Czy mog�y to spowodowa� ustuzou �mierci?

��Poszukamy ich. Je�li s� w pobli�u, b�d� odnalezione i pilnowane. Szkoda, �e nie ma tu Vaintè. To najwi�ksza zab�jczym ustuzou.

Ukhereb wyrazi�a zgod�-op�r.

��Wiem, �e jej s�u�y�a�. Ocali�a ci �ycie. Ale jej jedyn� eista� by�a �mier�. Tylko jej s�u�y�a. Mamy ju� dosy� nowych �mierci, prosz� ci�, przesta� my�le� o Vaintè.

Stok nad potokiem by� stromy, a trawa �liska po deszczu. Kerrick po�lizgn�� si� i upad�, zjecha� po zboczu w g�ste krzaki. Ciernie wczepia�y si� w niego, gdy wstawa� przy pomocy w��czni, rozdziera�y mu cia�o, gdy przedziera� si� przez chaszcze. Przed upadkiem my�la� o Nadaske, uzna�, �e powinien go odwiedzi� na samotnej wyspie. My�la� oczywi�cie w yilanè, kt�ry to j�zyk znacznie lepiej od marbaku nadawa� si� do wyra�ania niezadowolenia, dlatego te� Kerrick wykrzywi� si� bardzo, opisuj�c barwnie cierniste krzewy, przez kt�re przechodzi�. By� to odpowiedni kres nieprzyjemnego dnia. Ulewny deszcz przeszkodzi� mu w polowaniu, zap�dzaj�c zwierzyn� do kryj�wek. Para stworze�, na kt�re trafi�, z �atwo�ci� umkn�a przed jego strza�ami, zabili j� inni. Po wyj�ciu z krzak�w zszed� ostro�nie nad strumie�, od�o�y� w��czni� i �uk na zimny mech i ukl�kn�� obok, obmywaj�c wod� zadrapania. Na odg�os z lasu chwyci� za bro�.

��Jestem Tanu, a nie murgu�� powiedzia� Hanath na widok nastawionej w��czni.�� Oszcz�d� mi �ycie, dzielny sammadarze, a odp�ac� ci uprzejmo�ci�.

Kerrick mrukn�� co� w odpowiedzi i napi� si� ze z��czonych d�oni. Zwykle ch�tnie s�ucha� �art�w Hanatha, ale nie dzi�. Patrzy�, jak �owca nabiera wody do wielkiego glinianego naczynia.

��Kobiety nosz� wod�, �owcy przynosz� mi�so�� powiedzia� z�o�liwie.

��Tak jest�� odpar� Hanath, p�ucz�c dzban i nie przejmuj�c si� obraz�.�� A ten �owca przyni�s� wiele mi�sa ma�ej Malagen, nim wypali�a �w dzban. Tylko ona robi je takie du�e i mocne.

���owcy nie potrzebuj� dzban�w.

��Ten �owca potrzebuje. Dobry dzban ma dla tego �owcy warto�� stada saren.

Zaciekawiony Kerrick zapomnia� o z�ym humorze.

��Dlaczego?

��Dlaczego? Pi�e� z mandukto Sasku i pr�bowa�e� ich porro a teraz pytasz mnie, dlaczego? Porro smakuje lepiej ni� w�troba sarni�tka, jest lepsza od baby, du�o lepsza od jedzenia sarniej w�troby przy spaniu z bab��

��Pami�tam�� Herilak mi m�wi�. Ty i Morgil mieli�cie k�opoty z mandukto w dolinie. Ukradli�cie im porro i wypili�cie.

��Nigdy!�� Hanath wyprostowa� si� i waln�� mocno w pier�.�� Nie jeste�my z�odziejami kradn�cymi w nocy. Tak, troch� go spr�bowali�my, tylko odrobin�. Potem podpatrywali�my, jak je robi�. To �atwa do przejrzenia tajemnica. Potem zrobili�my swoje i napili�my si�.

��I potem chorowali�cie?

��Chorowali�my.�� Hanath usiad� na brzegu, nachyli� i na to wspomnienie napi� si� do syta z dzbana.�� Robienie porro to niewielka sztuka, wielk� jest natomiast uzyskiwanie w�a�ciwej mieszanki. Ci�gle badamy t� tajemnic�.

��Ci�gle? A wi�c po to ten dzban? Na porro?

��Tak i nie. Mandukto robi� porro z tagaso, ale zu�yli�my ju� ca�e przyniesione tutaj. Musimy teraz szuka� innych sposob�w. To bardzo trudne.

��Jeszcze trudniej zrozumie�, o czym m�wisz.

��Wyt�umacz� ci. Gdy wypijesz porro, b�dziesz wiedzia�, jakie to dobre!�� Entuzjazm Hanatha opad�.�� Mo�e te� by� bardzo z�e�� westchn���� gdy co� zrobisz nie tak. To proste. Wk�adamy do wody suche ziarno porro, jak przy robieniu kaszy i ci�gle mieszamy. Dodajemy mech, zakrywamy dzban, trzymamy go w cieple i po kilku dniach mamy porro! Czasami.�� Zn�w westchn��.

��A po co mech?

��Nie wiemy�� ale bez niego nic si� nie udaje. Dostaje si� tylko star�, gorzk� kasz�. Je�li jednak si� go doda, ca�a mieszanina zaczyna kipie�, bulgocze jakby by�a �ywa, puszcza ba�ki jak na bagnie�

��Brzmi to okropnie.

��Nie, to co� wspania�ego. Ba�ki w bagnie �mierdz�, ale w porro kr�c� tylko w nosie, s� bardzo dobre. Jeszcze lepsze by�y od tagaso. Od niekt�rych ziaren bardzo si� pochorowali�my.�� Skrzywi� si�, ale zaraz chwyci� pe�en dzban i wsta�.�� Dzi� zrobili�my nowe. Chyba jest ju� gotowe. Musisz przyj�� i spr�bowa�.

��Dopiero po tobie�� powiedzia� Kerrick roztropnie. Wzi�� bro� i poszed� z �owc�, kt�ry o�ywi� si� na wspomnienie nowej mieszanki.

��Pomy�leli�my sobie tak. Kasza z tagaso przypomina kasz� z innych ziaren. A ziarno to ziarno�� czy� nie tak? Tym razem �ci�li�my koniuszki traw, z kt�rych kobiety robi� kasz�. Potem przesiali�my ziarna. Moczyli�my je i przykrywali�my, a� uzyskali�my w�a�ciw� kasz�, potem umie�cili�my j� na s�o�cu. Gdy rano przy�o�y�em ucho do dzbana, us�ysza�em bardzo mi�e bulgotanie. Ca�y czas trzymamy go w cieniu. Morgil ch�odzi go, polewaj�c wod�. Teraz spr�bujemy porro!

Kerrick nigdy tu jeszcze nie by�, nie domy�la� si�, jak wielkiej pracy dokonali obaj �owcy. Rozbili namiot w otwartej dolinie z dala od innych sammad�w, gdzie mieli s�o�ce i cie� konieczne dla bulgotania. Wielkie dzbany tkwi�y na s�o�cu lub ch�odzi�y si� w cieniu, liczne skorupy �wiadczy�y o nieudanym naczyniu czy mieszaninie. Morgil le�a� na boku, obejmuj�c dzban ramionami.

��Nic nie s�ycha栗 powiedzia� rado�cie i pola� wod� mokr� glin�.�� Czy spr�bujemy teraz?

��Kerrick nam pomo�e.

��To dzielny �owca�� napije si� pierwszy.

��Nie taki dzielny�� odpar� Kerrick, cofaj�c si� o krok.�� Wy zrobili�cie porro i powinni�cie najpierw si� napi�.

Morgil przeci�� splecione trzciny, kt�re mocowa�y pokryw� z li�ci, a Hanath odrzuci� je na bok. Pochyli� si� nast�pnie nad wylotem dzbana i pow�cha� zawarto��, by odwr�ci� si� z u�miechem.

��Na razie pachnie dobrze.

��Ostatnim razem pachnia�o lepiej�� przypomnia� mu ponuro Morgil�� a potem chorowali�my dwa dni.

Na to wspomnienie obaj z wahaniem zanurzyli w dzbanie gliniane kubki. Morgil usiad� ostro�nie i nie pi�, obserwuj�c, jak Hanath w�cha porro i nabiera odrobin� do ust. Skrzywi� si� najpierw, a potem szeroko u�miechn��.

��Najlepsze z tych, jakie robili�my! R�wnie dobre jak mandukto, a nawet lepsze.�� Po�kn�� reszt� napoju, westchn�� i czkn�� z zadowoleniem. Morgil wypi� po�piesznie sw� porcj�. Kerrick posmakowa� porro z wahaniem.

��R�wnie dobre, co u Sasku�� przyzna�.�� Lepsze, bo jest tutaj, a nie w odleg�ej dolinie.

Odpowiedzieli mu tylko szybkim �ykiem.

Po trzecim kubku Kerrick stwierdzi�, �e coraz ch�tniej s�ucha g�upich �art�w Hanatha, by�y mniej g�upie ni� zwykle, a nawet naprawd� �mieszne. �mia� si� tak bardzo, �e wyla� wi�kszo�� zawarto�ci czwartego kubka i musia� nape�ni� go na nowo. Pij�cy dwa razy szybciej od pozosta�ych Morgil po�o�y� si� na trawie, zamkn�� oczy i zacz�� chrapa�. Kerrick napi� si� jeszcze troch� i odstawi� kubek. Zaczyna� rozumie�, dlaczego mandukto pij� porro tylko przy specjalnych okazajach. Hanath mrucza� co� do siebie, �mia� si� z w�asnych �art�w, nie zauwa�y� nawet, jak Kerrick wsta� z trudem na nogi i odszed�. Zn�w pada�o, lecz nie przejmowa� si� tym.

Szed� powoli mi�dzy porozrzucanymi namiotami, raduj�c si� gwarem i ruchem tego miejsca. Szare pi�ropusze dymu wzbija�y si� z dymnik�w, nikn�c w deszczu. Jaka� kobieta zawo�a�a inn�, kto� si� nagle roze�mia�. W pobli�u le�a�a ma�a, przekopana ��czka, k�py traw by�y wyrwane i wyrzucone na bok. Kobiety same to robi�y, �owcy uwa�ali t� prac� za nieodpowiedni� dla siebie, a teraz uwa�nie sadzi�y ziarna charadisu przyniesione przez Malagen z doliny Sasku. Wszystkim kobietom podoba�a si� mi�kko�� tkanin robionych z w��kien charadisu i ch�tnie przy nim pracowa�y. �owy uda�y si� wspaniale i jedzenia wystarczy�o dla wszystkich, tak i� mia�y do�� czasu na zajmowanie si� ro�linami. Tkaniny i mocne naczynia, to dobrze, �e Tanu poznali tajemnice Sasku. Herilak wyszed� z namiotu na widok Kerricka i przywita� go rado�nie.

��Czy �owy si� uda�y?�� zapyta�.

��Nie by�e� na nich?

��Znalaz�em na p�nocy �lady pary wielkich murgu. �ledzi�y mnie ze �miercio-kijem.

��Nie choruje?

��Dogl�dam go, chroni� przed innymi, dobrze karmi�. Zabi�em oba murgu. Nim odszed�em, zaj�li si� nimi padlino�ercy.

��Za mocno pada�o jak na �owy. Nic nie przynios�em. Innym lepiej si� powiod�o. Wszystkie �miercio-kije maj� si� dobrze. Pyta�em pozosta�ych.

Strach nigdy nich nie opuszcza�, musia� by� stale kojony. �miercio-kije by�y dla nich �yciem. Kerrick odwr�ci� si� zbyt gwa�townie i musia� oprze� si� o drzewo. Herilak patrzy� na niego z trosk�.

��Jeste� chory?

��Nie, ale napi�em si� nowego porro.

��Rozumiem. Sam je kiedy� pi�em. Ci dwaj wkr�tce zgin�, je�li nie przestan�.

��Nowy dzban jest bardzo smaczny.

Us�yszeli kobiecy g�os wo�aj�cy ich imiona i ujrzeli Merrith nadchodz�c� z owini�tym w li�cie pakunkiem. Otworzy�a go, pokazuj�c dymi�ce bulwy.

��Pieczone w ognisku�� powiedzia�a.�� Wykopa�am je wczoraj.

Prze�amali czarn�, spalon� sk�rk�, parz�c przy tym palce, i zjedli s�odki �rodek. Pokiwa�a z rado�ci� g�ow� na ich pochwalne pomruki. Ucieszy�o to Kerricka, cho� inni przyjmowali to jako co� zwyk�ego. Dla niego �ycie sammadu by�o czym� nowym i sprawiaj�cym wielkie zadowolenie. Dobrze by�o w sammadzie rozmawia�, je�栗 i pi�! Nie zazna� tego nigdy w swym samotnym �yciu, tym bardziej wi�c wszystko docenia�.

Wkr�tce ujrzy Nadaske, bardzo dawno go ju� nie odwiedza�. My�l o nim przysz�a nie przywo�ywana, przyj�� j� niech�tnie. Skoro wszystko idzie tak dobrze, dlaczego trapi si� niewygodami przyjaciela? Czemu nie raduje si� swoim szcz�ciem? Staje si� chyba taki sam jak stary Fraken, kt�rego bardziej ciesz� skargi ni� przyjemno�ci. Nie, chodzi o co� innego. Jest przywi�zany do samca Yilanè, rozumie dobrze jego samotno��. Jest tu w�r�d obcych, tak jak Kerrick by� mi�dzy Yilanè. Musi go odwiedzi�. Wkr�tce.

��We�cie jeszcze�� zach�ca�a Merrith.

��Oczywi�cie.�� Jad� ze smakiem, zapominaj�c natychmiast o Nadaske. �ycie w sammadzie by�o bardzo przyjemne.

Dop�ki nie zachoruj� �miercio-kije. Ta ma�a troska nigdy go nie opuszcza�a.

Herilak odwr�ci� si� na d�wi�k swego imienia, otrzepuj�c z palc�w spalone sk�rki. Wo�a� go ch�opiec-bez-imienia, powa�ny jak zawsze.

��Alladjex jest bardzo chory, z trudem oddycha. Boj� si�, �e umiera.

Nauczy� si� znakomicie maskowa� swe uczucia. Po �mierci Frakena ch�opiec przejmie jego imi�, zostanie nowym alladjexem. Niew�tpliwie bardzo tego pragn��, ko�czy�o to jego nauk� i s�u�b�, lecz mimo to niczego po sobie nie pokazywa�.

��Musimy pos�ucha�, co powie�� stwierdzi�a Merrith �ciszonym g�osem. Niezbyt lubi�a Frakena, jego ok�ady i przepowiednie, lecz wszyscy wiedzieli, jak bardzo wa�ne s� s�owa umieraj�cego. W obliczu �mierci nikt nie k�amie. Cz�sto umieraj�cy widzieli rzeczy nieznane �ywym. Ostatnie s�owa s� bardzo wa�ne. Ruszyli za ch�opcem.

Inni z sammadu ju� tam byli, ci�gle nap�ywali nowi. Futra i sk�ry le�a�y przy ogniu. Gdy weszli, Fraken s�abo zakas�a�, mia� wychud��, �ci�gni�t� twarz i zamkni�te oczy; mo�e nic ju� nie powie. Ch�opiec-bez-imienia pochyli� si� nad nim i co� szepn�� do ucha. Fraken mrukn��, otworzy� oczy i spojrza� na stoj�cych w milczeniu. Zakas�a� ponownie i ch�opiec star� mu krew z ust.

