Za rady z zakresu antropologii i paleontologii dzi�kuj� dr. Milfordowi H. Wolpoffowi z University of Michigan; dr. �anowi Tattersallowi i Garyemu J. Sawyerowi (niespokrewnionemu ze mn�) z American Museum of Natural History; dr. Philipowi Liebermanowi z Brown University; dr. Michaelowi K. BrettSurmanowi i dr. Rickowi Pottsowi z National Museum of Natural History, Smithsonian Institution; dr. Robinowi Riddingtonowi, profesorowi w stanie spoczynku z University of British Columbia, oraz wielu innym ekspertom wymienionym w mojej poprzedniej powie�ci, Hominidzi.

Szczeg�lne podzi�kowania winien jestem: dr. Artowi McDonaldowi, dyrektorowi Sudbury Neutrino Observatory Institute oraz dr. J. Duncanowi Hepburnowi, kierownikowi plac�wki Sudbury Neutrino Observatory Dzi�kuj� te� Krisowi Hollandowi, kt�ry dok�adnie przeczesa� wst�pn� wersj� powie�ci.

Wielkie dzi�ki mojej cudownej �onie, Carolyn Clink; mojemu wydawcy, Davidowi G. Hartwellowi, oraz jego wsp�lnikowi, Moshe Federowi; mojemu agentowi, Ralphowi Vicinanza, i jego partnerom, Christopherowi Lottsowi i Vincebwi Gerardisowi; Tomowi Dohertyemu, Lindzie Quinton, Jennifer Marcus, Jennifer Hunt oraz wszystkim z Tor Books; Haroldowi i Sylvii Fennom, Robertowi Howardowi, Heidi Winter, Melissie Cameron, Davidowi Leonardowi i innym osobom z H.B.Fenn and Company; a tak�e moim kolegom Terencebwi M. Greenowi, Andrew Weinerowi i Robertowi Charlesowi Wilsonowi.

Ogromnie dzi�kuj� Byronowi R. Tetrickowi, kt�rego zaproszenie do wsp�tworzenia jego niezwyk�ej antologii z 2002 roku: In the Shadow of the Wall: Vietnam Stories that Might Have Been (wydanej przez Cumberland House) pomog�o mi skupi� si� na kilku najwa�niejszych sprawach; spora cz�� rozdzia�u dwudziestego drugiego pojawi�a si� w innej formie w tej w�a�nie antologii.

Beta testerami tej powie�ci byli niezmiennie wnikliwi Ted Bleaney, Michel A. Burstein, David Livingstone Clink, Marcel Gagne, Richard Gotlib, Peter Halasz, Howard Miller, dr Ariel Reich, Alan B. Sawyer i Sally Tomasevic. Mia�em te� szcz�cie pracowa� ponownie z zespo�em edytorskim Boba i Sary Schwager�w.

Fragmenty tej ksi��ki powsta�y w letnim domu Johna A. Sawyera nad jeziorem Canandaigua�� dzi�ki, tato! Dzi�kuj� r�wnie� Nicholasowi A. DiChario, kt�ry go�ci� mnie podczas moich cz�stych wizyt w Rochester w stanie Nowy Jork, gdzie rozgrywa si� cz�� akcji tej powie�ci.

��Zrobi�em straszn� rzecz�� powiedzia� Ponter Boddit, siadaj�c okrakiem na siod�owym krze�le w gabinecie Jurarda Selgana.

Selgan nale�a� do generacji 144, by� o dziesi�� lat starszy od swojego rozm�wcy. Jego w�osy mia�y m�dry, siwy kolor, a przedzia�ek zmieni� si� w szerok� rzek� sk�ry ��cz�c� si� z niskim czo�em tu� nad wa�em nadoczodo�owym.

��M�w dalej.

��Czu�em, �e nie mam wyboru.�� Ponter spu�ci� wzrok, kryj�c si� za w�asnym wa�em nadoczodo�owym, aby unikn�� spojrzenia szmaragdowych oczu �cigana.�� My�la�em, �e musz� to zrobi�, ale�

��Ale teraz tego �a�ujesz?

Ponter milcza�, gapi�c si� na poro�ni�t� mchem pod�og�.

���a�ujesz tego?

��Nie-nie wiem.

��Post�pi�by� tak znowu, gdyby� m�g� cofn�� czas?

Ponter parskn�� �miechem.

��Co ci� tak roz�mieszy�o?�� W g�osie rze�biarza osobowo�ci brzmia�a raczej ciekawo�� ni� irytacja.

Boddit podni�s� g�ow�.

��S�dzi�em, �e tylko fizycy, tacy jak ja, bawi� si� w tego typu eksperymenty my�lowe.

Selgan si� u�miechn��.

��Nie r�nimy si� od siebie tak bardzo, ty i ja. Obaj szukamy prawdy, aby rozwi�zywa� tajemnice.

��Mo�e i tak�� przyzna� Ponter, przygl�daj�c si� g�adkiej, drewnianej �cianie cylindrycznego pomieszczenia.

��Nie odpowiedzia�e� na moje pytanie. Post�pi�by� tak jeszcze raz, gdyby� m�g�?

Boddit milcza� przez jaki� czas, a Selgan nie ponagla� go, daj�c mu czas na przemy�lenie odpowiedzi.

��Nie wiem�� odpar� w ko�cu Ponter.

��Nie? A mo�e tylko nie chcesz powiedzie�?

Ponter ponownie zamilk�.

��Chc� ci pom�c�� powiedzia� Selgan, zmieniaj�c pozycj� na siedzisku.�� To m�j jedyny cel. Nie b�d� ci� os�dza�.

Ponter si� za�mia�, ale tym razem w jego �miechu pobawi�a si� nuta �alu.

��W�a�nie w tym rzecz, prawda? Nas nikt nie os�dza.

Selgan zmarszczy� brwi.

��Co masz na my�li?

��To, �e na tym drugim �wiecie�� na drugiej Ziemi�� oni wierz�, �e istnieje� hm, my nie mamy na to odpowiedniego s�owa, ale oni m�wi� na to �B�g�. Nadrz�dna istota, kt�ra stworzy�a �wiat.

Selgan pokr�ci� g�ow�.

��Jak wszech�wiat mo�e mie� stw�rc�? je�li co� zosta�o stworzone, oznacza to, �e mia�o pocz�tek. A wszech�wiat go nie mia�. Istnieje od zawsze.

��Ty to wiesz i ja to wiem�� przytakn�� Ponter.�� Ale oni tego nie wiedz�. Uwa�aj�, �e wszech�wiat ma zaledwie� hm, wed�ug ich miary jest to dwana�cie miliard�w lat; czyli mniej wi�cej sto pi��dziesi�t miliard�w miesi�cy.

��W takim razie, co istnia�o przed tym czasem?

Ponter zmarszczy� czo�o, przypominaj�c sobie rozmowy z Lou Benoit, gliksi�sk� kobiet�-fizykiem. Ogromnie �a�owa�, �e nie potrafi dobrze wymawia� ich imion!

��Twierdza, �e czas wcze�niej nie istnia�, �e zacz�� si� z chwil� stworzenia wszech�wiata.

��Zdumiewaj�cy pogl�d�� przyzna� Selgan.

��Owszem�� zgodzi� si� Ponter.�� Ale gdyby przyj�li, �e wszech�wiat istnia� zawsze, ten ich Bognie mia�by w nim miejsca.

��Tw�j partner jest fizykiem, tak?

��Adikor Huld? Tak.

��Na pewno masz wiele okazji, by rozmawia� z nim o fizyce. Mnie bardziej interesuj� inne sprawy. Wspomnia�e� o tym� tym ich �Bogu�� w odniesieniu do kwestii os�dzania. Powiedz na ten temat co� wi�cej.

Ponter milcza� przez kilka chwil, zastanawiaj�c si�, jak przedstawi� ten koncept.

��Wi�kszo�� z nich, tych innych ludzi, wierzy w co�, co nazywaj� ��yciem po �mierci��� zacz��.

��Przecie� to �mieszne. Jedno przeczy drugiemu.

��Owszem.�� Ponter si� u�miechn��.�� W ich sposobie my�lenia to do�� cz�ste. Maj� nawet specjaln� nazw� dla takich przypadk�w, tak jakby samo nazwanie ich usuwa�o paradoks. Nie potrafi� wym�wi� tego tak jak oni; brzmi to mniej wi�cej tak: oksyhmoron.

Selgan tak�e si� u�miechn��.

��Ch�tnie podj��bym si� terapii jednej z tych istot, zbada�, jak dzia�a jej umys�.�� Rze�biarz osobowo�ci przerwa� na chwil�, po czym doda�:�� To istnienie po �mierci, jak ono wed�ug nich wygl�da?

��W�a�nie to jest najbardziej interesuj�ce. Mo�e ono przybiera� dwie formy, zale�nie od tego, jak post�powa�o si� za �ycia. Ten, kto �y� uczciwie, zostaje nagrodzony wyj�tkowo przyjemn� egzystencj� po �mierci. Ale ten, czyje �ycie by�o z�e�� albo kto cho�by raz pope�ni� straszny czyn�� po �mierci mo�e liczy� tylko na byt w m�czarniach.

��A kto o tym decyduje? Ach tak, ju� rozumiem. Decyduje ten ich B�g, prawda?

��Tak. Wierz�, �e tak w�a�nie jest.

��Ale dlaczego? Jak mog� wierzy� w co� tak dziwacznego?

Ponter nieznacznie wzruszy� ramionami.

��Istniej� domniemane historyczne relacje o ludziach, kt�rzy komunikowali si� z tym Bogiem.

��Historyczne relacje?�� zdziwi� si� Selgan.�� A czy obecnie kto� si� z nim porozumiewa?

��Niekt�rzy tak twierdz�. Ale z tego, co wiem, nie ma na to dowod�w.

��I ten B�g jest s�dzi� ka�dego cz�owieka?

��Podobno.

��Ale przecie� na �wiecie jest 185 milion�w ludzi i ka�dego dnia umieraj� ich tysi�ce.

��Tak jest na naszym �wiecie. Na tym drugim jest sze�� miliard�w.

��Sze�� miliard�w!�� Selgan pokr�ci� g�ow�.�� I ka�demu z nich po �mierci przypada jeden z dw�ch rodzaj�w egzystencji, o kt�rych m�wi�e�?

��Tak. Wszyscy zostaj� os�dzeni.

Ponter zauwa�y� min� rze�biarza osobowo�ci. Selgana wyra�nie intrygowa�y szczeg�y wiary Gliksin�w, ale najbardziej interesowa�o go to, co na ten temat my�li sam pacjent.

���Os�dzeni��� powt�rzy�, smakuj�c to s�owo, tak jakby by�o wybornym kawa�kiem mi�sa.

��Tak, os�dzeni�� powiedzia� Ponter.�� Nie rozumiesz? Oni nie maj� implant�w. Nie maj� archiw�w alibi. Nie istniej� tam wierne zapisy wszystkiego, co robi� w �yciu. Nie maj� nic takiego, poniewa� nie uwa�aj�, �e jest im to potrzebne. Wierz�, �e ten ich B�g wszystkiego pilnuje i wszystko widzi�� a nawet czuwa nad nimi i ich chroni. S�dz�, �e nikt nie uniknie kary za z�e czyny, �e ka�dy b�dzie musia� w ko�cu za nie zap�aci�.

��Ale przecie� m�wi�e�, �e sam zrobi�e� co� strasznego.

Ponter spojrza� przez okno na sw�j �wiat.

��Tak.

��Tam? Na tamtym �wiecie?

��Tak.

��I nie wierzysz w istnienie tego ich Boga?

Ponter prychn�� drwi�co.

��Oczywi�cie, �e nie.

��Dlatego uwa�asz, �e nigdy nie zostaniesz os�dzony za z�y post�pek, kt�ry jak twierdzisz, pope�ni�e�?

��W�a�nie. Nie twierdz�, �e to zbrodnia doskona�a, ale nie ma powod�w, aby na tamtym �wiecie podejrzenie pad�o na mnie, podobnie jak nie ma powod�w, aby tutaj ktokolwiek za��da� kiedy� dost�pu do tej akurat cz�ci moich archiw�w alibi.

��U�y�e� s�owa �zbrodnia�. Czy by�a to zbrodnia wed�ug norm tamtego �wiata?

��O tak.

��A czy my uznaliby�my tw�j czyn za zbrodni�, gdyby� dopu�ci� si� go tutaj?

Ponter skin�� g�ow�.

��Co takiego zrobi�e�?

��Ja� wstydz� si� o tym m�wi�.

��Powiedzia�em przecie�, �e nie b�d� ci� os�dza�.

Ponter nagle zerwa� si� z miejsca.

��W�a�nie o to chodzi��� wykrzykn��.�� Nikt mnie nie os�dzi, ani tutaj, ani tam. Pope�ni�em przest�pstwo. Zrobi�em to z satysfakcj�. A je�li chodzi o tw�j my�lowy eksperyment, to owszem, post�pi�bym tak znowu, gdybym mia� mo�liwo�� wr�ci� do tamtych wydarze�.

Selgan przez jaki� czas milcza�, czekaj�c, a� Ponter si� uspokoi.

��Mog� ci pom�c Ponterze, je�li mi na to pozwolisz. Ale musisz ze mn� rozmawia�. Musisz mi powiedzie�, co si� wydarzy�o. Dlaczego dopu�ci�e� si� tej zbrodni? Co do niej doprowadzi�o?

Ponter ponownie usiad� okrakiem na siedzeniu.

��Wszystko zacz�o si� jeszcze podczas mojej pierwszej podr�y na drug� Ziemiꠗ powiedzia�.�� Spotka�em tam kobiet�, Mare Yaughan�

Ostatniego wieczoru w Sudbury Mary Vaughan towarzyszy�y mieszane uczucia.

Nie w�tpi�a, �e wyjazd z Toronto wyszed� jej na dobre. Po tym, co si� tam wydarzy�o�� M�j Bo�e, czy naprawd� up�yn�y dopiero dwa tygodnie?�� na pewno post�pi�a s�usznie, uciekaj�c od wszystkiego, co przypomina�o jej tamten potworny wiecz�r. I cho� przygoda sko�czy�a si� smutn� nut�, Mary nie zamieni�aby czasu sp�dzonego z Ponterem na nic.

Jej wspomnienia wydawa�y si� nierzeczywiste; jak fabu�a zmy�lonej opowie�ci. No ale fotografie, nagrania wideo, a nawet zdj�cia rentgenowskie dowodzi�y, �e wszystko wydarzy�o si� naprawd�. �ywy neandertalczyk z innej wersji Ziemi jakim� cudem trafi� do tego �wiata. Teraz, gdy wr�ci� do siebie, Mary sama nie mog�a uwierzy� w to, co si� sta�o.

Ale przecie� tego nie zmy�li�a. Ponter naprawd� tu by�, a ona naprawd�

Mo�e przesadza�a? Albo wyolbrzymia�a wszystko w my�lach?

Nie. Nie, to rzeczywi�cie si� zdarzy�o.

Polubi�a Pontera, mo�e nawet zakocha�a si� w nim.

Gdyby tylko by�a ca��, kompletn�, woln� od traumy kobiet�, mo�e wtedy wszystko potoczy�oby si� inaczej. Och, ten wielkolud i tak by j� zauroczy��� tego by�a pewna�� ale tamtego wieczoru, kiedy patrzyli na gwiazdy, a on dotkn�� jej d�oni, nie zesztywnia�aby ze strachu.

Up�yn�o za ma�o czasu. Tak mu powiedzia�a nast�pnego dnia. Za ma�o czasu od�

Nienawidzi�a tego s�owa; nienawidzi�a o tym my�le� i m�wi�.

Up�yn�o za ma�o czasu od gwa�tu.

A jutro musia�a wr�ci� do domu, do miejsca, gdzie tamto si� sta�o, z powrotem na York University w Toronto, do dawnego �ycia profesorki genetyki.

Dawnego �ycia w samotno�ci.

Wiedzia�a, �e b�dzie t�skni�a za Sudbury Za brakiem kork�w na drogach. Za lud�mi, z kt�rymi si� tu zaprzyja�ni�a, za Reubenem Montego i nawet za Louise Benoit. Zauroczy�a j� swobodna atmosfera male�kiego Laurentian University, gdzie zbada�a mitochondrialne DNA Pontera Boddita i dowiod�a, �e naprawd� jest neandertalczykiem.

Stoj�c przy bocznej drodze i patrz�c na bezchmurne, nocne niebo, wiedzia�a, �e najbardziej b�dzie jej brakowa�o w�a�nie tego. Gwiazd w takich ilo�ciach, �e nie spos�b by�o ich zliczy�. Galaktyki Andromedy, kt�r� pokaza� jej Ponter. I Mlecznej Drogi, biegn�cej �ukiem nad jej g�ow�.

I�

Tak!

Tak!

Wiedzia�a, �e najbardziej b�dzie t�skni�a za migotliw� zorz� polarn�, ogarniaj�c� niebo na p�nocy, za tymi bladozielonymi pasmami �wiat�a, za niezwyk�ymi kurtynami blasku.

Mia�a nadziej�, �e zobaczy je raz jeszcze tego wieczoru. Wracaj�c od Reubena, kt�ry urz�dzi� u siebie po�egnalnego grilla dla niej i dla Louise, zjecha�a na pobocze, specjalnie po to, �eby popatrze� na nocne niebo.

Jej �yczenie si� spe�ni�o. Widok zorzy zapiera� dech w piersiach.

Ju� zawsze mia�a kojarzy� go z Ponterem. Przecie� po raz pierwszy widzia�a to zjawisko w�a�nie z nim. Poczu�a, jak dziwne mrowienie, kt�re przysz�o wraz z zachwytem, wypiera przykry skurcz, towarzysz�cy smutkowi.

�wiat�a wygl�da�y przepi�knie.

Jego nie by�o.

Krajobraz k�pa� si� w ch�odnym, zielonym blasku. Zorza b�yska�a i ta�czy�a, na pierwszy plan rzucaj�c kontury brz�z i osik, kt�rych konary lekko ko�ysa� �agodny sierpniowy wiatr.

Ponter m�wi�, �e cz�sto ogl�da� zorz� polarn�. Jego ludzie, lepiej przystosowani do ch�odniejszych klimat�w, bardziej lubili p�nocne szeroko�ci geograficzne ni� mieszka�cy tego �wiata.

Poza tym fenomenalny zmys� w�chu neandertalczyk�w oraz ich wiecznie czuwaj�ce Kompany sprawia�y, �e samotne wyprawy po zmroku by�y bezpieczne. W Saldak, rodzinnym mie�cie Pontera, po�o�onym dok�adnie w tym samym miejscu co Sudbury na tej wersji Ziemi, noc� nie o�wietlano ulic.

Do tego neandertalczycy wykorzystywali g��wnie czyst� energi� s�oneczn�, dzi�ki czemu ich atmosfera by�a o wiele mniej zanieczyszczona od tej tutaj.

Mary dopiero w wieku trzydziestu o�miu lat po raz pierwszy zobaczy�a zorz� polarn�. Nie mia�a poj�cia, czy znajdzie jeszcze jaki� pow�d, by wr�ci� do p�nocnego Ontario, dlatego wiedzia�a, �e mo�e w�a�nie po raz ostatni podziwia faluj�cy blask zorzy.

Napawa�a si� jej widokiem.

Ponter m�wi�, �e na obu wersjach Ziemi wiele rzeczy wygl�da�o tak samo: og�lna topografia, wi�kszo�� gatunk�w zwierz�t i ro�lin (cho� neandertalczycy, nigdy nie zabijaj�cy dla rozrywki, nadal mieli mamuty i moa), a tak�e generalny uk�ad stref klimatycznych. Ale Mary by�a naukowcem: doskonale zna�a teori� chaosu, wed�ug kt�rej ruch skrzyde� motyla wystarczy�, aby nie�le namiesza� w pogodzie na drugiej p�kuli. Cho� na tej Ziemi niebo by�o bezchmurne, wcale nie oznacza�o to, �e podobnie jest w �wiecie Pontera.

Gdyby jednak pogoda by�a tam podobna, mo�e Ponter te� patrzy� w tej chwili w niebo.

I mo�e my�la� o Mary.

On oczywi�cie widzia�by na niebosk�onie dok�adnie te same konstelacje, cho� tam nosi�y inne nazwy�� �adne ziemskie dzia�ania nie mog�y zaszkodzi� odleg�ym gwiazdom. Ale czy zorze wygl�da�y tam tak samo? Czy motyle lub ludzie mogli wp�ywa� na choreografi� �wietlnego teatru? Mo�e ona i Ponter ogl�dali taki sam spektakl�� faluj�c� kurtyn� blasku i siedem g��wnych gwiazd rozci�gni�tej na niebie Wielkiej Nied�wiedzicy (lub G�owy Mamuta, jak on nazywa� ten gwiazdozbi�r).

Mo�e teraz u niego �wiat�a zorzy tak samo przesuwa�y si� w prawo, potem tak samo falowa�y w lewo i tak samo�

Jezu!

Mary opad�a szcz�ka.

Kurtyna zorzy w�a�nie p�ka�a po�rodku, niczym akwamarynowa bibu�a rozdzierana niewidoczn� r�k�. Szczelina stawa�a si� coraz d�u�sza i szersza. Zaczyna�a si� u g�ry i bieg�a ku horyzontowi. Za pierwszym razem Mary nie widzia�a nic takiego.

�wietlna p�achta podzieli�a si� zupe�nie na dwie po�owy, rozst�puj�c si� jak Morze Czerwone przed Moj�eszem. Kilka b�ysk�w�� wygl�da�y jak iskry, ale czy rzeczywi�cie mog�y nimi by�?�� zata�czy�o mi�dzy obiema cz�ciami, na moment tworz�c mi�dzy nimi pomost. Potem po�owa po prawej stronie zacz�a si� zawija� od do�u, jak okienna roleta. Jednocze�nie zmienia�a barwy, to by�a zielona, to niebieska, to fioletowa, to pomara�czowa, to zn�w turkusowa.

Po nag�ym b�ysku�� spektralnej eksplozji �wiat�a�� ta cz�� zorzy znik�a.

Tymczasem druga �wietlna zas�ona obraca�a si�, tak jakby wci�ga� j� jaki� pot�ny wir w firmamencie. Kr�ci�a si� coraz szybciej i szybciej, ciskaj�c wko�o ch�odne, zielone p�omienie, niczym ognisty wiatrak na tle nocnego nieba.

Mary patrzy�a jak zaczarowana. Cho� dopiero drugi raz mia�a okazj� obserwowa� zorz� polarn�, wcze�niej widzia�a mn�stwo zdj�� tego zjawiska w r�nych ksi��kach i czasopismach. Wiedzia�a, �e fotografie nie oddaj� ca�ego pi�kna spektaklu; czyta�a o tym, �e �wiat�a zorzy faluj� i drgaj�.

Ale nic nie przygotowa�o jej na taki widok.

Wir blasku mala� i stawa� si� coraz ja�niejszy, a� w ko�cu z dziwnym trzaskiem�� czy aby si� nie przes�ysza�a?�� znikn��.

Mary cofn�a si� chwiejnie i natrafi�a na ch�odny metal wynaj�tego dodgea neona. Nagle zda�a sobie spraw� z tego, �e w otaczaj�cym j� lesie wszystkie d�wi�ki�� odg�osy insekt�w i �ab, s�w i nietoperzy�� zamilk�y, tak jakby wszystko, co �y�o, w os�upieniu obserwowa�o zadziwiaj�cy spektakl.

Kiedy znalaz�a si� z powrotem w bezpiecznym wn�trzu wozu, jej serce bi�o jak szalone, a w my�lach echem wraca�o to samo zdanie:

Czy to powinno tak wygl�da�?

Jurard Selgan wsta� z siedziska i zacz�� kr��y� po okr�g�ym gabinecie, s�uchaj�c opowie�ci Pontera o pierwszym pobycie w �wiecie Gliksin�w.

��Rozumiem, �e twoje relacje z Mare Vaughan nie sko�czy�y si� tak, jak sobie tego �yczy�e�?�� spyta�, wracaj�c wreszcie na miejsce.

Ponter skin�� g�ow�.

��Tak to ju� bywa ze zwi�zkami�� przyzna� Selgan.�� Dobrze by by�o, gdyby wszystko uk�ada�o si� po naszej my�li, ale na pewno nie pierwszy raz spotka� ci� zaw�d w tej sferze.

��Nie, nie pierwszy�� cicho przyzna� Ponter.

��Masz na my�li jak�� konkretn� osob�?�� spyta� Selgan.

��Moj� partnerk�, Klast Harbin.

��Aha. Rozumiem, �e ju� nie jeste� z ni� zwi�zany. Kto zainicjowa� rozstanie?

��Nikt�� burkn�� Ponter.�� Klast zmar�a dwadzie�cia miesi�cy temu.

��Och. Wyrazy wsp�czucia. Czy by�a� starsz� kobiet�?

��Nie. Nale�a�a do generacji 145, tak jak ja.

Brew Selgana unios�a si� nad wa� nadoczodo�owy.

��Zgin�a w wypadku?

��Mia�a raka krwi.

��Ach�� westchn�� Selgan.�� To tragedia. Ale�

��Nie m�w tego, Selgan.�� G�os Pontera zabrzmia� ostro.

��Nie m�w czego?�� spyta� rze�biarz osobowo�ci.

~ Tego, co zamierza�e� powiedzie�.

��A wed�ug ciebie co chcia�em powiedzie�?

���e m�j zwi�zek z Klast zako�czy� si� zbyt szybko, podobnie jak m�j zwi�zek z Mare.

��Czy tak w�a�nie czujesz?

��Wiedzia�em, �e nie powinienem tu przychodzi栗 stwierdzi� Ponter.�� Wam, rze�biarzom osobowo�ci, wydaje si�, �e tak du�o rozumiecie. Tymczasem wszystko upraszczacie. �Zwi�zek Zielony zako�czy� si� zbyt szybko i przypomina ci o tym spos�b, w jaki zako�czy� si� Zwi�zek Czerwony�.

��Ponter prychn�� z lekcewa�eniem.

Selgan milcza� przez kilka takt�w, czekaj�c, czy pacjent doda co� z w�asne) woli. Kiedy sta�o si� jasne, �e tego nie zrobi, ponownie si� odezwa�:

��Wiem, �e nalega�e�, aby portal mi�dzy tym �wiatem a �wiatem Mare zosta� ponownie otwarty.

S�owa rze�biarza osobowo�ci na moment zawis�y w powietrzu i wreszcie Ponter odpowiedzia�:

��S�dzisz, �e w�a�nie dlatego mi na tym zale�a�o? �e nie przejmowa�em si� konsekwencjami, jakie to dzia�anie mog�o mie� dla naszego �wiata? �e my�la�em tylko o zwi�zku z Mare?

��Licz�, �e ty mi na to odpowiesz�� powiedzia� Selgan �agodnie.

��To nie by�o tak. Owszem, na poz�r istnieje podobie�stwo mi�dzy tym, co spotka�o mnie z Klast, a sytuacj� z Mare. Ale jako naukowiec��� Ponter gniewnie spojrza� na Selgana z�otymi oczami�� �prawdziwy naukowiec, potrafi� dostrzec autentyczn� symetri� wydarze� tutaj jej nie ma� Wiem te�, kiedy mam do czynienia z fa�szyw� analogi�.

��Ale pr�bowa�e� wywrze� nacisk na Najwy�sz� Rad� Siwych. Sam to widzia�em na Podgl�daczu, razem z tysi�cami innych.

��Owszem, ale�

��Ale co? O czym wtedy my�la�e�? Co chcia�e� osi�gn��?

��Nic� poza tym, co uwa�a�em za najlepsze dla naszych ludzi.

��Jeste� tego pewien?

��Oczywi�cie, �e jestem pewien!�� warkn�� Ponter.

Selgan umilk�, pozwalaj�c Ponterowi ws�ucha� si� w echo jego s��w, odbijaj�cych si� od g�adkiej, drewnianej �ciany.

��A zatem�� odezwa� si� Jurard Selgan�� pomimo tego, �e pr�bowa�e��pr�bowa�e��

��Wymusi� na nich decyzj�?�� Ponter wzruszy� ramionami.�� Podobno u nas mamy nie ba� si� nazywania rzeczy po imieniu, prawda?

Selgan skin�� g�ow�, akceptuj�c uwag� Pontera.

��W takim razie dobrze. Pomimo tego, �e pr�bowa�e� wymusi� na nich decyzj�, Najwy�sza Rada Siwych nie od razu to zrobi�a?

��Nie. I pewnie s�usznie wola�a mie� chocia� troch� czasu na zastanowienie. Dwoje w�a�nie mia�o si� sta� Jednym, dlatego Rada przerwa�a obrady, odraczaj�c podj�cie decyzji�

Laboratorium Mary Vaughan na York University wygl�da�o niemal tak jak przed jej wyjazdem�� nic dziwnego, bo cho� tyle si� wydarzy�o, to min�y zaledwie dwadzie�cia trzy dni, odk�d by�a tu po raz ostatni.

Za to Daria Klein, jedna z doktorantek Mary, przychodzi�a tu wielokrotnie pod nieobecno�� swojej promotorki. Przedmioty w miejscu jej pracy zmieni�y miejsce, a na �cianie mapa pokazuj�ca sekwencj� DNA chromosomu Y staro�ytnej mumii egipskiej mia�a mniej pustych p�l.

Arne Eggebrecht z Pelizaeus Museum w Hildesheim w Niemczech wysun�� niedawno sugesti�, jakoby egipska mumia zakupiona od muzeum w Niagara Falls mog�a by� mumi� Ramzesa I, za�o�yciela ca�ej dynastii w�adc�w, do kt�rej nale�eli Seti I, Ramzes II (w jego posta� w filmie Dziesi�cioro przykaza� wcieli� si� Yul Brynner), Ramzes III oraz Kr�lowa Nefertari. Okaz znajdowa� si� obecnie w Atlanta Emory University, ale pr�bki DNA przys�ano do analizy do Toronto. Laboratorium Mary s�yn�o z sukces�w w pozyskiwaniu kopalnego DNA. W�a�nie z tego wzgl�du poproszono j� o pomoc w sprawie Pontera Boddita. Podczas nieobecno�ci Mary Daria poczyni�a spore post�py w analizie DNA domniemanego Ramzesa.

Przygl�daj�c si� wynikom, Mary z aprobat� pokiwa�a g�ow�.

��Profesor Vaughan?

Serce Mary podskoczy�o do gard�a. Odwr�ci�a si�. W drzwiach laboratorium sta� wysoki, chudy m�czyzna po sze��dziesi�tce. Mia� g��boki, zachrypni�ty g�os i fryzur� Ronalda Reagana.

��Tak?�� Mary czu�a rosn�ce zdenerwowanie. M�czyzna blokowa� jedyne wyj�cie z pomieszczenia. Mia� na sobie ciemnoszary garnitur i jasnoszary, lu�no zawi�zany, jedwabny krawat. Po chwili zrobi� krok do przodu i poda� Mary wizyt�wk�.

Wzi�a j�, z za�enowaniem stwierdzaj�c, �e jej d�o� dr�y.

Ponter i Daklar szli przez plac, rozmawiaj�c. Wok� gania�o mn�stwo dzieciak�w, bawi�cych si� w r�ne gry.

��Zawsze chcia�am spyta� m�czyzn� o jedn� rzecz�� przyzna�a Daklar.�� T�sknisz za dzie�mi, gdy Dwoje jest osobno?

Ma�y ch�opiec z generacji 148 przebieg� tu� przed nimi, goni�c lataj�cy tr�jk�t. Ponter nigdy nie �a�owa�, �e urodzi�y mu si� dwie c�rki, ale czasami my�la�, �e chcia�by te� mie� syna.

��Oczywi�cie. Stale o nich my�lꠗ odpar�.

��Jasmel i Mega s� naprawd� wspania�e.

��S�dzi�em, �e ty i Jasmel skrzy�owa�y�cie oszczepy, kiedy mnie nie by�o.

Daklar u�miechn�a si� smutno.

��Tak, rzeczywi�cie. Ona przemawia�a w imieniu Adiko�� ra podczas dooslarm basadlarm, a ja go oskar�a�am. Wierz mi, Ponterze, nie jestem g�upia, wiem, �e pope�ni�am b��d, a Jasmel mia�a racj�.

��Rozumiem, �e teraz wszystko jest mi�dzy wami w porz�dku?

��Trzeba na to troch� czasu. Wiesz, jaka jest Jasmel. Uparta jak stalaktyt: mocno trzyma si� swego, cho�by nie wiem jak� sil� pr�bowa� �ci�gn�� j� na d�.

Ponter si� za�mia�. Rzeczywi�cie, zna� Jasmel od tej strony i wygl�da�o na to, �e Daklar te�.

��Przyznaj�, �e bywa trudna.

��Dopiero niedawno sko�czy�a 225 miesi�cy. Nic dziwnego, �e jest uparta. Ja te� taka by�am w jej wieku�� powiedzia�a Daklar.�� M�ode kobiety s� pod ogromn� presj�, sam rozumiesz. Przed nastaniem zimy powinna sobie znale�� dwoje partner�w. Domy�lam si�, �e Tryon zostanie jej partnerem, ale wci�� jeszcze szuka partnerki.

��Nie b�dzie z tym mia�a trudno�ci�� stwierdzi� Ponter.

��Jest prawdziwym skarbem.

��To prawda.�� Daklar si� u�miechn�a.�� Ma wszystkie najlepsze cechy Klast i��� Znowu przerwa�a, zastanawiaj�c si�, czy nie pozwala sobie na zbyt wielka bezpo�rednio��.

��I wszystkie twoje r�wnie�.

Ponterowi jej uwaga sprawi�a przyjemno��.

��Dzi�kujꠗ powiedzia�.

Daklar spu�ci�a wzrok.

��Kiedy Klast zmar�a, Jasmel i Mega by�y bardzo smutne. Megameg mia�a za ma�o miesi�cy, �eby w pe�ni zrozumie� to, co si� sta�o, ale Jasmel� Dziewczynie trudno jest bez matki.

��Daklar umilk�a i Ponter zacz�� si� zastanawia�, czy czeka, a� on powie, �e doskonale zast�pi�a j� w �yciu jego c�rek. Powoli zaczyna� rozumie�, �e prawdopodobnie tak jest, ale nie mia� poj�cia, co powiedzie�.�� Stara�am si� by� dobr� tabant, ale to nie to samo co w�asna matka.

I znowu Ponter nie wiedzia�, jak dyplomatycznie zareagowa�.

��Nie�� powiedzia� w ko�cu.�� Przypuszczam, �e nie to samo.

��Wiedzia�am, �e nie mog� zamieszka� z tob� i Adikorem. Dwie dziewczynki w domu na Obrze�ach miasta�

��Nie�� zgodzi� si� z ni� Ponter.�� To by by�o niemo�liwe.

��Czy ty��� Daklar znowu spu�ci�a wzrok, wpatruj�c si� w kr�tko przyci�t� traw� porastaj�c� plac.�� Czy czu�e� �al, �e to w�a�nie mnie przypad�a opieka nad nimi?

Ponter nieznacznie wzruszy� ramionami.

��By�a� partnerk� Klast. Post�pi�a logicznie, wyznaczaj�c ci� na tabant dziewczynek.

Daklar lekko przekrzywi�a g�ow�.

��Nie o to pyta�am�� powiedzia�a cicho.

Ponter zamkn�� oczy i wypu�ci� powietrze.

��Wiem, �e nie o to. Tak, chyba czu�em �al� wybacz mi, �e to m�wi�. Ale w ko�cu to ja jestem ich ojcem; ��czy nas genetyczna wi�. Ciebie�

Daklar czeka�a, a� Ponter doko�czy, ale kiedy sta�o si� oczywiste, �e nie zamierza, sama sko�czy�a jego my�l:

��Mnie nie ��cz� z nimi wi�zy krwi. Nie s� moimi dzie�mi, a mimo to zosta�am ich opiekunk�.

Ponter milcza�; nie przychodzi�a mu do g�owy �adna uprzejma odpowied�.

��Ja to rozumiem�� powiedzia�a Daklar, dotykaj�c jego ramienia na u�amek taktu.�� Nic dziwnego, �e tak si� czu�e�. To zupe�nie naturalne.

Niewielki klucz g�si przelecia� nad ich g�owami. Kilka drozd�w odpoczywaj�cych w trawie umkn�o, gdy podeszli bli�ej.

��Bardzo kocham moje c�rki�� przyzna� Ponter.

��Ja tak�e je kocham�� powiedzia�a Daklar.�� Wiem, �e nie s� moje, ale mieszka�am z nimi przez ca�e ich �ycie i kocham je jak w�asne.

Ponter zatrzyma� si� i spojrza� na ni�. Nigdy dot�d nie zastanawia� si� nad tego rodzaju relacjami; zawsze wydawa�o mu si�, �e cudze dzieci s� w pewnym sensie uci��liwe�� tak jak ma�y psotnik Dab, syn Adikora. W normalnej rodzinie Daklar mia�aby swoje dzieci. C�rka lub syn z generacji 148 wci�� mieszkaliby z matk� i jej partnerk�, a c�rka z pokolenia 147 tak�e by�aby jeszcze w domu przez kilka miesi�cy, dop�ki nie znalaz�aby sobie partnera i partnerki.

��Masz min�, jakby� si� temu dziwi��� zauwa�y�a Daklar.�� Naprawd� kocham Jasmel i Mega.

��Hm, przyznam, �e nigdy o tym nie my�la�em.

Daklar si� u�miechn�a.

��Sam widzisz, �e wiele nas ��czy. Oboje kochali�my t� sam� kobiet� i oboje kochamy te same dzieci.

Mary wola�aby mie� wi�cej czasu na podj�cie decyzji, ale w g��bi duszy wiedzia�a, �e przyjmie propozycj� Jocka Kriegera: oferta by�a za dobra, by j� odrzuci�.

Tego dnia mia�o si� odby� zebranie jej wydzia�u przed rozpocz�ciem roku akademickiego. Nie wszyscy zamierzali si� na nim stawi栗 niekt�rzy wyk�adowcy jeszcze nie wr�cili ze swoich letnich domk�w, a inni konsekwentnie nie pojawiali si� na uniwersytecie przed pierwszym wtorkiem wrze�nia. Jednak wi�kszo�� koleg�w Mary mia�a przyj�� na spotkanie i by�a to najlepsza sposobno��, aby ustalili mi�dzy sob�, jak zamierzaj� j� zast�pi� na zaj�ciach.

Mia�a szcz�cie w karierze zawodowej: to by� dobry czas dla kobiet. York oraz inne uniwersytety pr�bowa�y naprawi� wcze�niejszy brak r�wnowagi w polityce zatrudniania pracownik�w, zw�aszcza na wydzia�ach nauk �cis�ych. Bez trudu dosta�a pierwsz� prac� na uczelni, a potem zdoby�a sta�y etat, podczas gdy wielu m�czyzn w jej wieku wci�� mia�o do wyboru tylko tymczasowe kontrakty.

��Witajcie wszyscy�� powiedzia�a Qaiser Remtulla.�� Mam nadziej�, �e mi�o sp�dzili�cie wakacje.

Kilkana�cie os�b zebranych wok� konferencyjnego sto�u pokiwa�o g�owami.

��Doskonale�� skwitowa�a Qaiser, pi��dziesi�cioletnia Kanadyjka pakista�skiego pochodzenia. Tego dnia mia�a na sobie eleganck� be�ow� bluzk� i dopasowane kolorystycznie spodnie.�� Oczywi�cie jestem pewna�� dorzuci�a, u�miechaj�c si� szeroko�� �e nikt nie mia� tak ekscytuj�cych wakacji jak nasza Mary.

Mary poczu�a, �e si� rumieni. Cornelius Ruskin i kilka innych os�b przez chwil� bili jej brawa.

��Dzi�kujꠗ powiedzia�a.

��I je�li uda nam si� wszystko ustali栗 kontynuowa�a Qaiser�� Mary chcia�aby wzi�� urlop.

Po drugiej stronie sto�u Cornelius usiad� prosto. Mary si� u�miechn�a; wiedzia�, co si� szykuje, i zamierza� skorzysta� z okazji.

��Mary mia�a prowadzi� zaj�cia z drugiej cz�ci wprowadzenia do genetyki; regulacj� ekspresji gen�w z trzecim rokiem i genetyk� eukariont�w z czwartym�� poinformowa�a Qaiser.�� Do tego ma dwoje doktorant�w: Dari� Klein, kt�ra pisze prac� na temat DNA staro�ytnej mumii, oraz Grahama Smithea, kt�ry� co on dok�adnie robi, Mary?

��Podj�� si� reewaluacji taksonomii ptak�w �piewaj�cych w oparciu o badania mitochondrialnego DNA.

��W�a�nie.�� Qaiser pokiwa�a g�ow�. Spojrza�a na zebranych znad okular�w.�� Je�li kto� jest zainteresowanym wzi�ciem dodatkowych godzin�

Ju� przy s�owie �kto�� Cornelius Ruskin podni�s� r�k�. Mary by�o go �al. Mia� trzydzie�ci pi�� lub sze�� lat i przed o�miu laty zrobi� doktorat z genetyki. Niestety, na wydziale nie by�o pe�nych etat�w dla bia�ych m�czyzn. Dziesi�� lat wcze�niej na pewno by�by ju� o krok od sta�ego kontraktu; dzi� jednak dostawa� 6 tysi�cy dolar�w za kurs p�roczny i 12 tysi�cy za ca�oroczny. Mieszka� w koszmarnym bloku w Driftwood, pobliskiej dzielnicy, kt�r� omijali nawet studenci. Cornelius nazywa� swoje mieszkanie �apartamentem w slumsach�.

��Wezm� regulacj� i genetyk� eukariont�w.

��Mo�esz liczy� na eukarionty i wprowadzenie do genetyki. Nie mog� da� wszystkich najlepszych k�sk�w jednej osobie.

Cornelius pokiwa� g�ow�.

��Zgoda�� powiedzia�.

��W takim razie, czy ja m�g�bym dosta� kurs z regulacji ekspresji gen�w?�� spyta� Devon Greene, bia�y m�czyzna w �rednim wieku, kt�ry tak�e nie mia� sta�ego etatu.

Qaiser skin�a g�ow�.

��Jest tw�j.�� Spojrza�a na Karen Clee, czarn� kobiet� w wieku Mary.�� Mo�e ty przejmiesz� hm, pomy�lmy, co powiesz na pann� Klein?

Wyk�adowcy bez sta�ych kontrakt�w nie mogli sprawowa� opieki nad doktorantami, ten obowi�zek musieli przej�� inni cz�onkowie wydzia�u.

��Wola�abym raczej tego od ptak�w�� powiedzia�a Karen.

��W porz�dku�� zgodzi�a si� Qaiser.�� Kto chce Dari� Klein?

Nikt si� nie odezwa�.

��Mo�e inaczej�� powiedzia�a Qaiser.�� Kto chce Dari� Klein i gabinet Mary?

Mary si� u�miechn�a. Rzeczywi�cie mia�a �wietny gabinet z widokiem na oran�eri�.

��Bior�!�� odezwa�a si� Helen Wright.

��No to postanowione�� zamkn�a spraw� Qaiser. Z u�miechem spojrza�a na Mary.�� Wygl�da na to, �e jako� przebrniemy przez ten rok bez ciebie.

Po radzie wydzia�u Mary wr�ci�a do laboratorium. �a�owa�a, �e jej doktoranci, Daria i Graham, nie byli tego dnia na uniwersytecie; czu�a, �e powinna wyja�ni� im wszystko osobi�cie.

Tylko jakie wyja�nienie mia�aby im poda�? To, �e dosta�a znakomit� ofert� pracy w Stanach Zjednoczonych, by�o tylko cz�ci� prawdy. Mary ju� wcze�niej mia�a propozycje z uniwersytet�w w USA; nie po raz pierwszy kto� o ni� zabiega�. Przedtem zawsze jednak odmawia�a, powtarzaj�c sobie, �e woli Toronto, �e tutejszy klimat j� �pobudza� i �e t�skni�aby za CBC, za wspania�ymi teatrami, za Caribbana and Sleuth przy Baker Street, za dzielnic� Yorkville i Le Select Bistro, za Royal Ontario Museum i wolnymi od tytoniowego dymu restauracjami, za baseballow� dru�yn� Blue Jays, za �The Globe and Mail�, za systemem opieki medycznej oraz za odczytami w Harbourfront Centr�.

Oczywi�cie mog�a powiedzie� o korzy�ciach, z jakimi wi�za�a si� nowa praca�� jednak przede wszystkim chcia�a st�d wyjecha� ze wzgl�du na gwa�t. Wiedzia�a, �e gwa�ty zdarzaj� si� wsz�dzie; w innym mie�cie wcale nie by�aby bardziej bezpieczna. Ale to w�a�nie ch�� ucieczki przed wszystkim, co przypomina�o jej o potwornym do�wiadczeniu, sprawi�a, �e Mary zgodzi�a si� pojecha� do Sudbury i zbada� na poz�r szalone doniesienia o �ywym neandertalczyku, a teraz wygl�da�o na to, �e znowu z powodu tej samej ch�ci ucieczki zamierza opu�ci� Toronto. Mo�e gdyby by�a tu Daria, mog�aby powiedzie� jej prawdꠗ ale w �adnym wypadku nie potrafi�aby o tym m�wi� z Grahamem Smytheem� ani z �adnym innym m�czyzn��� przynajmniej na tym �wiecie.

Zacz�a pakowa� rzeczy do plastikowej skrzynki po mleku, kt�ra od lat wala�a si� po wydzia�owym laboratorium. Mia�a tu kalendarz ze zdj�ciami zadaszonych most�w; oprawione w ramk� zdj�cie swoich dw�ch siostrze�c�w i kubek z logo Canada AM�� wyst�pi�a w audycji tej stacji ponad dekad� wcze�niej, po tym, jak uda�o jej si� pozyska� DNA ze szcz�tk�w nied�wiedzia sprzed trzydziestu tysi�cy lat, znalezionego w wiecznej zmarzlinie w Jukonie. Wi�kszo�� ksi��ek na laboratoryjnych rega�ach by�a w�asno�ci� uniwersytetu, Mary wzi�a tylko kilka swoich, w tym ostatnie wydanie CRC Handbook.

Z r�kami na biodrach rozejrza�a si� po laboratorium. Kto� inny m�g� przej�� sekwencjonowanie DNA go��bia w�drownego�� tym w�a�nie si� zajmowa�a, zanim wyjecha�a do Sudbury.

I chocia� sama kupi�a wi�kszo�� ro�lin doniczkowych, kt�re sta�y na parapetach, wiedzia�a, �e Daria dopilnuje podlewania.

A zatem wszystko by�o gotowe. Mary podnios�a skrzynk�, kt�ra teraz sporo wa�y�a, i ruszy�a do drzwi. Ju� mia�a�

Nie. O czym� zapomnia�a.

Wprawdzie mog�a to tu zostawi�. Nikt by tego nie wyrzuci� pod jej nieobecno��. W ko�cu w lod�wce sta�y pr�bki przygotowane jeszcze przez starego Daniela Colbyego, kt�ry od dw�ch lat nie �y�.

Z powrotem postawi�a skrzynk� i podesz�a do laboratoryjnej ch�odziarki. Otworzy�a drzwiczki i poczu�a fal� ch�odnego powietrza.

Wci�� sta�y na swoim miejscu: dwa nieprzezroczyste pojemniki, oba z naklejkami z napisem �Vaughan 666�.

W jednym znajdowa�y si� majtki, kt�re mia�a na sobie tamtego wieczoru, a drugi�

Drugi zawiera� to, co zostawi� w niej gwa�ciciel.

Nag�e zmieni�a zdanie. Nie, nie we�mie ich ze sob�. Tutaj b�d� bezpieczne, a poza tym nie mia�a ochoty nawet ich dotyka�. Zamkn�a lod�wk� i odwr�ci�a si�.

W tym samym momencie w drzwiach laboratorium pojawi�a si� g�owa Corneliusa Ruskina.

��Hej, Mary.

��Cze��, Cornelius.

��Chcia�em tylko powiedzie�, �e b�dzie nam ci� tutaj brakowa�o i� no� podzi�kowa� ci za to, �e mog�em przej�� twoje zaj�cia.

��Nie ma sprawy. Nie znam nikogo, kto mia�by lepsze kwalifikacje od ciebie.�� Mary nie powiedzia�a tego ze zwyk�ej uprzejmo�ci; wiedzia�a, �e to prawda. Cornelius by� swego rodzaju geniuszem; prac� magistersk� obroni� na uniwersytecie w Toronto, ale doktorat zrobi� w Oksfordzie, gdzie studiowa� w Ancient Biomolecules Centr�.

Podesz�a do skrzynki.

��Pozw�l, �e ja to wezmꠗ zaoferowa� Cornelius.�� Zabierasz to do samochodu?

Przytakn�a. Podnosz�c ci�ar, Cornelius ugi�� kolana, dok�adnie tak, jak nale�a�o. Razem wyszli na korytarz. Z naprzeciwka zbli�a� si� Jeremy Banyon. By� doktorantem, ale nie jej.

��Dzie� dobry, pani profesor�� powiedzia�.�� Dzie� dobry, doktorze.

Mary zauwa�y�a, �e Cornelius u�miecha si� cierpko. J� oraz innych sta�ych wyk�adowc�w wydzia�u zawsze tytu�owano �profesorami�, ale Cornelius nie dost�pi� tego zaszczytu. Tylko w murach akademii tytu� �doktora� traktowano jak nagrod� pocieszenia. Widzia�a po jego minie, �e bardzo zale�y mu na s�owie na liter� �P�.

Zeszli na d� schodami i wyszli w parny sierpniowy dzie�. Kiedy dotarli do parkingu przy York Lanes, Cornelius pom�g� Mary za�adowa� rzeczy do baga�nika jej hondy. Mary po�egna�a si� z nim, wsiad�a do wozu, w��czy�a silnik i odjecha�a do nowego �ycia.

��To ciekawe, �e zdecydowa�e� si� zacz�� nowy zwi�zek tak szybko�� zauwa�y� Selgan neutralnym tonem.

��Wcale nie zacz��em nowego zwi�zku�� zaprotestowa� Ponter.�� Zna�em Daklar Bolbay od ponad dwustu miesi�cy.

��No tak. By�a przecie� partnerk� twojej partnerki.

Ponter skrzy�owa� r�ce na piersi.

��W�a�nie.

��A zatem to oczywiste, �e zna�e� j� wcze�niej.�� Selgan pokiwa� g�ow�.

��Zgadza si�.�� W g�osie Pontera pojawi�a si� defensywna nuta.

��I przez ten ca�y czas, kiedy zna�e� Daklar, zdarzy�o ci si� o niej fantazjowa�?

��S�ucham?�� zdziwi� si� Ponter�� Chodzi ci o fantazje seksualne?

��Tak, seksualne.

��Oczywi�cie, �e nie.

Selgan nieznacznie wzruszy� ramionami.

��To nie by�oby nic niezwyk�ego. Wielu m�czyzn fantazjuje o kobietach, z kt�rymi zwi�za�y si� ich partnerki.

Ponter milcza� przez kilka takt�w, po czym cicho powiedzia�:

��Jest r�nica mi�dzy biernym my�leniem a fantazjowaniem�

��Oczywi�cie�� przyzna� Selgan.�� Oczywi�cie. I cz�sto zdarza�o ci si� biernie my�le� o Daklar?

��Nie�� uci�� Ponter, po czym znowu umilk�. Odezwa� si� dopiero po d�u�szej chwili.�� �Cz�sto� to bardzo subiektywne poj�cie. Owszem, od czasu do czasu, mo�e, ale�

Selgan si� u�miechn��.

��Tak jak ju� m�wi�em, nie ma w tym nic niezwyk�ego. Spora cz�� pornografii po�wi�cona jest w�a�nie temu tematowi. Bra�e� kiedy� udzia� w�

��Nie!

��Skoro tak twierdzisz. Ale wyczuwam u ciebie dyskomfort. Co� w tej zmianie relacji mi�dzy tob� i Daklar ci nie odpowiada�o. O co chodzi�o?

Ponter nie odpowiedzia�.

��Mo�e widzia�e� w tym co� z�ego, poniewa� Klast zmar�a tak niedawno?

Ponter pokr�ci� g�ow�.

��Nie o to chodzi�o. Klast nie �y�a; odesz�a. Prawd� m�wi�c, obecno�� Daklar pomaga�a mi o niej pami�ta�. Przecie� Daklar by�a jedyn� osob� na ca�ym �wiecie, kt�ra zna�a Klast r�wnie intymnie jak ja.

��No dobrze, w takim razie pozw�l, �e zadam ci inne pytanie.

��Chyba nie m�g�bym ci� przed tym powstrzyma�.

��To prawda�� odpar� Selgan z u�miechem.�� W tamtym momencie nie wiedzia�e� jeszcze, co postanowi Najwy�sza Rada Siwych w sprawie ponownego kontaktu ze �wiatem Gliksin�w. Czy tw�j dyskomfort wynika� z tego, �e czu�e� si� nielojalny wobec Mare, poniewa� sp�dza�e� czas z Daklar?

Ponter za�mia� si� ironicznie.

��Widzisz? M�wi�em, �e wy, rze�biarze osobowo�ci, zawsze wszystko upraszczacie i szukacie g�adkich odpowiedzi. Nie �lubowa�em niczego Mare Vaughan. Nie mia�em wobec niej �adnych zobowi�za�. M�j dyskomfort��� przerwa� w p� zdania.

Selgan czeka� przez jaki� czas, licz�c, �e pacjent powie co� jeszcze, ale Ponter milcza�.

���wiadomie si� powstrzyma�e��� zauwa�y� rze�biarz osobowo�ci.�� W my�lach doko�czy�e� t� wypowied�, ale postanowi�e� nie m�wi� tego g�o�no. Co to by�a za my�l?

Ponter zrobi� g��boki wdech, wci�gaj�c nosem feromony Selgana i staraj�c si� wybada�, jak� pu�apk� pr�buje na niego zastawi� terapeuta. Jednak�e Selgan posiada� niezwyk�� zdolno�� kontrolowania zapach�w, jakie wydziela�o jego cia�o; w�a�nie dlatego odnosi� sukcesy w tej pracy. Czeka� cierpliwie, a� Ponter w ko�cu sam zacznie m�wi�.

��Nie chodzi�o o to, �e by�bym nielojalny wobec Mare. Chodzi�o o Adikora.

��Twojego partnera�� powiedzia� Selgan, tak jakby chcia� upewni� si� co do osoby.

��Tak�� przyzna� Ponter.

��Cz�owieka, kt�ry zabra� ci� z innego �wiata, od Mare Vaughan�

��Tak. Nie. To znaczy, on�

��Niew�tpliwie zrobi� to, co musia��� stwierdzi� Selgan.�� Ale mimo to gdzie� g��boko w tobie kry�o si� co�� no w�a�nie, co?

Ponter zamkn�� oczy.

��Niech�� do niego.

��Za to, �e sprowadzi� ci� do domu.

Ponter przytakn��.

��Za to, �e zabra� ci� od Mare.

Skin�� g�ow� po raz drugi.

��Za to, �e musia�e� opu�ci� kobiet�, kt�ra by� mo�e mog�a zast�pi� w twoim �yciu Klast.

��Nikt nie zast�pi Klast�� burkn�� Ponter.�� Nikt.

��Oczywi�cie, �e nie�� powiedzia� szybko Selgan, podnosz�c do g�ry r�ce.�� Wybacz mi. Ale przyznasz, �e poci�ga�a ciꠗ a przynajmniej jak�� cz�� ciebie�� mo�liwo�� flirtowania z kobiet�, kt�ra niemal doprowadzi�a do kastracji Adikora podczas twojej nieobecno�ci. Pod�wiadomie chcia�e� go ukara�, tak? Chcia�e�, aby zap�aci� za to, �e wyrwa� ci� z tamtego �wiata.

��Mylisz si�.

��No c󿠗 odpar� Se�gan lekko.�� Cz�sto mi si� to zdarza�

��Witamy w grupie Synergia, profesor Vaughan.

Mary u�miechn�a si� do Jocka Kriegera. Wcze�niej nie mia�a poj�cia, jak mo�e wygl�da� siedziba organizacji. Grupa Synergia mie�ci�a si� w�� hm� w wielkim domu�� w bogatej rezydencji w cz�ci Rochester zwanej Seabreeze, nad samym jeziorem Ontario. Ponterowi spodoba�oby si� to miejsce. Po drodze Mary zauwa�y�a czapl� przechadzaj�c� si� po piaszczystej pla�y, a tak�e kaczki, g�si i �ab�dzie w zatoce, wzd�u� brzegu kt�rej jeden przy drugim sta�y prywatne jachty.

��Prosz� pozwoli�, �e pani� oprowadzꠗ zaproponowa� Krieger, wskazuj�c korytarz wiod�cy w g��b starej willi.

��Dzi�kujꠗ powiedzia�a.�� Prosz�, m�w mi po imieniu.

��Obecnie pracuj� dla nas dwadzie�cia cztery osoby i wci�� si� rozrastamy.

��A� dwadzie�cia cztery osoby zajmuj� si� sprawami imigracji neandertalczyk�w?�� zdziwi�a si� Mary.

��Nie, nie. Synergia jest zaanga�owana w wiele projekt�w. Sprawa DNA jest dla nas szczeg�lnie wa�na, poniewa� chodzi o informacje, kt�re b�d� nam potrzebne natychmiast po otwarciu portalu, je�li do tego dojdzie. Zajmujemy si� jednak analiz� wszystkich aspekt�w zwi�zanych z przybyciem neandertalczyk�w. Rz�d ameryka�ski najbardziej interesuj� implanty zwane Kompanami i�

��Wielki Brat czuwa�� wtr�ci�a Mary.

Krieger pokr�ci� g�ow�.

��Nie, nic z tych rzeczy. Po prostu, je�li wierzy� w to, co m�wi� Ponter, Kompany s� w stanie szczeg�owo rejestrowa� obraz w zakresie 360 stopni wok� cz�owieka. Mamy te� tutaj czterech socjolog�w, kt�rzy badaj�, czy konkretny spos�b u�ywania takich urz�dze� przez neandertalczyk�w w celu monitorowania mia�by zastosowanie na naszym �wiecie� cho� szczerze m�wi�c, w�tpi� w to. Za bardzo cenimy sobie prywatno��. Jednak gdyby dosz�o do otwarcia portalu, chcemy mie� r�wne szanse. Skoro ich delegaci mog� bez wysi�ku nagrywa� wszystko, co widz� i s�ysz�, chcemy, aby nasi przedstawiciele, odwiedzaj�c ich �wiat, mogli robi� to samo. W ko�cu nie ma jak konkurencja�� uczciwa konkurencja.

��No tak. Tylko Ponter m�wi�, �e jego Kompan nie jest w stanie niczego st�d przesy�a� do archiw�w alibi; �adne obrazy z jego pobytu tutaj nie zosta�y zarejestrowane.

��Tak, tak, ale to niewielki problem natury technicznej. Jestem pewien, �e wystarczy�oby stworzy� jakie� urz�dzenie rejestruj�ce po tej stronie portalu.

Szli d�ugim korytarzem i w�a�nie dotarli do jego ko�ca. Krieger otworzy� drzwi. W du�ym pokoju znajdowa�y si� trzy osoby�� czarny m�czyzna, bia�y m�czyzna i bia�a kobieta. Czarny m�czyzna siedzia�, mocno odchylaj�c w ty� oparcie krzes�a i rzucaj�c do kosza kulkami zgniecionego papieru. Bia�y m�czyzna wpatrywa� si� w pla�� i jezioro Ontario za oknem, a kobieta kr��y�a przed bia�� tablic� z markerem w d�oni.

��Frank, Kevin, Lilly, poznajcie Mary Vaughan�� odezwa� si� Krieger.

��Mi�o mi�� powiedzia�a Mary.

��Specjalizuje si� pani w fotografii?�� spyta�a Lilly.

��S�ucham?

��W fotografii�� powt�rzy� Frank.�� W fotografii�� zawt�rowa� mu Kevin, a mo�e by�o na odwr�t.

��Wybrali�my Rochester dlatego, �e Kodak, Xerox i Bausch Lomb maj� tutaj swoje g��wne siedziby�� wyja�ni� Krieger.�� Jak ju� wspomnia�em, naszym priorytetem jest odtworzenie technologii Kompan�w; w �adnym innym mie�cie na �wiecie nie ma tylu specjalist�w w dziedzinie obrazowania i optyki.

��Aha.�� Mary spojrza�a na troje ludzi zajmuj�cych pok�j.�� Nie, moj� specjalizacj� jest genetyka.

��Aa, znam pani�!�� o�wiadczy� czarny m�czyzna. Wsta� z miejsca, a oparcie jego fotela j�kn�o z ulg�, wracaj�c do normalnej pozycji.�� Pani jest t� kobiet�, kt�ra sp�dzi�a du�o czasu z NO.

��NO?

��Neandertalskim Obiektem�� wyja�ni� Krieger.

��On ma na imi� Ponter�� zauwa�y�a Mary, troch� ura�ona.

��Prosz� mi wybaczy�.�� Czarny m�czyzna wyci�gn�� do niej r�k�.�� Nazywam si� Kevin Bilodeau, wcze�niej pracowa�em w grupie innowacji w Kodaku. Ch�tnie by�my wypytali pani� o szczeg�y dotycz�ce implantu. Pani widzia�a go z bliska. )ak rozmieszczone by�y obiektywy?

��By� tylko jeden�� odpar�a Mary.

��A widzisz!�� triumfalnie zapia�a Lilly, patrz�c oskar�y�� cielsko na m�czyzn�, kt�ry musia� by� Frankiem.

��Ponter twierdzi�, �e urz�dzenie wykorzystuje skanery do rejestrowania obraz�w.

��A m�wi�, jakiego rodzaju skanery?

��Wspomnia� co� o elementach �wiat�oczu�ych.

��A o holografii� m�wi� co� o holografii?

��Jak� rozdzielczo�� mia�y te skanery?

��Poda� liczb� pikseli?

��Mog�aby pani opisa�

��Ludzie!�� powiedzia� g�o�no Jock.�� Spokojnie! Mary zo staje z nami na d�u�ej. B�dziecie jeszcze mieli okazj� z ni� po rozmawia�. Na razie chc� jej pokaza� nasz� siedzib�.

C la�a tr�jka przeprosi�a Mary. Wymienili kilka towarzyskie!) uprzejmo�ci, po czym Krieger wyprowadzi� j� z pokoju.

��Nie brak im entuzjazmu���� zauwa�y�a, kiedy drzwi si� zamkn�y.

Krieger kiwn�� g�ow�.

��Wszyscy tutaj tacy s�.

��Tylko zupe�nie nie rozumiem, jak zdo�aj� wykona� to, o co ich prosisz. To znaczy, s�ysza�am o metodach budowania rzeczy w oparciu o analiz� ich konstrukcji, a�e nie maj�c implantu, jak mo�na go skopiowa�?

��Sama �wiadomo��, ze co� jest mo�liwe, czasem wystarcza, aby pchn�� zesp� we w�a�ciwym kierunku.�� Krieger otworzy� drzwi po przeciwnej stronie korytarza i Mary ze zdziwienia zrobi�a wielkie oczy.

��Louise!�� zawo�a�a.

Przy roboczym stole przed otwartym laptopem siedzia�a Louise Benoit, fizyk, habilitantka z SNO, kt�ra uratowa�a Ponterowi �ycie, gdy nagle pojawi� si� w zbiorniku ci�kiej wody w obserwatorium neutrin.

