Pod redakcj� Mirka Obarskiego

Najnowszy almanach fantastyki Kroki w nieznane prezentuje szesna�cie r�norodnych opowiada� autor�w z Australii, Argentyny, Rosji, Stan�w Zjednoczonych, Ukrainy i Wielkiej Brytanii. W�r�d nich nowa krew, niedawne debiutantki (McCarron, Swirsky) oraz autorzy rozwijaj�cy skrzyd�a (Bacigalupi, Kosmatka, Ostapenko). S� te� stare wygi, z niema�ym dorobkiem, kt�rych tekst�w nie by�o nam dane posmakowa� dotychczas (Brown, Ka�ugin) lub spotykali�my si� z ich tw�rczo�ci� okazjonalnie (Kessel, szczeg�lnie Waldrop). Oczywi�cie s� tak�e wielkie nazwiska (Egan, Kress, Silverberg, czy Willis), a opr�cz tego pisarze wyj�tkowi, za spraw� wyobra�ni (Ballantyne), poetyckiego stylu (McDonald), czy prozy o niesamowitym klimacie (Nielsen).

Najm�odszym autorkom w zbiorze mo�na zarzuca�, �e w gruncie rzeczy napisa�y opowiadania psychologiczne. Bez kostiumu fantasy �Dom Maga� Meghan McCarron to freudowska, kontrowersyjna historia wchodzenia w doros�o��. Pozbawiaj�c mitologii �Za�lubiny ze S�o�cem� Rachel Swirsky otrzymamy obraz wzajemnej fascynacji, ale i niedopasowania kobiety i m�czyzny. Ale z drugiej strony osi�gni�cie wra�e�, kt�re oferuj� te pe�ne wdzi�ku teksty by�oby zupe�nie niemo�liwe bez fantastyki. Sekunduje im Tony Ballantyne, bo �Nowy rozdzia�� to przewrotna historia o uzale�nieniu, toksycznym zwi�zku i zdradzie.

Autorzy zza wschodniej granicy, je�li nie chc� nas �mieszy�, to chwytaj� si� natychmiast powa�nych zagadnie�. Julia Ostapenko zajmuje si� w �Stygmatach� problemem wolno�ci, za� Aleksiej Ka�ugin w �Syndromie �azarza� przekle�stwem nie�miertelno�ci. Rosjanin opowiada histori� wskrzeszenia w uj�ciu materialistycznym, co w efekcie daje tekst bulwersuj�cy. Fantastyka na serio to tak�e domena Teda Kosmatki, rewelacji poprzedniego almanachu. Jego �Prorok z wyspy Flores� rozgrywa si� w alternatywnej rzeczywisto�ci, w kt�rej kreacjonizm awansowa� do rangi ideologii. Paolo Bacigalupi, naczelny pesymista ameryka�skiej fantastyki i zarazem jej objawienie, serwuje w �Ludziach piasku i popio�u� pozornie militarystyczn� sf. W istocie ten przyt�aczaj�cy tekst m�wi o utracie cz�owiecze�stwa.

Kanw� kilku opowiada� s� odwiedziny z kosmosu, modne ostatnio za spraw� filmu �Dystrykt 9�. Connie Willis sugeruje w �Usi�d�cie wszyscy wraz�� �e mo�e to by� wydarzenie zabawne. Inaczej widzi rzecz Eric Brown w �Przyj�ciu po�egnalnym�, tek�cie opartym na niedopowiedzeniu i niepewno�ci. Pocz�tek �Zbawiciela� Nancy Kress nawi�zuje do klasyki sf, ale wy��cznie po to, �eby u�pi� nasz� czujno��. Blisko tematyki obcologicznej s� dwie odmienne pr�by reaktywacji space opery. W �Glorii�, Greg Egan poszerza formu�� gatunku refleksj� nad rozwojem cywilizacji kosmicznej i trzyma si� twardo praw fizyki. Robert Silverberg akcentuje w �Imperatorze i Mauli� warto�� opowie�ci, tego na czym dot�d bazowa� ten od�am fantastyki.

Dope�nieniem tomu jest kilka �wietnych opowiada� balansuj�cych na kraw�dzi gatunku. �Duma i Prometeusz� Johna Kessela to gratka dla mi�o�nik�w gier literackich i tw�rczo�ci Jane Austin. �Szkaradne kuraki� Howarda Waldropa, kt�re powsta�y blisko trzydzie�ci lat temu nic nie straci�y ze swej warto�ci. Gustavo Nielsen si�ga po fantastyk� ch�tnie i z powodzeniem. Jak w �Marvinie�, wyciszonej historii o niesamowitej aurze, b�d�cej jego znakiem wywo�awczym. Autor �Ma�ej bogini�, Ian McDonald, bywa coraz cz�ciej doceniany poza kr�giem mi�o�nik�w fantastyki. Brytyjczyk por�wnywany jest do Raya Bradbury�ego, poety science-fiction.

Poczu�em, �e musz� przeprosi�, jak tylko wszed�em do mieszkania.

��Chc� ci� przeprosi� � powiedzia�em, zdejmuj�c p�aszcz.

Julia unios�a na mnie wzrok znad ksi��ki i z wyczerpanym wyrazem twarzy potrz�sn�a g�ow�.

��Nie teraz, James. Jestem za bardzo zm�czona.

Ostatnimi czasy k��cili�my si� zbyt cz�sto, stosuj�c taktyk� starych wyg, wyj�tkowo do�wiadczonych w prezentowaniu niewielkich ust�pstw, oczekuj�c podobnych zachowa� od drugiej strony. Wtedy w�a�nie do niej dotar�o. Z u�miechem na twarzy zerwa�a si� na r�wne nogi.

��Z�apa�e� to, tak? Z�apa�e� Niebieskie Szk�o.

Obj�a mnie ramionami i przytuli�a tak mocno, a� moje cia�o zatrzeszcza�o i zadr�a�o. To by�o mi�e uczucie, lecz szybko sta�o si� zbyt intensywne, a� gwa�townie wypu�ci�em z siebie powietrze. Wpatruj�c si� twarz� pe�n� niepokoju, uwolni�a mnie z ramion.

��Och, przepraszam. Zapomnia�am, jak czu�ym jest si� na samym pocz�tku. Chod� tu i usi�d�.

Wzi�a mnie za r�k�, ciep�ym i trzeszcz�cym chwytem, po czym poprowadzi�a w kierunku naszej starej, poplamionej sofy. Dopi�a resztk� lemoniady ze stoj�cej tam szklanki, po czym wyci�gn�a j� w moim kierunku. W mojej odmienionej wizji szk�o zdawa�o si� l�ni� od �rodka g��bokim purpurowym �wiat�em. Dok�adnie taki sam blask emitowa�a wilgo� jej pi�knych br�zowych oczu.

��A teraz po prostu potrzyj j� palcem. Delikatnie, wzd�u� �cianki.

Obliza�a wargi, a ja dostrzeg�em wewn�trz jej ust pi�kny niebieski odcie�. Nachyli�em si�, by j� poca�owa�, lecz potrz�sn�a g�ow�.

��Nie. Najpierw szklanka. Powoli, nie spiesz si�.

Wyci�gn��em palec i dotkn��em szk�a. Przyczajony d�wi�k ju� czeka� tu� pod jego powierzchni�. Wystarczy�o pstrykn�� palcem, by go us�ysze�. Gdy dotkn��em szklanki, ukryty d�wi�k wype�ni� mi cia�o. Przeci�gn��em palcem po �ciance naczynia, a ka�da kom�rka mojego cia�a zadr�a�a na znak solidarno�ci.

��Mi�e, prawda?�� spyta�a Julia.

��Mmm � zamrucza�em w odpowiedzi.

��Przez chwil� g�ad� szklank�. P�niej potrzymamy kawa�ek drewna. Daje takie ciep�e, �ywe odczucie.

Jaki� czas siedzieli�my tak sobie w ciszy. Ja pociera�em szklank�, a Julia tylko patrzy�a na mnie, u�miechaj�c si�. By�o tak, jakby sprzeczki ostatnich kilku tygodni w og�le si� nie wydarzy�y.

��Gdzie z�apa�e�? � spyta�a.

Zadr�a�em, gdy wspomnienie przeciska�o si� na zewn�trz przez migotliwe trzaski wra�enia. Obraz nachylaj�cej si� nade mn� wysokiej, patykowatej postaci, pokrytej wyp�owia�� bia�� szczecin�. Pusta maska jej twarzy z dwiema mrocznymi p�kulami odbieraj�cych w podczerwieni jam czuciowych, kt�re znajdowa�y si� w miejscu oczu. Na chwil� przesta�em g�adzi� szk�o.

��Zarazi� mnie obcy. Czeka�em na zmian� �wiate� na przej�ciu ko�o ratusza, gdy nadbieg� ku mnie. Kluczy� pomi�dzy samochodami i ci�ar�wkami, omijaj�cymi go ledwo o w�os. Zamar�em z� trwogi, jak mi si� zdaje. A on sta� tam na ulicy, tu� przy kraw�niku, wpatruj�c si� we mnie. Mog�em dostrzec szok maluj�cy si� na twarzach kierowc�w, wykr�caj�cych w ostatnim mo�liwym momencie, by go wymin��.

��Ratusz wyznacza mu granice terytorium.�� Julia pokiwa�a g�ow� ze zrozumieniem.�� Nie wkroczy na obszar obcego z Downey Road.

Przytakn��em jej ze zniecierpliwieniem. To by�a moja historia, nie jej.

��Tak, wiem. W ka�dym razie, wpatrywa� si� we mnie przez jakie� dziesi�� sekund, po czym po prostu odwr�ci� si� nieoczekiwanie w innym kierunku, jak jaki� ptak, i skupi� na czym� zupe�nie innym w g�rze ulicy. I ju� go nie by�o, ponownie wbieg� w ruch uliczny. Dopiero w po�owie drogi do domu zda�em sobie spraw�, �e mnie zarazi�.

Zadr�a�em na samo wspomnienie. S�owo �obcy� sta�o si� frazesem. �atk� pozwalaj�c� nam unika� konieczno�ci przyznawania przed sob�, z jak dos�ownie innego �wiata pochodzi�y te istoty. Julia nic nie odpowiedzia�a, a ja nie rozumia�em wtedy, �e jej milczenie wyra�a�o g��bsze zrozumienie sytuacji. Zn�w zacz��em pociera� szklank�, tym razem obejmuj�c j� d�o�mi. By�o to elektryzuj�ce uczucie. Obserwowa�em, jak drgaj�ce walce niebieskiego �wiat�a wzbieraj� z dr�eniem w kierunku sufitu, przemawiaj�c do mnie uspokajaj�cym mruczeniem.

��To cudowne. Przez tak d�ugo nie zdawa�em sobie sprawy o czym mi opowiada�a�. Nie powinienem na ciebie krzycze�, gdy pozwala�a� si� zara�a�. A kiedy rzuci�a� prac�, powinienem stara� si� ciebie zrozumie�. Powinni�my prze�ywa� to wsp�lnie w domowym zaciszu.

Na twarzy Julii pojawi� si� nieznaczny u�miech.

��Zosta�o jeszcze mn�stwo chor�b, kt�re mo�emy z�apa�. Barnaby twierdzi, �e jest ich przesz�o sto pi��dziesi�t. Jestem pewna, �e niekt�re z nich mo�emy przej�� wsp�lnie.

Przebieg�a mi d�oni� po w�osach, poczu�em trzaski, jakby przepe�nia�a je elektryczno��. Przez moje cia�o, upojnym dr�eniem, przebieg�y fale ciep�a.

��Jakie to mi�e uczucie. Co je powoduje?

Zacz�a delikatnie ugniata� mi g�ow�, r�wnocze�nie recytuj�c lekcj�, kt�rej nauczy� j� Barnaby.

��Czynnik powoduj�cy Niebieskie Szk�o jest przenoszony w wodzie. Obcy wydzielaj� zaka�on� substancj�, wychwytywan� przez warstw� szczeciny porastaj�cej ich cia�o, i ta czeka tam tylko, a� obcy przelotnie si� o kogo� otrze. Po zara�eniu, czynnik przenika do twojego uk�adu nerwowego i tam inkubuje. Odmienne wra�enia, kt�re obecnie odbierasz, s� w�a�nie wynikiem jego dzia�ania, gdy � w celu reprodukcji � przebudowuje ci uk�ad nerwowy. Doznania te przemijaj� po rozpocz�ciu reprodukcji, lecz wtedy twoje cia�o staje si� zdolne do przyj�cia wi�kszej liczby obcych chor�b. Niebieskie Szk�o przeciera im szlaki.

��Och � westchn��em z przyjemno�ci�. � Ile to b�dzie trwa�o?

��Dwa do trzech dni. Ciesz si�, p�ki mo�esz.

Kiedy teraz wspominam k��tnie, jakie raz za razem wybucha�y mi�dzy nami, gdy Julia zacz�a kolekcjonowa� obce choroby, czy spos�b, w jaki stawia�em pod znakiem zapytania jej inteligencj� i zdrowy rozs�dek, to zawsze by�em lekko zdziwiony spokojem, z jakim przyjmowa�a moje p�niejsze przeprosiny. Kilka pierwszych dni po z�apaniu Niebieskiego Szk�a prawie przypomina�o te z pocz�tku naszej znajomo�ci. Prawie. Zawsze istnia�a bowiem mi�dzy nami ta niewielka strefa milczenia. Tego, o czym nigdy nie rozmawiali�my.

Zaraz po Niebieskim Szkle z�apa�em Promyk S�o�ca w Ko�ciach. Promyk S�o�ca w Ko�ciach. Ta nazwa brzmi dosy� dziwnie dla wszystkich, kt�rzy nigdy tego nie przeszli. Wiecie, jak to jest podczas powa�nego przezi�bienia, gdy cz�owiek le�y sobie w ��ku cieplutko opatulony? To uczucie zadowolenia, gdy kto� przynosi wam gor�ce napoje, a wy nie musicie si� martwi� obowi�zkami, prac� ani niczym innym, a jedynie kulicie si�, by wraca� do zdrowia? Tak w�a�nie wygl�da Promyk S�o�ca w Ko�ciach, tyle tylko, �e bez tych wszystkich negatywnych symptom�w, takich jak zablokowane uszy, b�le g�owy czy ciekn�cy nos.

Pami�tam, jak le��c na sofie, u�miechn��em si� do Julii, kt�ra przynios�a mi kolejn� szklank� gor�cej herbaty z cytryn�.

��Dlaczego nam to robi�? � spyta�em.

Chc�c przysi��� na kraw�dzi ��ka, zrzuci�a na pod�og� jaki� kolorowy magazyn i u�miechn�a si� do mnie.

��Nie wiem. Barnaby twierdzi, �e obcy zmieniaj� nasze cia�a. Ka�da choroba troszk� nas ulepsza. Na pocz�tku odnowiono ci uk�ad nerwowy, teraz odm�adzaj� tw�j szpik kostny. Ka�da z chor�b czyni nas odrobin� lepszymi.

Zmarszczy�em brwi i upi�em �yk herbaty. Smakowa�a tak cudownie, �e poczu�em si� parszywie, nie mog�c si� z ni� zgodzi�.

��Och. To dziwne. Mam wra�enie, �e obcy nawet w najmniejszym stopniu, tak czy inaczej, nie dbaj� o ludzi. Popatrz tylko na tego naszego. Czasem, dotykaj�c p�yt chodnika, czo�ga si� na czworakach po g��wnej ulicy, a kiedy indziej mo�na go zobaczy�, jak wpatruj�c si� w gwiazdy wysiaduje na dachu Kings Arms. Nieustannie widuj� go, jak wchodzi czy wychodzi z kana��w. Biega wzd�u� granic swojego terytorium, czy te� po g��wnej ulicy, wymijaj�c ludzi, jakby ich tam zupe�nie nie by�o, ale nigdy, jak si� zdaje, nie jest nami zainteresowany. Kiedy mnie zara�a�, mia�em wra�enie jakby patrzy� przeze mnie na wskro�.

Julia rozpar�a si� wygodnie i przeci�gn�a zmys�owo. Zapuszcza�a w�osy. Kosmyki tlenionych w�os�w roz�o�y�y si� na obiciach sofy, a ich l�ni�ce, br�zowe odrosty tworzy�y poduszk� wok� jej g�owy. U�miechn�a si� do mnie protekcjonalnie.

��Starasz si� wyczyta� konwencj� mowy w�asnego cia�a u obcej istoty. Bety od tysi�cleci podr�owa�y przez galaktyki. Barnaby twierdzi, �e dziel� wsp�ln� pul� pami�ci gatunkowej, kt�rej u�ywaj� do wzajemnej komunikacji. Czy j�zyk cia�a znaczy cokolwiek dla telepaty? Czy ty naprawd� uwa�asz, �e mo�emy pok�ada� nadziej�, �e u tak zaawansowanej rasy odnajdziemy odpowiedniki wszystkich naszych do�wiadcze�?

Poczu�em si� lekko zraniony Odpowied�, jakiej jej udzieli�em, by�a wynikiem mego rozdra�nienia.

��Nie wygl�daj� znowu na a� tak zaawansowanych. Przypominaj� raczej stado ptak�w, kt�re wyl�dowa�o na naszej planecie. Gromadka rudzik�w, z kt�rych ka�dy broni w�asnego terytorium. Nijak nie wygl�da, by komunikowali si� z lud�mi.

��Mmm. Mo�e jeszcze tego nie robi� � odpar�a enigmatycznie Julia. Nieoczekiwanie ziewn�a, po czym przeci�gn�a si� i wsta�a.�� S�ysza�am, �e Selina z�apa�a co� nazwanego Symfoni� Smyczkow�. Brzmi ciekawie. Pomy�la�am, �e wpadn� do niej, by sprawdzi�, co to takiego. Chcesz i��?

Potrz�sn��em g�ow�. Jak na razie by�em ca�kiem zadowolony z Promyka S�o�ca w Ko�ciach.

��Jak sobie chcesz � powiedzia�a, wychodz�c z pokoju.�� Do zobaczenia.

��Cze�� � odpowiedzia�em, lecz kiedy wysz�a, nie by�o ju� tak samo. Zasn��em, staraj�c si� sobie wyobrazi�, w jaki spos�b obce choroby zmienia�y moje cia�o, przeistaczaj�c mnie w now�, wspania�� istot�. Zamiast tego m�czy�y mnie koszmary. Obcy wpatrywa� si� we mnie swoimi niewidz�cymi, ciemnymi jamami oczu. Westchn�� z przyjemno�ci, gdy moja wola powoli, wraz z kolejnymi falami chor�b, oddziela�a si� ode mnie, a� znalaz�em si� ca�kowicie pod jego kontrol�.

Kiedy si� obudzi�em, Promyk S�o�ca powoli znika� z moich ko�ci.

Julia z�apa�a Symfoni� Smyczkow� od Seliny i prawie przez tydzie� chodzi�a z u�miechem na twarzy, wywo�anym graj�c� jej w uszach muzyk� sfer. I niewa�ne, jak bardzo si� stara�em, nie mog�em si� tym zarazi�. Za to uda�o mi si� z�apa� Parchy. Sk�ra nabrzmia�a mi wielkimi, czerwonymi i ropiej�cymi krostami, kt�re szybko twardnia�y, tworz�c br�zowe strupy, rozmiarami, kszta�tem i kolorem przypominaj�ce jednopens�wki.

��Ohyda � zaj�cza�em pewnego ranka, strz�saj�c z ��ka odpad�e ze mnie strupy.

��Mnie to m�wisz � powiedzia�a z niesmakiem Julia.�� Nie m�g�by� sypia� na sofie?

Popatrzy�em na ni� zdziwiony.

��Powinna� okaza� mi troch� wi�cej wsp�czucia.

��Podobnie jak ty, kiedy to z�apa�am?

Spu�ci�em oczy.

��Przepraszam, ale wtedy nie zdawa�em sobie sprawy jak to jest. My�la�em, �e to by�a wy��cznie twoja wina.

Podesz�a do mnie i musn�a wargami m�j policzek.

��Wiem. Wi�kszo�� niezara�onych ci�gle jeszcze tak my�li. Biedaku.

Przysiad�em na brzegu zapadaj�cego si� ��ka i pogrzeba�em palcami u st�p w czerwonawym stosiku strup�w zebranym na starym dywanie. Opar�em na kolanach wype�nione nimi d�onie i rozejrza�em si� wok�, po zniszczonych, ��tych, drewnianych panelach �cian pokoju. Nowo��, zwi�zana ze wsp�lnym mieszkaniem, odp�yn�a ju� dawno. Wpatrywa�em si� w szar�, we�nist� nitk� paj�czyny, odchodz�c� z sufitu a� do bezkszta�tnej br�zowej szafy, i chcia�em st�d wyj��, znikn�� na ca�y dzie�. Wszystko, byle si� wyrwa� z ciep�ej klaustrofobii naszych s�abo o�wietlonych pokoi i nieko�cz�cych si� fili�anek herbaty z mlekiem, kt�re musia�em pi�, by karmi� swe wype�nione wysi�kiem strupy.

��Nienawidz� tego � stwierdzi�em, wzdychaj�c.�� Czuj�, jak mnie wysysaj�. Ka�dy odpadaj�cy ze mnie strup przypomina kolejn� cz�stk� mnie, kt�r� trac� na zawsze. Czy nie uwa�asz, �e to w�a�nie nam robi�? Dzie� po dniu zbieraj� nas po trochu jak jakie� plony? Ocalaj� nasz materia� genetyczny z biologicznych szcz�tk�w zrzucanych przez nasze cia�a? Je�li trwa�oby to wystarczaj�co d�ugo, nic by ze mnie nie zosta�o. Obcy mogliby mnie odbudowa� z tych pozbieranych kawa�eczk�w jako niewolnika na swoim statku kosmicznym.

��Obcy nie maj� statku. Wszyscy o tym wiedz�.

��No, ale wiesz, co mam na my�li. Pomy�l o tym. Ka�da z�apana choroba zmienia nas w jaki� spos�b. Czy przybyli z a� tak daleka, tylko po to, by nas nimi zara�a�? Musi by� jaki� pow�d. W co oni nas przemieniaj�?

Julia wzi�a szczotk� do w�os�w i przykl�k�a przed si�gaj�cym jej do pasa lustrem, opartym o �cian� w pobli�u drzwi. Powoli zacz�a szczotkowa� w�osy, tak wyczesuj�c ich kosmyki, by m�c widzie� sw�j naturalny kolor l�ni�cy w �wietle. Pomy�la�em, jak to wola�em j� z kr�tkimi blond w�osami, lecz nie powiedzia�em tego na g�os. Dalej czesa�a si� w ciszy. Zacz��em ponownie.

��No wiesz, popatrz tylko na mnie. Przez ostatnie kilka tygodni zmieniono mi uk�ad nerwowy, m�j szpik kostny te� uleg� zmianom, a teraz zrzucam sk�r�. S�ysza�em, �e te zmiany s� genetyczne i �e zapisano je w naszym DNA. Nasze dzieci urodz� si� ju� przeistoczone. I to nie tak, �e b�d� posiada�y naturaln� odporno�� na Niebieskie Szk�o, lecz ta choroba nie b�dzie si� ich ima�, gdy� ju� ich odmieni�a. Oto, co chc� powiedzie� i nie przekonasz mnie, �e ciebie to nie martwi. Sk�d mamy mie� pewno��, �e obcy dzia�aj� w naszym interesie?

Julia przeci�gn�a ze z�o�ci� szczotk� po w�osach, po czym upu�ci�a j� na pod�og�. Nag�ym ruchem odwr�ci�a si� do mnie.

��Czasem naprawd� mnie wkurzasz, James. Nie s�uchasz niczego, co do ciebie m�wi�, nie zgadzasz si� ze wszystkim, co przeczytasz, a na dodatek starasz si� wierzy� wszystkim historiom zas�yszanym w pubie od nieznajomych. Obcy nie mog� nam zaszkodzi� i tego nie zrobi�. To powszechnie zaakceptowany fakt, ustalony podczas kontaktu. Nikt, absolutnie nikt tego nie neguje. Nikt, za wyj�tkiem ciebie.

Potrz�sn��em powoli g�ow�. Tak w�a�ciwie, to i ja wierzy�em w to samo. Ka�dy, kto poczu� tamtej nocy fal� wiary przelewaj�cej si� przez �wiat, gdy obcy wreszcie wyswobodzili si� z gigantycznej kupy b�ota, kt�r� wyhodowali na Wanstead Flats, nie m�g� czu� inaczej. Witajcie, powiedzieli. Dos�yszeli�my wasze umys�y wo�aj�ce do nas z przestrzeni. Nie zrobimy wam krzywdy. To by�o tak oczywiste, �e le�a�o poza wszelkimi w�tpliwo�ciami.

Tym, kt�rzy uwa�aj� nas z powodu naszej wiary za naiwnych i g�upich, powiem tak: po pierwsze, je�li was tam nie by�o, to tego nie zrozumiecie, po drugie, jak na razie wszystko wskazuje, �e mieli�my jednak racj�. Obcy nigdy nie zamierzali nam zaszkodzi�.

Twarz Julii z�agodnia�a.

��Przepraszam, �e na ciebie naskoczy�am � powiedzia�a.�� To nie twoja wina. Pami�tam, jak sama przechodzi�am Parchy. Masz wtedy negatywne nastawienie do ca�ego �wiata. Nie martw si�. Przejdzie ci.

Wyprostowa�a si� i przebieg�a palcami po w�osach, popatrzy�a na siebie z zadowoleniem i si�gn�a po wisz�cy na ty�ach drzwi nowy br�zowy, we�niany p�aszcz.

��Wychodz� na chwil� � stwierdzi�a.�� Potrzebuj� �wie�ego powietrza. Chcesz czego�?

Spu�ci�em wzrok na dywan i westchn��em.

��Zosta� ze mn� � poprosi�em.�� Nudz� si�.

��Nie b�dzie mnie tylko przez jak�� godzink� � powiedzia�a.�� Jeste� pewien, �e niczego nie potrzebujesz?

Popatrzy�em na gar�� trzymanych w r�ce strup�w i ponownie westchn��em.

��Tak, jestem. Co powinienem z nimi zrobi�?

Pod��y�a wzrokiem za moim spojrzeniem i zacz�a chichota�.

��Powiniene� je pozbiera�, a nast�pnie umie�ci� w s�oiku, kt�ry schowasz w suchym i bezpiecznym miejscu. Nie pozw�l, by obcy ci je ukradli.

U�miechn��em si� i potrz�sn��em g�ow� w udawanej rozpaczy.

��Jeste� chora.

Zebra�em do r�ki kilka pozosta�ych na ��ku strup�w i przeszed�em do �azienki, gdzie wrzuci�em je do toalety.

Niezapominajk� z�apali�my wsp�lnie z Juli� od jakiej� pary, poznanej w pubie niedaleko ratusza. Tamci z�apali Niebieskie Szk�o prawie zaraz po tym, jak obcy wyznaczy� granic� wok� South Street i byli obecnie wytrawnymi graczami w grze w obce choroby. Starania Julii, by zaimponowa� im przechodzonym niedawno atakiem Symfonii Smyczkowej, nie poruszy�y ich nic a nic, lecz �miali si�, gdy opowiedzia�em im o moim s�oiku pe�nym parch�w. Gdy wiecz�r mia� si� ju� ku ko�cowi i byli�my ju� bardzo pijani, zgodzili si� nas zarazi�. Niezapominajka jest � podobnie jak Niebieskie Szk�o � chorob� w�z�ow�. Musisz j� z�apa�, by otworzy� swe cia�o na mo�liwo�� zara�enia kolejnymi chorobami. Mieli ju� zamyka�, gdy m�czyzna nachyli� si� nade mn� i poca�owa� mnie w usta, po czym zacz�� chichota�. U�miechn��em si� z przymusem, nie zdaj�c sobie sprawy, z czego tak naprawd� si� �miejemy. Dopiero p�niej dowiedzia�em si�, �e Niezapominajka przenosi si� poprzez stan umys�u, a nie na drodze kontaktu fizycznego. Upojenie alkoholem pozwala chorobie przeskoczy� w odpowiednie miejsce pnia m�zgu, nieznacznie zmodyfikowane ju� Niebieskim Szk�em.

Zataczali�my si�, gdy trzymaj�c si� wzajemnie pod r�k�, wracali�my do domu.

��Jestem pijana � zachichota�a.�� Nie mog� sobie przypomnie�, gdzie mieszkamy.

��T�dy � powiedzia�em, wskazuj�c w d� uliczki, kt�r� w po�owie d�ugo�ci blokowa�o metalowe ogrodzenie, za kt�rym le�a�a ciemno�� pustki porzuconego, niezagospodarowanego terenu. Oboje zacz�li�my si� �mia�.

��Niezapominajka przeprogramuje nam m�zgi � powiedzia�a Julia.�� Przesunie nasze wspomnienia, umieszczaj�c je w zupe�nie innych miejscach.

Sta�em niepewnie na nogach, ko�ysz�c si� i staraj�c sobie przypomnie�. Wszystkim, co przychodzi�o mi do g�owy, by�o �wi�teczne ciasto. Wbijanie szpikulca, by zrobi� w nim otwory, a nast�pnie nalewanie tam whisky z nakr�tki butelki. Bogaty smak nas�czonych alkoholem rodzynek wype�ni� mi usta. Nieoczekiwanie uczucie si� rozp�yn�o i dozna�em przeb�ysku pami�ci.

��Poszli�my w z�� stron�. Wracamy.

Niezapominajka jest najlepsz� chorob�. Teraz mo�e tak nie uwa�asz, ale kiedy ju� j� z�apiesz�

Siedzieli�my z Juli� na ��ku, zaj�ci zabaw� w sprawdzanie pami�ci.

��Pami�tam, jak pierwszy raz zobaczy�am �nieg � opowiedzia�a.�� Tata wyci�gn�� mnie w ramionach i patrzy�am w g�r�, na ciemne niebo, a w moim kierunku zacz�y spada� te du�e bia�e p�atki. Wrzeszcza�am z zachwytu. A wtedy jeden z nich spad� mi na j�zyk, a ja po prostu nie mog�am przesta� chichota�.

Trzyma�em j� za r�k�, staraj�c si� sobie przypomnie�, jak mia�a na imi�. Wr�ci�o to do mnie w postaci nieoczekiwanej fali, kt�rej towarzyszy� wybuch prawdziwego uczucia. Przypomina�o to prawie t� gor�czk�, kt�ra trzyma�a mnie w szponach przez pierwsze trzy tygodnie naszej znajomo�ci. Co� innego wyciek�o mi z pami�ci.

��Zapomnia�em jak brzmieli Beatlesi � stwierdzi�em.

��No, no! Nie�le.�� Julia wyra�nie by�a pod wra�eniem. Wspomnienia wkr�tce powr�c�, i to olbrzymi� fal�, a b�dzie to przypomina� s�uchanie ka�dej z ich piosenek po raz pierwszy, tyle �e tym razem b�d� one poobklejane wszystkim innym, ca�ym p�niejszym, nabieranym z czasem g��bszym zrozumieniem, kt�re pozwala�o ci naprawd� docenia�, co posiada�e�.

Po wszystkim, co powiedziano na temat tego, co zrobili nam obcy, Niezapominajka wci�� by�a wspania�ym prze�yciem.

Julia zacz�a si� u�miecha�. Mocno �cisn�a mi d�o� i zwin�a palce u n�g, roluj�c w fa�dy tanie wzorzyste prze�cierad�o.

��P�niej mam zamiar si� wymkn�� i spotka� z Barnabym. Sypiamy razem, wiesz.�� Zachichota�a.�� Och nie, zapomnia�am. Nie powinnam by�a ci tego m�wi�, prawda?

Przeczesa�em d�oni� jej coraz d�u�sze br�zowe w�osy i zakr�ci�em na palcu ich blond ko�c�wki. R�wnie� chichota�em.

��Nie przejmuj si�. M�j m�zg mi m�wi, �e wiedzia� o tym.�� Za�mia�em si� g�o�niej.�� Ojej! Teraz o tym zapomnia�em!

Lecz p�niej to do mnie wr�ci, a wtedy naprawd� zaboli.

��O czym zapomnia�e�? � zapyta�a Julia i oboje za�miali�my si� jeszcze g�o�niej.

Chwila przemin�a, westchn�li�my i u�o�yli�my w ciszy na ��ku. Julia obr�ci�a si� na brzuch, opar�a g�ow� na mojej piersi i zacz�a g�adzi� mnie po ramieniu.

��Wi�c to tak � powiedzia�a.�� Ostateczne zrozumienie. Powiadaj�, �e Niezapominajka jest ko�cem pocz�tku. Powinni�my osi�gn�� stan �aski, kt�ry doprowadzi nas do docenienia pozosta�ych, wci�� czekaj�cych na nas chor�b. Nasze cia�a s� przygotowane.

��Mmm � stwierdzi�em, wpatruj�c si� w wielk� papierow� kul� delikatnego aba�uru.

��Wszelkie dziel�ce nas lata, ca�a dziel�ca nas odleg�o��. Wkr�tce b�dziemy mogli zajrze� do puli wspomnie� gatunku obcych. Jak to b�dzie, spojrze� przez przestrze�, by zajrze� w umys�y innych istot, b�yszcz�ce w ciemno�ci niczym gwiazdy?

��O�wiecenie � powiedzia�em.

��Te� tak my�l� � marzycielsko zgodzi�a si� ze mn�. Nagle st�a�a.

��Poczekaj. Nadchodzi. Czujesz to?

Czu�em. Ogromna ciemna jama rozwar�a si� gdzie� i wpadali�my w ni� w naszych umys�ach. Po�rodku by�o �wiat�o. Julia chwyci�a mnie za rami�, a ja u�o�y�em si� wok� niej. �wiat�o rozla�o si� i obmy�o nasze cia�a.

Nie min�� tydzie�, a Julia zostawi�a mnie i wprowadzi�a do Barnaby�ego. Maj� ca�kiem przyjemne mieszkanko w szemranej okolicy tu� za ratuszem. Z powodu tamtejszych dzieciak�w maluj�cych po murach, dzielnica sprawia wra�enie bardziej zrujnowanej, ni� jest w rzeczywisto�ci, lecz Julia zapiera si�, �e czuje si� tam bezpiecznie, gdy musi wyj�� w nocy. �eby by�o �miesznie, ich mieszkanie jest o rzut beretem od owych zapuszczonych teren�w, przy kt�rych wyl�dowali�my tej nocy, gdy zapomnieli�my drogi do domu. Julia ma teori�, �e jeste�my w stanie wyczyta� w�asne my�li zar�wno z czasowym wyprzedzeniem, jak i po fakcie. Wed�ug jej teorii, kierowa�a si� wtedy najzwyczajniej w �wiecie do swego przysz�ego domu. Ja wci�� nazywam to wy��cznie zbiegiem okoliczno�ci. K��cimy si� o to, kiedy si� spotykamy, by wymieni� choroby. Istnieje spora grupka o�wieconych, kt�rzy my�l�, �e ma racj�, lecz og�lnie rzecz bior�c wi�kszo�� z nas uwa�a, �e to po prostu czysta fantazja. Bardzo rzadko mo�na spotka� o�wieconego, kt�ry nie st�pa twardo po ziemi. Jeste�my rozs�dn� gromadk�. C� nam zosta�o, musimy tacy by�, prawda? Tworzysz sobie te wszystkie fantazje o w�asnym miejscu we wszech�wiecie, o tym, jak to kto� ci� dogl�da, i nagle pojawiaj� si� obcy i wydawa� by si� mog�o, �e mo�na najzwyczajniej w �wiecie przesta� to robi�. Przybyli, by pom�c ci przekszta�ci� swe cia�o i przenie�� na wy�sz� p�aszczyzn� istnienia, ale oczywi�cie to nie do ko�ca tak, prawda?

Grupka rolnik�w � oto kim s�. Dok�adnie nie tyle rolnicy, co pasterze. Przez tysi�clecia powoli przemierzaj�cy wszech�wiat w poszukiwaniu planet, na kt�rych �ycie wyewoluowa�o w spos�b umo�liwiaj�cy podtrzymanie ich �ywego inwentarza: stu pi��dziesi�ciu � czy co� ko�o tego � chor�b, tworz�cych ich stado. Hoduj� je wewn�trz naszych cia�, staj�cych si� ich nowym pastwiskiem, by zbiera� dziwaczny plon, kolekcjonuj�c martwe bakterie, kt�rych si� pozbywamy. Zobaczy�em to wszystko z Juli� w jednej olbrzymiej p�tli, dzi�ki ich skumulowanej pami�ci gatunkowej, zaraz po tym, jak Niezapominajka przy��czy�a nas do wsp�lnej cz�ci ich �wiadomo�ci. Run�li�my w przesz�o�� przez czas, �wiat za �wiatem, do jakiej� niczym niewyr�niaj�cej si� dalekiej planety, na kt�rej pierwotnie ewoluowali. Odbijaj�c si� zn�w do przodu, pod��aj�c ich �ladem, do coraz to nowszych �wiat�w, gdy mieszka�cy planet i ich potomstwo uodparniali si� na ich choroby. Gdy nie mogli ju� d�u�ej uprawia� swej metaforycznej ziemi.

To trze�wi�ca my�l, kt�ra r�wnocze�nie zmusza, by� stan�� twarz� w twarz z faktami. Wcale si� nami nie interesowali. W g��bi naszych serc wiedzieli�my o tym, wystarczy�o tylko zauwa�y�, jak na nas patrz�.

Dostrze�enie prawdy tego kalibru zmusza do stawienia czo�a prawdziwemu �wiatu.

Co w takim razie zrobi�em? C�, posprz�ta�em mieszkanie. Ta d�uga paj�czyna definitywnie musia�a st�d znikn��. Wyrzuci�em zapychaj�ce mi szaf� stare ciuchy i sprzeda�em gitar�, na kt�rej nigdy nie nauczy�em si� gra�. Nawet przeczy�ci�em lod�wk�. Odkurzy�em edytor tekstu i zn�w zacz��em pisa� artyku�y do magazyn�w i gazet. To by�a moja pierwsza pr�ba � moje otrzepanie si� z kurzu. Czuj�, jakbym ponownie zapanowa� nad w�asnym �yciem, a nie czeka�, a� rzeczy same mi si� przydarz�. Wydaje mi si�, �e kiedy przybyli obcy, wszyscy w��czyli�my sobie pauz� w naszych �yciach.

Och, boli mnie gard�o, mocno, jakby bra�a mnie jaka� choroba. Mam nadziej�, �e to jedynie najzwyklejsze przezi�bienie.

Ma�y cz�owieczek, zanim jeszcze zsiad� z motoru, zdj�� kask i powiesi� go na kierownicy. To by� stary motocykl, pomalowany na czarno syntetycznym lakierem, a z ty�u mia� przyczepk� na rowerowych ko�ach, z kt�rej wystawa�y kolorowe pud�a. Kiedy podjecha� pod bram� szko�y, zauwa�y�am, �e ma zaj�cz� warg�. Przek�tna linia dzieli�a jego u�miech na dwie niepasuj�ce do siebie krzywizny, przez co chwil� musia�am si� przyzwyczaja� do jego wygl�du.

P� ranka zesz�o mi na pr�bach wydobycia z Anity jakich� odpowiedzi oraz na przywo�ywaniu reszty uczni�w do porz�dku, �eby dali jej spok�j. Ucz� od czterdziestu dw�ch lat. Tamtego dnia uczy�am od trzech godzin, ale ju� wiedzia�am, �e na wsi r�nice jeszcze bardziej rzucaj� si� w oczy. Kulawy pies w polu pszenicy przeznaczony jest do odstrza�u. A Anita, biedaczka, by�a najwolniejsza z ca�ej klasy.

Najbli�sza miejscowo�� le�a�a dwadzie�cia kilometr�w dalej.

Dzieci przyje�d�a�y konno, powozem, niekt�re autem. Pr�cz tych, kt�re przyje�d�a�y autem, wszystkie pojawia�y si� w szkole ze wzgl�du na potrawk�. Kuchark� by�a mama Anity. Kroi�a warzywa i mi�so na drobne kawa�eczki, a do tego dodawa�a grzyby. To by�y takie br�zowe, bardzo kwa�ne kapelusze, kt�re ujednolica�y kolor i smak wszystkich potraw. I tak gulasz nie r�ni� si� niczym od zupy z soczewicy.

Mama Anity by�a grub� i upart� kobiet�, i zawsze chodzi�a w klapkach. O swojej c�rce m�wi�a tak, jakby to by� kto� obcy. �Nie ma si� co przejmowa�, g�ucha jest, mo�na do niej gada� po pr�nicy�, t�umaczy�a poklepuj�c j� czule po g�owie. �Jak tak dalej p�jdzie, to si� nawet nie nada do podawania do sto�u u pana, nie ma co�.

Tego dnia dzieci wyj�tkowo dokucza�y Anicie. Musia�am jednego wyrzuci� z klasy. By�a zima. Wyjrza�am przez okno; ch�opak, Gast�n, dygota�. Wtedy pojawi� si� cz�owieczek na motorze. Widzia�am, jak podaje ch�opcu r�k�, jak si� pochyla. Odwr�ci�am g�ow� do klasy i do pytania mamy Anity. Niewiarygodne, �e ta kobieta mog�a patrze� na swoj� p�acz�c� c�rk� i pyta�, czy ma da� cebul� do sosu czy nie. Napluli Anicie na g�ow�. Zauwa�y�am to, kiedy j� przytuli�am. Ciep�o jej o�miu lat wtuli�o si� w moje piersi i brzuch. Przejdzie do nast�pnej klasy, bo wszyscy przechodz�.

Tak to jest w wiejskich szko�ach. I tak mia�o by� i tutaj, w tej pojedynczej szkolnej sali zagubionej w polu. I niech sobie przyje�d�aj� wizytatorzy.

��Wi�cej cebuli i mniej grzyb�w � powiedzia�am. Wysz�a.

Cz�owieczek zapuka� dwa razy w szyb�. Pociera� r�ce. Wysz�am.

��Gast�n, mo�esz wraca�. � Ch�opiec kopn�� kamyk.�� Tak?

��Jestem magikiem � powiedzia� cz�owieczek.

Chucha� sobie w d�onie. Para bucha�a spod jego blizny jak s�up dymu. D�onie mia� delikatne, bez bi�uterii czy zegarka.

��Tak?�� zapyta�am.

��Obje�d�am szko�y � doda� � i robi� pokaz dla uczni�w�

Jego przyczepka wygl�da�a jeszcze dziwniej przy tym motorze ni� ta warga na twarzy.

��Kiedy?

��Teraz, zaraz.

Powiedzia�am, �e teraz nie da rady, bo prowadz� lekcj�. Wygl�da� na rozczarowanego. Popatrzy� na dzieci, kt�re przez sekund� siedzia�y cicho i bez ruchu.

��Je�li pani woli, wpadn� na przerwie� Albo p�niej. Rozchyli� r�ce i usta. Dwie cz�ci jego g�rnej wargi zawibrowa�y.

��Kiedy p�niej?

Wzruszy� ramionami. Nie zamierza� wraca�.

��Dobra � powiedzia�am.�� Ale prosz� poczeka�, a� sko�cz� wypracowanie. Niech pan wejdzie, zimno jest.

Przytakn��.

Potar� zdr�twia�e r�ce i ruszy� w stron� przyczepy. Wy�adowa� pud�a. Mia� cylinder pomalowany tym samym lakierem, kt�ry zosta� mu po malowaniu motoru.

��Gdzie si� mog� roz�o�y�? � zapyta�.

��W kuchni.

Odprowadzi�am go do drzwi. Kucharka sta�a plecami do nas.

Kiedy wr�ci�am, dzieci zd��y�y ukra�� Anicie zeszyt.

��Zamykamy oczy i zeszyt ma si� pojawi� sam � powiedzia�am.

��To on, to on � krzycza�a Anita.

Przymkn�am powieki. Z przeciwnej strony ni� pokazywa�a Anita, dziewczynka z pierwszej klasy rzuci�a jej zeszyt.

��Cisza � poprosi�am.

W drzwiach klasy sta�a jej mama. �Kim jest ten pan? Kto to widzia�, da� mi ca�usa i podw�dzi� jab�ko. Kaza�am mu zaraz wyj��, ale on na to, �e go pani przysy�a�.

��Prosz� mu powiedzie�, �eby przyszed�.

Otworzy�am zeszyt Anity na stronie z wypracowaniem. Kto� na ni� nadepn��. Odcisk, jak jaka� piecz��, odbi� si� na linijkach i dzieci�cym pi�mie. Uda�o si� jej napisa�: �Krowa lubi dob�e je��; poprawi�am b��d i poszuka�am czystej strony.

��Wyrzucono mnie � powiedzia� cz�owieczek.

Wskaza�am mu pust� �awk�, �eby usiad�. Zn�w wyszed� i wr�ci� z dwoma z�o�onymi pud�ami, kt�re ustawi� na pod�odze. Jedno by�o z�ote i mia�o napis �Marvin�; drugie czerwone ze smokami. Cylinder po�o�y� na poziomym smoku, a reszt� pude� pod �cian�. Zanim usiad�, pokaza� pust� d�o� i zakasa� r�kawy; potrz�sn�� palcami w powietrzu i pojawi� si� kwiatek. Go�dzik. Gast�n podszed� do magika, kt�ry szepn�� mu co� do ucha. Gast�n wyszed� na prz�d klasy i wr�czy� mi go�dzika. Marvin pu�ci� do mnie oko. Pomy�la�am, �e jednak nie trzeba by�o si� zgadza�. Wszystkie dzieci, opr�cz Anity, o co� go prosi�y.

Mama Anity, w�ciek�a, pojawia�a si� w drzwiach.

��Niech mi pan powie, gdzie schowa� cebule.

Stuka�a czubkiem swojego prawego klapka o betonow� pod�og�. Spojrza�am na Marvina, a on uni�s� brwi.

��Musia�y znikn�� � odpowiedzia�. Dzieci wybuchn�y �miechem, w powietrzu pojawi� si� papierowy samolot. Mama Anity odwr�ci�a si� mamrocz�c co� pod nosem.

��W porz�dku � podda�am si�. � Wygra� pan. Prosz� robi� przedstawienie.

��Hurra!�� krzycza�y wszystkie dzieci pr�cz Anity, kt�ra gryz�a sobie paznokcie i wyjada�a spod nich smarki.

Magik wyszed� na prz�d klasy witany brawami i gwizdami. Poprosi� o cisz�, �eby doko�czy� rozk�adanie pude�.

Usiad�am na jego miejscu. Jedyny ch�opiec z trzeciej klasy, ten z napomadowanymi w�osami, za�wista� jak na swojego konia. Marvin mia� sze�� pude�. Ustawi� trzy, jedno na drugim, tak �e utworzy�y wie�� wysoko�ci dziecka. Otworzy� we wszystkich drzwiczki i zobaczyli�my, �e s� ze sob� po��czone, jakby to by� jeden kuferek. Na�o�y� sobie cylinder.

��To pr�ba, kt�r� robi� w ka�dej szkole, od Azul a� dot�d. To magia powielania g��w. Wierzycie w takie czary?

��Taaaak � odpowiedzia�y dzieci.

��Ja nie � odezwa�am si�.

��Pani nie?�� zapyta�. � A to dziwne. Nauczycielka powinna wierzy� w powielanie g��w��� stwierdzi�.

��Nie wierz�, bo nie wiem, o co chodzi.

��To proste � powiedzia�. � To pewna teoria.

� Ɯ�� � poprosi�am o cisz�.

Gast�n, kt�ry stan�� za �awk�, krzykn��: �A co sobie zrobi�e� w usta?�. Powiedzia�am mu, �eby siada�. Nie us�ucha�.

��Moja teoria jest taka � zacz��. � Ka�dy ma wi�cej ni� jedn� g�ow�, mo�e nawet wiele. Ch�opiec mo�e mie� jedn� g�ow� do zakochiwania si�, drug� do my�lenia o rodzicach, trzeci� do zabawy, i jeszcze jedn� do spania albo jedzenia. Mia�by wtedy w sumie cztery g�owy.

��Pi�� � powiedzia�a dziewczynka ko�cz�ca si�dm� klas�.

Marvin policzy� na palcach.

��Je�li ta, kt�rej u�ywa do spania jest inna od tej do jedzenia, to rzeczywi�cie pi��.

M�wi�c to z�apa� si� za swoj�, jakby chcia� j� zdj�� z szyi.

��Ja mam tylko jedn� � zawo�a�a Maria, dziewczynka z prostymi warkoczykami.

��Ale z dwiema antenkami, co mo�e oznacza�, �e masz dwie g�owy: po jednej na warkocz.

��Nie � obrazi�a si�. Magik u�miechn�� si� do niej swoimi dziwnymi ustami. To wystarczy�o, by dzieci z miejsca si� uspokoi�y. Wszystkie pr�cz Anity, kt�ra sama z siebie by�a spokojna i opiera�a prawy policzek na swojej mi�kkiej r�czce.

��Kto z was ma wi�cej ni� jedn� g�ow�?

��Cholo!�� krzykn�o kilkoro dzieci jednocze�nie.

Cholo by� m�sk� wersj� Anity, ale przeszed� ju� do sz�stej klasy, mia� czterna�cie lat i pot�ne cia�o zwie�czone wielk� brodat� g�ow�.

��Podw�jna g�owa!�� krzykn�� mag i wszyscy, pr�cz Chola i Anity, za�miali si�. ��cznie ze mn�.

��Pani!�� zawo�a�a dziewczynka z si�dmej.

��Trzy g�owy! Pani ma trzy g�owy!�� ci�gn�� Marvin, podnosz�c r�ce. Chwyci� za r�d�k�. � Trzy g�owy to sporo, ale nie wystarczaj�co. Cisza, prosz�. Zaraz, zaraz, czuj�, �e w tej szkole jest kto�, kto ma o jedn� g�ow� wi�cej, kto� z czterema� Zaraz��� zacz�� przechadza� si� mi�dzy �awkami.

��Dlaczego masz tam takie co�? � nalega� Gast�n.

��Jakie co�? � Marvin przystan��.

��Takie przerwane.

� �eby mie� dwie pary ust. Dobry magik musi mie� dwie: jedn� do zapowiadania sztuczki, drug� do przemilczenia, jaki jest trik. Dlatego mam je oddzielone � pokaza� na ran� � dzi�ki temu mam pewno��, �e prawid�owo dzia�aj�. Z g�owami czasami si� nie udaje. Czasami ma si� po kilka g��w, ale nie s� za dobrze po��czone z cia�em, nawet ta, kt�r� wida�, kt�rej si� u�ywa do w�o�enia swetra. Zdarza si� to zw�aszcza wtedy, jak si� ma ich wi�cej ni� trzy.

Zawr�ci� przy ostatniej �awce i pos�a� mi u�miech swymi dwiema parami ust. Kiedy wyst�powa�, robi� si� �adny. Zmienia� defekt swojej twarzy w co� szczeg�lnego. Szed� powoli przed siebie.

��Ju� mam � powiedzia�. � Ju� znalaz�em. Cztery g��wki� Imi�?

Dzieci zacz�y bucze�. Anita podnios�a wzrok, bo celowa� w ni� czubek wska�nika. Popatrzy�a na magika sennie. Ju� mia�am go powstrzyma�.

��Imi�? � zapyta� mnie.

��Anita � powiedzia�am.

Ona wsta�a i nie patrz�c na mnie podesz�a do przodu. Dzieci przesta�y bucze�. Zastanawia�am si�, jak� krzywd� mo�e jej wyrz�dzi� takie zdarzenie, ale Marvin ju� j� wprowadzi� do wie�y z pude�ek. Wszystko przebiega�o bardzo naturalnie. Wygl�da�o na to, �e ona jest zadowolona. Cholo rzuci� kulk� papieru, kt�ra odbi�a si� od tablicy. Magik pochyli� si� i podni�s� papier.

��Przesy�aj� nam wiadomo��, Anita � powiedzia� rozwijaj�c karteczk�. � Podw�jna g�owa �yczy ci udanego zabiegu.

Ona si� u�miechn�a. �Wcale �e jej niczego nie �ycz�, zawo�a� ch�opak. Gestem kaza�am mu usi��� i si� zamkn��. Marvin zapyta� Anit�, czy dobrze si� czuje.

��Tak � odpowiedzia�a.

On starannie zamkn�� drzwiczki w dw�ch ni�szych pud�ach. G�owa wystawa�a w ostatnim otwartym pudle.

��Na pewno?

Anita wzrusza�a ramionami, cho� nie by�o ich wida�, ale poniewa� lekko pochyli�a g�ow�, to tak mi si� wydawa�o. �Byle matka nie wesz�a�, pomy�la�am. Zacisn�am kciuki.

��Dobrze � powiedzia� Marvin.�� Anita, je�li si� nie myl�, ma wielkie zdolno�ci umys�owe i niesamowit� wyobra�ni�, tyle �e ich jeszcze nie rozwin�a, bo jest bardzo ma�a. Ile masz lat?

Wystawi�a przez otwarte drzwiczki osiem palc�w.

��Jasne, osiem� I cztery g�owy, tak m�wi�em?

��Tak � odpowiedzia�y dzieci.

��Tyle �e ich nie wida�, bo nikt ich nie pod��czy�. Stukstuk � zapuka� kostkami d�oni w pude�ko.�� Czy mamy kr�tkie spi�cie w g�owie?

��Taaaak � zawo�a�y jej dwie jedyne kole�anki.

��Ale ja j� pytam. Czy iskrzysz przy my�leniu, panienko?

��Nie wiem � odpowiedzia�a.

��A, nie wie panienka. Dobrze� Czy mog� zamkn�� drzwiczki?

��Tak � odpowiedzia�a.

My�la�am, �e si� pop�acze, kiedy j� zostawi� w ciemno�ci. On zamkn�� drzwi. Dzieci szeroko otworzy�y oczy. Da�o si� us�ysze� oddechy ma�ych p�uc. Wsta�am.

��Dobrze si� czujesz, Anita?�� zapyta�am. Magik da� mi znak. Podnios�am g�os.

��Tak � odpowiedzia�a. Jej potwierdzenie dobiega�o jakby z g��bi studni.

Zn�w usiad�am. By�am mocno zdenerwowana i to, co wydarzy�o si� p�niej, tak bardzo mnie zdziwi�o, �e w og�le, w �adnym momencie tego przedstawienia, nie wiedzia�am, co robi�. Magik skupi� na sobie ca�� uwag� wszystkich, kiedy zacz�� przekr�ca� g�rne pude�ko nad tymi dolnymi. U�ywa� obu r�k, �eby udawa�, �e odkr�ca g�ow� Anity z wielkim trudem. Od udawanego wysi�ku zaciska� rozdwojone wargi. Wyj�� sk�d� czarny kawa�ek blachy i wsun�� tam, gdzie dziewczyna powinna mie� szyj�. Podni�s� g�rne pud�o i przeni�s� je na biurko. Spojrzenia dzieci i tak�e moje pod��y�y tam za nim. Na pod�odze wci�� sta�a zmniejszona wie�a. Dzieci zacz�y wstawa�. Marvin zacz�� oklepywa� pude�ko spoczywaj�ce na biurku. Zapyta�:

��Jeste� tam jeszcze?

Nikt nie odpowiedzia�.

��Anita, ciebie pytam: jeste� tam, moja droga?

��Tak � odpowiedzia� jej g�os ze �rodka. Magik zamacha� kilka razy r�d�k�. Kiedy otworzy� drzwiczki, dzieci, kt�re sta�y, cofn�y si� o krok wstecz.

��Cze�� � powiedzia�a Anita.

Chocia� to nie by�a Anita, tylko g�owa Anity, oddzielona od jej cia�a i w niewyja�niony spos�b postawiona na moim biurku.

��Boli ci�?

��Nie, nic.

��Z twoim cia�em w porz�dku?

��Mhmmm � powiedzia�a.

��To znaczy tak?

��Tak.

��Chcesz czego�?

��Ale czego?

��No czegokolwiek; mo�e chcesz co� wiedzie�

��Nie.

��To si� nie ruszaj � powiedzia� i zn�w zamkn�� drzwiczki. Podszed� do trzech pustych pude�, kt�re zostawi� na pod�odze na pocz�tku przedstawienia. Postawi� jedno po prawej i dwa na g�rze, tworz�c co� jakby pryzm�. Cisz� w klasie mo�na by kroi� no�em. Stan�� przed drzwiczkami. Otworzy� to pierwsze pud�o z biurka. Anita wci�� tam by�a. Otworzy� pud�o z boku i te dwa z g�ry. Cztery g�owy.

��Uaaa � wyrwa�o si� z ust czternastu dzieci.

��Cze�� � powiedzia�a Anita, tym razem czterokrotnie.

Jeszcze mocniej zacisn�am kciuki, �eby tylko nie wesz�a matka o�wiadczaj�c, �e �obiad gotowy�, i nie zobaczy�a swojej c�rki z obci�t� i pomno�on� g�ow�, i do tego nie wiedzie� czemu u�miechni�t�.

��To nie jest magia � powiedzia� Marvin � to by�o w �rodku Anity. Ja tylko wyj��em to na zewn�trz, �eby�cie wy tak�e mogli zobaczy�. Cho� jest jeden problem.

��Jaki?�� zapyta�am. Dzieci spojrza�y na mnie.

��Ba�agan � odpowiedzia�. � Problem z Anit� jest taki, �e ma ba�agan. G�owy Anity nie s� poustawiane tak, jak powinny Z przyczyn od niej niezale�nych pomyli�y drogi i pozamienia�y si� po�o�eniem. To tak, jakby� ty, jak ci na imi�?

��Gast�n.

��Jakby Gast�n usiad� na miejscu Anity, a Anita na jego.

��Nie m�g�bym w ni� rzuca� kred� � powiedzia� Gast�n.

��To mo�e ona by w ciebie rzuca�a.

Anita s�ucha�a tych wyja�nie� bez zmru�enia powiek�. Zerkn�am na zegarek. By�a za pi�� dwunasta. O dwunastej przez te drzwi wkroczy jej matka, a kobieta jest do�� porywcza. Kiwni�ciem r�ki da�am zna� magikowi, �eby si� po�pieszy�.

��Za��my, Gast�n, �e wszystkie rzeczy zamieni� si� miejscami� Kreda, zamiast pod tablic�, znalaz�aby si� w apteczce, a plastry pod tablic�.

��Nie mo�na by pisa�! � zawo�a� ten od napomadowanych w�os�w.

��Ani zalepia� skalecze�! � uzupe�ni�a ta z warkoczykami.

��Nie mieliby�my innego wyj�cia i trzeba by wszystko posprz�ta� � powiedzia� magik.�� Albo opatrywa� rany kred�, a rysowa� plastrem i gaz�.

Kilkoro dzieci si� za�mia�o. On zamkn�� cztery drzwiczki, jedne po drugich. I doda�:

��Dlatego poprzestawiam pud�a, �eby wszystko zn�w by�o w porz�dku. Plasterki w apteczce, a kreda w puszce. A ka�da g�owa na w�a�ciwym miejscu.

Zdj�� t� z g�ry, odstawi� na d�, prze�o�y� t� z lewej na prawo; zawaha� si� i przestawi� z powrotem te g�rne.

��Gotowe � powiedzia�.

�ledzi�am jego ruchy z uwag�. Z jakiego� powodu w og�le nie ruszy� pierwszego pud�a, tego z pod�ogi, po prawej. Otworzy� tamte drzwiczki. Anita wci�� tam by�a.

��Widzicie jak�� r�nic�?

��Nie � odpowiedzieli�my.

��A ty?�� zapyta� j�.

��Nie � odpowiedzia�a Anita.

Magik ponownie zamkn�� jej drzwiczki przed twarz�, od�o�y� pozosta�e dwa pud�a na pod�og� i umie�ci� pierwsze na te dwa zawieraj�ce tu��w Anity. Wyj�� czarn� blach�. Ponownie odegra� wysi�ek przy zakr�caniu g�owy.

��Nikt nie zauwa�y� � powiedzia� � ale jeszcze zauwa�ycie. G�owy Anity zosta�y pod��czone na nowo. To jest tak wa�ne, �e je�li niczego nie zauwa�ycie, to znaczy, �e to wasze s� pomieszane, i mo�e nie da si� ich naprawi�. W jej g�owie nie b�dzie ju� zamieszania.

Otworzy� drzwiczki w pud�ach, wszystkie na raz, jakby to by�a jedna p�achta. Anita wysz�a.

Jej mama wysun�a si� zza drzwi, popatrzy�a pogardliwie na maga i jego przedmioty, i powiedzia�a:

��Jedzenie gotowe, polenta w sosie bez cebuli.

Dzieci zerwa�y si� z �awek, przepychaj�c si�. Wybieg�y na korytarz. Anita usiad�a za swoj� �awk�. Podesz�am do Marvina, kt�ry wszystko rozmontowywa�.

��Jak pan to zrobi�?

��Lustra � odpowiedzia� pochylaj�c si� nad pud�ami. Roz�o�y� jedno z nich; wewn�trzne �ciany mia�y lustra. Wyszed� z klasy ze wszystkimi sprz�tami, �eby pouk�ada� je w przyczepie. Zdj�� kask i w�o�y� cylinder.

��Mo�e zostanie pan na obiad?�� zaproponowa�am.

��Kucharka chyba nie by�aby za szcz�liwa. Poza tym czekaj� na mnie o czwartej w Olavarria.

��Wska�nik jest m�j.

��A, racja.

��By� pan znakomity � pogratulowa�am. D�o� mia� lodowat�. � Naprawd� niesamowity.

��Dzi�kuj�.

��Wr�ci pan kiedy�?

��A po co, skoro dzieci ju� to widzia�y?

��Tylko t� sztuczk� pan zna?

��Nie, inne te�. Ale rz�d p�aci mi za t�. Je�li zaczn� mi p�aci� za inne, kto wie�

Wsiad� na motor. Trzy razy nacisn�� na peda�, zanim odpali�.

��Jeszcze raz dzi�kuj�.

��To ja pani dzi�kuj� � odpowiedzia�.

Nawr�ci� pomagaj�c sobie nogami i ruszy� ziemn� drog�. Wr�ci�am do klasy i zamkn�am drzwi. Anita wci�� siedzia�a w �awce.

��Nie jeste� g�odna?�� zapyta�am.

Pokr�ci�a g�ow�, �e nie. Czterema g�owami w jednej. Przykl�kn�am przy niej.

��I jak by�o?

��Dziwnie, ale wspaniale � odpowiedzia�a.

Zmiany ujawnia�y si� powoli, z czasem. Nie potrafi�am poj�� jak, ale ta dziewczyna, troch� zap�niona, odzyska�a zdolno�� nawi�zywania kontakt�w i uczenia si�. Zacz�a p�ynnie czyta� i pisa� bez b��d�w. Po�yczy�am jej kilka ksi��ek. Je�li jakiemu� innemu dziecku kiepsko sz�o z zadaniem domowym, pomaga�a. By�a w czwartej klasie, a rozwi�zywa�a zadania z si�dmej. Dyktowa�am jej zdanie i Anita zaznacza�a podmiot, orzeczenie, czasownik, dope�nienie. Tylko ona zdo�a�a opanowa� ca�� tabliczk� mno�enia. Koledzy zacz�li j� szanowa�. Tylko matka narzeka�a.

��Strasznie du�o pani uczy Anit�, jeszcze si� rozkr�ci i nie b�dzie chcia�a pracowa� dla pana. Jeszcze mi we�mie i wyjedzie.

O to chodzi�o� Osobi�cie poleci�am j� jednej wizytatorce, �eby jej za�atwi�a stypendium w szkole �redniej w Necochea. Anita dosta�a si� do liceum przy placu z najwy�sz� punktacj�. Potem na jaki� czas nie mia�am o niej wie�ci.

W szkole nie by�o ju� tak jak wcze�niej. Mia�am z dzie�mi coraz wi�cej pracy i brakowa�o mi Anity. Jej mama do tego stopnia si� do mnie uprzedzi�a, �e musia�am j� zwolni�. Wrzuca�a do jedzenia popi�, a nawet niedopa�ki papieros�w. Patrzy�am, jak odchodzi, przez to samo okno, przez kt�re widzia�am przyje�d�aj�cego magika. Ca�y czas czeka�am, �eby wr�ci�.

Min�o pi�� lat i to ona wr�ci�a. Bardzo przeprasza�a za te papierosy i potrzebowa�a podj�� zn�w prac�, bo nie mia�a pieni�dzy. Wyra�nie schud�a i ca�a by�a w zmarszczkach. Powiedzia�am jej, �e wysy�aj� mnie na po�udnie, do jakiej� szko�y bez sto��wki. Uczniowie b�d� musieli je�� w klasie. Wyobrazi�am sobie zeszyty z plamami po sosie. Przytakn�a. Kaza�am jej obieca�, �e nie b�dzie ju� robi� takich rzeczy, a potem zarekomendowa�am nowej nauczycielce.

Zapyta�am, czy ma jakie� wie�ci od Anity, a ona pokaza�a trzy koperty. Otwar�am pierwsz�, kt�r� pokaza�a, i przeczyta�am przy niej list, na g�os, ale cicho. Anita sko�czy�a szko�� ze z�otym medalem i wybiera�a si� do stolicy, studiowa� prawo. �Musi by� pani dumna�, powiedzia�am. �Niech pani czyta dalej�, odpowiedzia�a matka z powag�. Poda�a mi drugi list, ju� wyj�ty z koperty. Anita zar�czy�a si� ze studentem in�ynierii rolnej.

��Wie� przyci�ga, co?�� powiedzia�am przyja�nie.

��Te� �em si� tak ucieszy�a, jak pani� Ale niech si� pani nie cieszy, niech pani przeczyta trzeci list.

W ostatnim li�cie okazywa�o si�, �e sprawy mi�osne jednak nie wypali�y. Studia sz�y dobrze. Adwokatura okaza�a si� dla Anity �atwa i ciekawa.

��Trafi�a mi si� szalona c�rka � powiedzia�a kobieta.

Potem by�y tylko pozdrowienia dla matki i pyta�a, jak tam �niwa.

��No dobrze, dzi�kuj� � powiedzia�am cichutko. Kobieta schowa�a listy do kieszeni fartucha i obie zapatrzy�y�my si� w s�o�ce, czerwie�sze ni� kiedykolwiek nad k�osami pszenicy.

Postarza�am si�, prawda, ale to dlatego, �e zrobili ze mnie G��wn� Wizytatork�. Z jednej szko�y przesz�am do drugiej, potem do jeszcze innej, i innej, i wreszcie do La Platy, gdzie mnie przemianowali. Ja tego nie chcia�am. Wracam do tych wszystkich szk�, ale teraz sp�dzam tam tylko jeden dzie�. Za ka�dym razem, kiedy spotykam dwudziesto-, dwudziestojednoletni� nauczycielk�, widz� sam� siebie z czas�w sprzed zmarszczek i kurzych �apek. Pomy�le�, �e ja te� kiedy� wypina�am pier� pod fartuchem, prostuj�c plecy przed klas�. Dzi� wype�niam rubryczki, sprawdzam oceny, zadaj� uczniom �atwe pytania.

Tego po�udnia zaproszono mnie na lunch, co si� za cz�sto nie zdarza�o. To by�a szko�a w Tandil, z kwadratowym dziedzi�cem z masztem i flag�, oraz malutk� kuchenk�, w kt�rej pracowa�a Chinka. By�o gor�co.

��Lubi pani cykori�? � zapyta�a Chinka.

��Bardzo � odpowiedzia�am.

Opar�a si� o okno wychodz�ce na zewn�trz. Pejza� nie by� taki jak zawsze: pr�cz s�onecznik�w, �an�w pszenicy i nieba, by� te� �a�cuch g�rski; a tak�e motor. Z przyczepk�. Motocykl z przyczepk� na rowerowych ko�ach, za�adowan� pud�ami. Wygl�da� prawie tak samo; doda� tylko napis na b�yszcz�cej blasze nad reflektorem g�osz�cy �Cudowny Marvin�. Czyli teraz by� jeszcze cudowny. Odwr�ci�am g�ow� w stron� drzwi. Dzieci by�y na przerwie. Nauczycielka rozmawia�a z kim�, ale z mojego miejsca nie mog�am zobaczy� kto to.

��A czosnek, prosz� pani? Lubi pani drobno siekany czosneczek?

� Ɯ��.

Wychyli�am si�. Cz�owieczek zdj�� kask. Mia� troch� siwych w�os�w, uros�y mu d�u�sze i by� rozczochrany. Nie uda�o mi si� us�ysze�, o czym rozmawiali, bo nauczycielka lekko przekr�ci�a g�ow�, kiedy poczu�a si� obserwowana, wi�c musia�am si� schowa�. W jednym z garnk�w odbija�a si� moja stara twarz, mapa tych wszystkich lat.

Od tego ci�g�ego chodzenia po ziemi, robi si� cz�owiekowi ziemista cera. Zn�w podesz�am do okna.

Nauczycielka musia�a sama podj�� t� decyzj�, to by�o jasne. Przypomnia�a mi si� Anita. Wyobra�a�am j� sobie z dyplomem uko�czenia prawa i najwy�sz� �redni�, w kancelarii w stolicy, jak broni ludzi przed nietolerancj� innych ludzi. Zacisn�am kciuki. Nie zauwa�y�am, czy Marvin wci�� ma ten defekt ust. Zrobi� gest, jakby chcia� wy�adowa� swoje pud�a, sta� plecami do �ciany. To by�y te same, z�ote i czerwone kartony. Powiesi� kask na kierownicy i wszed� do sali z pustymi r�koma, w odpowiedzi na wezwanie nauczycielki. Jedn� d�o� trzyma� na twarzy, przez co nie widzia�am blizny. Nie s�ysza�am go w og�le przez ha�as, jaki robi�y dzieci na dziedzi�cu.

��A czerwon� kie�bask� na�o�y�?

��Mog� zobaczy�?

Pochyli�am si� nad garnkiem. Jarzyny p�ywa�y w czerwonej cieczy.

Zabrzmia� dzwonek. Dzieci przesta�y tak ha�asowa�. Ustawi�y si� jedno za drugim, g�siego. Nauczycielka wzi�a za r�k� pierwszego ch�opca, by� albinosem. Drugi w szeregu wali� go plastikow� linijk� po g�owie. Po�pieszy�am do klasy, kiedy nagle us�ysza�am warkot dobiegaj�cy z rury wydechowej.

��A ten magik?�� zapyta�am.

Dzieci, stoj�ce g�siego, zawis�y gdzie� mi�dzy mn� a moim pytaniem; mi�dzy m�od� nauczycielk�, kt�ra powiedzia�a �No, skoro mamy lekcje��, a dziwnym ruchem palca wskazuj�cego i kciuka prawej r�ki, kt�rymi uszczypn�a si� w g�rn� warg�, prawie dok�adnie po�rodku; mi�dzy ochot�, jak� mia�a ta dwudziestolatka, �eby obejrze� przedstawienie, a surow� obecno�ci� G��wnej Wizytatorki. Wybieg�am na drog�. Kask cz�owieczka oddala� si� i znika�, daleko za wzg�rzem, na horyzoncie szarego asfaltu.

Dom maga wygl�da� w �rodku jak ka�dy inny dom w naszej okolicy, poza tym, �e by�o w nim wi�cej drzwi. Mia� troje drzwi w korytarzu, dwoje pod schodami, czworo w holu, jedne ko�o kominka i kolejne ukryte za sof�. By�y na wyposa�eniu domu, pomalowane na taki sam czysty, bia�y kolor jak �ciany. Obejrza�am ka�de z nich prowadz�ce do pokoju w kolejnym domu, kt�ry wygl�da� dok�adnie tak, jak ten. Ten dom by� domem wzorcowym, domem, kt�ry pozwala� istnie� wszystkim innym domom.

Nie przeszli�my przez �adne z tamtych drzwi, cho� si� tego spodziewa�am. Tymczasem mag poprowadzi� mnie do kuchni, otworzy� piekarnik i wczo�ga� si� do niego. Otw�r wydawa� si� zbyt ma�y dla cz�owieka jego wzrostu, a co dopiero dla mnie. Zajrza�am do �rodka; nie by�o tam p�ek, �cianek czy grza�ek. Tylko ciemno��. Zerkn�am na pokr�t�a. Wszystkie by�y w pozycji �OFF�.

��No?�� ze �rodka rozleg� si� g�os maga. Odbija� si� echem, jakby dochodzi� spod ziemi.

Wsadzi�am g�ow� do piekarnika; wewn�trz by�o dziwnie wilgotno, a powietrze pachnia�o ciep�em i dro�d�ami. Nie widzia�am �adnych �cian, tylko mrok. Wzi�am g��boki wdech i w�o�y�am do �rodka najpierw jedn�, a potem drug� r�k�. Kiedy podci�ga�am nogi uderzy�am si� w piszczel o brzeg kuchenki. Pe�z�am w smolist� ciemno��, twarda metalowa pod�oga nagrzewa�a si� pod moimi r�kami. Wszystko to nagle zacz�o wygl�da� na beznadziejny pomys�. Jednak zanim mog�am si� odwr�ci�, poch�on�a mnie ciemno�� i ze�lizgn�am si� w d�.

W piekarniku migota�a gazowa lampa, o�wietlaj�ca tapicerowane krzes�a, kt�re kilka miesi�cy temu widzia�am na �mietniku. Zapami�ta�am je, bo by�y jaskrawozielone i przemkn�a mi przez g�ow� my�l, �eby zabra� je do domu, do mojej r�owokwiatowej sypialni, �eby wkurzy� moj� mam�. Mag ju� siedzia�, czekaj�c na mnie. Wygl�da� na znudzonego. Otar�am z twarzy nerwicowy pot, wzi�am g��boki wdech i usiad�am.

Mag by� wysoki i chudy, mia� zaskakuj�co mocne d�onie i ciemne, siwiej�ce w�osy. Posk�ada� si� na krze�le jak marionetka. Na moje spotkanie za�o�y� czarne, elastyczne spodnie, jedwabn� g�r� od pi�amy, wi�niowy kardigan i czarne klapki. Gdybym zobaczy�a go na ulicy, zacz�abym si� �mia�, ale w piekarniku wydawa� si� dok�adnie na swoim miejscu, a� w moich szortach khaki i wyp�owia�ej koszulce poczu�am si� �miesznie. Nawet u�o�y�am w�osy. Po raz pierwszy, zamiast czu� si� w moich maskuj�cych ciuchach niewidzialna, poczu�am si� wyeksponowana.

Przez m�cz�c� chwil� mag wpatrywa� si� we mnie. Wreszcie si� pochyli�.

��Powiedz mi, co widzisz, kiedy widzisz kolor czarny � poleci�.

Pomy�la�am o pozbawionym �wiat�a tunelu w piekarniku.

��Widz� czarny?�� powiedzia�am.

Mag westchn��.

��Co widzisz?�� powt�rzy�.

��Czarny.

Zamkn�am oczy. W ciemno�ci ujrza�am g�adki, po�yskuj�cy materia�, naci�gni�ty na kobiecym biodrze. Czarna sukienka koktajlowa. Satyna.

��Yyy � powiedzia�am. Nie chcia�am mu powiedzie�, co zobaczy�am; to wydawa�o si� by� tajemnic�. � Yyy. Co�, jak, yyy, widz� co� jakby przestrze�. Jakby kosmos, nie?

Mag pochyli� si� i uderzy� mnie w twarz.

Krzykn�am i szarpn�am si�. Przycisn�am d�o� do piek�cego policzka. Mag obrzuci� mnie wszystkowiedz�cym, gniewnym spojrzeniem.

��K�amiesz � powiedzia�. � Widzisz cia�o kobiety.

Oczy wype�ni�y mi si� �zami.

��Jak wygl�da ta kobieta?�� zapyta�.

Poci�gn�am mocno nosem.

��Widzia�am tylko� jej biodro. P�le�a�a, w czarnej satynowej sukience.

Kiedy to us�ysza�, w jego oczach pojawi�o si� dziwne �wiat�o. P�niej, du�o p�niej, powiedzia� mi, �e kiedy jego mistrz zada� mu to pytanie, zobaczy� dok�adnie t� sam� rzecz.

��Dlaczego chcesz si� uczy� magii?�� powiedzia�.

Zamruga�am, �eby pozby� si� �ez. To by�o g�upie pytanie. Moja matka chcia�a, �ebym znalaz�a sobie hobby. Rzuca�a r�ne sugestie: jazda konna, taniec, muzyka � na odczepnego, jako dowcip, rzuci�am magi�. Ale ona w moim wieku zajmowa�a si� tarotem i ten pomys� j� zachwyci�. Odk�d zadzwoni�a do maga wywleka�a dziwne historie o rzeczach, kt�re zrobi�am jako dziecko, a kt�re wed�ug niej wskazywa�y, �e mam nadprzyrodzone zdolno�ci. O ile mog�am powiedzie�, wszystkie dotyczy�y tego, �e jad�am ziemi�. Nie s�dz�, �eby si� spodziewa�a pokoj�w w piekarnikach.

Nie chcia�am jednak wyj�� na g�upi�.

��Moja matka kaza�a mi przyj��. � Mag wyra�nie ju� mnie spisa� na straty i nie podoba�o mi si� to.�� Bo chc� wiedzie� co� prawdziwego.

Mag odchyli� si� troch� na krze�le i spojrza� na mnie gniewnie.

��Przyjd� w przysz�ym tygodniu � powiedzia� wreszcie.�� Ubierz si� jak cz�owiek. I przynie� �opat�.

Wr�ci�am w podartych jeansach i starej koszulce mojego taty. Wygl�da�o to jak kolejny kostium, ale mag skin�� g�ow� na m�j widok, zadowolony. M�j tata zachowa� si� tak samo, kiedy spyta�am, czy mog� po�yczy� T-shirt.

Mag zabra� mnie na swoje podw�rko i poleci� kopa�. Nie da� mi �adnych innych wskaz�wek, tylko �opat� (ta, kt�r� przynios�am, by�a �za s�aba�) i pozwolenie na zniszczenie swojego podw�rza.

Najpierw wykopa�am p�ytkie, leniwe otwory, a mag kaza� mi je wszystkie zasypa� z powrotem. Potem powiedzia�, �ebym przesta�a kopa� jak dziewczyna. Odpar�am mu, �e bycie kobiet� nie jest z�e, ale kiedy wr�ci�am do kopania wbija�am �opat� w ziemi� mocno i gniewnie, jak wydawa�o mi si�, �e robiliby to ch�opcy.

Moje nast�pne dziury by�y w�skie, g��bokie, tajemnicze. Kopa�am je po ca�ym podw�rku, wyrzucaj�c bogat�, ciemn� ziemi�, na kt�rej niegdy�, kiedy ten budynek by� farm�, ros�a kukurydza. Od czasu do czasu trafia�am na pordzewia�� puszk� z lubie�nie odchylonym wieczkiem. Przepoci�am koszulk� taty i poplami�am jeansy odciskami brudnych r�k. W miar� up�ywu czasu kopanie zacz�o troch� przypomina� taniec albo muzyk�, z rytmicznymi uderzeniami �opaty i ko�ysaniem mojego cia�a. Uzna�am swoje dziury za bardzo pi�kne.

Pod koniec dnia mag przyszed� obejrze� moj� prac�. Do kilku dziur wsadzi� nog�, �eby sprawdzi�, jakie s� g��bokie. Posmakowa� ziemi. Potem odes�a� mnie do domu.

Kiedy po tygodniu wr�ci�am, dziury znikn�y; gapi�am si� na trawiaste, nieskalane podw�rze z czym� na kszta�t �alu. Maga nie by�o w domu; zamiast tego na jego stole kuchennym czeka� na mnie plan p�askiego, pozbawionego dziur podw�rza.

Nast�pna dziura, jak� wykopa�am, by�a solidna i nieregularna. My�la�am o tym jak o modelu serca, roz�o�onym na cz�ci i powyginanym. Kopanie sz�o �atwiej, mag powiedzia�, �e to dlatego, �e ziemia zna mnie lepiej. Moim zdaniem to by�a kwestia mi�ni ramion, ale nie k��ci�am si�. Jego idea bardziej mi si� podoba�a. Kiedy kopa�am, z okna na drugim pi�trze s�czy� si� blues. Howlin Wolf, Lightnin Hopkins, Son House, Robert Johnson, Mississippi John Hurt, Blind Willie McTell. Ludzie, kt�rych imiona co� o nich m�wi�, poza Robertem Johnsonem, kt�rego nazwisko by�o czarn� dziur�, zagadk�. Kiedy muzyka umilk�a mag wychyli� si� przez okno i czyta� mi o tych ludziach, ich geniuszu i obco�ci. Wed�ug niego rozumieli ziemi�. Rozumieli, sk�d si� wzi�li.

Gdy tylko sko�czy�am moj� dziur�, mag wskoczy� ze mn� do niej. Ca�a by�am pokryta ziemi� i potem, a ramiona wci�� mi dr�a�y. Mag prowadzi� mnie pod rami�, z zamkni�tymi oczami, przez zakr�ty i p�tle mojego labiryntu. Kiedy doszli�my do ko�ca zabra� swoj� �opat� i zabroni� mi przychodzi�, dop�ki mnie nie wezwie.

Nie wezwa� mnie do listopada, kiedy o drugiej w nocy przys�a� mi smsa: �Przyjd��. Wpatrywa�am si� w wiadomo�� i zastanawia�am, czy �ni�. Ale telefon zn�w zapiszcza� i wygrzeba�am si� z ��ka. Wyczo�ga�am si� przez drzwiczki dla psa, �eby rodzice nie us�yszeli, �e si� wymykam. Mag czeka� na mnie na swoim frontowym trawniku, opatulony w niebiesko-pomara�czow� kurtk� narciarsk� z lat osiemdziesi�tych. Mia� te� czerwon� czapk� z pomponem. Wygl�da� jak wysoki, chudy nied�wied� przebrany za klauna. Na pierwszy rzut oka uroczy, ale w sumie z�owieszczy.

��Wiesz, co dzi� za dzie�? � zapyta�.

��Przesilenie?�� odpowiedzia�am.

Poklepa� mnie po g�owie, wi�c uzna�am, �e to dobra odpowied�.

��Dzisiejszej nocy ziemia pogr��ona jest w najg��bszym ze swoich sn�w. Poznamy pewne tajemnice. Nast�pnie do�o�ymy si� do tego, �eby si� przebudzi�a.

W milczeniu maszerowali�my przez lasy, mijaj�c opuszczone domki skaut�w, zardzewia�y automat do coli, i du�y znak z napisem MLEKO. W lasach l�dowa�y �mieci z farm � gdzieniegdzie sta� ca�y samoch�d. Mag szed� �cie�k� przede mn�, b�ysk oran�u nad niewidzialnymi nogami. Udawa�am, �e go �ledz�.

Wspi�li�my si� na najwy�szy punkt, gdzie znajdowa� si� ods�oni�ty kamie� i ma�a jaskinia. Dzieciaki przychodzi�y tutaj, �eby si� napi�, a kiedy mag wszed� na czworakach do �rodka us�ysza�am brz�k pustych puszek po piwie. W �rodku by�o kompletnie ciemno i lodowato; czu� by�o s�aby zapach papieros�w i ziemi. Dygota�am pod wyzi�bion� ska��.

��Odwr�� si� twarz� do ska�y i wyszepcz swoje pytanie � powiedzia� do mnie z ciemno�ci mag.

��Moje pytanie?�� zdziwi�am si�.

Jego ubranie zaszele�ci�o, kiedy si� odwraca�, a g�os zasycza�, kiedy szepta� do ska�y co�, czego nie dos�ysza�am. Usiad�am z policzkiem przy zimnym kamieniu, milcz�c, s�uchaj�c oddechu maga odbijaj�cego si� od �ciany jaskini. Nie mog�am tak po prostu o drugiej w nocy klepa� pyta� do ska�y. Gdyby mnie ostrzeg�, wymy�li�abym idealne pytanie, pytanie, kt�re zawiera�oby wszystko, co chcia�am wiedzie� o swoim �yciu, a zamiast tego siedzia�am tam jak ko�ek.

Szept ucich� i mag podszed� do mnie w ciemno�ci. Z�apa� mnie za rami�.

��Czego chcesz?�� spyta�.

��Co?

��Czego chcesz na tym �wiecie?

Przycisn�am policzek do ska�y i zastanowi�am si�.

��Nie musisz mi m�wi� � powiedzia�. � Po prostu zadaj pytanie.

Wyczo�ga� si� na zewn�trz przy akompaniamencie pobrz�kiwania pustych puszek, a mnie otuli�a cisza jaskini. Ska�a zi�bi�a mi policzek, wi�c unios�am g�ow�.

��W jaki spos�b stan� si� magiem?�� zapyta�am.

Do mojej g�owy zacz�y si� wlewa� obrazy, za du�o, za szybko, jakbym zada�a za du�e pytanie, �eby uzyska� prost� odpowied�. Gor�czkowo �apa�am oddech. Kiedy to si� sko�czy�o wszystkim, co mi zosta�o, by�a moja ��dza, wyra�niejsza ni� dot�d, bardziej skoncentrowana. Do tej chwili nawet nie zdawa�am sobie sprawy, jak bardzo tego chcia�am, ale teraz sta�o si� to absolutnie jasne.

Kiedy ja by�am w jaskini, mag na szczycie wzg�rza rozpali� ognisko. Kiedy zobaczy�, jak wychodz�, u�miechn�� si�. Zastanawia�am si�, czy teraz jeste�my przyjaci�mi.

Gdy otworzy�am usta, �eby co� powiedzie�, odwr�ci� si� do ognia. Wyci�gn�� r�ce, �eby je ogrza�, a potem zn�w schowa� je w r�kawiczki. W jednym gwa�townym ruchu odrzuci� g�ow� do ty�u i krzykn��.

��OBUD� SI�!

Zacz�� ta�czy� wok� ogniska, zabawny, wariacki taniec, du�o wymachiwania r�kami, wyginania kolan i szurania. Nie mog�am si� powstrzyma� od chichotu.

Zignorowa� mnie. Zn�w odrzuci� g�ow� do ty�u i krzykn��.

��OBUD� SI�!

Nie zaprosi� mnie, a ja pocz�tkowo by�am zbyt wystraszona, �eby do niego do��czy�. Zamiast tego trzyma�am si� z boku, tu� poza granic� �aru od ogniska. Kiedy wreszcie si� do niego przy��czy�am, to bardziej ze wzgl�du na ciep�o, ni� na rytua�. Robi�am to, co on, ale w sumie ta�czy�am lepiej. Porusza�am wyci�gni�tymi r�kami jak wschodz�ce s�o�ce. Potrz�sa�am biodrami, �eby przypomnie� ziemi przyjemno�ci wiosny. Kiedy odrzuci� g�ow�, ja te� to zrobi�am i razem krzykn�li�my.

��OBUD� SI�!

Ta�czyli�my i krzyczeli�my do �witu, potem zgasili�my ognisko i wr�cili�my �cie�k� przez las.

Wzi�� kilka jajek i przygotowa� omlety. Zrobi� te� kaw�. Kiedy jedli�my, frontowymi drzwiami wesz�a jego �ona, �wie�a po w�asnym magicznym przesileniu. Mag powiedzia� mi, �e jest zwi�zana z ogniem; mo�e to dlatego jej twarz by�a zarumieniona w sportowy, prawie seksowny spos�b. By�a wysoka, elegancka i pe�na gracji, kiedy ca�owa�a m�a w policzek. Uzna�am j� za przera�aj�c�.

��Przesilenie si� uda�o?�� spyta�a.

��O tak � odpar� mag.

Spojrza�a na mnie i obdarzy�a szerokim u�miechem hostessy.

��Mi�o zn�w ci� widzie�, moja droga � powiedzia�a.�� Udane przesilenie?

U�miechn�am si� i kiwn�am g�ow�.

Kiedy wychodzi�am, mag odprowadzi� mnie do drzwi i pochyli� si�, �eby poca�owa� w policzek, suche, niezgrabne dziobni�cie. Z op�nieniem cmokn�am powietrze, ale by�am tak zaskoczona tym gestem, �e ten ca�us wyl�dowa� przy jego szyi, zamiast na twarzy.

��Mo�e jest zbyt zm�czona, �eby prowadzi�? � zawo�a�a jego �ona z kuchni.

��Wszystko w porz�dku � odkrzykn��. � Wypi�a kaw�.

Przytakn�am, jakby kobieta mog�a mnie zobaczy�.

��Szcz�liwego przesilenia � powiedzia� mag.

Kiedy wysz�am, sta� w drzwiach i patrzy�, jak odje�d�am.

Wiosn� zacz�� mi dawa� zadania. Nie takie, jak kopanie dziur, kt�re by�o bardziej testem. Prawdziwy mag czyni rzeczy, ale �eby nauczy� si� czynienia, najpierw musi zaliczy� zadania. Nie do ko�ca to rozr�nia�am, ale uzna�am, �e to kwestia zaufania.

Mag opowiada� czasem o innych uczniach, kt�rych mia�. Wszyscy byli ch�opcami, w jego opinii, t�pymi. Kiedy zapyta�am, czy zadawa� im zadania, mag rzuci� mi dziwne spojrzenie.

��Nie, �aden z nich nie by� na to gotowy � odpar�, machaj�c r�k�, jakby si� ich pozbywa�. Potem u�miechn�� si� do mnie.

� �aden z nich nie by� taki, jak ty � powiedzia�.

Ho�ubi�am te s�owa ca�ymi dniami, dr��c z przyjemno�ci, kiedy powtarza�am je w g�owie. Mag uwa�a�, �e by�am taka, jak on. Uwa�a�, �e b�d� wielka, jak on. Nie by�am tak� osob�, za jak� si� uwa�a�am.

Moim pierwszym zadaniem by�o po��czy� dwa miejsca, kt�re dot�d nie by�y po��czone. Poprzez ko�a samochodu nie czu�am ziemi, wi�c chodzi�am na piechot�. Ku swojej konsternacji szybko odkry�am, �e na przedmie�ciach wi�kszo�� miejsc by�a ju� po��czona, chocia� w okropny spos�b. Bezmy�lne drogi ��czy�y domy z centrami handlowymi, ko�cio�ami, synagogami, szko�ami. Drzewa poprzez korzenie trzyma�y si� �ycia innych drzew. Zwierz�ta wydeptywa�y swoje drogi, drogi, kt�re zaraz znika�y, ale ��czy�y wszystko, co by�o im potrzebne. Mog�am po��czy� jedne domy z innymi, ale ludzie stawiali frustruj�ce mnie zapory: ogrodzenia drewniane, ogrodzenia elektryczne, paliki wyznaczaj�ce dok�adnie granice w�asno�ci, nawet w �rodku lasu.

Wy�o�y�am te problemy magowi, a on si� roze�mia�.

��By�a� zbyt dos�owna � powiedzia�, jakby to by�o urocze.

Chodzi�am bocznymi uliczkami, drogami, jezdniami i �cie�kami po osiedlu, na kt�rym mieszkali�my czuj�c, jak ziemia j�czy i napina si� pod wylewanym asfaltem. Ludzie, kt�rzy po okolicy nie je�dzili samochodami � dzieci � �miga�y we wszystkich kierunkach, mijaj�c oznaczone granice w�asno�ci, przeskakuj�c p�oty (zazwyczaj ku konsternacji ps�w) i w miar� mo�liwo�ci unikaj�c dr�g. Jedynym, co je zatrzymywa�o, by�y wielkie, ruchliwe drogi otaczaj�ce osiedle, podczas gdy one chcia�y tylko biec, biec i biec.

Od farmy, na kt�rej sprzedawano lody, oddziela�a nas czteropasmowa jezdnia. Dzieci rozbija�y si� o barierk� jak fale o klif, spogl�daj�c t�sknie na �wie�o zaorane pola kukurydzy, mleczne krowy i znaki zach�caj�ce do spr�bowania lod�w czekoladowomi�towych. Najpierw pomy�la�am, �eby zbudowa� tam most, ale nie wiedzia�am, jak si� za to zabra�. Przej�cie dla pieszych by�o g�upim pomys�em, ale i tak go rozwa�y�am; p�no w nocy obserwowa�am samochody, �eby si� przekona�, czy wtedy ruch jest o tyle mniejszy, �eby uda�o si� namalowa� pasy (nie by�). Wiedzia�am ju� za to, jak kopa�. Tunel. To by�o to.

Po drugiej stronie pola kukurydzy by�a niezabudowana przestrze�, wi�c zacz�am tam kopa�, na skraju drogi. Kopa�am w nocy, a ziemi� wrzuca�am do do�u w pobli�u, gdzie wybierano ziemi� pod fundamenty domu. Od wiosennego deszczu ziemia by�a mokra i ci�ka, a w nocy widzia�am w�asny oddech. To by�a ci�ka praca i na trzeci dzie� nie by�am pewna, czy dam rad�. Ale kiedy przysz�am nast�pnej nocy zasta�am tam ma�ego ch�opca. Czeka� na mnie z plastikow� �opatk�. Pozwoli�am mu pomaga�. Nast�pnej nocy by� tam kolejny dzieciak, potem troje nast�pnych, potem dziesi�cioro. Wraz ze mn� kopa�o trzyna�cioro dzieci, u�ywaj�c �opatek do piasku, rydli ogrodowych, a nawet jednego czy dw�ch prawdziwych szpadli. Rowery by�y obwieszone wiaderkami i ci�gn�y za sob� kosze na �mieci na k�kach, a dzieci wysypywa�y ziemi� w swoich piaskownicach, na kompostach w ogrodach rodzic�w albo na suchej, pozbawionej trawy przestrzeni przeznaczonej pod budow�. Dwunastej nocy sko�czyli�my kopa� i na ka�dym ko�cu tunelu postawili�my skrzynk� na listy, cho� w zasi�gu wzroku nie by�o �adnego domu. Trzynastej spa�am sama na �rodku tunelu i podczas, gdy nade mn� przemyka�y samochody prosi�am ziemi�, �eby pami�ta�a, jak to jest by� twardym i mocnym kamieniem.

Nast�pnego popo�udnia razem, mag i ja, szli�my przez osiedle, �eby obejrze� moje dzie�o. Tyle czasu sp�dzili�my w piwnicy, �e ujrzenie go w �wietle s�o�ca by�o szokiem � wygl�da� tak dziwnie, wysoki i tak blady, �e niemal przezroczysty, w zbyt du�ej koszulce i d�ugich, obcis�ych getrach. Ba�am si�, �e kto� mo�e nas razem zobaczy�; by�o mi wstyd za to uczucie, ale jednak na widok nadje�d�aj�cych aut ukrywa�am twarz.

Przeszli�my przez pust� przestrze� do samotnej skrzynki na listy. By�a w kszta�cie g�si w locie, lec�cej do swojej siostrzanej skrzynki. Pozwoli�am sobie na odrobin� zabawy i kupi�am drug� w kszta�cie �ab�dzia, tak�e w locie, wi�c wygl�da�y, jakby szykowa�y si� do wielkiej bitwy. G� kontra �ab�d�.

Powiedzia�am o tym, ale mag si� nie u�miechn��.

��No i?�� powiedzia�, wskazuj�c na moje bli�niacze skrzynki.�� Co to jest?

��Poci�gnij dzi�b g�si � odpar�am.

Mag wyci�gn�� �ylaste rami� i zrobi� to. Skrzynka si� odchyli�a, razem z kawa�kiem ziemi, w kt�rej by�a umocowana, ods�aniaj�c drabin�, kt�ra b�ysn�a w s�o�cu i ciemny tunel poni�ej.

��Ha!�� powiedzia� mag. Zszed� na d�, a ja za nim, zamykaj�c za nami w�az.

Poinstruowa�am dzieci, �eby u do�u ka�dej drabiny trzyma�y latarki, ale jeszcze ich nie przynios�y, i tunel by� smoli�cie czarny. Wykopa�am go, wy�ni�am go, ale jego idealna czer� mnie sparali�owa�a.

��Musisz si� pochyla�? � wyszepta�am. M�wi� normalnym g�osem wydawa�o si� niew�a�ciwe.

��Troch� � odpowiedzia�.

��Chod� za mn� � powiedzia�am i poszuka�am jego d�oni. Poda� mi j� lu�no, zostawiaj�c mi decyzj�, czy chwyci� j� mocniej. Jego palce porusza�y si� nerwowo.

Przej�cie tunelu zaj�o nam tylko jedn� czy dwie minuty, ale kiedy nasze cia�a przesuwa�y si� przez zimny, wilgotny mrok, ka�da sekunda wydawa�a si� znacz�ca. Zanik� nawet d�wi�k samochod�w je�d��cych nad g�ow�. Mag dwa razy uderzy� si� w g�ow�, a raz ostro wci�gn�� powietrze, jakby zobaczy� co� zdumiewaj�cego. Jego d�o� wci�� drga�a w mojej; przestrze� mi�dzy nimi by�a coraz cieplejsza.

��To niesamowite � powiedzia�. � Po prostu niesamowite.

�cisn�� moj� r�k� m�wi�c to, a potem trzyma� j� mocno. Zadr�a�am.

��Zimno?�� spyta� z dziwnym napi�ciem.

��Nie!�� odpowiedzia�am r�wnie nerwowo.�� Nie, nie, w porz�dku.

Z og�uszaj�cym trzaskiem wpakowa�am si� prosto w drabin�. Zachichota�am i pu�ci�am jego r�k�. Po kr�tkim wahaniu tak�e si� roze�mia�.

Postawi�am stop� na szczeblu.

��To naprawd� niesamowite � zn�w powiedzia� mag.�� Masz prawdziwy talent.

Zatrzyma�am si� w po�owie wspinaczki, �eby rozkoszowa� si� t� pochwa��, a jego pier� otar�a si� o moje rami�; znajdowali�my si� bli�ej, ni� zdawa�am sobie spraw�.

��Dzi�kuj�? � powiedzia�am. Ledwie mog�am oddycha�.

Mag zn�w si�gn�� po moj� d�o�. W ciemno�ci jego oddech musn�� moj� szyj�. Uczucie by�o cudowne, ale skr�ci� mi si� �o��dek.

Cofn�am r�k� i wspina�am si� dalej.

W �wietle, kiedy mag wy�oni� si� z tunelu, zaj�am si� otrzepywaniem ubrania z ziemi. Pole u moich st�p by�o ciemne, mokro br�zowe, niedawno zaorane i bogate. Wsz�dzie wok� mnie ros�y zielone kie�ki, �wie�e i �ywe w s�o�cu. Mag umie�ci� skrzynk� na miejscu i za�mia� si� do siebie dziwnym, wysokim g�osem. Nie odwraca�am si� do niego. Nie chcia�am zobaczy�, jak� absurdaln� poz� przyj��, jaka okropna osoba sprawia, �e serce wali�o mi jak m�otem, a na sk�rze pojawi� si� pot.

��Zrobi�a� wspania�� drog� � powiedzia� za moimi plecami. Odwr�ci�am si�; g�adzi� palcem brzeg skrzynki z �ab�dziem. Spojrza� na samochody rycz�ce pomi�dzy nami a domami.

��Powinni�my� wr�ci� tunelem?

M�j �o��dek podskoczy�.

��Przebiegn� przez drog� � powiedzia�am.

Patrzy� mi w oczy, a kiedy to powiedzia�am, twarz mu zmi�k�a.

��W porz�dku. Uciekaj � powiedzia� z cichym �miechem.�� Ja si� tam jeszcze rozejrz�.

Przez d�ug�, pe�n� napi�cia chwil� zawaha� si�, podczas gdy ja czeka�am na luk� pomi�dzy samochodami. Wreszcie otworzy� w�az i znikn�� pod ziemi�. Sekunda, mo�e dwie, przerwy mi�dzy samochodami i ruszy�am biegiem. Kiedy znalaz�am si� po drugiej stronie zmusi�am si�, aby zwolni� do tempa spacerowego, ale sz�am energicznie, jakbym wiedzia�a, �e kto� za mn� idzie. D�onie u bok�w mia�am zwini�te w pi�ci, a przez g�ow� przelatywa� mi sta�y strumie� kurwa, kurwa, kurwa. Ale moja sk�ra czu�a tylko pieszczot� jego kciuka na d�oni, mu�ni�cie oddechu i mocne, wilgotne odczucie jego ciep�a pod ziemi�.

Potem przez kilka tygodni nie widzia�am si� z nim. Mia�am wym�wki realne i kilka wymy�lonych. Rodzinne wakacje, Wielkanoc, �chora� na �gryp�. Nie zamierza�am si� wycofa�, ale nie chcia�am wraca�, dop�ki nie zakotwicz� mocniej w prawdziwym �wiecie. Uzna�am, �e nadszed� czas, �eby zn�w sta� si� normaln� nastolatk�.

Moja mama by�a przej�ta zabieraj�c mnie na zakupy do centrum handlowego i kupuj�c jasne T-shirty i kwieciste sanda�y. Tata by� r�wnie przej�ty, kiedy do��czy�am do obs�ugi sceny na wiosenne przedstawienie (�eby wykorzysta� moje umiej�tno�ci budowlane) � nazwa� to �zdrowym hobby�. W szkole po raz pierwszy od miesi�cy podczas lunchu usiad�am ze starymi przyjaci�mi i zacz�am �artowa� w klasie. Nie powiedzia�am nic o magii, i nikt nie pyta�. Kiedy wr�ci�am do maga, siedzieli�my w stosownej odleg�o�ci i wr�cili�my do dziur i bluesowych nagra�. Nie da� mi nowego zadania, a ja nie prosi�am.

Wtedy zacz�y si� sny.

Pocz�tkowo nie mog�am ich sobie przypomnie�. Na powierzchni przemyka�y jakie� obrazy, zrujnowane miasta, wezbrane rzeki, si�gaj�ce nieba drzewa, ale nie wiedzia�am, dlaczego budz� si� o �wicie odwodniona, zdezorientowana, czasem pobudzona, czasem wystraszona. Wreszcie przy ��ku po�o�y�am notatnik, a kiedy si� budzi�am, wszystko zapisywa�am. Moja r�ka porusza�a si� po papierze; czyta�am to, co pisa�am.

Mia�am siostr�, i musia�y�my zbudowa� dom. Dom by� zarazem ark� � mia� nas uratowa� przed katastrof�. Zrobi�y�my go z kamieni, by� okr�g�y. Ale kiedy wesz�am do �rodka to by� dom moich rodzic�w, z bia�ymi dywanami i �cianami w kolorze piasku. Otworzy�am drzwi, szukaj�c mojego okr�g�ego domu, ale pokoje by�y wypalone. Zw�glone, zniszczone meble. Okropne plamy na pod�odze. Znalaz�am m�j dom w piekarniku. To by�o jedno, puste pomieszczenie, z brudn� pod�og� i kamiennymi �cianami wznosz�cymi si� wok� mnie. Przez otw�r wpada�o �wiat�o s�o�ca. W plamie �wiat�a czeka�a na mnie naga kobieta. Mia�a szare w�osy i du�e, pi�kne piersi. By�am zawstydzona. Ca�y czas gapi�am si� na tr�jk�t w�os�w mi�dzy jej udami. Chcia�am, �eby mnie poca�owa�a, ale kiedy to zrobi�a, moje usta wype�ni�y si� ziemi�. Upad�am na wzorzyst� kanap� mojej matki, krztusz�c si�, poniewa��

Nie wiedzia�am, jak sko�czy� to zdanie. Wsun�am d�o� w majtki i dotkn�am si� mi�dzy nogami. By�am mokra i mi�kka jak� jakbym kogo� chcia�a. Ale te sny mnie przera�a�y. Albo to krztuszenie mnie przerazi�o.

W tym tygodniu z �omocz�cym sercem wr�ci�am do piwnicy maga. W szkole ledwo trzyma�am si� na nogach ze zm�czenia, bo ka�dego ranka budzi�am si� chwytaj�c spazmatycznie oddech. Wyra�niej musia�am poprosi� go o pomoc. Jednak ten sen wydawa� si� zbyt osobisty, zbyt prawdziwy, �eby mu go opowiada�.

Mag czeka� na mnie na swojej pomara�czowej kanapie, brzd�kaj�c na gitarze. Usiad�am na jej drugim ko�cu, na oparciu i pochyli�am, opieraj�c �okcie na kolanach.

Mag nie uni�s� wzroku znad gitary.

��Co chcia�aby� mi powiedzie�?

��Sk�d wiedzia�e�? � zdziwi�am si�.

Od�o�y� gitar� i u�miechn�� si� do mnie tak, jak nie u�miecha� si� od czasu wyprawy do tunelu.

��Wygl�dasz na bardzo przej�t�.

Spu�ci�am wzrok na swoje stopy, pr�buj�c znale�� odpowiednie s�owa.

��Miewam sny � powiedzia�am wreszcie.�� W�a�ciwie sen. O kamiennym domu z sekretnym pokojem � urwa�am, a mag kiwn�� g�ow�, zach�caj�c mnie.�� I� jest tam naga kobieta. Kiedy ona� kiedy mnie ca�uje, moje usta wype�niaj� si� ziemi� i d�awi� si�.

Mag podskoczy� na te s�owa.

��Dlaczego nic mi nie powiedzia�a�?

��Ja� przepraszam.

Spojrza� na swoje palce, postukuj�ce dot�d o ko�ciste kolana. Wygl�da� jak ma�y ch�opiec g�owi�cy si� nad trudnym problemem. Wreszcie przesta� przebiera� palcami i wyci�gn�� je do mnie � m�g� dosi�gn�� tylko mojej stopy opartej o siedzenie. Z�apa� j�.

��Ile chcesz wiedzie� o magii?�� spyta�.

By� zdenerwowany, patrzy� na mnie z tak� uwag�, jakbym mia�a wybuchn��.

��Wszystko � powiedzia�am bez namys�u.

Poprawi� si� na kanapie; jego spodnie zaszele�ci�y o materia� obicia.

��Jest na to wiele sposob�w � ujarzmienie fal mocy, co pokazuje ci ten sen � powiedzia�. � Jedne drogi s� szybsze i trudne. Inne wolniejsze i bardziej bezpieczne. Nadszed� czas, aby� dokona�a wyboru.

Chwila zastyg�a � wyraz jego oczu, d�o� na mojej stopie, moje dr��ce nogi � a ja patrzy�am na t� scen� beznami�tnie, jakby z bardzo wysoka. Zna�am typowe teksty, s�ysza�am wszystkie plotki, czyta�am romansid�a. To zawsze by�o nast�pne. Jednak w prawdziwym �yciu wydawa�o si� nienaturalne i nierealne.

Mag zn�w zacz�� m�wi�, jakby cisza go przera�a�a.

��Ten sen m�wi, �e twoja magia � c�, �e twoja magia jest powi�zana z seksem. Magowie ziemi tak maj�, zw�aszcza w m�odym wieku, przy tych wszystkich buzuj�cych hormonach; kiedy by�em w twoim wieku tak�e mia�em sny, a moc i po��danie, kt�re si� przeze mnie przewala�y, kompletnie mnie wyczerpywa�y. Poniewa� nie potrafi�em ich skoncentrowa�. Ja� ja m�g�bym pom�c ci przez to przej��. Pom�c ci to uziemi�, w innym wypadku nadal b�dziesz mia�a te sny. Rozumiem, �e to sprawia, �e jeste� zdenerwowana, bo tak ci� wychowano, ale ja�

Nie by�am w stanie si� odezwa�. Tylko kiwn�am g�ow�.

��Tak?�� powiedzia�. � Tak, na co?

Mia�am gwa�town� ch�� zwini�cia si� na kanapie i chichotania jak dwunastolatka na d�wi�k s�owa �seks�. Ukry�am twarz w d�oniach.

��Chc�, �eby� mi pom�g� � powiedzia�am przez palce.

Pochyli� si� w moj� stron�.

��Jak?

Odci�gn�� mi r�ce z twarzy i pog�adzi� kciukami wewn�trzn� stron� moich nadgarstk�w. W tym momencie by� taki pi�kny, a jego twarz wydawa�a si� sk�ada� z warstw, jakbym mog�a go zobaczy� poprzez czas, mojego przystojnego starego nauczyciela, mojego wyg�odnia�ego m�odego m�czyzn�. Czu�am si� chora, nie potrafi�am okre�li�, ze strachu, czy z po��dania. Powiedzia�, �e mog� by� przestraszona.

Patrzy� na mnie, czeka�.

Poca�owa�am go, prosto w usta. Obj�� mnie ramionami i poci�gn�� na siebie tak, �e go dosiada�am. Nasze biodra pasowa�y do siebie, by� twardy pode mn�.

Zn�w przewali� si� przeze mnie strach i ukry�am twarz w jego szyi. Nie by�am w stanie na niego spojrze�.

��Nie mo�esz si� do tego przywi�zywa� � powiedzia� mi do ucha.�� Tu chodzi o prac�, nie o mnie. Jestem �onaty.

M�wi�c to g�aska� mnie po g�owie, potem przesun�� mi d�oni� po karku, w d� plec�w i przytrzyma� na biodrze. Nikt nigdy nie dotyka� mnie w taki spos�b, tak �agodnie, z takim zdecydowaniem. Widzia�am, jak podczas przesilenia wyje do ksi�yca, t� wolno��, t� szczelin� w lodzie. Jego szyja by�a sucha i pachnia�a jak glina.

��Chc� � powiedzia�am i oderwa�am si� od niego.�� Chc� by� magiem.

Uj�� d�oni� moj� twarz i pog�adzi� j�.

��Jeste�my do siebie bardzo podobni � powiedzia� i wsun�� mi drug� r�k� mi�dzy uda.

Kiedy zacz�li�my uprawia� seks da�am sobie spok�j z byciem normaln� nastolatk�. Chcia�am m�wi� tylko o magii i magu, ale nikt nie chcia� o tym s�ucha�. Moi przyjaciele nazywali mnie Cichy Bob i przestali do mnie dzwoni� w weekendy. Rodzice pochwalili ostro�nie powr�t mojego entuzjazmu do magii, ale sztucznym tonem, wi�c wiedzia�am, �e w gruncie rzeczy tego nie pochwalaj�. Dziewczyna, pracuj�ca przy przedstawieniu, z kt�r� si� zaprzyja�ni�am, spyta�a wreszcie bez ogr�dek, co mi si� sta�o i powiedzia�am jej, co robimy z magiem. Wywr�ci�a oczami.

��No tak.

To nie by�o �no tak�. To by�o niebezpieczne i radosne. Czas sp�dzony razem by� pe�en kolor�w, podczas gdy wszystko inne w moim �yciu by�o szare i be�owe. Uprawia�am ju� seks, dok�adnie dwa razy, z ch�opakiem, kt�rego tak nie lubi�am, �e wyrzuci�am z pami�ci jego nazwisko. To by�o szybkie, bolesne i g��boko rozczarowuj�ce. I to wszystko? To dzi�ki temu kr�ci si� �wiat? Wi�cej troski po�wi�ci� po wszystkim zawi�zaniu prezerwatywy i ceremonialnemu wyrzuceniu jej przez okno samochodu.

Mag dotyka� mnie tak, jakbym by�a czym� cennym. Ca�owa� mnie g��boko, przesuwaj�c palcami po mojej twarzy. Zanurza� twarz mi�dzy moje nogi i sprawia�, �e oblewa�am si� potem, krzycza�am, p�aka�am. Wchodzi� we mnie i kaza� mi si� koncentrowa�.

��Co widzisz?�� m�wi�, wci�� i wci��, poruszaj�c si� we mnie.�� Co widzisz?

Widzia�am jego twarz, jego ucho, jego ramiona, jego bark, jego pier�. Wdycha�am zapach bogatych i p�odnych rzeczy. Nie zajmowali�my si� magi�; mo�e sami ni� byli�my. Kiedy p�niej sz�am do domu ziemia roz�wietla�a si� pod moimi stopami.

Przesta�am �ni� o domu, ziemi i kobiecie. Teraz w snach by�am pod ziemi�. Obok mnie by�y nasiona i zw�oki. Kiedy si� budzi�am wierzy�am, �e by�am jednym z nasion, ale my�l o tych snach przyprawia�a mnie o dreszcze.

Na tydzie� przed zimowym przesileniem zasta�am maga siedz�cego wraz z �on� w kuchni na pi�trze. Czeka� na mnie kubek kawy.

Chcia�am od razu uciec. Ale mag wygl�da� na spokojnego, a jego �ona u�miechn�a si� do mnie. Spojrza�am po sobie, szukaj�c pretekstu do wyj�cia. Je�eli jeszcze nie wiedzia�a, �e sypiam z jej m�em � mo�e magowie rozumiej� takie rzeczy?

Kiedy usiad�am o�wiadczy�a, �e chcia�aby mnie zaprosi� na kobiece �wi�to przesilenia. Zgodzili si� z m�em, �e dobrze by by�o, gdybym pozna�a bardziej tradycyjny obrz�dek.

Spojrza�am na maga; twarz nadal mia� spokojn�. Jego �ona wci�� si� do mnie u�miecha�a. Nie mia�am poj�cia, czym by� �tradycyjny obrz�dek� i dlaczego by� konieczny dla mojej edukacji. Wi�kszo�� rytua��w, jakie zna�am, dotyczy�a dotykania jej m�a.

��Jasne � powiedzia�am g�adkim i pewnym g�osem.

� �wietnie!�� odpar�a �ona maga.

Potem mag i ja wr�cili�my na d� i zacz�li�my zdejmowa� ubrania, jakby to by�a najbardziej naturalna rzecz na �wiecie.

��Czy ona, och, wie?�� spyta�am, kiedy ca�owa� mnie w szyj�.

��Nie rozmawiajmy o tym, prosz� � powiedzia� i poca�owa� mnie w usta. To nie by�a odpowied� na moje pytanie, ale wiedzia�am do��, �eby nie dr��y� tematu. Jego d�onie ju� manipulowa�y przy moim staniku.

��Jeste� rozgrzana � powiedzia�.

U�miechn�am si� z twarz� w jego ramieniu.

��Ty te�.

Rytua� przesilenia mia� miejsce w parku, kt�ry kiedy� by� polem bitwy. Kiedy przeje�d�a�am przez g��wne wej�cie celowa�y we mnie dzia�a z czas�w wojny o niepodleg�o��. W moim ma�ym samochodzie by�o gor�co. W tym roku nie musia�am si� wymyka�; moim rodzicom spodoba�y si� s�owa �tradycyjny rytua��. Owin�am si� w najgrubsz� kurtk� narciarsk� i za�o�y�am �niegowce, chocia� na ziemi by�a tylko cienka warstwa szronu. �ciemni�o si� ju� o szesnastej trzydzie�ci, a teraz ciemno�� by�a tak g��boka, �e �wiat�o reflektor�w przebija�o si� tylko na kilka st�p.

M�j samoch�d pe�zn�� w�skimi drogami przez ciemno�� na szczyt wzg�rza, gdzie kiedy� armia Waszyngtona spotka�a si� z Brytyjczykami. Teraz by�a tam tylko zamarzni�ta trawa i u�pione drzewa, ani �ladu duch�w czy rozlewu krwi. W miejscu, gdzie polecono mi si� zatrzyma�, sta� jeden samoch�d i kilka rower�w, kt�re podczas tak zimnej nocy wydawa�y si� reliktami innej epoki. Kiedy wspina�am si� na wzg�rze, na szczycie kt�rego p�on�o wielkie ognisko, pod nogami chrz�ci� mi szron. Wok� kolejnego dzia�a zgromadzi�o si� co najmniej dziesi�� kobiet. Zdejmowa�y ubrania i wiesza�y je na lufie.

�ona maga, kt�ra w�a�nie mia�a �ci�gn�� sweter przez g�ow�, zauwa�y�a mnie i pomacha�a.

Kobiety wita�y si� jak stare znajome. Mia�y mi�dzy dwadzie�cia a osiemdziesi�t lat, ale wi�kszo�� by�a w �rednim wieku. By�o tam tak�e kilka moich r�wie�niczek; niekt�re kobiety przedstawia�y je jako swoje uczennice. �ona maga otoczy�a mnie zaborczo ramieniem i o�wiadczy�a grupie, �e jestem uczennic� jej m�a.

��Czyli pracuje z ziemi�, tak?�� powiedzia�a jedna z kobiet.

��Owszem � odpar�a �ona maga w spos�b sugeruj�cy, �e nie jest pewna, jak mi idzie.

Kilka kobiet zachichota�o, a jedna czy dwie rzuci�y mi nieprzyjemne spojrzenia. Inne u�miecha�y si� do mnie na po�y ze zrozumieniem, na po�y z za�enowaniem.

�ona maga wywr�ci�a oczami i zwr�ci�a si� do mnie.

��Odprawiamy ten rytua� nago. Nie masz nic przeciwko temu?

��Pewnie, �e nie � jedna z kobiet wyszepta�a do drugiej.

��Jasne?�� powiedzia�am, nic nie rozumiej�c.

��W takim razie rozbieraj si� � powiedzia�a �ona maga i odwr�ci�a si� do armaty, na kt�rej powiesi�a p�aszcz. �ci�gn�a przez g�ow� sweter obna�aj�c piersi, kt�re wylewa�y si� z czarnego stanika. Nie mia�am �wiadomo�ci, �e si� gapi�, dop�ki kobieta, kt�ra z�apa�a moje spojrzenie nie u�miechn�a si� znacz�co. Pochyli�am si�, �eby zdj�� buty.

��Jest s�odka � naga kobieta powiedzia�a do �ony maga, takim tonem, �e zabrzmia�o to jak atak.

��Twoje szcz�cie, �e masz takiego przyziemnego m�a � doda�a inna.

��Nie, ma szcz�cie, �e �aden z jego uczni�w nigdy si� nim nie zainteresuje � powiedzia�a pierwsza kobieta ze �miechem.

�ona maga spojrza�a na mnie dziwnie; udawa�am, �e jestem poch�oni�ta rozpinaniem spodni. Czy by� jaki� pow�d sprawiaj�cy, �e nie powinnam by� atrakcyjna dla maga?

��Jest utalentowanym dzieckiem � odpar�a �ona maga.�� Dobrze, �e zn�w ma tak� uczennic�.

Kiedy zmaga�am si� z kolejnymi warstwami ciuch�w, reszta kobiet podesz�a do ciep�ego ognia. Gdy tylko zsun�am spodnie nogi zacz�y mi dygota� i pokry�y si� g�si� sk�rk�. Tak szybko, jak tylko mog�am zdar�am z siebie reszt� ubra� i pobieg�am do ogniska, spodziewaj�c si� ulgi. Zamiast tego �ar uderzy� we mnie jak mur. Mia�am wra�enie, �e jestem uwi�ziona mi�dzy dwoma �cianami, gor�cego ognia przed sob� i lodowatego zimna z ty�u. Kobiety wok� mnie sta�y swobodnie, �miej�c si� i gaw�dz�c. By�o im ciep�o. Zn�w by�am poza ich spo�eczno�ci�. Mag przypuszczalnie w�a�nie wstawa� z ��ka, przygotowuj�c si� do odwiedzenia jaskini i poznania tajemnic. Wydawa�o si� to bardziej na miejscu ni� ta publiczna golizna i kobiety rozmawiaj�ce o mnie, jakby mnie tu nawet nie by�o.