��Jeste�cie tu, bo umieram. Przedtem m�wi�em wam r�ne rzeczy i s�uchali�cie. Teraz umieram i s�uchacie. Ten ch�opiec, kt�ry zostanie Frakenem, wie, jak czyta� przysz�o�� z sowich wypluwek. S�uchajcie go, bo wyuczy�em go dobrze. S�uchajcie teraz mnie, bo widz� wyra�nie, jak nigdy przedtem�

Przerwa�, kaszl�c d�ugo, a potem le�a�, a� odzyska� troch� si�.

��Unie�cie mnie�� powiedzia�, zn�w mia� krew na brodzie. Ch�opiec podpar� mu g�ow�, tak i� m�g� przez ognisko widzie� milcz�cy, przypatruj�cy mu si� kr�g. Przyjrza� si� Herilakowi, potem Kerrickowi i skrzywi� w gniewie twarz.

��Jeste�my na ziemi murgu, i to jest z�e. Powinni�my by� w g�rach, w �niegu. Tam powinni�my by�. Daleko od murgu, daleko od my�li o murgu, czyn�w murgu, widoku murgu, dzia�aj�cych jak murgu.

Niekt�rzy zerkali na Kerricka i szybko odwracali wzrok od jego nieruchomej, niczego nie zdradzaj�cej twarzy. Starzec zawsze go nienawidzi�, wiedzia� o tym. Umieraj�c nie m�wi� prawdy, lecz m�ci� si�. �Umrzyj szybko�� pomy�la� Kerrick.�� Nie b�dzie nam ci� brakowa�o.�

���yj�c w�r�d murgu, staniemy si� tacy jak one. Jeste�my Tanu. Wracajmy w g�ry, do starych zwyczaj�w.

Zamkn�� w b�lu oczy i zn�w si� rozkas�a�. Ju� ich nie otworzy�, cho� jeszcze �y�. Kerrick czeka� z innymi. Cho� nienawidzi� starca, nie o�mieli� si� teraz okaza� swych uczu�. �ciemnia�o si� i ch�opiec-bez-imienia podsyci� ogie�. Dym otuli� Frakena, lecz ten nie zakas�a�. Herilak pochyli� si� i dotkn�� szyi starego, potem otworzy� mu jedno oko, zamkn�� je i wsta�.

��Umar�. To nowy Fraken.

Kerrick wyszed� i ruszy� powoli przez mrok do swego namiotu. Nienawi�� zmar�ego starca nie trapi�a go, wreszcie si� go pozby�. Fraken by� z�o�liwy, lepiej, �e umar�. Chcia�, by wr�cili do g�r i �niegu�� cho� sam wola� przebywa� w cieple po�udnia.

W dalekich g�rach nie by�o na co polowa�, zbyt g��bokie le�a�y tam �niegi. Sammady nie mog� tam wr�ci�. Musz� zosta� tu, na ciep�ym po�udniu, gdzie �owy s� takie udane.

Dop�ki �miercio-kije powstrzymuj� zab�jcze murgu. Zawsze wraca� do tej my�li.

Enge s�ysza�a krzyki, odk�d tylko wysz�a z ocienionego przej�cia, lecz zrozumia�a je dopiero po ujrzeniu Ambalasei. Stara uczona spoczywa�a na �awce i wo�a�a do swej pomocnicy.

��D�gnij to�� lecz nie zra�. Niech zaatakuje kij.

Z drugiego ko�ca polany dobieg�y strachliwe syki i wrzaski. Enge patrzy�a ze zdumieniem, jak Setessei szturchn�a d�ugim kijem jakiego� ptaka. Zwierz� rzuca�o si� dziko, gubi�c pi�ra, potem z�apa�o drewno z�bami. Nie mo�e to wi�c by� ptak, nie maj� one z�b�w. Obok zwi�zane by�y cztery dalsze stworzenia, r�wnie� i one skaka�y i sycza�y ze strachu.

��Teraz�� zawo�a�a Ambalasei.�� Uwolnij go.

Nogi stworzenia przytrzymywa�o zwierz�-wi�zy. Setessei szturchn�a je kijem, a� trafi�a w splot nerwowy otwieraj�cy g�b�. Uwolnione zwierz� pobieg�o natychmiast z krzykiem w stron� drzew. Macha�o rozprostowanymi skrzyd�ami, podskakuj�c w powietrzu. Wreszcie znikn�o w g�szczu.

��Wspaniale�� powiedzia�a Ambalasei, wyra�aj�c praw� r�k� powodzenie bada�. Ruch ten przeszed� natychmiast w kontroler wstr�tu-nieprzyjemno�ci, gdy jej zabanda�owany kciuk przeszy� ostry b�l.

��Rado�� z obecno�ci�� stwierdzi�a Enge.�� Smutek z powodu rany, nadzieja, �e szybko zostanie uleczona.

��Podzielam t� nadziej�. Zaka�enie od przypadkowego zaci�cia si� struno-no�em podczas sekcji. Powolno�� leczenia wskazuje na podesz�y wiek organizmu.

��Ambalasei przyt�aczaj� lata m�dro�ci.

��Tak�e zwyk�e lata, Enge. Trudno ukry� oznaki staro�ci. Mo�na jednak o nich zapomnie� wobec przyjemno�ci sprawianych przez badania-odkrycia. Widzia�a�, jak bieg�o to stworzenie?

��Tak. Cho� nie rozumiem powod�w z�apania-uwolnienia, nie poznaj� te� samego zwierz�cia. Mia�o pi�ra jak ptak, ale tak�e z�by, a nie dzi�b.

Ambalasei okaza�a docenienie spostrzegawczo�ci.

��Porzu� pogo� za niewidzialnymi teoriami Ugunenapsy, a zrobi� z ciebie prawdziw� uczon�. Nie? Uwa�am inaczej. Ca�kowity brak inteligencji. Jak ju� zauwa�y�a�, szczeg�ln� cech� ninkulileba s� z�by, st�d jego nazwa. To stworzenie jest �yw� skamielin�. Widzia�am podobne w ska�ach pochodz�cych z bardzo dawna. Jego potomkowie �yj� jeszcze na tym odosobnionym kontynencie. Z dala od Inegban*. Widzia�a� z�by i pi�ra. To ogniwo ��cz�ce wczesne jaszczury z dobrze lataj�cymi estekel*. Cho� mo�e i nie. Podejrzewam ewolucj� r�wnoleg��. Te stworzenia s� znacznie bli�ej spokrewnione ze wsp�czesnymi ptakami. Skrzyd�a i pi�ra, cho� nie potrafi� jeszcze lata�, by�a� tego �wiadkiem. Skrzyd�a pomagaj� im szybko biega�, �apa� owady i ucieka� przed drapie�nikami. Ten kontynent to rewelacja, jego fauna i flora warte s� ca�ego �ycia bada�.

M�wi�c to, Ambalasei oderwa�a od d�oni nefmakel i spojrza�a gniewnie na goj�c� si� ran�, potem skin�a na Setèssei, by ta poda�a �wie�y opatrunek. Gdy asystentka umieszcza�a go na miejscu, Ambalasei wyrazi�a ciekawo�� powod�w obecno�ci Enge.

��Troska-o-ran�, pragnienie-pomocy.

��Rana si� goi, cho� boli. Pomoc w czym?

��Omal zawiadomi�a o k�opotach z pojemnikami. Mi�so gnije.

��Brak enzymu. Setèssei zajmie si� tym jak zwykle. A dlaczego Enge przekazuje t� wiadomo��, a nie sama Omal? Albo jaka� fargi Yilanè.

��Ambalasei zawsze przenika my�li innych, nim zaczn� m�wi�. Cho� sprawa nie ma dla ciebie znaczenia, poszukuj� jasno�ci my�li odnajduj�cej umykaj�c� mi prawd�.

��Czasami czuj� si� jak jedyna Yilanè pomi�dzy yiliebe fargi. Co beze mnie sta�oby si� z tym �wiatem?

Pytanie by�o retoryczne, lecz Enge odpowiedzia�a na nie z ca�� powag�.

��Nie m�wi� w imieniu �wiata, lecz jedynie w swoim i moich towarzyszek. Zgin�yby�my. W pe�ni czasu nie zostanie to zapomniane.�� Okaza�a pos�usze�stwo najni�szej wobec najwy�szej.

��Dobrze powiedziane. Pochlebne, lecz prawdziwe. Teraz powiedz, na co ma si� przyda� moja ogromna m�dro��?

��Pyta�o mnie wiele, zadawa�o to samo pytanie na wiele sposob�w, trapi je jedno zmartwienie.

��Te leniwe stworzenia powinny ci�ej pracowa�, a mniej my�le�. Nowe fargi, kt�re nazywacie C�rami �ycia, cho� nadal pozostaj� fargi o niezmiernej g�upocie, wykonuj� wi�kszo�� prac miasta. Pozostawia to innym zbyt wiele czasu na gadanie i spory.

��Ambalasei ma jak zawsze racj�. Ale i ja podzielam to zmartwienie. Nic nie mo�e ukoi� mego l�ku o przysz�o��. Strachu przed ko�cem. Obawy o �mier� miasta.

Ambalasei prychn�a gniewnie.

��Abstrakcyjne my�li rodz� abstrakcyjne l�ki. Wszystkie jeste�cie zdrowe, miasto ro�nie dobrze, niewiele nam zagra�a, jest pe�no �ywno�ci. Yilanè o rzeczywistym rozumie cieszy�aby si� tym, nie my�l�c o odleg�ych k�opotach. Wszystkie jeste�cie m�ode, dopiero zaczynacie d�ugie i by� mo�e udane �ycie. Czemu trapicie si� dalek� przysz�o�ci�? Nie martw si� odpowiedzi�, bo �atwo ci j� podam. Jeste�cie C�rami Swarliwo�ci, nigdy nie osi�gni�cie prawdziwej m�dro�ci ani prawdziwego szcz�cia. Wasze ci�g�e spory o kres stan� si� waszym kresem.

��Ale przecie� przysz�o�� kiedy� nadejdzie�

��Nie dla mnie. Same tworzycie swoje k�opoty, same musicie je rozwi�zywa�. Zbli�am si� do kresu moich prac tutaj i po ich zako�czeniu odjad�.

��Nigdy nie my�la�am�

��Ale ja tak. Da�am wam �ycie i miasto. Jest wasze. Po moim odp�yni�ciu. Studiujcie my�li Ugunenapsy, szukajcie odpowiedzi u niej, a nie u mnie. Setèssei podra�nij nast�pnego nunkulileba. Ten lot nie-lot jest bardzo ciekawy, bo ich pi�ra bli�sze s� �uskom ni� lotkom. Trzeba to zanotowa�. Nauka ci�gle si� rozwija, cho� wasze C�ry �ycia nie maj� o tym poj�cia.

Ma�y ro�lino�erny marag wisia� na drzewie zaczepiony za zadni� �ap�. Kerrick wypatroszy� go do ko�ca, potem odci�� lu�n� tyln� �ap�. By�a dobrze umi�niona i na pewno smaczna. Owin�� j� w wielki li��, kt�ry spi�� cierniami. Potem wytar� o traw� krzemienny n�, zebra� zakrwawione kawa�ki sk�ry i zani�s� je do jamy pod drzewami. Muchy wzbi�y si� chmar�, gdy dorzuci� sk�ry do ko�ci i innych odpadk�w. Odp�dzi� owady i poszed� wymy� r�ce w pobliskim strumieniu.

Gdy doszed� do namiotu, zobaczy�, �e jest nadal pusty. Armun nie wr�ci�a jeszcze z dzieckiem. Zaniepokoi�o go, �e przyj�� to z ulg�. Je�li chce odwiedzi� Nadaske, to innym nic do tego. Oczywi�cie, tak nie by�o. Armun nie sprzeciwia�a si� ju� g�o�no tym wizytom, ale jej milczenie by�o r�wnie wymowne, jak s�owa. Bardziej wymowne i d�u�sze, gdy zabiera� z sob� Arnwheeta. Nie robi� tego od bardzo dawna, mo�e ze wzgl�du na to, co to ze sob� poci�ga�o. Dzisiaj go we�mie. Ch�opiec bardzo dobrze strzela� z �uku; mo�e co� upoluje. Sam we�mie jedynie hèsotsan dla obrony przed drapie�nikami i zostawi ca�e �owy Arnwheetowi. To �sme lato ch�opca; wkr�tce dostanie wi�kszy �uk.

Bior�c hèsotsan z jego futrzanego gniazdka, poczu� jak zawsze drobny l�k. Nieruchomy i �ywy�� czy te� milcz�cy i martwy? Pyszczek otworzy� si�, gdy go potar�, z�by chwyci�y powoli kawa�ek mi�sa. Kerrick chwyciwszy zwi�zane mi�so, poszed� szuka� swego syna.

Ch�opc�w zawsze by�o �atwo znale��, wystarczy�o pos�ucha� ich piskliwych krzyk�w. Byli teraz na brzegu niedaleko bagna, wrzeszczeli z rado�ci. W jedn� z ich pu�apek z�apa� si� du�y ptak. Nie m�g� uciec, bo do linki przywi�zany by� ci�ki kloc, lecz ci�gle sycza� i bi� w�ciekle skrzyd�ami. Dwaj ch�opcy siedzieli na przewr�conej do g�ry dnem �odzi, ss�c palce pokaleczone z�bkowanymi kraw�dziami dziobu ptaka. Arnwheet przywita� ojca krzykiem rado�ci.

��Z�apali�my go, atta, sami, gdy przyszed� pa�� si� na trawie. Czy nie jest t�usty?

��Bardzo. Ale czy na pewno nie on was z�apa�? Wydaje si� bardzo �ywy.

��Zabij go, sammadarze�� zawo�a� jeden z ch�opc�w, a inni si� przy��czyli. Ptak spojrza� na niego czerwonym okiem i zn�w sykn��. Kerrick uni�s� hèsotsan, ale u�ywa� go teraz wy��cznie do zabijania drapie�nych murgu. Wr�czy� bro� Arnwheetowi, kt�ry wzi�� j� z dum�.

��Trzymaj tak, jak ci pokaza�em, i nie dotykaj tego miejsca.

��Wiem, wiem.

Ch�opiec wypi�� pier�, inni przygl�dali mu si� z rado�ci�, podczas gdy Kerrick wyci�gn�� n� i ostro�nie okr��y� ptaka. Ten zwr�ci� si� ku niemu z szeroko otwartym dziobem. Jeden z ch�opc�w rzuci� w niego kamieniem. Ptak odwr�ci� g�ow�, a Kerrick chwyci� go za szyj� i szybko podci�� gard�o. Zwierz� opad�o, tworz�c kupk� zakrwawionych pi�r. Ch�opcy krzykn�li jeszcze g�o�niej i podbiegli do niego. Kerrick wzi�� hèsotsan od syna.

��Nios� to mi�so dla Nadaske. P�jdziesz ze mn�? Arnwheet skrzywi� si� i rozejrza�. Dobrze si� tu bawi�. Kerrick spojrza� na ��d� ch�opc�w.

��P�ywa�e� ju� w niej?