��Witaj, Mary�� powiedzia�a Louise z charakterystycznym francuskim akcentem, kt�ry Mary tak dobrze pozna�a w Sud�� bury. M�oda kobieta wsta�a. G�ste, br�zowe w�osy opada�y jej do po�owy plec�w. Mary mia�a 38 lat i wiedzia�a, �e Louise jest o dziesi�� lat m�odsza, ale wiedzia�a te�, �e ona sama nawet jako osiemnastolatka nie wygl�da�a tak dobrze. Louise mia�a du�e piersi, d�ugie nogi i twarz modelki; podczas pierwszego spotkania Mary instynktownie poczu�a do niej niech��.

��Zapomnia�em, �e si� znacie z doktor Benoit�� przyzna� Krieger.

��Niez�y z ciebie �owca m�zg�w, Jock.�� Mary pokr�ci�a g�ow� ze zdumieniem, po czym ponownie spojrza�a na Louise, zastanawiaj�c si�, jak kobieta mo�e wygl�da� tak promiennie bez makija�u.�� Dobrze ci� znowu widzie�, Lou�� powiedzia�a.�� A co s�ycha� u Reubena?�� doda�a, nie mog�c powstrzyma� ciekawo�ci.

Reuben Montego pracowa� jako lekarz w kopalni Creighton. Jego i Louise po��czy� gor�cy romans, gdy razem z Mary i Ponterem przechodzili kwarantann� w Sudbury. Mary przypuszcza�a, �e chcieli tylko jako� umili� sobie czas, dlatego odpowied� Louise zaskoczy�a j�.

��Wszystko w porz�dku. Pom�g� mi przewie�� tutaj rzeczy. Jad� do niego w nast�pny weekend.

��Ach tak.�� Mary poczu�a, �e dosta�a po nosie.�� Nad czym tutaj pracujesz?

��Doktor Benoit przewodzi naszemu zespo�owi portalo�� wemu�� wyja�ni� Krieger.

��W�a�nie�� przytakn�a Louise.�� Pr�bujemy opracowa� technologi�, kt�ra umo�liwi�aby otwarcie przej�cia do drugiego �wiata z naszej strony.

Mary skin�a g�ow�. W Sudbury Louise nie przez ca�y czas kocha�a si� z Reubenem; odby�a tak�e wiele d�ugich nocnych rozm�w z Ponterem i na pewno lepiej zna�a neandertalskie spojrzenie na fizyk� ni� ktokolwiek inny na tej wersji Ziemi. Mary si� zawstydzi�a. Louise nigdy nic jej nie zrobi�a�� jedyn� jej win� by�a uroda.

��Mi�o b�dzie znowu sp�dzi� razem troch� czasu�� powiedzia�a.

��Jasne�� zgodzi�a si� Louise.�� Wiesz, przyda�aby mi si� wsp�lokatorka. Co ty na to? Podczas kwarantanny u Reube�� na dobrze si� czu�y�my w swoim towarzystwie.

��Hm, dzi�kuj�, ale nie. Ceni� sobie prywatno��.

��No to w Rochester nie b�dziesz mia�a trudno�ci ze znalezieniem mieszkania.

Krieger przytakn��.

��Xerox i Kodak, g��wni pracodawcy w tym regionie, w ostatnich latach zwolni�y sporo ludzi. Teraz mo�na kupi� dom za grosze i do tego b�dziesz mia�a do wyboru setki apartament�w.

��Dobrze wiedzie栗 powiedzia�a Mary.

��Spr�buj w Bristol Harbour Village�� zasugerowa�a Louise.�� To godzin� drogi st�d, ale le�y nad jednym z jezior Finger. Jest tam pi�knie. Mn�stwo jeleni, a do tego noc� wida� gwiazdy.

��Skoro mowa o nocnym niebie�� wtr�ci�a Mary, u�wiadamiaj�c sobie, �e w�a�nie Louise mo�e jej co� wyja�ni栗 podczas ostatniego wieczoru w Sudbury widzia�am zupe�nie szalon� zorz� polarn�. Wiesz mo�e, dlaczego tak wygl�da�a?

Louise przygl�da�a si� Mary przez kilka sekund, tak jakby nie mog�a uwierzy�, �e kto� o to pyta.

��Nie czyta�a� ostatnio gazet?

Mary pokr�ci�a g�ow�.

��By�am zaj�ta przygotowaniami do przyjazdu tutaj.

��W magnetycznym polu Ziemi pojawi�y si� nieregularno�� �ci. Odczyty z przyrz�d�w pomiarowych na ca�ym �wiecie to potwierdzaj�. Dochodzi do znacznych fluktuacji geodynama.

��Jaki mo�e by� tego pow�d?

Louise wzruszy�a ramionami.

��Nikt nie wie.

��Czy to niebezpieczne?

��Raczej nie.

��Raczej?�� powt�rzy�a Mary.

��No c�, nigdy dot�d nie zarejestrowano takich zjawisk. Wielu ekspert�w jest zdania, �e pole magnetyczne Ziemi powoli zanika i �e to wst�p do przebiegunowania.

Mary co� nieco� o tym s�ysza�a, ale by�a zadowolona, �e to Krieger si� odezwa�:

��Czyli?

��W magnetycznym polu Ziemi od czasu do czasu dochodzi do odwr�cenia kierunku, czyli do zamiany magnetycznego bieguna p�nocnego z po�udniowym. Badania geologiczne m�wi� nam, �e wydarzy�o si� to ju� ponad trzysta razy, nigdy jednak w okresie, odk�d prowadzono pomiary nat�enia, dlatego tak naprawd� niewiele wiemy o ca�ym procesie. Zawsze zak�adano, �e przy takim przebiegunowaniu konieczny jest pocz�tkowy zanik pola, aby mog�o ono nast�pnie odbudowa� si� z przeciwn� polaryzacj�.

��I ty twierdzisz, �e nie mamy si� czym przejmowa�?�� upewni� si� Krieger.�� Nie wi��e si� to z jak�� masow� zag�ad�? Louise pokr�ci�a g�ow�.

��Nie. Ziemskie pole mia�o odwrotn� ni� obecnie polaryzacj� w czasach, gdy wygin�y dinozaury, ale trwa�o w takim stanie przez ponad milion lat przed ko�cem kredy�� poinformowa�a z megawatowym u�miechem.�� W najgorszym przypadku b�dziemy musieli przemalowa� kompasy.

��To pocieszaj�ca wiadomo�栗 stwierdzi�a Mary.

Louise przytakn�a.

��A mo�liwe, �e nawet tego nie trzeba b�dzie robi�. Z tego, co dotychczas nam wiadomo, to, kt�ry biegun staje si� p�nocnym, a kt�ry po�udniowym, determinuje mechanika kwantowa, co oznacza, �e jest to zupe�nie przypadkowe. Czyli �e istnieje zaledwie pi��dziesi�cioprocentowa szansa, i� pole magnetyczne powr�ci z odwr�conym kierunkiem.

Krieger zmarszczy� brwi.

��Ale je�li tak jest, to w okresie, gdy dosz�o do zag�ady dinozaur�w, m�g� nast�pi� zanik pola magnetycznego, a my nic o tym nie wiemy, poniewa� z powrotem pojawi�o si� z takim samym kierunkiem, jaki mia�o wcze�niej.

��Niepotrzebnie si� martwisz, Jock�� zapewni�a Louise.�� Zaniki pola magnetycznego, o kt�rych nam wiadomo, nie wi�za�y si� z �adn� zag�ad�. Dlatego nie ma sensu zak�ada�, �e te, o kt�rych nie wiemy, bo nie dosz�o do odwr�cenia polaryzacji, mia�y jakie� skutki biologiczne.�� U�miechn�a si� do Kriegera, kt�ry wydawa� si� pogr��ony w my�lach.�� Nie przejmuj siꠗ powiedzia�a.�� Jestem pewna, �e wszyscy przetrwamy to bez szwanku.

��Wcze�niej wspomnia�e��� odezwa� si� Jurard Selgan�� �e d���c do ponownego otwarcia portalu, kierowa�e� si� tylko korzy�ciami, jakie mog�o to przynie�� ludziom z naszego �wiata.

Ponter niech�tnie skin�� g�ow�.

��To prawda.

��A poniewa� mo�liwo�� kontaktu z tym drugim �wiatem zale�a�a od kwantowego komputera, kt�ry zbudowa�e� wsp�lnie z Adikorem Huldem, nale�a�o si� spodziewa�, �e zostaniesz tu, na naszej Ziemi, aby nadzorowa� laboratorium komputerowe.

��W zasadzie��� zacz�� Ponter, ale umilk�.

��M�wi�e� przecie�, �e nie mia�e� w tym osobistego interesu, prawda?

��Tak, ale�

��A mimo to ponownie star�e� si� z Najwy�sz� Rad� Siwych. Upiera�e� si� przy tym, aby� to ty osobi�cie m�g� wr�ci� na drug� Ziemi�.

��Tylko takie rozwi�zanie mia�o sens. Nikt inny z naszych ludzi tam nie by�. Zna�em ju� kilka os�b stamt�d i wiele wiedzia�em o ich �wiecie.

��Odm�wi�e� przekazania komukolwiek bazy danych dotycz�cej j�zyka Gliksin�w, jak� stworzy� tw�j Kompan, o ile nie otrzymasz gwarancji uczestnictwa w kolejnej grupie podr�uj�cej do drugiego �wiata.

��To nie by�o tak�� zaoponowa� Ponter.�� Jedynie zasugerowa�em, �e moja obecno�� mo�e bardzo si� przyda�.

Selgan m�wi� spokojnie.

��To by�o co� wi�cej ni� sugestia. Podobnie jak wi�kszo�� ludzi, widzia�em spor� cz�� obrad na Podgl�daczu. Je�li twoja pami�� o tamtych wydarzeniach przyblak�a, mo�emy bez k�opotu poprosi� o dost�p do twoich archiw�w alibi z tamtego dnia. Dlatego w�a�nie moje centrum terapeutyczne zosta�o zbudowane tutaj, tak blisko Pawilonu Archiw�w Alibi. Chcesz si� tam uda� i�

��Nie. Nie, to nie b�dzie konieczne.

��Azatem, �eby zapewni� sobie powr�t na drugi �wiat, uciek�e� si� do�hm, czy �przymus� to zbyt mocne s�owo?

��Chcia�em, aby m�j wk�ad by� jak najlepszy. Kod Cywilizacji wymaga tego od ka�dego z nas.

��To prawda�� zgodzi� si� Selgan.�� A skoro �w wk�ad� wy�sze dobro� wymaga pope�nienia przest�pstwa, to�

��Mylisz si�. Wtedy jeszcze nawet o tym nie my�la�em. Moim jedynym celem��� Ponter umilk�, po czym poprawi� si�:�� �moimi jedynymi celami by�o podtrzymanie kontaktu i zobaczenie si� z moj� przyjaci�k�, Mare Vaughan. Nigdy bym tam nie wr�ci�, gdybym wiedzia�, co zrobi�.

��To nie do ko�ca prawda, mam racj�?�� odezwa� si� Selgan.�� Wspomina�e� wcze�niej, �e gdyby� m�g� cofn�� czas, znowu post�pi�by� tak samo.

��Tak, ale�

��Ale co?

Ponter westchn��.

��Ale nic.

Prawd� m�wi�c, odpowiednia drabina znajdowa�a si� po jego stronie portalu, ale trudno by�oby j� przenie�� przez w�skie pomieszczenia komputerowego laboratorium. Dlatego zaczeka�, a� Gliksini przynios� w�asn� z drugiego ko�ca komory detektora neutrin. Wygl�da�a tak samo jak ta, kt�rej u�y� wracaj�c do domu.

Dopiero za kt�rym� razem uda�o si� oprze� koniec drabiny o wylot rury Derkersa. Z perspektywy Gliksin�w musia�o to wygl�da� tak, jakby tunel wy�ania� si� znik�d.

Za plecami Pontera Dern i Adikor przytwierdzali drugi koniec rury do granitowej pod�ogi, u�ywaj�c do tego celu elektronarz�dzi.

Gdy drabina Gliksin�w znalaz�a si� ju� na miejscu, Ponter cofn�� si� na swoj� stron� i przepu�ci� Derna oraz Adikora tam, gdzie sam przed chwil� by�. Przez moment przygl�dali si� fascynuj�cemu spektaklowi w detektorze neutrin i obcym istotom w dole, po czym przyst�pili do pracy. Chwil� zmagali si� z linami, ale w ko�cu zdo�ali przymocowa� szczyt drabiny do wylotu rury Derkersa. Ponter s�ysza�, jak Adikor raz po raz mruczy pod nosem �Niewiarygodne, niewiarygodne�.

Kiedy Adikor i Dern wr�cili na swoj� stron�, Ponter i ambasador Prat przeszli tunelem. Ponter odwr�ci� si� i ostro�nie zszed� po drabinie na sam d� komory detektora neutrin. Kiedy pokonywa� najni�sze szczeble, poczu� na ramionach d�onie Gliksin�w, kt�rzy pr�bowali mu pom�c. Postawi� jedn�, a potem drug� stop� na pod�o�u i odwr�ci� si�.

��Witamy z powrotem!�� powiedzia� jeden z obecnych. Hak przet�umaczy� jego s�owa, komunikuj�c je Ponterowi przez implant �limakowy.

��Dzi�kujꠗ odpar� Ponter. Rozejrza� si� po otaczaj�cych go twarzach, ale nie rozpozna� �adnej. Nie dziwi�o go to; nawet je�li zaraz po pojawieniu si� sondy skontaktowano si� z kim�, kogo zna�, osoba ta musia�a dotrze� tutaj z powierzchni.

Odsun�� si� od drabiny i zadar� g�ow� do g�ry, spogl�daj�c na wylot tunelu. Da� znak r�k� Tukanie Prat i zawo�a�:

��Mo�esz schodzi�!

Ambasadorka odwr�ci�a si� i ty�em zacz�a pokonywa� kolejne szczeble.

��Hej, patrzcie!�� odezwa� si� jeden z Gliksin�w.�� Nean�� dertalska kobieta!

��To jest Tukana Prat�� wyja�ni� Ponter�� nasza ambasadorka w waszym �wiecie.

Tukana wreszcie dotar�a na sam d�. Klasn�a, strzepuj�c z d�oni kurz zebrany z drabiny. Gliksin�� jeden z dw�ch czarnych m�czyzn�� zrobi� krok do przodu. Wygl�da� tak, jakby nie wiedzia�, jak ma si� zachowa�. Po chwili uk�oni� si� Tukanie i powiedzia�:

��Witamy pani� w Kanadzie.

Problem z t�umaczeniami Haka polega� na tym, �e wszystko przechodzi�o przez jego filtr poczucia humoru.

��Chcieli�my was prosi栗 odezwa� si� Hak przez zewn�trzny g�o�nik�� �eby�cie nas zaprowadzili do kogo� z wy�szego szczebla, no ale na najwy�szym ju� byli�my.

Ponter rozumia� gliksi�ski j�zyk wystarczaj�co, aby poj��, co si� dzieje. Pacn�� si� po lewym przedramieniu.

��Au!�� powiedzia� Hak w jego �limakowe implanty, po czym odezwa� si� przez g�o�nik.�� Przepraszam, chcia�em prosi�, aby�cie zabrali nas do swojego lidera.

��Nazywam si� Gus Hornby�� przedstawi� si� ciemnosk�ry m�czyzna, kt�ry wcze�niej powita� ambasadork�.�� Jestem tutaj g��wnym in�ynierem. Ju� powiadomili�my doktor Mah w Ottawie, to ona jest szefow� SNO. Mo�e tu przyjecha� po po�udniu, je�li zajdzie taka potrzeba.

��A czy jest gdzie� tutaj Mare Vaughan?�� spyta� Ponter.

��Mare? Aa� Mary. Profesor Vaughan. Nie, nie, ona wyjecha�a.

��A Lou Benoit?

��Louise? Jej te� nie ma.

��W takim razie Reuben Montego.

��Doktor? A pewnie, jego mo�emy tu poprosi�.

��Prawd� m�wi�c�� powiedzia� Ponter, a Hak przet�umaczy��� woleliby�my sami wjecha� do niego na g�r�.

��Zaraz si� tym zajmiemy.�� Hornby zerkn�� na tunel stercz�cy z powietrza.�� To pozostanie otwarte?

��Tak� mamy nadziej�.�� Ponter skin�� g�ow�.

��I mo�ecie tak po prostu przej�� na� na nasz� stron�?�� spyta� inny z Gliksin�w.

��Tak.

��A ja m�g�bym zajrze� do �rodka?�� poprosi� ten sam m�czyzna. Mia� jasn� sk�r�, pomara�czowe w�osy i oczy koloru nieba.

Ponter spojrza� na Tukan�, a ona na niego. W ko�cu ambasadorka powiedzia�a:

��Nasze w�adze �yczy�yby sobie spotka� kogo�, kto mo�e m�wi� w imieniu waszych ludzi.

��Aha�� mrukn�� pomara�czowow�osy.�� No to raczej nie ja�

Ponter i Tukana przeszli po dnie olbrzymiej jaskini, otoczeni grup� Gliksin�w. Fragmenty sfery, kt�ra dawniej znajdowa�a si� w centrum tej przestrzeni, u�o�ono pod �cian�, obok posk�adanych jeden na drugim s�onecznikowatych fotopowielaczy.

W przeciwleg�ym ko�cu jaskini znajdowa�a si� druga drabina, jeszcze wy�sza od tej, kt�ra sta�a teraz oparta o wylot rury Derkersa. Ta prowadzi�a do wyj�cia z komory detektora neutrin, tego samego, z kt�rego odskoczy� kwadratowy w�az, kiedy Ponter wraz z ca�ym powietrzem z komory kwantowego komputera trati� poprzednim razem do �wiata Gliksin�w. Hornby pierwszy wszed� na g�r� i po chwili przecisn�� si� przez otw�r. Ponter chwyci� za boki drabiny i zacz�� si� wspina� jako drugi, a Tukana ruszy�a za nim.

Ponter obejrza� si� na tunel prowadz�cy do jego �wiata i poczu� uk�ucie w sercu na widok Adikora, kt�ry sta� u wylotu i patrzy� prosto na niego. Chcia� do niego pomacha�, ale to by za bardzo przypomina�o po�egnanie, wi�c tylko si� u�miechn��, cho� wiedzia�, �e z takiej odleg�o�ci przyjaciel nie dostrze�e jego miny. Mo�e to i lepiej, bo Ponter czu�, �e jego u�miech jest wymuszony. Mia� nadziej� �e nie po raz ostatni widzi ukochanego partnera.

Przecisn�� ramiona przez otw�r w�azu i podci�gn�� si� na platform�. Nagle otoczy�o go pi�ciu Gliksin�w w identycznych, zielonych strojach. Ka�dy trzyma� du�� bro� na pociski.

Ponter czyta� sporo literatury spekulatywnej. Zna� historie o r�wnoleg�ych �wiatach, w kt�rych istnia�y z�e odbicia ludzi ze znajomej Ziemi. Najpierw przysz�o mu do g�owy, �e trafi� do takiego odmiennego �wiata.

��Panie Boddit�� zwr�ci� si� do niego jeden z� �o�nierzy, tak chyba brzmia�a w�a�ciwa nazwa�� kapitan Donaldson z Kanadyjskich Si� Zbrojnych. Prosz� odsun�� si� od w�azu.

Ponter spe�ni� polecenie i w otworze pojawi�a si� ambasadorka. Tukana r�wnie� wci�gn�a si� na metalowy podest. �ciany wok� platformy zas�oni�te by�y p�achtami ciemnozielonego plastiku, a po suficie bieg�y przewody i plastikowe rury. Po jednej stronie sta�o co�, co mog�o by� sprz�tem komputerowym.

��Prosz� pani?�� powiedzia� Donaldson, patrz�c na Tu�� kan�.

��To jest Tukana Prat, nasza ambasadorka�� wyja�ni� Ponter, a Hak przet�umaczy� jego s�owa.

��Pani ambasador, panie Boddit, musz� was prosi�, aby�cie poszli ze mn�.

Ponter si� nie ruszy�.

��Czy jeste�my tu niemile widziani?

��Przeciwnie�� odpar� Donaldson.�� Jestem pewien, �e nasz rz�d ch�tnie powita ambasadork� i przyzna pa�stwu status dyplomat�w. Na razie jednak musicie uda� si� za mn�.

��Dok�d nas zabieracie?�� Ponter zmarszczy� brew.

Donaldson wskaza� drzwi prowadz�ce z platformy do sterowni. By�y zamkni�te. Ponter wzruszy� ramionami i razem z Tukana ruszy� do wyj�cia. Jeden z �o�nierzy wysun�� si� do przodu i otworzy� przed nimi drzwi. Weszli do ciasnego i w�skiego pomieszczenia.

��Prosz� i�� dalej�� powiedzia� Donaldson.

Ponter i Tukana us�uchali.

��Jak pan zapewne pami�ta, panie Boddit�� ci�gn�� Donaldson, id�c za nimi�� Sudbury Neutrino Observatory mie�ci si� dwa kilometry pod powierzchni� ziemi i konieczne jest utrzymanie w nim odpowiedniej czysto�ci powietrza, aby zapobiec wprowadzeniu do komory kurzu lub innych zanieczyszcze�, kt�re mog�yby zak��ci� dzia�anie urz�dze�.

Ponter obejrza� si� na Donaldsona, ale si� nie zatrzyma�.

��Przygotowali�my specjalne pomieszczenia na wypadek, gdyby pan lub inni przedstawiciele z pa�skiego �wiata mieli si� tu zjawi栗 kontynuowa� Donaldson.�� Obawiam si�, �e b�d� pa�stwo musieli przej�� kwarantann�, kt�ra potrwa do chwili uzyskania przez nas pewno�ci, �e mog� pa�stwo bezpiecznie wyj�� na powierzchni�.

��Nie! Znowu!�� powiedzia� Ponter.�� Mo�emy udowodni�, �e jeste�my wolni od wszelkich drobnoustroj�w.

��Nie do mnie nale�y ocena tego, sir�� odpar� Donaldson.�� Osoby za to odpowiedzialne ju� s� w drodze.

Mary Vaughan sta�a pochylona nad mikroskopem, gdy drzwi do jej laboratorium otworzy�y si� gwa�townie.

��Mary!

Podnios�a g�ow� i zobaczy�a stoj�c� na progu Louise Benoit.

��Tak?

��Ponter wr�ci�!

Serce Mary mocniej zabi�o.

��Naprawd�?

��Tak! W�a�nie m�wili o tym w radio. W SNO ponownie otworzy� si� portal mi�dzy �wiatami i Ponter z jeszcze jednym neandertalczykiem przeszli na nasz� stron�.

Mary wsta�a i spojrza�a na Louise.

��Masz ochot� na wycieczk� do Sudbury?

Louise si� u�miechn�a, jakby oczekiwa�a takiej propozycji.

��Nie ma sensu tam jecha�. Neandertalczycy przechodz� kwarantann� w pomieszczeniach SNO; nie mia�yby�my szans zobaczy� si� z nimi.

��Aha.�� Mary stara�a si�, by w jej g�osie nie by�o s�ycha� rozczarowania.

��Ale kiedy zostan� wypuszczeni, przyjad� do Nowego Jorku, �eby wyst�pi� z przem�wieniem w ONZ.

��Naprawd�? Jak to daleko st�d?

��Nie mam poj�cia. Jakie� pi��set lub sze��set kilometr�w. Na pewno bli�ej ni� do Sudbury.

��I tak zamierza�am tam pojecha�, �eby obejrze� Producent�w��� stwierdzi�a Mary z u�miechem, ale po chwili spowa�nia�a.�� Tylko �e pewnie tam te� nie uda mi si� z nim zobaczy�. Jako dyplomata b�dzie mia� mn�stwo spotka�.

��Zapominasz, dla kogo pracujesz.�� Louise nie traci�a optymizmu.�� Nasz Jock ma chyba klucze do ka�dych drzwi. Powiedz mu, �e musisz tam jecha�, aby pobra� pr�bki DNA neandertalczyka, kt�ry przyby� z Ponterem.

Mary znowu si� u�miechn�a. W tej chwili bardzo lubi�a Louise.

Mary pr�bowa�a skupi� si� na pracy, ale my�lami stale wraca�a do Pontera�� nic dziwnego, skoro w�a�nie analizowa�a jego DNA.

Krzywi�a si� za ka�dym razem, gdy czyta�a popularnonaukowe artyku�y pr�buj�ce wyja�ni�, dlaczego mitochondrialne DNA dziedziczone jest tylko po matce. Zwykle t�umaczono, �e wy��cznie g��wka plemnika penetruje kom�rk� jajow�, podczas gdy mitochondria znajduj� si� jedynie w jego wstawce i w witce. Ale cho� rozmieszczenie mitochondri�w w plemnikach rzeczywi�cie tak wygl�da�o, to nie by�o prawd�, �e jedynie ich g��wki dostawa�y si� do jaja. Mikroskopia oraz analizy DNA pozwoli�y udowodni� obecno�� mtDNA ze wstawki plemnika w zap�odnionych kom�rkach jajowych ssak�w. Tak naprawd� nikt nie wiedzia�, dlaczego mitochondrialne DNA ojca nie jest w��czane do zygoty w taki sam spos�b jak mtDNA matki; z jakiego� powodu po prostu znika�o, a wyja�nienia, �e nigdy tam nie trafia, by�y zupe�nie nieprawdziwe.

Jednocze�nie ze wzgl�du na to, �e ka�da kom�rka zawiera tysi�ce mitochondri�w i tylko jedno j�dro, z okaz�w kopalnych o wiele �atwiej jest pozyska� DNA mitochondrialne, a nie j�drowe. Z �adnych szcz�tk�w neandertalskich znanych na tej Ziemi nie pobrano pr�bek j�drowego DNA, dlatego Mary skupi�a si� na mitochondrialnym DNA Pontera, por�wnuj�c je z gliksi�skim mtDNA. Nie widzia�a jednak �adnej sekwencji obecnej albo wy��cznie u Pontera i znanych kopalnych okaz�w neandertalczyk�w, albo tylko u Gliksin�w.

Dlatego w ko�cu zaj�a si� j�drowym DNA Pontera. Przypuszcza�a, �e tu znalezienie r�nicy b�dzie jeszcze trudniejsze. I rzeczywi�cie, pomimo dok�adnych analiz, nie widzia�a �adnej sekwencji nukleotyd�w, kt�ra ponad wszelk� w�tpliwo�� r�ni�aby neandertalczyk�w od Homo sapiens sapiens: wszystkie startery pasowa�y do �a�cuch�w DNA obu typ�w ludzi.

Znudzona i sfrustrowana, czekaj�c na koniec kwarantanny Pontera i na szans� odnowienia przyja�ni z nim, Mary postanowi�a sporz�dzi� kariotyp neandertalskiego DNA. W tym celu musia�a najpierw doprowadzi� kilka kom�rek Pontera do stadium tu� przed podzia�em (poniewa� tylko w tej fazie chromosomy staj� si� widoczne). Nast�pnie zastosowa�a kolchicyn�, aby zatrzyma� podzia� i unieruchomi� chromosomy w stadium metafazy. Potem zabarwi�a kom�rki�� nazwa �chromosom� oznacza�a �kolorowe cia�o�, wskazuj�c na tendencj� tych sk�adnik�w kom�rki do �atwego ��apania� barwnika. Kolejny etap polega� na uporz�dkowaniu chromosom�w wed�ug rozmiaru, od najwi�kszego do najmniejszego, poniewa� w takiej w�a�nie sekwencji zwykle je numerowano. Ponter by� m�czyzn�, wi�c mia� chromosomy X oraz Y, i podobnie jak u m�czyzn ze �wiata Mary, Y mia� rozmiar jednej trzeciej X.

Mary posegregowa�a wszystkie pary, sfotografowa�a je i wydrukowa�a zdj�cie na atrament�wce Epson. Potem zabra�a si� za oznaczanie par chromosom�w, zaczynaj�c od najd�u�szych i kolejno przechodz�c do coraz kr�tszych: 1, 2, 3�

Zadanie by�o bardzo proste. Co roku zadawa�a podobne studentom cytogenetyki. Wykonuj�c je, my�lami b��dzi�a daleko: wyobra�a�a sobie Pontera i Adikora, i mamuty, i �wiat bez rolnictwa, i�

Cholera!

Musia�a co� popl�ta�, poniewa� chromosomy X iY okaza�y si� dwudziest� czwart�, a nie dwudziest� trzeci� par�.

Chyba �e�

Rany, a je�li Ponter mia� trzy chromosomy 21? W takim przypadku on i prawdopodobnie wszyscy ludzie z jego �wiata mieli wad�, kt�ra u Homo sapiens sapiens powodowa�a zesp� Downa. Takie rozumowanie nie by�o pozbawione sensu; osoby z Downem mia�y inne rysy twarzy i�

Dobry Bo�e!�� pomy�la�a Mary.�� Czy�by to by�o a� tak proste? U os�b z zespo�em Downa rzeczywi�cie cz�ciej zdarza�y si� przypadki bia�aczki� a czy nie ta choroba zabi�a �on� Pontera? Poza tym zesp� Downa ��czono z nienormalnie wysokim poziomem hormon�w tarczycy, kt�re maj� wp�yw na cechy fizyczne�� a zw�aszcza na uk�ad rys�w twarzy. Czy to mo�liwe, �e wszyscy ludzie Pontera mieli trisomi� 21. chromosomu�� jedn� niewielk� r�nic�, kt�ra u nich przejawia�a si� nieco inaczej ni� u Homo sapiens sapiens i odpowiada�a za wszystkie odmienne cechy obu rodzaj�w ludzko�ci?

Nie. Nie, to nie mia�o sensu. Jednym z objaw�w zespo�u Downa, przynajmniej u Homo sapiens sapiens, by�a wiotko�� mi�ni; tymczasem u ludzi Pontera sytuacja wygl�da�a odwrotnie.

Poza tym Mary mia�a przed sob� parzyst� liczb� par chromosom�w, a zesp� Downa wyst�powa� przy nieparzystej. O ile nie przenios�a niechc�cy dodatkowych chromosom�w z innej kom�rki, to Ponter mia� ich dwadzie�cia cztery pary i�

O m�j Bo�e. O m�j Bo�e.

Wyja�nienie by�o jeszcze prostsze, ni� s�dzi�a.

Tak, tak, tak!

Uda�o si� jej!

Znalaz�a odpowied�.

Przedstawiciele Homo sapiens sapiens mieli po dwadzie�cia trzy pary chromosom�w. Ich najbli�szymi krewnymi�� przynajmniej na tej wersji Ziemi�� by�y dwa gatunki szympans�w i�

Oba mia�y po dwadzie�cia cztery pary chromosom�w.

Rodzaj Pan (szympansy) oraz rodzaj Homo (wszystkie istoty ludzkie, wsp�czesne i dawne) wywodzi�y si� od tego samego przodka. Wbrew powszechnemu b��dnemu przekonaniu, �e ludzie ewoluowali z ma�p cz�ekokszta�tnych, w rzeczywisto�ci ludzie i ma�py byli kuzynami. Badania genetycznej dywergencji ludzi i ma�p wskazywa�y, �e wsp�lny przodek�� brakuj�ce ogniwo, kt�rego nie uda�o si� jeszcze odnale�栗 �y� oko�o pi�� milion�w lat temu w Afryce.

Poniewa� szympansy mia�y dwadzie�cia cztery pary chromosom�w, a ludzie dwadzie�cia trzy, mo�na by�o tylko zgadywa�, ile par posiada� �w wsp�lny przodek. Gdyby mia� dwadzie�cia trzy, oznacza�oby to, �e gdzie� po rozej�ciu si� dr�g ma�p i ludzi jeden z chromosom�w w linii szympans�w rozdzieli� si� na dwa. Gdyby jednak mia� dwadzie�cia cztery pary, w�wczas w linii Homo dwa chromosomy musia�y si� po��czy�.

Do dzi��� dok�adnie do tej chwili, do tej sekundy�� nikt na tej wersji Ziemi nie wiedzia�, kt�ry scenariusz jest w�a�ciwy. Teraz jednak wszystko sta�o si� jasne jak s�o�ce: zwyk�e szympansy mia�y dwadzie�cia cztery pary chromosom�w; bonobo�� inny ich gatunek�� r�wnie� dwadzie�cia cztery. I Mary w�a�nie odkry�a, �e neandertalczycy tak�e posiadali r�wne dwa tuziny. Fuzja dw�ch chromosom�w musia�a nast�pi� d�ugo po oddzieleniu si� ma�p cz�ekokszta�tnych i ludzi. Co wi�cej, dosz�o do tego ju� po rozwidleniu si� ga��zi Homo na dwie linie, kt�re Mary teraz studiowa�a�� a zatem najwy�ej kilkaset tysi�cy lat temu.

To dlatego ludzie Pontera nadal posiadali wielk� si�� cz�ekokszta�tnych ma�p, a nie w�t�� budow� cz�owieka wsp�czesnego. To dlatego mieli ma�pi� fizjonomi� z wa�ami nadoczodo�owymi i bez br�dki. Genetycznie byli podobni do ma�p cz�ekokszta�tnych, przynajmniej pod wzgl�dem liczby chromosom�w. W�a�nie w wyniku fuzji dw�ch chromosom�w�� z wyk�ad�w z genetyki naczelnych Mary pami�ta�a, �e chodzi�o o drug� i trzeci� parꠗ powsta�y r�nice morfologiczne w wygl�dzie doros�ej formy cz�owieka.

Sam pow�d r�nic �atwo da�o si� okre�li�: chodzi�o o neoteni�, czyli o zachowanie u doros�ych przedstawicieli gatunku pewnych cech m�odych osobnik�w. Noworodki ma�p cz�ekokszta�tnych, neandertalczyk�w i Gliksin�w mia�y podobne czaszki z pionowym, pozbawionym wypuk�o�ci czo�em i bez �adnych wystaj�cych element�w dolnej cz�ci twarzy. U przedstawicieli dw�ch pierwszych grup wraz z ich rozwojem zmienia� si� kszta�t czaszek. Tylko doro�li z grupy, do kt�rej zalicza�a si� Mary, zachowywali form� czaszek zbli�on� do dzieci�cej.

U ludzi Pontera podczas dojrzewania wyra�nie zmienia�a si� tak�e czaszka. M�g� za to odpowiada� w�a�nie ten jeden chromosom.

Mary przycisn�a d�onie do twarzy. Uda�o si� jej! Znalaz�a to, o co chodzi�o Kriegerowi i�

I� m�j Bo�e.

Skoro r�nica polega�a na odmiennej liczbie chromosom�w, to neandertalczycy oraz jej rodzaj Homo sapiens nie byli tylko r�nymi rasami ani nawet podgatunkami tego samego gatunku. Nale�eli do zupe�nie odr�bnych gatunk�w. Nie by�o wi�c potrzeby podwajania �my�l�cej� cz�ci w nazwie Homo sapiens sapiens, aby odr�ni� ludzi Mary od ludzi Pontera, bo tych drugich nie mo�na by�o nazywa� Homo sapiens neanderthalensis. W taksonomii stanowili odr�bn� jednostk�: Homo neanderthalensis. Mary wiedzia�a, �e wielu paleoantropolog�w ucieszy taka wie�栗 wielu te� mog�a potwornie wkurzy�.

Tylko�

Tylko �e�

Tylko �e Ponter nale�a� do odr�bnego gatunku! Widzia�a Show Boat, kiedy musical ten wystawiano w Toronto, z Cloris Leachman w roli Parthy. Wiedzia�a, �e krzy�owanie si� ras by�o kiedy� ogromnym problemem, tyle �e�

Tyle �e nie tak nazywano kontakty p�ciowe cz�owieka z osobnikiem spoza w�asnego gatunku (nie, �eby ona i Ponter mieli taki zamiar).

Nie, tu w�a�ciwym okre�leniem by�a�

M�j Bo�e ~ pomy�la�a Mary.

Sodomia.

Ale�

Nie, nie.

Ponter nie by� zwierz�ciem. M�czyzna, kt�ry j� zgwa�ci!

��przedstawiciel Homo sapiens�� to on by� besti�, nie Ponter.

Ponter by� d�entelmenem.

Wra�liwym m�czyzn�.

I bez wzgl�du na liczb� chromosom�w by� cz�owiekiem�� cz�owiekiem, kt�rego bardzo chcia�a znowu zobaczy�.

W ko�cu, po trzech dniach, eksperci z laboratori�w epidemiologicznych i o�rodk�w epidemiologii z Kanady i USA uznali, �e ambasador Tukana Prat i delegat Ponter Boddit s� wolni od infekcji i mog� opu�ci� kwarantann�.

Ponter i Tukana, eskortowani przez �o�nierzy i doktora Montego, pokonali d�ugi tunel prowadz�cy do metalowej klatki windy i wyjechali na powierzchni�. Wie��, �e s� ju� w drodze, dotar�a na g�r� przed nimi. W ogromnym pomieszczeniu ze stacj� windy zebra�o si� mn�stwo g�rnik�w i innych pracownik�w INCO.

��Na parkingu czeka ca�y t�um dziennikarzy�� poinformowa�a Helen� Gagne.�� Pani ambasador, naturalnie wyg�osi pani kr�tk� mow�?

Tukana unios�a brew.

��Jak� mow�?

��Powitaln�. Zgodnie ze zwyczajem dyplomacji.

Ponter nie mia� poj�cia, co to oznacza, ale w ko�cu nie on mia� si� zajmowa� takimi sprawami. Helen� wyprowadzi�a jego i Tukan� z du�ego pomieszczenia prosto w kanadyjsk� jesie�. By�o tu co najmniej o dwa stopnie cieplej ni� na �wiecie Pontera, ale przecie� sp�dzili pod ziemi� trzy dni; r�nica w temperaturze nie musia�a nic znaczy�.

Ponter ze zdumieniem pokr�ci� g�ow�, rozgl�daj�c si� wok�. Nigdy nie opuszcza� tego miejsca w pe�ni �wiadomo�ci; wcze�niej tylko raz wyjecha� na powierzchniꠗ po tym, jak dozna� urazu g�owy. Dopiero teraz m�g� naprawd� zobaczy� ogrom kopalni i dzie�o tutejszych ludzi�� gigantyczn� wyrw� w ziemi, wielkie po�acie teren�w ogo�ocone z drzew i obszerny�� jak oni to nazywali?�� �parking�, zastawiony setkami osobistych pojazd�w.

No i ten smr�d! A� zakr�ci�o mu si� w g�owie od wywo�uj�cego md�o�ci, obrzydliwego fetoru tego �wiata. Gdy Ponter opisa� ten od�r kobiecie Adikora, wyja�ni�a mu, co mo�e tak �mierdzie�: dwutlenek azotu, dwutlenek siarki oraz inne truj�ce gazy wydzielane w procesie spalania produkt�w petrochemicznych.

Ponter uprzedzi� Tukan�, czego mo�e si� spodziewa�, i teraz pani ambasador dyskretnie pr�bowa�a zas�ania� nos d�oni�. Z ogromn� sympati� wspomina� poznanych tu ludzi, ale zapomnia��� albo nie chcia� pami�ta栗 o tym, co zrobili ze swoj� wersj� Ziemi.

Mary wr�ci�a do laboratorium na drugim pi�trze i usiad�a w czarnym, sk�rzanym fotelu obrotowym. By� to luksusowy mebel z rodzaju tych, jakie nie trafia�y do gabinet�w profesor�w uniwersyteckich. Odwr�ci�a si� plecami do biurka i spojrza�a przez du�e okno na jezioro Ontario. Wiedzia�a, �e Toronto znajduje si� naprzeciwko Rochester, ale nawet w bezchmurny dzie� nieby�o st�d wida� jej rodzinnego miasta. Przeciwleg�y brzeg znajdowa� si� za lini� horyzontu. W Toronto, niedaleko jeziora, wznosi�a si� najwy�sza na �wiecie wolno stoj�ca konstrukcja, CN Tower. Mary mia�a nadziej�, �e przynajmniej jej wierzcho�ek b�dzie wystawa� ponad widnokr�g, ale�

Pami�ta�a, jak Ponter m�wi�, �e pope�ni� b��d, programuj�c Hakowi g�os zmar�ej �ony, kt�ry zamiast go pociesza�, by� bolesnym przypomnieniem tego, co straci�. Mo�e wi�c dobrze, �e nie widzia�a z okna �adnego fragmentu Toronto.

S�ysza�a, ze latem w Seabreeze jest cudownie, ale w�a�nie zaczyna�a si� jesie� i robi�o si� tutaj coraz bardziej ponuro. Z czasem Mary polubi�a wiadomo�ci na kanale WROC�� lokalnej filii CBS�� tylko �e w ka�dej prognozie pogody wspominano o �wp�ywie jeziora�. Wcze�niej, mieszkaj�c na p�nocnym brzegu tego samego jeziora, nigdy nie s�ysza�a takiego okre�lenia. W Toronto zim� rzadko pada� �nieg, ale podobno w Rochester sypa�o bez przerwy, poniewa� ch�odne masy powietrza znad Kanady �apa�y wilgo�, przemieszczaj�c si� nad wodami Ontario.

Mary nape�ni�a kubek ulubion� kaw� Maxwell House, doda�a troch� czekoladowego mleka i upi�a �yk. Bardzo polubi�a tutejsze Ekstremalnie Czekoladowe Mleko Upstate Dairys, kt�rego nie mo�na by�o dosta� w Toronto, podobnie jak znakomitego sosu cebulowego Heluva Good French Onion Dip. Musia�a przyzna�, �e kilka rzeczy wynagradza jej pobyt z dala od domu�

Dzwonek stoj�cego na biurku telefonu wyrwa� j� z zamy�lenia. Odstawi�a kaw�. Niewiele os�b zna�o jej nowy numer�� a nie by�a to wewn�trzna linia grupy Synergia; t� zwiastowa� zupe�nie inny sygna�.

Podnios�a czarn� s�uchawk�.

��Halo?

��Profesor Vaughan?�� odezwa� si� kobiecy g�os.

��Tak.

��M�wi Daria.

Mary od razu zrobi�o si� weselej. Daria Klein by�a jej doktorantk� na York University Mary oczywi�cie poda�a sw�j numer osobom z wydzia�u. Przynajmniej tyle mog�a zrobi�, zwa�ywszy �e zostawi�a ich tu� przed rozpocz�ciem roku akademickiego.

��Daria!�� zawo�a�a do s�uchawki.�� Jak mi�o ci� s�ysze�!

��W my�lach zobaczy�a wyrazist�, u�miechni�t� twarz szczup�ej dziewczyny o kasztanowych w�osach.

��Ja te� si� ciesz�, �e pani� s�yszꠗ odpar�a Daria.�� Mam nadziej�, �e nie przeszkadzam. Nie chcia�am pisa� w tej sprawie emaila. Wola�am powiedzie� o tym pani osobi�cie.�� Mary dos�ownie s�ysza�a, jak Daria podskakuje z emocji.

��Powiedzie� o czym?

��O Ramzesie!

Mary najpierw chcia�a za�artowa�: �Wiesz, �e to jest skuteczne tylko w dziewi��dziesi�ciu siedmiu procentach�, ale si� powstrzyma�a. Darii chodzi�o o staro�ytn� egipsk� mumi�, kt�rej DNA bada�a.

��Domy�lam si�, �e masz ju� wyniki.

��Tak, tak! To rzeczywi�cie jest cz�onek linii Ramzes�w� prawdopodobnie Ramzes I! Mo�emy zanotowa� kolejne zwyci�stwo bada� prowadzonych metod� Vaughan!

Mary zarumieni�a si� lekko.

��To znakomicie.�� Ucieszy�a si�, jednak to Daria wykona�a mr�wcz� robot� sekwencjonowania i to jej nale�a�y si� wyrazy uznania.�� Gratulacje.

��Dzi�kuj�. Ludzie z Emory s� zachwyceni.

��To cudownie. �wietna robota. Jestem z ciebie dumna.

��Dzi�kuj�.

��A co s�ycha� na uniwersytecie?�� spyta�a Mary.

��Wszystko po staremu. Asystenci rozwa�aj� og�oszenie strajku, szykuje si� rze� pierwszoroczniak�w, a lokalne w�adze og�aszaj� dalsze ci�cia bud�etowe.

Mary za�mia�a si� ironicznie.

��Przykro mi to s�ysze�.

��Nic na to nie poradzimy�� przyzna�a Daria i na moment umilk�a.�� Jest jedna potworna wiadomo��. Na terenie campusu zgwa�cono kobiet�. Pisali o tym w �Excalibur�.

Serce Mary na sekund� zamar�o.

��Bo�e�� powiedzia�a. Ponownie obr�ci�a si� na fotelu i spojrza�a za okno, wyobra�aj�c sobie York.

��W dodatku sta�o si� to niedaleko st�d. Obok budynku Farquharsona�� doda�a Daria.

��Napisali, kim by�a ofiara?

��Nie, nie podano �adnych szczeg��w.

��A z�apano gwa�ciciela?

��Jeszcze nie.

Mary g��boko wci�gn�a powietrze.

��Uwa�aj na siebie, Dario. B�d� bardzo ostro�na.

��Oczywi�cie. Josh codziennie przychodzi po mnie do Pracy.

Josh�� Mary nigdy nie mog�a zapami�ta� jego nazwiska�� by� ch�opakiem Darii, studiowa� prawo w Osgoode Hall.

��To dobrze. Dobrze�� A tak w og�le�� oznajmi�a Daria tonem, kt�ry oznacza�, �e nie chce rozmawia� na ponure tematy�� to zadzwoni�am, �eby pani powiedzie� o Ramzesie. Na pewno sporo b�d� o tym pisali w prasie. Jutro do laboratorium przychodzi kto� z CBC.

��To wspaniale.�� My�li Mary p�dzi�y jak oszala�e.

��Jestem strasznie nakr�cona�� stwierdzi�a Daria.�� To niesamowite!

Mary si� u�miechn�a. Dziewczyna mia�a racj�.

��Nie b�d� pani d�u�ej odrywa� od pracy. Chcia�am tylko przekaza� najnowsze wie�ci. Nied�ugo zadzwoni� znowu!

��Do us�yszenia�� powiedzia�a Mary.

��Do us�yszenia�� powt�rzy�a za ni� Daria i si� roz��czy�a.

Mary chcia�a od�o�y� s�uchawk�, ale dr��c� r�k� nie trafi�a na wide�ki.

Nast�pny gwa�t.

Ale czy tym razem sprawc� by� kto� inny?

A mo�e� mo�e�

Mo�e to ta sama bestia, ten potw�r, na kt�rego ona nie donios�a?

Mary poczu�a md�o�ci, tak jakby by�a w pikuj�cym samolocie.

Cholera. Jasna cholera.

Gdyby wtedy zg�osi�a gwa�t� gdyby zaalarmowa�a policj�, gazet� uniwersyteck��

Wprawdzie min�o kilka tygodni, odk�d zosta�a zaatakowana. Nie mia�a powodu przypuszcza�, �e chodzi o tego samego gwa�ciciela. Z drugiej jednak strony, jak d�ugo utrzymuje si� dreszcz emocji po napa�ci na kogo�? Ile czasu trzeba na ponowne zebranie odwagi�� potwornej, druzgoc�cej odwagi�� aby zn�w pope�ni� tak straszn� zbrodni�?

Mary ostrzeg�a Dari�. Nie tylko teraz, ale i wcze�niej, w emailu z Sudbury. Tylko �e opr�cz Darii na uniwersytecie by�y tysi�ce kobiet�

Kiedy� wyk�ada�a na wydziale Women�s Studies i wiedzia�a, �e wed�ug frazeologii feministycznej wszystkie doros�e przedstawicielki p�ci �e�skiej powinno si� nazywa� kobietami. Tylko �e sama mia�a teraz trzydzie�ci dziewi�� lat�� dzie� jej urodzin min�� niezauwa�ony przez nikogo�� a na pierwszym roku studiowa�y w York nawet osiemnastolatki. Owszem, by�y kobietami, ale by�y te� m�odymi dziewczynami, przynajmniej w por�wnaniu z Mary. Wiele z nich po raz pierwszy opu�ci�o rodzinne domy. Dopiero zaczyna�y szuka� w�asnej drogi w �yciu.

I teraz czyha� na nie ten potw�r. Ten zwyrodnialec, kt�rego�� by� mo�e przez ni��� omin�a kara.

Ponownie wyjrza�a przez okno. Tym razem cieszy�a si�, �e nie wida� st�d Toronto.

Chwil� p�niej�� nie mia�a poj�cia, ile czasu up�yn�o�� drzwi do jej laboratorium si� uchyli�y i Louise Benoit zajrza�a do �rodka.

��Hej, Mary, co powiesz na wsp�lny obiad?

Obr�ci�a si� z fotelem w jej stron�.

��Mon Dieu!�� wykrzykn�a Louise.�� Qu'estce quil y a de mai?

Mary zna�a francuski do�� dobrze, by zrozumie� pytanie.

��Nic. Dlaczego pytasz?

Louise przesz�a na angielski. Ton jej g�osu zdradza�, �e nie wierzy w zapewnienie kole�anki.

��P�aka�a�.

Mary nieprzytomnie dotkn�a d�oni� policzka i odsun�a j�. Unios�a brwi ze zdziwienia.

��Och�� powiedzia�a cicho. Nie mia�a poj�cia, jak inaczej mog�aby wype�ni� cisz�.

��Co si� sta�o?�� raz jeszcze spyta�a Louise.

Mary zrobi�a g��boki wdech i powoli wypu�ci�a powietrze. Tutaj, w Stanach, Louise by�a najbli�sz� jej osob�. Keisha, pracownica centrum kryzysowego dla ofiar gwa�tu, z kt�r� Mary rozmawia�a w Sudbury, wydawa�a si� odleg�a o ca�e lata �wietlne. Mimo to�

Nie. Nie chcia�a o tym rozmawia�; nie chcia�a m�wi� o swoim b�lu.

Ani o poczuciu winy, kt�re j� trapi�o.

Musia�a jednak co� powiedzie�.

��To nic takiego�� odezwa�a si� w ko�cu.�� Tylko��� Wyci�gn�a chusteczk� higieniczn� ze stoj�cego na biurku pude�ka i wytar�a policzki.�� Tylko ci m�czy�ni�

Louise ze zrozumieniem pokiwa�a g�ow�, tak jakby Mary m�wi�a o�� jak ona by to nazwa�a?�� o affaire de coeur, o romansie, kt�ry �le si� zako�czy�. Mary przypuszcza�a, �e Louise mia�a w �yciu wielu partner�w.

��W�a�nie, m�czy�ni.�� Louise przewr�ci�a oczami.�� Nie da si� �y� z nimi i nie da si� �y� bez nich.

Mary ju� mia�a przytakn��, ale przypomnia�a sobie, �e na �wiecie Pontera wygl�da to inaczej. Chryste, przecie� nie urodzi�a si� wczoraj�

��To oni s� odpowiedzialni za tak wiele problem�w tego �wiata�� stwierdzi�a.

Louise znowu skin�a g�ow�. Chyba wyczu�a zmian� tonu rozmowy, bo powiedzia�a:

��Przecie� to nie kobiety stoj� za wi�kszo�ci� atak�w terrorystycznych.

Mary musia�a przyzna� jej racj�, tylko �e�

��Nie chodzi mi o m�czyzn w innych krajach. Mam na my�li tak�e tych tutaj, w USA i w Kanadzie.

Louise z trosk� zmarszczy�a czo�o.

��Co si� sta�o?

Mary wreszcie odwa�y�a si� powiedzie� prawd�, a przynajmniej jej cz��.

��Mia�am telefon z Yorku. Na terenie campusu zgwa�cono kobiet�.

��O Bo�e. Kogo�, kogo znasz?

Mary pokr�ci�a g�ow�, cho� tak naprawd� nie zna�a odpowiedzi na to pytanie. Bo�e�� pomy�la�a�� a je�li rzeczywi�cie by� to kto�, kogo zna�a? Jedna z jej studentek?

��Nie�� powiedzia�a, tak jakby ruch g�ow� niedostatecznie wyra�a� to, co mia�a na my�li.�� Ale ta wiadomo�� mnie przygn�bi�a.�� Mary spojrza�a na Louise�� tak� m�od� i pi�kn��� po czym spu�ci�a wzrok.�� To potworno�栗 doda�a.

Louise znowu skin�a g�ow�, z podobnym zrozumieniem jak wcze�niej. Mary poczu�a, jak �o��dek podchodzi jej do gard�a. Mo�e ona te� z do�wiadczenia zna�a to, o czym m�wi�y. Ale Mary nie mog�a dr��y� tego tematu, nie ujawniaj�c swoich przej��, a na to nie by�a jeszcze gotowa.

��M�czy�ni potrafi� by� tacy okropni�� powiedzia�a. Zabrzmia�o to troch� jak opinia w stylu Bridget Jones, ale taka by�a prawda.

Do cholery, taka by�a prawda.

Ceremonia nadania Ponterowi Bodditowi i Tukanie Prat obywatelstwa kanadyjskiego (b�d� po�wiadczenia go�� opinie bieg�ych r�ni�y si� w tej kwestii) odby�a si� p�nym popo�udniem w budynkach kanadyjskiego parlamentu. Uroczysto�ci przewodniczy� minister obywatelstwa i imigracji, a obserwowali j� dziennikarze z ca�ego �wiata.

Ponter stara� si� jak najlepiej wyg�osi� przysi�g�, kt�rej nauczy� si� na pami�� pod okiem Helen� Gagne; b��dnie wym�wi� tylko kilka s��w: �Za�wiadczam, �e b�d� wiernym poddanym jej Wysoko�ci Kr�lowej El�biety II, Kr�lowej Kanady, jej spadkobierc�w i nast�pc�w, oraz �e b�d� wiernie przestrzega� praw Kanady i wype�nia� moje obowi�zki jako kanadyjski obywatel�. Helen� by�a z niego tak zadowolona, �e gdy sko�czy� m�wi�, spontanicznie zacz�a bi� brawo, czym �ci�gn�a na siebie surowe spojrzenie ministra.

Tukana mia�a wi�cej problem�w z wym�wieniem s��w przysi�gi, ale w ko�cu i jej si� to uda�o.

Po uroczysto�ci odby�o si� przyj�cie, na kt�rym podano wina i sery�� Helen� zwr�ci�a uwag�, �e Pontera i Tukany nie interesowa�o ani jedno, ani drugie. Nie pili mleka ani nie jedli wyrob�w mlecznych; nie przejawiali te� �adnego zainteresowania produktami zbo�owymi. Na szcz�cie Helen� przezornie nakarmi�a go�ci przed ceremoni�, aby wyg�odniali nie rzucili si� na tace z owocami i w�dlinami, kt�re tak�e znalaz�y si� na sto�ach. Ponterowi szczeg�lnie smakowa�a montrealska w�dzona szynka.

Neandertalczycy otrzymali nie tylko certyfikaty obywatelstwa kanadyjskiego, ale te� karty zdrowia prowincji Ontario oraz paszporty. Nazajutrz mieli polecie� do Stan�w Zjednoczonych, ale wcze�niej czeka� ich jeszcze jeden obowi�zek w Kanadzie.

Kiedy Mary mia�a osiemna�cie lat, jej ch�opak, Donny, wyjecha� z rodzicami na wakacje do Los Angeles. Wtedy jeszcze poczta elektroniczna ani tanie rozmowy mi�dzymiastowe nie by�y tak powszechne. Kontaktowali si� korespondencyjnie. Na pocz�tku od Dona przychodzi�y d�ugie, pisane maczkiem listy, pe�ne wiadomo�ci i zapewnie�, jak bardzo za ni� t�skni i jak bardzo j� kocha.

Potem przyjemnie ciep�e dni czerwca min�y, ust�puj�c miejsca lipcowym upa�om i sierpniowej duchocie, a listy przychodzi�y coraz rzadziej i by�y coraz kr�tsze. Mary dobrze pami�ta�a dzie�, w kt�rym dosta�a wiadomo�� podpisan� samotnym imieniem Don, niepoprzedzonym s�owem �Tw�j�.

Podobno odleg�o�� pot�guje uczucie. Mo�liwe, �e czasami tak jest. Mo�e nawet teraz tak by�o. Min�y tygodnie, odk�d Mary ostatni raz widzia�a Pontera, a jej uczucia do niego pozosta�y takie same, a mo�e nawet przybra�y na sile.

No ale to by�o co innego. Gdy Ponter odszed�, ona wr�ci�a do samotno�ci�� nawet nie do wolno�ci, bo z Colmem by�a tylko w separacji. Rozw�d oznacza�by ekskomunik� ich obojga, a ubieganie si� o anulowanie ma��e�stwa uwa�a�a za hipokryzj�.

Ponter czu� si� samotny tylko tutaj. Wprawdzie by� wdowcem, cho� tak tego nie nazywa�, ale kiedy wr�ci� do swojego �wiata, otoczyli go bliscy: jego partner Adikor Huld�� Mary nauczy�a si� wszystkich imion na pami�栗 i jego dwie c�rki, osiemnastoletnia fasmel Ket i o�mioletnia Megameg Bek.

Mary czeka�a na osiemnastym pi�trze budynku Sekretariatu ONZ, a� Ponter sko�czy spotkanie, aby wreszcie go zobaczy�. Nie potrafi�a skupi� si� na lekturze, za bardzo si� denerwowa�a. �o��dek podchodzi� jej do gard�a, a w g�owie k��bi�y si� r�ne my�li. Czy Ponter w og�le j� rozpozna? Tu, w Nowym Jorku, na pewno widzia� mn�stwo blondynek przed czterdziestk�; czy wszystkie wydawa�y mu si� podobne? Poza tym mia�a teraz kr�tsz� fryzur� ni� w Sudbury i mo�e z kilogram lub dwa wi�cej. Okropno��.

Poprzednim razem odtr�ci�a go i mo�e teraz, po powrocie na t� Ziemi�, wcale nie chcia� jej widzie�.

Nie. Niemo�liwe. Wiedzia� przecie�, �e musia�a si� upora� z nast�pstwami gwa�tu. To, �e nie potrafi�a odwzajemni� jego zainteresowania, nie mia�o nic wsp�lnego z nim. Musia� to rozumie�.

Mimo to czu�a, �e�

Drgn�a. Drzwi si� otworzy�y i dobiegaj�ce zza nich przyt�umione g�osy nagle zabrzmia�y g�o�no i wyra�nie. Zerwa�a si� na r�wne nogi, nerwowo splataj�c r�ce przed sob�.

���prze�l� pa�stwu te dane�� powiedzia� azjatycki dyplomata, ogl�daj�c si� przez rami� na siwow�os� neandertalsk� kobiet�. To musia�a by� pani ambasador Tukana Prat.

Jeszcze dw�ch dyplomat�w wysz�o na korytarz i wreszcie�

Wreszcie w drzwiach pojawi� si� Ponter Boddit, z blond czupryn� rozdzielon� dok�adnie po�rodku i z niezwyk�ymi z�otobr�zowymi oczami. Mary unios�a brwi, ale Ponter jeszcze jej nie zauwa�y� ani nie poczu�. Rozmawia� z jednym z dyplomat�w. T�umaczy� co� o badaniach geologicznych i�

I wtedy jego wzrok spocz�� na Mary. U�miechn�a si� niepewnie, a on zrobi� niewielki krok w bok, omin�� stoj�cych przed nim ludzi i jego twarz rozci�gn�a si� w trzydziestocentymetrowym u�miechu, kt�ry Mary tak dobrze zna�a. B�yskawicznie pokona� dziel�c� ich przestrze� i porwa� j� w ramiona, przytulaj�c mocno do swojej wielkiej piersi.

��Mare!�� zawo�a� sam. Reszt� przet�umaczy� Hak.�� Jak cudownie zn�w ci� widzie�!

��Witaj z powrotem�� odpar�a, przyciskaj�c policzek do jego twarzy.�� Witaj z powrotem!

��Co robisz w Nowym Jorku?

Mog�a powiedzie�, �e przyjecha�a licz�c, �e uda jej si� pobra� pr�bk� DNA od Tukany; cz�ciowo by�a to prawda. Nie musia�a nic wi�cej t�umaczy�, ale�

��Chcia�am ci� zobaczy栗 powiedzia�a szczerze.

Ponter jeszcze raz j� przytuli�, po czym rozlu�ni� u�cisk i si� cofn��. Po�o�y� d�onie na jej ramionach i spojrza� jej w twarz.

��Tak si� ciesz�.

Mary ze skr�powaniem u�wiadomi�a sobie, �e pozostali przygl�daj� si� im obojgu. Po chwili Tukana odchrz�kn�a, zupe�nie tak, jak zrobi�by to w takiej sytuacji Gliksin.

Ponter obr�ci� g�ow� i spojrza� na ambasadork�.

��Och. Wybacz. To jest Mare Vaughan, genetyczka, o kt�rej ci m�wi�em.

Mary zrobi�a krok do przodu, wyci�gaj�c przed siebie r�k�.

��Witam, pani ambasador.

Tukana uj�a d�o� Mary w swoj� i u�cisn�a j� z zadziwiaj�c� si��. Mary przysz�o do g�owy, �e ju� przy powitaniu mog�aby zebra� sporo kom�rek Tukany, gdyby chcia�a zrobi� to podst�pem.

��Mi�o mi ci� pozna栗 powiedzia�a ambasadorka.�� Nazywam si� Tukana Prat.

��Tak, wiem�� odpar�a Mary z u�miechem.�� Czyta�am o pani w gazetach.

��Mam wra�enie, �e oboje z delegatem Bodditem chcieliby�cie sp�dzi� troch� czasu sam na sam�� zauwa�y�a Tukana i nie czekaj�c na odpowied� zwr�ci�a si� do gliksi�skiego dyplomaty:�� Mo�e przejdziemy do gabinetu i przejrzymy razem dane na temat rozprzestrzeniania si� populacji?

Dyplomata skin�� g�ow� i ca�e towarzystwo opu�ci�o korytarz, zostawiaj�c Pontera i Mary samych.

��I?�� odezwa� si� Ponter, ponownie zagarniaj�c Mary w ramiona.�� Jak si� czujesz?

Nie mia�a poj�cia, czy to jej serce wali tak mocno, czy jego.

��Teraz, gdy wreszcie tu jeste�, ju� dobrze�� odpar�a.

Mary zbieg�a schodami do holu budynku ONZ. Ponter i Tukana w�a�nie wychodzili z sali obrad Zgromadzenia Og�lnego, otoczeni przez czterech umundurowanych policjant�w, pe�ni�cych rol� ochroniarzy. Mary ruszy�a ku neandertalczykom, ale jeden z oficer�w zast�pi� jej drog�.

��Przykro mi, nie mog� pani przepu�ci栗 oznajmi�.

Mary zawo�a�a Pontera po imieniu. Odwr�ci� si� w jej stron�.

��Mare!�� us�ysza�a jego w�asny g�os, a potem t�umaczenie Kompana:�� Ona mo�e przej��, oficerze. To moja przyjaci�ka.

Policjant skin�� g�ow� i odsun�� si� na bok. Mary min�a go i zbli�y�a si� do Pontera.

��Jak wed�ug ciebie wypadli�my?�� spyta�.

��Wspaniale. Czyj to by� pomys�, �eby zrobi� model waszej czaszki Lucy?

��Jednego z geolog�w pracuj�cych dla INCO.

Mary z podziwem pokr�ci�a g�ow�.

��Doskona�y wyb�r.

��W�a�nie opuszczamy ten budynek i udajemy si� na co� do jedzenia. Zechcesz nam towarzyszy�?�� zaproponowa�a Tukana Prat.

Mary si� u�miechn�a. Ambasadorka nie mia�a by� mo�e wielkiej wprawy w sprawach dyplomacji, ale by�a ujmuj�c� osob�.

��Bardzo ch�tnie�� odpar�a Mary.

��W takim razie chod�my. Mamy�hm, jak wy na to m�wicie? Rezerwacj�? W jad�odajni niedaleko st�d.

Mary cieszy�a si�, �e zabra�a p�aszcz. Ponter i Tukana sprawiali wra�enie, jakby by�o im dostatecznie ciep�o bez wierzchnich okry�. Oboje mieli na sobie spodnie, kt�re Mary ju� wcze�niej widzia�a u Pontera, zako�czone pokrowcami na stopy: Ponter ciemnozielone, a Tukana rdzawoczerwone. Oboje w�o�yli te� podobne koszule z zapi�ciami na ramionach.