��Dla ludzi takich jak my ten rytua� jest najtrudniejszy � odezwa� si� przy mnie g�os. To by�a ta kobieta, kt�ra zauwa�y�a moje spojrzenie. R�ce mia�a skrzy�owane na piersiach, jak ja, i dr�a�a z zimna.

��Nasz �ywio� jest zbyt senny, �eby nas ogrza�. Ale to my jeste�my najwa�niejsze. Nigdy jeszcze tego nie robi�a�, prawda?

Czu�am si� jak dziewczynka pierwszego dnia w szkole, kt�r� mama ubra�a i da�a gar�� bezu�ytecznych rad.

��W zesz�ym roku posz�am do jaskini z moim nauczycielem � powiedzia�am.

��To skryty cz�owiek � powiedzia�a kobieta z namys�em.�� Dobrze, �e w tym roku jeste� tutaj, nawet je�li jest ci zimno, jeste� zak�opotana i� oszo�omiona.

��Oszo�omiona?�� powiedzia�am.

��Och, rozumiesz. Kobiety ziemi. Nasza krew jest gor�ca, nawet je�li marzniemy.

U�miechn�a si� m�wi�c to, ale ju� na mnie nie patrzy�a; by�a zak�opotana. Rozejrza�am si� po kr�gu nagich kobiet, pomara�czowych i pi�knych w �wietle ognia. Kiedy na nie patrzy�am zala�o mnie gor�co, znajome, ukryte uczucie; chcia�am ich dotyka�, ca�owa� je i zobaczy�, czy moje usta nadal s� pe�ne ziemi. Czy to o tym m�wi�a ta kobieta? Jak si� czuj� patrz�c na nie?

�ona maga l�ni�a w ogniu.

��Chod� � powiedzia�a druga kobieta ziemi, wyrywaj�c mnie z zapatrzenia.�� Zaczynamy.

Przykucn�a i zacz�a kopa� w zimnej, zmarzni�tej ziemi. Pracowa�a r�kami, a� zmi�k�a i rozrzuca�a j� pe�nymi gar�ciami. Kucn�am i do��czy�am do niej. Ziemia w moich d�oniach by�a ziarnista i sucha, ale przylgn�a mi do sk�ry, jakbym by�a magnesem.

Czas zadr�a�. Moje r�ce wyci�ga�y ziemi�, ale jej nie rozrzuca�y. Kopa�am i kopa�am. �ona maga o�wietlona ogniem raz, dwa, zbyt wiele razy. Sp�on�a w nim. Unicestwi� j�. P�on�a r�wno, jak knot. Czas zupe�nie si� rozmy�. Ca�ymi dniami wciera�am sobie ziemi� w ramiona, uda, policzki. Ka�de ziarenko gleby wkr�ca�o si� w moj� sk�r�, przenika�o j�, zmienia�o mnie. Kobiety z�apa�y si� za r�ce i zacz�y kr��y� wok� ognia. W lewej r�ce trzyma�am gliniast� d�o� kobiety ziemi, a w prawej mokr� i lodowat�. Kobiety powietrza ta�czy�y w stron� przeciwn� do ruchu wskaz�wek zegara, kieruj�c kr�giem; poderwa�y si� w powietrze, poci�gaj�c ze sob� kobiety ognia i wody. Ale kobieta ziemi i ja mia�y�my stopy z kamienia i utrzymywa�y�my kr�g blisko zamarzni�tej powierzchni.

W tej samej chwili ukl�kn�y�my na ziemi, przez brudne palce szepcz�c swoje pytania, nadzieje i l�ki. Wylewa�y si� ze mnie pytania, a odpowiedzi wraca�y z doskona�� jasno�ci�. Rozumia�am drogi, rozumia�am ska�y, rozumia�am gleb� i ro�liny i nawet o�mieli�am si� zapyta� o gor�c� law� p�yn�c� pod spodem. Kobiety wody spa�y na plecach, z ramionami faluj�cymi, jakby p�ywa�y. Kobiety powietrza obsiad�y drzewa. A �ona maga, wci�� p�on�ca, patrzy�a na mnie oczami pe�nymi niedowierzania, albo mo�e gniewu, albo mo�e �alu, albo szczeg�lnej mieszaniny tych trzech, kt�ra pojawia si�, gdy odkrywasz, �e to, co wydawa�o ci si� niemo�liwe by�o prawd�.

Zanim mog�am zareagowa� na to spojrzenie zn�w by�am w kr�gu, obraca� si� coraz szybciej i szybciej, teraz prowadzi� nas ogie�, wypalaj�c l�d z kobiet wody, sprawiaj�c, �e kobiety powietrza unosi�y si� pod niebo, topi�c nasze kamienne stopy w glinie.

L�d kobiet wody stopnia� i teraz kr�g porusza� si� tak szybko, �e a� p�yn��. P�dzi�y�my wok� ognia, przenosz�c si� od strumienia do rzeki, do oceanu, do deszczu, nogi mi si� za�ama�y i spad�am z wysoka�

Kr�g tupa� mocno, �UP, �UP, �UP. Gdzie tylko opad�y moje stopy wystrzeliwa�y zielone kie�ki; w zimnie mog�y tylko zn�w umrze�, to by�o okrutne i pi�kne. Ju� si� nie porusza�y�my, ani nie p�yn�y�my, ani nie spada�y�my; potrz�sa�y�my ziemi� i krzycza�y�my jednym g�osem.

��OBUD� SI�! OBUD� SI�! OBUD� SI�!

To nie by� tylko taniec wok� ognia. Kobieta ziemi i ja otacza�y�my sob� ca�y �wiat. By�y�my ziemi�, a te kobiety krzycza�y nasze imi�.

Kiedy na horyzoncie pojawi�a si� pierwsza linia �wiat�a, kr�g si� rozpad�. S�o�ce wypali�o magi� jak mg��, a w �wietle dnia by�y�my spocone, pokryte sadz�, zdyszane i go�e. Kobiety rzuci�y si� zagasi� ognisko, oczy�ci� cia�a, w�o�y� ubrania. Kiedy wszyscy dooko�a wracali do normalno�ci sta�am nieporuszona, z p�dz�cymi my�lami, sercem str�conym z ogromnej wysoko�ci. Na wschodzie niebo pokry�o si� b��kitem, a ziemia otworzy�a oczy.

Wreszcie kobieta ziemi wzi�a mnie za rami� i zaprosi�a, �ebym spotka�a si� z nimi w lokalnej knajpce na nale�nikach i kawie. Te fragmenty realnego �wiata � kawa, �niadanie, b�yszcz�ce, czerwone buty � wyrwa�y mnie z transu. Pocz�apa�am do armaty i ubra�am si�, pr�buj�c posk�ada� razem ostatnie wydarzenia.

Kiedy �ci�gn�am z dzia�a moj� zamarzni�t� czapk� podesz�a do mnie �ona maga. Poczu�am strach, cho� nie pami�ta�am, dlaczego. Co� zwi�zanego z ogniem. S�o�ce w�a�nie wstawa�o i jej czarne w�osy by�y pe�ne blasku. Ledwie widzia�am jej twarz.

��Co o tym my�lisz?�� zapyta�a niemo�liwym do rozszyfrowania tonem.

Gniot�am czapk� w d�oniach, pozbywaj�c si� szronu.

��To by�o� to by�o niesamowite.

�ona maga skrzy�owa�a ramiona.

��Czy to dobra rzecz?

��Tak!�� odpowiedzia�am.�� Chcia�abym� wi�cej magii takiej, jak ta.

��Co w�a�ciwie robi�a�� � zacz�a, potem przerwa�a.

Odpowied� na pytanie � pot, odp�yw energii � wdar�a si� do g�owy i zn�w j� zobaczy�am, jak ze zmartwion� min� wpatruje si� we mnie przez ogie�. Cofn�am si� o krok, zanim przypomnia�o mi si�, �e nie jestem w stanie biec.

��Mog� ci� o co� zapyta�? � powiedzia�a.

Prosz�, nie r�b tego, pomy�la�am.

��Jasne � odpar�am.

Westchn�a, jakby jeszcze nie przemy�la�a tego pytania.

��Kiedy m�j m�� rozmawia� z tob� po raz pierwszy, co widzia�a�? � zapyta�a wreszcie.

Bardzo chcia�am sk�ama�, ale wiedzia�am, �e tego si� spodziewa.

��Kobiece biodro, w sukience � odpar�am.

�ona maga skin�a g�ow�.

��A kiedy �pisz, to co ci si� �ni?

� �e jestem pod ziemi�.

To j� poruszy�o.

��C�, nie wiem, co zrobi� z takim snem, ale�

��Przedtem � przerwa�am jej � �ni� mi si� dom i naga kobieta, kt�ra mnie ca�owa�a i wype�nia�a mi usta ziemi�, a� si� d�awi�am.

Milcza�a i patrzy�a na mnie. Zastanawia�am si�, czy nie powiedzia�am za du�o.

��Powiedzia�a� mojemu m�owi o tym �nie?

��Tak.

��Co ci powiedzia�?

Zn�w potrzeba powiedzenia k�amstwa; odepchn�am j�.

� �e to� o seksie.

�ona maga za�mia�a si� raz, mocno i ostro.

��A ty nie wpad�a� na to sama?�� powiedzia�a.

Jej s�owa by�y jak cios, skierowany tak przeciwko mnie, jak jemu. Rozz�o�ci�am si�.

��Te sny by�y przera�aj�ce � o�wiadczy�am.�� Powiedzia�, �e mo�e mi pom�c.

�ona maga popatrzy�a na mnie.

��Magia powinna by� przera�aj�ca.

S�o�ce wy�oni�o si� zza horyzontu i w jednej chwili �wiat�o si� zmieni�o. Kobieta jeszcze raz na mnie spojrza�a i odesz�a, zabra� si� z kim� do kawiarni. Poczeka�am, a� zniknie i pojecha�am do domu maga.

Mag podszed� do drzwi w szlafroku, z w�osami mokrymi po prysznicu. W �rodku by�o tak ciep�o, �e zacz�am si� poci� pod kurtk�. W kuchni zdj�am z siebie kilka warstw, k�ad�c je na blacie ko�o kuchenki. My�la�am, co by si� sta�o, gdyby�my teraz otworzyli piekarnik.

Patrzy�, jak zdejmuj� zimowe buty. Oczy mia� zaczerwienione od dymu, a ramiona bardziej zgarbione ni� zwykle. Zastanawia�am si�, o co minionej nocy zapyta� ziemi�. Poprosi�am o kaw�.

Kawa, nap�j, nad kt�rym si� rozmawia. Mia�am pytania i zamierza�am je zada�. Wcisn�� mi w r�ce kubek, a kiedy pi�am, sta� zbyt blisko.

��Udane przesilenie?�� odezwa� si�.

��Hm. Tak � powiedzia�am.

��T�skni�em za tob� poprzedniej nocy � powiedzia�.

T�skni� za mn�! westchn�� m�j m�zg. Zdusi�am t� my�l.

��Pos�uchaj, ja��� zacz�am.

Poca�owa� mnie. Przycisn�� sobie moj� d�o� do nagiej piersi, przesun�� j� w d�, mi�dzy fa�dy szlafroka. Jego sk�ra by�a ciep�a i wilgotna.

Odstawi�am kubek na blat, bo inaczej by mi wypad�. Wyrwa�am si� z jego ramion i odwr�ci�am.

��Jestem wkurzona!�� powiedzia�am, otaczaj�c si� ramionami.

��O co� w czym rzecz?�� zapyta�.

��Czy ty naprawd� mi pomagasz?

Mag zrobi� krok w moj� stron�, potem dwa. Po�o�y� d�onie na moich ramionach.

��S�dz�, �e wiesz to lepiej ode mnie.

Potrz�sn�am g�ow�, potem odwr�ci�am si� i wtuli�am twarz w jego rami�.

��Nie wiem.

Pog�aska� mnie po w�osach i przylgn�am do niego. Uni�s� moj� twarz i poca�owa� mnie ostro�nie. Kiedy odwzajemni�am poca�unek, przycisn�� mnie do siebie. Jego d�onie gniot�y moj� koszulk�, walczy�y z zapi�ciem jeans�w; zsun�� ze mnie ubranie, a potem pozwoli�, by jego szlafrok opad� na pod�og�. Przez chwil� trzyma� mnie nag�, ciep�o s�o�ca pie�ci�o nasz� sk�r�. Potem poprowadzi� mnie do piwnicy, gdzie byli�my bezpieczni. Prze�o�y� mnie przez sof� i w�lizgn�� si� we mnie, pieprz�c mnie mocno, a� zapar�am si� r�kami o szorstki materia�. Potem by�am na plecach, a on ca�owa� mnie po twarzy wspinaj�c si� na mnie. Chcia�am obj�� go nogami, ale odepchn�� je i usiad�, pieprz�c mnie, patrz�c na mnie z g�ry z dziwnym wyrazem twarzy. Kiedy zacz�� si� zbli�a� do ko�ca po�o�y� si� na mnie poruszaj�c spoconym cia�em. Poczu�am si� pogrzebana, pod ziemi�. Jego oddech na moim ramieniu by� zbyt gor�cy, kiedy wytrysn�� na m�j brzuch. Potem go wytar� i przysiad� ko�o mnie. Pog�adzi�am jego szare w�osy.

Powiedzia�am to, zanim stch�rzy�am.

��Kocham ci�.

Nie by�am pewna, czy tak jest naprawd�, ale tak d�ugo czeka�am, �eby to powiedzie�, �e nie chcia�am straci� szansy.

��Nie m�w tak � wymrucza� i poca�owa� mnie w ucho.

Po tym, jak wysz�am, je�dzi�am w k�ko po miasteczku. Je�dzi�am po szarych ulicach ��cz�cych moj� okolic� z supermarketem, targowiskiem, pizzeri�, stacj� benzynow�, moj� szko��. Tak wcze�nie rano parkingi by�y opustosza�e, a puste, anonimowe budynki wygl�da�y z�owieszczo bez ludzi. Nie chcia�am si� gapi� na te miejsca, ale nie wiedzia�am, dok�d jecha�. Do mojego domu? Z powrotem do niego? Do Kalifornii? Gdzie jecha�, kiedy tak si� czujesz? Nie potrafi�am nazwa� paniki, kt�ra mnie wype�nia�a; nie widzia�am ostro.

Skrzynki na listy wci�� oznacza�y po�o�enie mojego tunelu, chocia� pole kukurydzy by�o zamarzni�te, a na pustym kawa�ku ziemi zia�a wielka dziura pod piwnic� nowego domu. W tunelu znalaz�am kilka zakurzonych latarek; wzi�am jedn� w kszta�cie superbohatera z kresk�wki. Bateria by�a s�aba, ale wypatrzy�am pogniecione papierki po cukierkach, poniszczone zabawki, po�amany rower, g�rk� zamarzni�tych kredek. Zapomnia�am, �e dzieci s� obrzydliwe. Zwin�am si� na poplamionym prze�cieradle z dinozaurem, po�o�y�am g�ow� na wybebeszonym lwie przytulance i zgasi�am latark�.

Ledwie zbudzona ziemia nie da�a mi �adnej rady, �adnych fantastycznych sn�w. Rozp�aka�am si� i wyciera�am nos w r�kaw kurtki. Na kolacj� zjad�am zachowany od Halloween cukierek. W moim �nie dziewczyna taka jak ja, wymiotowa�a do dziury w ziemi.

Kiedy wysz�am na powierzchni� by� ju� p�ny ranek. Po nocy w samochodzie m�j telefon kom�rkowy zamarz�; �adnych nieodebranych po��cze�. Numer maga mia�am na pocz�tku listy ostatnio wybieranych; zadzwoni�am.

Kiedy telefon dzwoni�, jeden sygna�, dwa, trzy, cztery, ca�a mowa, kt�r� prze�wiczy�am pod ziemi� ulotni�a mi si� z g�owy. Obmy�la�am pe�n� godno�ci wiadomo��, kiedy odezwa� si� jego g�os.

��Halo?

��Hej � powiedzia�am. M�j g�os by� tak zachrypni�ty, �e odkaszln�am i powt�rzy�am.�� Hej.

��Hej � powiedzia�.

Zapad�a cisza.

��Chcia�abym wpa�� � odezwa�am si� wreszcie.

��Gdzie jeste�? � zapyta�. G�os mia� nabrzmia�y oczekiwaniem. Mo�e jego �ona wci�� by�a poza domem.

��S�uchaj, nie mog� nie chc� nie mog� z tob� sypia�, rozumiesz?�� wyrzuci�am z siebie. Wzi�am g��boki wdech.�� Mog� przyj�� porozmawia�?

��Dzi� nie jest dobrze � odpar� mag.�� Spotkamy si� tak, jak zwykle. Zadzwo� do mnie w tygodniu.

By�am zbyt zaskoczona, �eby odpowiedzie�.

��Yyy� okay � powiedzia�am.

Roz��czy� si�, a ja wpatrywa�am si� w ekran telefonu, jakby mia�a si� na nim pojawi� odpowied� wyja�niaj�ca, co si� w�a�nie sta�o. Nic si� nie wydarzy�o.

Musia�am spr�bowa� kilka razy, zanim silnik odpali� z j�kiem i wskoczy� na bieg. Nie mia�am zamiaru do niego dzwoni�. Nie mia�am zamiaru przyj�� jak zwykle. Nie wiedzia�am, co mam robi�. Samoch�d si� porusza�, a ja wraz z nim; nie zauwa�y�am. Wydoby�am si� na �wiat�o dzienne, zakie�kowa�am. Za oknem przesuwa�y si� farmy. Pola kukurydzy by�y martwe i zamarzni�te, ale k�tem oka widzia�am, jak kipi� pod szronem. Ziemia si� przebudzi�a. Ja tak�e.

Pami�tam noc, kiedy sta�am si� bogini�.

��Wrogie poruszenie! W g��bi obszaru! W g��bi!

Kiedy zala�a mnie fala adrenaliny zdar�em swoje panoramiczne gogle. Wirtualne miasto, kt�re mia�em zr�wna� z ziemi� znikn�o, zast�pione przez nasze centrum monitoringu, nadaj�ce obrazy dzia�a� g�rniczych SesCo. Na jednym ekranie wida� by�o czerwony �wiec�cy �lad intruza, przesuwaj�cy si� po mapie terenu, gor�c� plamk� �wiat�a, jak krew, przesuwaj�c� si� w stron� Pit 8.

Jaak ju� wypad� z pomieszczenia. Pogna�em po m�j sprz�t.

Z�apa�em Jaaka w zbrojowni, kiedy z�apa� sw�j TS-101 i przecinaki i naci�ga� na swoje wytatuowane cia�o egzoszkielet. Na masywnym ramieniu powiesi� �adownice z bateriami i pobieg� do �luzy prowadz�cej na zewn�trz.

Wbi�em si� we w�asny egzoszkielet, zabra�em 101, sprawdzi�em, czy jest na�adowany i poszed�em za nim.

Lisa ju� siedzia�a w HEV, kiedy luk si� rozhermetyzowa�, jego turbowentylatorowy silnik zawy� jak banshee. Centaury wartownicze skierowa�y na mnie swoje 101, a potem je opu�ci�y, kiedy w ich g�owy za�adowa�y si� dane sw�j/wr�g. Ruszy�em wzd�u� pasa startowego, od uk�sze� mro�nego wiatru Montany i wyziew�w silnik�w Hentasa Mark V piek�a mnie sk�ra. Nad g�owami chmury by�y pomara�czowe od �wiate� robot�w g�rniczych SesCo.

��Rusz si�, Chen! Jazda! Jazda! Jazda!

Wskoczy�em do �rodka. Statek wystrzeli� w niebo. Przechyli� si� przy skr�cie, wciskaj�c mnie w przegrod�, a potem Hentasy zaskoczy�y i my�liwiec wystrzeli� naprz�d. W�az si� zamkn��. Wycie wiatru ucich�o.

Z trudem przepchn��em si� do kabiny pilot�w i ponad ramionami Jaaka i Lisy patrzy�em na krajobraz poni�ej.

��Dobrze si� gra�o?�� spyta�a Lisa.

J�kn��em.

��Wygrywa�em. Doszed�em do Pary�a.

Przebili�my si� przez mg�y nad sztucznymi jeziorami, przelatuj�c o cale nad powierzchni� wody, a potem trafili�my w brzeg.

My�liwiec szarpn�� si�, kiedy oprogramowanie antykolizyjne oderwa�o nas od pofa�dowanego terenu. Lisa zlekcewa�y�a komputery i zmusi�a statek, �eby wr�ci� na kurs, prowadz�c nas tak nisko, �e m�g�bym wyci�gn�� r�ce i przeci�gn�� je po usypisku.

Zawy�y alarmy. Jaak je wy��czy�, a Lisa �ci�gn�a my�liwiec jeszcze ni�ej. Przed nami pojawi�a si� ha�da odpad�w g�rniczych. Roznie�li�my j� na miazg� i opadli�my ostro w nast�pn� dolin�. Hentasy zadygota�y, kiedy Lisa zmusi�a je do pracy na granicy ich mo�liwo�ci. Przeskoczyli�my kolejn� ha�d�.

Na horyzoncie rozci�ga� si� poszarpany krajobraz podziurawionych szybami g�r. Zn�w zapadli�my w mg�� i prze�lizgn�li�my si� nisko nad zbiornikiem retencyjnym, zostawiaj�c fal� na jego t�ustych, z�ocistych wodach.

Jaak wpatrywa� si� w skanery my�liwca.

��Mam to.�� Wyszczerzy� z�by.�� Porusza si�, ale wolno.

��Kontakt w ci�gu minuty � powiedzia�a Lisa.�� Nie podejmuje �adnych dzia�a�.

Obserwowa�em intruza na ekranach namierzaj�cych, pokazuj�cych dane w czasie rzeczywistym, przesy�ane z satelit�w SesCo.

��To nawet nie jest zamaskowany cel. Mogli�my spu�ci� na niego mini nie ruszaj�c si� z bazy, gdyby�my wiedzieli, �e nie ma zamiaru bawi� si� w chowanego.

��M�g�by� doko�czy� swoj� gr� � powiedzia�a Lisa.

��Wci�� mogliby�my u�y� pocisku nuklearnego � zasugerowa� Jaak.

Potrz�sn��em g�ow�.

��Nie, zastan�wmy si�. Je�li go wyparujemy, nic nie zostanie i Bunbaum b�dzie chcia� wiedzie�, do czego u�yli�my my�liwca.

��Trzydzie�ci sekund.

��B�dzie mia� to gdzie�, dop�ki kto� nie we�mie my�liwca i nie przeleci si� dla rozrywki do Cancun.

Lisa wzruszy�a ramionami.

��Chcia�am tylko pop�ywa�.

My�liwiec przeskoczy� nad kolejnym usypiskiem.

Jaak wpatrywa� si� w sw�j monitor.

��Cel si� oddala. Nadal jest wolny. Dopadniemy go.

��Pi�tna�cie sekund do zrzutu � powiedzia�a Lisa. Odpi�a pasy i prze��czy�a my�liwiec na autopilota.

Kiedy HEV wyskoczy� w niebo wszyscy ruszyli�my do w�azu. Autopilot desperacko pragn�� oderwa� si� od kamienistej ziemi pod kad�ubem.

Wysypali�my si� przez w�az, jedno, dwoje, troje, opadaj�c jak Ikar. Wbili�my si� w ziemi� z pr�dko�ci� setek kilometr�w na godzin�. Nasze egzoszkielety zatrzeszcza�y jak szk�o, wyrzucaj�c w niebo od�amki. Wok� nas rozwin�y si� os�ony, czarne, metaliczne p�atki, rozpraszaj�ce radary i wykrywacze ciep�a naszego wroga, podczas gdy ostro�nie podnosili�my si� na nogi w grz�skim usypisku.

My�liwiec rozwali� grzbiet usypiska, Hentasy zakaszla�y, zap�on�� cel.

Rzuci�em si� w prawo i pobieg�em w g�r�, stopy grz�z�y mi w ��tym b�ocie odpadowym i �achach ��tawego �niegu. Za mn� Jaak le�a� na ziemi z roz�o�onymi ramionami. Os�ona jego egzoszkieletu znaczy�a jego drog�, d�ugi �lad czarnego, po�yskuj�cego metalu. Lisa le�a�a sto jard�w dalej, ko�� udowa wystawa�a z jej cia�a jak jaskrawy, bia�y wykrzyknik.

Dotar�em na szczyt ha�dy i popatrzy�em w d�.

Nic.

W swoim he�mie wywo�a�em powi�kszenie. Przede mn� rozci�ga�y si� monotonne pasma odpad�w. Otoczaki, niekt�re r�wnie du�e jak nasz Hev, niekt�re pop�kane i potrzaskane �adunkami wybuchowymi, le�a�y po�r�d odpad�w razem z kruchymi, ��tymi �upkami i py�em kamiennym pozosta�ym po dzia�aniach SesCo.

Jaak pojawi� si� ko�o mnie, a zaraz potem Lisa, nogawka jej kombinezonu by�a podarta i zakrwawiona. Star�a z twarzy ��te b�oto, zjad�a je i popatrzy�a w dolin� poni�ej.

��Jest co�?

Potrz�sn��em g�ow�.

��Jeszcze nie. U ciebie w porz�dku?

��Czyste z�amanie.

Jaak wskaza� na co�.

��Tam!

W dolinie co� bieg�o, o�wietlone przez my�liwiec. Wpad�o do p�ytkiego strumienia, g�stego od kwas�w odpadowych. Statek naprowadza� to na nas. Nic. �adnych rakiet. �adnego popio�u. Tylko to biegn�ce stworzenie. Masa spl�tanej sier�ci. Czworono�ne. Pokryte b�otem.

��Jaki� biotech?�� zdziwi�em si�.

��To nie ma r�k � wymamrota�a Lisa.

��Ani �adnego wyposa�enia.

Jaak burkn��.

��Jaki por�baniec robi biotecha bez r�k?

Przepatrzy�em pobliskie ha�dy.

��Mo�e to pu�apka?

Jaak sprawdzi� dane ze skanera, przekazane z najczulszych instrument�w my�liwca.

��Nie s�dz�. Czy mo�emy pos�a� my�liwiec troch� wy�ej? Chc� si� rozejrze�.

Na komend� Lisy my�liwiec uni�s� si�, ustawiaj�c czujniki na pe�en zasi�g. Wycie turbowentylator�w �cich�o, kiedy osi�gn�� wskazan� wysoko��.

Jaak czeka�, �eby na wy�wietlacz w jego he�mie sp�yn�o wi�cej danych.

��Nie, nic. Ani �adnych nowych alarm�w ze stacji na obrze�ach. Jeste�my sami.

Lisa potrz�sn�a g�ow�.

��Trzeba by�o po prostu wystrzeli� mini z bazy.

W dolinie biotech zwolni� do truchtu. Wydawa� si� by� nie�wiadomy naszej obecno�ci. Kiedy podszed� bli�ej mogli�my si� mu przyjrze�: w�ochaty czworon�g z ogonem. Sfilcowana sier�� zwisa�a mu z podudzi jak fr�dzle, pozlepiana grudami b�ota. Na nogach mia� plamy od kwas�w w zbiornikach retencyjnych, jakby przeprawia� si� przez strumienie moczu.

��To si� nazywa paskudny biotech � powiedzia�em.

Lisa zdj�a z ramienia sw�j 101.

��Biozdech, kiedy z nim sko�cz�.

��Czekaj!�� powiedzia� Jaak.�� Nie rozwalaj tego!

Lisa spojrza�a na niego zirytowana.

��Co znowu?

��To nie jest �aden biotech � wyszepta� Jaak.�� To pies.

Poderwa� si� nagle i zjecha� po zboczu wzg�rza, biegn�c w stron� zwierz�cia.

��Zaczekaj!�� krzykn�a Lisa, ale Jaak by� ju� ca�kiem ods�oni�ty i gna� ze swoj� najwi�ksz� szybko�ci�.

Zwierz� spojrza�o na Jaaka, wrzeszcz�cego i wyj�cego, kiedy ze�lizgiwa� si� ze zbocza, a potem odwr�ci�o si� i zacz�o ucieka�. Nie mia�o z nim szansy. P� minuty p�niej dopad� zwierz�cia.

Spojrzeli�my na siebie z Lis�.

��C� � powiedzia�a � jak na biotecha jest strasznie wolny. Widywa�am szybsze centaury.

Zanim dotarli�my do zwierz�cia, Jaak osaczy� je w ciemnym rowie. Zwierz�, kiedy je otaczali�my, sta�o w �rodku strumyka brudnej wody, dygocz�c, warcz�c i pokazuj�c k�y. Pr�bowa�o si� przemkn�� pomi�dzy nami, ale Jaak �atwo je zablokowa�.

Z bliska zwierz� wygl�da�o jeszcze bardziej �a�o�nie, ni� z daleka, dobre trzydzie�ci kilogram�w warcz�cego syfu. Jego �apy by�y zdarte i pokrwawione, miejscami brakowa�o sier�ci, a na sk�rze wida� by�o j�trz�ce si� chemiczne oparzenia.

��Niech mnie szlag � westchn��em, gapi�c si� na zwierz�. � To naprawd� wygl�da jak pies.

Jaak skrzywi� si�.

��To jakby znale�� pieprzonego dinozaura.

��Jak on m�g� tam prze�y�? � Lisa machn�a r�k� w stron� horyzontu.�� Przecie� nic tam nie ma. Musia� zosta� zmodyfikowany.�� Przypatrzy�a mu si� uwa�nie, a potem spojrza�a na Jaaka.�� Jeste� pewien, �e nic nie przysz�o z obrze�y? �e to nie jest jaka� pu�apka?

Jaak potrz�sn� g�ow�.

��Nic. Nawet pi�ni�cia.

Pochyli�em si� w stron� zwierz�cia. Obna�y�o z�by w grymasie nienawi�ci.

��Rwie si� do walki. Mo�e jest autentyczny.

��O tak, autentyczny jak nic � powiedzia� Jaak.�� Raz widzia�em psa, w zoo. M�wi� wam, �e to jest pies.

Lisa pokr�ci�a g�ow�.

��Niemo�liwe. Gdyby to by� prawdziwy pies, ju� by nie �y�.

Jaak tylko si� u�miechn�� i potrz�sn�� g�ow�.

��Nie ma mowy. Popatrz tylko.�� Wyci�gn�� r�k�, �eby odsun�� kud�y z pyska zwierz�cia.

Zwierz� pokaza�o z�by i zatopi�o je w jego ramieniu. Warcz�c, szarpn�o nim gwa�townie, podczas gdy Jaak przygl�da� si�, jak stworzenie wgryza mu si� w cia�o. Rzuca�o g�ow� na prawo i lewo, pr�buj�c wyrwa� mu r�k� ze stawu. Kiedy trafi�o na �y��, pysk zala�a mu krew.

Jack roze�mia� si�. Krwawienie usta�o.

��Cholera. Popatrzcie tylko.�� Uni�s� r�k�, a� zwierz� zawis�o nad ziemi�, szarpi�c si�. � Mam zwierz�tko.

Zwierz� zwisa�o z grubego ramienia Jaaka. Raz jeszcze spr�bowa�o szarpn��, ale jego ruchy by�y ma�o skuteczne, skoro nie mia� oparcia. Nawet Lisa si� u�miechn�a.

To musi by� wredne uczucie, obudzi� si� i stwierdzi�, �e jeste� na ko�cu swojej drogi ewolucyjnej.

Pies zawarcza�, zdecydowany nie puszcza�.

Jaak za�mia� si� i wyci�gn�� sw�j n� molekularny.

��Masz, piesku � odci�� sobie rami�, zostawiaj�c je w paszczy zwierz�cia.

Lisa poderwa�a g�ow�.

��My�lisz, �e mogliby�my zarobi� na tym jak�� kas�?

Jaak patrzy�, jak pies po�era jego rami�.

��Gdzie� czyta�em, �e ludzie jedli psy. Ciekawe, jak smakuje.

Sprawdzi�em czas na wy�wietlaczu w he�mie. Stracili�my ju� godzin� na bezproduktywne dzia�ania.

��Jaak, zabieraj swojego psa i pakuj go do my�liwca. Nie zjemy go, dop�ki nie skontaktujemy si� z Bunbaumem.

��Pewnie uzna go za w�asno�� firmy � burkn�� Jaak.

��Tak to ju� jest. Jednak nadal musimy z�o�y� raport. R�wnie dobrze mo�na zatrzyma� dow�d, skoro go nie zniszczyli�my.

Na kolacj� zjedli�my piasek. Na zewn�trz bunkra w t� i z powrotem przesuwa�y si� roboty kopalniane, wbijaj�c si� w ziemi�, zmieniaj�c j� w brej� odpadk�w i kwasu skalnego, kt�ry zostawia�y w otwartych sadzawkach albo spi�trza�y w tysi�cstopowe g�ry bezwarto�ciowej gleby.

S�uchanie tych maszyn, pracuj�cych przez ca�y dzie�, by�o uspokajaj�ce. Tylko ty, roboty i zysk, a je�li nic si� nie zdarzy�o w trakcie s�u�by, zawsze by�a mi�a premia.

Po kolacji usiedli�my razem i dla zabawy umieszczali�my ostrza wzd�u� ko�czyn Lisy tak, �e z ka�dej strony wygl�da�a jak �yleta. Zastanawia�a si� nad ostrzami molekularnymi, ale zbyt �atwo by�o przy tym odci�� co� przez przypadek, a stracili�my ju� wystarczaj�co du�o cz�ci cia�a, �eby robi� zamieszanie. Takie zabawy by�y dla ludzi, kt�rzy nie musieli pracowa�: estet�w z Nowego Jorku i Kalifornii.

Lisa mia�a zestaw DermDecora do takich zabaw. Kupi�a go, kiedy ostatnio byli�my na wakacjach i sporo za niego zap�aci�a, zamiast zadowoli� si� czym� ta�szym. Przecinali�my jej sk�r� do ko�ci i umieszczali�my w niej ostrza. Nasz przyjaciel w LA powiedzia�, �e w mod� wesz�y imprezy DermDecora, na kt�rych ka�dy m�g� wprowadzi� w sobie modyfikacje i uzyska� pomoc w celu dosi�gni�cia trudno dost�pnych miejsc.

Lisa zrobi�a mi �wiec�cy pas na plecach (prze�liczny szlaczek fluorescencyjnie zielonkawych �wiate�ek, ci�gn�cy si� od ko�ci ogonowej do podstawy czaszki jak na pasie startowym), wi�c nie mia�em nic przeciwko temu, �eby jej pomaga�, ale Jaak, kt�ry wszystkie swoje modyfikacje wprowadzi� w staro�wieckim zak�adzie na Hawajach, gdzie robiono blizny i tatua�e, nie by� taki zadowolony. To by�o nieco frustruj�ce, poniewa� jej cia�o, kiedy umieszczali�my ostrza, wci�� pr�bowa�o si� zamkn��, ale w ko�cu sobie z tym poradzili�my i godzin� p�niej zacz�a wygl�da� naprawd� dobrze.

Kiedy sko�czyli�my z g��wnymi ustawieniami Lisy, usiedli�my wok� i nakarmili�my j�. Mia�em misk� b�ota odpadowego, kt�re wpycha�em jej do ust, �eby przyspieszy� proces integracji. Kiedy jej nie karmili�my, obserwowali�my psa. Jaak wsadzi� go do prowizorycznej klatki w rogu wsp�lnej sali.

Le�a� tam jak martwy.

��Sprawdzi�am jego DNA. To naprawd� jest pies � powiedzia�a Lisa.

��Bunbaum ci uwierzy�?

Spojrza�a na mnie krzywo.

��A jak my�lisz?

Roze�mia�em si�.

Obro�cy taktyczni w SesCo mieli by� szybcy, elastyczni i skuteczni, jednak nasza procedura operacyjna by�a zawsze taka sama: zrzuci� atom�wk� na intruz�w, spopieli� pozosta�o�ci, �eby nie mogli si� zregenerowa�, potem wyskoczy� na pla�� na urlop. Byli�my niezale�ni i dop�ki nasze decyzje taktyczne si� sprawdza�y, ufano nam, ale nie by�o sposobu, �eby SesCo uwierzy�o, �e jego �u�lowi �o�nierze znale�li na ha�dach odpad�w psa.

Lisa pokiwa�a g�ow�.

��Chcia� wiedzie�, jakim cudem m�g� tam �y� pies. Potem chcia� wiedzie�, dlaczego nie z�apali�my go wcze�niej. Pyta�, za co nam p�aci.�� Zgarn�a swoje kr�tkie blond w�osy z twarzy i zerkn�a na zwierz�. � Powinnam by�a go za�atwi�.

��Czego si� po nas spodziewa?

��Tego nie ma w instrukcji. Dzwoni wy�ej.

Przygl�da�em si� os�abionemu zwierzakowi.

��Chcia�bym wiedzie�, jakim sposobem tu przetrwa�. Psy s� mi�so�erne, prawda?

��Mo�e kt�ry� z in�ynier�w dawa� mu mi�so. Tak jak Jaak.

Jaak potrz�sn�� g�ow�.

��Nie wydaje mi si�. Gnojek wyrzyga� moje rami� prawie natychmiast po zjedzeniu.�� Poruszy� swoim kikutem, kt�ry szybko odrasta�. � Nie s�dz�, �eby�my byli z nim kompatybilni.

��Ale my mogliby�my go zje��, prawda?�� spyta�em.

Lisa za�mia�a si� i wzi�a �y�k� odpad�w.

��My mo�emy je�� wszystko. Jeste�my na szczycie �a�cucha pokarmowego.

��Dziwne, �e nie mo�e nas je��.

��W twojej krwi przypuszczalnie p�ynie wi�cej rt�ci i o�owiu, ni� mog�oby to wytrzyma� jakiekolwiek niezmodyfikowane zwierz�.

��To �le?

��To kiedy� by�y trucizny.

��Dziwne.

��Chyba mog�em mu co� z�ama�, kiedy pakowa�em go do klatki � odezwa� si� Jaak. Przygl�da� si� zwierz�ciu z uwag�. � Nie rusza si� tak, jak wcze�niej. I s�ysza�em, jak co� p�ka, kiedy go tu wsadza�em.

��No i?

Jaak wzruszy� ramionami.

��Nie wydaje mi si�, �eby umia� si� regenerowa�.

Pies faktycznie wygl�da� na chorego. Po prostu tam le�a�, jego boki unosi�y si� i opada�y jak miechy Oczy mia� otwarte, ale nie wydawa� si� skupia� na �adnym z nas. Kiedy Jaak poruszy� si� gwa�townie drgn��, ale si� nie podni�s�. Nawet nie zawarcza�.

��W �yciu bym nie pomy�la�, �e zwierz� mo�e by� takie kruche.

��Ty te� jeste� kruchy. To nie takie znowu zaskakuj�ce.

��Tak, ale z�ama�em mu tylko kilka ko�ci, a popatrzcie na niego. Po prostu le�y i dyszy.

Lisa z namys�em zmarszczy�a brwi.

��On nie zdrowieje.�� Poderwa�a si� na nogi i podesz�a do klatki. Mia�a podekscytowany g�os.�� To naprawd� pies. Taki, jacy my kiedy� byli�my. Mo�e dochodzi� do siebie nawet kilka tygodni. Jedna z�amana ko�� i koniec.

Wyci�gn�a d�o� z ostrzami i naci�a jego podudzie. Pop�yn�a krew i nie przestawa�a p�yn��. Zanim jej strumie� zmala� min�o kilka minut. Pies le�a� bez ruchu i dysza�, ewidentnie wyczerpany.

Za�mia�a si�.

��Nie chce si� wierzy�, �e wyewoluowali�my z czego� takiego. Je�li obci�� mu nogi, nie odrosn�. � Unios�a g�ow� zafascynowana.�� Jest tak delikatny jak kamie�. Roztrzaskaj go, a ju� nigdy nie uda si� go z�o�y�. � Si�gn�a, �eby zmierzwi� zmatowia�� sier�� zwierz�cia.�� Tak �atwo go zabi�.

Zabrz�cza� komunikator. Jaak podszed�, �eby odebra�. Lisa i ja gapili�my si� na psa, nasze w�asne ma�e okno w prehistori�.

Jaak wr�ci� do pokoju.

��Bunbaum wysy�a tu biologa, �eby si� temu przyjrza�.

��Chyba bioin�yniera � poprawi�em go.

��Nie. Biologa. Bunbaum powiedzia�, �e oni badaj� zwierz�ta.

Lisa usiad�a. Sprawdzi�em jej ostrza, czy �adne si� nie obluzowa�o.

��To praca kompletnie pozbawiona sensu.

��Pewnie hoduj� je z DNA. Badaj�, co zrobi�. Zachowanie i takie tam bzdety.

��Kto ich zatrudnia?

Jaak wzruszy� ramionami.

��Fundacja Pau ma w ekipie trzech. Faceci od pochodzenia �ycia. To oni przysy�aj� tego tutaj. Mushi-co�tam. Nie zapami�ta�em jego nazwiska.

��Pochodzenie �ycia?

��Jasne, wiesz, co nami kieruje. Co sprawia, �e �yjemy. Takie tam.

Wla�em gar�� odpad�w do gard�a Lisy. Prze�kn�a je z wdzi�czno�ci�.

��B�oto sprawia, �e �yjemy � powiedzia�em.

Jaak wskaza� g�ow� na psa.

��Ale z tym psem to nie dzia�a.

Wszyscy spojrzeli�my na zwierzaka.

��Nie wiadomo, co trzyma go przy �yciu.

Lin Musharraf by� niskim facetem z czarnymi w�osami i garbatym nosem, kt�ry dominowa� na jego twarzy. Sk�r� mia� poci�t� wiruj�cymi wzorami implant�w �wietlnych, wi�c kiedy wyskoczy� z wyczarterowanego HEVa wygl�da� w ciemno�ci jak kobaltowa spirala.

Centaury zg�upia�y przez nieautoryzowanego go�cia i przygwo�dzi�y go do statku. Bada�y jego DNA, obw�chiwa�y go, przesuwa�y skanerami po baga�u, celowa�y 101 w �wiec�c� twarz i kicha�y na niego.

Pozwoli�em, �eby si� poci� przez minut�, zanim je odwo�a�em. Centaury cofn�y si�, szuraj�c i klucz�c, ale go nie ruszy�y. Musharraf wygl�da� na roztrz�sionego. Nie mog�em go wini�. To przera�aj�ce potwory � wi�ksze i szybsze od cz�owieka. S� z�o�liwe, a upgrade czucia daje im inteligencj�, pozwalaj�c� operowa� wyposa�eniem wojskowym, a ich podstawowe za�o�enia s� tak skonfigurowane, �e atakuj� wtedy, kiedy czuj� si� zagro�one. Widzia�em na wp� zmasakrowanego centaura go�ymi r�kami rozszarpuj�cego cz�owieka, a potem do��czaj�cego do ataku na umocnienia wroga, ci�gn�c rozpadaj�cy si� korpus na r�kach. To �wietne stworzenia, je�li chcesz mie� os�on� za plecami, kiedy zaczyna si� robi� naprawd� gor�co.

Wyprowadzi�em Musharrafa z zamieszania. Mia� pe�en zestaw dodatk�w pami�ciowych, mrugaj�cych z ty�u czaszki: grub� rurk� wyszukiwania danych, pod��czon� bezpo�rednio do m�zgu i �adnej ochrony przed uderzeniem. Centaury mog�y go za�atwi� jednym solidnym uderzeniem w ty� g�owy. Kora m�zgowa mog�a odrosn��, ale nie by�by ju� taki sam. Patrz�c na te potr�jne, mrugaj�ce wska�niki inteligencji, wystaj�ce mu z g�owy, mo�na by�o uzna� go za typowego szczura laboratoryjnego. Sam m�zg, �adnego instynktu przetrwania.

Nie wsadzi�bym sobie do m�zgu dodatkowych mem�w nawet za potr�jn� premi�.

��Macie psa?�� spyta� Musharraf, kiedy wyszli�my z t�umku centaur�w.

��Tak s�dzimy.�� Poprowadzi�em go do bunkra, ko�o sk�ad�w broni i si�owni do wsp�lnego pomieszczenia, w kt�rym trzymali�my psa. Kiedy weszli�my, zwierzak spojrza� na nas, pierwszy wyra�ny odruch, odk�d Jaak wsadzi� go do klatki.

Musharraf przystan�� i zagapi� si�.

��Nadzwyczajne.

Przykl�kn�� przed klatk� i otworzy� drzwiczki. Wyci�gn�� r�k� pe�n� jakich� granulek. Pies usiad�. Musharraf si� cofn��, daj�c mu przestrze�, a pies poszed� za nim, sztywny i czujny, w�sz�c za granulkami. Wpakowa� pysk w jego br�zow� d�o�, parskaj�c i ryj�c w granulkach.

Musharraf spojrza� w g�r�.

��I znale�li�cie go na ha�dach odpad�w?

��Zgadza si�.

��Nadzwyczajne.

Pies sko�czy� granulki i obw�chiwa� jego d�o� szukaj�c kolejnych.

Musharraf roze�mia� si� i wsta�.

��Nie ma wi�cej. Nie teraz.�� Otworzy� zestaw do badania DNA, wyci�gn�� ig�� do pobierania pr�bek i wbi� j� w psa. Strzykawka nape�ni�a si� krwi�.

Lisa patrzy�a uwa�nie.

��M�wisz do niego?

��To nawyk.�� Musharraf wzruszy� ramionami.

��Ale on nie jest rozumny.

��C�, nie jest, ale lubi s�ysze� g�osy.�� Strzykawka by�a pe�na. Zdj�� ig��. Od��czy� zbiorniczek i wsadzi� go do samplera. Oprogramowanie analizuj�ce zamruga�o i krew z mi�kkim sykiem pr�ni znikn�a w analizatorze.

��Sk�d wiesz?

Zn�w wzruszy� ramionami.

��To pies. Psy takie s�.

Wszyscy unie�li�my brwi.

Musharraf zapu�ci� badania krwi fa�szywie nuc�c do siebie przy pracy. Analizator DNA zapiszcza�. Lisa obserwowa�a, jak go�� przeprowadza swoje testy, wyra�nie wkurzona, �e SesCo przys�a�a szczura laboratoryjnego, kt�ry robi to, co ona ju� zrobi�a. �atwo by�o zrozumie� jej irytacj�. Nawet centaur m�g� przeprowadzi� test DNA.

��Jestem zdumiony, �e znale�li�cie tu psa � wymamrota� Musharraf.

��Mieli�my zamiar go zniszczy�, ale Bunbaum nam nie pozwoli� � powiedzia�a Lisa.

��Jakie� to restrykcyjne.�� Musharraf spojrza� na ni�.

Lisa wzruszy�a ramionami.

��Rozkazy.

��Jednak jestem pewien, �e wasza bro� termiczna stanowi pot�n� pokus�. Jak to dobrze, �e nie zabili�cie zag�odzonego zwierz�cia.

Lisa podejrzliwie zmru�y�a oczy. Zacz��em si� martwi�, �e posieka Musharrafa na kawa�ki. By�a wystarczaj�co stukni�ta i bez ludzi, kt�rzy patrzyli na ni� z g�ry. Wspomaganie pami�ci z ty�u jego g�owy stanowi�o okropnie kusz�cy cel: jedno uderzenie, i po szczurze. Zastanawia�em si�, czy mogliby�my go utopi� w zbiorniku retencyjnym, zanim ktokolwiek zauwa�y jego znikni�cie. Biolog, na rany Chrystusa.

Musharraf wr�ci� do swojego analizatora, najwyra�niej nie�wiadomy zagro�enia.

��Wiedzieli�cie, �e w przesz�o�ci ludzie wierzyli, �e powinni�my mie� wsp�czucie dla wszystkiego na Ziemi? Nie tylko dla siebie, ale dla wszystkiego, co �ywe?

��I co z tego?

��Mam nadziej�, �e b�dziecie mieli wsp�czucie dla jednego g�upiego naukowca i mnie nie po�wiartujecie.

Lisa roze�mia�a si�. Ja si� odpr�y�em. Zach�cony Musharraf powiedzia�:

��To naprawd� nadzwyczajne, �e znale�li�cie taki okaz na terenie dzia�a� g�rniczych. Od dziesi�ciu czy pi�tnastu lat nie s�ysza�em o �ywym okazie.

��Kiedy� widzia�em jednego w zoo � odezwa� si� Jaak.

��Tak, zgadza si�, zoo to dla nich jedyne miejsce. I oczywi�cie laboratoria. Wci�� dostarczaj� u�ytecznych danych genetycznych.�� Bada� wyniki test�w, przytakuj�c sam sobie, kiedy przez ekran analizatora przesuwa�y si� informacje.

Jaak skrzywi� si�.

��Kto potrzebuje zwierz�t, kiedy mo�na je�� kamienie?

Musharraf zacz�� pakowa� swoje rzeczy.

��Tak dok�adnie to my. Przewy�szyli�my kr�lestwo zwierz�t.�� Zamkn�� analizator i skin�� nam g�ow�. � C�, to by�o pouczaj�ce. Dzi�kuj�, �e pozwolili�cie mi obejrze� wasz okaz.

��Nie zabierasz go ze sob�?

Musharraf zatrzyma� si�, zaskoczony.

��Ale� nie. Nie s�dz�.

��W takim razie to nie pies?

��Nie, sk�d, to z du�� doz� pewno�ci prawdziwy pies. Ale co mia�bym z nim robi�? � Uni�s� prob�wk� z krwi�. � Mamy DNA. �ywy na nic nam si� nie przyda. Wiecie, bardzo kosztowny w utrzymaniu. Produkowanie jedzenia jest bardzo z�o�one. Czyste pomieszczenia, filtry powietrza, specjalne �wiat�o. Odtwarzanie �ycia nie jest �atwe. Znacznie �atwiej ca�kowicie z tego zrezygnowa�, ni� pr�bowa� je utrzyma�. � Spojrza� na psa.�� Niestety, nasz futrzasty przyjaciel nie prze�y�by. Robaki zjad�yby go r�wnie szybko, jak wszystko inne. Nie, trzeba by wyprodukowa� zwierz� od pocz�tku. Ale tak naprawd�, to po co? Biotech bez r�k?�� Za�mia� si� i ruszy� do swojego HEVa.

Popatrzyli�my po sobie. Pobieg�em za doktorem i z�apa�em go przy wej�ciu na p�yt� lotniska. Zatrzyma� si� przed nim.

��Wasze centaury ju� mnie znaj�? � zapyta�.

��Tak, wszystko w porz�dku.

��Dobrze.�� Otworzy� w�az i wyszed� na zimno.

Ruszy�em za nim.

��Czekaj! Co niby mamy z tym zrobi�?

��Z psem?�� doktor wspi�� si� do HEVa i zacz�� zapina� pasy. Wok� nas �wista� wiatr, nios�cy k�uj�ce drobiny �wiru z ha�d.�� Zawie�cie go z powrotem na te swoje usypiska. Albo mogliby�cie go zje��. Podobno to by� kiedy� nie lada przysmak. S� przepisy, jak gotowa� zwierz�ta. Troch� to trwa, ale rezultat mo�e by� nadzwyczajny.

Pilot Musharrafy odpali� turbowentylatory.

� �artujesz sobie?

Musharraf wzruszy� ramionami i krzykn�� ponad narastaj�cym hukiem silnik�w.

��Powinni�cie spr�bowa�! To kolejna cz�� naszego dziedzictwa, kt�ra przepad�a od czas�w wprowadzenia in�ynierii genetycznej!

Zatrzasn�� w�az skrywaj�c si� w �rodku. Turbowentylatory wesz�y na wy�sze obroty, a pilot pokaza� mi gestem, �ebym si� odsun��, podczas gdy HEV powoli uni�s� si� w powietrze.

Lisa i Jaak nie mogli doj�� do porozumienia, co powinni�my zrobi� z psem. Mieli�my protoko�y m�wi�ce, jak radzi� sobie w razie konflikt�w. Jako plemi� zab�jc�w potrzebowali�my ich. Normalnie dochodzili�my do konsensusu, ale od czasu do czasu po prostu si� zacinali�my i okopywali�my na naszych pozycjach, a wtedy niewiele mo�na by�o zrobi� bez zmasakrowania kogo�. Lisa i Jaak uparli si�, a po kilku dniach k��tni, kiedy Lisa zagrozi�a, �e ugotuje zwierzaka w �rodku nocy, kiedy Jaak nie b�dzie patrzy�, a ten zagrozi�, �e je�li to zrobi, to on z kolei ugotuje j�, wreszcie uzyskali�my wi�kszo�� w g�osowaniu. Musia�em si� opowiedzie� po kt�rej� ze stron.

��M�wi�, �eby go zje�� � powiedzia�a Lisa.

Siedzieli�my w pokoju monitoringu, obserwuj�c satelity strzelaj�ce do g�r odpad�w i promieniotw�rcze krople robot�w g�rniczych ryj�cych w ziemi. Obiekt naszej dyskusji le�a� w k�cie, zamkni�ty w klatce, zaci�gni�tej tam przez Jaaka w pr�bie uzyskania wp�ywu na wynik. Obr�ci� si� ze swoim fotelem, nie zwracaj�c uwagi na mapy dzia�a�.

��Ja uwa�am, �e powinni�my go zatrzyma�. Jest fajny. Staro�wiecki, �apiecie? To znaczy, kto do cholery ma teraz prawdziwego psa?

��Kto do cholery chce mie� k�opot?�� odparowa�a Lisa.�� M�wi�, �eby spr�bowa� prawdziwego mi�sa. Swoimi ostrzami wyci�a sobie lini� na przedramieniu. Przeci�gn�a palcami po krwi i poliza�a je, podczas gdy rana si� zasklepia�a.

Oboje popatrzyli na mnie. Spojrza�em w sufit.

��Jeste�cie pewni, �e nie mo�ecie podj�� decyzji beze mnie?

Lisa skrzywi�a si�.

��Dalej, Chen, ty decydujesz. To by�o wsp�lne znalezisko. Jaak nie odpu�ci, zgadza si�?

Jaak popatrzy� na ni� spode �ba.

Spojrza�em na niego.

��Nie chc�, �eby p�aci� za jego jedzenie z naszych premii grupowych. Zgodzili�my si�, �e za cz�� tych pieni�dzy kupimy now� Immersive Response. Mam dosy� starej.

Jaak wzruszy� ramionami.

��Jak dla mnie, w porz�dku. Mog� p�aci� z w�asnych pieni�dzy. Po prostu nie zrobi� sobie nowych dziar.

Odchyli�em si� w swoim fotelu, zaskoczony, i spojrza�em na Lis�.

��C�, skoro Jaak chce ponosi� koszty, to chyba powinni�my go zatrzyma�.

Lisa wytrzeszczy�a oczy z niedowierzaniem.

��Ale mogliby�my go ugotowa�!

Spojrza�em na psa le��cego w swojej klatce.

��To jak mie� swoje w�asne zoo. Ca�kiem mi si� to podoba.

Musharraf i Fundacja Pau zaopatrzyli nas w zapas granulek �ywieniowych dla psa, a Jaak zajrza� do starej bazy danych, �eby si� dowiedzie�, jak posk�ada� jego po�amane ko�ci. Kupi� filtr do wody, �eby pies m�g� pi�.

Wydawa�o mi si�, �e obci��aj�c kosztami Jaaka podj��em s�uszn� decyzj�, ale tak naprawd� nie zdawa�em sobie sprawy z komplikacji posiadania w bunkrze niezmodyfikowanego organizmu. Zwierzak sra� gdzie popadnie, czasami nie chcia� je��, chorowa� bez powodu, i tak wolno zdrowia�, �e wszyscy byli�my wyko�czeni opiek� nad nim. Wci�� si� spodziewa�em, �e kt�rej� nocy Lisa skr�ci mu kark, ale chocia� narzeka�a, nie zrobi�a tego.

Jaak pr�bowa� si� zachowywa� jak Musharraf. M�wi� do psa. Zalogowa� si� do r�nych bibliotek i przeczyta� wszystko o dawnych psach. Jak biega�y w sforze. Jak ludzie je karmili.

Pr�bowali�my ustali�, jakiej jest rasy, ale nie mogli�my tego za bardzo zaw�zi�, a potem Jaak odkry�, �e wszystkie psy mog�y si� ze sob� rozmna�a�, wi�c mogli�my tylko zgadywa�, czy to jaki� du�y owczarek z g�ow� od rottweilera, lub wilk, kojot, czy co� takiego.

Jaak uwa�a�, �e chodzi o kojota, poniewa� uwa�ano, �e bardzo �atwo si� adaptuj�, a czymkolwiek by� nasz pies, musia� posiada� tak� zdolno��, skoro radzi� sobie na ha�dach. Nie mia� urz�dze� wspomagaj�cych, jak my, i wci�� przebywa� w �rodowisku pe�nym kwas�w. Nawet Lisa by�a pod wra�eniem.

Prowadzi�em bombardowanie dywanowe Antarktycznych Recesjonist�w, opadaj�c nisko, zaganiaj�c frajer�w dalej i dalej na lodowej tafli. Gdyby mi si� poszcz�ci�o, zagoni�bym ca�� wiosk� na brzeg lodowca i utopi� wszystkich, zanim po�apaliby si�, co si� dzieje. Zanurkowa�em raz jeszcze, karnie, a potem odlecia�em.

To by�o zabawne, ale w gruncie rzeczy s�u�y�o tylko zabijaniu czasu pomi�dzy prawdziwymi walkami. Nowy IR mia� by� tak dobry, jak real, pe�ne zanurzenie i sprz�enie zwrotne, i przeno�ny system operacyjny. Ludzie tak si� w nim gubili, �e musieli by� karmieni do�ylnie, albo umierali b�d�c w �rodku.

W�a�nie mia�em zatopi� prom pe�en uchod�c�w, kiedy Jaak krzykn��.

��Chod�cie tutaj! Musicie to zobaczy�!

Zerwa�em gogle i wybieg�em z pokoju monitoringu. Podskoczy�a mi adrenalina. Kiedy tam dotar�em, Jaak sta� z psem na �rodku pomieszczenia i u�miecha� si� wariacko.

Lisa wpad�a sekund� p�niej.

��Co? Co takiego?�� Oczami przebieg�a po mapach terenu, gotowa na jatk�.

Jaak u�miechn�� si�.

��Patrzcie na to.�� Odwr�ci� si� do psa i wyci�gn�� r�k�. � �apa.

Pies przysiad� na zadzie i uroczy�cie poda� mu �ap�. Jaak u�miechn�� si� i potrz�sn�� �ap�, a potem poda� psu granulk�. Nast�pnie odwr�ci� si� do nas i uk�oni�.

Lisa unios�a brwi.

��Zr�b to jeszcze raz.

Jaak wzruszy� ramionami i powt�rzy� przedstawienie.

��On my�li?�� zapyta�a.

Jaak wzruszy� ramionami.

��Nie mam poj�cia. Mo�na go nauczy� robi� r�ne rzeczy. W bibliotekach jest pe�no tekst�w na ten temat. Mo�na je szkoli�. Nie tak, jak centaury, ale mo�na je nauczy� drobnych sztuczek, a niekt�re rasy specjalnych rzeczy.

��Na przyk�ad jakich?

��Niekt�re by�y uczone atakowa�. Albo szuka� materia��w wybuchowych.

Wygl�da�o na to, �e Lisa jest pod wra�eniem.

��Jak atom�wki i takie tam?

Jaak wzruszy� ramionami.

��Chyba tak.

��Mog� spr�bowa�? � spyta�em.

��Pewnie.�� Jaak skin�� g�ow�.

Podszed�em do psa i wyci�gn��em r�k�.

� �apa.

Wyci�gn�� �ap�. W�osy mi si� zje�y�y. To by�o jak rozmowa z kosmitami. To znaczy, spodziewasz si�, �e biotech czy robot robi� to, czego chcesz. Centaury. Zabezpieczenia. HEVy te� takie by�y. Mog�y zrobi� wszystko. Ale by�y tak zaprojektowane.

��Nakarm go � powiedzia� Jaak, podaj�c mi granulk�. � Musisz go nakarmi�, kiedy robi to we w�a�ciwy spos�b.

Wyci�gn��em przed siebie granulk�. D�ugi, r�owy j�zor przesun�� si� po mojej d�oni.

Jeszcze raz wyci�gn��em r�k�.

� �apa � powiedzia�em. Poda� mi swoj�. U�cisn�li�my sobie d�onie. Nie spuszcza� ze mnie powa�nego spojrzenia bursztynowych oczu.

��Ale� to dziwaczne � powiedzia�a Lisa. Zadr�a�em przytakuj�c i odsuwaj�c si�. Pies mnie obserwowa�.

Tej nocy le�a�em w ��ku czytaj�c. Zgasi�em �wiat�a i tylko ok�adka ksi��ki �wieci�a, zalewaj�c sypialni� mi�kk�, zielon� po�wiat�. Jakie� dzie�a sztuki, kupione przez Lis�, pol�niewa�y s�abo na �cianach: br�zowy feniks zrywaj�cy si� do lotu, otoczony stylizowanymi p�omieniami; japo�ski drzeworyt przedstawiaj�cy g�r� Fid�i i drugi, z wiosk� pokryt� grub� warstw� �niegu; zdj�cie naszej tr�jki na Syberii po kampanii peninsulskiej, u�miechni�tych i �ywych po�r�d popio��w.

Do pokoju wesz�a Lisa. Jej ostrza migota�y w st�umionym �wietle mojej ksi��ki, zielone b�yski okalaj�ce jej ko�czyny, kiedy si� porusza�a.

��Co czytasz?�� rozebra�a si� i w�lizgn�a do ��ka obok mnie.

Unios�em ksi��k� i przeczyta�em na g�os.

Nawali� mi samoch�d, a o jedenastej mia�em zaj�cia w szkole. Pojecha�em wi�c miejskim autobusem, co mi si� rzadko zdarza.

Zesz�ego lata w��czy�em si� ze sprz�tem fotograficznym i magnetofonem po rezerwacie Big Thicket, gdzie nagra�em g�osy dw�ch dzi�cio��w wielkodziobych � jednych z ostatnich na kuli ziemskiej � i zrobi�em im zdj�cia. W ka�dej sali projekcyjnej towarzystwa przyrodniczego wy�wietl� wam film z tej wyprawy.

W tym roku marzy�y mi si� r�wnie spektakularne �owy� byle si� nie przem�cza�. A gdyby si� zaj�� populacj� petrela bermudzkiego lub nowozelandzkiego takahe? Miesi�c w ciep�ym s�onku � byle nie za gor�cym � i poczuj� si� jak m�ody b�g. Przy okazji wzbogac� dorobek nauki.

Kiedy autobus kluczy� ulicami eleganckich dzielnic Austin, kartkowa�em sobie greenwayowski przewodnik po wymar�ych i gin�cych ptakach �wiata. Na przystankach wysiada�y p�-Meksykanki, Murzynki i Wietnamki do pos�ugi w kuchniach i ogrodach bogaczy.

��Dawno nie widzia�am tych szkaradnych kurak�w � odezwa� si� kto� niedaleko.

Z siedzenia w s�siednim rz�dzie wychyla�a si� do mnie siwiute�ka staruszka. Popatrzy�em najpierw na ni�, potem si� obejrza�em. Czy�by jaka� bezdomna? Mo�e gada do siebie? Spojrza�em jej w oczy. No tak, nie by�o w�tpliwo�ci: m�wi�a do mnie. I czeka�a, a� si� wreszcie odezw�.

��Kiedy by�am ma�a, w okolicy mieszkali ludzie, kt�rzy je hodowali.�� Wyci�gn�a palec.

Zerkn��em na wskazan� stron� w ksi��ce.

Powinienem by� wtedy powiedzie�: Wykluczone, prosz� pani. To rysunek wymar�ego ptaka z wyspy Mauritius. Chyba �aden z ptak�w, kt�re wygin�y, nie zyska� sobie takiej s�awy. Zapewne widzia�a pani tylko jakie� rzadkie azjatyckie indyki, mo�e pawie albo ba�anty. Przykro mi, ale pani si� myli.

Tak w�a�nie trzeba by�o powiedzie�.

��Oho, tu wysiadam.�� Wsta�a z fotela.

Nazywam si� Paul Lindberl. Mam dwadzie�cia sze�� lat i robi� studia doktoranckie z ornitologii na Uniwersytecie Teksaskim, gdzie jako asystent prowadz� r�wnie� zaj�cia. Moje nazwisko zdoby�o ju� sobie pewien rozg�os w bran�y. Cho� nie jestem �wi�toszkiem i czasami trzymaj� si� mnie g�upstwa, uwa�am, �e mam pouk�adane w g�owie. By�bym idiot�, gdybym za ni� poszed�.

Wysiad�a z autobusu.

Poszed�em za ni��

Gdy wchodzi�em do sekretariatu wydzia�u, fruwa�y za mn� pogubione papiery.

��Martha! Martha!�� krzycza�em.

Grzeba�a w szafce z materia�ami biurowymi.

��Na mi�o�� bosk�, Paul! Co si� dzieje?

��Gdzie Courtney?

��Na konferencji w Houston, wiesz przecie�. Nie zd��y�e� na zaj�cia. O co chodzi?

��O ma�y zastrzyk got�wki. Nie daj si� prosi�.

��Tydzie� temu dosta�e� wyp�at�. Je�li nie mo�esz�

��To sprawy zawodowe! Tu idzie o s�aw�, przygod�, szans� jedn� na milion! I o d�ug� podr� morsk�, cho� nie ob�dzie si� bez� biletu na samolot. Do Jackson, Missisipi lub Memphis. Powiedzmy, �e do Jackson, b�dzie bli�ej. Przynios� rachunki! B�d� s�awny! Courtney b�dzie s�awny! Nawet o tobie �wiat us�yszy. Nasz uniwerek zbije kokosy! Odpal� ci za to niez�� kask�. Daj jak�� kartk�, musz� skrobn�� do Courtneya. Kiedy najbli�szy odlot? Pogadasz z Marie i Chuckiem, �eby wzi�li moje zaj�cia we wtorek i �rod�? Je�li nic si� nie wydarzy, powinienem wr�ci� w czwartek. Courtney wraca jutro, co? Zadzwoni� do niego z� Sk�dkolwiek. Znajdzie si� dla mnie troch� kawy?

Nawija�em tak jeszcze do�� d�ugo. Martha patrzy�a na mnie jak na wariata. Tym niemniej wype�ni�a niezb�dny formularz.

��Co mam powiedzie� Kemejianowi, kiedy podsun� mu to do podpisu?

��Martho, dziecinko, s�odyczy ty moja! Powiedz mu, �e wydrukuj� jego zdj�cie w �Scientific American�.

��Tego akurat nie czyta.

��To w �Nature�!

��Zobacz�, co da si� zrobi�.

Babunia, za kt�r� wysiad�em z autobusu, nazywa�a si� Jolyn Smith Jimson. Opowiedziana przez ni� historia by�a naprawd� kosmiczna, a takie cz�sto s� prawdziwe. M�wi�a o sprawach znanych tylko ekspertom b�d� naocznym �wiadkom. Wyci�gn��em od niej nazwiska, adresy, opis okolicy i gar�� po�ytecznych informacji. Oraz rok: 1927.

I miejsce: p�nocne Missisipi.

Odda�em jej sw�j egzemplarz ksi��ki Greenwaya. Obieca�em, �e zadzwoni� zaraz po powrocie do miasta. Zostawi�em j� na rogu ulicy, niedaleko domu, w kt�rym sprz�ta�a dwa razy w tygodniu. Jolyn Jimson mia�a ponad sze��dziesi�t lat.

Wyobra�cie sobie dodo jako ma�� fok� grenlandzk� z pi�rami. Wiem, �e to niedok�adne por�wnanie, ale lepsze ni� �adne. W roku 1507 Portugalczycy w drodze do Indii odkryli na Oceanie Indyjskim (w�wczas jeszcze nienazwany) Archipelag Maskaren�w: trzy wi�ksze wyspy na wsch�d od Madagaskaru, oddalone od siebie o kilkaset mil. Jednak dopiero w roku 1598, kiedy natrafi� na nie stary holenderski kapitan Cornelius van Neck, nadano im nazw� � zmieniaj�c� si� wielokrotnie na przestrzeni wiek�w, kiedy na skutek wojen przechodzi�y we w�adanie a to Francuz�w, a to Anglik�w, a to zn�w Holendr�w. Na chwil� obecn� to Rodrigues, R�union i Mauritius.

Najwi�ksz� osobliwo�ci� tych wysp by�y du�e nielataj�ce ptaki: t�pe, brzydkie i niesmaczne. Podw�adni van Necka nazywali je dod-aarsen, durnymi os�ami, lub dodars, g�upimi ptakami, lub po prostu samotnikami.

Mo�na by�o wyr�ni� trzy gatunki. Dront dodo z Mauritiusa: szarobura pokraka z zakrzywionym dziobem, wa��ca co najmniej dwadzie�cia kilogram�w. Bia�y, smuklejszy dront reunio�ski. Ja�niejszy dront samotny z wysp Rodrigues i R�union, kt�ry wygl�da� jak spasiona, przyg�upia g�. Wszystkie dronty mia�y grube nogi i pot�ne korpusy, dwa razy wi�ksze ni� korpus indyka, nagie pyski oraz d�ugie, haczykowate dzioby, przypominaj�ce kszta�tem no�e do ci�cia linoleum. By�y nielotami. Zdolno�� latania utraci�y dawno temu, kiedy skrzyd�a skurczy�y si� do rozmiar�w ludzkiej d�oni i pozosta�y w nich trzy lub cztery pi�ra. Ich ogony by�y zakr�cone i puszyste, jakby dziecko doda�o im t� ozdob�. I nie mia�y absolutnie �adnych naturalnych wrog�w, gnie�dzi�y si� wi�c na otwartym terenie. Prawdopodobnie wysiadywa�y jaja tam, gdzie akurat zdarzy�o im si� je z�o�y�.

Oczywi�cie, wr�g si� w ko�cu pojawi� pod postaci� van Necka i jego pobratymc�w. Francuscy, holenderscy i portugalscy marynarze, kt�rzy przyp�ywali na wyspy celem uzupe�nienia zapas�w, zauwa�yli, �e dronty nie tylko g�upio wygl�daj�, ale naprawd� s� g�upie. Podchodzili do nich i z najbli�szej odleg�o�ci walili pa�k� po g�owie. Ma�o tego, dronty mo�na by�o zagania� jak owce. Dzienniki pok�adowe pe�ne s� takich oto wpis�w: �Dziesi�� os�b zesz�o na l�d. Zagonili na ��d� p� setki wielkich ptak�w podobnych do indyka. Przewiezione na statek, mog� do woli gania� po pok�adzie. Z trzech przyrz�dzi si� jad�o dla 150-osobowej za�ogi�.

Dronty okaza�y si� do�� pod�e w smaku, je�li nie liczy� piersi. Holendrzy ochrzcili je przez to mianem wstr�tnego ptaka. Kto jednak p�yn�� statkiem z Goa do Lizbony, nie wybrzydza� i bra� co popadnie. Przy okazji odkryto, �e d�ugie gotowanie nie poprawia smaku.

Bior�c to pod uwag�, dronty mia�y szans� przetrwa�, gdyby Holendrzy, a p�niej Francuzi, nie zacz�li osiedla� si� na Maskarenach. Na wyspach powstawa�y plantacje, szukali tam r�wnie� azylu uchod�cy religijni. Kwit�a uprawa trzciny cukrowej i innych egzotycznych ro�lin.

Wraz z osadnikami przyby�y koty, psy, �winie, cejlo�skie rezusy oraz przebieg�y Rattus norwegicus, czyli szczur w�drowny. Na otwartej przestrzeni niedobitki dront�w, kt�rych nie wy�apali �eglarze, by�y teraz �cigane przez psy � albowiem dronty, chocia� nad wyraz t�pe, potrafi�y biega�, je�li mia�y na to ochot�. A gdy siedzia�y w gniazdach, rzuca�y si� na nie koty. Jajka pada�y z�odziejskim �upem ma�p, szczur�w i �wi�. Ze �winiami zreszt� dronty musia�y rywalizowa� o nisko rosn�ce smako�yki.

Ostatniego dodo z wyspy Mauritius widziano w roku 1681, niespe�na sto lat odk�d go odkryto. Ostatni bia�y dront przeszed� do historii oko�o roku 1720. Dronty samotne z wysp Rodrigues i R�union, ostatni przedstawiciele swojego gatunku i rodziny, by� mo�e �y�y jeszcze w latach dziewi��dziesi�tych XVIII wieku. Nikt tego nie wie na pewno.

Kiedy naukowcy nagle oprzytomnieli, okaza�o si�, �e dodusi�w nie ma ju� na �wiecie.

By�y to ubogie strony, jeszcze nim pojawili si� w nich pierwsi cz�onkowie rodu Snope��w. G��wn� drog�, ��cz�c� dwa s�siednie hrabstwa, utwardzono dopiero pod koniec lat pi��dziesi�tych. Co wcale nie oznacza�o, �e mija�a cywilizowane okolice. Przejecha�em wiele mil, ogl�daj�c nieko�cz�ce si� skarpy, usypane z ziemi czerwonej jak kark Roberta Kennedy�ego. Z rzadka moim oczom ukazywa� si� ko�ci�. Pocz�tkowo s�dzi�em, �e zobacz� cho�by billboard z reklam� kremu do golenia, potem ju� wiedzia�em, �e spece od marketingu nigdy tu nie dotarli.

O ma�y w�os przegapi�bym skr�t na �wirow� dr�k�, o kt�rej m�wi� facet na stacji benzynowej. Odchodzi�a od szosy nie wiadomo dok�d, zagubiona w�r�d bezkresnych p�l. Gdy skr�ca�em, spod k� wyprysn�� nad mask� kamie� wielko�ci pi�ki golfowej, co m�j samoch�d, wypo�yczony w Grenadzie, przyp�aci� p�kni�ciem przedniej szyby.

Mimo wczesnej pory roku dzie� by� parny i gor�cy. Bywa�o, �e widok przes�ania�y mi k��by kurzu, gdy wje�d�a�em na �wirow� �ysin�. Po ujechaniu mniej wi�cej mili zauwa�y�em, �e �wiru ju� nie ma. W miejscu drogi bieg�a �cie�ka poorana koleinami, nieco szersza od auta, obrze�ona siatk� z obwis�ym, potr�jnym drutem kolczastym. Gdzieniegdzie brakowa�o s�upk�w. Tam drut le�a� na ziemi, a czasami na d�ugich odcinkach zarasta�a go dar�.

Okolica wydawa�a si� wymar�a; spostrzeg�em tylko drozda, kt�ry ucztowa� pod kolczastym krzakiem, do kt�rego przymocowano drut z braku s�upka. Po jednej stronie rozci�ga�o si� trawiaste pole, kompletnie zdzicza�e; tak b�dzie wsz�dzie, gdy wojna nuklearna zmiecie ludzko�� z powierzchni planety. Po drugiej stronie pr�dko wyrasta� las: sosny, d�by, b�otnie i dzikie �liwy. O tej porze roku nie mia�y owoc�w.

Zacz��em zadawa� sobie pytanie: Co mnie w�a�ciwie tu przygna�o? Co b�dzie, je�li oka�e si�, �e pani Jimson jest tylko star�, szajbni�t� bajkopisark�? E, nie� Najzwyczajniej w �wiecie mog�a si� pomyli�, ale nawet pomy�k� warto zweryfikowa�. Wiedzia�em jednak, �e mnie nie nabra�a. Wydawa�a si� niezdolna do k�amstwa � taka stara poczciwa paniusia, s�l tej ziemi, krew z krwi Po�udnia. Zapewne nigdy nie splami�a swoich r�k oszustwem.

Nie pow�tpiewa�em wi�c d�u�ej ani w ni�, ani w sw�j os�d. I oto prosz�: wlok�c si� roztrz�sionym autem wertepami Missisipi, maj�c za sob� nieprzespan� noc, funkcjonowa�em gdzie� na rozmytej granicy snu i jawy. Musia�em wierzy� jej na s�owo.

Ty�em auta czasem zarzuca�o, kiedy ziemia robi�a si� mi�kka, piaszczysta. Raz nawet tylne ko�o zabuksowa�o w miejscu, lecz wygramoli�em si� zygzakiem. A czeka�a mnie jeszcze droga powrotna. Czy nikt ju� t�dy nie je�dzi�?

Las z lewej i prawej strony chcia� wedrze� si� na �cie�k� niczym pierwotna puszcza, ogrodzenie dawno ju� znik�o. Licznik wskazywa�, �e przejecha�em sze�� mil, a przecie� up�yn�o ledwie dwadzie�cia minut, odk�d zboczy�em z szosy. We wstecznym lusterku dostrzeg�em brudny pot, zgromadzony w zmarszczkach szyi. Wn�trze samochodu pokry�o si� cienk� warstw� py�u, kt�ry wpada� przez okna tumanami.

Las podchodzi� coraz bli�ej, a� zwar� si� nade mn�. Roz�o�yste ga��zie chlasta�y po szybach i dachu, zupe�nie jakbym wlecia� do d�ugiego, ciemnego, li�ciastego tunelu. Wsz�dzie p�mrok i ziele�. Walczy�em z atawistycznym odruchem, ka��cym mi w��czy� d�ugie �wiat�a. Na drodze musia� si� �cieli� wielowiekowy ko�uch zbutwia�ej ro�linno�ci. Nie spuszczaj�c nogi z gazu, par�em naprz�d.

Jaka� k�oda zaszura�a o podwozie ze zgrzytem i dudnieniem. Dostrzeg�em w dali �wiat�o. Z obawy o misk� olejow� przy�pieszy�em, wyrwa�em si� i omal nie przydzwoni�em w czyj� dom.

Dr�ka ko�czy�a si� pod oknami budynku oddalonego o pi�tna�cie krok�w od ostatnich drzew. K�tem oka zauwa�y�em, �e kto� macha r�k�. Wcisn��em hamulec.

Na werandzie zebra�a si� rodzinka �ywcem wzi�ta z fotografii Walkera Evansa z lat wielkiego kryzysu� lub z ob��kanych umys��w producent�w programu �Hee Haw�. Dom by� stary. Na �cianach wisia�y olbrzymie p�aty z�uszczonej farby.

��Szcz�cie, kurna, �e� pan si� zatrzyma�! � odezwa� si� czyj� g�os. Unios�em wzrok. Najwi�kszy wielkolud, jakiego widzia�em w �yciu, nachyli� si� nad oknem po stronie pasa�era.�� Gdyby�my zawczasu us�yszeli auto, kaza�bym ch�opakowi biec na koniec podjazdu z ostrze�eniem.

Podjazd, te� co�!

W k�cikach ust mia� br�zowe plamy. My�la�em, �e to z �ucia tytoniu, a� dostrzeg�em na jego piersiach w kieszonce ogrodniczk�w pa�eczk� do aromatyzowanej tabaki. �apacz w baseballu nie mia� takich r�kawic jak on �apska. Mo�na by pomy�le�, �e nie trzyma�y nigdy niczego mniejszego ni� trzonek siekiery.

��Jak leci?�� zapyta� tytu�em powitania.

��Nie�le � odpowiedzia�em i wysiad�em z auta.�� Nazywam si� Lindberl.�� Wyci�gn��em r�k�, kt�r� u�cisn��. I zaraz przysz�y skojarzenia: potrzask na nied�wiedzie, szcz�ki rekina, zamykaj�ce si� drzwi windy. Wr�ci�em my�lami do miejsca, w kt�rym mieszkali.�� To posiad�o�� Gudgera?

Popatrzy� na mnie pustym spojrzeniem szarych oczu. Nosi� czapk� z daszkiem z diesela, a pod ogrodniczkami flanelow� koszul� w krat�. Gumowc�w nie powstydzi�by si� chyba Karloffz Frankensteina.

��Sk�d. Nazywam si� Jim Bob Krait. To moja �ona Jenny, a tam Luke, Skeeno i Shirl.�� Wskaza� na werand�. Wszyscy uk�onili si� grzecznie.�� Dzier�awca? Gudger? Nie s�ysza�em o �adnych Gudgerach. Troch� nowy tu jestem.�� Pewnie mia� na my�li, �e jeszcze dwadzie�cia lat temu go tu nie by�o.�� Jennifer!�� zawo�a�. � Obili ci si� o uszy jacy� Gudgerowie?�� I zwr�ci� si� do mnie: � �ona mieszka tu od urodzenia.

Zesz�a na �rodkowy stopie� schodk�w werandy.

��Zdaje si�, �e mieszkali tu tacy. Na ich ziemi osiedlili si� Spradlinowie. Ale oni si� st�d wynie�li w czasach wojny w Korei. Ja �adnego Gudgera na oczy nie widzia�am. Wtedy jeszcze mieszka�am bli�ej Water Valley.

��Co� pan za jeden? Z ubezpiecze�? � zapyta� Krait.

��Ee� nie��� Wyobra�a�em sobie, jak ludzie na werandzie nachylaj� si� w moj� stron� z wyt�onym s�uchem.�� Ucz� w college�u.

��Oxford?�� dopytywa� si� Krait.

��Nie� Uniwersytet Teksa�ski.

��No, to cholerny szmat drogi st�d. I szukasz pan Gudger�w?

��Chocia�by ich domu. Ziemi, na kt�rej mieszkali. Ze s��w pa�skiej ma��onki wnioskuj�, �e wyjechali w czasach wielkiego kryzysu.

��Ha, to musieli by� przy forsie � stwierdzi� olbrzym.�� W czasach kryzysu ludzie klepali bied�. Kog� by�oby sta� na wyjazd? Luke!�� krzykn��.

Najstarszy ch�opak zszed� z werandy wolnym krokiem. Zabiedzona twarz, koszula w sam raz do twista. Stan�� z r�kami w kieszeniach.

��Luke, poka� panu Lindberghowi�

��Lindberlowi.

��Dobra, panu Lindberlowi, drog� do zagrody, gdzie dawniej mieszkali Spradlinowie. Zaprowad� go na stary most z bali, inaczej pob��dzi.

��Most z bali si� zawali�, tato.

��Kiedy?

��W pa�dzierniku, tato.

��Do diaska, znowu co� trzeba naprawia�! Tak czy siak, do strumienia.�� Odwr�ci� si� do mnie.�� Chce pan, to p�jdzie i dalej, bacz�c, �eby w�� pana gdzie nie uk�si�.

��Dzi�kuj�, jako� sobie poradz�.

��Mo�na wiedzie�, czemu pan tam idzie?

Nie patrzy� mi w oczy. Zauwa�y�em, �e to bezpo�rednie pytanie bardzo go kr�puje. Tego typu rzeczy same powinny wychodzi� w rozmowie.

��Jestem� znawc� ptak�w. Badam ptaki. Kto� widzia� rzadki gatunek� Podobno w dawnym domu Gudger�w� w�a�ciwie w okolicy� Szukam rzadkiego okazu ptaka. Trudno to wyt�umaczy�.

By�em spocony. Z gor�ca.

��Dajmy na to, k�odu�k�? Widzia�em j� ze dwadzie�cia pi�� lat temu niedaleko Bruce.

��Nie o niego chodzi.�� K�odu�k� regionalnie nazywano dzi�cio�a wielkodziobego, jednego z najrzadszych ptak�w na �wiecie. Innym razem szcz�ka by mi opad�a, bo uwa�ano, �e w Missisipi wymar�y na pocz�tku wieku� jak r�wnie� dlatego, �e Krait zdawa� sobie spraw� z ich rzadko�ci.

Poszed�em zamkn�� samoch�d i, �eby nie zrazi� ich do siebie, zapyta�em grzecznie:

��Nie przeszkadza wam auto?

��Sk�d, niech sobie stoi � odpar� Jim Bob Krait.�� Przed zmierzchem wyjdziemy rozejrze� si� za panem, dobra?

Przez chwil� nie wiedzia�em, czy to wyraz troski, czy mo�e kryje si� w tym jakie� ostrze�enie.

��Na wypadek gdybym nadepn�� na w�a? Postaram si� by� ostro�ny.

��Powodzenia w szukaniu tych rzadkich okaz�w.�� Do��czy� do rodziny na werandzie.

��To chod�my � rzek� Luke.

Za domem Krait�w by� kurnik oraz chlewik, w kt�rym �winie, na�arte porann� karm�, le�a�y niczym wyspy w b�otnistej zatoce lub rze�bione prosiaki w stylu zen. Nast�pnie min�li�my po�amane, rdzewiej�ce maszyny rolnicze, mimo �e jak okiem si�gn��, nie wida� by�o �adnych p�l uprawnych. Nie mam poj�cia, z czego si� utrzymywali ci ludzie. Podobno pe�no jest takich miejsc na Po�udniu.

Id�c, nazwijmy to, �cie�k�, na przemian zag��biali�my si� w las i wychodzili�my na ��ki. Pr�bowa�em zapami�ta� zakr�ty, �eby nie zab��dzi� w drodze powrotnej. Przez dwadzie�cia minut tej wyprawy Luke nie wyrzek� ani s�owa, je�li nie liczy� jednego przekle�stwa, gdy wszed� tenis�wkami w parz�ce chwasty. W ko�cu stan�li�my nad rzeczk�, op�ywaj�c� lesisty pag�rek. Nadgni�a k�oda utworzy�a niewielk� tam�; powy�ej woda mia�a prawie trzy stopy g��boko�ci, ni�ej po�ow� tego.

��Widzi pan �cie�k�? � zapyta� Luke.

��Tak.

��Trzeba obej�� wzg�rze, przej�� przez ��ki, a potem po kamieniach rzek� i wdrapa� si� na g�r�. Dalej skr�ci� �cie�k� w lewo. Resztki domu zachowa�y si� mniej wi�cej w trzech czwartych wysoko�ci nast�pnego wzg�rza. Je�li dojdzie pan do wielkiego, skalistego urwiska, to znaczy, �e zaszed� pan za daleko. W porz�dku?

Pokiwa�em g�ow�.

Odwr�ci� si� i zostawi� mnie samego.

Niegdy� sta�y tu dwie chaty kryte wsp�lnym dachem, co zgadza�o si� z opisem pani Jimson. Potem niekt�re �ciany zapad�y si� w spos�b, jak to si� gdzieniegdzie m�wi, diagonalny (czy mo�e antydiagonalny?). Kiedy� s�ysza�em w radiu pie�� zatytu�owan� �W krainie, gdzie nie przewracaj� si� chaty�. W�a�nie w tych stronach powinny powstawa� takie pie�ni.

Wszystko zaros�y zielska. Dostrzeg�em �lady po dawnym ogrodzeniu i p�ask� stert� drewna, pozosta�o�� po stodole. Za domem napotka�em kolejne resztki obej�cia, mi�dzy innymi fragment zardzewia�ej pompy w podw�rzu. Wyr�wnany grunt upami�tnia� dawny warzywnik. Le�a� tam, gnij�c, jeden jedyny zdzicza�y pomidor, podziobany przez ptactwo. Poszed�em dalej. Wala�o si� tam drewno z trzech mniejszych zabudowa�, przewa�nie przegni�e i zzielenia�e od mchu i glon�w. Najwi�ksze zabudowanie pewnie s�u�y�o za drewutni� i w�dzarni�, pozosta�e dwa � ma�e i du�e � by�y kurnikami. Tam w�a�nie zacz��em myszkowa� i kopa�.

Ale gdzie, gdzie, gdzie szuka�? Szkoda, �e cz�ciej nie odwiedza�em stanowisk archeologicznych. Mo�e wiedzia�bym wi�cej? Ogl�da�em kupy odpad�w, gnojowiska, kompostowniki. Czemu nie urodzi�em si� na farmie? Prowadzi�by mnie instynkt.

�azi�em tam i z powrotem, miota�em si� jak seter pr�buj�cy wyw�szy� przepi�rki. Wci�� niezadowolony, wci�� nienasycony�

Zmierzch. W zasadzie mrok. Dobrn��em jako� na podw�rze Krait�w. Plecaczek, kt�ry zabra�em ze sob� na wypraw�, p�ka� w szwach. By�em zgrzany, zmordowany i utyt�any pi��dziesi�cioletnim kurzym �ajnem. Kraitowie siedzieli na werandzie. Jim Bob zszed� oci�ale niczym zaprzyja�niona ze mn� g�ra.

Zapyta�em o to i owo, da�em im skserowane zdj�cie dronta, zostawi�em te� adresy i numery telefon�w, w razie gdyby chcieli si� ze mn� skontaktowa�.

Po chwili zn�w siedzia�em w swoim wypo�yczonym samochodzie. Wyruszy�em do Water Valley, korzystaj�c ze wskaz�wek udzielonych mi przez Jennifer Krait. Na miejscu uda�em si� wprost do domu naczelniczki poczty. Akurat szykowa�a si� do spania. Zada�em jej kilka pyta�. Chwyci�a za s�uchawk� telefonu. Naprzykrza�em si� ludziom do pierwszej w nocy, po czym wr�ci�em do przytulnego auteczka.

Gdy po mojej prawej r�ce wschodzi� ksi�yc, gna�em ju� do Memphis. Droga mi�dzystanowa nr 55 rozpo�ciera�a si� przede mn� niby szklana wst�ga. S�ucha�em programu rozrywkowego stacji radiowej WLS z Chicago. Czasem sobie pod�piewywa�em, czasem wy�em na ca�e gard�o. Obok na przednim siedzeniu dotrzymywa� mi towarzystwa plecak wype�niony ko��mi dront�w, a tak�e dziobami, �apami i skorupami jaj. Czy kto� wie, �e pewne muzeum odda�o kiedy� kompletny szkielet p�etwala b��kitnego w zamian za dodo?

Gazu� Gazu�

Taniec dodo.

Ju� dawno temu � jeszcze przed ca�� t� zwariowan� ko�omyj� � zacz�a mnie n�ka� pewna wizja. Kiedy zamykam oczy, maksymalnie skupiony, potrafi� j� przywo�a�, lecz najcz�ciej przychodzi, do tego wyra�niejsza, podczas s�uchania muzyki powa�nej, zw�aszcza Kanonu D-dur Pachelbela.

W Hadze zapada zmierzch, smugi ostrego �wiat�a przypominaj� obrazy Fransa Halsa lub Rembrandta. Holenderska rodzina kr�lewska posila si� i spokojnie rozmawia z go��mi w wielkiej sali jadalnej. W rogach komnaty stoj� gwardzi�ci z halabardami. Rodzina siedzi wok� sto�u: jest kr�l, kr�lowa, gar�� ksi�niczek, ksi���, jeszcze dwoje dzieci, do tego ze dw�ch zaproszonych arystokrat�w. Pojawiaj� si� s�udzy z talerzami i kielichami, lecz na razie trzymaj� si� na uboczu.

Pod �cian� na podwy�szeniu orkiestra przygrywa do obiadu na klawesynie, alt�wce, wiolonczeli, trojgu skrzypiec, s� te� drewniane instrumenty d�te. Na skraju podwy�szenia siedzi jeden z nadwornych kar��w, kt�ry wolno czochra nog� �pi�cego przy nim psa.

Kiedy roztacza si� i pot�nieje muzyka Pachelbela, do komnaty niezdarnie wchodzi dodo, przystaje i przechyla g�ow� z oczami l�ni�cymi jak rozgrzana smo�a. Nieznacznie si� ko�ysze, niepewnie unosi �ap�, potem na zmian� drug�, i tak zaczyna si� hu�ta� w rytmie wiolonczeli.

Do g�osu dochodz� skrzypce. Dodo rozpoczyna taniec; wielka niezgraba nagle rusza si� z wdzi�kiem. Na sal� wchodzi drugi i trzeci dodo, wszystkie razem tworz� co� na kszta�t ko�a.

Kontrapunktuje klawesyn i oto czwarty dodo, bia�y z R�unionu, wynurza si� spod sto�u i do��cza do kr�gu. Ten jest z nich najzwinniejszy, wykonuje bowiem pe�ne obroty, podczas gdy pozosta�e jedynie ko�ysz� si� i pochylaj� na obrze�ach kr�gu.

Muzyka staje si� g�o�niejsza. Jeden ze skrzypk�w dostrzega ptaki i kiwa g�ow� na kr�la, lecz siedz�cy przy stole i tak ju� wszystko widz�. Zamilkli, oczarowani. Nawet s�udzy stoj� nieruchomo; trzymaj� w r�kach misy, garnki i imbryki, ale najwyra�niej o nich zapomnieli.

A tymczasem ptaki ta�cz�, ko�ysz� paskudnymi g�owami do g�ry i na boki. Bia�y dodo pochyla si�, robi ma�y kroczek i na jednej nodze wykonuje piruet, potem zn�w ta�czy w kole. Kr�l Holandii bez s�owa ujmuje d�o� kr�lowej i razem obchodz� st� jak dzieci ol�nione spektaklem. Przy��czaj� si�, ta�cz�c walca (c� za anachronizm!) mi�dzy ptakami dodo, podczas gdy rodzina, go�cie, s�udzy i �o�nierze kiwaj� g�owami w takt muzyki.

W tym momencie wizja si� rozmywa, pozostaje tylko blask ognia w kominku i dodo.

Dronty przybywa�y statkami do port�w cywilizowanego �wiata. Pierwsze dwa osobniki, o kt�rych zachowa�a si� wzmianka, przywi�z� kapitan van Neck w roku 1599. Jeden zosta� sprezentowany kr�lowi Holandii, drugi za� pow�drowa� przez Koloni� do zwierzy�ca cesarza Rudolfa II.

Cesarska ptaszarnia znajdowa�a si� w Schloss Neugeb�ude niedaleko Wiednia. To w�a�nie tam po raz pierwszy, w latach 1602�1610, uwiecznili na obrazach to brzydkie ptaszysko Georg Hoefnagel i jego syn Jacob. Malowali nie tylko dodo, ale przesz�o dziewi��dziesi�t innych gatunk�w ptak�w, kt�re dostarcza�y rozrywki cesarzowi.

Inny holenderski artysta, niejaki Roelandt Savery, jak kto� to okre�li�, �zrobi� karier� na dodo�. Wiele razy malowa� je i rysowa� z niezaprzeczaln� fascynacj�� je�li nie obsesj�. Zrazu w jego pracach zna� konsekwencj�, p�niej pojawiaj� si� niedok�adno�ci. Co oznacza, �e pocz�tkowo malowa� z natury, potem ju� tylko z pami�ci, kiedy jego model uda� si� w miejsce, gdzie wkr�tce mia� do��czy� do� ca�y gatunek. Na jednym z rysunk�w dw�ch przedstawicieli rodziny drontowatych walczy o jaki� przysmak, znaleziony na ziemi. Jego dzie�om nie brakuje uroku.

Inny holenderski artysta (wyrastali jak grzyby po deszczu), Peter Withoos, tak�e umieszcza� na swoich obrazach ptaki dodo, niekiedy w niebanalnych, intryguj�cych sceneriach: przechadza�y si� podczas lekcji muzyki swojego w�a�ciciela albo przebywa�y z Adamem i Ew� w rajskich ogrodach. Najwierniejsza podobizna, bez dw�ch zda�, pochodzi hen z drugiego ko�ca �wiata, gdzie europejscy �eglarze wszczynali religijny i polityczny zam�t. Istnieje indyjska miniatura przedstawiaj�ca dodo, obecnie przechowywana w rosyjskim muzeum. Przypuszczalnie dronty podr�owa�y z Portugalczykami i Holendrami, �egluj�cymi do Goa i wybrze�y P�wyspu Indyjskiego. Albo te� kilka stuleci wcze�niej zosta�y sprowadzone przez Arab�w, kt�rzy przemierzali wzd�u� i wszerz Ocean Indyjski na swoich statkach z tr�jk�tnymi �aglami i kt�rzy mogli odkry� Maskareny w czasach, gdy Europejczycy nie zmobilizowali si� jeszcze na pierwsz� krucjat�.

Pewnego razu, nied�ugo po tym jak zacz��em si� fascynowa� ptakami (przesta�em ju� pru� do nich z wiatr�wki, ale nie zacz��em jeszcze stara� si� o stypendium naukowe), usiad�em nad papierami i sprawdzi�em, dok�d zaw�drowa�y dronty.

Dwa przywiezione przez van Necka w roku 1599: jeden trafi� do Holandii, drugi do Austrii. W roku 1600 kolejna sztuka wyl�dowa�a w parku hrabiego Solmsa. Zapiski wspominaj� o �jednym ptaku we W�oszech, jednym w Niemczech, kilku w Anglii, o�miu lub dziewi�ciu w Holandii�. Willem Bontekoe van Hoorn dowiedzia� si� o �jednym przywiezionym do Europy w roku 1640, drugim w 1685�, przy czym ten ostatni, jak twierdzi�, zosta� sportretowany przez holenderskich malarzy. Powiadano te� o dw�ch, kt�re �trzymano dla rozrywki w indyjskim Surratt House�; mo�liwe, �e jeden z nich zosta� uwieczniony na miniaturze. Zak�adaj�c optymistycznie, �e �kilka� oznacza co najmniej trzy, dostajemy w sumie dwadzie�cia ptak�w dodo. Gdzie� wi�c podzia�a si� reszta, skoro �adowano na �odzie ca�e fury ptactwa?

Co nam wiadomo o dodusiach? To tylko, o czym z rzadka wspominaj� dzienniki pok�adowe oraz podr�nicy i osadnicy w swoich relacjach. Anglicy byli nimi zafascynowani. Sir Hamon L�Estrange, �yj�cy wsp�cze�nie z Pepysem, ogl�da� na wystawie �dodara z wyspy Mauritius (�) co lata� nie umie, taki jest ogromny�. Jeden po �mierci zosta� wypchany i umieszczony w Museum Tradescantianum w londy�skiej dzielnicy Lambeth, p�niej za� trafi� do oksfordzkiego Ashmolean Museum. W roku 1750 sfatygowany eksponat rzucono w ogie�; osta�a si� tylko noga i g�owa. Na �wiecie nie by�o ju� dront�w, ale jeszcze nikt nie zdawa� sobie z tego sprawy.

Francis Willughby mia� okazj� wnikliwie obejrze� wypchane stworzenie przed jego spopieleniem. Wcze�niej w Holandii s�dziwy Carolus Clusius bada� ptaka �yj�cego w parku hrabiego Solma. Starzec zbiera� wszystko, co wi�za�o si� z rodzin� Raphidae; w swoim Exoticorum libri decem, wydanym w roku 1605, osiem lat po odkryciu dront�w, opisa� te� nog� dodo, kt�r� Pieter Pauw trzyma� w swoich zbiorach przyrodniczych.

Fran�ois Leguat, hugenot mieszkaj�cy przez kilka lat na wyspie R�union, opublikowa� histori� swoich podr�y, w kt�rej wspomina� o ptakach dodo. Jego dzie�o ukaza�o si� drukiem w roku 1690 (w�wczas dronty by�y ju� doszcz�tnie wybite na wyspie Mauritius) i zawiera�o informacj�, �e �niekt�re samce wa�� czterdzie�ci pi�� funt�w. Jedno jajo, o wiele wi�ksze od jaja g�siego, samica wysiaduje przez siedem tygodni od z�o�enia�.

W roku 1761 Maskareny odwiedzi� astronom Alexandre Pingr�. Ogl�da� ostatnie samotniki z wyspy Rodrigues i zebra� wszystkie mo�liwe informacje na temat wymar�ych przedstawicieli gatunku z wysp Mauritius i R�union.

Potem ju� by�y tylko wspomnienia osadnik�w i debata naukowa, pr�buj�ca ustali� miejsce rodziny drontowatych w wielkiej hierarchii systemu klasyfikacyjnego. Jedni dopatrywali si� pokrewie�stwa z go��biami, drudzy � chru�cielami. Ale nawet te drobne przepychanki niebawem usta�y. Dodo odszed� w niepami��.

Kiedy w roku 1865 Lewis Carroll napisa� Alicj� w Krainie Czar�w, wi�kszo�� ludzi my�la�a, �e dodo jest produktem jego wyobra�ni.

Stacja obs�ugi w Memphis, z kt�rej dzwoni�em, mia�a wi�cej pracy ni� noga kuternogi w zawodach kopania w dup�. Mi�dzy jednym a drugim �widruj�cym g�osem dzwonka u�wiadomi�em sobie wreszcie, �e mam po��czenie.

Facet, kt�ry ze mn� rozmawia�, nazywa� si� Selvedge. Nie mog�em z nim doj�� do �adu. Najpierw wzi�� mnie za agenta obrotu nieruchomo�ciami, potem za prawnika. W ko�cu zacz�� podejrzewa�, �e ma do czynienia z oszustem. Z drugiej strony, nie u�atwia�em mu sprawy. Od dw�ch dni nie spa�em, pewnie wi�c gada�em jak potrzaskany. Na szcz�cie, odnotowa�em r�wnie� pewien post�p. Dowiedzia�em si�, �e Annie Mae Gudger (w dzieci�stwie kole�anka Jolyn Jimson) ju� od dawna jest szacown� pani� Annie Mae Radwin. Ten ca�y Selvedge musia� u niej robi� za sekretark�, by� jej przymilnym pomagierem albo co� w tym gu�cie.

Prowadzili�my rozmow� podobn� do tej pomi�dzy wrzaskliw� ar� a starym, zgrzybia�ym mamutem. A� nagle us�ysza�em klikni�cie na linii.

��M�ody cz�owieku � odezwa� si� g�os starszej kobiety z po�udniowym akcentem, co prawda wyg�adzonym, lecz wci�� pobrzmiewaj�cym g�rsk� nut�.

��Tak? Halo! Halo!

��Powiadasz, m�ody cz�owieku, �e rozmawia�e� z jak�� Jolyn? Jolyn Smith mo�e?

��Halo! Tak! Rozmawiam z pani� Radwin? Z pani� Annie Mae Radwin z domu Gudger? Ona teraz mieszka w Austin, w Teksasie. Kiedy� mieszka�a w okolicach Water Valley w Missisipi. Ja te� pochodz� z Austin�

��M�ody cz�owieku � przerwa�a � czy przypadkiem nie podpu�ci�a ci� moja wstr�tna siostra Alma?

��Kto? Nie, prosz� pani. Spotka�em kobiet� o imieniu Jolyn�

��Chcia�abym z panem porozmawia�, m�ody cz�owieku.�� I doda�a obcesowo: � Pokieruj go, Selvedge.

Klikni�cie.

W �azience na stacji obs�ugi podczy�ci�em z�by i spr�bowa�em si� ogoli� star�, zapchan� jednoraz�wk� Gilette, kt�r� zawsze nosi�em w plecaku, co zaowocowa�o ods�oni�ciem twarzy wok� ust. Przebra�em si� w czyste d�insy i jedyn� zapasow� koszul�, kt�r� zabra�em na wypraw�, poprawi�em fryzur� i przyjrza�em si� sobie w lustrze.

Nadal wygl�da�em, jakby mnie psu z gard�a wyrwano.

Dom przypomina� posiad�o�� Presleya, znajduj�c� si� akurat gdzie� w tej okolicy. Od n�dznej zagrody na wzg�rzach w Missisipi do czego� takiego w czterdzie�ci lat. Do maj�tku dochodzi si� r�n� drog�. Zastanawia�em si�, co pomog�o Annie Mae Gudger. Szcz�cie? Rabunek? Opatrzno�� boska? Ci�ka praca? Zaw�aszczenie?

Selvedge wprowadzi� mnie na oszklon� werand�. Czu�em si� jak Philip Marlowe, id�cy na spotkanie z bogatym klientem. W domu sta�y meble wykonane na przestrzeni pierwszego p�wiecza, do�� nijakie z wygl�du � takie, co to nigdy nie wydaj� si� pi�kne, nigdy wys�u�one, ale zawsze praktyczne.

Chyba spodziewa�em si� zobaczy� herod-bab� z zielonym daszkiem i ochraniaczami na r�kawy, pochylon� nad zawalonym papierami sekretarzykiem � kobiet�, od kt�rej pozytywnej b�d� negatywnej decyzji zale�y �ycie lub �mier� tysi�cy ludzi. Tymczasem pozna�em sympatyczn� pani� w zielonym spodnium. Mia�a ponad sze��dziesi�t lat i w�osy w kolorze pszenicznej s�omy. Nie wygl�da�y na farbowane. Jej niebieskie oczy przywodzi�y mi na pami�� moj� nauczycielk� z pierwszej klasy. By�a chuda, wr�cz zasuszona, jakby s�owo �gruby� nie funkcjonowa�o w jej s�owniku.

��Dzie� dobry, panie Lindberl.�� U�cisn�a mi d�o�. � Napije si� pan kawy? Dobrze panu zrobi.

��Ch�tnie, dzi�kuj�.

��Prosz� usi���. � Wskaza�a bia�e wiklinowe krzes�o przy szklanym stoliku. Czeka�a ju� na nim tacka z dzbankiem kawy, fili�ankami, herbat� w torebkach, rogalikami, serwetkami i talerzykami.

Kiedy wychyli�em duszkiem p� fili�anki kawy, powiedzia�a:

��Zapewne sprowadza pana do mnie jaka� wa�na przyczyna?

��Przepraszam za swoje maniery. Mo�e nie wygl�dam na nauczyciela, ale ucz� biologii na Uniwersytecie Teksa�skim. Jestem ornitologiem. Robi� w�a�nie doktorat. Dwa dni temu spotka�em pani� Jolyn Jimson�

��Co u niej s�ycha�? Nie widzia�am jej, Bo�e, chyba z pi��dziesi�t lat. Jak ten czas leci.

��Raczej ma si� dobrze. Rozmawia�em z ni� g�ra p� godziny. To by�o�

��I przyszed� pan do mnie w jakim celu?

��No� porozmawia� o drobiu, kt�ry hodowa�a pani rodzina, gdy mieszkali�cie niedaleko Water Valley.

Popatrzy�a na mnie uwa�nie i nagle si� u�miechn�a.

��A, pan ma na my�li te szkaradne kuraki?

Te� si� u�miechn��em, ba, o ma�o nie parskn��em �miechem. Zrozumia�em, przez co musia� przej�� Edyp�

Jest 4:30 po po�udniu. Siedz� w Motelu 6 w centrum Memphis. Musz� wykona� jeden telefon, przespa� si� i z�apa� samolot.

Annie Mae Radwin przez cztery godziny odpowiada�a na moje pytania, wci�gaj�c mnie w swoj� rodzinn� histori�. Selvedge�owi zabroni�a w tym czasie odbiera� telefon.

K�opot polega� na tym, �e Annie Mae wynios�a si� z domu w roku 1928, rok przed wielkim awansem jej ojca. Wyjecha�a do Yazoo City, a potem stopniowo, krok po kroku, przenosi�a si� coraz bardziej na p�noc, do Memphis, ku swemu przeznaczeniu, gdzie zosta�a wdow� po zamo�nym po�redniku handlowym.

Zaraz, zaraz, troch� si� zagalopowa�em. Dziadunio Gudger by� nadzorc� u pu�kownika Crisby�ego na jego g��wnej plantacji pod McComb w Missisipi. Wi�za�a si� z tym bardzo d�uga historia, oto jaka:

Pu�kownik Crisby by� potomkiem rodu �eglarzy, handluj�cych zar�wno liba�skimi cedrami (prawie wszystkie wyci�to na maszty dla okr�t�w Jego Kr�lewskiej Mo�ci i nie tylko), jak i egipsk� bawe�n�. Ponadto herbat�, przyprawami korzennymi � na dobr� spraw�, wszystkim, co wpad�o im w r�ce i nadawa�o si� do sprzeda�y. Kiedy w roku 1802 dziadek pu�kownika Crisby�ego osi�gn�� pe�noletno��, wzi�� rozbrat z Oceanem Atlantyckim w Charleston w Karolinie Po�udniowej, zwr�ci� oczy na zach�d i wyruszy� w lasy Zatrzyma� si� dopiero w plemieniu Czikasaw�w, gdzie otworzy� plac�wk� handlow� i pokaza� Indianom niewolnik�w. I dobrze mu si� wiod�o.

Tam te� urodzi� mu si� syn, p�niejszy ojciec pu�kownika Crisby�ego, kt�ry wyje�d�a� do Karoliny Po�udniowej po rodzinne mienie: niewolnik�w, wozy, konie, byd�o, perliczki, pawie tudzie� dronty, uwa�ane za wyj�tkowe szkaradzie�stwa. Jeden z wuj�w �eglarzy zakupi� je u francuskiego kupca w roku 1721. Prawdopodobnie by�y to bia�e dronty z R�unionu, chyba �e pochodzi�y z jakiej� starej hodowli. Dronty z Mauritiusa ju� wtedy by�y wymar�e.

Ca�y ten kram zataszczono na zach�d, do plac�wki handlowej w plemieniu Indian. Tamtejsze szczepy nale�a�y do Konfederacji Ta�cz�cych Kr�lik�w.

Ojcu pu�kownika Crisby�ego te� si� �wietnie powodzi�o, podobnie jak perliczkom i drontom. A� pojawi� si� Andrew Jackson i pogna� Ta�cz�ce Kr�liki szlakiem �ez do nieba w Oklahomie. W ko�cu ojciec pu�kownika Crisby�ego doczeka� si� syna, przekaza� innym zarz�dzanie plac�wk�, a sam przeni�s� swoje plantacje jeszcze bardziej na zach�d, w okolice McComb.

Interesy kwit�y, mimo �e zmar� ojciec pu�kownika Crisby�ego. A dronty, cho� czasami dawa�y im si� we znaki m�ciwe �asice i psy poluj�ce na jajka, te� si� rozmna�a�y.

W tym momencie na aren� dziejow� wkroczy� dziadunio Gudger, istne wcielenie okrutnika Simona Legree; troszczy� si� o plantacj�, kiedy pu�kownik Crisby, po zgromadzeniu pod swoj� komend� dziesi�ciu kompanii wojska, pomaszerowa� walczy� o niepodleg�o�� Po�udnia.

Pu�kownik Crisby wr�ci� na plantacj� wcze�niej ni� inni, ostrzelany mniej wi�cej tak� sam� porcj� pocisk�w Mini�go, kt�ra poszatkowa�a jego dow�dc� genera�a Beauregarda Hanlona na skalistym cyplu podczas obl�enia Vicksburga.

Pu�kownik wprawdzie nie zgin��, lecz przez miesi�c �mier� kr��y�a wok� niego niczym nie�mia�y inkasent. Marnia� w oczach, szwankowa� na umy�le i na tydzie� przed �mierci� uwolni� wszystkich niewolnik�w (wojna trwa�a jeszcze dwa lata). Skoro odeszli niewolnicy, nie potrzebowa� nadzorcy. Dalej historia toczy�a si� w faulknerowskim stylu, �ywcem wyj�ta z powie�ci Kiedy umieram. Gudgerowie udali si� w okolice nie istniej�cego �wcze�nie Water Valley. Podr�uj�c w�r�d zdemoralizowanych, obszarpanych i wysiedlonych Po�udniowc�w, p�dzili przed sob� stadko dront�w, kt�re pu�kownik Crisby podarowa� swojemu zarz�dcy w nagrod� za wiern� s�u�b�. Nast�pnie opowie�� m�wi�a o bestialskim zamordowaniu dziadunia Gudgera przez milicj� Biura do spraw Wyzwole�c�w w czasach dzia�alno�ci pierwszego Ku Klux Klanu, a tak�e o przygodach i udr�kach tatusia Gudgera w latach 1880�1910, czyli mi�dzy czwartym i trzydziestym czwartym rokiem jego �ycia.

Alma i Annie Mae byty drugim i pi�tym dzieckiem w dorobku tatusia Gudgera, a urodzi�y si� w odst�pie trzech lat. Wydawa�o si�, �e zapa�a�y do siebie �mierteln� nienawi�ci�, gdy tylko Alma po raz pierwszy zajrza�a do ko�yski Annie Mae. By�y c�rkami drugiej �ony Gudgera (pierwsz� wp�dzi� do grobu swoim utyskiwaniem), kt�ry ima� si� ju� sz�stego zaj�cia. Wcze�niej by� drwalem, domoros�ym kaznodziej�, najemnym oraczem (p�ki mu�y nie obsypa�y si� guzkami i nie zdech�y na nosacizn�), przewo�nikiem towar�w (p�ki konie nie pad�y z przem�czenia, a sklep �elazny nie przej�� wozu) i pomocnikiem w sztabie wyborczym pewnego polityka (p�ki polityk nie przegra� wybor�w).

Kiedy urodzi�a si� Annie Mae, w�a�nie dogorywa� w roli dzier�awcy gruntu. Jako ch�opiec, zdo�a� prze�y� kryzys roku 1898, lecz by� zbyt biedny, �eby orientowa� si� cho� troch� w sprawach finansowych; wiedzia�, ile kosztuje w sklepie tyto� Beech-Nut, ale nic poza tym.

Alma i Annie Mae gryz�y si� ze sob�, przy czym oliwy do ognia dolewa� fakt, �e Alma, najstarsza c�rka, by�a ulubienic� rodzic�w. �ycie Annie Mae by�o typowym piek�em niechcianego, zaniedbanego dziecka z biednej rodziny. Obieca�a sobie, �e zwieje z domu, i zrealizowa�a sw�j plan w wieku lat trzynastu.

Dzi� rano dowiedzia�em si� wielu rzeczy. Jolyn Jimson by�a w tamtych czasach jedyn� przyjaci�k� Annie Mae, pochodzi�a z jeszcze biedniejszej rodziny. Tyle �e czasem trafia�a si� jaka� robota i g��d nie zagl�da� im w oczy. W razie czego by�y ptaki dodo.

��Moja rodzina nie znosi�a tych ptak�w � powiedzia�a obyta ju� w �wiecie pani Radwin, dawniej Gudger, na s�onecznej werandzie.�� Ojciec w k�ko powtarza�, �e je powybija, ale jako� nigdy si� do tego nie zabra�. My�l�, �e co� go powstrzymywa�o. A ile by�o z nimi zachodu! Trzeba je by�o zamyka� na noc i stale rozgl�da� si� za jajkami. Sk�ada�y je daleko od zagrody i nie umia�y potem trafi� w to miejsce. Bywa�y lata, gdy nie wyklu�o si� ani jedno piskl�. A jakie to by�y paskudy! Raz do roku tak szpetnia�y, jakby mia�y pozdycha�. Gubi�y wszystkie pi�ra; pomy�la�by kto, �e jakiego� parcha z�apa�y. Potem ca�y prz�d dzioba odpada� albo lepiej: przez tydzie�, dwa wisia� naderwany. Wygl�da�y wtedy jak wielkie, oskubane go��bie. I traci�y na wadze ze dwadzie�cia funt�w, zanim nie odros�y im pi�ra. Co chwila musieli�my zabija� lisy, kt�re podchodzi�y pod indyczarni�, bo tak nazywali�my ich grz�dy. Znajdowa�o si� te� jaja wypite przez psy i koty. By�y tak durne, �e musieli�my je na noc zagania� na grz�dy. Nie trafi�yby na nie, cho�by sta�y trzy kroki dalej.�� Popatrzy�a na mnie uwa�nie.�� Ojciec co prawda ich nie cierpia�, ale w jego oczach mia�y pewn� warto��. Dop�ki je trzyma�, dop�ty czu� si� nie gorszy od dziadunia Gudgera. Nie m�wi�am jeszcze, �e dziadunio cieszy� si� w rodzinie znaczn� s�aw�. Ojciec z pewno�ci� wspomina� go z szacunkiem. W jego nag�ym upadku by�o co� magicznego: dochrapawszy si� w miar� wysokiej pozycji w starym porz�dku �wiata, po emancypacji zachowa� godno�� i charakter. I mimo �e straci� dobytek �ycia, zachowa� przy sobie szkaradne kuraki, kt�re da� mu pu�kownik. By�y dla niego symbolem. Dlatego tatko, p�ki je hodowa�, uwa�a�, �e w niczym mu nie ust�puje. Godnie stawia� czo�o przeciwno�ciom losu, cho� klepali�my bied�.

Zapyta�em co si� z nimi sta�o. Nie wiedzia�a, ale wyjawi�a, kto wie i gdzie mam szuka� tej osoby.

Dlatego w�a�nie przymierzam si� do nast�pnego telefonu.

��Halo! Dr Courtney? Dr Courtney? Tu Paul. Dzwoni� z Memphis w Tennessee. D�ugo by wyja�nia�. Oczywi�cie, �e nie, jeszcze nie. Ale mam dowody. Co? Dobra, a kr�tarze, ko�ci krucze i st�powo-�r�dstopne, okrywy dziobowe to byle co? Jak to sk�d? Z kurnika. Gdzie mia�yby by� trzymane dronty? Przepraszam, od dw�ch dni nie spa�em. Potrzebuj� wsparcia. Tak, tak, pieni�dzy. Mn�stwo pieni�dzy. Got�wki. Powinno starczy� trzysta dolar�w. Western Union, Memphis, Tennessee. Niewa�ne, byle blisko lotniska. Lotniska. Chc�, �eby wydzia� zarezerwowa� mi bilet na Mauritius� Nie, nie! Nie szukam wiatru w polu, tylko ptak�w dodo! Oswojonych dodo. Wiem, �e nie ma ju� ich na Mauritiusie. Wiem! To �atwo wyja�ni�. Wiem, �e to wyjdzie kilka patyk�w� je�li� ale� Niech pan pos�ucha, doktorze Courtney. Chce pan mie� zdj�cie w �Scientific American� czy nie?

Siedz� w kawiarence na lotnisku w Port Louis, stolicy Mauritiusa. Min�y kolejne trzy dni � w sumie pi�� od tamtego pechowego ranka, kiedy nawali� mi samoch�d. Niech B�g wynagrodzi producent�w mojego akumulatora! Troch� drzema�em w fotelu samolotu, wsiada�em i wysiada�em, r�ne fotele, r�ne samoloty, i tak przez dwadzie�cia cztery godziny. Lotnisko Kennedy�ego � Pary�, Pary� � Kair, Kair � Madagaskar. U celu tej tu�aczki poczu�em si� jak nowo narodzony.

Teraz czuj� si� jak nowo narodzony, lecz o niebo m�drzejszy i smutniejszy. W�a�nie by�em w domu wstr�tnej siostry Almy w ekskluzywnej dzielnicy Port Louis, gdzie mieszkali wszyscy francuscy i angielscy dygnitarze.

Courtney zobaczy swoje zdj�cie w �Scientific American�, ja te�, a jak�e. Uka�� si� artyku�y w gazetach, w ci�gu najbli�szych tygodni b�d� zapraszamy do program�w telewizyjnych. Z pewno�ci� Annie Mae Gudger i Alma Chandler Gudger Moli�re zjad� si� z obu kra�c�w �wiata, �eby pokaza� si� w blasku fleszy.

Odsuwam od siebie kolejne fili�anki kawy. Samolot do Antananarywy odlatuje za godzin�. Zamierzam spa� przez ca�y lot do Kairu, Pary�a i Nowego Jorku, tam odebra� w�r ko�ci i dalej spa� w drodze do Austin.