��Tylko po bagnie. Sammadarzy powiedzieli, �e nie wolno nam wyp�ywa� dalej. Dwaj ch�opcy nie pos�uchali. Zostali tak zbici, �e a� ryczeli.

��To bardzo dobrze, �e tw�j ojciec jest sammadarem i nie musisz si� martwi� o lanie. Biegnij po sw�j �uk, pop�yniemy �odzi� na wysp�. Zapolujemy tam.

Teraz nie by�o ju� sprzeciw�w. Kerrick po�o�y� ostro�nie hèsotsan na trawie, potem przewr�ci� ��dk�. W �rodku by�a nier�wna i siedzia�a na wodzie dziwnie skrzywiona. Najwa�niejsze, �e p�ywa�a. Obok le�a�y dwa wiose�ka, a raczej ledwo sp�aszczone kawa�ki ga��zi, ale wystarcz� im. By�y tam te� puste tykwy do wylewania wody, na pewno si� przydadz�. Lepiej zrobi�, jak b�d� si� trzyma� blisko brzegu. Zepchn�� ��dk� na g��bsz� wod�, wzi�� hèsotsan i wsiad� ostro�nie. Przesuwa� si� w niej tak d�ugo, a� ��dka unosi�a si� mniej wi�cej prosto.

��Czy� to nie wspania�a ��d�?�� zawo�a� nadbiegaj�cy Arnwheet. Wpad� do wody i omal nie spowodowa� wywrotki przy wsiadaniu. Kerrick szybko opanowa� sytuacj� i wskaza� na tykwy.

��Nabra�a wody. Wylej j� i staraj si� zbytnio nie wierci�.

Musia� ostro�nie zanurzac wios�a, bo ��dka by�a bardzo wywrotna. Arnwheet siedzia� dumnie na dziobie i wykrzykiwa� niepotrzebne rady, gdy p�yn�li wzd�u� brzegu. Trzyma� �uk w pogotowiu, lecz zwierzyna dawno ju� przed nim umkn�a. Kerrick okr��y� wysp� i przeby� w�ski kana� do mniejszej wysepki na oceanie. Arnwheet niemal ich wywr�ci� przy wyskakiwaniu na brzeg i Kerrick z wielk� ulg� w�lizgn�� si� do si�gaj�cej pasa wody, trzymaj�c hèsotsan wysoko nad g�ow�. Wci�gn�li ��dk� na piach.

��Czy to nie dobra ��d�?�� spyta� Arnwheet w marbaku. Kerrick odpowiedzia� mu w yilanè.

��Znakomicie wyros�e-najmocniejsze drewno do jazdy na wodzie.

��Nie wyros�o. Wydr��yli�my je ogniem.

��Wiem. Ale tak si� m�wi w yilanè.

��Nie lubi� tak m�wi�.

Ch�opiec lubi� si� sprzecza�, a Kerrick nie chcia� go zmusza�. To dobrze, �e ma siln� wol�. Gdy doro�nie, b�dzie wydawa� rozkazy, a nie wykonywa�. Prowadzi�, a nie s�ucha�.

��Yilanè to dobra mowa. Mo�esz w nim rozmawia� z Nadaske, bo on w og�le nie zna marbaku.

��Ch�opcy si� wy�miewaj�. Widzieli, jak rozmawia�em z tob�, i m�wi�, �e trz�s�em si� jak przestraszona dziewczynka.

��Nigdy nie s�uchaj tych, kt�rzy nie potrafi� tego co ty. Nigdy nie b�d� tak m�wi� jak ty. To wa�ne, by� tego nie zapomnia�.

��Dlaczego?

��Dlaczego?�� Rzeczywi�cie, dlaczego? Jak odpowiedzie� na to proste pytanie? Kerrick usiad� na piasku i zacz�� si� zastanawia�.

��Usi�d� obok. Odpoczniemy chwil� i powiem ci o wielu wa�nych sprawach. Wa�nych nie teraz, lecz kiedy� najwa�niejszych. Czy pami�tasz, jak marz�e�, gdy byli�my w �niegach u Paramutan�w?

��Lepiej jest w cieple.

��Lepiej�� dlatego tu jeste�my. Nie mo�emy ju� �y� na p�nocy, bo �nieg tam nigdy nie topnieje. Ale na po�udniu s� murgu. Mo�emy je zabija� i je��, zabija�, nim zd��� zje�� nas.�� Arnwheet nie zauwa�y� nawet, jak Kerrick przeszed� na yilanè.�� S� tu te� Yilanè, tacy jak Nadaske. Inaczej ni� on, nie s� efenselè, lecz staraj� si� nas zabi�. Z tego powodu musimy je poznawa�, musimy si� ich strzec. Kiedy� jako jedyny Tanu potrafi�em z nimi rozmawia�. Teraz jeste�my dwaj. Kt�rego� dnia zostaniesz sammadarem i b�dziesz robi� to, co ja teraz. Musimy zna� Yilanè. �eby �y� tutaj, potrzebujemy ich hesotsan�w. To bardzo wa�na rzecz, kt�r� kiedy� b�dziesz musia� zrobi�. Tylko ty b�dziesz do tego zdolny.

Arnwheet wierci� si� niespokojnie i kopa� stop� w piasku. S�ysza�, co ojciec do niego m�wi, lecz nie m�g� w pe�ni poj�� znaczenia tych s��w. By� jeszcze ma�ym ch�opcem.

Kerrick wsta� i otrzepa� nogi.

��Teraz odwiedzimy naszego przyjaciela Nadaske, zaniesiemy mu mi�so, a on nam za�piewa. Po drodze silny �owca b�dzie szed� z naci�gni�tym �ukiem i mo�e co� upoluje.

Z okrzykiem zadowolenia Arnwheet chwyci� za �uk i na�o�y� strza��. Potem zmru�y� oczy i na�laduj�c �owc�w na szlaku, skuli� si�, by znikn�� cicho za poro�ni�tym traw� wzg�rkiem.

Kerrick poszed� za nim, zastanawiaj�c si�, czy ch�opiec co� zrozumia� z jego s��w. Je�li nawet nie teraz, pojmie je kt�rego� dnia. Kiedy� Kerrick umrze i Arnwheet zostanie �owc�, sammadarem. Przejmie wtedy ca�� odpowiedzialno��.

Nadaske sta� na brzegu, wpatruj�c si� w morze. Odwr�ci� si� z gestami zadowolenia na krzyki Kerricka. Jeszcze wi�ksz� rado�� okaza�, gdy otrzyma� mi�so. Pow�cha� pakunek i doda� inny kontroler wi�kszego zakresu.

��Ma�y-mokry nie jest ju� ma�y ani mokry, efenselè Kerrick, mi�so bardzo dobre. Zbyt d�ugo ju� nie rozmawiali�my.

��Jeste�my teraz�� odpar� Kerrick, wiedz�c, �e min�o wiele czasu, i chc�c o tym rozmawia�. Odwr�ci� si�, szukaj�c krzewu na tyle g�stego, by rzuca� du�y cie�. Piasek by� bardzo ciep�y i odgarn�� g�rn� warstw�, dokopuj�c si� do zimniejszej, potem wsadzi� tam hèsotsan. Nikt nie wiedzia�, jak choroba przenosi si� z jednego stworzenia na drugie ani czy w og�le si� przenosi. Jednak na wszelki wypadek przestrzegali wszelkich �rodk�w ostro�no�ci i nie pozwalali innym �owcom dotyka� swych hesotsan�w, nigdy te� nie k�adli jednej broni obok drugiej.

Arnwheet opowiada� Nadaske o udanych �owach na ptaka, a samiec bardzo zainteresowa� si� pomys�em �apania zwierz�t w p�tl�. Kerrick nie wtr�ca� si�, ani nie pr�bowa� pomaga� ch�opcu, gdy mia� trudno�ci z wyja�nieniem w yilanè budowy i dzia�ania side�. To Nadaske zadawa� w�a�ciwe pytania, pomaga� znale�� prawid�owe odpowiedzi. Kerrick przygl�da� si� temu z zadowoleniem. Nadaske naprawd� ciekawi�y wyniki, chcia� wiedzie�, jak si� je robi.

��Je�li dobrze zrozumiem ich budow�, to �atwo je zrobi�. Wszyscy wiedz�, �e samice s� brutalne. Wiadomo te�, �e ca�e umiej�tno�ci Yilanè i ich sztuka pochodzi wy��cznie od samc�w. Widzia�e� zrobionego-b�yszcz�cego drucianego-kamiennego neniteska.

��Czy mog� zobaczy� go teraz?

��Innym razem. Teraz poka�� ci co� bardziej ciekawego-jadalnego.

Poszli za Nadaske na le��cy od strony l�du brzeg wyspy, gdzie ten wykopa� d� na poziomie przyp�ywu. Samiec odsun�� przykrywaj�cy go p�aski kamie�, pokazuj�c wy�o�one wodorostami wn�trze. Le�a�y tam �wie�e ma��e. Wybra� dla go�ci du�y, soczysty okaz, a drugi wsadzi� do ust i mocno ugryz� mia�d��c skorup�.

��Z�by Nadaske s� mocne-liczne�� powiedzia� Kerrick, otwieraj�c muszl� krzemiennym no�em.�� Z�by ustuzou si� do tego nie nadaj�, musz� korzysta� z kamiennego z�ba.

��Albo z metalowego�� doda� Arnwheet, �ci�gaj�c rzemyk przez szyj� i dobieraj�c si� do ma��a no�em z gwiezdnego metalu.

��Nie�� powiedzia� Kerrick�� nie nim.�� Arnwheet spojrza� na niego zdumiony si�� zakazu. Kerricka zdziwi�a moc w�asnych uczu�. Poda� sw�j n� z krzemienia, zabra� metalowy i potar� go palcami. By� porysowany i wyszczerbiony, ale mia� dobre ostrze i spiczasty czubek, szlifowany przez Arnwheeta na kamieniu.

��By� m�j�� powiedzia�.�� Wisia� mi zawsze na szyi, najpierw na rzemyku, potem na metalowej obro�y, tak jak ten.

��Jeden wi�kszy, jeden mniejszy, prawie takie same�� powiedzia� Nadaske.�� Wyja�nienie istnienia-powi�zania.

��Herilak powiedzia� mi, �e zosta� wyci�ty z gwiezdnego metalu. By� przy jego upadku, widzia�, jak z nieba spad�a p�on�ca ska�a, kt�ra nie by�a z kamienia, lecz z metalu. Gwiezdnego metalu. Odszuka� go raz z innymi �owcami. Znalaz� go sammadar imieniem Amahast. Jak widzicie, gwiezdny metal jest twardy, lecz mo�na go rozszczepi� ostrymi kawa�kami kamienia. Tak zrobiono te no�e, du�y i ma�y. Amahast nosi� du�y, a mniejszy da� synowi. By� moim ojcem. Teraz m�j syn go nosi, tak jak ja kiedy�.

��Co to znaczy ojciec, co syn?�� zapyta� Nadaske, g�adz�c kciukiem b�yszcz�c� powierzchni� no�a.

��Trudno ci to b�dzie zrozumie�.

��Czy uwa�asz mnie za fargi o niskiej inteligencji, niezdolnej do zrozumienia-poj�cia?

Kerrick wyrazi� przeprosiny za nieporozumienie.

��Nie, po prostu wi��e si� to ze sposobem narodzin ustuzou. Nie ma u nich jaj ani efenburu w morzu. Dzieci rodz� matki, kt�re znaj� przeto ich ojc�w.

Nadaske okaza� zmieszanie i niedowierzanie.

��Kerrick mia� racj�. Niekt�rych rzeczy o ustuzou nie spos�b zrozumie�.

��Powiniene� my�le� o Arnwheecie i o mnie jako o najmniejszym efenburu. Bli�szym-ni�-bliski.

��Zrozumienie-cz�ciowe, przyj�cie-ca�kowite. Zjedzcie jesz �ze ma��y.

Przed wieczorem Arnwheet zacz�� si� nudzi� rozmow� i rozgl�da� na boki. Kerrick dostrzeg� to i zrozumia�, �e ch�opiec nie powinien by� znu�ony wizytami u Nadaske. Musz� zawsze by� dla niego czym� ciekawym, wyczekiwanym.

��Pora odej�cia�� powiedzia� Kerrick.�� Mo�e ptaki wr�c� na bagna i zdo�asz kt�rego� ustrzeli�.

��Kr�tko�� wizyty-kr�tko�� �ycia�� stwierdzi� Nadaske w ponurej pr�bie zatrzymania ich d�u�ej.

��Ju� wkr�tce-ze �wie�ym mi�sem�� odpar� Kerrick odwracaj�c si�. Wzi�� hèsotsan i star� z niego kilka ziaren piasku. Stan�� nagle zupe�nie nieruchomo.

��Dostrzeg�e� co�, czego nie widzꠗ stwierdzi� Nadaske, odczytuj�c przestrach z postawy cia�a.

��Nic nie dostrzeg�em. To tylko piasek na g�upim hèsotsanie.�� Kerrick zmi�t� go palcami, potem jeszcze raz. Ma�a szara plamka nie znika�a.

��Czy znalaz�y�cie te, kt�rych szukamy?�� spyta�a Fafnepto po wej�ciu na grzbiet uruketo. Kapa�a z niej morska woda, gdy uwa�nie wyciera�a nozdrza hesotsanu, upewniaj�c si�, �e mo�e swobodnie oddycha�.

��Nie ma ich na wybrze�u tej wyspy�� odpar�a Vaintè.�� Cho� mog�y tu przyby�, dobrze, �e ich tu szuka�y�my. To bogate, �yzne miejsce.

��Dobrze te� si� tu poluje. Znalaz�am te ma�e, rogate ustuzou, o kt�rych mi m�wi�a�, zabi�am kilka. Ich mi�so jest bardzo s�odkie.�� Skin�a na Gunugul s�uchaj�c� ich z wierzcho�ka p�etwy.�� Na brzegu jest dla was �wie�e mi�so. Czy mo�na je tu przynie��?

��Podzi�kowanie-rado�� z jedzenia. Za�atwi� to.

Za�ogantki pop�yn�y na brzeg, holuj�c puste p�cherze do podtrzymywania u�o�onych cia� martwych zwierz�t. Fafnepto przesz�a sam� siebie i poczyni�a spustoszenie w�r�d miejscowej zwierzyny. Czekaj�c na dostarczenie mi�sa, Gunugul roz�o�y�a mapy i wskaza�a kciukiem na ich po�o�enie.

��Na p�noc od nas le�y kontynent Gendasi*. To jest miasto Alpèasak. Wydaje si�, �e le�y ono w pobli�u ko�ca tego wielkiego p�wyspu. Czy to prawda?

Vaintè skin�a potwierdzaj�co d�oni�.

��Istotnie, jest tak, jak powiedzia�a�. P�ywa�am na pomoc wschodnim wybrze�em, l�dowa�y�my tam i zabija�y�my ustuzou. Dalej jednak staje si� zimno, zawsze trwa tam zima.

��Czy mamy tam pop�yn��?

��W pierwszym odruchu by�am przeciwna. Zgodnie z rad� Fafnepto pr�bowa�am my�le� jak te, kt�rych szukamy. P�yn�c na pomoc musia�yby wpierw min�� Alpèasak ryzykuj�c wykryciem, a potem im dalej by si� znalaz�y, tym by�oby zimniej. Nie s�dz�, by by�y na wschodzie. Na zachodzie jest ciep�y ocean i ciep�y l�d, lecz nie ma ich na twoich mapach. P�ywa�am tam na uruketo i w�drowa�am l�dem. Dalej jest wielka rzeka, kt�r� pokona�y�my, a wzd�u� wybrze�a le�� zatoczki, za kt�rymi ci�gn� si� lasy bogate w zwierzyn�. Na pewno pop�yn�y tam.