Mary na moment spojrza�a w g�r�, na wie�� ONZ�� wielk� bry��, kt�rej kszta�t wyra�nie rysowa� si� na tle s�o�ca. Opr�cz niej neandertalczykom towarzyszy�a dw�jka ameryka�skich i dw�jka kanadyjskich dyplomat�w. Czterech policjant�w zaj�o miejsce na skraju tej niewielkiej grupy, przemieszczaj�cej si� pasa�em.

Tukana sz�a razem z dyplomatami. Ponter i Mary zostali nieco w tyle, poch�oni�ci rozmow�.

��Jak si� miewa twoja rodzina?�� spyta�a Mary.

��Dobrze. Ale nie uwierzysz, co si� sta�o podczas mojej nieobecno�ci. M�j partner, Adikor, zosta� oskar�ony o zamordowanie mnie.

��Naprawd�? Dlaczego?

��To d�uga historia, jak wy by�cie powiedzieli. Na szcz�cie na czas wr�ci�em na swoj� Ziemi� i zosta� oczyszczony z zarzut�w.

��I teraz ju� wszystko jest u niego w porz�dku?

��Tak. Mam nadziej�, �e kiedy� go poznasz. Jest�

Trzy d�wi�ki rozleg�y si� niemal r�wnocze�nie: ciche �uf� Pontera, krzyk jednego z policjant�w i g�o�ny huk, przypominaj�cy grzmot pioruna.

Ponter osun�� si� na ziemi�. Mary b�yskawicznie zrozumia�a, co si� sta�o. Pad�a na kolana obok niego i zacz�a maca� jego zakrwawion� koszul�, szukaj�c rany postrza�owej, aby zatamowa� krwawienie.

Piorun?�� pomy�la�a Tukana. Nie, to niemo�liwe. Niebo, cho� �mierdz�ce, by�o bezchmurne.

Odwr�ci�a si� i spojrza�a na Pontera, kt�ry�� c� to?�� le�a� twarz� do do�u na chodniku, w powi�kszaj�cej si� ka�u�y krwi. Ten huk� kto� u�y� broni na pociski�� wystrzeli�?�� taki chyba by� poprawny termin i�

Nagle Tukana poczu�a, jak leci do przodu. Upad�a twarz� do ziemi, uderzaj�c wielkim nochalem w chodnik.

Jeden z gliksi�skich egzekutor�w wskoczy� jej na plecy, przyciskaj�c j� do ziemi i zas�aniaj�c w�asnym cia�em. Szlachetny gest, owszem, ale Tukanie zupe�nie to nie odpowiada�o. Si�gn�a do ty�u, z�apa�a egzekutora za rami� i przerzuci�a go nad sob�, tak �e zdumiony wyl�dowa� przed ni� na plecach. Zerwa�a si� na r�wne nogi. Cho� z nosa ciek�a jej krew, bez trudu wy�owi�a chemiczny zapach, jaki towarzyszy strza�owi z broni. Obr�ci�a g�ow� w lewo, potem w prawo, i�

Tam! Oddalaj�cy si� cz�owiek, a w jego r�ku�

�mierdz�ca bro�.

Tukana pu�ci�a si� p�dem za nim. Jej masywne nogi zadudni�y o ziemi�.

��Ponter zosta� trafiony w prawe ramiꠗ poinformowa� Mary Hak przez zewn�trzny g�o�nik.�� Jego puls jest szybki i s�abnie. Ci�nienie krwi spada, podobnie jak temperatura cia�a.

��Jest w szoku.�� Mary wci�� bada�a rami� Pontera. Wreszcie znalaz�a miejsce, w kt�re trafi� pocisk, jej palec wsun�� si� w ran� a� po drugi k�ykie�.�� Wiesz, czy kula przesz�a na wylot?

Jeden z policjant�w stal teraz nad Mary; drugi przez radio wzywa� pogotowie. Trzeci pospiesznie wprowadza� ameryka�skich i kanadyjskich dyplomat�w z powrotem do budynku.

��Nie jestem pewien�� odpar� Hak.�� Nie zarejestrowa�em jej wyj�cia.�� Na moment umilk�.�� Ponter traci za du�o krwi. W jego zestawie medycznym jest kauteryzuj�cy skalpel laserowy. Otw�rz trzeci� kiesze� po prawej stronie.

Mary wyci�gn�a co�, co wygl�da�o jak gruby, zielony d�ugopis.

��To?�� spyta�a.

��Tak. Przekr�� doln� cz�� obudowy skalpela tak, aby symbol z dwiema kropkami znalaz� si� na tej samej linii z tr�jk�tem na drugiej cz�ci.

Mary przyjrza�a si� urz�dzeniu i wype�ni�a polecenie Haka.

��Tak dobrze?�� spyta�a, podtykaj�c skalpel pod obiektyw Kompana.

��Prawid�owo�� oceni� Hak.�� Teraz post�puj dok�adnie wed�ug moich instrukcji. Otw�rz koszul� Pontera.

��Jak?

��Zamkni�cia s� wzd�u� ramion. Otwieraj� si� przy jednoczesnym �ci�ni�ciu z obu stron.

Mary spr�bowa�a otworzy� jedno, rzeczywi�cie odemkn�o si� bez trudu. Powt�rzy�a t� operacj� jeszcze kilka razy, dop�ki nie ods�oni�a ca�ego lewego ramienia i r�ki Pontera. Z rany p�yn�a jasnoczerwona krew, wype�niaj�c zag��bienia w jego muskulaturze.

��Skalpel uruchamia si� przyci�ni�ciem niebieskiego kwadratu� widzisz go?

��Tak.�� Mary kiwn�a g�ow�.

��je�li wci�niesz go do po�owy, laser si� w��czy, ale na ni�szej mocy i b�dziesz widzia�a, gdzie kierujesz jego promie�. Wciskaj�c go do ko�ca, w��czysz pe�n� moc lasera i zamkniesz uszkodzon� t�tnic�.

��Rozumiem.�� Mary palcami rozszerzy�a ran� tak, by ods�oni� jej wn�trze.

��Widzisz t�tnic�?�� spyta� Hak.

By�o za du�o krwi.

��Nie.

��Wci�nij aktywator do po�owy.

Jasnoniebieski punkt pojawi� si� po�rodku rany.

��Dobrze�� powiedzia� Hak.�� Uszkodzenie znajduje si� jedena�cie milimetr�w od miejsca, w kt�re celujesz, na linii mi�dzy obecnym punktem a lewym sutkiem Pontera.

Mary odpowiednio ustawi�a promie�, jednocze�nie podziwiaj�c pole widzenia, jakie zapewnia�y Hakowi jego skanery.

��Troch� dalej�� poinstruowa� Kompan.�� Tutaj! Stop! Teraz u�yj pe�nej mocy.

Niebieski punkt b�ysn�� ja�niej i Mary poczu�a lekki zapach spalenizny.

��Jeszcze raz!�� poleci� Hak.

Ponownie wcisn�a kwadrat.

��I dwa milimetry dalej� nie, w drug� stron�. Tu! Jeszcze raz!

W��czy�a laser.

��Teraz przesu� go dalej, dok�adnie o tak� sam� odleg�o��. Tak. Znowu!

Mocno wcisn�a niebieski kwadrat przycisku i znowu poczu�a wo� przy�eganych tkanek.

��To powinno wystarczy� do chwili, gdy zajmie si� nim lekarz�� oceni� Hak.

Z�ote oczy Pontera otworzy�y si� z dr�eniem.

��Trzymaj siꠗ powiedzia�a Mary, patrz�c prosto w nie i bior�c go za r�k�.�� Pomoc jest ju� w drodze.�� Zdj�a p�aszcz i okry�a nim Pontera.

��Stan kryzysowy!�� wo�a� Jock Krieger, biegn�c korytarzem rezydencji w Rochester.�� Wszyscy do sali konferencyjnej!

Louise Benoit wystawi�a g�ow� przez drzwi swojego laboratorium.

��Co si� sta�o?

��Sala konferencyjna!�� krzykn�� Jock, ogl�daj�c si� przez rami�.�� Natychmiast!

W nieca�e pi�� minut wszyscy zebrali si� w pomieszczeniu, kt�re dawniej, gdy w rezydencji mieszkali ludzie, by�o okaza�ym salonem.

��S�uchajcie�� odezwa� si� Jock.�� Czas zapracowa� na wasze wielkie pensje.

��Co si� dzieje?�� spyta�a Lily z zespo�u fotooptyk�w.

��Przed chwil� w Nowym Jorku NO zosta� trafiony�� wyja�ni� Krieger.

��Strzelano do Pontera?�� Louise ze zdumienia zrobi�a okr�g�e oczy.

��Zgadza si�.

��Czy on�?

���yje. W tej chwili tylko tyle wiem o jego stanie.

��A co z ambasadork�?�� zapyta�a Lily.

��Jej nic nie jest, ale zabi�a m�czyzn�, kt�ry strzela� do Pontera.

��O Bo�e�� wyrwa�o si� Kevinowi z grupy fotooptyk�w.

��Na pewno wszyscy wiecie, czym si� dawniej zajmowa�em�� stwierdzi� Jock.�� Moj� specjalno�ci� jest teoria gier. Powiem tylko tyle, �e gramy o bardzo, bardzo wysok� stawk�. Co� si� teraz wydarzy, a my musimy si� domy�li� co, aby uprzedzi� o tym prezydenta i�

��Prezydenta�?�� zdziwi�a si� Louise, unosz�c brwi.

��W�a�nie tak. Koniec zabaw. On musi wiedzie�, j ak neandertalczycy zareaguj� na to, co si� wydarzy�o, i jak my mamy z kolei post�pi� w obliczu tego, co zrobi�. Panie i panowie� czekam na pomys�y. Zaczynajcie!

Mary cicho wesz�a na szpitaln� sal� do Pontera. Chirurdzy bez trudu usun�li pocisk�� w ko�cu anatomicznie neandertalczycy nie r�nili si� a� tak bardzo od Homo sapiens, a do tego Hak podobno rozmawia� z nimi przez ca�� operacj�. Ponter straci� sporo krwi i zazwyczaj w takich przypadkach przeprowadzano transfuzj�, ale lekarze uznali, �e lepiej si� wstrzyma� z tego typu procedurami, dop�ki nie b�dzie wi�cej wiadomo na temat neandertalskiej hematologii. Poprzestano na kropl�wce z soli fizjologicznej. Kompan cz�sto informowa� personel medyczny o stanie Pontera.

Ponter od operacji niemal ca�y czas by� nieprzytomny. W jej trakcie podano mu narkoz�, u�ywaj�c �rodka z jego w�asnych zapas�w medycznych, tak jak poinstruowa� Hak.

Mary patrzy�a, jak jego szeroka pier� unosi si� i opada. Przypomnia�a sobie pierwszy raz, gdy go zobaczy�a, na podobnej szpitalnej sali. Wtedy jego widok zaskoczy� j�. Nie wierzy�a, �e �ywy neandertalczyk mo�e naprawd� istnie�.

Teraz jednak nie patrzy�a na niego jak na niezwyk�y okaz, dziwad�o czy odmie�ca. Patrzy�a na niego z mi�o�ci� i czu�o�ci�.

Nagle Ponter otworzy� oczy.

��Mare�� odezwa� si� cicho.

��Nie chcia�am ci� obudzi栗 powiedzia�a, podchodz�c do ��ka.

��Ju� nie spa�em. Hak puszcza� dla mnie muzyk�. Poczu�em tw�j zapach.

��Jak si� czujesz?�� spyta�a, stawiaj�c krzes�o na metalowych nogach tu� przy ��ku.

Ponter odsun�� przykrycie. Jego ow�osiony tors by� nagi. Bia�y plaster przytrzymywa� na jego ramieniu du�y opatrunek z gazy, z rdzawymi plamami zaschni�tej krwi.

��B�d� �y�.

��Przykro mi z powodu tego, co si� sta�o.

��A co z Tukana?

Mary unios�a brwi, zdziwiona, �e nikt mu nic nie powiedzia�.

��Dogoni�a m�czyzn�, kt�ry do ciebie strzela�.

Na szerokich wargach Pontera pojawi� si� nik�y u�miech.

��Podejrzewam, �e on jest w gorszym stanie ni� ona, co?

��Na pewno�� odpar�a cicho Mary.�� Ponterze, ona go zabi�a.

Przez chwil� milcza�.

��Rzadko bierzemy sprawiedliwo�� w swoje r�ce�� powiedzia� w ko�cu.

��S�ucha�am debaty telewizyjnej na ten temat, kiedy trwa�a twoja operacja. Wi�kszo�� os�b jest zdania, �e by�o to dzia�anie w obronie w�asnej.

��Jak go zabi�a?

Mary lekko wzruszy�a ramionami, daj�c mu do zrozumienia, �e nie potra� tego przedstawi� w delikatny spos�b.

��Uderzy�a jego g�ow� o chodnik i jego czaszka� p�k�a.

Ponter milcza� do�� d�ugo.

��Co si� z ni� teraz stanie?�� spyta� wreszcie.

Mary zmarszczy�a czo�o. Kiedy� czyta�a gor�co polecan� przez �The Globe and Mail� powie��, opisuj�c� przebieg procesu istoty pozaziemskiej, s�dzonej w I^os Angeles za zabicie cz�owieka. Jednak mi�dzy tamt� i t� sytuacj� istnia�a jedna wa�na r�nica�

��U nas zagraniczni ambasadorowie s� wy��czeni spod wi�kszo�ci praw; nazywa si� to �immunitetem dyplomatycznym�. Obejmuje on tak�e Tukan�, poniewa� wyst�pi�a w ONZ jako kanadyjski dyplomata.

��Co to znaczy?

Mary �ci�gn�a brwi, szukaj�c w my�lach odpowiedniego przyk�adu.

��W 2001 roku niejaki Andriej Kniaziew, rosyjski dyplomata w Kanadzie, po pijanemu potr�ci� samochodem dwie osoby. Pomimo tego, i� jedna z tych os�b zmar�a, w Kanadzie nie postawiono mu zarzut�w, poniewa� by� reprezentantem uznawanego przez nas rz�du innego pa�stwa. Na tym w�a�nie polega immunitet dyplomatyczny.

G��boko osadzone oczy Pontera rozszerzy�y si� ze zdumienia.

��Poza tym setki ludzi podobno widzia�y, jak tamten m�czyzna strzela� do ciebie i do Tukany, zanim ona� zareagowa�a w taki spos�b. Policja na pewno uzna to za dzia�anie w obronie w�asnej.

��Tukana jest dobrym cz�owiekiem�� powiedzia� Pon�� ter cicho.�� Na pewno b�dzie to dla niej ogromnym ci�arem.�� Umilk� na takt, po czym doda�:�� Jeste� pewna, �e nic jej nie zagra�a? Po tym, co spotka�o Adikora, gdy znikn��em, obawiam si�, �e nie bardzo ufam systemom prawnym.

��Ona ju� jest z powrotem w domu, Ponterze� na twoim �wiecie. Twierdzi�a, �e musi przedstawi� spraw� jak wy nazywacie to zgromadzenie? Radzie Siwych?

��Najwy�szej Radzie Siwych, je�li chodzi ci o w�adze naszego �wiata.�� Takt.�� A ten zabity m�czyzna?

��Nazywa� si� Cole� Rufus Cole. Wci�� pr�buj� ustali�, kim by� i co mia� przeciwko tobie i Tukanie.

��Jakie s� opcje?

Mary przez chwil� nie wiedzia�a, o co chodzi.

��Jak to?

��Opcje�� powt�rzy� Ponter.�� Mo�liwe powody, dla kt�rych pr�bowa� nas zabi�.

Nieznacznie wzruszy�a ramionami.

��M�g� by� fanatykiem religijnym: kim�, kto sprzeciwia� si� waszym ateistycznym pogl�dom, a nawet samemu waszemu istnieniu, poniewa� jest sprzeczne z biblijnymi opowie�ciami o stworzeniu �wiata.

Ponter zrobi� wielkie oczy.

��Zabijaj�c mnie, nie wymaza�by faktu, �e istnia�em.

��Zgoda. Ale� oczywi�cie to tylko domys�y� rzecz w tym, �e Cole m�g� ci� uwa�a� za narz�dzie Szatana�

Mary drgn�a, s�ysz�c pisk implantu.

��Diab�a. Z�ego. Przeciwnika Boga.

��To B�g ma przeciwnika?�� zdumia� si� Ponter.

��Tak� hm, to znaczy, tak m�wi Biblia. Tylko �e poza fundamentalistami, kt�rzy traktuj� ka�de s�owo w Biblii dos�ownie, wi�kszo�� ludzi nie wierzy ju� w Szatana.

��Dlaczego?

��Chyba dlatego, �e to absurdalne poj�cie. Sam rozumiesz, tylko g�upiec m�g�by traktowa� ten koncept powa�nie.

Ponter otworzy� usta, aby co� powiedzie�, ale najwyra�niej zmieni� zdanie, bo z powrotem je zamkn��.

��Poza tym�� szybko doda�a Mary, nie chc�c ugrz�zn�� w tym temacie�� m�g� te� by� agentem jakiego� obcego rz�du lub cz�onkiem grupy terrorystycznej. Albo�

Ponter uni�s� brew, zach�caj�c j�, aby m�wi�a dalej. Mary ponownie wzruszy�a ramionami.

��Albo m�g� by� po prostu szale�cem.

��Pozwalacie szalonym ludziom posiada� bro�?�� zdziwi� si�.

Mary, w naturalnym odruchu Kanadyjki, pomy�la�a, �e tylko tacy ludzie w og�le chcieli mie� bro�, ale nie powiedzia�a tego na g�os.

��Prawd� m�wi�c, trzeba mie� nadziej�, �e prawd� jest to ostatnie�� przyzna�a.�� Je�li by� szale�cem dzia�aj�cym w pojedynk�, nie musimy si� obawia�, �e co� takiego si� powt�rzy. Ale je�li jest cz�onkiem jakiej� grupy terroryst�w�

Ponter spojrza� w d�, na zabanda�owan� pier�.

��Mia�em nadziej�, �e moje c�rki b�d� mog�y bezpiecznie odwiedzi� ten �wiat.

��Bardzo chcia�abym je pozna栗 przyzna�a Mary.

��A co sta�oby si� z tym� tym Rurusem Coleem��� Ponter zmarszczy� czo�o.�� No prosz�! Gliksi�skie imi�, kt�re mog� bez trudu wym�wi�, jest imieniem tego, kt�ry chcia� mojej �mierci! Co by si� z nim sta�o, gdyby nie zosta� zabity?

��Czeka�by go proces. Gdyby zosta� uznany za winnego, pewnie poszed�by do wi�zienia.

Rozleg� si� pisk Haka.

��Hm� do specjalnej instytucji, w kt�rej kryminali�ci zostaj� odseparowani od reszty spo�ecze�stwa.

��Powiedzia�a� �gdyby zosta� uznany za winnego�. Przecie� do mnie strzela�.

��Tak, ale� no c�, je�li by� szalony, tak� lini� obrony by przyj�to. M�g�by zosta� uznany za niewinnego z powodu swojej niepoczytalno�ci.

Ponter znowu uni�s� brew ze zdziwienia.

��Czy nie lepiej by�oby oceni� poczytalno�� cz�owieka, zanim pozwoli si� mu na posiadanie broni, zamiast po tym, jak jej u�yje?

Mary przytakn�a.

��W tym si� z tob� zgadzam. Ale nic na to nie poradzimy.

��A� a gdybym zosta� zabity? Albo gdyby Tukana zgin�a? Co by si� sta�o z tym m�czyzn�?

��Tutaj? W Stanach Zjednoczonych? Prawdopodobnie zosta�by stracony.

Znowu nieunikniony pisk.

��Otrzyma�by kar� �mierci za zbrodni�, kt�r� pope�ni�. Jego przyk�ad by�by przestrog� dla innych, kt�rzy mieliby podobne zamiary.

Ponter poruszy� g�ow� najpierw w lewo, a potem w prawo. Jego w�osy z szelestem przesun�y si� po poduszce.

��Nie chcia�bym, aby tak si� sta�o�� przyzna�.�� Nikt nie zas�uguje na przedwczesn� �mier�, nawet ten, kt�ry �yczy jej innym.

��Daj spok�j, Ponterze.�� Mary zdziwi� ostry ton w�asnego g�osu.�� Naprawd� jeste� taki� taki �wi�ty? Ten typ pr�bowa� ci� zabi�, a ty przejmujesz si� tym, co by si� z nim sta�o?

Ponter milcza� przez jaki� czas. M�g� jej przypomnie�, �e ju� kiedy� o ma�o nie zgin��. Podczas poprzedniego pobytu tutaj opowiedzia� Mary, �e gdy by� m�ody, kto� w z�o�ci roztrzaska� mu szcz�k�. Teraz tylko uni�s� brew.

��Sprawa sko�czona. Rufusa Colea ju� nie ma�� zauwa�y�.

Ale Mary nie zamierza�a tak szybko zostawi� tematu.

��Kiedy zosta�e� uderzony wiele� wiele miesi�cy temu, cz�owiek, kt�ry to zrobi�, nie dzia�a� z premedytacj� i od razu �a�owa� swego czynu. Sam tak m�wi�e�. Tymczasem Rufus Cole najwyra�niej planowa�, �e ci� zabije. To przecie� du�a r�nica.

Ponter nieznacznie poprawi� si� na ��ku.

��B�d� �y��� powiedzia�.�� �adne dzia�ania po fakcie nie zdo�a�yby usun�� blizny, kt�ra zostanie mi do ko�ca �ycia.

Mary pokr�ci�a g�ow�, ale w jej g�osie pojawi�a si� �artobliwa nuta.

��Czasami jeste� tak dobry, �e to a� niemo�liwe, Ponterze.

��Na to nie potrafi� odpowiedzie栗 stwierdzi�.

Mary si� u�miechn�a.

��Czym potwierdzasz moje s�owa.

��Mam tylko jedno pytanie.

��Tak?

��Co si� teraz stanie?

��Nie wiem. Lekarz poinformowa� mnie, �e samolotem dostarczono z Sudbury dyplomatyczn� poczt� dla ciebie. Domy�lam si�, �e to ta przesy�ka na stoliku.

Ponter odwr�ci� g�ow�.

��Aha. Mog�aby� mi j� poda�, prosz�?

Mary zrobi�a to. Ponter otworzy� sakw� i wyj�� z niej co�, co przypomina�o du�� kopert� w ulubionym przez neandertalczyk�w kszta�cie�� idealnie kwadratow�. Roz�o�y� j��� otworzy�a si� jak rozkwitaj�cy kwiat�� i wyj�� ze �rodka male�k� rubinow� kulk�.

��Co to?�� spyta�a Mary.

��Koral pami�ci.�� Ponter dotkn�� Kompana i Mary ze zdumieniem zobaczy�a, jak urz�dzenie si� otwiera, ods�aniaj�c seri� dodatkowych ga�ek kontrolnych i wg��bienie �rednicy mniej wi�cej o��wka.�� Wk�ada si� go tutaj�� wyja�ni�, wsuwaj�c paciorek na miejsce.�� Teraz wybacz�

��Zaczekam na korytarzu�� powiedzia�a Mary.�� Na pewno chcesz zosta� sam.

��Nie, nie. Nie wychod�. Tylko prosz�, wybacz mi na moment. Hak odtworzy nagranie, kieruj�c sygna� do moich implant�w �limakowych.

Mary kiwn�a g�ow�. Patrzy�a, jak Ponter przekrzywia g�ow�, s�uchaj�c Haka. Jego czo�o przeci�a g��boka zmarszczka. Po kilku chwilach ponownie otworzy� implant i wyj�� z niego koralik.

��Czego si� dowiedzia�e�?

��Najwy�sza Rada Siwych chce, �ebym natychmiast wraca� do domu.

Mary poczu�a, jak robi jej si� ci�ko na sercu.

��Ach tak�

��Nie zrobi� tego�� oznajmi� Ponter.

��Co? Dlaczego?

��Gdybym wr�ci�, zamkn�liby portal mi�dzy �wiatami.

��Czy tak w�a�nie powiedzieli?

��Nie wprost� ale wiem, jak dzia�a Rada. Moi ludzie s� �wiadomi w�asnej �miertelno�ci, Mare� wiemy, �e nie ma �adnego �ycia po �mierci. Dlatego nie podejmujemy zb�dnego ryzyka. Dalsze kontakty z waszym �wiatem Rada uzna�aby za takie w�a�nie ryzyko. Ju� wcze�niej zbyt wielu by�o przeciwnych ponownemu otwarciu portalu, a teraz, po tym, co si� sta�o, zyskali nowe mi�so.

��I mo�esz tak zrobi�? Mo�esz postanowi�, �e tu zostajesz?

��Tak post�pi� i tyle. Je�li moja decyzja b�dzie mia�a jakie� nast�pstwa, stawi� im czo�o.

��No! No! ��� powiedzia�a Mary cicho.

��Dop�ki tu b�d�, moi ludzie nie zamkn� portalu. Dzi�ki temu ci, kt�rzy my�l� tak jak ja i wierz�, �e kontakt mi�dzy �wiatami powinien zosta� podtrzymany, zyskaj� wi�cej czasu na uzasadnienie tego punktu widzenia. Od zamkni�cia portalu ju� tylko niewielki krok dzieli�by nas od rozmontowania komputera kwantowego i usuni�cia wszystkich mo�liwo�ci kontynuowania kontakt�w.

��W takim razie co zamierzasz zrobi� po wyj�ciu ze szpitala?

Ponter spojrza� prosto na Mary.

��Sp�dz� troch� czasu z tob�.

Jej serce znowu szybciej zabi�o, ale tym razem towarzyszy�o temu przyjemne uczucie. U�miechn�a si�.

��Znakomicie�� powiedzia�a. W tej samej chwili przysz�a jej do g�owy pewna my�l.�� W nast�pnym tygodniu wybieram si� do Waszyngtonu, aby przedstawi� wyniki bada� neander�� talskiego DNA podczas konferencji Towarzystwa Paleoantro�� pologicznego. Mo�e pojecha�by� tam ze mn�? Twoja obecno�� by�aby najwi�kszym wydarzeniem od czas�w k��tni Wo�poffa i Tattersalla podczas spotkania w Kansas City.

��Chodzi o zgromadzenie specjalist�w od kopalnych form cz�owieka?

��Dok�adnie tak. B�dzie tam wi�kszo�� os�b, kt�re zajmuj� si� badaniami w tej dziedzinie. Ludzie z ca�ego �wiata. Wierz mi, oni wszyscy ch�tnie ci� poznaj�.

Ponter zmarszczy� czo�o i przez moment Mary obawia�a si�, �e go urazi�a.

��Jak si� tam dostan�?�� spyta� w ko�cu.

��Pojedziesz razem ze mn��� odpar�a Mary.�� Kiedy wychodzisz ze szpitala?

��Z tego, co wiem, chc� mnie tu zatrzyma� jeszcze jeden dzie�.

��No to postanowione.

��Czy nie b�dzie �adnych przeszk�d, aby�my zrobili to, co m�wisz?

��B�d��� przyzna�a Mary z u�miechem�� ale znam cz�owieka, kt�ry sprawi, �e znikn��

Ambasador Tukana Prat dostrzega�a ironi� w tym, �e akurat ten m�czyzna pragnie prywatno�ci. Ale nie dziwi�a si�, �e woli samotno��. Znano go na ca�ej planecie i wsz�dzie przyjmowano z honorami. Do tego wkr�tce ca�y �wiat mia� obchodzi� uroczysto�ci z okazji up�ywu tysi�ca miesi�cy od wprowadzenia jego wspania�ego wynalazku. W zwi�zku z tym oczekiwano, �e we�mie on udzia� w setkach wyst�pie� o ile b�dzie �y�, bo w przypadku ludzi w jego wieku nale�a�o bra� to pod uwag�. By� cz�onkiem generacji 138. Z tego pokolenia zosta�o na �wiecie mniej ni� tysi�c os�b�� a z poprzednich nie �y� ju� nikt.

Tukana widywa�a w swoim �yciu ludzi z generacji 138. Ale up�yn�o ju� co najmniej pi��dziesi�t miesi�cy, odk�d po raz ostatni by�a w towarzystwie takiego seniora, i pami�ta�a, �e nigdy wcze�niej nie spotka�a kogo�, kto wygl�da� tak staro.

Podobno siwizna jest oznak� m�dro�ci�� ale ten wielki cz�owiek straci� niemal wszystkie w�osy, przynajmniej ze swojej s�ynnej, niesamowicie wyd�u�onej czaszki. Tylko jego r�ce nadal pokrywa� delikatny, prawie przezroczysty puch. Wygl�da� dziwnie: s�dziwy i wysuszony, o sk�rze pokrytej szarobr�zowymi plamami i o bardzo niebieskich, sztucznych oczach�� oczach z b�yszcz�cych kul metalu i posegmentowanych t�cz�wek; oczach, kt�re l�ni�y od wewn�trz. Oczywi�cie, m�g� wybra� sztuczne ga�ki oczne, kt�re przypomina�yby jego prawdziwe, ale akurat ten m�czyzna nie mia� powod�w, aby ukrywa� implanty. Tukana wiedzia�a, �e wszczepy steruj� tak�e prac� jego serca i nerek, a sztuczne ko�ci zast�pi�y wi�ksz� cz�� jego kruchego szkieletu. Poza tym s�ysza�a, jak kiedy�, podczas rozmowy z Ekshibicjonist�, za�artowa�, �e w sytuacji ludzi tak starych jak on lepiej by�o, gdy inni wyra�nie widzieli sztuczno�� oka, bo wtedy przestawali uwa�a�, i� taki kto� jest za stary, by cokolwiek zobaczy�.

Tukana wesz�a do obszernego pokoju. W�a�ciciel siedziby by� tak s�dziwy, �e drzewo, z kt�rego powsta� jego dom, osi�gn�o kolosaln� �rednic�. W miar� up�ywu miesi�cy wydr��a� coraz wi�cej jego wn�trza.

A tych miesi�cy min�o mn�stwo! Cz�onek generacji 138 widzia� ju� ponad tysi�c trzysta ksi�yc�w�� co w sumie dawa�o zdumiewaj�ce 108 lat �ycia.

��Zdrowego dnia�� powiedzia�a Tukana, siadaj�c.

��Prawd� m�wi�c�� us�ysza�a zaskakuj�co silny i g��boki g�os�� w mojej sytuacji ch�tnie zgodz� si� na jakikolwiek dzie�, zdrowy lub nie.

Tukana nie mia�a pewno�ci, czy ta uwaga zosta�a wypowiedziana z humorem, czy z �alem, wi�c tylko si� u�miechn�a i kiwn�a g�ow�.

��Nie potrafi� wyrazi�, jakim zaszczytem jest dla mnie spotkanie z panem, sir�� powiedzia�a po chwili.

��Prosz� spr�bowa栗 odpar� starzec.

Tukana si� zarumieni�a.

��Wszyscy tak wiele panu zawdzi�czamy i�

M�czyzna podni�s� d�o�.

��Ja tylko �artowa�em, m�oda damo.�� Tym razem u�miechn�a si� szczerze. Min�o wiele miesi�cy, odk�d kto� nazwa� j� �m�od� dam��.�� Prawd� m�wi�c, uczyni�aby� mi najwi�kszy honor, oszcz�dzaj�c mi tych honor�w. Wierz mi, s�ysza�em je wszystkie wiele razy. Zwa�ywszy, jak niewiele czasu mi pozosta�o, by�bym wdzi�czny, gdyby� go nie marnowa�a. Lepiej od razu powiedz, o co chodzi.

Tukana znowu si� u�miechn�a. Jako dyplomatka spotyka�a wielu wa�nych lider�w, ale nigdy nie s�dzi�a, �e kiedy� stanie twarz� w twarz z najwspanialszym wynalazc�, s�ynnym LonwisemTrobem. Spojrzenie jego mechanicznych oczu wytr�ca�o j� z r�wnowagi, wi�c pow�drowa�a wzrokiem w d� i zatrzyma�a si� na lewym przedramieniu starca i na tkwi�cym tam Kompanie. Oczywi�cie nie by� to ten sam oryginalny Kompan wynaleziony przez Lonwisa przed wieloma, wieloma miesi�cami. Wygl�da� na najnowszy model�� ze zdumieniem zauwa�y�a, �e wszystkie jego metalowe cz�ci wykonano ze z�ota.

��Nie wiem, ile s�ysza� pan na temat r�wnoleg�ej Ziemi, ale�

��Wszystko, o czym u nas m�wiono�� przyzna� Lonwis.�� To ogromnie fascynuj�ce.

��W takim razie na pewno wie pan, �e jestem ambasador�� k� wybran� przez Najwy�sz� Rad� Siwych�

��Swarliwi smarkacze!�� przerwa� jej Lonwis.�� G�upcy, wszyscy co do jednego.

��No c�, rozumiem�

��S�ysza�em, �e niekt�rzy barwi� swoje w�osy na siwo tylko po to, �eby wygl�da� na m�drzejszych.

Lonwis sam ch�tnie marnowa� sw�j czas, ale Tukana uzna�a, �e w zupe�no�ci zas�u�y� sobie na ten przywilej.

��Chodzi o to�� powiedzia�a�� �e chc� zamkn�� portal mi�dzy �wiatami.

��Dlaczego?

��Poniewa� obawiaj� si� Gliksin�w.

��Ty ich spotka�a�; oni nie. Wola�bym raczej pozna� twoje zdanie.

��Hm, musi pan wiedzie�, �e jeden z Gliksin�w pr�bowa� zabi� delegata Boddita i strzela� te� do mnie.

��Owszem, s�ysza�em. Ale oboje prze�yli�cie.

��Tak.

��Powiem ci, �e m�j przyjaciel Goosa�

��Goosa?�� Tukana nie zdo�a�a si� powstrzyma栗 Goosa Kusk?

Lonwin przytakn��.

��Niesamowite�� powiedzia�a cicho.

��Hm, no tak. Ot� jestem pewien, �e Goosa potrafi�by znale�� metod� ochrony przed broni� u�ywan� przez Gliksi�� n�w. Z tego, co si� orientuj�, ich pociski wprawia w ruch jaka� detonacja, a to oznacza, �e cho� poruszaj� si� szybko, daleko im jest do pr�dko�ci �wiat�a. A zatem zostaje mn�stwo czasu na to, by namierzy� je laserem i unicestwi�. Moje Kompany ju� skanuj� przestrze� w promieniu dw�ch i p� d�ugo�ci ramion. Nawet gdyby pocisk osi�gn�� pr�dko�� d�wi�ku, wci�� zosta�oby��� Przerwa� na kr�ciutk� chwil�. Tukana zastanawia�a si�, czy sam wszystko liczy w pami�ci, czy te� s�ucha podpowiedzi Kompana; przypuszcza�a, �e raczej to pierwsze.�� �0,005 taktu na to, by laser namierzy� cel. Potrzebny by�by sferyczny emiter�� nie starczy czasu na obr�t mechanicznej cz�ci. Mo�na by go zamontowa� na czapce. To niewielki problem.�� Lonwis spojrza� na ni�.�� Czy w�a�nie o to chodzi�o? Je�li tak, to skontaktuj� si� z Goos�, a teraz pozw�l, �e wr�c� do normalnych zaj��.

��Hm, nie�� powiedzia�a Tukana.�� To znaczy, tak, takie rozwi�zanie by�oby �wietne. Ale to nie jest pow�d mojej wizyty.

��W takim razie do rzeczy, m�oda damo. Czego ode mnie chcesz?

Tukana prze�kn�a �lin�.

��Nie chodzi mi wy��cznie o przys�ug� z pana strony; b�dziemy potrzebowali tak�e kilkorga z pana wybitnych znajomych.

��Po co?

Tukana wyja�ni�a mu wszystko i z zadowoleniem zauwa�y�a, jak twarz starca rozci�ga si� w u�miechu.

Louise Benoit mia�a racj�: Jock Krieger potrafi� poci�gn�� za ka�dy sznurek, jaki tylko mo�na sobie by�o wyobrazi�. Bardzo odpowiada�o mu to, �e osoba z zespo�u badaczy Synergii mia�a sp�dzi� ponad tydzie� w towarzystwie neandertalczyka, mog�c go o wszystko wypyta�. Po kolei znika�y wszelkie przeszkody, jakie sta�y na drodze wsp�lnej podr�y Mary i Pontera. Jock tak�e by� zdania, �e im d�u�ej Ponter zostanie na ich �wiecie, tym wi�cej czasu b�d� mieli na przekonanie neandertalczyk�w, aby nie zamykali portalu.

Mary postanowi�a pojecha� z Ponterem do Waszyngtonu samochodem. Takie rozwi�zanie wyda�o jej si� prostsze ni� m�cz�ce przeprawy ze s�u�bami bezpiecze�stwa na lotniskach. Poza tym mog�a po drodze pokaza� Ponterowi kilka miejsc.

Wynaj�a srebrnego forda windstara z przyciemnianymi szybami, aby mijaj�cy ich ludzie nie domy�lali si�, kim jest jej pasa�er. Najpierw pojechali do Filadelfii. Nieoznakowany samoch�d eskorty dyskretnie pod��a� za nimi. Zwiedzili Independence Hall, zobaczyli Dzwon Wolno�ci, zjedli prawdziwe kanapki ze stekami w jad�odajni Pats. Cho� by�y z serem, Ponter spa�aszowa� trzy za jednym��� Mary chcia�a powiedzie� �za jednym posiedzeniem�, ale przecie� w Pats by�y tylko miejsca stoj�ce i jedli na zewn�trz. Czu�a si� troch� dziwnie, opowiadaj�c Ponterowi histori� Ameryki, ale przypuszcza�a, �e radzi sobie znacznie lepiej ni� Amerykanin, kt�remu przysz�oby powiedzie� co� o historii Kanady.

Ponter niemal zupe�nie odzyska� si�y po niedawnych traumatycznych prze�yciach�� wida� opr�cz si�y byka mia� te� bycz� konstytucj�. Odpowiednio do okazji�� pomy�la�a Mary z u�miechem�� w ko�cu przecie� znajdowali si� w pa�stwie o najsilniejszej konstytucji na �wiecie�

Ambasador Prat wysz�a na du�e, p�okr�g�e podium na sali Zgromadzenia Og�lnego. Za ni� po stopniach wspi�� si� jeszcze jeden neandertalczyk, i kolejny, i nast�pny Jeden po drugim wchodzili na podwy�szenie, a� ca�a dziesi�tka ustawi�a si� za Tukana, kt�ra podesz�a do m�wnicy i nachyli�a si� nad mikrofonem.

��Panie i panowie, przedstawiciele Narod�w Zjednoczonych�� powiedzia�a.�� Mam przyjemno�� przedstawi� wam nasz� now� delegacj�. Pomimo niefortunnych wydarze�, jakie zasz�y podczas mojej ostatniej wizyty, wszyscy przybywamy do was w pokoju i przyja�ni, z otwartymi ramionami. Nie tylko ja, nie tylko przedstawicielka w�adz, ale tak�e dziesi�ciu spo�r�d naszych najlepszych i naj�wiatlejszych. Nikt ich nie zmusza� do tej podr�y; ka�dy z nich sam podj�� decyzj�, by odwiedzi� wasz �wiat. S� tutaj, poniewa� wierz� w idea� swobodnej wymiany mi�dzy kulturami. Wiem, przypuszczali�cie, �e we wzajemnych relacjach obowi�zywa� b�dzie� z tego, co wiem, nazywacie tak� zasad� �co� za co��: wy nam co� ofiarowujecie, a my dajemy wam co� w zamian. Jednak kontakt mi�dzy dwoma �wiatami nie powinien zosta� zdominowany przez ekonomist�w czy ludzi biznesu, a ju� na pewno nie przez wojownik�w. Taka wymiana stwarza sposobno�� idealistom i marzycielom, tym z nas, kt�rzy maj� najbardziej szczytne cele�� tym, kt�rzy maj� cele humanitarne.�� Tukana u�miechn�a si� do t�umu s�uchaczy.�� To najd�u�sza mowa, jak� wyg�osi�am w swojej karierze, dlatego bez dalszych ceregieli pozwol� sobie przedstawi� naszych delegat�w.

Odwr�ci�a si� i wskaza�a pierwszego ze stoj�cych za ni� dziesi�ciu neandertalczyk�w, nieprawdopodobnie s�dziwego m�czyzn� z niebieskimi, mechanicznymi oczami l�ni�cymi pod jego wa�em nadoczodo�owym.

��Oto Lonwis Trob�� oznajmi�a Tukana�� nasz najwi�kszy wynalazca. To on stworzy� technologie Kompan�w oraz rejestr�w alibi, dzi�ki kt�rym nasz �wiat jest bezpieczny dniem i noc� dla wszystkich jego mieszka�c�w. Prawa do w�asno�ci intelektualnej na te wynalazki�� lub te� �patenty�, jak wy je nazywacie�� nale�� do niego i przybywa tutaj, by je wam udost�pni�.

Pomruk zdziwienia przeszed� w�r�d widz�w. Z g�o�nik�w sali pop�yn�a muzyka, niezwyk�a, porywaj�ca, neandertalska.

��A to�� Tukana wskaza�a kolejn� osob� w szeregu, zgodnie z neandertalskim zwyczajem przechodz�c od prawej do lewej�� jest Borl Kadas, nasza czo�owa genetyczka.�� Stara kobieta z generacji 138 wysun�a si� do przodu.�� Podczas poprzedniej wizyty dosz�y mnie s�uchy o opatentowaniu ludzkiego genomu. Uczona Kadas przed mniej wi�cej pi�cioma dekadami sta�a na czele naszego odpowiednika tego, co u was nazywa si� projektem poznania ludzkiego genomu. Przyby�a tutaj, gotowa podzieli� si� wynikami tych bada� oraz przedstawi� wszystkie korzy�ci, jakie nam one przynios�y.

Tukana zauwa�y�a, �e wielu delegatom opad�y szcz�ki.

��Dalej�� wskaza�a t�gawego m�czyznꠗ stoi Dor Far�� rer, poeta i laureat z prowincji Bontar, powszechnie uwa�any za najwspanialszego z �yj�cych pisarzy. Ma ze sob� skomputeryzowane archiwa wszystkich najwspanialszych dzie� dramatycznych, poetyckich, beletrystyki, literatury faktu, epopei oraz transkrypcji imaginacyjnych stworzonych przez naszych mistrz�w i zamierza pom�c w prze�o�eniu ich na waszych wiele j�zyk�w.

Farrer entuzjastycznie pomacha� do delegat�w. Muzyka wzbogaci�a si� o nowe tony i instrumenty.

��Obok niego stoi Debra Jonk. Jest nasz� wiod�c� specjalistk� w technologiach wykorzystywania kom�rek macierzystych w celu selektywnego klonowania ludzkich organ�w.

Wiadomo nam, �e dopiero rozpoczynacie badania w tej dziedzinie; my zajmujemy si� tym ju� od czterech generacji�� czterech dekad�� i Uczona Jonk ch�tnie pomo�e waszym medykom osi�gn�� poziom r�wny naszemu.

Na sali da�o si� s�ysze� okrzyki zdumienia.

��A obok niej�� ci�gn�a Tukana�� jest Kobast Gant, nasz wiod�cy ekspert w dziedzinie sztucznej inteligencji. Ci z was, kt�rzy rozmawiali z Ponterem Bodditem lub ze mn�, mieli ju� okazj� pozna� efekty pracy Uczonego Ganta. To on stworzy� oprogramowanie naszych inteligentnych Kompan�w. On tak�e przybywa tutaj, by podzieli� si� swoj� wiedz� z waszym �wiatem.

Nawet sam sekretarz generalny z aprobat� co� mamrota�. Do muzycznej kompozycji do��czy�y sze�cienne b�bny, kt�re grzmia�y jak puchn�ce z dumy serca.

��Obok Uczonego Ganta widzicie Jalska Lapluna, kt�ry obecnie uwa�any jest za najszybszego cz�owieka� przypuszczam, �e na obu �wiatach. Wczoraj zmierzyli�my mu czas: wasz� mil� potrafi przebiec w trzy minuty i jedena�cie sekund. Jalsk ch�tnie przedstawi swoje teorie treningowe.

U�miech Jalska si�ga� od ucha do ucha. Muzyka brzmia�a coraz �ywiej.

��Za Jalskiem stoi Rabba Habrorn. Nale�y ona do naszych najt�szych umys��w prawniczych i jest czo�ow� interpreta�� tork� naszego Kodeksu Cywilizacji. Wielu z was zastanawia�a kwestia tego, jak mo�emy kierowa� si� moralno�ci� i etyk� bez potrzeby odwo�ywania si� do istoty wy�szej. S�dzina Habrorn z przyjemno�ci� odpowie na wasze pytania w tej sferze.�� Do orkiestry do��czy�y d�wi�ki trzech lodowych rog�w.

Habrorn uk�oni�a si� z godno�ci�. Wbrew zasadom obowi�zuj�cym na sali obrad Zgromadzenia Og�lnego wielu delegat�w wyci�gn�o telefony kom�rkowe i rozmawia�o teraz�� przypuszczalnie z g�owami pa�stw, kt�re reprezentowali.

��Obok niej�� powiedzia�a Tukana�� widzicie Dradea Kii�� milka, g�ow� naszej Akademii Filozofii. Nie dajcie si� zwie�� jego br�zowym w�osom; uwa�any jest za jednego z najm�drzej szych i najbardziej wnikliwych my�licieli na naszym �wiecie.

Dzi�ki niemu oraz S�dzinie Habrorn poznacie nasze sposoby rozumowania.

��Tu� nie mog� si� doczeka� pierwszych rozm�w�� oznajmi� Klimilk g��bokim i silnym g�osem. W symfonii powt�rzono ten sam motyw, ale tym razem zabrzmia� on z wi�ksz� si��.

��Za Uczonym Klimilkiem stoi Krik Donalt, jeden z naszych najwspanialszych kompozytor�w. To jego kompozycji, zatytu�owanej Dwoje staj�cy si� Jednym, s�uchacie w tej chwili.

Donalt si� uk�oni�.

��Jako ostatnia, ale nie mniej wa�na, stoi Dapbur Kajak, kt�r� cz�� z was ju� pozna�a. To ona opracowa�a proces de�� kontaminacji za pomoc� lasera przestrajalnego, umo�liwiaj�cy odka�anie os�b podr�uj�cych mi�dzy naszymi dwoma �wiatami. Uczona Kajak przedstawi wam wszystko, co sama wie na temat odka�ania ludzi oraz teoretycznych podstaw technologii kwantowego lasera kaskadowego.

Muzyka przesz�a w crescendo. Sze�cienne b�bny, lodowe rogi, geody perkusyjne i pozosta�e instrumenty brzmia�y w idealnej harmonii.

��Tych dziesi�cioro naukowc�w i in�ynier�w, filozof�w i artyst�w, sportowc�w i uczonych przyby�o tu w dobrej woli, aby podzieli� si� z wami ca�� wiedz�, jak� ka�de z nich ma w swojej dziedzinie.�� Tukana ogarn�a wzrokiem ca�e Zgromadzenie Og�lne.�� Do��my stara�, aby nam si� uda�o, przyjaciele. Zbudujmy mi�dzy naszymi �wiatami relacje, kt�re ka�dej ze stron przynios� korzy�ci, relacje oparte na pokoju. Przesz�o�� niech pozostanie przesz�o�ci�; teraz skupmy si� na przysz�o�ci. Sprawmy, aby by�a dla nas wszystkich jak najlepsza.

Jeden z delegat�w, chyba z grupy reprezentuj�cej Austriꠗ tak przynajmniej wydawa�o si� Tukanie�� pierwszy zacz�� uderza� d�oni� o d�o�, ale niemal natychmiast do��czy�y do niego dziesi�tki, a potem setki innych i wkr�tce wszyscy podnie�li si� z miejsc, entuzjastycznie ha�asuj�c d�o�mi i ustami.

Niekompetentna?�� pomy�la�a Tukana.�� Je�li jestem niekompetentna, to niech mnie poca�uj� w m�j w�ochaty ty�ek�

��Mamy tylko jeden dzie� tu, w Waszyngtonie, zanim zacznie si� konferencja�� powiedzia�a Mary�� a chcia�abym ci tak wiele pokaza�. Postanowi�am zacz�� w�a�nie od tego miejsca. Ono najwi�cej m�wi o kraju, w kt�rym jeste�my, oraz o tym, co to znaczy by� cz�owiekiem� mojego gatunku.

Ponter patrzy� na dziwny pejza� przed sob�, nic nie rozumiej�c. Poro�ni�t� traw� ziemi� przecina�a blizna�� g��boka szrama, kt�ra bieg�a prosto przez osiemdziesi�t krok�w i pod k�tem rozwartym schodzi�a si� z drug�, podobn�.

Szramy by�y czarne i odbija�y �wiat�o�� jak� jak brzmia�o to s�owo? Oksyymoron? Tak, sprzeczno�� znacze�. �Czarny� oznacza� poch�aniaj�cy �wiat�o; natomiast tutaj by�o ono odbijane.

Tak w�a�nie to wygl�da�o. W czarnym lustrze odbija�y si� twarze Pontera i Mary: dwie formy ludzko�ci�� nie tylko kobieta i m�czyzna, ale dwa odr�bne gatunki, dwie wariacje na temat �cz�owiek�. Jej w�asne odbicie, przedstawicielki gatunku, kt�ry ona nazywa�a Homo sapiens, a on Gliksinami: dziwne pionowe czo�o, male�ki nos i�� w j�zyku Pontera nie by�o na to okre�lenia�� broda.

I jego odbicie�� m�czyzny z gatunku nazywanego przez ni� Homo neanderthalensis, a przez niego Barast�� s�owem, kt�re w jego j�zyku znaczy�o �cz�owiek�: szerokie oblicze z podw�jnie wygi�tym wa�em nadoczodo�owym i ze s�usznych rozmiar�w nosem zajmuj�cym trzeci� cz�� twarzy.

��Co to takiego?�� spyta� Ponter, wpatruj�c si� w ich odbicia w l�ni�cej czerni.

��To pomnik.�� Mary odwr�ci�a si� od czarnej �ciany i wskaza�a znajduj�ce si� dalej obiekty.�� To wszystko s� pomniki. Te dwie �ciany wychodz� na dwa najwa�niejsze. Tamten obelisk jest pomnikiem Waszyngtona, pierwszego prezydenta Stan�w Zjednoczonych. A tam stoi pomnik Lincolna, upami�tniaj�cy prezydenta, kt�ry wyzwoli� niewolnik�w.

T�umacz Pontera emitowa� kr�tki pisk.

Mary westchn�a. Wci�� jeszcze zosta�o do wyja�nienia sporo zawi�ych kwestii, sporo�� jak ona to nazywa�a�� brud�w do wyprania.

��P�niej zobaczymy oba te pomniki�� obieca�a.�� Ale chcia�am zacz�� w�a�nie tutaj. To jest pomnik weteran�w Wietnamu.

��Wietnam to chyba jedna z waszych nacji?

Mary przytakn�a.

��Z po�udniowowschodniej Azji� po�udniowowschodniego Galasoy. Na p�noc od r�wnika. Pa�stwo w kszta�cie litery �S���� nakre�li�a znak palcem w powietrzu, �eby Ponter zrozumia�, co ma na my�li�� �nad brzegiem Pacyfiku.

��My to miejsce nazywamy Holtanatan. Ale na mojej wersji Ziemi jest tam bardzo gor�co, bardzo wilgotno, deszczowo, pe�no bagien i insekt�w. Nikt w tych rejonach nie mieszka.

Mary unios�a brwi ze zdziwienia.

��U nas �yje tam ponad osiemdziesi�t milion�w mieszka�c�w.

Ponter pokr�ci� g�ow�. Ludzie z tej wersji Ziemi byli tacy� tacy niepohamowani.

��Tam w�a�nie toczy�a si� wojna�� wyja�ni�a Mary.

��O co? O trz�sawiska?

Mary zamkn�a oczy.

��O ideologi�. Pami�tasz, jak opowiada�am ci o zimnej wojnie? To by�a jej cz��, tylko �e tam by�o gor�co.

��Gor�co? Chyba nie chodzi ci o temperatur�?

��Nie. Mam na my�li to, �e by�a to wojna na serio. Wojna, podczas kt�rej gin�li ludzie.

��Ilu?�� Ponter zmarszczy� brew.

��Og�em, po obu stronach? Nikt tego nie wie dok�adnie. Ponad milion mieszka�c�w po�udniowego Wietnamu. Gdzie� od p� miliona do miliona Wietnamczyk�w z p�nocy. No i jeszcze��� Wskaza�a �cian�.

��Tak?�� spyta� Ponter, wpatruj�c si� ze zdziwieniem w odbijaj�c� �wiat�o czer�.

��Pi��dziesi�t osiem tysi�cy dwustu dziewi�ciu Amerykan�w. Te �ciany ich upami�tniaj�.

��Upami�tniaj� jak?

��Widzisz te napisy wyryte w czarnym granicie?

Ponter przytakn��.

��To s� imiona i nazwiska poleg�ych oraz zaginionych w akcji, czyli tych, kt�rzy nigdy nie wr�cili do dom�w.�� Mary przerwa�a na moment.�� Wojna sko�czy�a si� w 1975 roku�� doda�a.

��Ale teraz mamy rok, kt�ry wy okre�lacie jako��� Ponter poda� jego nazw�.

Mary kiwn�a g�ow�. Ponter spu�ci� wzrok.

��Nie s�dz�, aby zaginieni mieli jeszcze wr�ci�.�� Zbli�y� si� do �ciany.�� Wed�ug jakiego porz�dku wyryto te nazwiska?

��Chronologicznie. Wed�ug daty �mierci.

Ponter przyjrza� si� napisom, odr�niaj�c tylko znaki, o kt�rych wiedzia�, �e s� wielkimi literami, oraz ma�y punkt nazywany kropk�, oddzielaj�cy kolejne nazwiska.

Nie potrafi� czyta� angielskich znak�w; dopiero oswaja� si� z dziwnym poj�ciem alfabetu fonetycznego. Mary zbli�y�a si� do niego i cicho zacz�a czyta� mu niekt�re nazwiska.

��Mik� A. Maksin. Bruce }. Moran. Bobbie Joe Mounts. Raymond D. McGlothin.�� Wskaza�a inn� lini�.�� Samuel F. Hollifield. Jr. Rufus Hood. James M. Inman. David L. Johnson. Arnoldo L. Carrillo.

I jeszcze jedn�, du�o ni�ej:

��Donney L. Jackson. Bobby W. Jobe. Bobby Ray Jones. Halcott R Jones Jr.

��Pi��dziesi�t osiem tysi�cy nazwisk�� powiedzia� Ponter r�wnie cicho jak Mary.

��Tak.

��Ale� ale powiedzia�a�, �e to s� tylko Amerykanie?

Mary skin�a g�ow�.

��Dlaczego walczyli na wojnie na drugim ko�cu �wiata?

��Pomagali Wietnamowi Po�udniowemu. Widzisz, w 1954 roku na mocy traktatu pokojowego Wietnam zosta� podzielony na dwie cz�ci: po�udniow� i p�nocn�. Ka�da mia�a autonomiczny rz�d. Dwa lata p�niej, w 1956, w obu po�owach mia�y si� odby� wolne wybory pod nadzorem mi�dzynarodowej komisji, aby zjednoczy� Wietnam pod rz�dami jednego, powszechnie wybranego rz�du. Jednak gdy przyszed� rok 1956, lider Po�udniowego Wietnamu odm�wi� przeprowadzenia zaplanowanych wybor�w.

��Opowiada�a� mi o Stanach Zjednoczonych, kiedy byli�my w Filadelfii�� przypomnia� Ponter.�� Wiem, jak bardzo Amerykanie ceni� sobie demokracj�. Domy�lam si�, �e USA wys�a�o swoje wojska, aby zmusi� Po�udniowy Wietnam do udzia�u w przyrzeczonych demokratycznych wyborach.

Mary pokr�ci�a g�ow�.

��Nie, nie, Stany Zjednoczone popar�y decyzj� Po�udnia, aby nie organizowa� wybor�w.

��Ale dlaczego? Czy rz�d P�nocy by� skorumpowany?

��Nie. Z tego, co wiem, by� w miar� uczciwy i dobry� przynajmniej do czasu odwo�ania obiecanych wybor�w, na kt�rych mu zale�a�o. Oczywi�cie by�y te� skorumpowane w�adze, ale one rz�dzi�y Po�udniem.

Ponter ze zdumieniem pokr�ci� g�ow�.

��Ale m�wi�a�, �e Amerykanie poparli w�a�nie Po�udnie.

��Zgadza si�. Musisz wiedzie�, �e rz�d Po�udniowego Wietnamu by� skorumpowany, ale kapitalistyczny; popiera� ten sam system ekonomiczny co Amerykanie. Natomiast P�noc� rz�dzili komuni�ci, faworyzuj�cy ten sam system gospodarczy co Zwi�zek Radziecki i Chiny. Rzecz w tym, �e p�nocny rz�d cieszy� si� znacznie wi�ksz� popularno�ci� ni� skorumpowany rz�d po�udniowy. Stany Zjednoczone obawia�y si�, �e gdyby odby�y si� wolne wybory, komuni�ci mogli zwyci�y� i przej�� kontrol� nad ca�ym Wietnamem, co z kolei doprowadzi�oby do tego, �e inne pa�stwa z po�udniowowschodniego Galasoy dosta�yby si� pod rz�dy komunistyczne.

��I dlatego ameryka�scy �o�nierze zostali tam wys�ani?

��Tak.

��I tam zgin�li?

��Wielu z nich tak.�� Mary umilk�a na moment, po czym doda�a:�� W�a�nie to pr�bowa�am ci wyja�ni�. Chcia�am, �eby� zrozumia�, jak wa�ne s� dla nas zasady. Jeste�my gotowi umrze� w obronie ideologii lub s�usznej sprawy.�� Wskaza�a �cian�.�� Ci ludzie� tych pi��dziesi�t osiem tysi�cy �o�nierzy� oni walczyli o to, w co wierzyli. Pos�ano ich na wojn�, aby bronili s�abszych przed strasznym z�em, za jakie uwa�ano komunizm, i wywi�zali si� z zadania. Wi�kszo�� z nich stanowili m�odzi ludzie� osiemnasto, dziewi�tnasto�� i dwu�� dziestolatkowie. Dla wielu by�a to pierwsza wyprawa daleko od domu.

��A teraz nie �yj�.

Mary kiwn�a g�ow�.

��Ale nie zostali zapomniani. Pami�tamy o nich tutaj.�� Dyskretnie wskaza�a dalsz� cz�� pomnika. Ochrona Ponte�� ra, cz�onkowie FBI, zorganizowani przez Jocka Kriegera, pilnowali, aby nikt nie podszed� za blisko, ale �ciany by�y d�ugie, niewyobra�alnie d�ugie, i troch� dalej jaki� cz�owiek przyciska� kawa�ek papieru do czarnej powierzchni.�� Widzisz tamtego m�czyzn�? Robi o��wkiem frota� nazwiska kogo�, kogo zna�. Jest starszy� wygl�da na wi�cej ni� pi��dziesi�t lat. Mo�e sam te� by� w Wietnamie. Mo�e w�a�nie kopiuje imi� kolegi, kt�rego tam straci�.

Ponter i Mary w milczeniu patrzyli, jak m�czyzna doka�cza czynno��, sk�ada kartk�, wsuwaj� do kieszeni na piersi i zaczyna co� m�wi�.

Ponter pokr�ci� g�ow�, nie rozumiej�c, co si� dzieje. Wskaza� Kompana tkwi�cego w jego lewym przedramieniu.

��My�la�em, �e wy nie macie implant�w telekomunikacyjnych.

��Nie mamy�� potwierdzi�a Mary.

��Ale nie widz� �adnego zewn�trznego odbiornika, �adnej� jak wy to nazywacie?� �adnej kom�rki.

��Zgadza siꠗ odpar�a cicho.

��To do kogo on m�wi?

Mary lekko unios�a ramiona.

��Do towarzysza, kt�rego straci�.

��Ale tamten kto� przecie� nie �yje.

��To prawda.

��Nie da si� rozmawia� ze zmar�ymi.

Mary ponownie wskaza�a r�k� �cian�. Jej odbicie w obsydianowej powierzchni wykona�o ten sam gest.

��Ludzie wierz�, �e mog�. Podobno tutaj czuj�, �e s� najbli�ej tych, kt�rzy odeszli.

��I tu przechowywane s� szcz�tki zmar�ych?

��Co? Nie, nie.

��No to jak�

��Chodzi o ich imiona�� westchn�a Mary.�� Tu s� ich imiona, a my dzi�ki nim czujemy wi� z tymi, kt�rych znali�my.

Ponter zmarszczy� brew.

��Ja nie� wybacz mi, nie chcia�bym, aby to g�upio zabrzmia�o, ale chyba imiona nie s� a� tak wa�ne. My, moi ludzie, zapami�tujemy twarze innych. Jest wiele os�b, kt�rych twarze znam, a kt�rych imion nigdy nie pozna�em. Z tob� te� czuj� wi� i cho� znam twoje imi�, to nie umiem go prawid�owo wym�wi� nawet w my�lach. �Mare�� tylko tak po trafi�.

��My uwa�amy, �e imiona s���� Mary ponownie unios�a ramiona, zdaj�c sobie spraw� z tego, jak �miesznie musz� brzmie� jej s�owa�� ��e s� magiczne.

��Ale�� ponownie zaoponowa� Ponter�� nie mo�ecie si� komunikowa� ze zmar�ymi.�� Wcale nie chcia� by� uparty; naprawd� nie chcia�.

Mary na moment zamkn�a oczy, tak jakby zbiera�a w sobie wewn�trzn� sil� albo�� pomy�la� Ponter�� jakby komunikowa�a si� z kim�, kogo tu nie by�o.

��Wiem, �e twoi ludzie nie wierz� w �ycie po �mierci�� powiedzia�a w ko�cu.

����ycie po �mierci��� powt�rzy� Ponter, smakuj�c to wyra�enie tak, jakby by�o wybornym kawa�kiem mi�sa.�� To niemo�liwo��.

��Nie dla nas�� zaprzeczy�a Mary, po czym doda�a z wi�ksz� si��:�� Nie dla mnie.�� Rozejrza�a si� wok�. Pocz�tkowo Ponter s�dzi�, �e szuka sposobu wyja�nienia tego, co czuje; �e chce jako� uzewn�trzni� swoje my�li. Ale po chwili jej oczy zatrzyma�y si� na czym�. Ruszy�a w tamtym kierunku, a on za ni�.

��Widzisz te kwiaty?�� spyta�a.

��Oczywi�cie.�� Skin�� g�ow�.

��Kto� zostawi� je tu dla jednego z tych, kt�rzy zgin�li. Dla kogo�, czyje imi� jest na tej tablicy.�� Wskaza�a kawa�ek wypolerowanego granitu przed sob�.

Pochyli�a si� nisko. Kwiaty�� czerwone r�e�� mia�y d�ugie �odygi i by�y zwi�zane sznurkiem. Do bukietu wst��k� przywi�zano ma�� kartk�.

���Dla Williego��� odczyta�a�� �od kochaj�cej siostry�.

��Aha.�� Ponter nie umia� znale�� lepszej odpowiedzi.

Przesz�a kawa�ek dalej i podnios�a kremow� kartk� papieru, le��c� przy �cianie.

���Drogi Carlu��� przeczyta�a i umilk�a. Prze�ledzi�a wzrokiem p�yt� przed sob�.�� To musi by� on�� stwierdzi�a, delikatnie dotykaj�c napisu�� Carl Bowen.�� Przez chwil� wpatrywa�a si� w wyryte litery imienia.�� To do ciebie, Carl�� powiedzia�a, tym razem od siebie, bo nie patrzy�a na kartk�. Potem skierowa�a wzrok w d� i zacz�a czyta� na g�os, zaczynaj�c od pocz�tku:

��Fascynuj�ce�� przyzna� Jurard Selgan.�� Fascynuj�ce.