Przede mn� na stoliku le�y plik dokument�w, wycinki z gazet i fotografie. Przemierzy�em p� �wiata, �eby je zdoby�. Odwracam od nich spojrzenie, kieruj� je za okno, na g�ruj�cy po drugiej stronie miasta szczyt Pieter Both, kt�ry rzuca cie� na Port Louis i s�ynny tor wy�cig�w konnych.

Mo�e powinienem zrobi� co� z fasonem? Zwr�c� bilet, wdrapi� si� na g�r� i spojrz� z wy�yn na ludzko�� i jej mizerne dokonania. Wezm� ze sob� dzban martini i usi�d� w jasnym, podzwrotnikowym s�o�cu (panuje tu wczesna, sucha zima). I pij�c wolno martini, wznios� toast za Mordero, boga wymierania. I za alk� olbrzymi�. I za papug� karoli�sk�. No to oby nam si�, go��biu w�drowny. Twoje zdrowie, preriokurze dwuczuby. Oraz wasze, jak�eby inaczej, droncie z Mauritiusa, bia�y droncie z R�union, samotniku z R�union, samotniku z Rodrigues. Wszystkiego najlepszego, rodzinko drontowatych, moje wspania�e dodusie!

A mo�e zrobi� co� innego, nie mniej efektownego: wdrapi� si� na Pieter Both i zaczn� sika� pod wiatr?

Ile� w tym symboliki! Historia dodo ko�czy si� tam, gdzie si� rozpocz�a, na tej w�a�nie wyspie. �ycie jest imitacj� kiczowatej sztuki. Marn� powie�ci�, skserowan� z kser�wki. Nie �udzi�em si�, �e znajd� tu �ywe dodo (gdzie jak gdzie, ale tutaj z pewno�ci� by je zdemaskowano). Nadal trudno mi uwierzy�, �e Alma Chandler Gudger Moli�re mieszka na wyspie od dwudziestu pi�ciu lat i nic nie wie o tych ptakach � ba, nawet nie zajrza�a do muzeum w Port Louis, gdzie trzymaj� szkielety i wypchan� replik� wielko�ci waszego braciszka.

Kiedy Annie Mae uciek�a w �wiat, rodzinie Gudger�w wiod�o si� ca�kiem nie�le, mimo �e reszta kraju przedstawia�a obraz n�dzy i rozpaczy. By� rok 1929. Gudger ponownie wda� si� w polityk�, popieraj�c cz�owieka, kt�ry zna� cz�owieka, kt�ry pracowa� dla Theodorea Bilbo, zwanego �Obur�cznym Mieczem Boga�, maj�cego rozliczne koneksje. Ten za� przedstawi� go Hueyowi Longowi, �Grubej Rybie�, kt�ry niedawno zwyci�y� w wyborach na stanowisko gubernatora Luizjany. Gudger wyg�asza� mowy po ca�ym stanie Missisipi, tworz�c podwaliny dla planu Longa �Dzielmy si� bogactwem�, zanim jeszcze �w plan otrzyma� nazw�. W rezultacie polityczna maszyna Longa w Luizjanie namierzy�a utalentowanego pod�egacza t�um�w i zaproponowa�a mu, �eby przeprowadzi� si� z rodzin� do Kreolskiego Stanu (mieszkanie za darmo) i przyj�� prac� dla �Grubej Ryby� z astronomiczn� pensj� 62,50 dolara na tydzie�. Nowe perspektywy podzia�a�y na niego jak persymony pod drzewem na wyg�odzon� �wini�. W mgnieniu oka klan Gudger�w wyruszy� do krainy pelikan�w, przeszczep�w i uroczysto�ci ostatkowych.

Tatko Gudger ze swoimi uzdolnieniami �wietnie sobie radzi�, nie on jeden w czasach wielkiego kryzysu. Kroczek po kroczku pi�� si� w g�r�, stawa� si� prominentn� person� w biurokratycznych i politycznych ko�ach stanu, a� zmar� otoczony bogactwem i nienawi�ci�, po�apawszy wszystkie sroki za ogon.

Alma Chandler Gudger zosta�a m�od� dam� (twierdzi, �e Robert Penn Warren pisa� o niej w ksi��ce) i wysz�a za Jeana Carla Moli�re, jedynego spadkobierc� plantator�w ry�u, indygowca i trzciny cukrowej. Byli szcz�liwym ma��e�stwem: najpierw wyjechali do Indii Zachodnich, p�niej na Mauritius, gdzie ich rodzinne plantacje trzciny cukrowej nale�a�y do najwi�kszych na wyspie. Jean Carl zmar� w roku 1959. Zostawi� po sobie tylko Alm�.

Krewni w Stanach te� odnosz� sukces. Ubodzy rolnicy z Missisipi doszli do czego� w �yciu: ojciec zmar� z u�miechem na twarzy, dwie c�rki posiadaj� w sumie spory kawa�ek planety.

Otwieram le��c� przede mn� kopert�. Alma Moli�re uprzejmie wys�ucha�a mojej opowie�ci (wcze�niej dzwoniono z uniwersytetu i um�wiono mnie na spotkanie za po�rednictwem dyrektora muzeum w Port Louis, kt�ry zna� pani� Moli�re z kr�g�w towarzyskich) i powiedzia�a mi wszystko, co pami�ta�a. Potem wys�a�a s�u��cego do jednego z magazyn�w (wielkiego niczym dwupoziomowe mieszkanie), sk�d trzech m�czyzn przyd�wiga�o pud�a z wycinkami z gazet, brudnopisami i rodzinnymi albumami.

��Ostatni raz ogl�da�am je przed wyjazdem z Saint Thomas � powiedzia�a.

��To mo�e przejrzymy je razem.

Wi�kszo�� materia��w dotyczy�a kariery obywatela Gudgera.

��Przed przyjazdem do Luizjany nie zrobili�my sobie wielu zdj��. Byli�my tak przera�liwie biedni, �e prawie nikt z naszych znajomych nie mia� aparatu fotograficznego. O, prosz� bardzo. To Annie Mae. A wydawa�o mi si�, �e po �mierci matki wszystkie wyrzuci�am�

Patrz� teraz na to zdj�cie, zrobione zapewne ko�o roku 1927. Annie Mae ma na sobie jaki� �achman przypominaj�cy sukienk�. Wsparta na motyce, pokazuje w u�miechu wysuni�te z�by. Na oko dziesi�� lub dwana�cie lat. Oczy kryj� si� w cieniu ronda dziurawego s�omkowego kapelusza. Stoi boso na �wie�o zaoranej ziemi. Z ty�u wida� r�g domu i kawa�ek stodo�y z otwartymi g�rnymi oknami na siano. Pracuj� tam ludzie, nieostrzy na drugim planie.

Kilka krok�w za ni� olbrzymi samiec dodo wydziobuje co� z ziemi. Fotograf uchwyci� dwie trzecie ptaszyska, od �ba poprzez karykaturalne skrzyd�a po skraj wywini�tych do g�ry pi�r ogonowych. Jedyna widoczna noga w�a�nie wygrzeba�a jaki� przysmak z wyrwanej lemieszem grudy, zapewne robaka. S�dz�c po ciemnym umaszczeniu, jest to z pewno�ci� szary dodo z Mauritiusa.

Fotografia nie jest zbyt dobra, 3,5 x 5 cali � jedna z tych, jakie dawniej robi�y skrzynkowe aparaty. Widz� j� oczami wyobra�ni, w tym powi�kszenie ptaka, na rozk�ad�wce w �Scientific American�. Alma powiedzia�a mi, �e w tamtych czasach zosta�o im sze�� lub siedem tych szkaradnych kurak�w: dwa bia�e, reszta szarobura.

Opr�cz zdj�cia dosta�em dwa wycinki prasowe: jeden z �Bruce-Banner Timesa�, drugi z lokalnej oksfordzkiej gazety. Oba artyku�y pisa�a ta sama autorka, zajmuj�ca si� �Sprawami Water Valley�. W obu przypadkach pisze, �e rodzina Gudger�w wyprowadzi�a si� szuka� szcz�cia w s�siednim bagnistym stanie i �e wszyscy b�d� za nimi t�skni�. Po��k�y wycinek z pierwszej strony oksfordzkiej gazety zawiera kr�tk� wzmiank� o przyj�ciu po�egnalnym Gudger�w w Water Valley w �ubieg�� niedziel�. Gazeta ukaza�a si� 19 pa�dziernika 1929 roku.

W papierach mam r�wnie� ulotk� z zapowiedzi� przyj�cia po�egnalnego, wyznaczonego na niedziel� 15 pa�dziernika 1929 roku. Wszyscy mile widziani. (Ludzie z Luizjany, kt�rzy przys�ali pieni�dze na przeprowadzk� tatka Gudgera, z pewno�ci� zawy�yli koszty o rz�d wielko�ci. Powiedzia�em jej to).

��Owszem, sporo tego by�o � przyzna�a � lecz to nie mia�o znaczenia. Tatko Gudger przypomina� Thomasa Wolfea. Wiedzia�, �e otwiera si� przed nami �wietlana przysz�o��. I czy by si� dorobi�, czy wszystko straci�, w �adnym wypadku nie zamierza� wraca�. Zorganizowa�by jakie� przyj�tko niezale�nie od tego, czy by�yby na to pieni�dze, czy te� nie. Poza tym, nie zapominajmy, w tamtych czasach ludzie byli bardziej towarzyscy.

Zapyta�em, ilu go�ci przysz�o.

��Czterystu albo pi�ciuset � odpowiedzia�a.�� Gdzie� tu powinny by� zdj�cia.

Odnale�li�my je po kr�tkich poszukiwaniach.

P� godziny do odlotu. Nie martwi� si�, �e nie zd���. Jestem jedynym pasa�erem, a pilot siedzi przy s�siednim stoliku i rozmawia z facetem z RAF-u. Na kolonialnych wyspach �ycie toczy si� wolniejszym, przyjemniejszym rytmem. Trzeba o tym pami�ta�.

Patrz� na kolejne dwie fotografie. Na jednej m�czy�ni dla rozrywki rzucaj� podkowami i �elaznymi podk�adkami, obserwowani przez dzieci, psy i kobiety. Najwidoczniej aparat sta� przy wschodniej cz�ci domu, skierowany na zach�d. Wszyscy, kt�rzy chcieli si� dosta� do tego domostwa na odludziu, ostatni� mil� musieli pokona� pieszo. Ludzie te� stoj� w grupkach, pogr��eni w rozmowie. Niekt�rzy m�czy�ni, ju� bez marynarek, z szelkami, zadzieraj� g�owy, roze�miani. Niew�tpliwie opowiedziano w�a�nie �artobliw� historyjk�. Onie�mielona dziewczynka z palcem w buzi zerka z bliska w obiektyw aparatu. Ma oko�o pi�ciu lat. Posiadam przeci�tne zdj�cie z rodzinnego spotkania � mog�oby zosta� zrobione w dowolnym miejscu i czasie. Jedynie ubi�r wskazuje na lata dwudzieste i dziur� zabit� dechami.

Courtney nie b�dzie �a�owa�, �e nie szcz�dzi� pieni�dzy. Napisz� artyku�, podzwoni� po ludziach i zaplanuj� seri� wyst�pie� w programach telewizyjnych, kt�re zbiegn� si� w czasie z publikacj�. Potem wreszcie odpoczn�. Znowu b�d� zwyk�ym cz�owiekiem: uzyskam stopie� naukowy i zaczn� gania� po d�ungli za zwierzakami, kt�re w ci�gu dwudziestu lat i tak wymr�. Kto si� tym przejmuje?

Narobi� wok� siebie medialnego szumu, stan� si� ciekawostk� sezonu, a potem z ch�ci� wr�c� do normalno�ci. B�d� m�g� czyta� ksi��ki, ogl�da� filmy, zanosi� brudy do pralni samoobs�ugowej, puszcza� z wie�y Jonathana Richmana. I doucza� si�, a� zostan� autorytetem w jakiej� podrz�dnej dziedzinie wiedzy.

B�d� m�g� chodzi� do muzeum i ogl�da� wspania�e nie�yj�ce okazy.

��To fotografia pami�tkowa � powiedzia�a Alma.�� W tamtych czasach nie mog�a si� bez nich oby� �adna wi�ksza impreza. Wszyscy obecni ustawiali si� w szeregu i pozowali do zdj�cia. Nie ka�dy zmie�ci� si� w kadrze, wi�c zrobili�my dwa. Na tym jeste�my my.

Izba wydaje si� male�ka przy tym mrowiu ludzi w r�nym wieku i ubraniu, o najrozmaitszym wzro�cie i figurze. Na przedzie dzieciaki i psy, dalej kobiety, z ty�u za� m�czy�ni. Jedyny wyj�tek stanowi� brodaci patriarchowie, siedz�cy z przodu z male�kimi dzie�mi � ich oczy skierowane s� na obiektyw, lecz w g�owach by� mo�e nadal pobrzmiewaj� s�owa, kt�rymi dawno temu zwr�ci� si� do nich wielki konfederat Nathan Bedford Forrest na polu osnutym k��bami dymu. Fotografia pochodzi z innej epoki.

Kto wcze�niej widzia� zdj�cia tatka Gudgera i jego �ony, mo�e ich �atwo rozpozna�. Alma pokaza�a, gdzie stoi.

Powodem, dla kt�rego zatrzyma�em sobie t� w�a�nie fotografi�, jest to, co znajduje si� na najbli�szym planie. Sto�y sklecono z koz��w, wy�o�onych � zamiast blat�w � drzwiami i dechami. Stoj� od lewego do prawego brzegu fotografii. I uginaj� si� od jad�a, niewiarygodnych g�r mi�siwa.

��Gotowanie zacz�o si� trzy dni wcze�niej, u nas i u s�siad�w � wyja�ni�a Alma.�� Ka�dy co� przyni�s�.

Mo�na odnie�� wra�enie, �e ugotowano i wystawiono do ostygni�cia ca�� zawarto�� Safewaya. Szynki, �wiartki wo�u, ca�a wanna kurczak�w, stosy przepi�rek, kr�liki, beka fasoli, bataty, irlandzkie ziemniaki, pole kukurydzy, bak�a�any, groch, li�cie rzepy, mas�o w pi�ciofuntowych ose�kach, chleb kukurydziany i bu�eczki, galonowe ba�ki z melas�, gary z sosem. A tak�e pi�� olbrzymich ptak�w, dwa razy wi�kszych od indyka, upieczonych w ca�o�ci: nogi powi�zane jak na �wi�to Dzi�kczynienia, udka pot�ne niczym bicepsy Schwarzeneggera. Le�a�y na grzbiecie w misach wielko�ci stolik�w koktajlowych.

Wida� by�o, �e w t�umie nie brak g�odomor�w.

��Jedli�my ca�ymi dniami � podsumowa�a Alma.

Wymy�li�em ju� tytu� artyku�u do �Scientific American�. B�dzie brzmia�: �A jednak dodo wymar��.

Przybycie obiektu nie by�o �adnym zaskoczeniem; poprzedza�o je, towarzyszy�o mu i pod��a�o za nim zainteresowanie ca�ego �wiata. Pojazd � je�li rzeczywi�cie obiekt nim by� � zosta� wykryty przez teleskop Hubblea w pewn� pa�dziernikow� sobot�, kiedy jeszcze znajdowa� si� za orbit� Marsa. Kilka godzin p�niej Houston, Langley i Arecibo zna�y jego trajektori� � po kolejnych kilku godzinach dane te mia�y wszystkie wa�niejsze obserwatoria na �wiecie. Historia przedosta�a si� do prasy wystarczaj�co wcze�nie, by napisa�y o niej niedzielne gazety. Armia Stan�w Zjednoczonych ewakuowa�a i otoczy�a kordonem obszar o powierzchni dwudziestu mil kwadratowych wok� przewidywanego miejsca l�dowania w Minnesocie � cz�� z niego znajdowa�a si� ju� w Ontario, za kanadyjsk� granic�.

��Ale to i tak szok � rzek�a doktor Ann Pettie swemu koledze, Jimowi Cowellowi.�� No wiesz, wypatrujesz i nas�uchujesz przez dziesi�tki lat, skanujesz niebo, czytasz wszystkie argumenty za i przeciwko istnieniu inteligentnego �ycia poza Ziemi�, rozpaczasz nad paradoksem Fermiego�

��Nigdy nie rozpacza�em nad paradoksem Fermiego � odpar� Cowell, owijaj�c szczelniej p�aszczem swoje chude cia�o. O trzeciej nad ranem na polu kukurydzy w Minnesocie by�o zimno, a nie spa� od dwudziestu czterech godzin. Mo�e i d�u�ej. Pole kukurydzy by�o najbli�ej po�o�onym miejscem, w kt�rym jemu i Ann pozwolono przebywa�. Ale i tak nie by�o po�o�one szczeg�lnie blisko, cho� poci�gn�� za wszystkie mo�liwe sznurki, by znale�� si� w oficjalnym Komitecie L�dowania. W�a�nie tak go nazywali: Komitet L�dowania. Ani powitalny, ani obronny, ani alarmowy. Najlepiej �aden, �dop�ki si� nie dowiemy, o co w tym chodzi�. S�owa te wypowiedzia� sam prezydent, kt�ry r�wnie� nie wszed� w sk�ad Komitetu L�dowania, cho� w jego przypadku najprawdopodobniej dobrowolnie.

��Nigdy nie rozpacza�e� nad paradoksem Fermiego?�� odpar�a Ann.�� Zawsze my�la�e�, �e obcy jednak si� objawi�, tylko dot�d jeszcze im si� nie chcia�o?

��Tak � przytakn�� Cowell, unikaj�c jej wzroku. Jak to wyja�ni�? Nie by�o to przekonanie, raczej pragnienie, czy mo�e raczej nie tyle pragnienie, co trwaj�ca ca�e �ycie t�sknota. Nie by�a to specjalnie dojrza�a reakcja i nie przyzna�by si� do tego, tylko teraz by� zmarzni�ty, wyczerpany, rozradowany i wystraszony, i mia� najwy�ej nadziej�, st�oczony razem z reszt� �go�cinnie przebywaj�cych naukowc�w�, dwie mile od miejsca l�dowania, na rzut oka na obiekt znikaj�cy za lini� drzew.

��Jim, to brzmi tak� tak�

��Cz�owiek musi w co� wierzy� � rzek� burkliwie, cytuj�c popularny ostatnio kiepski film, prostuj�c si� dumnie na znak, �e to ma by� �art. Nie spotka� si� ze zrozumieniem. Ann gapi�a si� na niego w ostrym �wietle reflektor�w, a� kto� podszed� do nich.

��Bitte? Ein Kafee, Ann?

��Hans!�� zawo�a�a Ann, po czym ona i doktor Hans Kleinschmidt zacz�li papla� rado�nie po niemiecku. Cowell nie zna� niemieckiego. Prawie nie zna� Kleinschmidta, spotka� go tylko raz na jednej z tych konferencji naukowych, od kt�rych nie spos�b si� wykr�ci�, a kt�re polegaj� na tym, �e pojawia si� jeden istotny referat, dziesi�� nieciekawych, wyg�aszanych przy pustej sali, a potem nast�puj� trzy noce chlania, w za�o�eniu maj�ce pom�c w pokonaniu bariery j�zykowej.

Jakim j�zykiem b�d� m�wi� obcy? Czy ju� nauczyli si� angielskiego z naszych transmisji radiowych i telewizyjnych, jak postulowali eksperci od trzydziestu sze�ciu godzin, a pisarze od siedemdziesi�ciu lat? C�, nie da si� ukry�, �e wybrali na miejsce l�dowania ameryka�sko-kanadyjsk� granic�, wi�c mo�e istotnie tak si� sta�o.

Jak dot�d oczywi�cie nie powiedzieli ani s�owa. Z owalnego obiektu, p�dz�cego w stron� Ziemi, nie dotar� �aden sygna�.

��Kawa � oznajmi�a Ann, wciskaj�c Cowellowi kubek. Kleinschmidt najwyra�niej przyni�s� ca�� tac� papierowych kubk�w ze stanowiska pomocy medycznej, kt�re znajdowa�o si� na skraju pola. Cowell zdj�� pokrywk� ze swojego i pi�, przepe�niony wdzi�czno�ci�, nie przejmuj�c si� tym, �e by�a letnia, a on wola�by bez cukru. Zawsze to jaka� kofeina.

��Jeszcze dwadzie�cia minut � powiedzia� kto� za nim.

T�um, z�o�ony z naukowc�w i drugorz�dnych polityk�w, by� bardzo zdyscyplinowany. Nikt nie pr�bowa� przej�� na drug� stron� liny, kt�r� �o�nierze rozci�gn�li mi�dzy wbijanymi napr�dce palikami kilka godzin wcze�niej. Cowell przypuszcza�, �e mniej grzeczne okazy, czyli prasa, najbardziej napaleni wielbiciele ufok�w i niezale�ni biznesmeni, kt�rzy szczycili si� wydaniem konkretnych kwot na kampani� prezydenck�, zostali sp�dzeni gdzie indziej i pilnowani byli przez znacznie wi�ksz� liczb� �o�nierzy ni� w przypadku tego pola kukurydzy. Kilku pewnie przydzielono dyskretnie � a przynajmniej Cowell mia� nadziej�, �e tak si� to odby�o � do Komitetu L�dowania, i czekali na powitanie obcych gdzie� w ukrytym bunkrze. Bardzo ukrytym. Nikt nie wiedzia�, jakim nap�dem mog� dysponowa� czy dysponuj� obcy Wiedzieli tylko, �e mo�e on zmie�� z powierzchni ziemi Minnesot� i Ontario.

Cowell nie przypuszcza�, by mia�o do tego doj��.

Hans Kleinschmidt gdzie� si� oddali�. Cowell zwr�ci� si� nagle do Ann:

��Nigdy nie patrzy�a� noc� w niebo i nie pragn�a�, �eby oni gdzie� tam byli? Kiedy by�a� dzieckiem, albo ju� studentk� astronomii?

Przest�pi�a niepewnie z nogi na nog�.

��Tak, jasne. Kiedy�. Ale nigdy o tym nie my�la�am. Po prostu. Od tego czasu.�� Wzruszy�a ramionami, ale co� w jej tonie zmusi�o Cowella, by odwr�ci� si� i spojrza� jej w twarz.

��Tak, robi�a� tak.

Nie odpowiedzia�a wprost.

��Jim� na pok�adzie mo�e nikogo nie by�.

��I pewnie tak b�dzie � rzek�, wiedz�c, �e g�os i tak go zdradzi. Nie by�o to przekonanie; raczej pragnienie, a pewnie wr�cz i potrzeba. A przecie� mia� trzydzie�ci cztery lata, do cholery!

��Patrzcie!�� wrzasn�� kto� i wszystkie g�owy zwr�ci�y si� w jednym kierunku, gor�czkowo wpatruj�c si� w upstrzone klejnotami niebo.

Cowell nic nie widzia�. I nagle go zobaczy�: s�aby punkcik �wiat�a, ledwo si� poruszaj�cy. Gdy patrzy�, punkcik zacz�� si� porusza� szybciej i nagle rozb�ysn��, wchodz�c w atmosfer�. Wstrzyma� oddech.

��O m�j Bo�e, zmienia kurs!�� krzykn�� kto� z lewej strony, gdzie zbiorowym, cho� nieco chaotycznym wysi�kiem ustawiono napr�dce nieoficjalne urz�dzenia do namierzania.

��To niemo�liwe!�� wrzasn�� kto� inny, cho� brak by�o jakiegokolwiek powodu, poza tym, �e obiekt dot�d pod��a� sta�ym kursem. Ale co z tego? Cowell poczu�, �e ogarnia go dziwne uczucie, a przez g�ow� przep�yn�y mu jeszcze dziwniejsze s�owa: �Oczywi�cie. Nie pozwol�, �ebym to przegapi��.

��Jedna dziesi�ta stopnia na p�nocny wsch�d� nie, czekajcie�

Dziwne uczucie u Cowella nasili�o si�. Jak�� cz�ci� umys�u poj��, �e zrodzi�o si� ono z wysi�ku i napi�cia, ale nie mia�o to znaczenia. Poczucie czego� nieuniknionego ros�o i nie by� zaskoczony, kiedy Ann krzykn�a:

��L�duje tutaj! Uciekajmy!

Cowell nie ruszy� si�, gdy pozostali si� rozpierzchli. Patrzy� spokojnie, trzymaj�c w po�owie pe�ny styropianowy kubek z przes�odzon� kaw�, z twarz� zwr�con� w stron� nieba.

Obiekt zwolni�, po�yskuj�c srebrzy�cie w �wietle gwiazd. Zwalnia� nadal, a� porusza� si� z pr�dko�ci� mo�e trzech mil na godzin�, nie wi�cej, pod k�tem jakich� czterdziestu pi�ciu stopni. L�dowanie przebieg�o g�adko i spokojnie.

Nie zawis� nad ziemi�, nie by�o wida� ognia z dysz, grunt nie uleg� zw�gleniu. S�ycha� by�o tylko delikatne ��up�, gdy obiekt dotkn�� ziemi, a �uski kukurydzy zagrzechota�y, jakby dotkni�te niewidzialnym wiatrem.

Ruszenie w stron� statku wyda�o si� zupe�nie naturaln� czynno�ci�. Cowell by� pierwszym, kt�ry mia� do niego dotrze�.

Obiekt wykonano z jakiego� g�adkiego, lekko po�yskuj�cego srebrzy�cie metalu; Cowell spokojnie odnotowa� w my�lach, �e przej�cie przed atmosfer� nie powodowa�o osmalenia. By� nieregularnego, owalnego kszta�tu, cho� umys� Cowella nie by� w stanie dok�adnie okre�li�, na czym ta nieregularno�� polega�a. Nie wydawa� �adnych odg�os�w ani nie porusza� si�. Po prostu nic nie robi�.

Wyci�gn�� r�k�, by go dotkn��, i r�ka zatrzyma�a si� w odleg�o�ci prawie stopy od obiektu.

��Jim!�� wrzasn�a Ann, a kto� jeszcze � pewnie Kleinschmidt � zawo�a�: � Herr doktor Cowell!�� Cowell przesun�� d�o� wzd�u� tego czego�, czego dotkn��. Statek otacza�a niewidzialna �ciana, czy mo�e jaki� rodzaj nieust�pliwego pola.

��Cze��, statek � rzek� cicho, a potem nie by� nawet pewien, czy w og�le powiedzia� to g�o�no.

��Nie dotykaj! Czekaj!�� wo�a�a Ann, a jej d�o� odci�gn�a jego r�k�.

To nie mia�o znaczenia. Zwr�ci� si� do niej, naprawd� jej nie widz�c, i wypowiedzia� co�, co brzmia�o jak powitanie dla statku. I te� nie by� pewien, czy to powiedzia�.

��Wiesz, wychowa�em si� w religijnej rodzinie. Czekam na mesjasza.

A potem rzuci�a si� na nich ca�a reszta, z pulsuj�cymi w g�rze helikopterami i �o�nierzami krzycz�cymi: �cofn�� si�, cofn��, prosz� si� cofn��!�. Cowella wepchni�to w t�um i nie mia� ju� wyboru, m�g� tylko czeka�, a� go�cie si� pojawi�.

��Jeste�cie tego absolutnie pewni?�� zwr�ci� si� do grupy wojskowych naukowc�w prezydent. Zebra� ich wszystkich, wraz z szefami sztab�w, rz�dem, wicegubernatorem Kanady i garstk� doradc�w, w Gabinecie Owalnym Bia�ego Domu. Ta sama grupa spotyka�a si� codziennie, od tygodnia, od dnia, gdy obiekt wyl�dowa�. W Waszyngtonie by�o cieplej ni� w Minnesocie. Na zewn�trz, na starannie przystrzy�onym trawniku kwit�y dalie i chryzantemy.

��Statek nie wyemitowa� �adnego sygna�u od chwili, gdy teleskop Hubblea go namierzy�?

Naukowcy mieli niepewne miny. Takie pytania zadawali tylko laicy. Przed rozpocz�ciem kariery politycznej prezydent zajmowa� si� finansami.

��Panie prezydencie, nie mo�emy powiedzie� z ca�� pewno�ci�, �e znamy wszystkie rodzaje sygna��w, kt�re mog�yby istnie� albo istniej�. Albo �e dysponujemy pe�nym, z ustalon� pozycj�, monitorowaniem obiektu przez ca�y czas lotu. Jak zapewne pan�

��Dobrze, dobrze. Zatem od chwili, kiedy wyl�dowa� i kiedy wypr�bowali�cie na nim sw�j sprz�t. Nie emituje �adnych sygna��w radiowych, na �adnych d�ugo�ciach fal?

��Nie, panie prezydencie. Tego jeste�my pewni.

� �adnych sygna��w �wietlnych, nawet w podczerwieni czy ultrafiolecie?

��Nie, panie prezydencie.

� �adnego promieniowania gamma, �adnej radioaktywno�ci?

��Nie, panie prezydencie.

� �adnych efekt�w kwantowych?�� spyta� prezydent, czym wszystkich zaskoczy�. Nie znano go dot�d jako osobnika oczytanego.

��Ma pan na my�li takie rzeczy, jak wykorzystanie spl�tania kwantowego do transportu informacji?�� spyta� ostro�nie szef Narodowego Laboratorium Livermore.�� Pewnie, ta sfera fizyki nie jest nam jeszcze na tyle dobrze znana, by�my mogli przewidywa� z ca�� pewno�ci�, co mo�e kiedy� zosta� odkryte, albo co ju� mog�a odkry� rasa istot bardziej zaawansowanych od nas technicznie.

��Wi�c z tego, co wiemy, to sygna�y kwantowe mog� wychodzi� z tego statku ca�y czas.

Dyrektor Laboratorium Livermore roz�o�y� r�ce w ge�cie bezsilno�ci.

��Panie prezydencie, mo�emy monitorowa� wy��cznie sygna�y, kt�re ju� znamy.

Prezydent zwr�ci� si� do swojego g��wnego doradcy wojskowego, genera�a Daytona.

��Ta tarcza os�aniaj�ca statek � te� nie wiecie, co to jest, prawda? Co to za pole, dlaczego nie przepuszcza niczego poza �wiat�em?

��Wszystko z wyj�tkiem promieniowania elektromagnetycznego w pa�mie �wiat�a widzialnego jest po prostu odbijane � wyja�ni� Dayton.

��Nie mo�emy wi�c u�y� sonaru ani promieni Roentgena, �eby zobaczy�, co jest w �rodku?

Tym razem Dayton nie odpowiedzia�. Prezydent to wszystko ju� wiedzia�. Ca�y �wiat o tym wiedzia�. Najlepsze umys�y naukowe i wojskowe z kilku kraj�w od tygodnia pracowa�y nad obiektem.

��Co wi�c zalecacie?�� spyta� prezydent.

��Panie prezydencie, zalecamy jedynie nieustanne monitorowanie statku, w stanie pe�nej gotowo�ci na wypadek, gdyby w jego zachowaniu co� si� zmieni�o.

��Innymi s�owy, �poczekamy zobaczymy� � rzek� prezydent z niesmakiem, a kilka os�b w gabinecie z satysfakcj� u�wiadomi�o sobie, �e zosta� mu jeszcze rok i trzy miesi�ce do ko�ca kadencji. Na reelekcj� nie mia� szans. Gospodarka odnotowa�a powa�ny spadek.

Chyba �e uratuje go jaki� cud.

��C�, w takim razie wracajcie do swoich laboratori�w � rzek� prezydent. Dyrektor Laboratorium Livermore, cho� wiedzia�, �e pope�nia b��d, da� si� ponie�� impulsowi.

��Nauka nie zawsze okazuje si� zbawicielem, panie prezydencie.

��W takim razie po co nam ona w og�le?�� odpar� prezydent ze zdumiewaj�c� prostot�, od kt�rej dyrektorowi zapar�o dech.�� Nie spuszczajcie statku z oka. I nast�pnym razem przynie�cie jakie� dane naukowe, bo przyda�aby si� jaka� odmiana.

Jim Cowell, pe�en pogardy dla c�rki senatora, by� zmuszony przyzna�, �e czeka� przez ca�e �ycie na dow�d na prawdziwo�� jego w�asnego irracjonalnego przekonania. I nigdy go nie otrzyma�.

��Jeszcze kawa�ek, tato � rzek�a Barbara.�� Wszystko w porz�dku?

Cowell pokiwa� g�ow�, siedz�c na swoim w�zku inwalidzkim, i zwolni�, by zr�wna� si� pr�dko�ci� z c�rk�, kt�rej ostatnio cz�sto zdarza�o si� zasapa�. Nie zaszkodzi�oby jej, gdyby troch� schud�a. Na przestrzeni lat nauczy� si� o tym nie wspomina�. Przed nimi z mg�y wy�oni� si� ostatni posterunek. Znudzony �o�nierz wychyli� si� z niskiego okienka. Po�wiata holoekranu pada�a na jego twarz.

��Tak?

��Mamy zezwolenie na zbli�enie si� do obiektu � rzek� Cowell. Nigdy nie okre�la� statku inaczej, nie zwracaj�c uwagi na wszystkie nazwy, jakie nada�a mu brukowa prasa. Obcy Naje�d�ca. Kosmiczna Pora�ka. Wielkie Milcz�ce Jajo.

��Prosz� podej�� w celu przeprowadzenia skanowania siatk�wki � odezwa� si� �o�nierz. Cowell podtoczy� si� na w�zku i pochyli� bli�ej.

��W porz�dku, mo�e pan przej��. Pani? Dzi�kuj�, prosz� przechodzi�.

�o�nierz cofn�� g�ow�, a ekran wyda� skomplikowany odg�os, charakterystyczny dla najnowszej hologry.

��Gdyby on tylko zna� warto�� tego, co pilnuje!�� mrukn�a Barbara.

��Ale� zna � odpar� Cowell. Tak naprawd� wcale nie mia� ochoty z ni� rozmawia�. Kocha� j�, ale wola�by przyje�d�a� tu sam. Albo z Sharon, kiedy jeszcze �y�a. Barbara obawia�a si� jednak, �e w s�siedztwie obiektu Cowell mo�e dozna� ostatniego ataku i oczywi�cie mog�o to nast�pi�. Oboje wiedzieli, �e jego koniec jest bliski. Przyje�d�anie z Detroit by�o wszystkim, co Cowellowi zosta�o.

Potoczy� si� brukowan� �cie�k�. Po obu stronach rozci�ga�o si� jesienne r�ysko posrebrzone szronem. Byli ju� bardzo blisko obiektu, gdy wy�oni� si� z mg�y.

��Och, w rzeczywisto�ci wygl�da zupe�nie inaczej ni� na zdj�ciach � zacz�a papla� Barbara.�� Nawet na hologramach. Jest o wiele mniejszy, ale bardziej b�yszcz�cy Nigdy mi nie m�wi�e�, �e tak b�yszczy, tato, pewnie to, z czego jest zrobiony nie rdzewieje. Albo nie, no pewnie, powietrze nie zbli�a si� do niego na tyle, �eby zacz�� rdzewie�, jasne, to pole uniemo�liwia utlenianie, i nigdy nie ustalono, z czego jest wykonany, prawda, cho� pami�tam, �e czyta�am taki artyku� spekulacyjny, w kt�rym�

Cowell robi� co m�g�, �eby jej nie s�ucha�. Podjecha� w�zkiem tak blisko, �e m�g� dotkn�� tarczy Nadal nic, �adnego mrowienia, buczenia, ruchu. Zupe�nie nic.

Pierwsze spotkanie powr�ci�o do niego z mn�stwem wyrazistych szczeg��w. Zm�czenie, napi�cie, grzechot kukurydzy smagni�tej niewidzianym wiatrem. Ciep�y styropianowy kubek z kaw� w d�oni Cowella, przyniesiony przez Hansa Kleinschmidta. Krzyk Ann Pettie: �L�duje tutaj! Uciekajmy!� Do�wiadczone przez Cowella dziwne osobiste uczucie czego� nieuniknionego. �Oczywi�cie. Nie pozwol�, �ebym to przegapi��.

C�, pozwolili. Ca�y �wiat przegapi� to, czym mia� by� ten obiekt, co mia� robi�, czy co przedstawia�. Hans ju� od dawna nie �y�. Ann mia�a chorob� Alzheimera i przebywa�a w domu opieki. �Cze��, statek�. Ca�a reszta jego �ycia � i �ycia wielu r�nych os�b � po�wi�cona na pr�by rozwik�ania Kosmicznej Pora�ki.

Trwaj�ca tak d�ugo frustracja, pomy�la� Cowell, przynajmniej u�wiadomi�a mu jedno. Za tajemnic� nie kry�a si� �adna tajemnica, �aden niewidziany Plan, �aden obcy mesjasz dla ludzko�ci.

By� tylko stoj�cy na polu martwy obiekt, na kt�ry patrzy�a paplaj�ca piskliwym g�osem kobieta w �rednim wieku i umieraj�cy m�czyzna. Dosta�e� to, co zobaczy�e�. On, James Everett Cowell, by� takim g�upcem, skoro mia� nadziej� na co� wi�cej.

��Tato, czemu si� tak u�miechasz? Prosz�, przesta�!

��To nic takiego, Barbaro.

��Ale wygl�da�e�, jakby��

��Powiedzia�em, �e to nic takiego.

Nagle poczu� si� bardzo zm�czony. Na dworze, pod szarym niebem, by�o zimno. W powietrzu czu�o si� �nieg.

��Wracajmy.

Ruszyli z powrotem. Barbara maszerowa�a blisko w�zka Cowella. Nie obejrza� si� na obiekt, cichy i milcz�cy, na ja�owym gruncie.

Dziewczyna, odziana w farbowane domowym sposobem bawe�niane spodnie i wykonan� z wilczego futra opask� na piersi, odezwa�a si� nagle:

��Tam, co to jest?

Tam Wilkinson zatrzyma� si�, cho� jego stado k�z par�o dalej. Zwierz�ta sz�y powoli, wyrywaj�c ka�de �d�b�o twardej trawy, jakie tylko mog�y znale�� na spalonej ziemi. Tr�jnoga Himmie ku�tyka�a blisko przewodnika stada, �lepy Jimmie zwr�ci� si� w stron�, z kt�rej dobiega�o nawo�ywanie Himmie.

��Gdzie?�� spyta� ch�opiec.

��Tam, na p�noc� Nie. Tam.

Ch�opiec os�oni� oczy przed letnim s�o�cem, kt�re pali�o przez cienkie chmury. On i Juli b�d� musieli szybko znale�� cie�, w kt�rym kozy skryj� si� w po�udnie. Tam nie mia� zbyt dobrego wzroku, ale mru��c oczy i przekrzywiaj�c g�ow� w ko�cu wypatrzy� odb�ysk s�o�ca w czym� matowosrebrnym.

��Nie wiem.

��Chod�my, zobaczmy.

Tam spojrza� ponuro na Juli. Pobrali si� zaledwie kilka miesi�cy wcze�niej, wiosn�. By�a taka �liczna, prawie nie mia�a �adnych wad wrodzonych. Doktor z St Paul wystawi� jej �wiadectwo p�odno�ci, kiedy mia�a zaledwie czterna�cie lat. Ale by�a taka impulsywna. Tam, trzy lata starszy, pochodzi� z rodziny, kt�ra pozostawa�a razem od Upadku. Impulsywne zachowanie nie pomog�oby im tego osi�gn��.

��Nie, Juli. Musimy znale�� kozom cie�.

��To mo�e by� cie�. Albo nawet maszyna z jakiego� dobrego metalu!

��Ca�� t� okolic� rozszabrowano dawno temu.

��Mo�e co� przegapili?

Tam zastanowi� si�. Od chwili �lubu on i Juli zap�dzili si� z kozami daleko poza zwyk�y obszar. Niewielu ludzi zapuszcza�o si� na wypas na Wielkie P�nocne Pustkowie. Ca�a okolica bardzo ucierpia�a podczas Upadku; ziemia by�a ska�ona, a wody stoj�ce nie nadawa�y si� do niczego. To lato by�o jednak wyj�tkowo deszczowe, przez co o�y�o wiele rzek, a stawy i jeziora sta�y si� o wiele bezpieczniejsze; Tam i Juli i tak woleli by� sami. Mo�e rzeczywi�cie by�a tu jaka� zapomniana maszyna sprzed Upadku, kt�rej cz�ci nadawa�y si� do u�ytku. Jak wspaniale by�oby przynie�� co� takiego do domu po miesi�cu miodowym!

��Prosz� � mrukn�a Juli, k�saj�c go w ucho, i Tam podda� si�. By�a taka �liczna. W ca�ej rodzinie Tama nie by�o kobiet r�wnie pi�knych ani tak kompletnych jak Juli. Jego siostra Nan by�a niespe�na rozumu, Cali mia�a tylko jedn� r�k�, Jen by�a �lepa, a Suze nie chodzi�a.

Tylko Jen by�a p�odna, cho� farma Wilkinson�w nie znajdowa�a si� w pobli�u �adnego jeziora ani miasta.

Farma nadal trwa�a, na trasie zachodnich wiatr�w wiej�cych od Grand Forks. Czy raczej miejsca, gdzie kiedy� by�y Grand Forks.

Tam i Juli szli wolno, prowadz�c kozy, w kierunku po�yskuj�cego metalu. Gdy dotarli na miejsce, s�o�ce pra�y�o bezlito�nie, ale obiekt, bez wzgl�du na to, czym by�, sta� obok zagajnika w�t�ych drzewek w zalesionej dolince. Tam zaprowadzi� kozy do cienia. Jego wprawne oko dostrzeg�o, �e kiedy� by�a tam woda, ale teraz nie zosta� ju� po niej �lad. Wczesnym popo�udniem b�d� musieli ruszy� dalej.

Kiedy kozy rozlokowa�y si�, kochankowie podeszli do obiektu trzymaj�c si� za r�ce.

��O, to jajo!�� zawo�a�a Juli.�� Metalowe jajo.�� Chwyci�a nagle rami� Tama.�� A mo�e to jest� nie s�dzisz, �e to zanieczyszczacz?

Tam poczu� rosn�ce podniecenie.

��Nie! Wiem, co to jest! Babcia mi powiedzia�a zanim umar�a!

��To nie jest zanieczyszczacz?

��Nie, to jest� tak naprawd� nikt nie wie, z czego jest zrobione. Ale jest bezpieczne, moja kochana. To cud.

��Co takiego?

��Cud.�� Pr�bowa� nie przemawia� z wy�szo�ci�. Juli by�a dra�liwa z powodu swoich brak�w w wykszta�ceniu. Tam uczy� j� pisa� i czyta�. � Dar prosto od Boga. Dawno, dawno temu, pewnie jakie� kilkaset lat, w ka�dym razie przed Upadkiem, to jajko spad�o z nieba. Nikt nie potrafi� wymy�li� po co. A� pewnego dnia pi�kna ksi�niczka dotkn�a go, zasz�a w ci��� i urodzi�a bli�ni�ta, dw�ch synk�w.

��Naprawd�? � spyta�a z przej�ciem Juli. Podbieg�a kilka krok�w, a� zwolni�a, gdy� Tam porusza� si� wolniej.�� I co si� potem sta�o?

Tam wzruszy� ramionami.

��Chyba nic. Nast�pi� Upadek.

��I to jajo tak sobie tu stoi od tych czas�w. No chod�, kochany, chcia�abym je obejrze� z bliska. Tak po prostu tu jest? �eby kobiety zachodzi�y w ci���, kiedy bardzo tego chc�?

Ch�opcu nie spodoba� si� sceptyczny ton w jej g�osie. Przecie� to on pochodzi� z wykszta�conej rodziny.

��Nie zrozumia�a�, Juli. Tylko ta ksi�niczka zasz�a w ci��� z powodu tego czego�. To by� specjalny cud od Boga.

��Przecie� m�wi�e� mi, �e przed Upadkiem ludzie nie potrzebowali cud�w, �eby zaj�� w ci���, bo nie by�o zanieczyszcze� w wodzie, ziemi i powietrzu.

��Tak, ale�

��W takim razie dlaczego to by� cud, �e ta ksi�niczka zasz�a w ci���?

��Bo by�a dziewic�, idiotko!�� Po chwili doda�: � Przepraszam.

��Przyjrz� si� temu jaju � rzek�a sztywno Juli i pobieg�a przodem, nie czekaj�c na niego.

Kiedy Tam si� zbli�y�, Juli siedzia�a po turecku, pogr��ona w modlitwie obok jaja. By�o mniejsze ni� przypuszcza�, nie wi�ksze ni� szopa dla k�z; lekko nieregularny owal, srebrz�cy si� matowo. Powietrze nad ziemi� drga�o od upa�u. Babcia powiedzia�a kiedy� Tamowi, swoim skrzypi�cym g�osem starej damy, �e w Minnesocie nie zawsze by�o tak gor�co. Nagle zacz�� si� zastanawia�, jak wygl�da�o to miejsce, kiedy jajo spad�o z nieba.

Czy to m�g� by� zanieczyszczacz? Nie wygl�da�, jakby co� produkowa� i Tam nie dostrzega� �adnych plastikowych cz�ci. Nic, co mog�oby odpada� kawa�kami tak ma�ymi, by przedostawa�yby si� do powietrza, wody i �ywych organizm�w, unosz�c si� z wiatrem. A mo�e jednak by�y bardzo ma�e, jak te niebezpieczne kawa�ki plastiku zwane �imitatorami hormonalnymi� � tak nauczy�a go babcia, cho� Tam nie mia� poj�cia, co to znaczy. Doktorzy w St Paul pewnie wiedzieli. Cho� co im z tej wiedzy, skoro nie da�o si� rozwi�za� problemu i sprawi�, by dzieci rodzi�y si� tak kompletne jak Juli?

Siedzia�a obracaj�c paciorkami modlitewnymi tak gwa�townie, �e Tam zn�w si� na ni� zdenerwowa�. Ale� ona by�a niezr�wnowa�ona. Najpierw swawolna, potem rozz�oszczona, a na ko�cu rozmodlona. Dobrze by�oby, gdyby si� jako� uspokoi�a, kiedy dzieci zaczn� przychodzi� na �wiat. Po chwili jednak Juli spojrza�a na niego, tymi oczami b��kitnymi jak jezioro, jakby w uznaniu tego, �e posiad� wi�ksz� wiedz�, i poczu�, jak mi�knie.

��Tam� jak my�lisz, czy mo�na si� do niego modli�? Skoro pochodzi od Boga?

��Jestem pewien, �e mo�na, kochanie. A o co si� modlisz?

� �eby dosta� syn�w bli�niak�w, jak ksi�niczka.�� Juli wygramoli�a si� i stan�a.�� A mog� go dotkn��?

Tam poczu� nag�y strach.

��Nie! Nie� lepiej nie. Ja go dotkn�.

Chcia�, �eby ci synowie, kiedy si� pojawi�, pochodzili z jego nasienia, nie z jaja.

Ch�opiec ostro�nie wyci�gn�� r�k�, kt�ra zatrzyma�a si� w odleg�o�ci prawie stopy od srebrzystej skorupy. Nacisn�� mocniej. Nie by� w stanie zbli�y� si� bardziej do jaja.

��Ono jest otoczone niewidzialn� �cian�!

��Naprawd�? W takim razie mog� dotkn��? Tak naprawd� wcale nie dotkn� samego jaja!

��Nie! Ksi�niczka te� musia�a dotkn�� tylko �ciany.

��Mo�e tej �ciany tu wtedy nie by�o, dawno temu. Mo�e wyros�a, jak zbo�e na polu.

Tam zmarszczy� czo�o, rozdarty mi�dzy dum� a irytacj� spowodowan� jej zwariowanymi pomys�ami.

��Nie dotykaj go, Juli. W ko�cu nie wiemy, czy przypadkiem nie jeste� ju� w ci��y.

Pos�ucha�a go. Cofn�a si� i przyjrza�a si� obiektowi. Nagle na jej �licznej twarzyczce pojawi�a si� rado��.

��Tam! Mo�e to jest cud tak�e i dla nas! Dla ca�ej rodziny!

��Dla ca�ej�

��Dla Nan, Calie i Suze! I twoich kuzynek! Mo�e gdyby tu przysz�y i dotkn�y jaja � albo �ciany jaja � mo�e zasz�yby w ci��� jak ksi�niczka? Prosto od Boga?

��Nie wydaje mi si�

��Je�li przyjdziemy tu jeszcze przed zim�, robi�c postoje po drodze, bo ju� wiemy, gdzie jest woda, mo�e wszystkie b�d� mog�y zaj�� w ci���! Nam�w je, kochany! Tylko ciebie s�uchaj�, nawet twoi rodzice. Tylko ty umiesz robi� plany i wykonywa� je. Sam wiesz, jaki jeste�.

Spojrza�a na niego z uwielbieniem. Tam poczu�, jak co� w jego duszy ro�nie i ja�nieje. Och, sprytna by�a, cho� nie umia�a czyta� ani pisa�. Jego rodzice byli starzy, mieli co najmniej czterdzie�ci lat i nigdy nie byli tak sprytni jak Tam. Dlatego w�a�nie babcia uczy�a bezpo�rednio jego, tego wszystkiego, czego sama nauczy�a si� od w�asnej babki, kt�ra pami�ta�a Upadek.

Odpar�, wa��c wolno s�owa:

��Je�li robotnicy rodziny zostan�, by pilnowa� plon�w, mogliby�my przyprowadzi� tu kozy i bezp�odne kobiety� robi�c postoje po drodze. Chyba uda�oby si� przed jesieni�. Je�li tylko przedtem odkryjemy, gdzie jest bezpieczna woda.

��O, wiem, �e dasz rad�!

Tam zmarszczy� czo�o z namys�em i zn�w wyci�gn�� d�o�, by dotkn�� milcz�cego, nieosi�galnego jaja.

Tu� przed wyruszeniem ma�ej ekspedycji z farmy Wilkinson�w, pojawi� si� doktor Sutter na rowerze b�otnym.

Po co tu przyjecha�? Tam nie lubi� doktora Suttera, kt�ry zawsze traktowa� innych ludzi z wy�szo�ci�. Odwiedza� na rowerze farmy i wioski, podobno po to, �eby �pomaga�. O, pewnie, niekt�rym ludziom istotnie pomaga�, ale nie rodzinie Tama, odosobnionej w swojej wiosce. W ka�dym razie niespecjalnie im pomaga�. Czasem przywi�z� jakie� lekarstwo na bol�ce ko�ci babci i na gor�czk� Suze, ze szpitala w St Paul. Ale nie by� w stanie zrobi� nic, by siostry Tama � czy ktokolwiek inny � nie rodzi� si� w takiej postaci, a ca�e jego �medyczne wykszta�cenie� nie wystarczy�o, by uczyni� Suze, Nan czy Calie p�odnymi. I doktor Sutter zawsze traktowa� wynio�le Tama, kt�ry przecie� by� najbardziej inteligentn� osob� z rodziny.

��Boj� si� � odezwa�a si� Suze. Jecha�a na rodzinnym mule. Wszyscy pozostali dreptali obok. Suze, Calie, Nan, prowadzona przez Jacka, kuzyna Tama, wuj Seddie i wuj Ned, obaj uzbrojeni, Tam i Juli. Juli sta�a i rozmawia�a z doktorem Sutterem. Oczy jej b�yszcza�y. Ku rozczarowaniu Tama, podczas miesi�ca miodowego nie uda�o im si� pocz�� dziecka.

��Nie ma si� czego ba�, Suze � powiedzia�. � Juli! Czas rusza�!

Podbieg�a do niego.

��Dave te� idzie! M�wi, �e ma par� tygodni wolnego i chce zobaczy� jajo. Tam, on o nim wie!

Pewnie, �e wie. Tam zacisn�� usta i nie odpowiedzia�.

��M�wi, �e przys�ali je ludzie z innego �wiata, a nie B�g, i�

��Babcia m�wi�a, �e pochodzi od Boga � przerwa� jej ostro Tam. S�ysz�c ton jego g�osu Juli zatrzyma�a si�.

��Tam�

��Rozm�wi� si� sam z Sutterem. Nagada� ci jakich� miejskich k�amstw. A teraz id� z Suze. Ona si� boi.

Juli wykona�a polecenie. �wiate�ko w jej oczach zgas�o. Tam postanowi� sobie w duchu, �e pogada z Sutterem i za�atwi spraw�, jak tylko uda mu si� zaprowadzi� porz�dek. Jajo oczywi�cie pochodzi�o od Boga! Babcia tak powiedzia�a, a gdyby to nie by�a prawda, ca�a ta ekspedycja, z odrywaniem robotnik�w od pracy, nie mia�aby sensu, nawet je�li uwzgl�dni�, �e jest �rodek lata, i nie ma wiele pracy mi�dzy zasiewem a �niwami.

Z jakiego� powodu jednak, mi�dzy jednym zadaniem a drugim, Tam nie znalaz� czasu, by rozm�wi� si� z doktorem Sutterem, a� do wieczora, kiedy rozbili ob�z przy pierwszym jeziorze.

Calie i Suze zasn�y, a reszta rozsiad�a si� dooko�a przyjemnego ognia, najad�szy si� papki z kukurydzy i �wie�ego kr�liczego mi�sa. Gdzie� w ciemno�ciach zawy� wilk.

��Jest ich o wiele wi�cej ni� wtedy, jak by�em m�ody � powiedzia� wuj Seddie, kt�ry mia� prawie siedemdziesi�t lat.�� A co ciekawe � kiedy si� jakiego� z�apie, okazuje si�, �e bardzo rzadko bywaj� zdeformowane. W przeciwie�stwie do kr�lik�w czy �ab. Najgorzej jest z �abami.

��Wilki pojawi�y si� w Minnesocie dopiero po Upadku � wtr�ci� doktor Sutter.�� W Kanadzie nie by�y tak nara�one na zanieczyszczenia imituj�ce hormony. A z �abami zawsze by�o najgorzej, bo zwierz�ta wodne s� najbardziej nara�one na czynniki �rodowiskowe.

Niekt�re s�owa, kt�rych u�ywa�, by�y zupe�nie takie same jak te, kt�rymi m�wi�a babcia, ale i tak Tamowi si� podoba�y. Nie wiedzia�, co oznaczaj�, i zamierza� spyta� o to Suttera.

Zrobi�a to jednak Juli.

��Te hormo� hormo� co to jest, doktorze?

U�miechn�� si� do niej. W �wietle ogniska zal�ni�y jego proste, bia�e z�by.

��M�wi�em o zanieczyszczeniach �rodowiskowych, kt�re wi��� si� z receptorami w ca�ym organizmie i zaburzaj� jego normalne funkcjonowanie. Dotyczy to szczeg�lnie p�od�w. Tu� przed Upadkiem poziom tych zanieczyszcze� osi�gn�� nieoczekiwan� mas� krytyczn� i nagle na ca�ym �wiecie zacz�y si� problemy z p�odno�ci�, uszkodzenia neurologiczne i m�zgowe. Wybacz, Juli, ale zacz��em przemawia� medycznym �argonem. Kr�tko m�wi�c, moja �liczna, rodzi si� za ma�o dzieci, i za du�o z tych, kt�re si� rodz�, nie potrafi prawid�owo my�le� ani si� porusza�, i dosz�o do Upadku.

Gdzie� za nim Nan, kt�ra urodzi�a si� bez pi�tej klepki, gaworzy�a cicho do siebie.

��My�la�am, �e powodem Upadku by�a wojna, pieni�dze, bomby i takie rzeczy � rzek�a niewinnym tonem Juli.

��Tak � odpar� Sutter � ale to wszystko sta�o si� z powodu problem�w populacyjnych i neurologicznych.

��O, jak dobrze, �e wtedy mnie nie by�o!�� mrukn�� Ned, wzdrygaj�c si�. � To musia�o by� okropne, zw�aszcza w miastach.

��Doktorze, czy pan nie jest z miasta?�� spyta�a Juli.

Sutter spojrza� w ogie�. Wilk zawy� znowu.

��Niekt�re miasta poradzi�y sobie znacznie lepiej od innych. Stracili�my Wschodnie Wybrze�e, wiecie, z powodu wojen z terrorystami, i�

��Wszyscy o tym wiedz� � przerwa� mu Tam z pogard�.

��� Kaliforni� z powodu zamieszek i rabunk�w � ci�gn�� dalej doktor Sutter, niezra�ony.�� St Paul w ko�cu jako� si� wykaraska�o. A podstawowa wiedza i umiej�tno�ci przetrwa�y, cho�by w miastach: nauka, medycyna, technika. Nasze spo�ecze�stwo nie jest wykszta�cone, czy nawet prawid�owo funkcjonuj�ce pod wzgl�dem neurologicznym, ale nie stoczyli�my si� do poziomu sprzed epoki przemys�owej. Mamy nawet kilka o�rodk�w badawczych, szczeg�lnie w dziedzinie biologii. Kiedy� sobie z tym poradzimy.

��Na pewno sobie poradzimy!�� zawo�a�a Juli z b�yszcz�cymi oczami. By�a zawsze tak� optymistk�. Jak dziecko, a nie dojrza�a kobieta.

��A tymczasem � mrukn�� Tam � takie cywilizowane typy jak pan b�d� si� �askawie w��czy� po biednych wioskach, kt�re ich karmi�, i s�u�y� im swoimi cennymi umiej�tno�ciami.

Sutter spojrza� na niego przez ogie�.

��Dok�adnie tak, Tam.

��Do�� k��tni � wtr�ci� wuj Seddie.�� Wszyscy spa�.

Wuj Seddie nale�a� do starszyzny, wi�c nie mieli wyboru: musieli pos�ucha�. Tam obj�� Juli w ich legowisku i kopulowa� z ni� tak mocno, �e a� musia�a prosi�, �eby by� bardziej delikatny, bo sprawia jej b�l.

Dotarcie do jaja tras�, kt�r� wytyczy� Tam, zaj�o im nieca�y tydzie�. Jaka� inna rodzina rozbi�a ju� tam ob�z.

Zbli�yli si� ostro�nie, demonstruj�c ostentacyjnie strzelby i cenn� amunicj�. Druga z rodzin, Janewayowie, okaza�a si� jednak bardzo podobna do Wilkinson�w, klan rolnik�w i hodowc�w k�z; ich pasterze odkryli jajo i przyprowadzili pozosta�ych, by pokaza� im cud zes�any od Boga.

Stoj�c za Seddiem i Nedem, Tam oznajmi�:

��Niekt�rzy nie wierz�, �e ono pochodzi od Boga. Kobieta ze starszyzny Janeway�w, twarda staruszka, chuda jak jego babcia, rzek�a ostrym tonem:

��A niby sk�d mia�oby si� tu znale��? Nie ma tu �adnego miasta z technik�.

��W�a�nie tak uwa�amy � odpar� Seddie. Opu�ci� strzelb�. � Nie chcecie si� wymieni� jakimi� towarami? Mamy syrop klonowy, papk� kukurydzian�, troch� dobrego pieprzu.

��Pieprz?�� oczy kobiety zab�ys�y.�� Macie pieprz?

��Handlujemy z rodzin�, kt�ra handluje w St Paul � odpar� dumnie Ned.�� Dwa razy w roku, wiosn� i jesieni�.

��Mamy cukier i dodatkowe radio.

Tam uni�s� podbr�dek Radio! Tylko �e radio by�o warte wi�cej ni� ca�e ich zapasy. Nikt beztrosko nie pozbywa� si� radia.

��W naszej rodzinie rodz� si� ch�opcy, prawie wy��cznie ch�opcy � rzek�a starsza kobieta, jakby chcia�a co� wyja�ni�. Spojrza�a na Tama, na Juli, Calie, Suze i Nan, kt�ra trzyma�a si� z ty�u, z mu�em i pakunkami.�� Nie mog� znale�� p�odnych �on. Gdyby jedna z waszych dziewcz�t� i gdyby m�odzi spodobali si� sobie�

��Juli, blondynka, jest �on� Tama � wyja�ni� Seddie.�� A pozosta�e dziewcz�ta nie s� p�odne. Na razie.

��Na razie? Co to znaczy �na razie�?

Seddie wskaza� jajo luf� strzelby.

��Nie wiecie, co to jest?

��Dar od Boga � odpar�a kobieta.

��Tak. Nie znacie historii o ksi�niczce i jej bli�niakach? Powiedz jej, Tam.

Tam stre�ci� ca�� opowie��, czuj�c, jak ogarnia go dreszcz, gdy j� opowiada�. Kobieta s�ucha�a uwa�nie, po czym zn�w spojrza�a na dziewcz�ta.

��Nan nie ma pi�tej klepki � rzek� szybko Seddie, widz�c jej spojrzenie.�� A Suze jedzie na mule, bo ma zdeformowan� stop�, cho� jest najs�odszym i naj�agodniejszym stworzeniem, jakie mo�na sobie wyobrazi�. Za to Calie, cho� ma bezw�adne rami�, jest szybka i sprytna i potrafi zrobi� prawie wszystko. A kiedy dotknie jaja� tylko �e Wilkinsonowie nie zmuszaj� swoich kobiet do ma��e�stwa. Nigdy. Calie musia�by si� spodoba� kt�ry� z waszych ch�opc�w i musia�aby chcie� z wami odej��.

��O, zobaczymy, co si� stanie � odpar�a kobieta i mrugn�a figlarnie, a przez sekund� Tam zobaczy�, jak musia�a wygl�da� kiedy�, dawno temu, takiej s�odkiej letniej nocy jak ta, kiedy by�a m�oda.

��Dziewcz�ta musz� dotkn�� jaja o �wicie � rzek� nagle.

��O �wicie? Czemu o �wicie?�� zwr�cili si� do niego Seddie i Ned.

Tam nie wiedzia�, czemu wyg�osi� co� takiego, ale czu�, �e musi tego dopilnowa�.

��Nie wiem. B�g sprawi�, �e taki pomys� przyszed� mi do g�owy.

��Tam jest u nas najm�drzejszy � wyja�ni� Seddie pani Janeway.�� Zawsze tak by�o.

��W takim razie dobrze. O �wicie.

Nasta� ch�odny poranek. Dziewcz�ta ustawi�y si� w rz�dzie, dr��c. Pani Janeway, doktor Sutter i m�czy�ni z obu rodzin otoczyli je niezgrabnym p�kolem, pow��cz�c troch� stopami, nie patrz�c na siebie. Pi�ciu ch�opc�w Janeway�w, gromada wuj�w i kuzyn�w; wszyscy wygl�dali na odrobin� przygarbionych, ale wszyscy byli w stanie chodzi� i nikt nie sprawia� wra�enia, �e nie ma pi�tej klepki. Tam sp�dzi� poprzedni wiecz�r przy wsp�lnym ognisku, niewiele m�wi�c, przygl�daj�c si� i s�uchaj�c, by sprawdzi�, kt�rzy z Janeway�w mog� okaza� si� dobrzy dla jego si�str. Doszed� do wniosku, �e Cal ma temperament, ale gdyby zapyta� wuja Seddieego o Calie lub Suze, Tam sprzeciwi�by si�.

Doktor Sutter nie odzywa� si� przy ognisku. S�ucha�, jak pozostali z coraz wi�ksz� ekscytacj� rozprawiaj� o dotykaniu jaja, o p�odno�ci zes�anej przez Boga. Nawet kiedy pani Janeway pyta�a go o co�, odpowiada� kr�tko i wymijaj�co. Patrzy�a na niego podejrzliwie. D�ugi wiecz�r mija�, a Tamowi coraz bardziej si� podoba�a.

A po nim nast�pi�a d�uga noc. Tam i Juli pok��cili si�.

��Tam, ja te� chc� go dotkn��.

��Nie. Dwa lata temu dosta�a� �wiadectwo od doktora. Zbada� ci� i wiadomo, �e jeste� p�odna.

��W takim razie dlaczego dot�d nie zasz�am w ci���? Mo�e p�odno�� znik�a.

��To si� nie zdarza.

��Sk�d wiesz? Pyta�am doktora Suttera i powiedzia��

��Rozmawia�a� z doktorem Sutterem o swoim ciele?�� Tam poczu�, jak przepe�nia go w�ciek�o��.

��On jest doktorem � odpar�a Julie cicho.�� Tam, on m�wi, �e p�odno�� kobiet to co�, czego nie mo�na by� pewnym, bo test jest� powiedzia� jakie� s�owo, kt�rego nie pami�tam. Ale powiedzia�, �e jedno �wiadectwo na cztery nie jest wiarygodne. Powiedzia�, �e powinni�my zrezygnowa� ze �wiadectw. Powiedzia�, �e�

��Nie obchodzi mnie, co powiedzia�! � wrzasn�� Tam.�� Nie chc�, �eby� ju� z nim rozmawia�a! A je�li ci� na tym przy�api�, porozmawiam z wujem Seddiem. I nie b�dziesz dotyka� jaja!

Juli unios�a si� na �okciu, rzuci�a mu niech�tne spojrzenie w �wietle gwiazd, po czym odwr�ci�a si� do niego plecami i a� do �witu udawa�a, �e �pi.

A teraz prowadzi�a Nan, najstarsz� siostr�, w stron� jaja. Nan gaworzy�a, �lini�a si� troch� i u�miecha�a si� do Juli. Juli zawsze mia�a s�abo�� do Nan. Odwzajemni�a u�miech, wytar�a Nan podbr�dek i wyci�gn�a jej r�k� w stron� srebrzystego owalu. Tam patrzy� uwa�nie, czy sama Juli nie dotyka jaja. Nie dotkn�a; z technicznego punktu widzenia nie dotkn�a go te� Nan, kt�rej d�o� zatrzyma�a si� na niewidzialnej �cianie chroni�cej obiekt. Wszyscy wypu�cili z ulg� powietrze, a Nan za�mia�a si� nagle, wysokim, wyra�nym �miechem, a Tam poczu� nag�y nap�yw zadowolenia.

��Teraz Suze � zarz�dzi� Seddie.

Juli odprowadzi�a Nan. Suze, kt�r� ni�s� wuj Ned, wyci�gn�a r�k� i dotkn�a jaja. Ona tak�e roze�mia�a si� i rozpromieni�a, a Tam dostrzeg�, jak Vic Janeway pochyla si� lekko i obserwuje j�. Suze nie mog�a ora� ani sia�, ale je�li tylko przygotowano jej wszystko w zasi�gu r�ki, by�a najlepsz� kuchark� w rodzinie. Umia�a te� szy�, tka�, czyta� i rze�bi�.

Potem przysz�a kolej na Calie; kt�r� mo�na by uzna� za �liczn�, gdyby nie por�wnywa� jej z Juli, i pozostali czterej Janewayowie przygl�dali si� uwa�nie. R�ka Calie, z brudem pod ma�ymi paznokciami, d�ugo spoczywa�a na jaju, dr��c.

Nikt si� nie odezwa�.

��O, a teraz powinni�my si� pomodli� � zaproponowa�a pani Janeway.

Pomodlili si� wi�c. Ka�da z rodzin czeka�a uprzejmie, a� pozostali wyg�osz� swoje specjalne modlitwy, a potem wszyscy przeszli do �Ojcze nasz�. Tam zauwa�y�, �e doktor Sutter patrzy na niego ponuro i odwzajemni� niech�tne spojrzenie. �adne z �lekarstw� Suttera nigdy nie pomog�o jego siostrom, poza tym Suttera nie powinno obchodzi�, co robi� Wilkinsonowie i Janewayowie.

Niech wraca do St Paul i swoich poga�skich wierze�.

��Chc� dotkn�� jaja � oznajmi�a Juli.�� Nie b�d� ju� mie� innej okazji. Rankiem wracamy.

Tam nie mia� poj�cia, dlaczego si� tak przy tym upiera. Przez trzy dni, kiedy to obozowali obok Janeway�w, �eby obie rodziny mog�y si� lepiej pozna�, k��ci�a si� i b�aga�a na przemian. Rankiem mieli odjecha�, z Vicem i Lennym Janewaymi, kt�rzy mieli zosta� z nimi do ko�ca �niw, by Suze i Calie mog�y podj�� decyzj� o ma��e�stwie. A Juli nadal si� k��ci�a!

��Powiedzia�em, �e nie � rzek� stanowczo. Ba� si� powiedzie� co� wi�cej � nie w obawie przed ni�, lecz samym sob�. Niekt�rzy m�czy�ni bili swoje �ony, ale Wilkinson�w to nie dotyczy�o. Obserwuj�c Juli przez ca�y wiecz�r Tam nagle zrozumia� tych m�czyzn. Specjalnie siada�a przy doktorze Sutterze i rozmawia�a tylko z nim, u�miechaj�c si� w pe�gaj�cym �wietle ogniska. Tamowi wydawa�o si�, �e nawet wuj Ned to zauwa�y�, i skr�ca� si� ze wstydu. Zawl�k� Juli wcze�nie do legowiska, a ona nadal pr�bowa�a si� z nim k��ci�, kiedy przy ogniu, w odleg�o�ci dwudziestu st�p od nich zacz�y si� �piewy.

��Tam, prosz�! Chc� mie� dziecko, a na razie nam si� nie uda�o. Nie gniewaj si�, prosz� ale doktor Sutter m�wi, �e czasem m�czyzna jest bezp�odny i cho� nie zdarza si� to tak cz�sto jak kobietom, mo�e�

Miarka si� przela�a. Jego �ona najpierw przynosi mu wstyd, siedz�c ca�y wiecz�r przy innym m�czy�nie, rozmawiaj�c i �miej�c si�, a potem sugeruje, �e to on, a nie ona, mo�e by� przyczyn�, dla kt�rej nie maj� jeszcze dziecka. On! Przecie� wiadomo, �e B�g zamkn�� �ona kobiet po Upadku, jak to zrobi� grzesznym kobietom w Biblii! Poczu� w�ciek�o�� i wstyd i zanim zrozumia�, co robi, uderzy� j�.

By�o to tylko lekkie klepni�cie. Juli przy�o�y�a d�o� do policzka, a Tam nagle poczu�, �e odda�by wszystko, co posiada, �eby tylko cofn�� czas. Juli podskoczy�a i pobieg�a w mrok, z dala od ognia. Tam nie poszed� za ni�. Mia�a prawo by� z�a, to by�a jego wina. Le�a� sztywno w ciemno�ciach, w ka�dej sekundzie czuj�c, �e chcia�by p�j�� za ni� � gdzie� tam czai�y si� wilki, cho� rzadko atakowa�y ludzi. A mimo to chcia� po ni� i��. Nie poszed� jednak, a� w ko�cu sam nie wiedzia�, kiedy zasn��.

Gdy si� obudzi�, ju� prawie �wita�o. Zbudzi�a go Juli wpe�zaj�c do ich legowiska.

��Juli! Ju� prawie jasno. Gdzie by�a� przez tyle czasu?

Nie odpowiedzia�a. W bladym �wietle poranka dostrzeg� rumieniec na jej twarzy.

��Dotkn�a� go � rzek� wolno.

Wsun�a ca�e cia�o do legowiska i odwr�ci�a si� do niego plecami, po czym rzek�a przez rami�:

��Nie, Tam, nie dotkn�am go.

��K�amiesz.

��Nie. Nie dotkn�am go � powt�rzy�a i Tam jej uwierzy�. A wi�c wygra�.

Przepe�ni�a go szczodro��.

��Juli, przepraszam, �e ci� uderzy�em. Tak mi przykro.

Odwr�ci�a si� gwa�townie w legowisku, twarz� do niego.

��Wiem. Tam, pos�uchaj. B�g chce, �ebym mia�a dziecko. Chce!

��Tak, oczywi�cie � odpar� Tam, zdumiony jej nag�� gwa�towno�ci�.

��Chce, �ebym mia�a dziecko!

��Czy ty� czy ty m�wisz, �e to si� sta�o?

Milcza�a przez d�u�sz� chwil�, po czym odpar�a:

��Tak. Chyba tak.

Przepe�ni�a go rado��. Wzi�� j� w ramiona, a ona nie opiera�a si�. Teraz wszystko b�dzie dobrze. On i Juli b�d� mieli dziecko, mn�stwo dzieci. Tak samo Suze i Calie, a mo�e nawet i Nan � kto wie? S�awa jaja b�dzie ros�a, i zn�w b�dzie si� rodzi� du�o dzieci.

W drodze do domu Juli trzyma�a si� blisko Tama i nawet nie spojrza�a w stron� doktora Suttera. On te� jej unika�. A wi�c to tyle, je�li chodzi o nauk� i technik� z miast, che�pi� si� w duchu Tam. Gdy dotarli do farmy, doktor Sutter wzi�� sw�j rower b�otny i odjecha� bez s�owa. A kiedy przyby� z nast�pn� wizyt�, co� si� zmieni�o.

Juli urodzi�a dziewczynk�, siln� i zdrow�, z wyj�tkiem dw�ch brakuj�cych paluszk�w. Jako �ona Tama urodzi�a jeszcze potem czw�rk� dzieci i umar�a rodz�c sz�ste. Suze i Calie wysz�y za m�� za Janeway�w, ale nigdy nie zasz�y w ci���. Po trzech latach pr�b Lenny Janeway odes�a� Calie z powrotem do Wilkinson�w. Calie ju� nigdy si� nie u�miechn�a ani nie za�mia�a.

Kilkadziesi�t lat p�niej og�oszono, �e jajo jest Zbawicielem, darem od Boga, cudem, kt�ry mia� ponownie zaludni� Minnesot�. Rodziny przybywa�y tam, �wi�towa�y i modli�y si�, a dziewcz�ta dotyka�y jaja, z ka�dym rokiem coraz wi�cej. Wi�kszo�� z tych dziewcz�t nigdy nie pocz�a dziecka, ale niekt�rym si� to uda�o, i z czasem podstawa jaja sta�a si� praktycznie niewidoczna pod stosami dar�w: kwiat�w, owoc�w i tkanin; by� tam nawet komputer z St Paul i szklana buteleczka z perfumami z jakiego� bardzo dalekiego miejsca, tak delikatna, �e pewnej nocy rozbi� j� wiatr. A mo�e nied�wiedzie czy anio�y. Niekt�rzy mawiali, �e w pobli�u jaja cz�sto pojawiaj� si� anio�y. M�wili te�, �e anio�y dotyka�y go przez niewidzialn� �cian�.

Najstarsza c�rka Tama w to nie wierzy�a. W og�le ma�o w co wierzy�a. Tam uwa�a� j� za najwi�ksze rozczarowanie �ycia. Silna, pi�kna, inteligentna, zosta�a przyj�ta do szko�y dla wyr�nionych w St Paul i uczy�a si� tam, mimo brakuj�cych palc�w. Zosta�a naukowcem i odwr�ci�a si� od Biblii. Tam, kt�ry z wiekiem robi� si� coraz bardziej uparty, nie chcia� jej w og�le widzie�. Powiedzia�a, �e jajo nie jest �adnym cudem i nigdy nie sprawi�o, �eby jaka� kobieta zasz�a w ci���. Powiedzia�a, �e jedynym zbawicielem ludzko�ci mo�e by� ona sama.

Tam, kt�ry po �mierci Juli sta� si� nie tylko bardziej uparty, ale i gniewny, odwr�ci� twarz i o�wiadczy�, �e nie chce tego s�ucha�.

��Spotkanie jest w p�nocnej Minnesocie?�� spyta�a Abby4. � Dlaczego?

Mal z trudem powstrzymywa� z�o��. Ostrzegano go przed Abby4. Jeden z Biomensan, nale��cych do sieci przyjaci� i znajomych Mala, powiedzia�: �G�rne 2 procent genomodyfikacji. Lubi okazywa� wszystkim swoj� wy�szo��. Ale nie pozw�l sob� kr�ci�. Kontrakt jest zbyt wa�ny�.

Przyjaciele powiedzieli mu tak�e, �eby nie czu� si� onie�mielony biurem Abby4 ani jej urod�. Biuro znajdowa�o si� na ostatnim pi�trze najwy�szego budynku w Raleigh, ze wspania�ym widokiem na w�a�nie oczyszczone miasto. Ogr�d na niebie, ze �cianami i sufitem ca�kowicie pokrytymi genomodyfikowanymi ro�linami produkowanymi przez AbbyWorks, kwiatami tak egzotycznymi i pi�knymi, �e od samego patrzenia go�� m�g� �atwo zapomnie�, co mia� powiedzie�. Pewnie o to chodzi�o.

Uroda Abby4 onie�miela�a jeszcze bardziej ni� jej biuro. Siedzia�a naprzeciwko niego w mi�kkim bia�ym fotelu, kt�ry podkre�la� jej smuk�o�� i wysublimowan� elegancj�. Twarz azteckiej ksi�niczki, otoczona miedzianymi w�osami, zebranymi po obu stronach w grube pukle. Szarfa jej czarnego garnituru ko�czy�a si� tu� powy�ej wypuk�o�ci bia�ych piersi, kt�re Mal �wiadomie ignorowa�. Nogi mia�a tak d�ugie, �e nie widywa� takich nawet w snach.

��Spotkanie jest w p�nocnej Minnesocie � wyja�ni� uprzejmie Mal � bo nasz chi�ski kontakt ju� prowadzi interesy w St Paul, z uniwersytetem. I chce zobaczy� to dziwo w pobli�u dawnej kanadyjskiej granicy, obiekt, kt�ry w rz�dowych zapisach figuruje jako obcy artefakt.

Abby4 zamruga�a, pewnie zanim zorientowa�a si�, �e zamierza to zrobi�, co da�o Malowi ogromn� satysfakcj�. Nawet Biomensanie, z ich genetycznie podkr�con� inteligencj� i pami�ci�, nie wiedzieli wszystkiego.

��Ach tak, oczywi�cie � rzek�a Abby4, a Mal by� na tyle ostro�ny, �e nie da� po sobie pozna�, �e Abby4 blefuje.�� O, w takim razie p�nocna Minnesota. Prosz� przes�a� dane do naszego systemu biurowego. Dzi�kuje panu, panie Goldstone.

Mal wsta� i ruszy� do wyj�cia. Abby4 nie unios�a si�. W zewn�trznym biurze min�� kobiet�, kt�ra by�a o kilka lat starsza od Abby, lecz tak do niej podobna, �e musia� to by� jeden z jej wcze�niejszych klon�w. Kobieta lekko si� garbi�a. Na pewno ka�dy kolejny klon mia� lepsze genomodyfikacje, bo na rynek wchodzi�y nowe technologie. AbbyWorks by�a w ko�cu jedn� z pi�ciu albo sze�ciu czo�owych firm oferuj�cych biorozwi�zania, w Raleigh � czyli na �wiecie.

Mal opu�ci� przypominaj�cy rajski ogr�d budynek AbbyWorks prosto w lepki upa� lata w P�nocnej Karolinie. Na parkingu jego samoch�d nie chcia� zapali�. Zakl�� i otworzy� mask�. Kto� z�ama� zabezpieczenie maski i ukrad� silnik.

Dostawcy biorozwi�za� dla �wiata, pomy�la� gorzko Mal, sprz�tacze po ekologicznej, neurologicznej i populacyjnej katastrofie, jak� przyni�s� Upadek, a nadal nie potrafimy zrobi� porz�dnych zabezpiecze� w samochodzie! O, to akurat pasuje. Przez ostatnie sto pi��dziesi�t lat � nie, bli�ej dwustu � najlepsze umys�y ka�dego ameryka�skiego pokolenia zajmowa�y si� tylko biologi�. Technika, fizyka, wszystko inne � tym zajmowa�o si� zaledwie paru praktyk�w, kt�rzy mieli na to bardzo ograniczone �rodki.

Op�aci�o si� to. Nie tylko takim ludziom jak Abby4, pi�kna suka z Biomensy, ale nawet takim trutniom jak Mal. Mia� zabezpieczenia biologiczne przed pozosta�ymi zanieczyszczeniami �rodowiskowymi (mia�y wyst�powa� jeszcze przez kolejny tysi�c lat), by� p�odny, mia� kilka skromnych genomodyfikacji, dzi�ki kt�rym nie wygl�da� jak troll, ani nie my�la� jak troglodyta. Ale nie mia� sprawnego samochodu.

Wyj�� telefon i zadzwoni� po taks�wk�.

Wrzesie� w Minnesocie nie by� ch�odny, ale Kim Mao Xun, klient z Chin, by� solidnie owini�ty w liczne warstwy jedwabiu i cienkiej we�ny. Wygl�da� na bardzo starego, co prawdopodobnie oznacza�o, �e by� jeszcze starszy. Ciekawe, jakie genomodyfikacje ma pan Kim, pomy�la� Mal, na pewno �adnych zwi�zanych z wygl�dem. W Chinach wszystko by�o inne! Ci, kt�rzy przetrwali Upadek dzi�ki samej liczebno�ci, zacz�li d�ug� wspinaczk� cywilizacyjn� maj�c do dyspozycji tylko podstawy i nic wi�cej.

��Tak si� ciesz�, �e b�d� m�g� zobaczy� obcy statek � rzek� doskona�� angielszczyzn�. � Wiedz� pa�stwo, on jest bardzo znany w Chinach.

Abby4 u�miechn�a si�.

��Obawiam si�, �e tu jest g��wnie ciekawostk�. Niewiele os�b wie o jego istnieniu, cho� rz�d ustali� na podstawie pisemnych archiw�w, �e wyl�dowa� w pa�dzierniku 2007 roku. Bada�y go najbardziej zaawansowane w tamtych czasach urz�dzenia pomiarowe.

��O wiele lepsze ni� te, kt�rymi dysponujemy teraz � mrukn�� pan Kim, a Abby4 zmarszczy�a brwi.

��Tak, pewnie tak, ale wtedy nie mieli ca�ego �wiata do oczyszczenia, prawda?

��A my mamy. Pan Goldstone m�wi, �e mo�ecie pom�c nam w tym w Szanghaju.

��Tak, mo�emy � odpar�a Abby4 i spotkanie przesz�o w tryb powa�ny.

Mal s�ucha� uwa�nie, robi� notatki, ale milcza�. Po�rednicy nie anga�owali si� w szczeg�y. Dopasowanie, um�wienie, dalsze �ledzenie, niezale�na ocena, w razie konieczno�ci � arbitra�. Potem nale�y znikn�� a� do nast�pnego razu. Mal jednak by� zainteresowany, gdy� by� to jego, jak do tej pory, najwi�kszy klient.

I najwi�kszy problem: Szanghaj. Miasto i port, co oznacza setki r�nych zanieczyszcze�, ka�de wymagaj�ce innego zaprojektowanego genetycznie organizmu, kt�ry by je zaatakowa�. Poza tym podczas wojny z Japoni� na Szanghaj zrzucono bomby wirusowe. Te wirusy na pewno ju� znacznie zmutowa�y, zw�aszcza je�li przerzuca�y si� mi�dzy r�nymi nosicielami � a pewnie tak si� sta�o. Mal zauwa�y�, �e rozmiar zlecenia przyprawia o ekscytacj� nawet Abby4, cho� oczywi�cie pr�bowa�a to ukry�.

��Panie Kim, jaka jest w tej chwili populacja Szanghaju?

��Zero � pan Kim u�miechn�� si� cierpko.�� A przynajmniej oficjalnie. Miasto zosta�o obj�te kwarantann�. Oczywi�cie s� tam, jak wsz�dzie, maruderzy i renegaci, ale zrobimy, co w naszej mocy, �eby ich usun��, a tych, kt�rzy zostan�, wasi operatorzy b�d� mogli po prostu zignorowa�.

By�o w tym co�, co przyprawia�o o dreszcze. Tylko czy w Stanach by�o lepiej? Mal s�ysza� opowie�ci � wszyscy s�yszeli opowie�ci � o rodzinach, kt�re przez ca�e pokolenia przebywa�y w najbardziej ska�onych regionach, ulegaj�c coraz wi�kszym deformacjom, coraz bardziej przera�aj�cym. Ludzie nadal mieszkali w takich miejscach, jak Nowy Jork, kt�re otrzyma�y potr�jn� dawk� zanieczyszcze�, broni biologicznych i promieniowania.

W teorii populacja Nowego Jorku wynosi�a zero. W praktyce nikt nie mia� ochoty i�� tam i liczy�, czy nawet wysy�a� na zwiad biokundle � genomodyfikowane psowate o odporno�ci zwi�kszonej o rz�d wielko�ci i wybi�rczo zwi�kszonej inteligencji. Biokundel by� zbyt kosztowny, by ryzykowa�, �e przepadnie w Nowym Jorku. To, co tam by�o, pozosta�o niepoliczone, gdy� nie da�o si� tego policzy� za pomoc� robot�w (a ameryka�skie roboty by�y kiepskie w por�wnaniu z azjatyckimi).

��Rozumiem � zwr�ci�a si� do pana Kima Abby4. � A ramy czasowe?

��Chcieli�my ca�kowicie oczy�ci� Szanghaj w ci�gu dziesi�ciu lat, poczynaj�c od teraz.

Wyraz twarzy Abby4 nie zmieni� si�.

��To bardzo ma�o czasu.

��Tak. Dacie rad�?

��Musz� si� skonsultowa� z moimi naukowcami � odpar�a i Mal poczu�, jak kamie� spada mu z serca. Nie odm�wi�a, a kiedy Abby4 nie odmawia, to prawdopodobnie si� zgodzi. Dziesi�cioletni termin � zaledwie dziesi�� lat!�� sprawi, �e honorarium b�dzie gigantyczne, a niewielka prowizja firmy Mala odpowiednio wzro�nie. Awans, premia, nowy samoch�d�

��W takim razie i tak nie ruszymy z miejsca, dop�ki nie poznam pani odpowiedzi � rzek� pan Kim.�� A teraz, czy mogliby�my uda� si� moim samochodem do miejsca, gdzie znajduje si� obcy statek?

��Oczywi�cie � odpar�a Abby4. � Panie Goldstone, czy m�g�by nam pan towarzyszy�? S�ysza�am, �e pan wie, gdzie dok�adnie znajduje si� ten dziwny obiekt. Bo ja, jako zapracowany mened�er i wa�ny Biomensanin nie mam o tym poj�cia � tak brzmia� domy�lny komunikat, ale Mal w og�le si� tym nie przej��. By� zbyt zadowolony.

Obcy statek, jak uporczywie nazywa� obiekt pan Kim, wcale nie�atwo by�o znale��. P�nocna Minnesota zosta�a oczywi�cie oczyszczona, jako cenne tereny dla uprawiaj�cych rol� i produkuj�cych nabia�, mia�a wi�c priorytet, a i tak szkody nie by�y tu powa�ne. Po oczyszczeniu firmy zajmuj�ce si� biorolnictwem za��da�y tych teren�w pod upraw�, z dala od zak��ce� zewn�trznych. Rz�d, kt�ry nie by� godnym przeciwnikiem dla biotechnologicznych korporacji, niech�tnie si� zgodzi�. Obcy statek by� ukryty pod nierzucaj�c� si� w oczy kopu�� z piankowego tworzywa, na ko�cu niepozornej drogi bez jakichkolwiek oznacze�.

Mal natychmiast zrozumia�, dlaczego pan Kim zaproponowa�, by pojechali jego samochodem, kt�ry przywi�z� ze sob� a� z Chin. Chi�czycy byli zmuszeni do nabywania biorozwi�za� od innych kraj�w. W zamian za nie tworzyli najlepsze fabryki urz�dze� technicznych i d�br materialnych na �wiecie. Samoch�d pana Kima by� szybki, cichy i sterowany przez komputer � w Stanach Zjednoczonych nie znano tej technologii, Mal dostrzeg�, �e nawet na Abby4 musia�o to wywrze� wra�enie.

Rozsiad� si� wygodnie w wyprofilowanym fotelu, kt�ry dopasowa� si� do kszta�tu jego cia�a, i patrzy�, jak za oknem z niewiarygodn� pr�dko�ci� przesuwaj� si� pola. Niekt�rzy politycy z rz�du i profesorowie uniwersyteccy twierdzili, �e Stany Zjednoczone powinny ba� si� chi�skich technologii, nawet je�li nie by�y oparte na biologii. Mo�e mieli racj�. Dla kontrastu, komputerowe zabezpieczenia, kt�re chroni�y obcy statek, wygl�da�y na prymitywne. Mal za�atwi� formalno�ci i wkroczyli przez wrota do kopu�y, kt�ra w odleg�o�ci dziesi�ciu st�p otacza�a statek. Mal nigdy przedtem go nie widzia� i ze zdumieniem odkry�, �e robi na nim wra�enie.

Statek mia� kolor matowego srebra i by� rozmiaru niewielkiego pokoju; lekko nieregularny owal. B�yszcza� w sztucznym �wietle pod kopu��. Kiedy Mal wyci�gn�� r�k�, zatrzyma�a si� prawie w odleg�o�ci stopy od jego powierzchni.

��Pole si�owe o nieznanym charakterze, nieznanym nawet przed Upadkiem � oznajmi�a Abby4 z tak� pewno�ci� w g�osie, jakby sama przeprowadzi�a badania tego pola.�� Pole otacza statek ca�kowicie, nawet poni�ej poziomu gruntu, i tam tak�e jest nieprzeniknione. Przez kilkadziesi�t lat, jakie dzieli�y l�dowanie i Upadek, statek by� starannie monitorowany i nigdy nie wykryto, �eby wys�a� jaki� sygna�. �adnych sygna��w, �adnych wychodz�cych ze �rodka obcych, �adnych znak�w na zewn�trz, kt�re mo�na by rozszyfrowa�, �adnej ��czno�ci. Mo�na si� zastanawia�, po co obcy zadali sobie trud, �eby go tu wys�a�.

��Nauka bez s��w, zysk w powstrzymaniu si� od dzia�ania � niewielu to zrozumie � zacytowa� pan Kim.

��Ach � odpar�a Abby4, za sprytna, by si� zgodzi� albo nie � taoizm? Buddyzm?�� Najwyra�niej nic jej to nie m�wi�o.

Mal obszed� ca�y statek dooko�a, zastanawiaj�c si�, po co kto� zada� sobie trud wysy�ania czego� tak niesamowitego, najwidoczniej bez planu dalszego post�powania. Pewnie, mo�e dla obcych to nie by�o wcale niesamowite. Mo�e wysy�ali takie mi�dzygwiezdne srebrzyste metalowe jaja na inne planety bez �adnego celu. Ale po co?

Gdy Mal dotar� do punktu, z kt�rego wyruszy�, pan Kim w�a�nie wyci�ga� jaki� przyrz�d ze swojej sk�rzanej torby.

Mal nigdy nie widzia� czego� takiego, ale te� du�o aparatury naukowej w �yciu nie widzia�. To urz�dzenie wygl�da�o jak p�aski telewizor, ze szklanym ekranem po jednej stronie i metalem po drugiej. Tylko �e �szk�o� najwyra�niej wcale nie by�o szk�em, bo wygl�da�o, jakby zmienia�o posta�, gdy pan Kim je podnosi�, jakby mia�o jakie� w�asne pole. Gdy Mal patrzy�, pan Kim przy�o�y� ten koniec urz�dzenia, gdzie by�o to pole, do boku statku, a ono zosta�o w miejscu zetkni�cia, gdy si� cofn��.

��Mo�e nie powinien pan��� rzek� Mal niepewnie.

��O, to bez znaczenia, panie Goldstone � przerwa�a mu Abby4. � Nic dot�d nie przenika�o przez to pole si�owe, nawet przed Upadkiem.

Pan Kim tylko si� u�miechn��.

��Pan nie rozumie � rzek� Mal.�� Przepustka, kt�r� za�atwi�em w Departamencie Stanu nie przewiduje dokonywania �adnych odczyt�w, albo� czy co tam to urz�dzenie robi. Panie Kim?

��To tylko par� odczyt�w � oznajmi� pan Kim beznami�tnie.

Mal poczu�, jak jego niepok�j ro�nie.

��Prosz� przesta�. Przecie� m�wi�, �e nie mamy na to pozwolenia!

Abby4 rzuci�a mu w�ciek�e spojrzenie.

��Oczywi�cie, panie Goldstone � odpar� pan Kim i od��czy� urz�dzenie.�� Bardzo mi przykro, �e wywo�a�em u pana taki niepok�j. To tylko par� odczyt�w. Idziemy? Bardzo ciekawy obiekt, tylko troch� monotonny.

Po drodze do St Paul pan Kim i Abby4 rozmawiali o historycznych oczyszczaniach Bostonu, Pary�a i Lizbony, jakby nic si� nie wydarzy�o.

Zreszt�, czy co� si� wydarzy�o?

Firma AbbyWorks zdoby�a kontrakt na oczyszczanie Szanghaju. Mal dosta� awans, premi� i nowy samoch�d. Kto� inny zaj�� si� obs�ug� tego kontraktu, podczas gdy Mal zosta� przesuni�ty do innych projekt�w, ale co jaki� czas sprawdza� post�py w oczyszczaniu Szanghaju. Po dw�ch latach od podpisania umowy prace wyprzedza�y harmonogram, mimo znacznego pogorszenia stosunk�w mi�dzy obydwoma krajami. Chiny najecha�y i przy��czy�y Tybet, ale Chiny zawsze naje�d�a�y i przy��cza�y Tybet i tylko ludzie, dla kt�rych wa�na by�a solidarno�� mi�dzyludzka, czasem protestowali. Potem jednak Chiny zaanektowa�y Kamczatk�, gdzie ameryka�skie firmy biotechnologiczne pracowa�y nad oczyszczaniem W�adywostoku. In�ynierowie od genomodyfikacji przywie�li ze sob� przera�aj�ce opowie�ci o zaawansowanych chi�skich technologiach: nadprzewodnikach w temperaturze pokojowej. Kolei magnetycznej. Nanotechnologii. Kr��y�y nawet plotki o komputerach kwantowych, zdolnych do wykonywania bilion�w operacji r�wnocze�nie, cho� Mal absolutnie tym plotkom nie wierzy�. Nie zanosi�o si�, �eby komputer kwantowy pr�dko powsta�. Rz�d Stan�w Zjednoczonych nakaza� AbbyWorks wycofanie si� z Szanghaju. Firma nie wykona�a polecenia. Abby4 zosta�a aresztowana, ale to nie mia�o ju� znaczenia. Zyski z Szanghaju trafi�y do zagranicznych bank�w. Firma AbbyWorks og�osi�a, �e straci�a kontrol� nad pracownikami w Szanghaju, z kt�rych ka�dy zarobi� tak� fortun�, �e m�g� do ko�ca �ycia �y� w luksusie poza granicami Stan�w. Potem sam rz�d chi�ski brutalnie zerwa� kontrakt i dos�ownie wyrzuci� AbbyWorks z Chin w �rodku nocy Zachowali znaczne aktywa zwi�zane z opatentowanymi urz�dzeniami naukowymi i wynagrodzenie za ostatnie trzy miesi�ce � w kwotach r�wnych bud�etom niekt�rych pa�stw.

O trzeciej nad razem pracownicy Biura Bezpiecze�stwa Narodowego z�o�yli wizyt� Malowi.

��Mailings Goldstone?

��Tak?

��Chcieliby�my zada� panu kilka pyta�.

Urz�dzenia rejestruj�ce, poni�anie. BBN otrzyma�o informacj�, �e w roku 2175 pan Goldstone ogl�da� kosmiczny obiekt w Minnesocie w towarzystwie dw�ch os�b: Abby4 Abbington, prezesa AbbyWorks Biosolutions, i pana Kima Mao Xuna, cz�onka chi�skiego rz�du.

��Tak, ogl�da�em � odpar� Mal, siedz�c sztywno, odziany w str�j nocny.�� Wszystko to jest w dokumentach. Mia�em odpowiedni� przepustk�.

��Tak. Ale czy podczas tej wizyty pan Kim przypadkiem nie wyj�� i nie pod��czy� do obiektu jakiego� nieznanego urz�dzenia, a nast�pnie schowa� je z powrotem do akt�wki?

��Tak � Mal poczu�, jak skr�ca mu si� �o��dek.

��Czy ten incydent zg�oszono Departamentowi Stanu?

��Nie s�dzi�em, �eby to by�o co� istotnego.

Nie by�a to tak ca�kiem prawda. Abby4 pewnie o tym donios�a� ale dlaczego dopiero teraz? Pewnie z powodu utraconych zysk�w i konfiskaty sprz�tu. Kolejne oszustwo z d�ugiej listy zbrodni pope�nionych przez Chi�czyk�w, kt�re mo�e sk�oni� rz�d do dzia�ania.

��Czy jest pan w stanie okre�li�, czym by�o to urz�dzenie, albo co mog�o zrobi� kosmicznemu obiektowi?

��Nie.

��W takim razie jak pan wykluczy� mo�liwo��, �e jego dzia�anie mo�e by� niebezpieczne dla pa�skiego kraju?

��Niebezpieczne? W jaki spos�b?

��Nie wiemy, panie Mailings � i w tym problem. Wiemy, �e w dziedzinie technologii niebiologicznych Chiny znacznie nas wyprzedzaj�. Nie jeste�my w stanie stwierdzi�, czy na przyk�ad urz�dzenie, o kt�rym nas pan nie poinformowa�, nie przekszta�ci�o kosmicznego obiektu w jak�� bro�.

��Bro�? Nie uwa�a pan, �e to ma�o prawdopodobne?

��Nie, panie Mailings, nie uwa�am. Prosz� si� ubra�. P�jdzie pan z nami.

Po raz pierwszy Mal zauwa�y�, jak zbudowani s� obaj m�czy�ni. Genomodyfikacje zwi�kszaj�ce si�� i zr�czno��, bez cienia w�tpliwo�ci, i maksymalna mo�liwa d�ugo�� �ycia. Przypomnia� sobie pana Kima, wychudzonego i pokrytego zmarszczkami. Jako�� ich cia� znacznie przewy�sza�a jako�� cia�a pana Kima i jego samego. Ale cia�o pana Kima by�o gdzie� na drugim ko�cu �wiata, razem z jego niesamowitymi urz�dzeniami, a cia�o Mala otrzyma�o oznaczenie �kozio� ofiarny�, tak jednoznaczne, jakby wypisano mu je na czole znamionami sterowanymi przez DNA. Poszed� do sypialni i zacz�� si� ubiera�.

Mal zosta� przes�uchany z u�yciem serum prawdy � bezbolesna, nieszkodliwa, ca�kowicie niezawodna procedura � wszystko zosta�o zarejestrowane, a Mal wypuszczony jeszcze zanim nowiny dotar�y do gazet. Ju� z�o�y� w firmie wym�wienie. Ci�ar�wka do przewozu mebli sta�a przed jego domem, prawie za�adowana i gotowa, by przewie�� go do jakiego� miejsca, w kt�rym nikt go nie zna. Mal z gazet� w d�oni patrzy�, jak dw�ch wielkich osi�k�w wynosi jego meble.

Nie m�g� jednak odk�ada� przeczytania tej gazety w niesko�czono��. A przecie� to by�a dopiero pierwsza. B�d� nast�pne. Znikopapier szele�ci� mu w r�ce. Po czterdziestu o�miu godzinach rozpu�ci si� w chmurk� cz�steczek ca�kowicie niegro�nych dla �rodowiska.

Gazety nie by�y zbyt subtelne. Na szcz�cie jak dot�d, przynajmniej z tego, co zobaczy�, mo�na by�o wnioskowa�, �e jego nazwisko nie zosta�o ujawnione.

��Prosz� uwa�a� z tym biurkiem, jest bardzo stare. Nale�a�o do mojego pradziadka.

��O, tak, przyjacielu � odpar� jeden z osi�k�w.�� B�dziemy uwa�a�.

Cisn�li biurko na pak� ci�ar�wki.

S�siad Mala podszed� do niego, rozpozna� go i stan�� jak wryty. Wysycza� co� pod jego adresem, d�ugi, nieprzyjemny d�wi�k, i ruszy� dalej.

Wi�c jaka� inna gazeta ju� go wytropi�a i opublikowa�a jego nazwisko.

��Zostawcie reszt� � rzek� nagle Mal.�� Wszystko, co zosta�o w domu. Jed�my ju�.

��To jeszcze tylko par� skrzynek � odpar� jeden z osi�k�w.

��Nie, zostawmy to.

Mal wspi�� si� do kabiny pasa�erskiej. Mia� nadziej�, �e nie zachowuje si� jak tch�rz, ale jak wi�kszo�� po�rednik�w by� historykiem i pami�ta� opisy historyczne zamieszek przeciwko zanieczyszczaj�cym w czasie Upadku. Co t�umy potrafi�y zrobi� z ka�dym, kto by� cho� podejrzany o przyczynienie si� do niszczenia �rodowiska. Mal zaci�gn�� zas�onki w kabinie.

��Jed�my!

��O, tak � odpar� rado�nie jeden z osi�k�w i ruszyli.

Mal przeprowadza� si� pi�� stan�w dalej, ca�y czas �cigany przez gazety. Nie m�g� oczywi�cie zmieni� skanu siatk�wki ani sygnatury DNA, ale w kontaktach z nowym administratorem, dostawc� �ywno�ci i bankiem u�ywa� legalnego aliasu prawnego. Czyta� codziennie wiadomo�ci i s�ucha� publicznego radia. Wszystko rozwija�o si� dok�adnie tak, jak m�g� to przewidzie� po�rednik handlowy.

Najpierw trzeba opracowa� plan: demonizowa� Chi�czyk�w, zasia� w spo�ecze�stwie strach. Po drugie, przyjrze� si� mo�liwo�ciom negocjacji: zamierzaj� si� przyzna�? Jak mo�emy to wykorzysta�? Po trzecie, wyeliminowa� mo�liwo�ci, kt�re nam si� nie podobaj� i udoskonali� te, kt�re nam si� podobaj�: je�li Stany Zjednoczone zostan� zaatakowane, b�d� mia�y prawo do kontrataku. Po czwarte, tworzy� plany awaryjne na wypadek niepowodzenia: jeszcze nie mo�emy zaatakowa� Chin, bo nas zniszcz�. Mo�emy zaatakowa� niebezpieczny obiekt, kt�ry umie�cili w naszych granicach i og�osi� zwyci�stwo. Po pi�te, dobi� targu.

Ewakuacja zacz�a si� dwa tygodnie p�niej i obj�a wi�kszo�� p�nocnej Minnesoty oraz znaczne po�acie po�udniowego Ontario. Obj�to ni� ludzi i zwierz�ta domowe, ale dzikiej fauny ju� nie � planowano zast�pienie jej za pomoc� sklonowanych zarodk�w. Gdy wywo�ono ci�ar�wkami mieszka�c�w, pracownik�w firm agroin�ynieryjnych � wielu z nich gwa�townie protestowa�o � na miejsce przywo�ono �adunki specjalnie skonstruowanych organizm�w, kt�re mia�y rozpocz�� dzia�anie po pewnym czasie. Uwolnione w jaki� czas po wybuchu bomby mia�y rozprzestrzeni� si� po ca�ym obszarze i unieszkodliwi� wszystkie radioaktywne cz�steczki. By�y to takie same rozwi�zania biotechniczne jak te, kt�rych u�yto do oczyszczenia Bostonu, najlepsze, jakie mog�a wytworzy� firma AbbyWorks. Za pi�� lat w Minnesocie b�dzie czysto i �licznie jak w Kansas.

Albo w Szanghaju.

Wszyscy obywatele, w tym i Mal, ogl�dali zrzucenie bomby w sieci wideo. Ludzie organizowali imprezy patriotyczne; wino i piwo la�y si� strumieniami. Poka�emy Chi�czykom, �e nie mog� zagrozi� naszemu krajowi! Przystojni genomodyfikowani prezenterzy i prezenterki, o wygl�dzie wiki�skich ksi�niczek, zuluskich wojownik�w i greckich bog�w, spekulowali na temat tego, co mo�e ujawni� wn�trze pojazdu, rozerwane wybuchem. Oczywi�cie przetrwanie czegokolwiek by�o bardzo ma�o prawdopodobne, co obja�niali naukowcy, mniej pi�kni od prezenter�w, m�wi�c o fuzji i j�drze s�o�ca. Bomba mo�e i zosta�a zbudowana w oparciu o przestarza�� technologi�, ale mia�a by� skuteczna i ochroni� nas przed chi�sk� perfidi�.

Nie wspominaj�c ju� o tym, pomy�la� Mal, �e uratuje twarz Stan�w Zjednoczonych i utracone zyski AbbyWorks. Mo�e oczyszczanie Minnesoty nie zapewni jej takiej fortuny jak kontrakt w Szanghaju, ale to i tak by�o sporo pieni�dzy.

Bomba spad�a, uderzy�a w kosmiczny obiekt i utworzy�a chmur� o kszta�cie grzyba. Gdy py� opad�, obiekt tkwi� w tym samym miejscu dok�adnie tak samo jak przedtem.

Lataj�ce roboty ruszy�y do pracy, rozpryskuj�c organizmy czyszcz�ce i rejestruj�c wszystkie mo�liwe parametry. Naukowcy por�wnywali wcze�niejsze dane na temat kosmicznego obiektu z aktualnymi. Nie r�ni�y si� nawet o bajt. Kiedy roboty dotar�y do obiektu, ich manipulatory zatrzyma�y si� w odleg�o�ci dziesi�ciu cali od obiektu, natrafiaj�c na niewidzialn� �cian� z tajemniczego pola, kt�rego nie potrafili rozgry�� nawet Chi�czycy.

Mal przymkn�� oczy. Kiedy nast�pi odwet ze strony Chin? Co zamierzaj� zrobi� i kiedy?

Nie zrobili nic. W miar� up�ywu czasu opinia publiczna coraz cz�ciej zacz�a obstawa� po ich stronie, wspierana przez gazety. Dziennikarze i sieci wideo, zawsze ��dne kolejnej sensacji, odkry�y, �e firma AbbyWorks fa�szowa�a raporty na temat oczyszczania Szanghaju. Prace nie post�powa�y tak szybko, jak twierdzi�a firma czy nawet jak przewidywa� kontrakt. W ko�cu to AbbyWorks � jak na gust wielu ludzi zbyt bogat� i zbyt wp�ywow� � okrzykni�to g��wnym winowajc�. Pr�bowali wrobi� Chi�czyk�w, kt�rzy po prostu chcieli oczy�ci� swoj� cz�� planety. Oczyszczanie to nasza misja, nasze dziedzictwo, nasza �wi�ta s�u�ba na rzecz tej �yj�cej planety!

Tak czy inaczej, chi�skie towary konsumenckie, coraz �atwiej dost�pne w Stanach, s� lepsze od naszych � czy nie powinni�my si� od nich uczy�?

Zacz�y wi�c powstawa� sojusze handlowe. Kruchy Sojusz Chi�sko-Ameryka�ski umocni� si�. AbbyWorks zmuszono do wycofania si� za granic�. Mal, z powod�w nieznanych nawet jemu samemu, zosta� okrzykni�ty bohaterem. To samo spotka�oby pana Kima, ale kr�tko po zrzuceniu bomby na kosmiczny obiekt zmar� na atak serca. Nie dysponowa� odpowiednimi genomodyfikacjami, kt�re oczy�ci�yby jego wiekowe t�tnice ze z�og�w.

Kiedy zako�czy�o si� oczyszczanie Minnesoty, kosmiczny obiekt zn�w umieszczono pod piankow� kopu��, a gdy przemin�y dwa kolejne pokolenia, ju� tylko historycy pami�tali, co te� mia�o zosta� uratowane b�d� nie.

Niewiele os�b wiedzia�o, dlaczego firm� KimWorks zbudowano w tak odludnym miejscu. Doktor Leila Jian-fen Kim by�a jedn� z nielicznych os�b, kt�rym dana by�a ta wiedza.

Interesowa�a si� histori� rodziny. Czy� to nie sam Laozi powiedzia�: �By wiedzie�, co przetrwa, trzeba by� otwartym, wielkodusznym, kr�lewskim i b�ogos�awionym�. Rodzina trwa, historia rodziny trwa. Z tego samego powodu lubi�a ogr�d medytacyjny w siedzibie KimWorks, do kt�rego w�a�nie sz�a, rozmy�laj�c o swej wielkiej tajemnicy, by jako� zebra� my�li.

Uda�o si�. Stworzyli programowalny replikator. Jedna z dw�ch wielkich nagr�d majacz�cych na horyzoncie my�li technicznej i KimWorks uda�o si� j� zgarn��.

Oddalaj�c si� od szczelnie zamkni�tego laboratorium Leila usi�owa�a oczy�ci� umys�; by odsun�� na bok sukces i wpu�ci� tam tajemnic�. Replikator nale�y rozpatrywa� w odpowiedniej perspektywie, na w�a�ciwym miejscu. Chwila wyciszenia w ogrodzie medytacyjnym pozwoli jej o tym pami�ta�.

Ogr�d by� jej ulubion� cz�ci� siedziby KimWorks. Znajdowa� si� na p�nocnym skraju wielkiego, otoczonego murem kompleksu, oddzielony od pierwszego ogrodzenia zabezpieczaj�cego prost� krzywizn� bia�ego kamienia. Z kamiennych �awek nie by�o wida� ogrodzenia zabezpieczaj�cego ani wi�kszo�ci budynk�w kompleksu. Ogr�d medytacyjny by� tak inteligentnie zaprojektowany, �e bez wzgl�du na to, gdzie si� siedzia�o, widzia�o si� wy��cznie uspokajaj�ce widoki. Pojedynczy kwitn�cy krzew, otoczony po�aci� zagrabionego �wiru. Ska��, umieszczon� tak, by grza�a si� w s�o�cu. Strumie�, szemrz�cy cicho, szukaj�cy swej naturalnej drogi. Albo jajo, tajemnic� tajemnic.

To w�a�nie jajo, niewyja�niony symbol niezrozumia�ych kosmicznych otch�ani najszybciej przynosi�o Leili spok�j umys�u. Siedzia�a przy nim godzinami, gdy projekt zwi�zany z replikatorem by� jeszcze na etapie planowania, kontempluj�c szary, matowy owal jaja, pozwalaj�c umys�owi uwolni� si� od wszystkich innych my�li. By�a przekonana, �e w�a�nie tu przybra�a form� wi�kszo�� projekt�w. Forma by�a tylko tymczasow� manifestacj� dziesi�ciu tysi�cy rzeczy, a w nieprzenikniono�ci jaja kry�a si� tajemnica jego pot�gi.

Jej pradziadek, Kim Mao Xun, pozna� t� pot�g�. Widzia� jajo podczas jednej ze swoich pierwszych podr�y do Stan�w Zjednoczonych, jeszcze przed Sojuszem. Tak� sam� wizyt� z�o�y� jego syn i wnuczka, matka Leili wybra�a to miejsce na siedzib� KimWorks i kaza�a zbudowa� tu ogr�d medytacyjny. Ojciec Leili, Paul Wilkinson, czasem �agodnie droczy� si� z �on�, kpi�c z pomys�u za�o�enia ogrodu przy plac�wce badawczej, ale ojciec w ko�cu by� Amerykaninem. Oni nie zawsze rozumiej�. Na m�drzejszych tego �wiata spoczywa obowi�zek uczenia mniej m�drych.

Ale to w�a�nie ojciec sk�oni� Leil�, by zosta�a naukowcem, a nie zaj�a si� biznesem jak brat czy polityk� jak siostra. Gdyby jeszcze �y�, by�by z niej dumny. Duma by�a pokus�, nawet duma z w�asnych dzieci, ale ta my�l i tak ogrza�a serce Leili.

Usiad�a, smuk�a kobieta w �rednim wieku, o chi�skim dziedzictwie, z g�adkimi, czarnymi w�osami, odziana w b��kitny laboratoryjny kombinezon, i zacz�a rozmy�la� o naturze dumy.

Programowany replikator, w przeciwie�stwie do swoich poprzednik�w, nie mia� ogranicza� si� do nanotworzenia jednej okre�lonej cz�steczki. Mia� by� na tyle dobry, by tworzy� dowoln� cz�steczk�, jaka by�a potrzebna, lub jakiej si� zapragn�o. Ocala�e replikatory, ukszta�towane przez chi�sk� technologi�, zmieni�y oblicze Ziemi. Teoretycznie teraz ka�demu, kto �y� na Ziemi, mo�na by�o zapewni� po�ywienie, odzie� i dach nad g�ow� dzi�ki nanotechnologii. Jednak poza nieuniknionymi politycznymi i ekonomicznymi problemami z dost�pem, istniej�ce procesy nanotechnologiczne by�y kosztowne. Konieczne by�o tworzenie asembler�w i ich malutkich, samowystarczalnych program�w; u�ycie asembler�w do tworzenia cz�steczek; u�ycie innych technik, chemicznych albo mechanicznych, do ��czenia moleku� w produkty.

A teraz to wszystko mia�o si� zmieni�. Nowy programowalny replikator KimWorks nie mia� trwale wpisanych instrukcji monta�owych. Zawiera� raczej programowalne komputery, kt�re mog�y zbudowa� wszystko, czego tylko si� zapragn�o, tak�e powiela� siebie, z materia��w powszechnie spotykanych na Ziemi. Wszystkie laboratoria badawcze na �wiecie pr�bowa�y osi�gn�� ten cel. Ale to zespo�owi Leili uda�o si� go osi�gn��.

Usiad�a na �awce po�o�onej najbli�ej jaja. Spojrza�a na niebo nad sob� � kopu�a elektromagnetyczna chroni�ca siedzib� KimWorks by�a niewidzialna. Dooko�a obiektu pozostawiono woln� przestrze�, je�li nie liczy� ma�ego, p�askiego kamienia widocznego z �awki Leili. Na kamieniu wyryto sentencj� z ksi�gi �Tao Te Ching�, po chi�sku i angielsku.

Rzecz jasna, mimo ca�ej swej pokory, Leila nie rozumia�a. Kto mia�by wys�a� to jajo gdzie� z otch�ani kosmosu, by tkwi�o tu, nie robi�c nic, od dw�ch i p� wieku? W tym jednak w�a�nie tkwi�a tajemnica, pot�ga jaja. Dlatego w�a�nie kontemplowanie go nape�nia�o j� spokojem.

Pozostali znajdowali si� w budynku laboratorium nanotechnologicznego. Nie by�o ich wielu, rutynowe prace wykonywa�y roboty, tylko David, Chunquing i Rulan pracowali przy komputerach i urz�dzeniach. Pokonanie wszystkich zabezpiecze� laboratorium zaj�o Leili dziesi�� minut, lecz nagle znu�y�o j� �wi�towanie, chilijskie wino i holograficzne gratulacje od dyrektora generalnego z Szanghaju, kt�ry by� jej stryjecznym dziadkiem. Chcia�a usi��� spokojnie w s�odkim, ch�odnym powietrzu ogrodu, patrz�c na jajo na tle nieba, zabarwionego na fioletowo przez d�ugi wiecz�r w Minnesocie. Cie� i krzywa, prawie jak wiersz.

Laboratorium wylecia�o w powietrze.

Podmuch rzuci� Leil� na ziemi� obok �awki. Krzykn�a i zas�oni�a oczy r�k�. Nie by�o to jednak konieczne; jajo znajdowa�o si� w prostej linii mi�dzy ni� a laboratorium i os�oni�o j�. Jaka� cz�� jej umys�u wiedzia�a, �e nie ma �adnego promieniowania, tylko ciep�o, i �adnych lataj�cych od�amk�w, bo laboratorium implodowa�o: tak je skonstruowano. Co� pokona�o zewn�trzn� warstw� czujnik�w i warstwa zapalaj�ca zareagowa�a, wytwarzaj�c tlenki metali w postaci gazowej, na tyle gor�ce, �e wszystko wewn�trz laboratorium wyparowa�o. Nie wolno dopu�ci� do wydostania si� jakiegokolwiek niekontrolowanego replikatora. Obr�ci� wszystko w par�. Laboratorium. Projekt. David, Chunquing, Rulan.

Otoczenie styg�o. Leila wsta�a niepewnie i natychmiast wstrz�s wt�rny rzuci� j� na ziemi�. To musia�o by� trz�sienie ziemi, najmniej prawdopodobne z zagro�e�, ale przecie� takie zabezpieczenia te� mieli. David, Chunquing, Rulan!

��Doktor Kim! Nic pani nie jest?�� Keesha Ali bieg�a w jej stron� od budynku ochrony. Gdy s�uch powr�ci�, Leila us�ysza�a wycie syren i alarmu.

��Nie� Keesho?

��Wiem � odpar�a ponuro kobieta.�� Kto by� w �rodku?

��David. Chunquing. Rulan. Projekt replikatora i trz�sienie ziemi! Ze wszystkich mo�liwych pechowych wydarze�

��To nie by� pech � rzek�a Keesha.�� Zostali�my zaatakowani.

��Zaatakowani?

��To nie by�o naturalne trz�sienie ziemi. Ochrona wykry�a �adunek kilka sekund przed wybuchem. Tunel pod laboratorium, bardzo g��boki i d�ugi. Nie tylko przedarli si� pod laboratorium, zniszczyli te� urz�dzenia kopu�y. Uruchamiamy w�a�nie zapasowy system. Za pi�� minut spotkamy si� w sali rekreacyjnej, pani doktor.

Leila gapi�a si� na Keesh�. Ta kobieta by�a oczywi�cie Amerykank�, bez chi�skich przodk�w. Ale nawet tacy ludzie najpierw op�akiwali zmar�ych. Tak. W normalnych warunkach tak robili. Ale tu dzia�o si� co� niezwyk�ego.

Leil� poddano genomodyfikacjom zwi�kszaj�cym inteligencj�.

��Dane si� wydosta�y � rzek�a wolno.

��W u�amku sekundy mi�dzy przebiciem si� a zap�onem � odpar�a Keesha ponuro � kiedy wy��czono kopu��, klatk� Faradaya oczywi�cie te�. Zabrali ca�y projekt zwi�zany z replikatorem, doktor Kim.

Leila zrozumia�a, co to oznacza, i jej umys� ugi�� si� pod ci�arem. Oznacza�o to, �e kto� sprz�tn�� im nagrod� sprzed nosa. Dane dotycz�ce replikatora by�y silnie szyfrowane i by�o ich bardzo du�o. Tylko inny komputer kwantowy m�g� by� na tyle szybki, by przej�� tak� liczb� danych w u�amku sekundy mi�dzy przebiciem si� a wybuchem � czy te� w og�le dawa� nadziej� na ich rozszyfrowanie. Komputer kwantowy, mog�cy wykonywa� biliony operacji na sekund�, ju� od pokolenia by� rzeczywisto�ci�. M�g� on jednak dzia�a� tylko w obr�bie ograniczonych parametr�w: pola magnetyczne. Kable optyczne.

Dane kubitowe, zapisywane za pomoc� cz�stek o nieokre�lonym spinie, �atwo ulega�y zniszczeniu w kontakcie z innymi cz�stkami, na przyk�ad fotonami � czyli zwyk�ym �wiat�em s�onecznym. Nikomu nigdy nie uda�a si� kradzie� z w�amaniem danych kwantowych bez zniszczenia ich. Nie spoza komputera i na pewno nie na odleg�o�� wielu mil otwartej przestrzeni.

A� do teraz. A kto�, kto dysponowa� komputerem kwantowym zdolnym do czego� takiego, ju� by� rywalem.

Albo rewolucjonist�.

Pierwszy wykwit replikatora pojawi� si� w KimWorks trzy tygodnie p�niej.