��To i my tam pop�yniemy�� powiedzia�a Gunugul.�� Z rado�ci� uzupe�ni� te mapy.

W ten spos�b znalaz�y si� przy brzegach Gendasi*, p�yn�c mi�dzy z�otymi wysepkami, a� dotar�y do piaszczystych pla�. Alpèasak znikn�� im z oczu na wschodzie i ruszy�y na zach�d wzd�u� brzegu. Letni sztorm zalewa� drzewa deszczem, zas�aniaj�c je i ukazuj�c. Enteesenaty skaka�y wysoko, rade z r�norodno�ci ryb, kt�re mog�y �apa� w ciep�ych p�ytkich wodach. Gunugul uzupe�nia�a map�, cz�onkinie za�ogi zajada�y si� dostarczonym przez Fafnepto �wie�ym mi�sem. O�ywiona Vaintè z niesko�czon� cierpliwo�ci� przygl�da�a si� brzegowi, wyczekuj�c �arliwe �mierci tych wszystkich, kt�rzy wyst�pili przeciwko niej.

Dzie� po dniu uruketo p�yn�o powoli na zach�d wzd�u� brzegu. Gdy fale rozbija�y si� na piaskach, co najmniej trzy Yilanè sta�y bez przerwy na p�etwie, obserwuj�c mijane wybrze�e. Jedynie przy wi�kszych wyspach i zatokach zmniejszano pr�dko��, starannie przeszukuj�c te odcinki. Jeszcze bardziej zwolniono po dop�yni�ciu do du�ej zatoki z wysepkami, jak si� okaza�o, uj�cia rzeki, kt�re trzeba by�o dok�adnie przetrz�sn��. Fafnepto sta�a na p�etwie, mrugaj�c od s�o�ca, przygl�daj�c si� ch�odnym cieniom pod pobliskimi drzewami. Gdy mija�y skalisty przyl�dek, wskaza�a go Vaintè.

��Dziwno�� kszta�tu ska�y, pami�tana�� nie zapomniana. Wysi�d� tu na brzeg i zdob�d� �wie�e mi�so.

��Wszystkie to doceni�. Po zako�czeniu poszukiwa� wr�cimy tu na spotkanie. Dobrych �ow�w.

��Dla mnie �owy s� zawsze dobre�� zesz�a po p�etwie i w�lizgn�a si� do wody.

Przeszukanie zatoki zaj�o im niemal ca�y dzie�. Potem ruszy�y w g�r� rzeki wij�cej si� wielkimi, szerokimi zakolami. Po raz pierwszy Vaintè zacz�a si� niepokoi�, i� ich poszukiwania mog� zako�czy� si� fiaskiem. Wiedzia�a, �e Gendasi* jest ogromne, ale nigdy tak naprawd� nie docenia�a wielko�ci nowego kontynentu. Dot�d zawsze �ciga�a ustuzou, sz�a tam, gdzie j� prowadzi�y. Teraz zacz�a sobie u�wiadamia�, �e mo�na nie znale�� czego� nawet tak pot�nego jak uruketo, je�li si� nie wie, gdzie tego szuka�. Rzeka by�a ci�gle szeroka i g��boka, wi�a si� leniwie. Inne uruketo mog�o �atwo t�dy p�yn��. Czy maj� szuka� dalej? Z wielk� ulg� odkry�a, �e piaszczyste �achy zatarasowa�y wkr�tce nurt, zmuszaj�c do zawr�cenia. Nie trzeba dalej przeszukiwa� rzeki. �cigane przez nie musz� przebywa� gdzie� dalej na brzegu oceanu.

P�nym popo�udniem wr�ci�y do skalistego przyl�dka. Nie dostrzeg�y tam Fafnepto.

��Czy to tu wyl�dowa�a?�� spyta�a Gunugul. Vaintè wyrazi�a pewno�� co do miejsca.�� Zatem nadal poluje. Wszystkie czujemy rado��-zadowolenie ze �wie�ego mi�sa. Wy�l� na brzeg p�cherze, by�my mog�y odp�yn��, gdy tylko wr�ci.

Vaintè patrzy�a, jak za�ogantki wynosi�y p�cherze i skaka�y z nimi do rzeki. Woda wygl�da�a na zimn�, zalesiony brzeg kusz�co. Zbyt ju� d�ugo przebywa w zat�ch�ym wn�trzu uruketo. Po chwili ze�lizgn�a si� z grzbietu uruketo i pop�yn�a szybko na pla��.

��Podniecenie odkryciem�� zawo�a�a jedna z za�ogantek, wskazuj�c na le��ce w wysokiej trawie cia�a pi�ciu du�ych saren.

Vaintè podziwia�a je, potem ujrza�a wynurzaj�c� si� spomi�dzy drzew Fafnepto. Okaza�a ona pilno�� rozmowy, gdy tylko Vaintè zacz�a podziwia� �upy.

��Chc� ci co� pokaza�. T�dy.

��Czy wi��e si� to z tymi, kt�rych szukamy?

��Nie. Ale to chyba ustuzou, o kt�rych m�wi�a�. S� za tymi drzewami.

��Mog� by� niebezpieczne!

��Ju� nie. Wszystkie s� martwe.

Na drugim brzegu ma�ej ��czki nad potokiem sta� sk�rzany namiot. Przed nim le�a�y na ziemi dwa du�e ustuzou, trzecie mniejsze pad�o obok.

��Zabi�am je, nim mnie spostrzeg�y�� powiedzia�a Fafnepto.�� M�wi�a�, �e mog� by� niebezpieczne.

��Przeszuka�a� t� budowl�?

��Tak. Nikogo tam nie ma. Wiele sk�r�� i hèsotsan.

Jedno z ustuzou le�a�o twarz� do g�ry. Vaintè przewr�ci�a z nadziej� drugie, lecz to nie by� Kerrick.�� Dobrze zrobi�a�, �e je zabi�a��� powiedzia�a.

��Czy o tym kamiennym-z�bie m�wi�a�?�� spyta�a Fafnepto, wskazuj�c na w��cznie w r�ce martwego �owcy.

��To jeden ich rodzaj. Drugi wysy�aj� przez powietrze, prawie tak jak hèsotsan strza�ki. Nie jest zatruty, lecz znacznie ci�szy. To bardzo niebezpieczne zwierz�ta.

��A wi�c na pewno nie ma w pobli�u szukanego przez ciebie uruketo.

��M�dra obserwacja. B�dziemy szuka� dalej.

Vaintè wraca�a na brzeg w g��bokim milczeniu, jej cia�o falowa�o od my�li. Wiedzia�a, �e musi dalej szuka� uruketo i C�r �ycia wraz ze zdradzieck� uczon�. Obieca�a to Saagakel. A Fafnepto jest tutaj, by pomaga� w poszukiwaniach. Ale nie b�d� szuka� wiecznie. Rozmy�laj�c nad tym, zrozumia�a, �e ma�o j� obchodzi, czy Enge ze swymi towarzyszkami �yje czy nie. Nie teraz, po zobaczeniu tych cia� na polanie. Widok martwych ustuzou usun�� z jej my�li ca�e poszukiwanie. Teraz nie jest wa�ne. Naprawd� chodzi jej o znalezienie Kerricka.

Znalezienie i zabicie go.

By�a to najwi�ksza rzeka, jak� widzia�a dot�d Fafnepto, wi�ksza nawet od wszystkich w Entoban*. Niesiona przez ni� ziemia dociera�a daleko w morze, tworzy�a mielizny i wysepki zatykaj�ce uj�cie. Wiele dni zaj�o im samo odszukanie wi�kszych odn�g w�r�d wysp, kt�rymi wreszcie dotar�y do g��wnego nurtu tocz�cego si� mi�dzy wysokimi cyplami. Ca�y dzie� p�yn�o uruketo w g�r� rzeki, kt�ra wcale si� nie zw�a�a. Noc� dryfowa�y na p�yci�nie, a rankiem ruszy�y dalej. Fafnepto zobaczy�a, �e Gunugul i Vaintè stoj� ju� na p�etwie i do��czy�a do nich. Musia�y si� mocno trzyma�, bo uruketo wyszarpywa�o si� z mielizny. Gdy zn�w znalaz�o si� na g��bokiej wodzie, Fafnepto poprosi�a o uwag�.

��To wielka rzeka�� powiedzia�a.�� Jej ogrom i ilo�� dni, kt�re zajmie jej przeszukanie, zmusza mnie do jednego wniosku. Zrozumia�am, �e Gendasi* to nie Entoban*, trzeba tu post�powa� inaczej. To bogaty, lecz pusty l�d. Nie brak w nim �ycia, wiemy o tym dobrze, lecz nie ma tu Yilanè. Nie mog� si� nadziwi�, i� widz� takie uj�cie nie obramowane pi�knymi miastami. Przypomnia�am sobie, �e w Entoban* s� nadal miasta, kt�re marzn� w zimy. Po powrocie udam si� do nich i powiem, �e nie maj� si� czego obawia�. Czeka tu na nie pusty �wiat. Wiesz o tym, Vaintè, to przecie� ty wyhodowa�a� pierwsze miasto na tych brzegach?.

��Tak. Alpèasak. Masz racj� we wszystkim.

��To mnie podtrzymuje na duchu. Musisz dalej �ledzi� me my�li. Eistaa Saagakel obdarzy�a mnie zaufaniem. Wys�a�a z misj� odnalezienia zabranego jej uruketo, odnalezienia Ambalasei, kt�ra je wzi�a. Czy� nie zgodzi�am si� to uczyni�?

��Zgodzi�a� siꠗ przyzna�a Vaintè zaciekawiona, do czego to prowadzi. W mowie i my�leniu Fafnepto kr��y�a r�wnie pokr�tnie, jak sz�a prosto i zdecydowanie w lesie. Mo�e to wynik samotnego �ycia. Vaintè skry�a niecierpliwo�� w postawie pilnego s�uchania.

��Rozumiesz wi�c m� trosk�, bo zaczynam s�dzi�, �e nie sprostam zaufaniu Eistai, nie wype�ni� jej rozkaz�w, je�li b�dziemy dalej tak post�powa� jak dotychczas. Uwa�am, �e szukaj�c na o�lep, nigdy nie znajdziemy tych, kt�re �cigamy. Potrzebna nam pomoc.

��A co proponujesz?�� spyta�a Vaintè, wiedz�c dobrze, co us�yszy.

��Musimy wr�ci� wzd�u� brzegu do miasta Alpèasak i porozmawia� z jego mieszkankami. Mo�e co� wiedz� o szukanym przez nas uruketo.

��A mo�e nie�� powiedzia�a Gunugul.

��Wtedy niczego nie stracimy, bo b�dziemy szuka� dalej. Twierdz� jednak, �e musimy tam spr�bowa�. Vaintè, co o tym my�lisz?

Vaintè spojrza�a na szeroko�� rzeki i okaza�a oboj�tno�� co do wyboru.

��Musisz sama zadecydowa�, bo ty masz tu najwy�sz� w�adz�. By� mo�e w Alpèasaku wiedz� co� o tych, kt�rych szukamy. Wpierw jednak musisz us�ysze� jedno. Tamtejsz� eista� jest Lanefenuu, przed przybyciem do Alpèasaku w�ada�a Ikhalmenetsem. Jak wiesz, to ja uwolni�am Alpèasak od ustuzou, tak, i� mog�a do niego przenie�� swe miasto. W jej imieniu �ciga�am i zabija�am ustuzou, potem w jej imieniu przerwa�am wojn�. Nigdy o tym przedtem nie m�wi�am, lecz zdradz� ci to teraz. Kiedy� ��czy�a nas przyja��, lecz ju� nie ��czy. Kiedy� jej s�u�y�am; teraz odrzuca m� obecno��. Czy rozumiesz?

Kciuki Fafnepto mign�y w zrozumieniu-wzmocnieniu.

��S�u�y�am wielu eistaom w wielu miastach i znam ich zwyczaje. Rz�dz�, a wia� wydaj� rozkazy i nie s�uchaj� uwa�nie. S�ysz�, co chc� us�ysze�, m�wi�, co chc� powiedzie�. To, co jest mi�dzy Lanefenuu a tob�, pozostanie mi�dzy wami. S�u�� Saagakel i p�jd� do tego miasta jako jej wys�anniczka. Uwa�am, �e powinny�my zostawi� rzek� i wr�ci� na ocean. Potem pop�yn�� do Alpèasaku. Czy zrobisz to?

��M�wisz w imieniu mojej eistai. Pop�yniemy do Alpèasaku.

Mulisty nurt rzeki nie podoba� si� enteesenatom i po zawr�ceniu skaka�y rado�nie, wpadaj�c do wody w bryzgach piany. Wr�ciwszy na ocean, pop�yn�y wzd�u� brzegu na wsch�d. Cho� nadal na p�etwie sta�y obserwatorki, to posuwano si� teraz znacznie szybciej. Mija�y przeszukane poprzednio zatoczki i wysepki, lecz trzymaj�c si� g��bszej wody. Gunugul umie�ci�a na mapie pr�dy i teraz pozwala�a uruketo p�yn�� z nimi z dala od brzegu. Raz straci�y brzeg z oczu na ca�e trzy dni. Gdy ujrza�y go ponownie, by�y zielony od tropikalnych drzew. Fafnepto do��czy�a do Vaintè na p�etwie, wyra�aj�c poznanie barwami d�oni.

��Znam to wybrze�e. Po opuszczeniu wyspy p�yn�li�my t�dy na pomoc.

Vaintè potwierdzi�a.

��Chyba masz racj�, a wobec tego jeste�my bardzo blisko Alpèasaku.

��Czy miasto le�y nad oceanem?

��Nad oceanem i nad rzek�. S� tam wielkie pla�e, ciep�e wody, zatrz�sienie zwierzyny. Nie jest r�wnie stare co inne miasta Yilanè, lecz w swej m�odo�ci ma wiele �wie�o�ci-uroku, jakiego brakuje innym miejscom.

Obserwatorka zosta�a wezwana na d�. Nikt nie s�ysza� ich rozmowy, a Fafnepto chcia�a si� czego� dowiedzie�.

��Nigdy nie by�am w otoczonym-morzem Ikhalmenetsie.

��I nigdy nie b�dziesz. Pokrywa go �nieg zimy, wszystkie z niego odesz�y.

��I s� teraz w Alpèasaku. Rz�dzi nimi teraz Lanefenuu, tak jak ty kiedy��� potwierdzia�a Fafnepto.�� Porozmawiam z Lanefenuu i dowiem si� o twojej obecno�ci. Przedtem chcia�abym mie� o niej wi�cej informacji, o niej i o tobie, o tym, co mo�e si� zdarzy� przy waszym spotkaniu.

Vaintè wyrazi�a zrozumienie.