��Co takiego?�� W g�osie Pontera pojawi�a si� nuta irytacji.

��Twoje zachowanie przy �cianie upami�tniaj�cej Gliksin�w, kt�rzy zgin�li w po�udniowowschodnim Galasoy�� W jakim sensie?�� spyta� Ponter. Jego g�os zabrzmia� ostro, jak g�os cz�owieka, kt�remu kto� zrywa strup.

��No c�, nie po raz pierwszy twoje przekonania�� nasze przekonania, jako Barast�w�� okaza�y si� sprzeczne z pogl�dami Gliksin�w, mam racj�?

��Tak, oczywi�cie, �e tak.

��Przypuszczam, �e takie sprzeczno�ci musia�y si� pojawi� ju� podczas twojej pierwszej wizyty na tamtym �wiecie, tak?

��Chyba.

��Potrafisz mi poda� jaki� przyk�ad?

Ponter usiad� z za�o�onymi r�kami.

��Jasne�� oznajmi� takim tonem, jakby chcia� powiedzie� � zaraz si� przekonasz�.�� Wspomina�em o tym na samym pocz�tku: Gliksini wyznaj� niem�dry pogl�d, �e �wiat ma okre�lony wiek. Zupe�nie b��dnie zinterpretowali przesuni�cie widma ku czerwieni, uznaj�c to za dow�d rozszerzania si� wszech�wiata; nie rozumiej� tego, �e masa zmienia si� w czasie. Co wi�cej, uwa�aj�, �e kosmiczne promieniowanie mikrofalowe t�a jest echem tego, co nazywaj� �wielkim wybuchem��� ogromnej eksplozji, kt�ra wed�ug ich przekona�, da�a pocz�tek �wiatu.

��Wida� lubi�, jak co� wybucha�� stwierdzi� Selgan.

��To na pewno. Rzecz w tym, �e jednorodno�� promieniowania t�a w rzeczywisto�ci wynika z powtarzaj�cego si� zjawiska absorpcji i emisji elektron�w uwi�zionych w �ciskaj�cych plazm� wirach magnetycznych.

��Na pewno masz racjꠗ powiedzia� Selgan, przyznaj�c tym samym, i� nie jest to dziedzina nauki, na kt�rej si� zna.

��Mam�� stwierdzi� Ponter stanowczo.�� Ale nie spiera�em si� z nimi w tej sprawie. Podczas mojej pierwszej wizyty Mare powiedzia�a do mnie: �Chyba nie uda ci si� przekona� tutaj wielu os�b, �e wielkiego wybuchu nie by�o�. A ja odpar�em, �e to nie problem; powiedzia�em: �Potrzeba przekonywania innych co do s�uszno�ci w�asnych przekona� jest czym�, co wyp�ywa z religii. Mnie wystarczy �wiadomo��, �e mam racj�, nawet je�li inni o tym nie wiedz��.

��Ach tak. I naprawd� tak uwa�asz?

��Tak. Dla Gliksin�w wiedza jest polem bitwy! Wojn� terytorialn�! Aby uzyska� odpowiednik naszego tytu�u �Uczonego�, musz� obroni� prac� naukow�. W�a�nie takiego s�owa u�ywaj�: �obroni�! A przecie� nauka nie polega na bronieniu w�asnej pozycji przed innymi; licz� si� elastyczno��, otwarty umys� i umiej�tno�� dostrze�enia prawdy bez wzgl�du na to, kto j� odkry�.

��Zgadzam siꠗ przyzna� Selgan, po czym umilk� i dopiero po chwili doda�:�� Ale nie po�wi�ci�e� wiele czasu na znalezienie jakichkolwiek dowod�w w kwestii tego, czy Gliksini s�usznie wierz� w �ycie po �mierci.

��Nieprawda. Da�em Mare wiele okazji, aby mog�a udowodni� zasadno�� tego twierdzenia.

��Zanim znale�li�cie si� przed �cian�pomnikiem?

��Tak. Ale nic nie powiedzia�a!

��I podobnie jak w przypadku ich przekona� dotycz�cych kosmologii, da�e� spok�j sprawie, zadowalaj�c si� przekonaniem o w�asnej racji?

��Tak. To znaczy�

Selgan zmarszczy� brew.

��Co takiego?

��Chcia�em powiedzie�, �e owszem, spiera�em si� z ni� w kwestii wiary w �ycie po �mierci. Ale to nie to samo.

��Nie to samo co rozwa�ania kosmologiczne? Dlaczego?

��Dlatego, �e chodzi�o o co� wa�niejszego.

��Czy aby kosmologia nie dotyczy ostatecznych los�w ca�ego wszech�wiata?

��Rzecz w tym, �e w naszym sporze nie chodzi�o o abstrakcyjne rozwa�ania, tylko o co�, co by�o�� jest�� sercem wszystkiego.

��Dlaczego?

��Dlatego �e� dlatego�� na chrz�stk�! Nie wiem dlaczego. Po prostu wydaje si� to ogromnie wa�ne. W�a�nie to pozwala im walczy� na tych wszystkich wojnach.

��Rozumiem. Ale jednocze�nie pojmuj� te�, �e jest to fundamentalna kwestia w ich wierzeniach. Na pewno zdawa�e� sobie spraw� z tego, �e nie przyznaj� ci racji tak �atwo.

��Chyba tak.

��A mimo to wci�� do tej kwestii wraca�e�.

��No tak.

��Dlaczego?

Ponter wzruszy� ramionami.

��Chcesz pozna� moj� opini�?�� spyta� Selgan.

Ponter ponownie wzruszy� ramionami.

��Wraca�e� do tego, bo chcia�e� si� przekona�, czy maj� jakie� dowody na istnienie tego �ycia po �mierci. Mo�e Mare i inni Gliksini co� przed tob� ukrywali? Mo�e istnia�y fakty, kt�re ona w ko�cu by wyjawi�a gdyby� wystarczaj�co d�ugo dr��y� temat.

��Nie mog� istnie� dowody na co�, czego nie ma�� stwierdzi� Ponter.

��To prawda�� przyzna� Selgan.�� Jednak pr�bowa�e� przekona� ich do swojej racji b�d� zmusi� ich, aby to oni przekonali ciebie, �e si� nie mylili.

Ponter pokr�ci� g�ow�.

��To nie mia�o sensu. Wiara w te ich dusze jest zupe�nie absurdalna.

��W dusze?

��W niematerialn� cz�� istoty cz�owieka, kt�r� oni uwa�aj� za nie�mierteln�.

��Ach tak. I ty uwa�asz taki pogl�d za absurdalny?

��Oczywi�cie.

��Ale oni maj� prawo w to wierzy�, prawda?

��Chyba.

��Tak jak maj� prawo do wiary w sw�j dziwaczny model kosmologiczny, tak?

��No tak.

��A mimo to nie potrafi�e� zostawi� kwestii �ycia po �mierci, mam racj�? Nawet gdy opu�cili�cie miejsce, gdzie znajdowa� si� pomnik, ty nadal pr�bowa�e� dr��y� ten temat, tak?

Ponter odwr�ci� wzrok.

Towarzystwo Paleoantropologiczne organizowa�o coroczne spotkania na przemian to z Association of American Archeology, to z American Association of Physical Anthropologists. W tym roku wypada�a akurat kolej tego pierwszego, a zjazd odbywa� si� w hotelu Crowne Pla�a przy Placu Franklina.

Format by� bardzo prosty: jednotorowy program, na kt�ry sk�ada�y si� pi�tnastominutowe prezentacje. Tylko czasami przewidywano dodatkowy czas na pytania. John Yellen, przewodnicz�cy towarzystwa, pilnowa� porz�dku harmonogramu z precyzj� Phileasa Fogga.

Wieczorem, po pierwszym dniu referat�w, wielu antropolog�w spotka�o si� w hotelowym barze.

��Ci ludzie na pewno bardzo chcieliby z tob� porozmawia� na gruncie towarzyskim�� zapewni�a Pontera Mary. Znajdowali si� w korytarzu prowadz�cym do baru.�� Wejdziemy do �rodka?

Obok nich sta� agent FBI�� jeden z cieni, jakie towarzyszy�y im przez ca�� podr�. Ponter rozszerzy� nozdrza.

��W tym pomieszczeniu pal�.

Mary skin�a g�ow�.

��W wielu miejscach pali� mo�na ju� tylko w barach, a w Ottawie i niekt�rych innych miastach nawet tam jest to zakazane.

Ponter zmarszczy� brew.

��W takim razie �a�uj�, �e to spotkanie nie odbywa si� w Ottawie.

��Wiem. Je�li nie mo�esz tego znie��, nie musimy tam wchodzi�.

Ponter zastanawia� si� przez chwil�.

��Podczas pobytu tutaj mia�em sporo pomys��w na wynalazki, g��wnie adaptuj�ce technologie Ghksin�w. Podejrzewam jednak, �e najbardziej przys�u�y�bym si� spo�ecze�stwu, tworz�c filtry nosowe, aby moich ludzi nie razi�y tutejsze zapachy.

Mary kiwn�a g�ow�.

��Ja te� nie lubi� dymu tytoniowego. Je�li�

��Mo�emy wej�栗 przerwa� jej Ponter.

Mary zwr�ci�a si� do agenta FBI.

��Napijesz si� czego�, Carlos?

��Jestem na s�u�bie, prosz� pani�� odpar� rzeczowo.�� Ale pani i delegat Boddit mo�ecie robi� to, na co macie ochot�.

Mary ruszy�a pierwsza. W pomieszczeniu panowa� p�mrok. �ciany wy�o�one by�y drewnian� boazeri�. Kilkunastu naukowc�w siedzia�o na sto�kach przy barze, a trzy mniejsze grupki zebra�y si� przy stolikach. Telewizor zamontowany wysoko na �cianie pokazywa� powt�rk� z Kronik Seinfelda. Mary od razu zorientowa�a si�, jaki odcinek nadawano: ten, w kt�rym Jerry zostaje uznany za wroga dentyst�w. Ju� zamierza�a ruszy� w g��b sali, kiedy poczu�a d�o� Pontera na ramieniu.

��Czy to nie symbol twoich ludzi?�� spyta�.

Drug� r�k� co� pokazywa�. Mary spojrza�a w t� stron�: na �cianie wisia� pod�wietlany znak, reklamuj�cy Molson Canadian. Wiedzia�a, �e Ponter nie potrafi przeczyta� s��w, ale prawid�owo rozpozna� du�y, czerwony li�� klonu.

��A tak, rzeczywi�cie. W�a�nie z tego Kanada jest tutaj najlepiej znana�� wyja�ni�a�� z piwa. To taki nap�j z fermentowanego zbo�a.

��Na pewno jeste� z tego dumna.

Poprowadzi�a go przez pomieszczenie do jednej z mniejszych grupek ludzi siedz�cych na miskowatych krzes�ach wok� okr�g�ego sto�u.

��Carlos, nie masz nic przeciwko temu?�� spyta�a agenta FBI.

��Zaczekam na pa�stwa tam�� powiedzia�.�� Jak na jeden dzie� ju� do�� si� nas�ucha�em o skamielinach.�� Podszed� do baru i usiad� na jednym ze sto�k�w, ty�em do barmana, a przodem do nich.

Mary odwr�ci�a si� do grupy.

��Mo�emy si� przysi���?

Troje siedz�cych przy stoliku ludzi�� dw�ch m�czyzn i kobieta�� prowadzi�o o�ywion� rozmow�, ale na d�wi�k g�osu Mary wszyscy spojrzeli w jej stron�. Od razu zorientowali si�, kim jest Ponter.

��Oczywi�cie�� odpar� jeden z m�czyzn. Przy stole by�o tylko jedno wolne krzes�o, wi�c szybko dostawi� drugie.

��Czemu zawdzi�czamy t� przyjemno��?�� spyta� drugi m�czyzna, gdy Mary i Ponter usiedli.

Mary zastanawia�a si�, czy nie powiedzie� im cz�ci prawdy: przy tym oraz przy pobliskich stolikach nikt nie pali�, a krzes�a sta�y w taki spos�b, �e nawet gdyby inni chcieli przy��czy� si� do grupy, nie by�o ju� wi�cej miejsca�� wola�a, aby Ponter nie poczu� si� przyt�oczony obecno�ci� zbyt wielu os�b. Za nic nie wyjawi�aby jednak drugiej cz�ci, a mianowicie tego, �e Norman Thierry, napuszony samozwa�czy ekspert w dziedzinie neandertalskiego DNA, wyk�adowca z UCLA, siedzia� w drugim kra�cu sali. Na pewno umiera� z ch�ci poznania Pontera, ale nie m�g� si� do niego dosta�.

Ostatecznie jednak zignorowa�a pytanie i zacz�a przedstawia� Ponterowi obecnych.

��To jest Henry R�czy Jele� powiedzia�a, wskazuj�c Indianina w wieku oko�o czterdziestu lat.�� Henry jest z Browna.

��By� z Browna�� sprostowa� Henry.�� Przenios�em si� na uniwersytet w Chicago.

��Ach tak. A to��� Mary wskaza�a kobietꠗ jest Ange�� la Bromley z Ameryka�skiego Muzeum Historii Naturalnej w Nowym Jorku.

Angela wyci�gn�a do Pontera praw� d�o�.

��Ogromnie mi mi�o, doktorze Boddit.

��Prosz� m�wi� mi po imieniu�� poprosi�. Wiedzia� ju�, �e w tym spo�ecze�stwie nie mo�na zwraca� si� do kogo�, u�ywaj�c jego imienia, dop�ki ta osoba sama tego nie zaproponuje.

��A to m�j m��, Dieter�� doda�a Angela.

��Mi�o mi�� powiedzieli jednocze�nie Mary i Ponter.

��Tak�e antropolog?�� zainteresowa�a si� Mary.

��Nie, nie. Siedz� w aluminiowym sidingu.

Ponter przekrzywi� g�ow� na bok.

��Dobrze to ukrywasz.

Pozostali spojrzeli na niego zdziwieni, a Mary si� roze�mia�a.

��Przyzwyczaicie si� do specyficznego poczucia humoru Pontera�� powiedzia�a.

Dieter wsta� z miejsca.

��Pozw�lcie, �e przynios� wam co� do picia. Mary�� wino?

��Tak, bia�e, prosz�.

��A ty, Ponterze?

Ponter zmarszczy� czo�o, nie wiedz�c, co zam�wi�. Mary pochyli�a si� ku niemu.

��W barach zawsze maj� col�.

��No to col�!�� powiedzia� ucieszony.�� Bardzo prosz�.

Dieter poszed� do baru. Mary pocz�stowa�a si� orzeszkami z ma�ej, drewnianej miseczki, stoj�cej na stole.

��Mam nadziej�, �e b�dziemy mogli troch� ci� podpyta栗 powiedzia�a Angela do Pontera.�� Na pewno si� domy�lasz, �e wywr�ci�e� nasze pogl�dy do g�ry nogami.

��Nie mia�em takiego zamiaru�� przyzna� Ponter.

��Oczywi�cie, �e nie. Ale wszystko, co dot�d s�yszeli�my o twoim �wiecie, podwa�a nasze dotychczasowe przekonania.

��Na przyk�ad?�� spyta� Ponter.

��M�wi si�, �e na twoim �wiecie nie ma rolnictwa.

��To prawda.

��My zawsze uwa�ali�my, �e rolnictwo jest niezb�dne do rozwoju zaawansowanej cywilizacji�� przyzna�a Angela, popijaj�c �yk drinka.

��Dlaczego?�� zdziwi� si� Ponter.

��No c�, s�dzili�my, �e tylko rolnictwo jest w stanie zagwarantowa� wystarczaj�c� ilo�� �ywno�ci. Dzi�ki temu ludzie mog� specjalizowa� si� w innych zaj�ciach�� nauczyciel, in�ynier, urz�dnik i tak dalej.

Ponter powoli pokr�ci� g�ow�, tak jakby zdumia�o go to, co przed chwil� us�ysza�.

��Na naszym �wiecie s� osoby, kt�re decyduj� si� �y� wed�ug prastarych tradycji. Jak s�dzisz, ile czasu taki kto� potrzebuje na zdobycie po�ywienia��� Mary wiedzia�a, �e w j�zyku Pontera istnieje rodzajowo neutralny zaimek trzeciej osoby liczby pojedynczej; Hak pr�bowa� przet�umaczy� to, u�ywaj�c s�owa �kto���� �dla siebie oraz swoich podopiecznych?

Angela nieznacznie wzruszy�a ramionami.

��Domy�lam si�, �e sporo.

��Wcale nie�� zaprzeczy� Ponter.�� Pod warunkiem, �e tych podopiecznych nie ma zbyt wielu. Potrzeba na to zaledwie dziewi�� procent czasu.�� Przez chwil� milcza�, obliczaj�c co� w pami�ci albo s�uchaj�c przelicze� Haka.�� Czyli oko�o sze��dziesi�t waszych godzin w ci�gu miesi�ca.

��Sze��dziesi�t godzin w ci�gu miesi�ca�� powt�rzy�a Angela.�� Ale� to� m�j Bo�e� to tylko pi�tna�cie godzin tygodniowo.

��Tydzie� to grupa siedmiu dni?�� spyta� Ponter, zerkaj�c na Mary. Przytakn�a.�� W takim razie to si� zgadza. Reszt� czasu mo�na po�wi�ci� na inne zaj�cia. Od pocz�tku mieli�my spor� nadwy�k� czasu.

��Ponter ma racjꠗ wtr�ci� Henry R�czy Jele�.�� Pi�tna�cie godzin w tygodniu, tyle przeci�tnie zabieraj� obowi�zki w spo�eczno�ciach zbieracko�owieckich tak�e na naszej Ziemi.

��Naprawd�?�� Angela odstawi�a szklank�.

Henry skin�� g�ow�.

��Rolnictwo by�o pierwszym ludzkim zaj�ciem, w kt�rym zyski okaza�y si� wprost proporcjonalne do wysi�ku. Je�li pracowa�o si� w polu osiemdziesi�t godzin tygodniowo, otrzymywa�o si� plony dwukrotnie wi�ksze, ni� gdyby pracowa�o si� czterdzie�ci godzin. W �owiectwie i zbieractwie wygl�da to inaczej: je�eli polujesz ca�y czas, wybijasz ca�� zwierzyn� na swoim terytorium; a zatem zbyt ci�ka praca my�liwego przynosi efekt przeciwny do zamierzonego.

Wr�ci� Dieter z napojami. Postawi� kieliszek przed Mary i szklank� przed Ponterem, po czym usiad�.

��Ale jak za�o�y� sta�� osad� bez rolnictwa?�� spyta�a An�� gela.

Henry zmarszczy� brwi.

��Zupe�nie opacznie na to patrzysz. To nie rolnictwo przyczynia si� do zamieszkania na sta�e w jednym miejscu, tylko zbieractwo i �owiectwo.

��Ale� nie, nie. Pami�tam jeszcze ze szko�y�

��A jak wielu Indian uczy�o w twojej szkole?�� spyta� Henry lodowatym tonem.

���aden, ale�

Henry spojrza� na Pontera, a potem na Mary.

��Biali rzadko pojmuj� t� tak oczywist� prawd�. Spo�eczno�ci zbieracko�owieckie nie ruszaj� si� z miejsca. Aby znale�� po�ywienie na okre�lonym terenie, trzeba go dok�adnie pozna�: wiedzie�, gdzie rosn� jakie ro�liny, gdzie przychodz� do wodopoju du�e zwierz�ta, gdzie ptaki sk�adaj� jaja. Trzeba ca�ego �ycia, aby naprawd� pozna� kawa�ek ziemi. Przenosiny w inne miejsce oznacza�yby wyrzucenie ca�ej tej ci�ko zdobytej wiedzy w b�oto.

Mary unios�a brwi.

��Ale ludzie uprawiaj�cy rol� musz�, w pewnym sensie, zapu�ci� korzenie.

Henry nie zwr�ci� uwagi na kalambur.

��Je�li rozpatrzymy ten problem w perspektywie pokoleniowej, dojdziemy do wniosku, �e to rolnicy s� w�drowni.

Cz�onkowie spo�eczno�ci zbieracko�owieckich ograniczaj� liczebno�� swoich rodzin. Wiadomo, �e kilka dodatkowych g�b do wy�ywienia przysparza doros�ym wi�cej pracy. Natomiast rolnicy potrzebuj� du�ych rod�w, bo ka�de dziecko to kolejna para r�k do pracy, a im wi�cej masz dzieci, tym mniej musisz robi� sam.

Ponter s�ucha� dyskusji z zainteresowaniem; jego t�umacz od czasu do czasu emitowa� dyskretne piski, ale nie przeszkadza�o mu to w �ledzeniu konwersacji.

��Rzeczywi�cie, to ma sens�� przyzna�a Angela bez przekonania.

��Naprawd� ma�� potwierdzi� Henry.�� Z czasem, gdy potomkowie rolnika dorastaj�, musz� opu�ci� dom i za�o�y� w�asne gospodarstwa. Zapytaj rolnika, gdzie mieszka� jego praprapradziad, a na pewno poda jakie� odleg�e miejsce; spytaj o to samo kogo�, kto nale�y do spo�eczno�ci zbieracko�o�� wieckiej, a us�yszysz �tutaj�.

Mary pomy�la�a o w�asnych rodzicach, kt�rzy mieszkali w Calgary. Jej dziadkowie pochodzili z Anglii, Irlandii i z Walii, a w og�le nie mia�a poj�cia, sk�d byli jej pradziadkowie, nie m�wi�c ju� o prapradziadach.

��Nie porzuca si� ot tak w�asnego terenu�� ci�gn�� Henry.

��W�a�nie dlatego spo�eczno�ci zbieracko�owieckie tak bardzo ceni� starszych ludzi.

Mary wci�� pami�ta�a, jak ubod�o j� to, �e Ponter uzna� j� za niem�dr�, poniewa� farbowa�a w�osy.

��Powiedz co� wi�cej na ten temat�� poprosi�a Henryego.

Indianin upi� �yk piwa.

��Rolnicy ceni� m�odych, poniewa� uprawa roli to zaj�cie, do kt�rego potrzeba ko�skiej si�y. Za to sztuki �owiectwa i zbieractwa opieraj� si� na wiedzy. Im wi�cej lat wstecz pami�tasz, tym wi�cej dostrzegasz schemat�w i tym lepiej znasz dany teren.

��Rzeczywi�cie, my ogromnie szanujemy naszych starszych�� przyzna� Ponter.�� M�dro�ci nie da si� niczym zast�pi�.

Mary pokiwa�a g�ow�.

��Akurat to wiedzieli�my o neandertalczykach na podstawie analizy kopalnych szcz�tk�w�� powiedzia�a.�� Nigdy jednak nie rozumia�am przyczyn.

��Moj� specjalno�ci� jest Australopithecus�� wtr�ci�a An�� gela.�� Jakie szcz�tki masz na my�li?

��Hm, osobnik znany jako LaChapelleauxSaints by� dotkni�ty parali�em i artretyzmem, mia� z�aman� szcz�k� i straci� wi�kszo�� z�b�w. To oczywiste, �e opiekowano si� nim przez wiele lat; sam w �adnym razie nie da�by sobie rady. Prawdopodobnie kto� musia� nawet prze�uwa� jedzenie dla niego. La Cha�� pelle mia� czterdzie�ci lat, kiedy zmar�, co by�o nie �ada osi�gni�ciem w�r�d ludzi, kt�rzy �yli najwy�ej po dwadzie�cia kilka lat. Musia� by� prawdziw� skarbnic� wiedzy o terytorium swojego plemienia! Ca�e dekady do�wiadczenia! Podobnie wygl�da przypadek Szanidara I z Iraku. Ten biedak tak�e do�y� mniej wi�cej czterdziestki i by� w jeszcze gorszym stanie ni� La Cha�� pelle; nie widzia� na lewe oko i nie mia� prawej r�ki.

Henry zagwizda� kilka nut. Mary dopiero po sekundzie je rozpozna�a: motyw przewodni z The Six Million Dollar Man.

��Nim tak�e si� zajmowano�� ci�gn�a z u�miechem�� i to nie z lito�ci, lecz dlatego, �e tak stary cz�owiek by� kopalni� wiedzy �owieckiej.

��Mo�e i tak�� stwierdzi�a Angela obronnym tonem�� ale przecie� to rolnicy zbudowali miasta, to rolnicy mieli odpowiedni� technologi�. W Europie, w Egipcie�� tam, gdzie ludzie uprawiali ziemiꠗ miasta istniej� od tysi�cy lat.

Henry R�czy Jele� spojrza� na Pontera tak, jakby szuka� u niego wsparcia. Neandertalczyk tylko kiwn�� g�ow�, daj�c znak, �e ust�puje pola Indianinowi.

��Uwa�asz, �e Europejczycy rozwin�li technologiꠗ metalurgi� i wszystko inne�� a my, Indianie, nie, dlatego �e oni byli lepsi?�� spyta� Henry.�� Tak w�a�nie my�lisz?

��Nie, nie�� zaprzeczy�a speszona Angela.�� Oczywi�cie, �e nie. Tylko�

��Rozw�j technologiczny Europejczyk�w by� wynikiem szcz�liwego zbiegu okoliczno�ci. Rudy �elaza tu� pod powierzchni� ziemi; krzemienie do wykonywania narz�dzi kamiennych. Pr�bowa�a� kiedy� ciosa� granit? Na tych terenach mamy g��wnie t� ska��. Wychodz� z niej kiepskie groty strza�.

Mary mia�a nadziej�, �e Angela na tym poprzestanie, ale ona nie dawa�a za wygran�.

��Europejczycy mieli nie tylko narz�dzia. Okazali si� te� na tyle sprytni, �e udomowili zwierz�ta, aby dla nich pracowa�y. Tutaj Indianie nigdy tego nie robili.

��Poniewa� nie mogli�� zauwa�y� Henry.�� Na ca�ej planecie jest zaledwie czterna�cie gatunk�w du�ych ro�lino�erc�w daj�cych si� oswoi�. Tylko jeden z nich�� renifer�� wyst�puje w stanie naturalnym w Ameryce P�nocnej i to daleko na p�nocy. Pi�� g��wnych udomowionych zwierz�t pochodzi z rejonu Eurazji: owce, kozy, byd�o, konie i �winie. Pozosta�e dziewi�� w skali globalnej odgrywa mniejsze znaczenie, jak cho�by wielb��dy. P�nocnoameryka�skiej megafauny�� �osia, nied�wiedzia, bizona czy pumy�� nie da si� oswoi�. Po prostu te zwierz�ta z natury si� do tego nie nadaj�. Owszem, mo�na chwyta� je w naturalnym �rodowisku, ale nie da si� ich rozmna�a� na skal� hodowlan�. Nie daj� si� te� uje�d�a�, cho�by nie wiem jak d�ugo pr�bowa� je z�ama栗 Ton Henryego stawa� si� coraz ch�odniejszy.�� To nie wy�sza inteligencja sprawi�a, �e Europejczycy osi�gn�li to, co osi�gn�li. Mo�na nawet spiera� si�, �e to my, Indianie z Ameryki P�nocnej, wykazali�my si� t�szymi umys�ami, bo przetrwali�my i rozwijali�my si� pomimo braku metali i udomowionych zwierz�t ro�lino�ernych.

��Ale przecie� byli te� tubylcy� to znaczy Indianie p�nocnoameryka�scy, kt�rzy uprawiali ziemiꠗ zauwa�y�a Angela.

��Pewnie. Ale co uprawiali? G��wnie kukurydz�, bo to tutaj by�o. A kukurydza zawiera ma�o bia�ka w por�wnaniu do zb� pochodz�cych z Eurazji.

Tym razem to Angela spojrza�a na Pontera.

��Ale� ale neandertalczycy pochodzili z Europy, a nie z Ameryki P�nocnej.

Henry skin�� g�ow�.

��I mieli wspania�e narz�dzia kamienne: kultura mu�� stierska.

��Ale nie udomowili zwierz�t, cho� jak twierdzisz, w Europie by�o pod dostatkiem takich, kt�re si� do tego nadawa�y. No i nie uprawiali ziemi.

��Halo! Ziemia do Angeli!�� odezwa� si� Henry.�� W czasach, gdy �yli neandertalczycy, nikt nie udomawia� zwierz�t. I nikt wtedy nie uprawia� roli�� ani przodkowie Pontera, ani twoi czy moi. Ziemi� zacz�to uprawia� dziesi�� i p� tysi�ca lat temu na terenach zwanych �yznym P�ksi�ycem. To mia�o miejsce na d�ugo po wygini�ciu neandertalczyk�w� przynajmniej w tej linii czasu. Kto wie, co by osi�gn�li, gdyby przetrwali.

��Ja wiem�� powiedzia� Ponter wprost.

Mary si� roze�mia�a.

��W takim razie nam powiedz�� poprosi� Henry.�� Twoi ludzie nigdy nie zajmowali si� upraw� ziemi, prawda?

��Zgadza si�.

Henry pokiwa� g�ow�.

��Zreszt� pewnie i tak lepiej wam bez rolnictwa. Wi��e si� z nim wiele z�ego.

��Na przyk�ad co?�� spyta�a Mary ostro�nie. Widzia�a, �e Henry troch� si� uspokoi�, dlatego stara�a si�, aby w jej g�osie brzmia�a ciekawo��, a nie prowokacja.

��Ju� wcze�niej napomkn��em o przeludnieniu. Jaki jest wp�yw rolnictwa na ziemi�, chyba ka�dy widzi: pod pola uprawne wycina si� lasy. Do tego dochodz� jeszcze wszystkie choroby zwi�zane z hodowl� udomowionych zwierz�t.

Mary zauwa�y�a, �e Ponter potakuje. Reuben Montego wyja�ni� im to w Sudbury.

Dieter okaza� si� bardzo bystry jak na go�cia zajmuj�cego si� aluminiowym sidingiem. On tak�e skin�� g�ow�.

��I nie chodzi tutaj wy��cznie o choroby fizyczne; mamy te� do czynienia z chorobami kulturowymi�� zauwa�y�.�� We�my na przyk�ad niewolnictwo: to bezpo�redni produkt potrzeby r�k do pracy przy uprawach.

Mary zerkn�a na Pontera, czuj�c rosn�cy dyskomfort. Po raz drugi, odk�d przyby� do Waszyngtonu, w rozmowie pojawia� si� temat niewolnictwa. Wiedzia�a, �e czeka j� p�niej sporo wyja�niania�

��Rzeczywi�cie�� przytakn�� Henry.�� Wi�kszo�� niewolnik�w pracowa�a na plantacjach. A nawet pomijaj�c niewolnictwo dos�owne, uprawa grunt�w da�a pocz�tek zjawiskom, kt�re w zasadzie sprowadzaj� si� do tego samego, takim jak dzier�awienie grunt�w czy pojawienie si� wyrobnik�w. Do tego dochodzi oparte na podziale klasowym spo�ecze�stwo, feudalizm, w�a�ciciele ziemscy i tak dalej; wszystko to bezpo�rednio wynika z rolnictwa.

Angela zmieni�a pozycj� na krze�le.

��Ale nawet w sferze polowania na zwierz�ta odkrycia archeologiczne m�wi� nam, �e nasi przodkowie byli w tym o wiele lepsi ni� neandertalczycy�� stwierdzi�a.

Ponter wygl�da� na zagubionego, gdy dyskusja dotyczy�a uprawy ziemi i feudalizmu, ale ostatnie stwierdzenie Angeli zrozumia� doskonale.

��W jakim sensie?�� spyta�.

��No c�, nie znale�li�my �adnych dowod�w efektywno�ci podej�cia do polowania, jakie reprezentowali twoi przodkowie.

��Co masz na my�li?�� Ponter zmarszczy� czo�o.

��Neandertalczycy zabijali tylko pojedyncze zwierz�ta.�� Angela zrozumia�a, �e pope�ni�a b��d, ledwie wypowiedzia�a te s�owa.

Brew Pontera pow�drowa�a w g�r�.

��A jak polowali wasi przodkowie?

Angela zmiesza�a si�.

��Hm� dawniej, no c�, p�dzili�my ca�e stada nad urwiska i zabijali�my setki zwierz�t naraz.

Z�ote oczy Pontera zrobi�y si� okr�g�e ze zdumienia.

��Ale to przecie�� potworne marnotrawstwo. Nawet wasze ogromne populacje na pewno nie mog�y zu�y� ca�ego mi�sa. Poza tym taki rodzaj zabijania to tch�rzostwo.

��No� ja bym tego tak nie nazwa�a�� powiedzia�a Ange�� la, czerwieniej�c.�� Wed�ug nas niepotrzebne wystawianie si� na ryzyko jest lekkomy�lne, wi�c�

��Wyskakujecie z samolot�w�� zauwa�y� Ponter.�� Skaczecie z klif�w. Ok�adanie si� pi�ciami zmienili�cie w sport. Widzia�em to wszystko w telewizji.

��Nie wszyscy to robimy�� wtr�ci�a Mary taktownie.

��No tak�� przyzna� Ponter.�� Ale opr�cz niebezpiecznych sport�w zaobserwowa�em te� do�� powszechne nierozwa�ne zachowania.�� Wskaza� bar.�� Palenie tytoniu i picie alkoholu. Z tego, co mi m�wiono, obie te czynno�ci s� niebezpieczne i obie�� skin�� g�ow� w stron� Henryego�� s� pochodnymi uprawy roli. Takie dzia�ania na pewno kwalifikuj� si� jako �niepotrzebne wystawianie si� na ryzyko�. Jak mo�ecie zabija� zwierz�ta w tak tch�rzliwy spos�b, a jednocze�nie decydowa� si� na tak ryzykowne zaj�cia jak� och, chwileczk�. Ju� rozumiem. Chyba rozumiem.

��Co takiego?�� spyta�a Mary.

��No w�a�nie, co?�� zawt�rowa� jej Henry.

��Jedn� chwil�.�� Ponter wyra�nie pr�bowa� pochwyci� jak�� wymykaj�c� si� my�l. Po kilku sekundach kiwn�� g�ow�, gdy sprecyzowa� to, o co mu chodzi�o.�� Wy, Glik�� sini, pijecie alkohol, palicie tyto� i uprawiacie ryzykowne sporty, aby zademonstrowa� swoj� rezerw� potencja�u. Sygnalizujecie wszystkim dooko�a: hej, patrzcie, w czasach dobrobytu wcale nie oszcz�dzam si�, a mimo to znakomicie funkcjonuj�. W ten spos�b dajecie do zrozumienia potencjalnym partnerom, �e obecne dzia�anie nie jest szczytem waszych mo�liwo�ci. Sugerujecie tym samym, �e w trudnym okresie starczy wam si�y i wytrwa�o�ci, aby zadba� o rodzin�.

��Co za fascynuj�cy pogl�d!�� przyzna�a Mary.

��Rozumiem to zjawisko, poniewa� m�j gatunek post�puje podobnie, tylko w inny spos�b to manifestuje. Kiedy polujemy�

Mary w lot zrozumia�a, co Ponter ma na my�li.

��Kiedy polujecie, nie wybieracie �atwych sposob�w. Nie spychacie zwierz�t z urwiska ani nie rzucacie w nie oszczepami z bezpiecznej odleg�o�ci. Tak post�powali moi przodkowie, ale nie twoi, przynajmniej nie na naszej wersji Ziemi. Tutaj twoi ludzie atakowali zwierz�ta bezpo�rednio, walcz�c jeden na jednego i pr�buj�c z bliska wbi� w nie oszczep. W pewnym sensie to rzeczywi�cie odpowiednik naszego palenia i picia: zobacz, kochanie, potrafi� przynie�� do domu kolacj�, kt�r� upolowa�em go�ymi r�kami, wi�c je�li przyjd� trudne czasy i b�d� musia� polowa� w bezpieczniejszy spos�b, to i tak nas wy�ywi�.

��W�a�nie�� przytakn�� Ponter.

Mary skin�a g�ow�.

��To ma sens.�� Wskaza�a chudego m�czyzn� siedz�cego w przeciwleg�ym ko�cu sali.�� Tamten cz�owiek, Erik Trin�� kaus, zauwa�y� u wielu kopalnych okaz�w neandertalczyk�w �lady uraz�w, kt�re mo�na por�wna� z tymi, jakie odnosz� wsp�cze�ni je�d�cy rodeo, tak jakby zwierz� ich zrzuci�o, a to oznacza bezpo�rednie starcie.

��Rzeczywi�cie tak jest�� potwierdzi� Ponter.�� Mnie samego kilka razy zrzuci� mamut i�

��Co takiego??!�� zdumia� si� Henry.

��Zrzuci� mnie mamut�

��Mamut?�� powt�rzy�a Angela, rozdziawiaj�c usta.

Mary u�miechn�a si� szeroko.

��Widz�, �e chwil� tu pob�dziemy W takim razie pozw�lcie, �e postawi� wszystkim nast�pn� kolejk�

��Przepraszam, pani ambasador.�� M�ody asystent wszed� do holu w budynku ONZ.�� W�a�nie dostarczono dla pani przesy�k� dyplomatyczn� z Sudbury.

Tukana zerkn�a na dziesi�cioro powa�anych w jej �wiecie neandertalczyk�w. Siedzieli w r�nych pozach na fotelach i wygl�dali przez wielkie okna albo le�eli na plecach na pod�odze. Westchn�a.

��Spodziewa�am si� tego�� powiedzia�a w swoim j�zyku do towarzysz�cej jej grupy. Potem, pozwalaj�c Kompanowi t�umaczy�, podzi�kowa�a asystentowi i wzi�a sakw� z wyt�oczonym w niej herbem Kanady.

W �rodku znajdowa� si� koral pami�ci. Tukana otworzy�a zewn�trzny panel Kompana i w�o�y�a koralik do �rodka. Poleci�a implantowi odtworzy� wiadomo�� przez zewn�trzny g�o�nik, tak aby pozostali r�wnie� mogli jej wys�ucha�.

��Ambasadorko Prat�� rozleg� si� gniewny g�os Radnego Bedrosa�� to, co zrobi�a�, jest niewybaczalne. Ja�� my�� ca�a Najwy�sza Rada Siwych ��da, aby� wraz z osobami, kt�re wmanewrowa�a� w t� podr�, niezw�ocznie wr�ci�a. Bardzo�

��Bedros przerwa� i Tukanie wydawa�o si�, �e prze�kn�� �lin�. By� mo�e pr�bowa� nad sob� zapanowa�.�� �bardzo obawiamy si� o bezpiecze�stwo ich wszystkich. Ich wk�ad w nasze spo�ecze�stwo jest bezcenny. Musicie wr�ci� do Saldak natychmiast po otrzymaniu tej wiadomo�ci. Lonwis Trob pokr�ci� s�dziw� g�ow�.

��M�ody p�tak�� powiedzia�.

��Nie ma mowy, aby zdecydowali si� zamkn�� portal, zostawiaj�c nas po drugiej stronie�� stwierdzi�a Derba Jonk, specjalistka od kom�rek macierzystych.

��Przynajmniej to jest pewne�� zgodzi� si� poeta Dor Far�� rer, u�miechaj�c si� szeroko.

Tukana przytakn�a.

��Chc� wam wszystkim podzi�kowa� za to, �e zgodzili�cie si� przyby� tutaj ze mn�. Domy�lam si�, �e nikt nie chce bra� ��dania Radnego Bedrosa pod rozwag�?

��Chyba �artujesz�� stwierdzi� Lonwis Trob, wpatruj�c si� w Tukan� niebieskimi, metalowymi oczami.�� Od wielu deka�� miesi�cy nie bawi�em si� tak dobrze.

Tukana si� u�miechn�a.

��W takim razie�� powiedzia�a�� zobaczmy, co mamy zaplanowane na jutro. Krik, ty zagrasz w porannym programie wideo o nazwie Good Morning America. Oni pokrywaj� wszystkie koszty zwi�zane z transportem lodorogu od portalu. Oczywi�cie wiedz�, �e instrument musi pozosta� zamro�ony. Jalsk, ameryka�ska dru�yna lekkoatletyczna przygotowuj�ca si� do czego�, co nazywaj� �Olimpiad��, przyje�d�a do Nowego Jorku, �eby si� z tob� zobaczy�. Spotkanie odb�dzie si� w o�rodku sportowym New York University. Dor, Gliksin Ralph Vicinanza, kt�ry pe�ni tu funkcj� o nazwie �agent literacki�, chce ci� zaprosi� na posi�ek w �rodku dnia. S�dzia Harbron i Uczony Klimilk, was czeka wyk�ad w Columbia Law School jutro po po�udniu. Borl, ty i przedstawiciel ONZ macie wyst�pi� w programie niejakiego Davi�� da Lettermana, nagranie b�dzie mia�o miejsce w godzinach popo�udniowych. Lonwis, my mamy przemawia� jutro wieczorem w Ros� Center for Earth and Space. Do tego dochodzi masa spotka� zaplanowanych tutaj, w siedzibie Narod�w Zjednoczonych.

Kobast Gant, ekspert od sztucznej inteligencji, u�miechn�� si� szeroko.

��Za�o�� si�, �e m�j kumpel Ponter Boddit cieszy si� z naszej obecno�ci. Przynajmniej nie wszystko skupia si� na nim. Wiem, �e nie cierpi by� w centrum uwagi.

Tukana skin�a g�ow�.

��Tak. Na pewno przyda mu si� troch� odpoczynku po tym, co go spotka�o�

Ponter, Mary i nieodst�puj�cy ich agent FBI w ko�cu opu�cili hotelowy bar i ruszyli do wind. Pr�cz nich nikt nie czeka� na przyjazd kabiny. Recepcjonista z nocnej zmiany siedzia� za kontuarem kilkadziesi�t metr�w dalej i czyta� egzemplarz �USA Today�, wcinaj�c jedno z jab�ek, kt�re sta�y w misach.

��Moja zmiana ju� min�a, prosz� pani�� poinformowa� Carlos.�� Agent Burstein czeka na pa�stwa na g�rze. B�dzie tam mia� na wszystko oko.

��Dzi�kuj�, Carlos�� powiedzia�a Mary.

Skin�� g�ow� i odezwa� si� do niewielkiego komunikatora:

��Lisica i Mi�niak s� w drodze na g�r�.

Mary si� u�miechn�a. Kiedy dowiedzia�a si�, �e FBI ma im nada� kryptonimy�� niesamowita sprawa!�� spyta�a, czy sama mo�e je wybra�.

��Dobranoc pani. Dobranoc panu�� po�egna� ich Carlos, ale nie opu�ci� hotelu, tylko oddali� si� nieco i zaczeka� na przyjazd windy.

Mary nagle poczu�a, �e robi si� jej ciep�o. Wiedzia�a, �e w holu jest ch�odniej ni� w barze. I nie chodzi�o wcale o to, �e mia�a jecha� w kabinie sama z Ponterem. Gdyby to by� obcy m�czyzna, pewnie trz�s�aby si� ze strachu. Ale Ponter? Nie. Nigdy.

Mimo to by�o jej gor�co. Oczami b��dzi�a wok�, byle tylko nie patrze� w z�otobr�zowe t�cz�wki Pontera. Spojrza�a na pod�wietlane cyfry, pokazuj�ce, na kt�rych pi�trach znajduje si� wszystkie pi�� wind; potem przeczyta�a oprawion� w ramki informacj� o niedzielnym lunchu w hotelu, a na koniec zatrzyma�a wzrok na przepisach przeciwpo�arowych.

Wreszcie przyjecha�a jedna z wind. Jej drzwi otworzy�y si� z interesuj�cym d�wi�kiem, przypominaj�cym werble. Ponter z galanteri� wykona� r�k� gest, puszczaj�c Mary przodem. Pomacha�a na do widzenia Carlosowi, kt�ry w odpowiedzi z powag� skin�� g�ow�. Ponter wszed� do kabiny za Mary i spojrza� na panel z przyciskami. Bez problemu rozpoznawa� cyfry�� wprawdzie neandertalczycy nigdy nie stworzyli alfabetu, ale pos�ugiwali si� systemem dziesi�tnym z dodatkowym znakiem zast�pczym dla �zera�. Wcisn�� kwadrat oznaczony jako �12� i u�miechn�� si�, gdy przycisk si� za�wieci�.

Mary �a�owa�a, �e dosta�a pok�j na tym samym pi�trze. Ju� wcze�niej wyja�ni�a Ponterowi, dlaczego w hotelach nie u�ywano trzynastki. Ale nawet gdyby hotel mia� pi�tro o takim numerze, nie mia�aby nic przeciwko temu, aby ulokowano j� w�a�nie na nim. Nie mia�o to dla niej znaczenia; nie by�a przes�dna, cho� Ponter pewnie uwa�a� inaczej. Wed�ug niego ka�dy, kto wierzy� w Boga, by� przes�dny.

Gdyby jednak dosta�a pok�j na innym pi�trze�� jakimkolwiek innym pi�trze�� ich po�egnanie by�oby kr�tkie. To, kt�re wysiada�oby jako pierwsze, pomacha�oby na do widzenia i powiedzia�o �do zobaczenia jutro�.

Kanciasta �wiec�ca �semka nad drzwiami straci�a jeden fragment, zamieniaj�c si� w dziewi�tk�.

Ale w tej sytuacji�� pomy�la�a Mary�� zwyk�e �do zobaczenia� nie wystarczy.

Poczu�a hamowanie d�wigu. Drzwi si� otworzy�y. W holu czeka� agent Burstein. Mary skin�a g�ow� na powitanie. Mia�a nik�� nadziej�, �e m�czyzna p�jdzie za ni� i za Ponterem, ale wida� bardziej odpowiada�o mu miejsce przy windach.

Sami ruszyli korytarzem. Min�li wn�k� z maszyn� do lodu, a potem drzwi do kolejnych pokoi, a� wreszcie�

��To ju� m�j�� powiedzia�a Mary, czuj�c, jak mocno bije jej serce. Si�gn�a do torby po kart� otwieraj�c� drzwi.

Spojrza�a na Pontera. On na ni�. Nawet nie si�gn�� po sw�j klucz; zawsze o tym zapomina�, w ko�cu pochodzi� ze �wiata, na kt�rym niewiele drzwi mia�o zamki, a i te otwiera� sygna� Kompana.

Ponter milcza�.

��No to�� odezwa�a si� Mary niepewnie�� wypada chyba powiedzie� dobranoc.

Bez s�owa dotkn�� jej d�oni i zr�cznie wyj�� z niej kart�. Wsun�� j� w zamek, zaczeka� na b�ysk diody i nacisn�� klamk�. Drzwi otworzy�y si� szeroko.

Mary obejrza�a si� przez rami�, sprawdzaj�c, czy korytarz jest pusty. Oczywi�cie sta� tam ich nieod��czny cie� agent FBI. Nie czu�a si� komfortowo z t� �wiadomo�ci�, ale pociesza�a si�, �e przynajmniej nie widzi ich �aden z paleoantropolog�w�

D�o� Pontera pow�drowa�a w g�r� r�ki Mary�� delikatnie, powoli�� na moment zatrzyma�a si� na jej ramieniu, a potem leciutko dotkn�a policzka, odgarniaj�c jej w�osy za ucho.

I wreszcie si� sta�o.

Pochyli� si� ku niej, jego usta dotkn�y jej warg. Poczu�a, jak ogarnia j� fala rozkoszy. Otoczy� j� ramionami, a ona obj�a go mocno�

Nie mia�a poj�cia, kt�re z nich prowadzi�o. Wci�� obj�ci, przeszli bokiem przez drzwi. Ponter zamkn�� je stop�.

Niespodziewanie porwa� Mary w ramiona. Podni�s� j� tak, jakby wa�y�a tyle co dziecko, min�� �azienk� i delikatnie po�o�y� j� na ogromnym ��ku.

Jej serce wali�o teraz jeszcze mocniej. Nie czu�a si� tak od dwudziestu lat, od tamtego pierwszego razu z Donnym, kiedy jego rodzice wyjechali na weekend.

Ponter zatrzyma� si� na sekund�; jego brew unios�a si� pytaj�co. Dawa� jej szans� by go powstrzyma�a, zanim posunie si� za daleko. U�miechn�a si� lekko i przesun�a d�o�mi w g�r� jego masywnego karku, przyci�gaj�c go do siebie.

Przez moment wydawa�o jej si�, �e zaraz rozegra si� jedna z tych magicznych scen, jakie wiele razy widzia�a w fumach, ale nigdy nie mia�a okazji do�wiadczy� w �yciu: ubrania same w magiczny spos�b znikn�, podczas gdy oni b�d� si� bez ko�ca przewracali na ��ku.

Tak si� jednak nie sta�o. Szybko si� okaza�o, �e Ponter nie mia� poj�cia, jak rozpi�� guziki, i strasznie si� przy nich m�czy�, cho� spos�b, w jaki przy tym dotyka� jej piersi sprawia� jej przyjemno��.

Mia�a nadziej�, �e sama lepiej sobie poradzi z neandertalskim strojem. W ko�cu Hak raz ju� j� uczy�, jak otworzy� mocowania koszuli, po tym jak do Pontera strzelano. Wtedy jednak robi�a to w �wietle dnia. Teraz w pokoju by�o niemal zupe�nie ciemno. �adne z nich nie w��czy�o �wiat�a, gdy weszli do �rodka. Nik�y blask s�czy� si� tylko od strony okien z odsuni�tymi na boki grubymi, br�zowymi zas�onami.

Przewr�cili si� tak, �e Mary znalaz�a si� na g�rze. Podci�gn�a si�, siadaj�c okrakiem na piersi Pontera. Si�gn�a do g�rnego guzika bluzki. �atwo ust�pi� pod jej palcami. Zerkn�a w d�. Na tle tr�jk�ta bia�ej sk�ry w rozpi�ciu b�yszcza� z�oty krzy�yk�� niedawno kupi�a go w miejsce starego, kt�ry podarowa�a Ponterowi, zanim wr�ci� na sw�j �wiat.

Odpi�a drugi guzik ods�aniaj�c cz�� prostego, bia�ego biustonosza.

Spojrza�a na Pontera, pr�buj�c wyczyta� co� z jego twarzy, ale on przygl�da� si� jej piersiom i wa� nadoczodo�owy przes�ania� jego oczy. Patrzy� na ni� z przyjemno�ci� czy ze zdziwieniem? Nie mia�a poj�cia, jak du�e piersi mia�y neandertalskie kobiety, ale je�li wszystkie przypomina�y Tukan� Prat, to mia�y do�� mocno ow�osione cia�a, a pier� Mary by�a g�adka.

��Jeste� pi�kna�� odezwa� si� Ponter.

Poczu�a, jak ulatuj� z niej niepok�j i zahamowania. Odpi�a pozosta�e guziki, a potem si�gn�a do ty�u i rozpi�a biustonosz. Gdy zsun�a go z piersi, Ponter pow�drowa� r�koma w g�r� jej brzucha i obj�� ka�d� z osobna, wa��c je w d�oniach. Po chwili przyci�gn�� Mary ku sobie i jego szerokie usta odnalaz�y jej lew� pier�. Wstrzyma�a oddech, gdy wessa� ca�� i zacz�� j� dra�ni� i pie�ci� j�zykiem.

Potem zaj�� si� praw�, znacz�c mokr� �cie�k� przez p�askie miejsce mi�dzy piersiami. Odszuka� drugi sutek, obj�� go wargami i zacz�� delikatnie ssa�. Mary poczu�a dreszcz wzd�u� kr�gos�upa.

Ponter wci�� mia� na sobie ubranie. Nagle zapragn�a go zobaczy�. Ju� wcze�niej widzia�a go nago podczas kwarantanny w domu Reubena, ale wtedy nie by� podniecony. Unios�a si� na d�oniach. Jej sutek wy�lizn�� si� spomi�dzy jego warg. Przesun�a si� w d�, �eby rozpi�� mu pasek, tyle �e zupe�nie nie mia�a poj�cia, jak to zrobi�. Wprawdzie zaraz po wej�ciu do pokoju zdj�� medyczny pas, ale dolna cz�� jego stroju nie mia�a �adnego widocznego zapi�cia. Mary widzia�a tylko wyra�n� wypuk�o�� jego cz�onka.

Ponter si� roze�mia�, si�gn�� w d�, wykona� szybki ruch i nagle jego pantalon sta� si� lu�ny w pasie. Uni�s� biodra, zsun�� go i�

Wida� neandertalczycy nie nosili bielizny.

By� ogromny�� gruby i d�ugi; nieobrzezany, ale purpurowa �o��d� wystawa�a teraz daleko poza napletek. Mary powoli przesun�a d�oni� wzd�u� pr�cia, czuj�c, jak pulsuje ono z ka�dym uderzeniem serca Pontera.

Odsun�a si� na bok i pomog�a mu do ko�ca �ci�gn�� spodnie. Jego stopy tkwi�y w po��czonych z nogawkami pokrowcach, mocno zaci�ni�tych paskami w dw�ch miejscach, ale Ponter szybko si� z nimi upora�. By� teraz nagi od pasa w d�, a ona od pasa w g�r�. Zsun�a nogi z ��ka, wsta�a, szybko zrzuci�a buty i rozpi�a sp�dnic�, kt�ra opad�a na pod�og�. Ponter nie spuszcza� z niej wzroku. Zauwa�y�a, �e jego oczy staj� si� okr�g�e ze zdumienia. Spojrza�a w d� i roze�mia�a si�; mia�a na sobie zwyk�e be�owe majtki. W przy�mionym �wietle wygl�da�a tak, jakby w tym miejscu by�a zupe�nie g�adka. Wsun�a kciuki pod gumk� i �ci�gn�a figi w d�

Wiedzia�a, �e modne by�o golenie sporej cz�ci w�os�w �onowych. S�ysza�a, jak kiedy� Howard Stern nazywa� to, co zostawa�o po takich zabiegach �pasem startowym�. Ona jednak tylko delikatnie podgala�a brzegi. U�wiadomi�a sobie, �e Ponter po raz pierwszy widzi g�ste ow�osienie na gliksi�skiej kobiecie. U�miechn�� si�, najwyra�niej zachwycony tym odkryciem, i sam te� zsun�� si� z ��ka, staj�c obok niej. Palcami przesun�� w odpowiedni spos�b po ramionach koszuli. Spad�a z niego jak ubranie z Brucea Bannera, l�duj�c na wyk�adzinie.

Stali teraz w odleg�o�ci metra od siebie, oboje kompletnie nadzy, je�li nie liczy� Kompana i opatrunku na ramieniu Pontera. Zbli�y� si� do niej, ponownie zamykaj�c j� w obj�ciach, i oboje przewr�cili si� na ��ko.

Mary chcia�a poczu� go w sobie�� ale nie tak od razu, nie za szybko. Mieli mn�stwo czasu. Zm�czenie, przez kt�re wcze�niej postanowi�a wr�ci� do pokoju, zupe�nie si� ulotni�o. Tylko jak kochali si� neandertalczycy? Mo�e istnia�y dla nich jakie� tabu lub czym� si� brzydzili? Wola�a pozostawi� inicjatyw� Ponterowi, ale on te� si� waha�, prawdopodobnie pod wp�ywem podobnych obaw. W ko�cu odwa�y�a si� na co�, czego nigdy wcze�niej nie inicjowa�a. Zacz�a pie�ci� j�zykiem umi�niony i ow�osiony tors Pontera, w�druj�c coraz ni�ej po wyra�nie zarysowanych mi�niach brzucha. Po chwili wahania, daj�c Ponterowi szans� powstrzymania jej, zacz�a pie�ci� ustami jego cz�onek.

Westchn�� z zadowoleniem. Mary ju� wcze�niej uprawia�a fellatio z Colmem, ale zawsze bez entuzjazmu. Decydowa�a si� na nie tylko dlatego, �e on to lubi�. Jej ten akt nie sprawia� przyjemno�ci. Tym razem jednak pie�ci�a Pontera zach�annie i nami�tnie, z satysfakcj� czuj�c rytmiczne pulsowanie jego pr�cia i s�ony smak jego sk�ry. Nie chcia�a jednak w ten spos�b doprowadzi� go do orgazmu, a je�li by� cho� w po�owie tak podniecony jak ona, mog�o si� to sta� w ka�dej chwili. Wysun�a cz�onek z ust jednym d�ugim, powolnym ruchem i spojrza�a na Pontera z u�miechem. Obr�ci� j� i odwzajemni� si� jej tym samym, b�yskawicznie odnajduj�c j�zykiem jej �echtaczk� i dra�ni�c j� szybkimi ruchami. J�kn�a cicho�� tylko dlatego, �e �wiadomie stara�a si� nie j�kn�� g�o�no. Ponter na przemian szybko przesuwa� j�zykiem w g�r� i w d�, to zn�w lekko szczypa� ustami jej wargi sromowe.

Mary z zachwytem przyjmowa�a ka�d� sekund� takich pieszczot, ale nie chcia�a tak szczytowa栗 nie podczas pierwszego razu z Ponterem. Chcia�a poczu� go w sobie. On my�la� chyba o tym samym, bo podni�s� g�ow� i spojrza� na ni�. Jego broda po�yskiwa�a wilgotno w ciemno�ciach.

S�dzi�a, �e Ponter przesunie si� do g�ry i w ni� wejdzie, ale on nagle przewr�ci� j� na brzuch. Zaskoczona, wstrzyma�a oddech. Nigdy dot�d nie uprawia�a seksu analnego i nie mia�a pewno�ci, czy chce pr�bowa� tego rodzaju zbli�enia. Niespodziewanie jego d�onie przesun�y si� po jej po�ladkach, w�lizn�y si� pod jej biodra i podci�gn�y j� do g�ry, tak, �e znalaz�a si� na czworakach. Wsun�� si� w ni� od ty�u. J�kn�a, gdy poczu�a go w sobie, ale jednocze�nie poczu�a ulg�, �e nie musi wkracza� na nieznane terytorium seksualne. Ponter si�gn�� ku jej piersiom, jednocze�nie poruszaj�c si� w niej rytmicznie. Czasami Mary uprawia�a seks w tej pozycji z Colmem, jednak jego penis nie by� do�� d�ugi, aby jej ten spos�b kochania si� sprawia� prawdziw� przyjemno��. Ale z Ponterem�

Z Ponterem by�o cudownie!

Kiedy wyobra�a�a sobie wcze�niej ten moment�� cho� oczywi�cie stara�a si� usuwa� z my�li takie fantazje, gdy tylko si� pojawia�y�� zawsze widzia�a, jak kochaj� si� w klasycznej pozycji, a on ca�uje j�, jednocze�nie wchodz�c w ni� raz za razem, ale�

Ale nie bez powodu pozycj� t� nazywano te� misjonarsk�; nawet na tej Ziemi nie uwa�ano jej za interesuj�c�.

Ponter my�la� chyba dok�adnie o tym samym, bo odezwa� si� cicho, a Hak r�wnie cicho przet�umaczy� jego s�owa. Gdy do Mary dotar�o, �e Kompan jest wszystkiego �wiadomy, na moment zesztywnia� jej kark. Nigdy dot�d nie kocha�a si� w obecno�ci kogo� trzeciego i dwukrotnie uda�o jej si� odwie�� Colma od pomys�u nagrania na wideo ich sypialnianych poczyna�.

��Czy tak si� to robi u was?�� spyta� Hak w imieniu Pontera.

Mary stara�a si� nie my�le� o obecno�ci Kompana.

��Cz�sto kochamy si� zwr�ceni twarzami do siebie�� powiedzia�a.

��Aha.

Ponter wysun�� si� z niej. My�la�a, �e odwr�ci j� na plecy, ale on stan�� obok ��ka i wyci�gn�� do niej r�k�. Zdziwiona, uj�a jego d�o�, a on poci�gn�� j� do g�ry. Jego twardy cz�onek otar� si� o jej mi�kki brzuch. Ponter otoczy� pot�nymi r�kami jej po�ladki i podni�s� j�. W naturalnym odruchu rozszerzy�a nogi, otaczaj�c go nimi w pasie. Bez wysi�ku zacz�� porusza� ni� w g�r� i w d�. Ich usta odnalaz�y rytm poca�unk�w. Czuj�c jak jej serce mocno wali i jak jego pier� unosi si� z ka�dym oddechem Mary dotar�a na sam szczyt uniesienia, dr��c i j�cz�c wbrew sobie. Po chwili Ponter zacz�� jeszcze szybciej podnosi� j� i opuszcza�. Odchyli�a si� lekko od niego i spojrza�a na jego twarz, w cudowne, z�ote, wpatrzone w ni� oczy. Poczu�a, jak jego cia�em targa orgazm. Wreszcie padli bokiem na ��ko, spleceni w obj�ciach.

Ani Mary, ani Ponterowi nie przysz�o do g�owy, by wieczorem zasun�� zas�ony, wi�c rano obudzi�o j� wschodz�ce s�o�ce. Zauwa�y�a, �e Ponter te� ju� si� zbudzi�.

��Dzie� dobry�� powiedzia�a, spogl�daj�c na niego. Najwyra�niej nie spa� ju� od jakiego� czasu, bo kiedy odwr�ci� g�ow� w jej stron�, ze studni jego oczu pociek�y �zy.

��Co si� sta�o?�� spyta�a, delikatnie wycieraj�c jego policzki wierzchem d�oni.

��Nic. Zmarszczy�a czo�o.

��Akurat. O co chodzi?

��Przepraszam ci�. Zesz�a noc�

Mary skurczy�a si� w �rodku. Dla niej miniona noc by�a cudowna. Czy�by on nie podziela� jej zdania?

��Tak?

��Przepraszam�� powt�rzy�.�� Po raz pierwszy by�em z kobiet� od�

Mary unios�a brwi, w jednej chwili pojmuj�c, co mia� na my�li.

��Od �mierci Klast�� doko�czy�a cicho.

Skin�� g�ow�.

��Bardzo za ni� t�skniꠗ powiedzia�.

Po�o�y�a d�o� na jego piersi, czuj�c, jak z ka�dym oddechem unosi si� i opada.

���a�uj�, �e nie mog�am jej pozna�.

��Wybacz mi. Ty jeste� tutaj; Klast nie ma. Nie powinienem�

��Nie, nie�� przerwa�a mu delikatnie.�� W porz�dku. Nic si� nie sta�o. Kocham��� Umilk�a na moment.�� Kocham to, �e czujesz tak g��boko.

Cia�niej oplot�a ramieniem jego pier�, przysuwaj�c si� bli�ej niego. Nie potrafi�a czu� do niego �alu o to, �e my�la� o swojej zmar�ej �onie; w ko�cu od jej �mierci nie min�o wiele czasu, a�

Nagle przypomnia�a sobie o czym�, co znik�o z jej my�li w chwili, gdy Ponter poprzedniego wieczoru obj�� j� na korytarzu: o postaci bez twarzy, o duchu przesz�o�ci, kt�ry nie zak��ci� ich wsp�lnych chwil. Teraz bez trudu potrafi�a odsun�� my�l o nim i z r�k� na piersi Pontera, czuj�c jego d�o� na swoich nagich plecach, znowu zasn�a, zupe�nie spokojna.

��A zatem ciebie i t� gliksi�sk� kobiet� poleczy� intymny zwi�zek?�� powiedzia� Selgan, staraj�c si� nie okaza� zaskoczenia.

Ponter przytakn��.

��Ale��� zacz�� rze�biarz osobowo�ci.

��Ale co?

��Ale ona� jest z Gliksin�w.�� Rze�biarz osobowo�ci wzruszy� ramionami.�� Nale�y do innego gatunku.

��Jest cz�owiekiem�� powiedzia� Ponter stanowczo.

��Ale�

��Nie zamierzam s�ucha� �adnych ale! Mary jest cz�owiekiem. Oni wszyscy s� lud�mi, lud�mi z innego �wiata.