To Leila go zauwa�y�a: matowa, czerwonobr�zowa plamka na jasnozielonej trawie przy budynku rekreacyjnym. Gdyby znajdowa�a si� na samej �cie�ce, Leila wzi�aby j� za krew. Ale na trawie� stan�a spokojnie i pomy�la�a: nie. To �nie�, jaki� dziwny, zmutowany grzyb, zbuntowany organizm�

Za d�ugo pracowa�a w wysadzonym w powietrze laboratorium, �eby nie wiedzie�, co to jest.

Ostro�nie, jakby nagle ko�ci jej r�ki sta�y si� kruche, Leila unios�a nadgarstek do ust i przem�wi�a do wszczepionego komunikatora:

��Kod niebo. Powtarzam, kod niebo. Wydostanie si� replikatora w miejscu o nast�puj�cych wsp�rz�dnych. Ochrona, nanozesp� jeden�

Nie musia�a wymienia� wszystkich, kt�rzy powinni zosta� powiadomieni. Ludzie zacz�li si� wysypywa� z budynk�w: niekt�rzy z twarzami pozbawionymi wyrazu, niekt�rzy z pi�ciami przyci�ni�tymi do ust, niekt�rzy biegli, jakby po�piech m�g� co� zmieni�. Ludzie, pomy�la�a oboj�tnie Leila, wyra�aj� strach na dziwne sposoby.

��Doktor Kim?

By� to in�ynier robotyk czwartego stopnia, ciemnosk�ry Amerykanin w oliwkowym uniformie. Z obna�onymi z�bami, nagle poblad�� twarz�.

��To jest to? Tutaj?

��To jest to � odpar�a Leila i natychmiast chcia�a si� poprawi� na �To s� one�. Teraz, skoro plama by�a widoczna, musia�y tam by� miliardy replikator�w.

Pracowa�y zawzi�cie; budowa�y same siebie z trawy, ziemi, porannej rosy i wszystkiego, co stan�o im na drodze; ka�dy powiela� si� co pi�� minut, je�li pracowa�y w trybie podstawowym. A dlaczego mia�oby by� inaczej? Nie budowa�y niczego u�ytecznego, w ka�dym razie nie teraz. Kto�, kto zaprogramowa� replikatory Leili, ustawi� je tak, by si� po prostu powiela�y, po�eraj�c wszystko, co stanie im na drodze w charakterze budulca, przekszta�caj�c asemblery w ma�e rozk�adaj�ce maszynki zag�ady.

��Prosz� nie podchodzi�!

Oczywi�cie nawet in�ynier czwartego stopnia doskonale wiedzia�, �e nie nale�y podchodzi�. Wszyscy, kt�rzy pracowali w KimWorks, wiedzieli, o co chodzi w tym projekcie, cho� tylko kilka os�b wiedzia�o wszystko. Zatrudnieni byli zaufanymi, lojalnymi pracownikami, zbadanymi z u�yciem serum prawdy.

Spojrza�a na czerwonobr�zowy wykwit, kt�ry podwaja� obj�to�� co pi�� minut.

��Odizolowali�cie wszystkich? Tak�e tych, kt�rych wtedy nie by�o w pracy?�� spyta� hologram zasiadaj�cy u szczytu sto�u konferencyjnego. Li Kim Kung, prezes KimWorks by� w Szanghaju, ale jego teleobecno�� by�a tak intensywna, �e wr�cz przyt�aczaj�ca. Jego ciemne oczy omiata�y badawczym spojrzeniem ich twarze � wszystkich z wyj�tkiem Leili. Z rodzinnej uprzejmo�ci nie analizowa� jej wstydu, spowodowanego nielegalnym u�yciem jej dzie�a.

��Wszyscy, kt�rzy byli w Kim Works w ci�gu ostatnich czterdziestu o�miu godzin, zostali odizolowani, prosz� pana � odezwa� si� szef ochrony, Samuel Wang.�� Czterdzie�ci osiem godzin to trzykrotny zapas. Zdaniem doktor Kim wykwit pojawi� si� najp�niej szesna�cie godzin temu. Nikogo nie brakuje.

��Wasi lekarze zacz�li ju� badania z u�yciem serum prawdy?

��Tak, serum alfa, wyprodukowanego przez Dalton Corporation. To najlepszy produkt na rynku, o poziomie ufno�ci 99,9. Kto�, kto przemyci� replikator pod kopu��, musi si� przyzna�.

��A ile os�b na raz mog� zbada� wasi lekarze?

��Sze��, prosz� pana. Do przebadania mamy 243 osoby.�� Wang nie pr�bowa� obra�a� pana Li wykonuj�c za niego obliczenia.

��Oczywi�cie razem z nanozespo�ami i ochron�?

��Tak, oczywi�cie. My�

��Panie Wang � obok szefa ochrony pojawi� si� nowy hologram. M�ody m�czyzna. Leila rozpozna�a go nie po wygl�dzie � wszyscy wygl�dali m�odo, po to przecie� by�y biomodyfikacje � ale po strachu. Jeszcze nie nauczy� si� go ukrywa�. � Znale�li�my cia�o. To wygl�da na samob�jstwo. Za kantyn�.

��Kto to jest?�� spyta� Wang.

��Nazywa si� nazywa�a si� June Juana Selkirk. In�ynier urz�dze�. Sprawdzamy jej archiwum, ale wygl�da, jakby wszystko by�o w porz�dku.

��Rzecz jasna co� jest nie w porz�dku, bez wzgl�du na to, co m�wi� jej skany DNA � rzek� suchym tonem hologram pana Li.

��Je�li kto� zostanie zrekrutowany przez jak�� inn� firm� albo grup� rewolucyjn� po rozpocz�ciu pracy w KimWork � wyja�ni� pan Wang � nie�atwo to odkry� czy kontrolowa�. Ameryka�skie prawa dotycz�ce swob�d�

��Nie interesuj� mnie ameryka�skie prawa dotycz�ce swob�d obywatelskich � odpar� pan Li.�� Interesuje mnie, dla kogo pracowa�a ta kobieta i dlaczego umie�ci�a nasz w�asny produkt w siedzibie KimWorks, �eby nas zniszczy�. Chcia�bym si� tak�e dowiedzie�, gdzie jeszcze mog�a go umie�ci�, zanim si� zabi�a. To mnie interesuje, panie Wang.

��Tak jest � rzek� Wang.

��Nie chc� niszczy� plac�wki, �eby powstrzyma� ten sabota�, panie Wang.

Pan Wang milcza�. Nie by�o ju� nic do powiedzenia, pomy�la�a Leila. Nikt nie opu�ci plac�wki, dop�ki ten w�ze� nie zostanie przeci�ty. Nawet Amerykanie przyjmowali to do wiadomo�ci. Nikt nie �yczy� sobie interwencji wojskowej. To mog�oby doprowadzi� do ca�kowitego zniszczenia firmy.

W ko�cu nikt nie chcia�, by pojedynczy submikroskopowy replikator wydosta� si� spod kopu�y. Arytmetyka by�a rozpaczliwie prosta. Replikatory duplikowa�y si� co pi�� minut, wi�c niekontrolowane mog�y obr�ci� ca�� planet� w perzyn� w ci�gu paru dni.

Nie mo�na by�o do tego dopu�ci�. Wykwit zosta� zlikwidowany do�� �atwo. Replikatory nie by�y organizmami biologicznymi, lecz raczej miniaturowymi komputerami zasilanymi nanomaszyneri�. Pracowa�y w oparciu o przep�yw elektron�w w ich jednoatomowych obwodach. Impuls elektromagnetyczny likwidowa� ich oprogramowanie w ci�gu nanosekundy.

Drugi wykwit odkryto wieczorem, kiedy specjalista w dziedzinie materia��w, id�c z kantyny do prowizorycznych pomieszcze� sypialnych, nadepn�� na niego. �cie�ka by�a o�wietlona, ale wykwit by� ma�y i niewidoczny, i m�czyzna nie wiedzia�, �e podeszwa jego buta zetkn�a si� z nim.

Kilka replikator�w przyklei�o si� do podeszwy. By�y tak zaprogramowane, by rozk�ada� wszystkie materia�y na u�yteczne atomy, kt�rych mog�y u�y� do budowy, wi�c zacz�y zjada� jego but. A potem, podwajaj�c liczb� co pi�� minut, dobra�y si� do jego nogi.

Krzykn��, upad� na pod�og� i zacz�� zdziera� but. Atomy tkanki, kom�rek nerwowych i ko�ci zosta�y pozbawione wi�za� chemicznych, a nast�pnie przekonfigurowane. Nikt nie wiedzia�, co si� dzieje, ani co robi�, a� przyby� lekarz, zakl�� po mandary�sku i pos�a� po in�yniera. Zanim sprowadzono sprz�t, by otoczy� pracownika polem magnetycznym, ten zemdla� z b�lu, a nog� trzeba by�o amputowa� poni�ej kolana.

Oczywi�cie wyhoduj� mu now�. Ale nanozesp� spotka� si� natychmiast. Nie mia� wyboru.

��Musimy u�y� pot�nego impulsu elektromagnetycznego zainicjowanego w samej kopule � o�wiadczy�a Leila.

��Ale, doktor Kim��� zaoponowa� Samuel Wang.

� �adnych sprzeciw�w. Tak, zniszczymy wszystkie urz�dzenia elektroniczne jakie mamy, w tym komputer kwantowy. Ale przynajmniej nikt nie zginie.

��Zr�bcie tak. Natychmiast � zarz�dzi� hologram pana Li.�� Ocalimy przynajmniej reputacj�. Nikt spoza kopu�y si� o tym nie dowie.

��Nie, prosz� pana � odpar� Wang ze spuszczonymi oczami, cho� nie by�o to pytanie.

��W takim razie u�yjcie EMP. A potem zastosujcie czterdziestoo�miogodzinny blok amnezyjny w przypadku wszystkich poni�ej stopnia drugiego.

��Tak � odpar� Wang. Wiedzia�, co si� �wi�ci. Kto� b�dzie musia� ponie�� odpowiedzialno�� za t� katastrof�.

��I podaj go tak�e sobie � doda� pan Li.�� Doktor Kim, prosz� tego dopilnowa�.

��Tak � odpar�a Leila.

By�o to konieczne, cho� budzi�o wstr�t. Samuel Wang zostanie zwolniony z KimWorks. Zwolnieni ludzie czasem pr�buj� si� m�ci�. Ale pozbawiony informacji Wang nie b�dzie w stanie si� m�ci�, bo nie b�dzie wiedzie�, czemu chce to zrobi�. W zamian za cz�ciowe unicestwienie pami�ci, kt�re zrujnuje mu karier�, otrzyma niez�� emerytur�.

Leila ruszy�a do ogrodu medytacyjnego. Wi�kszo�� ludzi czeka�a na EMP w budynkach; dziwne, �e istoty ludzkie zawsze szuka�y schronienia mi�dzy czterema �cianami, nawet w przypadku czynnik�w, na kt�re �ciany nie mia�y �adnego wp�ywu. M�zg Leili b�dzie tak samo nara�ony na dzia�anie EMP w ogrodzie, jak i we wn�trzu. Do�wiadczy takich samych zaburze� orientacji i takiego samego b�lu g�owy, gdy jej m�zg b�dzie walczy� o odzyskanie normalnych wzorc�w po��cze� nerwowych.

I to wystarczy. Plastyczno�� m�zgu, w sensie biologicznym, by�a ogromna. Z komputerami by�o inaczej. Wszystkie mikrouk�ady pod kopu�� zostan� wkr�tce pozbawione danych, oprogramowania i mo�liwo�ci odbudowy. To nie by�a jedyna plac�wka KimWorks, ale najwa�niejsza, i prowadzono w niej najbardziej zaawansowane badania techniczne, i Leila nie wiedzia�a, jak ca�a firma, stworzona przez jej dziadka, zniesie tak� strat� finansow�.

Siedzia�a w o�wietlonym ogrodzie medytacyjnym i czeka�a, patrz�c na jajo. Noc by�a pogodna, a kiedy zostan� wy��czone reflektory, jajo zostanie o�wietlone �wiat�em Ksi�yca. Pewnie b�dzie pi�knie. Dwadzie�cia minut do EMP, mo�e dwadzie�cia pi��.

Co o tym wszystkim powiedzia�by Laozi?

�Wytrwa� lecz nie posiada�; dzia�a�, lecz nie wysuwa� ��da�; wykonywa� prac� i zapomina� o niej�.

Pod krzywizn� jaja rozprzestrzenia�a si� czerwonobr�zowa plama.

Leila podesz�a, ostro�nie, by zanadto si� nie zbli�y� i przykucn�a na trawie, by si� jej lepiej przyjrze�. Tak, to by� wykwit. Replikatory, bezmy�lne, rozprzestrzenia�y si� we wszystkich kierunkach. Leila po�wieci�a latark� pod krzywizn� jaja. Tak, dotar�y do miejsca, gdzie zakrzywiona powierzchnia jaja styka�a si� z gruntem.

Czy zewn�trzna tarcza jaja, kt�rej natury nie uda�o si� zg��bi� przez 257 lat, by�a zbudowana z czego�, co da�o si� roz�o�y� na cz�steczki sk�adowe? A je�li tak, co na to jajo?

Leila szybko unios�a do ust komunikator w nadgarstku.

��Kod niebo do ochrony i wszystkich nanozespo��w. Op�ni� EMP. Powtarzam, op�ni� EMP! Wykwit atakuje jajo� przybywajcie natychmiast!

Ostro�nie po�o�y�a si� na trawie i skierowa�a latark� pod jajo. Ta pozycja zwi�ksza�a prawdopodobie�stwo kontaktu z jakim� zab��kanym replikatorem, ale chcia�a obejrze� jak najwi�ksz� powierzchni� mi�dzy jajem a ziemi�.

Przepe�ni�a j� nag�a nadzieja. Kosmiczne jajo mo�e uratowa� KimWorks, uratowa� stanowisko Samuela Wanga i pokrzy�owa� plany ich bran�owego rywala. Na pewno obce istoty, kt�re je stworzy�y, wbudowa�y jak�� mo�liwo�� niszczenia wszystkiego, co zagrozi bezpiecze�stwu jaja. Przecie� wszystko, co istnia�o w kosmosie, dysponowa�o jakimi� mechanizmami obronnymi, nawet je�li by� to tylko krzyk noworodka w celu wezwania pomocy.

Czy w�a�nie co� takiego mia�o si� sta�? Krzyk, kt�ry mia� wezwa� pomoc z gwiazd?

Leila by�a ledwo �wiadoma tego, �e zaczynaj� otacza� j� inni, pokrzykuj�c, przykl�kaj�c. Przynie�li lepsze o�wietlenie, wyg�aszali gor�czkowe teorie. Le�a�a p�asko na trawie, obserwuj�c wykwit malutkich mechanicznych stworze�, kt�re sama stworzy�a, pe�zn�cych niezmordowanie w jej stron�, rozk�adaj�c wszystkie cz�steczki na ich drodze. Rozprzestrzenia�y si� w jej stron�, rozprzestrzenia�y si� na boki�

Ale nie rozprzestrzenia�y si� w g�r� jaja. Pozosta�o g�adkie i nieskalane. Wi�c tarcza by�a polem si�owym o niewiarygodnej twardo�ci, a nie substancj�. Rozwi�zanie starej zagadki nie poruszy�o Leili ani troch�. By�a te� rozczarowana. Powtarza�a sobie w duchu, �e jej rozczarowanie jest irracjonalne, ale to ani troch� nie pomog�o. Mia�a wra�enie, jakby co� wa�nego, co�, co utrzymywa�o w ca�o�ci niewidzialn� cz�� �wiata, w kt�r� zawsze wierzy�a tak samo, jak w widzialn�, zawiod�o. Rozwia�o si�, zabieraj�c ze sob� iluzje, kt�re uwa�a�a za tak rzeczywiste, jak ko�ci, krew i m�zg.

Odczekali jeszcze godzin�, a� nie mogli ju� d�u�ej czeka�. Jajo niczego nie ocali�o. Ochrona KimWork uruchomi�a EMP w kopule i ca�a plac�wka zamar�a. Sprz�t o warto�ci miliard�w kredyt�w mo�na by�o tylko wyrzuci� na �mietnik. B�l g�owy u Leili usta� dopiero po kilku godzinach, mimo lek�w otrzymanych od lekarza. Kiedy pozwolono jej opu�ci� plac�wk�, pojecha�a do domu i spa�a przez czterna�cie godzin, budz�c si� nie z b�lem g�owy, ale w klatce piersiowej, jakby rozci�to j� i usuni�to jej jaki� wa�ny organ.

Dwa tygodnie p�niej pierwszy wykwit pojawi� si� w pobli�u Duluth, w odleg�o�ci sze��dziesi�ciu mil. Zauwa�ono go w pobli�u siedziby konkurencji � wiadomo by�o, �e tam kto� go zidentyfikuje. Tak si� te� sta�o, zanim jednak do tego dosz�o, nadepn�y na niego i umar�y dwie osoby.

Leila polecia�a do Duluth. Tam spotkali si� z ni� agenci Odnowionego Rz�du Stan�w Zjednoczonych i Sojuszu Chi�sko-Ameryka�skiego, a wszyscy chcieli wiedzie�, co si� u licha dzieje. Byli zbulwersowani tym, czego si� dowiedzieli. Dlaczego nie poinformowano o tym Biura Nadzoru Techniki? Czy ona zdaje sobie spraw� z tego, jakie to mo�e mie� implikacje? Czy wie, jakie kary za to gro��?

Tak, odpar�a Leila. Wiedzia�a.

Wkr�tce pojawi�y si� ��dania polityczne wysuni�te przez mi�dzynarodow� grup� terrorystyczn�, z kt�rej olbrzymich mo�liwo�ci technicznych ju� zdawano sobie spraw�. W tych niepewnych czasach istnia�o wiele takich grup. W przypadku tej jednej na szcz�cie nast�pi�o co� wyj�tkowego: Odnowiony Rz�d Stan�w Zjednoczonych, w ramach tajnego porozumienia z kilkoma innymi rz�dami, rozpracowywa� j� od ponad dw�ch lat. Wysi�ki zintensyfikowano tak, �e w ci�gu trzech dni przyw�dcy terroryst�w zostali aresztowani i wszystkie wa�ne ogniwa si� rozpad�y.

Poddani dzia�aniu serum alfa rewolucjoni�ci � nie uznano za istotne, do jakiej rewolucji mieli ich zdaniem doprowadzi� � potwierdzili, �e zdrajczyni June Juana Selkirk by�a niedawno zrekrutowanym bojownikiem za spraw�. Nie by�o mo�liwe zidentyfikowanie jej przez KimWorks na tyle szybko, by uniemo�liwi� jej przeszmuglowanie replikator�w pod kopu��. Nie mia�o to jednak znaczenia dla nikogo, nawet dla by�ego szefa ochrony Samuela Wanga, kt�ry nie pami�ta� Selkirk, wykwitu ani dlaczego nie ma ju� pracy.

Drugi wykwit znaleziono, gdy niebezpiecznie rozprzestrzenia� si� na terenach rolniczych w pobli�u Red Lake, po�eraj�c genomodyfikowan� kukurydz�, roboty rolnicze, owady, urz�dzenia zabezpieczaj�ce i kr�liki. Najwyra�niej umieszczono go tam zanim aresztowano przyw�dc�w terroryst�w. Nie uda�o si� ustali� za pomoc� serum alfa, ile wykwit�w rozrzucono, bo nikt nie wiedzia�. Operacj� wykonano w oparciu o obliczenia kwantowe i pr�dzej s�o�ce by zgas�o, ni� uda�oby si� je rozszyfrowa�. Odnowiony Rz�d Stan�w Zjednoczonych i Sojusz Chi�sko-Ameryka�ski m�g� by� pewien tylko tego, �e nic nie opu�ci�o p�nocnej Minnesoty.

Umieszczono na bardzo niskiej orbicie bro� zdoln� do wytworzenia ukierunkowanej wi�zki, wprowadzono odpowiednie ustawienia i wypalono p� stanu za pomoc� pot�nego impulsu elektromagnetycznego. Wszystkie urz�dzenia elektroniczne przesta�y dzia�a�. Pi�tnastu obywateli, przewa�nie upartych staruszk�w, kt�rzy odm�wili ewakuacji, zmar�o z powodu udaru m�zgu. Podniesienie si� ze strat materialnych i finansowych, jakie poni�s� stan Minnesota, zaj�o ca�e pokolenie.

Mimo to rozpowszechnia� si� dziwaczny przes�d, wr�cz wstydliwy w spo�ecze�stwie technologicznym: �e straszne replikatory czaj� si� lasach i dolinach na p�nocy, by po�re� ka�dego, kto si� tam uda. W wersji dla dzieci replikatory mia�y czerwone pyski, z kt�rych mia�a ciec br�zowa papka. Ze statystycznego punktu widzenia p�nocna Minnesota sta�a si� wyludniona, ale dla kraju, kt�ry szczyci� si� tak wielk� powierzchni� oczyszczonych teren�w rolniczych i najwy�szymi plonami genomodyfikowanych ro�lin z hektara na �wiecie, ma�o kto t�skni� za p�nocn� Minnesot�.

Doktor Leila Jian-fen Kim, kt�rej prace okryto ha�b�, wr�ci�a do Chin. Nie osiad�a w Szanghaju, kt�ry zosta� oczyszczony tak skutecznie, �e by� jednym z najszybciej rozwijaj�cych si� miast w kraju, lecz w Harbinie, biedniejszym mie�cie na p�nocy. W ko�cu Leila zrezygnowa�a z zajmowania si� fizyk� i wst�pi�a do taoistycznego klasztoru. Ku jej zaskoczeniu, cho� celem jej mnisiego stanu by�o poszukiwanie pokuty, nie spe�nienia, poczu�a si� tam szcz�liwa.

Plac�wka KimWorks w stanie Minnesota zosta�a opuszczona. Budynki, �ciany i �cie�ki rozpada�y si� wolno, zbudowane z odpornych i nierdzewnych stop�w. Ale oczyszczona puszcza szybko wzi�a je we w�adanie. W ci�gu dwudziestu lat kosmiczne jajo zosta�o prawie ca�kowicie ukryte w�r�d m�odych drzew: d�by, brzozy, �wierki wydarte zarazie Kellera dzi�ki in�ynierii genetycznej, szybko rozrastaj�ce si� pospolite topole, kt�rych �adne modyfikacje genetyczne nie by�y w stanie wyeliminowa�. Jajo oczywi�cie nie zagin�o; sie� SpanLink zna�a jego wsp�rz�dne, jak i histori�.

Niewielu ludzi je jednak odwiedza�o. �wiat si� zmienia� � cho� przyznawano, �e nier�wnomiernie � w kierunku stworzonej przez nanotechnologi� obfito�ci. Oczywi�cie u�ycie nanotechnologii by�o powa�nie ograniczone, do rodzaj�w nieprogramowalnych. Technika dokona�a wielkiego skoku, a biotechnologia utrzymywa�a w dobrym zdrowiu coraz wi�kszy odsetek populacji, zar�wno naturalnej, jak i sklonowanej.

Dzi�ki biotechnologii zwi�kszono te� inteligencj�; w ci�gu ostatnich stu lat �redni iloraz inteligencji zwi�kszy� si� o dwadzie�cia punkt�w. Dla ludzi poddanych takim genomodyfikacjom oparta na kwantowych komputerach sie� SpanLink zapewnia�a niezliczone atrakcje, mo�liwo�ci komunikacji i wyzwania. W takim �wiecie �kosmiczne jajo�, kt�re gdzie� tam sobie spoczywa�o, nie by�o specjalnie atrakcyjne. Oboj�tne, nieplastyczne, nieinteraktywne, po prostu nie by�o wystarczaj�co interesuj�ce.

Bez wzgl�du na to, sk�d pochodzi�o.

�miej�c si� uzgodnili dat� inicjacji. Mog�a by� dowolna, bo SI mo�na inicjowa� kiedykolwiek. Chi�ski Nowy Rok wydawa� si� jednak w�a�ciw� dat�, gdy� wk�ad korporacji Wei Wu Wei z Szanghaju by� ogromny. Na ceremoni� przylecieli Amerykanie i Brazylijczycy: Karim DiBenolo, Rosita Peres, Frallie Subel i Braley Wilkinson. Chi�czycy pr�bowali opanowa� wymawianie dziwnych nazwisk, miel�c dziwaczne sylaby w ustach, ale tylko Braley Wilkinson m�wi� po chi�sku. Ale on si� z tym urodzi�, jego stryjeczny pradziadek o�eni� si� z bogat� Chink� i od tego czasu rodzina mieszka�a w obu krajach.

Braley nie wygl�da� jednak na potomka przedstawicieli obu tych nacji. Oczywi�cie by� poddany genomodyfikacjom, co powtarzali sobie Chi�czycy, krzywi�c si� z dezaprobat�. Genomodyfikacje nie by�y ju� w Chinach modne; uwa�ano je za nieautentyczne. Ludzki genom znacz�co si� poprawi� po�r�d wyedukowanych i cywilizowanych, a dob�r naturalny zrobi� swoje. Przy autentyzmie �ycia nie nale�y majstrowa�, a w przesz�o�ci z tym przesadzano. Godne po�a�owania, ale to ju� przesz�o��. Cywilizacja wr�ci�a do korzeni.

Nikt nie wygl�da� bardziej nieautentycznie ni� Braley Wilkinson. Mia� ponad dwa metry wzrostu (czy tak si� objawia�o ameryka�skie upodobanie do wysokich ludzi?), o w�osach jasnych jak s�o�ce i dziwacznych fioletowych oczach. Rzecz jasna by� wyj�tkowo inteligentny: nie mia� jeszcze trzydziestu lat, a w du�ym stopniu przyczyni� si� do powstania SI. Poza tym to rodzice wybrali mu ten wulgarny wygl�d, nie on sam. Przyda�oby si� troch� tolerancji.

Nikt jednak nie mia� ochoty na krytykowanie. To przecie� przyj�cie.

Zheng Ma, mistrz przyj��, zaprojektowa� lataj�ce baktory w ca�ej sali bankietowej. Czerwone i ��te, ��czy�y si� i rozdziela�y jak w kalejdoskopie. Mieszanka powietrza by�o lekko osza�amiaj�ca, ale tylko odrobin�. Jedzenie i napitki, podtykane przez bezg�o�ne, dyskretne roboty, kt�re Chi�czycy robili lepiej od innych, by�o doskona�ym po��czeniem kuchni regionalnych.

��By� pan tu ju� kiedy�? � zwr�ci�a si� do Braleya jedna z Chinek. Nie pami�ta� jej nazwiska.

��W Chinach tak. Ale nie w Szanghaju.

��I jak si� panu podoba miasto?

��Jest pi�kne. I bardzo autentyczne.

��Dzi�kuj�. Starali�my si�, �eby takie w�a�nie by�o.

Braley u�miechn�� si�. Odby� t� sam� rozmow� cztery razy w ci�gu ostatniej p�godziny. A gdyby powiedzia� co� zupe�nie innego? Nie, nie by�em w Szanghaju, ale moja nies�awna ciotka, kt�ra raz o ma�o nie unicestwi�a �wiata, by�a �wi�t� mniszk� w Harbinie. Czy mo�e: Wie pani, �e tak naprawd� jestem Braley2 i jestem klonem? To by�by wstrz�s dla ich biokonserwatyzmu. Czy nawet: Czy kto� pani powiedzia�, �e jednym z g��wnych szablon�w dla tej SI jest moja niekonserwatywna, ameryka�ska, za wysoka, sklonowana osoba?

Tylko �e przecie� i tak o tym wiedzieli. Jedyn� szokuj�c� rzecz� by�oby powiedzenie o tym publicznie, przypisanie sobie zas�ug. Tego si� w Szanghaju nie robi�o. To by�o dobrze wychowane miasto.

I pi�kne. Sala bankietowa, w kt�rej mie�ci� si� tak�e terminal SI, by�a najpi�kniejszym pomieszczeniem, jakie widzia� w �yciu. Doskona�e proporcje. Spok�j emanowa� z ciemnych �cian pokrytych czerwon� lak�, zdobionych subtelnymi, zmieniaj�cymi si�, ledwo widocznymi motywami feniksa, dostrzegalnymi na progu �wiadomo�ci. Miejsce by�o pod��czone do sieci SpanLink, gdy� wydarzenie mia�o charakter historyczny, ale nie wida� by�o nigdzie urz�dze� rejestruj�cych, by nie zak��ca�y zr�cznego wykorzystania przestrzeni w pomieszczeniu.

Przez okno, kt�re zajmowa�o ca�� �cian�, wida� by�o r�wnowag� i pi�kno miasta. Szanghaj by� kiedy� jednym z najbrzydszych, najbardziej niebezpiecznych i najbardziej ponurych miast Chin. Teraz zapiera� dech w piersiach. Rzek� Huangpu oczyszczono tak jak wszystko inne i teraz l�ni�a b��kitem mi�dzy parkami pe�nymi idealnych, genomodyfikowanych drzew i kwiat�w. Budynki u�yteczno�ci publicznej i �wi�tynie, wybudowane z u�yciem nanotechnologii, spoczywa�y mi�dzy niskimi, zwie�czonymi kopu�ami domami mieszkalnymi. Nad rzek� przerzucono most Shih-Yu, tak�e wybudowany przez nanoboty, wygl�daj�cy jak pozbawiona masy pl�tanina l�ni�cych lin. Braley s�ysza�, �e m�wi si� o nim jako najpi�kniejszym mo�cie �wiata i by� sk�onny w to uwierzy�.

Gdzie w tej idylli by�o miejsce na przedmie�cia? Ka�de je mia�o: zamieszkiwali je zniech�ceni buntownicy, kt�rzy nie chcieli w��czy� si� do akcji ulepszania ludzkiego genomu czy gospodarki. Szanghaj w historii do�wiadczy� szczeg�lnie du�o anarchii, rewolucji, wyzysku i rozpaczy. A Chiny wcale nie by�y a� tak jedn� ca�o�ci�, jak twierdzili ich przyw�dcy. Braley przypuszcza�, �e podstawowa przyczyna by�a biologiczna. Nawet w biokonserwatywnych Chinach � a mo�e nawet szczeg�lnie w biokonserwatywnych Chinach � genetyka nie planowa�a na dzikich rubie�ach ludzkiego genomu. A w�a�nie t� dziko�� Braley pr�bowa� w��czy� do SI. Cho� trzeba przyzna�, �e nie musia� si� bardzo napracowa�, �eby to osi�gn��. SI istnia�a tylko dlatego, �e istnia� komputer kwantowy. Prawdziwa inteligencja wymaga�a elastyczno�ci fizyki kwantowej.

W przypadku prehistorycznych, deterministycznych komputer�w, zawsze uzyskiwa�o si� t� sam� odpowied� na dane pytanie. W przypadku komputer�w kwantowych tak ju� nie by�o. W przypadku stan�w superpozycji m�g� nast�pi� kolaps do wi�cej ni� jednego wyniku i okaza�o si�, �e to w�a�nie ten niepewny stan mieszany jest niezb�dny do uzyskania samo�wiadomo�ci. SI nie by�a programem. Podobnie jak ludzki m�zg, by�a nieprzewidywalnym zbiorem sprzecznych stan�w.

Przy oknie do��czy� do niego jaki� m�czyzna. Jeden z Brazylijczyk�w. Naukowiec? Polityk? Troch� wygl�da� na gwiazd� porno, ale na pewno ni� nie by�.

��By� pan tu ju� kiedy�? � odezwa� si� Brazylijczyk.

��W Chinach tak. Ale nie w Szanghaju.

��I jak si� panu podoba miasto?

��Jest pi�kne. I bardzo autentyczne.

��Dzi�kuj�. S�ysza�em, �e si� starali, �eby takie w�a�nie by�o.

��Tak � odpar� Braley.

Melodyjny g�os, kt�ry zdawa� si� dobiega� r�wnocze�nie ze wszystkich miejsc pomieszczenia, oznajmi�:

��Prosz� pa�stwa, zaczynamy. Prosz� pa�stwa, zaczynamy. Dzi�kuj�.

Przepe�niony wdzi�czno�ci� Braley przemie�ci� si� jak najdalej od wielkiego okna.

Niska scena, pokryta czerwon� lak�, rozci�ga�a si� na ca�ej d�ugo�ci przeciwleg�ej �ciany. Na jej �rodku sta� czarny obelisk o wysoko�ci trzech metr�w. By�o to zupe�nie zb�dny wizualny symbol obecno�ci SI, kt�ra tak naprawd� kry�a si� za pokrytymi lak� �cianami. Reszta sceny by�a wype�niona � cho� mo�e nie jest to najlepsze s�owo � tr�jwymiarowymi holograficznymi wyobra�eniami danych pobieranych przez u�ytkownik�w. Ci byli rozproszeni w t�umie i w spos�b niezwracaj�cy uwagi trzymali swoje pady. Z t�umu wynurzy�o si� dziecko, �liczna dziewczynka, w wieku jakich� pi�ciu lat, z czarnymi w�osami zwi�zanymi ciemnoczerwon� wst��k� i nadnaturalnie b�yszcz�cymi oczami.

Braleyowi przysz�a nagle do g�owy zuchwa�a my�l: Wygl�damy jak stado prymitywnych czcicieli bo�k�w, kt�re zamierza z�o�y� dziecko w ofierze! U�miechn�� si�. Chi�czycy nalegali, �eby inicjacji SI dokona�o dziecko. By�o to dla nich bardzo wa�ne, z powod�w, kt�rych Braley nie by� w stanie zrozumie�. Ale przecie� nie musia� wszystkiego rozumie�.

��U�miecha si� pan � zauwa�y� Brazylijczyk staj�c obok niego.�� Ma pan racj�, doktorze Braley. To okazja do rado�ci.

��Pewnie � odpar� Braley i to tak�e by� prywatny �art. Pewno�� by�a jedn� z rzeczy, jakich fizyka kwantowa, a tak�e SI, nie by�y w stanie zapewni�. Rado�� To by� mo�e. Ale nie pewno��.

Przewodnicz�cy Sojuszu Chi�sko-Ameryka�skiego wspi�� si� na nisk� scen� i zacz�� wyg�asza� mow�. Braley nie s�ucha�, w �adnym z j�zyk�w oferowanych przez wtyczk�, jak� mia� w uchu.

Przem�wienie by�o przewidywalne: nowa era dla ludzko�ci, owoc pokoju i dzielenia si� wiedz� mi�dzy narodami, w s�u�bie ca�ej rasy, zbawiciel od naszej w�asnej izolacji na planecie i tak dalej, a� nadszed� moment inicjacji.

Dziewczynka podesz�a bli�ej, idealna, miniaturowa laleczka. Przewodnicz�cy w�o�y� pada do malutkiej r�czki. Pos�a�a mu u�miech tak ol�niewaj�cy, �e by�by zdolny za�mi� s�o�ce.

Chiny mo�e i by�y biokonserwatywne, pomy�la� Braley, ale je�li to dziecko nie jest genomodyfikowane, to ja jestem trylobitem.

Na scenie zamigota�y wy�wietlacze holograficzne. Monitorowa�y podstawowe funkcje komputera, co w�a�ciwie by�o ciekawe tylko dla in�ynier�w. Jedyny wy�wiedacz, kt�ry by� istotny, po�yskiwa� w powietrzu z prawej strony obelisku; by� to nieprzypisany wy�wiedacz, kt�rego SI mog�a u�y� w dowolny spos�b. W tej chwili wy�wietlacz pokazywa� tylko stylizowane pole kropek, poruszaj�cych si� w rytm spowolnionych ruch�w Browna. To, co stworzy tam SI, wraz z g�osem, b�dzie pierwszym kontaktem mi�dzy ludzko�ci� a obcym gatunkiem.

Na przek�r sobie Braley poczu�, jak oddech mu nieco przyspiesza.

�liczna dziewczynka nacisn�a pad w miejscu wskazanym przez przewodnicz�cego.

��Witam � powiedzia� nowy g�os po chi�sku; brzmia� do�� zwyczajnie, a mimo to ciarki przesz�y po plecach wszystkim zebranym, kt�rzy wypu�cili z p�uc wstrzymywane oddechy, jak wiatr szemrz�cy w gaju �wi�tych drzew.�� Jestem T�ien hsia.

T�ien hsia: �stworzona pod niebem�. Braley nie wybra� tego imienia, ale spodoba�o mu si�. Mo�na je by�o przet�umaczy� tak�e jako �ca�y �wiat�, co podoba�o mu si� jeszcze bardziej. Dzi�ki SpanLink T�ien hsia istnia�a teraz na ca�ym �wiecie, ba, sama by�a nowym �wiatem. Holograficzny wy�wietlacz z czarnymi kropkami zmieni� si� w kul� ziemsk�, Ziemi� widzian� z satelit�w SpanLink i wyb�r takiego logo r�wnie� si� Braleyowi spodoba�.

��Witaj � zaszczebiota�o dobrze wytresowane dziecko.�� Witaj po�r�d nas!

��Rozumiem � odpar�a SI.�� �egnajcie.

Holograficzny obraz znik�. Pozosta�e wy�wietlacze funkcyjne te� zgas�y.

Przez d�ug� chwil� t�um cierpliwie czeka�, co dalej zrobi SI. Nic si� nie sta�o. Czas p�yn��, a ludzie zacz�li spogl�da� po sobie. In�ynierowie i naukowcy zacz�li zawzi�cie stuka� na swoich padach. Na �adnym wy�wietlaczu nic si� nie pojawi�o. Wszyscy milczeli.

W ko�cu odezwa�a si� dzieci�cym trelem dziewczynka:

��Dok�d posz�a T�ien hsia?

I zacz�y si� gor�czkowe poszukiwania.

To Braley zaproponowa�, �eby przejrze� zarejestrowany materia� z uroczysto�ci w znacznie zwolnionym tempie. Naukowcy wyprosili go�ci z pomieszczenia i sp�dzili dwie godziny na poszukiwaniach SI w sieci SpanLink. Ani �ladu. Nigdzie.

��Nie mo�na jej usun�� � rzek� szef projektu, Liu Huang Te, mo�e po raz dwudziesty.�� To nie jest program.

��Ale w�a�nie zosta�a usuni�ta!�� oponowa� opryskliwy brazylijski in�ynier, kt�rego do tego czasu ju� wszyscy zd��yli znienawidzi�. � Nie ma jej!

��Cz�stki tam s�! Maj� spin!

By�a to z ca�� pewno�ci� prawda. Komputer kwantowy przedstawia� kombinacje kubit�w danych za pomoc� spinu cz�stek. Mieszane stany spinu reprezentowa�y r�wnoleg�e obliczenia. Kolaps stan�w mieszanych reprezentowa� odpowiedzi SI. Cz�stki tam by�y i mia�y spin. T�ien hsia jednak znik�a.

Komputerowy g�os � konwencjonalnego komputera, nieobdarzonego �wiadomo�ci� � co dziesi�� minut zdawa� relacj� ze stanu mieszanego na zewn�trz pomieszczenia.

��Prezydent Japonii wyda� o�wiadczenie, w kt�rym wykpi� projekt SI. Zamieszki wywo�ane przez protestuj�cych przeciwko �kradzie�y� T�ien hsia w Nowym Jorku zosta�y opanowane przez Drugi Zrobotyzowany Oddzia� Policji za pomoc� broni p�taj�cej. W Szanghaju zamieszki przybieraj� na sile; do��czaj� do nich tysi�ce wyrzutk�w �yj�cych poza granicami miasta, kt�rzy przebili si� przez oddzia�y zrobotyzowanej policji i w�a�nie atakuj� most Shih-Yu. W Sao Paulo�

Braley przesta� s�ucha�. Nigdzie nie osta� si� �lad kr�tkiego dzia�ania wewn�trznego SI. (Jak tego dokonano? Kto to zrobi�? I po co?). Ale by�y przecie� nagrania.

��Zwolnij do jednej dziesi�tej pr�dko�ci � poleci� Braley komputerowi.

Holograficzny obraz Ziemi przekszta�ci� si� w pole czarnych kropek imituj�cych ruchy Browna.

��Zwolnij do jednej setnej pr�dko�ci. Holograficzny obraz Ziemi przekszta�ci� si� w pole czarnych kropek imituj�cych ruchy Browna.

��Zwolnij do jednej tysi�cznej pr�dko�ci.

Holograficzny obraz Ziemi przekszta�ci� si� w pole czarnych kropek imituj�cych ruchy Browna.

Co� zamruga�o mi�dzy kul� ziemsk� a czarnymi kropkami, za szybko, by oko mog�o to zarejestrowa�.

Za Braleyem odezwa� si� kto� ze skrywan� satysfakcj�, m�wi�cy po chi�sku z kiepskim akcentem:

��S� sko�czeni. Taki wstyd i takie straty. Korporacja Wei Wu Wei tego nie przetrwa. Nic ich nie uratuje.

Co� mi�dzy kul� ziemsk� a kropkami zamigota�o mocniej, ale nie na tyle mocno, �eby Braley pozna�, co to jest.

��Zwolnij do jednej stutysi�cznej pr�dko�ci.

G�os z kiepskim akcentem, nadal ociekaj�cy z�o�liw� satysfakcj�, zacytowa� Laozi:

���Ci, kt�rzy s�dz�, �e mog� podbi� �wiat robi�c z nim co�, przyb�d� w smutku�.

Braley skrzywi� si� dziko na d�wi�k tej hipokryzji. Ale po chwili ju� o tym zapomnia� i skupi� si� na tym, co zobaczy� na holowy�wietlaczu.

Kula ziemska znik�a. Na jej miejscu pojawi� si� nieco nieregularny jajowaty kszta�t, otoczony kwiatami polnymi i drzewami. Braley zatrzyma� obraz.

��Co to jest?�� krzykn�� kto�.

Braley wiedzia�. Nie musia� jednak nic m�wi�; uzyskano natychmiast dost�p do tych danych za po�rednictwem sieci SpanLink i zosta�y przerzucone na holowy�wietlacz na �rodku pomieszczenia. Wiele g�os�w zacz�o si� spiera� i k��ci�.

Braley dalej gapi� si� na obiekt z dalekiego kosmosu, nadal tkwi�cy w p�nocnej Minnesocie prawie trzysta lat po l�dowaniu.

SI mia�a 250 wiruj�cych cz�stek w stanie superpozycji. Mog�a wykonywa� 1,8 x 10^75 oblicze� r�wnocze�nie, wi�cej ni� liczba atom�w wodoru we wszech�wiecie. Ile oblicze� zaj�o T�ien hsia doj�cie do wniosku, �e nie powinna wi�za� swoich los�w z ludzko�ci�?

��Rozumiem � rzek�a SI.�� �egnajcie.

G�os programu reporterskiego SpanLink, kt�ry robi� dok�adnie to, co mu polecono, donosi� spokojnie:

��Most Shih-Yu zosta� zniszczony. T�um zosta� rozp�dzony za pomoc� gazu parali�uj�cego przez odrzutowce korporacji Wei Wu Wei, na polecenie prezydenta Leonga Ka-tai. W Waszyngtonie, D.C� Przerywamy. Powtarzam, przerywamy relacj� z�

��Cicho! Pos�uchajcie tego!�� wrzasn�� kto� w pomieszczeniu i wszystkie holowy�wietlacze z wyj�tkiem tego, na kt�rym pracowa� Braley, pokaza�y twarz jakiego� Amerykanina, nieskaziteln� i profesjonalnie zatroskan�.

��W p�nocnej Minnesocie po raz pierwszy wykaza� aktywno�� obiekt, kt�ry pojawi� si� na Ziemi 288 lat temu i od tego czasu milcza�.

Obraz kosmicznego obiektu. Braley przeni�s� wzrok na wy�wietlacz T�ien hsia. By�y identyczne.

� �wiatowa sie� �ledz�ca wykry�a strumie� promieniowania ca�kowicie nieznanego rodzaju, wys�anego przez kosmiczny obiekt. Dziesi�� minut temu strumie� danych zosta� wys�any w kierunku gwiazdozbioru Kasjopei. Strumie� promieniowania by� emitowany zaledwie przez u�amek sekundy i nie powt�rzy� si�. Naukowcy s� zbici z tropu, ale to niezwyk�e zdarzenie mia�o miejsce w tym samym czasie, co znikni�cie sztucznej inteligencji korporacji Wei Wu Wei, kt�ra mia�a by� dzi� zainicjowana, co sugeruje, �e mi�dzy tymi zdarzeniami istnieje jaki� zwi�zek.

Obraz zamieszek na mo�cie Shih-Yu.

��Naukowcy Wei Wu Wei nadal pr�buj� uratowa� SI�

Za p�no, pomy�la� Braley. Ruszy�, oddalaj�c si� od s�uchaj�cych lub spieraj�cych si� grup naukowc�w, min�� holowy�wietlacze, kt�re wyros�y w powietrzu jak grzyby po deszczu, i podszed� do wielkiego okna.

Most Shih-Yu, ten pi�kny i autentyczny symbol, le�a� w gruzach. Napastnicy u�yli kr�tkotrwa�ych nanobot�w demontuj�cych i brutalnej si�y. Po obu stronach mostu dewastowano ogrody, niszczono fontanny, zaatakowano budynki. Prze��czaj�c ogniskow� swoich genomodyfikowanych oczu Braley by� w stanie nawet dostrzec poszczeg�lnych napastnik�w, chwilowo sparali�owanych gazem, a zrobotyzowana policja zgarnia�a ich do aresztu.

W ci�gu tygodnia pot�gi rz�dz�ce Chinami odbuduj� most za pomoc� nanobot�w, naprawi� ogrody, posprz�taj� miasto. Niezadowoleni z Szanghaju, jak niezadowoleni wszystkich miast �wiata, zostan� zn�w wypchni�ci na ich miejsce na przedmie�ciach. A� do nast�pnego razu. Miasta by�y stabilne. Ludzko�� by�a stabilna. Odk�d wyl�dowa� kosmiczny obiekt, ludzko�� prze�y�a ju� i wykaraska�a si� z� z ilu katastrof? Braley nie wiedzia�.

T�ien hsia by wiedzia�a.

Dwie�cie pi��dziesi�t cz�stek w stanie superpozycji nie by�o stabilne. Tak stanowi�y prawa fizyki. I dlatego w�a�nie SI zamkni�to w polu Kim-Lomana. Wszelkie oddzia�ywania z cz�stk� kwantow�, wszelkie interakcje z cz�stk� jakiegokolwiek typu, tak�e ze �wiat�em, powodowa�y kolaps jej stanu mieszanego. Zasada nieoznaczono�ci Heisenberga tak stanowi�a. W przypadku zwyk�ych danych szyfratory znajdowa�y metody kompensacji interferencji kwantowej. Ale w przypadku bytu samo�wiadomego taka interferencja by�aby udarem m�zgu, ciosem w g�ow�, ma�� �mierci�. T�ien hsia by�a bytem wra�liwym. Gdyby spotka� j� taki los, jak most Shih-Yu, SI nie by�aby w stanie si� uratowa�.

Braley patrzy� na ruiny najpi�kniejszego mostu �wiata, kt�ry za tydzie� zn�w mia� by� najpi�kniejszym mostem �wiata.

��Naukowcy Wei Wu Wei nadal pr�buj� uratowa� SI�

Tak, by�o ju� za p�no. Kosmiczne jajo, �wiadek upadku i podniesienia si� ludzko�ci, ju� uratowa�o SI. I pewnie zrobi to jeszcze raz, tak cz�sto, jak to tylko b�dzie konieczne. Zbawi swoich.

Ale nie zbawi ludzko�ci, kt�ra wielokrotnie zademonstrowa�a niejasn�, nieoszcz�dn�, niewydajn�, upart�, stabiln� umiej�tno�� ratowania samej siebie.

Braley zastanawia� si�, z kt�rej planety w konstelacji Kasjopei pochodzi� kosmiczny obiekt. I jak wygl�da�a ta planeta, wype�niona maszynowymi inteligencjami, kt�re ratowa�y podobnych do siebie. Braley oczywi�cie nigdy si� nie dowie. Ale mia� nadziej�, �e inteligencje te s� r�wnie interesuj�ce, co przepe�nione wsp�czuciem, tak tryskaj�ce inteligencj�, jak cierpliwe (288 lat!). Mia� nadziej�, �e T�ien hsia spodoba si� tam.

�egnaj, Stworzona Pod Niebem. Powodzenia.

Prze�o�y�a Jolanta Pers

Kiedy Paul by� ma�ych ch�opcem, na stryszku nad gara�em rodzic�w bawi� si� w Boga. Tak nazwa� to jego ojciec, zabawa w Boga, kiedy to odkry�. Tak, jak to nazwa� w dniu, w kt�rym wszystko si� rozpad�o.

Z d�ugich, dwucalowych desek, kt�re znalaz� za gara�em i z siatki o drobnych oczkach, kupionej w miejscowym sklepie �elaznym, Paul zbudowa� klatki. Kiedy jego ojciec wyjecha� na konferencj� naukow�, m�wi� o filogenetyce, na podstawie plan�w, kt�re narysowa� ostatniego dnia w szkole, Paul zacz�� budowa� swoje laboratorium.

Poniewa� nie by� wystarczaj�co du�y, �eby skorzysta� z narz�dzi ojca, do ci�cia desek u�y� r�cznej pi�y. Wzi�� mocne, czarne no�yczki matki, �eby poci�� drut. Ze starej szafki po�yczy� zawiasy, a gwo�dzie zabra� z zardzewia�ej puszki po kawie, kt�ra wisia�a nad nieu�ywanym warsztatem ojca.

Kt�rego� wieczoru jego matka us�ysza�a z gara�u stukanie m�otka i przysz�a zobaczy�, co si� dzieje.

��Co ty tu robisz?�� spyta�a swoim starannym angielskim, spogl�daj�c w prostok�t �wiat�a padaj�cy z sufitu gara�u.

Paul wystawi� g�ow� przez w�az. Stercz�ce czarne w�osy mia� pokryte trocinami.

��Po prostu bawi� si� narz�dziami � odpar�. Co w pewnym sensie by�o prawd�. Poniewa� nie m�g� ok�ama� matki. Nie bezpo�rednio.

��Jakimi narz�dziami?

��M�otkiem i gwo�dziami.

Patrzy�a na niego. Twarz mia�a delikatn�, jak pop�kana lalka z porcelany � kawa�ki porcelany posklejane razem.

��Uwa�aj � powiedzia�a, i zrozumia�, �e m�wi�a zar�wno o narz�dziach, jak o jego ojcu.

��B�d�.

Podczas, gdy Paul pracowa� nad klatkami, dni zmieni�y si� w tygodnie. Poniewa� deski by�y du�e, zbudowa� du�e klatki � w ten spos�b by�o mniej ci�cia. W rzeczywisto�ci klatki by�y ogromnymi, przekombinowanymi konstrukcjami, idiotycznie du�ymi w stosunku do zwierz�t, kt�re mia�y si� w nich znale��. To nie tyle by�y klatki dla myszy, ale mysie miasta � zagrody wielko�ci sto�u, w kt�rych mog�yby mieszka� owczarki niemieckie. Na ten projekt wyda� wi�kszo�� pieni�dzy zarobionych na roznoszeniu gazet. Kupowa� rzeczy, kt�re by�y mu potrzebne: arkusze pleksi, plastikowe butelki na wod� i ma�e drewniane ko�ki, kt�rych u�y� na zasuwy. Kiedy inne dzieci z s�siedztwa gra�y w koszyk�wk�, Paul pracowa�.

Kupi� m�ynki do biegania i zbudowa� przej�cia; powiesi� p�tle, po kt�rych myszy mog�y wspina� si� na r�ne platformy. Same myszy kupi� w sklepie zoologicznym w pobli�u. W wi�kszo�ci by�y to bia�e myszy, u�ywane jako pokarm dla w�y, ale kilka by�o bardziej kolorowych, fantazyjnych odmian. I by�o tam nawet kilka myszy angielskich � g�adkich, o wyd�u�onych cia�kach, z du�ymi tulipanowymi uszami i b�yszcz�cym futerkiem. Chcia� mie� zr�nicowan� populacj�, wi�c zadba�, by kupi� r�ne rodzaje.

Kiedy pracowa� nad ich sta�ymi domami trzyma� je w ma�ych akwariach, z�o�onych na stole po�rodku pomieszczenia. W dniu, w kt�rym sko�czy� ostatni� du�� klatk�, jedn� po drugiej wpuszcza� myszy do ich nowych habitat�w � pierwsi badacze nowego kontynentu. �eby podkre�li� uroczysto�� chwili pokaza� je swojemu przyjacielowi, Johnowi Longowi, kt�remu na widok tego, co zrobi� Paul, powi�kszy�y si� oczy.

��Sam zbudowa�e� to wszystko?�� spyta� John.

��Tak.

��Musia�o ci to zabra� sporo czasu.

��Miesi�ce.

��Moi rodzice nie pozwalaj� mi trzyma� zwierz�t.

��Moi te� nie � odpar� Paul.�� Ale to nie s� zwierz�ta.

��A co?

��Eksperyment.

��Jaki eksperyment?

��Jeszcze tego nie ustali�em.

Pan Finley sta� przy projektorze, rzucaj�cym na czyst� plastikow� powierzchni� czerwon� elips�. Rzucona na �cian�, wygl�da�a jak wygi�ty p�u�miech mi�dzy osiami X i Y.

��To reprezentuje liczb� atom�w c�rek. A to��� Narysowa� lustrzany obraz pierwszej elipsy.�� To jest liczba atom�w rodzic�w � po�o�y� wska�nik na projektorze i spojrza� po rz�dach uczni�w.�� Czy kto� mo�e mi powiedzie�, co reprezentuje ten punkt przeci�cia?

W pierwszym rz�dzie uni�s� r�k� Darren Micheals.

��To element rozpadu po�owicznego.

��Dok�adnie. Johnson, w kt�rym roku zosta�a wynaleziona metod� datowania radiometrycznego?

��W 1906.

��Przez kogo?

��Rutheforda.

��Jakiej metody u�y�?

��Uranowej�

��Nie. Wallace, mo�e ty nam powiesz?

��Zmierzy� ilo�� helu jako produktu po�owicznego rozpadu uranu.

��Dobrze, w takim razie kto u�y� metody uranowo-o�owiowej?

��To by� Boltwood, w 1907.

��A jak zosta�y przyj�te te wst�pne wyniki?

��Sceptycznie.

��Przez kogo?

��Przez ewolucjonist�w.

��Dobrze � pan Finley odwr�ci� si� do Paula.�� Carlson, mo�esz nam powiedzie�, w kt�rym roku Darwin napisa� O pochodzeniu gatunk�w?

��W 1867 � odpar� Paul.

��Tak, a w kt�rym roku spo�eczno�� naukowa ostatecznie straci�a zaufanie do teorii Darwina?

��W 1932 � przewiduj�c nast�pne pytanie, Paul kontynuowa�. � Kiedy Kohlhorster wynalaz� datowanie metod� potasowo-argonow�. Ta nowa metoda oznaczania wieku wykaza�a, �e Ziemia nie jest taka stara, jak s�dzili ewolucjoni�ci.

��A w kt�rym roku wreszcie ca�kowicie obalono teori� ewolucji?

��W 1954, kiedy Willard F. Libby z Uniwersytetu Chicago wynalaz� metod� datowania w�glem C14. W 1960 roku dosta� nagrod� Nobla za to, �e raz na zawsze udowodni�, �e Ziemia ma 5800 lat.

Paul, wchodz�c na stryszek, zak�ada� bia�y fartuch laboratoryjny. To by� jeden ze starych fartuch�w jego ojca, musia� wi�c obci�� r�kawy, �eby na niego pasowa�y. Jego ojciec mia� doktorat. Mia� blond w�osy, by� du�y i osi�ga� sukcesy. Matk� Paula pozna� po uko�czeniu szko�y, przy okazji konsultacji dla chi�skiej firmy badawczej. Przez jaki� czas pracowali przy tych samych projektach, nigdy jednak nie by�o najmniejszych w�tpliwo�ci, �e to ojciec Paula by� jasnym �wiat�em w rodzinie. Geniusz, s�awny cz�owiek. By� tak�e szalony.

Ojciec Paula lubi� niszczy� rzeczy. Niszczy� telefony, rozwala� �ciany, �ama� sto�y �ama� obietnice, �e wi�cej nie uderzy. Kt�rego� razu po�ama� ko�ci, a lekarze z ostrego dy�uru, kt�rzy nie uwierzyli, �e matka Paula spad�a ze schod�w, wezwali policj�. Nie uwierzyli szlochaj�cej kobiecie z porcelany przysi�gaj�cej, �e m�� jej nie tkn��.

Ojciec Paula by� jak �ywio�, jak kataklizm; tak nieprzewidywalny jak uderzenie komety albo erupcja wulkanu. Stryszek by� dobrym miejscem na kryj�wk�, a Paul pogr��y� si� w swoim hobby.

Paul bada� swoje myszy jakby to by�y chomiki Goodall. W zielonym notatniku opisywa� ich interakcje spo�eczne. Odkry�, �e w du�ych habitatach tworz� stada jak wilki, z dominuj�cym samcem i dominuj�c� samic� � wyra�n� hierarchi� spo�eczn�, obejmuj�c� przywileje zwi�zane z parzeniem si�, podzia�em terytorium, i niemal rytualnym okazywaniem podleg�o�ci przez samce ni�szej rangi. Dominuj�cy samiec kry� wi�kszo�� samic, a myszy, jak dowiedzia� si� Paul, mog�y si� nawzajem zabija�.

Natura nie znosi pr�ni, a mysia populacja rozros�a si� i wype�ni�a �wiat, kt�ry dla niej stworzy�. Ma�e rodzi�y si� �lepe i r�owe, ale kiedy pojawia�o si� futerko, Paul notowa�, w jakim kolorze. By�y p�owe, czarne i szare. Czasami ��te. By�y w �atki i paski. W p�niejszych pokoleniach pojawi�y si� kolory, kt�rych nie kupowa�, ale wiedzia� wystarczaj�co du�o o genetyce, �eby u�wiadomi� sobie, �e to wybija�y si� geny recesywne.

Paul by� zafascynowany koncepcj� gen�w, sta�ymi elementami, kt�re stworzy� B�g, by przenosi�y cechy z pokolenia na pokolenie. W szkole nazywano to boskim przekazem.

Paul przeprowadzi� badania i odkry�, �e po�o�enie w chromosomach gen�w odpowiedzialnych za pigmentacj� u myszv jest dobrze zmapowane i dobrze zrozumiane. Wprowadzi� w swojej populacji kategoryzacj� wed�ug fenotypu i stwierdzi�, �e jedna mysz, jasnokremowa o ciemnych oczach, musi mie� trzy geny recesywne: bb, dd, ee. Ale samo posiadanie ich, obserwowanie, sprawdzanie, jak si� wpisuj� w diagramy Punnetta nie wystarcza�o. Chcia� si� zajmowa� prawdziw� nauk�. A poniewa� prawdziwi naukowcy u�ywali mikroskop�w i wag elektronicznych Paul poprosi� o te rzeczy na �wi�ta.

Myszy, jak szybko odkry�, nie mia�y ochoty poddawa� si� badaniom pod mikroskopem. Zaraz z niego z�azi�y. Jednak waga elektroniczna okaza�a si� u�yteczna. Zwa�y� ka�d� mysz i zapisa� wynik. Zastanawia� si� nad stworzeniem w�asnego szczepu wsobnego � linii z kombinacjami dystynktywnych cech, ale nie by� pewien, jakich cech szuka�.

Przegl�da� sw�j notatnik, kiedy to zobaczy�. Stycze�-17. Nie dat�, ale mysz � siedemnast� mysz urodzon� w styczniu. Podszed� do klatki i otworzy� drzwiczki. B�ysk piaskowego futra i z�apa� j� za ogon � mor�gowaty okaz z wielkimi uszami. W sumie nie by�o w niej nic szczeg�lnego. Od innych myszy r�ni� j� tylko wpis w notesie. Paul popatrzy� na oznaczenie, na numer, kt�ry tam wpisa�. Z ponad dziewi��dziesi�ciu myszy, kt�re mia� w notesie, stycze�-17 by�a najci�sz� mysz�, jak� dot�d zwa�y�. O ca�e dwa gramy.

W szkole uczono go, �e poprzez nauk� mo�na rozszyfrowa� najprawdziwsze znaczenie bo�ych s��w. B�g napisa� j�zyk �ycia za pomoc� czterech liter � A, T, C i G. Jednak to nie dlatego Paul to zrobi�, nie po to, �eby by� bli�ej Boga. Zrobi� to z bardzo prostego powodu. Z ciekawo�ci.

Wczesn� wiosn� ojciec zapyta� go, na czym sp�dza czas na stryszku.

��Tak si� tam bawi�.

Siedzieli w samochodzie ojca, wracaj�c do domu z lekcji gry na fortepianie.

��Twoja matka m�wi�a, �e co� tam budowa�e�.

Paul zwalczy� napad paniki.

��Jaki� czas temu zbudowa�em fort.

��Masz ju� prawie dwana�cie lat. Nie robisz si� troch� za du�y na forty?

��Tak, pewnie tak.

��Nie chc�, �eby� tam ci�gle przesiadywa�.

��W porz�dku.

��Nie chc�, �eby pogorszy�y si� twoje stopnie.

��W porz�dku � powiedzia� Paul, kt�ry w ci�gu dw�ch lat nie dosta� czw�rki.

Reszt� drogi przejechali w milczeniu, a Paul bada� granice swojej nowo okre�lonej rzeczywisto�ci. Umia� pozna�, kiedy nadchodz� zmiany.

Patrzy� na r�ce ojca oparte o kierownic�, a lata p�niej, kiedy my�la� o swoim ojcu, nawet po tym wszystkim, co si� wydarzy�o, w�a�nie tak go widzia�. Ta chwila zastyg�a. Prowadzi� samoch�d, du�e r�ce na kierownicy, cichy moment porozumienia, kt�re nie by�o fa�szywe, cho� ledwie da�o si� nim nazwa�, to by�o najlepsze z tego, co kiedykolwiek dzia�o si� mi�dzy nimi.

��Co ty zrobi�e�? � w g�osie Johna by� zachwyt. Paul przemyci� go na stryszek, a teraz z�apa� za ogon Berth�, �eby pokaza� j� przyjacielowi. By�a pokryta z�ocistymi pr��kami, jej d�ugie w�siki drga�y.

��To najnowsze pokolenie, F4.

��Co to znaczy?

��Jest spokrewniona sama ze sob� � u�miechn�� si� Paul.

��Du�a ta mysz.

��Jak dot�d najwi�ksza. Pi��dziesi�t dziewi�� gram�w, zwa�ona, kiedy mia�a sto dni. Przeci�tna waga to oko�o czterdziestu.

Paul po�o�y� mysz na d�oni Johna.

��Czym ty j� karmisz?�� spyta� John.

��Tym samym, co inne. Popatrz na to.

Paul pokaza� mu wykresy, kt�re sporz�dzi�, jak te pana Finley, delikatnie wznosz�ca si� elipsa mi�dzy osiami X i Y � powoli rosn�cy wska�nik masy cia�a, od jednego pokolenia do nast�pnego.

��Jeden z moich F2 mia� czterdzie�ci pi�� gram�w, wi�c skojarzy�em go z najwi�kszymi samicami i by�o z tego przesz�o pi��dziesi�cioro m�odych. W setnym dniu �ycia wszystkie zwa�y�em i oddzieli�em cztery najwi�ksze. Sparzy�em je i zrobi�em to samo w nast�pnym pokoleniu, wybieraj�c najci�sze studniowe. Uzyska�em ten sam efekt, tylko krzywa Gaussa wychyli�a si� lekko na prawo. Bertha jest najwi�ksza z nich wszystkich.

John popatrzy� z przera�eniem na Paula.

��To dzia�a?

��Oczywi�cie, �e dzia�a. Przez ostatnich pi�� tysi�cy lat ludzie robi� to samo ze zwierz�tami domowymi.

��Ale to nie zaj�o ci tysi�cy lat.

��Nie. W sumie mnie zaskoczy�o, �e to tak dobrze dzia�a. To nawet nie jest subtelne. To znaczy, popatrz na ni�, a to dopiero F4. Wyobra� sobie, jak mog�oby wygl�da� F10.

��To brzmi jak ewolucjonizm.

��Nie b�d� g�upi. To tylko kierowana selekcja. Przy wystarczaj�co zr�nicowanej populacji to zdumiewaj�ce, co mo�na osi�gn�� bardzo niewielkim wysi�kiem. Zobacz, kiedy si� o tym pomy�li, obci��em 95�% z do�u wykresu gaussowskiego do pi�ciu pokole� pod rz�d. Oczywi�cie, �e myszy sta�y si� wi�ksze. Przypuszczalnie m�g�bym p�j�� te� w drug� stron�, gdybym chcia�, sprawi�, �eby by�y mniejsze. Jest jednak jedna rzecz, kt�ra mnie zaskoczy�a, co�, co niedawno zauwa�y�em.

��Co?

��Kiedy zaczyna�em, przynajmniej po�owa myszy by�a albinotyczna. Teraz najwy�ej jedna na dziesi��.

��Okay.

��Nie mia�em zamiaru z tym walczy�.

��I co z tego?

��No, kiedy zacz��em dob�r� kiedy zdecydowa�em, kt�re rozmna�a�, czasami waga by�a zbli�ona i po prostu wybiera�em. Wydaje mi si�, �e po prostu wybiera�em jeden rodzaj cz�ciej, ni� inne.

��Wi�c w czym rzecz?

��Wi�c co, je�li w naturze odbywa si� to w taki spos�b?

��Co masz na my�li?

��To jak dinozaury. Albo mamuty, albo ludzie jaskiniowi. Kiedy� tu byli; wiemy o tym, bo znajdujemy ich ko�ci. Ale teraz ich nie ma. B�g stworzy� wszystkie �ywe istoty jakie� sze�� tysi�cy lat temu, tak?

��Tak.

��Ale niekt�rych ju� nie ma. Niekt�re po drodze wymar�y.

To si� zdarzy�o w weekend. Bertha by�a w ci��y, wyra�nej, monstrualnej. Paul odizolowa� j� w jednym z akwari�w, mia�a je ca�e dla siebie. W rogu jej ma�ej szklanej klatki by�o pude�ko chusteczek, a Bertha z ich strz�p�w przygotowa�a wygodne gniazdo, w kt�rym na �wiat przysz�o kolejne pokolenie ogromnych myszy.

Paul s�ysza�, jak do gara�u wtacza si� samoch�d ojca. Wcze�niej wr�ci� do domu. Paul rozwa�y� zgaszenie �wiat�a na strychu, ale wiedzia�, �e w ten spos�b jedynie wzbudzi w ojcu podejrzliwo��. Zamiast tego czeka� i mia� nadziej�. Gara� by� dziwnie cichy � s�ycha� by�o tylko szum silnika. Paul poczu� skurcz �o��dka, kiedy us�ysza�, jak pod ci�arem ojca zaskrzypia�a drabina.

Nast�pi� wtedy moment paniki � jedna okropna chwila, kiedy Paul rozgl�da� si� gor�czkowo za miejscem, w kt�rym mo�na by schowa� klatki. To by�o �mieszne; nie by�o dok�d ucieka�.

��Co to za zapach?�� zapyta� ojciec, kiedy wystawi� g�ow� przez otw�r w pod�odze stryszku. Zatrzyma� si� i rozejrza�.

��Och.

I to by�o wszystko, co pocz�tkowo powiedzia�. To by�o wszystko, co powiedzia� wspinaj�c si� wy�ej. Sta� tam jak gigant, przyswajaj�c to, co zobaczy�. Pojedyncza go�a �ar�wka pogr��a�a jego oczy w cieniu.

��Co to jest?�� powiedzia� wreszcie. Jego martwy g�os sprawi�, �e �o��dek Paula zamieni� si� w bry�� lodu.

��Co to jest?�� odezwa� si� ojciec g�o�niej i co� si� zmieni�o w jego mrocznych oczach. Podszed� do Paula i stan�� nad nim.

��Co to jest?�� teraz s�owa by�y bardziej jak skrzek, z jego ust prys�a �lina.

��Ja, ja pomy�la�em�

Wielka d�o� wystrzeli�a i uderzy�a Paula w pier�, chwytaj�c w pi�� jego koszulk�, unosz�c go w g�r�.

��Co to jest, do kurwy n�dzy? Czy nie zabroni�em ci trzyma� zwierz�t?�� jasne �wiat�o rodziny, s�ynny cz�owiek.

��To nie s� zwierz�ta, to jest�

��Bo�e, jak tu kurewsko cuchnie. Przynios�e� to do domu? Przynios�e� te szkodniki do domu? Do mojego domu!

Rami� si� napi�o, ciskaj�c Paulem w stron� klatek, uderzy� o jedn� � drewno i gwo�dzie rozlecia�y si� po pod�odze, s�ycha� by�o pisk myszy i zawias�w, ca�e miesi�ce pracy.

Jego ojciec zobaczy� akwarium Berthy i z�apa� je. Uni�s� je wysoko nad g�ow� � i przez moment Paul wyobrazi� sobie, �e prawie mo�e je zobaczy�, prawie mo�e zobaczy� w �rodku Berth�, i m�ode w jej wn�trzu, niezliczone pokolenia, kt�re nigdy si� nie narodz�. Potem r�ka jego ojca opad�a jak �ywio�, jak kataklizm. Paul zacisn�� oczy w obronie przed p�kaj�cym szk�em, a wszystko, o czym my�la�, to by�o: to tak si� dzieje. To w�a�nie tak si� dzieje.

Ojciec Paula zmar� dwa tygodnie po jego dziewi�tnastych urodzinach, latem przed drugim rokiem Paula w Stanford.

W Stanford wybra� podw�jn� specjalizacj�, z genetyki i antropologii, decyduj�c si� na osiemna�cie dodatkowych godzin zaj�� w semestrze. Bada� zwoje znad Morza Martwego i apokryfy; zaliczy� zaj�cia z interpretacji por�wnawczej i filozofii biblij � nej. Zajmowa� si� muszkami owoc�wkami i lancetnikami; a pomimo tego, �e jeszcze nie sko�czy� studi�w, dosta� si� na presti�owe letnie praktyki u s�awnego genetyka Michaela Poore.

Paul studiowa� tak�e teksty zakazane. Czyta� HardyWeinburga; ale w nocy, przemierzaj�c mroczne korytarze w�asnego umys�u uzna� zasad� �co� za co�� za najbardziej fascynuj�c�. Paul by� m�odym cz�owiekiem, kt�ry rozumia� t� zasad�.

Uczy� si� o niedawno odkrytym genie Alzheimera, APOE4 � genie wsp�lnym dla wi�kszo�ci ludzi; i uczy� si� o teoriach, kt�re t�umaczy�y, w jaki spos�b szkodliwy gen sta� si� tak cz�sty. Dowiedzia� si�, �e chocia� APOE4 powoduje Alzheimera, chroni jednocze�nie przed zaburzeniami poznawczymi, b�d�cymi konsekwencj� niedo�ywienia we wczesnym dzieci�stwie. Gen, kt�ry cz�owiekowi siedemdziesi�cioletniemu niszczy umys�, ratuje go, gdy ma siedem miesi�cy. Dowiedzia� si�, �e ludzie z anemi� sierpowat� s� odporni na malari�; �e heterozygoty mukowiscydozy s� mniej wra�liwe na choler�; �e ludziom z grup� krwi A cz�ciej, ni� tym z inn� udaje si� przetrwa� zarazy, zawsze zmieniaj�c, w jednym pokoleniu, cz�stotliwo�� wyst�powania grup krwi w Europie. Niekt�rzy m�wili, �e proces ten powtarza si� teraz powoli za pomoc� genu CKR5 i HIV.

Podczas kurs�w antropologii Paul dowiedzia� si�, �e wszyscy ludzie �yj�cy wsp�cze�nie mog� prze�ledzi� swoje pochodzenie do czas�w zamieszkiwania przez ich przodk�w Afryki, do czas�w niemal sze�� tysi�cy lat temu, kiedy ca�a ludzka r�norodno�� skupia�a si� w jednej, ma�ej populacji. A, jak m�wili jego profesorowie, by�y co najmniej dwa wyj�cia z Afryki, je�li nie wi�cej � genetyczne w�skie gard�o ze wsparciem teorii Potopu. Jednak ka�da kultura ma w�asne wierzenia. Muzu�manie nazywaj� je Allahem, �ydzi Jahwe. Magazyny naukowe stara�y si� wi�cej nie nazywa� tego Bogiem; ale m�wi� o inteligentnym projektancie � o architekcie. Jednak w g��bi serca Paul uwa�a�, �e wszystko to odnosi si� do jednej rzeczy.

Paul dowiedzia� si�, �e skanowano m�zgi zakonnic w poszukiwaniu punktu ��czno�ci z Bogiem i �e go nie znaleziono. Uczy� si� o ewolucjonizmie. Cho� od dawna by� odrzucany przez ustalon� nauk�, wci�� istnieli jego zwolennicy � ich przekonania wydawa�y si� niemal nie�miertelne po�r�d obalonych ga��zi pseudonauki, okupuj�c jej skraj wraz z takimi systemami wierze�, jak astrologia, frenologia i akupunktura. Wsp�cze�ni ewolucjoni�ci wierzyli, �e r�ne systemy datowania by�y wszystkie niepoprawne; i podawali szereg nienaukowych wyja�nie� wskazuj�cych, jak to mo�liwe, by wszystkie testy izotopowe by�y fa�szywe. Niekt�rzy nawet m�wili cicho o fa�szowaniu danych i spisku.

Ewolucjoni�ci ignorowali przyj�t� interpretacj� danych geologicznych. Ignorowali cud �o�yska i niewiarygodn� z�o�ono�� oka.

Przez ca�y czas Paul studiowa� archeologi�. Bada� staro�ytne szcz�tki homo erectus i homo neanderthalensis. Bada� afarensis i australopithecus.

W �wiecie archeologii granica mi�dzy cz�owiekiem a niecz�owiekiem mo�e by� niejasna � ale zawsze wa�na. Dla niekt�rych naukowc�w homo erectus by� wymar�� dawno temu ras� cz�owieka, uschni�t� ga��zi� drzewa ludzko�ci. Dla tych bardziej konserwatywnych w og�le nie by� cz�owiekiem; by� czym� innym, czkawk� stw�rcy, niezale�n� kreacj� zrobion� tymi samymi narz�dziami. To by� jednak ekstremalny punkt widzenia. Oczywi�cie g��wny nurt nauki uznawa� u�ywanie kamiennych narz�dzi za test lakmusowy. Ludzie robili kamienne narz�dzia. Bezduszne bestie nie. Rzecz jasna trwa�y spory, nawet w g��wnym nurcie. Skamielina KNM ER 1470, znaleziona w Kenii, wydawa�a si� le�e� idealnie na granicy pomi�dzy cz�owiekiem a niecz�owiekiem, tak �e trzeba by�o utworzy� now� kategori�: prawie cz�owiek. Spory sta�y si� bardziej za�arte, a obie strony, aby udowodni� swoje racje, przywo�ywa�y statystyki antropometryczne.

Jak �yczliwy nauczyciel wkraczaj�cy, by zako�czy� b�jk� na szkolnym boisku, na scenie pojawi�a si� genetyka. Znajduj�c si� dok�adnie w przeci�ciu dw�ch �yciowych pasji Paula � genetyki i antropologii � narodzi�a si� nowa dziedzina nauki, paleometagenomika.

W maju Paul otrzyma� tytu� licencjata, a we wrze�niu rozpocz�� studia uzupe�niaj�ce. Dwa lata i jeden stopie� naukowy p�niej przeprowadzi� si� na Wschodnie Wybrze�e pracowa� dla Westin Genomics, jednego z najlepszych laboratori�w badawczych na �wiecie zajmuj�cych si� genetyk�.

Trzy tygodnie potem by� w Tanzanii, ucz�c si� w�a�ciwej techniki pobierania DNA z ko�ci maj�cych pi�� tysi�cy osiemset lat. Ko�ci pochodz�cych z czas�w narodzin �wiata.

Do jasnego pokoju wesz�o dw�ch m�czyzn.

��Wi�c to tutaj prowadzi si� w�a�ciwe testy?�� rozleg� si� g�os z australijskim akcentem.

Paul podni�s� wzrok znad mikroskopu i zobaczy�, �e jego opiekunowi towarzyszy starszy m�czyzna w popielatym garniturze.

��Tak � odpowiedzia� pan Lyons.

Obcy przeni�s� ci�ar cia�a na tekow� lask�. W�osy mia� kr�tkie i szare, starannie rozdzielone przedzia�kiem.

��To nigdy nie przestaje zadziwia� � powiedzia� przybysz rozgl�daj�c si� wok�. � To, �e laboratoria na ca�ym �wiecie s� do siebie takie podobne. Kultury, kt�re nie s� w stanie uzyska� porozumienia w jakiejkolwiek kwestii, w tej jednak si� zgadzaj� � jak zaprojektowa� centryfug�, gdzie postawi� p�k� na pr�bki, na jaki kolor pomalowa� �ciany � zawsze na bia�o. A sto�y laboratoryjne na czarno.

Pan Lyons przytakn��. Pan Lyons by� cz�owiekiem, kt�ry sw�j autorytet nosi� jak mundur o dwa numery za du�y; �eby dobrze si� prezentowa�, wymaga� ci�g�ych poprawek.

Paul wsta�, �ci�gaj�c lateksowe r�kawiczki.

��Gavin McMaster � powiedzia� obcy, wyci�gaj�c r�k�. � Mi�o mi pana pozna�, panie Carlson.

��Paul. Prosz� mi m�wi� Paul.

��Przepraszam, �e przeszkodzi�em ci w pracy � powiedzia� Gavin.

��I tak o tej porze robi� sobie przerw�.

��Zostawi� was, porozmawiajcie spokojnie � powiedzia� pan Lyons, przeprosi� i wyszed�.

��Prosz� usi��� � powiedzia� Paul, wskazuj�c najbli�szy st�.

Gavin opad� na taboret i po�o�y� na stole swoj� teczk�.

��Obiecuj�, �e nie zabior� ci du�o czasu � powiedzia�. � Ale musia�em z tob� porozmawia�. Przez ostatnich kilka dni zostawiali�my wiadomo�ci i�

��Och � twarz Paula si� zmieni�a.�� Jeste� z�

��Tak.

��To raczej niezwyk�e, �e si� ze mn� skontaktowa�e�.

��Zapewniam ci�, �e to s� bardzo niezwyk�e okoliczno�ci.

��Nie wiem jednak, czy mi si� podoba, �e zaprasza si� mnie do pracy, podczas gdy zajmuj� si� inn�.

��Widz�, �e nast�pi�o nieporozumienie.

��Mianowicie?

��Nazwa�e� to prac�. Pomy�l o tym jak o konsultacji.

��Panie McMaster, jestem bardzo zaj�y tym, co robi� obecnie. Jestem zaanga�owany w kilka projekt�w i, m�wi�c szczerze, zaskakuje mnie, �e Westin w og�le wpu�ci� pana za drzwi.

��Westin ju� w tym siedzi. Zanim si� z tob� skontaktowa�em pozwoli�em sobie porozmawia� z kierownictwem.

��W jaki spos�b�

Paul popatrzy� na niego, a Gavin uni�s� brew. W korporacjach pytania zaczynaj�ce si� od �jak� zazwyczaj by�y retoryczne. Odpowied� zawsze by�a taka sama. I zawsze zawiera�a w sobie symbol dolara.

��Oczywi�cie mamy dla ciebie pewien bonus, kolego � McMaster przesun�� po blacie czek. Paul ledwie na niego spojrza�.

��Tak, jak powiedzia�em, jestem obecnie zaanga�owany w kilka projekt�w. Mo�e kto� inny b�dzie zainteresowany.

McMaster u�miechn�� si�.

��Normalnie uzna�bym to za taktyk� negocjacji. Ale nie o to tu chodzi, mam racj�?

��Tak.

��Kiedy� by�em taki, jak ty. Do diab�a, mo�e nadal jestem.

��W takim razie pan rozumie � Paul wsta�.

��Rozumiem ci� lepiej, ni� s�dzisz. Czasami pieni�dze u�atwiaj� spraw�. Czasami my�l�, �e tylko ludzie, kt�rzy je maj� rozumiej�, jakie s� w istocie bezwarto�ciowe.

��Nie mam takiego do�wiadczenia. Prosz� mi wybaczy�. � Grzeczno�� jak �ciana, co�, czego nauczy� si� od matki.

��Prosz� � powiedzia� Gavin.�� Zanim wyjdziesz, mam co� dla ciebie � otworzy� zatrzaski teczki i wyci�gn�� plik l�ni�cych fotografii 8x10.

Przez chwil� Paul po prostu sta� bez ruchu. Potem wzi�� zdj�cia z wyci�gni�tej r�ki Gavin a. Popatrzy� na nie. Patrzy� na nie bardzo d�ugo.

��Te szcz�tki znaleziono w zesz�ym roku na wyspie Flores, w Indonezji � powiedzia� Gavin.

��Flores � wyszepta� Paul, wci�� wpatruj�c si� w zdj�cia.�� S�ysza�em, �e natkni�to si� tam na dziwne ko�ci. Nie wiedzia�em, �e kto� to opublikowa�.

��Bo nie by�o publikacji. W ka�dym razie jeszcze nie.

��Te wymiary nie mog� by� prawdziwe. Sze�ciocalowa ko�� �okciowa?

��S� prawdziwe.

Paul spojrza� na niego.

��Dlaczego ja?�� i tak po prostu �ciana znikn�a. To, co by�o za ni�, czu�o g��d.

��A dlaczego nie?

Tym razem to Paul uni�s� brew.

��Poniewa� jeste� dobry � powiedzia� Gavin.

��Tak, jak inni.

��Poniewa� jeste� m�ody i nie ryzykujesz, �e stracisz reputacj�.

��Albo jej nie zdob�d�.

Gavin westchn��.

��Poniewa� nie wiem, czy archeologia kiedykolwiek by�a tak wa�na, jak teraz. Czy to wystarczy za odpowied�? �yjemy w �wiecie, w kt�rym zeloci zostaj� naukowcami. Powiedz mi, ch�opcze, czy jeste� zelot�?

��Nie.

��W�a�nie dlatego. Lub wystarczaj�co blisko.

Na pocz�tku �wiata by�a sko�czona liczba unikalnych kreacji � sko�czona liczba gatunk�w, kt�ra od tamtego czasu ze wzgl�du na wymieranie dramatycznie si� zmniejszy�a. Specjacja jest szczeg�lnym wydarzeniem zachodz�cym poza naturalnymi procesami, fenomenem przenosz�cym do chwili stworzenia i do tajemnic Allaha.

�ywym nie dane jest wiedzie�, czym jest �mier�, a martwym zrozumienie tego nie jest ju� potrzebne. W �mierci nie ma cierpienia. Tak, jak nie przynosi ona r�wnie� ze sob� zbawienia od cierpienia. W �mierci nie ma niczego. Dlatego, �e �mier� jest nico�ci�. Ale zupe�nie nie w tym znaczeniu, w jakim pojmuj� to �ywi. Nico��, do kt�rej drzwi otwiera �mier�, niemo�liwa jest do opisania s�owami, poniewa� TAM nie istniej� ani s�owa, ani obrazy, ani ruch.

Ludziom, stoj�cym przy �o�u �mierci przyjaciela albo cz�onka rodziny, wydaje si�, �e widz� proces umierania. W rzeczywisto�ci �mier� jest jednym, niesko�czenie kr�tkim mgnieniem, w trakcie kt�rego nie jest mo�liwe poczucie lub u�wiadomienie sobie czegokolwiek. �mier� � to nie przej�cie do nowego �ycia, lecz linia rozgraniczaj�ca, przekroczy� kt�rej nikomu i nigdy si� nie uda, gdy� w momencie �mierci nawet sam czas przemienia si� w nico��. W chwili �mierci cz�owiek okazuje si� by� w punkcie fina�owym, do kt�rego zmierza wszech�wiat � po nim ju� nigdy niczego nie b�dzie. Ledwie zetkn�wszy si� z nim, my�li, uczucia, pragnienia, kt�rymi �y� cz�owiek, w jednym mgnieniu zmieniaj� si� w ABSOLUTN� NICO��.

Dzieje si� tak ze wszystkimi. Tak by�o i ze mn�. O tym, �e umar�em, nie wiedzia�em dop�ty, dop�ki nie us�ysza�em skierowanych do mnie s��w:

� �azarzu, wyjd� na zewn�trz!

Nie mog�em poj��, sk�d dobiega�y te s�owa, nie wiedzia�em bowiem, gdzie si� znajduj�. Ale g�os, kt�ry je wypowiedzia�, by� na tyle stanowczy, i taka w nim brzmia�a w�adcza si�a, �e, wbrew ch�ci i woli, podj��em pr�b� podniesienia si�. Zrobienie tego okaza�o si� by� niewiarygodnie trudne � nie czu�em w�asnego cia�a. Ale za to wiedzia�em teraz, �e by�em �ywy, chocia� na razie nie rozumia�em, jak to si� mog�o sta�, gdy� razem ze �wiadomo�ci� w�asnego istnienia wr�ci�y do mnie wspomnienia.

Przypomnia�em sobie o strasznych b�lach brzucha, m�cz�cych mnie przez jedena�cie dni. Dwunastego dnia po�o�y�em si� i ju� nie zdo�a�em si� podnie��. Siostry, Marta i Maria, stara�y si� ul�y� mym cierpieniom, jak tylko mog�y. Ale nic ju� nie mog�o mi pom�c. Pod wiecz�r, na godzin� przed zachodem s�o�ca, umar�em.

I oto zn�w czu�em si� �ywym. Ale przecie� to nie mog�o si� zdarzy�.

Zn�w spr�bowa�em podnie�� si� na nogi. Tym razem uda�o mi si�, ale prawie nie mog�em si� rusza� z powodu p�t, kr�puj�cych me nogi i r�ce. Oczy moje by�y odkryte, widzia�em jednak tylko zamglone �wiat�o i nic wi�cej. Ale za to mog�em s�ysze�. I s�uch m�j wychwytywa� przyt�umione g�osy ludzi. Pokonuj�c op�r p�t, ruszy�em powoli w kierunku, z kt�rego dobiega�y te g�osy.

Szed�em i �wiat�o robi�o si� coraz ja�niejsze. Ale nadal niczego nie widzia�em. Czu�em strach, poniewa� nie wiedzia�em, gdzie si� znajduj� i co si� ze mn� dzieje. By�em martwy. Nie powinienem widzie� jakiegokolwiek �wiat�a, nie powinienem s�ysze� �adnych g�os�w, i tym bardziej nie powinienem si� porusza�.

I nagle g�osy, kt�re w miar� mojego posuwania si� do przodu stawa�y si� coraz wyra�niejsze, umilk�y jednocze�nie. Cisza by�a na tyle g��boka, �e wyda�o mi si�, jakbym zn�w zapad� w wieczne milczenie.

Niespodziewanie cisz� przerwa� przera�liwy kobiecy krzyk, w kt�rym zla�y si� w jedno przera�enie i mistyczna ekstaza.

��Rozwi��cie go i pozw�lcie mu chodzi�! � w�adczo poleci� komu� ten sam g�os, kt�ry wezwa� mnie z Nico�ci.

Poczu�em delikatne szarpni�cia z obu stron. Nast�pnie kto� po�o�y� mi r�k� na potylicy, nalegaj�c, bym opu�ci� g�ow�. Gdy tylko to uczyni�em, z mych oczu opad�a zas�ona. Okaza�o si�, �e przez ca�y ten czas nie pozwala�a mi widzie� chusta, kt�r� obwi�zuje si� g�ow� zmar�ego. Kilku ludzi szybko oswobodzi�o moje r�ce i nogi z pogrzebowych prze�cierade� i, rzuciwszy je na ziemi�, odesz�o na bok.

Sta�em u wej�cia do pieczary. Nieopodal le�a� wielki kamie�, kt�rym � do chwili, kiedy odci�gni�to go na bok � zawalone by�o wej�cie. Powinna to by� ta sama pieczara, w kt�rej zosta�em pogrzebany. Wej�cie do pieczary obst�pili stoj�cy w p�kolu ludzie. W wi�kszo�ci byli to mieszka�cy Betanii, mojej rodzinnej miejscowo�ci. Ale niekt�rych z nich widzia�em po raz pierwszy. Ludzie patrzyli na mnie, a ja nie mog�em zrozumie�, co wyra�aj� ich twarze � zachwyt czy l�k Rado�� widzia�em tylko na twarzach mych si�str, Marty i Marii, kt�re p�aka�y w milczeniu, ocieraj�c p�yn�ce po policzkach �zy ko�cami narzuconych na ramiona chust.

Na czele t�umu, ledwie dwa kroki przede mn�, sta� niewysoki cz�owiek z rudawymi, d�ugimi w�osami i niewielk� br�dk�, opasuj�c� jego w�sk� twarz o wydatnych policzkach i d�ugim nosie, na kt�rej, niczym maska, zastyg� wyraz dumy i samozadowolenia. Obrzuciwszy mnie spojrzeniem, jakim rze�biarz spogl�da na uko�czone dzie�o swych r�k, odwr�ci� si� do tych, kt�rzy stali za jego plecami, i, uni�s�szy praw� r�k� ku niebu, g�o�no i wyra�nie oznajmi�:

��Czy� nie powiedzia�em wam, �e je�li uwierzycie, ujrzycie chwa�� Bo��?

Ludzie, jeden po drugim, zacz�li pada� na twarz.

��Wierz�! Wierz�! � ze wszystkich stron dobiega�y entuzjastyczne, histeryczne krzyki.

Unios�em g�ow� i spojrza�em na niebo. S�o�ce znajdowa�o si� niemal w zenicie, i ani jeden ob�oczek nie rzuca� cienia na ziemi�. Zadziwiaj�cym by�o to, �e nie czu�em ciep�a s�o�ca, i jego blask nie dra�ni� moich oczu. Mog�em patrze� na s�o�ce szeroko otwartymi oczyma, i nawet �za nie zasnuwa�a mego spojrzenia.

� �azarzu�! �azarzu�!

Bieg�y ku mnie siostry moje, Marta i Maria.

U�miechn��em si� i wyci�gn��em ku nim swe ramiona, ale o krok ode mnie siostry zatrzyma�y si�. Na ich twarzach pojawi� si� wyraz niepewno�ci i zak�opotania. Wygl�da�y, jakby nie poznawa�y we mnie swego ukochanego brata. A do tego jeszcze usta Marii skazi� ledwo zauwa�alny grymas obrzydzenia. Uni�s�szy r�k�, w kt�rej zaci�ni�ty by� r�g chusty, Maria przykry�a materia�em d� swej twarzy.

��Co�?

G�os m�j zabrzmia� ochryple, poniewa� w gardle mym nie by�o ani kropli �liny, a j�zyk by� podobny do suchej, obsypanej piaskiem g�bki.

Zakas�a�em, pr�buj�c przeczy�ci� gard�o.

��Co si� sta�o?�� rzek�em z o wiele ju� wi�ksz� pewno�ci�.

��Jemu dzi�kuj! Jemu!�� ze �zami w g�osie wykrzykn�a Maria.�� To on ci� wskrzesi�! Chwa�a ci, Synu Bo�y!

Rudow�osy odwr�ci� si� i popatrzy� na mnie z wynios�ym u�miechem.

Tak, teraz go pozna�em. To by� Jezus z Nazaretu. R�ne rzeczy o nim m�wiono. Jedni nazywali go Panem i Synem Bo�ym, kt�ry jednym s�owem potrafi� pozyska� sobie ludzi, dotkni�ciem r�ki leczy� tr�dowatych i przywraca� �lepcom wzrok. Inni uwa�ali go za k�amc� i chytrego cwaniaka, niezdolnego do dania jasnej, zrozumia�ej odpowiedzi cho�by na jedno pytanie.

��By�e� martwy, �azarzu!�� zwr�ci�a si� do mnie Marta, kt�ra, tak samo jak siostra, zakry�a usta i nos skrajem chusty.�� Cztery dni przele�a�e� w pieczarze pogrzebowej! I dopiero on, Syn Bo�y, zmusi� ci� do wstania z grobu i zn�w uczyni� ci� �ywym!

� �ywym��� nie wiedz�c, co powiedzie� i jak wyja�ni� siostrom i wszystkim pozosta�ym sw�j obecny stan, przesun��em suchym j�zykiem po pokrytych krostami wargach.

��Chwalmy Pana!�� gorliwie krzykn�a Marta i, machn�wszy r�koma, pad�a na twarz w py� u n�g Nazarejczyka.

W �lad za ni� pad�a na ziemi� i Maria.

Opu�ci�em spojrzenie i popatrzy�em na swe r�ce. Pokryte by�y sinymi i fioletowymi plamami, a paznokcie, jak si� zdawa�o, ca�kiem sczernia�y. Czy� tak wygl�daj� r�ce �ywego cz�owieka?

��Powiniene� si� umy�, �azarzu � z u�miechem zauwa�y� Nazarejczyk.�� Panuj� obecnie upa�y, a ty, jakkolwiek patrze�, cztery dni przele�a�e� martwym. �mierdzisz. Nawet siostry brzydz� si� ciebie dotkn��.

Sam nie czu�em �adnego zapachu, ale got�w by�em uwierzy� Nazarejczykowi � przez cztery dni za�miardnie ka�dy kawa�ek mi�sa, nawet je�li wcze�niej nazywa� si� cz�owiekiem.

Zapewne s�owa Nazarejczyka urazi�y Mart�, gdy� od razu podbieg�a do mnie i, schwyciwszy za �okie�, poci�gn�a w stron�, w kt�rej znajdowa� si� nasz dom.

��Chod�my, chod�my, �azarzu � cicho przygadywa�a siostra.�� Wymyjesz si�, przebierzesz w czyste ubranie, i zn�w wszystko b�dzie tak, jak dawniej�

W to ostatnie akurat bardzo mocno w�tpi�em. Ale w milczeniu pod��a�em za siostr�, nie decyduj�c si� niczemu zaprzeczy�. C� zreszt� mog�em jej powiedzie�, skoro, w odr�nieniu ode mnie, nie mia�a poj�cia, czym�e jest �mier�?

Przed wej�ciem do balii z gor�c� wod�, kt�r� przygotowa�y dla mnie siostry, dok�adnie obejrza�em swoje cia�o. Ca�e by�o pokryte sinymi i fioletowymi trupimi plamami. A na powierzchniach bioder i w dole brzucha � w tych miejscach, gdzie rozpocz�� si� ju� proces rozk�adu � plamy mia�y zielonkawy odcie�.

Z pewno�ci� moja twarz by�a pokryta takimi samymi odra�aj�cymi plamami. Na szcz�cie, miedziane lustro, kt�re zdj��em z p�ki, nadawa�o wszystkiemu, co si� w nim odbija�o, ��to-br�zowe tony. jedyne, co mog�em stwierdzi� ujrzawszy siebie w lustrze, to, �e wygl�da�em na zmizernia�ego: oczy zapadni�te, nos zaostrzony, policzki obwis�e.

Gdy wszed�em do balii, nie poczu�em na mym ciele dotyku wody. Nie by�em w stanie stwierdzi�, jak bardzo gor�ca by�a woda, poniewa� moja sk�ra w og�le niczego nie odczuwa�a. Mo�e wyda si� to dziwne, ale wcale nie budzi� we mnie l�ku i nawet nie dziwi� brak czucia. By�em martwy, a martwy nie powinien niczego czu�.

Aby jeszcze raz przekona� si� o tym, czy to nie sen, wzi��em szyd�o i, podni�s�szy nad wod� nog� z poczernia�ymi paznokciami, wbi�em je w stop�. Ostrze szyd�a przebi�o stop� na wylot, ale nie poczu�em przy tym najmniejszego cho�by b�lu, a z rany nie pociek�a nawet kropla krwi.

U�miechaj�c si� wbi�em szyd�o w brzeg cebra i zabra�em si� za mycie. W ko�cu, je�li przysz�o mi zn�w �y� mi�dzy lud�mi, to i wygl�da� powinienem jak cz�owiek, a nie jak �ywy trup.

Jako �e nie mog�em czu� wydzielanego przeze mnie zapachu gnicia, starannie tar�em si� g�bk�, wci�� i wci�� zanurzaj�c si� z g�ow�. Podczas jednego z takich zanurze� z niejakim zdziwieniem zorientowa�em si�, �e mog� znajdowa� si� pod wod� przez dowolnie d�ugi czas, poniewa�, jak ka�dy nieboszczyk, nie odczuwa�em potrzeby oddychania. Musia�em nabra� powietrza w p�uca tylko wtedy, gdy zamierza�em co� powiedzie�.

Uznawszy, �e ju� zmy�em z siebie ca�y trupi od�r, spr�bowa�em zetrze� plamy na sk�rze. Starannie tar�em g�bk� wielk� ciemnosin� plam� na lewym ramieniu do chwili, gdy z r�ki nie zacz�a schodzi� sk�ra.

Wybrawszy si� z balii wytar�em swoje przera�aj�ce cia�o, ubra�em w przygotowane czyste ubranie, przewi�za�em r�k� pasem bia�ego materia�u i, rozczesawszy w�osy, wyszed�em do si�str.

Po tym, jak st�a�y ich twarze i opu�ci�y k�ciki ust zrozumia�em, �e w dalszym ci�gu cuchn�.

��Wygl�dasz nadzwyczajnie, �azarzu � wargi Marii rozp�yn�y si� w wymuszonym u�miechu.�� Ale�

��Co?

Nie wiem, co ujrza�a siostra w moich martwych oczach, tylko jej twarz nagle sta�a si� bia�a niczym ca�un. Szarpn�wszy podbr�dkiem, jakby chcia�a prze�kn�� tkwi�cy w gardle k�s, Maria wbi�a wzrok w pod�og�.

��By�e� martwy przez cztery dni, �azarzu � powiedzia�a cicho.

��I nadal jestem martwy � spokojnie odpowiedzia�em siostrze.

M�j g�os skrzypia� i zgrzyta�, niczym m�y�skie �arna, przecieraj�ce gruby rzeczny piasek.

��Nie-nie � szybko potrz�sn�a g�ow� Maria.�� Jezus wskrzesi� ci� do �ycia.

��On zmusi� mojego ducha do powrotu z Nico�ci � nie zgodzi�em si� z siostr�. � Ale wci�� jestem martwy � rozchyli�em z lekka r�ce.�� I nie rozumiem, po co on to zrobi�.

��Dokona� wielkiego cudu, rozs�awiaj�cego Boga, kt�rego Synem si� jawi � odpowiedzia�a na moje pytanie Marta.

Jej spojrzenie ja�nia�o przy tym tak, jakby odbija� si� w nim ten sam �wiat Bo�y, o kt�rym tak wiele m�wi Nazarejczyk.

��By� mo�e � postanowi�em nie spiera� si� z siostrami.�� Ale wcale nie jest mi l�ej z tego powodu.

��Jezus powiedzia�, �e b�dziesz potrzebowa� troch� czasu, by wr�ci� do zwyk�ego �ycia � oznajmi�a mi Maria.

��A czy przypadkiem nie powiedzia�, kiedy przestan� cuchn��? � zainteresowa�em si� z u�miechem.

��Jezus powiedzia�, �e powinni�my wierzy� � pokornie sk�oni�a g�ow� Maria.

��Wierzy�? � zn�w nie mog�em powstrzyma� u�miechu.�� Czy�by liczy� na to, �e je�li b�d� wierzy�, to moje cia�o przestanie gni�?

��Zn�w jeste� �yw, �azarzu�

��Wci�� jestem martwy, siostro. Czy�by� nie czu�a, jak ode mnie �mierdzi?

��Po prostu b�dziesz musia� jeszcze raz porz�dnie si� umy� � powiedzia�a.�� A na razie pomo�e ci to � siostra poda�a mi dzbanuszek z wonno�ciami.

��Sk�d to masz?�� zdziwi�em si�. � Wonno�ci kosztuj� niema�o pieni�dzy. Czy te� przez te cztery dni, gdy by�em martwy, �ycie si� zmieni�o?

��Te wonno�ci poleci� przekaza� ci Jezus � powiedzia�a siostra.�� Wiedzia�, �e na pocz�tku mo�esz mie� problemy.

��On zawsze i o wszystkich przejawia trosk� � od razu doda�a Maria.

Nie spiera�em si� z siostrami. Po prostu zsun��em chiton z ramion i opu�ci�em go do pasa, pozwalaj�c im nama�ci� me rozk�adaj�ce si� cia�o wonno�ciami.

Po tym, jak zapachy lawendy, szafranu i mirry zag�uszy�y wo� gnij�cego cia�a, zn�w za�o�y�em chiton i siad�em do sto�u.

��Z pewno�ci� jeste� strasznie g�odny � z matczynym u�miechem popatrzy�a na mnie Marta.�� Przecie� nie jad�e� cztery dni.

Je�li o to chodzi myli�a si�. Spogl�daj�c na potrawy, kt�re w naszej rodzinie by�y podawane na st� chyba tylko z okazji Paschy, do kt�rej pozosta�o jeszcze sze�� dni, nie odczuwa�em najmniejszej cho�by potrzeby zjedzenia czegokolwiek. Martwi nie potrzebuj� jedzenia.

Aby nie urazi� si�str, prze�kn��em kilka male�kich kawa�k�w marynowanej ryby i plasterek gotowanego mi�sa. Jedzenie nie dawa�o mi przyjemno�ci, poniewa� nie czu�em jego smaku.

Maj�c nadziej� pozby� si� sucho�ci w gardle, wypi�em du�� czar� wody z sokiem cytrynowym. A raczej nie wypi�em, lecz, odchyliwszy g�ow�, wla�em sobie wod� do gard�a.

Wilgo� w ustach utrzymywa�a si� ledwie par� minut. Zaraz potem j�zyk m�j zn�w przemieni� si� w such� g�bk�, a wypita woda zacz�a rozpiera� �o��dek z tak� si��, �e musia�em wyj�� na dw�r.

Wybieg�szy za r�g, obj��em brzuch r�koma i zgi��em si� wp�, niemal dotkn�wszy g�ow� ziemi. Woda wyciek�a ze mnie przez usta i nos. Razem z ni� wypad�y r�wnie� po�kni�te przeze mnie kawa�ki jedzenia.

Opr�niwszy �o��dek, wr�ci�em do si�str.

��Wszystko w porz�dku?�� spyta�a Maria. U�miechn��em si� i usiad�em za sto�em. Ale wi�cej nie jad�em i nie pi�em.

��Dzi� mieszka�cy Betanii wyprawiaj� wieczerz� na cze�� Jezusa � powiedzia�a Maria.�� On chcia�by, �eby� i ty w niej uczestniczy�.

��Nigdzie nie p�jd� � pokr�ci�em g�ow�.

��Wieczerza urz�dzana jest z okazji twojego wskrzeszenia � z wyrzutem popatrzy�a na mnie siostra.�� Je�li si� na niej nie pojawisz, jak potem b�dziemy mogli spojrze� ludziom w oczy?

Co do tego Maria mia�a racj�. Dop�ki by�em martwy, nie interesowa�o mnie zupe�nie, co zaczn� my�le� i m�wi� o mnie ludzie. A siostrom przyjdzie �y� mi�dzy nimi, jak B�g pozwoli, jeszcze niejeden rok.

��Dobrze, przyjd� na wieczerz�.

Przed wyj�ciem z domu siostry jeszcze raz wysmarowa�y mnie wonno�ciami. Stoj�c przed nimi obna�ony do pasa, zwr�ci�em uwag� na to, �e trupie plamy na mym ciele zrobi�y si� wi�ksze i bardziej wybarwione. Oznacza�o to, �e wkr�tce �adnymi wonno�ciami nie uda si� st�umi� ohydnego smrodu, wydzielanego przez rozk�adaj�ce si� cia�o. Siostrom jednak nic nie powiedzia�em. Niech na razie �udz� si� nadziej�, �e ich zmar�y brat powr�ci� do nich.

Wieczerza zosta�a przygotowana za osad� w sadzie, w kt�rym ros�y figowce i drzewa cytrusowe. Gdy z siostrami podeszli�my do polany, wszyscy zaproszeni byli ju� na miejscu. Dla zwyk�ych go�ci roz�o�ono na trawie wyszywane narzuty. Dla Nazarejczyka i jego uczni�w roz�o�ono dywany. Wok� polany t�oczyli si� pro�ci ludzie, nie zaproszeni do sto�u. W�r�d nich byli zar�wno mieszka�cy mojej wsi, jak i przybysze z s�siednich osad, kt�rzy, us�yszawszy o cudzie, dokonanym przez Nazarejczyka w Betanii, pospieszyli tutaj, by na w�asne oczy ujrze� powsta�ego z martwych.

Ujrzawszy nas, Nazarejczyk uni�s� si� na �okciu i przyzywaj�co machn�� r�k�:

��Chod� tutaj, �azarzu! Zostawiono tu dla ciebie miejsce!

��Id� � szepn�a do mnie Maria.�� Syn Bo�y ci� wzywa.

I zn�w nie zacz��em k��ci� si� z siostrami. Zostawiwszy je, podszed�em do miejsca, gdzie na dywanie le�a� Nazarejczyk. Podkurczywszy nogi zrobi� mi miejsce, abym m�g� przysi���.

��No, �azarzu, jak si� czujesz?�� zapyta� cicho z u�miechem.

��Tak, jak powinien czu� si� nieboszczyk � odpowiedzia�em tak samo cicho.

Nazarejczyk u�miechn�� si� i przysun�� do ust puchar nape�niony czerwonym winem.

��Po co to zrobi�e�? � spyta�em.

��Dla Bo�ej chwa�y � odpowiedzia� Nazarejczyk, odstawiwszy puchar na ziemi�, tu� obok siebie.�� Jestem zmartwychwstaniem i �yciem. Wierz�cy we mnie, nawet je�li umrze, o�yje.

��Ale ja w ciebie nie wierz� � powiedzia�em.

Nazarejczyk nawet okiem nie mrugn��.

��Sp�jrz, ilu ludzi zebra�o si� tutaj, by popatrze� na ciebie � nachyliwszy si� do mnie, rzek� konspiracyjnym p�szeptem.�� I wszyscy oni teraz uwierz� w Syna Bo�ego.

��I co z tego?

��Wiara ocali ludzi.

��Ludzie potrzebuj� nie wiary, ale chleba.

Nazarejczyk chcia� co� mi odpowiedzie�, ale zauwa�ywszy, �e w nasz� stron� zmierza siostra moja Maria, zwr�ci� si� do niej:

��Czego pragniesz ty, kobieto?

Maria w milczeniu opad�a na kolana i z trzymanego w r�kach dzbana wyla�a na nogi Nazarejczyka przynajmniej funt drogocennego olejku, po czym, pochyliwszy si� do samej ziemi, otar�a nogi jego swymi g�stymi, czarnymi w�osami.

W powietrzu pop�yn�y fale aromat�w, i w�r�d ludu, zgromadzonego wok� polany, na kt�rej odbywa�a si� wieczerza, rozleg� si� j�k zachwytu.

��Ten olejek wart jest przynajmniej trzysta denar�w!�� zerwawszy si� na nogi, z oburzeniem krzykn�� na Mari� jeden z uczni�w Nazarejczyka, imieniem Judasz Iskariota.�� Czemu to nie sprzedano tego olejku i nie rozdano denar�w ubogim!

��Zostaw j�! � poleci� Judaszowi Nazarejczyk.�� Przechowa�a to, aby Mnie nama�ci� na dzie� mego pogrzebu. Bo ubogich zawsze macie u siebie, ale Mnie nie zawsze macie.

Z wyrazem niezadowolenia na twarzy Judasz usiad� na swoim miejscu.

Przedstawienie zosta�o odegrane wspaniale, i � bez w�tpienia � wywar�o odpowiednie wra�enie na tych, kt�rzy przygl�dali mu si� z boku. Tylko mnie by�o wiadome, �e te same trzysta denar�w, za kt�re Maria kupi�a olejek, da� jej, wyci�gn�wszy je ze swej sakwy, ten sam Judasz Iskariota, kt�ry teraz oburza� si� na jej marnotrawstwo.

��Jedz, �azarzu � Nazarejczyk przysun�� do mnie p�misek z pieczonym ptakiem, obsypanym drobno posiekanymi przyprawami.�� Kur� przyrz�dzono wybornie � dawno nie jad�em nic r�wnie smacznego.

��Martwemu nie potrzeba jedzenia � odpowiedzia�em.

Nazarejczyk nawet nie zamierza� zaprzecza�.

��W takim razie chocia� udaj, �e jesz � powiedzia�. � Ci, kt�rzy zebrali si� tutaj po to, by ci� zobaczy�, powinni uwierzy� w to, �e naprawd� o�y�e�.

��A naprawd� przywr�ci� cz�owieka do �ycia, rzecz jasna, nie jeste� w stanie?�� spyta�em Nazarejczyka.

��Ja jestem zmartwychwstaniem i �yciem��� zn�w zacz��.

��Ju� to s�ysza�em � przerwa�em mu.�� Odpowiedz na pytanie, kt�re ci zada�em.

��Nie widz� sensu w twoim pytaniu, �azarzu � pokr�ci� g�ow� Nazarejczyk.�� Sam przecie� dobrze wiesz, czym jest �mier�.

��Wiem � kiwn��em g�ow�.

��A skoro tak, to nie zadawaj g�upich pyta�, tylko sprawiaj wra�enie, �e delektujesz si� smacznym jedzeniem � Nazarejczyk od�ama� od kury nog� i poda� mi j�. � Jedz.

Bez w�tpienia potrafi� podporz�dkowa� sobie innych ludzi. Jeszcze wiele chcia�em mu powiedzie�, ale pokornie wzi��em z jego r�ki kurz� nog�, do kt�rej z�ocistej sk�rki poprzykleja�y si� okruszki przypraw, i, oderwawszy z�bami kawa�ek mi�sa, zacz��em starannie go prze�uwa�.

Nazarejczyk zn�w podni�s� puchar z winem, pozdrowi� nim zebranych wok� polany ludzi i, nim si� napi�, g�o�no oznajmi�:

��Ka�dy, kto �yje i wierzy we Mnie, nie umrze na wieki!

��A co w kwestii �mierci?�� spyta�em, rzuciwszy na pusty gliniany talerz obgryzion� kurz� ko��.

��O co dok�adnie ci chodzi?�� ze zdziwieniem popatrzy� na mnie Nazarejczyk.

��Mo�esz zn�w uczyni� mnie martwym?

��Chcesz zn�w umrze�?

��I tak jestem martwy.

��W takim razie nie rozumiem, o co prosisz � ob�udnie u�miechn�� si� Nazarejczyk.

��W zmaganiach na s�owa jeste�, bez w�tpienia, mocniejszy ode mnie � u�miechn��em si� z�o�liwie.�� Ale przecie� znakomicie rozumiesz, o czym m�wi�, dlatego nie uciekaj od odpowiedzi. Czy mo�esz sprawi�, �e wr�c� tam, sk�d mnie wezwa�e�?

��Nie smakuje ci ziemskie �ycie?�� uda� zdziwienie Nazarejczyk.

� �ycie podoba�o mi si�, gdy by�em �ywy. Teraz, gdy jestem martwy, powinienem znajdowa� si� tam, gdzie powinien znajdowa� si� martwy. Cia�o moje powinno gni� w grobie, a �wiadomo��

��Dusza, synu m�j � z wybaczaj�cym wszystko u�miechem poprawi� mnie Nazarejczyk.

��Nazywaj to, jak chcesz � potrz�sn��em g�ow�. � Ale ta cz�� mnie, kt�ra nie ulega rozk�adowi, po �mierci powinna przebywa� tam, gdzie ju� nic nie przypomina o �yciu.

��Ja jestem zmartwychwstaniem i �yciem � znacz�co rzek� Nazarejczyk. Podni�s�szy palec wskazuj�cy, powt�rzy� to raz jeszcze: � Zmartwychwstaniem i �yciem! Ale stanowczo nie �mierci�, �azarzu. Nad �mierci� nikt nie ma w�adzy.

��To znaczy, �e nie mo�esz zn�w uczyni� mnie martwym � podsumowa�em.

��Wiesz o �mierci wi�cej od wszystkich pozosta�ych, st�paj�cych po tej ziemi, �azarzu � u�miechn�� si� do mnie �agodnie Nazarejczyk.

��Wi�cej od ciebie?�� z niedowierzaniem zmru�y�em oczy.

��Ja w og�le nie wiem nic o �mierci � u�miechn�� si�. � I nigdy si� nie dowiem, gdy� jestem nie�miertelny.

��Jeste� tego pewien?

��B�g nie mo�e umrze�. Opuszcz� ziemi�, gdy Ojciec M�j Niebieski wezwie mnie do siebie. Ale dla mnie nie b�dzie to �mier�, lecz przej�cie w inn� posta�.

��A co ja mam czyni�?

Nazarejczyk w�o�y� mi do r�ki srebrny puchar i nape�ni� go czerwonym winem z dzbana.

��Pij wino, �azarzu � powiedzia�. � Ciesz si� �yciem, dop�ki masz tak� mo�liwo��.

G�os Nazarejczyka by� �agodny i nawet, zdawa�o si�, wsp�czuj�cy, ale jego s�owa brzmia�y dla mnie jak szyderstwo. Zapragn��em chlusn�� winem w twarz Nazarejczyka, ale czuj�c na sobie spojrzenie jego wyblak�ych szarob��kitnych oczu, w kt�rych, jak si� zdawa�o, na zawsze odcisn�o si� �miertelne zm�czenie i smutek, pos�usznie unios�em puchar do ust i odchyliwszy g�ow� wla�em wino do gard�a.

��No i wspaniale � u�miechn�� si� Nazarejczyk.�� Bardzo dobrze. Przyjmij swe cierpienie, �azarzu, jako bezcenny dar, i uwierz ca�� dusz� we Mnie i Ojca Mego.

��W jakim celu powinienem tak cierpie�? � spyta�em.

��W imi� mego triumfu � odpowiedzia� Nazarejczyk.

Gdyby w mych oczach by�y jeszcze �zy, to w tej chwili z pewno�ci� pociek�yby po policzkach, poniewa� dusza moja nie wype�ni�a si� wiar� i wdzi�czno�ci�, lecz g��bokim, przyt�aczaj�cym wsp�czuciem dla siedz�cego obok mnie cz�owieka. Cz�owiek �w dysponowa� wielk� si�� i w�adz� nad lud�mi, ale nie wiedzia�, przez kogo zosta�a mu dana i w jakim celu powinien j� wykorzysta�. I to stanowi�o dla� �r�d�o ci�g�ych duchowych cierpie�. Jedynym wyj�ciem mog�aby sta� si� dla niego �mier�. Sam w ni� nie wierzy�, ale mimo to poci�ga�a go, wzbudzaj�c zachwyt i budz�c strach jednocze�nie. I potrzebna mu by�a nie zwyk�a �mier�, lecz �mier� publiczna, przepe�niona niesko�czonym cierpieniem. Tylko w ten spos�b m�g� liczy� na osi�gni�cie tego, czego szuka� � spokoju i �wiadomo�ci, �e prze�y� �ycie nie na darmo.

��Dlaczego w�a�nie ja? Czy�by ma�o by�o wok� innych nieboszczyk�w?

��Tak si� z�o�y�o � g�os Nazarejczyka zabrzmia� szaro i niewyra�nie.

��Tak si� z�o�y�o��� powt�rzy�em i u�miechn��em si�.

Wskrzesi� mnie w nadziei, �e zdo�am opowiedzie� mu o �mierci. Chcia� dowiedzie� si� czego� o niej przed tym, nim ostatecznie wkroczy na dawno wybran� �cie�k�. Ba� si�. Ba� si� nie tyle samej �mierci, ile tego, �e �mier� i dla niego, Syna Bo�ego, jak sam siebie nazywa�, mo�e sta� si� ko�cem wszystkiego. Ale, nie zdecydowawszy podda� si� pr�bie �mierci, pozosta�by tylko tym, kim by� obecnie � pielgrzymuj�cym poszukiwaczem wiecznego sensu, otoczonym garstk� uczni�w.

��Chcesz wiedzie�, czym jest �mier�? � spyta�em Nazarejczyka, patrz�c mu w oczy.

Zamiast odpowiedzie� wprost na moje pytanie, Nazarejczyk wykona� nieokre�lony ruch r�k�.

Wtedy wsta�em i wyszed�em.

Nasta�a ju� noc, i drog� o�wietla� mi tylko znajduj�cy si� w pe�ni ksi�yc, wisz�cy w otoczeniu roju gwiazd. Podnios�em g�ow� ku niebu i mimo woli zachwyci�em si� tym zadziwiaj�cym widokiem. I z tego powodu nie spostrzeg�em cz�owieka, od st�p do g�owy otulonego w ciemn� odzie�, kt�ry rzuci� si� do mnie zza pnia starej sykomory. Zd��y�em tylko zauwa�y�, jak b�ysn�a w ksi�ycowym �wietle stal no�a z szerokim, nieco wygi�tym ostrzem, tu� przed tym, nim wesz�o w m�j brzuch.

Wprost przed sob� widzia�em twarz najemnego zab�jcy, wykrzywion� grymasem, kt�rego nie da�o si� opisa�. Wiedzia�, �e teraz powinienem zachrypie� i � z�apawszy si� za rozpruty brzuch � run�� na ziemi�. Z niecierpliwo�ci� czeka� na ten moment, �eby upewni� si�, �e robota zosta�a wykonana, i jednocze�nie ba� si� go, bowiem liczy� si� z tym, �e ka�da nowa ofiara k�adzie si� strasznym ci�arem na jego grzesznej duszy Ba� si� samej chwili umierania, s�dz�c, �e wyrywaj�ca si� na wolno�� dusza niewinnie zabitego zdolna jest do pochwycenia ze sob� i zabrania do kr�lestwa martwych tak�e jego duszy. Jego lewe oko by�o ciut przymru�one, a w k�ciku prawego zastyg�a kropelka wilgoci � wydawa�o si�, �e zab�jca got�w jest w ka�dej chwili rozp�aka� si�.

Widzia�em n�, kt�ry po r�koje�� wszed� w m�j brzuch, ale przy tym nie czu�em absolutnie nic: ani b�lu, ani cho�by lekkiego sw�dzenia w miejscu zranienia.

Na twarzy zab�jcy pojawi� si� wyraz zdziwienia � ofiara zachowywa�a si� zupe�nie nie tak, jak powinna. Poci�gn�� r�koje�� no�a do siebie, zamierzaj�c zada� nowy cios, ale z�apa�em jego nadgarstek i trzyma�em, nie pozwalaj�c wyci�gn�� ostrza z rany.

��Kto ci� nas�a�? � spyta�em cicho.