��Co do ostatniego, to nie wiem. Ja nic nie zrobi� i nic nie powiem. Na pewno jednak ona b�dzie mia�a wiele do powiedzenia. Sama stwierdzi�a�, �e eistaa nikogo nie s�ucha. Ta kaza�a mi oczy�ci� miasto z zapaskudzaj�cych j� ustuzou. Zrobi�am to. �ciga�am je i zabija�am uciekaj�ce. Mia�am wszystkie mi�dzy kciukami, mog�am wybi� je do nogi�� gdy eistaa mnie powstrzyma�a. By�am pos�uszna jej poleceniu, ale i niezadowolona. Najlepiej to okre�l�, m�wi�c, �e by�a niezadowolona z mego niezadowolenia.

��Delikatno��-sytuacji zrozumiana. Stosunki eistai z eistaa s� trudne. Wi�cej o to nie zapytam.�� Chcia�a co� doda�, lecz z do�u przysz�a cz�onkini za�ogi i na tym zako�czy�y rozmow�. Wkr�tce potem dotar�y do Alpèasaku i nie mia�y okazji do niej wr�ci�.

Vaintè nie pragn�a wi�cej widzie� Alpèasaku, lecz nie mia�a wyboru. Stoj�c na p�etwie, patrzy�a na znajomy krajobraz. Na t� piaszczyst� pla�� przyby�o uruketo po ich ucieczce z p�on�cego miasta, nowe drzewa wyros�y na miejsce spalonych. To tu opu�ci�a Alpèasak, tu widzia�a �mier� Stallan. Patrzy�a na umieranie swego miasta. Teraz wida� rzekꠗ wytarte drewno nabrze�y i ciemne kszta�ty uruketo. Odesz�a st�d po raz drugi, nigdy nie s�dzi�a, i� powr�ci. Uczyni�a to jednak, cho� wbrew w�asnej woli. Nie okazywa�a ani troch� tego zam�tu my�li, stoj�c mocno i nieruchomo. Tkwi�a tak nadal, gdy do��czy�a do niej Fafnepto, a Gunugul kierowa�a uruketo do brzegu. Wreszcie uderzy�o ono o nabrze�e, gdzie mog�o si� naje��.

Po raz pierwszy Fafnepto by�a bez hèsotsanu, bo nie mo�na wchodzi� z broni� do obcego miasta. Zwykle sz�aby bez ozd�b, lecz jako wys�anniczka eistai mia�a ramiona wymalowane w metalowe mostki Yeb�isku.

��Chcia�abym, Gunugul�� powiedzia�a�� by� na razie zosta�a w uruketo.�� Gunugul okaza�a pos�usze�stwo poleceniu, gdy Fafnepto spojrza�a jednym okiem na Vaintè.�� Ty te� w nim zostaniesz.

Vaintè zaprzeczy�a ostro.

��Nie kryj� si� w ciemno�ciach. Nie znam l�ku. P�jd� z tob� do ambesed, bo tak�e jestem wys�anniczka Saagakel. Fafnepto przyj�a to.

��Prowad� wi�c, bo na pewno znasz drog�.

Zesz�y z p�etwy i stan�y na porytym drewnie nabrze�a. Sta�a na nim dow�dczyni innego uruketo, z kt�r� Vaintè kiedy� p�yn�a. Na widok Vaintè wyrazi�a wstrz�s i zmieszanie i jej nie powita�a. Ta odwr�ci�a si� z zimn� wzgard� i trzymaj�c tak ramiona, wesz�a do miasta. Gapi�ce si� fargi cofa�y si� przed nimi, potem sz�y z ty�u. Vaintè dostrzeg�a znane sobie Yilanè, lecz tego nie okazywa�a. One tak�e nie, bo wiedzia�y o jej sporze z eistaa. �adna Yilanè nie sz�a za ni� tak jak fargi.

Poznawa�a wszystko, bo miasta si� nie zmieniaj�. Tam, za pierwszymi kadziami z mi�sem, jest strze�one hanalè. A ta szeroka, s�oneczna droga wiedzie do ambesed. W nim zasz�a pewna zmiana, bo Lanefenuu pragn�a sobie przypomnie� porzucony Ikhalmenets. Dwa samce, otoczone i pilnowane przez stra�niczki, rze�bi�y gruby pie� drzewa miasta. Wida� ju� by�o szczyt g��wnej g�ry na opuszczonej wyspie. Lanefenuu osobi�cie dogl�da�a pracy i odwr�ci�a si� dopiero wtedy, gdy podesz�y bardzo blisko, a Fafnepto wyda�a najgrzeczniejszy z d�wi�k�w pro�by-o-s�uchanie.

��Witam obc��� powiedzia�a Lanefenuu i przerwa�a, poznawszy Vaintè przy boku Fafnepto. Pier� zap�on�a jej szkar�atem, wargi ods�oni�y z�by w ge�cie gotowo�ci-do-jedzenia.

��Przysz�a� tu Vaint� o�mieli�a� si� wej�� do mojego ambesed!

��Przyby�am tu na rozkaz Saagakel, eistai Yeb�isku. Rz�dzi mn� teraz.

��Wi�c rzeczywi�cie zapomnia�a�, �e kiedy� ja tob� rz�dzi�am. Wygna�am ci� z Gendasi* i z Alpèasaku, zabroni�am na zawsze si� pokazywa�. Mimo to wr�ci�a�.

Pier� jej straci�a ju� barw�, szcz�ki zaciska�y si� mocno, ka�dy ruch cia�a wyra�a� zimny gniew. Vaintè nic nie odpowiedzia�a, dopiero Fafnepto �mia�o przerwa�a cisz�.

��Jestem Fafnepto. Saagakel, eistaa Yeb�isku przys�a�a mnie do Gendasi* z misj�. Przynosz� ci jej pozdrowienia. Lanefenuu spojrza�a przelotnie na Fafnepto.

��Przywitani ci�, Fafnepto, i porozmawiam z tob� na osobno�ci, gdy tylko rozprawi� si� z t� wygan�-kt�ra-powr�ci�a.

��Nikt si� ze mn� nie rozprawi. Chcia�am, by wiedziano o mojej obecno�ci, teraz wracam na uruketo Yeb�isku. Poczekam tam na ciebie, Fafnepto.

Zewsz�d dobieg�y j�ki, a najbli�sze fargi ucieka�y przed zimnymi g�osami i jadowitymi ruchamu obu stron. Po wypowiedzeniu swych s��w Vaintè sta�a chwil� nieruchomo, wyra�aj�c postaw� brak-strachu-zdecydowanie, potem wolno si� odwr�ci�a. Mi�dzy zgromadzonymi Yilanè dostrzeg�a znajome rysy, lecz nie okaza�a tego w �aden spos�b. Promieniuj�c na r�wni si�� i nienawi�ci� przemierzy�a powoli ca�e ambesed i znikn�a.

Fafnepto sta�a nieruchomo, czeka�a tak, a� Lanefenuu opanuje kipi�cy w niej gniew. Nim eistaa zdo�a�a przem�wi�, skin�a po wodo-owoc, wypi�a go i odrzuci�a. Dopiero wtedy zwr�ci�a jedno oko na go�cia, drugim nieprzerwanie patrz�c na wyj�cie z ambesed.

��Witam ci�, Fafnepto�� powiedzia�a wreszcie�� przyjmuj� ci� tu jako wys�anniczk� Saagakel, eistai Yeb�isku. Jaka misja sprowadzi�a ci� poprzez ocean do mego miasta?

��Sprawa wielkiej wagi, kradzie�y i zdrady, i tych, kt�re m�wi� o �yciu, cho� s� cz�ciow� �mierci�.

Lanefenuu nakaza�a grzecznie chwilowe milczenie. Fargi nie mog� s�ucha� ani nawet wiedzie� o tak wa�nych sprawach. Skin�a kciukiem w stron� Muruspe, a gdy efenselè wyst�pi�a naprz�d, wyda�a jej szybkie rozkazy.

��Wszystkie opr�cz najwy�szych s� odprawione�� rozkaza�a Muruspe ostrymi, ponaglaj�cymi ruchami.�� To ambesed ma by� puste.

Lanefenuu odezwa�a si� dopiero wtedy, gdy ostatnia przestraszona fargi wypad�a przed wyj�cie.

��Czy m�wi�a� o tak zwanych C�rach �ycia?

��Tak.

��Opowiedz mi o tej sprawie. Wiedz jednak, �e nie ma ich tutaj, nie pozwoli�abym �adnej tu przebywa�.

��Nie wolno im tak�e wr�ci� do Yeb�isku. By�y w nim i uciek�y, o tym chc� z tob� rozmawia� i prosi� o pomoc.

Lanefenuu s�ucha�a pilnie, wci�� poruszona przez nienawi�� do Vaintè, zaciekawiona i wstrz��ni�ta s�owami Fafnepto. Gdy ta sko�czy�a, wszystkie s�uchaczki zacz�y szepta� w przera�eniu, umilk�y natychmiast, gdy Lanefenuu nakaza�a milczenie.

��M�wi�a� o strasznych rzeczach. Podw�jnie strasznych dla mnie, bo dowodzi�am-dowodz� uruketo i utrata jednego z tych wielkich stworze� r�wna si� dla mnie utracie cz�ci �ycia. Zrobi�, co mog�, by ci pom�c. Czego spodziewa si� po mnie twoja eistaa?

��Tylko informacji. Czy kto� w tym mie�cie wie co� o tym uruketo? Mo�e widzia�a je kt�ra� z waszych dow�dczy� uruketo? Szuka�y�my, lecz nie natrafi�y�my na najmniejszy �lad.

��Sama nic nie wiem, lecz zarz�dz� poszukiwania. Muruspe, po�lij po wszystkie dow�dczynie. Sprowad� te� Ukhereb, bo mo�e widzia�a zaginione uruketo na obrazach przynoszonych jej przez ptaki. Tymczasem usi�d� tutaj, Fafnepto i opowiedz mi o Entoban*, losie jego miast, bo przed twoim uruketo bardzo dawno nie przyby�o �adne inne.

Akotolp wyst�pi�a naprz�d, okazuj�c wa�ne sprawy-pro�b� o g�os. Lanefenuu skin�a, by podesz�a bli�ej.

��To Akotolp, Yilanè nauki, bardzo m�dra. Masz dla nas jakie� informacje?

��Przeczenie-narazie. Pomaga�am w wywo�ywaniu obraz�w. Jedyne uruketo, jakie na nich widzia�am, to uruketo naszego miasta. Tak dot�d s�dzi�am. P�jd� po te obrazy, przynios� tutaj, by� mog�a je przejrze� i rozpozna�.

Lanefenuu zgodzi�a si� entuzjastycznie.

��Spojrz� na te obrazy i zdecyduj�, bo rozpoznam ka�de uruketo r�wnie �atwo, co w�asne efenselè.

��Stanie si� tak, Eistao. Wpierw pro�ba o zapytanie go�cia.

��Udzielona.

Akotolp zwr�ci�a si� do �owczyni, jej napi�cie skrywa�y zwa�y t�uszczu, przelewaj�ce si� przy m�wieniu.

��Wiadomo, �e by�am w�r�d tych, kt�re opu�ci�y to miasto po zaj�ciu go przez ustuzou. Powiedzia�a�, �e uciekinierki z waszego miasta znaj� Gendasi* i �e wed�ug ciebie uruketo przep�yn�o ocean.

��Tak powiedzia�am. Mam r�wnie� podstawy, by wierzy�, �e uruketo nie ma ju� w Entoban*.

��Wraz z nimi uciek�a przyw�dczyni C�r �ycia, pe�na inteligencji i wiedzy. Nazywa si� Enge. Czy znasz to imi�?

��Znam. Jest z nimi. W ucieczce pomog�a im uczona imieniem Ambalasei.

Akotolp by�a wstrz��ni�ta, z wielkim trudem przem�wi�a.

��Ambalasei! By�a moj� nauczycielka.

��Nie tylko nauczycielk��� ale i niedawnym go�ciem miasta!�� stwierdzi�a ponuro Lanefenuu.�� Nic o tym nie m�wi�a w czasie swego pobytu. Akotolp, id� po obrazy, przynie� je natychmiast. Mia�a� racj�, Fafnepto, szukaj�c tu informacji, s�usznie przypuszcza�a�, �e zaginione uruketo jest w Gendasi*. Otrzymasz m� pomoc, bo r�wnie mocno co twoja eistaa pragn� je odnale�� i skaza� na �mier� owe stworzenia. Tak si� stanie.

��Dostarczono mi wiadomo�栗 powiedzia�a Enge�� �e chcia�a� mnie widzie� w pilnej sprawie.

��Pilno�� to rzecz wzgl�dna dla C�r Ospa�o�ci�� odpar�a z przek�sem Ambalasei.�� Wys�a�am t� wiadomo�� wczesnym ranem z nadziej�, �e dotrze do ciebie, nim wszystkie tu pomrzemy ze staro�ci.

��Czy to pilna sprawa?

��Tylko dla mnie. Zako�czy�am badania. Pozosta� wprawdzie jeszcze ca�y kontynent, lecz mog� si� tym zaj�� inne. Mam dla nich wspania�e notatki i okazy. Przetar�am drog�, kt�r� mog� pod��y� inne. Wracam do Entoban*.

��Nag�o�� decyzji, niespodziewana-zasmucaj�ca, nieprzyjemna wiadomo��!

��Tylko dla ciebie, Enge. Wszystkie inne si� uciesz�, gdy odejd�. Jak i ja, odwracaj�c si� od nich plecami. Wszystkie moje notatki zosta�y zamkni�te i za�adowane na uruketo. Setèssei pop�ynie ze mn�, ale zapewni�a, i� nauczy�a dwie C�ry u�ywania nefmakeli, czyszczenia i leczenia ran. Nie umrzecie wi�c nagle, gdy tylko odejdziemy.

��Nag�o�� postanowienia rozstraja-smuci mnie. Wiedzia�am, �e kiedy� to nast�pi. Bardzo cieszy twa obecno��. Pozostanie po tobie pustka.

��Wype�� j� my�lami o Ambalasei, jak robi� to wszystkie inne.

��Uczyni� tak, oczywi�cie. Ciesz� si� tak�e, i� uruketo zostanie zwr�cone Yeb�iskowi.

��Ta rado�� b�dzie musia�a zaczeka�, bo b�d� si� trzyma� z dala od Yeb�isku i jego na pewno w�ciek�ej eistai. Po zawiezieniu mnie do Entoban* uruketo wr�ci tutaj, by b�dziesz za nie odpowiedzialna.

��Przyj�cie odpowiedzialno�ci z podzi�kowaniem.

��Musimy porozmawia� o jeszcze innej odpowiedzialno�ci. Chod�.

Zamiast wej�� do uruketo, Ambalasei podesz�a do unosz�cej si� obok niego �odzi. By�a teraz lepiej wyszkolona i sterowana naciskiem kciuk�w Ambalasei na zako�czenia nerw�w, wyp�yn�a g�adko na rzek�. Uczona skierowa�a ��d� na brzeg poza miastem, przywi�za�a do drzewa wi�zi� przyczepion� do muszli.

��Znasz to miejsce?�� zapyta�a.

��Niezapomniane. Zobaczy�y�my tu pierwszych Sorogetso. Przychodzi�am tu wiele razy poznaj�c ich j�zyk. Odesz�y.�� Powiedzia�a to z pewnym smutkiem, cho� nie �alem.

��Odesz�y�� i bardzo dobrze. Maj� zapewnion� niezale�no��, ich wyj�tkowej kultury nie wypacz� uczennice Ugunenapsy. Chod� t�dy.