��Skoro tak twierdzisz. Lecz mimo to�

��Nie znasz ich. Nie spotka�e� �adnego z nich. To s� ludzie. Tacy jak my.

��Odnosz� wra�enie, �e si� bronisz�� zauwa�y� Selgan.

Ponter pokr�ci� g�ow�.

��By� mo�e w innych sprawach mia�e� racj�, ale w tej si� mylisz. Nie mam w�tpliwo�ci co do tego, �e Mare Yaughan, Lou Benoit, Reuben Montego, Helen� Gagne i wszyscy inni, kt�rych tam pozna�em, s� istotami ludzkimi. Ty te� kiedy� przekonasz si� o tym; wszyscy u nas si� o tym przekonaj�.

��Ale przecie� p�aka�e�.

��Z powodu, kt�ry wyja�ni�em Mare. Przypomnia�em sobie Klast.

��Nie mia�e� poczucia winy?

��Dlaczego?

��Dwoje nie by�o w�wczas Jednym.

Ponter zmarszczy� brwi.

��Rzeczywi�cie, akurat to si� zgadza. To znaczy, przyznam, �e nawet o tym nie pomy�la�em. Na �wiecie Gliksin�w kobiety i m�czy�ni s� ze sob� przez ca�y miesi�c, a�

��A skoro jeste� w Bistob, post�puj tak jak Bistobianie?

��No tak.�� Ponter wzruszy� ramionami.

��S�dzisz, �e tw�j partner podziela�by twoje zdanie w tej sprawie?

��Och, Adikor nie mia�by nic przeciwko temu. Prawd� m�wi�c, by�by pewnie zadowolony. Chcia�, �ebym znalaz� sobie inn� partnerk�, i na pewno�

��Na pewno co?

��Lepsza gliksi�ska kobieta, gdy Dwoje powinno by� osobno, ni� Daklar Bolbay w innej porze miesi�ca, jestem pewien, �e tak by na to patrzy�.

Mary i Ponter w ko�cu opu�cili hotelowy pok�j. Omin�y ich trzy poranne referaty, ale nic wa�nego nie stracili. Przed wyjazdem z Nowego Jorku Mary �ci�gn�a plik PDF ze streszczeniami wszystkich wyst�pie� i wiedzia�a, �e porann� sesj� po�wi�cono tematom pitekantropa oraz pr�bom wskrzeszenia Homo ergaster jako odr�bnego gatunku. Z �adnej z tych pradawnych form cz�owieka nie pozyskano nigdy DNA, wi�c nie interesowa�y one Mary a� w takim stopniu.

Na korytarzu czeka� na nich agent FBI.

��Delegacie Boddit, w�a�nie przys�ano to dla pana Fe�� dExem z Sudbury.

M�czyzna poda� Ponterowi dyplomatyczn� przesy�k�. Ponter otworzy� j� i wyj�� ze �rodka koral pami�ci. Obr�ci� go w palcach.

��Powinienem to ods�ucha�.

Mary spojrza�a na niego z u�miechem.

��No c�, nie chc� by� �wiadkiem tego, jak kto� na ciebie krzyczy. P�jd� obejrze� wystaw� plakat�w.

Ponter si� u�miechn�� i poszed� do swojego pokoju. Agent FBI stan�� na baczno�� w korytarzu, a Mary ruszy�a do windy.

Zjecha�a do hotelowej galerii, gdzie Association of American Archeology przygotowywa�o w�a�nie ekspozycj� plakat�w. Konferencja oficjalnie mia�a si� rozpocz�� dopiero nast�pnego dnia i ani Mary, ani Ponter nie planowali na niej zostawa�, ale wielu wystawc�w ju� rozwiesi�o swoje afisze. Zatrzyma�a si� przy parze plakat�w przedstawiaj�cych gliniane naczynia Indian Hopi.

Po jakim� czasie zacz�a j� martwi� przed�u�aj�ca si� nieobecno�� Pontera, wi�c wr�ci�a na dwunaste pi�tro.

Agent FBI nadal sta� na korytarzu.

��Szuka pani delegata Boddita?�� spyta�.

Mary kiwn�a g�ow�.

��Jest w swoim pokoju.

Mary podesz�a do drzwi i zapuka�a. Ponter otworzy� je po chwili.

��Mare!

��Hej, mog� wej��?

��Tak, tak.

Waliza Pontera�� dziwny, trapezoidalny baga� przywieziony z innego �wiata�� le�a�a otwarta na ��ku.

��Co robisz?�� spyta�a Mary.

��Pakuj� si�.

��Kazali ci wraca�? Przecie� m�wi�e�, �e tego nie zrobisz.�� Zmarszczy�a brwi. Wprawdzie teraz, gdy w Nowym Jorku znajdowa� si� tuzin innych neandertalczyk�w, Ponter nie musia� si� obawia�, �e portal zostanie zamkni�ty, je�li on wr�ci na sw�j �wiat, ale po ostatniej nocy�

��Nie�� odpar�.�� Nikt mi nic nie kaza�. Ten koral pami�ci by� od mojej c�rki, Jasmel Ket.

��O Bo�e, co� si� sta�o?

��Wszystko j est w porz�dku. Jasmel zgodzi�a si� zosta� partnerk� Tryona, m�odego m�czyzny, z kt�rym si� widywa�a.

Mary unios�a brwi.

��Chcesz powiedzie�, �e wychodzi za m��?

��Mo�na tak to nazwa�. Musz� wr�ci� na m�j �wiat na ceremoni�.

��Kiedy ma si� odby�?

��Za pi�� dni.

��Och. Te sprawy rzeczywi�cie tocz� si� u was szybko.

��Prawd� m�wi�c, Jasmel i tak z tym zwleka�a. Wkr�tce nadejdzie pora pocz�cia generacji 149. Ona wci�� jeszcze nie wybra�a sobie partnerki, ale ta kwestia nie jest a� tak pilna.

��Widzia�e� tego ch�opca� Tryona?

��Tak, spotka�em go kilkakrotnie. To porz�dny m�ody m�czyzna.

��Hmm, Ponterze, nie obawiasz si�, �e to podst�p? No wiesz, �eby �ci�gn�� ci� z powrotem?

��To nie �aden podst�p. Wiadomo�� naprawd� jest od Jasmel, a ona nigdy by mnie nie ok�ama�a.

��W takim razie musimy ci� odwie�� do Sudbury�� stwierdzi�a Mary.

��Dzi�kuj� ci.�� Ponter milcza� przez kilka chwil, tak jakby si� nad czym� zastanawia�, a� wreszcie powiedzia�:�� Mo�e ty� mo�e zechcia�aby� mi towarzyszy� podczas ceremonii �lubowania? Tradycyjnie bior� w niej udzia� rodzice dzieci, ale�

Ale matka dziewczyny, Klast, nie �y�a. Mary u�miechn�a si� mimo woli.

��Bardzo bym chcia�a. Tylko� tylko czy zd��ymy zaprezentowa� m�j referat? Zaplanowano go na 14: 30. To b�dzie prawdziwa bomba� wybacz, �e u�ywam tego s�owa.

��To b�dzie co?�� zdziwi� si� Ponter.

��Naprawd� wybuchowa wiadomo��.

��Aha.�� Ponter wreszcie poj��, o co chodzi.�� No tak, oczywi�cie tyle mo�emy zosta�.

��Dario!�� krzykn�a Mary. Ponter zbli�y� si� do niej, nie rozumiej�c, co si� sta�o, ale Mary zignorowa�a go i ponownie zawo�a�a Dari�.

Szczup�a doktorantka podesz�a do nich.

��O co chodzi?�� spyta�a obronnym tonem, tak jakby chcia�a powiedzie�: �Co znowu zrobi�am?�.

Mary odsun�a si� od lod�wki, aby Daria mog�a zajrze� do �rodka, po czym wycelowa�a w p�ki oskar�ycielski palec.

��Zostawi�am tu dwa pojemniki z pr�bkami, co si� z nimi sta�o?

Daria pokr�ci�a g�ow�.

��Nic st�d nie bra�am. Prawd� m�wi�c, nie zagl�da�am do lod�wki, odk�d wyjecha�a pani do Rochester.

��Jeste� pewna?�� Mary stara�a si� zapanowa� nad nut� paniki w g�osie.�� Dwa nieprzezroczyste pojemniki, oba opisane czerwonym mazakiem, z dat� 2 sierpnia��� wiedzia�a, �e ju� do ko�ca �ycia zapami�ta ten dzie� �i z napisem �Vaughan 666�.

��Aa, tak. Widzia�am je raz, kiedy pracowa�am nad Ramzesem. Ale ich nie rusza�am.

��Jeste� przekonana?

��Tak, oczywi�cie. Co si� sta�o?

Mary zignorowa�a pytanie.

��Kto mia� dost�p do tej lod�wki?�� spyta�a, cho� sama zna�a odpowied�.

��Ja�� odpar�a Daria�� Graham i wszyscy pozostali doktoranci z wydzia�u, poza tym profesor Retmulla. No i jeszcze chyba dozorcy. Wszyscy, kt�rzy mieli klucz do tego pomieszczenia.

Dozorcy! Mary widzia�a dozorc� na parterze chwil� przed�

Przed tym, jak zosta�a zaatakowana.

O Bo�e, jak mog�am by� tak g�upia?�� Nie trzeba by�o cholernego doktoratu z genetyki, �eby si� domy�li�, �e pude�ko oznaczone nazwiskiem ofiary, numerem bestii i dat� gwa�tu jest w�a�nie tym, kt�rego si� szuka.

��Wszystko w porz�dku?�� spyta�a Daria.�� Chodzi opr�b�� ki DNA go��bia w�drownego?

Mary bez s�owa wyszarpn�a z lod�wki jeszcze jeden pojemnik.

��To jest pieprzony go��b w�drowny!�� wykrzykn�a, z hukiem stawiaj�c pude�ko na blacie.

Kompan zapiszcza� kr�tko.

��Mare��� powiedzia� cicho Ponter.

Odetchn�a g��boko i powoli. Ca�a si� trz�s�a.

��Pani profesor�� odezwa�a si� Daria�� przysi�gam, �e ja nie�

��Wiem�� przerwa�a jej Mary, z ca�ych si� staraj�c si� m�wi� spokojnie.�� Wiem�� powt�rzy�a. Spojrza�a na Pontera, kt�ry przygl�da� jej si� z niepokojem, i na Dari�, z kt�rej twarzy znika�o przera�enie, ust�puj�c miejsca trosce.�� Przepraszam ci�, Dario. Rzecz w tym, �e to by�y jedyne takie pr�bki.�� Wzruszy�a nieznacznie ramionami; wci�� by�a na siebie w�ciek�a, ale stara�a si� tego nie okazywa�.�� Nie powinnam ich tu zostawia�.

��Co to takiego by�o?�� spyta�a Daria, nie mog�c d�u�ej powstrzyma� ciekawo�ci.

��Nic.�� Mary pokr�ci�a g�ow� i ruszy�a do drzwi, nie patrz�c nawet, czy Ponter idzie za ni�.�� Zupe�nie nic.

Dogoni� j� na korytarzu i dotkn�� jej ramienia.

��Mare�

Przystan�a i na sekund� zamkn�a oczy.

��Wszystko ci wyja�niꠗ powiedzia�a�� ale nie tutaj.

��W takim razie chod�my st�d.

Zeszli po schodach na d�. Po drodze min�li dozorc� w nie bieskiej koszuli, kt�ry akurat wchodzi� na g�r�, przeskakuj�c pc dwa stopnie. Mary mia�a wra�enie, �e serce wystrzeli jej prze; czaszk�, ale nie, nie, to by� tylko Franco. Zna�a go do�� dobra�� a poza tym Franco by� W�ochem i mia� piwne oczy.

��Pani profesor!�� powita� j�.�� S�dzi�em, �e nie b�dzie pani z nami w tym roku!

��Wpad�am tylko z wizyt��� odpar�a, staraj�c si� m�wi� normalnie.

��W takim razie �ycz� powodzenia�� powiedzia� Fra� co i wymin�� ich.

Mary wypu�ci�a powietrze i ruszy�a dalej. W^rysz�a z budynku, a Ponter w �lad za ni�. Tym razem wybra�a bardzo okr� n� drog�, aby unikn�� dw�ch zbiegaj�cych si� �cian i miejsca w kt�rym zosta�a napadni�ta.

W ko�cu dotarli na parking i wsiedli do wozu. W �r�d ku by�o gor�cej ni� w piekle. Latem Mary zwykle zostawia�? odrobin� uchylone okna�� a przecie� wci�� jeszcze trwa�o lato.�� ale tym razem zapomnia�a. Powr�t na uniwersytet sprawi� �e w jej g�owie k��bi�o si� zbyt wiele my�li.

Ponter natychmiast zacz�� si� poci�. Nienawidzi� gor�ca Mary uruchomi�a silnik. Przycisn�a guzik otwieraj�cy okn£ i w��czy�a klimatyzacj� na najwy�sz� moc. Dopiero po minucie zacz�o dmucha� ch�odniejszym powietrzem.

Siedzieli tak przez chwil� w samochodzie z pracuj�cym silnikiem, a� w ko�cu Ponter postanowi� si� odezwa�.

��I?

Mary zasun�a szyby, obawiaj�c si�, �e kto� przechodz�cy obok mo�e ich us�ysze�.

��Wiesz, �e zosta�am zgwa�cona�� powiedzia�a.

Ponter skin�� g�ow� i lekko dotkn�� jej ramienia.

��Nie zg�osi�am tego na policj�.

��Skoro nie macie Kompan�w ani archiw�w alibi, przypuszczam, �e nie mia�oby to wielkiego sensu. M�wi�a� mi kiedy�, �e wi�kszo�� zbrodni na tym �wiecie pozostaje nierozwi�zana.

��Tak, ale��� Jej g�os si� za�ama� i przez d�ug� chwil� milcza�a, staraj�c si� nad sob� zapanowa�.�� Ale nie zastanawia�am si� nad konsekwencjami. Jeszcze jedna kobieta zosta�a zgwa�cona, tu, na uniwersytecie, w pobli�u budynku, w kt�rym przed chwil� byli�my.

G��boko osadzone oczy Pontera rozszerzy�y si� ze zdumienia.

��I s�dzisz, �e zrobi� to ten sam m�czyzna?

��Nie mam pewno�ci, ale�

Nie musia�a ko�czy� my�li; Ponter dok�adnie wszystko rozumia�. Gdyby zg�osi�a gwa�t, by� mo�e ten m�czyzna zosta�by zatrzymany, zanim po raz drugi dopu�ci�by si� tak ohydnego czynu.

��Nie mog�a� przewidzie� takiego obrotu spraw�� zauwa�y�.

��Oczywi�cie, �e mog�am�� uci�a Mary.

��Wiesz, kto by� drug� ofiar�?

��Nie. Takie informacje s� poufne. Dlaczego pytasz?

��Musisz uwolni� si� od tego b�lu, a jedynym sposobem jest uzyskanie przebaczenia.

Mary poczu�a, jak napinaj� si� mi�nie jej karku.

��Nigdy nie potrafi�abym stan�� twarz� w twarz z t� kobiet�. To przeze mnie spotka�o j� co� tak strasznego�

��To nie by�a twoja wina.

��Mia�am zamiar zrobi� to, co trzeba. Dlatego chcia�am wpa�� tu, na uniwersytet. Zamierza�am przekaza� policji dowody gwa�tu.

��By�y w pojemnikach, kt�re zagin�y?

Mary przytakn�a. We wn�trzu samochodu zaczyna�o si� robi� do�� ch�odno, ale nawet nie dotkn�a prze��cznik�w. Zas�ugiwa�a na to, by cierpie�.

��Skoro nie mo�esz uzyska� wybaczenia tej drugiej ofiary�� powiedzia� Ponter, gdy nie odpowiedzia�a�� musisz wybaczy� sama sobie.

Mary zastanawia�a si� nad tym przez chwil�, a potem bez s�owa wrzuci�a wsteczny bieg i wycofa�a w�z z miejsca parkingowego.

��Dok�d jedziemy?�� spyta� Ponter.�� Do twojego domu?

��Niezupe�nie�� odpar�a, wyje�d�aj�c z parkingu.

Wesz�a do drewnianego konfesjona�u, ukl�k�a na wy�cie�anym kl�czniku i prze�egna�a si�. Niewielkie okienko mi�dzy cz�ci�, w kt�rej si� znajdowa�a, a miejscem, gdzie siedzia� ksi�dz, otworzy�o si� i za krzy�uj�cymi si� drewnianymi listwami zobaczy�a ostry profil ojca Caldicotta.

��Wybacz mi, ojcze, bo zgrzeszy�am.

Caldicott m�wi� z lekkim irlandzkim akcentem, cho� w Kanadzie mieszka� ju� od czterdziestu lat.

��Ile czasu up�yn�o od twojej ostatniej spowiedzi, dziecko?

��Osiem miesi�cy. To by�o w styczniu.

Ksi�dz m�wi� neutralnym tonem, nie os�dzaj�c jej.

��Opowiedz mi o twoim grzechu.

Mary otworzy�a usta, ale nie potrafi�a wykrztusi� ani s�owa.

��Dziecko?�� zach�ci� j� po chwili duchowny.

Zrobi�a g��boki wdech i powoli wypu�ci�a powietrze.

��Zosta�am zgwa�cona�

Caldicott milcza� przez kilka chwil, by� mo�e zastanawiaj�c si� nad czym�.

��Powiedzia�a� �zgwa�cona�. Czy kto� ci� zaatakowa�?

��Tak, ojcze.

��I ty nie da�a� na nic przyzwolenia?

��Nie, ojcze.

��W takim razie, moje dziecko, to nie ty zgrzeszy�a�.

Mary poczu�a rosn�cy ucisk w piersi.

��Wiem, ojcze. To nie gwa�t by� moim grzechem.

��Ach, tak.�� Caldicott m�wi� takim tonem, jakby wszystko rozumia�.�� Czy� zasz�a� w ci���? Mia�a� aborcj�?

��Nie, nie. Nie zasz�am w ci���.

Caldicott zaczeka�, a� Mary powie co� wi�cej, ale ona milcza�a, wi�c spr�bowa� ponownie:

��Czy chodzi o to, �e stosowa�a� sztuczn� antykoncepcj�? By� mo�e w tej sytuacji�

Mary rzeczywi�cie bra�a pigu�ki antykoncepcyjne, ale t� spraw� rozstrzygn�a w swoim sumieniu ju� dawno temu. Nie chcia�a jednak k�ama� przed ksi�dzem, dlatego musia�a ostro�nie dobiera� s�owa.

��Nie o takim grzechu m�wiꠗ powiedzia�a cicho. Raz jeszcze zrobi�a g��boki wdech, mobilizuj�c si�.�� M�j grzech polega� na tym, �e nie powiadomi�am o gwa�cie policji.

Us�ysza�a skrzypienie drewna. Caldicott przesun�� si� na �awce.

��B�g o tym wie i ukarze tego, kto ci� skrzywdzi�.

Mary zamkn�a oczy.

��On zrobi� to znowu. S�dz�, �e to by� ten sam m�czyzna.

��Och�� powiedzia� ksi�dz.

Och?�� pomy�la�a Mary�� Och? Je�li tylko na tyle go sta�

Ale Caldicott jeszcze nie sko�czy�.

���a�ujesz, �e nie zg�osi�a� si� na policj�?

To pytanie musia�o pa��; �al za grzechy by� warunkiem otrzymania rozgrzeszenia. Wiedzia�a o tym, ale i tak jej g�os za�ama� si�, gdy odpowiada�a: �Tak�.

��Dlaczego tego nie zrobi�a�, moje dziecko?

Milcza�a przez chwil�. Mog�a powiedzie�, �e mia�a za du�o pracy�� to by by�a prawie prawda. Zosta�a zgwa�cona w nocy przed wyjazdem do Sudbury. Ale decyzj� podj�a jeszcze zanim ods�ucha�a wiadomo�� od Reubena Montego, poszukuj�cego eksperta w dziedzinie neandertalskiego DNA.

��Ba�am siꠗ powiedzia�a w ko�cu.�� Jestem� jestem w separacji z m�em. Ba�am si� tego, co by ze mn� zrobili, tego, co m�wiliby o mnie i o mojej moralno�ci, gdyby ta sprawa trafi�a przed s�d.

��A teraz kogo innego spotka�a krzywda z powodu� z powodu twojej bierno�ci.

Uwaga ksi�dza przypomnia�a Mary wyk�ad na temat sztucznej inteligencji, kt�rego wys�ucha�a przed kilkoma miesi�cami. M�wca, cz�owiek z MIT Robotics, opowiada� o prawach robotyki Asimova, z kt�rych pierwsze brzmia�o chyba jako� tak: �Robot nie mo�e skrzywdzi� cz�owieka ani przez zaniechanie dzia�ania dopu�ci�, aby cz�owiek dozna� krzywdy�. Mary pomy�la�a, �e �wiat by�by o wiele lepszym miejscem, gdyby ludzie kierowali si� t� sam� zasad�.

Tylko �e�

Tylko �e tak wiele zasad, jakimi kierowa�a si� w �yciu, m�wi�o w�a�nie o tym, by nie dzia�a�. Wi�kszo�� z dziesi�ciu przykaza� przestrzega�a, czego nie robi�.

Grzech Mary polega� na zaniechaniu. Caldicott pewnie uwa�a� go za drobny, z pewno�ci� nie za �miertelny, a mimo to�

Mimo to co� w niej umar�o tamtego dnia, gdy zosta�a zgwa�cona. By�a pewna, �e podobnie czu�a si� nowa ofiara bestii.

��Tak�� powiedzia�a w ko�cu bardzo cicho.�� Kogo innego spotka�a krzywda dlatego, �e nic nie zrobi�am.

Zauwa�y�a, �e Caldicott si� poruszy�.

��M�g�bym ci poleci� modlitw� lub lektur� Pisma �wi�tego jako pokut�, ale��� Ksi�dz umilk�, najwyra�niej czekaj�c, a� Mary doko�czy my�l za niego.

W ko�cu odwa�y�a si� powiedzie� na g�os to, co od dawna wiedzia�a.

��Ale jedynym rozwi�zaniem jest p�j�cie na policj� i przedstawienie im wszystkiego, co wiem.

��Zdo�asz znale�� w sobie si��, by to zrobi�?�� zapyta� Caldicott.

��Zamierza�am tak post�pi�, ojcze. Ale dowody gwa�tu, kt�re mia�am� znikn�y.

��Mimo to mo�esz posiada� informacje, kt�re pomog� policji. Je�li jednak wola�aby� inn� pokut�

Mary raz jeszcze zamkn�a oczy i pokr�ci�a przecz�co g�ow�.

��Nie. Nie. P�jd� na policj�.

��W takim razie� B�g, Ojciec mi�osierdzia, kt�ry pojedna� �wiat ze sob� poprzez �mier� i zmartwychwstanie swojego Syna i zes�a� Ducha �wi�tego na odpuszczenie grzech�w��� Mary wytar�a oczy, a Caldicott doko�czy��� �niech ci udzieli przebaczenia i pokoju przez pos�ug� Ko�cio�a. I ja odpuszczam tobie grzechy�

Cho� czeka�o j� trudne zadanie, poczu�a, jak opada z niej wielki ci�ar.

���w imi� Ojca�

Zamierza�a p�j�� na policj� jeszcze dzi�. Od razu.

���i Syna�

Ale nie sama.

���i Ducha �wi�tego.

Prze�egna�a si�.

��Amen.

Ponter siedzia� w jednej z �awek. Gdy Mary do niego podesz�a, ze zdumieniem zauwa�y�a, �e na kolanach trzyma otwart� ksi��k� i przerzuca jej strony.

��Ponterze?

Podni�s� g�ow�.

��Jak posz�o?

��W porz�dku.

��Lepiej si� teraz czujesz?

��Troch�. Ale musz� jeszcze co� zrobi�.

��Wszystko, co tylko b�dzie trzeba. Pomog� ci, jak tylko potrafi�.

Mary przyjrza�a si� otwartej ksi��ce.

��Czytasz Bibli�?�� spyta�a zdziwiona.

��Ach, wi�c dobrze si� domy�la�em! To jest g��wny tekst twojej religii.

��Tak. Ale� s�dzi�am, �e nie potrafisz czyta� w moim j�zyku.

��Nie potrafi�. Hak te� jeszcze tego nie umie. Mo�e za to rejestrowa� obraz ka�dej strony i kiedy ju� posi�dzie t� umiej�tno��, b�dzie m�g� przet�umaczy� dla mnie ten tekst.

��Mog� ci za�atwi� nagranie Biblii, no wiesz, jedno z tych elektronicznych urz�dze�, kt�re odczytuj� s�owa, albo ta�my z g�osem aktora czytaj�cego tre�� pisma. James Earl nagra� �wietne wersj�

��Nie wiedzia�em, �e s� takie opcje�� przyzna� Ponter.

��Aja nie mia�am poj�cia, �e chcia�by� przeczyta� Bibli�.

Nie s�dzi�am, �e ci� to zainteresuje.

��Skoro jest wa�na dla ciebie, jest wa�na r�wnie� dla mnie.

Mary si� u�miechn�a.

��Mia�am ogromne szcz�cie, �e ci� znalaz�am.

��Nietrudno dostrzec mnie w t�umie�� pr�bowa� za�artowa� Ponter.

Nie przestaj�c si� u�miecha�, pokr�ci�a g�ow�.

��Jeste� naprawd� wyj�tkowy.�� Spojrza�a na krucyfiks nad ambon� i prze�egna�a si� jeszcze raz.�� Ale chod� ju�, musimy si� zbiera�.

��Dok�d teraz?�� zapyta�.

Mary odetchn�a g��boko.

��Na policj�.

���Skoro jest wa�na dla ciebie��� powt�rzy� Selgan�� �jest wa�na r�wnie� dla mnie�.

Ponter spojrza� na rze�biarza osobowo�ci.

��W�a�nie tak powiedzia�em.

��I naprawd� by� to jedyny pow�d, dla kt�rego zajrza�e� do tej ksi��ki?

��O co ci chodzi?

��Czy to nie ona zawiera rzekome historyczne relacje, o kt�rych wcze�niej wspomina�e�? Czy to nie w niej znajduje si� g��wny dow�d istnienia �ycia po �mierci?

��Naprawd� nie wiem�� odpar� Ponter.�� By�a bardzo obszerna. Niezbyt gruba, ale znaki w niej by�y bardzo ma�e, a papier najcie�szy, jaki dot�d widzia�em. T�umaczenie jej zabra�oby sporo czasu.

��A mimo to czu�e� potrzeb� poznania tej ksi��ki?

��Na sali, w kt�rej czeka�em na Mary, by�o sporo egzemplarzy. Po jednym przed ka�dym z miejsc do siedzenia.

��Wys�ucha�e� potem wersji audio, tak jak radzi�a Mary?

Ponter zaprzeczy�.

��A zatem wci�� zastanawiasz si�, jaki jest �w domniemany dow�d?

��Owszem, jestem tego ciekawy.

��Jak bardzo?�� spyta� Selgan.�� Jak wa�na jest dla ciebie ta kwestia?

Ponter wzruszy� ramionami.

��Wcze�niej zarzuca�e� mi, �e nie mam otwartego umys�u. Ale tak nie jest. Je�eli w dziwacznym twierdzeniu jest jaka� prawda, chc� j� pozna�.

��Dlaczego?

��Z ciekawo�ci.

��Tylko?

��Oczywi�cie�� odpar� Ponter.�� Tylko.

Ostatnim razem, kiedy jechali w tej klatce windy, Mary stara�a si� wyt�umaczy� Ponterowi, �e naprawd� go lubi�� nawet bardzo�� ale nie jest gotowa na nowy zwi�zek. Wyja�ni�a mu, co spotka�o j� na uniwersytecie. Opr�cz Keishy z centrum dla ofiar gwa�tu tylko jemu o tym powiedzia�a. Jego emocje by�y odbiciem jej w�asnych: potworny zam�t uczu� i gniew na gwa�ciciela. Podczas tamtej jazdy na d� Mary s�dzi�a, �e traci Pontera na zawsze.

Tym razem, w trakcie d�ugiej podr�y w d� szybu kopalni Creighton na poziom sze�ciu tysi�cy o�miuset st�p, nie mog�a przesta� o tym my�le�. By� mo�e milczenie Pontera oznacza�o, �e on te� przypomina sobie tamt� rozmow�.

Zacz�to m�wi� o konieczno�ci zainstalowania nowej szybkiej windy bezpo�rednio do obserwatorium neutrin, ale pod wzgl�dem logistyki stanowi�o to nie lada problem. Przewiercenie si� przez dwa kilometry gabra by�o ogromnym przedsi�wzi�ciem, a poza tym geologowie INCO nie mieli pewno�ci, czy ska�a to wytrzyma.

Dyskutowano te� o zast�pieniu starej, otwartej klatki windy bardziej luksusow�, nowoczesn� kabin��� ale takie plany zak�ada�y, �e u�ywano by jej wy��cznie w kursach do portalu i z powrotem. Tymczasem w kopalni Creighton przez ca�y czas wydobywano rud� niklu i cho� INCO ch�tnie godzi�o si� na wszelkiego rodzaju wsp�prac�, to jednocze�nie musia�o pami�ta� o tym, �e codziennie setki g�rnik�w podr�uj� w g�r� i w d� szybu.

Tym razem Mary i Ponter nie mieli windy tylko dla siebie. Towarzyszy�o im sze�ciu g�rnik�w, zje�d�aj�cych na poziom pi�ciu tysi�cy dwustu st�p. Po�owa tej grupki wpatrywa�a si� w zab�ocon� metalow� pod�ogꠗ w �rodku nie by�o �adnego wska�nika poziom�w, kt�remu mo�na by si� przygl�da� dla zabicia czasu�� a pozostali otwarcie gapili si� na Pontera.

Klatka z ha�asem sun�a w d� szybem o nier�wno ciosanych �cianach. Min�li poziom czterech tysi�cy sze�ciuset st�p�� namalowane na zewn�trz znaki m�wi�y im, gdzie si� znajduj�. Z�o�a na tym poziomie zosta�y ca�kowicie wyczerpane, wi�c zamieniono go w arboretum, w kt�rym uprawiano drzewa do wt�rnego zalesiania okolic Sudbury.

Winda szarpn�a i zahamowa�a. Drzwi odsun�y si� ze szcz�kiem, wypuszczaj�c g�rnik�w na zewn�trz. Mary przyjrza�a si� wysiadaj�cym; dawniej uzna�aby ich za pot�nych m�czyzn, ale w por�wnaniu z neandertalczykiem wygl�dali na s�abeuszy. Ponter da� dzwonkiem sygna� operatorowi na powierzchni, �e mog� zje�d�a� ni�ej. Klatka z dudnieniem ponownie ruszy�a. W �rodku panowa� za du�y ha�as, aby swobodnie rozmawia栗 poprzednim razem, cho� rozmowa dotyczy�a delikatnej sprawy, byli zmuszeni krzycze�.

W ko�cu winda dotar�a na poziom sze�ciu tysi�cy o�miuset st�p. Temperatura tu utrzymywa�a si� na sta�ym poziomie czterdziestu jeden stopni Celsjusza, a ci�nienie by�o o trzydzie�ci procent wy�sze od tego na powierzchni.

Przynajmniej na tym odcinku sytuacja transportowa uleg�a poprawie. Nie musieli ju� pieszo pokonywa� tysi�ca dwustu metr�w do SNO. Czeka� na nich niewielki, zwrotny pojazd terenowy z logo SNO naklejonym z przodu. Kursowa�y t�dy jeszcze dwa podobne wehiku�y, kt�re teraz znajdowa�y si� w innej cz�ci tunelu prowadz�cego do obserwatorium.

Ponter gestem wskaza� Mary miejsce kierowcy. Powstrzyma�a si� od u�miechu; wielkolud wiele umia�, ale prowadzi� samochodu jeszcze si� nie nauczy�. Usiad� obok niej. Chwil� trwa�o, zanim zapozna�a si� z desk� rozdzielcz� i przeczyta�a przyklejone do niej instrukcje. Wygl�da�o na to, �e pojazd obs�uguje si� podobnie jak w�zek golfowy. Przekr�ci�a kluczyk�� by� przymocowany do deski rozdzielczej �a�cuszkiem, aby nikt przypadkiem nie zabra� go ze sob��� i ruszyli tunelem, trzymaj�c si� z dala od szyn, po kt�rych je�dzi�y wagoniki z rud�. Wcze�niej pokonanie odcinka od windy do SNO zabiera�o dwadzie�cia minut; w�zkiem dojechali na miejsce w cztery.

Jak na ironi�, teraz, gdy z SNO podr�owano do innego �wiata, w pomieszczeniach obserwatorium nie przestrzegano ju� tak restrykcyjnych norm czysto�ci. Dawniej prysznice by�y obowi�zkowe, teraz mogli korzysta� z nich ci, kt�rzy po podr�y z powierzchni czuli si� nie�wie�o. Ponter i Mary min�li kabiny. Drzwi po obu stronach �luzy powietrznej, w kt�rej wcze�niej oczyszczano odwiedzaj�cych z kurzu, sta�y otwarte. Ponter przeszed� przez nie, odwracaj�c si� lekko bokiem.

Wymin�li ca�y wymy�lny system hydrauliki, kt�ry wcze�niej obs�ugiwa� zbiornik z ci�k� wod�, i weszli do sterowni, gdzie obecnie stale przebywa�o dw�ch uzbrojonych �o�nierzy Kanadyjskich Sil Zbrojnych.

��Witamy, delegacie Boddit�� odezwa� si� jeden z nich, wstaj�c z krzes�a.

��Dzie� dobry�� odpowiedzia� Ponter samodzielnie. Zna� ju� kilkaset s��w po angielsku i potrafi� ich u�ywa栗 o ile m�g� je wym�wi栗 bez pomocy Haka.

��A pani to profesor Mary Vaughan, czy tak?�� upewni� si� �o�nierz. Oznaczenia na jego mundurze na pewno wskazywa�y, jaki mia� stopie�, ale Mary nie umia�a ich odczyta�.

��Zgadza siꠗ odpar�a.

��Widzia�em pani� w telewizji. Pierwszy raz przechodzi pani na drug� stron�, prawda?

Mary przytakn�a.

��Na pewno zapoznano pani� z procedur�. Prosz� o paszport. Musimy te� pobra� pr�bk� DNA.

Mary wyrobi�a sobie paszport przed pierwsz� podr� do Niemiec. Pojecha�a tam, aby w Rheinisches Landesmuseum pobra� DNA z kopalnego okazu neandertalczyka. Od tamtej pory musia�a przed�u�y� jego wa�no�栗 dlaczego kanadyjskie paszporty by�y wa�ne tylko przez pi��, a nie dziesi�� lat, tak jak ameryka�skie? Wyci�gn�a dokument z torebki i poda�a go �o�nierzowi. Niestety, na zdj�ciu wygl�da�a starzej ni� w rzeczywisto�ci. Zosta�o zrobione jeszcze zanim zacz�a farbowa� w�osy.

Nast�pnie otworzy�a usta, a �o�nierz przesun�� wacikiem po b�onie �luzowej jej prawego policzka. Pomy�la�a, �e brakuje mu wprawy�� nie musia� tak mocno naciska�, �eby kom�rki si� oddzieli�y.

��Gotowe, prosz� pani. �yczymy przyjemnej podr�y.

Mary pu�ci�a Pontera przodem i wyszli na metalow� platform�, kt�ra zamyka�a od g�ry wysok� na dziesi�� pi�ter beczkowat� jaskini�, gdzie dawniej mie�ci�o si� obserwatorium neutrin. Tym razem nie musieli si� przeciska� przez w�ski w�az, bo w pode�cie wyci�to du�e wej�cie i zainstalowano wind� zje�d�aj�c� na d�. Ponter zauwa�y�, �e obu tych rzeczy nie by�o, kiedy przechodzi� przez portal ostatnim razem. Winda mia�a akrylowe, przezroczyste �ciany, wykonane na specjalne zam�wienie przez Polycast, producenta element�w, z kt�rych sk�ada�a si� sfera zawieraj�ca ci�k� wodꠗ teraz rozmontowana.

Winda by�a pierwsz� z wielu modyfikacji, jakie zamierzano wprowadzi� w jaskini. Gdyby portal rzeczywi�cie pozosta� otwarty przez wiele lat, dawn� komor� detektora planowano podzieli� na dziesi�� pi�ter mieszcz�cych biura urz�du celnego, szpital, a nawet kilka apartament�w hotelowych. Na razie jednak kabina zatrzymywa�a si� tylko w dw�ch miejscach: na skalnym dnie jaskini oraz trzy pi�tra wy�ej, w miejscu, gdzie Wok� portalu zbudowano szerok� drewnian� platform�, na kt�rej czeka�o kolejnych dw�ch �o�nierzy. Ponter i Mary wysiedli w�a�nie tam. Z jednej strony umieszczono flagi Organizacji Narod�w Zjednoczonych oraz trzech pa�stw, kt�re wsp�lnie finansowa�y dzia�alno�� SNO: Kanady, Stan�w Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii.

Przed sob� mieli�

Popularnie nazywano to �portalem�, ale ze wzgl�du na wystaj�c� z przej�cia rur� Derkersa bardziej przypomina�o tunel. Serce Mary bi�o mocno; widzia�a drug� stronꠗ neandertalski �wiat i�

M�j Bo�e�� przemkn�o jej przez g�ow�.�� M�j Bo�e.

Na moment przy przeciwleg�ym ko�cu tunelu pojawi�a si� jaka� posta�. Kto� pracowa� z drugiej strony.

Inny neandertalczyk.

Mary przyzwyczai�a si� do wygl�du Pontera. Widzia�a te� Tukan�, ale jako� nie dociera�o do niej, �e takich jak oni s� miliony.

Tymczasem na w�asne oczy widzia�a jeszcze jednego w g��bi tunelu.

Odetchn�a g��boko, a poniewa� Ponter uprzejmie puszcza� j� przodem, Mary Vaughan, mieszkanka jednej Ziemi, wesz�a na cylindryczny most prowadz�cy na drugi �wiat.

Na dnie rury Derkersa dla wygody zainstalowano p�ask� k�adk�. Przez przejrzyste �ciany Mary widzia�a pier�cie� niebieskiego �wiat�a samego portalu�� przej�cia, nieci�g�o�ci.

Zatrzyma�a si� na progu tej nieci�g�o�ci. Ponter przechodzi� ju� t�dy w obu kierunkach. Tak�e spora liczba Homo sapiens przed ni� odwiedzi�a drug� stron�, lecz mimo to�

Mary zacz�a si� poci� i to nie z powodu wysokiej temperatury pod ziemi�.

D�o� Pontera dotkn�a jej ramienia. Przez jedn� potworn� sekund� Mary s�dzi�a, �e przepchnie j� na drug� stron�.

Na szcz�cie nic takiego si� nie sta�o.

��Nie spiesz siꠗ wyszepta� Ponter.�� Zaczekaj, a� b�dziesz gotowa.

Kiwn�a g�ow�. G��boko odetchn�a i odwa�y�a si� zrobi� pierwszy krok.

Mia�a wra�enie, jakby pier�cie� mr�wek otoczy� j� ciasno i przesuwa� si� po jej ciele w miar� przekraczania granicy.

Powoli wysun�a nog�, ale po chwili szybko skoczy�a do przodu, �eby pozby� si� tego denerwuj�cego wra�enia.

I oto znalaz�a si� za progiem�� kilka centymetr�w i dziesi�tki tysi�cy lat od �wiata, jaki zna�a.

Ruszy�a ku drugiemu brzegowi tunelu, s�ysz�c za sob� ci�kie kroki Pontera, i po chwili znalaz�a si� w miejscu, kt�re�� jak si� domy�la�a�� by�o komor� kwantowego komputera. W przeciwie�stwie do pomieszcze� SNO, kt�re przesta�y pe�ni� swoj� podstawow� funkcj�, komputer kwantowy pozostawa� ca�kowicie sprawny. Co wi�cej, t�umaczono jej, �e bez niego portal by si� zamkn��.

Przed sob� mia�a czterech neandertalczyk�w, samych m�czyzn. Jeden z nich mia� na sobie rzucaj�cy si� w oczy srebrny str�j; pozostali nosili koszule bez r�kaw�w i takie same dziwne spodnie z doczepianymi butami, w jakich chodzi� Ponter. Wszyscy te�, tak jak on, mieli jasne w�osy z przedzia�kiem dok�adnie po�rodku czaszki, byli bardzo umi�nieni i mieli wypuk�e wa�y nadoczodo�owe oraz pot�ne, kartoflowate nochale.

Za sob� us�ysza�a g�os Pontera. M�wi� co� w swoim j�zyku. Odwr�ci�a si�, zaskoczona. Wcze�niej ca�y czas szepta� po neandertalsku, a Hak t�umaczy� jego s�owa. Dot�d nie mia�a okazji s�ysze�, jak m�wi g�o�no i wyra�nie w ojczystym j�zyku. To, co powiedzia�, musia�o by� �artem, bo pozostali zarechotali dono�nie.

Odsun�a si� od wylotu tunelu, przepuszczaj�c Pontera, i w tej samej chwili�

Oczywi�cie wiele razy m�wi� jej o Adikorze i w pewnym sensie zdawa�a sobie spraw�, �e ma kochanka, ale�

Ale pomimo liberalnych pogl�d�w, pomimo pr�b mentalnego przygotowania si� do tej chwili i pomimo tego, �e na swojej Ziemi zna�a gej�w, Mary poczu�a nieprzyjemny skurcz �o��dka, gdy Ponter obj�� jednego z m�czyzn. Domy�li�a si�, �e to Adikor. Przytulali si� d�ugo i mocno, a szeroka twarz Pontera przywar�a do ow�osionego policzka jego przyjaciela.

Mary od razu u�wiadomi�a sobie, co czuje. Bo�e, od wielu lat nie do�wiadczy�a takiej reakcji i by�o jej wstyd. Nie przeszkadza�o jej jawne okazywanie uczu� przez osoby tej samej p�ci, z tym nie mia�a �adnych problem�w�� przecie� skacz�c po kana�ach telewizyjnych w Toronto w pi�tkowe wieczory nieraz natrafia�a na gejowskie filmy erotyczne. Chodzi�o raczej o to, �e�

Naprawd� by�a z tego powodu za�enowana. Wiedzia�a, �e je�li zale�y jej na trwa�ym zwi�zku z Ponterem, musi szybko upora� si� z tym uczuciem.

By�a zazdrosna.

Ponter wypu�ci� Adikora z obj��, po czym podni�s� lewe rami�, zginaj�c je w �okciu i obracaj�c wn�trzem w stron� przyjaciela. Adikor wykona� podobny gest i Mary zobaczy�a symbole migaj�ce na ekranach Kompan�w obu neandertalczyk�w. Domy�la�a si�, �e Ponter odbiera wiadomo�ci, kt�re pod jego nieobecno�� kierowano do jego partnera.

R�wnocze�nie opu�cili r�ce, ale Ponter tylko do po�owy. Wskaza� Mary.

��Prisam tah Mare Vonnnn daballita sohl�� powiedzia�, ale poniewa� nie zwraca� si� do niej, Hak nie przet�umaczy� jego s��w.

Adikor zbli�y� si� do niej z u�miechem. Mia� mi�� twarz, szersz� ni� Ponter�� tak szerok� jak du�y talerz�� i okr�g�e, g��boko osadzone oczy zdumiewaj�cej niebieskozielonej barwy. Wygl�da� jak flintstonebwska wersja Plastusia.

Ponter znowu �ciszy� g�os do szeptu, a Hak przet�umaczy� jego s�owa z normaln� g�o�no�ci�.

��Mare, to jest m�j partner, Uczony Adikor Huld.

��Czesz� siꠗ odezwa� si� do niej Adikor. Mary dopiero po chwili u�wiadomi�a sobie, �e pr�bowa� powiedzie� �ciesz� si�, tylko nie do ko�ca mu wysz�o. Mimo to zaimponowa� jej. Wzruszy�o j� to, �e pr�bowa� si� uczy� jej j�zyka.

��Ja te� si� cieszꠗ odpowiedzia�a.�� Wiele o tobie s�ysza�am.

Adikor przekrzywi� g�ow�, prawdopodobnie s�uchaj�c t�umaczenia s��w Mary, kt�re jego Kompan transmitowa� prosto w implanty �limakowe. Potem u�miechn�� si� i powiedzia� z tym swoim dziwnym akcentem:

��Chyba tylko dobre?

Mary nie zdo�a�a powstrzyma� si� od �miechu.

��O tak�� zapewni�a.

��A to�� rozleg� si� g�os Haka m�wi�cego w imieniu Pon�� tera�� jest Ekshibicjonista.

Nie wiedzia�a, jak ma zareagowa�. Ponterowi chodzi�o o ubranego na srebrno m�czyzn�. Nie mia�a pewno�ci, co by zrobi�a, gdyby ten dziwny neandertalczyk nagle �ci�gn�� wszystko z siebie w jej obecno�ci.

��Hm, mi�o mi�� odpar�a.

Nieznajomy nie opanowa� metody szeptania w swoim j�zyku, tak by Kompan m�g� g�o�no prze�o�y� jego s�owa, dlatego mia�a k�opot z oddzieleniem neandertalskiego ha�asu od t�umaczenia.

��Dowiedzia�em siꠗ zdo�a�a dos�ysze栗 �e w waszym �wiecie prawdopodobnie by�bym reporterem. Odwiedzam r�ne ciekawe miejsca i pozwalam, aby inni ludzie ogl�dali to, co nadaje m�j Kompan.

��Wszyscy Ekshibicjoni�ci nosz� srebrne stroje�� wyja�ni� Ponter�� i kolor srebrny zarezerwowany jest tylko dla nich. Je�li zobaczysz kogo� tak ubranego, miej na uwadze to, �e mog� ci� ogl�da� tysi�ce ludzi.

��Aha!�� Mary wreszcie zrozumia�a, o co chodzi.�� Ekshibicjonista. Teraz przypominam sobie, �e m�wi�e� mi o nich.

Ponter przedstawi� jej pozosta�ych dw�ch neandertalczyk�w. Jeden z nich by� egzekutorem, czyli kim� w rodzaju policjanta, a drugi�� t�gawym specjalist� od robotyki o imieniu Dern.

Na p� sekundy feministka w Mary oburzy�a si�, �e w laboratorium komputerowym nie ma �adnej kobiety, ale przecie� nie mog�o ich by� w tej okolicy. Kopalnia znajdowa�a si� na Obrze�ach Saldak.

Ponter przeprowadzi� Mary w�r�d rz�d�w przytwierdzonych do pod�ogi cylindr�w. Wspi�li si� po kilku stopniach i weszli do sterowni. Zrobi�o jej si� ch�odno. Neandertalczycy nie lubili wysokich temperatur. W jej �wiecie tak g��boko pod ziemi� by�oby do�� gor�co. Najwyra�niej tutaj wszystkie pomieszczenia klimatyzowano. Zerkn�a w d� i z za�enowaniem zauwa�y�a, �e jej sutki odznaczaj� si� pod materia�em koszulki.

��Jak kontrolujecie temperatur�?�� spyta�a.

��U�ywamy pomp ciep�a�� wyja�ni� Ponter.�� Zasada ich dzia�ania jest bardzo prosta.

Mary rozejrza�a si� po sterowni. Zaskoczy� j� dziwny wygl�d konsoli. Nigdy dot�d nie zastanawia�a si� nad tym, �e projektanci przemys�owi arbitralnie decydowali o wygl�dzie rozmaitych instrument�w i �e ich �nowoczesne� projekty by�y tylko jednym z kierunk�w, jakie mog�o obra� wzornictwo w tej dziedzinie. Zamiast wypolerowanego metalu, czerni i szaro�ci wielu znanych sobie urz�dze� mia�a przed sob� konsole w kolorze koralowego r�u, z zaokr�glonymi kraw�dziami i niewielk� liczb� �dynks�w�, za kt�re si� poci�ga�o, zamiast je wciska�. Nie by�o tu �adnych diod, podzia�ek ani prze��cznik�w. Wska�niki sprawia�y wra�enie nie pod�wietlanych, tylko odblaskowych, a na monitorach granatowe znaki pojawia�y si� na jasnoszarym tle. Na pocz�tku s�dzi�a, �e to naklejki, ale potem zauwa�y�a, �e szeregi symboli wci�� si� zmieniaj�.

Ponter szybko przeprowadzi� j� przez niewielk� sterowni� i znale�li si� w pomieszczeniu dezynfekcyjnym. Zanim si� zorientowa�a, o co chodzi, zd��y� rozpi�� mocowania na ramionach koszuli i �ci�gn�� j�. Sekund� p�niej zdj�� r�wnie� spodnie. Ubranie w�o�y� do cylindrycznego kosza i wszed� do komory z okr�g�� pod�og�. Stan�� nieruchomo, a kabina zacz�a si� powoli obraca�. Najpierw Mary zobaczy�a jego szerokie plecy�� i to, co znajdowa�o si� poni�ej�� a potem jego szerok� klatk� piersiow��� i to, co znajdowa�o si� poni�ej. Po jednej stronie komory dostrzeg�a laserowe emitery, a po przeciwnej�� punkciki laserowego �wiat�a tworz�ce lini�. Promienie lasera przechodzi�y przez cia�o Pontera, tak jakby go tam nie by�o, ale rozumia�a, �e jednocze�nie niszcz� wszystkie obce biomoleku�y.

Ca�y proces trwa� kilka minut i wymaga� wielu pe�nych obrot�w. Mary stara�a si� trzyma� wzrok na odpowiednim poziomie. Pontera ta sytuacja zupe�nie nie kr�powa�a. Wcze�niej widywa�a go nago w przy�mionym �wietle, ale teraz�

By� o�wietlony r�wnie jaskrawo jak aktorzy w filmach porno. Wi�kszo�� jego cia�a pokrywa�y jasne, delikatne w�osy, mi�nie brzucha odznacza�y si� wyra�nie, muskulatury klatki piersiowej pozazdro�ci�by mu ka�dy kulturysta, a�

Odwr�ci�a g�ow�; wiedzia�a, �e nie powinna si� gapi�.

Wreszcie dekontaminacja Pontera dobieg�a ko�ca. Opu�ci� komor� i gestem da� Mary zna�, �e teraz jej kolej.

�o��dek podszed� jej do gard�a. Owszem, wiedzia�a o procedurze odka�ania, ale�

Odetchn�a g��boko. Kiedy wejdziesz mi�dzy wrony�

Rozpi�a bluzk� i w�o�y�a j� do tego samego koszyka, kt�rego wcze�niej u�y� Ponter. Zdj�a czarne buty i gdy Ponter twierdz�co skin�� g�ow�, je tak�e wrzuci�a do pojemnika. Potem �ci�gn�a spodnie i�

Zosta�a w kremowym staniku i bia�ych figach.

Je�li promienie lasera potrafi�y usuwa� bakterie i wirusy przez sk�r�, mog�y te� zrobi� to przez bielizn�, tylko �e�

Tylko �e jej bielizna, razem z reszt� ubrania, torebk� i ca�ym baga�em mia�a przej�� czyszczenie ultrad�wi�kowe i zosta� poddana dzia�aniu promieni ultrafioletowych o wysokim nat�eniu. Lasery dobrze si� sprawdza�y w przypadku mikrob�w, mia�y jednak o wiele za ma�� moc, aby usun�� wi�ksze roztocza i paso�yty, kt�re mog�y si� kry� w zagi�ciach materia�u. Ponter wyja�ni�, �e wszystko otrzymaj� p�niej, po dok�adnym odka�eniu.

Si�gn�a do ty�u i rozpi�a biustonosz. Podczas studi�w pewnie przesz�aby �test o��wka�, ale tamte dni dawno min�y. Jej piersi nie by�y ju� tak j�drne. Instynktownie skrzy�owa�a przed sob� ramiona, pr�buj�c si� zas�oni�, ale po chwili musia�a je opu�ci�, �eby zdj�� majtki. Nie mia�a poj�cia, czy jako kobiecie wypada jej w trakcie tej czynno�ci stan�� przodem, czy ty�em; i w jednej, i w drugiej pozie ods�ania�a sporo cia�a w niekorzystnej perspektywie. Ostatecznie stan�a ty�em, szybko �ci�gn�a figi, po czym b�yskawicznie si� wyprostowa�a.

Ponter patrzy� na ni�, u�miechaj�c si� zach�caj�co. Je�li w surowym �wietle wyda�a mu si� mniej atrakcyjna ni� w p�mroku hotelowego pokoju, nie zdradzi� si� z tym.

W�o�y�a majtki do kosza i wesz�a do komory, kt�ra zacz�a upokarzaj�c� rotacj�. Owszem, Mary sama przygl�da�a si� Ponterowi, ale robi�a to z podziwem. By� przecie� pi�knie umi�niony i�� co tu du�o kry栗 ca�kiem nie�le obdarzony przez natur�.

Tymczasem ona�� kobieta tu� przed zderzeniem z czterdziestk��� mia�a dziesi�� kilo zb�dnego t�uszczu i ow�osienie �onowe, kt�rego barwa nie pozostawia�a w�tpliwo�ci co do tego, �e nie jest naturaln� blondynk�. Jakim cudem Ponterowi mog�a si� podoba� ta zwiotcza�a blado��, na kt�r� patrzy�?

Z zamkni�tymi oczami doczeka�a ko�ca procedury. Zupe�nie nic nie czu�a. To, co lasery wyprawia�y z jej wn�trzno�ciami, by�o ca�kowicie bezbolesne.

Wreszcie dekontaminacja dobieg�a ko�ca. Mary wysz�a drug� stron� komory i Ponter poprowadzi� j� do s�siedniego pomieszczenia, gdzie mogli si� ubra�. Wskaza� jej �cian� pe�n� schowk�w ze strojami.

��Zajrzyj do tych w prawym g�rnym rogu�� poradzi�.�� S� u�o�one wed�ug rozmiar�w, od najmniejszych do najwi�kszych; tam powinna� znale�� te najmniejsze.

Najmniejsze�� pomy�la�a Mary. Poczu�a si� troch� lepiej. Przynajmniej na tym �wiecie mog�a robi� zakupy w dziale z ma�ymi rozmiarami.

Ubra�a si� najszybciej, jak potrafi�a, i ruszy�a za Ponterem do windy. Tutaj znowu zdumia�y j� oczywiste r�nice mi�dzy technologi� Gliksin�w i Barast�w. Kabina by�a okr�g�a i mia�a w pod�odze dwa peda�y, za pomoc� kt�rych ni� kierowano. Ponter nast�pi� na jeden z nich i d�wig ruszy� do g�ry. Jak wygodne musia�o by� takie rozwi�zanie, gdy cz�owiek mia� zaj�te r�ce! Mary kiedy� niechc�cy upu�ci�a ca�e zakupy, w tym pude�ko z jajkami, na pod�og� windy w swoim bloku.

We wn�trzu kabiny znajdowa�y si� cztery kolumny, rozmieszczone w r�wnych odst�pach. Na pocz�tku Mary s�dzi�a, �e to elementy konstrukcyjne, ale si� myli�a. Zaraz po rozpocz�ciu d�ugiej jazdy na g�rꠗ przypuszczalnie z g��boko�ci dw�ch kilometr�w, tak jak na jej Ziemi�� Ponter zacz�� si� ociera� plecami o jedn� z nich. Pe�ni�y rol� drapak�w. Przynajmniej nie trzeba by�o bezczynnie sta� przez ca�� drog�.

Mary zastanowi� cylindryczny kszta�t windy. Mo�e obraca�a si� wok� w�asnej osi, w�druj�c w g�r� szybu?

Gdy wypowiedzia�a t� my�l na g�os, Ponter skin�� g�ow�.

��W�a�nie na tym to polega�� przet�umaczy� jego s�owa Hak.�� Mechanizm d�wigowy znajduje si� w �cianach szybu, a nie nad naszymi g�owami, tak jak w waszych windach. Kana�y, wzd�u� kt�rych porusza si� kabina, nie biegn� idealnie pionowo. Zakre�laj� bardzo �agodn� spiral�. W tej akurat windzie zaczynamy na dole twarz� na wsch�d, ale na g�rze ko�czymy twarz� na zach�d.

Podczas jazdy Mary zwr�ci�a uwag� na o�wietlenie.

��M�j Bo�e�� zdziwi�a si� zadzieraj�c g�owꠗ czy to lu�� cyferyna?

Wok� g�rnej kraw�dzi kabiny bieg�a szklana rurka wype�niona p�ynem emituj�cym niebieskozielone �wiat�o. Hak zapiszcza�.

��Lucyferyna�� powt�rzy�a Mary.�� Pigment, dzi�ki kt�remu �wiec� odw�oki robaczk�w �wi�toja�skich.

��Aha. Tak, to podobna reakcja katalityczna. W pomieszczeniach u�ywamy g��wnie tego typu o�wietlenia.

Mary pokiwa�a g�ow�. Lubi�cym ch��d neandertalczykom nie odpowiada�yby �ar�wki, kt�re produkowa�y wi�cej ciep�a ni� �wiat�a. Reakcja katalizowana lucyferaz� by�a prawie w stu procentach wydajna i dawa�a �wiat�o przy niemal zerowym wydzielaniu ciep�a.

Winda powoli pi�a si� w g�r�. W niebieskozielonym �wietle sk�ra Pontera mia�a dziwnie srebrnaw� barw�, a jego z�ote oczy wydawa�y si� prawie ��te. W dachu i pod�odze kabiny znajdowa�y si� otwory wentylacyjne, wymuszaj�ce ruch powietrza w jej wn�trzu. Mary skuli�a si� przed ch�odem.

��Przykro mi�� powiedzia� Ponter, zauwa�aj�c jej gest.

��Nic nie szkodzi. Wiem, �e ty lubisz, gdy jest ch�odno.

��Tutaj nie o to chodzi. W zamkni�tych przestrzeniach, takich jak ta, gromadz� si� feromony, a jazda na g�r� trwa do�� d�ugo. Wentylacja s�u�y temu, by ka�dy z pasa�er�w nie by� zbytnio nara�ony na zapachy pozosta�ych.

Mary ze zdziwieniem pokr�ci�a g�ow�. Jeszcze nie wyjecha�a na powierzchni�, a ju� zdumiewa�y j� r�nice�� a przecie� dopiero mia�a zobaczy� ten inny �wiat! Znowu poczu�a podziw dla Pontera, kt�ry zjawi� si� na jej Ziemi niespodziewanie, a mimo to nie oszala�.

Wreszcie winda dotar�a na sam� g�r� i kabina si� otworzy�a. Nawet to wygl�da�o zupe�nie inaczej, bo drzwi, kt�re wydawa�y si� zupe�nie g�adkie, odsun�y si� na bok, sk�adaj�c si� w harmonijk�.

Znajdowali si� teraz w czworok�tnym pomieszczeniu wielko�ci mniej wi�cej pi�� na pi�� metr�w. Mia�o �ciany ��tozielonej barwy i niski sufit. Ponter podszed� do jednego z rega��w i wr�ci� z ma�ym, p�askim pude�kiem, zrobionym z czego�, co przypomina�o niebieski karton. Otworzy� je i wyj�� l�ni�cy przedmiot z metalu i plastiku.

��Najwy�sza Rada Siwych rozumie, �e nie ma wyboru i musi pozwoli� ludziom z twojego �wiata odwiedza� nasz�� wyja�ni��� ale Adikor powiedzia� mi, �e Radni postawili jeden warunek. Musisz nosi� to.�� Pokaza� jej urz�dzenie z metalow� obejm� i wy�wietlaczem bardzo podobnym do tego, jaki mia� Hak.

��Zazwyczaj Kompany maj� form� implant�w, ale rozumiemy, �e nie mo�emy zmusza� go�ci, aby poddawali si� operacji. Tej bransolety nie b�dziesz mog�a zdj�� poza tym pomieszczeniem; znajduj�cy si� wewn�trz system operacyjny rozpoznaje swoje po�o�enie i zezwoli na otwarcie zapi�cia tylko tutaj.

Mary kiwn�a g�ow�.

��Rozumiem.�� Wyci�gn�a przed siebie praw� r�k�.

��Zazwyczaj Kompany wszczepiane s� w lewe rami�, chyba �e kto� jest lewor�czny.

Cofn�a praw� i wyci�gn�a lew� r�k�. Ponter zaj�� si� za�o�eniem aparatu.

��Ju� wcze�niej chcia�am ci� o to zapyta栗 odezwa�a si� Mary.�� Czy wi�kszo�� neandertalczyk�w jest prawor�czna?

��Mniej wi�cej dziewi��dziesi�t procent.

��Takie w�a�nie wnioski wysnuli�my na podstawie zapisu kopalnego.

Brew Pontera pow�drowa�a w g�r�.

��Jakim cudem mogli�cie ustali� co� takiego w oparciu o skamieliny? Nie s�dz�, aby�my my mieli jakie� poj�cie o tym, jakie preferencje w tej sferze przejawiali Gliksini z naszego �wiata.

Mary u�miechn�a si�, zadowolona z inwencji swojego gatunku.

��Ustalili�my to na podstawie z�b�w.

��A co maj� do tego z�by?

��Przeanalizowano osiemdziesi�t z�b�w pochodz�cych od dwudziestu odnalezionych neandertalczyk�w. Za�o�yli�my, �e przy waszym rozmiarze szcz�k prawdopodobnie u�ywali�cie ich na przyk�ad do przytrzymywania sk�r podczas oddzielania ich od mi�sa. Sk�ry maj� du�e w�a�ciwo�ci �cierne, powoduj� szybsze zu�ycie zewn�trznych powierzchni z�bowych i zostawiaj� w nich wy��obienia odchylaj�ce si� w prawo, co odpowiada sytuacji, w kt�rej skrobak trzymany jest w prawej d�oni i naci�ga sk�r� w tym kierunku.

Ponter zrobi� min�, kt�ra�� o czym Mary ju� wiedzia�a�� u neandertalczyka oznacza�a, �e jest �pod wra�eniem�. Polega�o to na zassaniu warg i �ci�gni�ciu brwi.

��Doskona�e rozumowanie�� przyzna�.�� Do dzi� urz�dzane s� imprezy, podczas kt�rych sk�ry czy�ci si� w taki w�a�nie spos�b. Oczywi�cie istniej� te� inne, zmechanizowane metody, ale r�czne zdejmowanie sk�r to cz�� tradycji.�� Umilk� na moment, po czym doda�:�� A skoro o sk�rach mowa��� Przeszed� w drugi kraniec pomieszczenia, gdzie na �cianie wisia�y futra, zamocowane klamrami do poziomego dr��ka.�� Wybierz sobie kt�re��� zaproponowa�.�� Tutaj tak�e te z prawej strony s� najmniejsze.

Mary wskaza�a jedno z nich. Ponter wykona� jaki� ruch, kt�rego dok�adnie nie zarejestrowa�a, i zdj�� futro z klamer. Nie mia�a poj�cia, jak je w�o�y栗 mia�o rozpi�cie z boku, a nie na ramionach. Ponter pom�g� jej si� ubra�. Co� w niej si� buntowa�o. Nigdy przedtem nie nosi�a naturalnego futra; no, ale tutaj by� inny �wiat.

To, kt�re wybra�a, w niczym nie przypomina�o luksusowych futer z norek czy soboli. By�o szorstkie i mia�o nier�wn�, rudobr�zow� barw�.

��Z czego jest zrobione?�� spyta�a, gdy Ponter zaj�� si� zapi�ciami zamykaj�cymi j� w futrzanej kurcie.

��Z mamuta.

Zrobi�a okr�g�e oczy. Mo�e nie by�o tak mi�kkie jak sk�ra norki, ale futro z mamuta mia�oby na jej �wiecie o wiele wi�ksz� warto��.