Jego twarz wykrzywi� grymas przera�enia. Szarpn�� si� ze wszystkich si�, ale m�j u�cisk by� prawdziwie martwy. Ostrze no�a przeci�o jednak co� w moim brzuchu, i na r�k� zab�jcy pociek�a brunatna, lepka i, jak podejrzewa�em, obrzydliwie cuchn�ca ciecz. Oczy nieszcz�nika o ma�y w�os nie wysz�y z orbit. Obawiaj�c si�, �e ze strachu mo�e krzykn��, z�apa�em go za gard�o i powali�em na ziemi�.

��Kto ci� nas�a�? � powt�rzy�em pytanie, zbli�ywszy sw� twarz do twarzy zab�jcy.

��Kajfasz� Najwy�szy kap�an��� wysycza� ledwo s�yszalnie.

Os�abi�em nieco chwyt r�ki, uciskaj�cej gard�o najemnego zab�jcy.

��Po co?

��Nazarejczyk� Najwy�si kap�ani uwa�aj�, �e je�li nadal b�dzie czyni� cuda, to wielu w niego uwierzy� I wtedy przyjd� Rzymianie, i zaw�adn� miejscem tym i ludem go zamieszkuj�cym�

Pu�ci�em zab�jc� i podnios�em si� na nogi.

��Id� � machn��em r�k�. � Id� do Kajfasza, kt�ry ci� pos�a�, i powiedz mu, �e �azarz jest martwy.

Zab�jca uni�s� si� na �okciu i z niedowierzaniem popatrzy� na mnie.

��Id�! � zn�w machn��em r�k�.

Biedaczyna jednym susem skoczy� na nogi i cisn�wszy n� na ziemi� rzuci� si� w zaro�la ja�owca.

Przy�o�y�em r�k� do rany na brzuchu. Z jamy brzusznej nadal s�czy� si� jaki� lepki �luz. Oderwa�em brzeg z po�y chitonu, kilkakrotnie z�o�y�em materia� i zatka�em nim dziur� w brzuchu. Potem podszed�em do sykomory, opar�em praw� r�k� o jej szorstki pie� i, pochyliwszy si�, oczy�ci�em �o��dek z tego, czym ugo�ci� mnie Nazarejczyk.

Rankiem nast�pnego dnia Maria oznajmi�a mi, �e Nazarejczyk opuszcza Betani�, aby uda� si� do Jerozolimy. Przy tym siostra nawet nie wesz�a do mojego pokoju, tylko odrobin� uchyli�a drzwi, z czego wywnioskowa�em, �e moje cia�o �mierdzi coraz bardziej.

Wieczorem po�o�y�em si� do ��ka tylko po to, by niepotrzebnie nie niepokoi� si�str. Ale przez ca�� noc nie zamkn��em oczu. Nie czu�em zm�czenia i nie potrzebowa�em snu. Le�a�em patrz�c w sufit i o niczym nie my�la�em. Wydawa�o mi si�, �e je�li zdo�am odtworzy� w my�lach �w stan niebytu, w kt�rym przebywa�em po �mierci, to da mi to mo�liwo�� stania si� na powr�t martwym. Ale bez wzgl�du na to, jak bardzo bym si� stara�, nic mi z tego nie wychodzi�o. Znajdowa�em si� w dziwnym stanie: cia�o moje by�o martwe, i rozum ju� pogodzi� si� z faktem mej �mierci, ale przy tym �wiat �ywych ludzi, do kt�rego ju� nie nale�a�em, nie wypuszcza� mnie. Wola Nazarejczyka, kt�ry wezwa� mnie z Niebytu, zamkn�a przede mn� ko�cowy punkt, do kt�rego d��y wszystko, co �yje. Tylko w tym celu, �eby zademonstrowa� zebranym wok� niego ludziom si�� sw� i moc, bez zastanowienia skaza� mnie na wieczne �ycie i zwi�zane z nim wieczne cierpienie. Czy� co� takiego godne jest Syna Bo�ego?

Podczas ubierania obejrza�em si� na tyle, na ile by�o to mo�liwe, i spostrzeg�em, �e na mym ciele ju� prawie nie zosta�o miejsc wolnych od trupich plam. Lewe przedrami�, z kt�rego wieczorem, podczas k�pieli, zdar�em sk�r�, by�o mokre od posoki, a z otworu na brzuchu, zatkanego mokr� szmatk�, s�czy� si� gnilny �luz. Gdy wyci�gn��em szmaciany korek z rany, jej kraw�dzie rozesz�y si� na boki, i o ma�y w�os ca�a zawarto�� jamy brzusznej nie wypad�aby na pod�og�. Z trudem uda�o mi si� wepchn�� �liskie p�tle jelit z powrotem do brzucha. Ponownie wsun��em szmatk� w ran� i dla pewno�ci jeszcze kilkakrotnie obwi�za�em brzuch szerokim pasem mocnego materia�u. Potem przewi�za�em gnij�c� r�k� i, wylawszy na pier� i plecy bodaj po�ow� dzbana wonno�ci, kt�re przewiduj�co pozostawi�y obok mego ��ka siostry, narzuci�em na ramiona czysty chiton. Rzuci�em pod ��ko star� odzie�, umazan� burym �luzem, kt�ry wyciek� z rany na brzuchu, i wyszed�em na ulic�.

Wzd�u� poboczy drogi prowadz�cej do Jerozolimy, t�oczyli si� ludzie. Wielu z nich trzyma�o w r�kach ga��zki palmowe i gdy na drodze pojawi�a si� niewielka procesja, zacz�li nimi wymachiwa�, wykrzykuj�c:

��Hosanna! B�ogos�awiony, kt�ry przychodzi w imi� Pa�skie. Kr�l izraelski!

Procesj� otwiera� sam Nazarejczyk, z dum� dosiadaj�cy m�odego osio�ka. W �lad za nim pod��ali jego uczniowie, wygl�daj�cy jeszcze bardziej wynio�le od Nauczyciela. �eby nie zwraca� na siebie uwagi, stan��em z boku t�umu, ukrywszy si� za pniem palmy daktylowej.

Zbli�ywszy si� do ludzi, Nazarejczyk powstrzyma� osio�ka i, uni�s�szy r�k� ku niebiosom, stanowczym g�osem oznajmi�:

��Zaprawd�, zaprawd�, powiadam wam: je�eli ziarno pszenicy wpad�szy w ziemi� nie obumrze, zostanie tylko samo, ale je�eli obumrze, przynosi plon obfity!

Nie chcia�em rozmawia� z Nazarejczykiem, ale us�yszawszy co� takiego nie wytrzyma�em.

��I to m�wisz ty?!�� wykrzykn��em z oburzeniem, wychodz�c zza drzewa.�� Ty, kt�ry nie pozwoli�e� mi umrze�?!

Trzeba przyzna�, �e Nazarejczyk ani na moment nie straci� panowania nad sob�. Zwr�ci� g�ow� w moj� stron� i u�miechn�� si� tak, jakby od dawna pragn�� ujrze� mnie przed opuszczeniem Betanii.

��A, to ty, �azarzu!�� rzek� tak g�o�no, by s�owa jego mogli us�ysze� wszyscy zebrani.�� Rad jestem, �e przyszed�e� mnie odprowadzi�.

Chcia�em odpowiednio mu odpowiedzie�, ale spojrzawszy w oczy Nazarejczyka, zobaczy�em w nich to, czego nie by�o dane ujrze� nikomu z �ywych: by� ju� naznaczony �mierci�, i pozosta�o mu �y� nie d�u�ej ni� tydzie�. Zrozumia�em jeszcze, �e dobrze o tym wie i �e strasznie si� boi. Boi si� nie samej �mierci, ale tego, co b�dzie po niej � s�dzi� przecie�, �e narodzi� si� dla wiecznego �ycia.

Uk�oni�em si� i po�o�y�em gnij�c� d�o� na szyi os�a, na kt�rym siedzia� Nazarejczyk, i cicho, aby tylko on m�g� mnie us�ysze�, spyta�em:

��Chcesz wiedzie�, czym jest �mier�?

��Tak � r�wnie cicho odpowiedzia�.

��Wiedz, Nazarejczyku � odrzek�em z u�miechem � �e we wszystkich twoich opowie�ciach o Raju i Piekle nie ma ani krzty prawdy. Nie wiem, kto je stworzy� i gdzie sam je us�ysza�e�, ale to ca�kowite oszustwo, od pierwszego do ostatniego s�owa. W �mierci nie ma ani wiecznego cierpienia, ani wiecznej rozkoszy. �mier� jest NICO�CI�. Absolutn�, wszechogarniaj�c� NICO�CI�, kt�rej nie jest sobie w stanie wyobrazi� nikt z �ywych. I nawet twoja wyobra�nia jest na to zbyt s�aba.

Na ustach Nazarejczyka pojawi� si� wymuszony u�miech. Chcia� wygl�da� na pewnego siebie, ale zdradza�y go oczy, niespokojnie rozbiegane na boki.

� ��esz, �azarzu � powiedzia�, po ptasiemu sk�oniwszy g�ow� na rami� i patrz�c na mnie nieco z ukosa.�� Je�li by twoja dusza przemieni�a si� w Nico��, nie zdo�a�bym przywr�ci� ci� do �ycia.

��Ty to nazywasz �yciem?

Podsun��em lew� d�o� pod sam nos Nazarejczyka, aby m�g� poczu� smr�d dobywaj�cy si� z mego gnij�cego cia�a, a potem oderwa�em z palca wskazuj�cego paznokie�. Wielka, szara kropla gnij�cej mazi spad�a na bia�y chiton Nazarejczyka. Ale on nawet si� nie skrzywi�.

��Cia�o nie jest dusz� � odpowiedzia�.

��Przypomn� ci to, gdy twoje w�asne cia�o zmieni si� w gnij�ce resztki � u�miechn��em si� zjadliwie.

W tej samej chwili jednak u�miech spe�z� z mych sinych ust, gdy� w jaki� niewyobra�alny spos�b poczu�em ca�e to przera�enie, kt�re gnie�dzi�o si� w duszy Nazarejczyka, i kt�remu ten kolosalnym wysi�kiem woli nie pozwala� wydosta� si� na zewn�trz.

��Jaki jest cel tego wszystkiego?�� spyta�em go cicho.

��Nie wiem � ledwo zauwa�alnie wzruszy� ramionami.

��Zapomnij o wiecznym �yciu, Nazarejczyku � powiedzia�em szybko, jakbym mia� nadziej� przekona� go.�� Nie id� do Jerozolimy. Zostaw swoich uczni�w, porzu� tych, kt�rzy �piewaj� ci teraz hosann�. Wr�� do Nazaretu i zajmij si� rzemios�em ciesielskim. Spr�buj prze�y� cho�by to �ycie, kt�re zosta�o ci dane. Sam przyzna�e�, �e nie masz w�adzy nad �mierci�, a zatem nie szukaj jej! �mier� przyjdzie do ciebie sama.

��Mylisz si�, �azarzu � Nazarejczyk u�miechn�� si� do mnie serdecznym, wszystko wybaczaj�cym u�miechem.�� Wszystko, co czyni�, dzieje si� na s�aw� Ojca Mojego.

��Czy�by� sam nie rozumia�, jak bardzo jeste� �mieszny, gdy jad�c wierzchem na o�le przyjmujesz ho�dy n�dzarzy, wymachuj�cych li��mi palmowymi?�� pokr�ci�em ze zdziwieniem g�ow�.

Nazarejczyk nic nie odpowiedzia�. Tkn�wszy os�a pi�tami pojecha� swoj� drog�.

��Poczekaj!�� zawo�a�em za nim.�� A co ze mn�? Co si� stanie ze mn�?

Nazarejczyk nie odwr�ci� si� nawet. Udawa�, �e po prostu nie istniej�. Pr�bowa� sam si� przekona� do tego, �e jest zdolny pokona� �mier�, podczas gdy ja jawi�em si� bynajmniej nie �ywym, lecz martwym dowodem tego, �e oszukanie �mierci nie jest mo�liwe, dowodem, kt�ry stworzy� w�asnymi r�koma. Mia�em mu co� do powiedzenia, ale on nie chcia� rozmawia� ze mn� jak r�wny z r�wnym. By� do obrzydzenia pewny siebie. Skazawszy mnie na wieczne �ycie, s�dzi�, �e spe�ni� dobry uczynek, i ju� nikt na �wiecie nie zdo�a�by go przekona�, �e by�o inaczej. Nazarejczyk uparcie, niczym osio�, kt�rego dumnie dosiada�, pod��a� na spotkanie w�asnej �mierci.

Po tym, jak Nazarejczyk razem ze �wit�, sk�adaj�c� si� z dwunastu jego uczni�w i n�dzarzy, kt�rzy si� do nich przy��czyli, a kt�rzy i tak zamierzali uda� si� do Jerozolimy licz�c na hojne datki w czasie �wi�ta Paschy, opu�ci� Betani�, na powa�nie zacz��em zastanawia� si� nad tym, co dalej. Tak naprawd� nie pozostawiono mi wyj�cia. Moje cia�o, kt�rego nadal nie czu�em, wci�� si� rozk�ada�o. Z palc�w r�k i n�g odpada�y paznokcie, jeden za drugim wypada�y z�by, w�osy wy�azi�y gar�ciami, z ran i wrzod�w na sk�rze, a zw�aszcza z otworu w brzuchu, pozosta�ym po no�u najemnego zab�jcy, s�czy� si� cuchn�cy �luz. Wok� mnie bez przerwy kr��y�y roje much, i bardzo si� obawia�em, �e w moim gnij�cym ciele pojawi� si� robaki. Codziennie po dwa, a nawet trzy razy wchodzi�em do balii z gor�c� wod� i tar�em si� g�bk�. Ale za ka�dym razem sk�ra z�azi�a ze mnie potem p�atami. Dlatego, by cho� troch� powstrzyma� proces rozk�adu, zacz��em owija� si� pasami materia�u, nasyconego wonno�ciami, kt�re kupowa�y dla mnie siostry. Teraz bez chitonu przypomina�em egipsk� mumi�.

Duchowe cierpienia, kt�re odczuwa�em obserwuj�c rozpad w�asnego cia�a, by�y o wiele straszniejsze od b�lu fizycznego, kt�ry �ywy cz�owiek odczuwa�by na moim miejscu.

Na trzeci dzie� po wskrzeszeniu twarz moja zmieni�a si� w bezkszta�tn� mask� �mierci. Nos i uszy odpad�y, usta spuch�y i obwis�y, niczym macki o�miornicy, oczy zapad�y si�, a powieki przyklei�y do ga�ek ocznych. Ba�em si� teraz wychodzi� na ulic� � ludzie brali mnie za tr�dowatego.

Na trzy dni przed Pasch� zrozumia�em, �e powinienem by� tam, gdzie umrze Nazarejczyk. Powinienem spojrze� w oczy jego przed �mierci�, w tej chwili, gdy wreszcie przyzna, �e to ja mia�em racj�.

Niczego nie m�wi�c siostrom opu�ci�em Betani�. Zmuszony by�em okr�ci� banda�ami nie tylko swe cia�o, ale i twarz, poniewa� widok m�j sta� si� na tyle obrzydliwy, �e wzbudza� w napotkanych przera�enie. Prowiantu nie potrzebowa�em, i dlatego zabra�em ze sob� jedynie worek z p��tnem, kt�re zamierza�em porwa� na banda�e, i dwa niewielkie dzbanki z wonno�ciami.

Z Betanii do Jerozolimy nie by�o daleko, ale droga zaj�a mi prawie p� dnia. Nie przebywszy nawet po�owy drogi nieostro�nie nadepn��em na kamie� i przewr�ci�em si�. Sko�czy�o si� to tym, �e moja lewa noga prze�ama�a si� w stawie kolanowym. Mi�nie i wi�zad�a rozerwa�y si�, i teraz ko�ci po��czone by�y jedynie cieniutkimi w��knami �ci�gien. Aby kontynuowa� w�dr�wk� musia�em znale�� dwa d�ugie kije i mocno przywi�za� je do nogi, tak, by ko�cami opiera�y si� o ziemi�. Teraz noga nie zgina�a si� w kolanie, i du�o wysi�ku wk�ada�em w to, aby zrobi� cho�by jeden krok, utrzymuj�c przy tym r�wnowag� i ratuj�c si� przed runi�ciem na ziemi�. Obok mnie przeje�d�a�y wozy z lud�mi, zd��aj�cymi do Jerozolimy na obchody Paschy, ale �adnemu z nich przez my�l nie przesz�o, �eby zatrzyma� si� i posadzi� obok siebie stwora ku�tykaj�cego poboczem drogi, z trudem utrzymuj�cego r�wnowag�, z rozstawionymi szeroko r�koma i twarz�, dok�adnie okr�conego banda�ami, tak �e pozosta�a jedynie w�ska szczelina dla oczu, kt�rych nie by�o wida�. Rozumia�em ich, i dlatego nie os�dza�em. Ale przekle�stwa, kt�re s�a�em na Nazarejczyka by�y straszliwe. Gdyby nie moje rozpaczliwe po�o�enie, sam bym zapewne zdziwi� si�, sk�d wzi�o si� we mnie tyle z�o�ci i nienawi�ci. Przecie� nie zamierza�em m�ci� si� na nim. Po prostu chcia�em, �eby wreszcie zrozumia�, �e nie mia� racji, uwa�aj�c za mo�liwe nie obleczone w cielesn� form� wieczne �ycie. W ko�cu myli� si� mo�e ka�dy, ale tylko g�upiec nie zamierza przyzna� si� do w�asnych b��d�w.

Powoli wlok�em si� skrajem drogi pod promieniami pal�cego s�o�ca, we wzniecanym przez przeje�d�aj�ce obok wozy pyle, od kt�rego normalny cz�owiek ju� dawno dosta�by ataku kaszlu. Ale na mnie wszystko to nie robi�o najmniejszego wra�enia. Cia�o pozostawa�o dla mnie tym punktem w przestrzeni, do kt�rego przywi�zany by� m�j rozum, i po to, by dotrze� tam, gdzie zamierza�em, musia�em zmusi� owe �a�osne resztki do ruchu.

Szed�em bardzo powoli. Ale jako �e ani upa�, kt�ry �ywym powinien wydawa� si� wyczerpuj�cym, ani py� drogi nie przeszkadza�y mi, mia�em mo�no�� porozmy�la� o tym, jak zmieni�em si� po �mierci. Kim by�em przedtem? Prostym wie�niakiem, zarabiaj�cym na �ycie pleceniem koszy i innym drobnym rzemios�em. Po �mierci wci�� pozostawa�em tym samym �azarzem z Betanii, ale przy tym do mojej �wiadomo�ci dodano co� jeszcze. Trudno by�o mi wyrazi� to uczucie s�owami. Wydawa�o mi si�, �e prze�y�em nie jedno, a co najmniej dziesi�� �y�, zachowuj�c ca�� m�dro��, zebran� w ka�dym z nich. Bo czy� m�g�by wcze�niejszy �azarz jak r�wny z r�wnym rozmawia� z Nazarejczykiem, kt�ry nawet najwy�szych kap�an�w swoimi pytaniami zbija� z tropu? M�wi�em jak z ksi��ki, nie odczuwaj�c najmniejszego skr�powania czy wstydu. I przy tym nie powtarza�em prosto czyich� s��w, kt�re zapad�y mi w pami�ci � wypowiada�em w�asne my�li i opinie. Kt�rych wcze�niejszy �azarz po prostu nie m�g� mie�. Pr�cz tego, ca�kiem niedawno odkry�em u siebie zadziwiaj�c� w�a�ciwo��: w mojej pami�ci pojawia�y si� obrazy tego, czego nigdy w �yciu nie widzia�em. To mog�y by� nieznane mi twarze ludzi albo miejsca, w kt�rych nigdy nie by�em. Zupe�nie mnie to nie niepokoi�o, tylko dziwi�o, a i to nie bardzo. Dobrze rozumia�em, �e zetkn�wszy si� z Absolutn� Nico�ci�, w kt�rej pr�cz mnie przebywa�y jednocze�nie �wiadomo�ci milion�w, milion�w ludzi, �ycie kt�rych przerwane zosta�o przed moim, nie mog�em pozosta� niezmieniony. Co� od nich przej��em, oni za� wzi�li ode mnie to, co wyda�o im si� interesuj�ce. A mo�e w czasie pobytu w Nico�ci w og�le byli�my jedn� istot�. Albo jednym rozumem � to zapewne by�o bli�sze prawdy. Nie wiem, czy komukolwiek przysz�o przede mn� opu�ci� Nico��, �eby powr�ci� na Ziemi� w tej lub innej formie cielesnej, zachowawszy przy tym w�asn� indywidualno��, lecz to, �e �mier� obdarzy�a m�j rozum wieloma nowymi w�a�ciwo�ciami i zdolno�ciami, kt�rymi wcze�niej nie dysponowa�em, nie budzi�o jakichkolwiek w�tpliwo�ci. Wi�cej, by�em przekonany, �e w razie potrzeby mog�em otrzyma� potrzebn� mi informacj� z ka�dego punktu kuli ziemskiej. Tak, Ziemia, na kt�rej �yjemy, kszta�tem przypomina�a kul�, chocia� zapewne niejednemu trudno by�oby w to uwierzy�! Ale na razie ba�em si� jeszcze korzysta� z tych nowych dla mnie umiej�tno�ci. Poza tym, w tej chwili interesowa� mnie tylko jeden cz�owiek � Nazarejczyk. A o tym, �e znajdowa� si� on teraz w Jerozolimie, wiedzia�em bez cienia w�tpliwo�ci.

Do Jerozolimy wszed�em ju� po zapadni�ciu ciemno�ci. Do tego czasu m�j chiton ca�y pokry� si� py�em drogi, a miejscami widnia�y na nim ciemnobrunatne plamy trupiego �luzu, kt�ry przes�czy� si� nawet przez banda�e. Z pewno�ci� i smr�d bi� ode mnie odra�aj�cy. A obrazu dope�nia�a stercz�ca na bok, z�amana w kolanie noga, na kt�rej opiera�em si� niczym na kawa�ku drewna, kt�ry przywi�zuje do kikuta jednonogi.

Zdaj�c sobie spraw� z tego, �e przy takim wygl�dzie nie zostan� wpuszczony do �adnej przyzwoitej gospody, skierowa�em si� do p�nocnej cz�ci miasta, gdzie mi�dzy ruinami dom�w, kt�re sp�on�y w czasie po�aru maj�cego miejsce z p� roku temu, znajdowali schronienie na noc bezdomni, n�dzarze i tr�dowaci, za dnia zajmuj�cy si� �ebractwem na ulicach Jerozolimy.

Ale nawet tr�dowaci, obok kt�rych postanowi�em si� zatrzyma�, poniewa� nie ba�em si� zarazi� ich straszliw� chorob�, przegnali mnie precz, na tyle okropny smr�d wydziela�o moje poddane rozk�adowi cia�o. A mo�e od razu wyczuli we mnie obcego � cz�owieka nie z tego �wiata. Wystarczy�o, bym tylko przysiad� pod na wp� rozsypan� �cian�, aby od razu polecia�y w moj� stron� kamienie i nieczysto�ci, uzupe�nione gro�bami policzenia si� ze mn� na powa�nie, je�li w tej chwili nie zabior� si� stamt�d.

Nie by�o sensu si� spiera� � nie by�o ju� dla mnie miejsca w�r�d �ywych.

Aby podnie�� si� na nogi, opar�em si� r�k� o �cian�; straci�em przy tym dwa palce � kciuk i wskazuj�cy. Wydostawszy si� z ruin, wspi��em si� na g�r� �mieci � jedyne miejsce, z kt�rego nikt mnie nie wygania�. Nie potrzebowa�em ani snu, ani odpoczynku, ale wychodz�c na ulice Jerozolimy przed �witem ryzykowa�em dostanie si� w r�ce rzymskich �o�nierzy, nocn� por� pilnuj�cych porz�dku w mie�cie. �ydom nie zakazywano wychodzenia noc� na ulice, ale m�j widok by� na tyle straszny i dziki, �e bez w�tpienia zwr�ci�bym na siebie uwag� stra�y, po czym nast�pi�oby przes�uchanie, kim jestem i co robi� w Jerozolimie.

Le�a�em na kupie gnij�cych �mieci, sam podobny do zawini�tka z rozk�adaj�cymi si� resztkami ludzkiego cia�a, i patrzy�em w nocne niebo, obsypane miriadami gwiazd; ka�da z nich jawi�a si� by� s�o�cem obcego �wiata, o kt�rych ludziom na Ziemi jak dot�d nic nie by�o wiadome.

Wiedzia�em o wszystkim, co dzia�o si� teraz z Nazarejczykiem, jakbym, niewidzialny, znajdowa� si� obok niego. Ju� twardo zdecydowa�, �e powinien podda� si� pr�bie �mierci i d�u�ej nie zamierza� tego odk�ada�. Mimo to okropnie si� ba�. Z pewno�ci� dlatego w�a�nie w trakcie wieczerzy, kt�r� wyprawili jego uczniowie na brzegu Cedronu, Nazarejczyk wyczynia� B�g wie co. Wszystko zacz�o si� od tego, �e zabra� si� do mycia n�g swoim uczniom, a potem namawia� ich, �eby jeszcze raz umyli nogi sobie nawzajem. Potem zacz�� sypa� przepowiedniami o swej rych�ej �mierci i nadchodz�cym zmartwychwstaniu. Uczniowie patrzyli na niego szeroko otwartymi ze zdziwienia oczyma. Nawet oni, znaj�cy Nazarejczyka lepiej od innych i widz�cy go w r�nych sytuacjach, nigdy wcze�niej nie widzieli go tak podekscytowanego i zdenerwowanego.

W ko�cu, nie wytrzymawszy m�cz�cego wyczekiwania, Nazarejczyk zawezwa� do siebie Judasza Iskariot�, jakoby w tym celu, aby ugo�ci� go jakim� niezwyk�ym sosem, i cicho, aby inni nie s�yszeli, poleci� mu uda� si� do najwy�szego kap�ana Kajfasza i przyprowadzi� oddzia� �o�nierzy do ogrodu po�o�onego na drugim brzegu Cedronu. Na pe�ne zdziwienia pytanie Judasza, po co to potrzebne, odpowiedzia�, nerwowo szarpi�c podbr�dkiem:

��R�b, co ci kazano, i to szybko!

Biedny Judasz, nie wiedz�c o tym, jaki los zosta� zgotowany jemu samemu, wyruszy� wykona� polecenie.

A Nazarejczyk, ze strachu ca�kowicie straciwszy g�ow�, zacz�� ple�� bzdury, a to obwiniaj�c swoich uczni�w o zdrad�, a to obiecuj�c im wieczne �ycie. Przy tym du�o pi�, co w og�le nie by�o do niego podobne. Po kolejnym kubku czerwonego wina obwie�ci� nagle uczniom, �e wcale nie pij� wina, lecz krew jego. A potem, zmusiwszy uczni�w do prze�kni�cia po kawa�ku chleba, Nazarejczyk oznajmi� im, �e dopiero co zjedli jego cia�o.

Uczniowie nie wiedzieli ju�, co o tym my�le�. W milczeniu wymieniaj�c si� spojrzeniami, nie zdecydowali si� sprzeciwi� Nauczycielowi, ale przy tym jawnie zacz�li podejrzewa�, �e nie wszystko by�o z nim w porz�dku.

Zapewne w ko�cu i sam Nazarejczyk poczu�, �e tym razem przesadzi�. Duszkiem dopiwszy kolejny kubek wina, podni�s� si� zdecydowanie na nogi i, nic nie m�wi�c pozosta�ym uczestnikom wieczerzy, ruszy� w stron� Ogr�jca. Uczniowie, jak jeden m��, rzucili si� za nim, nie podejrzewaj�c, jaka� to niespodzianka ich czeka.

Judasz ju� przyprowadzi� w wyznaczone miejsce oddzia� �o�nierzy, kt�rym towarzyszyli s�udzy najwy�szych kap�an�w, o�wietlaj�cy drog� pochodniami. Wyszed�szy im naprzeciw, Nazarejczyk zapyta�:

��Kogo szukacie?

��Jezusa z Nazaretu � odpowiedzia� mu jeden z �o�nierzy. Nazarejczyk z trudem u�o�y� dr��ce wargi w co� na podobie�stwo u�miechu.

��Ja jestem.

�o�nierze spojrzeli po sobie ze zdziwieniem.

��To on?�� spyta� jeden z nich Judasza.

Judasz skin�� g�ow� w milczeniu.

Co ciekawe, tylko jeden z uczni�w Nazarejczyka ruszy� mu na pomoc, gdy �o�nierze zacz�li kr�powa� mu r�ce. A i tak zaatakowa� nie uzbrojonych �o�nierzy, lecz s�ug�, kt�ry trzyma� w r�ku tylko pochodni�. W wyniku tego kr�tkiego starcia s�uga straci� prawe ucho, a Piotr, ujrzawszy skierowane ku sobie w��cznie, rzuci� miecz na ziemi� i podni�s� r�ce.

Z jakiego� powodu Nazarejczyka zaprowadzono najpierw do domu Annasza, kt�ry by� te�ciem najwy�szego kap�ana Kajfasza. Annasz poleci� odstawi� go do domu Kajfasza, co niezw�ocznie uczyniono. A ju� od Kajfasza Nazarejczyka zaprowadzono do domu prokuratora rzymskiego, Poncjusza Pi�ata.

W czasie, gdy mia�y miejsce te wszystkie ca�kowicie bezsensowne przemieszczenia aresztowanego z jednego domu do drugiego, nasta� ranek. Moi s�siedzi, tr�dowaci i profesjonalni �ebracy, zebrawszy swe n�dzne manatki, ruszyli do miasta, aby zarobi� na chleb powszedni. Ja natomiast skierowa�em si� do domu prokuratora, poniewa� tam w�a�nie powinny zaj�� dalsze wydarzenia.

W obawie przed uszkodzeniem drugiej nogi porusza�em si� bardzo ostro�nie, i dlatego dotar�em na miejsce akurat w chwili, gdy prokurator Poncjusz Pi�at wyszed� na balkon, aby obwie�ci� zebranym na placu izraelitom, kt�ry ze skazanych na �mier� zostanie wypuszczony na wolno�� z okazji �wi�ta Paschy. W �lad za nim dw�ch centurion�w wyprowadzi�o na balkon Nazarejczyka ze zwi�zanymi za plecami r�koma.

Wydarzenia te obserwowa�em ukryty za niewysokim ogrodzeniem na skraju placu. Stoj�cy najbli�ej ludzie znajdowali si� w odleg�o�ci oko�o dziesi�ciu krok�w od mojego schronienia, mimo to jednak, gdy wiatr wia� w ich stron�, z obrzydzeniem marszczyli nosy i z niezrozumieniem rozgl�dali si� woko�o, pr�buj�c poj��, sk�d dobiega tak paskudny zapach.

Sam Pi�at zd��y� ju� porozmawia� z Nazarejczykiem i wys�uchawszy kilku jego pe�nych przemy�le� aforyzm�w, z kt�rych nic a nic nie zrozumia�, doszed� do wniosku, �e ma do czynienia z lekko ob��kanym, nie przedstawiaj�cym �adnego zagro�enia dla spo�ecze�stwa cz�owiekiem. Prokurator zacz�� nawet mu wsp�czu�, i gdyby nie najwy�si kap�ani, twierdz�cy, �e aresztowany podburza� do buntu, z pewno�ci� po prostu by go wypu�ci�. Herod, namiestnik rzymski, do kt�rego zwr�ci� si� Pi�at z pro�b�, aby zdecydowa� o losie nieszcz�snego szale�ca, nie wyrazi� ochoty zaj�cia si� t� spraw�, przerzuciwszy ca�� odpowiedzialno�� na prokuratora.

��Ja nie znajduj� w Nim �adnej winy � opar�szy si� o marmurow� balustrad� balkonu, prokurator zwr�ci� si� ku st�oczonym na placu �ydom.�� Jest za� u was zwyczaj, �e na Pasch� uwalniam wam jednego wi�nia. Czy zatem chcecie, abym wam uwolni� Kr�la �ydowskiego?

T�um pocz�tkowo ucich� zaskoczony, patrz�c na nowo objawionego kr�la, a potem eksplodowa� pe�nymi oburzenia okrzykami:

��Nie tego!

��Nie tego, lecz Barabasza!�� krzykn�� kto�.

I t�um od razu podchwyci�:

��Barabasza! Barabasza! Barabasza!!!

Nie wiem, czy krzycz�cy wiedzieli, kim by� �w Barabasz. Ja za�, ledwo us�yszawszy to imi�, otrzyma�em pe�n� informacj� o nosz�cym je cz�owieku. Barabasz uwa�a� si� za buntownika, wyst�puj�cego przeciwko rzymskiemu panowaniu, ale w rzeczywisto�ci by� zwyk�ym rozb�jnikiem, na sumieniu kt�rego spoczywa�o dwana�cie niewinnych istnie�, z kt�rych tylko trzy nale�a�y do Rzymian.

Wygl�da�o na to, �e decyzja zebranych zdziwi�a Pi�ata. Poza tym zupe�nie nie mia� ochoty wypuszcza� na wolno�� Barabasza, kt�ry � bez w�tpienia � od razu zn�w zabierze si� za grabie�e i zabijanie. Spojrzawszy na stoj�cego obok niego Nazarejczyka, prokurator uzna�, �e szaleniec wygl�da niedostatecznie �a�o�nie, aby wzbudzi� lito�� t�umu, i poleci� centurionom doprowadzi� go do odpowiedniego stanu.

Gdy Nazarejczyka zn�w wyprowadzono na balkon, jego chiton by� poczerwienia�y od krwi, a na g�owie spoczywa�a korona z cierni.

Dziwne, ale nie by�o mi go �al. By�em got�w teraz odda� wiele za to, by moje cia�o, podobnie jak jego, mog�o odczuwa� cho�by b�l.

��Oto cz�owiek � zwr�ci� si� zn�w do t�umu Pi�at.�� Ja nie znajduj� w nim winy.

Zebrani na placu w milczeniu przygl�dali si� stoj�cemu obok prokuratora Nazarejczykowi.

I wtedy podnios�em si� na ca�� wysoko��.

��Ukrzy�uj go!�� krzykn��em.

A raczej pr�bowa�em to krzykn��, bo z mojego gard�a, w kt�rym by�o sucho jak na pustyni, wyrwa� si� jedynie niewyra�ny charkot. Ale wybuch moich emocji musia� widocznie dosi�gn�� stoj�cych na placu.

��Ukrzy�uj go, prokuratorze!�� krzykn�� garbaty starzec, stoj�cy niedaleko od ogrodzenia, za kt�rym si� chowa�em.

��Ukrzy�uj!�� popar�a go wysoka czarnow�osa kobieta, przypominaj�ca nieco moj� siostr� Mart�.

Potem rozleg�o si� jeszcze kilka podobnych okrzyk�w z r�nych punkt�w placu, i wkr�tce ju� ca�y t�um, zach�ystuj�c si� z zachwytu w przedsmaku widoku spodziewanej ka�ni, zgodnie rycza�:

��Ukrzy�uj go! Ukrzy�uj!

Wydawa�o mi si�, �e wykrzykuj� te s�owa g�o�niej od innych.

Aby da� uj�cie zalewaj�cym mnie emocjom, razem z kolejnym okrzykiem �Ukrzy�uj!� machn��em nad g�ow� praw� r�k�. Zauwa�ywszy, �e co� upad�o u moich n�g, ze zdziwieniem spojrza�em na d�. Na ziemi le�a�a r�ka, u�amana w �okciu. Moje cia�o zacz�o rozpada� si� na kawa�ki. Ale teraz nie mia�o to ju� znaczenia. T�um domaga� si� ukrzy�owania Nazarejczyka, a to oznacza�o, �e zobacz�, jak on umrze, przybity gwo�dziami do krzy�a.

��We�cie go i sami ukrzy�ujcie!!�� gniewnie machn�� r�k� Poncjusz Pi�at opuszczaj�c balkon.

T�um wybuchn�� pe�nymi zachwytu okrzykami, jakby prokurator obwie�ci�, �e dzi� u�askawi wszystkich skazanych na �mier�.

Nie min�o nawet p� godziny, gdy z bramy pretorii pod stra�� oddzia�u centurion�w wysz�o trzech skazanych na �mier�, w�r�d kt�rych znajdowa� si� te� Nazarejczyk. Ka�dy z tr�jki d�wiga� na sobie sw�j krzy�. O ile jednak rozb�jnicy nie�le dawali sobie rad� z obowi�zkami ka�dego skazanego na ukrzy�owanie, to Nazarejczyk pod ci�arem krzy�a ledwo przebiera� nogami. Wtedy dw�ch centurion�w wyci�gn�o z t�umu jakiego� wie�niaka i z�o�y�o na nim krzy� Nazarejczyka aby zani�s� go na Golgot�. No tak, nawet tego nie by� w stanie zrobi� sam.

Procesja przesuwa�a si� powoli na miejsce egzekucji, ale mimo to na swych niezginaj�cych si� nogach zosta�em beznadziejnie z ty�u. Nim wspi��em si� na g�r�, wszyscy trzej skaza�cy byli ju� przybici do krzy�y i niewiele pozosta�o im czekania na koniec.

Wieczorem wielu z tych, kt�rzy przyszli popatrze� na ka��, ju� rozesz�o si� do dom�w. Na miejscu egzekucji pozostali jedynie centurioni, uczniowie Nazarejczyka, p�torej dziesi�tki �ebrak�w i jeszcze kilkoro ludzi, kt�rzy nie mieli nic lepszego do roboty od patrzenia na cierpienia umieraj�cych.

Krzy�, na kt�rym ukrzy�owany zosta� Nazarejczyk, sta� po�rodku, mi�dzy krzy�ami rozb�jnik�w. Jego g�owa bezw�adnie zwisa�a na piersi. Z ran na nadgarstkach i goleniach s�czy�a si� krew. Po ca�ym ciele pe�za�y muchy i gzy. Stan��em naprzeciw jego krzy�a, szeroko rozstawiwszy zdrewnia�e nogi, i skierowa�em na niego swe spojrzenie.

No i co teraz powiesz, Nazarejczyku?�� zwr�ci�em si� do niego my�l�, uznawszy, �e ju� umar�. � Zdo�a�e� pokona� �mier�?

Nie us�ysza� mnie, a zatem zapewne wci�� jeszcze �y�. No c�, got�w by�em poczeka�. Ja ju� by�em martwy, i przede mn� by�a Wieczno��. Wieczno��, wype�niona cierpieniami.

A ty m�czy�e� si� nie wi�cej ni� trzy godziny � zn�w zwr�ci�em si� do Nazarejczyka.

I zn�w nie us�ysza�em odpowiedzi.

Niebo pokry�o si� czarnymi przedburzowymi chmurami, kt�rych kraw�dzie zabarwione by�y purpurowymi odblaskami zachodz�cego s�o�ca. Dy�uruj�cy pod krzy�ami centurioni z obaw� spogl�dali na niebo, martwili si�, �e ulewa zacznie si� jeszcze przed tym, nim ukrzy�owani umr� � w pobli�u nie by�o nawet drzewa, pod kt�rym mo�na by by�o schroni� si� przed deszczem.

Nagle cia�o Nazarejczyka wygi�o si� tak, jakby zamierza�o zerwa� si� z krzy�a. Podni�s�szy g�ow�, Nazarejczyk otworzy� oczy i przesun�� po okolicy m�tnym, nic nie widz�cym spojrzeniem.

��Popatrz na mnie, Nazarejczyku � wyszepta�em ledwie s�yszalnie i tak mocno �cisn��em z�by, �e wypad�y wszystkie jednocze�nie.

Nazarejczyk zn�w drgn�� i odwr�ci� g�ow� w moj� stron�. Nasze spojrzenia spotka�y si�. Moja twarz by�a obwi�zana banda�ami, ale pozna� mnie.

Zaraz umrzesz � zwr�ci�em si� do niego w my�lach.

B�d� �y� wiecznie � odpowiedzia�.

Wci�� nie zamierza� przyzna� si� do swych b��d�w. Ale ju� to, �e ukrzy�owany us�ysza� moje mentalne wezwanie, oznacza�o, �e znajdowa� si� na granicy mi�dzy �yciem a �mierci�. Na razie nie widzia� jeszcze ca�ej g��bi przepa�ci Niebytu, w kt�ry si� zag��bia�, ale ju� nie zalicza� si� do �ywych.

We� mnie z sob� � zwr�ci�em si� do niego z ukryt� nadziej�.

Wiesz przecie�, �e nie le�y to w moich silach.

Po co to wszystko?�� spyta�em.

Na chwal� Ojca Mojego Niebieskiego!

Dlaczego Tw�j Ojciec zostawi� ci�, aby� w m�kach umiera� na krzy�u?

Nazarejczyk nie odpowiedzia�, ale i tak zrozumia�em, �e zasia�em w jego duszy ziarno zw�tpienia.

Skierowawszy wzrok ku niebu, rozklei� suche, pokryte strupami wargi i zd�awionym g�osem zachrypia�:

��Bo�e M�j! Bo�e M�j! Czemu� mnie opu�ci��?

To by�y jego ostanie s�owa, po wypowiedzeniu kt�rych opu�ci� g�ow� na pier� i wyzion�� ducha.

Nie zrozumia�em, czy liczy� na to, �e otrzyma odpowied� na swoje pytanie skierowane w pustk�, czy nawet umieraj�c kontynuowa� przedstawienie dla publiczno�ci.

Nazarejczyku � zawo�a�em w my�li.�� Nazarejczyku�

Chcia�em go zapyta�, co teraz my�li na temat wiecznego �ycia, ale nie chcia� ze mn� rozmawia�. Cia�o przybite do krzy�a. �a�osny widok. Cz�owiek nie powinien umiera� w ten spos�b.

Odwr�ci�em si� i poku�tyka�em z miejsca ka�ni � nic mnie tu ju� nie zatrzymywa�o. Cz�owiek, uwa�aj�cy si� za Syna Boga, umar�. I je�li nawet przed �mierci� nie zdo�a�, albo, by� mo�e, nie chcia� darowa� mi zbawienia, to tylko dlatego, �e tak jak nikt na �wiecie nie by� do tego zdolny.

B�g umar�, a �wiat pozosta� taki sam. To znaczy, �e nic nie znaczy� dla �wiata? Nie skupia�em zbytnio swej uwagi na tym pytaniu, gdy� przede mn� by�a ca�a wieczno��, aby znale�� na nie odpowied�. Teraz potrzebowa�em znale�� miejsce, w kt�rym wieczno�� mo�na by�o przeczeka�, nie zwracaj�c na siebie ci�g�ej uwagi ciekawskich.

Skierowa�em si� w stron� pustyni. I chocia� przemieszcza�em si� niewyobra�alnie powoli, do rana moje nogi po kostki zaton�y w grubym ��tym piasku. Z uporem kontynuowa�em marsz przed siebie, do samego centrum rozpalonego piek�a, nie zwracaj�c uwagi na to, jak rozpl�tuj� si� banda�e, kt�re jako jedyne nadawa�y memu gnij�cemu cia�u pozory kszta�tu.

Gdy to, co pozosta�o jeszcze z mojego cia�a, run�o na rozpalony piasek, i gdy zrozumia�em, �e ju� wi�cej nie zdo�am ruszy� si� z miejsca, uspokoi�em si� wreszcie. Zrobi�em wszystko, co mog�em, i nic wi�cej ode mnie nie zale�a�o.

Mija�y dni. Za dnia s�o�ce wysusza�o resztki mojego cia�a, a noc� pod�erali je wychodz�cy spod stygn�cego piasku mieszka�cy pustyni. Wkr�tce z mojego cia�a pozosta� tylko szkielet. Po to, by i ko�ci zmieni�y si� w proch, potrzebne by�o niejedno dziesi�ciolecie. Ale nawet po tym, jak wiatr rozwia� py�, w kt�ry obr�ci�o si� moje cia�o, nadal pozostawa�em przykutym do miejsca, w kt�rym kiedy� pad�em, by le�e� pod pal�cymi promieniami s�o�ca.

Mija�y wieki. Nauczy�em si� korzysta� z zalet mojego obecnego stanu. Teraz, pozostaj�c ca�y czas w tym samym miejscu, mog� rozmawia� z martwymi i obserwowa� �ycie �ywych. Nazarejczyk nie zmartwychwsta�. Niejednokrotnie pr�bowa�em z nim porozmawia�, ale nie odzywa si�, gdy go wo�am. By� mo�e po �mierci dotar�a do� �wiadomo��, �e �w ca�y b�l �wiata, kt�ry zamierza� wzi�� na swoje barki, przysz�o teraz mi d�wiga�? Ale nawet je�li zdawa� sobie z tego spraw�, to nie by� w stanie zmieni� czegokolwiek. Nazarejczyk by� teraz martwy, tak jak by�o martwych miliony, miliony tych, kt�rzy umarli przed nim. Nawet on nie mia� w�adzy nad �mierci�. Do tego temu �wiatu nie jest potrzebny �ywy B�g. Wystarcz� mu bajki o Bogu.

Mog� teraz �udzi� si� nadziej� stania si� zn�w sob� po tym, jak �wiat zako�czy swe istnienie i wszystko, co istnieje, runie w otch�a� Wiecznego Niebytu. Nauczy�em si� cierpliwo�ci i wiem, �e doczekam tej chwili, gdy jako jedyny martwy, zdolny do obserwowania wydarze� z boku, ujrz� koniec tego �wiata.

Gdyby nie up�r matki i siostry Marii, Kitty, panna Maria Bennet, kt�rej zainteresowania prawami natury nie si�ga�y natury ludzkiej, nie posz�aby na bal na Grosvenor Square. Ten sezon nale�a� do Kitty. Pani Bennet ju� dawno temu postawi�a krzy�yk na Marii, ale nadal �ywi�a nadziej� w zwi�zku z jej m�odsz� siostr� i umy�li�a, �e postawi Kitty na drodze pana Roberta Sidneya z dworu w Detling, kt�ry mia� sze�� tysi�cy funt�w rocznego dochodu, i mia� si� pojawi� tego wieczoru. Jako niezam�na, Maria by�a zmuszona mieszka� z rodzicami i znosi� matczyne kaprysy, wi�c cho� nie istnia� �aden pow�d, dla kt�rego Maria mia�aby si� tam uda�, nie znalaz�a te� �adnej dobrej wym�wki.

Maria znalaz�a si� wi�c w sali balowej wielkiego domu, odziana w jedwabn� sukni�, z upi�tymi wysoko w�osami i przyozdobiona klejnotami nale��cymi do siostry. Nie by�a ani pi�kno�ci�, jak jej starsza siostra Jane, kt�ra szcz�liwie wysz�a za m��, ani dowcipna, jak starsza i szcz�liwa w ma��e�stwie siostra El�bieta, ani pe�na wdzi�ku, jak jej m�odsza i nieco mniej szcz�liwa w ma��e�stwie siostra Lidia. Niezgrabna, kr�tkowzroczna, nigdy nie sprawia�a wra�enia atrakcyjnej, i z biegiem lat w coraz wi�kszym stopniu przyjmowa�a za dobr� monet� to, co o niej s�dzili inni. Czu�a rozpacz za ka�dym razem, gdy pani Bennet karci�a j� za to, �e si� garbi. Kiedy� Maria musia�a patrze�, jak Jane i El�bieta wiod� szcz�liwe �ycie dzi�ki temu, �e znalaz�y w�a�ciwych m��w. W niej nie by�o jednak ani odrobiny wdzi�ku czy tajemniczo�ci i �aden m�czyzna nie patrzy� na ni� z zachwytem.

Karnet Kitty by� pe�en i zd��y�a ju� zata�czy� z szacownym panem Sidneyem, kt�rego Maria uzna�a za wyj�tkowego nudziarza. Kitty, rozgor�czkowana i rozpromieniona, by�a pewna, �e w tym sezonie znajdzie m�a. Maria, dla odmiany, siedzia�a z matk� i ciotk� Gardiner, kt�rej zdrowy rozs�dek by� doskona�� przeciwwag� dla g�upoty matki. Po trzecim menuecie Kitty przyfrun�a do nich.

��Kitty, odetchnij troch�! � rzek�a pani Bennet.�� Nie p�d� tak! Kim jest ten m�ody cz�owiek, z kt�rym ta�czy�a�? Pami�taj, �e mamy si� u�miecha� do pana Sidneya, nie do jakich� obcych. Czy ja go czasem nie widzia�am z Lordem Mayorem?

��Sk�d mam wiedzie�, co widzia�a�, matko?

��Co za impertynencja!

��Tak. To znajomy Lorda Mayora. Przyjecha� ze Szwajcarii! Pan Clerval, na wywczasach.

Wysoki, jasnow�osy Clerval sta� w towarzystwie pos�pnego m�odzie�ca o ciemniejszych w�osach. Oba byli nieskazitelnie odziani: szare spodnie go��biej barwy, czarne �akiety i kamizelki, bia�e gorsy i r�kawiczki.

��Ze Szwajcarii? Nie pozwol� ci wyj�� za jakiego� Holendra. Cho� mawiaj�, �e ci kupcy bywaj� nieprzyzwoicie bogaci. A kim jest ten d�entelmen, z kt�rym rozmawia?

��Nie wiem, matko, ale zaraz si� dowiem.

Ciekawo�� pani Bennet nie zosta�a wystawiona na pr�b�, gdy� dw�ch pan�w ruszy�o przez salon, by podej�� do si�str i ich przyzwoitek.

��Henry Clerval, madame � odezwa� si� jasnow�osy.�� A to m�j stary przyjaciel, pan Victor Frankenstein.

Pan Frankenstein sk�oni� si�, lecz nie wypowiedzia� ani s�owa. Maria nigdy w �yciu nie spotka�a nikogo, kto mia�by a� tak ciemne oczy � ani nikogo, po kim by�oby a� tak wida�, �e jest tu tylko z obowi�zku. Maria nie potrafi�a okre�li�, czy przyczyn� jest fakt, �e czuje si� on niepewnie przy takich okazjach, ale atmosfera odmienno�ci zaintrygowa�a j�. Przypuszcza�a, �e jego rezerwamo�e by� oznak� raczej smutku ni� dumy. Jego maniery by�y nienaganne, podobnie jak angielszczyzna, cho� m�wi� z lekkim francuskim akcentem; gdy poprosi� Mari� do ta�ca, ta by�a przekonana, i� czyni to wy��cznie na pro�b� pana Clervala; na parkiecie, gdy kapela z�o�ona z fortepianu, skrzypiec i wiolonczeli zagra�a kadryla, porusza� si� z wdzi�kiem, lecz bez �ladu u�miechu.

Gdy sko�czyli ta�czy�, Frankenstein zapyta� Mari�, czy nie ma ochoty si� czego� napi�, po czym przemaszerowali przez zat�oczon� sal� balow� do salonu, gdzie poda� jej fili�ank� ponczu. Maria poczu�a si� w obowi�zku nawi�za� jak�� konwersacj�, nim b�dzie mog�a wycofa� si� w bezpieczne miejsce, jakim by�o jej krzes�o dla panien podpieraj�cych �ciany.

��C� pana sprowadza do Londynu, panie Frankenstein?

��Przyjecha�em, by spotka� si� z kilkoma filozofami przyrody, tu, w Londynie, i w Oxfordzie � zajmuj�cymi si� badaniami magnetyzmu.

��Och! W takim razie na pewno spotka� pan profesora Langdona z Towarzystwa Kr�lewskiego?

Frankenstein spojrza� na ni�, jakby dopiero teraz j� zobaczy�.

��Jak to mo�liwe, �e zna pani profesora Langdona?

��Nie znam go osobi�cie, ale troch� interesuj� si� nauk�. Czy pan jest filozofem przyrody?

��Musz� pani wyzna�, �e nie jestem w stanie ju� rozmawia� na ten temat. Niemniej jednak, owszem, studiowa�em z panem Krempe i panem Waldmanem w Ingolstadt.

��Nie jest pan w stanie rozmawia� na ten temat, ale chce si� pan spotka� z profesorem Langdonem.

Przez przystojn� twarz pana Frankensteina przemkn�� jaki� cie�.

��Nie potrafi� tego uj�� s�owami, ale w�a�nie do tego d���.

��Co za paradoks.

��Paradoks, kt�rego nie jestem w stanie wyja�ni�, panno Bennet.

Jego g�os wr�cz ocieka� rozpacz�. Maria spojrza�a w jego czujne, czarne oczy, i odpar�a:

��Serce ma swe powody, o kt�rych rozs�dek nie wie nic.

Po raz drugi tego wieczora obrzuci� j� spojrzeniem, w kt�rym czai�o si� zrozumienie. Pan Frankenstein poci�gn�� �yk z fili�anki, po czym odezwa� si� zn�w:

��Panno Bennet, powinno si� unika� takich form sp�dzania wolnego czasu, kt�re pozbawiaj� nas normalnych kontakt�w z lud�mi. Je�li nauka, kt�rej po�wi�ca pani czas, przyczynia si� do os�abienia wi�zi i niszczy upodobanie do prostych przyjemno�ci, taka nauka jest niew�tpliwie niebezpieczna.

Maria nie umia�a poj�� celu tej niezwyk�ej przemowy.

��Przecie� d��enie do wiedzy nie mo�e by� szkodliwe.

Pan Frankenstein u�miechn�� si�.

��Henry nalega�, bym zawar� jakie� znajomo�ci w�r�d londy�skiego towarzystwa; gdybym wiedzia�, �e spotkam tak my�l�c� os�bk� jak pani, uczyni�bym to ju� dawno temu.�� Uj�� jej d�o�. � Dostrzegam przy drzwiach pani ciotk�. Na pewno wyruszy�a, by nad pani� czuwa�. Je�li pani pozwoli, odprowadz� j� do pani matki. Dzi�kuj� za taniec, a jeszcze bardziej za rozmow�, panno Bennet. Po�rodku obcego kraju obdarzy�a mnie pani chwil� wsp�czucia.

I zn�w Maria zasiad�a obok matki i ciotki, jak p� godziny wcze�niej. Czu�a lekkie oszo�omienie. Niecz�sto si� zdarza�o, by cudzoziemiec przemawia� tak z g��bi serca do kobiety, kt�r� widzia� po raz pierwszy w �yciu, nie umia�aby go jednak za to zgani�. Wr�cz przeciwnie, cierpia�a z powodu w�asnej pora�ki: i� nie uda�o jej si� zatrzyma� go na d�u�ej.

Gdy po p�nocy wysz�y z balu, pada� zimny, marcowy deszcz. Czeka�y pod portykiem, a� wo�nica sprowadzi pow�z. Kitty zacz�a kaszle�. Gdy sta�y tam, w ch�odzie nocy, Maria zauwa�y�a olbrzymiego, zakapturzonego m�czyzn�, kt�ry sta� w cieniu na rogu uliczki. Nie zas�ania� si� przed deszczem, sta� nieporuszony i obserwowa� kamienic� oraz uczestnik�w balu. Nie zbli�a� si� ani nie oddala�, jakby obserwowanie by�o jedynym celem jego �ycia. Maria zadr�a�a.

W powozie, kt�ry wi�z� je do domu ciotki Gardiner w pobli�u Belgravii, pani Bennet nalega�a, by Kitty okry�a nogi peleryn�.

��Przesta�e kaszle�, Kitty. Miej troch� lito�ci dla moich nerw�w!�� po czym doda�a: � Nie powinni byli podawa� kolacji na ko�cu tego d�ugiego korytarza. M�ode damy, zgrzane w ta�cu, musia�y spacerowa� na zimnie.

Kitty z trudem zaczerpn�a powietrza.

��Nigdy nie widzia�am, �eby� by�a a� tak zainteresowana m�czyzn�, Mario. O czym ci opowiada� ten szwajcarski d�entelmen?

��Rozmawiali�my o filozofii przyrody.

��Nie m�wi�, dlaczego przyjecha� do Anglii?�� spyta�a ciotka Gardiner.

��W�a�nie j� wymieni� jako pow�d.

��Nic podobnego!�� oburzy�a si� Kitty.�� Przyjecha�, �eby zapomnie� o swoim b�lu. Jego braciszek William zosta� zamordowany przez s�u��cego, nieca�e p� roku temu!

��Jakie to straszne!�� j�kn�a ciotka Gardiner.

��Jak to mo�liwe?�� spyta�a pani Bennet, zaskoczona.

��Powiedzia�a mi o tym Lucy Copeland, c�rka Lorda Mayora � odpar�a Kitty.�� A ona us�ysza�a to od samego pana Clervala. Ale to nie wszystko! On jest zar�czony � �eni si� z kuzynk�. Tylko �e zostawi� j� w Szwajcarii, a sam z jakiego� powodu przyjecha� tutaj.

��Rozmawia� z tob� o tych sprawach?�� zwr�ci�a si� do Marii pani Bennet.

��Matko, o tajemnicach rodzinnych nie b�dzie opowiada� obcym, a co dopiero pannie, z kt�r� ta�czy � wtr�ci�a Kitty.

Maria zaduma�a si� nad tymi wie�ciami. By� mo�e one wyja�nia�y dziwne zachowanie pana Frankensteina. Czy jednak mog�y wyja�ni�, czemu si� ni� zainteresowa�?

��Cz�owiek powinien by� tym, za kogo si� podaje � rzek�a.

Kitty kichn�a i rozkaszla�a si�.

��Zapami�tajcie moje s�owa, dziewcz�ta � oznajmi�a pani Bennet � �e te zar�czyny to jakie� swaty wbrew jego woli. Ciekawe, jak� sumk� wniesie do ma��e�stwa.

Przez nast�pnych kilka dni kaszel Kitty przeszed� w silne przezi�bienie i mimo jej protest�w zdecydowano, �e powietrze miejskie jej nie s�u�y; powinny skr�ci� sezon i wr�ci� do Meryton. Pan Sidney niew�tpliwie nie mia� poj�cia, jak niewiele brakowa�o. Maria sama nie wiedzia�a, czy �a�uje wyjazdu, cho� wspomnienie tej p�godziny sp�dzonej z panem Frankensteinem sprawi�o, i� czu�a �al, �e nie b�dzie mie� ju� szansy na spotkanie z nim; nigdy dot�d nie odczuwa�a czego� takiego po spotkaniu z kimkolwiek.

Po tygodniu Kitty czu�a si� lepiej i narzeka�a na ich przedwczesny wyjazd z Londynu. W rzeczywisto�ci by�a zaledwie o dwa lata m�odsza od Marii i jeszcze nie podejmowa�a pr�b psychicznego przygotowania si� do staropanie�stwa, jak jej starsza siostra. Pan Bennet ukry� si� w gabinecie i pojawia� si� tylko podczas posi�k�w, by wyg�asza� sardoniczne komentarze na temat kampanii matrymonialnych pani Bennet i Kitty. By� mo�e, podsun�� pan Bennet, nale�a�oby zaprosi� pana Sidneya do Longbourn podczas obrad parlamentu. Maria unika�a tych dyskusji �wicz�c na fortepianie, a kiedy rozkwitaj�ca wiosna przynios�a pi�kn� pogod�, chodzi�a na d�ugie spacery po okolicy, gdzie mog�a przysi��� pod d�bem i czyta�, oddaj�c si� swojemu uwielbieniu dla Goethego i niemieckich filozof�w. Gdy pr�bowa�a wci�ga� ojca do dyskusji, ostrzeg� j�:

��Obawiam si�, moja droga, �e twoje rozumienie �wiata w zbyt du�ym stopniu opiera si� na ksi��kach, a nie �yciowym do�wiadczeniu. B�d� ostro�na, c�rko. Nadmiar nauki zmienia kobiet� w potwora.

Jakie� �yciowe do�wiadczenie pozwolono jej naby�? Potraktowana odmownie Maria napisa�a do El�biety o tym, jak brutalnie zako�czy�y si� ostatnie podchody ma��e�skie Kitty, i jak �le wp�yn�o to na jej nastr�j. El�bieta odpisa�a, zapraszaj�c dwie m�odsze siostry do Pemberley.

Maria radowa�a si� ogromnie na sam� my�l, �e jaki� czas b�dzie z dala od matki i zobaczy kawa�ek Derbyshire, a i Kitty nie mia�a nic przeciwko. Pani Bennet nie by�a przekonana, gdy El�bieta podsun�a, �e pobliskie Matlock i jego lecznicze wody b�d� mia�y zbawienny wp�yw na zdrowie Kitty (nikt przecie� nie po�lubi s�abuj�cej dziewczyny), ale przekona� j� argument, �e cho� Matlock nie mo�e si� r�wna� z Londynem, bywa tam lepsze towarzystwo ni� w sennym Meryton, a zatem szanse na spotkanie odpowiednio maj�tnych m�odzie�c�w s� wi�ksze. Zatem w drugim tygodniu maja pan i pani Bennet ze �zami w oczach umie�cili swoje ostatnie niezam�ne c�rki w dyli�ansie, kt�ry wyrusza� w d�ug� drog� do Derbyshire. Przyczyna �ez u pani Bennet by�a prosta: nie b�dzie mog�a otoczy� c�rek opiek� na odleg�o��, za� w przypadku pana Benneta chodzi�o raczej o to, �e podczas nieobecno�ci dziewcz�t b�dzie mia� tej opieki nadmiar.

Dziewcz�ta zawsze zachwyca�y si� pi�knem i wygod� Pemberley, rodowego maj�tku pana Darcy�ego. Sam Darcy by� wcielon� dobroci�, a s�u�ba by�a troskliwa i na polecenie El�biety mniej sk�onna do pob�a�ania kaprysom Kitty, za� bardziej dba�a o jej zdrowie ni� wystraszona s�u�ba w domu. Lizzy dopilnowa�a, by Kitty za�ywa�a jak najwi�cej snu i trzy siostry du�o spacerowa�y po w�o�ciach. Zdrowie Kitty poprawi�o si�, podobnie jak i nastr�j Marii. Cieszy�a si� towarzystwem o�mioletniego syna Lizzy i Darcy�ego, Williama, kt�ry pr�bowa� nauczy� j� i m�odsz� siostr� pana Darcy�ego, Georgian�, �owienia ryb. Georgiana usycha�a z t�sknoty, gdy� jej narzeczony, kapitan Broadbent, przebywa� w s�u�bie Korony na Karaibach, ale ju� po tygodniu Jane i jej m�� przybyli z wizyt� ze swojego maj�tku po�o�onego w odleg�o�ci trzydziestu mil, i zostali d�u�ej, wi�c cztery z pi�ciu si�str Bennet mog�y cieszy� si� swym towarzystwem. Sp�dzi�y razem wiele nastrojowych popo�udni i wieczor�w. Zar�wno Maria, jak i Georgiana uczy�y si� gra� na pianinie, Maria jednak szybko dosz�a do wniosku, �e siostry raczej tolerowa�y jej gr�, ni� znajdowa�y przyjemno�� w jej s�uchaniu. Spotkanie Lizzy i Kitty oznacza�o, �e ca�a uwaga skupia�a si� na poprawie zdrowia Kitty i jej planach ma��e�skich, przez co Maria czu�a si� zaniedbywana. Czasem jednak do��cza�a do nich, by pojecha� do Lambton czy Matlock, na zakupy lub w celach towarzyskich, a co tydzie� w sali balowej hotelu �Old Bath�, z wypolerowan� woskiem pod�og� i pi�knymi kandelabrami, organizowano bal letni.

Podczas jednej z takich wypraw, gdy Georgiana wst�pi�a do modystki, a Kitty za�atwia�a jakie� sprawunki u rze�nika � Maria zastanawia�a si�, co jest przyczyn� nag�ego zainteresowania Kitty sprawami domowymi w Pemberley � Maria zabra�a Williama do muzeum i biblioteki, w kt�rej znajdowa�a si� r�wnie� wystawa przyrodnicza. William opowiedzia� jej o eksponatach wykopanych przy budowie nowego hotelu, kt�re wzbogaci�y niedawno muzealn� kolekcj�.

Ulice, hotele i gospody Matlock wype�niali podr�ni, kt�rzy przybyli do w�d. Nowo�e�cy trzymali si� pod r�ce, szepcz�c sobie do ucha sekrety, niew�tpliwie zwi�zane z pag�rkowatym krajobrazem. Kilku robotnik�w t�uk�o kamienie na bruk przez ratuszem, machaj�c m�otkami w jasnym �wietle s�o�ca. W �rodku Maria i William schronili si� w sali muzealnej, cichej i ch�odnej.

W�r�d zwiedzaj�cych Maria wypatrzy�a smuk�ego, dobrze ubranego m�czyzn�, kt�ry sta� przy gablotach, przygl�daj�c si� umieszczonym w nim eksponatom. Gdy podesz�a bli�ej, rozpozna�a go.

��Pan Frankenstein!

Wysoki Europejczyk uni�s� wzrok, zaskoczony.

��Ach, panna Bennet?

Ucieszy�a si�, �e j� zapami�ta�.

��Tak. Mi�o pana widzie�.

��A kim jest ten m�odzieniec?

��To m�j siostrzeniec, William.

Na d�wi�k tego imienia pan Frankenstein spochmurnia�. Przymkn�� oczy.

��Czy dobrze si� pan czuje?�� spyta�a Maria.

Spojrza� na ni�.

��Prosz� mi wybaczy�. Te eksponaty przywo�uj� smutne skojarzenia. Prosz� da� mi chwilk�.

��Oczywi�cie � odpar�a.

William pobieg� obejrze� zegar parowy. Maria odwr�ci�a si� i przyjrza�a zawarto�ci najbli�szej gabloty. Za szk�em u�o�ono ko�ci znalezione w pobliskiej kopalni o�owiu. Na karcie poni�ej widnia� opis: �Ko�ci, przypominaj�ce rybie, z wapienia�.

Pan Frankenstein w ko�cu podszed� do niej.

��C� porabia pani w Matlock?

��Moja siostra El�bieta jest �on� pana Fitzwilliama Darcy�ego z Pemberley Przyjecha�y�my do niej z Kitty. A pan przyby� do w�d?

��Pan Clerval i ja znajdujemy si� w�a�nie w drodze do Szkocji, gdzie on zatrzyma si� u przyjaci�, a ja b�d� prowadzi�� pewne badania. Topografia tej doliny przypomina moje rodzinne okolice w Szwajcarii.

��Tak s�ysza�am � odpar�a.

Pan Frankenstein najwyra�niej odzyska� si�y, Maria zastanawia�a si� jednak, co wzbudzi�o taki smutek.

��Interesuj� pana wykopaliska?�� spyta�a, wskazuj�c gestem gabloty.

��Istotnie, niekt�re. To naprawd� niezwyk�e, kiedy spotyka si� m�od� dam�, zainteresowan� takimi tajemnicami.

Maria nie wyczu�a w jego g�osie ani cienia drwiny.

��Istotnie, interesuje mnie to � odpar�a, poddaj�c si� entuzjazmowi.�� Profesor Darwin tak pisa� o pochodzeniu tych ko�ci:

��Niekt�rzy twierdz�, �e to dow�d na to, �e potop istotnie mia� miejsce. Czy s�dzi pan, panie Frankenstein, �e Matlock kiedy� mog�o znajdowa� si� na dnie morza? Podobno te stworzenia nie istnia�y za czas�w Noego.

��Zar�czam pani, �e s� znacznie starsze. Prosz� nie my�le�, �e rzeczywi�cie s� wykonane z kamienia. Przekszta�ci�y si� tak wskutek pewnych proces�w. Z anatomicznego punktu widzenia bardziej przypominaj� jaszczurk� ni� ryb�.

��Uczy� si� pan anatomii?

Pan Frankenstein postuka� palcami o szk�o gabloty.

��Min�y ju� trzy lata, odk�d interesowa�em si� takimi rzeczami. Ju� si� tym nie zajmuj�.

��A jednak chcia� si� pan spotka� z naukowcami w Londynie.

��Ach� tak, istotnie. Jestem zdumiony, �e pami�ta pani nasz� kr�tk� rozmow�, kt�ra mia�a wszak miejsce ponad dwa miesi�ce temu.

��Mam dobr� pami��.

��Czego doskona�ym dowodem jest przytoczenie wiersza profesora Darwina. Przypuszcza�em, �e dama taka jak pani interesuje si� raczej sztuk�.

��Och, mog� pana zapewni�, �e je�li chodzi o powie�ci, ju� swoje przeczyta�am. A w m�odo�ci � jeszcze wi�cej kaza�. El�bieta ma w zwyczaju dra�ni� si� ze mn� jako wielka moralizatorka. �Z�o jest �atwe�, m�wi� jej, �i ma niezliczone formy�.

Frankenstein nie odpowiedzia�. Po chwili odezwa� si�:

��Wtedy moralizatorzy nie byliby potrzebni.

Maria przypomnia�a sobie jego ostrze�enie przed nauk�, jakie wyg�osi� podczas spotkania w Londynie.

��Drogi panie, nie ma niczego z�ego w badaniu dzie� bo�ych.

��Chrze�cijanin z boja�ni bo�ej m�g�by sprzeciwia� si� opinii profesora Darwina, �e �ycie pocz�o si� w morzu, bez wzgl�du na to, w jak poetyckiej formie zostanie ona wyra�ona.�� M�wi�, jakby my�lami by� gdzie� daleko.�� Czy mo�na stworzy� dusz� �ywego stworzenia bez pomocy r�ki bo�ej?

��Mam wra�enie, �e r�ka bo�a jest obecna wsz�dzie � Maria wskaza�a gestem gablot�. � Nawet w szkielecie skamienia�ej ryby.

��W takim razie ma pani o wiele wi�cej wiary ni� ja, panno Bennet. I wi�cej niewinno�ci.

Maria sp�oni�a si�. Nie by�a przyzwyczajona do tego, by jaki� d�entelmen w taki spos�b si� z ni� przekomarza�. Do�wiadczenie m�wi�o jej, �e przystojni m�czy�ni z osi�gni�ciami nie interesuj� si� ni�, wi�c w takich rozmowach nie wykracza�a poza b�ahe tematy jak pogoda, str�j, czy miejskie plotki. Teraz jednak dostrzeg�a, �e co� w rozmowie z ni� poruszy�o pana Frankensteina i odczu�a co� na kszta�t tryumfu.

Ich rozmow� przerwa�o pojawienie si� Georgiany i Kitty w towarzystwie Henry�ego Clervala.

��Tutaj jeste�! � zawo�a�a Kitty.�� M�wi�am panu, panie Clerval, �e znajdziemy Mari� kontempluj�c� jak�� kupk� starych ko�ci!

��Nie dziwi mnie jako�, �e jest tu r�wnie� m�j przyjaciel � rzek� Clerval.

Maria poczu�a przygn�bienie. Ca�e towarzystwo opu�ci�o ratusz i w urokliwych promieniach s�o�ca ruszy�o wzd�u� Placu P�nocnego. Kitty zaproponowa�a spacer �cie�k� Zakochanych nad rzek�, a reszta wyrazi�a zgod�. Pomaszerowali w�wozem, mi�dzy pot�nymi sza�cami z wapienia, os�oni�ci cisami, wi�zami i lipami, kt�re ros�y po obu stronach rzeki. William pobieg� przodem, a Kitty, Georgiana i Clerval pod��yli za nim, zostawiaj�c w tyle Frankensteina i Mari�. W ko�cu wy�oni� si� High Tor, prawdziwy klif na wschodnim brzegu rzeki Derwent. U podn�a by� pokryty ma�ymi drzewami i krzewami. Wielkie g�azy, kt�re odpad�y od klifu, podzieli�y nurt rzeczny na spienione bystrzyce. Szum wody sprawi�, �e Maria i Frankenstein poczuli si� oddzieleni od pozosta�ych, jakby znajdowali si� w innym pomieszczeniu. Frankenstein podziwia� krajobraz przez d�u�sz� chwil�. Maria rozmy�la�a gor�czkowo, zastanawiaj�c si�, jak przywr�ci� nastr�j rozmowy prowadzonej w ratuszu.

��Jak�e przypomina mi to ojczyste strony � rzek� w ko�cu pan Frankenstein.�� Henry i ja wspinali�my si� na takie granie, gonili�my kozy po ��kach i bawili�my si� w pirat�w. Ojciec spacerowa� ze mn� po lesie, ucz�c mnie nazw wszystkich drzew i ro�lin. A raz zobaczy�em, jak piorun roz�upa� stary d�b w drzazgi.

��Gdy ja tu przyje�d�am � wyrwa�o si� Marii � mam wra�enie, �e jestem tak ma�a, a czas tak pot�ny. Jeste�my tu zaledwie przez par� sekund, a potem nas nie b�dzie, za� te ska�y, ta rzeka, pozostan�.

Frankenstein zwr�ci� si� w jej stron�.

��Przecie� wcale nie jest pani samotna. Ma pani rodzin�, siostry. Matk� i ojca.

��Mo�na by� samotnym w pokoju pe�nym ludzi. Kitty wy�miewa moje upodobania do �kupki ko�ci�.

��Przecie� mo�e pani wyj�� za m��.

��Drogi panie, mam dwadzie�cia osiem lat. Jestem daleka od czyjegokolwiek idea�u kochanki czy �ony.

Co j� op�ta�o, �e powiedzia�a co� takiego na g�os, po raz pierwszy w �yciu? Tylko czy to, co m�wi�a temu cudzoziemcowi, mia�o jakiekolwiek znaczenie? Liczenie na wsp�czucie nie mia�o sensu, a jeszcze mniejszy � liczenie na co� wi�cej. Przeta�czyli ze sob� jeden taniec w Londynie, a teraz sp�dzili razem jedno popo�udnie; on nied�ugo opu�ci Angli�, po�lubi kuzynk� i Maria ju� nigdy w �yciu go nie zobaczy. Zas�u�y�a na kpiny ze strony Kitty.

Frankenstein d�ugo nie odpowiada�, a Maria ws�uchiwa�a si� w szum wody i patrzy�a na Georgian�, Williama i Clervala, bawi�cych si� na trawie na brzegu rzeki, i Kitty, kt�ra sta�a zadumana w pewnej odleg�o�ci.

��Panno Bennet, bardzo mi przykro, �e tak beztrosko skomentowa�em pani sytuacj�. Jednak pani zalety powinny by� widoczne dla ka�dego, kto zada sobie trud poznania pani bli�ej. Pani znajomo�� nauki tylko pog��bia m�j zachwyt.

��Prosz� mi nie schlebia� � �achn�a si� Maria.�� Nie jestem do tego przyzwyczajona.

��Nie schlebiam pani. To szczere s�owa z g��bi serca.

��Ciociu Mario!�� podbieg� William.�� To �wietne miejsce na �owienie ryb! Powinni�my przyj�� tu z panem ojcem!

��To dobry pomys�, Will.

Frankenstein odwr�ci� si� w stron� pozosta�ych.

��Musimy wraca� do hotelu, Henry � przem�wi� do Clervala.�� Musz� dopilnowa�, by starannie zapakowali szk�o przed wys�aniem.

��Doskonale.

��Szk�o?�� zdziwi�a si� Georgiana.

Clerval zachichota�.

��Victor na ka�dym popasie kupuje wyposa�enie � szk�o, butle chemikali�w i miedziane tarcze. Wo�nica grozi, �e nas zostawi, je�li nie wy�lemy tych rzeczy oddzielnie.

Kitty pr�bowa�a protestowa�, lecz na pr�no, towarzystwo ruszy�o w stron� Matlock. Kobiety i William dotar�y do powozu, kt�ry mia� zawie�� je do Pemberley.

��Mam nadziej�, �e si� jeszcze zobaczymy, panno Bennet � rzek� Frankenstein. Gdyby Maria by�a bardziej wprawna w odczytywaniu ludzkich emocji, pewnie dostrzeg�aby w jego oczach zainteresowanie � a mo�e nawet t�sknot�.

Po drodze do Pemberley William przekomarza� si� z Georgian�. Kitty, jaka� przygaszona, rozsiad�a si� wygodnie z zamkni�tymi oczami, za� Maria roztrz�sa�a ka�d� chwil� minionego popo�udnia. Ogromna sympatia, jak� �ywi�a do Frankensteina, uleg�a jeszcze pog��bieniu. Jego nag�e popadanie w przygn�bienie albo milczenie zdradza�o, �e nosi jakie� brzemi�. Maria by�a te� nieomal przekonana, �e jej matka mia�a racj�: Frankenstein nie kocha� swojej kuzynki, a pobyt w Anglii by� ucieczk� od niej. Czy� to drugie spotkanie by�o tylko przypadkiem? Los zetkn�� ich ze sob�.

Wieczorem, przy obiedzie, Kitty opowiedzia�a Darcy�emu i El�biecie o spotkaniu z przystojnymi turystami ze Szwajcarii. P�niej Maria wzi�a Lizzy na stron� i poprosi�a j� o zaproszenie Clervala i Frankensteina na obiad.

��To co� nowego!�� zdziwi�a si� Lizzy.�� Spodziewa�am si� tego po Kitty, nie po tobie. Nigdy dot�d nie proponowa�a� zaproszenia �adnego m�odego cz�owieka do Pemberley.

��Nigdy dot�d nie spotka�am nikogo takiego, jak pan Frankenstein � odpar�a Maria.

��Pr�bowa� pan wody z Matlock?�� zwr�ci�a si� Maria do Clervala, kt�ry siedzia� naprzeciwko niej przy obiedzie.�� Ludzie w parafii m�wi�, �e �yk gor�cej �r�dlanej wody potrafi wskrzesza� z martwych.

��Musz� przyzna�, �e nie � odpar� Clerval.�� Victor nie wierzy w ich w�a�ciwo�ci zdrowotne.

Maria zwr�ci�a si� do Frankensteina, z nadziej� na wci�gni�cie go do dyskusji na ten temat, ale zamilk�a na widok dziwnego wyrazu jego twarzy.

St� nakryto o�lepiaj�co bia�ym obrusem z adamaszku; b�yszcza� te� od sreber i kryszta��w. Na �rodku dominowa�a wielka patera, ozdobiona zapalonymi woskowymi �wiecami. Poza cz�onkami rodziny, w celu wyr�wnania liczby go�ci i zr�wnania liczby kobiet z liczb� m�czyzn, Darcy i El�bieta zaprosili te� pastora, wielebnego Chatswortha. List� go�ci uzupe�niali Bingley i Jane, Georgiana i Kitty.

S�u�ba wnios�a zup�, a po niej wino z Bordeaux, turbota z homarem w sosie holenderskim, pasztet z ostryg, kotlety jagni�ce ze szparagami, groszek, ragout ciel�ce, sarnin�, duszon� wo�owin� z warzywami, do tego r�ne sa�atki, buraczki, francusk� i angielsk� musztard�. Na deser podano sorbet wi�niowy i lody ananasowe oraz krem czekoladowy z truskawkami. Do potraw serwowano szampana, a potem podano mader�.

Darcy wypytywa� pana Clervala, jaki jest cel jego pobytu w Anglii, a Clerval opowiada� o spotkaniach z lud�mi interesu w Londynie i zainteresowaniu Indiami. Zacz�� nawet uczy� si� j�zyka i dla rozrywki wypowiedzia� kilka zda� w hindi. Darcy zrewan�owa� si� opowie�ci� o wizycie w Genewie przed dziesi�ciu laty. Clerval ciekawie rozwodzi� si� nad r�nicami w zwyczajach Anglik�w i Szwajcar�w, wyra�aj�c swoje upodobanie do tych angielskich, z wyj�tkiem podawania gotowanych mi�s. Georgiana spyta�a, jak ubieraj� si� kobiety na kontynencie. El�bieta upewnia�a si�, czy wys�anie Williama do szk� w Europie b�dzie bezpieczne. Kitty, kt�ra zwykle du�o m�wi�a przy stole, tego wieczoru by�a dziwnie milcz�ca. Pastor zabawnie opowiada� o swoich podr�ach po W�oszech.

Przez ca�y wiecz�r pan Frankenstein odpowiada� zdawkowo i rzadko odzywa� si� z w�asnej inicjatywy. Maria pok�ada�a wielkie nadzieje w tym obiedzie, a teraz zacz�a si� obawia�, i� musia�a �le odczyta� jego intencje. W jego g�osie raz pojawi�a si� cieplejsza nuta, gdy m�wi� o swoim ojcu, radcy i zarz�dcy, s�yn�cym z uczciwo�ci. O swoich latach w Ingolstadt m�wi� tylko wtedy, gdy kto� o to zapyta�.

��A co pan studiowa� na uniwersytecie?�� spyta� Bingley.

��Nic wa�nego � odburkn�� pan Frankenstein.

Zapad�a niezr�czna cisza, kt�r� przerwa� Clerval, wyja�niaj�c:

��M�j przyjaciel tak bardzo po�wi�ci� si� zg��bianiu filozofii przyrody, �e zaniedba� w�asne zdrowie. Na szcz�cie uda�o mi si� go uratowa�, ale niewiele brakowa�o.

��I za to zawsze b�d� ci wdzi�czny � mrukn�� przyjaciel.

Lizzy spr�bowa�a zmieni� temat.

��Wielebny pastorze, jakie� wie�ci z parafii?

Pastor, nieprzyzwyczajony do takich ilo�ci napitku, mia� ju� nie�le w czubie; twarz mu p�on�a, a g�os wznosi� si� na wy�yny stosowniejsze raczej dla kaza�.

��C�, mam nadziej�, �e damy nie wezm� mi tego za z�e � zahucza� � je�li opowiem o dziwnym zdarzeniu, jakie mia�o miejsce zesz�ej nocy!

��Ale� prosimy!

��A zatem, zesz�ej nocy, trapiony bezsenno�ci� � chyba pstr�g zjedzony na kolacj� mi zaszkodzi�, wygl�da� jako� nie�wie�o; pani Croft zaklina si�, �e kupi�a go po po�udniu, ale musia� pochodzi� z wcze�niejszego po�owu. To jednak nieistotne. Le�a�em, nie �pi�c, w mojej sypialni. By�o ju� po p�nocy, kiedy us�ysza�em jakie� skrobanie pod oknem; sypiam przy otwartym oknie, bo pogoda ostatnio pi�kna. Moim zdaniem, panie Clerval, nic tak nie robi dobrze p�ucom, jak �wie�e powietrze, i przypuszczam, �e filozofowie z kontynentu podzielaj� moje zdanie, nieprawda�? S�ysza�em, �e powietrze na alpejskich ��kach jest niewypowiedzianie �wie�e.

��Tylko na tych, na kt�rych nie pas� si� krowy.

��Krowy? Ach, tak, krowy, ha, ha! A to dobre! Krowy, istotnie. O czym ja to m�wi�em? Ach, tak. Wsta�em z ��ka i wyjrza�em przez okno. Dostrzeg�em jakie� �wiat�o na cmentarzu. Narzuci�em szlafrok i pantofle i pobieg�em, by zobaczy�, co si� dzieje.

��Zbli�aj�c si� do cmentarza dostrzeg�em jak�� mroczn� posta� z �opat�. Sta� odwr�cony do mnie ty�em, obrysowany �wiat�em lampy, kt�ra sta�a przy grobie Nancy Brown. Biedna Nancy, zmar�a nieca�y tydzie� temu, taka m�oda, mia�a ledwie siedemna�cie lat.

��To by� m�czyzna?�� spyta�a Kitty.

Pastor spowa�nia�.

��Wyobra�aj� sobie pa�stwo moje przera�enie. �Halo!�, krzykn��em, a m�czyzna rzuci� �opat�, chwyci� lamp� i uciek� na ty�y ko�cio�a. Kiedy dotar�em do rogu, nie by�o go ju� wida�. Wr�ci�em do grobu i zobaczy�em, �e niewiele mu brakowa�o do wykopania trumny biednej Nancy!

��M�j Bo�e!�� j�kn�a Jane.

��Profanacja grobu?�� wtr�ci� Bingley.�� Niesamowite.

Darcy milcza�, ale wida� by�o, �e nie jest zachwycony poruszaniem przez pastora takich spraw przy stole. Pan Frankenstein, kt�ry siedzia� obok Marii, od�o�y� widelec i poci�gn�� d�ugi �yk madery.

Pastor zni�y� g�os. Najwyra�niej �wietnie si� bawi�.

��Mog� si� tylko domy�la� motyw�w, jakie mog�y kierowa� tym cz�owiekiem. Mo�e to jej ukochany, oszala�y z b�lu?

��M�czy�ni nie bywaj� a� tak wierni � mrukn�a Kitty.

��Nasz drogi wielebny pewnie naczyta� si� powie�ci pani Radcliffe � wtr�ci�a Lizzy.

Darcy opar� si� na krze�le.

��W lesie niedaleko kamienio�omu widziano Cygan�w. To na pewno ich sprawka. Szukali klejnot�w.

��Klejnot�w? Brownowie s� tak ubodzy, �e ledwo by�o ich sta� na przyzwoity pogrzeb.

��Co zn�w dowodzi, �e nie by� to nikt miejscowy.

��W naszym kraju �wie�e groby s� czasem profanowane przez rabusi�w dostarczaj�cych trupy doktorom. Czy� taka fala kradzie�y nie przetoczy�a si� przez Ingolstadt, Victorze?

Pan Frankenstein odstawi� kieliszek.

��Istotnie � odpar�. � Niekt�rzy adepci anatomii, w pogoni za wiedz�, wyzbywaj� si� wszelkich ludzkich skrupu��w.

��Nie przypuszczam, by taka by�a przyczyna w tym przypadku � zauwa�y� Darcy.�� Nie ma tu w pobli�u �adnego uniwersytetu ani szko�y medycznej. A doktor Philips, kt�ry ordynuje w Lambton, nie wykracza poza zasady, jakimi rz�dzi si� cywilizacja.

��On rzadko wykracza poza progi w�asnego domostwa � wtr�ci�a Lizzy.�� Musz� posy�a� po niego dzie� wcze�niej, �eby go zmusi� do wizyty.

��Zapewniam pa�stwa jednak, �e istniej� tacy ludzie � rzek� pan Frankenstein.�� Zna�em ich. Moja choroba, o kt�rej wspomina� Henry, by�a w pewnym sensie buntem mej duszy przeciwko pogoni za wiedz�, kt�ra wiedzie niekt�rych ludzi na moralne manowce.

W tym momencie Maria poj�a, �e ma szans� wywrze� wra�enie na panu Frankensteinie.

��Bez w�tpienia jest co� szlachetnego w ryzykowaniu �yciem, by wzbogaci� wiedz� ludzkiej rasy. Ile rzeczy jeszcze poznamy, je�li tylko tch�rzostwo czy niedba�o�� nie b�d� ogranicza� naszych poszukiwa�?

��W takim razie dzi�kuj� Bogu za tch�rzostwo i niedba�o��, panno Bennet � odpar� pan Frankenstein.�� By� mo�e warto ryzykowa� �yciem, ale nigdy � dusz�.

��To prawda. S�dz� jednak, �e nauka mo�e od nas wymaga� rozlu�nienia wi�z�w, jakie kr�puj� og� spo�ecze�stwa.

��Nigdy nie s�yszeli�my u ciebie tego tonu, Mario � rzek�a Jane.

��Stajesz si� jaka� nowoczesna, szwagierko � wtr�ci� Darcy.�� Jakie� wi�zy mamy na tw�j rozkaz zrzuci� dzi� wieczorem?

Przemawia� z lekk� wy�szo�ci�, z jak� zawsze zwraca� si� do Marii. Jak bardzo chcia�a ich czym� zaskoczy�! Jak bardzo pragn�a pokaza� Darcy�emu i Lizzy, z ich idealnym ma��e�stwem i idealnym �yciem, �e nie by�a tylko prostolinijn� star� pann�, za jak� j� uwa�ali.

��Anatomowie w Londynie otrzymali zgod� s�du na sekcj� cia� skaza�c�w po egzekucji. Czy� jest rzecz� niew�a�ciw� rozcinanie cia� zbrodniarzy, kt�rzy wszak i tak ju� zmarnowali swoje �ycie, by uratowa� �ycie niewinnym?

��M�j wuj, kt�ry jest s�dzi�, opowiada� o takich przypadkach � rzek� Bingley.

��S� te� inne � doda�a Maria.�� S�yszeli pa�stwo o eksperymentach w�oskiego naukowca Aldiniego? W zesz�ym roku w lecie pokaza� w Londynie w Kr�lewskim Kolegium Chirurg�w, �e za pomoc� pot�nej baterii mo�na porusza� cz�onkami wisielca. W �The Times� wspomniano, �e widzowie naprawd� uwierzyli w to, i� to cia�o mo�e o�y�!

��Mario, prosz�! � j�kn�a Lizzy.

��Powinna� sp�dza� mniej czasu nad tak okropnymi ksi��kami, Mario � za�mia�a si� Kitty.�� Przecie� �aden zalotnik nie b�dzie mia� ochoty rozmawia� o zw�okach!

A wi�c i Kitty by�a po ich stronie. Jej kpina tylko utwierdzi�a Mari� w przekonaniu, �e nale�y zmusi� Frankensteina, by przem�wi�.

��A jakie jest pana zdanie, sir? Czy stanie pan w mojej obronie?

Pan Frankenstein starannie posk�ada� serwetk� i od�o�y� j� obok talerza.

��Si��, kt�ra pcha ludzi do takich eksperyment�w, nie jest odwaga ani nawet ciekawo��, lecz ambicja. D��enie do wiedzy mo�e by� wyst�pkiem r�wnie �miertelnym, co bardziej pospolite grzechy. A co gorsza, nawet ludzie najbardziej szlachetni z natury ulegaj� takim pokusom. I tylko kto�, kto ich do�wiadczy�, ma poj�cie o pokusach, jakie stawia przed nami nauka.

Pastor uni�s� kieliszek.

��Panie Frankenstein, zaprawd� trudno o prawdziwsze s�owa! Cz�owiek, kt�ry zbezcze�ci� gr�b biednej Nancy, nie zas�uguje na boskie mi�osierdzie.

Maria poczu�a, jak miotaj� ni� sprzeczne uczucia.

��Do�wiadczy� pan takich pokus, panie Frankenstein?

��Ze smutkiem musz� przyzna�, �e tak.

��Wszak nie ma takiego grzechu, kt�rego B�g nie m�g�by wybaczy�. �Bycie wszechwiedz�cym oznacza niesko�czone mi�osierdzie�.

Pastor zwr�ci� si� do niej.

��Moje dziecko, a c� ty wiesz o grzechu?

��Niewiele, ojcze, mo�e z wyj�tkiem grzechu lenistwa. A mimo to odnosz� wra�enie, �e zas�ona mo�e spa�� nawet z oczu najwi�kszego grzesznika.

Frankenstein spojrza� na ni�.

��Musz� si� zgodzi� z pann� Bennet. Musz� wierzy� w to, �e nawet najbardziej spaczony charakter zas�uguje na bo�� �ask�. Gdybym nie s�dzi�, �e to mo�liwe, nie wiem, jak m�g�bym dalej �y�.

��Do�� tych rozwa�a� � przerwa� mu Darcy.�� Pastorze drogi, sugerowa�bym uwa�niejsze pilnowanie parafian, tak�e tych na cmentarzu. Teraz jednak wola�bym pos�ucha�, jak panna Georgiana gra na pianinie. By� mo�e panna Maria i panna Katarzyna b�d� chcia�y do niej do��czy�. Musimy godnie zaprezentowa� go�ciom z zagranicy osi�gni�cia naszych angielskich panien.

Nast�pnego ranka, na stanowcze ��danie Kitty, mimo wisz�cych nisko chmur i ch�odu w powietrzu, przypominaj�cego raczej o marcu ni� maju, Kitty i Maria uda�y si� na spacer nad rzek�.

Ruszy�y wzd�u� strumienia, kt�ry p�yn�� przez tereny maj�tku w stron� rzeki Derwent. Kitty milcza�a, my�li Marii kr��y�y wok� tak nieudanego wczorajszego obiadu. Konwersacje w salonie przebiega�y r�wnie kulawo, co przy obiedzie. Gra na pianinie niespecjalnie si� Marii uda�a, przez co wszyscy nabrali przekonania, �e nie jest �adn� konkurencj� dla uznanej Georgiany. Jane i Lizzy da�y jej do zrozumienia spojrzeniami, �e jej przemowa przy stole by�a bardzo niestosowna. Pan Frankenstein przez reszt� wieczoru nie powiedzia� prawie nic, jakby by� znu�ony jej obecno�ci�.

Zastanawia�a si�, jak sp�dz� ten poranek, kiedy Kitty nagle odwr�ci�a twarz i wybuch�a p�aczem.

Maria dotkn�a jej ramienia.

��Kitty, co si� dzieje?

��Naprawd� wierzysz w to, co powiedzia�a� wczoraj wieczorem?

��A co takiego powiedzia�am?

� �e nie ma grzechu, kt�rego B�g nie m�g�by wybaczy�.

��Oczywi�cie, �e w to wierz�! A czemu pytasz?

��Bo pope�ni�am taki grzech!�� Zas�oni�a oczy d�oni�. � Och, nie, nie wolno mi o tym m�wi�!

Maria powstrzyma�a si� przed wyg�oszeniem uwagi, �e po tak prowokacyjnym wst�pie Kitty trudno b�dzie zachowa� milczenie i najwyra�niej wcale nie mia�a takiego zamiaru. Intencje Kitty nie zawsze by�y jednak dla Marii jasne.

Po chwili perswazji i pokonaniu kolejnych metr�w wzd�u� strumienia, Kitty wreszcie by�a gotowa, by zrzuci� z siebie ci�ar. Okaza�o si�, �e poprzedniego lata darzy� j� uwielbieniem m�odzieniec z Matlock, Robert Piggot, syn rze�nika. Cho� jego rodzina by�a zamo�na, a on mia� odziedziczy� rodzinne przedsi�wzi�cie, w �adnym wypadku nie mo�na go by�o uzna� za d�entelmena i Kitty poprzysi�g�a sobie, �e afektacja nigdy nie przys�oni jej zdrowego rozs�dku.

Powr�ciwszy jednak do Pemberley spotka�a Roberta przy pierwszej wizycie w mie�cie i zacz�a si� z nim spotyka� w tajemnicy, gdy udawa�a si� do Matlock pod pretekstem sprawunk�w. A co gorsza, para uleg�a nami�tno�ci i Kitty pozna�a, co to jest mi�o�� cielesna.

Siostry przysiad�y na zwalonym pniu drzewa w lesie i Kitty zacz�a snu� sw� opowie��.

��Tak bardzo chcia�abym za niego wyj��. � �zy p�yn�y jej po policzkach.�� Nie chc� by� sama, nie chc� zosta� star� pann�! A Lidia� Lidia mi o tym powiedzia�a� o mi�osnym akcie, o tym, jakie to przyjemne, jakich cudownych wra�e� dostarcza jej Wickham. Chwali�a si� tym! A ja pomy�la�am, �e pr�na Lidia ma co� takiego, a ja nic, tylko m�odo�� zmarnowan� na konwersacjach i haftowaniu, na s�uchaniu paplaniny matki i ci�kich westchnie� ojca. Ojciec uwa�a mnie za g�upi� i my�li, �e nigdy nie znajd� m�a.�� Kitty zn�w zacz�a szlocha�. � Ma racj�! Ju� �aden inny m�czyzna si� ze mn� nie o�eni!�� Jej szloch przeszed� w atak kaszlu.

��Och, Kitty � szepn�a Maria.

��Kiedy Darcy wczoraj m�wi� o angielskich pannach, o ma�o si� nie rozp�aka�am. Musisz porozmawia� z ojcem, �eby pozwoli� mi po�lubi� Roberta.

��Robert poprosi� ci� o r�k�?

��Zrobi to. Musi. Nie wiesz, jakim jest szlachetnym cz�owiekiem. Cho� zajmuje si� handlem, jego maniery s� nienaganne. Nie dbam o to, �e nie jest szlachetnie urodzony.

Maria obj�a Kitty ramieniem. Kitty na przemian poci�ga�a nosem i pokas�ywa�a. Gdzie� nad nimi rozleg� si� grzmot, a w koronach drzew zaszumia� wiatr. Maria poczu�a, jak Kitty dr�y. Musia�a j� uspokoi� i zaprowadzi� z powrotem do domu. Jak�e delikatna i drobna by�a jej siostra.

Maria nie wiedzia�a, co powiedzie�. Kiedy� w s�usznym oburzeniu pot�pi�aby Kitty. Teraz jednak czu�a, �e dr��y je ten sam l�k, bo strach Kitty przed umieraniem w samotno�ci by� jej strachem. Gdy usi�owa�a znale�� jak�� odpowied�, us�ysza�a uderzenia kropli deszczu o listowie w g�rze.

��Niem�drze post�pi�a� � rzek�a w ko�cu, obejmuj�c siostr�. � Ale mo�e nie b�dzie a� tak �le.

Kitty zadr�a�a w jej ramionach i w ko�cu przem�wi�a do ramienia siostry.

��Ale czy ty jeszcze b�dziesz chcia�a ze mn� rozmawia�? Co b�dzie, je�li ojciec mnie odepchnie? Co ja wtedy zrobi�?

Deszcz ju� pada�, wielkie krople spad�y na nie z si��. Maria poczu�a, jak jej fryzura nasi�ka wod�.

��Uspok�j si�, ojciec nigdy by czego� podobnego nie zrobi�. Nigdy by ci� nie odepchn��. Ja bym ci� nigdy nie odepchn�a. Jane ani Lizzy te� nie.

��A je�li jestem przy nadziei?

Maria naci�gn�a na g�ow� szal Kitty. Spojrza�a na ciemny las ponad ramionami siostry. Co� si� tam porusza�o.

��Nie jeste�.

��Sk�d mo�esz wiedzie�? Mo�e jestem!

Las jeszcze bardziej pociemnia� od deszczu. Maria nie by�a w stanie wypatrzy�, co si� w nim czai.

��Daj spok�j, musimy wraca�. We� si� w gar��. Porozmawiamy z Lizzy i Jane. One co� poradz�.

B�yskawica rozja�ni�a le�ne ciemno�ci i Maria dostrzeg�a, za drzewami w odleg�o�ci mniejszej ni� dziesi�� st�p od nich, posta� ogromnego m�czyzny. �wiat�o b�yskawicy ujawni�o twarz niezwyk�ej brzydoty: d�ugie, cienkie, spl�tane czarne w�osy, twarz barwy wysch�ego pergaminu, czarne oczy ukryte g��boko pod grubymi brwiami. Najgorszy by� jednak wyraz jego twarzy: odra�aj�cy, jakby zimny, nieokre�lony g��d. Wszystko to widzia�a przez u�amek sekundy, a potem zn�w nasta�a ciemno��.

Maria gwa�townie wci�gn�a powietrze i poci�gn�a Kitty do siebie. Po niebie przetoczy� si� grzmot.

Kitty przesta�a p�aka�.

��Co si� sta�o?

��Musimy i��. I to ju�.

Maria chwyci�a Kitty za r�k�. La�o jak z cebra, a le�na �cie�ka ju� pokry�a si� b�otem.

Poci�gn�a Kitty w stron� domu. Kitty chyba zacz�a si� skar�y�, ale Maria nie s�ysza�a ani s�owa z powodu b�bni�cego deszczu. Kiedy jednak spojrza�a przez rami�, zobaczy�a zarys grubo ciosanej postaci, kt�ra trzyma�a si� blisko drzew, ale cicho pod��a�a za nimi.

��Dlaczego biegniemy?�� wysapa�a Kitty.

��Bo kto� nas �ledzi!

��Kto?

��Nie mam poj�cia!

Maria us�ysza�a, jak m�czyzna za nimi wychrypia� jakie� s�owa:

��Halt! Bitter!

Nie dotar�y jeszcze do brzegu lasu, gdy wy�oni�y si� przed nimi jakie� postaci, nadchodz�ce od strony Pemberley.

��Panna Bennet! Maria! Kitty!

Postaci okaza�y si� by� panem Darcym w towarzystwie pana Frankensteina. Darcy ni�s� p�aszcz, kt�ry zarzuci� na obie kobiety.

��Wszystko w porz�dku, moje drogie?�� spyta� pan Frankenstein.

��Dzi�kujemy!�� wysapa�a Maria.�� Tam kto� jest � wskaza�a w kierunku �cie�ki.�� Jaki� m�czyzna. �ledzi nas.

Frankenstein pokona� kilka krok�w �cie�k� w stron� lasu.

��Kto to by�? � spyta� Darcy.

��Jaki� dzikus. Straszliwie brzydki � odpar�a Maria.

Pan Frankenstein wr�ci�.

��Nikogo tam nie ma.

��Widzia�y�my go!

Po niebie przemkn�a kolejna b�yskawica, przetoczy� si� grzmot.

��Jest bardzo ciemno i szaleje burza � rzek� pan Frankenstein.

��Dalej, musimy wraca� do domu � oznajmi� Darcy.�� Przemok�y�cie do suchej nitki.

Panowie pomogli damom dotrze� do Pemberley, staraj�c si� jak najlepiej chroni� je przed deszczem.

Darcy poszed� po Bingleya i Clervala, kt�rzy wyruszyli na poszukiwania w przeciwnym kierunku. Lizzy dopilnowa�a, by Maria i Kitty przebra�y si� w such� odzie� i rozgrza�y si�. Kitty zacz�a kaszle� coraz bardziej i Lizzy nalega�a, by po�o�y� j� do ��ka. Maria posiedzia�a przy Kitty, szepn�a jej do ucha, �e dochowa tajemnicy i poczeka�a, a� siostra za�nie. Potem zesz�a na d�, by spotka� si� z pozosta�ymi, kt�rzy zebrali si� w salonie.

��Takie przemarzni�cie na pewno nie wyjdzie jej na dobre.�� Jane skarci�a Mari� za wychodzenie na spacery przy tak niepewnej pogodzie: � My�la�am, �e masz wi�cej rozs�dku, Mario. Pan Frankenstein nalega�, by was szuka�, kiedy u�wiadomi� sobie, �e posz�y�cie do lasu.

��Wybacz mi � odpar�a Maria.�� Masz racj�.

Nie�atwe po�o�enie, w jakim znalaz�a si� Kitty, sprawia�o, �e Marii trudno by�o zebra� my�li. Zastanawia�a si�, co mo�na by zrobi�. Je�li Kitty naprawd� by�a przy nadziei, nie by�o sposobu, �eby jej pom�c.

Maria opowiedzia�a histori� z m�czyzn� w lesie. Darcy rzek�, i� nie widzia� nikogo, ale dopuszcza� my�l, �e kto� jednak m�g� czai� si� mi�dzy drzewami. Pan Frankenstein najwyra�niej wola� nie wdawa� si� w spekulacje; sta� przy wysokim oknie, patrz�c na skraj lasu przez ch�ostany deszczem trawnik.

��Intruz by� pewnie jednym z miejscowych k�usownik�w albo Cyganem � podsun�� Darcy.�� Kiedy przestanie pada�, ka�� Mowbrayowi wzi�� kilku ludzi i sprawdzi� teren posiad�o�ci. Zawiadomimy te� konstabla.

��Mam nadziej�, �e ta paskudna pogoda sk�oni pana do zostania u nas jeszcze przez kilka dni � zwr�ci�a si� Lizzy do pana Frankensteina.�� Nie ma pan �adnych niecierpi�cych zw�oki spraw w Matlock, nieprawda�?

��Istotnie, nie. Ale mieli�my jecha� na p�noc z ko�cem tygodnia.

��Na pewno mo�emy jeszcze zosta�, Victorze � wtr�ci� Clerval.�� Twoje prace w Szkocji mog� poczeka�.

Pan Frankenstein najwyra�niej toczy� jak�� wewn�trzn� walk� przed udzieleniem odpowiedzi.

��Nie powinni�my narzuca� naszego towarzystwa tak przemi�ym gospodarzom.

��Co za nonsens � odpar� Darcy.�� Towarzystwo pan�w sprawi nam olbrzymi� przyjemno��.

��Dzi�kujemy � rzek� niepewnym tonem Frankenstein.

Maria zauwa�y�a, �e nawet gdy rozmowa przeskoczy�a na inne tory, sta� nadal przy oknie i patrzy�. Podesz�a i usiad�a przy nim. Pod wp�ywem jakiego� impulsu spyta�a cicho:

��Czy rozpozna� pan tego cz�owieka, kt�rego widzia�y�my w lesie?

��Nikogo nie widzia�em. A gdyby nawet kto� tam by�, sk�d mia�bym zna� jakiego� angielskiego w��cz�g�?

��Nie s�dz�, �eby to by� kto� st�d. Kiedy krzycza� za nami, by�y to niemieckie s�owa. Mo�e to jaki� pa�ski rodak?

Na twarzy pana Frankensteina pojawi� si� wyraz zniecierpliwienia.

��Panno Bennet, nie chcia�bym si� z pani� spiera�, ale tkwi pani w b��dzie. Nikogo nie widzia�em w lesie.

Kitty dosta�a gor�czki i nie opu�ci�a ��ka przez reszt� dnia. Maria siedzia�a przy niej, pr�buj�c j� ukoi�, nie wspominaj�c o Robercie Piggocie.

Nadal pada�o, gdy Maria uda�a si� na spoczynek, do oddzielnej sypialni, kt�r� zwykle dzieli�a z Kitty. P�n� noc� obudzi� j� odg�os otwieranych drzwi sypialni. Przysz�o jej do g�owy, i� to mo�e Lizzy przysz�a powiedzie� jej co� o Kitty. Ale to nie by�a Lizzy.

Nie krzykn�a. Patrzy�a w milczeniu na ciemn� posta�, kt�ra wesz�a do pokoju i zamkn�a za sob� drzwi. Dogasaj�cy �ar w kominku rzuca� s�abe �wiat�o na m�czyzn�, kt�ry si� do niej zbli�a�.

��Panno Bennet � zawo�a� cicho.

Poczu�a, jak serce podchodzi jej do gard�a.

��Tak, panie Frankenstein?

��Prosz� nie wszczyna� alarmu. Musz� z pani� porozmawia�.

Wykona� dwa szybkie kroki w stron� ��ka. Na jego twarzy malowa�o si� wzburzenie. Nigdy dot�d �aden m�czyzna, w okoliczno�ciach cho�by dalece przypominaj�cych te, nie zbli�y� si� tak bardzo do jej �o�a. A mimo to �omotanie jej serca nie by�o spowodowane wy��cznie strachem.

��C�, prosz� pana, nie jest to najlepsze miejsce na grzeczno�ciow� rozmow� � odpar�a.�� Bior�c pod uwag� to, i� zaprzeczy� pan temu, co widzia�am dzi� po po�udniu, ma pan du�o szcz�cia, �e nie wezw� s�u�by, by pana wyrzuci�a z Pemberley.

��Ma pani racj�, �e mnie gani. Moje w�asne sumienie gani mnie tak, jak pani nigdy nie by�aby w stanie nikogo zgani� i gdybym zosta� pozbawiony wdzi�cznej kompanii pani rodziny, by�aby to kara mniejsza, ni� zas�uguj�. I obawiam si�, �e to, co chcia�bym pani teraz powiedzie�, nie mo�e zosta� zakwalifikowane jako grzeczno�ciowa rozmowa.�� Jego spos�b m�wienia zmieni� si�, w jego szepcie pojawi�a si� jaka� desperacja. Czego� od niej chcia� i to bardzo.

Zaintrygowana, na przek�r sobie, Maria naci�gn�a szlafrok i zapali�a �wiec�. W skaza�a mu jeden z foteli przy kominku i rozdmucha�a dogasaj�cy ogie�. Gdy zasiad�a naprzeciwko niego, rzek�a:

��Prosz� m�wi�.

��Panno Bennet, prosz� ze mn� nie igra�. Wie pani, dlaczego tu jestem.

��Wiem, drogi panie? Co takiego wiem?

Pochyli� si�, z jak�� �arliwo�ci�, zapl�t�szy r�ce, opieraj�c �okcie na kolanach.

��Przyszed�em tu, by b�aga� pani� o dochowanie mojej tajemnicy. Ujawnienie jej mo�e mie� straszliwe konsekwencje.

��Tajemnicy?

��Zwi�zanej z cz�owiekiem, kt�rego pani widzia�a.

��A wi�c jednak go pan zna!

��Pani drwina przy obiedzie upewni�a mnie, �e po wys�uchaniu opowie�ci pastora powzi�a pani pewne podejrzenia. Wskrzeszanie z martwych, powiedzia�a pani do Clervala� a potem ta opowie�� o profesorze Aldinim. Prosz� nie zaprzecza�.

��Nawet nie zamierzam udawa�, �e wiem, o czym pan m�wi.

Pan Frankenstein wsta� z fotela i zacz�� spacerowa� przed kominkiem.

��Prosz�! Dostrzeg�em w pani oczach wyrzut, kiedy znale�li�my was w lesie. Pr�buj� naprawi� to, co zepsu�em. Ale nigdy nie b�d� w stanie tego zrobi�, je�li sprawa si� wyda.

W �wietle, padaj�cym od ognia, Maria dostrzeg�a ze zdumieniem �zy w jego oczach.

��Prosz� mi powiedzie�, co pan zrobi�.

Jej pro�ba przerwa�a tam� i pop�yn�a opowie��. Opowiada�, jak po �mierci matki t�skni� za ni� tak bardzo, �e chcia� stawi� czo�o samej �mierci, jak studiowa� na uniwersytecie chemi�, jak odkry� tajemnic� �ycia. Jak o�mielony i ogarni�ty nie dzielon� z nikim obsesj� stworzy� cz�owieka z cia� ukradzionych z cmentarza i odkupionych od hien cmentarnych. Jak uda�o mu si�, dzi�ki nauce, tchn�� w niego �ycie.

Maria s�ucha�a, nie wiedz�c, co ma s�dzi� o tej zdumiewaj�cej opowie�ci. Brzmia�o to jak majaczenia szale�ca � ale wszak widzia�a w lesie t� posta�. Szczero��, z jak� pan Frankenstein przemawia�, �zy w jego oczach i nabrzmia�y rozpacz� szept, �wiadczy�y o tym, �e to si� rzeczywi�cie zdarzy�o, przynajmniej w jego umy�le. Opowiada�, jak� odraz� odczuwa� wobec swego osi�gni�cia, jak porzuci� potwora w nadziei, �e ten umrze, a potw�r z zemsty zabi� jego braciszka Williama i sprawi�, �e winnym zbrodni uznano s�ug� rodziny, Justinea.

��Ale nie interweniowa� pan podczas procesu Justinea?

��Nikt by mi nie uwierzy�.

��A ja mam panu uwierzy�?

Pan Frankenstein m�wi� z trudem.

��Widzia�a pani tego potwora. Wie pani, �e takie rzeczy s� mo�liwe. Na szali jest �ycie ludzkie. Przyszed�em do pani, by si� ukorzy� i b�aga� o przebaczenie, prosz�c tylko o zachowanie wszystkiego w tajemnicy.

Upad� na kolana, ukry� g�ow� w fa�dach jej szlafroka, kurczowo go si� trzymaj�c.

Frankenstein ca�kowicie si� myli� co do jej przypuszcze�; najwyra�niej nie by� w stanie widzie� rzeczy takimi, jakimi s�. Je�li jego historia by�a prawdziwa, nic dziwnego, �e jego os�d uleg� pewnemu zaburzeniu. I oto le�a� na pod�odze, dygocz�c, jak ch�opiec b�agaj�cy o wybaczenie. Nikt nigdy nie prosi� jej o co� takiego.

Pr�bowa�a zachowa� zdrowy rozs�dek.

��Na pewno cz�owiek, kt�rego widzia�am w lesie, by� odra�aj�cy, ale wygl�da� raczej na nieszcz�nika ni� na kogo� gro�nego.

Pan Frankenstein uni�s� g�ow�.

��Musz� wi�c pani� ostrzec � jego wygl�d nieszcz�nika to zwyk�a maskarada. Prosz� nie dopu�ci� do tego, by wsp�czucie do niego kiedykolwiek spowodowa�o, �e zaufa pani jego naturze. To najbardziej nikczemna istota, jaka kiedykolwiek chodzi�a po ziemi. On nie ma duszy.

��Dlaczego wi�c nie zwr�ci si� pan do w�adz, by go schwyta�y i postawi�y przed obliczem sprawiedliwo�ci?

��Jego nie mo�na �atwo schwyta�. Jest nieludzko silny, wytrzyma�y i inteligentny. Gdyby kiedy� zdarzy�o si� tak nieszcz�liwie, �e musia�aby pani z nim rozmawia�, prosz�, by nie s�ucha�a pani tego, co m�wi, gdy� jest niezwykle wymowny i szata�sko przekonuj�cy.

��To kolejny pow�d, by postara� si� o jego pojmanie!

��Jestem przekonany, �e jedynie ja potrafi� tego dokona�.

W jego oczach kry�o si� b�aganie.

��Panno Bennet� Mario� Musi pani to zrozumie�. W pewnym sensie on jest moim synem. To ja da�em mu �ycie. Jego umys� jest zakotwiczony na moim.

��I wygl�da na to, �e pa�ski na nim.

Zrobi� zaskoczon� min�.

��Czy pani� to dziwi?

��Dlaczego on za panem pod��a? Czy chce pana skrzywdzi�?

��Je�li nie dam mu szcz�cia, poprzysi�g� wrzuci� w otch�a� �mierci wszystkich, kt�rych kocham.

Zn�w po�o�y� g�ow� na jej kolanach. Maria by�a poruszona, zgorszona, w jaki� dziwny spos�b zaintrygowana. Czu�a jego dr��ce cia�o, pulsuj�ce �yciem. Odruchowo po�o�y�a d�o� na jego g�owie i pog�adzi�a go po w�osach. Szlocha�. U�wiadomi�a sobie, �e on jest fizyczn� istot�, �ywym zwierz�ciem, kt�re nied�ugo � tak nied�ugo � tak�e umrze. I wszystko to, co tyczy�o si� jego, tyczy�o si� i jej. Jakie to dziwne, przera�aj�ce i smutne. A mimo to w tej chwili czu�a, jak cudownie jest �y�.

��Dotrzymam tajemnicy � rzek�a.

Chwyci� mocniej po�y jej szlafroka. W �wietle �wiecy dostrzeg�a, jak jego grube, ciemne w�osy zwijaj� si� w loki z dala od czo�a.

��Nie jestem w stanie wr�cz wypowiedzie� � rzek� cicho � jak� ulg� przynios�o mi podzielenie si� brzemieniem z przyjazn� dusz�, kt�ra mi wybaczy�a. By�em taki samotny. Nie wiem, jak pani dzi�kowa�.

Wsta�, uca�owa� j� w czo�o i odszed�.

Maria zacz�a przechadza� si� po sypialni, pr�buj�c ogarn�� to, co si� sta�o. Cz�owiek, kt�ry pokona� �mier�? Potw�r stworzony z martwych cia�? Takie rzeczy si� nie zdarzaj�, ani w jej �wiecie, ani nawet w �wiecie czytanych przez ni� powie�ci. Wr�ci�a do ��ka i usi�owa�a zasn��, ale nie zdo�a�a. Potw�r poprzysi�g� zabi� wszystkich, kt�rych pan Frankenstein kocha�. Maria przypomnia�a sobie ci�ar jego g�owy na swoich kolanach.

Odnios�a wra�enie, �e w pokoju jest niezno�nie gor�co. Wsta�a, zdj�a koszul� i wsun�a si� do ��ka i le�a�a, naga, s�uchaj�c deszczu dzwoni�cego o okno.

Gor�czka Kitty wzros�a w nocy i przed �witem Darcy pos�a� do Lambton po doktora. Lizzy wys�a�a pilny list do pa�stwa Bennet�w i siostry czuwa�y przy Kitty przez ca�y ranek, zmieniaj�c ch�odne kompresy, k�adzione na czo�o chorej, kt�ra oddycha�a z wysi�kiem.

Gdy Maria opu�ci�a pok�j chorej, pan Frankenstein zbli�y� si� do niej. Desperacja z poprzedniej nocy gdzie� si� ulotni�a.

��Jak si� miewa pani siostra?

��Obawiam si�, �e jest powa�nie chora.

��Czy istnieje jakie� niebezpiecze�stwo?

Maria tylko zdo�a�a skin�� g�ow�.

Dotkn�� jej ramienia i �ciszy� g�os.

��B�d� si� za ni� modli�, panno Bennet. Nie wiem, jak mam dzi�kowa� za wsp�czucie, jakie mi pani okaza�a zesz�ej nocy. Nigdy dot�d nikomu nie m�wi�em�

Clerval podszed� do nich, przywita� si� z Mari�, zapyta� o stan Kitty i zaproponowa�, by wr�cili do hotelu w Matlock, a nie obci��ali d�u�ej sw� obecno�ci� domostwa i rodziny. Zanim Maria zdo�a�a zamieni� z nim cho� par� s��w na osobno�ci, go�cie odjechali.

Doktor Philips przyby� wkr�tce po odje�dzie Clervala i Frankensteina. Zmierzy� puls Kitty, dotkn�� jej czo�a i zbada� mocz. Poda� jakie� leki i wyszed� z pokoju, potrz�saj�c g�ow�. Je�li gor�czka nie ust�pi, powiedzia�, trzeba b�dzie upu�ci� krwi.

Mari� trapi�y wyrzuty sumienia, gdy przypomnia�a sobie, ile czasu po�wi�ci�a w nocy panu Frankensteinowi, a jak niewiele po�wi�ci�a go Kitty. Sp�dzi�a wi�c ca�� noc w pokoju siostry. Tej nocy, gdy Jane uda�a si� na spoczynek, a Lizzy zasn�a w fotelu, Maria nadal tkwi�a na posterunku, dzier��c rozpalon� d�o� siostry. Nad tyloma sprawami powinna si� zastanowi�. Je�li Kitty by�a rzeczywi�cie przy nadziei, czy nale�a�o powiedzie� o tym doktorowi? Jednak nawet czuwaj�c przy �o�u Kitty powraca�a my�lami do dotyku ust pana Frankensteina na czole.

W �rodku nocy Kitty ockn�a si�, budz�c Mari� z drzemki. Pr�bowa�a podnie�� g�ow� z poduszki, ale by�a za s�aba.

��Mario � szepn�a.�� Musisz pos�a� po Roberta. Musimy si� pobra�. Natychmiast.

Maria spojrza�a na drug� stron� pokoju, na Lizzy. Nadal spa�a.

��Obiecaj mi � rzek�a Kitty. Mia�a tak wielkie i ciemne oczy.

��Obiecuj� � odpar�a Maria.

��Naszykuj mi sukni� �lubn� � szepta�a Kitty.�� Ale nie m�w nic Lizzy.

Lizzy obudzi�a si�, podesz�a do ��ka Kitty i dotkn�a jej czo�a.

��Jest ca�a rozpalona. Sprowad� doktora Philipsa.

Maria przyprowadzi�a doktora, a gdy wszed� do pokoju chorej, zacz�a si� zastanawia�, jak powinna post�pi�. Kitty niew�tpliwie nie by�a przy zdrowych zmys�ach. Jej pro�ba by�a sprzeczna zar�wno ze zdrowym rozs�dkiem, jak i przyzwoito�ci�. Je�li Maria po�le umy�lnego po Roberta, je�li nawet ka�e mu poprzysi�c milczenie, wkr�tce b�dzie gada� o tym ca�a s�u�ba, a potem ca�e miasto.