Ruchomy pie� tkwi� teraz stale na miejscu, jego konary zapad�y si� g��boko w mu�. Przesz�y nim i zacz�y si� przedziera� wygodn� niegdy� �cie�k�, pokryt� obecnie wysok� traw�. Po wyj�ciu na zaro�ni�t� polan� Ambalasei wskaza�a na zgni�e, zapadni�te sza�asy Sorogetso.

��Musia�am zabra� st�d Sorogetso, by uchroni� je przed wtr�caniem si� twych wygadanych towarzyszek. Zagra�a�y ich kulturze. S� na pograniczu mi�dzy pos�ugiwaniem si� materia�ami a �yciem. Wspania�a okazja dla uczonej do obserwowania-poznawania. Ale nie dla mnie. Wyszkol� innych, po�l� do miejsca nad rzek� zamieszkanego przez Sorogetso. Doko�cz� m� prac�. Prowadzi to mnie do ostatniej przys�ugi wy�wiadczonej Ugunenapsie. Rozwi�zania problemu, kt�remu po�wi�ci�am pewn� uwag�. Ciekawa propozycja. Ci�g�o��.

��Brakuje mi zrozumienia.

��Nie powinno. M�wi�c ostro�� wraz z wami umr� i teorie Ugunenapsy.

��To a� zbyt prawdziwe i bardzo mnie trapi.

��To przesta� si� trapi�. Rozwi�zanie jest blisko.

Wysz�y spomi�dzy drzew na pust� pla�� nad jeziorem. Ambalasei rozejrza�a si� i zawo�a�a w najprostszej formie pro�b� o uwag�. Potem usiad�a na ogonie z westchnieniem wyczerpania. Enge wyra�a�a zdziwienie i niezrozumia�o��.

W krzakach co� zaszele�ci�o i wysz�a z nich ma�a, niedojrza�a fargi.

��Razem�� przekaza�a Ambalasei zmianami barw wn�trza d�oni.

��Razem�� odpowiedzia�a fargi, podchodz�c z wahaniem, po ujrzeniu Enge zadr�a�a i stan�a.

��Nie b�j siꠗ powiedzia�a wolno i wyra�nie Ambalasei.�� Przyprowad� inne.

Enge mog�a jedynie patrze� na fargi w postawie zmieszania i nadziei.

��Fargi� tutaj?�� spyta�a.�� Taka ma�a. Czy to Sorogetso?

��Oczywi�cie. Jak dobrze wiesz, zabra�am st�d wszystkie dojrza�e i Yilanè. Najpierw zamierza�am zabra� je do innych, lecz wi��� si� z tym pewne problemy. W jeziorze s� inne, m�odsze efenburu, kt�re wynurz� si� p�niej. Nie chcia�am za bardzo ingerowa� w ten naturalny proces. Potem dostrzeg�am jedno proste rozwi�zanie dw�ch k�opot�w naraz. Czy mo�esz mi powiedzie� jakie?

Enge, kt�r� zatyka�o z emocji, ledwo mog�a m�wi�.

��Ocalenie. B�dziemy tu, gdy si� wynurz�, nauczymy je m�wi�, we�miemy do siebie, a potem przem�wimy do innych, kt�re wyjd� na pla�e.

��To rozwi�zuje ich problem. A drugi?

��Jeste� zbawieniem dla C�r �ycia. Zapewniasz wieczne trwanie m�dro�ci Ugunenapsy.

��Nie jestem pewna wieczno�ci, lecz przynajmniej na razie. Rozumiesz, �e nie mo�ecie si� z nimi krzy�owa�, prawda? Ich zmiany metaboliczne zwi�zane z narodzinami zbyt r�ni� si� od naszych. Po ich dojrzeniu musicie pilnowa�, by Sorogetso ��czy�y si� tylko z Sorogetso. Czy zdo�asz zapanowa� nad ��dzami swych C�r?

��Mamy jedynie ��dze m�dro�ci�� nie masz si� czego obawia�.

��Dobrze. Musisz r�wnie� wiedzie�, �e b�dzie to ci�g�o�� jedynie kulturowa, a nie genetyczna. Pewnego dnia umrze ze staro�ci ostatnia z dzisiejszych C�r. Pozostan� wtedy jedynie Sorogetso.

��Rozumiem, co masz na my�li i jeszcze raz zapewniam, �e to niewa�ne. Przetrwa Osiem Zasad Ugenenapsy, tylko to si� liczy.

��Dobrze. Nadesz�a pora odjazdu. Sko�czy�am tu wa�ne prace. Wracam do pochlebstw cywilizowanych miast, szacunku dla eistai. I przyjemno�ci zapomnienia strasznego imienia Ugunenapsy.

��Boisz si� i�� na wyspꠗ powiedzia� Dali, pluj�c na ziemi�, by pokaza� si�� swych uczu�.

��Nie boj� siꠗ odpowiedzia� Arnwheet.�� Po prostu nie chc� i��. To ty powiniene� si� ba栗 ojciec zbi� ci�, gdy poszed�e�. Widzia�em, jak p�aka�e�.

��Nie p�aka�em!

��Ja te� widzia�em!�� zawo�a� inny ch�opiec i odskoczy�, gdy Dali pr�bowa� go uderzy�.

Arnwheet zacz�� si� wycofywa�. By� mniejszy od Dalia i wiedzia�, �e nie pokona go w walce. Mia� nadziej�, �e tamten ju� o wszystkim zapomnia�. Tak jednak nie by�o. Dali dogoni� tamtego ch�opca, a gdy wr�ci�, dysz�c d�gn�� bole�nie palcem w pier� Arnwheeta.

��Widzia�em, jak poszed�e� z ojcem na wysp�. Ukry�em si� i widzia�em, jak poszli�cie prosto do maraga.

��Nie m�w o tym ani o moim ojcu.

��Czemu?�� Dali kpi� teraz, a wszyscy byli po jego stronie.

��Chcesz mnie powstrzyma�? Spr�buj. Tw�j ojciec to na wp� marag. Widzia�em go, jak si� tak trz�s�.

Okr�ci� si� i zacz�� ta�czy� machaj�c ramionami, a wszyscy ch�opcy roze�mieli si�, bo by�o to bardzo �mieszne.

��Zamknij siꠗ tylko tyle zdo�a� wymy�li� Arnwheet.

��Widzia�em te� Arnwheeta, jak to robi�, trz�s� si�, trz�s� si�, i trz�s�!

Pokaz spotka� si� z wielkim uznaniem i Dali zacz�� si� obraca�, by wszyscy mogli go zobaczy�. Arnwheet rozz�o�ci� si� i pchn�� wi�kszego ch�opca w plecy, a gdy ten si� przewr�ci�, kopn�� go mocno. Dali krzycza� w�ciekle, lecz Arnwheet ju� uciek�. Arnwheet by� szybki i wrzeszcz�cy Dali nie zdo�a� go z�apa�. Gonili tak�e inni ch�opcy. Wszyscy razem wpadli mi�dzy namioty. Arnwheet kluczy� mi�dzy nimi, potem przeskoczy� ognisko, lecz Dali zaszed� go od przodu i chwyci� za rami�. Powali� ch�opca na ziemi� i zacz�� go ok�ada�. Trafi� pi�ci� w nos Arnwheeta, tryskaj�ca wysoko krew rozjuszy�a widz�w. Dali wsta� i zacz�� kopa� mniejszego ch�opca. Nagle krzykn��, gdy twarda d�o� uderzy�a go t w ucho.

��Bi� mniejszego! Kopa� mniejszego!�� krzycza�a w gniewie Merrith.�� Czemu nie kopniesz mnie, mo�e chcesz spr�bowa�?�� Uderzy�a go jeszcze raz, nim zd��y� si� wykr�ci� i uciec.�� Kto� jeszcze chce?�� rzuci�a za ch�opcami, kt�rzy znikn�li r�wnie szybko co Dali. Arnwheet usiad�, �zy miesza�y mu si� z p�yn�c� z nosa krwi�.

��Ch�opcy�� mrukn�a do siebie, wycieraj�c ch�opcu �zy. Potem umoczy�a szmatk� w zimnej wodzie i obmy�a twarz Arnwheeta, trzymaj�c j� do g�ry, a� usta�o krwawienie i chlipanie.

��Id� do swojego namiotu, po�� si� i nie ruszaj, bo zn�w zaczniesz krwawi栗 powiedzia�a.�� Trzymaj si� te� z dala od k�opot�w.

Arnwheet czu� si� podle. Wl�k� si� przez kurz, kopi�c wszystkie kije. Ch�opcy wy�miewaj� si� z niego i s�usznie. Wygl�da �miesznie, gdy m�wi w yilanè. Nigdy ju� tego nie zrobi. A mo�e zrobi. Potrafi tak m�wi�, a oni nie. Wszyscy s� g�upi. Mo�e i�� na wysp�, a oni nie. Co znaczy, �e jest od nich lepszy. P�jdzie tam teraz, a oni zostan� tutaj.

Namiot by� pusty. Malagen wysz�a z jego siostr�. Nie ma te� ojca i matki, i to od tak dawna. Nikt o niego nie dba, nikt. Mo�e tylko Nadaske. Wzi�� sw�j �uk i ko�czan ze strza�ami, potem zobaczy� przy drzwiach o�cie� na ryby. Jego te� we�mie, poka�e Nadaske, jak �apa� nim ryby.

Przedostaj�c si� na wysp�, nie zauwa�y� nikogo. Dzie� by� gor�cy, ch�opca pokrywa� kurz i brud. Ul�y�o mu, gdy przep�yn�� kana� oddzielaj�cy ich od mniejszej wyspy. Usiad� na brzegu i przyjrza� si� uwa�nie krzakom, lecz nikt go nie �ledzi�. Potem poszed� wzd�u� brzegu, a na widok sza�asu zawo�a� g�o�no pro�b� o uwag�. Nadaske wystawi� g�ow�, nast�pnie wyszed� ca�y, wyra�aj�c rado��-z-odwiedzin.

��I z jedzenia�� powiedzia� Arnwheet, wyci�gaj�c o�cie�.�� Do d�gania-�apania ryb. Poka�� ci, jak.

��Ma�y ma niepoj�t� dla mnie m�dro��. B�dziemy d�gali ryby.

��Czy wszystko za�adowano zgodnie z rozkazami?�� zapyta�a Ambalasei. Elem wyrazi�a zako�czenie.

��Wszystko przyniesione na nabrze�e zosta�o bezpiecznie za�adowane na uruketo i umocowane. Mamy te� dostateczn� ilo�� zakonserwowanych w�gorzy i wody, samo zwierz� jest dobrze nakarmione i wypocz�te. W�tpliwo�ci jedynie co do celu.

��Entoban*! Zosta�a� zawiadomiona. Czy pami�� zanika ci z wiekiem?

��Pami�� dzia�a. Chodzi o to, �e Entoban* to wielki kontynent, op�ywa go wiele pr�d�w oceanicznych, podanie okre�lonego miasta-celu zapewni�oby kr�tsz� podr�.

��Mo�e przyda si� d�u�sza. Na razie musi ci wystarczy� Entoban* jako wyznaczony kurs. Musz� wybra� w�r�d wielu miast, dokona� por�wna�. Jestem zm�czona, Elem, to wa�na decyzja. Po tej nie podejm� ju� �adnych d�ugich wypraw ani surowego �ycia w poszukiwaniu wiedzy. Chc� miasta z wygodami, kt�re mnie przyjmie, do kt�rego b�d� przybywa� inne, by mnie podziwia� i uczy� si� z moich osi�gni��. �ycia �atwego fizycznie i umys�owo. Z jedzeniem troch� ciekawszym od w�gorzy.�� Ambalasei rozejrza�a si� po opustosza�ych pomieszczeniach, odwr�ci�a si� do nich plecami.�� Odp�ywamy.

��Zosta�y wydane instrukcje. Zwr�cono si� do mnie wcze�niej, bym teraz wyst�pi�a z pro�b� do Ambalasei o przybycie do ambesed przed odp�yni�ciem.

��W�tpliwo�ci co do motyw�w. Przemowy i po�egnania?

��Nie zosta�am powiadomiona. Czy p�jdziemy?

Ambalasei posz�a, mrucz�c skargi i narzekania. Zbli�ywszy si� do ambesed, us�ysza�y w nim szum wielu g�os�w. Umilk�y, gdy tylko wesz�y.

��Wszystkie m�wi�y o Ugunenapsie�� poskar�y�a si� Amabalasei.�� Bardzo si� ciesz� rych�ym nadej�ciem zapomnienia tej pogardzanej i jej zwolenniczek.

Mimo tych narzeka� rada by�a, widz�c, jak wszystkie jej nadskakuj�, odsuwaj� si� z szacunkiem, gdy sz�a. Enge sta�a obok miejsca eistai i nikt si� nie sprzeciwi�, gdy Ambalasei na nim zasiad�a.

��Nikt dzisiaj nie pracuje�� powiedzia�a.

��Wszystkie s� tutaj. To powszechne �yczenie.

��Czy ma sw�j pow�d?

��Ma. Dyskutowa�y�my od wielu dni�

��W to na pewno wierz�!�� � i pad�o wiele propozycji najlepszego sposobu wyra�enia ci naszej wdzi�czno�ci za wszystko, co dla nas zrobi�a�. Po d�ugich rozwa�aniach wszystkie zosta�y odrzucone, jako niedostatecznie odp�acaj�ce ci za to, co uczyni�a�.

Ambalasei zacz�a wstawa�.

��Skoro wszystko zosta�o odrzucone, mog� ju� odp�ywa�.

Spotka�o si� to z og�ln� konsternacj�, a Enge wyst�pi�a naprz�d, okazuj�c przeczenie, pozostanie, pilno��, szybko zacz�a si� poprawia�.

���le mnie zrozumia�a�, wielka Ambalasei, albo nie umiem dobrze m�wi�. Odrzucono wszystkie inne propozycje, by uczci� ci� najcenniejsz� dla nas. O�mioma Zasadami Ugunenapsy.

Przerwa�a i zapad�o ca�kowite milczenie.

��Tak w�a�nie postanowiono. Odt�d ju� na zawsze b�d� si� nazywa� Dziewi�cioma Zasadami Ugunenapsy!

Amabalasei mia�a ju� na ko�cu j�zyka pytanie, kiedy to Ugunenapsa wr�ci�a, by przekaza� dziewi�t�, lecz poczu�a, �e by�oby to troch� niedelikatne. Wyrazi�a jedynie uprzejm�, �askaw� uwag�.

��Oto dziewi�ta�� powiedzia�a Enge, odsuwaj�c i przepuszczaj�c Omal i Satsat. Zaintonowa�y razem, a wszystkie obecne powtarza�y ich s�owa:

��Dziewi�ta zasada Ugunenapsy: Istnieje pierwszych Osiem Zasad. Nie by�oby ich, gdyby nie wielka Ambalasei.

Ambalasei zrozumia�a, �e oznacza to najwi�ksze podzi�kowanie, do jakiego s� zdolne C�ry �ycia. Pierwsze s� dla nich zawsze s�owa Ugunenapsy. A teraz do ko�ca �wiata zwi��� swe �ycie z imieniem Ambalasei. Te spieraj�ce si� stworzenia s� zdolne do wdzi�czno�ci! Chyba po raz pierwszy w swym d�ugim �yciu nie mog�a wymy�li� �adnej zniewagi. Zdo�a�a jedynie wykona� najprostszy gest zgody i wyrazi� swe podzi�kowanie.