Ponter sam nie potrzebowa� wierzchniego okrycia. Ruszy� do drzwi. Te wygl�da�y bardziej normalnie. Ich skrzyd�o przymocowane by�o do pionowej rury, na kt�rej porusza�o si� zupe�nie jak na zawiasach. Ponter otworzy� je i�

I wyszli na zewn�trz.

Nagle cala obco�� si� ulotni�a.

To by�a Ziemia� taka, jak� zna�a. S�o�ce wisz�ce nisko na zachodnim niebie wygl�da�o dok�adnie tak samo jak to, kt�re zwyk�a widywa� u siebie. Niebo mia�o niebiesk� barw�. W�r�d drzew zauwa�y�a sosny, brzozy i inne znane sobie gatunki.

��Ch�odno tu�� stwierdzi�a. Rzeczywi�cie temperatura by�a ni�sza o jakie� cztery stopnie ni� w Sudbury, kt�re zostawili za sob�.

Ponter si� u�miechn��.

��Wspaniale�� przyzna�.

Nagle uwag� Mary zwr�ci� szczeg�lny d�wi�k. Przez moment zastanawia�a si�, czy to nie mamut p�dzi ku nim, aby zem�ci� si� za sk�r� �ci�gni�t� z jego brata. Ale nie, to nie by�o to. Tak ha�asowa� dziwny pojazd o kszta�cie sze�cianu z zaokr�glonymi rogami. Wehiku� sun�� ku nim nad skalistym terenem. D�wi�k, kt�ry s�ysza�a, wydawa�y wentylatory dmuchaj�ce w d� i utrzymuj�ce ten dziwny �rodek lokomocji na okre�lonej wysoko�ci nad ziemi� oraz jeden du�y wiatrak z ty�u�� tak jak na �odziach, kt�rymi podr�owano po Everglades.

��Aa, jest ju� sze�cian podr�ny, kt�ry wezwa�em�� stwierdzi� Ponter. Mary domy�li�a si�, �e zrobi� to za po�rednictwem Haka, kt�ry nie przet�umaczy� polecenia. Dziwny pojazd osiad� na ziemi tu� przed nimi i Mary zobaczy�a w nim neandertal�� skiego kierowcꠗ wielkiego m�czyzn�, kt�ry wygl�da� na starszego o dwadzie�cia lat od Pontera.

Przejrzysta �ciana sze�cianu otworzy�a si� i kierowca powiedzia� co� do Pontera. Jego wypowied� tak�e pozosta�a bez t�umaczenia, ale Mary domy�la�a si�, �e by�o to co� w rodzaju: �Dok�d jedziemy?�.

Ponter przepu�ci� Mary przodem.

��Teraz�� powiedzia��� pozw�l, �e poka�� ci m�j �wiat.

��To tw�j dom?�� spyta�a Mary.

Ponter skin�� g�ow�. Przez ponad dwie godziny zwiedzali budynki publiczne, a� zapad� wiecz�r.

Mary nie kry�a zdumienia. Dom Pontera nie by� z ceg�y ani z kamienia. W przewa�aj�cej cz�ci budulcem by�o drzewo. Oczywi�cie widzia�a w �yciu wiele drewnianych dom�w�� cho� kodeks budowlany zakazywa� wznoszenia takich budynk�w w wielu cz�ciach Ontario�� ale nigdy takiego jak ten. Wygl�da� tak, jakby zosta� wyhodowany. Przypomina� bardzo gruby i bardzo niski pie�, kt�ry obr�s� gigantyczn� form�, tworz�c sze�ciany i cylindry pomieszcze�. Potem form� usuni�to, a wn�trza dodatkowo wydr��ono, ale tak, by drzewo nadal �y�o. Zewn�trzne �ciany pokrywa�a ciemnobr�zowa kora, a li�cie na ga��ziach strzelaj�cych w g�r� z centralnej, uformowanej cz�ci pnia zacz�y zmienia� barw� na jesienn�.

Nie wszystko da�o si� osi�gn�� w spos�b naturalny. Okna o idealnie kwadratowym kszta�cie prawdopodobnie zosta�y wyci�te. Poza tym z boku dobudowano taras z desek.

��Jest��� W my�lach Mary o pierwsze�stwo walczy�y r�ne przymiotniki: dziwaczny, wspania�y, niezwyk�y, fascynuj�cy, lecz wygra� zupe�nie inny�� �pi�kny.

Ponter skin�� g�ow�. Gliksin w odpowiedzi na taki komplement powiedzia�by �dzi�kuj�, ale Mary wiedzia�a ju�, �e neandertalczycy nie maj� zwyczaju przyjmowa� pochwa� za co�, co nie jest ich dzie�em. Poprzedniego dnia, kiedy zauwa�y�a, �e jedna z zapinanych na ramionach koszul Pontera bardzo �adnie wygl�da, spojrza� na ni� skonsternowany, tak jakby zastanawia� si�, dlaczego mia�by nosi� co�, co wygl�da�o brzydko.

Mary wskaza�a du�y, czarny kwadrat na ziemi obok domu. Jego bok mierzy� mniej wi�cej dwadzie�cia metr�w.

��Co to takiego? L�dowisko?

��Bardzo rzadko pe�ni t� funkcj�. To kolektor s�oneczny. Zamienia �wiat�o s�oneczne w energi� elektryczn�.

U�miechn�a si�.

��Pewnie zim� musicie stale go od�nie�a�.

��Nie.�� Ponter pokr�ci� g�ow�.�� Poduszkobus, kt�ry zabiera nas do pracy, l�duje w�a�nie w tym miejscu i zdmuchuje �nieg na boki wentylatorami.

Mary nie cierpia�a od�nie�ania. Mi�dzy innymi w�a�nie dlatego po rozstaniu z Colmem zdecydowa�a si� na mieszkanie w bloku. Podejrzewa�a, �e w jej �wiecie komunikacja miejska z miejsca odrzuci�aby pomys� wysy�ania do wszystkich dom�w autobusu z zamontowanym z przodu p�ugiem �nie�nym.

��Chod�my�� powiedzia� Ponter, ruszaj�c do wej�cia.

Drzwi otworzy�y si� do �rodka. Wewn�trzne �ciany stanowi�o wyszlifowane drewno wydr��onego, �ywego pnia, w kt�rym si� znajdowali. Mary widzia�a w �yciu wiele boazerii, ale nigdy takiej, w kt�rej s�oje tworzy�y jeden ci�g�y wz�r w ca�ym pomieszczeniu. Gdyby wcze�niej nie obejrza�a domu z zewn�trz, zastanawia�aby si�, w jaki spos�b osi�gni�to tak niezwyk�y efekt. W r�nych miejscach powycinano niewielkie wn�ki, w kt�rych sta�y rze�by i bibeloty.

Z pocz�tku wydawa�o jej si�, �e na pod�odze le�y zielona wyk�adzina, ale szybko si� zorientowa�a, �e to prawdziwy mech. Znajdowali si� w pomieszczeniu, kt�re pe�ni�o funkcj� pokoju dziennego. Sta�y tu dwa krzes�a dziwnego kszta�tu, a ze �cian wystawa�y dwie kanapy. Na �cianach nie by�o obraz�w, ale za to ca�y sufit zajmowa�o skomplikowane malowid�o i�

Nagle serce podskoczy�o jej do gard�a.

W domu by� wilk.

Zamar�a z przera�enia.

Zwierz� ruszy�o prosto na Pontera.

��Uwa�aj!�� krzykn�a do niego Mary.

Odwr�ci� si� i opad� ty�em na jedn� z kanap.

Wilk wskoczy� na niego z szeroko otwart� paszcz� i�

I zacz�� liza� go po twarzy. Ponter roze�mia� si� g�o�no.

Raz po raz powtarza� kilka s��w w swoim j�zyku, ale Hak ich nie t�umaczy�. W tonie Pontera brzmia�y czu�o�� i rozbawienie.

Po chwili zepchn�� wilka na ziemi� i wsta�. Bestia odwr�ci�a si� do Mary.

��Mare, to m�j pies, Pabo.

��Pies?!�� wykrzykn�a. Wed�ug niej zwierz� wygl�da�o zupe�nie jak dzikie i drapie�ne wilczysko.

Pabo przysiad�a obok swojego pana, podnios�a wysoko pysk i zawy�a g�o�no.

��Pabo!�� powiedzia� Ponter z nagan� w g�osie, po czym doda� co�, co prawdopodobnie znaczy�o �Zachowuj si�!� i u�miechn�� si� przepraszaj�co do Mary.�� Po raz pierwszy widzi Gliksina�� wyja�ni�.

Podprowadzi� Pabo do niej. Mary zesztywnia�a ze strachu, ale stara�a si� opanowa� dr�enie, gdy z�baty, wa��cy co najmniej pi��dziesi�t kilo zwierz zacz�� j� obw�chiwa�.

Ponter przez chwil� m�wi� co� do psa podobnym tonem, jakim ludzie z jej �wiata zwracali si� do swoich czworonog�w.

W tej samej chwili w �ukowatym przej�ciu mi�dzy pokojami pojawi� si� Adikor.

��Witaj, Mare�� powiedzia�.�� Podoba�a ci si� wycieczka?

��Bardzo.

Ponter podszed� do przyjaciela i przytuli� go mocno. Mary na moment odwr�ci�a g�ow�, ale kiedy ponownie na nich sp�jrza�a, wci�� stali blisko siebie, trzymaj�c si� za r�ce. Znowu poczu�a uk�ucie zazdro�ci, ale�

Nie, nie. Nie mog�a tak my�le�. Na pewno nie by�a to �adna demonstracja. Pewnie zachowywali si� tak jak zawsze, nie kryj�c tego, co do siebie czuli.

A mimo to�

Czy Adikor pierwszy obj�� Pontera? A mo�e na odwr�t? Nie mia�a poj�cia. Nie widzia�a te� chwili, kiedy wzi�li si� za r�ce; nie wiedzia�a, kt�ry z nich zainicjowa� ten gest. Mo�e Adikor zaznacza� swoje terytorium, manifestuj�c za�y�o�� relacji, jakie ��czy�y go z partnerem.

Pabo, najwyra�niej rozczarowana tym, �e Mary nie jest jakim� potworem, odesz�a na bok i wskoczy�a na jedn� z kanap wyrastaj�cych�� dos�ownie�� wprost ze �ciany.

��Chcesz zobaczy� reszt� domu?�� spyta� Ponter.

��Oczywi�cie�� odpar�a Mary.

Najpierw przeszli do drugiej cz�ci tego samego pomieszczenia, pe�ni�cej rol� kuchni. Szklana tafla przykrywa�a tu mech na pod�odze. Wszystkie sprz�ty wygl�da�y obco, ale domy�la�a si�, �e niewielki sze�cian jest czym� w rodzaju kuchenki mikrofalowej, a dwa du�e, identyczne niebieskie prostopad�o�ciany, ustawione jeden na drugim, pe�ni� rol� lod�wki. Gdy o to spyta�a, Adikor si� roze�mia�.

��Prawd� m�wi�c, to jest kuchenka laserowa�� powiedzia�, wskazuj�c mniejsze urz�dzenie.�� Wykorzystuje t� sam� rotacj�, jaka stosowana jest w komorze odka�aj�cej, przez kt�r� przesz�a�, ale tutaj s�u�y to r�wnomiernemu gotowaniu produkt�w. A to jest pr�niarka. Ju� nie przechowujemy �ywno�ci w niskich temperaturach, cho� dawniej rzeczywi�cie tak by�o.

��Aha.�� Mary obr�ci�a si� i zdumiona spojrza�a na �cian�. Ca�� jej powierzchni� zajmowa�y cztery p�askoekranowe monitory. Ka�dy pokazywa� inny widok neandertalskiego �wiata. Od pocz�tku obawia�a si� Orwellowskiego aspektu w spo�eczno�ci neandertalczyk�w, ale nie spodziewa�a si�, �e sam Ponter monitoruje s�siad�w.

��To jest Podgl�dacz�� wyja�ni� Adikor, podchodz�c do niej.�� W�a�nie dzi�ki niemu ogl�damy transmisje Ekshibicjonist�w.�� Zbli�y� si� do czterech monitor�w i co� prze��czy�. Nagle cztery oddzielne obrazy zla�y si� w jeden wielki, przedstawiaj�cy powi�kszony widok Ekshibicjonisty, kt�ry wcze�niej zajmowa� prawy dolny r�g.�� Hawst jest moim ulubionym. Zawsze robi co� ciekawego.�� Adikor przez chwil� przygl�da� si� obrazowi.�� Ach, tym razem jest na meczu daybatol.

��Chod�my dalej�� odezwa� si� Ponter. Z jego tonu Mary wywnioskowa�a, �e gdyby Adikor zacz�� ogl�da� mecz, trudno by�oby go odci�gn�� od Podgl�dacza.

Ruszy�a za Ponterem, a Adikor do��czy� do nich po chwili. Nast�pne pomieszczenie pe�ni�o funkcje sypialni i �azienki. Du�e okno wychodzi�o na strumyk, a kwadratowe wg��bienie w pod�odze wype�nia�y kwadratowe poduchy, tworz�c spor� powierzchni� do spania. Na wierzchu znajdowa�o si� kilka poduszek w kszta�cie dysk�w. W ko�cu pokoju Mary zauwa�y�a okr�g�e zag��bienie.

��To wanna?�� spyta�a.

Ponter przytakn��.

��Mo�esz z niej skorzysta�, je�li masz ochot� si� wyk�pa�.

Pokr�ci�a g�ow�.

��Mo�e p�niej.�� Wzrokiem pow�drowa�a z powrotem w stron� ��ka, w my�lach widz�c Pontera i Adikora nago, splecionych w mi�osnym akcie.

��To ju� wszystko�� powiedzia� Ponter.�� Ca�y nasz dom.

��Wracajmy do pokoju�� zaproponowa� jego partner.

Ponter ruszy� pierwszy. Adikor przegoni� Pabo z kanapy i po�o�y� si� wygodnie na plecach. Ponter wskaza� Mary drug� kanap�. Mo�e neandertalczycy zawsze wypoczywali w pozycji le��cej; na pewno ten spos�b sprzyja� podziwianiu malowide� na suficie.

Mary zaj�a miejsce na drugiej kanapie, s�dz�c, �e Ponter usi�dzie obok niej. On jednak podszed� do tej, na kt�rej le�a� Adikor, i czule poklepa� partnera po g�owie. Adikor si� podni�s�. Mary s�dzi�a, �e spu�ci nogi na pod�og� i usi�dzie normalnie, ale jak tylko Ponter usiad� na brzegu, Adikor z powrotem si� po�o�y�, k�ad�c g�ow� na kolanach przyjaciela.

Mary poczu�a ucisk w �o��dku. Przysz�o jej do g�owy, �e Ponter by� mo�e nigdy wcze�niej nie przyjmowa� u siebie w domu kobiety, z kt�r� ��czy�o go uczucie.

��No to jak ci si� podoba nasz �wiat?�� spyta� j�.

Wykorzysta�a t� okazj�, aby na moment odwr�ci� wzrok od Pontera i Adikora pod pretekstem przywo�ania w my�lach obraz�w wszystkiego, co dotychczas widzia�a.

��Jest��� Wzruszy�a ramionami.�� Zupe�nie inny.�� Zda�a sobie spraw�, �e mog�a tym stwierdzeniem urazi� gospodarzy, wi�c szybko doda�a:�� Bardzo pi�kny� i czysty.

Ta uwaga roz�mieszy�a j� troch�. �Czysty�� W�a�nie tak m�wili Amerykanie odwiedzaj�cy Toronto: �Wasze miasto jest takie czyste!�.

Tylko �e nawet Toronto wygl�da�o jak chlew w por�wnaniu z tym, co widzia�a w Saldak. Dot�d zawsze s�dzi�a, �e jest ekonomiczn� niemo�liwo�ci�, aby du�a populacja ludzka nie mia�a niszczycielskiego wp�ywu na �rodowisko, ale�

To nie du�a populacja doprowadza�a do takiego stanu, tylko stale rosn�ca liczba ludno�ci. Neandertalczycy mieli odr�bne generacje i wygl�da�o na to, �e od wiek�w przyrost naturalny wynosi� zero.

��Nam si� tu podoba�� w��czy� si� do rozmowy le��cy Adikor.�� I dlatego w�a�nie tak tu jest.

Ponter pog�aska� go po w�osach.

��Ich �wiat te� ma swoje uroki�� zauwa�y�.

��S�ysza�em, �e wasze miasta s� o wiele wi�ksze.

��O tak�� przyzna�a Mary.�� Wielomilionowe. W Toronto, z kt�rego pochodz�, mieszkaj� prawie trzy miliony ludzi.

Adikor z niedowierzaniem pokr�ci� g�ow�, ko�ysz�c ni� na kolanach Pontera.

��Zdumiewaj�ce.

��Po kolacji zabierzemy ci� do Centrum�� powiedzia� Ponter.�� Tam jest mniej przestrzeni. Budynki s� oddalone od siebie zaledwie o kilkadziesi�t krok�w.

��I w�a�nie tam si� odb�dzie ceremonia �lubowania?

��Nie, to b�dzie w po�owie drogi mi�dzy Centrum a Obrze�em.

Nagle Mary co� sobie u�wiadomi�a.

��Zapomnia�am spakowa� odpowiedni str�j.

Ponter si� roze�mia�.

��Nie przejmuj si�. Nikt si� nie zorientuje, jakie ubrania s�u�� Gliksinom na co dzie�, a jakie s� od �wi�ta. Nam wszystkie wydaj� si� dziwne.�� Pochyli� si� i spojrza� w twarz Adiko�� ra.�� A skoro o tym mowa, jutro masz spotkanie w konsorcjum Fluxatan, tak? Co zamierzasz w�o�y�?�� Tym razem, zamiast wykluczy� Mary z rozmowy, Hak kontynuowa� t�umaczenie.

��Nie wiem�� przyzna� Adikor.

��Mo�e t� zielon� kamizel�?�� zasugerowa� Ponter.�� �adnie podkre�la twoje bicepsy i�

Nie mog�a tego d�u�ej znie��. Zerwa�a si� z miejsca i ruszy�a prosto do drzwi.

��Przepraszam�� wyszepta�a, z trudem �api�c oddech i pr�buj�c si� uspokoi�.�� Naprawd� was przepraszam�� powiedzia�a i wysz�a na zewn�trz w mrok.

Ponter wyszed� za ni� i zamkn�� drzwi. Mary trz�s�a si� z zimna. Jemu nie przeszkadza� wieczorny ch��d, ale zauwa�y� jej reakcj�. Przysun�� si� do niej, jakby chcia� j� otoczy� pot�nymi r�kami, lecz ona gwa�townie wzruszy�a ramionami, odtr�caj�c go. Odwr�ci�a si� do niego ty�em i zapatrzy�a na okolic�.

��Co si� sta�o?

Mary g��boko wci�gn�a powietrze i powoli je wypu�ci�a.

��Nic.�� Wiedzia�a, �e zachowuje si� jak nad�sana dziewczynka, i nienawidzi�a siebie za to. O co jej chodzi�o? Przecie� wiedzia�a, �e Ponter ma kochanka, ale �

Ale wiedzie� o czym� to jedno, a zobaczy� na w�asne oczy to zupe�nie co innego.

Sama by�a zdumiona w�asn� reakcj�. Czu�a teraz wi�ksz� zazdro�� ni� wtedy, kiedy zobaczy�a Colma z jego now� partnerk�, po tym jak on i Mary si� rozstali.

��Nic�� powt�rzy�a.

Ponter zacz�� m�wi� co� w swoim j�zyku g�osem, w kt�rym brzmia�y niepok�j i smutek. Hak przet�umaczy� jego s�owa bardziej neutralnym tonem.

��Przepraszam je�li ci� obrazi�em� w jaki� spos�b.

Mary spojrza�a w ciemne niebo.

��Nie jestem obra�ona, tylko��� Umilk�a na chwil�.�� Potrzebuj� czasu, �eby si� do tego przyzwyczai�.

��Wiem, �e nasz �wiat jest inny od twojego. Czy m�j dom nie by� dla ciebie do�� widny? Mo�e za ch�odny?

��Nie chodzi o to.�� Mary zacz�a si� powoli odwraca�.�� Chodzi o� Adikora.

Brew Pontera pow�drowa�a nad jego wa� nadoczodo�owy.

��Nie lubisz go?

Mary pokr�ci�a g�ow�.

��Nie, nie. To te� nie to. Wydaje si� bardzo mi�y.�� Westchn�a.�� Problemem nie jest sam Adikor, tylko ty i on. Pierwszy raz zobaczy�am was razem.

��Jest moim partnerem.

��Na moim �wiecie ludzie maj� tylko jednego partnera lub partnerk�. I nie ma dla mnie znaczenia, czy jest to osoba tej samej, czy odmiennej p�ci.�� Chcia�a powt�rzy�, �e naprawd� nie ma to znaczenia, ale wola�a nie podkre�la� tego za bardzo.�� I skoro mi�dzy nami jest� no wiesz, to co jest� a jednocze�nie ty jeste� zwi�zany z kim� innym, to��� urwa�a i wzruszy�a ramionami�� �to jest dla mnie trudne. A kiedy widz�, jak okazujecie sobie uczucie�

��Ach, tak�� odezwa� si� Ponter i jakby to nie wystarczy�o, powt�rzy� raz jeszcze:�� Ach, tak.

Przez jaki� czas milcza�.

��Nie wiem, co mam ci powiedzie�. Kocham Adikora, a on kocha mnie�� przyzna� w ko�cu.

Mary chcia�a go spyta�, co czuje do niej, ale to nie by� w�a�ciwy moment. Pewnie zniech�ci�a go do siebie swoimi ciasnymi pogl�dami.

��Poza tym�� doda� Ponter�� w rodzinie nie ma miejsca na wzajemn� niech��. Przecie� nie by�oby ci przykro, gdybym okazywa� uczucie bratu, c�rkom lub rodzicom.

Mary w milczeniu rozwa�a�a to, co powiedzia�.

��Mo�e to bana��� odezwa� si� znowu�� ale mamy u nas takie powiedzenie, �e mi�o�� jest jak d�ugie jelita, starczy jej dla wszystkich.

Mary roze�mia�a si� wbrew sobie, ale by� to wymuszony �miech, kt�ry sprawi�, �e z oczu pociek�y jej �zy.

��Odk�d tu przybyli�my, nawet mnie nie dotkn��e�.

Ponter zrobi� wielkie oczy.

��Dwoje nie jest teraz Jednym.

Mary do�� d�ugo milcza�a.

��Ja��� powiedzia�a w ko�cu�� �gliksi�skie kobiety� i gliksi�cy m�czy�ni zreszt� te�� potrzebujemy czu�o�ci przez ca�y czas, nie tylko przez cztery dni w miesi�cu.

Ponter odetchn�� powoli.

��Normalnie��� powiedzia� i umilk�.

To s�owo zawis�o mi�dzy nimi. Mary czu�a, jak jej puls staje si� szybszy. Normalnie na tym �wiecie ka�dy mia� dwoje partner�w, m�czyzn� i kobiet�. Neandertalskiej kobiecie nie brakowa�o czu�o�ci�� ale przez wi�ksz� cz�� miesi�ca zaspokaja�a j� partnerka.

��Wiem.�� Mary zamkn�a oczy.�� Wiem.

��Mo�e to by� b��d.�� Ponter powiedzia� to w takim samym stopniu do niej jak do siebie, ale Hak pos�usznie przet�umaczy� jego s�owa.�� Mo�e niepotrzebnie ci� tu zabra�em.

��Nie�� zaprotestowa�a.�� Nie. Ja sama chcia�am przyjecha� i ciesz� si�, �e tu jestem.�� Spojrza�a w jego z�ote oczy.

��Kiedy znowu Dwoje stanie si� Jednym?�� spyta�a.

��Za trzy dni. Ale��� przerwa� na chwilꠗ �ale chyba nikt nie b�dzie mia� nic przeciwko temu, �e oka�� ci troch� czu�o�ci ju� teraz.

Otworzy� pot�ne ramiona i po chwili Mary wesz�a w jego obj�cia.

Oczywi�cie nie mog�a zosta� z Ponterem, poniewa� mieszka� na Obrze�ach miasta, w strefie przeznaczonej wy��cznie dla m�czyzn. Adikor wpad� na idealne rozwi�zanie: Mary mog�a zamieszka� u jego partnerki, Lurt Fradlo, kt�ra by�a chemiczk��� czy te�, jak m�wili neandertalczycy, pracowa�a z moleku�ami. Wed�ug tej definicji, Mary mia�a po prostu w�sz� specjalizacj�, bo zajmowa�a si� g��wnie kwasem deoksyrybonukleinowym.

Lurt od razu si� zgodzi�a�� w ko�cu jaki naukowiec nie skorzysta�by z okazji goszczenia u siebie kogo� o podobnej profesji z innego �wiata? Ponter za po�rednictwem Haka wezwa� sze�cian podr�ny i Mary ruszy�a do Centrum.

Osoba kieruj�ca pojazdem wygl�da�a na kobiet�. Mo�e Hak specjalnie o to poprosi�, w ko�cu wiedzia� o gwa�cie tyle samo co Ponter. Zdejmowanemu Kompanowi Mary wgrano j�zykow� baz� danych i ju� po drodze z niej skorzysta�a.

��Dlaczego wasze pojazdy maj� kszta�t sze�cian�w?�� spyta�a.�� Raczej nie jest aerodynamiczny.

��A jakiego kszta�tu powinny by�?�� zdziwi�a si� neander�� talska kobieta. Mia�a g�os niemal tak niski jak Ponter i r�wnie d�wi�czny jak Michael Bell w piosence Ol' Man River.

��Na moim �wiecie s� zaokr�glone i��� na moment przypomnia� jej si� Monty Python�� �cienkie na jednym ko�cu, grube po�rodku i znowu cienkie na drugim ko�cu.

Kobieta mia�a kr�tkie w�osy najciemniejszej barwy, jak� Mary dot�d widzia�a u neandertalczyk�w�� zbli�onej do koloru mlecznej czekolady. S�ysz�c odpowied� pasa�erki, ze zdziwieniem pokr�ci�a g�ow�.

��To jak ustawiacie je jeden na drugim?

��Jeden na drugim?

��No tak. Kiedy pojazdy nie s� u�ywane, ustawiamy je jeden na drugim w kolumnach. Dzi�ki temu potrzebujemy mniej miejsca na ich przechowywanie.

Mary pomy�la�a o tym, jak wielkie obszary jej Ziemi marnuje si� na parkingi.

��Ale jak w takim razie mo�na si� dosta� do swojego, je�li akurat znajduje si� na samym dole takiej kolumny?

��Do swojego?�� powt�rzy�a jak echo kobieta.

��Tak. Do tego, kt�ry jest nasz� w�asno�ci�.

��Wszystkie nale�� do miasta. Po co mia�abym posiada� wehiku� tylko dla siebie?

��No, nie wiem�

��Wyprodukowanie ka�dego sporo kosztuje, przynajmniej u nas.

Mary przypomnia�y si� raty, kt�re sp�aca�a co miesi�c.

��Na moim �wiecie te�.

Spojrza�a na okolic�. W oddali dostrzeg�a inny sze�cian podr�ny, sun�cy nad ziemi�. Zmierza� w przeciwnym kierunku. Zastanawia�a si�, jak zareagowa�by Henry Ford, gdyby kto� mu powiedzia�, �e w ci�gu jednego stulecia od wypuszczenia na rynek modelu T po�owa powierzchni w miastach b�dzie zaj�ta przez drogi i parkingi, �e wypadki samochodowe stan� si� g��wn� przyczyn� �mierci m�czyzn przed dwudziestym pi�tym rokiem �ycia i �e silniki aut b�d� zanieczyszcza�y powietrze w wi�kszym stopniu ni� wszystkie kominy fabryczne na ca�ym �wiecie.

��W takim razie po co posiada� pojazd?�� spyta�a nean�� dertalska kobieta.

Mary nieznacznie wzruszy�a ramionami.

��Lubimy mie� r�ne rzeczy na w�asno��.

��My r�wnie�, ale nie da si� korzysta� z pojazdu przez dziesi�� dziesi�tych dnia.

��I nie obawiacie si�, �e kto�, kto u�ywa� go wcze�niej, zostawi� ba�agan?

Kobieta przesun�a dr��ki sterownicze, omijaj�c sze�cianem k�p� drzew, po czym bez s�owa podnios�a lewe rami�, tak jakby to wystarcza�o za odpowied�.

Rzeczywi�cie�� pomy�la�a Mary. Nikt tutaj nie zostawia� po sobie �mieci ani nie niszczy� publicznych pojazd�w, bo wszystko, co robi�, by�o automatycznie zapisywane w archiwach alibi. Nikt te� nie m�g� ukra�� wehiku�u ani u�y� go do pope�nienia przest�pstwa. Kompany rejestrowa�y wszystko, co pasa�erowie wnosili do pojazd�w, dlatego szanse, �e zostawiony w takiej taks�wce kapelusz przepadnie na zawsze, by�y niewielkie, bo bez trudu da�o si� odszuka� pojazd, z kt�rego si� korzysta�o.

Na zewn�trz zrobi�o si� zupe�nie ciemno. Mary z zaskoczeniem stwierdzi�a, �e zamiast surowego krajobrazu otaczaj� j� teraz domy w Centrum Saldak. Prawie nie by�o tu sztucznego o�wietlenia. Kieruj�ca sze�cianem kobieta nie patrzy�a przed siebie przez przedni� szyb�, lecz wpatrywa�a si� w kwadrat monitora podczerwieni wbudowanego w panel przed ni�.

Pojazd osiad� na ziemi i jeden z bok�w odsun�� si�, wpuszczaj�c do �rodka ch�odne nocne powietrze.

��Jeste�my na miejscu. To tamten budynek.�� Motorni�� cza wskaza�a zarys dziwnej konstrukcji kilkana�cie metr�w przed nimi.

Mary podzi�kowa�a jej i wysiad�a. Planowa�a i�� prosto do domu. Nie czu�a si� komfortowo na zewn�trz noc�, w obcym �wiecie, ale stan�a jak wryta, gdy przypadkiem spojrza�a w g�r�.

Gwiazdy na niebie wygl�da�y cudownie. Dok�adnie widzia�a Mleczn� Drog�. Jak nazwa� j� Ponter, kiedy byli w Sudbury? �Nocna Rzeka�? Tak, w�a�nie tak.

O, a tam by�a Wielka Nied�wiedzica�� G�owa Mamuta. Mary nakre�li�a w wyobra�ni lini� od g��wnych gwiazd Wielkiego Wozu i szybko odnalaz�a Gwiazd� Polarn�. Sta�a teraz zwr�cona twarz� na p�noc. Z torebki wy�owi�a kompas, kt�ry zabra�a na pro�b� Jocka Kriegera, ale w ciemno�ciach nie by�a w stanie dostrzec ig�y. Jeszcze chwil� wpatrywa�a si� w cudne niebo, a gdy nasyci�a si� tym widokiem, ruszy�a do domu Lurt i poprosi�a Kompana, aby uprzedzi� gospodyni�.

Moment p�niej drzwi si� otworzy�y i stan�a w nich neandertalska kobieta.

��Zdrowego dnia�� powiedzia�a. Tak t�umacz Mary prze�o�y� d�wi�ki, kt�re z siebie wyda�a.

��Dobry wiecz�r�� odpar�a Mary.�� Jedn� chwilꅠ� Przez otwarte drzwi wylewa�o si� na zewn�trz do�� �wiat�a. Zerkn�a na ig�� kompasu i ze zdumienia unios�a brwi. Kolorowy jej koniec�� metalicznie niebieski w odr�nieniu drugiej, srebrnej cz�ci�� wskazywa� na Gwiazd� Polarn�, dok�adnie tak samo jak po drugiej stronie portalu. Najwyra�niej Jock si� myli�. Wygl�da�o na to, �e na tej wersji Ziemi jeszcze nie dosz�o do odwr�cenia kierunk�w pola magnetycznego.

Mary sp�dzi�a w domu Lurt przyjemny wiecz�r. Pozna�a Daba�� ma�ego synka Adikora�� i reszt� rodziny gospodyni. Tylko przez chwil� czu�a si� niezr�cznie, gdy musia�a skorzysta� z �azienki. Lurt wskaza�a jej w�a�ciwe pomieszczenie, ale Mary zupe�nie zaskoczy�o urz�dzenie, kt�re tam znalaz�a. Wpatrywa�a si� w nie z os�upieniem przez minut�, a� w ko�cu wysz�a i zawo�a�a Lurt.

��Przepraszam, ale� no, wygl�da to zupe�nie inaczej ni� toalety z mojego �wiata�� powiedzia�a.�� Nie mam poj�cia, jak�

Lurt si� roze�mia�a.

��To ja przepraszam!�� odpar�a.�� Prosz�. Stopy wsuwasz w te strzemiona i w ten spos�b chwytasz si� tych pier�cieni nad g�ow��

Mary zda�a sobie spraw�, �e aby skorzysta� z urz�dzenia, musi zupe�nie zdj�� spodnie. W �cianie zauwa�y�a haczyk, kt�ry najwyra�niej by� tam w�a�nie po to, by powiesi� na nim t� cz�� garderoby. Toaleta okaza�a si� do�� wygodna. Mary krzykn�a tylko, zaskoczona, gdy nie wiadomo sk�d pojawi�a si� wilgotna g�bka i umy�a j� na koniec.

Zwr�ci�a uwag�, �e w pomieszczeniu nie ma nic do czytania. W jej �azience, w Toronto, zawsze le�a�y najnowsze numery �The Atlantic Monthly�, �Canadian Geographic�, �Utn� Reader�, �Country Musie� i ��wiata Krzy��wek�. Podejrzewa�a, �e neandertalczycy ze wzgl�du na wyj�tkowo czu�y w�ch nigdy nie przesiaduj� w toaletach, nawet je�li maj� wyj�tkowo sprawn� instalacj� wodnokanalizacyjn�.

Tej nocy spa�a na stosie poduszek u�o�onych na pod�odze. Przyzwyczajona do r�wnej powierzchni materaca, na pocz�tku nie potrafi�a znale�� wygodnej pozycji, ale Lurt pokaza�a jej, jak u�o�y� poduchy w taki spos�b, aby dawa�y dobre podparcie dla szyi i kr�gos�upa oraz rozdziela�y kolana. Cho� to by�a pierwsza noc w obcym miejscu, Mary szybko zapad�a w sen.

Nast�pnego ranka wybra�a si� razem z gospodyni� do jej laboratorium. W przeciwie�stwie do wi�kszo�ci budynk�w w Centrum, w ca�o�ci zbudowano je z kamienia. Lurt wyja�ni�a, �e mury maj� ograniczy� zasi�g ewentualnego po�aru lub eksplozji, gdyby jaki� eksperyment si� nie uda�.

Pracowa�a razem z sze�cioma innymi chemiczkami. Mary wesz�o ju� w nawyk klasynkowanie spotykanych os�b wed�ug generacji, ale zamiast, tak jak Ponter, zalicza� je do kolejnych pokole� 146,145, 144,143 i 142�� my�la�a o nich jako o dobiegaj�cych odpowiednio trzydziestki, czterdziestki, pi��dziesi�tki, sze��dziesi�tki i siedemdziesi�tki. I chocia� neandertalskie kobiety nie starza�y si� w taki sam spos�b jak przedstawicielki Homo sapiens�� wa� nadoczodo�owy napina� sk�r� na ich czo�ach, wi�c w tym miejscu nie pojawia�y si� g��bokie zmarszczki�� to bez trudu potrafi�a okre�li�, do jakiego przedzia�u wiekowego si� zalicza�y. Przy generacjach przychodz�cych na �wiat w dziesi�cioletnich interwa�ach i tworz�cych tak wyra�nie odr�bne grupy pomys� ukrywania w�asnego wieku pewnie nigdy nie przyszed� tym kobietom do g�owy.

Ju� po kr�tkim czasie Mary przesta�a my�le� o Lurt i jej towarzyszkach jak o neandertalskich kobietach, a zacz�a je w my�lach nazywa� po prostu kobietami. Owszem, wygl�da�y dziwnie�� mia�y atletyczne sylwetki i ow�osione policzki, ale ich twarze by�y zdecydowanie� hm, mo�e nie kobiece�� pomy�la�a Mary�� bo z tym okre�leniem wi�za�y si� zbyt wielkie oczekiwania. Na pewno jednak �e�skie. Sprawia�y wra�enie �yczliwych, z�ytych i gadatliwych przyjaci�ek, a nie rywalek. Jednym s�owem, by�y �wietnymi kompankami.

Mary nale�a�a do pokolenia�� oby jednego z ostatnich na jej �wiecie�� w kt�rym nadal dziedzin� nauk �cis�ych zajmowa�o si� wi�cej m�czyzn ni� kobiet. Nigdy nie by�a na wydziale, na kt�rym kobiety stanowi�yby wi�kszo�栗 cho� York powoli zmierza� w tym kierunku�� a co dopiero na takim, gdzie wszystkie stanowiska by�yby obsadzone przez panie. By� mo�e w takiej sytuacji r�wnie� na jej Ziemi w pracy panowa�aby tak mi�a atmosfera. Mary dorasta�a w Ontario, kt�re z przyczyn hi�� storycznych mia�o dwa r�wnoleg�e systemy edukacji, finanso wane ze �rodk�w pa�stwowych: jeden publiczny, a drugi katolicki. Poniewa� edukacja religijna mog�a si� odbywa� wy��cznie w religijnych instytucjach, wiele katolickich rodzin posy�a�o dzieci do katolickich szk�, ale rodzice Mary�� g��wnie za spraw� jej ojca�� zdecydowali si� na publiczny system o�wiaty. Kiedy mia�a czterna�cie lat, na moment wr�ci�a sprawa katolickiej szko�y dla dziewcz�t. W tamtym okresie Mary mia�a problemy z matematyk�. Jej rodzicom powiedziano, �e by� mo�e radzi�aby sobie lepiej w �rodowisku bez ch�opc�w. Ostatecznie jednak postanowili zostawi� j� w publicznym systemie, poniewa��� jak twierdzi� jej ojciec�� po sko�czeniu szko�y i tak musia�aby si� nauczy� radzi� sobie z m�czyznami, wi�c lepiej, aby od pocz�tku si� do tego przyzwyczaja�a. Dlatego lata �redniego szczebla edukacji sp�dzi�a w East York Collegiate Institute zamiast w pobliskiej plac�wce pod patronatem �w. Teresy. W ko�cu poradzi�a sobie z matematyk� pomimo koedukacyjnego systemu nauczania, ale czasami zastanawia�a si� nad korzy�ciami, jakie dawa�y szko�y tylko dla dziewcz�t. Najlepsze studentki na kursach, kt�re prowadzi�a w York, kszta�ci�y si� wcze�niej w takich w�a�nie instytucjach.

Mo�e zachowanie takiego podzia�u rzeczywi�cie mia�o sens nawet w wieku doros�ym oraz w �yciu zawodowym. Dzi�ki temu kobiety pracowa�y w �rodowisku wolnym od m�czyzn i ich ego.

Cho� neandertalczycy inaczej mierzyli czas, dziel�c dzie� na dziesi�� r�wnych cz�ci�� od momentu, na kt�ry przypada� �wit w dzie� r�wnonocy wiosennej�� to Mary nadal polega�a na swoim swatchu, a nie na tajemniczych symbolach wy�wietlanych przez Kompana. Wprawdzie przesz�a przez portal do innego �wiata, ale nadal znajdowa�a si� w tej samej strefie czasowej.

By�a przyzwyczajona do rytmu pracy z kr�tkimi przerwami na kaw� rano i po po�udniu oraz z godzin� na lunch, ale metabolizm neandertalczyk�w nie pozwala� im pracowa� tak d�ugo bez jedzenia. W dniu roboczym mieli dwie d�ugie przerwy, pierwsz� oko�o jedenastej rano, a drug� oko�o trzeciej po po�udniu. W trakcie obu spo�ywano ogromne ilo�ci jedzenia, w tym tak�e surowego mi�sa. Ta sama metoda, kt�ra pozwala�a laserowo usuwa� infekcje u ludzi, sprawia�a, �e mo�na by�o bezpiecznie je�� mi�so na surowo, a neandertalskie szcz�ki doskonale si� do tego nadawa�y. Niestety, �o��dek Mary nie�� dlatego towarzyszy�a Lurt i jej kole�ankom podczas posi�k�w, ale stara�a si� nie patrze� na to, co jad�y.

Mog�a wprawdzie si� oddali�, ale zale�a�o jej na rozmowach z Lurt. By�a zafascynowana neandertalsk� wiedz� na temat genetyki�� a partnerka Adikora ch�tnie jej o wszystkim opowiada�a.

W trakcie kr�tkiego czasu, jaki sp�dzi�a z Lurt, nauczy�a si� tak wiele, �e zaczyna�a my�le�, i� wszystko by�o mo�liwe�� zw�aszcza bez m�czyzn.

Mary by�a w �yciu na kilkunastu �lubach�� wielu katolickich, jednym �ydowskim, jednym wed�ug tradycji chi�skiej i kilku cywilnych. Wydawa�o jej si�, �e mniej wi�cej wie, jak b�dzie wygl�da�a ceremonia Jasmel.

Myli�a si�.

Oczywi�cie rozumia�a, �e nie ma to by� uroczysto�� religijna�� neandertalczycy nie wyznawali �adnej wiary Mimo to s�dzi�a, �e ceremonia odb�dzie si� w jakiej� instytucji. Tymczasem zorganizowano j� na �wie�ym powietrzu.

Ponter ju� tam by�, gdy sze�cianem podr�nym dotar�a na miejsce. D�ugo si� przytulali, korzystaj�c z tego, �e inni jeszcze si� nie zjawili i nikt nie m�g� ich zobaczy�.

��Aha�� powiedzia� Ponter, gdy odsun�li si� od siebie�� oto i s�.�� S�o�ce �wieci�o jasno. Mary u�wiadomi�a sobie, �e zapomnia�a zabra� okulary przeciws�oneczne ze swojego �wiata. Musia�a zmru�y� oczy, �eby wyra�niej zobaczy� nadchodz�cych. Zbli�a�y si� do nich trzy osoby: kobieta, kt�ra wed�ug Mary dobiega�a czterdziestki, nastolatka i o�mioletnia dziewczynka. Ponter zerkn�� na Mary, potem przeni�s� wzrok na nie i po chwili znowu spojrza� na ni�. Pr�bowa�a odgadn�� znaczenie jego miny. Gdyby zalicza� si� do jej gatunku, pewnie uzna�aby, �e poczu� ogromne skr�powanie, tak jakby nagle u�wiadomi� sobie, �e znalaz� si� w niezr�cznej sytuacji.

Trzy kobiety nadchodzi�y ku nim ze wschodu, od strony Centrum. Najstarsza i najm�odsza nie mia�y nic ze sob�, natomiast nastolatka nios�a spory pakunek na plecach. Kiedy si� zbli�y�y, dziewczynka zawo�a�a: �Tato!� i podbieg�a do Pontera, kt�ry podni�s� j� z ziemi i przytuli�.

Pozosta�e dwie sz�y wolniej, starsza trzyma�a si� nieco z ty�u za m�odsz�, kt�ra maszerowa�a noga za nog�, uginaj�c si� pod ci�arem tobo�ka.

Ponter postawi� ju� o�miolatk� z powrotem na ziemi i trzymaj�c j� za r�k�, odwr�ci� si� do Mary.

��Mare, to moja c�rka, Mega Bek. Mega, poznaj moj� przyjaci�k�, Mare.

Mega najwyra�niej do tej chwili widzia�a tylko ojca, bo dopiero teraz przyjrza�a si� uwa�niej Mary.

��Rany�� powiedzia�a w ko�cu.�� Jeste� gliksi�sk� kobiet�?

Mary si� u�miechn�a.

��Tak, zgadza siꠗ powiedzia�a i zaczeka�a, a� jej Kompan przet�umaczy to na neandertalski.

��Mog�aby� przyj�� do mojej szko�y?�� spyta�a Mega.�� Chcia�abym ci� pokaza� innym dzieciom!

Mary spojrza�a na ma�� zaskoczona; nigdy nie my�la�a o sobie jak o interesuj�cym eksponacie.

��Hm, je�li b�d� mia�a czas�� odpar�a.

Pozosta�e dwie kobiety zbli�y�y si� do nich.

��To moja starsza c�rka, Jasmel Ket.�� Ponter wskaza� osiemnastolatk�.

��Mi�o mi�� powiedzia�a Mary. Przyjrza�a si� dziewczynie. Nie mia�a poj�cia, czy wed�ug tutejszych standard�w Jasmel jest atrakcyjna. C�rka Pontera mia�a za to niesamowite z�ote oczy, tak jak jej ojciec.�� Nazywam siꅠ� postanowi�a nie zawstydza� tamtej, podaj�c imi�, kt�rego neandertalczycy nie potrafili wym�wi栗 �Mare Vaughan.

��Witaj, Uczona Vaughan�� Mary domy�li�a si�, �e Jasmel ju� wcze�niej o niej s�ysza�a, bo sk�d wiedzia�aby, jak oddzieli� jej imi� i nazwisko. I rzeczywi�cie, dziewczyna potwierdzi�a to w nast�pnych s�owach.�� To ty da�a� mojemu ojcu t� ozdob� z metalu.

Mary przez chwil� nie wiedzia�a, o co chodzi, ale potem u�wiadomi�a sobie, �e Jasmel ma na my�li krzy�yk.

��Tak�� odpar�a.

��Ju� raz ci� widzia�am. Na monitorze, kiedy ratowali�my tat�, ale��� c�rka Pontera ze zdumieniem pokr�ci�a g�ow��� �wci�� nie mog� uwierzy�, �e to si� dzia�o naprawd�.

��No c�. Teraz widzisz mnie na �ywo. Chyba nie masz nic przeciwko temu, �e przyjecha�am na twoj� uroczysto��.

Jasmel odziedziczy�a wra�liwo�� i takt po ojcu.

��Nie, oczywi�cie, �e nie. Bardzo si� ciesz�, �e tu jeste��� zapewni�a.

Ponter wtr�ci� si� do rozmowy. Mary przysz�o do g�owy, �e by� mo�e wyczu� ukrywane niezadowolenie c�rki i wola� zmieni� temat, zanim prawda wyjdzie na jaw.

��A to jest� by�a� opiekunka mojej c�rki.�� Spojrza� na trzydziestoo�miolatk�.�� Hm, nie spodziewa�em si� ciebie tutaj�� przyzna�.

Brew neandertalskiej kobiety unios�a si� nad jej wa� nadoczodo�owy.

��W�a�nie widzꠗ odpar�a, zerkaj�c na Mary.

��No tak, hm, to jest Mare Vaughan, kobieta z drugiego �wiata, o kt�rej wcze�niej ci opowiada�em. Mare, poznaj Da�� klar Bolbay.

��O Bo�e�� odezwa�a si� Mary, a jej Kompan wyemitowa� pisk, sygnalizuj�c, �e nie potrafi przet�umaczy� tego zwrotu.

��Tak?�� Daklar spojrza�a na ni� wyczekuj�co.

��Ja, hm� ciesz� si� z naszego spotkania. Wiele o tobie s�ysza�am.

��A ja o tobie�� przyzna�a spokojnie tamta.

Mary zdoby�a si� na wymuszony u�miech i odwr�ci�a wzrok.

��Daklar by�a partnerk� mojej partnerki Klast i dlatego pe�ni�a rol� opiekunki (asmel�� wyja�ni� Ponter�� do czasu, gdy moja c�rka osi�gn�a pe�noletno��, to znaczy 225 miesi�cy, co mia�o miejsce na wiosnꠗ doda�, spogl�daj�c znacz�co na Daklar.

Mary stara�a si� wychwyci� podtekst. Odnios�a wra�enie, �e Ponter pr�buje da� do zrozumienia, i� skoro Daklar nie pe�ni ju� �adnej oficjalnej roli w �yciu dziewczyny, nie powinna tu przychodzi�. Mary rozumia�a jego zak�opotanie. W ko�cu ta kobieta pr�bowa�a doprowadzi� do kastracji Adikora.

Na szcz�cie niezr�czn� sytuacj� przerwa�o przybycie dwojga ludzi w wieku oko�o pi��dziesi�ciu lat.

��To rodzice Tryona�� przedstawi� ich Ponter.�� Bal Dur�� ban�� wskaza� m�czyznꠗ i Yabla Pol. Balu, Yablo, poznajcie moj� przyjaci�k�, Mare Vaughan.

G�os Bala brzmia� tubalnie.

��Nie musisz nam jej przedstawia�. Ogl�da�em ci� na Podgl�daczu.

Mary poczu�a nieprzyjemny dreszcz. Od czasu do czasu widywa�a srebrne stroje, ale nie mia�a poj�cia, �e jest obiektem uwagi Ekshibicjonist�w.

��Tylko popatrz!�� w��czy�a si� Yabla.�� Sama sk�ra i ko�ci! Nie macie tam do�� jedzenia na tym waszym �wiecie?

Nigdy w �yciu nikt nie u�y� w stosunku do niej okre�lenia �sk�ra i ko�ci�. Bardzo jej si� to spodoba�o.

��Mamy�� odpar�a, rumieni�c si� lekko.

��Dzi� wieczorem czeka nas uczta�� zakomunikowa�a Yabla.�� Wprawdzie jednym posi�kiem nie da si� nadrobi� dekamiesiꠗ cy zaniedba�, ale przynajmniej zadbamy o dobry pocz�tek!

Mary u�miechn�a si� uprzejmie. Bal spojrza� na swoj� partnerk�.

��Gdzie si� podziewa ten tw�j syn?

��Kto to mo�e wiedzie�?�� odpar�a Yabla z �artobliw� nut� w g�osie.�� Jak wida� punktualno�� odziedziczy� po tobie.

��lu� idzie�� wykrzykn�a Jasmel, kt�ra nadal trzyma�a sw�j ci�ki pakunek.

Mary obr�ci�a si� w stron�, kt�r� wskaza�a dziewczyna. W oddali dostrzeg�a m�czyzn� nios�cego co� wielkiego na barkach. Dzieli�o go od pozosta�ych jeszcze kilka minut marszu. Przysun�a si� do Pontera.

��Przypomnij mi, jak nazywa si� wybranek twojej c�rki?

Ponter zmarszczy� czo�o, ws�uchuj�c si� w t�umaczenie Haka i pr�buj�c zrozumie� sens pytania.

��Aha�� powiedzia� wreszcie.�� Tryon Ruga�.

��Zupe�nie nie rozumiem zasady, jaka rz�dzi waszymi imionami�� przyzna�a.�� Na przyk�ad �Vaughan� to moje nazwisko. Nosz� je moi rodzice, bracia i siostry.�� Przes�oni�a oczy d�oni� i przyjrza�a si� nadchodz�cemu ch�opcu.

Ponter tak�e patrzy� w t� sam� stron�, ale wa� nadoczodo�owy by� wystarczaj�c� os�on� przed s�o�cem.

��Drugie imi�, to, kt�rego u�ywaj� ludzie spoza kr�gu bliskich os�b, wybiera ojciec; natomiast pierwsze, to, jakim zwracaj� si� do nas ci, kt�rych dobrze znamy, wybiera matka. Teraz rozumiesz? Ojcowie mieszkaj� na obrze�ach; matki w centrum. M�j ojciec nada� mi imi� �Bod�� dit�, poniewa� znaczy to �bajecznie przystojny�, a matka nazwa�a mnie �Ponterem�, bo to oznacza �niezwykle inteligentny�.

���artujesz.

Ponter u�miechn�� si� szeroko, tak jak tylko on potrafi�.

��Rzeczywi�cie, przepraszam ci�. Chcia�em, �eby to zabrzmia�o r�wnie imponuj�co jak twoja �matka Boga�. A tak na powa�nie, �Ponter� znaczy �pe�nia ksi�yca�, a �Boddit� to nazwa miasta w Evsoy, kt�re s�ynie z tego, �e mieszkaj� w nim znakomici malarze.

��Aha. Skoro tak, to� o m�j Bo�e!

��No, na pewno nie m�j.�� Pontera wci�� trzyma�y si� �arty.

��Nie o to mi chodzi. Popatrz tam!�� Wskaza�a Tryona.

��Co takiego?

��On niesie nie�ywego jelenia!

��Wreszcie zauwa�y�a�?�� Ponter si� u�miechn��.�� To dar �owcy dla Jasmel. Ona z kolei przynios�a w darze dla niego to, co sama zebra�a.

Rzeczywi�cie, dziewczyna w ko�cu zdj�a pakunek z plec�w. Mary pomy�la�a, �e mo�e tradycja nakazuje, aby m�czyzna zobaczy�, �e kobieta sama przynios�a swoje dary. Kiedy Tryon si� zbli�y�, Ponter pom�g� mu zdj�� z ramion jelenia.

Mary czu�a, jak �o��dek podchodzi jej do gard�a. Zwierz by� ca�y zakrwawiony. W jego tu�owiu widnia�o kilkana�cie ran k�utych. Kiedy Tryon si� pochyli�, zauwa�y�a, �e ma ubrudzony krwi� kark.

��Czy kto� poprowadzi ca�� ceremoni�?�� spyta�a.

Ponter spojrza� na ni� zaskoczony.

��Nie.

��U nas zwykle robi to s�dzia lub duchowny.

���lubowania Jasmel i Tryona zostaj� automatycznie zarejestrowane w ich archiwach alibi�� wyja�ni� Ponter.

Mary kiwn�a g�ow�. No tak, oczywi�cie.

Tryon, wreszcie wolny od ci�aru jelenia, podbieg� do ukochanej. Jasmel przyj�a go z otwartymi ramionami. Przytulili si� mocno i gorliwie polizali si� po twarzach. Mary odwr�ci�a wzrok.

��Zaczynajcie�� powiedzia� ojciec Tryona, Bal.�� Sporo decym up�ynie, zanim ten jele� si� upiecze. Powinni�my zabra� si� za to jak najszybciej.

Dwoje m�odych stan�o przodem do siebie. Mary ze wstr�tem zauwa�y�a, �e Jasmel ubrudzi�a sobie r�ce krwi�, obejmuj�c kark Tryona. Dziewczyna tylko si� za�mia�a, kiedy spojrza�a na swoje d�onie.

Ceremonia rozpocz�a si� bez zb�dnych ceregieli.

��No to zaczynamy�� odezwa�a si� Jasmel i spojrza�a na Tryona.�� Obiecuj� nosi� ci� w sercu dwadzie�cia dziewi�� dni w miesi�cu i trzyma� w ramionach zawsze, gdy Dwoje staje si� Jednym.

Mary zerkn�a na Pontera. Mi�nie jego szerokiej szcz�ki napi�y si� wyra�nie; by� bardzo przej�ty.

��Obiecujꠗ kontynuowa�a Jasmel�� �e twoje zdrowie i szcz�cie b�d� dla mnie tak samo wa�ne jak moje w�asne.

Daklar tak�e czu�a wzruszenie. Mary doskonale to rozumia�a, w ko�cu ta kobieta mieszka�a pod jednym dachem z c�rk� Pontera przez ca�e �ycie Jasmel.

��Je�li kiedy� b�dziesz mia� mnie do�栗 ci�gn�a dziewczyna�� obiecuj� uwolni� ci� od obietnicy bez zb�dnej ��ci, maj�c na uwadze dobro naszych dzieci jako rzecz dla mnie najwa�niejsz�.

Te s�owa zrobi�y wielkie wra�enie na Mary. O ile prostsze by�oby jej �ycie, gdyby ona i Colm z�o�yli podobne �lubowanie. Znowu spojrza�a na Pontera i�

Chryste!

Daklar sta�a teraz tu� obok niego i�� Mary nie wierzy�a w�asnym oczom�� oboje trzymali si� za r�ce!

Przysz�a kolej Tryona.

��Obiecuj� nosi� ci� w sercu przez dwadzie�cia dziewi�� dni w miesi�cu i trzyma� w ramionach zawsze, gdy Dwoje staje si� Jednym.

Dwoje staj�cy si� Jednym�� pomy�la�a Mary.�� Przecie� to ju� musia�o raz mie� miej sce w okresie mi�dzy powrotem Pon�� tera do domu a jego ponownym pojawieniem si� na jej Ziemi. Wcze�niej przypuszcza�a, �e sp�dzi� ten czas samotnie, ale�

��Obiecujꠗ ci�gn�� Tryon�� �e twoje szcz�cie i dobro b�d� dla mnie tak samo wa�ne jak moje w�asne. Je�li kiedy� b�dziesz mia�a mnie do��, obiecuj� uwolni� ci� od obietnicy bez b�lu, maj�c na wzgl�dzie dobro naszych dzieci jako rzecz dla mnie najwa�niejsz�.

W innej sytuacji, Mary z zachwytem odnotowa�aby tak absolutn� r�wno�� w ma��e�skiej przysi�dze�� pami�ta�a, jak Colm powiedzia� kiedy�, �e szkoda, i� podczas katolickiej ceremonii zawarcia zwi�zku ma��e�skiego nie wspomina si� o �pos�usze�stwie�.

Teraz jednak ta my�l zesz�a na dalszy plan wobec szoku, jaki wywo�a�a w niej �wiadomo��, �e Pontera i Daklar co� ��czy�o�� i to po tym, co ta kobieta pr�bowa�a zrobi� Adikorowi!

Mega wyrwa�a j� z zadumy, g�o�no klaszcz�c.

��S� po��czeni!�� pisn�a dziewczynka. Przez p� sekundy Mary wydawa�o si�, �e ma�a ma na my�li Pontera i Daklar, ale nie, nie, ta my�l wydawa�a si� niedorzeczna.

Bal plasn�l d�o�mi o brzuch.

��Skoro sko�czyli�my t� cz��, zabierzmy si� za przygotowanie uczty!

��Ty chyba zupe�nie oszala�e�.�� Selgan z niedowierzaniem pokr�ci� g�ow�.

��Daklar mia�o tam nie by�!�� zauwa�y� Ponter.�� W ceremonii �lubowania uczestnicz� tylko m�odzi, kt�rzy chc� si�po�� ��czy�, oraz ich rodzice. Nie ma tam roli dla partnerki matki czy partnera ojca.

��Ale Daklar by�a tabant twoich c�rek.

��Nie starszej. Jasmel osi�gn�a ju� pe�noletnio�� i nie potrzebowa�a prawnej opiekunki.

��Ale ty przyprowadzi�e� Mary�� zauwa�y� Selgan.

��Owszem i nie zamierzam za to przeprasza�. Mia�em prawo zabra� kogo� w miejsce Klast.�� Ponter zmarszczy� czo�o.

��Daklar nie powinna tam przychodzi�.

Selgan podrapa� si� w sk�r� czaszki w miejscu, gdzie bieg� szeroki przedzia�ek.

��Ach wy, naukowcy�� powiedzia�, znowu kr�c�c g�owꠗ spodziewacie si� po ludziach przewidywalnych zachowa� i przestrzegania niezmiennych praw. Ale tak nie jest.

��Teraz sam to ju� wiem�� sarkn� Ponter.

Mary z przera�eniem stwierdzi�a, �e wszyscy mieli bra� udzia� w zdejmowaniu sk�ry z jelenia. Bal i Yabla, jako rodzice� �pana m�odego��� odruchowo u�ywa�a tego okre�lenia�� przynie�li ostre metalowe no�e i Bal rozci�� zwierza od gard�a po ogon. Mary nie by�a przygotowana na widok takiej ilo�ci krwi, dlatego przeprosi�a pozosta�ych i odesz�a nieco dalej.

Na neandertalskim �wiecie robi�o si� coraz ch�odniej. S�o�ce chyli�o si� ku zachodowi.

Odwr�ci�a si� ty�em do grupy. Po kilku chwilach us�ysza�a za sob� szelest krok�w w�r�d pierwszych opad�ych li�ci. S�dzi�a, �e to Ponter chce j� podnie�� na duchu� i mo�e wyja�ni� sytuacj�. Dlatego a� drgn�a na d�wi�k g��bokiego g�osu Daklar.

��Mam wra�enie, �e obieranie jelenia jest dla ciebie nieprzyjemne.

��Nigdy nie robi�am nic takiego�� odpar�a, obracaj�c si�. Zauwa�y�a, �e Yabla i ma�a Mega oddali�y si�, aby poszuka� drewna na ognisko.

��Nic nie szkodzi. I tak mamy wi�cej r�k do pracy ni� trzeba.

Pocz�tkowo Mary s�dzi�a, �e Daklar m�wi o sobie. W ko�cu jej przyj�cie najwyra�niej zaskoczy�o Pontera. Po chwili jednak uzna�a, �e m�g� to by� przytyk pod jej adresem.

��Ponter mnie zaprosi��� oznajmi�a, niech�tnie zauwa�aj�c defensywn� nut� w swoim g�osie.

��Rozumiem�� odpar�a Daklar.

Mary wiedzia�a, �e mo�e tego �a�owa�, ale nie potrafi�a przesta� dr��y� tematu.

��Za to ja nie rozumiem, jak mo�esz si� tu pojawia� ca�a s�odka i mi�a, po tym co zrobi�a� Adikorowi.

Na moment zapad�o milczenie. Mary nie umia�a nic wyczyta� z wyrazu twarzy swojej rozm�wczyni.

��No tak�� odezwa�a si� w ko�cu Daklar�� widz�, �e nasz Ponter opowiada� r�ne rzeczy.

Mary nie spodoba�o si� okre�lenie �nasz Ponter�, ale nic nie powiedzia�a.

��Co dok�adnie m�wi�?�� spyta�a po chwili Daklar.

���e kiedy by� na moim �wiecie, oskar�y�a� Adikora o zamordowanie go! Adikora! M�czyzn�, kt�rego Ponter kocha!

Daklar unios�a brew.

��A powiedzia� ci, jaki by� g��wny dow�d przeciwko Ad�� ikorowi?

Mary wiedzia�a, �e Daklar trudni si� zbieractwem, a nie �owiectwem, ale mimo to czu�a si� jak ofiara zwabiona w pu�apk�. Lekko pokr�ci�a g�ow�, ograniczaj�c ten ruch do k�ta zaledwie kilku stopni.

��Nie by�o �adnego dowodu�� powiedzia�a�� bo nie by�o przest�pstwa.

��Rzeczywi�cie, tym razem nie. Ale wcze�niej��� Daklar przerwa�a, po czym doda�a troch� protekcjonalnym tonem:�� Na pewno Ponter nie powiedzia� ci o tym, �e ma uszkodzon� szcz�k�.

Mary chcia�a da� rozm�wczyni wyra�nie do zrozumienia, �e ��czy j� z tym m�czyzn� intymna wi�.

��Powiedzia� mi wszystko. Widzia�am nawet zdj�cia rentgenowskie.

��W takim razie powinna� mnie zrozumie�. Adikor ju� raz pr�bowa� go zabi�, wi�c�

Nagle Daklar urwa�a. Dostrzeg�a min� Mary i zrobi�a wielkie oczy.

��Nie wiedzia�a�, �e to by� Adikor, tak? Ponter nie zaufa� ci a� w takim stopniu, mam racj�?

Serce Mary wali�o jak oszala�e. Wola�a w tej chwili powstrzyma� si� od odpowiedzi.

��Skoro tak�� ci�gn�a Daklar�� to mam dla ciebie wiadomo��. To Adikor Huld uderzy� go w twarz. W procesie jako dow�d przedstawi�am obrazy z archiwum alibi Pontera, pokazuj�ce tamten atak.

Mary i Colm mieli swoje problemy�� wiadomo�� jednak on nigdy jej nie uderzy�. Wiedzia�a, �e takie rzeczy si� zdarza�y, ale nie potrafi�aby chyba zosta� z partnerem, kt�ry stosowa�by wobec niej przemoc. Tylko �e�

Tylko �e tamto zdarzy�o si� raz i�

Nie. Gdyby chodzi�o o kobiet�, nie wybaczy�aby Adikorowi nawet tego jednego uderzenia, tak samo jak�

Nienawidzi�a tamtych wspomnie�, nienawidzi�a o tym my�le�.