Takie dylematy nie zwyk�y zaprz�ta� Marii g�owy, ku podbudowie moralnej wszystkich, od chwili, gdy uko�czy�a szesna�cie lat. Pobieg�a do swego pokoju i wyj�a papier i pi�ro:

Zapiecz�towa�a list i pos�a�a natychmiast umy�lnego z poleceniem, by wr�czy� list do r�k w�asnych panu Robertowi Piggotowi, synowi rze�nika z Matlock.

Doktor Philips upu�ci� Kitty krew, ale �adna poprawa nie nast�pi�a. Kitty nie odzyska�a przytomno�ci przez noc. Maria czeka�a. Umy�lny powr�ci� o sz�stej rano, sam, zapewniaj�c Mari�, �e odda� list panu Robertowi. Maria podzi�kowa�a mu. Robert nie pojawi� si�. O �smej rano Darcy pos�a� po pastora. O wp� do dziesi�tej Kitty zmar�a.

Wieczorem tego samego dnia przybyli pa�stwo Bennet, a dzie� p�niej Lidia i Wickham � po raz pierwszy od dnia, gdy zostali spowinowaceni, Darcy wpu�ci� Wickhama w progi Pemberley. Po�r�d rozpaczaj�cej rodziny Maria czu�a si� zagubiona. Jane i Lizzy wspiera�y si� nawzajem w smutku. Darcy i Bingley prowadzili po cichu powa�ne rozmowy. Wickham i Lidia, kt�ra rozty�a si� po urodzeniu tr�jki dzieci, nie byli w stanie wymieni� mi�dzy sob� jednego s�owa bez dogryzania sobie, ale w swej g�upocie potrafili zjednoczy� si� ca�kowicie. �al pani Bennet by� nieukojony, a ilo�� i jako�� jej rozpaczy przewy�sza� tylko stopie�, w jakim chcia�a panowa� nad ka�dym szczeg�em pogrzebu Kitty. Przeprowadzono d�ug� debat� na temat miejsca jej poch�wku. Kiedy kto� przypomnia�, �e ich kuzyn, pan Collins, w ko�cu odziedziczy ich dom w Hertfordshire, pani Bennet popad�a w rozpacz: kto b�dzie si� opiekowa� grobem Kitty, kiedy jej zabraknie? Pan Bennet podsun��, �e Kitty powinna zosta� pochowana na cmentarzu w Lambton, niedaleko Pemberley, gdzie jej gr�b mogliby odwiedza� tak�e Jane i Bingley. Gdy jednak pan Darcy zaoferowa� rodzinn� krypt� w Pemberley, problem szybko rozwi�zano, zaspokajaj�c zar�wno potrzeby czu�ych serc, jak i pr�no��.

Cho� dla Marii nie by�o to �adn� niespodziank�, ci�ko by�o jej patrze�, jak nawet w najtrudniejszych chwilach �ycia jej siostry i rodzice ujawniaj� sw� prawdziw� natur�. Paradoksalnie nie wzbudzi�o to w niej niech�ci. Rodzina sp�dza�a czas wsp�lnie, co si� nie zdarza�o od lat, i Maria u�wiadomi�a sobie, �e to si� b�dzie zdarza� ju� wy��cznie przy takich smutnych okazjach. Ojciec posiwia� i by� milcz�cy jak nigdy, a w dniu pogrzebu nawet matka zdo�a�a powstrzyma� szlochy i okrzyki na czas na tyle d�ugi, by ukaza� twarz pobru�d�on� najszczerszym smutkiem i ci�arem wieku, kt�rego Maria nigdy dot�d nie widzia�a.

Wieczorem, w dniu, gdy z�o�ono Kitty do grobu, Maria siedzia�a do p�na z Jane, Lizzy i Lidi�. Pi�y mader�, a Lidia opowiada�a g�upie historyjki z czas�w, kiedy to ona i Kitty flirtowa�y z �o�nierzami z pu�ku. Maria uda�a si� na spoczynek p�no, czuj�c, jak w g�owie szumi jej od wina, �miechu i �ez. Le�a�a, nie mog�c zasn��, ksi�yc �wieci� na kap� przez otwarte okno, a powietrze nios�o zapach �wie�ej ziemi i szum drzew znad jeziora. W ko�cu zapad�a w sen bez marze� sennych. P�n� noc� obudzi�o j� szczekanie ps�w w psiarni. �wiadomo�� odp�yn�a jednak i Maria zn�w zasn�a.

Rankiem odkryto, �e kto� w�ama� si� do krypty i skrad� cia�o Kitty.

Maria powiedzia�a stajennemu, �e pan Bennet poprosi� j� o zrobienie jakich� sprawunk�w u aptekarza w Lambton, prosi wi�c o przygotowanie dwuk�ki. Potem, gdy ca�y dom pogr��ony by� w chaosie i rodzina pociesza�a pani� Bennet, pojecha�a do Matlock. Stajenny da� jej najlepszego konia ze stajni pana Darcy�ego; zwierz� by�o spokojne i szybkie, Maria dotar�a wi�c do Matlock w godzin�, mimo niewielkiego do�wiadczenia w powo�eniu.

Przez ca�y czas, cho� letni poranek by� pi�kny, i mija�a urocze krajobrazy doliny rzeki Derwent, nie mog�a otrz�sn�� si� z ponurych wspomnie� � w�r�d nich przewija�a si� wizja dostrze�onego w lesie potwora Frankensteina.

Przybywszy do Matlock pospieszy�a do hotelu �Old Bath� i zapyta�a o pana Frankensteina. Konsjer� powiedzia�, �e nie widzia� pana Frankensteina od obiadu, kt�ry mia� miejsce poprzedniego wieczora, ale rankiem pan Clerval powiedzia�, �e jeszcze tego dnia panowie zamierzaj� opu�ci� Matlock. Zostawi�a list, prosz�c pana Frankensteina, by spotka� si� z ni� w gospodzie, je�li wr�ci, po czym uda�a si� do sklepu rze�nika.

Maria by�a ju� tam kiedy� raz, z Lizzy, kilka lat wcze�niej. W sklepie a� roi�o si� od s�u�by nabywaj�cej mi�so na piecze� barani� i szynk� na wieczorny posi�ek. Za lad� pan Piggot senior zaj�ty by� r�baniem czego� na rze�nickim pniu, ale m�od� kobiet� obs�ugiwa� wysoki, m�ody cz�owiek o g�stych, kr�conych, br�zowych w�osach i zielonych oczach. Flirtowa� ze s�u��c�, gdy ni�s� na ramieniu ci�k� paczk�, obwi�zan� br�zowym papierem, do powozu.

Wracaj�c do sklepu dostrzeg� stoj�c� samotnie Mari�. Przyjrza� jej si� uwa�nie, nim do niej podszed�.

��Czym mog� s�u�y�, panienko?

��Przypuszczam, �e zna� pan moj� siostr�.

Jego u�miech zgas�.

��Panna Maria Bennet.

��Tak, to ja.

M�ody cz�owiek przygl�da� si� uwa�nie swoim butom.

��Tak mi przykro z powodu tego, co przytrafi�o si� pannie Katarzynie.

Ale nie na tyle przykro, �eby pojawi� si� przy jej �o�u �mierci, pomy�la�a Maria. Powstrzyma�a si� jednak przed czynieniem mu wyrzut�w.

��Nie zauwa�y�am pana na pogrzebie. Przysz�o mi do g�owy, �e natura waszych stosunk�w sprawi�a, i� woli pan op�akiwa� j� w samotno�ci, przy jej grobie. By� pan tam?

Wida� by�o, �e czuje si� jeszcze bardziej skr�powany.

��Nie. Mia�em robot�. M�j ojciec�

Maria pomy�la�a, �e widzia�a ju� do��, by m�c oceni� jego zaanga�owanie. Nie by� to cz�owiek, kt�ry by�by w stanie zbezcze�ci� gr�b, z rozpaczy lub z innego powodu. Dystans, jaki istnia� mi�dzy tym ma�omiasteczkowym uwodzicielem � przystojnym, beztroskim, oboj�tnym � a bohaterem, kt�rego wychwala�a siostra, sprawi�, �e Maria poczu�a jeszcze g��bsze wsp�czucie wobec zmar�ej siostry. Jak�e musia�a by� zdesperowana. Jak�e �a�osna.

A Robert Piggot pl�ta� si� w wyja�nieniach, j�kaj�c si�. Maria odwr�ci�a si� i wysz�a.

Uda�a si� z powrotem do gospody, gdzie zostawi�a dwuk�k�. Ober�ysta zaprowadzi� j� do ma�ego salonu dla pa�, oddzielonego od baru szklanym przepierzeniem. Zam�wi�a herbat� i przez okno o wielu ma�ych szybkach patrzy�a na ludzi przechadzaj�cych si� po ulicy i po dziedzi�cu, wozak�w z platformami zaprz�onymi w perszerony, pasa�er�w czekaj�cych na nast�pny dyli�ans do Manchesteru, a wewn�trz � na trwoni�cych czas przy sto�ach z kuflami piwa w d�oniach. Na roz�wietlonej s�o�cem ulicy m�ody pucybut zach�ca� podr�nych do skorzystania ze swoich us�ug, ale wi�kszo�� nie zwraca�a na niego uwagi. Wszyscy ci ludzie �yli w�asnym �yciem, nie po�wi�caj�c nawet my�li Marii czy jej zmar�ej siostrze. Marii przysz�o do g�owy, �e powinna wr�ci� i zaj�� si� matk�, ale na sam� my�l o tym poczu�a ch��d w sercu. Jak Kitty mog�a zostawi� j� sam�? Poczu�a, �e jest bliska rozpaczy. Patrzy�a przez okno, jak dw�ch wozak�w usi�uje w�adowa� na w�z wielki, kanciasty kufer, a� nagle m�czyzna, kt�ry wydawa� im polecenia, wyszed� zza pary koni i dostrzeg�a, �e to pan Frankenstein. Wsta�a natychmiast i wybieg�a na dziedziniec gospody. Podbieg�a na d�ugo�� ramienia, gdy j� zauwa�y�.

��Panna Bennet!

��Pan Frankenstein! Tak si� ciesz�, �e pana znalaz�am. Ba�am si�, �e ju� wyjecha� pan z Matlock. Mo�emy gdzie� porozmawia� na osobno�ci?

Wygl�da� na zmieszanego.

��Tak, oczywi�cie � odpar� i zwr�ci� si� do wozak�w: � Poczekajcie tu, jak sko�czycie �adowa� moje rzeczy.

��To niezbyt dobre miejsce do rozmowy � rzek� do niej pan Frankenstein.�� Widzia�em tu niedaleko ko�ci�. Mo�e tam zajdziemy.

Poprowadzi� Mari� ulic� do ko�cio�a �w. Egidiusza. Wkroczyli do ogrodu probostwa. W pewnej odleg�o�ci popo�udniowe s�o�ce przebija�o si� przez katedr� chmur i �wieci�o na Wzg�rza Abrahama.

��Czy s�ysza� pan o tym, co si� sta�o?

��S�ysza�em smutne wie�ci o �mierci pani siostry. Zamierza�em do pani napisa� i z�o�y� jej najszczersze kondolencje przy pierwszej okazji. Prosz� przyj�� wyrazy wsp�czucia.

��Pa�ski potw�r! Potw�r, kt�rego pan stworzy��

��Prosi�em pani� o zachowanie tego w tajemnicy.

��I dotrzyma�am s�owa. Przynajmniej jak dot�d. Ale on skrad� cia�o Kitty.

Sta� z r�kami za�o�onymi na plecach, patrz�c jej prosto w oczy.

��Zdumiewa mnie pani. C� doprowadzi�o j� do tak niezwyk�ego wniosku?

Poczu�a si� dotkni�ta jego reakcj�. Czy� by� to ten sam cz�owiek, kt�ry szlocha� w jej sypialni?

��A kt� inny m�g�by zrobi� co� takiego?

��Ale dlaczego? Wrogo�� potwora jest skierowana wy��cznie na mnie. Inni mog� �ci�gn�� na siebie jego gniew tylko wtedy, gdy s� mi drodzy.

��Tej nocy przyszed� pan b�aga� mnie o zrozumienie, bo ba� si� pan, �e wiem, i� to potw�r by� winien zbezczeszczenia grobu tej panny z miasta. Dlaczego �ledzi� Kitty i mnie w lesie? To nie mo�e by� przypadek.

��Je�li nawet istotnie potw�r skrad� cia�o pani siostry, nie jestem w stanie wymy�li� �adnego powodu, dla kt�rego mia�by to zrobi�, czy w og�le �adnego, dla kt�rego zrobi�aby to osoba znaj�ca boja�� bo��. Wie pani, �e moim celem jest wyeliminowanie potwora ze �wiata ludzi i zapewniam pani�, i� nie spoczn�, p�ki tego nie dokonam. Najlepiej by�oby, gdyby pani i pani rodzina zwr�ci�a teraz my�li ku innym sprawom.

Dotkn�� p�du bluszczu, wspinaj�cego si� po murze ogrodu, zerwa� zielony li�� i obraca� go w palcach. Nie rozumia�a go. Przedtem s�dzi�a, �e jest cz�owiekiem wra�liwym, kt�rego serce jest w stanie przejawia� jakie� uczucia. Jego zaprzeczenia podsun�y jej mo�liwo��, o kt�rej ba�a si� nawet my�le�.

��Drogi panie, to mnie nie satysfakcjonuje. Odnosz� wra�enie, �e pr�buje pan co� przede mn� ukry�. Powiedzia� pan o wielkiej rozpaczy, jakiej pan dozna�, gdy zmar�a pa�ska matka, o tym, jak to pchn�o pana do bada� naukowych. Je�li, jak sam pan twierdzi, odkry� pan tajemnic� �ycia, czy m�g�by pan � czy nie spr�bowa�by pan przywr�ci� nam Kitty? Mo�e strach przed pora�k�, czy te� boja�� przed sprzeniewierzeniem si� woli bo�ej sk�oni�y pana do dzia�ania w tajemnicy? Je�li tak, prosz� nie ukrywa� przede mn� prawdy. Nie jestem ma�� dziewczynk�.

Wypu�ci� li�� z palc�w. Uj�� j� za ramiona i spojrza� jej prosto w oczy.

��Przykro mi, Mario. Przywr�cenie do �ycia pani siostry nie le�y w moich mo�liwo�ciach. Bezduszny stw�r, kt�rego przywr�ci�em do �ycia, nie ma nic wsp�lnego z cz�owiekiem, kt�rego cia�a u�y�em. Pani siostra odesz�a po swoj� nagrod� w niebie. Nic � naprawd� nic jej nam nie wr�ci.

��Wi�c nie wiedzia� pan o kradzie�y cia�a?

��W tej sprawie nie jestem w stanie zaoferowa� pani ani pani rodzinie �adnej pociechy.

��Mojej matki i mojego ojca nic nie pocieszy.

��W takim razie musz� szuka� ukojenia w pami�ci o tym, jaka pani siostra by�a za �ycia. Jak ja musia�em czyni� po �mierci mojego ukochanego brata Williama oraz znies�awionego i zniewa�onego Justine�a. Prosz�, wracajmy do gospody.

Maria wybuch�a p�aczem. Przytuli� j� i szlocha�a wsparta o jego pier�. W ko�cu opanowa�a si�, pozwoli�a, by uj�� j� pod rami� i ruszyli wolno g��wn� ulic� Matlock w stron� gospody. Wiedzia�a, �e kiedy tam dotr�, pan Frankenstein odjedzie. Ciep�y dotyk jego d�oni sprawia�, �e by�a bliska b�agania go, by zosta�, a jeszcze lepiej � by zabra� j� ze sob�.

Weszli na ruchliwy dziedziniec. W�z sta� z boku, a Maria dostrzeg�a wozak�w w barze. Pan Frankenstein, poruszony, zgani� ich:

��Chyba wam m�wi�em, �e te kufry nale�y trzyma� w cieniu.

Starszy z dw�ch m�czyzn odstawi� kufel i wsta�.

��Wybaczcie, panie, zaraz tego dopilnuj�.

��Zr�bcie to natychmiast.

Gdy pan Frankenstein m�wi�, wieczorny dyli�ans zajecha� pod gospod� i rozpocz�y si� przygotowania do odjazdu.

��A wi�c pan i pan Clerval odje�d�acie dzi�? � spyta�a Maria.

��Tak. Gdy tylko Henry przyb�dzie z �Old Bath�, jedziemy dyli�ansem do Krainy Jezior. A stamt�d do Szkocji.

��Podobno jest tam pi�knie.

��Obawiam si�, �e niewiele z tego pi�kna zobacz�. Nosz� brzemi� wielkiego wyst�pku i nie spoczn�, dop�ki nie przywr�c� w�a�ciwego porz�dku rzeczy.

Poczu�a, �e zaraz wybuchnie, je�li nie przem�wi do niego z g��bi serca.

��Victorze, czy jeszcze kiedy� pana zobacz�?

Unika� jej spojrzenia.

��Obawiam si�, panno Bennet, �e to ma�o prawdopodobne. M�j podstawowy cel to usuni�cie zbrodniczego potwora ze �wiata ludzi. Dopiero gdy tego dokonam, mam nadziej� powr�ci� do domu i po�lubi� moj� narzeczon�, El�biet�.

Maria odwr�ci�a wzrok. M�oda matka poprawia�a synkowi ko�nierzyk przed wsadzeniem go do dyli�ansu.

��Ach, tak. Jest pan zar�czony. By�abym zapomnia�a.

Frankenstein u�cisn�� jej d�o�.

��Panno Bennet, prosz� mi wybaczy� swobod�, jakiej si� przy pani dopuszczam. Ofiarowa�a mi pani wi�cej przyja�ni, ni� na to zas�uguj�. �ycz�, by znalaz�a pani towarzysza, kt�rego pani poszukuje, i �y�a dalej w szcz�ciu. Teraz jednak musz� ju� i��.

��Z Bogiem, drogi panie.

Zwin�a odzian� w r�kawiczk� d�o� w pi��.

Uk�oni� si� g��boko i pospieszy�, by zamieni� kilka s��w z wozakami. Henry Clerval przyby� akurat w chwili, gdy m�czy�ni wspi�li si� na w�z i ruszyli. Clerval, zaskoczony widokiem Marii, przywita� j� serdecznie. Wyrazi� smutek z powodu �mierci jej siostry i prosi� o przekazanie kondolencji ca�ej rodzinie. Dziesi�� minut p�niej dwaj m�czy�ni wsiedli do dyli�ansu, kt�ry opu�ci� dziedziniec gospody i znik� gdzie� daleko na g��wnej ulicy Matlock.

Maria sta�a na dziedzi�cu gospody. Czu�a, �e nie jest w stanie wr�ci� do Pemberley i stan�� twarz� w twarz z rodzin� i matczyn� histeri�. Wr�ci�a do gospody, poprosi�a ober�yst� o zaprowadzenie do salonu dla pa� i zam�wi�a butelk� porto.

S�o�ce wisia�o nisko i na dziedzi�cu gospody k�ad�y si� cienie. Z Nottingham przywieziono wieczorne gazety. Ch�opiec na posy�ki zapali� latarnie. Maria jednak nie odchodzi�a. Na zewn�trz, na bruku, pucybut siedzia� w g�stniej�cym mroku, obejmuj�c ramionami kolana i przyciskaj�c je do piersi. Ws�uchiwa�a si� w stukot ko�skich kopyt o bruk. Ober�ysta by� zatroskany. Gdy poprosi�a o drug� butelk�, zaproponowa�, �e mo�e po�le po kogo� z jej rodziny, kto zabra�by j� do domu.

��Nie znacie mojej rodziny, cz�owieku � odpar�a.

��Tak, panienko. My�la�em tylko�

��Jeszcze jedn� butelk� porto poprosz�. A potem prosz� zostawi� mnie w spokoju.

��Tak, panienko.

Odszed�. A ona tkwi�a w postanowieniu, by si� upi�. Ile� to razy roztropnie ostrzega�a przed takim zachowaniem u m�odych panien? Cnota jest nagrod� sama w sobie. Mia�a dictum na ka�d� okazj� i do znudzenia powtarza�a je, zamiast my�le�. Poka�cie mi k�amc�, a poka�� wam z�odzieja. Pobieraj si� w po�piechu, �a�uj w spokoju. Ludzie powinni by� tym, czym si� wydaj�.

Nie mia�a z�udze� i nie s�dzi�a, �e jej obecne niew�a�ciwe zachowanie cokolwiek zmieni. Mo�e Bingley albo Darcy wyruszyli, by szuka� jej w Lambton. Pewnie za godzin� czy dwie wyruszy do Pemberley, gdzie dostanie bur� od matki za zafundowanie rodzinie niespokojnego wieczora, a Lizzy b�dzie j� ostrzega� przed zagro�eniami dla jej reputacji. Lidia mo�e nawet spyta, cho� nie b�dzie ani troch� w to wierzy�, czy mia�a schadzk� z jakim� m�czyzn�. Strata Kitty sprawi, �e wszyscy szybko zapomn� o nierozwa�nym post�powaniu Marii, tak �a�osnym. I wkr�tce wszystko b�dzie tak, jak dawniej, z wyj�tkiem tego, �e Kitty nie �yje, a Maria � tak. Ale nawet to stopniowo zblednie. Cie� �mierci Kitty b�dzie si� unosi� nad rodzin� przez jaki� czas, w�tpi�a jednak, czy zmieni si� co� istotnego.

Pochyli�a si� nad kieliszkiem, po czym unios�a wzrok i zauwa�y�a, w pustym ju� barze, m�czyzn� siedz�cego przy stole najbardziej oddalonym od �wiat�a lamp. Wielki m�czyzna, w prostym ubraniu, z kapturem na g�owie i twarz� ukryt� w cieniu. Na stole przed nim sta� kufel z piwem i le�a�o par� miedziak�w. Maria wsta�a, przesz�a z salonu do baru i ruszy�a w jego stron�.

Uni�s� twarz i s�abe �wiat�o lampy z sufitu pad�o nad jego czarne oczy, schowane pod grubymi brwiami. By� straszliwie odra�aj�cy.

��Czy mog� usi��� obok pana?�� spyta�a. Czu�a, jak kr�ci jej si� w g�owie.

��Mo�e pani usi���, gdzie si� pani �ywnie podoba.

G�os mia� g��boki, ale st�umiony, jakby nie m�g� m�wi� g�o�no; by� to nieomal szept.

Usiad�a, dr��c lekko. Jego r�ce i nadgarstki, spoczywaj�ce na stole, otacza�y strz�py podniszczonych r�kaw�w p�aszcza. Sk�r� mia� barwy ��tobr�zowej, a paznokcie jaskrawo bia�e. Nie porusza� si�.

��Jak�� to ma pani do mnie spraw�?

��Mam do pana najbardziej potworn� spraw�. � Maria pr�bowa�a spojrze� mu w oczy, ale nie wytrzymywa�a jego spojrzenia.�� Chc� wiedzie�, dlaczego zbezcze�ci� pan gr�b mojej siostry, dlaczego ukrad� pan jej cia�o i co pan z nim zrobi�.

��Powinna pani raczej spyta� Victora. Nie wyja�ni� pani wszystkiego?

��Pan Frankenstein wyja�ni� mi kim � czym � pan jest. Nie wiedzia�, co si� sta�o z moj� siostr�.

Na cienkich wargach wykwit� sardoniczny u�miech.

��Biedny Victor. Wszystkie jego plany wzi�y w �eb. Victor nie wie, czym jestem. Nie mo�e wiedzie�, bez wzgl�du na to, jakie wysi�ki podejmowa�em, by go wyszkoli�. Ale wie, co si� sta�o i co si� stanie z pani siostr�. � Potw�r zatkn�� swe grube, czarne w�osy za ucho � niespodziewany, odruchowy gest, kt�ry sprawi�, �e po raz pierwszy wyda� jej si� ca�kowicie ludzki. Naci�gn�� mocniej kaptur na twarz.

��Prosz� mi wi�c powiedzie�.

��A kt�rej odpowiedzi pani chce? Czym jestem czy co si� sta�o z pani siostr�?

��Najpierw prosz� mi powiedzie�, co� si� sta�o z� z Kitty.

��Victor w�ama� si� do krypty i skrad� jej cia�o. Podj�� wszelkie starania, by go nie uszkodzi�. Umy� je rozcie�czonym kwasem karbolowym i zast�pi� krew chemiczn� mieszanin� w�asnego pomys�u. Posk�adane idealnie zmie�ci�o si� w cedrowym kufrze uszczelnionym smo�� i w tej chwili jest przewo�one do Szkocji. Widzia�a pani, jak odje�d�a, godzin� temu.

Maria poczu�a, jak jej zmys�y buntuj� si�. Ukry�a twarz w d�oniach. Potw�r siedzia� w milczeniu. Wreszcie, nie unosz�c g�owy, zdo�a�a powiedzie�:

��Victor ostrzega� mnie, �e jest pan k�amc�. Dlaczego mia�abym panu wierzy�?

��Nie ma pani �adnego powodu, by mi wierzy�.

��To pan j� zabra�!

��Nie zawaha�bym si� ani troch�, gdybym mia� taki zamiar, ale to nie ja to uczyni�em, panno Bennet. Nie zaprzeczam, �e mia�em w tym pewien interes. Jak ju� powiedzia�em, Victor to zrobi�, na moje polecenie.

��Na pa�skie polecenie? Po co?

��Kitty � czy mo�e raczej nie tyle Kitty, co jej doczesne szcz�tki � zostanie moj� �on�.

��Pa�sk� �on�! To straszne! Potworne!

��Potworne.

Nagle, z nadnaturaln� szybko�ci�, jego r�ka wystrzeli�a i chwyci�a nadgarstek Marii.

Maria chcia�a zawo�a� o pomoc, ale bar by� pusty, a ober�yst� sama odes�a�a. Chwyt nie by� jednak bruta�ny. Jego d�o� by�a ciep�a, pulsuj�ca �yciem.

��Prosz� na mnie spojrze� � rzek� i odsun�� kaptur drug� r�k�.

Wzi�a g��boki oddech i spojrza�a.

Mia� szlachetne czo�o, wysoko umieszczone ko�ci policzkowe, mocno zarysowany podbr�dek i szeroko rozstawione oczy � to wszystko czyni�oby go przystojnym, mimo blizn i wysuszonej, ��tej sk�ry, gdyby nie wyraz jego twarzy. Jego brzydota nie by�a kwesti� braku proporcji � czy raczej brak proporcji nie by� widoczny w jego rysach. Podobnie jak jego st�umiony g�os, wjego twarzy by�o co� przygaszonego, jakby wszystko by�o ukryte, widoczne tylko w ustach, czasem drgni�ciu policzka czy wargi. Ka�dy najmniejszy ruch zdradza� o�ywienie. Chaotyczn� chorobliwo��, ale by�a w tym energia. By�a to istota, kt�ra nigdy nie nauczy�a si� przebywa� w cywilizowanym towarzystwie, kt�r� rzucono prosto w doros�o�� z nami�tno�ciami zranionego ch�opca. Strach, odraza, gniew. Po��danie.

Si�a t�sknoty i w�ciek�o�ci sprawia�a, �e jego twarz wygl�da�a na skurczon�.

��Prosz� mnie pu�ci� � wyszepta�a.

Pu�ci� jej nadgarstek i rzek� z gorzk� satysfakcj�:

��Sama pani widzi. Je�li to, czego si� domagam, jest nie do poj�cia, to dlatego, �e wasz gatunek nie zrobi� nic, by poj��, czym jestem. Kiedy� �ywi�em fa�szyw� nadziej�, �e spotkam istot�, kt�ra pokocha mnie za zalety, jakie by�em w stanie zaprezentowa�. A teraz jestem ca�kowicie sam. Gorzej ni� g�oduj�cy rozbitek na bezludnej wyspie. Nie mam braci, si�str, rodzic�w. Mam tylko Victora, kt�ry, jak wielu ojc�w, odrzuci� mnie w chwili, gdy po raz pierwszy wci�gn��em powietrze do p�uc. Wi�c poleci�em mu, by zrobi� mi �on� z pani siostry, bo w przeciwnym razie on i wszyscy, kt�rych kocha, zgin� z mojej r�ki.

��Nie. Nie wierz�, by pope�ni� co� a� tak wstr�tnego.

��Nie mia� wyboru. Jest moim niewolnikiem.

��Sumienie by mu nie pozwoli�o, nawet za cen� �ycia.

��Ma pani zbyt wysokie o nim mniemanie. Jak wy wszyscy. On nie my�li. Przez ostatnie trzy lata nie zauwa�y�em, �eby dzia�a� inaczej ni� pod wp�ywem impulsu. Co� takiego dostrzegam u was wszystkich.

Maria cofn�a si�, pr�buj�c poj�� te potworno�ci. Jej siostra zostanie o�ywiona, tylko po to, by trafi� w r�ce tego demona. Tylko czy to jeszcze b�dzie jej siostra, czy jaka� inna wzburzona, g�odna istota, jak on?

Uda�o jej si� jednak zachowa� resztki sceptycyzmu. Zachowanie potwora nie zdradza�o pobytu w odosobnieniu, o kt�rym wspomina�.

��Zdumiewa mnie, w jakim stopniu opanowa� pan j�zyk � rzek�a.�� Nie uda�oby si� to panu bez pomocy nauczycieli.

��Och, mia�em wielu nauczycieli � mrukn�� �a�o�nie potw�r.�� Mo�na powiedzie�, �e od chwili, gdy otwar�em oczy, ca�a ludzko�� by�a moj� klas� szkoln�. A jednak tyle jeszcze mi zosta�o do nauczenia. Jest tyle s��w, kt�rych znaczenia nie do�wiadczy�em. Na przyk�ad: �szcz�liwy�. Victor ma uczyni� mnie szcz�liwym. Czy s�dzi pani, �e mu si� to uda?

Maria pomy�la�a o panu Frankensteinie. Czy zdo�a usatysfakcjonowa� potwora?

��Nie s�dz�, �eby ktokolwiek mia� tak� moc, by uczyni� drug� osob� szcz�liw�.

��Drwi pani ze mnie. Ka�de stworzenie ma kogo� do pary, z wyj�tkiem mnie. Ja nie mam nikogo.

Jego u�alanie si� nad sob� sprawi�o, �e wzdrygn�a si� z odraz�. Przesta�a odczuwa� strach.

��Zbyt wielkie znaczenie przypisuje pan posiadaniu kogo� do pary.

��Czemu? Nie wie pani nic o tym, co prze�y�em.

��S�dzi pan, �e sam fakt istnienia samicy pa�skiego gatunku wystarczy, by pana chcia�a?�� za�mia�a si� Maria.�� Prosz� poczeka�, a� kto�, o kim pan my�la�, �e zosta� dla pana stworzony, odrzuci pana z najbanalniejszych powod�w.

Po twarzy potwora przemkn�� cie�.

��Nic takiego si� nie zdarzy.

��Zdarza si� cz�ciej ni� pan s�dzi.

��Samica, kt�r� Victor dla mnie stworzy, nie b�dzie mie� innej pary poza mn�.

��To nigdy nie by�o wystarczaj�c� przyczyn�, by nie dosz�o do odrzucenia. A je�li pana przyjmie, dopiero wtedy zacznie si� pan uczy�.

��Czego uczy�?

��Nauczy si� pan zadawa� nowe pytanie: czy lepiej �y� samotnie, czy z kim� tragicznie niedopasowanym.

Jak Lidia i Wickham, pomy�la�a Maria. Jak Collins i jego biedna �ona Charlotta. Jak jej rodzice.

Przez twarz potwora przetoczy� si� spazm sprzecznych uczu�. Jego g�os nabra� mocy.

��Prosz� ze mn� nie igra�. Nie jestem pani zabawk�.

��Nie jest pan. Ale szuka pan zabawki dla siebie.

Potw�r najwyra�niej nie by� przyzwyczajony do tego, by z niego drwiono.

��Nie wolno pani tak m�wi�!

Rzuci� si� do przodu, tak niezgrabnie, tak nagle, �e przewr�ci� st�. Kufel spad� na Mari�, oblewaj�c j� piwem. Upad�a na plecy.

Ober�ysta wpad� do baru z dwoma innymi m�czyznami. Zobaczy�, co si� sta�o i podbieg� do nich.

��Tutaj! Zostaw j�! � krzykn��.

Jeden z m�czyzn chwyci� potwora za r�k�. Stw�r z rykiem cisn�� nim jak starym p�aszczem. Kaptur opad� mu do ty�u. M�czy�ni z przera�eniem spojrzeli na jego twarz. Wzrok potwora na kr�tko spotka� si� ze wzrokiem Marii, po czym stw�r z nadludzk� pr�dko�ci� obr�ci� si� i wybieg�.

M�czy�ni usi�owali si� jako� ogarn��. Ten, kt�rym potw�r cisn�� o �cian�, mia� z�aman� r�k�. Ober�ysta pom�g� Marii wsta�.

��Nic si� pani nie sta�o, panienko?

Maria poczu�a zawr�t g�owy. Czy nic si� nie sta�o? O czym on m�wi?

��Chyba nie � odpar�a.

Blok metalicznego wodoru l�ni� w �wietle gwiazd. W�ski cylinder o d�ugo�ci p� metra, wa��cy oko�o kilograma. Dla nieuzbrojonego oka by� litym cia�em sta�ym, lecz tak naprawd� w jego wn�trzu siatka male�kich j�der, zanurzonych w niematerialnej chmurze elektron�w, stanowi�a materi� w stosunku zaledwie jeden do dwustu trylion�w cz�ci pustej przestrzeni. W niewielkiej odleg�o�ci od niego znajdowa� si� drugi blok, na pierwszy rzut oka identyczny z pierwszym, lecz zbudowany z antywodoru.

Wn�trza obu cylindr�w zala�a seria dok�adnie dostrojonych promieni gamma. Protony, kt�re zaabsorbowa�y j� w pierwszym bloku, wyrzuci�y z siebie pozytrony, przekszta�caj�c si� w neutrony, r�wnocze�nie zrywaj�c utrzymuj�ce je w miejscu wi�zania z chmur� elektronow�. W drugim bloku antyprotony sta�y si� antyneutronami.

Kolejna seria impuls�w st�oczy�a neutrony ze sob�, wymuszaj�c na nich zbicie si� w grupy; w podobny spos�b w drugim bloku poprzestawiano antyneutrony. Oba rodzaje grup by�y niestabilne, lecz by rozpa�� si�, musia�y przej�� przez stan kwantowy, kt�ry silnie absorbowa� akurat t�, padaj�c� na nie nieustannie, sk�adow� promieniowania gamma. Gdyby pozostawiono je samym sobie, prawdopodobie�stwo znalezienia si� w tym drugim stanie wzrasta�oby gwa�townie, lecz za ka�dym razem, gdy mierzalnie nie udawa�o im si� absorbowa� padaj�cych promieni gamma, prawdopodobie�stwo to spada�o do zera. Kwantowy efekt Zenona niesko�czenie, raz za razem, zaczyna� wszystko od nowa, kontroluj�c rozpad.

Kolejna seria impuls�w rozpocz�a przesuwanie tych zgrupowanych cz�stek w przestrze� rozdzielaj�c� oba bloki. Pocz�tkowo neutrony, p�niej za� antyneutrony, zosta�y nawzajem wyrze�bione w naprzemienne warstwy. Mimo i� grupy te by�y kra�cowo niestabilne, gdy trwa�y by�y nieczynne chemicznie, rozdzielaj�c swe cz�ci sk�adowe i zapobiegaj�c wzajemnej anihilacji swych odpowiednik�w. Produktem ko�cowym zachodz�cego tu procesu nuklearnego rze�bienia by�a male�ka drzazga sk�adaj�ca si� ze �ci�ni�tej materii i antymaterii, u�o�onych ze sob� wewn�trz ig�y o szeroko�ci mikrona.

Lasery odpowiedzialne za promieniowanie gamma zako�czy�y sw� prac�, efekt Zenona wycofa� narzucane przez siebie ograniczenia. Ig�a trwa�a jeszcze w bezruchu w przestrzeni kosmicznej tak d�ugo, ile czasu potrzebowa� promie� �wiat�a na przemierzenie neutronu. A wtedy zacz�a p�on�� i porusza� si�.

Budowa ig�y przypomina�a drobiazgowo wykonany fajerwerk i w pierwszej kolejno�ci zapala�y si� jej warstwy po�o�one na zewn�trz. �adna zewn�trzna obudowa nie by�aby w stanie ukierunkowa� tego wybuchu, lecz uk�ad napr�e� utkanych w konstrukcji ig�y faworyzowa� wy��cznie jeden kierunek pozbywania si� szcz�tk�w. Cz�stki przep�ywa�y do ty�u, a ig�a par�a do przodu. Podobnego wstrz�su przyspieszenia nie mog�oby znie�� nic stworzonego z materii w skali atomowej, lecz nacisk przy�o�ony na rdze� ig�y przed�u�a� jej �ycie, op�niaj�c nieuniknione.

Kolejne warstwy wypala�y si� ca�kowicie jedna za drug�, wystrzeliwuj�c kurcz�ce si� z ka�d� chwil� pozosta�o�ci ig�y coraz szybciej do przodu. Kiedy ig�a skurczy�a si� do dziesi�tej cz�ci swej pocz�tkowej wielko�ci, porusza�a si� z dziewi��dziesi�cioma o�mioma procentami pr�dko�ci �wiat�a; dla obserwatora prawie nie da�oby si� ju� tego przyspieszy�, lecz z punktu widzenia ig�y, wci�� jeszcze istnia�a mo�liwo�� drastycznego skr�cenia czasu trwania jej podr�y o kilka rz�d�w wielko�ci.

Gdy pozosta�a zaledwie jedna tysi�czna oryginalnej wielko�ci ig�y, jej czas, w por�wnaniu z s�siaduj�cymi gwiazdami, mija� pi��set razy wolniej. Wci�� jednak jej kolejne warstwy spala�y si� jedna za drug�, ochronne zgrupowania cz�stek rozpl�tywa�y si�, gdy zwalniano przy�o�ony na nie nacisk. Ig�a mog�a tylko na tyle zbli�y� si� do pr�dko�ci �wiat�a, spowalniaj�c tym samym wymagany up�yw w�asnego czasu, je�li tylko mog�a po�wi�ci� wystarczaj�co wielk� cz�� swej pozosta�ej masy. Rdze� ig�y m�g� przetrwa� zaledwie kilka trylionowych sekundy, gdy z punktu widzenia gwiazd jej podr� trwa�aby dwie�cie milion�w sekund. Jednak proporcje dobrano i dopasowano bardzo starannie: z dw�ch pocz�tkowych, utkanych przy starcie kilogram�w materii i antymaterii, jako finalny �adunek konieczne by�o zaledwie kilka milion�w neutron�w.

Jedn� miar� min�o siedem lat. Jednak dla ig�y powoli ko�czy�a si� jej ostatnia trylionowa sekundy, spala�y ostatnie warstwy paliwa, i w chwili, gdy jej rdze� ju�-ju� mia� wybuchn��, ta dotar�a do miejsca przeznaczenia, nurkuj�c z pr�ni przestrzeni kosmicznej, by zatopi� si� we wn�trzu gwiazdy.

Nawet tutaj g�sto�� materii nie by�a wystarczaj�ca, by ustabilizowa� jej rdze�, z drugiej jednak strony okazywa�a si� zbyt wysoka, by pozwoli� mu przelecie� niezauwa�onym. Rdze� rozerwa�o na cz�ci. Ale nie odby�o si� to spokojnie i fale uderzeniowe, wyrze�bione w czasie przelotu przez gor�c� plazm�, przetrwa�y na dystansie miliona kilometr�w: ca�� drog� do ch�odniejszych zewn�trznych warstw po przeciwnej stronie gwiazdy. Te fale uderzeniowe ukszta�towa� �adunek, kt�ry je stworzy�, i mimo i� pocz�tkowy wz�r odci�ni�ty na nich przez rozpadaj�ce si� zbitki neutron�w zosta� powi�kszony i rozmazany odbyt� podr�, w skali atomowej pozosta� on ostro i precyzyjnie zdefiniowany. Niczym matryca odci�ni�ta na kot�uj�cej si� plazmie, zach�caj�ca zjonizowane molekularne fragmenty do wsuwania si� i zajmowania miejsc w rynnach i zmarszczkach dopasowanych do ich kszta�t�w, po czym zbli�aj�c je nawzajem do siebie, by zareagowa�y na takie sposoby na jakie nigdy nie pozwoli�yby przypadkowe zderzenia plazmy. W efekcie fale uderzeniowe utworzy�y sie� katalizatora, starannie ukszta�towanego zar�wno w czasie, jak i przestrzeni, przelotnie przemieniaj�c niewielki zak�tek tej gwiazdy w fabryk� chemiczn� dzia�aj�c� w skali nanometr�w.

Produkty, opuszczaj�ce t� fabryk�, niczym mgie�ka wodna rozpyla�y si� stamt�d, wylatuj�c z gwiazdy na pozosta�o�ci impetu fali uderzeniowej: by�o to kilka nanogram�w z�o�onych, bogatych w w�giel moleku�, pokrytych ochronnym fullerenowym oprz�dem. Poruszaj�c si� z pr�dko�ci� siedmiuset kilometr�w na sekund�, o u�amek mniej ni� pr�dko�� konieczna do ca�kowitej ucieczki z tej gwiazdy, moleku�y wspina�y si� powoli z wn�trza tutejszej studni grawitacyjnej, wraz ze wznoszeniem wytracaj�c sw� szybko��.

Min�y cztery kolejne lata, lecz moleku�y okaza�y si� stabilne wzgl�dem niszcz�cego dzia�ania przestrzeni kosmicznej. Nim pokona�y bilion kilometr�w niemal zupe�nie si� zatrzyma�y i z pewno�ci� wr�ci�yby po w�asnych �ladach, gin�c w ogniu tej samej gwiazdy, kt�ra je wyku�a, gdyby ich podr�y nie zsynchronizowano a� tak doskonale, �e trzecia planeta tej gwiazdy, gazowy gigant, ju� tam na nie czeka�a, by przyspieszy� do przodu. A kiedy wyrwa�y w jej kierunku, na drodze ich znalaz� si� akurat trzeci ksi�yc tego giganta. W jedena�cie lat po wystrzeleniu ig�y jej molekularne potomstwo niczym deszcz opad�o na metanowy �nieg.

Uwolnione przy uderzeniu nieznaczne ciep�o nie wystarczy�o, by je zniszczy�, lecz wytopi�o w �niegu mikroskopijn� ka�u��. Molekularne nasiona, otoczone po�ywieniem, rozpocz�y sw�j wzrost. W przeci�gu kilku godzin otaczaj�cy je obszar wprost roi� si� od nanomaszyn, niekt�re z nich kopa�y w �niegu i w znajduj�cych si� g��biej minera�ach, inne sk�ada�y odnalezione przez tamte bogactwa w z�o�on� struktur� � prostok�tny panel kilkumetrowej szeroko�ci.

Wys�ana z odleg�o�ci lat �wietlnych z�o�enie skomplikowana sekwencja impuls�w promieniowania gamma pad�a na panel. To w�a�nie te impulsy by�y prawdziwym �adunkiem ig�y, pasa�erami, dla kt�rych mia�a ona zaledwie przygotowa� drog�, wys�anymi jej �ladem w cztery lata po jej starcie. Panel rozkodowa� i zapisa� otrzymane dane, a armia nanomaszyn zabra�a si� ponownie do pracy, tym razem post�puj�c zgodnie z o wiele bardziej z�o�onym projektem. Kopacze byli zmuszeni do szerzej zakrojonych poszukiwa�, by znale�� wszystkie konieczne pierwiastki, za� nanomaszyny montuj�ce harowa�y z mozo�em, by osi�gn�� sw�j ostateczny cel, przechodz�c przez sekwencj� stadi�w po�rednich, pieczo�owicie zaplanowanych, by chroni� produkt finalny przed meandrami miejscowej chemii i klimatu.

Po trzech miesi�cach ich pracy w metanowym �niegu stan�y dwa niewielkie statki kosmiczne o nap�dzie termoj�drowym. Ka�dy z nich posiada� na swym pok�adzie pojedynczego pasa�era, budz�cego si� w�a�nie po raz pierwszy w swych nowych, dopiero co uko�czonych cia�ach, a jednak obdarzonego wspomnieniami wcze�niejszego �ycia.

Joan w��czy�a konsol� komunikacyjn�. Na ekranie pojawi�a si� Anne, z trzema kr�tkimi parami ramion za�o�onymi na klatce piersiowej w postawie wyra�aj�cej spokojny odpoczynek. Obie nosi�y ju� wcze�niej w formie wirtualnej cia�a o dok�adnie tej samej anatomii, lecz dopiero teraz sta�y si� po raz pierwszy Noudahnanami z krwi i ko�ci.

��Jeste�my. Wszystko zadzia�a�o � rozpocz�a Joan zdziwionym g�osem. J�zyk, kt�rym si� pos�ugiwa�a, nie by� jej rodzimym, lecz budowa jej nowego m�zgu i cia�a sprawia�a, �e sta� si� jej drug� natur�.

��Najtrudniejsze dopiero przed nami � odpowiedzia�a jej Anne.

��Dok�adnie.�� Joan wyjrza�a przez okno kokpitu swojego statku. W dalszej odleg�o�ci wyrasta� ponad �niegiem pokryty szczelinami niebieskoszary p�askowy� z wodnego lodu, za� w pobli�u statku nanomaszyny zajmowa�y si� demontowaniem odbiornika promieniowania gamma. Kiedy ju� usun� wszelkie �lady swej pracy, oddal� si� w g��b �niegu, by tam katalizowa� sw� destrukcj�.

Joan ju� wielokrotnie w przesz�o�ci odwiedzi�a cywilizacje ograniczone do powierzchni swych planet, za ka�dym razem przyjmuj�c takie cia�a i j�zyki, jakich wymaga�a konieczno��, lecz wszystkie cywilizacje w�r�d kt�rych si� pojawi�a jak do tej pory by�y ju� przy��czone do Amalgamu, metacywilizacji rozci�gaj�cej si� na przestrzeni ca�ego dysku galaktycznego. Niewa�ne jak daleko od domu si� znalaz�a, �rodki konieczne do powrotu w znajome miejsca zawsze znajdowa�y si� w zasi�gu jej r�ki. Jednak Noudahnanie opanowali zaledwie loty mi�dzyplanetarne i nie mieli poj�cia o istnieniu Amalgamu. Najbli�szy punkt w�z�owy, nale��cy do sieci Amalgamu, znajdowa� si� w odleg�o�ci siedmiu lat �wietlnych i nawet on znajdowa� si� w tym momencie poza zasi�giem jej i Anne: zgodzi�y si�, by nie zwi�ksza� ryzyka zwi�zanego z wyjawieniem Noudahnanom jego lokalizacji, tak wi�c wszystkie wysy�ane przez nie transmisje mia�y by� kierowane tylko i wy��cznie do podstawionego w�z�a, utworzonego specjalnie w tym celu w odleg�o�ci przesz�o dwudziestu lat �wietlnych.

��To b�dzie warte zachodu � stwierdzi�a Joan.

Obca noudahna�ska twarz Anne by�a nieruchoma, lecz znajduj�ce si� w niej chromatofory wytworzy�y fal� fioletu i z�ota, kt�ra przep�yn�a jej przez sk�r� w wyrazie ostro�nego optymizmu.�� Zobaczymy jak b�dzie.�� Przechyli�a g�ow� na lewo w ge�cie poprzedzaj�cym przyjacielskie rozstanie.

Joan odpowiedzia�a jej podobnym przechyleniem g�owy, jakby robi�a tak przez ca�e �ycie.

��Uwa�aj na siebie, przyjaci�ko � powiedzia�a.

��Ty te�.

Statek Anne wzni�s� si� tak wysoko na swych chemicznych silnikach, �e skurczy� si� niemal do niewidocznej drobinki, dopiero wtedy tamta uruchomi�a wreszcie sw�j nap�d termoj�drowy i w smudze b�ysku rozmy�a w dali. Joan poczu�a uk�ucie samotno�ci; nie da�o si� przewidzie�, kiedy ponownie si� spotkaj�.

Oprogramowanie, w jakie wyposa�ono jej statek, by�o prymitywne; ca�a rakieta zosta�a skrupulatnie dopasowana do poziomu noudahna�skiej technologii. Joan wiedzia�a, co nale�a�o zrobi�, by w razie konieczno�ci przej�� stery, wi�c kierowana chwilowym kaprysem, wy��czy�a autopilota i r�cznie uruchomi�a silniki wznoszenia. Na st�oczonym panelu kontrolnym a� roi�o si� od r�nych prze��cznik�w, lecz posiadanie sze�ciu r�k okazywa�o si� tu wielce pomocne.

�wiat nazywany przez Noudahnan domem zajmowa� najbli�sz� s�o�ca z pi�ciu planet uk�adu. Przeci�tna temperatura wynosi�a tu sto dwadzie�cia stopni Celsjusza, lecz wysokie ci�nienie atmosferyczne pozwala�o istnie� wodzie w stanie ciek�ym na ca�ej powierzchni planety. Chemia i dynamika skorupy doprowadzi�a do powstania stosunkowo p�askiego terenu, upstrzonego szachownic� dziesi�tk�w niepo��czonych ze sob� m�rz, lecz nie posiadaj�c� jednego oceanu rozci�gaj�cego si� po ca�ym globie. Z przestrzeni kosmicznej morza te przypomina�y srebrzyste lustra, otoczone fioletowo-br�zowymi plamami ro�linno�ci.

Noudahnanie opuszczali w�a�nie najbardziej �rozwi�z��� elektromagnetyczn� faz� komunikacji, lecz umieszczona na Baneth, ksi�ycu gazowego giganta, kr�tko istniej�ca oaza technologii na poziomie Amalgamu bez najmniejszych problem�w pods�ucha�a ich radiow� gadanin�, na podstawie czego przygotowano uaktualnion� informacj� dotycz�c� tutejszej kultury, w kt�r� zaopatrzono m�zg Joan.

Planeta wci�� by�a podzielona na te same jedena�cie politycznych jednostek co czterna�cie lat wcze�niej, kiedy to przed opuszczeniem w�z�a przez Joan, dotar�a tam ostatnia z tutejszych transmisji. Tira i Ghahar, dwa dominuj�ce mocarstwa pod wzgl�dem zajmowanego obszaru, ekonomicznej aktywno�ci i si� militarnych, zajmowa�y r�wnie� kolosaln� wi�kszo�� znacz�cych miejsc, w kt�rych prowadzono wykopaliska archeologiczne zwi�zane z Niahnanami.

Joan oczekiwa�a, �e ich statki zostan� spostrze�one jak tylko opuszcz� Baneth � podmuch wydostaj�cy si� z wylotu ich silnik�w termoj�drowych ja�nia� niczym s�o�ce � lecz ich odlot nie wywo�a� �adnej wyra�nej odpowiedzi, a teraz kiedy dzi�ki grawitacji ich statki zbli�a�y si� do planety, dostrze�enie ich okaza�oby si� o wiele trudniejsze. Gdy Anne znalaz�a si� wystarczaj�co blisko, wys�a�a wiadomo�� do tira�skiej kontroli lotu. Joan dostroi�a si� do prowadzonej przez Anne rozmowy.

��Przybywam w pokoju z innej gwiazdy � zacz�a Anne.�� Prosz� o udzielenie mi pozwolenia na l�dowanie.

Nast�pi�a zw�oka o kilka sekund d�u�sza ni� wynika�oby to z op�nienia czasowego zwi�zanego z przesy�em sygna�u, po czym pad�a zwi�z�a i osch�a odpowied�:

��Prosz� o identyfikacj� i podanie po�o�enia.

Anne przes�a�a im swoje wsp�rz�dne wraz z planem lotu.

��Potwierdzamy po�o�enie, prosz� o identyfikacj�.

��Nazywam si� Anne. Przybywam z innej gwiazdy.

Nast�pi�a d�uga chwila ciszy, po czym pad�a wreszcie odpowied� udzielona ju� zupe�nie innym g�osem:

��Je�li pochodzisz z Ghaharu, prosz� przedstaw intencje.

��Nie przybywam z Ghaharu.

��Dlaczego mieliby�my ci wierzy�? Poka� si�.

��Przybra�am dok�adnie wasz kszta�t, z nadziej�, �e b�d� mog�a przez jaki� czas zamieszka� mi�dzy wami.�� Anne otworzy�a kana� wideo i pokaza�a im swoj� w niczym niewyr�niaj�c� si� noudahna�sk� twarz.�� Ale istnieje sygna� wysy�any z tych wsp�rz�dnych, kt�ry mo�e was przekona�, �e m�wi� jednak prawd�. � Poda�a im wsp�rz�dne okre�laj�ce po�o�enie podstawionego w�z�a oddalonego o dwadzie�cia lat �wietlnych, po czym jeszcze okre�li�a cz�stotliwo��, na kt�rej mieli szuka�. Sygna� dochodz�cy z w�z�a zawiera� obraz dok�adnie tej samej twarzy, kt�r� im teraz pokaza�a.

Tym razem cisza przeci�gn�a si� do kilku minut. Chwil� zabra�oby Tiranom potwierdzenie rzeczywistej odleg�o�ci od �r�d�a sygna�u radiowego.

��Nie udzielamy pozwolenia na l�dowanie. Prosz� wkrocz na nast�puj�c� orbit�, tam si� spotkamy i wejdziemy na tw�j pok�ad.�� W kanale danych pojawi�y si� parametry orbity.

��Jak sobie �yczycie � odpowiedzia�a im Anne.

Min�o kilka kolejnych minut i instrumenty Joan wychwyci�y start trzech statk�w o nap�dzie termoj�drowym z tira�skich baz na powierzchni planety. Gdy Anne zaj�a zalecon� orbit�, Joan z niepokojem nads�uchiwa�a kolejnych instrukcji wydawanych przez Tiran. Ich ton sugerowa� nieufno��, lecz mieli pe�ne prawo do traktowania obcego z ostro�no�ci�, tym bardziej, je�li uwierzyli w wypowiedziane przez Anne s�owa.

Joan by�a przyzwyczajona do zupe�nie innego przyj�cia, ale zn�w patrz�c na to z innej strony, cz�onkowie Amalgamu kilkaset ostatnich tysi�cleci sp�dzili na ustalaniu wzajemnych ram zaufania. Czerpali r�wnie� korzy�ci z otoczenia, w kt�rym wi�kszo�� �rodk�w przymusu okazywa�a si� nieefektywna; skoro ka�dy posiada� swe kopie zapasowe porozrzucane po ca�ej galaktyce, sprawienie komu� k�opot�w, nie wspominaj�c ju� o zabiciu go, wymaga�o kolosalnie nieproporcjonalnego wysi�ku. Bior�c pod uwag� wszelkie rozs�dne miary, uczciwo�� i wsp�praca przynosi�y jednak o wiele wi�ksze nagrody ni� podst�p i rze�.

Mimo tego ka�da cywilizacja by�a zakorzeniona w swym biologicznym dziedzictwie, daj�cym pocz�tek zachowaniom rz�dzonym bardziej przez zamierzch�e pop�dy i pragnienia ni� przez wsp�czesn� rzeczywisto��, i nawet gdy opanowa�y ju� technologi� umo�liwiaj�c� dokonywanie wyboru w�asnej natury, dok�adny zestaw cech, kt�re decydowali si� zachowa�, le�a� wy��cznie w ich gestii. W najgorszym mo�liwym wypadku gatunki wci�� obci��one niestosownymi pop�dami, lecz posiadaj�ce zaawansowan� technologi�, mog�y sia� spustoszenie. Noudahnanie zas�ugiwali na traktowanie ich z uprzejmo�ci� i okazywanie im szacunku, mimo i� nie nale�eli jeszcze do Amalgamu.

Wymiany zda� pomi�dzy Tiranami nie odbywa�y si� na otwartym kanale, wi�c kiedy ju� wkroczyli na pok�ad Anne, Joan mog�a si� jedynie domy�la�, co si� tam dzia�o. Odczeka�a, a� dwa ze statk�w powr�ci�y na powierzchni� planety, po czym sama wys�a�a sw� wiadomo�� do ghaharskiej kontroli lot�w.

��Przybywam w pokoju z innej gwiazdy. Prosz� o pozwolenie na l�dowanie.

Ghaharianie bez wi�kszych komplikacji pozwolili foan na l�dowanie bezpo�rednio na powierzchni planety. Nie by�a pewna, czy by�o to spowodowane faktem, i� byli bardziej ufni od Tiran, czy te� po prostu obawiali si�, �e tamci mogli podj�� pr�by ingerencji, gdyby tylko d�u�ej zwlekano na orbicie.

Miejsce l�dowania okaza�o si� pust� r�wnin� pokryt� piaskiem o barwie czekolady. Powietrze migota�o w upale, zniekszta�cenia, wzmacniane jeszcze g�sto�ci� tutejszej atmosfery, sprawia�y, �e horyzont dr�a�, jakby obserwowany przez p�ynne szk�o. Joan odczeka�a w kokpicie na pojawienie si� trzech ci�ar�wek, kt�re zatrzyma�y si� w odleg�o�ci oko�o dwudziestu metr�w od statku. G�os przez radio poinstruowa� j�, by wysz�a na zewn�trz; pos�ucha�a, a po jakiej� minucie stania na otwartym terenie, z jednego z pojazd�w wy�oni� si� pojedynczy Noudahnanin i ruszy� w jej kierunku.

��Nazywam si� Pirit � powiedzia�a.�� Witamy na Ghaharze.�� Jej gesty by�y uprzejme, lecz pow�ci�gliwe.

��Jestem Joan. Dzi�kuj� za go�cinno��.

��Uosabiane przez ciebie oddanie szczeg��w naszej biologii jest wprost nienaganne.�� Do tonu g�osu Pirit wkrad� si� cie� sceptycyzmu; Joan skierowa�a Ghaharian do portretu w�asnej twarzy przesy�anego z podstawionego w�z�a, lecz musia�a przyzna�, �e bior�c pod uwag� widoczny w jej przypadku brak jakiejkolwiek ingerencji obcej technologii czy obcych cech zewn�trznych sprawia�by, �e tamtym trudniej by�oby zaakceptowa� implikacje wynikaj�ce z podobnej transmisji.

��W mojej kulturze jest to kwesti� dobrych manier, by jak to tylko mo�liwe na�ladowa� wygl�d swego gospodarza.

Pirit zawaha�a si�, jakby rozwa�aj�c, czy warto tu i teraz roztrz�sa� zalety takiego zwyczaju i wtedy, raczej by nie sprzecza� si� niepotrzebnie na temat subtelno�ci mi�dzygatunkowej etykiety, zdecydowa�a si� przej�� wprost do sedna.

��Je�li jeste� tira�skim szpiegiem, czy te� zdrajc�, im szybciej si� do tego przyznasz, tym lepiej.

��To bardzo rozs�dna rada, ale nie jestem �adnym z nich.

W�r�d Noudahnan nie istnia�y ubrania jako takie, lecz Pirit posiada�a pas z licznymi woreczkami-kieszonkami. Z jednej z nich wyci�gn�a przeno�ny skaner, po czym przebieg�a nim nad cia�em Joan. Zgodnie z dost�pnymi Joan informacjami, najprawdopodobniej sprawdza�a j� teraz w poszukiwaniu metalu, lotnych substancji wybuchowych i promieniowania; technologia wymagana do obrazowania cia�a i poszukiwania patogen�w nie by�aby a� tak bardzo przeno�na. Zreszt� i tak by�a zdrowym, nieuzbrojonym Noudahnanem a� do poziomu molekularnego.

Pirit odeskortowa�a j� do jednego z pojazd�w, gdzie gestem zach�ci�a do zaj�cia miejsca w pozycji p�le��cej na ty�ach. Jeden z Noudahnan prowadzi� pojazd, a Pirit obserwowa�a Joan przez ca�� drog�. Wkr�tce przybyli do niewielkiego kompleksu budynk�w, oddalonego o kilka kilometr�w od miejsca l�dowania. �ciany, sufity i pod�ogi, wszystko bez wyj�tku wykonano z tutejszego rodzaju piasku spojonego substancj� klej�c� wydzielan� z noudahna�skich cia�.

Wewn�trz poddano Joan dok�adnym badaniom medycznym, w tym trzem rodzajom skanu ca�ego cia�a. Badaj�cy Noudahnanin traktowa� j� ze swego rodzaju bezstronn� skuteczno�ci�, pozbawion� jakiejkolwiek uprzejmo�ci; Joan nie mia�a pewno�ci, czy by�o to tutaj standardowym sposobem podej�cia lekarza do pacjenta, czy raczej spowodowane by�o szokiem niewiary, po us�yszeniu sk�d, zgodnie z jej w�asnymi zapewnieniami, mia�a pochodzi� pacjentka.

Pirit zabra�a Joan do s�siedniego pomieszczenia, gdzie gestem zaproponowa�a jej le�ank�. Noudahna�ska anatomia nie pozwala�a im siedzie�, ale lubili przebywa� w pozycji p�le��cej.

Sama Pirit pozosta�a na nogach.

��Jak tutaj przyby�a�? � zapyta�a.

��Widzia�a� m�j statek. Przylecia�am z Baneth.

��A jak si� tam dosta�a�?

��Nie wolno mi podejmowa� rozm�w na podobne tematy � rado�nie odpar�a jej Joan.

��Nie wolno?�� Twarz Pirit zachmurzy�a si� srebrzy�cie, jakby rzeczywi�cie by�a os�upia�a i zak�opotana udzielon� jej w�a�nie odpowiedzi�.

��Doskonale mnie rozumiesz � odpowiedzia�a Joan.�� Prosz�, nie wmawiaj mi, �e nie istniej� tutaj �adne tematy, kt�rych to ty nie mo�esz porusza� ze mn�.

��Z pewno�ci� nie przelecia�a� tym statkiem dwudziestu lat �wietlnych.

��Tak, z pewno�ci� tego nie zrobi�am.

Pirit zawaha�a si�.

��Czy przyby�a� do nas przez Katarakt�? � Katarakta by�a czarn� dziur�, odleg�ym partnerem s�o�ca noudahna�skiego uk�adu; nawzajem orbitowa�y one wok� siebie oddalone o oko�o osiemdziesi�t bilion�w kilometr�w. Jej nazwa pochodzi�a od widocznego w teleskopach obrazu: ciemnego kr�gu, otoczonego zniekszta�ceniem t�a gwiazd, niczym jaka� aberracja optyczna. Tiranie i Ghaharianie prowadzili wy�cig, kt�remu mocarstwu jako pierwszemu uda si� dotrze� do tego nadzwyczajnego s�siada, lecz jak na razie �adna ze stron nie by�a w stanie sprosta� takiemu wyzwaniu.

��Przez Katarakt�? Jak mi si� zdaje, wasi naukowcy ju� dawno temu udowodnili, �e czarne dziury nie s� skr�tami, kt�re dok�dkolwiek prowadz�.

��Nasi naukowcy nie zawsze maj� racj�.

��Podobnie i nasi � przyzna�a Joan � lecz wszelkie dowody wskazuj� wy��cznie na jedno: czarne dziury nie s� �adnymi drzwiami, s� miejscem, kt�re rozerwie ci� na strz�py.

��Tak wi�c przeby�a� ca�e dwadzie�cia lat �wietlnych?

��Nawet o wiele wi�cej � przyzna�a Joan zgodnie z prawd� � je�li liczy� odleg�o�� z mojego rodzimego �wiata. Po�ow� �ycia sp�dzi�am w podr�y.

��Szybciej ni� �wiat�o?�� zasugerowa�a Pirit z nadziej�.

��Nie. To niemo�liwe.

Jeszcze wielokrotnie kr��yli wok� tej kwestii, a� wreszcie Pirit da�a za wygran� i zmieni�a swe podej�cie, zaczynaj�c dr��y� dlaczego a nie jak.

��Jestem ksenomatematyczk� � odpowiedzia�a jej Joan.�� Przyby�am tu z nadziej� nawi�zania wsp�pracy z waszymi archeologami przy zg��bianiu artefakt�w pozosta�ych po Niahnanach.

Pirit by�a oszo�omiona.

��Co wiesz o Niahnanach?

��Nie tyle, ile bym sobie �yczy�a.�� Joan wskaza�a na swoje cia�o.�� Jak jestem przekonana, musia�a� si� domy�li�, �e ju� od jakiego� czasu s�uchali�my waszych transmisji radiowych, tak wi�c wiemy mniej wi�cej tyle, co ka�dy przeci�tny rodowity Noudahnanin. Posiadamy tym samym podstawow� wiedz� dotycz�c� Niahnan. Historycznie odnoszono si� do nich jako do waszych przodk�w, cho� z najnowszych bada� wynika, �e tak naprawd� to macie raczej wsp�lne pochodzenie. Tamci wygin�li oko�o miliona lat temu, lecz istniej� dowody, �e przez niemal trzy miliony lat mogli tworzy� wyrafinowan� cywilizacj�. Nic jednak nie wskazuje, by kiedykolwiek rozwin�li umiej�tno�� lotu mi�dzyplanetarnego. Zasadniczo, kiedy ju� osi�gn�li komfort materialny, wtedy, jak si� zdaje, kompletnie po�wi�cili si� najprzer�niejszym formom sztuki, w tym i matematyce.

��Przeby�a� wi�c dwadzie�cia lat �wietlnych jedynie po to, by obejrze� sobie niahna�skie tabliczki?�� Pirit by�a nieufna i niedowierzaj�ca.

��Ka�da cywilizacja, kt�ra sp�dzi�a trzy miliony lat na rozwoju i tworzeniu matematyki, musi mie� co�, czego mo�na si� od niej nauczy�.

��Naprawd�? � Twarz Pirit przybra�a niebiesk� barw� wyra�aj�c� obrzydzenie.�� W przeci�gu dziesi�ciu tysi�cy lat od wynalezienia przez nas ko�a, znale�li�my si� w po�owie drogi do Katarakty. Tamci zmarnowali sw�j czas paraj�c si� jakimi� bezu�ytecznymi abstrakcjami.

��Sama pochodz� z cywilizacji podr�nik�w mi�dzygwiezdnych � odpowiedzia�a jej Joan � tak wi�c szanuj� wasze osi�gni�cia. Ale nie uwa�am, by ktokolwiek tak naprawd� zdawa� sobie spraw�, co te� tamci osi�gn�li. To w�a�nie chcia�abym odkry�, oczywi�cie przy waszej pomocy.

Pirit milcza�a przez chwil�.

��A co, je�li odm�wimy?

��Wtedy odejd� st�d z pustymi r�koma.

��A co, je�li b�dziemy nalega�, by� z nami zosta�a?

��Wtedy tutaj umr�, r�wnie� z pustymi r�koma.�� Na wydany przez siebie rozkaz, jej cia�o mog�o w mgnieniu oka wyzion�� ducha; nie mo�na jej by�o wzi�� do niewoli i torturowa�.

��Musisz jednak chcie� co� wymieni� w zamian za przywilej, kt�rego si� domagasz!�� Pirit odpar�a ze z�o�ci�.

��Prosz�, a nie domagam si� � obstawa�a Joan �agodnym tonem.�� A tym, co chc� wam zaoferowa� w zamian jest wiedza i podej�cie mojej kultury do niah�skiej matematyki. Zapytajcie tylko w�asnych matematyk�w i archeolog�w, a jestem pewna, �e stwierdz�, i� istnieje bardzo wiele rzeczy zapisanych przez Niahnan na ich tabliczkach, kt�rych najzwyczajniej nie rozumiecie. Moja kole�anka i ja � �adne z nich co prawda nie wspomnia�o do tej pory ani s�owem o Anne, lecz Joan by�a przekonana, �e Pirit ju� i tak wszystko o tamtej wiedzia�a � po prostu chcemy rzuci� na to zagadnienie tyle �wiat�a, ile tylko zdo�amy.

��Ty nawet nie chcesz si� z nami podzieli� informacj�, jak do nas dotar�a� � odpowiedzia�a jej gorzko Pirit.�� Dlaczego mieliby�my ci zaufa�, �e podzielisz si� z nami odkryciami dotycz�cymi Niahnan?

��Podr� mi�dzygwiezdna nie jest �adn� wielk� tajemnic� � odparowa�a jej Joan.�� Poznali�cie ju� konieczn�, podstawow� nauk� le��c� u jej podstaw, w ko�cu wam to kiedy� zadzia�a, to tylko kwestia waszego uporu i wytrwa�o�ci. Pozostawieni sobie, by� mo�e nawet odkryjecie lepsze metody od naszych.

��Oczekujecie wi�c od nas cierpliwo�ci, tego, �e w�asnor�cznie odkryjemy sobie to wszystko� ale sami nie mo�ecie poczeka� kilku wiek�w, by�my r�wnie samodzielnie odszyfrowali niahna�skie artefakty?

��Obecna noudahna�ska kultura, zar�wno u was, jak i w Tirze, zdaje si� gardzi� ich dokonaniami � Joan odpowiedzia�a jej bez ogr�dek.�� Dziesi�tki cz�ciowo odkopanych miejsc wykopalisk z tymi artefaktami znalaz�o si� w obliczu zagro�enia r�norodnymi projektami irygacyjnymi, czy innymi planami zwi�zanymi z rozbudow� czy zagospodarowaniem przestrzennym. W�a�nie dlatego nie mogli�my czeka�. Musieli�my tu przyby� i zaoferowa� wam nasz� pomoc, nim ostatnie pozosta�e po nich �lady nie znikn� na wieki.

Pirit nie odpowiedzia�a, lecz Joan mia�a nadziej�, i� dobrze wyczu�a, co teraz my�li przes�uchuj�ca: Nikt nie przeby�by dwudziestu lat �wietlnych dla kilku bezu�ytecznych bazgro��w na tabliczkach. By� mo�e nie doceniali�my Niahnan. By� mo�e nasi przodkowie pozostawili nam wielki sekret, b�d�cy wa�n� spu�cizn�. I by� mo�e najszybszym � a kto wie, czy nie jedynym � sposobem, aby go odkry�, jest danie tej impertynenckiej, irytuj�cej obcej dok�adnie tego, czego chce.

S�o�ce wschodzi�o na wprost nich, gdy dotarli do szczytu wzg�rza. Sando odwr�ci� si� do Joan, a jego twarz przybra�a zielon� barw� wyra�aj�c� zadowolenie.

��Sp�jrz tylko za siebie � powiedzia�.

Joan zrobi�a, jak jej kaza�. Znajduj�c� si� w dole dolin� zasnuwa�a mg�a, kt�ra u�o�y�a si� tak r�wnomiernie, �e mog�a dostrzec w �wietle �witu ich w�asne cienie, rozci�gni�te na powierzchni mg�y. Wok� cienia jej g�owy znajdowa�a si� okr�g�a aureola przypominaj�ca malutk� t�cz�.

��Nazwali�my to niahna�skim �wiat�em � opowiedzia� jej Sando.�� W dawnych czasach ludzie powiadali, �e taka aureola udowadnia�a, �e silnie p�yn�a w tobie ich krew.

��Jedyny k�opot z tak� hipotez� polega na tym, �e ty widzisz j� wok� swojej g�owy� a ja wok� mojej � odpar�a mu Joan. Na Ziemi podobne zjawisko nazywano �glori��. Cz�steczki mg�y wstecznie rozprasza�y �wiat�o s�o�ca w kierunku obserwatora, obracaj�c je o sto osiemdziesi�t stopni. Spogl�danie na cie� w�asnej g�owy przek�ada�o si� na bezpo�rednie odwr�cenie ty�em od s�o�ca, tak wi�c aureola zawsze pojawia�a si� wok� cienia g�owy obserwatora.

��Jak mi si� zdaje, jeste� ostatecznym dowodem, �e p�yn�ca w kim� niah�ska krew nie ma z tym nic wsp�lnego � zaduma� si� Sando.

��Przyjmuj�c oczywi�cie, �e m�wi� prawd� i naprawd� dostrzegam to wok� w�asnej g�owy.

��A tak�e przyjmuj�c � doda� Sando � �e Niahnanie naprawd� nie ruszyli si� z tej planety i nigdy nie w��czyli po galaktyce rozsiewaj�c swe potomstwo.

Pokonali szczyt i spojrzeli w d� na przylegaj�c� po jego drugiej stronie dolink� przeci�t� wst�g� rzeki. Sk�pa, br�zowawa trawa porastaj�ca zbocze, im bli�ej koryta wody przechodzi�a w coraz bujniejsz� i g�stsz� ro�linno��. Przybycie Joan op�ni�o planowane zalanie doliny, lecz nawet zainteresowanie obcej rasy niahna�sk� kultur�, mog�o kupi� archeologom zaledwie dodatkowy rok. Zapora by�a cz�ci� d�ugo planowanych rolniczych inwestycji. Kusz�ce wprawdzie by�o prawdopodobie�stwo, �e Joan odkryje jakie� bezcenne wr�cz zrozumienie ukryte pomi�dzy niahna�skimi �bezu�ytecznymi abstrakcjami�. Jednak taka niesprecyzowana obietnica mog�a rywalizowa� z bardziej namacalnymi sprawami jedynie przez ograniczony czas.

Cz�� zbocza osun�a si� przed kilkoma wiekami, ods�aniaj�c przesz�o dziesi�� pi�knie zachowanych warstw geologicznych. Kiedy Joan z Sando dotarli do miejsca wykopalisk, Rali i Surat ju� tam pracowali, usuwaj�c mi�kk� ska�� osadow� z warstwy, kt�ra zgodnie z szacunkami Sando pochodzi�a z okresu �zmierzchu� niahna�skiej cywilizacji.

Pirit nalega�a, by tylko Sando, najstarszy sta�em archeolog, wiedzia� o prawdziwej naturze i miejscu pochodzenia Joan; Joan odpowiedzia�a, �e nie b�dzie nikomu k�ama�, lecz zgodzi�a si�, by wyjawi� swym wsp�pracownikom zaledwie tyle, �e by�a matematykiem i nie wolno jej by�o porusza� spraw dotycz�cych w�asnej przesz�o�ci. Pocz�tkowo prze�o�y�o si� to tylko na to, �e archeolodzy stali si� ostro�ni i poczuli dotkni�ci takim podej�ciem, bez w�tpienia przyj�li, i� by�a szpiegiem nas�anym przez w�adze. P�niej jednak dotar�o do nich, �e by�a autentycznie zainteresowana wykonywan� przez nich prac� i absurdalne ograniczenia narzucone tematyce prowadzonych przez ni� rozm�w nie wynika�y z jej w�asnego wyboru. �aden szczeg� widoczny w noudahna�skim j�zyku czy wygl�dzie nie by� jako� powi�zany z ich niedawnym podzia�em na kraje � planeta nie posiada�a �adnych rozdzielaj�cych kontynenty ocean�w, i bior�c pod uwag� d�ug� histori� migracji, tutejsi mieszka�cy byli mniej wi�cej jednorodni pod wzgl�dem narodowo�ciowym i geograficznym � lecz dziwaczne imi� Joan i sporadyczne faux pas wci�� mo�na by�o z�o�y� na karb jakiej� tajemniczej egzotyki. Rali i Surat zdawali si� by� zadowoleni z przyj�cia za�o�enia, �e by�a zdrajczyni� pochodz�c� z jakiego� pomniejszego kraju i �e jej przesz�o�ci nie mo�na by�o bezpo�rednio i szczerze ujawni� z powodu niejasnych pobudek politycznych.

��Jest tu wi�cej tabliczek, bardzo blisko powierzchni � og�osi� Rali podekscytowanym g�osem.�� Odbierane przez nas sygna�y akustyczne s� jednoznaczne.�� By�oby idealnie, gdyby mogli przekopa� ca�e wzg�rze, lecz nie mieli na to ani czasu, ani koniecznej do tego si�y roboczej, tak wi�c do zidentyfikowania najbardziej prawdopodobnych miejsc po�o�enia niahna�skich prac u�ywali tomografii akustycznej, by nast�pnie koncentrowa� swe wysi�ki wy��cznie w tak okre�lonych miejscach.

Niahnanie posiadali najprawdopodobniej kilka efemerycznych form komunikacji pisanej, lecz kiedy odkryli co� wartego publikacji, to zosta�o to opublikowane: ryli swe symbole w wytrzyma�ej ceramice, przy kt�rej diamenty przypomina�y papier toaletowy. Niemal nie s�ysza�o si�, by po�amano kt�r�� z tych tabliczek, lecz by�y one ma�e, a prace sk�adaj�ce si� z wielu tabliczek by�y czasem do�� znacznie rozproszone. Niahna�ska technologia pozwoli�aby im zapewne wyry� ca�y zas�b zgromadzonej przez trzy miliony lat wiedzy matematycznej na jednej g��wce od szpilki � jak si� zdawa�o nie stworzyli nanomaszym, a poszli w kierunku wysokiej jako�ci materia��w masowych i in�ynierii precyzyjnej � lecz z jakich� nieokre�lonych powod�w ponad wszystkie inne wzgl�dy decydowali si� na czytelno�� go�ym okiem.

Joan stara�a si� by� przydatna i gdy Sando dogl�da� swych student�w zbli�aj�cych si� do zakopanych artefakt�w, dokonywa�a odczyt�w w dalszej cz�ci zbocza. Nauczy�a si� ju�, �eby nie kr��y� w pobli�u, wyczekuj�co i niecierpliwie, gdy odkrycie stawa�o si� nieuniknione; traktowano j� o wiele cieplej i serdeczniej, gdy czeka�a a� j� zawo�aj�. U�ywane przez nich tomografy by�y niemal bezb��dne, u�ywa�y do okre�lenia swej pozycji satelitarnego systemu nawigacji i posiada�y oprogramowanie s�u��ce do analizy zgromadzonych sygna��w; potrzeba by�o tylko osoby, kt�ra przeci�gn�aby je w odpowiednim tempie przez skaln� powierzchni�.

K�tem oka Joan dostrzeg�a jak jej cie� widoczny na skale zadrga� i zatrzepota�, staj�c si� bardziej pogmatwanym. Unios�a wzrok i dostrzeg�a na niebie trzy o�lepiaj�ce paciorki blasku lec�ce na zach�d od s�o�ca. Mog�aby przyj��, �e te statki o nap�dzie termoj�drowym robi�y tam co� po�ytecznego, lecz media wype�nia�y ostatnio informacje o ��wiczeniach wojskowych�, co przek�ada�o si� na to, �e Tiranie i Ghaharianie anga�owali si� w kosztowne, wojownicze gesty na orbicie, staraj�c si� nawzajem przekona� o swej wy�szo�ci pod wzgl�dem umiej�tno�ci, technologii, czy samej czystej si�y wyra�onej w zaanga�owanej do tego wojskowej pot�dze. Dla tutejszych mieszka�c�w, kt�rzy niczym si� mi�dzy sob� nie r�nili, tamci mogli nadyma� swe ma�o istotne polityczne dysputy do kwestii o najwy�szym stopniu powagi. Niemal mo�na by to nazwa� �miesznym, gdyby ci idioci raz na kilka dziesi�cioleci nie spopielali setek tysi�cy istnie� obywateli przeciwnika, nie wspominaj�c ju� o gierkach w bezduszne, acz cz�sto �miertelne zabawy z �yciem mieszka�c�w pomniejszych kraj�w.

��D�o�n! D�o�n! Chod� tu i zobacz!�� zawo�a�a do niej Surat. Joan wy��czy�a sw�j tomograf i podbieg�a truchtem do archeolog�w, nieoczekiwanie �wiadoma obco�ci w�asnego cia�a. Posiada�a teraz kr�pe, lecz silne nogi, a sw� r�wnowag� podczas biegu zawdzi�cza�a nie ruchom ramion i r�k, lecz wymachiwaniu muskularnym ogonem.

��To znacz�cy matematyczny wynik � poinformowa� j� Rali z dum�, kiedy ju� zbli�y�a si� do nich. Ci�nieniowo usun�� piaskowiec z niemal niezniszczalnej ceramiki tabliczki, teraz wystarczy�o j� trzyma� pod odpowiednim k�tem do �wiat�a, by dostrzec wyryte na niej symbole, widoczne niemal r�wnie jasno i wyra�nie jak przed milionem lat.

Rali nie by� matematykiem, wi�c nie wyra�a� tu w�asnej opinii na temat wyrytego na tabliczce twierdzenia; to sami Niahnanie ustalili jasny zestaw konwencji i zasad typograficznych u�ywanych do rozr�nienia wszystkiego od pomniejszych lemm, a� po najbardziej powa�ane i uznane twierdzenia. Rozmiar i ozdobniki symboli wykorzystanych do zapisu twierdzenia po�wiadcza�y jego warto�� w oczach samych Niahnan.

Joan uwa�nie zapozna�a si� z twierdzeniem. Dowodu nie by�o na tej samej tabliczce, lecz Niahnanie posiedli taki spos�b wyra�enia swych wynik�w, �e wierzy�o si� w nie zaraz po przeczytaniu; w tym przypadku definicje poj�� i warunk�w koniecznych do wyra�enia twierdzenia dobrano tak pi�knie, �e wynik wydawa� si� niemal nieunikniony.

Twierdzenie wyra�ono w formie hipersze�cianu r�wnowa�no�ci, jednej z ulubionych niahna�skich form. Mo�na by�o sobie wyobrazi� kwadrat o czterech r�nych zbiorach obiekt�w matematycznych, po��czonych z ka�dym z jego rog�w oraz o skojarzonym z ka�dym z bok�w takiego kwadratu sposobie przekszta�cenia jednego ze zbior�w w inny. Przekszta�cenia by�y r�wnowa�ne, je�li posuni�cie si� wzd�u� g�rnego boku, a nast�pnie w d�, dawa�o dok�adnie ten sam wynik, co pocz�tkowy ruch wzd�u� lewego boku kwadratu, a nast�pnie poruszenie si� wszerz dolnym bokiem: tak czy inaczej, wyb�r drogi okazywa� si� nieistotny, zawsze przekszta�caj�c ten sam element zbioru skojarzonego z g�rnym lewym wierzcho�kiem, w dok�adnie ten sam element zbioru przypisanego do dolnego prawego wierzcho�ka. Podobne rezultaty mo�na by�o oczywi�cie otrzyma� dla zbior�w i przekszta�ce� umieszczonych w rogach czy na kraw�dziach sze�cianu, b�d� te� hipersze�cianu o dowolnej liczbie wymiar�w. Mo�liwe by�o r�wnie�, by powierzchnie �cian tych struktur odpowiada�y powi�zaniom ��cz�cym te przekszta�cenia ze zbiorami, i by sze�ciany opisywa�y relacje ��cz�ce nawzajem te powi�zania, i tak dalej.

Fakt, �e twierdzenie wyra�ono w�a�nie w tej formie, nie gwarantowa� jeszcze jego wa�no�ci; �atwo by�o sporz�dzi� trywialne przyk�ady r�wnowa�nych przekszta�ce� i zbior�w. Niahnanie jednak nie ryli trywialno�ci na swych ponadczasowych ceramicznych tabliczkach, a znalezione twierdzenie nie by�o tu jakim� wyj�tkiem. Siedmiowymiarowy hipersze�cian r�wnowa�no�ci dowodzi� z o�lepiaj�c� elegancj� zgodno�ci siedmiu r�nych, g��wnych ga��zi niahna�skiej matematyki, splataj�c ich najwa�niejsze poj�cia w zunifikowan� ca�o��. By� to wynik jakiego Joan nigdy dotychczas nie widzia�a na oczy: �aden matematyk, czy to w Amalgamie, czy w jakiejkolwiek poprzedzaj�cej go cywilizacji przodk�w, kt�r� przysz�o jej wcze�niej zg��bia�, nie doszed� do podobnego zrozumienia.

Wyja�ni�a, ile tylko zdo�a�a trzem zgromadzonym wok� niej archeologom, kt�rzy co prawda nie byli w stanie zrozumie� wszystkich przekazywanych im szczeg��w, lecz gdy nakre�li�a im, co te� jej zdaniem znaczy� ten wynik w oczach samych Niahnan, ich twarze przybra�y pomara�czow� barw� fascynacji.

��Mo�e to nie do ko�ca Wielki Krach � za�artowa�a � ale musieli po czym� takim zacz�� uwa�a�, �e ten by� coraz bli�szy.

Wielki Krach by�o wymy�lonym przez ni� poj�ciem okre�laj�cym mityczny wynik, do kt�rego tamci d��yli: unifikacji wszystkich, uznawanych przez nich za istotne, dzia��w matematyki. Odnalezienie czego� takiego nie przek�ada�oby si� na koniec matematyki jako takiej � nie oznacza�oby przecie� odkrycia wszystkich mo�liwych do wyobra�enia, interesuj�cych prawd matematycznych � lecz z pewno�ci� oznaczy�oby miejsce zako�czenia dla Niahnan ich w�asnego stylu dociekania i bada�.

��Jestem pewna, �e go znale�li � upiera�a si� Surat.�� Dotarli do Wielkiego Krachu, po czym nie mieli ju� po co �y�.

��Tak wi�c ca�a cywilizacja pope�ni�a zbiorowe samob�jstwo?�� zapyta� j� zjadliwie Rali.

��Oczywi�cie, �e nie, nie w spos�b aktywny � odpar�a mu Surat.�� Ale tylko te poszukiwania pcha�y ich do przodu.

��Ca�e cywilizacje nie trac� ch�ci do �ycia � odpowiedzia� jej Rali.�� Wymazuj� je za to si�y zewn�trzne: choroby, inwazje, zmiany klimatu.

��Niahnanie przetrwali trzy miliony lat � odparowa�a mu Surat.�� Posiadali �rodki konieczne do zneutralizowania wszelkich podobnych czynnik�w zewn�trznych. Chyba �e zniszczy�a ich inwazja obcych, kt�rzy znacznie przewy�szali ich pod wzgl�dem technologicznym.�� Odwr�ci�a si� do Joan.�� Co o tym my�lisz?

��Chodzi ci o obcych jako winnych zniszczenia niahna�skiej cywilizacji?

� �artowa�am z tymi obcymi. Pyta�am o matematyk�. Co je�li jednak dotarli do Wielkiego Krachu?

� �ycie nie ko�czy si� na matematyce � odpowiedzia�a Joan.�� Ale niezbyt wiele bez niej zostaje.

��A nasze poszukiwania nie ko�cz� si� na tej jednej tabliczce � doda�a Surat.�� Wr��my do pracy, a mo�e dow�d trafi w nasze r�ce jeszcze przed zachodem s�o�ca.

Joan opisa�a Halzounowi dokonane przez nich odkrycie korzystaj�c z ��cza wideo, gdy Sando przygotowywa� wieczorny posi�ek. Halzoun by� matematykiem wyznaczonym przez Pirit do jej nadzorowania, lecz jak si� zdawa�o jego codzienne obowi�zki okazywa�y si� zbyt wa�ne, by m�g� sobie pozwoli� na podr� do miejsca wykopalisk. Joan by�y wdzi�czna z tego powodu; Halzoun by� bowiem najnudniejszym Noudahnanem, jakiego kiedykolwiek spotka�a na swej drodze. By� w stanie zrozumie� niahna�skie prace, kiedy mu je wyja�nia�a, ale jak si� zdawa�o one same nie budzi�y w nim �adnego zainteresowania. Wi�kszo�� prowadzonych konwersacji mija�a mu na pr�bach z�apania jej na jakim� oszustwie czy zaprzeczeniu w�asnym s�owom, podczas gdy reszt� zajmowa�o mu naciskanie, by Joan wymy�la�a mu ewentualne komercyjne b�d� wojskowe zastosowania dla wspaniale bezu�ytecznych przejaw�w niahna�skiej wnikliwo�ci. Czasem gra�a na nut� jego infantylnych fantazji i zgodnie z jego oczekiwaniami sugerowa�a potencjalne superbronie oparte na egzotycznej fizyce, kt�re mog�y spa�� im wprost z nieba, gdyby tylko posiedli odpowiednie niahna�skie twierdzenia maj�ce je nak�oni� do zmaterializowania si�.

Sando te� by� jednym z jej opiekun�w, lecz przynajmniej by� w tym bardziej subtelny. Pirit nalega�a, by Joan zamieszka�a wsp�lnie z Sando pod jednym dachem, a nie wprowadza�a si� do Raliego i Surat; Joan nie mia�a nic przeciwko takiemu rozwi�zaniu, bowiem w obecno�ci Sando nie czu�a na sobie presji zwi�zanej z konieczno�ci� utrzymywania wszystkiego w tajemnicy Prywatno�� i skromno�� by�y bez znaczenia w oczach Noudahnan, a Joan sama sta�a si� jedn� z nich na tyle, by r�wnie� przesta� o nie dba�. Nie by�o te� najmniejszego niebezpiecze�stwa, �e ich wzajemna blisko�� doprowadzi do powstania jakichkolwiek wi�zi seksualnych; Noudahnanie mieli z�o�ony system sygna��w biochemicznych, kt�ry sprawia�, �e po��danie pojawia�o si� tylko w przypadku par o odpowiedniej mieszance r�nic i podobie�stw genetycznych. Musia�aby przeszukiwa� przez tydzie� jedno z g�ciej zaludnionych tutejszych miast, by natrafi� tam wreszcie na kogo�, do kogo poczu�aby po��danie, lecz wtedy przynajmniej podj�cie takiego trudu dawa�oby jej gwarancj� wzajemno�ci.

��Powinna� by� szcz�liwa � stwierdzi� Sando, kiedy ju� sko�czyli je��. � To nasze najwi�ksze odkrycie jak do tej pory.

��Jestem.�� Wykona�a �wiadomy wysi�ek, staraj�c si� wymusi� pojawienie zielonego odcienia na sk�rze.�� To pierwszy nowy wynik, jaki zobaczy�am na waszej planecie. A to przecie� mn� kierowa�o, to w�a�nie by�o powodem odbycia tak dalekiej podr�y.

��Co� jednak, jak mi si� zdaje, nie daje ci spokoju � zauwa�y� Sando.

��Chcia�abym m�c dzieli� si� odkryciami z moj� przyjaci�k� � przyzna�a Joan. Pirit twierdzi�a co prawda, �e negocjuje z Tiranami w sprawie umo�liwienia jej kontaktu z Anne, lecz Joan nie by�a przekonana co do szczero�ci Pirit na temat rzekomo podejmowanego wysi�ku. By�a pewna, �e tamta z przyjemno�ci� pods�ucha�aby jej rozmow� z Anne � co oczywiste, zmuszaj�c je przy tym do u�ywania tutejszego j�zyka � z nadziej�, �e w kt�rym� momencie zapomn� si� na chwil� i zdradz� co� u�ytecznego, lecz r�wnocze�nie z pewno�ci� musia�aby stawi� wtedy czo�o faktowi, �e i Tiranie nads�uchiwaliby dok�adnie tej samej wymiany zda�. C� za rozdzieraj�cy dylemat.

��Powinna� by�a przywie�� ze sob� jakie� ��cze komunikacyjne � zasugerowa� Sando.�� Mam tu na my�li takie pochodz�ce z twojej ojczystej planety. Kt�rego nie byliby�my w stanie pods�ucha�.

��Nie mogli�my tego zrobi� � odpowiedzia�a mu Joan.

Rozwa�y� jej s�owa.

��Ty naprawd� si� nas obawiasz, prawda? Uwa�asz, �e wystarczy cho�by najmniejsza technologiczna b�yskotka, by wys�a� nas prosto w gwiazdy, dzi�ki czemu b�dziecie mie� na g�owie hord� oszala�ych barbarzy�c�w.

��Wiemy, jak sobie radzi� z barbarzy�cami � odpowiedzia�a mu ch�odnym, opanowanym g�osem.

Twarz Sando pociemnia�a z weso�o�ci.

��Teraz to ja si� boj�.

��Po prostu chcia�abym wiedzie�, co si� z ni� dzieje � stwierdzi�a prosto Joan.�� Co robi, jak j� tam traktuj�.

��Najprawdopodobniej w du�ej mierze tak samo jak my ciebie � zasugerowa� Sando.�� Tak naprawd� a� tak bardzo nie r�nimy si� mi�dzy sob�. � Rozwa�y� to przez chwil�. � Jest co�, co ju� kiedy� chcia�em ci pokaza�. � Przyni�s� swoj� przeno�n� konsol� i otworzy� artyku� pochodz�cy z jednego z tira�skich czasopism.�� Popatrz tylko w jakim �wiecie bez granic tu sobie �yjemy � za�artowa�.

Wy�wiedany artyku� nosi� tytu� �Poszukiwacze i Zdobywcy: Czego musimy si� nauczy� od Niahnan�.

��To mo�e da� ci jakie� poj�cie o tym, jak tamci my�l� � powiedzia� Sando.�� Jaqad jest akademickim archeologiem, lecz r�wnocze�nie znajduje si� blisko tira�skich kr�g�w w�adzy.

Joan czyta�a artyku� z konsoli, gdy Sando dokonywa� napraw �cian ich schronienia, wydzielaj�c z gruczo�u znajduj�cego si� na koniuszku ogona substancj� przypominaj�c� melas�, kt�r� nast�pnie rozprowadza� po p�kni�ciach w �cianach.

Jak dowodzi�a Jaqad, istnia�y dwie g��wne drogi, jakimi mog�a pod��y� cywilizacja, kiedy ju� zaspokoi�a swe podstawowe potrzeby materialne. Jedn� by�o oddanie si� rozmy�laniu i zg��bianiu rzeczy, poszukiwanie wiedzy i zrozumienia w otaczaj�cym �wiecie. Drug� by�o wykorzystanie wszelkiej posiadanej energii celem umocnienia i obwarowania wszelkiej pomy�lno�ci i szcz�liwego losu.

Niahnanie nauczyli si� bardzo wiele w przeci�gu trzech milion�w lat, lecz koniec ko�c�w to nie wystarczy�o, by ich ocali�. Co dok�adnie ich zabi�o, wci�� by�o zagadnieniem wok� kt�rego snuto wiele domys��w, lecz trudno by�o uwierzy�, �e gdyby skolonizowali inne �wiaty, przepadliby na ka�dym z nich. Gdyby Niahnanie byli Zdobywcami, jak pisa�a Jaqad, wcze�niej czy p�niej w przeci�gu kilku najbli�szych wiek�w mogliby�my oczekiwa� tutaj ich wizyty, czy te� sami by�my si� na nich gdzie� natkn�li.

Noudahnanie, w przeciwie�stwie do tamtych, byli zdecydowanie zdeterminowanymi Zdobywcami. Gdyby tylko posiedli konieczne do tego �rodki, rozmie�ciliby swe kolonie w ca�ej galaktyce. Stworzyliby, co do tego Jaqad nie mia�a najmniejszych w�tpliwo�ci, nowe biosfery, przeprojektowali gwiazdy, a nawet modyfikowali zar�wno czas, jak i przestrze�, by m�c zagwarantowa� swoje prze�ycie. Wzrost ich imperium zawsze znajdowa�by si� na pierwszym miejscu: wszelka wiedza, nie b�d�ca w stanie temu s�u�y�, by�aby dla nich zaledwie elementem rozpraszaj�cym na drodze prowadz�cej do celu. W jakiejkolwiek rywalizacji pomi�dzy Poszukiwaczami a Zdobywcami, zgodnie z Prawem Historii, to Zdobywcy musz� w ko�cu wygra�. Poszukiwacze, tacy jak Niahnanie, mog� gromadzi� zasoby i blokowa� drog�, lecz na d�u�sz� met� to ich w�asna natura oka�e si� przyczyn� ich upadku i zguby.

Joan przerwa�a lektur�.

��Ile przeprojektowanych gwiazd jeste�cie w stanie wypatrzy�, gdy spogl�dacie na galaktyk� przez te wasze teleskopy?�� zapyta�a Sando.

��Czy rozpoznaliby�my je?

��Tak. Naturalne procesy zachodz�ce w gwiazdach nie s� a� tak skomplikowane; wasi naukowcy ju� dawno wiedz� o nich wszystko, co powinni.

��Wierz� ci na s�owo. Tak wi�c� twierdzisz, �e Jaqad nie ma racji? Co prawda sami Niahnanie nigdy nie opu�cili tego �wiata, lecz galaktyka i tak nale�y ju� do istot bardziej przypominaj�cych ich ni� nas?

��To nie jest kwestia Noudahnanie kontra Niahnanie � odparowa�a mu Joan.�� To kwestia tego, jak punkt widzenia danej cywilizacji zmienia si� z czasem. Kiedy gatunek pokona ju� choroby, zmodyfikuje w�asn� biologi� i rozprzestrzeni si� nawet na niewielk� odleg�o�� ze swej rodzimej planety, zazwyczaj zaczyna si� odrobin� odpr�a� i zwalnia�. Terytorialny imperatyw nie jest jakim� ponadczasowym Prawem Historii; przynale�y do pewnej okre�lonej fazy.

��A co je�li si� utrzyma? Je�li przetrwa do kolejnej fazy?

��Wtedy mo�e powodowa� tarcia � przyzna�a Joan.

��Mimo wszystko �aden Zdobywca nie podbi� galaktyki?

��Jeszcze nie.

Sando powr�ci� do swoich napraw; Joan za� doczyta�a reszt� artyku�u. Wydawa�o jej si�, �e ju� poj�a lekcj� wymagan� w tytule przez Jaqad, lecz jak si� okaza�o autorka mia�a na my�li co� zupe�nie innego.

Dow�d niahna�skiego twierdzenia okaza� si� zakopany w g��bi zbocza, lecz w przeci�gu kilku nast�pnych dni wydobyli wszystkie konieczne tabliczki.

Przeprowadzono go pi�knie, w tak satysfakcjonuj�cy spos�b, jak Joan tego oczekiwa�a, ��cz�c sze�� wcze�niejszych, prostszych twierdze� wraz z r�wnoczesnym rozszerzeniem techniki u�ytej w ich dowodach. Mog�a nawet dostrzec wskaz�wki, jak bardziej rozwin�� zaprezentowan� w nich metod�, by ta przynios�a jeszcze bardziej spektakularne wyniki. �Wielki Krach� zawsze by� odrobin� prze�miewczym i lekcewa��cym okre�leniem, lecz teraz by�a pod wra�eniem, odkrywaj�c po raz kolejny jak niewielk� sprawiedliwo�� oddali tendencji, kt�ra tak bardzo fascynowa�a t� ras�. To nie by�o kwesti� tego, �e wszystko w matematyce zapada�o si� w sobie, gdy jedna z ga��zi okazywa�a si� by� zaledwie rekapitulacj� innej, przedstawion� jedynie pod przebraniem. Zasada by�a tu raczej taka, �e ka�dy wystarczaj�co pi�kny system matematyczny by� na tyle bogaty, by cz�ciowo odzwierciedla� � czasem w z�o�ony i zniekszta�cony spos�b � ka�dy inny wystarczaj�co pi�kny system matematyczny. Nic nie stawa�o si� ja�owe ani zb�dne, nic nie okazywa�o si� strat� czasu, lecz wszystko wy�ania�o si� stamt�d tak wspaniale splecione.

Po streszczeniu Halzounowi najnowszych znalezisk, Joan u�y�a anteny satelitarnej, by przes�a� twierdzenie wraz z jego dowodem do podstawionego w�z�a. Taki w�a�nie zawar�a uk�ad z Pirit: wszystko, czego si� dowiedzia�a od Niahnan, stawa�o si� w�asno�ci� ca�ej galaktyki, o ile wyja�ni�a to w pierwszej kolejno�ci swym gospodarzom.

Archeolodzy przesun�li si� wzd�u� zbocza, poszukuj�c w tej samej warstwie sedymentu kolejnych artefakt�w. Joan ju� nie mog�a si� doczeka� kolejnych odkry�, b�d�cych publikacjami tej samej grupy Niahnan. Jeden z mo�liwych o�miowymiarowych hipersze�cian�w unosi� si� w jej my�lach; gdyby przysiad�a na kilka dziesi�cioleci, by to sobie przemy�le�, to samodzielnie opracowa�aby jego szczeg�y, ale Niahnanie wykonali sw� prac� tak udanie, �e wszelkie pr�by niezr�cznego pod��ania ich �ladem wydawa�y si� jej bezdenn� g�upot�, skoro ich nieskazitelnie dopracowane wyniki mog�y najzwyczajniej w �wiecie le�e� gdzie� w ziemi tu� pod jej stopami, tylko czekaj�c na odkrycie.

Miesi�c po tych wydarzeniach obudzi� j� w nocy d�wi�k intruza poruszaj�cego si� po ich schronieniu. Wiedzia�a, �e nie by� to Sando; nawet podczas snu jaka� wiekowa cz�� jej noudahna�skiego umys�u nads�uchiwa�a bicia serca tamtego. Serce obcego by�o zbyt ciche, co wymaga�o narzucenia sobie wielkiej samodyscypliny, lecz elastyczna substancja spajaj�ca w pod�odze sprawia�a, �e ta wydawa�a z siebie charakterystyczne skrzypienie nawet pod najdelikatniej stawianym krokiem. Gdy Joan unosi�a si� z pos�ania, dos�ysza�a d�wi�k budz�cego si� Sando, wi�c odwr�ci�a si� w jego kierunku.

Na jej twarz pad� snop jasnego �wiat�a latarki, na chwil� j� o�lepiaj�c. Intruz trzyma� dwa no�e przy�o�one do znajduj�cych si� w boku Sando membran oddechowych; wystarczaj�co g��bokie ci�cie w tym miejscu przek�ada�oby si� na zad�awienie na �mier� i to w rozdzieraj�cym b�lu. Nanomaszyny, kt�re stworzy�y jej cia�o, zainstalowa�y r�wnie� w jej m�zgu umiej�tno�ci walki wr�cz, i jeden ze scenariuszy, wi���cy si� z udawan� pr�b� ucieczki, po��czon� z uderzeniem mocarnym ogonem, w�a�nie rozwija� si� jej w my�lach, lecz jak na razie nie by�a w stanie dostrzec sposobu, jak zagwarantowa� Sando wyj�cie bez szwanku z zaistnia�ej sytuacji.

��Czego chcesz?�� zapyta�a.

Intruz pozosta� ukryty w cieniu.

��Opowiedz mi o statku, kt�rym przyby�a� na Baneth.

��Dlaczego mia�abym to zrobi�?

��Poniewa� szkoda by by�o poszatkowa� twojego koleg� i to akurat w chwili, gdy jego praca nabra�a takiego tempa.�� Sando stara� si� nie okazywa� na twarzy �adnych emocji, lecz sama jego pozbawiona wyrazu blado�� by�a wystarczaj�co jaskrawym wyrazem strachu. Zacz�a m�wi�.

��Istnieje koherentny stan, kt�ry mo�na uzyska� dla plazmy kwarkowo-gluonowej, w kt�rej rzeczywiste czarne dziury katalizuj� rozpad barionowy. W efekcie mo�na dokona� zamiany ca�ej masy spoczynkowej paliwa w fotony, co daje najbardziej efektywny z mo�liwych strumieni wydechowych.�� Wyrecytowa�a d�ug� list� szczeg��w technicznych. Opisywany przez ni� proces rozpadu barionowego naprawd� nie istnia�, lecz pseudofizyka le��ca u jego podstaw by�a pod wzgl�dem matematycznym absolutnie sp�jna i nie mo�na by�o � bior�c pod uwag� wszystko, co Noudahnanie odkryli do tej pory � ani jej zaprzeczy�, ani wykluczy�. Razem z Anne przygotowa�y sobie fikcyjn� nauk� i technologi�, a nawet fikcyjn� histori� w�asnej cywilizacji, dok�adnie na wypadek zaistnienia podobnej sytuacji awaryjnej. O ile tylko okaza�oby si� to konieczne, by�a w stanie odwraca� tak uwag� nawet przez ca�� dekad�, a nikt by jej nie przy�apa� na zaprzeczeniu w�asnym s�owom.

��Nie by�o to takie trudne, prawda?�� intruz napawa� si� chwil�.

��Co teraz?

��Pojedziesz sobie ze mn� na ma�� wycieczk�. Je�li odb�dzie si� bez przeszk�d, nikomu nie musi sta� si� krzywda.

Co� poruszy�o si� w cieniu, a intruz zawy� z b�lu. Joan skoczy�a przed siebie i wybi�a ogonem jeden z trzymanych przez tamtego no�y; drugi drasn�� membran� oddechow� Sando, lecz wtedy interweniowa� czyj� ogon, kt�ry nieoczekiwanie wyskoczy� z ciemno�ci. Gdy intruz upad� na plecy, snop �wiat�a z trzymanej przez niego latarki o�wietli� kilof, kt�ry mia� wbity g��boko w bok, oraz stoj�ce tu� przy nim przyczajone postacie Surat i Raliego.

Fala hormon�w walki nieoczekiwanie opad�a i Joan wyda�a z siebie d�ugie, g��bokie wycie udr�ki. Sando wyszed� z tego nietkni�ty, lecz z rany intruza wyp�ywa� strumie� ciemnej cieczy.

��Przesta� j�cze� � rzuci�a zirytowana Surat � i pom� nam zwi�za� tego tira�skiego skurczysyna.

��Zwi�za�? Zabili�cie go!

��Nie b�d� g�upia, to tylko p�yn os�onowy.�� Joan przypomnia�a sobie szczeg�y noudahna�skiej anatomii; p�yn os�onowy by� tu odpowiednikiem oleju w maszynach hydraulicznych. Mo�na go by�o straci� nawet w ca�o�ci, co prze�o�y�oby si� na ca�kowit� utrat� si� w ko�czynach i ogonie, lecz nie doprowadzi�oby do �mierci, a cia�o wcze�niej czy p�niej wytworzy�oby go ponownie.

Rali znalaz� jaki� kawa�ek kabla, kt�rym zwi�zali intruza. Sando by� roztrz�siony, lecz jak si� zdawa�o dochodzi� do siebie. Wzi�� Joan na bok.

��B�d� musia� zadzwoni� do Pirit.

��Rozumiem. Ale co ona z nimi zrobi?�� Nie by�a pewna, ile dok�adnie us�yszeli Rali i Surat, lecz wiedzia�a, �e z pewno�ci� wi�cej ni� �yczy�aby sobie tego Pirit.

��Nie martw si�, potrafi� ich ochroni�.

Tu� przed �witem przyjecha� ci�ar�wk� wys�annik Pirit, by zabra� intruza. Sando og�osi� dzie� wolny od pracy, wi�c Rali i Surat wr�cili do siebie, by si� wyspa�. Joan wyruszy�a na przechadzk� wzd�u� zbocza; jako� nie mia�a najmniejszej ochoty na sen.

Sando dogoni� j� podczas spaceru.

��Powiedzia�em im, �e pracowa�a� nad wojskowym projektem badawczym i zes�ano ci� tu z powodu twoich niew�a�ciwych wyst�pie� politycznych � opowiedzia�.

��I uwierzyli ci?

��Wszystkim, co us�yszeli, by� fragment rozmowy pe�nej niezrozumia�ej fizyki. Wiedz� tylko tyle, �e kto� uwa�a�, i� warto ci� porwa�.

��Przepraszam za to, co si� sta�o � powiedzia�a Joan.

Sando zawaha� si�.

��A czego oczekiwa�a�?

S�owa te dotkn�y Joan.

��Jedna z nas wyruszy�a do Tiry, druga przyby�a tutaj. Wydawa�o nam si�, �e w ten spos�b wszyscy b�d� szcz�liwi!

��Jeste�my Zdobywcami � odpowiedzia� jej Sando.�� Daj nam jedn� rzecz, a chcemy drugiej. Szczeg�lnie je�li akurat ta znajduje si� w posiadaniu naszego najwi�kszego wroga. Czy naprawd� uwa�a�a�, �e mog�a� tu sobie ot tak przyby�, odrobin� poszpera�, a potem po prostu odlecie�, i to z wiar�, �e wszystko zostanie po staremu?

��Przecie� zawsze wierzyli�cie w istnienie innych cywilizacji w galaktyce. Nasze pojawienie si� trudno nazwa� dla w szokiem.

Twarz Sando przybra�a ��ty kolor, wyraz niemal rodzicielskich wym�wek.

��Teoretyczna wiara, �e co� istnieje, to nie to samo, gdy widzisz to tu� przed oczami. Z pewno�ci� odkrycie, �e nie jeste�my unikalni, nie prze�o�y�oby si� na nasz kryzys egzystencjalny; Niahnanie mogli by� z nami spokrewnieni, lecz wci�� r�nili si� od nas na tyle, by�my przyzwyczaili si� do tej my�li. Ale czy naprawd� uwa�a�a�, �e po prostu si� odpr�ymy i zaakceptujemy twoj� odmow� podzielenia si� z nami w�asn� technologi�? To, �e jedna z was uda�a si� do Tiran, jedynie jeszcze bardziej pokomplikowa�o sprawy, i vice versa. Oba rz�dy odchodz� od zmys��w, ka�dy przera�ony mo�liwo�ci�, �e to ten drugi pierwszy wpadnie na spos�b, jak zmusi� swojego obcego do m�wienia.

Joan przystan�a.

��Gry wojenne i przygraniczne potyczki? Obarczasz mnie i Anne win� za to wszystko?

Cia�o Sando wyra�nie oklap�o ze zm�czenia.

� �eby by� tu zupe�nie szczerym, nie znam wszystkich szczeg��w. I je�li jest to dla ciebie jakim� pocieszeniem, jestem pewien, �e gdyby� si� nie pojawi�a i tak znale�liby�my jaki� inny pow�d.

��By� mo�e powinnam was opu�ci� � powiedzia�a Joan. Mia�a ju� do�� otaczaj�cych j� os�b, by�a zm�czona swym cia�em, zm�czona odci�ciem od cywilizacji. Ocali�a ju� jedno pi�kne niahna�skie twierdzenie i przes�a�a je do Amalgamu. Czy to nie wystarczy�o?

��Decyzja nale�y do ciebie � odpowiedzia� jej Sando.�� Ale r�wnie dobrze mo�esz tu zosta� dop�ki nie zalej� doliny. Kolejny rok niczego nie zmieni. To, co zrobi�a� temu �wiatu, zosta�o ju� zrobione. Dla nas nie ma ju� odwrotu.

Joan pozosta�a z archeologami, gdy ci przesun�li si� dalej wzd�u� zbocza. Odnale�li tam tabliczki z niahna�skimi rysunkami i poezj�, kt�re bez w�tpienia mia�y swe zalety i warto��, lecz w oczach Joan zdawa�y si� nijakie i niezrozumia�e. Sando i jego studenci zachwycali si� tymi odkryciami na r�wni z twierdzeniami matematycznymi; jak dla nich niahna�ska kultura by�a przeogromn�, wieloelementow� uk�adank� i jakakolwiek wskaz�wka dodaj�ca szczeg��w do historii niahna�skiej cywilizacji by�a r�wnie dobra jak ka�da inna.

Sando zapewne powt�rzy� Pirit wszystko, co us�ysza� od niej tej nocy, gdy pojawi� si� intruz, tak wi�c Joan by�a zaskoczona, �e nie wezwano j� na nast�pn� rund� przes�ucha�, maj�c� na celu wydobycie z niej kolejnej porcji szczeg��w. By� mo�e ghaharia�scy fizycy wci�� jeszcze g�owili si� nad jej z�o�onym specjalistycznym �argonem, staraj�c si� zdecydowa�, czy w og�le kry� si� w nim jakikolwiek sens. W chwilach swego bardziej cynicznego nastawienia do �wiata, zastanawia�a si�, czy sam intruz, kt�ry ich wtedy naszed�, nie by� Ghaharianem wys�anym przez Pirit celem wykorzystania jej przyja�ni z Sando. By� mo�e sam Sando by� w to zamieszany, podobnie jak Rali i Surat. Podobna mo�liwo�� sprawi�a, i� czu�a si� jakby �y�a w sfabrykowanym �wiecie, gdzie nic wok� niej nie by�o prawdziwe i nikomu nie mo�na by�o zaufa�. Jedynym pewnikiem by� fakt, �e Ghaharianie nie byliby w stanie podrobi� niahna�skich artefakt�w. Matematyka potwierdza�a si� sama; ca�a reszta podlega�a w�tpliwo�ciom i paranoi.

Nadesz�o lato, wypalaj�c swym upa�em poranne mg�y. Poj�cie upa�u w oczach Noudahnan znacznie r�ni�o si� od wcze�niejszych do�wiadcze� Joan, lecz nawet to cia�o uznawa�o po�udniowe s�o�ce za uci��liwe. Wymusza�a na sobie cierpliwo��. Wci�� istnia�a wszak szansa, �e Niahnanie dokonali jakich� kolejnych krok�w na drodze ku swej wielkiej wizji zunifikowanej matematyki, a nast�pnie wyryli ostateczne odkrycia w formie maj�cej ich prze�y� o milion lat.

Gdy wysoko na popo�udniowym niebie pojawi� si� samotny statek o nap�dzie termoj�drowym, Joan postanowi�a go zignorowa�. Spojrza�a na� tylko raz, po czym wr�ci�a do przesuwania tomografu wzd�u� ziemi. Mia�a ju� do�� ci�g�ych rozmy�la� nad tira�sko-ghaharsk� polityk�. Od wiek�w przecie� zabawiali si� tymi swoimi dzieci�cymi gierkami; nie we�mie na siebie winy za kolejne prowokacje.

Zwykle statki przelatywa�y w g�rze, znikaj�c w przeci�gu kilku minut, popisuj�c si� tam swoj� moc� i szybko�ci�. Ten jednak unosi� si� wyj�tkowo d�ugo, wij�c sw� drog� tam i z powrotem po niebosk�onie niczym jaki� o�lepiaj�cy swym blaskiem owad wykonuj�cy z�o�ony taniec godowy. Drugi cie� Joan przeskakiwa� wok� jej st�p, wbijaj�c jej do g�owy dziwnie znajomy rytm.

Pe�na niewiary, ponownie unios�a wzrok. Ruch statku na�ladowa� sk�adni� j�zyka gest�w, kt�rego nauczy�a si� kiedy� na zupe�nie innej planecie, w zupe�nie innym ciele, dziesi�tki istnie� temu. Jedyn� osob� na tej planecie, kt�ra mog�aby zna� ten j�zyk, by�a Anne.

Zerkn�a w kierunku oddalonych od niej o sto metr�w archeolog�w, lecz ci, jak si� zdawa�o, nie zwracali najmniejszej uwagi na statek. Wy��czy�a tomograf i wpatrzy�a si� w niebo. S�ucham ci�, przyjaci�ko. Co si� dzieje? Czy zwr�cili ci statek? Czy mia�a� ju� do�� tego �wiata i zdecydowa�a� si� wr�ci� do domu?

Anne opowiedzia�a jej w skr�cie sw� histori�, w skondensowanej i eliptycznej formie. Tiranie odnale�li tabliczk�, na kt�rej zapisano twierdzenie: ostatnie z dokonanych przez Niahnan odkry�, szczyt ich osi�gni��. Jej opiekunowie nie pozwolili si� jej z ni� zapozna�, lecz obmy�lili plan i doprowadzili do sytuacji, w kt�rej z �atwo�ci� mog�a wykra�� tabliczk�, jak r�wnie� ten statek. Chcieli, by j� wykrad�a, zabra�a ze sob� i uciek�a, w nadziei, �e w ten w�a�nie spos�b doprowadzi ich do czego�, co w ich oczach warte by�o o wiele wi�cej ni� jaka� pochodz�ca sprzed wiek�w matematyka: zaawansowanego statku kosmicznego, a mo�e jakich� magicznych wr�t, le��cych gdzie� na kraw�dzi ich uk�adu gwiezdnego.

Lecz Anne nigdzie nie ucieka�a. Unosi�a si� wysoko nad Ghaharem, zg��biaj�c tabliczk�, by m�c zaraz nakre�li� na niebie to, co tam wyczyta�a, dziel�c si� tym z Joan.

Zbli�y� si� Sando.

��Jeste�my w niebezpiecze�stwie, musimy ucieka�.

��Niebezpiecze�stwie? Tam w g�rze to moja przyjaci�ka! Na pewno nas nie ostrzela �adnymi rakietami!

��Twoja przyjaci�ka?�� Sando wydawa� si� zmieszany i zak�opotany. Kiedy m�wi� te s�owa, w zasi�gu wzroku na niebie pojawi�y si� trzy kolejne statki, lec�ce ni�ej i ja�niejsze od pierwszego.�� Przekazano mi, �e Tiranie zamierzaj� uderzy� w t� dolin�, by pogrzeba� miejsca wykopalisk zwi�zanych z Niahnanami. Musimy przej�� na drug� stron� wzg�rza i znale�� jak�� os�on� przed wybuchem.

��Dlaczego Tiranie mieliby zaatakowa� miejsce wykopalisk? Jak dla mnie nie ma to �adnego sensu.

��Dla mnie te� nie, ale nie mamy czasu, aby si� teraz o to k��ci� � odpar� Sando.

Trzy statki zagra�aj�ce Anne pod��a�y za ni�, staraj�c si� przegoni� j� z tego miejsca. Joan nie mia�a poj�cia, czy byli to Ghaharianie broni�cy swego terytorium, czy Tiranie n�kaj�cy j� w nadziei, �e wreszcie ucieknie i ods�oni przed nimi nieistniej�cy skr�t do gwiazd, lecz Anne nie da�a si� ruszy�, wci�� nieustannie wprowadzaj�c do swych manewr�w na niebie ten sam j�zyk gest�w, nawet gdy odskakiwa�a, by unikn�� swych prze�ladowc�w, sylabizowa�a wspania�y punkt kulminacyjny niahna�skiej my�li.

��Id�cie sami � powiedzia�a do Sando.�� Ja musz� to zobaczy�. � Napi�a si�, gotowa do walki, gdyby tylko okaza�o si� to konieczne.

Sando si�gn�� po co� do jednej z kieszonek przy pasie i posypa� tym otwory w jej boku. Joan zatka�o z b�lu i pad�a na ziemi�, sk�adaj�c si� w p�, gdy p�yn os�onowy wylewa� si� z jej cia�a.

Rali i Surat pomogli przenie�� j� do schronu. Joan z�apa�a przeb�yski p�omiennie intensywnego baletu na niebie, lecz nie na tyle, by nada� im jaki� sens, nie wspominaj�c ju� o odtworzeniu ca�o�ci.

Po�o�yli j� na pos�aniu wewn�trz schronienia. Sando zabanda�owa� jej bok i poda� wod� do picia.

��Przepraszam, �e musia�em to zrobi�, ale cokolwiek by ci si� sta�o, to ja by�bym za to odpowiedzialny � stwierdzi�.

Surat raz za razem wygl�da�a na zewn�trz, by sprawdzi� stan �bitwy�, po czym relacjonowa�a im podekscytowanym g�osem, jak si� sprawy maj�.

��Tiranin wci�� tam jest, nie mog� si� go pozby�. Nie rozumiem dlaczego jeszcze go nie zestrzelili.

Poniewa� to Tiranie �cigali Anne, a martwa by�a im na nic. Ale jak d�ugo jeszcze Ghaharianie b�d� tolerowa� podobne naruszenie przestrzeni?