Enge dostrzeg�a to, zna�a lepiej star� uczon�, ni� ta uwa�a�a za mo�liwe. Rozumia�a jej uczucia i doceni�a odpowied�. Odwr�ci�a si� od niej, m�wi�c do zgromadzonych:

��Amabalasei podzi�kowa�a nam wszystkim. Nadesz�a pora rozstania. Cho� dzi� od nas odp�ywa, to wiemy, �e nigdy nas nie opu�ci. Imiona Ambalasei i Ugunenapsy s� na zawsze z��czone.

Wychodzi�y w milczeniu, zosta�a tylko Enge.

��Czy mog� odprowadzi� ci� do uruketo? Cz�sto spacerowa�y�my razem i wiele si� nauczy�am od m�drej Ambalasei. P�jdziemy?

Ambalasei pr�bowa�a si� podnie��, poczu�a, jak pomagaj� jej silne kciuki Enge, wreszcie wsta�a i wysz�a powoli z ambesed. W�drowa�y w milczeniu przez miasto, a� Ambalasei pokaza�a, i� chce odpocz�� w cieniu, bo s�o�ce grza�o bardzo mocno. Gdy stan�y w ch�odzie, Enge poprosi�a o informacje.

��Nigdy ich nie odmawiam, wiesz o tym, Enge. Bez mojej sta�ej pomocy gorzej by�oby tobie i ca�emu �wiatu Yilanè.

��To prawda. O to w�a�nie chc� zapyta�. Martwi� si�. M�wisz zawsze o braku wiary w Ugunenaps�, co jest dla mnie nieprzyjemne i trudne do poj�cia. Bardzo przy tym precyzyjnie analizujesz nasze problemy i pomagasz nam lepiej je zrozumie�. Ale co z tob�? Co s�dzisz sama? Mam nadziej�, �e mi to powiesz. Czy uwa�asz za s�uszne Dziewi�� Zasad Ugunenapsy?

��Nie. Poza dziewi�t�.

��Skoro wi�c w�tpisz w to, co jest dla nas najwa�niejsze, to dlaczego nam pomagasz?

��Nie s�dzi�am, �e kiedykolwiek zadasz to pytanie. Czy pytasz o to teraz, bo wreszcie zrozumia�a�, �e nie podzielani waszych wierze�, nigdy tego nie uczyni�?

��Ambalasei jest wszechwiedz�c�, wszechwidz�c�. To rzeczywi�cie pow�d mego pytania.

��Odpowied� jest prosta i oczywista�� z mojego punktu widzenia. Jak wszystkie Yilanè nauki obchodzi mnie, jak dzia�a �ycie, jak wi��e si� w r�nych formach, trwa, zmienia, umiera. Takie s� Yilanè, by�y i b�d�. To mi wystarcza, lecz w przeciwie�stwie do wszysztkich innych nie jestem za�lepiona. Chcia�am bada� was i wasz� Ugunenaps�, poniewa� jako pierwsza zada�a inne pytania. Nie jak wszystko dzia�a, lecz dlaczego? Bardzo ciekawe. Pytanie �dlaczego?� pomaga�o mi w badaniach i spekulacjach. Jestem wi�c ci za nie wdzi�czna. Cho� mo�e i za wszystkie wi���ce si� z tym trudno�ci. Gdy Ugunenapsa spyta�a: �dlaczego?� po raz pierwszy w naszym �wiecie pojawi�o si� co� nowego. Pytanie �dlaczego?� leg�o u podstaw jej zasad, kt�re z kolei zrodzi�y C�ry �ycia, a te wywo�a�y nie ko�cz�ce si� k�opoty, odmawiaj�c umierania zgodnie ze zwyczajami Yilanè. Wprowadzi�o to tak�e zupe�nie nowe podej�cie do tych zwyczaj�w. Skoro ma si� pozna� jaki� fakt, a s�dz�, �e to konieczne, w�wczas nie dbam zupe�nie o Ugunenaps� i jej teori�. Tak naprawd� poci�ga�o mnie badanie ciebie.

Wstrz��ni�ta Enge wyrazi�a niezrozumienie, pragnienie wyja�nie�.

��Oczywi�cie, dostarcz� ci ich. Pomy�l o naszych zwyczajach, o zwi�zkach ��cz�cych Yilanè. Eistaa rz�dzi, a wszystkie inne s� jej pos�uszne. Albo umieraj�. Fargi wychodz� z oceanu i s� ca�kowicie lekcewa�one. Dostaj� jedzenie, i to tylko dlatego, �e ich �mier� oznacza�aby zag�ad� wszystkich Yilanè, aie nic poza nim. Je�li s� wytrwa�e, a na dodatek maj� wol� i ch�� nauki, wtedy stan� si� Yilanè i w��cz� do �ycia miasta. Wi�kszo�ci si� to nie uda. Odejd� i przypuszczalnie zgin�. Trzeba wi�c powiedzie�, �e wszystkie Yilanè maj� dla siebie jedynie odrzucenie i �mier�. Ty jednak, Enge, obdarzasz je wsp�czuciem i nadziej�. To co� nowego i bardzo niezwyk�ego.

��Nadzieja oznacza mo�liwo�� lepszego jutra. Nie rozumiem tego drugiego poj�cia.

��Nie spodziewam si� tego, bo sama je stworzy�am, by opisa� nowe poj�cia. Chodzi w nim o rozumienie nieszcz�� innych, po��czone z pragnieniem ul�enia w ich niedolach. To dlatego ci pomaga�am. Zosta� tutaj, sied� bezpiecznie w swym mie�cie i badaj dlaczego-�ycia. W�tpi�, by�my jeszcze si� spotka�y po moim odje�dzie.

By�o to zbyt nagle. Rozstanie nadesz�o za szybko. A Ambalasei, ze sw� zwyk�� szczero�ci� wskaza�a, i� niew�tpliwie widz� si� po raz ostatni. Enge porusza�a cia�em, szukaj�c s��w i pozycji mog�cych wyrazi�, co czuje, lecz nie mog�a znale�� niczego odpowiedniego.

Dosz�y nad wod�, a Enge nadal nie wiedzia�a, jak wypowiedzie� g��bi� swych uczu�. Wreszcie po prostu dotkn�a kciuk�w Ambalasei, jakby by�a jej efenselè i odesz�a. Ambalasei, nie odwracaj�c si� za siebie, chwyci�a d�o� Setèssei i przy jej pomocy wesz�a na uruketo. Elem patrzy�a na nie ze szczytu p�etwy, gotowa do wydania rozkazu odbijania, gdy poprosi�a o uwag� jedna z jej za�ogantek. Odwr�ci�a si� we wskazanym przez ni� kierunku, patrz�c z wielk� uwag�.

��Pilno�� wys�uchania�� zawo�a�a do stoj�cych ni�ej.�� Wida� co� daleko na rzece. Du�e prawdopodobie�stwo rozpoznania, �e to uruketo.

��Niemo�liwo�栗 odpar�a Ambalasei, pr�buj�c co� dostrzec w oddali.�� Setèssei, masz wzrok jak ptak drapie�ny, co widzisz?

Setèssei wspi�a si� do po�owy p�etwy, przem�wi�a dopiero wtedy, gdy nabra�a pewno�ci.

��Jest tak, jak powiedzia�a Elem. Uruketo p�ynie w nasz� stron�.

��Niemo�liwo�� przypadkowego odkrycia. Je�li na pok�adzie jest szczup�a Ukhereb lub gruba Akotolp, oznacza to bli�sze zainteresowanie si� moimi zapiskami. Niew�tpliwie ich wyprawa badawcza. Odp�ywamy mimo to.

��Yilanè nauki s� zawsze mile witane�� powiedzia�a Enge, patrz�c na nadp�ywaj�ce uruketo.�� B�dziemy si� od nich uczy栗 a mo�e one naucz� si� czego� od nas.

W przeciwie�stwie do Enge Ambalasei nie przyjmowa�a �ycia tak pokornie. Do�wiadcza�a ju� przedtem, �e najwi�ksze niespodzianki okazywa�y si� najmniej przyjemnymi. Mimo tej �wiadomo�ci zwyci�y�a w niej ciekawo�� i nie da�a Elem znaku wyp�yni�cia, patrz�c jedynie podejrzliwie na zbli�aj�ce si� zwierz�. Mo�na ju� by�o dostrzec Yilanè na szczycie jego p�etwy, cho� za daleko, by j� rozpozna�. W �yciu zbyt wielk� rol� odgrywa przypadek.

Gdyby odp�yn�a wczoraj, nie by�aby �wiadkiem przybycia uruketo. Teraz nie warto tego rozwa�a�. Jak prawdziwa uczona czeka�a cierpliwie na nowe dowody, by stwierdzi�, czy przybysze s� mile widziani, czy te� nie.

Rozstrzygn�a o tym Setèssei.

��W�r�d stoj�cych na p�etwie jest znana ci z Yeb�isku �owczyni o imieniu Fafnepto.

��Niemi�a�� stwierdzi�a stanowczo Ambalasei.�� Du�o lepiej bym zrobi�a, odp�ywaj�c wczoraj. Po przybyszach z Yeb�isku nie mo�emy si� spodziewa� niczego dobrego. Czy poznajesz inne?

��Dow�dczyni� uruketo, tak�e z Yeb�isku. Trzeciej nie znam.

��Ja j� znam�� powiedzia�a Enge, a si�a l�ku i nienawi�ci w jej s�owach wstrz�sn�a Ambalasei, bo nigdy jej takiej nie s�ysza�a.

��Zwie si� Vaintè, kiedy� by�a m� efenselè, teraz jest odrzucona i pogardzana. Kiedy� by�a m�dr� przyw�dczyni�. Teraz idzie za ni� tylko �mier�.

Patrzy�y w ponurym milczeniu, jak ciemny kszta�t wznosi si� i zbli�a do nabrze�a, wys�aj�c przed sob� uderzaj�ce o drewno drobne fale. Ambalasei zastanawia�a si� nad wej�ciem na w�asne uruketo i odp�yni�ciem, lecz zrozumia�a, �e ju� na to za p�no, gdy Fafnepto unios�a hèsotsan. Nie mo�na by�o zlekcewa�y� tego gestu. �adunek uruketo by� bardzo niemi�y.

Fafnepto zeskoczy�a na brzeg i ruszy�a ku nim, trzymaj�c mocno hèsotsan. Tu� za ni� sz�a nieuzbrojona Vaintè. Ambalasei wyrazi�a odmow� i niech��.

��Fafnepto, czy masz pow�d, dla kt�rego przychodzisz w tak obra�liwy spos�b i zwracasz uwag� na bro�?

��Wa�ny pow�d, Ambalasei. Jest tu tylko jeden hèsotsan i ja go trzymam. Dlatego wydaj� rozkazy. Saagakel, Eistaa Yeb�isku, poleci�a mi szuka� was i znale��. Wr�ci� z uruketo, kt�re zabra�y�cie bez jej zezwolenia.

��Myli si�. Mia�am jej zezwolenie na korzystanie ze zwierz�cia.

��Tak, lecz Saagakel uwa�a, �e wykorzysta�a� go w spos�b sprzeczny z jej pierwotnym zamiarem.

��Sprawa do dyskusji. Jak s�dz�, chcesz zabra� to zwierz� do Saagakel. Mo�esz je wzi��.

��Ciebie te�, Ambalasei. Eistaa chcia�a i twego powrotu. Odmowa nie zostanie przyj�ta.

Ambalasei wygi�a si� pogardliwie.

��Je�li odm�wiꠗ zabijesz mnie, �owczynio?

��Tak. I wykorzystam umiej�tno�ci twej asystentki, ka��c jej zakonserwowa� twoje cia�o, bym mog�a z nim wr�ci� na dow�d wykonania zadania. Mo�e Saagakel zawiesi tw� wygarbowan� sk�r� na �cianach miasta.

��Cicho!�� rozkaza�a Enge tak mocno, �e Fafnepto okr�ci�a si� ze wzniesion� broni�.�� Niedopuszczalne-�a�osne, by r�wnie ma�o warta istota zwraca�a si� tak do uczonej klasy Ambalasei. Rozkazuj� milczenie i natychmiastowe odp�yni�cie uruketo.

Fafnepto trzyma�a bro� w pogotowiu, patrz�c zimno na Enge, oczekiwa�a jej ataku. Wyst�pi�a Vaintè okazuj�c gro�b�-niemo�liwo�ci.

��Ona jest niezdolna do przemocy�� powiedzia�a.�� To Enge, b�d�c C�r� �ycia-�mierci, nie mo�e nikogo skrzywdzi�. Fafnepto opu�ci�a hèsotsan, wyra�aj�c pogard�.

��Wi�c to o niej m�wi�a eistaa. Nie potrzebujemy jej, nic nas nie obchodzi. Wr�ci tylko uruketo i Ambalasei. Takie mam rozkazy. Mam te� zabi� ka�d�, kt�ra stanie mi na drodze.

Vaintè wyrazi�a zgod�.

��M�dra decyzja. Te stworzenia szerz� bunt. Zabicie ich to akt �aski. Dziwi� si�, �e eistaa tego miasta pozwala im �y�.

��Tu nie ma eistai�� powiedzia�a Enge z zimn� pogard�.�� Odejd�. Nie jeste�cie mile widziane. To miasto Ugunenapsy i nie chcemy was tutaj.

��Nie chcecie? To �adne miasto. Trudno uwierzy�. Porozmawiam z eistaa.

��Czy nie s�ysza�a�, g�upia istoto?�� spyta�a Ambalasei.�� Tu nie ma eistai. Wyhodowa�am to miasto, wiem wi�c, co m�wi�.

Z uruketo rozleg�o si� g�o�ne, cho� zdyszane i niewyra�ne wo�anie o uwag�. Po p�etwie schodzi�a Akotolp. Robi�a to niezdarnie ze wzgl�du na sw� tusz� i niesiony pojemnik.

��Nauczycielko� Ambalasei�� powiedzia�a.�� To Vaintè, kt�rej s�u��. Powinna� jej pos�ucha�, bo jest m�dra we wszystkim. To ja zanios�am jej twe notatki, s� tu teraz, a ona je zrozumia�a i przyprowadzi�a nas tutaj.

��Do�� ju� powiedzia�a��� stwierdzi�a pogardliwie Ambalasei.�� W imi� nauki przywioz�am ci wyniki mych bada�, moje odkrycia. A ty, jak je wykorzysta�a�? Przywiod�a� tutaj te wstr�tne istoty. Teraz zabierzesz je z powrotem.

��Do�� ju� pr�nego gadania�� poleci�a Fafnepto.�� Oto moje rozkazy.�� Skin�a na Elem.�� Masz natychmiast z ca�� za�og� opu�ci� uruketo, bo wr�ci ono do swego miasta. Zaraz odp�ywamy do Yeb�isku�� oboma uruketo.

��A co z nimi?�� spyta�a Vaintè, wskazuj�c na Enge.�� I z ich miastem?

��Nie obchodz� mnie. Odp�ywamy.

��Zostaj�.

��Jak wolisz�� Fafnepto zwr�ci�a si� do nieruchomej Elem. -�Czy moje rozkazy s� niejasne? Precz z uruketo.