�tak samo jak nigdy nie wybaczy�a ojcu tego, �e uderzyj matk�, wiele, wiele lat temu.

No, ale Ponter by� m�czyzn�, pod wzgl�dem si�y dor�wnywa� Adikorowi�

Jednak nic�� nic!�� nie usprawiedliwia�o takiego zachowania. Jak mo�na krzywdzi� kogo�, kogo si� kocha?

Po up�ywie kilku chwil sta�o si� to jasne, �e Mary nie ma dla swojej rozm�wczyni �adnej odpowiedzi.

��Jak widzisz, moje zarzuty nie by�y bezpodstawne�� powiedzia�a Daklar.�� Owszem, teraz tego �a�uj�, ale�

Do tej chwili swobodnie wyra�a�a my�li. Dlaczego teraz umilk�a? Mary zacz�a si� zastanawia�, co Daklar chce zatai�, i nagle dotar�o to do niej.

��Dzia�a�a� za�lepiona my�l� o stracie Pontera!

Daklar nie przytakn�a ani nie zaprzeczy�a, ale Mary wiedzia�a, �e trafi�a w sedno.

��Wi�c to tak.�� Nie mia�a poj�cia, czy Ponter powiedzia� Daklar o wi�zi, jaka po��czy�a go z Mary, gdy po raz pierwszy trafi� na jej �wiat i�

�i na pewno nie mia� okazji u�wiadomi� swojej neandertalskiej kole�ance, �e od tamtej pory ta wi� si� pog��bi�a, ale�

Ale Daklar by�a w ko�cu kobiet�. Wprawdzie wa�y�a ko�o stu kilogram�w i pewnie potrafi�aby wycisn�� dwukrotnie wi�kszy ci�ar, a do tego mia�a delikatne futro na policzkach.

Lecz mimo wszystko by�a kobiet�, samic� z rodzaju Homo, kt�ra bez w�tpienia umia�a w tych sprawach wiele wyczyta� mi�dzy wierszami�� tak samo jak Mary. Je�li wcze�niej Daklar nie mia�a poj�cia, �e Ponter interesuje si� kobiet� z drugiej Ziemi, teraz wiedzia�a ju� to na pewno. �wiadczy�y o tym nie tylko oczywiste fakty�� takie jak ten, �e zabra� Mary w miejsce swojej zmar�ej partnerki na uroczysto�� �lubowania Jasmel�� ale tak�e spos�b, w jaki na ni� patrzy� i jak stara� si� by� blisko niej. Jego zachowanie i j�zyk cia�a na pewno przemawia�y do Daklar r�wnie dobitnie jak do Mary.

��W�a�nie tak�� odpar�a Daklar.

Mary obejrza�a si� na weseln� grup�. Ponter oprawia� jelenia razem z Jasmel, Tryonem i Balem, ale co chwila zerka� w jej kierunku. Pewnie gdyby by� Gliksinem, z takiej odleg�o�ci nie zdo�a�aby odczyta� jego miny, ale rysy jego szerokiej twarzy wyra�nie odzwierciedla�y jego emocje. Denerwowa� si�, �e rozmawia�a z Daklar. I powinien�� pomy�la�a.

Ponownie spojrza�a na Daklar, kt�ra sta�a obok niej z r�kami skrzy�owanymi na szerokiej, ale raczej p�askiej piersi. Podczas pobytu na neandertalskim �wiecie Mary zauwa�y�a, �e tutejsze kobiety raczej nie zaliczaj� si� do takich, kt�re� hm, �mia�y czym oddycha�, tak jak Louise Benoit. Przypuszcza�a, �e drugorz�dne cechy p�ciowe nie maj� a� takiego znaczenia w sytuacji, gdy obie p�cie w zasadzie �yj� oddzielnie.

��On i ja nale�ymy do tego samego gatunku�� powiedzia�a Daklar.

Rzeczywi�cie, Mary o tym wiedzia�a, ale�

Ale!

Nie patrz�c Daklar w oczy, ona, Mary Vaughan, kobieta, Kanadyjka, Homo sapiens, bez s�owa odwr�ci�a si� i do��czy�a do grupy zdejmuj�cej rudobr�zow� sk�r� z nie�ywego jelenia, zabitego przez neandertalczyka zwyk�ym oszczepem.

Musia�a przyzna�, �e posi�ek jest znakomity. Soczyste mi�so mia�o wyborny smak, a warzywa przyrz�dzono doskonale. Przypomnia�a jej si� maoryska uczta hangi, w kt�rej uczestniczy�a przed dwoma laty, podczas konferencji na Nowej Zelandii.

Jednak biesiadowanie szybko zako�czono i�� ku zdumieniu Mary�� Tryon wr�ci� do domu ze swoim ojcem.

��Dlaczego Tryon i Jasmel si� rozstaj�?�� spyta�a, przysuwaj�c si� do Pontera.

Spojrza� na ni� zdziwiony.

��Dwoje stanie si� Jednym dopiero za dwa dni.

Pami�ta�a, jakie obawy mia�a przed wielu laty, gdy sz�a do o�tarza z Colmem. Gdyby dano jej kilka dni na ponowne przemy�lenie decyzji, by� mo�e zmieni�aby zdanie. Wtedy taki niedope�niony zwi�zek zosta�by naprawd� anulowany przez Ko�ci� i nie musia�aby si� specjalnie ubiega� o rozwi�zanie, co zreszt� uwa�a�a za oszustwo.

No, ale�

Dwa dni!

��W takim razie��� powiedzia�a powoli, zbieraj�c si� na odwagꠗ �rozumiem, �e nie planujesz wr�ci� do mojego �wiata, zanim to nast�pi?

��To bardzo wa�ny czas dla��� Ponter przerwa� i Mary zacz�a si� zastanawia�, czy chcia� powiedzie� �dla mojej rodziny�, czy �dla nas�, maj�c na my�li ludzi swojego gatunku. Mi�dzy jednym a drugim istnia�a ogromna r�nica, tak jak mi�dzy dwoma �wiatami�

Odetchn�a g��boko.

��Chcesz, �ebym wr�ci�a do domu wcze�niej?

Ponter r�wnie� g��boko wci�gn�� powietrze i�

��Tatusiu, tatusiu!�� Ma�a Megameg podbieg�a do ojca.

Przykucn��, �eby spojrze� jej w oczy.

��Tak, kochanie?

��Jasmel zabiera mnie ju� do domu.

Ponter przytuli� c�rk�.

��B�d� za tob� t�skni�.

��Kocham ci�, tato.

��Ja te� ci� kocham, Megameg.

Opar�a ma�e r�ce na ma�ych biodrach.

��O, przepraszam�� powiedzia� Ponter, podnosz�c r�k�.�� Ja te� ci� kocham, Mega.

Dziewczynka si� u�miechn�a.

��Kiedy Dwoje stanie si� Jednym, czy mo�emy znowu wybra� si� na piknik z Daklar?

Mary poczu�a uk�ucie w sercu.

Ponter spojrza� na ni�, a potem szybko pochyli� g�ow�, tak �e wa� nadoczodo�owy przes�oni� jego oczy.

��Zobaczymy�� odpar�.

Jasmel i Daklar podesz�y do nich. Ponter wyprostowa� si� i spojrza� na starsz� c�rk�.

��Jestem pewien, �e ty i Tryon b�dziecie bardzo szcz�liwi.

Mary czego� brakowa�o w tym zwrocie. Na jej �wiecie powiedziano by �b�dziecie szcz�liwi razem�, ale Jasmel i Tryon, cho� po��czeni ceremoni� �lubowania, mieli sp�dzi� wi�kszo�� �ycia oddzielnie. Co wi�cej, w przysz�o�ci Jasmel czeka�a pewnie jeszcze jedna taka uroczysto��, po wyborze partnerki.

Pokr�ci�a g�ow�. Mo�e jednak powinna wr�ci� do domu.

��Zabierz si� z nami�� zaproponowa�a jej Daklar.�� Mo�emy wr�ci� do Centrum jednym sze�cianem. Domy�lam si�, �e zostajesz jeszcze z Lurt, czy tak?

Mary przez chwil� patrzy�a na Pontera. No c�, nawet pa�stwo m�odzi nie mieli sp�dzi� tej nocy razem.

��Tak�� odpowiedzia�a.

��W takim razie zbierajmy si�.�� Daklar podesz�a do Pontera. Po chwili wahania u�cisn�� j� na po�egnanie. Mary odwr�ci�a g�ow�.

Podczas podr�y powrotnej prawie si� do siebie nie odzywa�y. Po chwili kr�puj�cego milczenia Daklar wda�a si� w rozmow� z kierowc�. Mary przygl�da�a si� okolicy. W jej Ontario praktycznie nie zachowa� si� starodrzew, za to tutaj by�o mn�stwo wiekowych las�w.

W ko�cu dotar�y na miejsce i mog�a wysi���. Lurt i jej partnerka chcia�y koniecznie us�ysze�, jak wygl�da�a ceremonia �lubowania. Ma�y Dab wydawa� si� okropnie grzeczny�� siedzia� sobie spokojnie w k�cie. Lurt wyja�ni�a, �e jest poch�oni�ty opowie�ci�, kt�r� czyta� mu jego Kompan.

Mary czu�a, �e musi si� kogo� poradzi�, ale�� do diaska!�� relacje rodzinne na tym �wiecie wydawa�y si� okropnie skomplikowane. Lurt Fradlo by�a partnerk� Adikora, a on z kolei by� partnerem Pontera. Je�li jednak wszystko dobrze rozumia�a, mi�dzy Lurt i Ponterem nie istnia�a �adna szczeg�lna wi�, tak jak�

Tak jak nic nie powinno ��czy� Pontera z Daklar, cho� oboje byli zwi�zani z Klast Hrabin.

A jednak najwyra�niej co� mi�dzy nimi by�o. Ponter nie wspomnia� o tym ani s�owem podczas pierwszej wizyty na Ziemi Mary, cho� cz�sto m�wi�, co utraci�, gdy nagle zosta� przeniesiony do obcego �wiata bez�� jak s�dzi��� mo�liwo�ci powrotu. Opowiada� jej o Klast, kt�ra zmar�a wcze�niej, oraz o Jasmel, Megameg i Adikorze. Ale nigdy o Daklar�� a przynajmniej nie wymienia� jej w�r�d os�b, za kt�rymi t�skni�.

Czy�by wi� mi�dzy nimi by�a a� tak �wie�a?

Skoro tak, to dlaczego po raz drugi zdecydowa� si� opu�ci� sw�j �wiat na d�u�ej?

Nie. Chwileczk�. Przecie� wcale nie wyjecha� na tak d�ugo�� na nieca�e trzy tygodnie, jakie dzieli�y kolejne okresy, kiedy Dwoje stawa�o si� Jednym. Przez ten czas i tak nie m�g� si� widywa� z Daklar, nawet gdyby zosta� w domu.

Mary pokr�ci�a g�ow�. Potrzebowa�a nie tylko rady�� potrzebowa�a odpowiedzi.

Do chwili, gdy Dwoje znowu mia�o si� sta� Jednym, pozosta�o bardzo niewiele czasu. Lurt by�a jedyn� osob�, kt�ra mog�a jej pom�c. Mary musia�a porozmawia� z ni� sam na sam�� a mog�a to zrobi� dopiero nast�pnego dnia w laboratorium.

Ponter le�a� na jednej z kanap wyrastaj�cych z drewnianych �cian domu i gapi� si� na obrazy na suficie. Obok niego, wyci�gni�ta na pokrytej mchem pod�odze, spa�a Pabo.

Zerwa�a si�, gdy drzwi frontowe si� otworzy�y i do �rodka wszed� Adikor. Pobieg�a go powita�.

��Kochana psina.�� Podrapa� j� po g�owie.

��Hej�� odezwa� si� Ponter, nie ruszaj�c si� z miejsca.

��Hej. Jak tam ceremonia �lubowania?

��Pozw�l, �e zadam ci pytanie: co najgorszego mog�o si� wydarzy�?

Adikor zmarszczy� czo�o.

��Tryon przebi� oszczepem stop�?

��Nie, nie. Tryonowi nic nie jest; sama uroczysto�� przebieg�a normalnie.

��W takim razie co si� sta�o?

��Zjawi�a si� Daklar Bolbay.

��O chrz�stka!�� powiedzia� Adikor, siadaj�c okrakiem na siod�owym krze�le.�� Musia�e� si� czu� niezr�cznie.

��Podobno tylko m�czy�ni maj� instynkt terytorialny, ale�

��Co si� sta�o?

��Nie mam poj�cia. Nie, �eby Mare i Daklar si� pok��ci�y. Nic z tych rzeczy, tylko�

��Tylko �e ka�da z nich teraz wie o drugiej.

��Wcale nie pr�bowa�em niczego ukrywa栗 zauwa�y� Ponter defensywnie.�� Przecie� wiesz, �e zainteresowanie ze strony Daklar zupe�nie mnie zaskoczy�o. No i wtedy jeszcze nie wiedzia�em, czy znowu zobacz� Mare, ale teraz�

��Pojutrze Dwoje stanie si� Jednym. Na pewno nie musisz szuka� czasu dla Jasmel, to ci gwarantuj�. Pami�tam, jak ja i Lurt sp�dzili�my nasze pierwsze wsp�lne dni; prawie nie wychodzili�my na powietrze.

��Wiem, jak to jest�� przyzna� Ponter.�� Na pewno zobacz� si� z Mega, ale�

��Musisz zdecydowa�, z kim sp�dzisz reszt� czasu� i w czyim domu b�dziesz spa�.

��To idiotyczne. Nie mam �adnych zobowi�za� wobec Daklar.

��Nie masz ich tak�e wobec Mare.

��Wiem. Ale nie mog� jej zostawi� samej wtedy, gdy Dwoje stanie si� Jednym.�� Ponter umilk� na moment. Ba� si�, �e obrazi przyjaciela tym, co chcia� powiedzie�.�� Wierz mi, wiem, jak samotnym mo�na si� wtedy czu�.

��Mo�e wi�c powinna wr�ci� na sw�j �wiat�� zasugerowa� Adikor.

��Takie rozwi�zanie chyba by si� jej nie spodoba�o.

��Z kim chcesz by�?

��Z Mare. Tylko �e�

��Tylko �e co?

��Ona ma sw�j �wiat, a ja sw�j. Wiele nas dzieli.

��Wybacz, �e o�mielam si� o to pyta�, ale jakie jest moje miejsce w tym wszystkim?

Ponter usiad� na kanapie.

��Jak to jakie? Jeste� moim partnerem. Nigdy nie pozwol�, aby to si� zmieni�o.

��Naprawd�?

��Oczywi�cie. Przecie� ci� kocham.

��Ja te� ci� kocham, ale opowiada�e� mi, jak to jest u Glik�� sin�w. Mare nie szuka partnera, kt�rego b�dzie widywa�a przez kilka dni w miesi�cu, i w�tpi�, aby w og�le chcia�a znale�� sobie partnerk�.

��No tak, przyznaj�, �e jej ludzie maj� inne zwyczaje, ale�

��To jak por�wnywanie mamut�w i mastodont�w�� stwierdzi� Adikor.�� Wprawdzie wygl�daj� podobnie, ale je�li spr�bujesz sparowa� samca mamuta z samic� mastodonta, lepiej uwa�aj!

��Wiem, wiem�� przyzna� Ponter.

��Zupe�nie nie widz� sposobu, by to pogodzi�.

��Wiem, ale�

��Czy m�g�bym si� wtr�ci�?�� rozleg� si� g�os Haka.

Ponter spojrza� na swoje lewe przedrami�.

��Oczywi�cie.

��Wiesz, �e zazwyczaj nie mieszam si� w te sprawy, ale jest pewien czynnik, kt�rego nie bierzesz pod uwagꠗ powiedzia� Kompan.

��Tak?

Hak prze��czy� si� na implanty �limakowe Pontera.

��By� mo�e wolisz, abym powiedzia� o tym tylko tobie.

��Bzdura. Nie mam tajemnic przed Adikorem.

��No dobrze.�� Hak znowu odezwa� si� przez zewn�trzny g�o�nik.�� Uczona Yaughan pr�buje doj�� do siebie po traumatycznym wydarzeniu. Mo�liwe, �e jej obecne emocje i zachowania nie s� dla niej typowe. Adikor przekrzywi� g�ow�.

��O jakim traumatycznym wydarzeniu mowa? Bo rozumiem, �e konsumpcja posi�ku przygotowanego przez Ponte�� ra mo�e za�ama� niejednego, ale�

��Mare zosta�a zgwa�cona�� powiedzia� Ponter.�� Na jej �wiecie. Nied�ugo przed tym, zanim si� tam pojawi�em.

��Och.�� Adikor natychmiast spowa�nia�.�� Co zrobili z tym, kt�ry j� zgwa�ci�?

��Nic. Nie z�apali go.

��Jak to mo�liwe�

Ponter podni�s� lewe rami�.

��Bez Kompan�w nie ma sprawiedliwo�ci.

��Jak ko�ci bez szpiku�� przyzna� Adikor.�� W jakim oni �yj� �wiecie?

Nast�pnego dnia Mary postanowi�a porozmawia� z Lurt. Na korytarzu laboratoryjnym przepu�ci�a jednego z patykowatych robot�w, na kt�re co rusz wpada�a na tym �wiecie. Przez moment zastanawia�a si� nad technologi� neandertalczyk�w. Mieli sztuczn� inteligencj� i automaty, a jednak w�r�d wykonywanych przez nich profesji by�a te� taka, kt�ra przypomina�a zaw�d taks�wkarza. Mo�e wi�c celowo zautomatyzowano nie wszystkie zaj�cia, kt�re si� do tego nadawa�y.

Zajrza�a do pomieszczenia, w kt�rym pracowa�a Lurt.

��Mo�e planujesz zrobi� sobie nied�ugo przerw�?�� spyta�a. Nie chcia�a za bardzo przeszkadza� Lurt. Sama okropnie nie lubi�a, gdy kto� przerywa� jej prac�, kiedy akurat dobrze jej sz�o.

Lurt zerkn�a na wy�wietlacz Kompana, sprawdzaj�c czas.

��Jasne�� odpar�a.

��To dobrze. Mo�emy si� gdzie� przej��? Chcia�abym z tob� porozmawia�.

Wysz�y na zewn�trz. Lurt sz�a, pochylaj�c nieco g�ow� do przodu, tak aby wa� nadoczodo�owy dawa� maksymaln� os�on� oczom. Mary ostatnio cz�sto widzia�a tak� postaw� a neandertalczyk�w. Sama musia�a przytkn�� d�o� do p�askiego czo�a, �eby nie razi�o jej s�o�ce. Wprawdzie mia�a teraz powa�niejsze problemy, ale brak okular�w przeciws�onecznych, kt�re zostawi�a na drugiej Ziemi, dawa� jej si� we znaki.

��U�ywacie tutaj okular�w ochronnych?�� spyta�a.

��Je�li ich potrzebujemy. Mamy je te� dla c�rek.

Mary si� u�miechn�a.

��Nie, nie.�� Pokaza�a na s�o�ce.�� Chodzi mi o okulary przeciws�oneczne. Przyciemniane szk�a, kt�re blokuj� cz�� promieni.

��Aha. Tak, mamy co� w tym rodzaju, ale u nas nazywa si� to��� Lurt nie przesta�a m�wi�, ale Kompan Mary przerwa� t�umaczenie, zastanawiaj�c si�, jak prze�o�y� neandertal�� sk� nazw�.�� Przeciwo�lepiaczem �nie�nym.

Od razu zrozumia�a, o co chodzi. Wa�y nadoczodo�owe doskonale chroni�y oczy przed �wiat�em z g�ry, ale cho� szerokie twarze i nosy dawa�y pewn� zas�on� g��boko osadzonym oczom przed blaskiem odbitym od ziemi, na pewno czasami przyciemniane okulary przydawa�y si� neandertalczykom.

��Je�li to mo�liwe, czy mog�aby� zdoby� dla mnie par�?

��Potrzebujesz kilka sztuk?�� spyta�a Lurt.

��Nie, nie. U nas okulary maj� liczb� mnog�, sama rozumiesz, ze wzgl�du na dwa szk�a.

Lurt pokr�ci�a g�ow� z rozbawieniem.

��R�wnie dobrze mogliby�cie m�wi� o parze �pantalo�� n�w��� stwierdzi�a.�� Przecie� one te� maj� dwie nogawki.

Mary wola�a si� nie wdawa� w j�zykowe rozwa�ania.

��Je�li to nie k�opot, czy mog�aby� zdoby� taki �przeciwo�� �lepiacz �nie�ny� dla mnie?

��Oczywi�cie. Niedaleko st�d znajduje si� szlifiernia soczewek.

Mary si� zawaha�a.

��Ale ja nie mam pieni�dzy. Nie mog�abym zap�aci� za okulary� to znaczy za �przeciwo�lepiacz�.

Lurt wskaza�a przedrami� i po chwili Mary zrozumia�a, �e chodzi jej o Kompana na pasku. Pokaza�a towarzyszce r�k�. Lurt poci�gn�a za kilka miniaturowych ga�ek urz�dzenia i przyjrza�a si� symbolom ta�cz�cym na wy�wietlaczu.

��Tak jak my�la�am. Tw�j Kompan jest powi�zany z kontem Pontera. Mo�esz naby� wszystko, co chcesz, a rachunkami zostanie obci��ony on.

��Naprawd�?

��No to chod�my. Szlifiernia jest tu� za rogiem.

Lurt przesz�a na ukos przez pas wysokiej trawy. Mary pod��y�a za ni�. Trapi�o j� niewielkie poczucie winy z powodu tego, �e musi wyda� pieni�dze Pontera, zw�aszcza �e to w�a�nie o nim chcia�a porozmawia�. Ale zaczyna�a j� ju� bole� g�owa, a nie chcia�a prowadzi� prywatnej rozmowy w laboratorium, gdzie mog�y j� us�ysze� inne chemiczki. Poza tym Mary co nieco si� orientowa�a w neandertalskich zwyczajach. Wiedzia�a, �e w zamkni�tych pomieszczeniach lub tam, gdzie nie ma przep�ywu powietrza, neandertalskiej kobiecie wystarczy poczu� czyje� feromony, aby domy�li� si�, co my�li i czuje ta osoba. W takiej sytuacji Mary mia�a wra�enie, �e startuje z gorszej pozycji, i w pewnym sensie czu�a si� naga. Na szcz�cie tego dnia wia� przyjemny wiatr i Lurt musia�a polega� wy��cznie na s�owach swojej rozm�wczyni.

Wesz�y do wskazanego przez Lurt budynku. By� to spory zak�ad, utworzony z trzech specjalnie prowadzonych drzew, posadzonych na tyle blisko siebie, �e ich konary splot�y si� w jeden baldachim.

Mary zdumia�o to, co zobaczy�a w �rodku. Spodziewa�a si� czego� w rodzaju Vision Express�� salonu optycznego zajmuj�cego si� wy��cznie okularami. No, ale na jej Ziemi du�y wp�yw na tego rodzaju biznes mia�a wci�� zmieniaj�ca si� moda, lansuj�ca coraz to inne oprawki. Neandertalczycy, ze swoj� oszcz�dn� natur�, nie ulegali takim chwilowym fanaberiom. W dodatku przy znacznie mniejszej populacji zbyt daleko id�ca specjalizacja nie by�a mo�liwa. W szlifierni wytwarzano najrozmaitsze instrumenty optyczne. Sklep by� pe�en urz�dze�, kt�re przypomina�y teleskopy, mikroskopy, projektory, szk�a powi�kszaj�ce, latarki i wiele innych przyrz�d�w. Mary uwa�nie rozgl�da�a si� wok�, pewna, �e gdy wr�ci na swoj� Ziemi�, Lilly, Kevin i Frank z grupy Synergia zasypi� j� pytaniami.

Z zaplecza wysz�a starsza kobieta. Mary postanowi�a sprawdzi� swoje umiej�tno�ci w ocenianiu wieku. W�a�cicielka warsztatu wygl�da�a na mniej wi�cej siedemdziesi�t lat, co oznacza�o, �e by�a z generacji�� hm, policzmy�� 142. Na widok Mary kobieta zrobi�a wielkie oczy, ale szybko nad sob� zapanowa�a.

��Zdrowego dnia�� powiedzia�a.

��Zdrowego dnia�� odpar�a Lurt.�� To moja przyjaci�ka Mare.

��Domy�li�am siꠗ przyzna�a cz�onkini pokolenia 142.

��Z drugiego �wiata! M�j ulubiony Ekshibicjonista pokazuje ci� od czasu do czasu, odk�d si� tu pojawi�a�.

Mary drgn�a.

��Mare potrzebuje przeciwo�lepiacza�� wyja�ni�a Lurt.

Kobieta skin�a g�ow� i znikn�a na moment na zapleczu. Po chwili wr�ci�a z par� ciemnych szkie��� wygl�da�y na ciemnoniebieskie, a nie zielonkawe lub bursztynowe, do jakich przywyk�a Mary. By�y przymocowane do szerokiej ta�my, przypominaj�cej gum� z m�skich bokserek.

��Przymierz te�� powiedzia�a.

Mary wzi�a szk�a, ale nie by�a pewna, jak ma je w�o�y�. Lurt si� roze�mia�a.

��O tak�� pokaza�a, wyjmuj�c je z r�k Mary i rozci�gaj�c elastyczne mocowanie tak, �e bez trudu przesz�o przez g�ow�.

��Normalnie ta�m� zak�ada si� tutaj�� powiedzia�a, pokazuj�c palcem miejsce, gdzie wa� nadoczodo�owy styka� si� z czo�em.

��Dzi�ki temu nie opadaj� w d�.

Rzeczywi�cie, ta�ma zsuwa�a si� do do�u. W�a�cicielka warsztatu od razu zauwa�y�a, w czym problem.

��Zaraz przynios� soczewki dla dzieci�� powiedzia�a i znowu posz�a na zaplecze.

Mary stara�a si� pozby� skr�powania. Po prostu Gliksi ni mieli wysokie czo�a, a neandertalczycy wyd�u�one do ty�u czaszki. Starsza kobieta wr�ci�a z inn� par� szkie� na mniejszej opasce. Te pasowa�y jak ula�.

��Mo�esz podnosi� i opuszcza� szk�a w zale�no�ci od potrzeb�� powiedzia�a do Mary, demonstruj�c, jak to robi�.

��Dzi�kuj� bardzo. Jak mam�?

��Zap�aci� za to?�� spyta�a Lurt z u�miechem.�� Wystarczy �e wyjdziesz ze sklepu, a tw�j rachunek zostanie obci��ony.

Doskona�y spos�b na uporanie si� ze sklepowymi z�odziejami, pomy�la�a Mary.

��Dzi�kujꠗ powiedzia�a i razem z Lurt opu�ci�y zak�ad. W przyciemnionych szk�ach czu�a si� znacznie bardziej komfortowo. Tylko przez ich niebiesk� barw� mia�a wra�enie, �e jest jeszcze ch�odniej ni� w rzeczywisto�ci.

��Nie znam obowi�zuj�cego tutaj protoko�u�� powiedzia�a, wreszcie decyduj�c si� poruszy� temat, kt�ry le�a� jej na sercu.�� Nie jestem politykiem, dyplomat� ani nikim takim, a ju� na pewno nie chc� ci� urazi� albo postawi� w niezr�cznej sytuacji�

Znowu znalaz�y si� na szerokim pasie trawy, tylko �e tutaj, w r�wnych odst�pach, sta�y pos�gi neandertalskich kobiet�� prawdopodobnie znanych postaci.

��Tak?�� odezwa�a si� Lurt, zach�caj�c j�, by kontynuowa�a.

��Hm, zastanawia�am si�, co ��czy Pontera z Daklar Bol-Bay�� Daklar by�a partnerk� partnerki Pontera. W naszym j�zyku ten rodzaj relacji nazywa si� tulagark. Ponter jest dla Daklar tuladarkap, a ona dla niego tulagarlob.

��Czy� czy takie wi�zi s� bliskie?

��Czasami, ale nie musi tak by�. Ponter jest tak�e moim tulagarkap, czyli dos�ownie tej samej p�ci partnerem mojego partnera p�ci przeciwnej. On i ja rzeczywi�cie jeste�my do�� z�yci. Ale cz�sto takie relacje s� co najwy�ej serdeczne, a bywaj� te� i wrogie.

��Ponter i Daklar wydaj� si� sobie bliscy.

Lurt za�mia�a si� ch�odno.

��Daklar oskar�y�a mojego Adikora o morderstwo, gdy Ponter znikn��. Nie mo�e by� mi�dzy nimi �adnej sympatii.

��}a te� tak s�dzi�am. Ale si� myli�am.

��Mo�e b��dnie odczyta�a� jakie� sygna�y.

��Daklar sama mi o tym powiedzia�a.

Lurt przystan�a. Mo�e zdziwi�y j� s�owa Mary, a mo�e tylko pr�bowa�a z�owi� wo� feromon�w rozm�wczyni.

��Och�� powiedzia�a w ko�cu.

��W�a�nie. A do tego�

��Tak?

Mary gestem poprosi�a, aby ruszy�y dalej. S�o�ce skry�o si� za chmur�.

��Nie widzia�a� si� z Adikorem od ostatniego razu, gdy Dwoje by�o Jednym, mam racj�?

Lurt przytakn�a.

��Ale kontaktowa�a� si� z nim w tym czasie?

��Tylko raz. W sprawie dotycz�cej Daba.

��I nie rozmawiali�cie o� o Ponterze i� i o mnie?

��Nie.

��Czy masz obowi�zek o wszystkim mu m�wi�? Chodzi mi o informacje. O plotki.

��Nie, oczywi�cie, �e nie. Mamy nawet takie powiedzenie: �To, co si� dzieje, gdy Dwoje jest osobno, lepiej niech osobno zostanie�.

Mary si� u�miechn�a.

��To dobrze. Naprawd� nie chcia�abym, �eby to, co powiem, dotar�o do Pontera, bo widzisz� ja, hm, ja go lubi�.

��Ma mi�e usposobienie�� przyzna�a Lurt.

Mary powstrzyma�a si� od u�miechu. Ponter sam powiedzia� jej kiedy�, �e nie uchodzi za przystojnego. Nie, �eby ona przejmowa�a si� takimi os�dami albo cho� potrafi�a oceni� ich s�uszno��. Jednak s�ysz�c s�owa Lurt, przypomnia�a sobie, co m�wiono o mniej atrakcyjnych ludziach w �wiecie Homo sapiens.

��Rzecz w tym, �e ja bardzo go lubiꠗ powiedzia�a. Bo�e, czu�a si�, jakby mia�a czterna�cie lat.

��Tak?

��Problem w tym, �e on lubi Daklar. Sp�dzili razem troch� a mo�e nawet sporo czasu, kiedy ostatnio Dwoje by�o Jednym.

��Naprawd�?�� zdziwi�a si� Lurt.�� To zaskakuj�ce.�� Odsun�a si� na bok, robi�c miejsce dw�m m�odszym kobietom, kt�re wymin�y j�, trzymaj�c si� za r�ce.�� Oczywi�cie, gdy Dwoje by�o Jednym, kontakt z twoim �wiatem jeszcze nie zosta� ponownie nawi�zany. Czy ty i Ponter uprawiali�cie seks, kiedy by� na twojej Ziemi za pierwszym razem?

Mary si� zarumieni�a.�� Nie.

��Ale p�niej tak? Wprawdzie Dwoje nie by�o Jednym, ale wiem, �e spor� cz�� ostatniego miesi�ca sp�dzi� na twoim �wiecie.

Mary od Pontera wiedzia�a, �e rozmowy na temat seksu nie stanowi� tutaj tabu. Mimo to czu�a, jak jej policzki robi� si� czerwone.

��Tak.

��I jak by�o?�� spyta�a Lurt.

Mary przez chwil� si� zastanawia�a. Nie mia�a poj�cia, jak t�umacz prze�o�y to s�owo, ale nie przychodzi�o jej do g�owy �adne inne.

��Gor�co�� powiedzia�a po prostu.

��Kochasz go?

��Nnie wiem. Chyba tak.

��Ponter nie ma partnerki; jestem tego pewna.

Mary kiwn�a g�ow�.

��Nie wiem, jak d�ugo portal mi�dzy �wiatami pozostanie otwarty�� przyzna�a Lurt.�� Mo�e w niesko�czono��, a mo�e ju� jutro go zlikwiduj�, cho� po drugiej stronie wci�� jest wiele osobisto�ci z naszego �wiata. Nie mo�na te� wykluczy� tego, �e przej�cie oka�e si� niestabilne. Ale je�li zostanie tak jak teraz, czy chcia�aby� u�o�y� sobie �ycie z Ponterem?

��Nie wiem. Nie mam nawet poj�cia, czy istnieje taka mo�liwo��.

��Masz dzieci?

��Ja? Nie.

��I nie masz te� partnera?

Mary odetchn�a g��boko i przyjrza�a si� kolumnie trzech ustawionych jeden na drugim sze�cian�w podr�nych, kt�r� w�a�nie mija�y.

��To skomplikowane�� przyzna�a.�� Mia�am m�a, to znaczy �lubowa�am m�czy�nie o imieniu Colm OCasey. Moja religia�� pisk�� m�j system wierze� nie dopuszcza �atwego uniewa�nienia takich zwi�zk�w. Colm i ja ju� od lat nie mieszkamy razem, ale w zasadzie nadal jeste�my po��czeni.

��Nie mieszkacie razem?�� powt�rzy�a Lurt ze zdziwieniem.

��Na moim �wiecie m�czyzna mieszka ze swoj� partnerk�.

��A co z jego partnerem?

��Nie ma go. W zwi�zku jest tylko dwoje ludzi.

��Niewiarygodne�� przyzna�a Lurt.�� Bardzo kocham Ad�� ikora, ale na pewno nie chcia�abym z nim mieszka�.

��Tak jest w�r�d moich ludzi.

��Ale nie tutaj. Gdyby� chcia�a u�o�y� sobie �ycie z Pon�� terem, gdzie by�cie zamieszkali? Na jego �wiecie czy na twoim? On ma tutaj dzieci, wiesz przecie�. Ma te� partnera i prac�, kt�r� lubi.

��Wiem�� powiedzia�a Mary ze smutkiem.�� Wiem.

��Rozmawia�a� ju� z nim o tym wszystkim?

��Chcia�am, ale� ale dowiedzia�am si� o Daklar.

��By�oby wam bardzo trudno�� powiedzia�a Lurt.�� Na pewno sama to rozumiesz.

Mary g�o�no wypu�ci�a powietrze.

��Tak�� powiedzia�a i umilk�a na moment.�� Ale Ponter nie jest taki jak inni m�czy�ni.

Do g�owy przysz�o jej niem�dre por�wnanie: zwi�zek Jane Porter i Tarzana. Jane zakocha�a si� w Tarzanie, bo bardzo r�ni� si� od m�czyzn, jakich wcze�niej zna�a. Po �mierci jego rodzic�w, Lorda i Lady Greystoke, wychowywa�y go ma�py. By� dziki, jedyny w swoim rodzaju, wyj�tkowy. No, ale Ponter m�wi�, �e na jego �wiecie mieszka sto osiemdziesi�t pi�� milion�w ludzi. Mo�e wszyscy tutejsi m�czy�ni byli tacy jak on, a nie jak brutalni, prymitywni, �li i ma�ostkowi posiada cze chromosomu Y ze �wiata Mary. Po chwili Lurt skin�a g�ow�.

��Ponter rzeczywi�cie r�ni si� od innych. Jest niesamowicie inteligentny i naprawd� dobry. Kiedy��

��Tak?�� spyta�a Mary, niecierpliwie czekaj�c na to, co powie jej rozm�wczyni, ale min�o sporo czasu, zanim Lurt podj�a przerwan� wypowied�.

��W �yciu Pontera mia�o miejsce pewne zdarzenie. Zosta��raniony�

Mary delikatnie dotkn�a silnej r�ki towarzyszki.

��Wiem o tym, co zasz�o mi�dzy Ponterem i Adikorem; wiem o szcz�ce Pontera�� powiedzia�a, zerkaj�c na Lurt, kt�rej brew pow�drowa�a nad wa� nadoczodo�owy. Mary z powrotem spojrza�a na �cie�k�.

��Ponter ci o tym powiedzia�?

��Tylko o tym, �e zosta� uderzony. Widzia�am jego szcz�k� na prze�wietleniach. Nie powiedzia� jednak, kto go uderzy�. Tego dowiedzia�am si� od Daklar.

Lurt powiedzia�a jakie� s�owo, kt�re nie zosta�o przet�umaczone, po czym doda�a:

��Wiesz na pewno, �e Ponter ca�kowicie przebaczy� Adi�� korowi. Bardzo niewiele os�b by�oby sta� na taki gest.�� Znowu umilk�a na moment.�� Bior�c pod uwag� jego niezwykle zachowanie w takich sytuacjach, nie nale�y si� dziwi�, �e potrafi� wybaczy� tak�e Daklar.

��Co powinnam zrobi�?

��S�ysza�am, �e twoi ludzie wierz� w jaki� rodzaj istnienia, kt�re trwa po �yciu.

Mary zupe�nie nie rozumia�a, jaki zwi�zek ma to z jej problemem.

��Hm, tak, to prawda.

��My w to nie wierzymy i jestem pewna, �e Ponter ju� ci o tym powiedzia�. By� mo�e, gdyby�my wierzyli w co� takiego, mieliby�my inn� filozofi� �yciow�, ale pozw�l, �e ci wyja�ni�, jak� zasad� si� kierujemy.

��S�ucham.

��Staramy si� �y� tak, aby w chwili �mierci jak najmniej �a�owa�. Jeste� z generacji 145, zgadza si�?

��Mam trzydzie�ci dziewi�� lat.

��Aha. W takim razie mo�na za�o�y�, �e znajdujesz si� w po�owie �ycia. Zastan�w si� wi�c, czy za nast�pne�trzydzie�ci dziewi�� lat, wed�ug twojej miary, kiedy znajdziesz si� u kresu drogi, b�dziesz �a�owa�a tego, �e nie da�a� szansy swojemu zwi�zkowi z Ponterem?

��My�l�, �e bym �a�owa�a.

��Postaraj si� dobrze zrozumie� moje pytanie, przyjaci�ko Mare. Nie pytam, czy �a�owa�aby� takiej decyzji, zak�adaj�c, �e zwi�zek m�g� si� okaza� udany. Pytam, czy �a�owa�aby� tego, �e nie spr�bowa�a� u�o�y� sobie �ycia z Ponterem nawet gdyby mia�a was spotka� pora�ka.

Mary zmru�y�a oczy, cho� za niebieskimi szk�ami nie razi�o ich s�o�ce.

��Nie jestem pewna, czy ci� rozumiem�� przyzna�a.

��Wiesz, �e s�u�� mojej spo�eczno�ci, zajmuj�c si� chemi��� powiedzia�a Lurt.�� Tak jest teraz, ale nie by� to m�j pierwszy wyb�r. Chcia�am pisa� opowie�ci, tworzy� fikcj�.

��Naprawd�?

��Tak. Lecz mi si� nie uda�o. Moje historie nie znajdowa�y czytelnik�w, moja praca nie spotka�a si� z pozytywn� reakcj�. Dlatego musia�am rozwa�y� inny wk�ad spo�eczny. Mia�am zdolno�ci do nauk �cis�ych i dlatego zaj�am si� chemi�. Nigdy jednak nie �a�owa�am tego, �e spr�bowa�am pisa�, cho� ponios�am pora�k�. Oczywi�cie wola�abym odnie�� sukces. ale wiedzia�am, �e kiedy�, na �o�u �mierci, by�abym smutniejsza, gdybym w og�le nie spr�bowa�a, ni� gdybym spr�bowa�a i musia�a si� pogodzi� z niepowodzeniem. Dlatego zaryzykowa�am. Nie sprawdzi�am si� jako pisarka, jednak cieszy mnie �wiadomo��, �e si� zdecydowa�am.�� Lurt przerwa�a na chwil�.�� Wiem, �e najszcz�liwsza by�aby�, gdyby tw�j zwi�zek z Ponterem u�o�y� si� wspaniale. Ale pomy�l, przyjaci�ko Mare, czy przed �mierci� b�dziesz szcz�liwsza, je�li spr�bujesz, a z czasem si� oka�e, �e nie mo�ecie stworzy� trwa�ego zwi�zku, czy je�eli wcale nie podejmiesz takiej pr�by?

Mary si� zamy�li�a. Przez kilka minut sz�y obok siebie w milczeniu.

��Musz� spr�bowa栗 powiedzia�a w ko�cu Mary.�� Nienawidzi�abym siebie, gdybym przynajmniej nie spr�bowa�a.

��W takim razie znasz ju� swoj� �cie�k�.

Od chwili, gdy Dwoje znowu mia�o si� sta� Jednym, dzieli� ich jeszcze jeden dzie�, ale Ponter i Mary um�wili si� w pawilonie archiw�w alibi. Ponter zaprowadzi� j� do po�udniowego skrzyd�a i stali teraz przed �cian� pe�n� wn�k, z kt�rych ka�da zawiera�a sze�cian z granitowego kompozytu wielko�ci mniej wi�cej pi�ki do gry w siatk�wk�. Mary nauczy�a si� rozpoznawa� neandertalskie cyfry. Kostka, do kt�rej Ponter zbli�y� sw�j implant, mia�a numer 16321. Tylko tym r�ni�a si� od pozosta�ych. Tak jak w innych sze�cianach pami�ci, po�rodku jednego z bok�w �wieci�o niebieskie �wiate�ko.

Mary ze zdziwieniem pokr�ci�a g�ow�.

��I tutaj jest zapis ca�ego twojego �ycia?�� spyta�a.

��Tak.

��Wszystko?

��Wszystko poza czasem, kt�ry sp�dzi�em pod ziemi� w laboratorium informatyki kwantowej. Sygna� z mojego Kompana nie m�g� si� przebi� przez warstw� ska� grub� na tysi�c d�ugo�ci ramion. No i brakuje tu tak�e mojej pierwszej podr�y do twojego �wiata.

��Ale druga jest?

��Tak. Dane zosta�y przes�ane, jak tylko Hak odzyska� ��czno�� z archiwami alibi, w chwili gdy opu�cili�my kopalni�. Jest tutaj ca�y zapis z tej podr�y.

Mary nie wiedzia�a, co ma o tym my�le�. Nie by�a wprawdzie typem dobrej katoliczki, ale to, co znajdowa�o si� teraz w neandertalskim archiwum, przypomina�o niez�y film pornograficzny�

��Nie do wiary�� przyzna�a. Lilly, Kevin i Frank z Syner�� gii wiele by dali, �eby m�c si� tutaj znale��. Raz jeszcze przyjrza�a si� bryle z granitowego kompozytu.

��I mo�na edytowa� zapisane wspomnienia?

��Po co kto� mia�by to robi�?�� zdziwi� si� Ponter, ale po chwili odwr�ci� wzrok.�� Przepraszam. G�upie pytanie.

Mary pokr�ci�a przecz�co g�ow�. Cho� przyszli tu mi�dzy innymi w tej w�a�nie sprawie, to nawet nie pomy�la�a o gwa�cie.

��Mia�am raczej na my�li moje pierwsze ma��e�stwo.

Niespodziewanie dla samej siebie zaczerwieni�a si�. Nigdy wcze�niej nie u�y�a okre�lenia �pierwsze ma��e�stwo�.

��No to zaczynajmy�� powiedzia�a.

Ponter skin�� g�ow� i poprowadzi� Mary do biura pawilonu, gdzie siedzia�a starsza kobieta.

��Chcia�bym uzyska� dost�p do moich archiw�w�� poprosi�.

��Identyfikacja�� poleci�a. Ponter przesun�� przedramieniem nad kwadratowym monitorem.�� Ponter Boddit?�� upewni�a si�.�� S�dzi�am, �e nie �yjesz.

��Dobre�� odpar�.�� Niez�y �art.

Kobieta u�miechn�a si� szeroko.

��Chod�cie za mn�.�� Poprowadzi�a ich z powrotem do sze�cianu alibi Pontera. Ponter podni�s� Haka do niebieskiego oka.

��Ja, Ponter Boddit, chc� uzyska� dost�p do w�asnego archiwum pami�ci z powodu osobistej ciekawo�ci. Stempel Czasu.

Lampka zmieni�a barw� na ��t�.

Nast�pnie starsza kobieta podnios�a r�k� z Kompanem.

��Ja, Mabla Dabdalb, Stra�niczka Archiw�w, o�wiadczam niniejszym, i� to�samo�� Pontera Boddita zosta�a potwierdzona w mojej obecno�ci. Stempel Czasu.�� �wiat�o zmieni�o si� na czerwone i rozleg� si� kr�tki sygna�.

��Wszystko gotowe�� oznajmi�a Dabdalb.�� Mo�ecie skorzysta� z sali projekcyjnej numer siedem.

��Dzi�kujꠗ powiedzia� Ponter.�� Zdrowego dnia.

��Wam te��� odpar�a kobieta i po�piesznie wr�ci�a na swoje stanowisko.

Ponter ruszy� przodem. Mary za nim. Po raz pierwszy naprawd� rozumia�a, jak musia� si� czu� na jej �wiecie. Oczy wszystkich obecnych w tym wielkim pawilonie wpatrywa�y si� w ni� z ciekawo�ci�. Stara�a si� nie czerwieni�.

Weszli na sal�, na kt�rej znajdowa�a si� niewielka, ��ta konsola zamontowana w �cianie i dwa krzes�a przypominaj�ce kszta�tem siod�a. Neandertalczycy lubili je chyba ze wzgl�du na swoje szerokie biodra. Ponter podszed� do panelu sterowniczego i zacz�� poci�ga� za r�ne ga�ki, uruchamiaj�c urz�dzenie. Mary zerka�a mu przez rami�.

��Dlaczego nie macie tu przycisk�w?�� spyta�a.

��Przycisk�w?�� zdziwi� si� Ponter.

��No wiesz, mechanicznych w��cznik�w, kt�re si� wciska.

��Aha. W niekt�rych urz�dzeniach maj� zastosowanie, ale w niewielu. Gdyby kto� si� potkn�� i upad�, a potem pr�bowa� wsta�, chwytaj�c si� za konsol�, m�g�by przypadkiem wcisn�� jaki� guzik. Dlatego nasze ga�ki musz� by� wyci�gane; uwa�amy, �e to bezpieczniejsze rozwi�zanie.

Przez my�l Mary przemkn�� obraz ze Star Treka, w kt�rym nie kto inny jak sam Spock, wstaj�c, niechc�cy co� wciska i zdradza Romulanom obecno�� statku Enterprise.

��To ma sens�� przyzna�a.

Ponter poci�gn�� jeszcze kilka ga�ek.

��Gotowe�� powiedzia� wreszcie.�� Zaczynajmy.

Ku zdumieniu Mary, po�rodku sali pojawi�a si� du�a, przezroczysta sfera. Unosz�c si� nad pod�og�, zacz�a si� rozszczepi�c na coraz to mniejsze ba�ki, z kt�rych ka�da mia�a nieco inny kolor. Ten proces trwa� przez jaki� czas, a� w ko�cu Mary zda�a sobie spraw�, �e ma przed sob� tr�jwymiarowy obraz pokoju przes�ucha� z posterunku policji w Toronto. Detektyw Hobbes sta� odwr�cony plecami do nich i z kim� rozmawia�. By�a tam r�wnie� Mary�� wygl�daj�ca pulchniej, ni�by chcia�a�� no i oczywi�cie Ponter. R�ka Pontera wysun�a si�, chwyci�a teczk� z aktami, kt�r� Hobbes zostawi� na biurku, i szybko przekartkowa�a zawarto��. Obrazy poszczeg�lnych stron przemkn�y zbyt pr�dko, aby Mary mog�a si� im przyjrze�, ale Ponter wr�ci� do pocz�tku sceny i odtworzy� j� w zwolnionym tempie. Ze zdziwieniem stwierdzi�a, �e obraz wcale nie ulega rozmyciu; bez trudu mog�a zapozna� si� z tre�ci� kolejnych formularzy policyjnych. Musia�a tylko lekko przekrzywi� g�ow�.

��I co?�� spyta� Ponter.

��Jeszcze chwilꅠ� Mary szuka�a informacji, kt�rych dot�d nie zna�a.�� Nie, tutaj nic nie ma. Mo�esz przej�� do nast�pnej strony? O, tu! Zatrzymaj. Zobaczmy, co�

Nagle poczu�a, jak �o��dek podje�d�a jej do gard�a.

��O m�j Bo�e�� j�kn�a.�� O m�j Bo�e.

��O co chodzi?

Mary chwiejnie cofn�a si� o krok, natrafi�a na siod�owe krzes�o i przytrzyma�a si� go.

��Ta druga ofiara�

��Tak? Powiedz wreszcie.

��By�a ni� Qaiser Remtulla.

��Kto?

��Moja zwierzchniczka. Moja przyjaci�ka. Szefowa wydzia�u genetyki na York University.

��Przykro mi.

Mary zamkn�a oczy.

��Mnie te��� przyzna�a.�� Gdybym tylko�

��Mare.�� Ponter po�o�y� d�o� na jej ramieniu.�� Przesz�o�ci nie zmienisz. Nic nie poradzisz na to, co si� sta�o. Mo�esz za to zrobi� co� z przysz�o�ci�.

Spojrza�a na niego, ale nic nie powiedzia�a.

��Przeczytaj reszt� raportu. Mo�e znajdziesz tam co� wi�cej.

Chwil� trwa�o, zanim odzyska�a panowanie nad sob�. Potem wr�ci�a do hologramu i zacz�a czyta� dalej pomimo piek�cych oczu.

��Tak! Mam!�� wykrzykn�a w ko�cu.

��Co takiego?

��Policja z Toronto posiada fizyczne dowody gwa�tu na Qaiser. Pe�en zestaw pr�bek.�� Mary umilk�a na moment.

��Mo�e dzi�ki temu uda im si� z�apa� tego drania.

Ponter zmarszczy� brew.

��Egzekutor Hobbes mia� co do tego w�tpliwo�ci.

��Wiem, ale��� Mary westchn�a.�� Pewnie masz racjꠗ przyzna�a i umilk�a na dobrych kilka chwil.�� Nie wiem, jak zdo�am spojrze� Qaiser w twarz�� powiedzia�a wreszcie.

Nie zamierza�a porusza� tematu powrotu do domu, naprawd� nie zamierza�a. Ale je�li mia�a spotka� si� z Qaiser, to musia�a kiedy� wr�ci�, no i prosz�, sama wywo�a�a wilka z lasu.

��Ona ci wybaczy�� zapewni� Ponter.�� Przecie� to cecha chrze�cijan.

��Qaiser nie jest chrze�cijank�, tylko muzu�mank�.

Czy muzu�manie tak samo cenili sobie przebaczenie?

Mary zmarszczy�a czo�o, zawstydzona w�asn� niewiedz�. Zreszt� to i tak nie mia�o znaczenia. Czy ona sama potrafi�aby przebaczy� Qaiser, gdyby sytuacja by�a odwrotna?

��Co zrobimy?�� spyta�a.

��Masz na my�li gwa�ciciela? Wszystko, co zdo�amy, wtedy, kiedy b�dzie to mo�liwe.

��Nie. Nie chodzi mi o gwa�ciciela. M�wi� o jutrzejszym dniu, kiedy Dwoje stanie si� Jednym.

��Aha. No tak.

��Jasmel sp�dzi ten czas z Tryonem, mam racj�?

Ponter si� u�miechn��.

��O tak, na pewno.

��I dopiero co widzia�e� si� z Megameg.

��Nigdy nie mam do�� jej towarzystwa� ale rozumiem, o co ci chodzi.

��Tak wi�c zostaje tylko jeden problem�

��Daklar.�� Ponter westchn��.

��Co zamierzasz?

Zastanawia� si� przez chwil�.

��I tak ju� wbrew zwyczajowi przyby�em do Centrum o dzie� za wcze�nie. My�l�, �e nie pogorsz� spraw za bardzo, je�li zobacz� si� z ni� od razu.

Mary drgn�a.

��Sam?

��Tak�� odpar� Ponter.�� Sam.

Mary i Ponter wr�cili do laboratorium kwantowego komputera. Czeka� tam ju� na nich dystyngowany m�czyzna z generacji 143. Ponter od razu go pozna�.

��Goosa Kusk�� powiedzia� z podziwem.�� Spotkanie z tob� to dla mnie zaszczyt.

��Dzi�kujꠗ odpar� Goosa.�� S�ysza�em o przykrym in cydencie, kt�ry spotka� ci� na drugim �wiecie. Wiem, �e zosta�e� trafiony z broni na pociski.

Ponter skin�� g�ow�.

��Skontaktowa� si� ze mn� Lonwis Trob i zasugerowa� pewien pomys�, kt�ry pozwoli�by takim wypadkom zapobiec, jego propozycja by�a bardzo interesuj�ca, ale postanowi�em obra� nieco inny tor rozumowania.�� Goosa wzi�� ze sto�u d�ugi i p�aski przedmiot z metalu.�� To jest generator po�a si�owego�� wyja�ni�.�� Wykrywa zbli�aj�cy si� pocisk w chwili, gdy znajdzie si� on w zasi�gu pola skaner�w twojego Kompana i dos�ownie w ci�gu kilku nanotakt�w tworzy barier� si�ow�. Ta bariera ma szeroko�� zaledwie trzech rozpi�to�ci d�oni i utrzymuje si� tylko przez �wier� taktu. Utworzenie jej na d�u�ej wymaga�oby zbyt wiele energii. Jest za to zupe�nie nieelastyczna i ca�kowicie nieprzenikalna. Wszystko, co w ni� uderzy, zostanie po prostu odbite. Je�li kto� wystrzeli do ciebie jednym z tych metalowych pocisk�w, bariera go odbije. Tak samo stanie si� w przypadku oszczepu, rzuconego no�a czy szybkiego uderzenia pi�ci�. Wszystko, co porusza si� z pr�dko�ci� niniejsz� od tej, na kt�r� nastawione jest urz�dzenie, nie uruchomi bariery, czyli bez przeszk�d mo�esz dotyka� innych albo oni ciebie. Ale je�li kt�ry� z Gliksin�w zechce ci� zabi�, b�dzie musia� poszuka� lepszej metody.

��Zadziwiaj�ce�� przyzna�a Mary.

Goosa wzruszy� ramionami.

��To tylko nauka�� odpar� i zwr�ci� si� do Pontera:

��Przymocowuje si� to do przedramienia, po przeciwnej stronie ni� Kompan, o tak, widzisz?�� Ponter wyci�gn�� przed siebie lew� r�k�, a Goosa za�o�y� na ni� urz�dzenie.�� A ten �wiat�ow�d pod��cza si� do dodatkowego gniazda implantu, o, w ten spos�b.

Mary przygl�da�a si� wynalazkowi ze zdumieniem.

��To jak osobista poduszka powietrzna�� stwierdzi�a.

��Oczywi�cie nie chodzi mi o spos�b dzia�ania�� doda�a szybko, widz�c min� Goosy.�� Poduszki powietrzne b�yskawicznie nape�niaj� si� powietrzem w przypadku kolizji pojazdu jad�cego z du�� pr�dko�ci�. W pewnym sensie chodzi o podobn� zasad�: o szybko uruchamiaj�c� si� tarcz� bezpiecze�stwa. Zarobi�by� fortun�, sprzedaj�c to na mojej Ziemi.

Goosa pokr�ci� g�ow�.

��Urz�dzenia te maj� s�u�y� rozwi�zaniu konkretnego problemu, kt�ry polega na tym, �e Gliksini mog� do nas strzela� z broni palnej. Dla twoich ludzi by�yby one jedynie paliaty�� wem. Rozwi�zanie nie polega na ochronie przed broni�, lecz na zupe�nym pozbyciu si� jej.

��Chcia�abym zobaczy� debat� mi�dzy tob� a Charltonem Hestonem.�� Mary si� u�miechn�a.

���wietna rzecz�� powiedzia� z uznaniem Ponter.�� Jeste� pewien, �e dzia�a?�� Zauwa�y� min� Goosy.�� Nie, to oczywiste. Przepraszam, �e zapyta�em.

��Ju� przes�a�em jedena�cie takich dla ca�ej naszej grupy, kt�ra nadal jest po drugiej stronie�� rzek� Goosa.�� Cz�sto �yczy si� innym bezpiecznej podr�y. Teraz to ju� pewne. Dlatego ja wam �ycz�, �eby wasza podr� by�a po prostu przyjemna.

Mary wypad�a z budynku policji, kipi�c ze z�o�ci. Nie odezwa�a si� ani s�owem, dop�ki ona i Ponter nie znale�li si� z powrotem w samochodzie.

��Co to, do diab�a, mia�o by�?�� wyrzuci�a z siebie gwa�townie, odwracaj�c si� do Pontera.

��Przepraszam.

��Nigdy nie dadz� mi tych pr�bek do analizy. Chryste, na pewno nie postawi� ci �adnych zarzut�w tylko dlatego, �e musia�by si� przyzna� do w�asnej g�upoty, bo sam podsun�� ci dowody.

��Naprawd� ci� przepraszam.

��Co ci, na Boga, przysz�o do g�owy?

Ponter nie odpowiedzia�.

��No co?�� nie dawa�a za wygran�.

��Ju� wiem, kto zgwa�ci� Qaiser i prawdopodobnie tak�e ciebie�� przyzna� w ko�cu.

Mary w os�upieniu opad�a na oparcie fotela kierowcy.�� Kto?

��Tw�j wsp�pracownik� nie potrafi� dobrze wypowiedzie� jego imienia. Brzmia�o jako� tak: Kornilius.

��Cornelius? Cornelius Ruskin? Nie, to niemo�liwe.

��Dlaczego? Czyjakie� cechy jego wygl�du zewn�trznego nie zgadzaj� si� z tym, jak zapami�ta�a� gwa�ciciela?

Mary nadal sapa�a z emocji, ale z jej g�osu zupe�nie znikn�a z�o��, ust�puj�c miejsca zdumieniu.

��No nie. To znaczy, rzeczywi�cie Cornelius ma niebieskie oczy, ale� ale wielu ludzi je ma. No i Cornelius nie pali.

��Owszem, pali.

��Nigdy nie widzia�am, �eby to robi�.

��Mia� na sobie ten zapach, kiedy si� spotkali�my.

��Mo�e po prostu by� w jednym z cainpusowych pub�w i jego ubranie przesi�k�o dymem.

��Nie. To by�o w jego oddechu, cho� chyba pr�bowa� zamaskowa� t� wo� jakim� �rodkiem chemicznym.

Mary zmarszczy�a brwi. Zna�a niejednego palacza ukrywaj�cego sw�j na��g.

��Ja niczego nie wyczu�am.

Ponter nie odpowiedzia�.

��Poza tym Cornelius nie m�g�by skrzywdzi� mnie ani Qaiser. Przecie� razem pracujemy i�

Umilk�a.

��Tak?�� Ponter pr�bowa� taktownie nak�oni� j�, by doko�czy�a my�l.

��Hm� ja zawsze uwa�a�am, �e pracujemy razem, ale on� w zasadzie on nie ma sta�ego etatu. Zrobi� doktorat, i to nie byle gdzie, bo w Oksfordzie. Mimo to uda�o mu si� za�apa� tylko dorywcze wyk�ady i �wiczenia w niepe�nym wymiarze godzin. Natomiast Qaiser i ja�

��Tak?�� spyta� Ponter raz jeszcze.

��No c�, je�li chodzi o podzia� sta�ych etat�w na wydziale nauk �cis�ych, p�e� dzia�a na moj� korzy��, ale Qaiser to ju� naprawd� wygra�a los na loterii. Nie do�� �e jest kobiet�, to jeszcze zalicza si� do mniejszo�ci etnicznej. Podobno w gwa�cie nie chodzi o seks. Jest zbrodni� opart� na agresji i potrzebie dominacji. A Cornelius musia� czu�, �e nie ma �adnej w�adzy.

��Mia� tak�e dost�p do lod�wki, w kt�rej przechowujecie pr�bki�� zauwa�y� Ponter.�� Sam jest genetykiem, wi�c na pewno si� domy�la�, jak post�pi�aby genetyczka w takich okoliczno�ciach. Wiedzia�, �e musi znale�� i zniszczy� wszelkie dowody.

��M�j Bo�e. Ale� nie. Nie. To s� tylko domys�y.

��To by�y domys�y, dop�ki nie dosta�em w swoje r�ce dowod�w gwa�tu na Qaiser, bezpiecznie przechowywanych na posterunku policji, sk�d Ruskin nie m�g� ich zabra�. Pozna�em jego zapach podczas tamtego pierwszego spotkania na korytarzu obok twojego laboratorium, i ten zapach�� jego zapach�� jest na tych rzeczach.

��Jeste� pewien? Absolutnie pewien?

��Nigdy nie zapominam zapach�w.

��O Bo�e. I co teraz zrobimy?

��Mo�emy powiedzie� o tym egzekutorowi Hobbesowi.

��Tak, tylko�

��Co?

��To nie jest tw�j �wiat. Nie mo�na tu tak po prostu za��da�, �eby kto� dowi�d� swojego alibi. �adna z informacji, kt�re posiadamy, nie jest dla policji dostateczn� podstaw�, aby za��da� pr�bki DNA od Ruskina.�� Ju� nie nazywa�a go �Corneliusem�.

��M�g�bym za�wiadczy� w sprawie zapachu�

Pokr�ci�a g�ow�.

��Nie ma precedensu, je�li chodzi o tego typu zarzuty. Nie potraktowano by tego nawet jako poszlaki. A gdyby Hobbes to kupi�, i tak nie m�g�by na takiej podstawie wezwa� Ruskina na przes�uchanie.

��Co za �wiat��� Ponter z odraz� pokr�ci� g�ow�.

��Jeste� absolutnie przekonany?�� raz jeszcze upewni�a si� Mary.�� Bez cienia w�tpliwo�ci?

��Cienia czego�? Aha, ju� rozumiem. Tak.

��Nie chodzi mi o uzasadnion� w�tpliwo��. Czy jeste� przekonany ponad wszelk� w�tpliwo��?

��Tak.

��Na pewno?

��Wiem, �e wasze nosy s� ma�e, ale uwierz mi, moje zdolno�ci w tej sferze nie s� wyj�tkowe. Wszyscy przedstawiciele mojego i wielu innych gatunk�w to potrafi�.

Mary zamy�li�a si� na moment. Rzeczywi�cie psy umia�y odr�nia� ludzi po zapachu. Nie mia�a podstaw, by podejrzewa�, �e Ponter si� myli�.

��Co mo�emy w takiej sytuacji zrobi�?�� spyta�a.

Ponter milcza� przez d�ugi czas, a w ko�cu powiedzia� cicho:

��M�wi�a�, �e nie zg�osi�a� gwa�tu na policj�, poniewa� obawia�a� si� tego, jak zostaniesz potraktowana przez wasz� w�adz� s�downicz�.

��Co to ma do rzeczy?�� burkn�a.

��Nie zamierza�em ci� zdenerwowa栗 przyzna�.�� Chcia�em tylko si� upewni�, czy dobrze ci� rozumiem. Co spotka�oby ciebie lub twoj� przyjaci�k�, gdyby wszcz�to oficjalne �ledztwo?

��Nawet gdyby da�o si� wykorzysta� zebrane dowody gwa�tu�� a to nie jest przes�dzone�� adwokat Ruskina pr�bowa�by dowie��, �e wszystko sta�o si� za moj� i Qaiser zgod�.

��W takim razie nie powinna� przez to przechodzi栗 stwierdzi� Ponter.�� Nikt nie powinien.

��Ale je�li nic nie zrobimy, Ruskin mo�e znowu kogo� skrzywdzi�.

��Nie. Nie zrobi tego.

��Ponterze, nic nie mo�esz na to poradzi�.

��Prosz� ci�, zawie� mnie na uniwersytet.