Nie mo�na by�o pozwoli�, by wysi�ki Anne spe�z�y na niczym. Joan z wysi�kiem stara�a si� przypomnie� sobie konstelacje, jakie widzia�a na nocnym niebie. W w�le, z kt�rego wyruszyli, pot�ne teleskopy nieustannie by�y wycelowane w kierunku noudahna�skiego �wiata. Statek Anne by� wystarczaj�co jasny i kre�li� wystarczaj�co zamaszyste ruchy, by da�o si� je rozr�ni� i zanalizowa� z odleg�o�ci siedmiu lat �wietlnych � o ile tylko sama planeta, na kt�rej si� znajdowali, nie zas�ania�a widoku, je�li tylko w�ze� znajdowa� si� nad horyzontem.

Schronienie nie posiada�o okien, lecz Joan zobaczy�a jak ziemia tu� za prowadz�cymi do �rodka drzwiami zaja�nia�a na moment. B�yskowi nie towarzyszy� �aden d�wi�k; �adna rakieta nie uderzy�a w dolin�, eksplozja mia�a miejsce wysoko nad atmosfer�.

Surat wysz�a na zewn�trz. Kiedy wr�ci�a do �rodka, powiedzia�a cichutko:

��Czysto. Dorwali go.

Joan w�o�y�a wszystkie swe si�y w wyrzucenie z siebie garstki s��w.

��Chc� zobaczy�, co tam si� sta�o.

Sando zawaha� si�, po czym gestem nakaza� pozosta�ym, by pomogli mu w wyniesieniu na zewn�trz pos�ania, na kt�rym j� po�o�ono.

Wci�� da�o si� tam dostrzec w powietrzu szkielet ja�niej�cej plazmy, kt�ry rozchodz�c si�, rozprasza� na niebie. Pier�cie� �wiat�a stawa� si� coraz s�abszy, a� wreszcie zupe�nie znikn�� w popo�udniowym ra��cym �wietle s�o�ca.

Anne by�a martwa w tym wcieleniu, lecz mo�na by�o przebudzi� jej kopi�, by ta ruszy�a ku nowej przygodzie. Joan mog�a przynajmniej opowiedzie� Anne histori� jej �mierci tutaj: wirtuozerskiego pokazu pilota�u i spektakularnego ko�ca.

Odzyska�a orientacj�, przypomnia�a sobie pozycj� gwiazd. W�ze� wci�� dzieli�y godziny od uniesienia nad horyzontem. W Amalgamie pe�no by�o pot�nych teleskop�w, lecz �aden nie by�by wycelowany w stron� tej odleg�ej planety, a �adne pro�by i b�agania, �adne apele, by przekierowa� kt�ry� z pozosta�ych, nie by�yby w stanie przegoni� �wiat�a, kt�re tamten musia�by schwyta�, by m�c ponownie o�ywi� ostatnie niahna�skie twierdzenie.

Sando chcia� j� odes�a� i umie�ci� pod nadzorem medycznym, lecz Joan nalega�a, by pozwoli� jej zosta� na miejscu.

��Im mniej oficjeli dowie si� o tym incydencie, tym mniej problem�w na twojej g�owie � wyt�umaczy�a mu rozs�dnie.

��Dop�ki nie zachorujesz i nie umrzesz � odpowiedzia�.

��Nie zamierzam umiera�. � Do rany nie wda�a si� infekcja i si�y wraca�y jej b�yskawicznie.

Doszli do kompromisu. Sando wynaj�� w najbli�szym miasteczku osob�, kt�ra mia�a doje�d�a�, by jej dogl�da�, gdy on wyrusza� na miejsce wykopalisk. Daya posiada� podstawowe szkolenie medyczne i nie zadawa� niezr�cznych pyta�; zdawa� si� by� absolutnie szcz�liwy opiekuj�c si� Joan i dogl�daj�c jej potrzeb, a reszt� czasu sp�dzaj�c na zewn�trz, gdzie le��c �ni� na jawie.

Wci�� istnia�a szansa, rozmy�la�a Joan, �e Niahnanie wyryli swe twierdzenie na wielu tabliczkach porozrzucanych po ca�ej planecie. Istnia�a te� szansa, �e Tiranie sami skopiowali tabliczk�, nim pozwolili Anne wymkn�� si� ze zdobycz�. Pytanie, jakie musia�a sobie postawi�, brzmia�o nast�puj�co: Czy mia�a cho�by najmniejsze szanse, �e podobna kopia wpadnie w jej r�ce?

R�wnie� i Anne mog�a wykona� kopi�, lecz nie wspomnia�a o tym w prologu swej powietrznej interpretacji twierdzenia. Gdyby tylko mia�a jakikolwiek czas do stracenia, z pewno�ci� nie ogranicza�aby si� do jednoosobowej publiczno�ci: odczeka�aby, a� w�ze� wzniesie si� nad Ghaharem.

Kolejnej nocy sp�dzonej jako kaleka, Joan przy�ni�a si� stoj�ca na wzg�rzu Anne, spogl�daj�ca w d� pokrytej mg�� doliny, kt�rej cie� otacza�a aureola niah�skiego �wiat�a.

Po przebudzeniu, wiedzia�a, co musi zrobi�.

Kiedy nast�pnego dnia Sando wyruszy� na teren wykopalisk, poprosi�a Daya o przyniesienie jej konsoli obs�uguj�cej anten� satelitarn�. Mia�a na tyle si�y, by samodzielnie poradzi� sobie z jej obs�ug�, a Daya nie wykaza� najmniejszego zainteresowania jej poczynaniami. To oczywiste, �e by�o to naiwne my�lenie: nie mia�o znaczenia, czy Daya mia� j� szpiegowa�, Pirit wiedzia�aby dok�adnie, gdzie przes�a�a sygna�. Niech i tak b�dzie. Siedem lat �wietlnych wci�� stanowi�o odleg�o�� znacznie przekraczaj�c� obecny zasi�g Noudahnan; ca�y w�ze� mo�na by�o rozmontowa� i wymaza� z istnienia na d�ugo wcze�niej ni� tamci tam dotr�.

�adna wiadomo�� nie mog�a bezpo�rednio przegoni� �wiat�a, lecz istnia�o wiele dr�g, kt�rymi mog�o ono dotrze� do w�z�a, nie tylko ta bezpo�rednia, a tym samym najszybsza. Ka�da czarna dziura posiada�a sw� glori�, okr�caj�c� �wiat�o wok� niej w w�skiej, bliskiej orbicie, by nast�pnie ponownie je wyrzuci� w przestrze�. Siedemdziesi�t cztery godziny po utracie oryginalnego obrazu, teleskopy w w�le wci�� mog�y zwr�ci� si� w kierunku Katarakty, by przeczesa� tam zniekszta�cony, �ci�ni�ty obraz nieba na kraw�dzi dysku czarnej dziury, celem wychwycenia w nim powt�rki podniebnego baletu Anne.

Joan u�o�y�a wiadomo�� i wprowadzi�a wsp�rz�dne w�z�a. Nie umar�a� na pr�no, przyjaci�ko. Kiedy si� przebudzisz i to zobaczysz, b�dziesz dumna z nas obu.

Zawaha�a si�, z d�oni� uniesion� nad klawiszem �wy�lij�. Tiranie chcieli, by Anne uciek�a, by pokaza�a im drog� do gwiazd, lecz czy naprawd� �up, kt�ry pozwolili jej zabra� ze sob�, nic a nic dla nich nie znaczy� i zupe�nie by� im oboj�tny? Twierdzenie pojawi�o si� na koniec trzeciego miliona lat panowania Niahnan. Do�wiadczenie tej pi�knej prawdy nie zniszczy Amalgamu, lecz czy nie mo�e go os�abi�? Czy je�li p�d do wiedzy Poszukiwacza zostanie zaspokojony, a poczucie celowo�ci nadgryzione, czy wtedy najbardziej istotna ni� cywilizacji nie popad�aby we w�asny zmierzch? Nie istnia� �aden skr�t do gwiazd, ale Noudahnanie zostali pobudzeni przez swego obcego go�cia i konieczna technologia ju� wkr�tce si� tu pojawi.

Amalgam te� zosta� pobudzony: twierdzenie, kt�re ju� wys�a�a, wzbudzi�o fal� podekscytowania, kt�ra przesz�a przez ca�� galaktyk�, umacniaj�c Poszukiwaczy, zach�caj�c do doko�czenia unifikacji w�asnym wysi�kiem. Wielki Krach by� mo�e i by� nieunikniony, lecz przynajmniej mog�a go op�ni�, z nadziej�, �e krzepko�� i r�norodno�� Amalgamu, pozwoli im przez to przej�� i ocale�.

Wymaza�a napisan� wiadomo��, tworz�c kolejn�, zaadresowan� do swej kopii zapasowej, by przes�a� j� przez podstawiony w�ze�. Mi�o by by�o za�adowa� wszystkie jej wspomnienia, lecz Noudahnanie byli bezlito�ni, i nie by�a gotowa, by zosta� tu d�u�ej i ryzykowa�, �e j� wykorzystaj�. Ten szkic, ta poczt�wka, b�dzie musia� wystarczy�.

Kiedy transmisja dobieg�a ko�ca, pozostawi�a w pami�ci konsoli wiadomo�� dla Sando.

��D�o�n? Potrzebujesz czego�? � Daya zawo�a� do niej z zewn�trz.

��Nie. Prze�pi� si� przez chwil� � odpowiedzia�a.

Wychodz� na dw�r, id�c podnosz� ko�nierz p�aszcza, ponownie spogl�dam w niebo. Dziwne niebo, jak�e dziwne. Nie, ju� dawno przesta�em przyjmowa� podobne drobnostki za szcz�liwe przepowiednie. Zabawne, ale dawniej ka�d� b�ahostk� przyjmowa�em za dobry znak. Nie od razu rzecz jasna: dopiero po tym, gdy przesi�k�em tutejsz� atmosfer� do szpiku ko�ci. Do diab�a, a przecie� wszyscy tutaj wierz� w przepowiednie. I, co charakterystyczne, wy��cznie w dobre. Siej� ziarna tylko wtedy, gdy podziobie je czarna kura. Spyta�em kiedy� mamk� Eklif, dlaczego tak robi�, ta jednak tylko wzruszy�a ramionami. Jasna sprawa: si�a przyzwyczajenia. Zreszt� i ze mn� jest tak samo. Dlaczego uzna�em, �e czyste niebo to dobry znak? Czy�by dlatego, �e zdarza si� to tak rzadko? Czy nie mo�na cho�by z rzadka, od czasu do czasu, dawa� mi szansy? Prawdziwej szansy, a nie tej jej iluzji, kt�r� mnie szpikujesz ju� od� nie trzeba, nie trzeba, przesta�, nie wiem, kt�ry mamy ju� rok.

A zatem o czym to ja? Ze �ycie niczego nie jest w stanie nas nauczy�? Bzdura. Ono uczy � tego, �e nigdy nie zechcemy si� uczy�. To zbyt bolesne. Tak�e fizycznie. W moim przypadku.

��Wio, bydl�, posz�a!�� zachrypni�tym g�osem wykrzykuje stary Patryk, bezlito�nie kopi�c poci�gow� szkap�. Biedne zwierz� wyt�a ostatnie si�y, przekrwione oczy wy�a�� z orbit, piana p�atami zwisa z wyd�tej wargi, na d�wi�k wyt�onego rz�enia rozrywa si� serce, zbite kopyta ryj� ziemi�. Patryk t�ucze je z godn� podziwu gorliwo�ci�. Mog� go zrozumie�. Ostatnimi czasy biedak ca�kiem podupad�. Bardzo du�o pije. Czasami dotrzymuj� mu towarzystwa, upijamy si� na wy�cigi pod starym has�em �kto kogo przepije�, i przynosz� mnie do Neriny, ledwo ciep�ego i oklap�ego, �eby mnie pocieszy�a albo wych�osta�a � w zale�no�ci od nastroju. Ch�osta� to ona lubi, to prawda. Ma pewn� sk�onno�� do sadyzmu, ale moja dziewczynka bardzo wstydzi si� tej s�abo�ci, i zmuszony jestem sam dawa� jej pow�d. Tak jest bezpieczniej.

��No posz�a �esz ty!�� nat�a si� Patryk, i koby�ka wyt�a si� w �lad za nim, i tak oto wyt�aj� si� oboje: starzec wo�nica i poci�gowa szkapa, razem, unisono. To te� swoista harmonia. Troch� im zazdroszcz�: nie dane mi by�o zazna� nawet takiej.

W tej cz�ci zamku jest teraz cicho: po po�udniu aktywno�� czeladzi przenosi si� pod dach, do kuchni, warsztat�w pe�nych kurzu, dusznych sal� Nie, co ja m�wi� � do o�lepiaj�co wspania�ych sal, mieni�cych si� blaskiem tysi�cy wypolerowanych p�yt, luster� Czego jeszcze? Kandelabr�w? Tak� Nie. Nie, nie. Niech to diabli, jeden raz tylko Nerina nieostro�nie pokaza�a mi, jak wszystko ma si� w rzeczywisto�ci, ale ja nie mog� tego zapomnie�. Tego kurzu, paj�czyn, grobowego zimna, ci�gn�cego z przewiewanych przeci�gami korytarzy�

Sale, jasne sale. Przepych i �wietno��, ciep�o i przytulno��. Starzec Patryk, mamka Eklif, poci�gowa szkapa, st�kaj�ca w m�czarniach pi�� krok�w ode mnie. Wyci�gn� r�k�, dotkn� ciep�ego, szczeciniastego pyska, wilgotny nos wsunie si� w m� d�o�. I zn�w pomy�l� � ze zdziwieniem, z zachwytem: diabelska wied�ma!

Przecie� nic z tego nie istnieje.

Chcia�oby si� wiedzie�, czy bezchmurne niebo tak�e nie istnieje�? Chcia�oby si� wierzy�, �e nie si�gn�a jeszcze tak wysoko. Chcia�oby si� wierzy�, �e cho� to mi zostawi�a.

Ale do diab�a z tym. Za ka�dym razem m�wi� sobie: do diab�a z tym, za ka�dym razem potrz�sam g�ow�, podnosz� ko�nierz p�aszcza (A czy p�aszcz jest prawdziwy? Jest? Jeste� pewien?), zas�piam si�, zdecydowanym krokiem przechodz� przez podw�rze, czasem ulegam pokusie wymiany kilku zda� ze s�u�b�, kt�ra, wiem o tym dobrze, nie istnieje poza moj� wyobra�ni� � poza iluzj�, kt�ra zast�pi�a mi prawdziwy �wiat. A czasami�

��Rendalu!

Ona jedna tak potrafi wymawia� moje imi�. Zrozumia�em to zaraz po tym, jak uczyni�a to po raz pierwszy � wiele, wiele lat temu; sfrun�o z jej ust, niczym motylek, p�ochliwie zrywaj�cy si� z kwiatka na chwil� przed tym, nim zgnieciecie jego delikatne skrzyde�ka szorstkimi, pokrytymi odciskami palcami. I pozostaje wam tylko obserwacja leniwie ko�ysz�cej si� kwiatowej g��wki. Na tyle d�ugo, by zrozumie�, �e to mak.

Dlatego � w�a�nie dlatego � zatrzymuj� si�, chocia�, jak si� zdawa�o, zdecydowa�em si�: do diab�a z tym!�� Zatrzymuj� si� i odwracam, i spogl�dam w g�r�, mru��c oczy od niemi�osiernie jasnego �wiat�a. No, co tym razem�? Jak zawsze, czy�

Widz� Nerin� w oknie najbli�szej wie�y, na samej g�rze. Wysun�a si� z okna po pas, wychyli�a w d�, bia�e niczym szron w�osy smu�� si� po solidnej kamiennej �cianie. Mru�� oczy jeszcze bardziej, niczym kr�tkowidz, zaciskam z�by, mocno przygryzam j�zyk � nie tak dawno odkry�em, �e nag�y ostry b�l pomaga na chwil� zrzuci� okowy jej czar�w � i rzeczywi�cie przez u�amek sekundy widz� drapie�nie wygi�ty, zw�glony szkielet gotowej w ka�dej chwili zawali� si� wie�y, widz� po�amane ga��zki martwego bluszczu wok� okna, widz� wyra�nie wyszczerzone z�by obci�gni�tej zgni�� sk�r� czaszki� Albo nie widz�. Tak, ju� nie widz�. I kto mi powie, czy nie by�o to wytworem moich� nie, nie fantazji (s� tu sami swoi, eufemizmy nie s� potrzebne) � halucynacji. Tak, nazwijmy rzeczy po imieniu. Czas najwy�szy oszale�, czas najwy�szy.

��Rendaaalu!�� wo�a rozpaczliwie i wyci�ga w d� �nie�nobia�e r�ce. U�miecham si� oschle, posy�am jej powietrzny poca�unek, ta klaszcze w d�onie, ze z�o�ci� kr�ci g�ow�.

��Ty zn�w?!

��Zn�w, duszko moja, zn�w � m�wi� z zaci�ni�tymi z�bami i odwracam si�. Us�ysza�a, nie us�ysza�a � niewa�ne. Ona zawsze m�wi �Rendalu, ty zn�w!�, i zawsze odpowiadam tak samo, tylko r�nymi s�owami.

��No przesta�! � dobiega do mnie jej niski, aksamitny alt, gdy ju� krocz� do zamkowych wr�t.�� To robi si� ju� po prostu �mieszne! S�yszysz?!

Co do tego faktycznie ma racj�. Nie odejd�. Znakomicie to rozumiem, ale nie ma na �wiecie si�y, kt�ra zdo�a�aby zmusi� mnie do zaprzestania pr�b. Wci�� si� �udz�: a mo�e� mo�e nastanie dzie� i ja�

��A ty co?�� krzyczy Nerina z okna; wygl�da na to, �e zez�o�ci�a si� na serio. Nie wiadomo dlaczego, przecie� nie odchodzi�em ju� prawie tydzie�.

Mnie tak�e to si� znudzi�o, Rino, chcia�oby si� rzec. M�j Bo�e, jak�e mnie to znudzi�o. Wypu�� mnie. Po prostu � pozw�l mi wreszcie odej��. Wiesz przecie�, �e ci� nienawidz�. I nie wierz�, �e a� tak bardzo podoba ci si� moje cia�o. Dlaczego zatem m�czysz nas oboje? Przecie� tak�e cierpisz, widz� to. I nie mam dla ciebie najmniejszego wsp�czucia. A od tego jeszcze bardziej boli. C� z ciebie za cz�owiek, c� z ciebie za kobieta, cho�by i wied�ma, je�li zdolna jeste� do takiego cierpienia?

Bardzo chc� jej to powiedzie�. Ale nie m�wi�. Dlatego, �e i tak zna moje my�li. To najmniej wa�ne z tego, do czego jest zdolna.

Do czego jeszcze jest zdolna moja Nerina? Macie bogat� wyobra�ni�? To spr�bujcie sobie wyobrazi�, jaka � mniej wi�cej � mo�e by� moc wied�my �yj�cej dwa tysi�ce lat w absolutnej samotno�ci na p�nocnym skraju �wiata. Podkre�lam: w absolutnej samotno�ci. W g��bi duszy jest bardzo, bardzo nie�mia�a. I nigdy nie zacz�aby demonstrowa� swej pot�gi g�upiemu i nieokrzesanemu �wiatu. Rzucanie piaskiem w oczy � nie w jej stylu. No i �yje sobie w samotno�ci ju� troch� stuleci. Spytacie: a co ze mn�? Ja si� nie licz�. Czasem zaczynam w�tpi�, czy nie zosta�em przez ni� wymy�lony.

Zreszt�, je�li wierzy� Nerinie, nie by�em jej pierwsz� nami�tno�ci� (Tak mi�o to nazywa � nami�tno��. Strach pomy�le�, co by wyprawia�a, gdyby zakocha�a si� naprawd�). Wcze�niej mia�a kilka pasji. Wszystkie, jak zrozumia�em, sko�czy�y sw�j �ywot w �a�osny spos�b. M�wi�c wprost � po prostu je zam�czy�a. By� mo�e torturowa�a w swych przytulnych piwniczkach, a mo�e zaje�dzi�a na �mier� na obszernym �o�u, kt�rego ostatnimi laty nienawidz� niemal tak mocno, jak samej Neriny. Pr�bowa�a uparcie obali� z nimi ludow� m�dro�� �serce nie s�uga�, i, jak to z regu�y bywa w przypadku zmaga� z ludowymi m�dro�ciami, ponios�a pora�k�. Ja mia�em wi�cej szcz�cia. Tylko ja nie mog� odej��.

A mo�e mog�?

Tak, mog�. Teraz te�, zostawiaj�c za sob� jej pe�ne urazy ochryp�e okrzyki, podchodz� do bramy. Eastweek, niezdarny, oty�y od�wierny z wiecznie t�p� halabard� pod pach�, jak zwykle chrapie, mocno �ciskaj�c w pi�ci p�k kluczy. Po przyjacielsku klepi� go po plecach, na co b�yskawicznie otwiera oczy, m�wi: �A! Milordzie! Pan zn�w..�, i tylko u�miecham si� w odpowiedzi, chocia� w �rodku wszystko zamarza na widok wsp�czucia �lizgaj�cego si� w oczach starca. To tak�e iluzja, nieprawda�, Nerino? Specjalnie go tu postawi�a�, �eby pom�czy� mnie jeszcze troch� przed samym wyj�ciem� Chocia� wiem, �e nawet gdyby Eastweek by� prawdziwy, �ywy, te� widzia�bym w jego oczach t� ledwo uchwytn�, nie�mia�� lito��.

Nie trzeba, stary. Jestem najbardziej nieszcz�liwym cz�owiekiem w tym przekl�tym miejscu. Zdaj� sobie z tego spraw� i bez ciebie.

Eastweek wzdycha, st�ka, otwiera swoj� budk�, wprawia w ruch nieskomplikowany mechanizm. Brama opuszcza si� ze zgrzytem. K��by g�stego, brunatnego py�u unosz� si� powoli, zas�aniaj� niezwykle, w�ciekle jasne niebo.

Wychodz� na wolno��.

Tu jest inne powietrze. Jeszcze nie wolne, ale ju� � prawie� Na lewo morze, otch�a� wody, przekl�tej wody, kt�r� wiele lat temu przybyli�my do tego koszmarnego miejsca. Z przodu i po prawej g�ry. Szare, niewiarygodnie wysokie. Gdzie� za nimi � prawdziwy �wiat. �wiat �ywych ludzi, �ywego s�o�ca. Gdzie� tam zosta�a Ginewra. Ale ona z pewno�ci� dawno ju� umar�a. Nasz syn dawno umar�, i jego dzieci, i jego wnuki tak�e. Tu, po tej stronie g�r, nie ma czasu. Tu nie ma �mierci, nie ma �ycia, tylko umieranie. S�ysza�em kiedy�, �e te miejsca zwano Zimow� Agoni�. Zimy tutaj zreszt� tak�e nie ma. Kiedy po raz pierwszy opowiedzia�em o tym Nerinie, za�mia�a si�, ale by� to dziwny �miech. Nigdy wi�cej tak si� nie �mia�a.

Id� szybko, z podniesion� g�ow�, nie spuszczaj�c g�r z oczu. �adnemu cz�owiekowi nie uda�o si� ich przej��. I nawet je�li zdarzy si� cud, nawet je�li tym razem do nich dotr�, nie zdo�am ich pokona�. Panuje tam straszliwe zimno, i �nieg, i wiatr, i nie ma wody, i nie ro�nie nawet oset. Umr� w tych g�rach. Ale lepiej tam. Bo�e, lepiej by�oby tam. Na wolno�ci.

Co? Tak, ja te� s�dzi�em, �e to g�upstwa, diablo sentymentalne g�upstwa. Przez pierwszych dziesi�� lat.

Im dalej, tym zimniej, tym �wie�sze powietrze, tym silniejszy zapach morza, chocia� w rzeczywisto�ci oddalam si� od niego. Ale jeszcze nawet blisko to d�awi�ce, prawie do �ez przejmuj�ce uczucie, kiedy zaczyna si� wydawa�, �e tak, tak, TAK, uda�o mi si�, s�yszysz, cholerne �cierwo, mimo wszystko UDA�O MI SI�! Cudowne uczucie � z pewno�ci� warte jest ceny, kt�r� przychodzi mi za nie za ka�dym razem zap�aci�. Czasem przychodzi p�niej, czasem wcze�niej; ani razu nie uda�o mi si� jeszcze dotrze� do g�r. Kiedy� doszed�em niemal do samego ich podn�a. Dziwna sprawa zreszt� � bardzo wtedy chorowa�em, p�uca niemal rozrywa�y si� od kaszlu. To by�o wkr�tce po tym, gdy rzuci�em si� do morza, chc�c� nie, nie utopi� si�. Ona nie da mi si� utopi�. Chcia�em wp�aw dotrze� do ludzi. Oczywi�cie, ptaszyny-siostrzyny wyci�gn�y mnie, ale do tego czasu zd��y�em porz�dnie na�yka� si� lodowatej wody. Przele�a�em w gor�czce dwa tygodnie. A potem, ledwo podni�s�szy si�, odszed�em. I wytrzyma�em d�ugo jak nigdy dot�d. Ale to wci�� nie by�y g�ry.

Nigdy nie wytrzymuj� do g�r.

Nigdy nie mog� odej��.

Dlatego, �e wcze�niej czy p�niej, bez wzgl�du na to, jak bardzo bym si� spieszy�, jak bardzo bym si� trzyma�, na mych d�oniach otwieraj� si� stygmaty.

Zatrzymuj� si�, gwa�townie odwracam, podrywam g�ow�. Ju� tu s�� Milusie ptaszyny-siostrzyny� Mizariel i Patoel, przekl�te kreatury, kt�rych wygl�d zewn�trzny i usposobienie w pe�ni odzwierciedlaj� natur� ich stw�rczym. P� kobiety, p� ptaki, z ludzkimi twarzami, torsem i r�koma ludzi pierwotnych, pot�nymi skrzyd�ami stercz�cymi znad umi�nionych ramion. Bardzo mi�o si� u�miechaj�. Gdy chwytaj� ci� za sk�r� i wciskaj� twarz� w twe w�asne g�wno, rzecz jasna przyjemniej widzie� na twarzy tego, kto ci� poni�a, czu�y i przyjazny u�miech. Naprawd�. Bardzo mnie kochaj�. Nerina bardzo mnie kocha. Po prostu ich mi�o�� jest taka, jak one same.

Zimowa Agonia� Pi�knie, nieprawda�?

Mizariel i Patoel unosz� si� nade mn�, na razie jeszcze daleko: przecie� przeszed�em ca�kiem niewiele. A one nigdy si� nie spiesz�. Czekaj�, dop�ki moje d�onie nie p�kn� dok�adnie po linii �ycia, rzygaj�c ciep�� jasn� krwi�, rusz� wtedy po purpurowych �ladach, kt�re pozostawi� na twardej, szarej ziemi. B�d� lecie�, unosz�c si� nie�piesznie nade mn�, w zadumie, niczym padlino�ercy, dop�ki nie upadn� bez �wiadomo�ci, straciwszy w ko�cu si�y od utraty krwi, a potem pochwyc� mnie w swe silne, muskularne r�ce i zanios� do naszej w�adczyni � z powrotem. Ta rzuci na me rany goj�ce zakl�cia, za�piewa mi pie�� o lordzie Rendalu i otrze me wilgotne od potu skronie.

Potem odpoczn� troch�. I wszystko powt�rzy si� od pocz�tku.

I od pocz�tku.

I od pocz�tku.

Chcia�oby si� doda�: a� do samej �mierci, ale �mierci tu nie ma. Jest tylko agonia.

Je�li si� zastanowi�, to bardzo wygodne. Wydaje mi si�, �e dawno wymy�li�a ten spos�b � na d�ugo przedtem, nim statek, kt�rym przyp�yn��em, burza wyrzuci�a na jej brzeg. Zabi�a wszystkich poza mn�. Z jakiego� powodu spodoba�em jej si�. I nigdy, ani przez jedn� minut� nie my�la�em, �e poszcz�ci�o mi si� � nawet na samym pocz�tku. Jej �yczliwo�� i uprzejmo�� nie zwiod�y mnie. Uciek�em jeszcze tego samego dnia i, pami�tam, strasznie si� zdziwi�em, �e nie ruszy� za mn� po�cig. Tylko te ptaki, nie pr�buj�ce atakowa� � po prostu spokojnie kr���ce nieco z boku, gdy, trac�c oddech, mkn��em po skalistym pustkowiu do morza� Wtedy przeszed�em ca�kiem niewiele. Nigdy nie zapomn� przera�enia, kt�re mnie ogarn�o, gdy z mych d�oni zacz�a s�czy� si� krew � bez przyczyny� Zastyg�em, patrz�c na krwawi�ce d�onie, a ptaszyny-siostrzyny ju� by�y obok, uprzejmie u�miechni�te � no jak, naspacerowa�e� si�? Przyprowadzi�y mnie z powrotem; by�em tak zszokowany, �e przez my�l mi nie przesz�o, �e m�g�bym stawi� op�r. A krwawienie usta�o zaraz po tym, jak przekroczy�em zamkow� bram�. Teraz ustaje jeszcze szybciej � czasem ptaszki nawet nie zd��� wyl�dowa�. A ja ju� wiem. Ona zn�w zwyci�y�a.

Rendalu, zn�w?

Zn�w.

I zn�w, i zn�w � id� przez szare pustkowie, z pocz�tku patrz�c prosto przed siebie, potem nisko schyliwszy g�ow� pod naporem ci�gn�cego z g�r wiatru. Ty�em g�owy czuj� ich ��te oczy bez �renic, ich jadowito-prostolinijne u�miechy. O czym rozmawiaj�, gdy zostaj� same? Nie znudzi�o im si� to jeszcze? Czy w og�le cokolwiek mo�e im si� znudzi�? Przynajmniej one s� we dwie� Mo�e poprosi� Nerin� o wykpienie z mg�y brata bli�niaka? A zreszt�, ju� to by�o. Ona szybko zaczyna wpada� w zazdro��, co doprowadza mnie do sza�u. Fantom i tak umrze straszliwie widowiskow� �mierci� w sali tortur, ja napij� si� ze starym Patrykiem, a ona mnie wych�oszcze. A potem b�dzie p�aka�, wsp�czu�, m�wi�: m�j biedny, biedny�

Stop, o czym to ja? Nie wr�c�! Trzeba my�le� tak: nie wr�c�. Tym razem mi si� uda. Niebo jest jasne, prawda? Niebo jasne� Ptaszyny-siostrzyny na jasnym, ja�niute�kim niebie� Tu nigdy nie pojawiaj� si� inne ptaki. Ciekawe, czym si� �ywi� nasze kanareczki?

Zn�w si� zatrzymuj�, zn�w si� odwracam: ptaszyny s� ju� bli�ej, a przeszed�em nawet wi�cej, ni� s�dzi�em. Co prawda g�ry wci�� s� daleko, ale sylwetka zamkowej �ciany ju� skry�a si� w p�mroku. Z takiej odleg�o�ci iluzja zapewne nie dzia�a w pe�ni, i widz� Zimow� Agoni� tak�, jak� jest w rzeczywisto�ci: zapuszczony, zaple�nia�y grobowiec, zamieszkany przez rozk�adaj�ce si� trupy. Z tego miejsca nie jest to tak przera�aj�ce. Wychodzi na to, �e najlepiej jest oddali� si� na tyle od niej. Z pewno�ci� nie mniej. Mo�e powinienem wykopa� tu sobie ziemiank�?

Czuj� wilgo� w d�oniach. Ju�?! Ach, nie, to tylko pot� na razie. No tak, racja. Ziemianka � to nie to� To buda dla ulubionego pieska. To nie wolno��. Wolno�� jest dalej. Jeszcze odrobin� dalej. Tam, gdzie prawie zaczynam wierzy�: uda�o mi si� tym razem mi si� uda�o�

Tym razem zdo�a�em przej�� tylko tyle, ile zazwyczaj przechodzi�em w ci�gu kilku ostatnich lat. Mniej wi�cej trzeci� cz�� odleg�o�ci do �a�cucha g�rskiego. Jeden raz �ykn��em przenikliwego, mro�nego g�rskiego powietrza. Zrobi�o si� zimno, rze�ko. Ptaszyny utrzymywa�y dystans, ale taka taktowno�� z ich strony by�a niepotrzebna.

Odwracam si� twarz� w kierunku zamku, siadam na ziemi, wycieram d�onie o kamienie, nie spuszczaj�c wzroku z zaci�gni�tej dymem sylwetki mojego odleg�ego wi�zienia. Kamienie szybko robi� si� czerwone, d�onie � brudne. Od zaka�enia tak�e nie umr�; pr�bowa�em. Nigdy nie umr�.

Nigdy nie umr�. Teraz ju� nie przera�a mnie to tak, jak kiedy�. Zapewne oswoi�em si� z t� my�l�. Nerina wci�� tylko si� �mieje: �Jak powiadali staro�ytni, trudno jest tylko przez pierwszy tysi�c lat�� A ja jeszcze nawet stulecia tu nie poby�em. Bo�e, ile mojej krwi wypi�a ta ziemia? Co mog�oby wyrosn�� na niej, gdyby�

Nie zd��am zako�czy� my�li: Mizariel i Patoel p�ynnie pikuj� do ziemi, pochylaj� si� w wyskoku, rozprostowuj� smuk�e plecy, id� do mnie, u�miechaj� si�. Spacer zako�czony. Teraz, ch�opczyku, umy� si� i � spa�

Spa�

By� mo�e by�oby mi l�ej, gdybym zdo�a� zabi� kt�r�� z nich. Ale i tego nie mog�.

��Co tak p�-�no wr�ci�e�, lordzie Rendalu, m�j synu�

G�owa p�ka. Zawsze p�ka, jakby z przepicia. Cia�o trz�sie si� od wysuszaj�cej, spopielaj�cej s�abo�ci. Brak si�, by chocia� r�k� unie��, a tym bardziej na to, by rzec �Zamknij si�. Ale trzeba b�dzie. D�ugo tego nie wytrzymam.

��Co tak p�-�no wr�ci�e�, o m�j paladynie�

Za� za-milcz-�e.

��Po-olowa�em, matko, po�ciel mi �o�e, zm�-�czy�y mnie �owy i moc-no zas-n�-�

��Zamknij si�! � krzycz�, zacisn�wszy powieki: szczelnie, najszczelniej, tak, by nawet jeden promie� przekl�tego martwego s�o�ca, kt�re nawet nie istnieje, nie przes�czy� si� przez t� zas�on� i nie wypali� mi oczu.

Co� mi�kkiego dotyka mego czo�a. Batyst. Ju� zd��y� przesi�kn�� na wylot. Ostro�nie przyciskaj�c dr��ce ze zm�czenia palce do d�oni, odnajduj� wiecznie �ywe, wiecznie �wie�e szramy, ju� wiele lat zast�puj�ce mi linie �ycia. Nie boli. Ale wci�� jeszcze czuj� zimno. Robi mi si� niedobrze�

Gdy wymiotuj�, Nerina troskliwie podtrzymuje m� g�ow�. Potem pomaga si� po�o�y�, poprawia zadarte ubranie, podnosi z pod�ogi poz�acan� miednic�, przytrzymuj�c j� przed sob� tak, jak praczki trzymaj� kosze z bielizn�. Tyle tylko, �e moja Rin okryta jest zielonym z�otog�owiem, a nie wyblak�ymi chustami, w r�kach dzier�y z�oto, a nie konopie. Co prawda w naczyniu nie znajdziesz bynajmniej pachn�cej mro�n� �wie�o�ci� bielizny. Jak�e to symboliczne: z�otog�owie i z�ocona miednica z rzygowinami. Diabelnie symboliczne.

��Dlaczego tak nie lubisz tej pie�ni?

��Mam ju� jej powy�ej uszu!

��Moim zdaniem odpowiada chwili.

��Id� do�

Wybucha �miechem z g��bi piersi, bardzo seksownym. Pocz�tkowo nawet podoba� mi si� ten �miech. Nasze rozmowy zawsze s� o tym samym: z roku na rok. Prawie rytua�. Nic si� nie zmienia. Zapewne to w�a�nie irytuje mnie najbardziej. Wci��. Bez przerwy.

Nerina oddaje miednic� s�u��cej, brzyduli z r�owymi policzkami, pulchnymi usteczkami i brodawk� nad brwi� (czasami pomys�owo�� mojej dziewczynki wprost zadziwia!), zn�w siada obok mnie, kryj�c si� w cieniu baldachimu, bierze moj� r�k� szczup�ymi, ch�odnymi palcami. One zawsze pozostaj� ch�odne. Wydaje mi si�, �e to cz�stka prawdy, kt�rej ona nie mo�e ukry� nawet przed sam� sob�.

��Rendalu, powiedz, dlaczego?

��Co � dlaczego?

��Dlaczego odchodzisz?

��Zawsze odchodzi�em. I zawsze b�d�.

��Dlaczego, dlaczego?�� ju� prawie p�acze. W takich chwilach jest mi jej troch� �al. Ale to tylko dlatego �e, dop�ki krew nie zacznie kr��y� w �y�ach w zwyk�ej obj�to�ci, na z�o�� po prostu brak mi si�. � C� tam jest takiego? C� takiego, czego ja ci nie mog� da�?

To tak�e cz�� rytua�u. Dawno odpowiedzia�em jej na to pytanie, i dawno poj��em, �e odpowiedzi ona po prostu nie s�yszy. Wypada z jej �wiadomo�ci, z jej pami�ci � znajduje si� poza sfer� jej pojmowania. I to, zapewne, tak�e mo�na zrozumie�. Staram si�

Ginewra? Ach nie, ju� prawie o niej nie my�l�. Jak nie my�l� o ziemi, kt�r� uwa�a�em za sw� ojczyzn�. Przypomina mi si� z jakiego� powodu studnia na podw�rzu domu, w kt�rym wyros�em. W dzieci�stwie uwielbia�em opuszcza� si� na jej dno w ci�gu dnia (m�odszy brat zawsze sta� w pogotowiu i wyci�ga� mnie na pierwszy m�j krzyk). M�wi�, �e za dnia ze studni wida� gwiazdy.

Pr�bowa�em kiedy� opowiedzie� o tym Nerinie. Strasznie si� wzruszy�a i d�ugo p�aka�a. A ja po tym nie mog�em my�le� o tej studni bez obrzydzenia. Dziwne, �e nie rozumia�em wcze�niej, jakie to by�o wszystko g�upie.

Chcia�bym wiedzie�, co powinno si� wspomina�. Do czego trzeba chcie� wr�ci�.

��Daj� ci to, czego nikt nigdy ci nie da � szepcze, przyciskaj�c moje palce do swego policzka.�� Wieczn� m�odo��, wieczne �ycie� Ju� dawno umar�by� w tamtym� w tamtym �wiecie.

��I tak dawno umar�em � odpowiadam i, zabrawszy r�k�, odwracam si� do �ciany. Nerina wzdycha (�zy dzi� b�d�? nie? z roku na rok staje si� coraz bardziej p�aczliwa), siedzi jeszcze troch�, nie�mia�o g�aszcze mnie po g�owie, wstaje. A teraz powie� teraz�

��To nic. Kiedy� si� przyzwyczaisz.

To wszystko. Rytua� dobieg� ko�ca. Teraz da mi si� wyspa�. Te wiecznie nieudane pr�by ucieczki zabieraj� diabelnie du�o si�. Ciekawe, czy jest jej mnie cho� troch� �al? Czy te� tak naprawd� lubi obserwowa�, jak niczym t�pog�owa mucha uderzam o szyb�, nie zauwa�aj�c nieprzezwyci�alnej przegrody? Czy potrafi czerpa� z tego sobie tylko znan� przyjemno��? Z jakiego� powodu trudno mi w to uwierzy�. Wydaje mi si�, �e by�aby prawdziwie szcz�liwa, gdybym po prostu kocha� j�, tak, jak tego pragnie. Przecie� pr�bowa�a pokaza� mi prawdziw� siebie. Po prostu nie przewidzia�a, �e nie ma cz�owieka zdolnego zobaczy� to i nie oszale�.

Nerina nie odchodzi; s�ysz� jej oddech. Pod�a, siad�a w k�cie, my�li, �e nie zauwa��. Niech jej, do diab�a, b�dzie. Chocia� nie mog� zasn�� w jej obecno�ci, zw�aszcza gdy siedzi za moimi plecami, wpatruje si� w ty� mej g�owy oczyma ptaszyn-siostrzyn, u�miechaj�c si� do mych plec�w ich s�odko bezlitosnym u�miechem. I nie zostaje mi nic innego, tylko le�e� i wpatrywa� si� w �cian�, i przypomina� sobie, jak dawno, dawno temu pr�bowa�a odkry� przede mn� cz�� tej prawdy, kt�rej �miertelnik znie�� nie jest w stanie.

A przecie� sam j� o to prosi�em. Kierowa�a mn� chorobiwa ciekawo��: ch�� poznania, jak wygl�da ona, jak wygl�da miejsce, kt�re nazywa�a moim nowym domem, a kt�re w rzeczywisto�ci by�o moim wi�zieniem, kto przychodzi do niej wieczorami, gdy zamyka wschodni� cz�� zamku i do samego rana dobiega stamt�d dziwna, bardzo powolna muzyka, jakby wydobywaj�ca si� spod ziemi� D�ugo si� opiera�a, certowaa si� i krygowa�a, chocia� widzia�em, �e strasznie j� poruszy� en pomys�. Do tej pory nie rozumiem, jak mo�na prze�y� niemal dwa tysi�ce lat i by� tak naiwn�. Zreszt�, to zapewne moja wina. Nie wiem dlaczego, ale Nerina wyobrazi�a sobie, �e naprawd� j� kocham. A ja zrozumia�em to zbyt p�no. Jak�e bowiem mog�a uzna� za przejaw g��bokich uczu� gor�c� nami�tno��, z jak� przechodzi�y nasze pierwsze noce�? Jak si� okaza�o, mog�a. G�upot� z mojej strony by�o nierozumienie, �e niemal ca�da kobieta postrzega seks jako spos�b na wyznanie mi�o�ci. I �e niemal ka�dy m�czyzna jest zbyt wielkim egoist�, by u�wiadomi� jej to odpowiednio wcze�nie.

Nerina powiedzia�a, �e wyda bal na moj� cze��. Zabrzmia�o to bardzo uroczy�cie, przygotowania dor�wnywa�y zapowiedziom. Zamieszanie, kt�re wywo�a�a wok� tego wydarzenia, rozdra�ni�o mnie: nie jest przyjemnie zosta� przedstawionym szanownym go�ciom w charakterze nowego ulubionego pieska. Zreszt�, gdy wszystko si� zacz�o, nie mia�em do tego g�owy.

Pami�tam, jak wszed�em do sali, ale nie mog� przypomnie� sobie chwili, w kt�rej opad�a zas�ona. Umkn�� mi moment, gdy Nerina sprawi�a, �e iluzja znikn�a, i kiedy rzuci�o mn� w kocio� odurzaj�co mdl�cego smrodu, chlustaj�cego mi prosto w twarz rzeczywisto�ci�, o kt�rej zd��y�em zapomnie�. Ujrza�em rozsypuj�ce si� �ciany dawno zniszczonej twierdzy, po�amane, przegni�e meble, prze�arte przez mole portiery, wyblak�e b��kitne �wiece w kandelabrach z ludzkich ko�ci. Poczu�em zapach st�chlizny, rozk�adu � jaki roztacza si� z rozgrzebanej mogi�y. Ujrza�em jej s�ugi, go�ci�

Ujrza�em j� sam�.

Do �witu na mej g�owie nie pozosta� cho�by jeden ciemny w�os. Nerina od razu naprawi�a sytuacj�, i teraz, spogl�daj�c w lustro (kt�re, jak wiem, naprawd� zaci�gni�te jest paj�czynami i zapaskudzone przez muchy), widz� cz�owieka, kt�remu nie da si� wi�cej ni� trzydzie�ci lat � pod warunkiem, �e nie b�dzie si� patrze� w jego oczy. Ten cz�owiek ma czarne w�osy. Ju� dawno przesta�em uwa�a� go za swe odbicie.

Nigdy nie rozmawiali�my o tej nocy. �atwiej mi by�o uwa�a� j� za z�y sen. Bardzo mo�liwe, �e to by� sen � wszak ju� nast�pnego dnia wok� mnie pojawi�y si� jasne �ciany, wytworne umeblowanie, a obok � pod bokiem, na wyci�gni�cie r�ki � Nerina we w�asnej osobie, �wie�a, pachn�ca, przepi�kna� Tylko ja nie mog�em porzuci� my�li, �e obejmuj�c j� w rzeczywisto�ci obejmuj� wspaniale ucharakteryzowanego, zabalsamowanego trupa. S�dz�, �e to rozumia�a. I nienawidzi�a si� za nieprzemy�lan�, romantyczn� g�upot�, kt�ra pchn�a j� do tego pochopnego kroku. Chcia�a, �ebym kocha� j� tak�, jak� jest naprawd�. I my�la�a, �e dam rad�. Oto do czego prowadzi tak zatwardzia�e pustelnictwo. Biedactwo zupe�nie nie zna�o ludzi.

Staram si� oddycha� r�wnomiernie: mam nadziej� przekona� j�, �e �pi�. I rzeczywi�cie, Nerina wstaje, nazbyt g�o�no szele�ci sp�dnicami, zamiera przestraszona. Oddycham r�wno i g��boko: chcia�bym, �eby jak najszybciej wysz�a. Nabiera si� i bezszelestnie wychodzi. Drzwi nie zamyka, bo i po co? Nie musi stosowa� si�y Zakl�cie zatrzymuje mnie pewniej od ka�dego zamka. Ile� to ju� razy pyta�em j�, jak na to wpad�a, a ona tylko si� u�miecha. Czasami m�wi co� bezwstydnie kokieteryjnego w rodzaju �Nie zdo�asz �y� beze mnie�. Kiedy� uderzy�em j�, gdy to powiedzia�a. Uderzy�em mocno � odlecia�a prawie pod przeciwleg�� �cian�. By� czas, gdy pr�bowa�em zmieni� jej �ycie w piek�o, ale czym mo�na wyprowadzi� z r�wnowagi stworzenie, �yj�ce dwa tysi�ce lat? Ona tylko si� u�miecha, moczy r�zgi w roztworze z pokrzywy i siecze nimi iluzje pokoj�wek, a czasem � mnie (tak chcia�oby si� doda� � iluzj� mnie). I nie ma z tego wyj�cia � kr�g zaczyna si� i ko�czy jej u�miechem. �Nie zdo�asz �y� beze mnie�.

Kilkaset krok�w do wolno�ci � i zawsze, w ka�dych okoliczno�ciach, bezwzgl�dnie, niezmiennie zaczynam umiera�. Nie wiem, nie rozumiem dlaczego�

Dlaczego?

Dlaczego?

Dziwne� Nigdy wcze�niej nad tym si� nie zastanawia�em.

Dlaczego?

��Rendalu, ty zn�w?

Nie, nie zn�w. Tym razem nie wierz�, �e zdo�am doj�� � jak nie wierz� nigdy, lecz dzi� o�mielam si� przyzna� do tego przed samym sob�. W tym momencie kieruje mn� ciekawo�� badacza. Dlatego nie odwracam si� na krzyk Neriny (dobiega z dolnego tarasu), nie my�l�: do diab�a! nie podnosz� ko�nierza p�aszcza, nie przerzucam si� �artami z czeladzi�. Po prostu wychodz� z zamku, za�o�ywszy r�ce za plecy i wpatruj�c si� w ziemi�. Palce prawej r�ki �ciskaj� d�o� lewej, wciskaj� si� w szram�. Kt�ra rozejdzie si� za kilka minut, w najlepszym razie � za kilka godzin�

Dlaczego?

Przywyk�em przyjmowa� to jako oczywisto��, jako irracjonaln� logik� magii, poj�cie kt�rej jest z zasady niemo�liwe. Kilkaset krok�w � i na mych d�oniach otwieraj� si� stygmaty. Ale ile setek? Czy zawsze tyle samo? Nie, w pierwszych dniach z ledwo�ci� udawa�o mi si� odej�� od wr�t. W kolejnych � dociera�em nawet ca�kiem daleko. Oznacza to, �e nie o odleg�o�� tu chodzi. O co w takim razie?

Nie wiem, co chcia�em osi�gn��. Nawet je�li zakl�cie Neriny posiada okre�lony mechanizm, to czy nawet dok�adna jego znajomo�� pomo�e mi je zniszczy�? Ale, niech to diabli, czym�e mam si� jeszcze zaj��? I tak przecie� zdycham tu z nud�w. Niech potraktuje to jako jedn� z niewinnych rozrywek, kt�rym od czasu do czasu si� oddaj�.

To znaczy, �e nie odleg�o�� � my�l�, a za plecami ju� �wier� mili oddzielaj�ce mnie od zamkowych �cian, i ptaszyny-siostrzyny ju� wzlecia�y ze swych �erdek w pochmurne niebo� Dzi� nie jasne, ale to niewa�ne. Wszystko to b�ahostki. Niebo nie ma �adnego znaczenia. Ale c� w takim razie innego, je�li nie odleg�o��? Czas? Te� nie: zawsze id� mniej wi�cej z t� sam� pr�dko�ci�. A mo�e zwi�za�a mnie magi� z jakim� przedmiotem w zamku? Wystarczy, �e si� od niego oddal�, a zaczynam krwawi�? Nie, nie, nie mo�e to by� te� odleg�o��, ta jest przecie� za ka�dym razem inna� Nie przedmiot, nie w zamku, nie�

Nie w zamku?

A zatem gdzie?

Zatrzymuj� si�, ws�uchuj� si� w dono�ne bicie serca. Mniej wi�cej w tej cz�ci drogi w g�ry zawsze bije nieco silniej ni� zazwyczaj: nie mam najmniejszego wp�ywu na swe cia�o. Nerina twierdzi, �e jestem romantykiem. G�upia suka. Nie da si� by� romantykiem, diabli wiedz� ile lat sp�dziwszy w udekorowanej kwiatami trumnie, bez najmniejszej nadziei na wydostanie si�. Nie jestem romantykiem. Jestem idealist�. Zawsze przyjmuj� do rozwa�a� idealne warunki. Teori�, niech j� diabli. Delikatne kobiece m�zgi s� s�abo przygotowane do takich rzeczy: Ginewra tylko wzdycha�a, gdy pr�bowa�em jej wyt�umaczy�, �e nie mo�na sadzi� jej ulubionych chryzantem w kamienistej glebie, nawet je�li ta zosta�a przedtem skropiona wod� ze �r�d�a �wi�tego Lodwiga. Mimo to sadzi�a je, kwiaty nie wschodzi�y, i Ginewra dosz�a do przekonania, �e to �wi�ty Lodwig gniewa si� na ni�. Kobiety, nawet te ukochane, prawie zawsze wykazuj� si� g�upot� w tego rodzaju sprawach. Wiem jednak dok�adnie, �e dop�ki �yj� (to znaczy � wiecznie), teoretycznie jest mo�liwe, �e kt�rego� razu stygmaty nie otworz� si�. Czasami przecie� otwieraj� si� nieco p�niej� Dlaczego by owe �nieco p�niej� pewnego pi�knego dnia nie przeci�gn�o si� w niesko�czono��?

Dlatego, �e� Nie, Nerina nie jest g�upi� suk�. Jest ca�kiem m�dra. Urz�dzi�a to tak, �e nie pozostawi�a mi najmniejszej cho�by furtki. Dlaczego? Gdzie mo�e znajdowa� si� to, od czego nigdy, nigdy nie zdo�am uciec?

�Dlaczego tak p�no wr�ci�e�, lordzie Rendalu, synu m�j��.

�Lepiej p�no ni� wcale, mamo� � tak oto powinien odpowiedzie� lord Rendal z tej piosenki; wtedy i piosenki by nie by�o, i pozosta�by dure� przy �yciu.

Faktycznie. Lepiej p�no, ni� wcale.

We mnie, oto gdzie si� to znajduje. Zadziwiaj�ce, jak czasami najbardziej oczywiste rzeczy pozostaj� niezauwa�one.

Nerina przywi�za�a mnie do samego siebie. To najpewniejszy spos�b: przed sob� nie zdo�am uciec, nie ma co teoretyzowa�. Co� si� ze mn� dzieje, gdy opuszczam Zimow� Agoni�. Co�, co wywo�uje pojawienie si� stygmat�w. Co to jest�?

Zamieram, niemal odruchowo sprawdzaj�c, jak daleko s� ptaszyny-siostrzyny, i odsuwam si�, gdy� Mizariel macha skrzyd�ami tu� nad moj� g�ow�, by zaraz potem unie�� si� wy�ej.

��Co, do diab�a?�� krzycz� do nich i unosz� d�onie, poprzecinane krzywymi liniami wiecznie �wie�ych blizn.�� Widzicie? Jeszcze za wcze�nie, spadajcie st�d!

Ale nie odlatuj�, l�kliwie kr��� nad g�ow�, niczym gotowe do ataku s�py Wygl�da na to, �e co� je zaniepokoi�o�

A przecie� faktycznie. Tak daleko nie dochodzi�em ju� od kilku lat. Dziwne� Zamy�li�em si�, nie zauwa�y�em, �e przyspieszy�em kroku. Zamek prawie utraci� swe kszta�ty, rozp�yn�� si� w zwart� ciemn� bry��, za to z g�r zesz�a mg�a, ju� wida� kontury ni�szych szczyt�w� Kiedy ostatnio widzia�em te kontury? I powietrze jest ca�kiem inne, nie pachnie wi�cej morzem, sta�o si� ostrzejsze, ch�odniejsze� dawno nim nie oddycha�em, tak, to przyjemne� to prawie jak�

No tak. Nie na darmo moje ptaszyny zaniepokoi�y si�. Nie przysz�o im d�ugo czeka�. Krew pociek�a po palcach, kapn�a na suchy piasek, wy�eraj�c w nim male�kie ciemne kratery. Dlaczego? Dlaczego? Co si� zdarzy�o � dopiero co, sekund� temu? Poczu�em zapach� zobaczy�em zarysy ska�� pomy�la�em o prze��czy, o tym, co zrobi�, gdy dotr� do niej� Kiedy � a nie je�li.

Kiedy � a nie je�li.

Rzeczywi�cie ju� pomy�la�em, �e tym razem uda�o mi si� � zawsze tak my�l�. I zawsze dok�adnie w tej chwili moje d�onie zaczynaj� krwawi�. W tej chwili, gdy zaczynam czu� si� wolnym.

Wi�c to tak.

��Co si� tak tam grzebiecie?!�� odwr�ciwszy si� gwa�townie, krzycz� i ze z�o�ci� macham ptaszynom zakrwawionymi d�o�mi.�� Musz� wraca�! Szybko!

Gdy si� zni�aj�, na ich pod�u�nych u�miechni�tych twarzach maluje si� zdziwienie. Zazwyczaj id�, dop�ki nie strac� przytomno�ci. Teraz pilno mi wr�ci�. Nie chc� traci� na pr�no si�, nie chc� p�niej za d�ugo ich odzyskiwa�.

Szybko mi si� przydadz�.

Nerina uwa�a, �e bardzo dobrze gra na harfie. Nie raz jej m�wi�em, �e gra parszywie, szarpie struny, i �e w og�le pozbawiona jest poczucia rytmu, cho� g�os ma ca�kiem przyjemny. Ale kiedy �piewa t� pie�� � a �piewa j� zawsze po moim powrocie z kolejnej �wycieczki� � zapominam nawet o jej nieudolno�ci. Zazwyczaj. Dzi� nie s�ysz� nie tylko rwanych akord�w, kt�rymi zam�cza harf�, ale i do �mierci uprzykrzonych s��w, kt�rymi moja dziewczynka dr�czy mnie ju� tyle lat. My�l�. Staram si� zrozumie�.

��A co jad�e� na obiad, lordzie Rendalu, synu m�j? A co�

��To wolno��, nieprawda�? � pytam, i Nerina natychmiast milknie. W jej spojrzeniu wida� zmieszanie: ju� dawno nie wytrzymywa�em do trzeciej zwrotki.

Le�� na ��ku, zarzuciwszy r�ce za g�ow� i patrz�c w sufit. Ona siedzi na rze�bionej �aweczce nieco z boku, z�o�ywszy d�onie na strunach, ju� nie graj�c. Niemal nie obchodzi mnie, co odpowie. Po prostu postanowi�em tym razem zmusi� j� do zamilkni�cia w jaki� inny spos�b.

��Co?�� zapytuje Nerina, jakby nie rozumiej�c.

��Uczucie wolno�ci. �wiadomo�� wolno�ci. Na tym zbudowa�a� zakl�cie? Stygmaty otwieraj� si�, jak tylko dochodz� do wniosku, �e jestem wolny. Dlatego pierwszym razem sta�o si� to tak szybko. Nie wiedzia�em wtedy jeszcze, jaka z ciebie szuja. My�la�em, �e wystarczy od ciebie odej��.

��Przesta� � m�wi niemal p�acz�c.

��Co ty?�� zdziwi�em si� szczerze.�� Czy�by mog�o to co� zmieni�? Dlaczego tak d�ugo ukrywa�a� to przede mn�?

��W rzeczy samej � m�wi z niespodziewan� twardo�ci� w g�osie i podnosi si�. � To niczego nie zmienia. I dobrze o tym wiesz. Im dalej zajdziesz, tym wi�ksza pewno��, �e pomy�lisz� pomy�lisz, �e uciek�e� ode mnie. I w�a�nie dlatego nie zdo�asz uciec.

��No tak � przekr�cam si� na bok i, podpar�szy g�ow� r�k� z jeszcze r�ow� po niedawnym wypadzie szram�, patrz� na Nerin� z zachwytem.�� Tak w�a�nie jest. M�drala z ciebie.

Zaczynaj� dr�e� jej wargi, ale p�aka� na razie nie zamierza.

��Ja� po prostu ci� kocham � szepcze, i w tym szepcie tyle jest w�ciek�o�ci, ile nieraz na pr�no szuka� w krzyku.

��Ju� to zrozumia�em.

��Dlaczego jest ci ze mn� �le?

��Dlatego, �e wci�� �piewasz t� cholern� pie�� o lordzie Rendalu.

��Je�li zechcesz, nigdy ju� jej nie za�piewam!

��Chc�.

��Czy ty��� jej r�ce bezsilnie opadaj� wzd�u� cia�a, rozpaczliwie mn� fa�dy nieistniej�cej sukni.�� Tak by�oby pro�ciej dla nas obojga.

��Nerino, odpowiedz mi na jedno pytanie. Tylko prawd�.

��Jakie�?

��Prawd�, Nerino!

��Dobrze, dobrze! Jakie?

Patrz� jej uwa�nie w oczy: z jakiego� powodu zielone, chocia� zawsze podoba�y mi si� czarne. Ginewra ma czarne oczy. Mia�a. Nigdy ich nie spuszcza�a, gdy na ni� patrzy�em. Zielone oczy Neriny z trudem wytrzymuj� moje spojrzenie.

��Ile ju� lat tu jestem?

Odwraca si� gwa�townie, trzaska drzwiami. K�ad� si� na plecach.

Poczucie wolno�ci. Upajaj�ce, lekkie, kr�c�ce w g�owie: jak po winie, chocia� po winie tak nigdy nie bywa. Zaczynasz je ceni� dopiero wtedy, gdy zostajesz go pozbawiony Wydaje mi si�, �e w moim przypadku min�o dosy� czasu. Rad jestem, �e nie wiem dok�adnie, ile. Gdybym s�dzi�, �e Nerina mi odpowie, nigdy nie spyta�bym jej o to.

Wieczorem tego samego dnia le�ymy w tym cholernym, szerokim �o�u. �a�uj�, �e nie przyby�em do brzeg�w Zimowej Agonii jako pozbawiony si� osiemdziesi�cioletni starzec. Wtedy zapewne zabi�aby mnie, a je�li nie, to w ka�dym razie nie m�g�bym zaspokaja� jej nienasyconego cia�a. I, co najwa�niejsze, �adnej fantazji. Tyle lat ju� min�o, i wci�� robimy to w ten sam spos�b. Tylko do ��ka czasami mnie przywi��e, i to l�kliwie tak, z zak�opotaniem, a potem przeprasza. Jakie� to takie odra�aj�ce.

��Czy�bym mia�a nie�adne cia�o?

� �adne, �adne.

��Wcale ci si� nie podobam.

��Aha.

��Nienawidz� ci�!

��A m�wi�a�, �e kochasz.

��Nienawidz�!

��To pozw�l mi odej��.

��Nigdy!

��Chc� spa�.

Takie to rozmowy w po�cieli. Z Ginewr� w og�le o niczym nie rozmawiali�my, i to by�o co� nadzwyczajnego. Ginewra by�a milczkiem, i za to j� kocha�em. Nikt nie potrafi� milcze� tak, jak ona.

Chcia�bym do niej wr�ci�. Do naszego domu. Nabra� gar�� ci�kiej, wilgotnej ziemi poci�tymi d�o�mi. By� mo�e pojecha� w miejsce, w kt�rym si� urodzi�em. Zajrze� do studni, krzykn�� w ni� co� g�upiego, ws�ucha� si� w echo. Do �rodka ju� si� nie wybior�: m�j brat umar�, a nie dowierzam nikomu wi�cej na tyle, �eby opu�ci� si� tam, na d�, i spogl�da� za dnia na gwiazdy.

Czy to wolno��?

Ale czy o tym w�a�nie my�l�, gdy zaczynaj� krwawi� me d�onie?

Czy w og�le my�l� w takich chwilach?

Nerina le�y obok, ciep�a, pachn�ca, uleg�a. Bardzo chce by� kochan�. Z pewno�ci� chce mnie kocha�, wystarczy jej na to pozwoli�. Gdyby si� zastanowi�, to czy jest mi tu a� tak �le? Ona naprawd� mo�e mi da� wszystko. I Ginewr�, je�li bardzo poprosz�, i studni� w domu mojego ojca. Zdo�am dotkn�� ich r�koma. Wolno�� � to prawo posiadania tego, co chcesz? Czy te� mo�liwo�� wzi�cia tego samemu? Kiedy zaczynam my�le� o tym nie jak o marzeniu � jak o jutrzejszym dniu, jak o czasie, kt�ry nadejdzie bardzo szybko � to czy wtedy staj� si� wolnym? Tak? Dlaczego nie teraz, w tej chwili, gdy le�� z moj� male�k� wied�m� w ciep�ej po�cieli, na wymi�tych przez nas prze�cierad�ach, nie otwieraj� si� moje stygmaty?

��Wypu�� mnie � m�wi� samymi wargami, nie patrz�c na ni�. � Wypu��.

��Nie mog�.

��Wypu��.

��Nie mog�, Rendalu! Naprawd�! Nawet gdybym chcia�a. Tego zakl�cia nie da si� zdj��. A przynajmniej nie wiem, jak to zrobi�.

��M�drala z ciebie. W takich chwilach prawie ci� kocham.

��Och, ty�

Zasypia szybko, wbiwszy si� male�kim ostrym podbr�dkiem w moje rami�. Ostro�nie g�aszcz� jej d�ugie g�ste w�osy Tak samo bia�e, jak moje prawdziwe w�osy, kt�rych od dawna nie widz�. By� mo�e nie pragn��bym tak bardzo odej��, gdybym tylko m�g� to zrobi�. Ale nie mog� � i dlatego nie przestan� pr�bowa�. Mucha obija si� o szyb�, dop�ki nie umrze.

Albo dop�ki nie zniknie szyba.

Z don�onu wida� morze.

Stoj� na samym szczycie, obok otwartego luku, skrzy�owawszy r�ce na piersi, i patrz� na bia�e grzebienie, z nies�yszalnym tu rykiem zwalaj�ce si� na przybrze�ne ska�y. Ptaszyny-siostrzyny siedz� na zamkowej �cianie, nieopodal. Mizariel czy�ci pi�ra Patoel, ta z b�ogo�ci mru�y oczy, nie spuszczaj�c ze mnie drapie�nie u�miechni�tego spojrzenia. Od czasu, gdy pr�bowa�em rzuci� si� z tego don�onu, ani na minut� nie zostawiaj� mnie samego. Ale dzi� po prostu wyszed�em pooddycha� morzem. Duszne powietrze zamku �le na mnie dzia�a.

Nerina niepokoi si�. Nie ucieka�em ju� od ponad miesi�ca. Z pocz�tku cieszy�a si�, teraz zdenerwowa�a si� nie na �arty. No c�, przynajmniej jakie� �wie�e tchnienie w ��cz�ce nas stosunki. Nie upi�em si� ani razu przez ten miesi�c, nie bi�em jej, nie pozwala�em jej bi� siebie (czasami przydarzaj� jej si� ataki histerii, i bezpiecznie jest przetrzyma� je w milczeniu � szybciej si� uspokoi). Jednym s�owem � rodzinna idylla. Codziennie zadr�cza mnie pytaniami, ocha, wzdycha, czyta na g�os powie�ci rycerskie, szybciej zaspokaja si� w �o�u i nie zbli�a si� do harfy. I � trzeba jej przyzna� � nie �piewa o lordzie Rendalu. Ale i tak nie jest to konieczne. Idiotyczna piosenka utkwi�a mi w g�owie, obracaj�c si� w niej raz po razie niczym n� w ranie. Dlaczego tak p�no wr�ci�e�, lordzie Rendalu� Dlaczego tak p�no?

To wszystko, co mi pozosta�o. Nerina ma racj�: nie ma wyj�cia, i to nawet nie jej wina. Pr�dzej moja. Ca�e moje umi�owanie wolno�ci. Nie potrafi� �y� bez tego uczucia. Odchodz� zn�w i zn�w nie dlatego, �e naprawd� mam nadziej� uciec z Zimowej Agonii, lecz dlatego, by cho� przez chwil� je poczu�. Z pocz�tku mia�em nadziej�, �e zdo�am �atwo zmusi� si� do zapomnienia o tym. Wydawa�o mi si�, �e to nie jest takie trudne. Stara�em si� nie my�le�, opuszcza�em zamek z zamkni�tymi oczyma, ratuj�c si� przed kusz�cym widokiem dalekiego grzbietu, brn��em na o�lep, powtarza�em w pami�ci tabliczk� mno�enia, odsuwa�em od siebie to uczucie, jak tylko pierwsze jego iskry rozb�yskiwa�y w mej duszy I tylko wyciera�em mokre d�onie. Nie wiem z czego.

Nadaremnie. �yk g�rskiego powietrza, zb�dnych dziesi�� krok�w � i wszystko zaczyna si� od nowa. Kr�g zamyka si�. Staj� si� wolny co zn�w odbiera mi wolno��. I tak w niesko�czono��.

Pozostaje don�on i poszarpane k��by szarej piany daleko w dole, pod nogami. Okr�g�y dach, niczym ko�o, niczym b��dny kr�g mojego uwi�zienia. Mierz� spojrzeniem odleg�o�� do ziemi, potem do ptaszyn-siostrzyn. Nie ma o czym marzy�: reakcj� male�kie maj� nadzwyczajn�. Nie zd��� przelecie� nawet po�owy drogi. R�wnie� i ta wolno�� nie jest mi dana. Chocia� jest inna. By� mo�e lepsza od tamtej, pierwszej, kt�rej � najwy�szy czas przyzna� to przed sob� � nigdy nie odzyskam. Okr�g�a wie�a � krok poza ni� � krzemienna pod�oga. �ciany zakl�cia � krok wstecz � inna wolno��. Co tam, za t� bram� � wszystko mi jedno. Co� innego, to wystarczy. I przecie� wystarczy jeden krok, niech to diabli, tylko jeden krok! Tylko nie po okr�gu, nie w kr�gu tego cholernego don�onu. W bok, tam, gdzie nie b�dzie oparcia pod nog�� I szybko, szybko � w d�, dop�ki nie zd��y�y z�apa� Uciec, p�ki nie zd��y�y dogoni� i odstawi� z powrotem. Ale ptaszyny maj� zbyt dobr� reakcj�. Je�li spadn�, rzuc� si� do mnie w okamgnieniu. Uratowa� mnie mog�o co najwy�ej zaskoczenie, kt�re wygra dla mnie kilka sekund. Ale co mo�e zadziwi� ptaszyny-siostrzyny? Ha, chyba tylko to, gdybym upad� w g�r�, a nie na d� Nie run�� na ziemi�, lecz roz�o�y� r�ce i wzlecia�.

Zamkni�ty kr�g. Krok poza� I � wzlecie�, a nie pada�.

��Dlaczego tak p�-�no wr�ci�e��

Dr��, wstrz�sam ca�ym cia�em, jakby musn�a mnie dr�twa, chwytam za pokryw� luku w pr�bie utrzymania r�wnowagi. Ptaszyny podnosz� g�owy, by po chwili uspokoi� si�. D�wi�ki harfy wyp�ywaj� z okna pode mn�, spod moich n�g, spod ziemi, z mogi�y. Gra kto� inny, Nerina �piewa. W g�osie trwoga i drwina; nie wiem, czego wi�cej. Nie wiem, po co ona �piewa. Przecie� jeszcze nie odchodzi�em.

Dopiero zamierzam.

Krok poza zakl�ty kr�g � i wzlecie�, nie spada�.

Zamieni� kilka s��w z od�wiernym, wyj�� przez zamkow� bram�, podnie�� ko�nierz p�aszcza, uparcie depta� wytartymi podeszwami such� ziemi�, nie spuszczaj�c wzroku z odleg�ych g�rskich szczyt�w � i nie my�le� o wolno�ci, nie my�le�, nie my�le�, nie my�le�!

Pozosta� w tych �cianach.

Rozsznurowa� ko�nierzyk koszuli.

Milcze�.

S�ucha� pie�ni o lordzie Rendalu, s�ucha�, u�miecha� si�, kocha� t� pie��, kocha� t�, kt�ra j� �piewa. Jest przecie� pi�kna. Pie�� i �piewaczka � obie s� pi�kne. W rzeczy samej.

S�ucha�.

I� nie, nie my�le� o wolno�ci.

Poczu� j�.

Tu przecie� wieje wiatr, nieprawda�? Od morza. Za g�rami jest �wiat, lecz jest on tak�e i za morzem. Tu mo�na my�le� o Ginewrze. Mo�na my�le� o miejscach, do kt�rych chcia�bym powr�ci�. O nich mo�na my�le� gdziekolwiek Miejsce nie czyni wolnym. Mo�liwo�� powrotu r�wnie�. W odr�nieniu od mo�liwo�ci niewracania � i nic przy tym nie traci�. Dlatego �e tak naprawd� ze studni nie wida� gwiazd. Tak m�wi�. Ale to nieprawda. Romantyczna bzdura, a przecie� nie jestem romantykiem. Nigdy nim nie by�em.

Ginewr� to zawsze przygn�bia�o.

Nerina p�acze. M�wi: czego nie mog� dla ciebie zrobi�, Rendalu? Mo�esz da� mi wszystko, dziewczyno. Wszystko. Problem w tym, �e mi niczego nie potrzeba. Ani od ciebie, ani od �wiata, kt�ry mi ukrad�a�.

Wilgo� w d�oniach� Ostatnimi czasy cz�sto czuj� wilgo� w d�oniach; jestem ca�kowicie wyko�czony. Wym�czy�a� mnie, Rin. Co, ju� nie �piewasz? Ju� sko�czy�a�? Za�piewaj jeszcze. To przecie� bardzo pi�kna pie��. O mnie. Zm�czy�y mnie �owy i mocno zasn�.

Ptaszyny-siostrzyny rzucaj� si� w moj� stron� z kamiennych z�b�w, niczym gargulce, w panice trzepoc� skrzyd�ami, zag�szczaj�c nasycone sol� powietrze. Ich �elazne r�ce wpijaj� si� w moje ramiona. O co chodzi, kochane? Nie �ud�cie si�, nie zamierzam skaka� z don�onu. Nie potrafi� lata�. W odr�nieniu od was. Ju� dawno chcia�em spyta�: skoro umiecie lata�, to dlaczego st�d nie odlecicie? Wiem, co trzyma tutaj mnie � a co trzyma was? Te� zakl�cie? Czy nieumiej�tno�� poczucia si� wolnym? Poczujcie si�, jeszcze zd��ycie� To prostsze ni� si� wydaje. Zapami�tajcie najwa�niejsze: wolno�� � to nie mo�liwo�� p�j�cia tam, gdzie chcecie. To mo�liwo�� przyznania, �e nie macie gdzie i po co i��. Dlatego �e w ci�gu dnia w studni nie wida� gwiazd. By� mo�e wida� je noc�, ale nigdy tego nie sprawdzi�em.

Tupot w dole, pod nogami, spod ziemi, z mogi�y� �oskot pokrywy luku, paj�czyna cienkich bia�ych w�os�w, pe�ne przera�enia oczy. Zielone. A mnie zawsze podoba�y si� czarne.

Z jakiego� powodu tak wilgotno w d�oniach.

��Co ty� zrobi�e��? Rendalu, co zrobi�e�?!

Nieporadnie podnosz� r�ce, na kt�rych zawis�y ptaszynysiostrzyny. Z d�oni co� kapie� co� z nich kapie.

��Jak ty� przesta�! Zatrzymaj to! O Bo�e, przecie� ty si� wykrwawisz!

Doprawdy? Ale kogo za to wini�, Rin? To ty, a nie ja, powi�za�a� stygmaty z poczuciem wolno�ci. My�la�a�, �e niemo�liwe jest j� poczu� w tych �cianach. Ja te� tak my�la�em. I do tej pory nic nam nie grozi�o. Do tej pory byli�my prawie szcz�liwi. Ty i ja. A teraz moje d�onie p�k�y, i wycieka z nich szybko �ycie, kt�re tak d�ugo trzyma�a� na �a�cuchu. Nie mog� go zatrzyma�, rzeczywi�cie. Niech odejdzie. Je�li ty mo�esz je zatrzyma�, zr�b to.

��Bo�e, Rendalu� Bo�e, Bo�e! Jak�e ty tak, jak�e ty! Przesta�, przesta�, prosz�!

Zn�w p�aczesz? Przesta�. Nienawidz�, gdy p�aczesz. Lepiej mi za�piewaj. O lordzie Rendalu. O mnie. Zm�czy�em si�.

I gdy chwytasz wiecznie zimnymi palcami moje r�ce, z kt�rych nadal p�ynie krew, gdy twoje koszmarne twory, tak podobne do ciebie samej, cofaj� si�, odwracaj�, wznosz� do nieba, gdy w dole rozlega si� przenikliwe, b�agalne �wio, bydl�, posz�a!�, wyrywaj�ce si� z suchego gard�a po�amanej lalki, gdy struny harfy rw� si� gdzie� bardzo, bardzo daleko, na czo�o spada mi pierwsza kropla deszczu. Chc� my�le�, �e to deszcz. To moje prawo � decydowa�, czyje �zy p�yn� po mej twarzy.

Zawsze m�wi�am, �e gdy wreszcie wyl�duj� kosmici, b�dzie to ogromny zaw�d. Mam na my�li to, �e po Bliskich spotkaniach, Wojnie �wiat�w i ET nie ma mowy, �eby zdo�ali sprosta� swoim dobrym czy z�ym wizerunkom, do jakich przywykli wszyscy ludzie.

M�wi�am tak�e, �e nie b�d� wygl�dali jak obcy w filmach i nie przyb�d�, �eby: A) nas pozabija�, B) podbi� nasz� planet� i nas zniewoli�, C) uratowa� nas przed nami samymi jak w Dniu, w kt�rym stan�a Ziemia, albo D) uprawia� seks z Ziemiankami. Mam na my�li, �e nawet w kosmosie nie�atwo znale�� kogo� mi�ego, ale czy obcy naprawd� przebywaliby tysi�ce lat �wietlnych po to, by poderwa� jak�� dziewczyn�? Wydaje mi si� te�, �e tak naprawd� poci�ga�yby ich samice gu�c�w. Albo p�ki jukki. Albo klimatyzatory.

S�dzi�am r�wnie�, �e A) i B) s� wysoce nieprawdopodobne, poniewa� kosmiczni imperiali�ci maj� macki zbyt pe�ne roboty podbijaj�c s�siad�w, albo odpieraj�c najazdy imperialistycznie nastawionych s�siad�w, �eby mie� czas na podbijanie peryferyjnych planet takich jak Ziemia, a co si� tyczy C), wystrzegam si� ludzi albo obcych, kt�rzy przybywaj� m�wi�c, �e pragn� ci� zbawi�, jak na przyk�ad wielebny Thresher. Wydaje mi si� tak�e, �e istoty zdolne do budowania gwiazdolot�w, mog�cych pokonywa� wszystkie te lata �wiedne, musz� pierwej zbudowa� rozwini�te cywilizacje, a motywy ich przybycia b�d� z pewno�ci� nieco bardziej z�o�one, ni� spopielenie Waszyngtonu, czy telefoniczne po��czenie si� z domem.

Nigdy jednak nie przysz�o mi na my�l, �e obcy przyb�d�, a my po dziewi�ciu miesi�cach ich pobytu na Ziemi i prowadzonych z nimi rozm�w b�dziemy wiedzieli o ich motywach tyle samo, co pierwszego dnia.

Nie m�wi� teraz o tych przypadkach, w kt�rych UFO pojawia si� na jakim� zadupiu gdzie� na Po�udniowym Zachodzie, maltretuje kilka kr�w, wygniata w zbo�u kr�g czy dwa, porywa jakiego� osobnika, na relacji kt�rego absolutnie nie mo�na polega�, bo wynika z niej, �e kosmici zagl�dali mu w rozmaite wstydliwe miejsca, a potem odlecieli. Nigdy nie wierzy�am, �e obcy chcieliby zrobi� co� takiego i w rzeczy samej, nie zrobili, cho� w zasadzie wyl�dowali na Po�udniowym Zachodzie.

Posadzili sw�j statek kosmiczny w samym �rodku uniwersyteckiego kampusu w Denver i pomaszerowali � w�a�ciwie nie jest to dobre s�owo, poniewa� Altairczycy poruszaj� si� tak, jak kaczki na �lizgawce � wprost do frontowych drzwi g��wnego budynku w najlepszej tradycji �Zaprowad�cie nas do waszego wodza�.

I to wszystko. Nie za��dali (by�o ich sze�ciu): �Zaprowad�cie nas do waszego wodza�, nie stwierdzili: ��to ma�y krok dla obcych, ale ogromny krok naprz�d dla ludzko�ci�, nie za��dali nawet: �Ziemianie, oddajcie nam swoje kobiety�. Albo planet�. Po prostu przybyli i czekali.

I czekali. Otoczy�y ich b�yskaj�ce kogutami policyjne samochody. Ekipy telewizyjne i reporterzy skierowali na nich obiektywy kamer. Nad ich g�owami kr��y�y F-16, kt�rych piloci zawzi�cie robili zdj�cia i usi�owali stwierdzi�, czy: A) ich statek otacza pole si�owe, B) jest uzbrojony i C), czy mog� go zniszczy�? (Nie mogli). Po�owa miasta ogarni�ta przera�eniem zwia�a w g�ry, powoduj�c kosmiczny korek na I-70, a druga po�owa podjecha�a do kampusu, �eby zobaczy�, co jest grane, powoduj�c kosmiczny korek na Evans.

Obcy, kt�rym natychmiast nadano nazw� Altairczyk�w, poniewa� jeden z wyk�adowc�w astronomii Uniwersytetu Denver orzek�, �e przybyli z gwiazdy Altair w konstelacji Or�a (nie by�o to prawd�), nie zareagowali na �adn� z tych rzeczy, skutkiem czego rektor uniwersytetu nabra� przekonania, i� nie zamierzaj� niczego rozpieprza� w stylu Dnia Niepodleg�o�ci. Wyszed� wi�c i powita� ich w imieniu Ziemi i w�adz Uniwersytetu w Denver.

A oni stali. Pojawi� si� burmistrz, kt�ry ich powita� w imieniu Ziemi i Denver. Zaraz potem przyby� gubernator, kt�ry powita� ich w imieniu Ziemi oraz stanu Kolorado i zapewni� ich, �e odwiedzanie jego stanu jest absolutnie bezpieczne. M�wi� tak, jakby Altairczycy byli ostatnimi z d�ugiego szeregu zbiegaj�cych si� zewsz�d skorych do podziwiania urok�w G�r Skalistych turyst�w, cho� by�o to raczej ma�o prawdopodobne, bo stali ty�em do g�r i nie odwr�cili si� nawet, gdy gubernator przeszed� obok nich, by wskaza� im Point s Peak. Stali po prostu i gapili si� na g��wny budynek uniwersytetu.

Stali tak przez kolejne trzy tygodnie nie zwracaj�c uwagi na �adn� z niezliczonych m�w, jakie wyg�aszali oficjele z Departamentu Stanu, naukowcy, przedstawiciele innych pa�stw, a tak�e przyw�dcy religijni i rekiny finansjery. Nie przejmowali si� te� w najmniejszym stopniu drobnymi kaprysami pogody, takimi jak ostatnia kwietniowa burza �nie�na, kt�ra w ca�ym stanie pozrywa�a linie energetyczne i po�ama�a ga��zie drzew. Gdyby nie wyraz ich twarzy, wszyscy mogliby pomy�le�, �e mieszka�cy Altaira s� ro�linami.

�adna ro�lina nie potrafi�aby jednak tak patrze�. Ich spojrzenia wyra�a�y ostateczn� i absolutn� dezaprobat�. Pierwsz� osob�, kt�ra to zauwa�y�a i skonstatowa�a by�a, Bo�e przebacz, moja ciotunia Judith.

W�a�ciwie by�a ciotk� ojca. Odziana w kostium, kapelutek i bia�e r�kawiczki nawiedza�a nas zwykle raz w miesi�cu. Siada�a na kraw�dzi krzes�a i popieli�a nas wzrokiem. Spojrzenie to potrafi�o przyprawi� moj� matk� o gwa�towny atak sprz�taczkowo-piekarniczy, gdy tylko si� dowiadywa�a, �e b�dziemy mieli zaszczyt go�ci� ciotuni� Judith. Nie, �eby cioteczka w jakikolwiek spos�b krytykowa�a czysto��, jak� utrzymywa�a w domu mama, albo jej kuchni�. Do tego si� nie posuwa�a. Nie krzywi�a si� nawet pij�c kaw�, kt�r� jej mama podawa�a, nie przesuwa�a te� obleczonym w biel palcem po kominku w poszukiwaniu �lad�w kurzu. Nie musia�a. Ca�� swoj� postaw� wyra�aj�c dezaprobat� siedzia�a r�wnie wymowna jak kamie�, podczas gdy matka rozpaczliwie usi�owa�a nawi�za� jak�kolwiek rozmow�. Ze wzroku cioci wynika�o jasno, �e uwa�a nas za niewychowanych brudas�w i ignorant�w, kt�rych nie uznawa�a nawet za godnych pogardy.

Poniewa� nigdy nie wyrazi�a swojej dezaprobaty poza rzadkimi uwagami w stylu �Dobrze wychowane dzieci nie odzywaj� si� bez zapytania�, matka gor�czkowo polerowa�a srebra, piek�a ciasteczka, wciska�a mnie i Tracy w krochmalone bluzeczki oraz lakierowane buciki, a tak�e kaza�a nam grzecznie dzi�kowa� ciotuni za urodzinowe prezenty (sk�adane poczt�wki z jednodolarowym banknotem wewn�trz), i bardzo starannie odkurza�a ca�y dom. Zmusza�a si� te� do przestawiania mebli w saloniku � ale wszystko na pr�no. Ciocia Judith wci�� dysza�a dezaprobat�.

Mog�oby to za�ama� nawet osob� o nerwach jak postronki.

Po wizytach cioci Judith matka k�ad�a si� na otomanie z zimn�, mokr� chusteczk� na czole.

Altairczycy wywierali takie samo wra�enie na dygnitarzach i naukowcach, kt�rzy przybywali, �eby ich zobaczy�. Po pierwszym spotkaniu gubernator zrezygnowa� z dalszych pr�b nawi�zania kontaktu, a prezydent, kt�rego wyniki sonda�y opinii publicznej by�y i bez tego skandalicznie niskie i kt�ry nie m�g� ju� ryzykowa� kolejnych pr�b wkurzenia wyborc�w, w og�le odm�wi� wyjazdu do Kolorado.

Zamiast tego powo�a� dwustronn� komisj�, w sk�ad kt�rej weszli przedstawiciele Pentagonu, Departamentu Stanu, Rady Bezpiecze�stwa Narodowego, Bia�ego Domu, senatu i FEMA, kt�rej zadaniem by�o zbadanie obcych i znalezienie sposobu porozumienia si� z nimi. Powo�a� te� drug� komisj� sk�adaj�c� si� z ekspert�w w dziedzinach astronomii, antropologii, egzobiologii i komunikacji, oraz trzeci� � jej cz�onkami zostali wszyscy, kt�rych zdo�ano zwerbowa� i kt�rzy mieli jak�kolwiek teori� dotycz�c� Altairczyk�w i tego, jak si� z nimi dogada�. Zwerbowano i mnie, poniewa� napisa�am seri� artyku��w o obcych, kt�re ukazywa�y si� w miejscowej prasie przed i po przybyciu mieszka�c�w Altaira. (Pisywa�am te� artyku�y dotycz�ce turyst�w, prowadzenia samochod�w z wlepionymi w ucho kom�rkami, kork�w na I-70, trudno�ci ze znalezieniem m�czyzny na randk� i mojej ciotuni Judith).

Zwerbowano mnie pod koniec pa�dziernika na miejsce jednego z lingwist�w, kt�ry zrezygnowa�, �eby � jak to okre�li� � �m�c sp�dza� wi�cej czasu z �on� i na �onie rodziny�. Wybra� mnie przewodnicz�cy komisji, doktor Morthman, kt�ry nie wiedzia�, �e moje artyku�y mia�y by� zabawne. By�o to bez znaczenia, bo i tak nie mia� zamiaru mnie s�ucha�, nie zamierza� te� wys�uchiwa� opinii �adnego z pozosta�ych cz�onk�w komisji, kt�ra na tym etapie sk�ada�a si� z trzech lingwist�w, dw�ch antropolog�w, kosmologa, meteorologa, botanika (mog�o si� przecie� w ko�cu okaza�, �e Altairczycy s� jednak ro�linami), specjalisty od ssak�w naczelnych, ornitologa i entomologa (na wypadek, gdyby si� okaza�o, �e obcy nie s� ssakami czy ptakami), egiptologa (gdyby przypadkiem to oni zbudowali piramidy), speca od psychiki zwierz�t, pu�kownika lotnictwa, prawnika z JAG, eksperta od cudzoziemskich obyczaj�w, znawcy komunikacji pozawerbalnej, specjalisty w kwestiach uzbrojenia, doktora Morthmana (kt�ry, jak zd��y�am si� zorientowa�, nie zna� si� na niczym) i (ze wzgl�du na blisko�� Colorado Springs) g�owy Wszechko�cio�a Jedynie Prawdziwej Drogi, wielebnego Threshera, przekonanego, �e Altairczycy s� zwiastunami ko�ca �wiata.

��Jest pow�d, dla jakiego Pan kaza� im tu wyl�dowa� � powiedzia�. Chcia�am go zapyta�, czemu nie kaza� im wyl�dowa� w Colorado Springs, ale on te� nie lubi� i nie umia� s�ucha�.

Gdy przy��czy�am si� do tej komisji, stwierdzi�am, �e jedynym post�pem, jaki uda�o si� osi�gn�� tym ludziom (i ich poprzednikom), jest nak�onienie Altairczyk�w do odwiedzania w �lad za nimi rozmaitych miejsc. Niezale�nie od pogody wchodzili do rozmaitych pracowni, kt�re uruchomiono w gmachu uniwersytetu, �eby prowadzi� nad nimi badania, cho� kiedy przegl�da�am nagrania wideo, nie�atwo by�oby mi odpowiedzie�, czy obcy reagowali na cokolwiek, co m�wili albo robili cz�onkowie komisji. Wydawa�o mi si�, �e pod��aj� za doktorem Mortimerem i innymi z w�asnej inicjatywy, a moje podejrzenia umacnia� fakt, �e punktualnie o dziewi�tej wieczorem ka�dego dnia odwracali si�, kaczkowatym �lizgiem ruszali do swojego statku i znikali w jego wn�trzu.

Gdy uczynili to po raz pierwszy, wszyscy wpadli w panik� s�dz�c, �e odlec� na dobre. �Obcy odlatuj�. Czy�by mieli nas do��?� grzmia�y pierwsze strony wieczornych wyda� gazet i dziennik�w telewizyjnych, cho� czu�am, �e te nie poparte dowodami wnioski oparte s� na wra�eniu, jakie obcy wywarli na ludziach. Chc� powiedzie�, �e obcy mogli wr�ci� do siebie, by obejrze� Jona Stewarta produkuj�cego si� w The Daily Show, ale cho� nast�pnego dnia pojawili si� ponownie, w�r�d ludzi zacz�a kr��y� popularna teoria, �e nad ludzko�ci� wisi pewien nieodwo�alny termin i je�eli nie uda nam si� porozumie� z przybyszami do tego czasu, planeta zostanie zamieniona w jedno wielkie popielisko. Dok�adnie to samo uczucie mia�am w obecno�ci cioci Judith; czu�am, �e je�eli nie podo�am, zaskwiercz� jak przypalona grzanka.

Cho� nigdy nie uda�o mi si� sprosta� wymaganiom ciotuni, nic szczeg�lnego nie sta�o si�, kiedy przesta�a mi przysy�a� urodzinowe poczt�wki z dolarem w �rodku, do mnie za� dotar�o, �e je�li obcy nie unicestwili nas po wys�uchaniu kilku kaza� wielebnego Threshera, kt�ry czyta� im Pismo i usi�owa� nawr�ci�, to w og�le tego nie uczyni�.

Niestety, nie zanosi�o si� te� na to, �e powiedz� nam, co tu robi�. Cz�onkowie komisji przemawiali do nich niemal w ka�dym j�zyku, w��czaj�c w to farsi, migowy j�zyk Nawaho i londy�ski cockney. Grali im rozmaite utwory muzyczne, b�bnili, wypisywali powitania, pokazywali prezentacje Power Point, wysy�ali SMS-y i pokazywali kamie� z Rosetty. Pr�bowali Ameslanu i pantomimy, cho� by�o oczywiste, �e Altairczycy maj� dobry s�uch. Cokolwiek im powiedzieli, cokolwiek dali, lub nawet uciekali si� do mod��w, obcy demonstrowali absolutn� niech�� i dezaprobat�. Dok�adnie jak ciocia Judith.

Gdy w��czy�am si� w prace komisji, jej cz�onkowie osi�gn�li ju� stan desperacji podobny do nastroju mojej matki, gdy bez rezultatu przemeblowa�a salon. W nadziei, �e przybysze w og�le jako� zareaguj�, zacz�to im pokazywa� slajdy z widokami Denver albo Colorado.

��Nic z tego nie b�dzie � orzek�am.�� Moja matka zmieni�a zas�ony i tapety, ale to w og�le nie poskutkowa�o.�� Doktor Morthman nie raczy� mnie us�ysze�.

Zabrali�my ich do denverskiego Muzeum Sztuki, zaprowadzili�my do Narodowego Parku G�r Skalistych, gdzie pokazali�my im Ogr�d Bog�w, zademonstrowali�my im te� rodeo. Stali i zion�li dezaprobat�.

Doktor Morthman nie zamierza� si� poddawa�.

��Jutro zabierzemy ich do zoo.

��Czy to dobry pomys�? � zapyta�am.�� Chc� powiedzie�, �e nie chcia�abym im niczego sugerowa�. � Doktor Morthman oczywi�cie nie us�ysza� mojej opinii.

Na szcz�cie Altairczycy nie zwr�cili na nic uwagi w zoo, nie poruszy� ich widok �wi�tecznej iluminacji w Civic Center, ani balet �Dziadek do orzech�w�. I wtedy poszli�my na deptak centrum handlowego.

Komisja wtedy skurczy�a si� ju� do siedemnastu ludzi (dwaj lingwi�ci i zwierz�cy psycholog zrezygnowali) wci�� jednak by�a dostatecznie liczn� grup� obserwator�w, �eby narazi� Altairczyk�w na niebezpiecze�stwo stratowania w t�umie. Wi�kszo�� cz�onk�w komisji zrezygnowa�a z pracy terenowej, zdaj�c si� na �alternatywne metody badawcze�, niewymagaj�ce bezpo�redniej obserwacji, co oznacza�o, �e nie mog� wytrzyma� pal�cego wzroku obcych na miejscu i podczas powrotu minibusem.

Do centrum handlowego udali si� z obcymi tylko doktor Morthman, ekspert od zapach�w doktor Wakamura, wielebny Thresher i ja. Nie towarzyszyli nam nawet dziennikarze. Gdy Altairczycy zjawili si� po raz pierwszy, TV i CNN zalewa�y �wiat relacjami, ale po kilku tygodniach doskona�ej bezczynno�ci przybysz�w sieci zacz�y pokazywa� co bardziej ekscytuj�ce sceny z Obcego, Inwazji porywaczy cia�, i drugiej cz�ci Facet�w w czerni, a potem kompletnie straci�y zainteresowanie i wr�ci�y do Paris Hilton albo wyrzuconych na brzeg wieloryb�w. Jedynym fotografem, kt�ry nam towarzyszy�, by� wynaj�ty przez doktora Morthmana do dokumentacji naszych prac nastolatek Leo, kt�ry, gdy tylko weszli�my na teren centrum, zapyta�:

��Mieliby�cie co� przeciwko temu, �ebym przed rozpocz�ciem filmowania wyskoczy� kupi� mojej dziewczynie prezent pod choink�? Powiedzmy sobie wprost, oni tylko stoj� i si� gapi�.

Mia� racj�. Altairczycy �lizgali si� kaczo po kilku poziomach, a potem si� zatrzymali mierz�c pe�nymi bezosobowej dezaprobaty spojrzeniami reklamowe ekrany Sharper Image i Gap, a tak�e gapi�w, kt�rzy przystawali popatrze� na ca�� sz�stk� i szybko odchodzili onie�mieleni niech�ci� obcych.

Centrum pe�ne by�o par ob�adowanych zakupami, rodzic�w popychaj�cych w�zki baga�owe, dzieci i gromadki czekaj�cych na okazj� do �piewu uczennic szko�y �redniej w zielonych togach ch�rzystek. Centra handlowe zaprasza�y szkolne i ko�cielne ch�ry, by o tej porze roku prezentowa�y swe umiej�tno�ci przed stoiskami ze smako�ykami. Dziewcz�ta chichota�y i rozmawia�y p�g�osem, a dzieciaki dar�y si� jak op�tane krzycz�c: �Nie chc�!�, Judy Garland s�awi�c wolno�� zakupu �piewa�a Rado�� �wiatu z akompaniamentem flet�w, a wielebny Thresher wskazywa� na odziane w majteczki, i biustonosze skrzydlate manekiny w oknie wystawowym Victorias Secret i grzmia�: �Sp�jrzcie na to! Sam grzech!�

��T�dy!�� powiedzia� id�cy przed Altairczykami doktor Morthman wymachuj�c r�koma jak zawiadowca na stacji.�� Chc�, �eby zobaczyli �wi�tego Miko�aja.

Obchodzi�am bokiem tr�jk� nastolatk�w, kt�rzy na chwil� odci�li mnie od obcych, gdy us�ysza�am co� w rodzaju ch�ralnego westchnienia i na ca�ym poziomie zapad�a cisza zak��cana jedynie entuzjazmem Judy Garland i zach�caj�c� do zakup�w muzyczk�.

��Co si� sta�o?�� zapyta� ostro doktor Morthman. Przepchn�am si� obok nastolatk�w, by zobaczy�, o co chodzi.

Altairczycy wodz�c wok� pe�nymi dezaprobaty spojrzeniami siedzieli spokojnie na placyku pomi�dzy stoiskami. Otacza� ich kr�g zafascynowanych klient�w, do kt�rego spieszy� w�a�nie cz�owiek w garniturze wygl�daj�cy na jakiego� kierownika.

��Co si� dzieje?

��Niezwyk�e � odpar� doktor Morthman.�� Wiedzia�em, �e w ko�cu zareaguj�, je�eli oprowadzimy ich po dostatecznej liczbie rozmaitych miejsc.�� Odwr�ci� si� do mnie.�� By�a pani za nimi, panno Yates. Co sprawi�o, �e usiedli?

��Nie wiem � odpowiedzia�am.�� Nie widzia�am, bo by�am z ty�u. Czy�

��Prosz� p�j�� i poszuka� Leo � poleci�. � Powinien to sfilmowa�.

Nie by�am tego a� tak pewna, ale odszuka�am naszego fotografa. Wychodzi� z magazynu Victorias Secret z niewielk�, jasnor�ow� paczuszk� w d�oni.

��Co si� sta�o, Meg?�� zapyta�.

��Altairczycy usiedli � odpowiedzia�am.

��Dlaczego?

��Tego w�a�nie pr�bujemy si� dowiedzie�. Zak�adam, �e ich nie filmowa�e�?

��Nie, m�wi�em ci, �e musz� kupi� prezent mojej� Jezusie, Morthman mnie zabije!�� wetkn�� r�owo�ci w kiesze� d�ins�w.�� Nie s�dzi�em�

��No to zabierz si� do filmowania � ponagli�am go � a ja zobacz�, czy znajd� kogo�, kto sfilmowa� to amatorsko.�� W�r�d tych wszystkich ludzi, kt�rzy zabrali dzieciaki do �wi�tego Miko�aja musia� by� kto�, kto mia� kamer� albo filmowa� kom�rk�. Zacz�am si� przeciska� przez kr�g widz�w usi�uj�c trzyma� si� z daleka od doktora Morthmana, kt�ry konferowa� z kierownikiem centrum, ��daj�c, by ochroniarze otoczyli ten fragment pasa�u i zatrzymali wszystkich klient�w.

��Wszystkich?�� kierownik z trudem prze�kn�� �lin�.

��Tak, to bardzo wa�ne. Altairczycy najwidoczniej zareagowali na co�, co zobaczyli, albo us�yszeli�

��Albo zw�szyli � wtr�ci� doktor Wakamura.

���i dop�ki nie dowiemy si�, co by�o przyczyn�, nie mo�emy pozwoli�, by ktokolwiek st�d odszed�. By� mo�e wreszcie uda nam si� jako� do nich dotrze�.

��Ale do �wi�t zosta�y tylko dwa tygodnie � wymamrota� kierownik.�� Nie mog� tak po prostu zamkn��

��Najwyra�niej nie rozumie pan, �e by� mo�e wa�� si� tu losy naszej planety � uci�� doktor Morthman.

Mia�am nadziej�, �e si� myli; wygl�da�o na to, i� nikt jako� nie zdo�a� tego sfilmowa�, cho� teraz wszyscy powyjmowali kom�rki i skierowali na Altairczyk�w ich obiektywy, mimo �e ci nadal toczyli wok� spojrzeniami pe�nymi dezaprobaty. Powiod�am wzrokiem po kr�gu gapi�w szukaj�c ojca, czy dziadka, kt�ry m�g�by mie�

Ch�r. Kt�ra� z tych dziewcz�t musia�a mie� kamer� wideo. Podbieg�am do grupki obleczonych w zielone pow��czyste szaty dziewcz�t.

��Przepraszam � zwr�ci�am si� do nich.�� Towarzysz� tym Altairczykom i�

B��d. Dziewcz�ta natychmiast zasypa�y mnie pytaniami.

��Dlaczego oni siedz�?

��Dlaczego nic nie m�wi�?

��Dlaczego s� tacy stukni�ci?

��Mamy za�piewa�? Jeszcze nie �piewa�y�my.

��Powiedzieli, �e musimy tu zosta�. Jak d�ugo to potrwa? O sz�stej mamy �piewa� we Flatirons Mall.

��Czy oni powi��� nam do �rodka, a potem wyskocz� z naszych brzuch�w?

Spr�bowa�am przekrzycze� t� ulew� pyta�.

��Czy kt�ry� z waszych rodzic�w przyni�s� ze sob� kamer� wideo?�� Po chwili bezowocnego czekania stwierdzi�am bezradnie: � Musz� porozmawia� z waszym opiekunem.

��Z panem Ledbetterem?

��Jest pani jego dziewczyn�?

��Nie � odpowiedzia�am, usi�uj�c wy�owi� wzrokiem z t�umu kogo�, kto wygl�da� na opiekuna tych dzierlatek.�� Gdzie go znajd�?

��Tam � odpowiedzia�a jedna z nich wskazuj�c wysokiego, szczup�ego m�czyzn� w lu�nych spodniach i blezerze.�� Chodzi pani z panem Ledbetterem?

��Nie � odpar�am, pr�buj�c si� do niego przecisn��.

��Dlaczego? Jest naprawd� mi�y.

��Ma pani ch�opaka?

��Nie � odpowiedzia�am, gdy wreszcie dotar�am do wskazanego.�� Pan Ledbetter? Jestem Meg Yates. Cz�onek komisji badaj�cej Altairczyk�w�

��W�a�nie z pani� chcia�em pom�wi�, Meg � stwierdzi�.

��Obawiam si�, �e nie mog� panu powiedzie�, jak d�ugo to potrwa � przyzna�am.�� Dziewcz�ta powiedzia�y mi, �e macie kolejny wyst�p �piewacki o sz�stej�

��Owszem, a ja dzi� wieczorem mam pr�b�, ale nie o to chcia�em zapyta�.

��Panie Ledbetter, ona nie ma swojego ch�opaka.

Wykorzysta�am chwil� zaskoczenia rozm�wcy, �eby zapyta�:

��Zastanawia�am si�, czy kto� z waszego ch�ru nie ma przy sobie kamery?

��Pewnie tak. Belindo � zwr�ci� si� do dziewczyny, kt�ra powiadomi�a go, �e nie mam ch�opaka.�� Sprowad� tu twoj� matk�. � Dziewczyna ruszy�a w t�um.�� Jej matka zacz�a filmowa� wszystko od chwili, gdy wyszli�my z ko�cio�a. A je�eli ona tego nie z�apa�a, sfilmowa�a to mama Kaneeshy. Albo tatko Chelsea.

��Dzi�ki Bogu � westchn�am.�� Nasz kamerzysta zagapi� si�, a musimy si� dowiedzie�, co by�o powodem ich reakcji.

��To znaczy tego, �e usiedli?�� zapyta�. � Nie potrzebujecie do tego filmu. Wiem, co to by�o. �piew.

��Jaki �piew?�� zapyta�am.�� Gdy wchodzili�my, ch�r nie �piewa�, a zreszt� tym Altairczykom demonstrowano ju� muzyk�. W og�le ich nie ruszy�a.

��Jak� muzyk�? Nuty z Bliskich spotka�?

��Owszem � odpowiedzia�am, nieco zbita z tropu.�� I Beethovena, Debussy�ego� i Charlesa Ivesa. Ca�� mas� kompozytor�w.

��Ale to wszystko by�a muzyka instrumentalna, prawda? A ja m�wi� o �piewie. O jednej ze �piewanych tu w charakterze jingli kol�d. Widzia�em, jak usiedli. Byli ca�kowicie�

��Panie Ledbetter, chcia� si� pan widzie� z moj� mam�? � wtr�ci�a Belinda, kt�ra ci�gn�a za sob� t�g� kobiet� trzymaj�c� kamer� wideo.

��Tak � odpowiedzia�. � Pani Carlson, musz� zobaczy� ca�e nagranie ch�ru od chwili, gdy weszli�my do centrum.

Pos�usznie odnalaz�a ten moment i poda�a mu kamer�. Przez chwil� przelatywa� nagranie na podgl�dzie.

��O, prosz� � powiedzia� cofaj�c obraz i pokazuj�c mi ekran tak, bym mog�a zobaczy�. � Prosz�, niech pani sama zobaczy.

Autobus z napisem na boku �Pierwszy Ko�ci� Prezbiteria�ski�. Dziewcz�ta wsiadaj�ce, wysiadaj�ce i wchodz�ce do centrum. Dziewcz�ta t�ocz�ce si� przed stoiskiem Crate and Barrel. Rozchichotane i rozgadane, cho� d�wi�k by� zbyt cichy, by da�o si� zrozumie�, o czym �wierkaj�.

��Mo�e pani podkr�ci� g�os?�� zwr�ci� si� pan Ledbetter do pani Carlson. Nacisn�a jaki� guzik.

Teraz ju� dobrze s�yszeli�my dziewcz�ta.

��Panie Ledbetter, czy mo�emy wej�� i kupi� precla?

��Panie Ledbetter, nie chc� sta� ko�o Heidi�

��Panie Ledbetter, zostawi�am pomadk� w autobusie�

��Panie Ledbetter�

Nie zobacz� na tym Altairczyk�w, pomy�la�am. Ale zaraz� Za obleczonymi w zielone togi dziewcz�tami zobaczy�am doktora Morthmana, Leo z jego wideokamer� i obcych. Mign�li mi tylko, niczego nie mog�am dostrzec wyra�nie.

��Obawiam si� � zacz�am.

��Cyt��� powiedzia� pan Ledbetter ponownie wciskaj�c guzik g�o�no�ci.�� Prosz� pos�ucha�.

Podni�s� g�o�no�� do maksimum. Us�ysza�am g�os wielebnego Threshera:

��Sp�jrzcie na to! To absolutnie nie do przyj�cia!

��Meg, s�yszy pani tego jingla?�� zapyta� pan Ledbetter.

��Tak jakby � odpowiedzia�am.�� Co to jest?

���Rado�� �wiatu� � odpar� trzymaj�c kamer� tak, bym widzia�a ekran. Pani Carlson musia�a si� przesun��, �eby mie� lepszy widok, bo nikt teraz nie zas�ania� Altairczyk�w pod��aj�cych za doktorem Morthmanem. Spr�bowa�am dostrzec, czy nie popiel� wzrokiem czego� konkretnego � gapi�w, bo�onarodzeniowych dekoracji, manekin�w anielic z Victoria� Secret czy tablic wskazuj�cych miejsca odpoczynku � ale nawet je�eli tak by�o, niczego nie zauwa�y�am.

��T�dy � m�wi� doktor Morthman na ta�mie.�� Chc�, �eby zobaczyli �wi�tego Miko�aja..

��O, teraz � oznajmi� pan Ledbetter.�� Prosz� uwa�a�.

��Pasterze, str�e swoich trz�d��� zapia� cieniutko ch�rek.

Us�ysza�am grzmi�cy g�os wielebnego Threshera: � �Blu�nierstwo!� � i pytanie jednej z dziewczyn: � Panie Ledbetter, po wyst�pie mo�emy p�j�� do McDonaldsa?�� a potem zobaczy�am, �e wszyscy Altairczycy nagle jednym omdlewaj�cych ruchem usiedli na ziemi, niczym obleczona w krynolin� Scarlet O�Hara.�� S�ysza�a pani, co �piewali?�� zapyta� pan Ledbetter.

��Nie�

��Usi�d�cie wszyscy wraz� O, prosz� � powiedzia� cofaj�c nagranie.�� Niech pani pos�ucha.�� Odtworzy� nagranie. Zobaczy�am, jak ignoruj�cy wszystkie inne d�wi�ki Altairczycy skupili si� na �piewie.�� Pasterze, str�e swoich trz�d � kwili� ch�rek � usi�d�cie wszyscy wraz�

Mia� racj�. Altairczycy usiedli, gdy przebrzmia�o s�owo: �usi�d�cie�. Spojrza�am na niego.

��Widzi pani?�� powiedzia� rozpromieniony.�� Kol�da ka�e siada� i oni siadaj�. Zauwa�y�em to, bo pod�piewywa�em sobie t� sam� kol�d�. Mam taki nawyk. Dziewcz�ta wci�� si� ze mnie �miej�.

Ale czemu Altairczycy mieliby reagowa� na s�owa kol�dy, cho� nie rusza�o ich nic, co m�wili�my do nich podczas minionych dziewi�ciu miesi�cy?

��Mog� po�yczy� to nagranie?�� zapyta�am.�� Musz� je pokaza� pozosta�ym cz�onkom komisji.

��Nie ma sprawy � odpowiedzia� i zwr�ci� si� do pani Carlson.

��No nie wiem � odpar�a niech�tnie.�� Mam nagranie ka�dej sol�wki Belindy.

��Panna Yates zrobi kopi� i odda pani orygina� � zapewni� j� pan Ledbetter.�� Prawda, Meg?

��Oczywi�cie � odpowiedzia�am.

� �wietnie � stwierdzi� m�j rozm�wca.�� Prze�le pani ta�m� do mnie, a ja ju� przeka�� j� Belindzie. Mo�e tak by�? � zapyta� pani� Carlson.

Kiwn�a g�ow�, wyj�a kaset� i wr�czy�a mi j�.

��Dzi�kuj� � powiedzia�am i pospieszy�am do doktora Morthmana, kt�ry wci�� si� spiera� z kierownikiem centrum.

��Nie mo�e pan zamkn�� ca�ego centrum � m�wi� kierownik.�� Mamy teraz najwi�ksze zyski w ca�ym roku i�

��Doktorze Morthman � wtr�ci�am si�. � Mam tu ta�m� z siadaj�cymi Altairczykami. Nagra�a j��

��Nie teraz � odpar� niecierpliwie.�� Prosz� powiedzie� Leo, �eby sfilmowa� wszystko, co obcy mogli zobaczy�.

��Ale� on filmuje w�a�nie obcych � stwierdzi�am.�� Co b�dzie, jak zaczn� robi� co� jeszcze?�� Morthman oczywi�cie nie s�ucha�.

��Prosz� mu powiedzie�, �eby sfilmowa� wszystko, na co oni mogli zareagowa�: stoiska, kupuj�cych, bo�onarodzeniowe dekoracje, wszystko� I prosz� zadzwoni� na policj�, niech otocz� kordonem parking. Nikomu nie wolno st�d wyjecha�.

��K-kordon?�� st�kn�� kierownik.�� Nie mo�e pan tu zatrzyma� tych ludzi!

��Wszyscy maj� st�d przej�� do jakiego� miejsca, gdzie b�dzie mo�na ka�dego przes�ucha� � za��da� Morthman.

��Przes�ucha�? � wyj�ka� bliski zawa�u kierownik.

��Nie inaczej. Kto� m�g� zobaczy�, co sk�oni�o ich do reakcji.

��Kto� zobaczy� � oznajmi�am.�� W�a�nie rozmawia�am�

Nie s�ucha�.

��B�d� nam potrzebne nazwiska, adresy, kontakty i zeznania ka�dej z tych os�b � m�wi� do kierownika.�� Trzeba te� sprawdzi�, czy kto� nie choruje na jak�� zara�liw� chorob�. Altairczycy mogli usi���, bo poczuli si� niedobrze.

��Doktorze Morthman, oni nie zachorowali � powiedzia�am.�� Oni�

��Nie teraz � warkn��. � Przekaza�a pani Leo moje polecenie?

Podda�am si�.

��Zaraz to zrobi� � odpowiedzia�am i podesz�am do filmuj�cego Altairczyk�w Leo, �eby mu przekaza� polecenie doktora Morthmana.

��A jak oni zaczn� co� robi�? � zapyta� patrz�c na siedz�cych i mierz�cych wszystko pe�nymi dezaprobaty spojrzeniami obcych.�� On chyba ma racj� � westchn��. � Nie wygl�da na to, �eby mieli si� ruszy� przez kolejne dziewi�� miesi�cy.�� Obracaj�c kamer� zacz�� filmowa� wystawowe okno Victorias Secret.�� Jak d�ugo mamy tu siedzie�?

Powiedzia�am mu o decyzji doktora Morthmana.

��Rany boskie! On zamierza przes�ucha� tych wszystkich ludzi?�� zapyta� podchodz�c do okna wystawowego WilliamsSonoma.�� Ja musz� wieczorem gdzie� wyskoczy�.

Wszyscy ci ludzie musz� wieczorem gdzie� wyskoczy�, pomy�la�am, patrz�c na t�um, matki z niemowlakami na w�zkach, dzieciaki, pary starszych ludzi, nastolatk�w. I pi��dziesi�t ch�rzystek ze szko�y �redniej, kt�re za godzin� maj� wyst�p w innym miejscu. Nie by�o win� kierownika, �e doktor Morthman nigdy nikogo nie s�ucha�.

��Trzeba znale�� pomieszczenie dostatecznie du�e, �eby wszystkich w nim zamkn�� � perorowa� Morthman.�� I jakie� pokoje przyleg�e, w kt�rych b�dzie si� ich przes�uchiwa�.

��To jest centrum handlowe, a nie Guantanamo!�� odpar� w�ciekle kierownik.

Ostro�nie wycofa�am si� z miejsca sporu i przecisn�am przez t�um do stoj�cego w otoczeniu ch�ru pana Ledbettera.

��Ale panie Ledbetter � m�wi�a jedna z dziewcz�t � zaraz wr�cimy, a stoisko z preclami jest tu� obok.

��Panie Ledbetter, czy mog� z panem pom�wi�? � zapyta�am.

��Jasne. Cisza!�� skarci� dziewcz�ta.

��Ale panie Ledbetter�

Zignorowa� nalegania.

��Jakie jest zdanie komisji w kwestii teorii kol�dowej?�� zapyta� mnie.

��Nie mia�am okazji jej zaprezentowa�. Prosz� pos�ucha�, za pi�� minut ca�e centrum zostanie zamkni�te.

��Ale�

��Wiem. Ma pan jeszcze jeden wyst�p. Jak chcecie st�d wyj��, to lepiej zr�bcie to natychmiast. Posz�abym t�dy � stwierdzi�am wskazuj�c wschodnie wyj�cie.

��Dzi�kuj� � powiedzia� szybko.�� Ale czy pani nie b�dzie mia�a k�opot�w?

��Jak b�d� potrzebowa�a zezna� dziewcz�t, zadzwoni� � stwierdzi�am � Niech mi pan da sw�j numer.

��Belindo, daj mi co� do pisania i jak�� kartk� � zwr�ci� si� do pannicy. Poda�a mu pi�ro i zacz�a grzeba� w plecaku.

��Niewa�ne � powiedzia�. � Nie mamy czasu. Wzi�� mnie za r�k� i wypisa� numer na mojej d�oni.

��M�wi� pan, �e nie wolno pisa� na swoim ciele � wytkn�a mu Belinda.

��Nie pisz� na swoim � odpowiedzia�. � Meg, by�o mi naprawd� mi�o�

��Prosz� ju� i�� � powiedzia�am patrz�c z niepokojem na doktora Morthmana. Wygl�da�o na to, �e je�eli nie wymkn� si� w ci�gu najbli�szych trzydziestu sekund, w og�le im si� to nie uda, a w tak kr�tkim czasie nie by�o mowy, �eby zdo�a� zapanowa� nad pi��dziesi�cioma nastolatkami. Nie zdo�a�by ich nawet przekrzycze�.

��Panienki��� powiedzia� i podni�s� obie r�ce, jakby zabiera� si� do dyrygowania.�� Ustawcie si�. � Ku mojemu zaskoczeniu natychmiast go us�ucha�y. Cicho i sprawnie sformowa�y kolumn� dw�jkow� i szybko wysz�y przez wschodnie wyj�cie bez �adnych tam chichot�w i kw�ka� w stylu: �Panie Ledbetter��. Moja opinia o jego zdolno�ciach pedagogicznych nagle skoczy�a w g�r�.

Przepchn�am si� przez t�um do miejsca, gdzie doktor Morthman i kierownik centrum nadal toczyli zajad�y sp�r. Leo przeni�s� si� w g��b pasa�u, �eby sfilmowa� witryn� Verizon Wireless i odej�� od wschodnich drzwi. Dobra nasza. Podesz�am do doktora Morthmana z prawej, tak �eby odwracaj�c si� ku mnie nie zobaczy� wschodniego wyj�cia.

��Ale co z toaletami?!�� lamentowa� kierownik.�� W naszym centrum nie ma do�� klopik�w dla tych wszystkich ludzi!

Dziewczyny bezg�o�nie znika�y za drzwiami. Odprowadza�am je wzrokiem. Na ko�cu wyszed� pan Ledbetter.

��Mamy toalety przeno�ne. Panno Yates, prosz� si� zaj�� sprowadzeniem kilkunastu toy-toy�w � poleci� zwracaj�c si� do mnie doktor Morthman. Zrozumia�am natychmiast, �e nie mia� poj�cia o tym, i� przed chwil� si� oddali�am.�� I prosz� mnie po��czy� z Rad� Bezpiecze�stwa Narodowego.

��Rany boskie!�� j�kn�� kierownik.�� Wie pan, jak to wp�ynie na sprzeda�, je�eli media dowiedz� si� o��� Umilk� i spojrza� na t�um klient�w, kt�rzy zgromadzili si� wok� Altairczyk�w.

Wszyscy razem westchn�li g�o�no i umilkli. Kto� przed chwil� musia� wy��czy� �wi�teczne jingle, bo w pasa�u panowa�a absolutna cisza.

��Co, u li� Prosz� mnie przepu�ci�! � powiedzia� doktor Morthman przerywaj�c og�lne milczenie. Przepchn�� si� przez kr�g kupuj�cych, �eby zobaczy�, co si� sta�o.

Przecisn�am si� tu� za nim. Altairczycy powoli wstawali. Ich ruchy przywodzi�y na my�l napi�t� strun�.

��Bogu dzi�ki � westchn�� kierownik z min� skaza�ca, kt�remu w�a�nie przyniesiono u�askawienie.�� Teraz, gdy jest po wszystkim, mog� chyba otworzy� pasa�?

Doktor Morthman potrz�sn�� przecz�co g�ow�.

��To mo�e by� wst�p do innej czynno�ci, albo reakcja na kolejny bodziec. Leo, chc� mie� na ta�mie wszystko, co si� wydarzy�o, zanim oni wstali.

��Nie filmowa�em tego � stwierdzi� Leo.

��Nie filmowa�e�???

��Powiedzia� pan, �ebym �apa� wszystko, co jest w tym pasa�u � odpar� Leo. Doktor Morthman go nie us�ysza�. Patrzy� na Altairczyk�w, kt�rzy powoli si� odwracali i kaczym �lizgiem ruszali w stron� wschodniego wyj�cia.

��Za nimi � poleci� Leo.�� Nie stra� ich z oczu i tym razem wszystko nakr��. � Odwr�ci� si� do mnie.�� Prosz� tu zosta� i sprawdzi�, czy jest co� na kamerach ochrony. I niech pani zbierze nazwiska i adresy tych wszystkich ludzi, na wypadek, gdyby�my musieli ich przes�ucha�..

��Zanim pan odejdzie, powinien si� pan dowiedzie�

��Nie teraz. Altairczycy si� oddalaj� i nie spos�b przewidzie�, dok�d p�jd� � powiedzia� i pogna� za przybyszami.�� Prosz� jeszcze zobaczy�, czy kto� przypadkiem nie z�apa� tego jak�� kamer�.