Akotolp po�o�y�a na ziemi przyniesiony przez siebie pojemnik i otworzy�a go. Vaintè nachyli�a si� i wzi�a co� ze �rodka. Fafnepto zauwa�y�a ruch, odwr�ci�a si�, by sprawdzi�, co si� dzieje. Szybko unios�a bro�.

Sp�ni�a si�. Hèsotsan wyj�ty przez Vaintè z pojemnika szcz�kn�� raz, �owczyni zgi�a si� i upad�a. Zgromadzone zesztywnia�y ze zgrozy. Wszystkie, poza spodziewaj�c� si� tego Akotolp. Podesz�a i wyj�a hèsotsan z r�k nie�ywej. Zadowolona z siebie stan�a obok Vaintè.

��Teraz�� powiedzia�a Vaint� b�dziecie s�ucha� moich polece�.

Gdy tylko Kerrick i Herilak doszli nad cie�nin�, z zaro�li po drugiej jej stronie wypad� Dali. Rzuci� si� do wody i par� ku nim �kaj�c i dysz�c. Herilak wyci�gn�� go z morza i potrz�sn��.

��Ju� raz zosta�e� zbity za przyj�cie tutaj. Teraz zbij� ci� tak�

��Murgu�� s� tam! Wysz�y z morza, murgu� Herilak chwyci� go pod brod� i przyci�gn��.

��Jakie murgu? Te zabijaj�ce �miercio-kijami?

��Tak�� odpar� Dali i upad� na ziemi�. Herilak po�pieszy� za Kerrickiem wpadaj�cym do wody. Z�apa� go po drugiej stronie i zatrzyma�.

��Powoli i cicho, nie �piesz si�, bo zd��ysz jedynie na w�asn� �mier�.�� Na�o�y� strza�� na �uk.

Kerrick odepchn�� d�o� sammadara, pobieg� nie s�ysz�c jego s��w. S� tam Yilanè, z�apa�y Arnwheeta. P�dzi� przez piasek, a tu� za nim Herilak. Biegli wzd�u� brzegu i wydmy zas�aniaj�cej ma�e obozowisko Nadaske. Stan�li us�yszawszy krzyk przera�enia.

��Nie! Zabij� go! Opu�� hak. Zr�b to dla mnie, Herilaku, zr�b dla mnie.

Po�o�y� na ziemi sw�j �miercio-kij, lecz Herilak sta� mocno, widz�c tylko tych, kt�rych musi zabi�. Jeden marag mierzy� w Arnwheeta. Gdyby to by� jego syn, nie waha�by si�, zabi�by wszystkich, cho�by za cen� �mierci ch�opca.

Arnwheet jest synem Kerricka. Ju� raz przez Herilaka ch�opiec omal nie zgin��. Nie mo�e umrze� teraz, nawet gdyby mia� sam zgin��. Powoli, nie odrywaj�c oczu od murgu, pochyli� si� i po�o�y� �uk na ziemi. Brzydki marag za Arnwheetem chrz�kn�� i wykr�ci� si�, otworzy� pysk, ukazuj�c ostre, spiczaste z�by.

��Dobrze, �e jeste�cie pos�uszni�� powiedzia�a Vaintè, trzymaj�c race w ge�cie triumfu, rozwieraj�c szcz�ki dla okazania jedzenia-zwyci�stwa.

��Pozw�l odej�� ma�emu. Zostan� za niego�� powiedzia� Kerrick.

��Bardziej cenisz �ycie efenselè ni� swoje w�asne?

��Mo�e mie� wielkie znaczenie dla tego ustuzou�� powiedzia�a Akotolp.�� Bada�am te zwierz�ta. Rodz� si� �ywe, bez jajek, wielkie przywi�zanie w ma�ym efenburu��� Umilk�a na ostry rozkaz Vaintè, kt�ra przem�wi�a triumfalnie:

��To ju� koniec, Kerricku. Zbyt d�ugo ze mn� walczy�e�, zabi�e� zbyt wiele Yilanè. To moje zwyci�stwo. Mamy ju� swoje miasto. B�dzie ros�o i kwit�o. Umrzesz ty i te dwa ustuzou. Wiedz jednak, �e to dopiero pierwsze zgony. Wr�c� tu z fargi i stworzeniami �mierci wyhodowanymi przez zawsze-wiern� Akotolp. Wr�c� i wygubi� wasz rodzaj z ca�ego Gendasi*. Odnajd� ka�de �mierdz�ce legowisko waszego gatunku i zabij� was wszystkich. Pomy�l o tym umieraj�c. Pomy�l o tym, powoli i starannie. Dam ci czas, by� umar� z t� �wiadomo�ci�.

Unosz�c bro�, Vaintè wyrazi�a zwyci�stwo-we-wszystkim. Wok� niej panowa�a cisza, wszystko zastyg�o ze grozy. Enge nie mog�a si� poruszy�, rozdzierana przez konflikt wierze� i uczu�. Arnwheet by� przera�ony, Nadaske sta� nieruchomo jak pos�g. Jedynie Akotolp okazywa�a zrozumienie-doko�czenia.

Nadaske poruszy� si� i Vaintè zerkn�a na niego jednym okiem, lecz gdy tylko dostrzeg�a, �e bezradny samiec odwraca si�, nie mog�c na ni� patrze�, zn�w spojrza�a na Kerricka.

Nadaske stan�� przy przestraszonym ch�opcu, po�o�y� mu kciuki na ramionach w ge�cie sympatii i zrozumienia.

Vaintè unios�a hèsotsan wymierzony w Herilaka.

��B�dziesz ostatni, Kerricku. Patrz, jak najpierw gin� twoi efenselè.

Nadaske opu�ci� d�onie, chwyci� metalowy n� zwisaj�cy z szyi Arnwheeta, zerwa� go i szybko si� odwr�ci�.

Wbi� go mocno w bok szyi Vaintè.

Czas stan��. Oczy Vaintè rozszerzy�y si� z b�lu, zadr�a�a, tak mocno �cisn�a hèsotsan, a� ten wykr�ci� si� w jej d�oniach. Nadaske ci�gle trzyma� n� w silnych kciukach. Trysn�a krew, gdy si� przekr�ci�.

Vaintè zachwia�a si�, upad�a, odwr�ci�a si� i strzeli�a, nim leg�a na ziemi. Rozleg� si� ostry trzask i Nadaske pad� na ni�.

Akotolp, nie b�d�c nigdy Yilanè dzia�ania, patrzy�a si� tylko w przera�eniu na oba cia�a. Nim jeszcze pomy�la�a o uniesieniu swego hèsotsanu, Enge wyrwa�a jej go z r�k.

��Koniec z zabijaniem!�� zawo�a�a Enge, wznosz�c bro� wysoko nad g�ow� i rzucaj�c j� daleko w morze.

��Koniec z zabijaniem�� powt�rzy� Kerrick w marbaku, k�ad�c �agodnie d�onie na ramionach si�gaj�cego po �uk Herilaka.�� To moja przyjaci�ka. Ona nie zabija.

��Mo�e nie ona, ale co z tym grubym maragiem?

��Umrze�� powiedzia� Kerrick g�osem mro�nym jak zima. Przeszed� na yilanè.�� Umrzesz, Akotolp, prawda? Powinna� by�a umrze�, gdy zgin�� Alpèasak, widz� jednak, �e zdo�a�a� uciec. Teraz podlegasz Vaintè, aie ona nie �yje. Zgin�o twoje miasto, zgin�a twoja eistaa. Dlaczego �yjesz? Nie trzeba ci� zabija�, bo zabijesz si� sama. Towarzysz jej w �mierci.

Akotolp zrozumia�a z wielkim l�kiem, �e ustuzou ma racj�.

To koniec, koniec�

Jej oczy za�mi�y si�, gdy pada�a, leg�a na piasku. Rusza�a si� jeszcze, lecz wkr�tce zmar�a.

P�acz�cy g�o�no Arnwheet pobieg� do ojca, obj�� jego nogi. Kerrick podni�s� ch�opca i mocno u�cisn��.

��Ju� po wszystkim�� powiedzia� �agodnym, znu�onym g�osem.�� Zgin�� nasz przyjaciel Nadaske, lecz nie m�g�by mie� lepszej �mierci. Zrozumiesz to, gdy doro�niesz. Nigdy ju� nie p�jdzie na pla�e. Zawsze b�dziemy o nim pami�ta�, bo zabi� t�, kt�ra zabi�aby nas wszystkch.�� Spojrza� na Enge.�� S� tu inne?

��Nie, tylko C�ry �ycia. Nie ma takich jak te.

Spojrza�a na wreszcie martw� Vaintè. Istota �mierci, le�y martwa pod tym, kt�ry j� zabi�. W gardle uros�a jej gorzka kula i poczu�a ogromny �al.

��Nie chc� wi�cej s�ysze� o �mierci, my�le� o niej ani na ni� patrze栗 zwr�ci� si� do Herilaka i �agodnie odrywaj�c Arnwheeta poda� go wielkiemu �owcy.�� Zabierz ch�opca do matki. Dali na pewno podni�s� ju� alarm. Zatrzymaj �owc�w, ode�lij do obozu, nie maj� tu nic do roboty. Powiedz Armun, co tu si� sta�o, dodaj, �e wkr�tce wr�c�.

Herilak wzi�� ch�opca i skin�� g�ow�.

��B�dzie, jak powiedzia�e�, sammadarze. Widzia�em, jak te dwa zabi�y si� nawzajem, a tamto po prostu po�o�y�o si� i zmar�o. Co si� sta�o?

��Powiem ci, gdy wr�c�. Na razie wiedz, �e ta le��ca we w�asnej krwi prowadzi�a murgu przeciw nam. Z jej �mierci� ko�czy si� wojna z nami. Ju� po walce.

��Czyli�� wygrali�my?

��Nie potrafi� odpowiedzie�. Czy w og�le mo�na wygra� lub przegra� walk�, kt�r� prowadzili�my? Do��. Po wszystkim.

Patrzy�, jak Herilak odchodzi powoli z jego synem. Potem zwr�ci� si� do Enge stoj�cej nieruchomo i milcz�co od chwili rozbrojenia Akotolp.

��Powiedzia�am w�a�nie mojemu ludowi, �e walka mi�dzy nami dobieg�a ko�ca. Czy to prawda, nauczycielko? Enge wyrazi�a potwierdzenie i triumf.

��Istotnie zako�czona, m�j uczniu. Chod� ze mn� na pla��, bo chc� zapomnie� o pope�nionej tu przemocy. Moje towarzyszki na uruketo musz� si� natychmiast dowiedzie�, �e koniec te� z ich strachem. Mam im wiele do powiedzenia. Gdy by�e� ma�y, opowiada�am ci o C�rach �ycia, lecz chyba niewiele wtedy zrozumia�e�. Wiedz jednak, �e jest nas wiele. Nie zabijamy, mamy swoje miasto, miasto pokoju.

��Mo�e wszystkie miasta b�d� takie jak to. Nie chcemy od Yilanè niczego, poza pozostawieniem nas w spokoju, jak robicie to wy.

Wyszli na szczyt wydmy g�ruj�cej nad morzem. Uruketo unosi�o si� w pobli�u, drobne fale zalewa�y mu grzbiety. Enge wyrazi�a uwag� i p�y�-tu w najprostszym j�zyku fargi. Powtarza�a to ci�gle, a� Yilanè odpowiedzia�a gestami zrozumienia, zesz�a z p�etwy i w�lizgn�a si� do wody. Dopiero wtedy Enge zwr�ci�a si� do Kerricka, wyra�aj�c razem nadziej� i zw�tpienie.

��My�l�, �e miasta Yilanè zostawi� was w spokoju, bo teraz ka�da eistaa wie, jak straszn� �mierci� gro�� bliskie ci istoty. Czy jednak wasz rodzaj zostawi miasta w spokoju?

��Oczywi�cie. Powiem im, co si� sta�o, b�d� si� trzyma� z daleka od Alpèasaku.

��Czy na zawsze? Kiedy� umrzesz, Kerricku. Co stanie si� po twojej �mierci, gdy ujrz� tak blisko bogaty Alpèasak? Taki bezbronny wobec was.

��Ten dzie� nigdy nie nadejdzie.

��Mo�e masz racj�, tak m�wi�c. Teraz widz� pok�j, za �ycia twojego i mojego, my�l� jednak o jutrze jutra. Widz� wasz rodzaj, liczny, przychodz�cy do mego miasta pokoju i zabieraj�cy je C�rom �ycia.

��Tak si� nie stanie.

Kerrick patrzy�, jak Yilanè z uruketo wysz�a na brzeg i stan�a zesztywnia�a z rado�ci, gdy Enge wyrazi�a koniec walki, koniec zabijania. Poj��, �e mu nie odpowiedzia�a.

Tak, musia� przyzna�, �e jest taka mo�liwo��. Yilanè nigdy si� nie zmieni�, nie mog� si� zmieni�. Tanu jednak uczyli si� nowych rzeczy i zmieniali przez ca�e �ycie. Je�li wybuchnie walka mi�dzy oboma gatunkami, czy mo�na mie� w�tpliwo�ci co do jej wyniku?

��Chcia�abym ci jeszcze wiele powiedzie�, lecz musimy odp�ywa栗 stwierdzi�a Enge.

��Wiele do powiedzenia, brak czasu na m�wienie. Czy si� jeszcze spotkamy, Enge?

��Mam nadziej�, �e tak, s�dz�, �e nie.

��Ja te�. M�j przyjaciel Nadaske nie �yje. Opr�cz niego ciebie jedyn� spo�r�d Yilanè mog� nazwa� przyjacielem. B�d� pami�ta� o tej przyja�ni. Dzi� jednak, gdy wreszcie ujrza�em �mier� Vaintè, czuj�, �e chcia�bym zapomnie� o wszystkich Yilanè. Zabra�y mnie do siebie si��, �y�em w�r�d przemocy, rozstaj� si� z nimi w�r�d �mierci. Wystarczy Enge. Jestem Tanu. Pozostan� Tanu.

Enge zamierza�a powiedzie� mu o Ugunenapsie i ��cz�cym ich Duchu �ycia, lecz rozmy�li�a si�, widz�c ch��d jego cia�a.

��Jeste�, jaki jeste�. Jestem, jaka jestem.

Odwr�ci�a si�, wesz�a do wody i odp�yn�a. Patrzy�, jak druga do niej do��czy�a i razem wdrapa�y si� na czekaj�ce uruketo. Gdy skierowa�o si� na pe�ne morze, odwr�ci� si� i zn�w wszed� na wydm�. Trzy martwe Yilanè le�a�y bez zmian, cho� odnalaz�y je ju� muchy. Pochyli� si� i wyci�gn�� metalowy n� z szyi Vaintè, wytar� go o piasek. Trzeba pogrzeba� zw�oki. Nie mo�e te� pozwoli� na to ostatnie obj�cie �mierci. Zepchn�� z Vaintè cia�o Nadaske, zamkn�� jego niewidz�ce oczy i wyprostowa� go na piasku. Odchodz�c ju�, przypomnia� sobie o nenitesku.

W tyle sza�asu Nadaske by�a ma�a p�ka. Metal rze�by ch�odzi� mu palce, wypolerowane kamienie zal�ni�y w s�o�cu, gdy j� uni�s�.

Trzymaj�c rze�b� w jednej r�ce, n� syna w drugiej, odwr�ci� si� od Yilanè i ruszy� ci�ko w stron� Tanu.