��Ponterze, nie. Nie, nie zrobi� tego.

��Skoro tak, to sam tam dotr� na piechot�.

��Nawet nie wiesz, gdzie to jest.

��Hak wie.

��To szale�stwo. Nie mo�esz go zabi�!

Ponter przesun�� d�oni� po ramieniu w miejscu, gdzie zosta� postrzelony.

��Na tym �wiecie ludzie zabijaj� ludzi przez ca�y czas.

��Nie. Nie pozwol� ci.

��Nie mog� dopu�ci� do tego, by znowu kogo� zgwa�ci�.

��Ale�

��Nawet je�li zdo�asz powstrzyma� mnie dzi� czy jutro, nie b�dziesz tego mog�a robi� bez ko�ca. W kt�rym� momencie uda mi si� wymkn��, wr�ci� na uniwersytet i zlikwidowa� problem.�� Ponter utkwi� w niej z�ote oczy.�� Pozostaje tylko pytanie, czy zrobi� to, zanim on znowu zgwa�ci. Zastan�w si�, czy naprawd� chcesz mnie powstrzyma�?

Mary na moment zamkn�a oczy. Z ca�ych si� stara�a si� us�ysze� g�os Boga. Jeszcze nigdy dot�d nie zale�a�o jej na tym tak bardzo. Ws�uchiwa�a si� w cisz�, czekaj�c, czy On postanowi interweniowa�. Ale nie da� jej �adnego znaku.

��Nie mog� do tego dopu�ci�, Ponterze. Nie mog� pozwoli� ci zabi� kogo� z zimn� krwi�. Nawet jego.

��Trzeba go jako� powstrzyma�.

��Obiecaj mi�� poprosi�a.�� Obiecaj, �e tego nie zrobisz.

��Dlaczego tak bardzo ci na tym zale�y? On nie zas�uguje na to, by �y�.

Zrobi�a g��boki wdech i powoli wypu�ci�a powietrze.

��Wiem, �e uwa�asz za niem�dre to, co m�wi� o �yciu po �mierci. Ale je�li go zabijesz, twoja dusza zostanie ukarana. A je�li ja pozwol�, by� go zabi�, tak�e moj� dusz� spotka kara. Przez Ruskina ju� wiem, czym jest piek�o. Nie chc� sp�dzi� tam wieczno�ci.

Ponter zmarszczy� brew.

��Chc� to zrobi� ze wzgl�du na ciebie.

��Nie. Nie mo�esz zabi�.

��W porz�dku�� podda� si� w ko�cu.�� W porz�dku, nie zabij� go.

��Obiecujesz? Przyrzekasz?

��Obiecujꠗ powiedzia� i umilk�.�� Na chrz�stk�!�� �achn�� si� po chwili.

Tylko tak umia� przeklina�. Mary pokiwa�a g�ow�, ale zaraz potem pokr�ci�a ni�.

��Jest jeszcze mo�liwo��, kt�rej nie wzi��e� pod uwagꠗ powiedzia�a wreszcie.

��Jaka?

��Taka, �e Qaiser i Cornelius uprawiali seks, zanim ona zosta�a zgwa�cona przez kogo� innego. Nie by�by to pierwszy przypadek romansu w pracy.

��Sk�d niby mam to wiedzie�?

��Uwierz mi. Tutaj ci�gle si� to zdarza. Czy wtedy jego zapach zosta�by na� no wiesz, na jej figach i w og�le?

Pisk.

��Na figach�� powt�rzy�a Mary.�� Na cz�ci bielizny, kt�r� nosi si� pod wierzchnimi ubraniami. Na tym, co widzia�e� w tamtej plastikowej torebce.

��Aha. Tak, to mo�liwe.

��Dlatego najpierw musimy zyska� pewno��. Absolutn� pewno��.

��Mog�aby� zapyta� Qaiser.

��Ona mi nic nie powie.

��Dlaczego? S�dzi�em, �e jeste�cie przyjaci�kami.

��To prawda. Ale Qaiser jest m�atk�� jest zwi�zana z innym m�czyzn�. I mo�esz mi wierzy�: zwi�zki pozama��e� skie te� nie s� rzadko�ci�.

��Hm. No tak�

��Nie s�dz�, by�my mogli zrobi� co� wi�cej�� westchn�a Mary.

��Mo�emy zrobi� bardzo wiele, ale kaza�a� mi obieca�, �e si� od tego powstrzymam.

��Tak, tylko�

��Powinni�my chocia� da� mu do zrozumienia, �e jego czyny wysz�y na jaw�� powiedzia� Ponter.�� U�wiadomi� mu, �e jest obserwowany.

��Nie mog�abym stan�� z nim twarz� w twarz.

��Nie, to zrozumia�e. Ale mogliby�my zostawi� mu wiadomo��.

��Nie jestem pewna, czy to by co� da�o.

Ponter podni�s� lew� r�k�.

��Ca�a idea Kompan�w opiera si� w�a�nie na takim sposobie rozumowania. Je�li wiesz, �e jeste� obserwowany lub �e twoje dzia�ania s� rejestrowane, post�pujesz lepiej. Na moim �wiecie sprawdzi�o si� to doskonale.

Mary znowu odetchn�a g��boko i powoli.

��No mo�e� to na pewno nie zaszkodzi. My�lisz, �e wystarczy anonimowa wiadomo��?

��Tak.

��Mamy da� mu do zrozumienia, �e od tej pory jest stale pod lup�? �e nie ma mowy, aby kolejna zbrodnia usz�a mu na sucho?�� spyta�a, rozwa�aj�c tak� mo�liwo��.�� Musia�by by� idiot�, aby w takiej sytuacji zgwa�ci� jeszcze raz, wiedz�c, �e kto� depcze mu po pi�tach.

��W�a�nie�� zgodzi� si� Ponter.

��Tak� wiadomo�� mo�na by wsun�� do jego skrytki na uczelni.

��Nie. Nie mo�emy tego zrobi� na uniwersytecie. Przecie� ju� raz zniszczy� zostawione tam dowody. Pewnie s�dzi�, �e nie wr�cisz do laboratorium przez ca�y rok. My�la�, �e zdo�a bez trudu pozby� si� pr�bek i nikt nigdy nie dojdzie, co si� z nimi sta�o. Nie, t� wiadomo�� trzeba zostawi� w jego siedzibie.

��W siedzibie? Masz na my�li jego dom?

��Tak�� potwierdzi� Ponter.

��Rozumiem. Nie ma nic bardziej przera�aj�cego ni� �wiadomo��, �e kto� wie, gdzie mieszkasz.

Ponter spojrza� na ni� pytaj�co.

��Wiesz, gdzie to jest?�� spyta�.

��Niedaleko st�d. Ruskin nie ma samochodu, mieszka sam i nie sta� go na auto. Wiele razy odwozi�am go do domu, kiedy pada� �nieg. Ma mieszkanie niedaleko Jane Street� ale nie, zaraz� Wiem, kt�ry to budynek, ale nie znam numeru.

��To dom dla wielu rodzin, tak jak tw�j?

��Tak. Tylko nie tak �adny jak m�j.

��Mo�e przy wej �ciu b�dzie lista mieszka�c�w i dowiemy si� z niej, kt�ry lokal zajmuje?

��Tego zwyczaju ju� si� nie praktykuje. Mamy numery kod�w i domofony. Chodzi w�a�nie o to, �eby ludzie nie mogli si� dowiedzie� dok�adnie, gdzie kto� mieszka.

Ponter ze zdumieniem pokr�ci� g�ow�.

��Wy, Gliksini, zrobicie wszystko, aby unikn�� wprowadzenia Kompan�w�

��Ruszajmy. Po drodze do mnie przejedziemy obok jego budynku�� zaproponowa�a Mary.�� B�d� wiedzia�a, kt�ry to, kiedy go zobacz�, i przynajmniej dowiemy si�, jaki jest numer bloku.

��Dobrze.

Kiedy z Finch Street skr�cili w ulic�, przy kt�rej sta� blok Ruskina, Mary poczu�a, jak sztywnieje z napi�cia. Wiedzia�a, �e nie chodzi o strach przed spotkaniem z nim�� cho� na pewno wytr�ci�oby j� to z r�wnowagi. Po prostu oczyma wyobra�ni zobaczy�a scen� z ewentualnego procesu o gwa�t. Pani Vaughan, zna pani miejsce zamieszkania m�czyzny, kt�rego pani oskar�a? By�a pani kiedy� u niego w domu? Naprawd�? A mimo to twierdzi pani, �e kontakt seksualny nie odby� si� za pani przyzwoleniem?

Okolice Jane Street i Finch Avenue West nie nale�a�y do tych, gdzie osoba przy zdrowych zmys�ach chcia�aby zamieszka� na d�u�ej. Przest�pczo�� w tej dzielnicy by�a najwi�ksza w ca�ym Toronto�� a nawet w ca�ej Ameryce P�nocnej. Fakt, �e znajdowa�a si� tak blisko Yorku, stanowi� dla uczelni �r�d�o k�opot�w i pow�d do wstydu. Prawdopodobnie w�a�nie przez to s�siedztwo linia metra UniwersytetSpadina nie zosta�a doprowadzona a� do samego campusu.

Ale ta strefa mia�a jedn� zalet�: niski czynsz. Kto�, kto nie m�g� sobie pozwoli� na samoch�d i z trudem wi�za� koniec z ko�cem, zarabiaj�c grosze na uczelni, tylko tutaj m�g� znale�� tanie lokum blisko uniwersytetu.

Blok Ruskina przypomina� wie�� z bia�ej ceg�y, z rdzewiej�cymi, za�mieconymi balkonami. Co najmniej jedn� trzeci� okien zas�ania�y gazety lub arkusze folii aluminiowej, przyklejone do szyb ta�m�. Budynek mia� pi�tna�cie lub szesna�cie pi�ter i�

��Chwila!�� odezwa�a si� Mary, przypominaj�c co� sobie.

��Co takiego?

��On mieszka na ostatnim pi�trze! Teraz pami�tam: kiedy� nazywa� swoje mieszkanie �apartamentem w slumsach�.�� Umilk�a na moment.�� Oczywi�cie nadal nie znamy numeru, ale Ruskin mieszka tu co najmniej od dw�ch lat, listonosz na pewno go zna. Pracownicy uniwersytetu dostaj� poczt� sporo czasopism i innych publikacji.

��Tak?�� Ponter najwyra�niej nie rozumia�, o co jej chodzi.

��Mo�emy wys�a� list do �doktora Corneliusa Ruskina� na ten adres i po prostu napisa� �najwy�sze pi�tro�. Jestem pewna, �e do niego dojdzie.

��Aha. To dobrze. W takim razie nie mamy tu nic wi�cej do roboty.

Rze�biarz osobowo�ci przez jaki� czas przygl�da� si� Ponterowi.

��Widz�, �e masz dar do ironii.

��Co chcesz przez to powiedzie�?

���Nie mamy tu nic wi�cej do roboty�. Wcze�niej powiedzia�e� mi, �e w �wiecie Gliksin�w pope�ni�e� zbrodni�. Nietrudno zgadn��, o co chodzi.

��Czy�by? Naprawd� w�tpi�, by� domy�li� si� prawdy.

Selgan nieznacznie wzruszy� ramionami.

��Mo�e i nie. Domy�lam si� za to czego�, co tobie umkn�o.

��Czyli?�� W g�osie Pontera pojawi�a si� irytacja.

��Mare podejrzewa�a, �e zamierzasz zrobi� co� Ruskinowi.

��Nie, nie, ona jest ca�kowicie niewinna.

��Doprawdy? Kobieta o jej inteligencji tak po prostu da�a si� nabra� na tw�j marny wybieg i pokaza�a ci, gdzie mieszka Ruskin?

��Mieli�my szczery zamiar wys�a� mu list z ostrze�eniem! Dok�adnie tak, jak wcze�niej m�wili�my. Mare jest czysta, bez grzechu� w�a�nie to oznacza jej imi�! Nazwano j� tak na cze�� matki jej Boga, kobiety, kt�ra zosta�a niepokalanie pocz�ta, bez grzechu pierworodnego. Dowiedzia�em si� tego podczas pierwszego pobytu w jej �wiecie. Ona nigdy by nie�

Selgan podni�s� r�k�.

��Nie chcia�em ci� urazi�. Prosz� ci�, opowiadaj dalej�

Ponter zaczeka� w przedsionku budynku�� niewielkiej przestrzeni miedzy dwojgiem przeszklonych drzwi. Up�yn�o kilkaset takt�w, zanim kto� si� wreszcie pojawi�. Jaki� cz�owiek szed� od strony wind widocznych przez szklany panel wej�cia. Ponter odwr�ci� si� plecami do niego, ukrywaj�c twarz. Zaczeka�, a� Gliksin opu�ci blok, i bez trudu zatrzyma� skrzyd�o szklanych drzwi, zanim ponownie si� zamkn�y. Szybko przeszed� przez hol, zwracaj�c uwag� na p�ytki pod�ogowe�� chyba jedyny element w gliksi�skiej architekturze, kt�ry mia� kszta�t kwadrat�w. Wcisn�� guzik. Winda, kt�r� Gliksin zjecha� na parter, wci�� tkwi�a w tym samym miejscu. Ponter wszed� do �rodka.

Przyciski pi�ter uk�ada�y si� w dwie kolumny. Dwa najwy�sze oznaczono parami symboli: �15� i �16�. Ponter wybra� ten po prawej stronie.

Kabina�� najmniejsza i najobrzydliwsza ze wszystkich, jakie widzia� na tym �wiecie, brudniejsza nawet od windy g�rniczej w Sudbury�� ruszy�a z dudnieniem. Ponter obserwowa� wy�wietlacz nad stalowymi drzwiami, czekaj�c, a� pojawi� si� na nim takie znaki jak te na przycisku. W ko�cu dotar� na ostatnie pi�tro. Wyszed� z windy na korytarz. Zwyk�a be�owa wyk�adzina na pod�odze by�a w kilku miejscach przetarta i w wielu poplamiona. �ciany wyklejono cienkim papierem z zielonymi i niebieskimi zawijasami; niekt�re arkusze cz�ciowo odstawa�y od mur�w.

Widzia� czworo drzwi po ka�dej stronie korytarza na lewo oraz czworo drzwi po ka�dej stronie korytarza na prawo od wind; w sumie szesna�cie mieszka�. Podszed� do najbli�szych i przysun�� nos do framugi po przeciwnej stronie ni� zawiasy. Szybko poci�gn�� nosem, staraj�c si� odizolowa� zapachy dochodz�ce z wewn�trz od st�ch�ego smrodu wyk�adziny w holu.

To nie te. Przeszed� do nast�pnych i te r�wnie� obw�cha�. Ten zapach rozpozna��� podobnie cierpka i gor�ca wo� dochodzi�a czasami z piwnicy Reubena Montego, kiedy Reuben by� tam z Lou Benoit.

Przesun�� si� do trzeciego wej�cia. W �rodku znajdowa� si� kot, ale w tej chwili nie by�o tam ludzi.

Kolejne mieszkanie �mierdzia�o uryn�. Nie potrafi� zrozumie�, dlaczego Gliksini nie zawsze spuszczaj� wod� w swoich toaletach. On sam, gdy ju� pozna� zasad� dzia�ania sanitarnych urz�dze�, nigdy o tym nie zapomina�. Ze �rodka dochodzi�y te� zapachy czworga lub pi�ciorga ludzi, a Mare m�wi�a, �e Ruskin mieszka sam.

Dotar� ju� do ko�ca korytarza, wi�c przeszed� na drug� stron� i g��boko wci�gn�� powietrze nosem przy pierwszych z kolei drzwiach. Niedawno gotowano tam krow� i jakie� ostro pachn�ce warzywa. �adna z woni mieszka�c�w nie wyda�a mu si� znajoma.

Spr�bowa� obok. Tyto� i feromony jednej� nie, dw�ch kobiet.

Przeszed� do nast�pnych drzwi, ale te wygl�da�y inaczej, nie mia�y numeru ani �adnego zamka. Otworzy� je i zajrza� do niewielkiego pomieszczenia z ma�ymi drzwiczkami, kt�re na zawiasach odchyla�y si� do do�u i prowadzi�y do jakiej� szybu. Wycofa� si� stamt�d i ruszy� do kolejnego mieszkania, machaj�c r�k� przed twarz�, aby pozby� si� okropnego smrodu, kt�ry wydobywa� si� z przewodu zsypowego. G��boko wci�gn�� powietrze�

Znowu poczu� wo� tytoniu i�

I zapach m�czyzny� chudego m�czyzny, kt�ry ma�o si� poci�.

Raz jeszcze wci�gn�� powietrze, przesuwaj�c nosem wzd�u� framugi przy drzwiach. Chyba�

Tak, nie myli� si�. Mia� pewno��, �e to tu.

Ruskin.

Ponter by� fizykiem, nie in�ynierem, ale odk�d trafi� na �wiat Gliksin�w, wszystko uwa�nie obserwowa�, podobnie jak Hak. Przez kilka chwil si� naradzali. Ponter szepta�, stoj�c pod drzwiami mieszkania Ruskina, a Hak m�wi� prosto w jego implanty �limakowe.

��Drzwi na pewno s� zamkni�te�� stwierdzi� Ponter. Na jego Ziemi rzadko stosowano takie zabezpieczenia i zwykle robiono to tylko po to, by chroni� dzieci przed niebezpiecze�stwem.

��Najpro�ciej by�oby, gdyby on sam je otworzy��� zauwa�y� Hak.

Ponter skin�� g�ow�.

��Ale czy mo�emy na to liczy�? Wydaje mi si�, �e ta rzecz�� wskaza� palcem dziwne oko�� to soczewka, kt�ra pozwala zobaczy�, kto stoi po drugiej stronie.

��Pomimo pod�ych cech charakteru Ruskin jest naukowcem. Gdyby cz�owiek z innego �wiata stan�� na progu twojego domu w Saldak, nie wpu�ci�by� go?

��Warto spr�bowa�.�� Ponter zastuka� k�ykciami w drzwi. Kilkakrotnie widzia�, jak Mare tak w�a�nie robi�a.

Hak uwa�nie nas�uchiwa�.

��Drzwi s� puste w �rodku. Je�li ci� nie wpu�ci, powiniene� bez trudu je po�ama�.

Ponter ponownie zastuka�.

��Mo�e ma mocny sen.

��Nie�� stwierdzi� Hak.�� S�ysz�, jak si� zbli�a.

�wiat�o za soczewk� obserwacyjn� zmieni�o si�: Ruskin pewnie spogl�da� przez ni�, aby sprawdzi�, kto dobija si� do niego w nocy.

W ko�cu Ponter us�ysza� metalowy szcz�k mechanizmu zamka. Drzwi uchyli�y si� nieznacznie i wyjrza�a zza nich �ci�gni�ta twarz gospodarza. Kr�tki �a�cuch z�otego koloru przytrzymywa� je na wysoko�ci ramion, nie pozwalaj�c otworzy� ich bardziej.

��Dodoktor Boddit?

Pocz�tkowo Ponter planowa� zmy�li� jak�� historyjk� o tym, jak to potrzebowa� fachowej pomocy Ruskina, ale stwierdzi�, �e nie jest w stanie w cywilizowany spos�b rozmawia� z tym� z tym prymitywem. Zamierzy� si� praw� r�k� i uderzy� otwart� d�oni� w drzwi. Z�oty �a�cuch pu�ci� i skrzyd�o otworzy�o si� gwa�townie. Ruskin polecia� w ty�.

Ponter b�yskawicznie wszed� i zamkn�� drzwi za sob�.

��Co jest?!�� wrzasn�� Ruskin, gramol�c si� z pod�ogi.

Ponter zauwa�y�, �e pomimo p�nej pory gospodarz ma na sobie zwyk�e ubranie. Mo�e dopiero niedawno wr�ci� do domu po kolejnym ataku na kobiet�.

��Zgwa�ci�e� Qaiser Remtull�. Zgwa�ci�e� Mare Vaughan�� powiedzia�, podchodz�c bli�ej.

��Co to ma znaczy�?

Ponter nie podnosi� g�osu.

��Mog� ci� zabi� go�ymi r�kami.

��Zwariowa�e�?�� krzykn�� Ruskin, cofaj�c si�.

��Nie.�� Ponter zrobi� kolejny krok.�� Nie zwariowa�em. To ten wasz �wiat zwariowa�.

Ruskin niespokojnie wodzi� oczami po zagraconym pokoju, szukaj�c mo�liwo�ci ucieczki� albo jakiej� broni. Za nim w �cianie znajdowa� si� otw�r�� Mare te� mia�a taki w swoim mieszkaniu�� za kt�rym by�o pomieszczenie, gdzie przygotowywano posi�ki.

��Odpowiesz za swoje czyny przede mn�. Spotka ci� sprawiedliwo�栗 oznajmi� Ponter.

��Zaczekaj, wiem, �e od niedawna jeste� na tym �wiecie. My mamy tutaj prawo. Nie mo�na tak po prostu�

��Jeste� wielokrotnym gwa�cicielem.

��Bra�e� co�, czy jak?

��Mog� to udowodni�.�� Ponter podszed� jeszcze bli�ej.

Nagle Ruskin obr�ci� si�, si�gn�� przez otw�r w �cianie i wyci�gn�� stamt�d ci�k� patelni�. Ponter widzia� ju� takie naczynie podczas kwarantanny w domu Reubena. Gliksin uj�� uchwyt w obie r�ce.

��Nie zbli�aj siꠗ ostrzeg�.

Ponter szed� dalej, niezra�ony Kiedy znalaz� si� o krok od Ruskina, ten si� zamachn��. Ponter lew� r�k� zas�oni� twarz. Op�r powietrza spowolni� ruch patelni na tyle, �e tarcza nie zadzia�a�a i Hak przej�� niemal ca�� si�� uderzenia. Prawa r�ka Pontera wystrzeli�a do przodu i zacisn�a si� wok� krtani m�czyzny.

��Rzu� t� rzecz�� nakaza��� bo jak nie, to zmia�d�� ci gard�o.

Ruskin pr�bowa� co� powiedzie�, ale Ponter zacisn�� palce. Gliksin zdo�a� raz jeszcze uderzy� go patelni� w ramiꠗ na szcz�cie nie w to z ran� postrza�ow�. Ponter podni�s� go w g�r� za gard�o.

��Rzu� to!�� warkn��.

Twarz Ruskina zrobi�a si� fioletowa, a jego oczy�� jego niebieskie oczy�� wychodzi�y z orbit. Upu�ci� patelni�, kt�ra z g�o�nym brzd�kiem uderzy�a w drewnian� pod�og�. Ponter obr�ci� si� i cisn�� nim o �cian�. Materia�, z kt�rego by�a zrobiona, wgni�t� si� od uderzenia i pojawi�o si� w nim spore p�kni�cie.

��Widzia�e� w mediach relacj� z tego, jak Ambasador Prat zabi�a cz�owieka, kt�ry do nas strzela�?

Ruskin z trudem chwyta� powietrze.

��Widzia�e�?�� ponagli� go Ponter.

Gliksin skin�� g�ow�.

��Ambasador Prat jest z generacji 144. Ja jestem ze 145. Mam o dziesi�� lat mniej ni� ona. Cho� m�dro�ci� jeszcze jej nie dor�wnuj�, to moja si�a przewy�sza jej si��. Je�li b�dziesz dalej mnie prowokowa�, rozwal� ci czaszk�.

��Czego��� odezwa� si� Ruskin potwornie zachrypni�tym g�osem�� �czego chcesz?

��Po pierwsze, chc� us�ysze� prawd�. Masz si� przyzna� do swoich zbrodni.

��Na lito�� bosk�, przecie� wiem, �e ta rzecz w twoim ramieniu wszystko nagrywa.

��Przyznaj, co zrobi�e�!

��Nigdy nie�

��Egzekutorzy z Toronto maj� pr�bki twojego DNA z gwa�tu dokonanego na Qaiser Remtulli.

��Gdyby wiedzieli, �e DNA jest moje, to oni by tutaj byli, nie ty�� wykrztusi� Ruskin.

��Je�li b�dziesz d�u�ej si� zapiera�, zabij� ci�.

Ruskinowi uda�o si� lekko pokr�ci� g�ow� pomimo mia�d��cego u�cisku Pontera.

��Zeznanie pod przymusem nie jest uznawane przez s�d.

Hak zapiszcza�, ale Ponter odgad� znaczenie okre�lenia �pod przymusem�.

��W takim razie przekonaj mnie, �e jeste� niewinny.

��O niczym nie musz� ci� przekonywa�.

��Wiem, �e ze wzgl�du na kolor twojej sk�ry i p�e� omin�� ci� awans.

Ruskin nic nie powiedzia�.

��Nienawidzi�e� tego, �e inni� �e kobiety awansowa�y wy�ej ni� ty.

M�czyzna szarpn�� si�, pr�buj�c si� wyrwa�, ale Ponter bez trudu go przytrzyma�.

��Chcia�e� zada� im b�l. Upokorzy� je.

��Gadaj zdr�w, jaskiniowcu.

��Nie dosta�e� tego, na czym ci zale�a�o, wi�c wzi��e� sobie to, co mo�e by� tylko dane.

��To nie by�o tak�

��W takim razie�� wysycza� Ponter, wykr�caj�c r�k� Ru�� skina do ty�u�� powiedz mi, jak to by�o.

��Zas�ugiwa�em na sta�y etat, ale przez nie ci�gle mia�em do tylu. Te suki wszystko mi utrudnia�y, no to�

��No to co?

��No to pokaza�em im, co mo�e m�czyzna.

��Ha�bisz prawdziwych m�czyzn. Ile kobiet zgwa�ci�e�? He???

��Tylko�

��Kogo� jeszcze poza Mare i Qaiser?

Milczenie.

Ponter oderwa� Ruskina od �ciany i cisn�� nim o ni� raz jeszcze. Rysa si� wyd�u�y�a.

��By�y inne?

��Nie. Tylko�

��Tylko kto?�� Mocniej �cisn�� r�k� Ruskina. Dra� zasko�� wycza� z b�lu.�� Tylko kto?

Ruskin st�kn�� i wycedzi� przez zaci�ni�te z�by:

��Tylko Vaughan i ta pakista�ska suka�

��Kto?�� zdziwi� si� Ponter, s�ysz�c pisk Haka. Ponownie wykr�ci� rami� Gliksina.

��Remtulla.

Ponter nieznacznie rozlu�ni� u�cisk.

��Na tym koniec, rozumiesz? Ju� nigdy wi�cej nikogo nie zgwa�cisz. B�d� mia� na ciebie oko. Inni te� b�d� ci� obserwowali. Ju� nigdy wi�cej.

Ruskin wyst�ka� co� niezrozumiale.

��Nigdy wi�cej�� powt�rzy� Ponter.�� Przyrzeknij.

��Nigdy� wi�cej�� wyst�ka� Ruskin.

��I nikomu nie wspomnisz o mojej wizycie tutaj. Je�li to zrobisz, �ci�gniesz na siebie kar�, jak� twoje spo�ecze�stwo wymierza za zbrodnie, kt�re pope�ni�e�. Jasne? Jasne???

Ruskin zdo�a� skin�� g�ow�.

��To dobrze.�� Ponter na moment rozlu�ni� uchwyt, ale po chwili znowu trzasn�� Ruskinem o �cian�. Tym razem odpad� od niej kawa�ek tynku.�� Nie, w�a�nie �e niedobrze.�� Tym razem to on zacisn�� z�by.�� To nie wystarczy. To nie jest sprawiedliwo��.�� Rzuci� si� ca�ym ci�arem na Gliksina, przyciskaj�c krocze do jego plec�w.�� Przekonasz si�, jak to jest by� kobiet�.

Ruskin zesztywnia�.

��Nie, Chryste, tylko nie to�

��Jedynie takie rozwi�zanie b�dzie sprawiedliwe.�� Pon�� ter si�gn�� do pasa medycznego i wyci�gn�� wtryskiwacz ze spr�onym gazem.

Urz�dzenie sykn�o przy szyi Ruskina.

��Co to, do diab�a, by�o?�� wystraszy� si�.�� Tak nie mo�

Osun�� si� bezw�adnie. Ponter opu�ci� go na pod�og�.

��Hak, nic ci nie jest?

��Uderzenie by�o mocne�� stwierdzi� Kompan�� ale nie zarejestrowa�em �adnych uszkodze�.

��Przepraszam ci� za to.�� Ponter spojrza� na Ruskina, le��cego na plecach na pod�odze. Chwyci� go za nogi i wyprostowa� je.

Si�gn�� do paska. Troch� czasu zabra�o mu wykombinowanie, jak go odpi��, potem znalaz� zatrzask i zamek, kt�re zamyka�y gliksi�ski pantalon, i r�wnie� je rozpi��.

��Powiniene� najpierw zdj�� jego ochraniacze na stopy�� poradzi� Hak.

Ponter skin�� g�ow�.

��Masz racj�. Ci�gle zapominam, �e nosz� oddzielne, a nie po��czone z nogawkami.�� Przesun�� si� do st�p Ruskina i po kilku pr�bach rozwi�za� sznur�wki i zdj�� buty. Skrzywi� si�, gdy poczu� zapach jego n�g. Na kolanach przemie�ci� si� z powrotem do pasa i �ci�gn�� pantalon na uda m�czyzny, a potem zdj�� go zupe�nie. Nast�pnie usun�� spodni� cz�� garderoby, przesuwaj�c j� w d� po niemal bezw�osych nogach.

W ko�cu przyjrza� si� genitaliom Gliksina.

��Co� jest nie tak� To nie wygl�da normalnie.�� Ponter przesun�� rami� tak, aby Hak m�g� si� dok�adnie wszystkiemu przyjrze� przez obiektyw.

��Zdumiewaj�ce�� stwierdzi� Kompan.�� On nie ma napletka.

��Czego?

��Nie ma fa�du sk�rnego zas�aniaj�cego �o��d�.

��Ciekawe, czy wszyscy m�czy�ni na tej Ziemi s� tacy?

��To by oznacza�o, �e s� wyj�tkowi w�r�d naczelnych.

��Na szcz�cie nie przeszkodzi to w tym, co zamierzam zrobi栗 stwierdzi� Ponter.

Jurard Selgan przez d�ugi czas milcza�. Oczywi�cie wszystko, co powiedzia� mu Ponter, by�o absolutnie poufne. Rozmowy mi�dzy pacjentem a rze�biarzem osobowo�ci kodowano czasowo. Selgan nigdy by nie �mia� wyjawi� tego, co us�ysza� od kt�regokolwiek ze swoich pacjent�w, i nikt nie m�g� uzyska� dost�pu do tych fragment�w archiw�w alibi obu stron, kt�re obejmowa�y sesje terapeutyczne. Mimo to czyn Pontera�

��Nie wolno nam samodzielnie wymierza� sprawiedliwo�ci�� zauwa�y�.

Ponter skin�� g�owa.

��Pak jak powiedzia�em na pocz�tku, nie jestem dumny ze swojego post�pku.

��M�wi�e� te�, �e post�pi�by� znowu tak samo, gdyby� musia��� odezwa� si� cicho rze�biarz.

��On dopu�ci� si� strasznych czyn�w. O wiele gorszych ni� to, co ja jemu zrobi�em.�� Ponter roz�o�y� r�ce, jakby szuka� sposobu usprawiedliwienia swojego post�powania.�� Krzywdzi� kobiety i zamierza� robi� to dalej. Musia�em go powstrzyma�. Wi�cej ju� nie pope�ni takiej zbrodni nie tylko ze strachu, �e potrafi�bym rozpozna� jego zapach, ale tak�e z tej samej przyczyny, dla kt�rej sterylizowali�my agresywnych m�czyzn na naszym �wiecie. Przecie� nie chodzi wy��cznie o to, by nie przekazali dalej swoich gen�w. Usuwaj�c im j�dra, doprowadzamy do znacznego obni�enia u nich poziomu testosteronu, co os�abia ich agresj�.

��I czu�e�, �e gdyby� ty czego� nie zrobi�, nikt inny by go nie powstrzyma�?

��W�a�nie!Zbrodniarz unikn��by kary!Mare Vaughan pocz�tkowo s�dzi�a, �e ma przewag� nad gwa�cicielem. My�la�a, �e tamten nie wie, kogo zaatakowa�. Niestety, nie mia�a racji. On dok�adnie wiedzia�, z kim ma do czynienia. Umia� zadba� o to, aby nikt nigdy nie skaza� go za zbrodnie, kt�re pope�ni�.

��Podobnie jak ty wiedzia�e�, �e nigdy nie zostaniesz skazany za to, �e go wykastrowa�e��� przyzna� cicho Selgan.

Ponter milcza�.

��Mare o tym wie? Powiedzia�e� jej?

Pokr�ci� g�ow�.

��Dlaczego nie?

���Dlaczego nie?��� zdumia� si� Ponter.�� �Dlaczego nie?� Przecie� dopu�ci�em si� aktu przemocy, pope�ni�em przest�pstwo. Nie chcia�em jej w to miesza�; nie chcia�em, aby prze�ladowa�o j� poczucie winy.

��Tylko dlatego?

Ponter w milczeniu przygl�da� si� otaczaj�cej ich drewnianej �cianie z wypolerowanym wzorem s�oj�w.

��Tylko?�� ponagli� go Selgan.

��Ba�em si� te�, aby nie zacz�a gorzej o mnie my�le栗 przyzna� Ponter.

��Mo�liwe, �e zyska�by� w jej oczach�� zauwa�y� rze�biarz osobowo�ci.�� Przecie� zrobi�e� to dla niej, aby chroni� j� i inne kobiety.

Ponter pokr�ci� g�ow�.

��Nie. Nie. By�aby na mnie z�a, rozczarowana mn�.

��Dlaczego?

��Jest chrze�cijank�. Filozof, kt�rego nauki wyznaje, uwa�a�, �e najwi�ksz� ze wszystkich cn�t jest przebaczenie.

Selgan uni�s� siw� brew a� nad wa� nadoczodo�owy.

��Niekt�re rzeczy bardzo trudno jest wybaczy�.

��My�lisz, �e o tym nie wiem?�� sarkn�� Ponter.

��Nie chodzi�o mi o tw�j czyn, tylko o to, co on� ten Glik�� sin zrobi� Mare.

Ponter odetchn�� g��boko, pr�buj�c si� uspokoi�.

��Czy� czy wykastrowa�e� tylko tego Ruskina?�� zapyta� Selgan.

Ponter spojrza� na niego ostro.

��Oczywi�cie!

��Nie dziw si�, �e o to pytam. Powiniene� rozumie�

��Co?

Selgan zwleka� z wyja�nieniem.

��Powiedzia�e� komu� jeszcze o tym, co zrobi�e�?�� odezwa� si� wreszcie.

��Nie.

��Nawet Adikorowi?

��Nawet Adikorowi.

��Ale przecie� jemu mo�esz ufa�, tak?

��Tak, ale�

��No w�a�nie. Chyba ju� wiesz, o co mi chodzi�� stwierdzi� Selgan, gdy Ponter nie powiedzia� nic wi�cej.�� W naszym �wiecie sterylizujemy nie tylko sprawc� aktu przemocy, prawda?

��No nie. Opr�cz niego jeszcze�

��Tak?

��Ka�dego, kto ma przynajmniej pi��dziesi�t procent gen�w wsp�lnych z t� osob�.

��Czyli?

��Rodze�stwo. Rodzic�w.

��Tak, i?

��No i je�li kt�re� z nich ma jednojajowego bli�niaka, sterylizuje si� tak�e tego drugiego. Dlatego mowa jest o przynajmniej pi��dziesi�ciu procentach gen�w. Bli�ni�ta jednojajowe maj� identyczny materia� genetyczny.

��Tak, tak, ale zapominasz jeszcze o innej grupie.

��Bracia, siostry. Matka przest�pcy. Ojciec przest�pcy.

��I�

��Me mam poj�cia, o co ci��� Ponter umilk� nagle.�� Och�� powiedzia� po chwili cicho. Ponownie spojrza� na Selgana, a potem spu�ci� wzrok.�� Potomstwo. Dzieci.

��Masz dzieci. Prawda?

��Dwie c�rki, Jasmel Ket i Mega Bek.

��Dlatego, gdyby kto� si� dowiedzia� o pope�nionym przez ciebie przest�pstwie, gdyby ta informacja w jaki� spos�b wysz�a na jaw i s�d za��da�by dost�pu do archiwum alibi osoby, kt�ra by o tym wiedzia�a, wtedy nie tylko ciebie spotka�aby kara. Twoje c�rki tak�e zosta�yby poddane sterylizacji.

Zamkn�� oczy.

��Mam racj�?�� spyta� Selgan.

��Tak�� odpar� Ponter bardzo cicho.

��Wcze�niej spyta�em ci�, czy wysterylizowa�e� kogo� jeszcze na drugim �wiecie, a ty zareagowa�e� gniewem. Wiesz dlaczego?

Z ust Pontera wyrwa�o si� przeci�g�e westchnienie.

��Wykastrowa�em jedynie sprawc� czynu, jego krewnych nie. Prawd� m�wi�c, nigdy wcze�niej nie zastanawia�em si� nad� nad s�uszno�ci� sterylizacji niewinnych os�b tylko po to, by poprawi� pul� gen�w. Ale� ale Hak i ja ostatnio zapoznajemy si� z t� gliksi�sk� Bibli�. Ju� pierwsza opowie�� m�wi o tym, �e ca�e potomstwo pierwszej dw�jki ludzi zosta�o napi�tnowane, bo ta pierwsza para pope�ni�a zbrodni�. I to wyda�o mi si� wielkim b��dem i niesprawiedliwo�ci�.

��Dlatego, chocia� chcia�e� oczy�ci� gliksi�sk� pul� gen�w ze z�a, jakie tkwi�o w Ruskinie, nie mog�e� si� zdoby� na odszukanie jego najbli�szych krewnych�� zauwa�y� Selgan.�� Gdyby� to zrobi�, przyzna�by� tym samym, �e twoje dwie c�rki zas�uguj� na kar� za przest�pstwo, kt�re pope�ni�e� ty.

��jasmel i Mega s� niewinne�� zaprotestowa� Ponter.�� Bez wzgl�du na to, jak z�y by� czyn, kt�rego si� dopu�ci�em, one nie powinny z tego powodu cierpie�.

��Ale tak si� stanie, je�li postanowisz si� przyzna� do przest�pstwa.

Ponter skin�� g�ow�.

��Co zatem zamierzasz?

Wzruszy� pot�nymi ramionami.

��Zatrzymam t� tajemnic� a� do �mierci.

��A potem?

��Jak to potem?

��Po twojej �mierci, co potem?

��Potem� potem nic.

��Jeste� pewien?

��Oczywi�cie. Wprawdzie studiowa�em t� ich Bibli� i wiem, �e Mare jest rozs�dn� i inteligentn� kobiet�, a nie kim�, kto cierpi na urojenia, ale�

��Jeste� pewien, �e ona si� myli? �e po �mierci nic nie ma?

��W�a�ciwie to�

��Tak?

��Nie. Nie m�wmy o tym.

Selgan zmarszczy� brew. Uzna�, �e jeszcze nie pora zmusza� rozm�wc� do odpowiedzi na to pytanie.

��Zastanawia�e� si� mo�e, dlaczego podobasz si� Mare?

Ponter odwr�ci� wzrok.

��Pami�tam, jak wcze�niej m�wi�e�, �e oni te� s� lud�mi�� zauwa�y� rze�biarz osobowo�ci.�� Ale przecie� bardziej r�nisz si� od niej ni� m�czy�ni, kt�rych do tej pory spotyka�a.

��Fizycznie by� mo�e tak�� zgodzi� si� Ponter�� ale pod wzgl�dem psychicznym i emocjonalnym wiele nas ��czy.

��Nie s�dzisz jednak, �e skoro Mare zosta�a skrzywdzona przez m�czyzn� swojego gatunku, to mo�e�

��My�lisz, �e nie przysz�o mi to do g�owy?�� przerwa� Ponter.

��W takim razie powiedz to g�o�no. Wyrzu� to z siebie.

Ponter parskn��.

��By� mo�e podobam si� jej, bo w jej oczach nie jestem cz�owiekiem�� nie jestem jednym z tych, kt�rzy mogliby j� skrzywdzi�.

Selgan milcza� przez kilka takt�w.

��Warto si� nad tym zastanowi栗 powiedzia� w ko�cu.

��To nie ma �adnego znaczenia. Naprawd�. Kocham j�. A ona kocha mnie. Poza tymi dwoma faktami nic wi�cej nie jest wa�ne.

��No tak. No tak.�� Se�gan znowu zrobi� pauz�, po czym zacz�� m�wi� troch� nieobecnym tonem, tak jakby co� w�a�nie przysz�o mu do g�owy, a nie jakby czeka� na w�a�ciwy moment, by przedstawi� t� my�l.�� A powiedz mi, czy zastanawia�e� si� w og�le nad tym, dlaczego ona podoba si� tobie?

Ponter przewr�ci� oczami.

��Rze�biarze osobowo�ci!�� westchn��.�� Zaraz mi powiesz, �e Mare w jaki� spos�b przypomina mi Klast. Ale nie m�g�by� si� bardziej myli�. Zupe�nie inaczej wygl�da i ma zupe�nie inn� osobowo��. Mare i Klast nic nie ��czy.

��Pewnie masz racj�.�� Selgan machn�� r�k�, tak jakby odrzuca� ten pomys�.�� No bo w czym mia�yby by� podobne? Nie nale�� nawet do tego samego gatunku�

��W�a�nie.�� Ponter usiad� z za�o�onymi r�kami.

��I wywodz� si� z kompletnie odmiennych system�w ideologicznych.

��Absolutnie.

Rze�biarz osobowo�ci pokr�ci� g�ow�.

��To gliksi�skie �ycie po �mierci jest zupe�nie dziwacznym pomys�em, nie s�dzisz?

Ponter nie odpowiedzia�.

��Zastanawiasz si� czasem nad tym? Zdarza ci si� my�le�, �e mo�e, tylko mo�e��� Selgan urwa� i cierpliwie czeka�, a� rozm�wca doko�czy my�l.

��W zasadzie�� odezwa� si� w ko�cu Ponter�� to bardzo interesuj�cy koncept. Wracam do niego, odk�d Mare mi o tym opowiedzia�a.�� Podni�s� d�onie.�� Oczywi�cie wiem, �e nie ma �ycia po �mierci, a przynajmniej nie ma go dla mnie. Ale�

��Ale ona �yje w alternatywnej p�aszczy�nie fizycznej�� podpowiedzia� Selgan.�� W innym wszech�wiecie. Takim, w kt�rym tego typu rzeczy by� mo�e wygl�daj� inaczej.

G�owa Pontera poruszy�a si� w niemal niezauwa�alnym skinieniu.

��Ado tego ona nie jest jednym z Barast�w, prawda?�� ci�gn�� rze�biarz.�� Nale�y do zupe�nie innego gatunku. Sam fakt, �e my nie mamy tych�� jak oni je nazywaj�? Tych nie�miertelnych dusz? No w�a�nie, sam fakt, �e nie mamy nie�miertelnych dusz, nie oznacza, �e oni te� ich nie maj�, tak?

��Do czego� zmierzasz?�� spyta� szorstko Ponter.

��Zawsze�� odpar� Selgan.�� Dwadzie�cia kilka miesi�cy temu straci�e� partnerk�.�� Przerwa� na chwil�, a potem zacz�� m�wi� naj�agodniej, jak potrafi�.�� Nie tylko Mare pr�buje sobie poradzi� z traumatycznym wydarzeniem w �yciu.

Ponter uni�s� brew.

��Na pewno. Ale zupe�nie nie rozumiem, jak �mier� Klast mog�aby mnie pchn�� w ramiona kobiety z innego �wiata.

Przez d�u�szy czas obaj milczeli. W ko�cu Hak, kt�ry w trakcie ca�ej sesji terapeutycznej nie odezwa� si� ani s�owem, zwr�ci� si� do Selgana przez zewn�trzny g�o�nik.

��Chcesz, �ebym ja mu powiedzia�?

��Sam to zrobiꠗ stwierdzi� rze�biarz.�� Ponterze, prosz� ci�, przyjmij to spokojnie. Widzisz� opowiada�e� mi o wierzeniach Gliksin�w.

��I co z tego?�� G�os Pontera nadal brzmia� ostro.

��Oni wierz�, �e martwi nie s� naprawd� martwi. S� przekonani, �e �wiadomo�� jednostki �yje nadal po �mierci cia�a.

��I?

��I mo�e pr�bujesz oszcz�dzi� sobie w przysz�o�ci tego rodzaju b�lu, jaki czu�e�, kiedy umar�a Klast. Gdyby twoja partnerka wierzy�a w t� t� nie�miertelno�� umys�u, lub gdyby� ty uwa�a�, nawet wbrew rozs�dkowi, �e by� mo�e ona naprawd� posiada tak� nie�miertelno��, to��� Selgan ponownie przerwa�, zach�caj�c Pontera, aby doko�czy� za niego.

Ponter westchn��.

��To gdyby sta�a si� rzecz nie do pomy��enia i ponownie straci�bym partnerk�, by� mo�e nie czu�bym tak wielkiej rozpaczy, poniewa� ona nie opu�ci�aby mnie zupe�nie.

Selgan jednocze�nie uni�s� brew i nieznacznie wzruszy� ramionami.

��W�a�nie.

Ponter wsta�.

��Dzi�kuj� ci za czas, kt�ry mi po�wi�ci�e�, Uczony Selga�� nie. Zdrowego dnia.

��Nie jestem przekonany, czy mo�emy na tym zako�czy栗 zauwa�y� Se�gan.�� Dok�d si� wybierasz?

��Musz� zaj�� si� czym�, co powinienem by� zrobi� ju� dawno temu�� odpar� Ponter, wychodz�c z okr�g�ego pokoju.

Louise Benoit wesz�a do gabinetu Jocka Kriegera. W Synergii nie mia� �adnego geologa, ale Louise by�a fizykiem i sp�dza�a du�o czasu na dnie kopalni Creighton, dlatego w�a�nie jej powierzy� pewne zadanie.

��Chyba to rozgryz�am�� powiedzia�a, rozk�adaj�c na stole dwa arkusze z wykresami. Jock wsta� zza biurka i do��czy� do niej.

��Ten�� Louise wskaza�a palcem z polakierowanym na czerwono paznokciem arkusz po lewej stronie�� przedstawia standardow� chronologi� paleomagnetyczn� opracowan� przez naszych ludzi.

Jock skin�� g�ow�.

��A ten�� pokaza�a kart�, na kt�rej widnia�y dziwne oznaczenia�� jest por�wnywalnym diagramem, kt�ry dostali�my od neandertalczyk�w.

Wprawdzie Mary Vaughan nie znalaz�a dowod�w na to, �e w neandertalskim �wiecie dosz�o do odwr�cenia kierunku pola magnetycznego Ziemi, ale Jock i tak u�y� swoich wp�yw�w, aby wymian� informacji z dziedziny paleomagnetyzmu potraktowano priorytetowo. Je�li neandertalczycy mylili si� co do szybko�ci zaniku pola, nie mia� si� czym martwi�. Wola� jednak to sprawdzi�.

��Jak widzisz, my nanie�li�my na map� o wiele wi�cej prze�� biegunowa� ni� oni. Ponad trzysta w okresie ostatnich 175 milion�w lat. To dlatego, �e badania dna morskiego daj� pe�niejsze rezultaty ni� te prowadzone w oparciu o meteoryty.

��Punkt dla naszych�� cierpko stwierdzi� Jock.

��Dlatego�� ci�gn�a Louise�� po��czy�am w pary te prze�� biegunowania, kt�rych dowody zosta�y odkryte zar�wno przez nich, jak i przez nas. Jak widzisz, cho� na ich diagramie jest sporo luk, to mo�na prze�ledzi� zgodno�� indywidualnych zjawisk niemal po dzie� dzisiejszy.

Jock przyjrza� si� wykresom, �ledz�c palec Louise.

��Rozumiem.

��Oczywi�cie, taka zgodno�� ma sens�� zauwa�y�a.�� Znasz moj� teori�, wed�ug kt�rej istnia� tylko jeden wszech�wiat do momentu, kiedy przed czterdziestoma tysi�cami lat pojawi�a si� �wiadomo��.

Jock przytakn��. Wprawdzie zjawiska kwantowe powodowa�y niezliczone kr�tkotrwa�e rozszczepienia wszech�wiata�� i prawdopodobnie dzia�o si� tak od zawsze�� ale owe rozszczepienia nie robi�y �adnej r�nicy na skal� makroskopow�, poniewa� powstaj�ce �wiaty po up�ywie kilku nanosekund zawsze zapada�y si� z powrotem w jeden.

Jednak�e dzia�ania istot rozumnych spowodowa�y rozszczepienia, kt�re okaza�y si� nieodwracalne. I tak, gdy czterdzie�ci tysi�cy lat temu dosz�o do �wielkiego skoku��� gdy pojawi�a si� �wiadomo�栗 nast�pi�o pierwsze trwa�e rozszczepienie. W jednym wszech�wiecie t� �wiadomo�� zyska� gatunek Homo sapiens; w drugim�� Homo neanderthalensis. Od tamtego momentu oba �wiaty istnia�y r�wnolegle.

��Chwila moment�� odezwa� si� Jock, zerkaj�c na nean�� dertalski diagram.�� Je�li to jest ostatnia zarejestrowana zmiana kierunku pola magnetycznego Ziemi, o kt�rej nam wiadomo�

��Zgadza siꠗ wtr�ci�a Louise.�� Wed�ug ich wylicze� mia�a miejsce mniej wi�cej przed dziesi�cioma milionami miesi�cy, czyli 780 tysi�cy lat temu.

��No tak, ale je�li to jest ostatnie tego typu wydarzenie na naszym wykresie, czym jest to tutaj?�� Jock wskaza� inne, niedawne zjawisko przebiegunowania zaznaczone na neandertal�� skim arkuszu.�� Czy to jest to, kt�re podobno zacz�o si� dwadzie�cia pi�� lat temu?

��Nie�� odpar�a Louise. Jak na gust Jocka, mia�a za du�o cech nauczyciela akademickiego. Stara�a si� naprowadzi� go na w�a�ciwa drog�, aby samodzielnie sformu�owa� wnioski, cho� sama zna�a ju� odpowied�. Wola�by, aby po prostu mu wszystko powiedzia�a.

��W takim razie kiedy ono mia�o miejsce?�� spyta�.

��P� miliona miesi�cy temu.

Jock nawet nie pr�bowa� ukry� zniecierpliwienia.

��Czyli?

Pe�ne wargi Louise rozci�gn�y si� w u�miechu.

��Czyli czterdzie�ci tysi�cy lat temu.

��Czterdzie�ci ty�! Ale przecie� w�a�nie wtedy�

��Zgadza siꠗ potwierdzi�a Louise, zadowolona ze swe�� go ucznia.�� W�a�nie wtedy dosz�o do wielkiego skoku, wtedy narodzi�a si� �wiadomo�� i wtedy wszech�wiat uleg� trwa�emu rozszczepieniu.

��Ale� ale jak to mo�liwe, �e oni o tym przebiegunowa�� niu wiedz�, a my nie?

��Pami�tasz, co powiedzia�am podczas naszej pierwszej rozmowy na ten temat? Kiedy pole magnetyczne zanika, prawdopodobie�stwo, �e ponownie pojawi si� z okre�lonym kierunkiem, wynosi p� na p�. W pi��dziesi�ciu procentach przypadk�w pole wraca z tak� sam� polaryzacj�, a�

��A w pi��dziesi�ciu procentach z odwr�con�! Zatem to wydarzenie musia�o mie� miejsce po rozszczepieniu �wiat�w� i poniewa� zjawiska na obu wszech�wiatach nie by�y ju� zsynchronizowane, na �wiecie neandertalskim pole magnetyczne powr�ci�o z odwrotnym kierunkiem�

��Co ustalono na podstawie bada� meteoryt�w�� przytakn�a Louise.

��Ale u nas powr�ci�o z tak� sam� polaryzacj� jak wcze�niej, nie pozostawiaj�c �adnych �lad�w.

��Oui.

��Fascynuj�ce�� przyzna� Jock.�� Ale chwila! U nich pole uleg�o odwr�ceniu czterdzie�ci tysi�cy lat temu, tak? Tylko �e wed�ug Mary kompas u neandertalczyk�w pokazuje tak� sam� polaryzacj� jak na naszym �wiecie, czyli�

Louise zach�caj�co skin�a g�ow�; Jock by� na w�a�ciwej drodze.

���czyli�� ci�gn���� niedawno dosz�o tam do szybkiego zaniku pola magnetycznego i tym razem, zaledwie przed sze�cioma laty, pole powr�ci�o znowu z odwr�con� polaryzacj�, kt�ra odpowiada tej, jaka jest obecnie na naszej Ziemi.

��Dok�adnie tak.

��Doskonale�� stwierdzi� Jock.�� W�a�nie to chcia�em wiedzie�.

��Ale to nie wszystko�� zauwa�y�a Louise.

��No to m�w�e, dziewczyno!

��Ju�, ju�. Sytuacja wygl�da tak: na Ziemi�� jedynej, kt�ra istnia�a w danym momencie�� czterdzie�ci tysi�cy lat temu dosz�o do zaniku pola magnetycznego. W tym czasie pojawi�a si� �wiadomo�� i wed�ug mnie nie jest to zbieg okoliczno�ci.

��Chcesz powiedzie�, �e zanik pola mia� co� wsp�lnego z powstaniem sztuki?

��I kultury. I j�zyka. I logiki matematycznej. I religii.

��Ale jakim cudem?

��Tego nie wiem. Nie zapominajmy jednak, �e anatomicznie wsp�cze�ni przedstawiciele Homo sapiens istnieli od stu tysi�cy lat, a �wiadomo�� pojawi�a si� u nich dopiero czterdzie�ci tysi�cy lat temu. Pod wzgl�dem fizycznym mieli�my takie same m�zgi od sze��dziesi�ciu tysi�cy lat, ale niczego nie stworzyli�my ani nie przejawiali�my �adnych oznak prawdziwej rozumno�ci. A potem nagle pstryk!, co� si� sta�o i w��czy�a si� u nas �wiadomo��.

��Aha.

��Wiesz, �e niekt�re ptaki potrafi� okre�la� kierunki �wiata dzi�ki magnetytowi?

Jock przytakn��.

��Rzecz w tym, �e my, czyli gatunek Homo sapiens, tak�e mamy w m�zgach kryszta�y magnetytu. Nikt nie wie dlaczego, bo oczywiste jest, �e nie s�u�y nam jako wewn�trzny kompas. Wed�ug mnie, kiedy przed czterdziestoma tysi�cami lat dosz�o do zaniku ziemskiego pola magnetycznego, co� si� z tym magnetytem sta�o, powoduj�c� hm, nazwijmy to, �uruchomienie� �wiadomo�ci.

��W takim razie co si� stanie, kiedy pole magnetyczne znowu zaniknie?

��No c�, na neandertalskim �wiecie podczas ostatniego zaniku nie sta�o si� nic�� stwierdzi�a Louise.�� Tylko �e�

��Tylko �e co?

��W tej chwili mi�dzy obydwoma �wiatami istniej� wyra�ne r�nice. W przeciwnym razie przebiegunowania nadal przebiega�yby synchronicznie.

��Ja te� si� nad tym zastanawia�em�� przyzna� Jock.�� Jak s�dzisz, sk�d taka rozbie�no��?

��Mo�e spowodowa�y j� setki pr�b z broni� j�drow� albo wysy�anie rakiet w kosmos. Najnowsze zjawiska zaniku pola magnetycznego na obu �wiatach dzieli zaledwie dwadzie�cia pi�� lat, a poprzednie mia�o miejsce czterdzie�ci tysi�cy lat temu. To r�nica rz�du jedynie 0,000625. Eksplozje, o kt�rych wspomnia�am, mog�y na naszym �wiecie zak��ci� geody�� namo w stopniu, jaki spowodowa� to op�nienie� ale to tylko moje przypuszczenia. Skoro jednak geodynama obu �wiat�w nie s� ju� jednakowe, to zanik pola magnetycznego u nas nie musi przebiega� tak jak u nich. Poza tym istniej� oczywiste r�nice mi�dzy tym, jak dzia�aj� umys�y neandertalczyk�w oraz nasze.

��I czego mo�emy si� spodziewa� u nas?

��Je ne sais pas�� odpar�a Louise.�� Musimy przeprowadzi� wi�cej symulacji, zanim zyskamy pewno��, ale�

��Znowu ale! Ale co? Co?

��No c�, �wiadomo�� powsta�a w okresie zaniku pola magnetycznego. Tym razem wi�c mo�e�hm, odwo�uj�c si� do terminologii komputerowej, tym razem mo�e si� �zawiesi�.

Ponter podzi�kowa� operatorowi sze�cianu podr�nego i wysiad�. Czu� na sobie wzrok kobiet�� uk�ucia ich pe�nych dezaprobaty spojrze�. Ale cho� Dwoje mia�o si� sta� Jednym ju� nazajutrz, ta sprawa nie mog�a poczeka�.

Wi�ksz� cz�� miesi�ca sp�dzi� z Mary na drugiej Ziemi. Wr�cili na neandertalski �wiat przed trzema dniami. Ponter twierdzi�, �e dzi�ki temu zobaczy si� i z Adikorem, i z c�rkami�� co oczywi�cie by�o prawd�. A poniewa� Mary musia�a na ten okres znowu zamieszka� u Lurt, mia� te� czas spotka� si� z rze�biarzem osobowo�ci, licz�c, �e dzi�ki temu upora si� z bezsenno�ci� i dr�cz�cymi go koszmarami.

Teraz jednak szed� do laboratorium Lurt, kierowany przez Haka. Jeszcze nigdy tam nie by�. Wszed� do budynku z kamienia i zapyta� pierwsz� napotkan� kobiet�, gdzie pracuje Mare Vaughan. Zdumiona, pokaza�a mu kierunek, a on pomaszerowa� korytarzem w t� stron�. Wszed� do pracowni. Mary i Lurt sta�y pochylone nad sto�em.

Ju� czas�� pomy�la�. Odetchn�� g��boko i�

��Ponter?�� zdziwi�a si� Mary, podnosz�c g�ow�. Cieszy�a si�, �e go widzi, ale�

Ale to by� jego �wiat i z�a pora. Pr�bowa�a zachowa� spok�j.

��Co si� sta�o?

Ponter spojrza� na Lurt.

��Musz� porozmawia� z Mare sam na sam�� powiedzia�.

Lurt unios�a brew. �cisn�a lekko rami� Mary i wysz�a z laboratorium, zamykaj�c za sob� drzwi.

��O co chodzi?�� spyta�a Mary. Czu�a, jak jej serce bije coraz mocniej.�� Nic ci nie jest? Czy co� si� dzieje z Jasmel albo�

��Nie. Nikomu nic si� nie sta�o.

Mimo tego zapewnienia nadal czu�a zdenerwowanie. Pr�bowa�a jako� roz�adowa� napi�cie.

��Nie powiniene� tu przychodzi�, wiesz? Dwoje jeszcze nie jest Jednym.

W g�osie Pontera pojawi�o si� zniecierpliwienie.

��Do� do diab�a z tym�� oznajmi�.

��Ponterze, o co chodzi?

Odetchn�� g��boko i powiedzia� kilka s��w w swoim j�zyku. Po raz pierwszy to, co do niej m�wi�, nie zosta�o od razu przet�umaczone. Ponter przechyli� g�ow� na bok, co oznacza�o, �e s�ucha Haka przez implanty �limakowe.

Po chwili odezwa� si� znowu, tym razem ostrzej. Mary dos�ysza�a neandertalskie s�owo �ka�. Wiedzia�a, �e oznacza ono �tak�. Mo�e Hak powiedzia� co� w rodzaju: �Jeste� pewien, �e chcesz to powiedzie�?�. Je�li prawid�owo zgadywa�a, to Ponter powiedzia�, �e chce, i chyba upomnia� Kompana za wtr�canie si� w nie jego sprawy. Na kilka sekund zapad�a cisza. Potem Ponter znowu otworzy� usta, ale najwyra�niej to wystarczy�o Hakowi, kt�ry w ko�cu przedstawi� t�umaczenie jego wcze�niejszych s��w.

��Kocham ciꠗ oznajmi� swoim sztucznym g�osem.

Mary tak na to czeka�a!

��Ja te� ci� kocham�� odpar�a.�� Bardzo.

��Powinni�my razem budowa� �ycie, ty i ja�� powiedzia� Ponter.�� Je�li� je�li tylko mnie zechcesz.

��Tak, tak, oczywi�cie, �e tak!�� o�wiadczy�a rado�nie, ale po chwili zmarkotnia�a.�� Ale� nie b�dzie nam �atwo wszystko pouk�ada�. Ty masz swoje �ycie tutaj, a ja swoje tam. Ty masz Adikora i Jasmel, i Megameg, a ja��� Umilk�a. Chcia�a powiedzie�, �e nie ma nikogo, ale przecie� to nie by�o prawd�. Mia�a m�a. Wprawdzie pozostawali w separacji, ale nadal w �wietle prawa byli ma��onkami. S�odki Jezu�� pomy�la�a�� skoro B�g nie pochwala rozwod�w, to co by powiedzia� o zwi�zku z przedstawicielem innego gatunku?

��Chce spr�bowa栗 powiedzia� Ponter.�� Chc�, �eby nam si� uda�o.

��Ja te��� odpar�a z u�miechem, ale po chwili ten u�miech zgas�.�� Musimy jednak rozwa�y� tak wiele spraw. Gdzie zamieszkamy? Co b�dzie z Adikorem? Co z�

��Wiem, �e nie b�dzie nam �atwo, ale�

��Tak?

Potner podszed� do niej i spojrza� jej prosto w oczy.

��Ale twoim ludziom uda�o si� dotrze� na Ksi�yc, a moim otworzy� portal do innego �wiata. Trudne zadania nie s� niewykonalne.

��Nie obejdzie si� bez po�wi�ce� zauwa�y�a.�� Iz twojej, i z mojej strony.

��Mo�e tak. Mo�e nie. Mo�e uda nam si� wydoby� szpik i zachowa� ko�� na dobre narz�dzie.

Mary zmarszczy�a brwi, ale po chwili zrozumia�a, o co mu chodzi.

��U nas m�wimy �chcie� to m�c�. Pewnie masz racj�: my i wy nie r�nimy si� a� tak bardzo. Chcemy mie� wszystko, a to przecie� takie��� Umilk�a, nie mog�c znale�� odpowiedniego okre�lenia.

Ale Ponter je zna�. Dok�adnie wiedzia�, co to za s�owo.

��Takie ludzkie�� powiedzia�, przytulaj�c Mary.

W j�zyku angielskim �shoe� znaczy �but�, a �lick��� �lizn��, poliza�. (Wszystkie przypisy pochodz� od t�umaczki).

World Targets in Megadeaths�� �wiatowe cele w hekatombach.

Dowody sugeruj�ce niezwykle szybkie zmiany nat�enia pola podczas przebiegunowania. Coe, RS., Prevot, M. �Earth and Planetary Science Letters�, vol. 92, no. 34, April 1989, p. 292298.

Znane powiedzenie �We can rebuild him. We have the technology� pochodzi z telewizyjnego programu The Six Million Dollar Man, pokazuj�cego, w jaki spos�b po�amane cia�o by�ego astronauty zosta�o odbudowane dzi�ki mechanicznym cz�ciom. Steve Austin, grany przez Lee Majorsa, sta� si� w latach siedemdziesi�tych ikon� popkultury po tym, jak jego nogi, prawa r�ka i lewe oko zosta�y wymienione w operacji, dzi�ki kt�rej �wiat pozna� powiedzonko: �Panowie, mo�emy go odbudowa�. Mamy technologi�.

Nowy Testament, Ewangelia wg �w. Mateusza; 5:38,39.

Canadian Security Intelligence Service�� wywiad kanadyjski.