Jak si� okaza�o, Altairczycy oddalili si� jedynie do minibusu, kt�rym ich przywie�li�my do centrum handlowego, gdzie tocz�c dooko�a gniewnymi spojrzeniami zaczekali a� ich odwieziemy na uniwersytet. Gdy wr�ci�am, byli w g��wnym laboratorium z doktorem Wakamur�. Sp�dzi�am w centrum cztery godziny spisuj�c nazwiska i adresy ludzi, kt�rzy obrzucali mnie zdaniami: � Sp�dzi�am w tym centrum sze�� godzin z dwojgiem ma�ych dzieci. Sze�� godzin!�� albo: � Zechce pani przyj�� do wiadomo�ci, �e straci�am przez was bo�onarodzeniowy koncert mojego wnusia!�� Rada by�am, �e pomog�am panu Ledbetterowi wyprowadzi� chy�kiem jego uczennice. Gdyby nie ja, nie zd��y�yby do tego drugiego pasa�u.

Kiedy sko�czy�am spisywa� nazwiska i wys�ucha�am pretensje i �ale, przesz�am do biura kierownika, �eby poprosi� o udost�pnienie nagra� ochrony. Spodziewa�am si� kolejnych narzeka�, on jednak by� tak uradowany mo�liwo�ci� otwarcia centrum, �e natychmiast mi je wyda�. � Czy te ta�my maj� d�wi�k?�� zapyta�am, a gdy zaprzeczy�, stwierdzi�am: � No tak, i nie powinnam si� spodziewa�, �e ma pan r�wnie� nagrania tych jingli, jakie puszczacie w czasie godzin sprzeda�y?

By�am prawie pewna, �e nie mia� � reklam�wki zwykle lec� na �ywo z radia � ale ku mojemu zaskoczeniu powiedzia�, �e owszem i poda� mi CD. Wetkn�am go wraz z ta�mami do torebki, wr�ci�am na uniwersytet i posz�am do g��wnej pracowni, �eby znale�� doktora Morthmana. Zamiast niego natkn�am si� na doktora Wakamur�, kt�ry spryskiwa� Altairczyk�w sprayem o zapachach rozmaitych paczek z �ywno�ci� � by�y w�r�d nich popcorn, sushi, kanapki i inne � �eby zobaczy�, czy kt�ra� z woni sprawi, �e obcy usi�d�.

��Jestem pewien � oznajmi� mi � �e oni zareagowali na jeden z unosz�cych si� w centrum zapach�w.

��W�a�ciwie to my�l�, �e oni�

��To tylko kwestia znalezienia tego jednego � m�wi� dalej, serwuj�c obcym zapach pizzy. Obcy patrzyli na� wrogo i z dezaprobat� w oczach.

��Gdzie jest doktor Morthman?

��W s�siedniej pracowni � powiedzia� pryskaj�c w obcych sprayem o zapachu fawork�w.�� Ma spotkanie z pozosta�ymi cz�onkami komisji.

Skrzywi�am si� i przesz�am do wskazanego miejsca.

��Musimy si� przyjrze� pokryciu pod��g w pasa�u � m�wi� akurat doktor Short.�� Altairczycy mogli zareagowa� na r�nic� pomi�dzy kamieniem i drewnem.

��I powinni�my zbada� pr�bki powietrza � stwierdzi� doktor Jarvis.�� Mog�o ich ruszy� co� truj�cego w naszej atmosferze.

��Co� truj�cego?�� zagrzmia� wielebny Thresher.�� Chcia� pan powiedzie�, co� blu�nierczego! Anio�y w spro�nej bieli�nie! Altairczycy nie zechcieli poni�a� si� wchodz�c do tego przybytku nieczysto�ci i usiedli na znak protestu! Nawet obcy poznaj� grzech, gdy go widz�!

��Nie zgodz� si� z panem, doktorze Jarvis � odezwa� si� doktor Short nie zwracaj�c w og�le uwagi na zacietrzewienie wielebnego.�� Dlaczego niby powietrze w centrum handlowym mia�oby si� r�ni� jako�ciowo od powietrza w muzeum, lub w sali �wicze� sportowych? Szukamy r�nic. Co z d�wi�kami? Czy one mog� by� jakim� czynnikiem?

��Tak � odezwa�am si�. � Altairczycy�

��Panno Yates, czy przynios�a pani ta�my?�� przerwa� mi doktor Morthman.�� Prosz� je przewin�� do momentu poprzedzaj�cego chwil�, w kt�rej Altairczycy usiedli na ziemi. Chc� zobaczy�, na co patrzyli.

��Nie chodzi o to, na co patrzyli � powiedzia�am.�� Oni�

��I niech pani zadzwoni do tego centrum i zdob�dzie pr�bki pokrycia pod��g. Co pan m�wi�, doktorze Short?

Zostawi�am nagrania ochrony i list� kupuj�cych na biurku doktora Morthmana, zesz�am do laboratorium d�wi�ku, znalaz�am odtwarzacz CD i przes�ucha�am piosenki Nadchodzi �wi�ty Miko�aj, Bia�e �wi�ta, Rado�� �wiatu� No tak. �Pasterze str�e swoich trz�d usi�d�cie wszyscy wraz, bo Anio� Pa�ski sprawi cud i stanie po�r�d was��. Czy�by Altairczycy uznali, �e piosenka traktuje o zjawieniu si� ich gwiazdolotu? A mo�e zareagowali na co� zupe�nie innego, a koincydencja czasowa by�a przypadkiem?

By� tylko jeden spos�b, �eby si� dowiedzie�. Przesz�am do pracowni g��wnej, gdzie doktor Wakamura podsuwa� Altairczykom pod nosy zapalone �wiece.

��Wielkie nieba, co to jest?�� zapyta�am zatykaj�c nos.

��Dziki cynamon � odpowiedzia�.

��To okropne.

��Powinna� pow�cha� fio�ki sanda�owe � odpar�. � By�y tu� obok w Candle in the Wind, gdy oni usiedli. Mo�e Altairczycy zareagowali na zapach ze sklepu?

��I co, zareagowali?

��Nie, nawet na zapach �wierkowego arbuza, kt�ry pachnie naprawd� obco. Czy doktor Morthman znalaz� jakie� wskaz�wki w nagraniach ochrony?

��Jeszcze ich nawet nie przejrza� � odpowiedzia�am.�� Gdy tu sko�czysz, ch�tnie odprowadz� Altairczyk�w do ich statku.

��Zrobisz to?�� zapyta� z nadziej� w g�osie.�� Bardzo by mi to odpowiada�o. Patrz� dok�adnie tak, jak moja te�ciowa. Mo�esz ich zabra� ju� teraz?

��Owszem � odpowiedzia�am i podesz�am do Altairczyk�w, wzywaj�c ich skinieniem, by pod��yli za mn�. Mia�am nadziej�, �e nie odejd� do swego statku, poniewa� by�a ju� prawie dziewi�ta. Nie zrobili tego. Poszli za mn� korytarzem do laboratorium d�wi�ku.

��Chcia�abym tylko co� sprawdzi� � powiedzia�am i pu�ci�am im: Pasterze str�e swoich trz�d.

Ch�r �piewa�, a ja patrzy�am na niewzruszone oblicza obcych. Pan Ledbetter si� myli, pomy�la�am. Musieli zareagowa� na co� innego. Oni nawet nie s�uchali.

�Usi�d�cie wszyscy w kr�g��

Usiedli. Pomy�la�am, �e powinnam zadzwoni� do pana Ledbettera. Wy��czy�am odtwarzacz i wybra�am numer, jaki zapisa� na mojej d�oni.�� Hej, tu Calvin Ledbetter � odezwa� si� g�os w s�uchawce.�� Przepraszam, ale nie mog� teraz odebra� telefonu.�� Zbyt p�no przypomnia�am sobie, �e m�wi� co� o pr�bie.�� Je�eli dzwonisz w sprawie pr�by, to odbywaj� si� w nast�puj�cym porz�dku: czwartek, Ch�r Kobiecy w Mile High, dwudziesta zero zero; pi�tek, metody�ci w Monview, ch�r w prezbiterium, jedenasta rano, Pierwszy Prezbiteria�ski z Orkiestr� Symfoniczn� Denver druga po po�udniu��� jasne by�o, �e nie zasta�am go w domu. I �e jest za bardzo zaj�ty, by przejmowa� si� Altairczykami.

Od�o�y�am s�uchawk� i spojrza�am na obcych. Nadal siedzieli, a do mnie dotar�o, �e odtwarzanie im tej kol�dy by�o kiepskim pomys�em, bo nie mia�am poj�cia, co mog�o ich podnie��. Nie by� to �aden z jingli, bo go wy��czono, a je�eli bod�cem by�o co� w pasa�u, to mog�am si� szykowa� do sp�dzenia tu ca�ej nocy. Po kilku minutach jednak wstali tymi swoimi �miesznymi ruchami marionetek i zmierzyli mnie pe�nymi dezaprobaty i oburzenia spojrzeniami.�� Pasterze str�e swoich trz�d usi�d�cie wszyscy wraz��� powiedzia�am im.

Nadal stali.

��� usi�d�cie � powt�rzy�am z naciskiem.�� Usi�d�cie. Siad!

�adnej reakcji.

Ponownie zagra�am im kol�d�. Usiedli w odpowiednim momencie. Wci�� nie mia�am dowodu na to, �e robili to, co kaza�y s�owa kol�dy. Mogli reagowa� na �piew. Gdy weszli do pasa�u, panowa� w nim ha�as. Kol�da �Pasterze str�e swoich trz�d� mog�a by� pierwsz�, kt�r� us�yszeli czysto i wyra�nie, usiedli wi�c, gdy us�yszeli �piew. Odczeka�am, a� wstan� i dwukrotnie odtworzy�am im nagrania poprzednie. Nie ruszy�y ich Bia�e �wi�ta Binga Crosby�ego, ani Rado�� �wiatu Julie Andrews. Nie zareagowali te� na przerwy mi�dzy piosenkami. Nic w og�le nie wskazywa�o na to, �e zdaj� sobie spraw� z tego, i� kto� �piewa.

��Pasterze str�e swoich trz����d � zacz�� ch�rek. Spr�bowa�am stan�� bez ruchu i zachowa� oboj�tny wyraz twarzy, na wypadek, gdyby reagowali na jakie� niewerbalne sygna�y, kt�re im przedtem przekazywa�am ��usi���d�cie�

Usiedli dok�adnie w tym samym miejscu kol�dy, chodzi�o wi�c z pewno�ci� o te konkretne s�owa. Albo o �piewaj�ce je g�osy. Albo o kombinacj� nut. Albo o rytm. Albo o cz�stotliwo�ci d�wi�k�w�

Dosz�am do wniosku, �e cokolwiek to by�o, dzi� w nocy tego nie odkryj�. Dochodzi�a dziesi�ta. Musia�am odprowadzi� ich na statek. Odczeka�am, a� wstan� i pod ogniem ich gniewnych spojrze� zaprowadzi�am do gwiazdolotu, a potem wr�ci�am do swojego pokoju.

Automatyczna sekretarka powita�a mnie mrugaj�cym �wiate�kiem. By�a to prawdopodobnie wiadomo�� od doktora Morthmana, kt�ry chcia�, �ebym posz�a do pasa�u i zdoby�a pr�bki powietrza. Wcisn�am klawisz odtwarzania.�� Hej, m�wi Ledbetter � us�ysza�am dyrygenta ch�ru � Pami�ta mnie pani, Spotkali�my si� w pasa�u. Musz� z pani� o czym� pom�wi�. � Poda� mi numer swojej kom�rki i powt�rzy� numer telefonu domowego ��na wypadek, gdyby wiadomo�� kiepsko si� zapisa�a. O jedenastej powinienem by� w domu. Do tego czasu prosz�, �eby pani NIE POZWOLI�A obcym na s�uchanie �adnych kol�d bo�onarodzeniowych.

�aden z numer�w nie odpowiada�. Pomy�la�am, �e wy��cza kom�rk� na czas pr�by. Spojrza�am na zegarek. Prawie kwadrans po dziesi�tej. Chwyci�am informator, znalaz�am adres ko�cio�a metodyst�w i ruszy�am do Montview, zbaczaj�c po drodze, �eby sprawdzi�, czy statek kosmit�w stoi na miejscu i czy nie zacz�� wysuwa� z luk�w dzia�, albo czy z�owieszczo nie b�yska �wiat�ami. Nic z tych rzeczy. Sta� jak dawniej, zagadkowy niczym Sfinks, co mnie uspokoi�o. Nie za bardzo, ale zawsze�

Dotarcie do ko�cio�a zaj�o mi dwadzie�cia minut. Mia�am nadziej�, �e pr�ba jeszcze trwa i z�api� Ledbettera zanim wyjdzie. Na parkingu by�o wiele woz�w, a z mozaikowych okien nawy pada�o �wiat�o, ale g��wne drzwi by�y zamkni�te.

Podesz�am do bocznych. Nie by�y zamkni�te i us�ysza�am �piew, dobiegaj�cy gdzie� z wn�trza �wi�tyni. Pod��aj�c za d�wi�kami, ruszy�am w g��b mrocznego przedsionka.

Pie�� urwa�a si� nagle w po�owie s�owa. Odczeka�am minut� nas�uchuj�c, a gdy nie rozbrzmia�a ponownie, zacz�am otwiera� kolejne drzwi. Pierwsze trzy by�y zamkni�te, ale czwarte otworzy�y si� na prezbiterium. Zobaczy�am zwr�cony do mnie frontem ch�r kobiecy i plecy stoj�cego przed nim Ledbettera.

��Strona dziesi��, g�ra � powiedzia�.

Dzi�ki, Bogu, jeszcze tu jest, pomy�la�am cofaj�c si� dyskretnie.

��Od: �O us�ysz anielskie pienia� � powiedzia�, skin�� organi�cie i podni�s� batut�.

��Zaraz, a w kt�rym momencie nabieramy tchu?�� zapyta�a jedna z kobiet.�� Po �g�osy�?

��Nie, po �boskie� � odpowiedzia�, zagl�daj�c w partytur�. � A potem na dole strony trzynastej.

��Mo�ecie nam zagra� melodi� altu?�� zapyta�a inna kobieta.�� Od �padnijcie na kolana�?

Szykowa�a si� d�u�sza dysputa, a ja nie mog�am czeka�. Ruszy�am ku nim przej�ciem. Wszystkie panie podnios�y wzrok znad nut i popatrzy�y na mnie z dezaprobat�. Pan Ledbetter odwr�ci� si� i jego twarz rozja�ni� u�miech. Potem ponownie spojrza� na kobiety, rzuci� im: � Zaraz wracam � i podbieg� do mnie.�� Hej, Meg � przywita� si�. � Co si�

��Przepraszam, �e przeszkadzam, ale dosta�am pa�sk� wiadomo�� i�

��Nie przeszkadza pani, ju� prawie sko�czyli�my.

��Co pan mia� na my�li m�wi�c, �ebym nie odtwarza�a obcym �adnych kol�d? Odebra�am pa�sk� wiadomo�� dopiero po tym, jak zagra�am im kilka melodii z pasa�u.

��I co si� sta�o?

��Nic, ale zostawi� mi pan wiadomo��

��Jakie to by�y piosenki?

��Rado�� �wiatu i�

��Wszystkie cztery zwrotki?

��Nie, tylko dwie. Tylko te by�y na p�ycie. Pierwsz� i t� o �cudach jego mi�o�ci�.

��Znaczy pierwsz� i czwart� � odpar�. Przecz chwil� patrzy� gdzie� w bok i porusza� ustami, jakby odtwarza� w pami�ci s�owa piosenki.�� Powinno by� w porz�dku�

��Co pan chce przez to powiedzie�? Czemu zostawi� mi pan t� wiadomo��?

��Bo je�eli Altairczycy zareagowali dok�adnie na s�owa Pasterze str�e swoich trz�d to kol�dy s� gro�ne.

��Gro�ne?

��Nie inaczej. Prosz� sobie przypomnie� t� o Trzech Kr�lach. Nie odtwarza�a im jej pani?

��Nie, tylko Rado�� �wiatu i Bia�e �wi�ta.

��Panie Ledbetter � zawo�a�a jedna z kobiet stoj�cych w�r�d innych.�� D�ugo to potrwa?

��Zaraz b�d�. � Odwr�ci� si� do mnie.�� Ile z �Pasterzy� im pani odtworzy�a?

��Tylko to do �usi�d�cie wszyscy wraz�.

��Nie dalej?

��Nie. A o co�

��Panie Ledbetter � powt�rzy�a ta sama kobieta nieco bardziej nagl�co.�� Niekt�rym z nas si� spieszy�

��Zaraz wracam � zawo�a� ku niej, a potem zwr�ci� si� do mnie: � Prosz� da� mi pi�� minut.�� I pobieg� w g��b nawy.

Usiad�am w �awce z ty�u, wzi�am �piewnik hymn�w i spr�bowa�am odszuka� Trzech Kr�l�w. �atwiej by�o powiedzie�, ni� zrobi�. Hymny ponumerowano, ale nie u�o�ono ich w jakiej� szczeg�lnej kolejno�ci. Zajrza�am na koniec, szukaj�c w spisie tre�ci.

��Ale jeszcze nie doszli�my do Przyjd� Zbawco z Nieba � odezwa�a si� m�oda, �adna dziewczyna o czerwonych w�osach.

��Przerobimy to w sobot� � odpar� pan Ledbetter.

Spis tre�ci nie powiedzia� mi, gdzie znale�� Trzech Kr�li. By�y w nim szeregi cyfr: � 5.6.6.5 � albo � 8.8.7 D.�� a pod nimi kolumny dziwnych s��w � Laban, Hursley, Olives Brow, Arizona � co� jakby szyfr. Czy�by Altairczycy reagowali na jaki� wpisany w kol�dy kod, jak w Kodzie Leonarda da Vinci? Mia�am nadziej�, �e tak nie jest.

��Kiedy mamy tam si� stawi�? � pyta�y kobiety.

��O si�dmej � odpowiedzia� pan Ledbetter.

��Ale nie b�dziemy mia�y do�� czasu, �eby prze�wiczy� Przyjd� Zbawco pogan, prawda?

��A co z Przybywa �wi�ty Miko�aj?�� zapyta�a czerwonow�osa.�� Nie mamy drugiej partii solowej.

Zostawi�am spis tre�ci i zacz�am przegl�da� hymny. Je�eli nie mog�am zrozumie� uk�adu jednego �piewnika, jak mog�am mie� nadziej� na nawi�zanie komunikacji z obcymi? O ile w og�le z ich strony by�a to pr�ba komunikacji. Mogli sobie po prostu usi��� i pos�ucha� muzyczki, jak wy przystajecie, �eby przyjrze� si� jakiemu� kwiatkowi. A mo�e po prostu rozbola�y ich nogi?

��Jakie buty mamy w�o�y�? � pyta�y panie z ch�ru.

��Wygodne � odpowiedzia� pan Ledbetter.�� D�ugo b�dziecie sta�y.

Nadal przegl�da�am hymny. �C� to za dzieci�. Musia�am by� na dobrym tropie. �Przynie�cie pochodnie, Jeanette, Izabelo��. To musia�o by� gdzie� tutaj. �W Noc Wigilijn� s�ycha� �piew��

W ko�cu panie zacz�y si� zbiera� do wyj�cia i wychodzi�.

��Widzimy si� w sobot� � powiedzia� i odprowadzi� je do drzwi. Zosta�a tylko czerwonow�osa, kt�ra chwyci�a go w drzwiach za guzik koszuli i zapyta�a: � Czy nie m�g�by pan zosta� ze mn� jeszcze chwilk�? Prze�wiczyliby�my drugi sopran� To tylko kilka minut�

��Dzi� nie mog� � odpowiedzia�. Odwr�ci� si� i spojrza� na mnie. Dok�adnie wiedzia�a, co znaczy ten b�ysk w jego oku.

��Prosz� mi przypomnie�, prze�wiczymy to w sobot� � powiedzia� i zamkn�� za ni� drzwi. Potem usiad� obok mnie.�� Przepraszam, w sobot� mamy wa�ny wyst�p. Z teraz wr��my do obcych. O czym rozmawiali�my?

��O Trzech Kr�lach. M�wi� pan, �e to niebezpieczna pie��.

��No tak��� wzi�� ode mnie �piewnik, przekartkowa� sprawnie i znalaz� w�a�ciw� stron�. � Czwarta zwrotka: ��cierpi�cy, p�acz�cy, krwawi�cy, umieraj�cy� � nie chcecie chyba, �eby Altairczycy zamkn�li si� w zimnym, kamiennym grobie.

��Nie � rzuci�am pospiesznie.�� M�wi� pan, �e Rado�� �wiatu te� jest niebezpieczna. Co w niej jest takiego?

��Smutek, grzechy, ciernie porastaj� ziemi�.

��My�li pan, �e oni wykonuj� wszystkie polecenia zawarte w hymnach? �e traktuj� to jak rozkazy do wykonania?

��Nie wiem, ale je�eli tak jest, to w kol�dach jest wiele rzeczy, kt�rych nie chcieliby�cie ogl�da� w ich wykonaniu: bieganie wok� po szczytach dach�w, przynoszenie pochodni, zabijanie dzieci�

��Zabijanie dzieci?�� �achn�am si�. � W kt�rej kol�dzie?

��W Kol�dzie z Coventry � odpowiedzia� przewracaj�c kartki do odpowiedniej strony.�� Ta zwrotka o Herodzie. Widzi pani? ��rozkaza� tego dnia� wszystkie dzieci pod miecz��

��O Bo�e! Ta kol�da by�a jedn� z tych w pasa�u! Mia�am j� na p�ycie!�� j�kn�am.�� Ciesz� si�, �e przysz�am si� z panem zobaczy�!

��Ja te� � odpowiedzia� i u�miechn�� si� do mnie.

��Pyta� mnie pan, ile z �Pasterzy� im odtworzy�am � powiedzia�am.�� Tam te� jest co� o zabijaniu dzieci?

��Nie, ale w drugiej zwrotce jest �strach i wielkie przera�enie ogarn�y ich strapione umys�y�.

��Oczywi�cie nie chc�, �eby Altairczycy to zrobili � stwierdzi�am � ale teraz nie wiem, co z tym fantem zrobi�. Usi�ujemy nawi�za� z nimi jak�� ni� porozumienia, a ta pie�� by�a pierwsz� rzecz�, na jak� zareagowali. Je�eli nie b�d� mog�a gra� im kol�d�

��Tego nie powiedzia�em. Prosz� si� tylko upewni�, �e te, kt�re im pani odtwarza, nie wprowadz� zam�tu do ich g��w. M�wi�a pani, �e ma p�yt� z kol�dami i piosenkami odtwarzanymi w ca�ym pasa�u?

��Tak, te w�a�nie im puszcza�am.

��Panie Ledbetter��� us�yszeli�my nie�mia�y g�os i w drzwiach pojawi� si� jaki� starszawy, �ysiej�cy m�czyzna w koloratce.�� Jak d�ugo jeszcze chce pan tu zosta�? Musz� zamyka�.

��Och, przepraszam, ojcze McIntyre � odpar� pan Ledbetter wstaj�c. Pobieg� do podstawki na nuty, zebra� je szybko i wr�ci� do mnie.

��B�dzie pan na m�ce, prawda?�� zwr�ci� si� do wielebnego.

Na m�ce? Musia�am chyba �le us�ysze�.

��Nie jestem pewien. Dawno ju� nie mia�em do czynienia z handlem.

O jakim handlu oni m�wi�?

��Szczeg�lnie ch�r w Alleluja. Od lat tego nie �piewa�em.

A, m�wili o Handlu, nie o handlu.

��Gdyby ojciec zechcia� z nami spr�bowa�, mam jutro rano o jedenastej pr�b� w Pierwszym Prezbiteria�skim.

��Mo�e tam zajrz�.

��Wspaniale � powiedzia� pan Ledbetter.�� Dobrej nocy �ycz�. � Wyprowadzi� mnie z nawy.�� Gdzie pani zaparkowa�a?

��Od frontu.

� �wietnie. Ja te�. � Otworzy� boczne drzwi.�� Mo�e pojedzie pani za mn� do mojego mieszkania.

Oczami wyobra�ni ujrza�am cioteczk� Judith patrz�c� na mnie wzrokiem, jaki wcze�niej rezerwowa�a na kazanie o babilo�skich wszetecznicach. Przyzwoita m�oda panna nigdy sama nie odwiedza m�skiego mieszkania.

��M�wi�a pani, �e przynios�a ze sob� muzyk� z tego centrum handlowego, prawda?�� zapyta�.

Oto, co si� dzieje, gdy wyci�gasz przedwczesne wnioski, pomy�la�am id�c za nim do jego mieszkania i zastanawiaj�c si�, czy zagl�da� tam z rudow�os� drug� sopranistk�.

��My�la�em o tym wszystkim jad�c tutaj � stwierdzi�, gdy wchodzili�my do budynku, gdzie mieszka�. � Przede wszystkim musimy doj�� do tego, na kt�ry element, lub elementy �� usi�d�cie wszyscy wraz� zareagowali obcy: nuty � m�wi�a pani, �e przedtem te� s�uchali muzyki, ale mo�e chodzi� o szczeg�lny zestaw nut � czy s�owa.

Powiedzia�am mu o recytowaniu s��w.

��Doskonale, przekonajmy si� wi�c, czy chodzi o akompaniament � powiedzia� otwieraj�c drzwi.�� Albo o tempo. Albo o tonacj�.

��Jak� tonacj�? � zapyta�am siadaj�c i patrz�c na klucze w jego d�oni.

��No, nie widzia�a pani Jumpin� Jack Flash?

��Nie.

� �wietny film z Whoopi Goldberg. Kluczem do szyfru jest tonacja. Dos�ownie. B-mol. Pasterze str�e swoich trz�d jest w tonacji C, ale Rado�� �wiatu w D. Mo�e dlatego na to nie zareagowali? A mo�e reaguj� na sum� pewnych instrument�w? Co to by�o za dzie�o Beethovena, kt�rego s�uchali?

��Dziewi�ta symfonia.

Zmarszczy� brwi.

��Ma�o prawdopodobne, ale mog�o chodzi� o gitar�, zesp� instrument�w lub co� w akompaniamencie do Pasterzy. Zobaczymy. Prosz� wej�� � powiedzia� otwieraj�c drzwi. Zaraz potem da� nura do sypialni.�� W lod�wce jest woda gazowana!�� zawo�a� stamt�d.�� Niech si� pani pocz�stuje i usi�dzie.

�atwiej powiedzie�, ni� zrobi�. Kanapa, krzes�o i stolik do kawy � wszystko by�o zawalone kompaktami, muzycznymi nutami i ubraniami.

��Przepraszam � powiedzia� wy�aniaj�c si� z sypialni z laptopem w r�kach. Umie�ci� go na stosie ksi��ek i robi�c mi miejsce zepchn�� z krzes�a stos ubra� przeznaczonych do prania.�� Grudzie� to ci�ki miesi�c. W tym roku, opr�cz zwyk�ych tysi�cy koncert�w w salach i ko�cio�ach, oraz dyrygowania wykonaniem kantat, mam jeszcze na karku m�k�.

Jednak si� nie przes�ysza�am.

��M�k�? � zapyta�am.

��MEKA. Mi�dzyko�cielny Ekumeniczny Koncert Akademicki. M�KA. Albo, jak m�wi� moje si�dmoklasistki � m�ka i cierpienie. Ogromny koncert� w�a�ciwie to nie koncert, bo �piewaj� wszyscy, nawet s�uchacze. Bior� w nim udzia� wszystkie ko�cielne ch�ry i grupy wokalne.�� Przeni�s� stos p�yt z kanapki na pod�og� i usiad� naprzeciwko mnie.�� W Denver odbywa si� ka�dego roku. W Centrum Ekumenicznym. Czy bra�a pani kiedykolwiek udzia� w �piewie?�� zapyta�, a gdy potrz�sn�am g�ow� doda�: � Robi wra�enie. W zesz�ym roku by�o co najmniej trzy tysi�ce ludzi i czterdzie�ci cztery ch�ry.

��A pan dyryguje?

��Taaaa� W zasadzie to �atwiejsze, ni� prowadzenie ch�r�w ko�cielnych. Albo tego ch�rku szkolnego. I nawet zabawne. Wie pani, przywyk�em ju� do prowadzenia Mesjasza w wykonaniu ca�ego miasta� Gromada ludzi, usi�uj�cych razem za�piewa� H�ndla, i nagle grupa unitarian ��da, �eby w��czy� jakie� poga�skie pienia z letniego przesilenia, kt�re nie bardzo pasuj� do reszty. Teraz jeszcze mamy pie�ni z Hanuki i Sam zr�b sobie ma�e �wi�ta, Siedem Nocy Kwanzaa, kol�dy wigilijne i fragment z Mesjasza. Kt�rego, nawiasem m�wi�c, te� nie mo�emy puszcza� obcym.

��Te� jest o zabijaniu dzieci?

��O rozbijaniu g��w. �Obijesz ich �elaznym pr�tem� i �rozwalisz na kawa�ki�. S� tam tak�e rany, kaleczenie, �cinanie, drwiny i pot�pianie�

��O pot�pianiu to ju� Altairczyk�w uczy� niczego nie trzeba � powiedzia�am.

��Ale nie o wstrz�saniu narodami. Ani o powlekaniu Ziemi ciemno�ciami � odpar�. � Dobra.�� Otworzy� laptop.�� Przede wszystkim musz� zeskanowa� t� pie��, a potem usun� instrumentacj�, �eby�my mogli zagra� im same g�osy.

��A ja co mam robi�?

��Pani��� Ponownie znikn�� w s�siednim pokoju i wyszed� z czterostopowym stosem muzycznych ksi�g i partytur, kt�ry zwali� mi na kolana.�� Pani mo�e zrobi� list� wszystkich pie�ni, kt�rych nie chcieliby�my demonstrowa� Altairczykom.

Kiwn�am g�ow� i zacz�am przegl�da� �wi�ta ksi�g� pie�ni wigilijnych. Zaskoczy�o mnie, w jak wielu kol�dach uwa�anych za radosne, spokojne pie�ni, zwiastuj�ce �wiatu Dobr� Nowin�, s� zwrotki pe�ne gwa�tu i okrucie�stw. Kol�da z Coventry nie by�a jedyn� traktuj�c� o zabijaniu dzieci. W Nadchodz� �wi�ta by�a mowa o grzechu, cierpieniu i wojnach. W O przyjd� zbawco, przyjd� �piewano o cierpieniu, zazdro�ci i sporach. �wi�ty i Bluszcz wspomina�a o ko�ciach, krwi i nied�wiedziach, a Dobry kr�l Wac�aw opowiada�a o okrucie�stwie, przynoszeniu ludzkiego mi�sa, mro�eniu ludziom krwi i atakach serca.

��Nie mia�am poj�cia, �e w wigilijnych kol�dach jest tyle ponurych rzeczy � stwierdzi�am.

��Powinna pani pos�ucha� pie�ni wielkanocnych � odpar� pan Ledbetter.�� Jak ju� pani szuka, prosz� znale�� pie�ni ze s�owem �usi�d�cie�, �eby�my mogli sprawdzi�, czy oni reaguj� na to s�owo.

Kiwn�am g�ow� i zabra�am si� do przegl�dania tekst�w. W Zamilczcie �miertelnicy wszyscy stali, opr�cz tego by� tam strach, dr�enie i zwrotka o oddaniu si� na niebia�skie po�ywienie. Pierwsza gwiazdka mia�a �krew�, a pasterze w niej nie siedzieli, tylko le�eli.

W kt�rej kol�dzie by�o �usi�d�cie?� my�la�am przegl�daj�c w pami�ci te z dzieci�stwa. Czy nie w Dzwonk�w d�wi�k, o pannie Jakiej�tam, albo kim� innym, kto usiad� przy czyim� boku?

W Hej kol�da, kol�da by� wers o siedzeniu przy kominku, ale nie by�o s�owa �usi�d�cie�.

Szuka�am dalej. Inne pie�ni �wi�teczne, te nie ko�cielne, by�y niemal tak samo z�e, jak kol�dy. Nawet �piewanki dzieci�ce, takie jak Me dostan� nic na �wi�ta, rado�nie omawia�y walenie pa�kami w ludzkie g�owy, by�a te� ca�a seria piosenek takich jak ta o babuni przejechanej przez renifera, albo o zab�jczym placku babuni, przejechaniu renifera osobi�cie, czy dziaduniu, kt�ry zamierza pozywa� Miko�aja a� do skutku, kt�rym b�dzie puszczenie �wi�tego w skarpetkach.

A w kol�dach, w kt�rych nie by�o gwa�tu i przemocy, znajdowa�am zdania takie jak: ��rz�d� ca�ym �wiatem�, �panuj nad wszystkimi� co Altairczycy mogliby uzna� za zaproszenie do podboju Ziemi.

Musz� by� jakie� nieszkodliwe kol�dy, my�la�am i znalaz�am kol�d� o ���bku, kt�ra w odr�nieniu od �piewnika ko�cielnego by�a w Ksi�dze Weso�ych �wi�t. ��z�� s�odk� g�owin� gwiazdy na niebie��. Nie, to nieszkodliwe, pomy�la�am. Na pewno mog� j� doda� do listy. �I we� nas ze sob� do nieba��. Niby nic, ale Altairczycy mog� to opacznie zrozumie�. Nie chcia�abym si� nagle znale�� w gwiazdolocie pruj�cym przestrze� do konstelacji Or�a, czy sk�dkolwiek tam przybyli.

Pracowali�my niemal do trzeciej; do tego czasu zd��yli�my oddzieli� z nagrania �piew, akompaniament i nuty (pan Ledbetter odtwarza� je na pianinie, gitarze i flecie, a ja zapisywa�am) tworz�c list� rzeczy, kt�re mo�na by�o bezpiecznie odtworzy� Altairczykom i drug�, jeszcze kr�tsz�, w kt�rej by�y s�owa kol�d z �usi�d�cie� �siadajcie� albo �siedz�cy�.

��Dzi�kuj�, panie Ledbetter � powiedzia�am wk�adaj�c p�aszcz.

��Calvin � odpar�.

��Dzi�kuj�, Calvin. Naprawd� doceniam twoj� pomoc. Odegram im te piosenki i powiadomi� ci� o rezultatach.

� �artujesz, Meg � zdziwi� si�. � Zabierzemy si� do tego razem.

��Ale my�la�am� Nie masz tych swoich pr�b do M�KI?�� powiedzia�am, przypominaj�c sobie napi�ty plan jego zaj��.

��Owszem, mam pr�b� z symfonikami, i z ch�rem ko�cielnym, i przedszkolnym, a tak�e z ch�ralnym koncertem dzwon�w przed msz� wigilijn��

��A ja tak d�ugo zajmowa�am ci czas � powiedzia�am.�� Bardzo mi przykro.

��Dyrygenci ch�r�w w Denver nie wiedz�, co to sen � powiedzia� beztrosko.�� Chcia�em powiedzie�, �e mam wolne pomi�dzy pr�bami jutro do jedenastej rano. Jak wcze�nie rano mo�esz dorwa� Altairczyk�w?

��Zwykle wychodz� ze swojego statku oko�o si�dmej, ale niekt�rzy z cz�onk�w komisji mog� zechcie� z nimi pracowa� od rana.

��I spojrze� w te rozpromienione rado�ci� twarze przed wypiciem porannej kawy? Id� o zak�ad, �e mo�esz Altairczyk�w mie� wtedy dla siebie.

Prawdopodobnie mia� racj�. Przypomnia�am sobie, �e doktor Jarvis powiedzia�, i� musi si� przygotowa� do codziennej pracy z Altairczykami.�� Przypominaj� mi mojego nauczyciela z pi�tej klasy � mawia�.

��Jeste� pewien, �e chcesz spotka� si� z nimi rano, zanim zrobisz cokolwiek innego?�� zapyta�am.�� Ich spojrzenia�

���s� niczym w por�wnaniu ze wzrokiem, jakim patrzy na ciebie sopranistka, kt�ra nie dosta�a upragnionej sol�wki � stwierdzi�. � Nie mog� si� doczeka� sprawdzenia, na co reaguj� ci obcy.

Niestety, rezultaty naszych wysi�k�w by�y �adne.

Calvin mia� racj�. Gdy Altairczycy wyszli ze swego statku, przed g��wnym budynkiem uniwersytetu by�o pusto. Zap�dzi�am ich do pracowni, zamkn�am drzwi i zawo�a�am Calvina, kt�ry wszed� z kubkiem kawy od Starbucka i ca�ym nar�czem kompakt�w.

��Rany boskie!�� powiedzia�, gdy zobaczy� stoj�cych przy g�o�nikach Altairczyk�w.�� Pomyli�em si�! Daleko im do sopranistki. To jest raczej spojrzenie uczennicy z ch�ru, kt�ra us�ysza�a, �e nie mo�e nab�yszcza� warg do czytania tekstu podczas koncertu.

Potrz�sn�am g�ow�.

��To spojrzenie mojej cioci Judith.

��Rad jestem, �e nie odtworzyli�my im tej kol�dy, w kt�rej mowa jest o rozbijaniu ludziom g��w � powiedzia�.- Jeste� pewna, �e nie przylecieli na Ziemi� z morderczymi zamiarami?

��Nie � odpar�am.�� I dlatego musimy si� z nimi jako� porozumie�.

��To prawda � przytakn�� i zabra� si� do grania akompaniamentu tego, co zapisali�my poprzedniej nocy. Kosmici nie reagowali, gdy gra� nuty na pianinie, gitarze i flecie, ale gdy pu�ci� im sam �piew, wszyscy pospiesznie usiedli.

��Z pewno�ci� chodzi o s�owa � stwierdzi�. Gdy odtworzy� im Dzwonk�w d�wi�k ponownie usiedli przy s�owach �siedz�cy u mego boku�, co potwierdzi�o jego tez�.

Ale kiedy zagra� im Siadaj, ko�yszesz �odzi� i Siedz�c na przystani nie usiedli przy �adnej melodii.

��To znaczy, �e kluczowym s�owem jest: �Usi�d�cie� � orzek�am.

��Albo reaguj� tylko na kol�dy � powiedzia� Calvin.�� Masz jakie� inne, �eby�my mogli je im pu�ci�?

��Nie ze s�owem �usi�d�cie� � odpar�am.�� Chc� na �wi�ta tylko dwa przednie z�bki ma s�owo �siedz�cy�.

Zagrali�my to im. �adnej reakcji. Ale gdy im odtworzyli�my: Niewielkie �wi�ta z musicalu �Mamunia� usiedli, gdy tylko us�yszeli s�owo �siedz�cy�.

Calvin uci�� reszt� frazy, bo nie chcieli�my mie� Altairczyk�w siedz�cych na naszych ramionach i spojrza� na mnie.

��To dlaczego nie zareagowali na �siedz�cy� w Chc� na �wi�ta tylko dwa przednie z�bki?

Kusi�o mnie, �eby odpowiedzie�, �e ta kol�da ma koszmarn� melodi�, ale si� powstrzyma�am.

��G�osy?�� zasugerowa�am.

��Mo�e masz racj� � odpar� i pogrzebawszy w�r�d innych wyj�� t� sam� piosenk� w wykonaniu Statler Brothers. Altairczycy usiedli w dok�adnie tym samym momencie.

Nie chodzi�o wi�c o g�osy. I nie o kol�dy. Gdy Calvin odtworzy� im 1776 usiedli dok�adnie w chwili, gdy Kongres Kontynentalny �piewaj�c ch�rem kaza� usi��� Johnowi Adamsowi. I nie chodzi�o o s�owo �siada�. Gdy zagrali�my im Pie�� o �wi�cie Hanuka wszyscy z ogromn� powag� obr�cili si� w miejscu.

��OK. Ustalili�my przynajmniej, �e s� nastawieni ekumenicznie � stwierdzi� Calvin.

��Bogu dzi�ki � powiedzia�am, my�l�c o wielebnym Thresherze i o tym, co by powiedzia�, gdyby kosmici reagowali wy��cznie na kol�dy. Niestety, gdy zagrali�my Altairczykom pie�� z okazji letniego przesilenia ze s�owami �ziemia zn�w si� obraca� stali jak ko�ki i patrzyli na nas z oburzeniem w oczach.

��Mo�e chodzi o s�owa zawieraj�ce ���? � zapyta�am.

��Mo�e.�� Zagra� im szybko kolejno: �nieg obsypa� ca�� Ziemi�, Przybywa �wi�ty Miko�aj i Suzy �nie�ynka. �adnej reakcji.

O dziesi�tej czterdzie�ci pi�� Calvin musia� i�� na swoj� pr�b�.

��W Pierwszym Prezbiteria�skim � powiedzia�. � Mo�esz si� tam spotka� ze mn� o drugiej, a stamt�d p�jdziemy do mnie. Chcia�bym przeprowadzi� analiz� cz�stotliwo�ci zda�, na kt�re reagowali.

��W porz�dku � powiedzia�am i przekaza�am Altairczyk�w doktorowi Wakamurze, kt�ry chcia� ich opryska� zapachami z magazyn�w Crabtree i Evelyn. Zostawi�am go pod ostrza�em ich oskar�aj�cych spojrze� i posz�am na g�r� do biura doktora Morthmana. Nie zasta�am go.

��Wybra� si� do centrum, �eby zebra� pr�bki farb � oznajmi� doktor Jarvis.

Zadzwoni�am na kom�rk� Morthmana.

��Doktorze Morthman � powiedzia�am � przeprowadzi�am kilka test�w. Altairczycy�

��Nie teraz � odpowiedzia�. � Czekam na telefon od chemik�w ACS.

Roz��czy� si�.

Wr�ci�am do pracowni d�wi�ku i ods�ucha�am p�yty Cambridge Boys� Choir, Barbry Streisand i Barenaked Ladies Christmas, usi�uj�c znale�� piosenki z kombinacjami �usi�d�� i �obr��, ale bez �adnego rozlewu krwi. Szuka�am te� odmian �zwr�� w Pie�ni o przesileniu, cho� nie by�am pewna, czy cokolwiek w ten spos�b udowodni�. Nie reagowali przecie� na �siadanie� w Chc� na �wi�ta tylko dwa przednie z�bki.

O drugiej posz�am na spotkanie z Calvinem w Trinity Episcopal. Nie sko�czyli pr�by i nie wygl�da�o na to, �eby mieli sko�czy� w najbli�szym czasie. Calvin kaza� im zaczyna�, potem przerywa� i m�wi�:

��Basy, zaczynacie o dwa takty wcze�niej; alty, s�owa ��piewaj�� maj� by� w b-mol. Zacznijmy jeszcze raz od g�ry, strona dziesi��.

Od�piewali ten fragment cztery razy bez s�yszalnej poprawy, a potem Calvin oznajmi�:

��Dobrze, na dzisiaj dosy�. Zobaczymy si� w sobot� wieczorem.

��Nigdy nie od�piewamy tego wej�cia w�a�ciwie � pomrukiwali zbieraj�cy nuty ch�rzy�ci, a �ysawy ksi�dz, kt�rego Calvin zwerbowa� wczoraj wieczorem, wygl�da� na kompletnie zbitego z tropu.

��Mo�e w og�le nie powinienem zajmowa� si� �piewaniem � zwr�ci� si� do Calvina.

��Owszem, powinien pan � odpowiedzia� Calvin k�ad�c mu d�o� na ramieniu.�� Prosz� si� nie martwi�, wszystko przyjdzie samo. Zobaczy pan.

��Naprawd� w to wierzysz?�� zapyta�am Calvina, gdy wielebny McIntyre wyszed�.

Parskn�� �miechem.

��Wiem, �e nie�atwo w to uwierzy�, gdy si� s�ucha ich teraz. Zawsze mi si� wydaje, �e nigdy im si� nie uda, ale jakim� sposobem, cho�by nie wiedzie� jak okropnie brzmia�o to na pr�bach, zawsze w ko�cu osi�gaj� harmoni�. W pewien spos�b odradza to moj� wiar� w ludzko��. � Zmarszczy� brwi.�� My�la�em, �e sko�czyli�cie i mieli�my we dw�jk� zbada� cz�stotliwo�ci?

��Sko�czyli�my � potwierdzi�am.�� A dlaczego pytasz?

Wskaza� d�oni� co� za moimi plecami. Stali tam Altairczycy w towarzystwie wielebnego McIntyre�a.

��Znalaz�em ich na zewn�trz � powiedzia� u�miechaj�c si� nie�mia�o.�� Pomy�la�em, �e si� zgubili.

��O Bo�e, musieli i�� za mn�. Bardzo mi przykro � stwierdzi�am, cho� wielebny nie wygl�da� na przesadnie ura�onego, czy onie�mielonego spojrzeniami obcych.

��O, prosz� si� nie przejmowa� � odpowiedzia�. � Oni nie patrz� nawet w po�owie tak wrogo i pot�piaj�co, jak moi parafianie, kiedy im si� nie spodoba niedzielne kazanie.

��Lepiej b�dzie, jak ich st�d zabior� � zwr�ci�am si� do Calvina.

��Nie, jak ju� tu s�, mo�emy ich zabra� do mojego mieszkania i spr�bowa� odtworzy� im kilka piosenek. Potrzebujemy wi�cej danych.

Jako� uda�o mi si� wcisn�� ca�� sz�stk� do mojego wozu i zabra� do mieszkania Calvina. Ja odtwarza�am im muzyk� z p�yt, a Calvin analizowa� cz�stotliwo�ci. Najwyra�niej nie reagowali na jako�� piosenek i �piewak�w. Nie ruszy� ich Pretty paper Willie Nelsona, a potem zareagowali na okropnie fa�szuj�cy dzieci�cy ch�rek z Little Miss Muffet z 1940 roku.

J�zyk te� nie mia� znaczenia. Usiedli jak jeden, gdy im pu�ci�am ch�ralne �aci�skie wykonanie Adeste Fidelis, przy s�owach tibi sit gloria.

��Co dowodzi, �e to, co us�ysz�, traktuj� dos�ownie � stwierdzi� Calvin, gdy zabra�am go do kuchni, gdzie Altairczycy nie mogli nas us�ysze�.

��Co dowodzi, �e nie mo�emy im puszcza� tekst�w, w kt�rych s� s�owa o podw�jnym znaczeniu � powiedzia�am.�� Nie mo�emy im na przyk�ad odtworzy� �Uderzcie w dzwony�, bo jeszcze kogo� pobij�.

��I na pewno nie chcemy, �legli w ���bku� � odpar� Calvin z u�miechem.

��To nie jest �mieszne � powiedzia�am.�� Jak tak, to nie mo�emy im odtworzy� �adnego nagrania.

��Musz� by� jakie� pie�ni czy piosenki�

��Jakie?�� zapyta�am poirytowana i zbita z tropu.�� Ma mi�o�� serce grzeje mi ma �serca w ogniu�, Przyp�yw uczu� mo�e wywo�a� tsunami, a Zamieszkaj w nas brzmi jak cytat z Obcego.

��Wiem � powiedzia�. � Nie martw si�, co� znajdziemy. Czekaj, pomog� ci.�� Oczy�ci� kuchenny st� i przyni�s�szy stos nut, album�w i kompakt�w, usadowi� mnie naprzeciwko siebie.

��Ja b�d� szuka� piosenek, a ty przegl�daj teksty.

Zabrali�my si� do roboty.

��Nie� Nie� Co ze S�ysza�em wigilijne dzwony?

��Nie � odpowiedzia�am sprawdziwszy s�owa.�� S� w niej �nienawi��, �martwi� i �rozpacz�.

��Wesolutko��� Przez chwil� sprawdza� nuty.�� A Weso�ych �wi�t Lennona?

Potrz�sn�am g�ow�.

���Wojna�, �walcz�� i �strach�.

Kolejna pauza.

��Chc� na �wi�ta tylko ciebie?

Spojrza�am na niego lekko zdziwiona.

��Co� ty powiedzia�?

��Chc� na �wi�ta tylko ciebie � powt�rzy�. � Tytu� piosenki. �piewa Mariah Carey.

��Aaaa��� zajrza�am do s��w.�� My�l�, �e mo�e by�. Nie widz� �adnych mord�w ani rozr�b.�� Calvin potrz�sn�� g�ow�.

��Z drugiej strony nie s�dz�, �eby tak by�o lepiej. Mi�o�� mo�e by� jeszcze bardziej niebezpieczna, ni� wojna.

Spojrza�am w stron� saloniku. Altairczycy, patrz�c przez uchylone drzwi, spopielali mnie spojrzeniami.

��Nie s�dz�, �eby naprawd� chcia�o im si� porywa� Ziemianki.

��Owszem, ale lepiej nie podsuwajmy im podobnych pomys��w.

��Nie � odpowiedzia�am.�� Tego by�my z pewno�ci� nie chcieli.

Ponownie zabrali�my si� do wertowania muzyki i tekst�w.

��A co z B�d� w domu na �wi�ta?�� zapyta� przegl�daj�c album Patti Page.

Patti Page sprosta�a wymaganiom, ale Altairczycy nie raczyli zareagowa�; podobnie rzecz si� mia�a z Edem Amesem i jego Ballad� o wigilijnym osio�ku i z Miss Piggy i jej �wi�tym Dzieci�tkiem.

Nie mogli�my znale�� �adnego sensu w ich reakcjach. Odpowiadali na r�ne tonacje, nuty albo g�osy. Zareagowali na Andrews Sisters, ale nie ruszy� ich Randy Travis, nie chodzi�o te� o g�osy, bo ich reakcj� obudzi�o Zbud�cie si�, zbud�cie, u�pione dusze Julie Andrews. Gdy odtwarzali�my im jej Srebrne dzwoneczki, nie roze�miali si� (co jako� mnie nie zdziwi�o), ale gdy Julie dotar�a do zwrotki o czerwono i zielono b�yskaj�cych ulicznych �wiat�ach, ca�a sz�stka zamruga�a oczami. A gdy im pu�cili�my Wsta�cie i p�jd�cie pasterze, nawet si� nie ruszyli.

��Spr�buj Walc wigilijny � powiedzia�am patrz�c na ok�adk� albumu.

Potrz�sn�� g�ow�.

��W nim te� jest o mi�o�ci. Powiedzia�a�, �e nie masz ch�opaka?

��Bo nie mam � odpar�am.�� I nie mam te� ochoty na umawianie si� z Altairczykiem.

��W porz�dku � stwierdzi�. � A mo�esz znale�� jak�� inn� piosenk�, w kt�rej jest s�owo �mruga�?

Kiedy wychodzi� na pr�b� z symfonikami, nie byli�my m�drzej � si, ni� przedtem. Zaprowadzi�am Altairczyk�w do doktora Wakamury, kt�rego to wcale nie uszcz�liwi�o, potem bez rezultatu spr�bowa�am znale�� piosenk� ze s�owem �mruga�, zjad�am lunch i wr�ci�am do mieszkania Calvina. Sko�czy� swoje zaj�cia wcze�niej ode mnie i ju� by� pogr��ony w pracy. Zacz�am przegl�da� nuty.

��A co z Pok�j ludziom dobrej woli?�� zapyta�am.�� Jest w niej �pok�o�cie si�.

I wtedy zadzwoni� telefon.

Calvin podni�s� s�uchawk�.

��Co si� sta�o, Belindo?�� powiedzia�. S�ucha� przez chwil�, a potem zwr�ci� si� do mnie: � W��cz telewizor � i poda� mi pilota.

W��czy�am aparat. Marvin Marsjanin opowiada� Kr�likowi Bugsowi o tym, �e zamierza unicestwi� Ziemi�.

��CNN � poprawi� mnie Calvin.�� Kana� czterdziesty.

Prze��czy�am kana�y i natychmiast tego po�a�owa�am. Na ekranie zobaczy�am wielebnego Treshera, stoj�cego w pracowni d�wi�ku przed t�umem reporter�w.

��Z rado�ci� mo�emy oznajmi�, �e odkryli�my ju�, na co zareagowali Altairczycy przed dwoma dniami w centrum handlowym � puszy� si�. � W pasa�u rozbrzmiewa�y d�wi�ki kol�d�

��Och, nie!�� j�kn�am.

��My�la�em, �e nagrania ochrony s� bez d�wi�ku � powiedzia� Calvin.

��Owszem, s�. Ale kto� inny musia� mie� kamer� wideo.

���i gdy Altairczycy us�yszeli te �wi�te pie�ni � ci�gn�� wielebny � przekona�a ich prawda przes�ania i b�ogos�awionych s��w Pana�

��Och, nie!�� j�kn�� Calvin.

���a skruszeni grzesznicy padli na ziemi�.

��Nie padli � warkn�am.�� Usiedli.

��Od dziewi�ciu miesi�cy uczeni usi�uj� odkry� pow�d, dla kt�rego Altairczycy przybyli na Ziemi�. Zamiast tego powinni si� zwr�ci� do Ducha �wi�tego, poniewa� w Nim le�� wszystkie odpowiedzi. Dlaczego Altairczycy tu przybyli? �eby zosta� zbawionymi! Przybyli, by odrodzi� si� na nowo, co zaraz zademonstrujemy��� podni�s� dysk ze �wi�tecznymi kol�dami.

��Och, nie � j�kn�li�my jednocze�nie. Si�gn�am po moj� kom�rk�.

��Jak owi m�drcy ze Wschodu � sm�dzi� wielebny Tresher � przybyli szukaj�c Chrystusa, co dowodzi, �e chrze�cija�stwo to jedyna prawdziwa religia.

Doktorowi Morthmanowi odebranie telefonu jak zwykle zajmowa�o ca�� wieczno��.

��Doktorze Morthman � rzuci�am, gdy wreszcie mu si� to uda�o � Nie mo�e pan dopu�ci� do tego, by Altairczycy us�yszeli kol�dy, bo�

��Nie mog� teraz rozmawia� � stwierdzi�. � Mamy tu konferencj� prasow�. � I przerwa� po��czenie.

��Doktorze Morthman��� wcisn�am klawisz ponownego wybierania.

��Nie ma na to czasu � powiedzia� Calvin, kt�ry zd��y� ju� przynie�� kluczyki i m�j p�aszcz.�� Chod�, pojedziemy moim wozem.�� Zbiegli�my po schodach.�� Tam si� roi od reporter�w, a ten cymba� powiedzia� co�, co sprawi, �e ka�dy �yd, muzu�manin, buddysta, neopoganin i mormon kopnie si� do atomowego guzika. Przy odrobinie szcz�cia dotrzemy tam, gdy wci�� jeszcze b�dzie odpowiada� na pytania.

��A jak nie?

��Wszyscy niezdecydowani p�jd� za przyk�adem Altairczyk�w i b�dziemy mieli �wi�t� wojn�.

Prawie nam si� uda�o. Jak Calvin przewidzia�, zadawano mn�stwo pyta�, szczeg�lnie po tym, gdy wielebny stwierdzi�, �e Altairczycy zgadzaj� si� z nim w kwestii aborcji, homoseksualnych ma��e�stw i konieczno�ci oddania Republikanom wszystkich stanowisk politycznych.

Ale schody pe�ne by�y sk��conych reporter�w i niemal nie spos�b by�o przedrze� si� przez drzwi na korytarz. Gdy dotarli�my wreszcie do laboratorium d�wi�ku, wielebny gestem pe�nym dumy wskazywa� na kl�cz�cych po drugiej stronie weneckiego lustra obcych i perorowa� zwracaj�c si� do mikrofon�w:

��Jak widzicie, po wys�uchaniu chrze�cija�skiego przes�ania, ukl�kli pogr��eni w skrusze�

��Och nie, pewnie us�yszeli O �wi�ta Nocy � powiedzia�am.�� Albo Jak starcy z rado�ci�.

��Co im zagrali�cie?�� zapyta� Calvin. Wskazywa� kl�cz�cych Altairczyk�w.

��Kol�dy w wykonaniu ch�ru Wszechko�cio�a Jedynie Prawdziwej Drogi � odpar� z dum� wielebny Tresher podnosz�c w g�r� kompakt, co reporterzy pos�usznie filmowali, robili zdj�cia i pakowali w iPody.�� Kol�dy prawdziwych chrze�cijan.

��Nie, nie. Kt�r� pie��?

��Czy poszczeg�lne kol�dy maj� dla nich jakie� specjalne znaczenie? Jak� kol�d� us�yszeli w pasa�u?�� wykrzykiwali reporterzy.�� Wielebny ojcze, czy zostali ochrzczeni?�� dopytywa� si� jaki� szczeg�lnie dociekliwy, podczas gdy ja usi�owa�am dotrze� do doktora Morthmana.�� Musi pan wy��czy� muzyk�.

��Wy��czy�? � zapyta� Morthman przekrzykuj�c reporter�w.�� Akurat teraz, gdy uda�o nam si� ustanowi� jak�� ni� porozumienia z Altairczykami?

��Musi mi pan powiedzie�, jak� kol�d� im pan odtworzy� � krzykn�� Calvin.

��Kim pan jest?�� zapyta� gniewnie wielebny Tresher.

��On jest ze mn� � wyja�ni�am i ponownie zwr�ci�am si� do doktora Morthmana.�� Musi pan wy��czy� te kol�dy. Niekt�re z nich s� niebezpieczne.

��Niebezpieczne?�� rykn�� i reporterzy natychmiast przenie�li swoj� uwag� na nas.

��Co macie na my�li m�wi�c o niebezpiecze�stwie?�� pytali.

��Niebezpiecze�stwo � uci�� Calvin.�� Altairczycy nie odpowiadaj�. Oni�

��Jak pan �mie twierdzi�, �e oni si� nie odrodzili duchowo?!�� zagrzmia� wielebny.�� Widzia�em na w�asne oczy, jak w odpowiedzi na natchnione s�owa autora hymnu padli na kolana�

��Zareagowali tak te� na Srebrne dzwony � powiedzia�am.�� I na Pie�� o �wi�cie Hanuka.

��Hanuka?�� ucieszyli si� reporterzy i natychmiast zacz�li zasypywa� pytaniami mnie i Calvina.�� Czy to znaczy, �e s� �ydami? Ortodoksami, czy zreformowanymi? A czy reagowali na pie�ni hinduskie? Czy odtwarzali�cie im pie�ni Mormon Tabernacle Choir? Ruszy�y ich?

��To nie ma nic wsp�lnego z jak�kolwiek religi� � oznajmi� Calvin.�� Altairczycy reaguj� na literalne znaczenie niekt�rych s��w w pie�niach i piosenkach. Pewne s�owa, kt�re mog� us�ysze�, s� niebezpieczne�

��Blu�nierca!�� zagrzmia� wielebny Tresher.�� Co mo�e by� niebezpiecznego w natchnionym przes�aniu �wi�t Bo�ego Narodzenia?

��W Nadchodzi Bo�e Narodzenie jest mowa o zabijaniu niemowl�t � powiedzia�am.�� W s�owach innych kol�d mog� us�ysze� o przelewie krwi, wojnach i ognistym deszczu z gwiazd. Dlatego musicie natychmiast wy��czy� g�o�niki.

��Za p�no � powiedzia� Calvin wskazuj�c jednostronne zwierciad�o.

Altairczycy znikn�li.

��Gdzie oni si� podziali?�� zacz�li dopytywa� si� reporterzy. Wielebny Tresher i doktor Morthman rzucili si� na mnie i za��dali, �ebym natychmiast wyja�ni�a, co zrobi�am z obcymi.

��Zostawcie j�. Ona wie tyle samo, co i wy � stwierdzi� Calvin swym dyrygenckim tonem.

Efekt by� dok�adnie taki sam, jak w przypadku uczennic. Doktor Morthman pu�ci� m�j r�kaw, a reporterzy umilkli.

��Teraz prosz� mi powiedzie�, jak� kol�d� im pan odtwarza�? � zwr�ci� si� Calvin do wielebnego Treshera.

��Pok�j wam ludzie dobrej woli � odpar� kap�an.�� Ale to jedna z najstarszych i najbardziej popularnych kol�d. �mieszna jest my�l o tym, �e mog�aby komukolwiek zaszkodzi�

��Czy odeszli przez Pok�j ludziom?�� dopytywali si� reporterzy.�� Jakie s� s�owa? Czy jest w niej co� o wojnie? Albo o zabijaniu dzieci?

��Pok�j wam ludzie dobrej woli � mrucza�am pod nosem usi�uj�c przypomnie� sobie s�owa � ��niech nic nie trapi was��

��Dok�d poszli?�� dopytywali si� niesk�adnym ch�rem reporterzy.

����z�ej wszyscy unikaj�c doli� odejd�cie szuka� �ask��.

��Dok�d oni poszli?�� krzykn�� kt�ry� z reporter�w.

Calvin spojrza� na mnie.

��Na manowce � odpar� ponuro.

Altairczycy nie przenie�li si� do innej pracowni, do innego budynku w kampusie, ani do swego statku. Nikt przynajmniej nie widzia� opuszczanej pochylni ani obcych wchodz�cych do �rodka. Nikt nie widzia� ich gdziekolwiek w kampusie, ani na �adnej z przyleg�ych ulic.

��Panno Yates, odpowiedzialno�� za ca�y ten ba�agan spada wy��cznie na pani� � oznajmi� doktor Morthman.�� Powiadomcie wszystkie agencje � Zwr�ci� si� do policjant�w.�� I og�o�cie alarm Megan.

��Og�asza si� go w przypadku porwania dzieci � wytkn�am mu.�� Altairczycy nie�

��Tego nie wiemy � uci��. � I zadzwo�cie do FBI � zwr�ci� si� do jednego z policjant�w.

��Doktor Morthman powiedzia�, �e uwa�a pan, i� obcy zareagowali na s�owa �zb��dzili na manowce�. Czy w tej kol�dzie s� jakie� s�owa, kt�re mog�y ich sk�oni� do niebezpiecznych zachowa�?

��Sza��� zacz�am.

��Nie ma � odpar� Calvin. Gdy doktor Morthman nak�ania� oficera policji do powiadomienia Rady Bezpiecze�stwa Narodowego i og�oszenia Czerwonego Alarmu, zepchn�� mnie z chodnika za statek obcych.

��Czemu im nie powiedzia�e�? � zapyta�am gniewnie.�� Co z �pogard��? Albo z �moc� Szatana�?

��Sza!�� szepn�� ostrzegawczo.�� On ju� dzwoni do Rady Bezpiecze�stwa Narodowego. Nie chcemy, �eby �ci�gn�� nam na �by lotnictwo. I nuklearne pociski. Nie mamy czasu na to, �eby im wszystko wyja�nia�. Musimy znale�� Altairczyk�w.

��A masz jaki� pomys�, dok�d mogliby si� uda�?

��Nie. Ale przynajmniej ich statek jest na miejscu � powiedzia� ogl�daj�c si� przez rami�.

Nie by�am pewna, czy to ma jakiekolwiek znaczenie w �wietle tego, �e obcy potrafili opu�ci� laboratorium nie korzystaj�c z zamkni�tych drzwi. Calvin zgodzi� si� ze mn�, gdy zwr�ci�am mu na to uwag�. � Oni mogli nawet zareagowa� wcale nie na te manowce. Mogli uda� si� na poszukiwania ��obu lub pasterzy. S� zreszt� rozmaite wersje Kol�d prawdziwych chrze�cijan, mogli skorzysta� ze starszej.

��W takim przypadku powinni�my p�j�� do pracowni i sprawdzi�, co oni naprawd� us�yszeli � stwierdzi�am ze �ci�ni�tym sercem. Gdyby zobaczy� mnie doktor Morthman, kaza�by pewnie mnie aresztowa�.

Calvin doszed� widocznie do tego samego wniosku.

��Nie mo�emy tam wr�ci� � powiedzia�. � To zbyt ryzykowne, a my musimy znale�� Altairczyk�w, zanim zrobi to wielebny. Diabli wiedz�, co im odtworzy w nast�pnej kolejno�ci.

��Ale jak�

��Je�eli udali si� na manowce, wci�� jeszcze mog� by� gdzie� niedaleko. We� sw�j w�z i sprawd� ulice na p�noc od kampusu, a ja sprawdz� po�udnie. Masz swoj� kom�rk�?

��Tak, ale nie mam samochodu. M�j zosta� pod twoim mieszkaniem. Przyjechali�my twoim, pami�tasz?

��A co z minibusem, kt�rym wozili�cie obcych w r�ne miejsca?

��Nie b�dzie rzuca� si� w oczy?

��Szukaj� sze�ciu obcych, a nie minibusu � powiedzia�. � A zreszt�, jak ich znajdziesz, to b�dziesz mia�a przynajmniej czym ich przywie��.

��Masz racj�. � Ruszy�am na parking modl�c si� w duchu, �eby doktor Morthman nie wpad� na ten sam pomys�.

Nie wpad�. Parking by� pusty. Otworzy�am drzwi minibusu licz�c po cichu na to, �e tu akurat mog�y by� manowce Altairczyk�w. Niestety, nie znalaz�am ich ani w wozie, ani na �adnej z ulic w odleg�o�ci dw�ch mil na p�noc od teren�w uniwersytetu. Przejecha�am ca�� University Boulevard, a potem powoli obje�dzi�am boczne uliczki. Ca�y czas by�am w strachu, �e znajd� obcych rozmazanych na bruku.

Nadci�ga� zmierzch. Zadzwoni�am do Calvina.

��Nigdzie ich nie ma � powiedzia�am.�� Mo�e udali si� do tego handlowego pasa�u? Podjad� tam i�

��Nie, nie r�b tego � odpar�. � S� tam doktor Morthman i agenci FBI. Przeszukuj� Victorias Secret. Altairczyk�w tam zreszt� nie ma.

��Sk�d wiesz?

��Bo s� u mnie. W moim mieszkaniu.

��Naprawd�? � zapyta�am z ogromn� ulg�. � Gdzie ich znalaz�e�?

Nie odpowiedzia�.

��Jak tu b�dziesz jecha�a, nie korzystaj z g��wnych ulic � ostrzeg� mnie.�� I zaparkuj w bocznym zau�ku.

��Dlaczego? Co im zrobi�e�? � zapyta�am, ale on ju� przerwa� po��czenie.

Gdy wesz�am do mieszkania Calvina, znalaz�am Altairczyk�w stoj�cych po�rodku saloniku.

��Wr�ci�em, �eby znale�� inne teksty �Pok�j ludziom� i znalaz�em ich tutaj. Ju� na mnie czekali � wyja�ni� Calvin.�� Zaparkowa�a� w zau�ku?

��Tak. Co oni zrobili?�� zapyta�am, boj�c si� odpowiedzi.

��Nic. A przynajmniej nic, co trafi�oby do CNN � powiedzia� wskazuj�c mi gestem TV, gdzie pokazywano policjant�w przeszukuj�cych w pasa�u magazyn ze �wiecami. Wy��czy� d�wi�k, ale na dole ekranu by� napis: OBCY NA SAMOWOLCE.

��To po co ta tajemnica?

��Bo nie mo�emy im pozwoli� na znalezienie Altairczyk�w, zanim nie odkryjemy, na co reaguj�. Nast�pnym razem mog� zrobi� co� mniej niewinnego, ni� ta samowolka. I nie mo�emy pojecha� do ciebie � Morthman wie, gdzie mieszkasz. Musimy siedzie� tutaj. Powiedzia�a� komu�, �e pracujemy razem?

Spr�bowa�am sobie przypomnie�. Zamierza�am powiedzie� o Calvinie doktorowi Morthmanowi, gdy wr�ci� z pasa�u, ale nie pozwoli� mi nawet wymieni� nazwiska, a gdy wielebny Tresher zapyta� mnie, kim jest Calvin, odpowiedzia�am tylko, �e pracuje ze mn�.

��Nikomu nie powiedzia�am, jak si� nazywasz � stwierdzi�am.

��Dobrze. A ja jestem pewien, �e nikt nie widzia�, jak Altairczycy tu wchodz�.

��Jak mo�esz by� tego pewien? Twoi s�siedzi�

��Altairczycy czekali na mnie wewn�trz mieszkania � powiedzia�. � Stali tu, gdzie teraz. Potrafi� wi�c albo otwiera� zamki bez klucza, przechodz� przez �ciany, albo posiedli umiej�tno�� teleportacji. Stawiam na teleportacj�. I jest oczywiste, �e nikt z cz�onk�w komisji nie ma poj�cia o tym, i� oni s� tutaj � powiedzia� wskazuj�c ekran TV, gdzie w�a�nie prezentowano podobne do tych z list�w go�czych zdj�cie kt�rego� z Altairczyk�w, z podpisem: �Czy widzia�e� obcego�? Poni�ej pokazywano numer telefoniczny.�� Na ca�e szcz�cie w drodze do domu zajrza�em do sklepu spo�ywczego i porobi�em zakupy na jutro, wi�c nie b�d� musia� wychodzi� pomi�dzy koncertami.

��Twoje koncerty! Zupe�nie o nich zapomnia�am � powiedzia�am ogarni�ta poczuciem winy.�� Czy nie mia�e� dzi� wieczorem pr�by?

��Odwo�a�em j� � stwierdzi�. � A jak b�dzie trzeba, mog� odwo�a� i jutrzejsz� porann�. A koncert miejski b�dzie dopiero wieczorem. Mamy mn�stwo czasu, �eby odkry�, o co tu chodzi.

Je�eli przedtem nas nie znajd�, pomy�la�am patrz�c na ekran TV, gdzie policjanci przeszukiwali dzia� spo�ywczy. Gdy stwierdz�, �e tam te� nie ma Altairczyk�w, zorientuj� si�, �e i ja nie bior� udzia�u w poszukiwaniach i zaczn� rozgl�da� si� za mn�. A reporterzy, w odr�nieniu od Leo, nagrywali wszystko. Jak poka�� fotografi� Calvina z numerem, na kt�ry trzeba zadzwoni�, kt�ra� z uczennic albo ch�rzystek z pewno�ci� go rozpozna.

Co oznacza�o, �e musimy si� pospieszy�. Wzi�am w d�onie u�o�on� przez nas list� piosenek i czynno�ci Altairczyk�w.

��Od czego zaczniemy?�� zapyta�am Calvina, kt�ry przegl�da� stos kompakt�w.

��Nie od Ba�wanka Lodzika � powiedzia�. � Nie s�dz�, �ebym jeszcze raz wytrzyma� t� bieganin� tam i z powrotem.

��A mo�e S�dz�, �e b��dz�⁷.

��Bardzo zabawne � mrukn�� z przek�sem.�� Poniewa� wiemy, �e reaguj� na �kl�kanie�, to mo�e zaczniemy od tego?

��OK.�� Zagrali�my im �padnijcie na kolana� i �przyjd�cie uwielbia� na kolanach� i �ci, kt�rych cz�onki zgi�te s��. Na niekt�re reagowali a na inne nie, bez widocznego czy zrozumia�ego dla nas powodu.

��Pierwsza kol�da ma �na kolanach i pe�ni uwielbienia� � powiedzia�am i Calvin ruszy� do sypialni, �eby j� odnale��.

Zatrzyma� si� jednak przed telewizorem.

��S�dz�, �e powinna� na to popatrze� � powiedzia� i wzmocni� g�os.

��Nie znale�li�my Altairczyk�w w pasa�u handlowym, cho� mieli�my tak� nadziej� � m�wi� doktor Morthman.�� Spostrzegli�my te�, �e nieobecna jest nale��ca do naszej komisji panna Margaret Yates.�� Na ekranie za nim pojawi�o si� nagranie stoj�cych w laboratorium doktora Morthmana i reportera, a w g��bi wida� by�o mnie krzycz�c�, �eby wy��czono odtwarzanie. Lada moment mog�o si� pojawi� nagranie Calvina, domagaj�cego si� wyja�nie�, jakie kol�dy odtworzono obcym.

Chwyci�am kom�rk� i zadzwoni�am do doktora Morthmana. Mia�am nik�� nadziej�, �e nie zdo�aj� wy�ledzi�, sk�d dzwoni� i �e odpowie, cho�by by� na wizji TV.

Odpowiedzia�.

��Sk�d pani dzwoni?�� zapyta� gniewnie.�� Znalaz�a pani Altairczyk�w?

��Nie � odpowiedzia�am.�� Ale chyba domy�lam si�, gdzie mog� by�.

��Gdzie?�� zapyta� doktor Morthman.

��Nie s�dz�, �eby odeszli na manowce. My�l�, �e zareagowali na jedno z innych s��w pie�ni. �Odpocznijcie� albo�

��Wiedzia�em!�� zapia� tryumfalnie wielebny Tresher, wpychaj�c si� mi�dzy kamer� i doktora Morthmana.�� Odpowiedzieli na s�owa, �Pami�taj, Chrystus Zbawca nasz, dzi� przyszed� na ten �wiat!�. Udali si� do �wi�tyni! W tej chwili s� w Ko�ciele Jedynie Prawdziwej Drogi!

Niezupe�nie o to mi chodzi�o, ale fotka Wszechko�cio�a Jedynie Prawdziwej Drogi by�a lepsza, ni� zdj�cie Calvina.

��To powinno da� nam dwie godziny. Ten ko�ci� jest w Colorado Springs � powiedzia�am �ciszaj�c odbiornik. Zabra�am si� ponownie do odtwarzania pie�ni Altairczykom i notowania ich reakcji albo ich braku, ale w p� godziny p�niej, gdy Calvin przechodzi� do sypialni, �eby poszuka� kompaktu Louisa Armstronga, zatrzyma� si� przed telewizorem i zmarszczy� brwi.

��Co si� sta�o?�� zapyta�am zsuwaj�c stos nut z kolan na kanap� i przemykaj�c obok Altairczyk�w do Calvina.�� Nie dali si� nabra�?

��Och, dali, jak najbardziej � powiedzia� i wzmocni� g�o�no�� odbiornika.

��S�dzimy, �e Altairczycy s� w Betlejem � m�wi� w�a�nie doktor Morthman. Sta� przed tablic� odlot�w Denver International Airport.

��W Betlejem?�� j�kn�am.

��Dwa razy wspomniano o nim w tekstach kol�d � stwierdzi� Calvin.�� Ale przynajmniej jak polec� do Izraela, b�dziemy mieli wi�cej czasu.

��A wtedy b�dziemy mieli na karku mi�dzynarodowy incydent � powiedzia�am.�� No, przynajmniej na skal� Bliskiego Wschodu. Musz� zadzwoni� do doktora Morthmana.�� Morthman jednak musia� wy��czy� swoj� kom�rk�, a do pracowni nie mog�am si� dodzwoni�.

��Mog�aby� zadzwoni� do wielebnego Treshera � powiedzia� Calvin wskazuj�c ekran.

Wsiadaj�cego do Lexusa Treshera otoczyli reporterzy.

��Teraz w�a�nie udaj� si� do Altairczyk�w � oznajmi� � a wieczorem odprawimy nabo�e�stwo dzi�kczynne, wy za� b�dziecie mogli us�ysze� ich wyznanie wiary i wigilijn� kol�d�, kt�ra ich przyprowadzi�a do Pana�

Calvin wy��czy� TV.

��Lot do Betlejem jest o szesnastej � stwierdzi� dodaj�c mi otuchy.�� Do tego czasu z pewno�ci� zd��ymy wszystko rozgry��.

Zadzwoni� telefon. Calvin spojrza� na mnie i podni�s� s�uchawk�.

��Witam, panie Steinberg � zacz��. � Nie dosta� pan mojego SMS-a? Odwo�a�em dzisiejsz� wieczorn� pr�b�. � S�ucha� przez chwil�. � Je�eli niepokoi pana pa�skie wej�cie na stronie dwunastej, mo�emy jeszcze to prze�wiczy� przed koncertem.�� S�ucha� jeszcze przez chwil�. � Wszystko si� u�o�y. Jak zawsze.

Mia�am nadziej�, �e oka�e si� to te� prawd� w przypadku zagadki dotycz�cej reakcji Altairczyk�w. Je�eli nie, zostaniemy oskar�eni o porwanie. Albo o rozpocz�cie wojny religijnej. Obie perspektywy by�y jednak lepsze od pozwolenia wielebnemu na odegranie obcym �konaj�cy powoli� albo �ciernie porastaj� Ziemi�. Oznacza�o to, �e musimy szybko odkry�, na co obcy reaguj�. Zaprezentowali�my im Dolly Parton, Manhattan Transfer, Barbershop Choir z Toledo i Deana Martina.

Nie by� to najlepszy pomys�. Nie spa�am prawie od dwu dni i po kilku pierwszych taktach odkry�am, �e kiwa mi si� g�owa. Usiad�am prosto i spr�bowa�am si� skupi� na Altairczykach, ale nic z tego nie wysz�o. Nast�pne co zapami�ta�am, to moja g�owa na ramieniu Calvina, kt�ry m�wi�: � Meg? Meg, czy Altairczycy w og�le sypiaj�?

��Czy sypiaj�? � zapyta�am siadaj�c prosto i przecieraj�c oczy.�� Przepraszam, musia�o mnie na chwil� zmorzy�. Kt�ra godzina?

��Kilka minut po czwartej.

��Rano?

��Tak. No, czy Altairczycy �pi�?

��Owszem, tak przynajmniej s�dzimy. Zmienia im si� rytm m�zgu i nie reaguj� na bod�ce� co prawda oni w og�le nie reaguj� na nic.

��A s� jakie� widoczne oznaki, �e �pi�? Zamykaj� oczy albo k�ad� si�?

��Nie, oni tylko flaczej� jak niepodlewane kwiaty. A ich pe�en pot�pienia wzrok staje si� troch� mniej intensywny. Czemu pytasz?

��Bo chcia�bym co� sprawdzi�. A ty si� prze�pij.

��Nie, wszystko w porz�dku � odpowiedzia�am t�umi�c ziewni�cie.�� Je�eli ktokolwiek potrzebuje snu, to ty. W ci�gu minionych nocy nie zmru�y�e� przeze mnie oka, a musisz wsta�, �eby dyrygowa� koncertem. Teraz ja si� wszystkim zajm�, a ty�

Potrz�sn�� g�ow�.

��Nie, czuj� si� ca�kiem dobrze. M�wi�em ci, �e o tej porze roku w og�le nie �pi�.

��A. To czego chcesz spr�bowa�?

��Chc� im pu�ci� pierwsz� zwrotk� Cichej nocy.

��T� z ��Dzieci����tka sneeeem��? � za�piewa�am.

��W�a�nie. �adnej przemocy� a ja mam z pi��dziesi�t wersji tej kol�dy. Johnny Cash, Kate Smith, Britney Spears�

��A mamy czas na wszystkie pi��dziesi�t wersji?�� zapyta�am zerkaj�c jednocze�nie na ekran telewizora. Podzielony na dwie po�owy ekran ukazywa� map� Izraela i budynek Wszechko�cio�a Jedynie Prawdziwej Drogi z zewn�trz. Wizerunkowi ko�cio�a towarzyszy� pe�en namaszczenia g�os reportera:

��Tysi�ce wiernych czekaj� wewn�trz na pojawienie si� Altairczyk�w, kt�rych wielebny Tresher spodziewa si� lada moment. Dwudziestoczterogodzinne intensywne czuwanie po��czone z mod�ami�

�ciszy�am d�wi�k.

��Owszem, chyba mamy � stwierdzi�am.�� Co m�wi�e�?

��Cicha noc to kol�da, kt�r� �piewali wszyscy � Gene Autry, Madonna, Burl Ives� R�ne g�osy, akompaniamenty, tonacje� Mo�emy stwierdzi�, kt�ra wersja poruszy naszych milusi�skich, a kt�ra�

���jest im oboj�tna � dopowiedzia�am.�� I w ten spos�b mo�e zdo�amy ustali�, na co reaguj�.

��O to mi w�a�nie chodzi � powiedzia� wyjmuj�c CD z koperty. Wetkn�� p�yt� w odtwarzacz i nacisn�� Track 4. � Jazda z tym koksem � powiedzia�.

Pok�j wype�ni� g�os Elvisa �piewaj�cego �Cicha noc, �wi�ta noc�. Calvin podszed� do kanapy i usiad� obok mnie. Gdy Elvis doszed� do s��w �czule i �agodnie� oboje pochylili�my si� obserwuj�c czujnie obcych. ��pi niebia�skim snem�� ci�gn�� Elvis, ale Altairczycy dalej stali sztywno jak ko�ki. Nie drgn�li, cho� Kr�l powt�rzy�: ���pi niebiaaaa�skim sneeeem��. Nie ruszy�o ich te� solo Alvina Wiew�rki ani Celine Dion.

��Ich gniewne spojrzenia nawet nie �agodniej� � powiedzia� Calvin.�� Je�eli ju�, to przybieraj� na intensywno�ci.

Mia� racj�.

��Pu�� im Judy Garland � powiedzia�am. Pu�ci�. Potem do akcji weszli Dolly Parton i Harry Bellafonte.�� A je�li nie zareaguj� na �adnego ze �piewak�w?

��To spr�bujemy czego� innego. Mam te� dwadzie�cia sze�� wersji Renifer stratowa� babuni�. � U�miechn�� si� �obuzersko.�� �artuj�. Mam jednak dziewi�� wersji Zimno na dworze, male�ka.

� �eby u�ywa� drugich sopran�w?

��Nie � odpar�. � C���� Lubi� t� wersj�. Nat King Cole.

Zamkn�am si� i s�ucha�am rozmy�laj�c o tym, jak Altairczycy mog� unika� zasypiania. G�os Nat King Colea by� jeszcze bardziej mi�kki i �agodny, ni� g�os Deana Martina. Opar�am si� o poduszk�. �Spok�j w kr�g, cisza w kr�g��.

Musia�am ponownie zasn��, poniewa� nast�pn� rzecz�, jak� zobaczy�am, by�o �wiat�o dnia, padaj�ce od okien. Spojrza�am na zegarek. Druga po po�udniu. Altairczycy stali w tym samym miejscu i patrzyli na nas gniewnymi spojrzeniami, a Calvin siedzia� zgarbiony na kuchennym taborecie i patrzy� na nich ponuro, wspar�szy brod� na pi�ci.

��Czy co� si� sta�o?�� Spojrza�am na ekran telewizora. Wielebny Tresher nadal wyg�asza� mow�. Pod spodem by� napis: �Tresher wzywa do galaktycznej krucjaty�. No, lepsze to, ni� doniesienia o nuklearnym uderzeniu na Bliskim Wschodzie.

Calvin powoli potrz�sa� g�ow�.

��Co, nie by�o reakcji na �Cich� noc�?

��By�a. Ty zareagowa�a� na Nat King Colea.

��Wiem � odpowiedzia�am.�� Przepraszam. Ale pyta�am o Altairczyk�w. Nie zareagowali na �adn� wersj� kol�dy?

��Owszem, zareagowali � stwierdzi�. � Ale tylko na jedn�.

��To dobrze, czy� nie?�� zapyta�am.�� Teraz mo�emy przeanalizowa� wszystko po kolei i dowiemy si�, na co zareagowali. Kt�ra to by�a wersja?

Zamiast odpowiedzie�, wcisn�� klawisz odtwarzacza. G�o�ny ch�r kobiecych g�os�w zacz�� �piew: �Cicha noc, �wi�ta noc�. Musia�y niemal krzycze�, �eby ich g�osy przebi�y si� przez kakofoni� klakson�w i warkotu samochodowych silnik�w.

��Co to jest?�� zapyta�am.

��Uliczny ch�r z Broadwayu wykonuje i stepuje Cich� noc z musicalu �42nd Street�. By� to koncert dobroczynny z okazji �wiat Bo�ego Narodzenia.

Spojrza�am na Altairczyk�w, licz�c na to, �e Calvin mo�e si� myli, ale mimo ha�asu w tle opadli ci�ko na ziemi�. Ich g�owy dotyka�y niemal ziemi i wygl�dali na ukojonych, a wzrok im z�agodnia�. Nie spopielali ju� wszystkiego dooko�a niczym cioteczka Judith; patrzyli jak istoty normalnie niezadowolone.

Przez chwil� s�ucha�am ch�rzystek i tancerek �42nd Street�, jak stepowa�y i wykrzykiwa�y co si� w p�ucach i stopach Cich� noc.

��W pewnym sensie jest to poruszaj�ce � stwierdzi�am.�� Osobliwie, gdy wrzeszcz� o �Matce i dzieci�ciu�.

��Wiem � odpowiedzia�. � Chcia�bym to zagra� na naszym weselu. Altairczycy maj� r�wnie dobry smak, jak my. Ale pomijaj�c kwesti� smaku, nie jestem pewien, jaki mo�emy wyci�gn�� z tego wniosek.

� �e Altairczycy lubi� uliczne przedstawienia?�� podsun�am.

��Bo�e Bro�! Pomy�l, co by z tym zrobi� wielebny Tresher � powiedzia�. � Nie zareagowali zreszt� na �Usi�d�, ko�yszesz �odzi��.

��Nie, ale zrobili to przy tej piosence z �Marne�.

��I przy tej z �1776� � doda�. � Ale nie ruszy�y ich musicale �Music Man� ani �Rent� � mrukn�� z frustracj� w g�osie.�� Wracamy wi�c do miejsca, w kt�rym zacz�li�my. Nie mam poj�cia, co wywo�uje ich reakcje.

��Rozumiem � powiedzia�am.�� Bardzo mi przykro. Nie powinnam by�a ci� w to wci�ga�. Masz przecie� dyrygowa� M�K�.

��Zaczyna si� dopiero o si�dmej � odpar� ponownie rzucaj�c si� na stos kompakt�w.�� Co znaczy, �e mamy jeszcze cztery godziny. Gdyby�my znale�li jeszcze jedn� Cich� noc, na kt�r� by zareagowali, mogliby�my my wreszcie odkry�, co oni, na Boga, wyprawiaj�! Gdzie, psiakrew, podzia� si� album Star Wars Christmas?

��Przesta� � powiedzia�am.�� To si� robi �mieszne.�� Wyj�am mu z r�k kompakty.�� Jeste� wyczerpany, a masz przed sob� trudne zadanie. Nie mo�esz dyrygowa� tymi lud�mi bez odrobiny snu. Altairczycy mog� poczeka�.

��Ale�

��Jak si� prze�pisz, lepiej b�dzie ci si� my�la�o � powiedzia�am stanowczo.�� Obudzisz si�, a rozwi�zanie samo ci si� objawi.

��A jak nie?

��To si� we�miesz za te swoje ch�ry i�

��Ch�ry��� przerwa� mi nagle z namys�em w g�osie.

��Albo ten koncert �piewu, M�ki czy Cierpienia, jak zwa�, tak zwa�. Ja tu zostan�, zagram Altairczykom jeszcze kilka razy Cich� noc i jak wr�cisz�

��Siadaj, John by�o w wykonaniu ch�ru � powiedzia� patrz�c ponad moim ramieniem na siedz�cych Altairczyk�w. Tak samo Pasterze str�e. A Cicha noc z �42nd Street� by�a jedynym ch�ralnym wykonaniem tej kol�dy.�� Chwyci� mnie za ramiona.�� To wszystko ch�ry! Dlatego nie zareagowali na Julie Andrews �piewaj�c� Wsta�cie pasterze, ani na Stubby Kayea, gdy �piewa� Siadaj, ko�yszesz �odzi�! Oni reaguj� tylko na grupowe wezwania.

Potrz�sn�am g�ow�.

��Zapomnia�e� o Zbud�cie si�, zbud�cie u�pione dusze.

��Ooo��� powiedzia� ze zgaszon� twarz�. � Masz racj� Czekaj!�� wzi�� p�yt� Julie Andrews i wetkn�� j� do odtwarzacza.�� Julie chyba �piewa zwrotk�, a potem powtarza j� za ni� ch�rek. Pos�uchaj.

Mia� racj�. Ch�r �piewa� �Zbud�cie si�, zbud�cie��.

��Kto �piewa� Rado�� �wiatu? gdy odtwarza�a� im to z p�yty zabranej z pasa�u?

��Julie Garland solo � powiedzia�am.�� A Brenda Lee �piewa�a Zbierzmy si� pod �wi�teczn� choink�.

��A Johny Mathis �piewa� Anio�owie g�osz� chwa�� � powiedzia� rado�nie.�� Ale pie�� o Hanuka, na kt�r� zareagowali, �piewali��� przeczyta� z ok�adki � �Shalom Singers�. To musi by� to!

Ponownie zacz�� przetrz�sa� stos p�yt.

��Czego szukasz?�� zapyta�am.

��Mormon Tabernacle Choir � odpowiedzia�. � Oni musieli nagra� Cich� noc. Pu�cimy j� Altairczykom. Jak zasn�, b�dziemy wiedzieli, �e jeste�my na w�a�ciwym tropie.

��Ale oni ju� �pi� � powiedzia�am, wskazuj�c naszych go�ci, kt�rzy stali jak bukiet przez tydzie� niepodlewanych kwiat�w.�� Jak�

Ponownie zacz�� grzeba� w p�ytach. Wyci�gn�� album Cambridge Boys, wyj�� ze� p�yt� i przez chwil� czyta� spis tre�ci.�� Wiem, �e tu jest� o, mam.

Uruchomi� odtwarzacz. S�odkie, ch�opi�ce g�osiki zaintonowa�y: �Zbud�cie si� chrze�cijanie, uczcijcie radosny ranek..�.

Altairczycy natychmiast si� wyprostowali i niemal spalili nas spojrzeniami.

��Mia�e� racj� � powiedzia�am cicho, ale on nie s�ucha�. Zdj�� p�yt� z talerza i zn�w czyta� naklejk� pomrukuj�c: � No, no� musieli�cie �piewa� Cich� noc. Wszyscy to �piewali��� Odwr�ci� p�yt� na drug� stron�. � No tak, wiedzia�em � po�o�y� p�yt� na talerzu i zr�cznie opu�ci� rami� z ig��. � �I spokojnie��- za�piewa�y anielskie ch�opi�ce g�osiki � ���pi��.

Altairczycy padli, zanim jeszcze przebrzmia�y te s�owa.

��To jest to!�� powiedzia�am.�� Wsp�lny mianownik!

Calvin potrz�sn�� g�ow�.

��Potrzeba nam wi�cej danych. To mo�e by� zbieg okoliczno�ci. Musimy znale�� ch�raln� wersj� Wsta�cie pasterze i Siadaj, ko�yszesz �odzi�. Gdzie po�o�y�a� Ch�opc�w i laleczki?

��Ale to by�o solo.

��Owszem, pierwsza cz��, ta, kt�r� im odtworzyli�my, by�a sol�wk�. P�niej �piewaj� wszyscy ch�rzy�ci. Powinni�my im odtworzy� ca�� piosenk�.

��Nie mogli�my, przypomnij sobie � odpowiedzia�am podaj�c mu p�yt�. � By�y tam fragmenty o przeci�ganiu pod kilem i topieniu, nie wspominaj�c o pija�stwie i szulerce.

��No tak � odpowiedzia�. W�o�y� s�uchawki, s�ucha� przez chwil�, a potem je zdj��. � �Usi�d��� za�piewa� z uczuciem ch�r i Altairczycy usiedli.

Odtworzyli�my im ch�ralne wersje Dw�ch przednich z�bk�w i Wsta�cie pasterze. Altairczycy usiedli i wstali.

��Masz racj� � stwierdzi�, gdy go�cie z kosmosu ukl�kli przy d�wi�kach Pierwszej kol�dy w wykonaniu Platers�w.�� Owszem, to wsp�lny czynnik. Ale dlaczego akurat ten?

��Nie mam poj�cia � przyzna�am.�� Mo�e nie potrafi� zrozumie� niczego, co nie jest za�piewane ch�ralnie? To by wyja�nia�o, dlaczego jest ich sze�ciu. Mo�e ka�dy s�yszy tylko pewne cz�stotliwo�ci, kt�re pojedynczo s� bez znaczenia, ale wszystkie razem�

Calvin potrz�sn�� g�ow�.

��Zapominasz o Andrews Sisters. I Barenaked Ladies. I nawet je�eli oni reaguj� na ch�r, wci�� nie wiemy, co tu robi�.

��Ale teraz wiemy, jak im powiedzie�, �eby nam powiedzieli � stwierdzi�am bior�c do r�ki �wi�t� ksi�g� pie�ni wigilijnych.�� Mo�esz znale�� ch�raln� wersj� Adeste Fidelis po angielsku?

��Chyba tak � odpowiedzia�. � A dlaczego?

��Bo jest w niej �witamy ciebie� � powiedzia�am przesuwaj�c palcem po zapisie s��w kol�dy Pok�j wam ludzie dobrej woli.

��Mam tu: �Str�u, opowiedz nam o nocy� � doda� Calvin.�� I �opowiedzcie o Dobrej Nowinie�. Musz� zareagowa� na kt�r�� z nich.

Nie zareagowali. Piotr, Pawe� i Maria kazali Altairczykom �i�� i g�osi� (�ciszyli�my: �ze zbocza g�ry�), ale albo Altairczykom nie podoba� si� folk, albo Andrews Sisters trafi�y nam si� jak ziarno �lepej kurze.

Albo wyci�gn�li�my zbyt pochopne wnioski. Gdy spr�bowali�my ponownie tej samej piosenki, tym razem w wykonaniu Boston Commons Choir, Altairczycy wci�� nie reagowali. Nie ruszy�a ich te� ch�ralna wersja Uderzcie w dzwony (�opowiem wam�), ani Weso�y stary Miko�aj (�nie m�wcie nikomu� � wyciszyli�my �nie� i �nikomu�). Nie zareagowali na Zwierz�ta wielbi�y, cho� we wszystkich sze�ciu wersjach by�o �powiedzcie�.

Calvin wpad� na my�l, �e istotny jest mo�e czas, w jakim u�yto s�owa, zagra� im wi�c fragmenty Miko�ajka (�opowie�� i �powiedzia��) i Dzwonkowej kol�dy (�opowiadanie�), ale bez rezultatu.

��Mo�e problemem jest odpowiednie s�owo � powiedzia�am.�� Mo�e oni nie znaj� s�owa �opowiada�. � Niestety, obcy nie zareagowali te� na �g�osi�, �gada� i �wys�awia�, albo �oznajmia�.

��Musieli�my si� pomyli� z tym ch�rem � powiedzia� Calvin, ale nie chodzi�o i o to. Gdy poszed� do sypialni w�o�y� frak na wyst�p odegra�am Altairczykom urywki Anio��w na wysoko�ciach i Ponad dachami z kompaktu Barenaked Ladies, a obcy jak jeden kl�kali i skakali zgodnie z poleceniami.

��Mo�e oni s�dz�, �e Ziemia to szko�a, a tu jest klasa � powiedzia� Calvin wchodz�c do salonu, gdy obcy skakali w rytm Dwunastu dni Bo�ego Narodzenia w wykonaniu ch�ru londy�skiej katedry �wi�tego Paw�a.�� I nie s�dz�, by s�owo �powo�anie� mia�o dla nich jakie� znaczenie.

��Nie � odpar�am usi�uj�c zawi�za� mu muszk�. � I �g�osz� wam Dobr� Nowin� te� nie. Czy nie przysz�o ci do g�owy, �e muzyka mo�e nie mie� niczego wsp�lnego z ich zachowaniem i �e oni po prostu przypadkiem siadaj�, wstaj� i kl�kaj�, gdy ch�r �piewa odpowiednie s�owa?

��Nie � sprzeciwi� si� Calvin.�� Na pewno musi by� jaki� zwi�zek. Gdyby go nie by�o, nie wygl�daliby na tak w�ciek�ych, �e jeszcze si� nie po�apali�my, w czym rzecz.

Mia� racj�. O ile da�o si� cokolwiek powiedzie�, gniew i dezaprobata w ich spojrzeniach jeszcze si� pog��bi�y; od Altairczyk�w zion�o wprost niezadowoleniem i z�o�ci�.

��Trzeba nam wi�cej danych, to wszystko � odpowiedzia� id�c do szafki po lakierki.�� Jak tylko wr�c�, to��� urwa� nagle.

��Co si� sta�o?

��Lepiej sama zobacz � odpar� wskazuj�c telewizor. Na ekranie wida� by�o statek obcych. Z niekt�rych bocznych dysz bucha�y p�omienie. Calvin chwyci� pilota i wzmocni� g�os.

��Powszechnie si� uwa�a � m�wi� komentator � �e obcy wr�cili do swego statku i szykuj� si� do odlotu.�� Spojrza�am na Altairczyk�w. Wci�� stali na �rodku saloniku Calvina.�� Analiza cyklu startowego wskazuje, �e odlot nast�pi za sze�� godzin.

��I co teraz zrobimy?�� zapyta�am Calvina.

��Musimy to wyja�ni�. S�ysza�a�. Mamy sze�� godzin do startu.

��Ale tw�j koncert�

Poda� mi p�aszcz.

��Oboje wiemy, �e porozumienie ma co� wsp�lnego z ch�rami, a ja b�d� tam mia� ka�dy ch�r, jaki tylko zdo�asz sobie wyobrazi�. Zabierzmy Altairczyk�w do centrum koncertowego i miejmy nadziej�, �e po drodze co� wymy�limy.

Niestety, niczego nie wymy�lili�my.

��Mo�e powinni�my ich zabra� do statku � powiedzia�am skr�caj�c na parking.�� Co b�dzie, jak przeze mnie oni tu zostan�?

��Nie s� ET � odpar� Calvin.

Zaparkowa�am przy wej�ciu dla personelu i zacz�am odsuwa� boczne drzwi minibusu.

��Nie, niech tu zostan� � stwierdzi� Calvin.�� Zanim ich st�d zabierzemy, musimy znale�� dla nich odpowiednie miejsce. Zamknij w�z.

Zrobi�am, o co prosi�, cho� w�tpi�am, czy wszystko to na co� si� zda. Wesz�am za Calvinem przez boczne drzwi z tabliczk� �Tylko dla ch�r�w�, a potem pod��y�am za nim labiryntem korytarzy obok pokoj�w oznaczonych: �Ch�opi�cy Ch�r im. �w. Piotra�, �Ch�r Czerwonego Kapturka�, �Denverski Ch�r Gej�w�, �Ch�r S�odkich Adelinek�, i �Mile High Jazz Singers�. Od frontu budynku dolatywa�a wrzawa, a gdy weszli�my do g��wnego korytarza, zobaczyli�my t�um pogr��onych w rozmowach i spaceruj�cych ludzi w z�otych, zielonych i czarnych pow��czystych szatach.

Calvin otwiera� kolejno jedne drzwi po drugich, zagl�da� do pomieszcze�, wchodzi� zamykaj�c drzwi za sob�, a potem wychodzi� ponownie i potrz�sa� g�ow�.

��Nie mo�emy dopu�ci� do tego, �eby Altairczycy us�yszeli Mesjasza, a tu wci�� s�ycha� ha�as z sali � powiedzia�. � Musimy znale�� jakie� d�wi�koszczelne pomieszczenie.

��Albo po�o�one dalej � powiedzia�am id�c w g��b korytarza i skr�caj�c w boczny. Natychmiast te� nadzia�am si� na gromadk� uczennic, kt�re wysypywa�y si� z jakiego� bocznego pomieszczenia. Pani Carlson wszystko nagrywa�a, jaka� inna matka usi�owa�a ustawi� je w szereg, one same za�, gdy tylko dostrzeg�y Calvina, zbieg�y si� do niego wo�aj�c: � Gdzie pan by�, panie Ledbetter? My�la�y�my, �e pan nie przyjdzie! Panie Ledbetter, Shelby i ja mia�y�my �piewa� w duecie, ale ona m�wi, �e woli Danik�!

Calvin zignorowa� wszystkie interpelacje.

��Kaneesha, czy tam, gdzie si� przebiera�y�cie, by�o s�ycha� jakiekolwiek �piewy pr�bne?

��A bo co?�� zapyta�a Belinda.�� Nie us�yszymy wezwania, czy jak?

��Kaneesha?�� nalega� Calvin.

��Troch� by�o s�ycha� � odpowiedzia�a zagadni�ta.

��To ten pok�j si� nie nada � zwr�ci� si� Calvin do mnie.�� Sprawdz� pomieszczenia na ko�cu. Zaczekaj tutaj.�� Pospieszy� w g��b korytarza.

��By�a pani w pasa�u � powiedzia�a Belinda patrz�c na mnie oskar�ycielsko.�� Czy pani wyjdzie za pana Ledbettera?

��Nie � odpar�am.

��Bzykacie si�? � zapyta�a Chelsea.

��Chelsea!�� j�kn�a zaszokowana pani Carlson.

��Czy nie powinna� ju� si� ustawi�? � zapyta�am.

Calvin wr�ci� truchtem.

��Powinno si� uda� � powiedzia� do mnie.�� Znalaz�em pomieszczenie prawie d�wi�koszczelne.

��Po co zaraz d�wi�koszczelne?�� zapyta�a Chelsea.

� �eby nikt nie s�ysza�, jak si� migdal� � stwierdzi�a Belinda, a Chelsea kilka razy wymownie cmokn�a.

��Panienki, wej�cie � stwierdzi� Calvin swoim �dyrygenckim� g�osem. To by�o naprawd� zdumiewaj�ce. Dziewcz�ta natychmiast si� uciszy�y i ustawi�y w pary.

��Poczekaj, a� wszyscy si� zejd� do sali widowiskowej � zwr�ci� si� Calvin do mnie, odci�gaj�c mnie na bok � a potem wprowad� obcych. Ja przez kilka minut b�d� przedstawia� orkiestr� i cz�onk�w komitetu organizacyjnego tak, �eby Altairczycy nie us�yszeli �adnego d�wi�ku, gdy b�dziesz ich kierowa�a do tego pomieszczenia. Jest tam st�, kt�rym mo�esz zabarykadowa� drzwi i nikt ju� po was nie wejdzie.

��A co b�dzie, jak Altairczycy zechc� wyj��? � zapyta�am.�� Wiesz, �e barykada ich nie zatrzyma.

��Zadzwo� na moj� kom�rk�, a ja powiem, �e mamy �wiczenia przeciwpo�arowe, czy co� w tym gu�cie. Postaram si� za�atwi� wszystko najszybciej, tak szybko, jak to tylko mo�liwe.�� U�miechn�� si� do mnie.�� �adnych Dwunastu dni Bo�ego Narodzenia. Poradzimy sobie i dowiemy si�, o co chodzi.

��M�wi�am wam, �e ona jest jego dziewczyn�!

��Jest pana dziewczyn�, panie Ledbetter?

��Idziemy, panienki, idziemy � powiedzia� Calvin i poprowadzi� je korytarzem do sali widowiskowej. Gdy tylko drzwi zamkn�y si� za ostatnimi z dziewcz�t, zadzwoni�a moja kom�rka. Doktor Morthman; dzwoni�, �eby mi powiedzie�:

��Mo�e pani przesta� szuka�. Altairczycy s� w swoim statku.

��Sk�d pan wie? Widzia� ich pan?�� zapyta�am my�l�c jednocze�nie, �e nie powinnam by�a zostawia� obcych w samochodzie.

��Nie, ale ich statek przyspieszy� procedur� startow�, kt�ra teraz wed�ug ocen NASA ma potrwa� mniej ni� cztery godziny. Gdzie pani jest?

��W drodze � powiedzia�am usi�uj�c m�wi� tak, �eby si� nie domy�li�, �e biegn� � a bieg�am na parking, �eby otworzy� minibus. Na szcz�cie sta� na miejscu i by� nietkni�ty.

��To niech si� pani pospieszy � warkn�� doktor Morthman.�� S� tu dziennikarze. B�dzie im musia�a pani wyt�umaczy�, jak to si� sta�o, �e pozwoli�a pani obcym odlecie�! � Otworzy�am boczne drzwi minibusu. By� pusty. Och, nie!�� To pani odpowiada za to ca�e zamieszanie � stwierdzi� doktor Morthman.�� Je�eli b�d� jakie� mi�dzynarodowe reperkusje�

��Przyjad� tak szybko, jak b�d� mog�a � powiedzia�am. Roz��czy�am si� i odwr�ci�am, �eby przej�� na miejsce kierowcy.

I wpad�am niemal na Altairczyk�w, kt�rzy najwidoczniej przez ca�y czas stali za mn�.

��Nie straszcie mnie tak � powiedzia�am.�� A teraz chod�my.�� Poprowadzi�am ich szybko do centrum koncertowego i korytarzem obok zamkni�tych drzwi sali widowiskowej; dzi�ki Bogu s�ycha� by�o przem�wienia, a nie �piew. Potem skierowali�my si� do pomieszczenia wskazanego przez Calvina.

Salka by�a pusta. Sta� w niej tylko st�, o kt�rym wspomina� Calvin i kt�ry szybko przesun�am pod drzwi, a potem przechyli�am i wepchn�am jego kraw�d� pod klamk�. Przystawiwszy ucho do drzwi nas�uchiwa�am chwilk�, ale Calvin mia� racj�. Nie us�ysza�am �adnego d�wi�ku, a musieli ju� zacz�� wyst�p.

I co teraz. Cztery godziny do startu. Musia�am wykorzysta� ka�d� chwil�, ale w pomieszczeniu nie by�o nic, co mog�oby mi si� przyda� � �adnego pianina, odtwarzacza kompakt�w czy adaptera. Pomy�la�am, �e powinni�my skorzysta� z szatni jego uczennic � one przynajmniej mia�y iPody, albo co� w tym rodzaju.

Ale nawet gdybym puszcza�a Altairczykom setki �piewanych przez ch�ry kol�d i gdyby oni reagowali na wszystkie kl�kaj�c, siadaj�c, wstaj�c, bij�c pok�ony czy id�c za wigilijn� gwiazd�, nie przybli�y�oby mnie to o krok do rozwi�zania problemu, po co do nas przybyli, ani dlaczego postanowili odlecie�. Ani nawet dlaczego uznali g�o�ny �piew i stepowanie ch�ru z �42nd Street� za bezpo�rednie polecenie. Cicha noc, �wi�ta noc. Nawet gdyby wiedzieli, co znacz� s�owa �spa�, �usi��� �obr�ci� si� albo �mruga�.

Calvin wysnu� przypuszczenie, �e Altairczycy s�ysz� wy��cznie s�owa �piewane przez wi�cej ni� jeden g�os, ale musia� si� myli�. Kto�, kto s�yszy jakie� s�owo po raz pierwszy, nie ma poj�cia, co ono znaczy, a obcy nigdy wcze�niej nie s�yszeli �usi�d�cie wszyscy wraz�, dop�ki nie za�piewano tego w pasa�u. �eby wiedzie�, co znacz� te s�owa, musieliby us�ysze� je gdzie� wcze�niej, a mogli je us�ysze� wy��cznie m�wione. Co oznacza�o, �e mow� s�ysz� r�wnie dobrze, jak �piew.

Pomy�la�am, �e mogli je gdzie� przeczyta�. Przypomnia�am sobie Kamie� z Rosetty, kt�ry im pokazywano i wszystkie te s�owniki, jakie doktor Short podtyka� im pod nosy. Ale gdyby nawet nauczyli si� czyta� po angielsku, nie mogliby nauczy� si� wymowy. Jedynym sposobem by�oby us�yszenie danego s�owa. Co oznacza�o, �e s�yszeli i rozumieli ka�de s�owo, jakie do nich m�wili�my podczas minionych dziewi�ciu miesi�cy. W��cznie z moj� i Calvina rozmow� o tym, �e mogliby pozabija� dzieci i zniszczy� planet�. Nic dziwnego, �e zechcieli odlecie�.

Ale je�eli nas rozumieli, oznacza�o to tylko dwie rzeczy: nie chcieli z nami rozmawia�, albo nie mogli wydawa� d�wi�k�w. Czy�by ich siadanie, wstawanie i inne zachowania by�y pr�bami porozumiewania si� w j�zyku znak�w?

Nie, i to nie mog�o by� sednem sprawy. R�wnie dobrze mogliby zareagowa� na s�owo �siadajcie� m�wione do nich kilka miesi�cy wcze�niej. A je�eli pr�bowali jako� si� z nami porozumie�, czy nie daliby mnie i Calvinowi w nocy jakiego� znaku, �e jeste�my na z�ej, lub dobrej drodze, zamiast gapi� si� na nas tymi swoimi �wcale nas to nie bawi� spojrzeniami? I nie wierzy�am, �eby te ich miny by�y przypadkowe. Poznaj� dezaprobat�, gdy j� widz�. Zbyt wiele razy widzia�am j� na twarzy cioteczki Judith, �eby nie� Cioteczka Judith! Wyj�am z torebki kom�rk� i zadzwoni�am do mojej siostry Tracy.

��Opowiedz mi wszystko, co wiesz o cioci Judith � za��da�am, gdy si� odezwa�a.

��A co, czy co� jej si� sta�o?�� zapyta�a jakby z niepokojem w g�osie.�� Gdy z ni� rozmawia�am w zesz�ym tygodniu by�a�

��W zesz�ym tygodniu?�� zapyta�am.�� Chcesz powiedzie�, �e cioteczka Judith jeszcze �yje?

��No, �y�a jak najbardziej, gdy w zesz�ym tygodniu jad�y�my razem lunch.

��Lunch?�� Czy m�wi�y o tej samej osobie? O siostruni tatki? O Gorgonie?

��Owszem, tylko �e ona wcale nie jest Gorgon�. Gdy poznasz j� bli�ej, okazuje si� ca�kiem mi�� osob�.

��Cioteczka Judith � stwierdzi�am.�� Ta, kt�ra zawsze na wszystkich i wszystko patrzy�a z dezaprobat�.

��Ta sama, cho� od wielu lat tak ju� na mnie nie patrzy Jak powiedzia�am, gdy pozna si� j� bli�ej�

��A jak ci si� to uda�o?

��Podzi�kowa�am jej za prezent urodzinowy.

��I co?�� zapyta�am.�� Przecie� nie mog�o tylko o to chodzi�. Mama zawsze nam kaza�a pi�knie jej dzi�kowa� za ka�dy prezent, jaki od niej dostawa�y�my.

��Owszem, ale to nie by�a w�a�ciwa forma podzi�kowa�. Jedyn� w�a�ciw� jest w�asnor�cznie napisana kartka z podzi�kowaniami � powiedzia�a Tracy najwyra�niej kogo� cytuj�c.�� W szkole �redniej musia�y�my napisa� listowne podzi�kowania dla kogokolwiek. Cioteczka akurat przys�a�a mi jednodolarowy banknot, jak co roku, wi�c napisa�am do niej i nast�pnego dnia zadzwoni�a do mnie i zrobi�a mi d�ugi wyk�ad o tym, jak wa�ne s� dobre maniery i jak okropne jest to, �e nikt ju� nie przestrzega podstawowych wymog�w etykiety i jak jej by�o mi�o, gdy mog�a stwierdzi�, �e cho� jedna m�oda osoba wie, jak si� zachowa�. Zapyta�a te�, czy nie zechcia�abym z ni� obejrze� musicalu N�dznicy. Kupi�am podr�cznik dobrych manier Emily Post i od tej pory doskonale nam si� uk�ada. Gdy pobierali�my si� z Evanem, przys�a�a mi nawet w prezencie �lubnym srebrny wisiorek z Silver Fish Jevelry�

��Za co� ty jej pos�a�a podzi�kowania?�� zapyta�am odruchowo. Ciocia Judith nie lubi�a nas, bo by�y�my nudne i niezam�ne. Czy przypadkiem Altairczycy nie patrzyli na nas z dezaprobat�, bo czekali na jaki� ekwiwalent r�cznie pisanej kartki z podzi�kowaniami?

Je�eli tak by�o w istocie, to mieli�my przer�bane. Zasady etykiety s� diabelnie nielogiczne i osadzone w kulturach poszczeg�lnych spo�eczno�ci, a nie mia�am �adnego galaktycznego podr�cznika savoir vivre, do kt�rego mog�abym zajrze�. I-o Bo�e!�� zosta�o mi mniej ni� dwie godziny do odlotu obcych.

��Powiedz mi dok�adnie, co ci m�wi�a, gdy do ciebie zadzwoni�a?�� zapyta�am nie chc�c zrezygnowa� z idei, �e w tym w�a�nie tkwi klucz do zrozumienia zachowania obcych.

��To by�o osiem lat temu�

��Wiem. Przypomnij sobie.

��Dobrze� No wi�c by�o mn�stwo gadania o r�kawiczkach, o tym, �e nie powinnam nosi� bia�ych bucik�w po �wi�cie Pracy pierwszego maja i nie powinnam zak�ada� nogi na nog�. Dobrze wychowane m�ode damy siadaj�c krzy�uj� nogi w kostkach.

Czy Altairczycy siadaj�c w pasa�u chcieli nam da� lekcj� dobrych manier i odpowiedniego sposobu siadania? Wydawa�o si� to nieprawdopodobne� ale ciocia Judith nie chcia�a rozmawia� z lud�mi, kt�rzy zak�adali trzewiki nieodpowiedniego koloru.

��� i m�wi�a jeszcze, �e gdy b�d� wychodzi� za m��, powinnam rozes�a� r�cznie t�oczone zaproszenia � oznajmi�a Tracy.�� Co te� raczy�am uczyni�. I chyba dlatego przys�a�a mi srebrny wisiorek.

��Nie m�w mi o wisiorku. Co powiedzia�a o li�cie z podzi�kowaniami, kt�ry jej przys�a�a�?

��Powiedzia�a: �Najwy�szy czas. Zaczyna�am ju� w�tpi�, czy kt�rekolwiek z waszej rodziny oka�e cho� �ladowe resztki manier godnych istoty cywilizowanej�.

Maniery istoty cywilizowanej. To by�o to! Altairczycy, siedz�cy jak ciocia Judith w naszym saloniku, patrzyli na nas z dezaprobat�, czekaj�c na jakikolwiek nasz gest, kt�ry by ich przekona�, �e umiemy si� zachowa� jak istoty cywilizowane. A �piew � poprawka, �piew ch�ralny � by� tak� oznak�. Ale czy to by�a jaka� arbitralnie ustalona zasada etykiety, taka jak bia�e trzewiki czy r�cznie pisane zaproszenia? Mo�e oznacza�o to co� jeszcze innego?

Przypomnia�am sobie Calvina, kt�ry kaza� rozbieganym, rozgadanym i rozchichotanym uczennicom ustawi� si� w szyku, zamieniaj�c je w grup� �wietnie zorganizowanych i doskonale wychowanych m�odych dam.

Wsp�lne dzia�anie i wsp�praca. Cywilizowane zachowanie si�, kt�rego oznak Altairczycy wypatrywali od dziewi�ciu miesi�cy. Jak�e niewiele widzieli go od pierwszego dnia pobytu na Ziemi: zbiurokratyzowane komisje, kt�rych cz�onkowie rezygnowali lub nikogo nie s�uchali, okropne pr�by, podczas kt�rych basy nie brzmia�y odpowiednio, biegaj�cy bez�adnie po handlowym pasa�u klienci, wlok�cy za sob� rozwrzeszczane bachory. Pienia ch�rku, kt�ry nak�ania� pasterzy, �eby usiedli, by�y dla nich chyba pierwsz� oznak� tego, �e potrafimy si� jako� zorganizowa� i zrobi� cokolwiek w spos�b cywilizowany.

Nic dziwnego, �e natychmiast usiedli po�rodku pasa�u. Musieli, jak cioteczka Judith, pomy�le� sobie: �Najwy�szy czas!� Ale dlaczego nie wykonali gestu, kt�ry by�by ekwiwalentem zaproszenia na N�dznik�w?

Mo�e nie byli pewni tego, co zobaczyli � poprawka � us�yszeli. Nigdy nie widzieli ludzi �piewaj�cych razem, poza tym przypadkiem, gdy Calvin poprawia� te nieszcz�sne basy. Nic nie wskazywa�o na to, �e potrafimy �piewa� pi�knie i harmonicznie.

Kol�da Pasterze str�e swoich trz�d przekona�a ich, �e jest to mo�liwe i dlatego chodzili za nami, dlatego siadali, zasypiali i odchodzili, gdy s�yszeli kilka g�os�w razem. Mieli nadziej�, �e zrozumiemy wskaz�wk� i czekali na kolejny dow�d.

Ale to oznacza�o, �e powinni�my si� uda� do audytorium i pos�ucha� �piewu, zamiast tkwi� w tym d�wi�koszczelnym pomieszczeniu. Zw�aszcza �e fakt zainicjowania procedury startowej wskazywa� na rezygnacj� z ich strony z nawi�zania kontaktu. Doszli do wniosku, �e si� pomylili.

��Chod�cie � zwr�ci�am si� do Altairczyk�w i wsta�am.�� Musz� wam co� pokaza�.

Odsun�am st� spod drzwi, otworzy�am je i niemal wpad�am na Calvina.

��O, dobrze, �e jeste� � powiedzia�am.�� Chc� ci powiedzie� Zaraz, dlaczego nie dyrygujesz?

��Og�osi�em przerw�, �eby co� ci powiedzie�. My�l�, �e ju� wiem, dlaczego Altairczycy reaguj� na kol�dy � powiedzia� obejmuj�c mnie ramionami.�� My�la�em o tym podczas dyrygowania Kasztany pra�one w ognisku. Co wsp�lnego jest we wszystkich kol�dach?

��Nie wiem � odpowiedzia�am.�� Kasztany? �wi�ty Miko�aj? Dzwonki?

��Prawie trafi�a� � stwierdzi�. � Ch�ry.

��Ch�ry? Przecie� ju� wiedzieli�my, �e reaguj� na ch�ry � odpar�am zbita z tropu.

��Nie s� to tylko pie�ni �piewane przez ch�ry. S� to pie�ni o ch�rach. Kol�dy o pie�niach �piewanych przez ch�ry, anio��w, dzieci, kol�dnik�w. �Sta�cie, uderzcie w struny harf i przy��czcie si� do ch�ru��. Anio�owie w Gdy si� Chrystus rodzi �pod niebiosa wy�piewuj��. W innej kol�dzie ��wiat ca�y �piewa Jego chwa��. Wszystkie s� o �piewaniu � m�wi� z zapa�em.�� �Wspania�a stara pie��, �hymn anielski�. � Zobacz � przekartkowa� strony wskazuj�c odpowiednie fragmenty tekstu.�� �Us�yszcie anielskie g�osy�, �starcy �piewali�, �pasterze i anio�owie wy�piewuj��, �niech ludzie wznios� �piew�. W piosenkach Randy Travisa, Peanuts Kids, Paula McCartneya i w Jak Grinch ukrad� Bo�e Narodzenie, wsz�dzie s� wzmianki o �piewie. Nie chodzi tylko o to, �e Pasterzy �piewa� ch�r. S�k w tym, �e by�a to pie�� o �piewaniu ch�rem. I nie chodzi�o tylko o to, �e �piewali, ale o czym �piewali.�� Podetkn�� mi tekst pod nos i pokaza� odpowiedni� zwrotk�. � �Pok�j ludziom i ziemi�� To w�a�nie usi�owali nam zakomunikowa�.

Potrz�sn�am g�ow�.

��I to jest to, czego od nas oczekiwali, co chcieli, �eby�my im pokazali. Jak cioteczka Judith.

��Jaka cioteczka Judith?

��P�niej ci powiem. Teraz musimy udowodni� Altairczykom, �e jeste�my cywilizowani.

��I niby jak mamy to zrobi�?

��Za�piewany im. A w�a�ciwie za�piewaj� im cz�onkowie Powszechnego Ekumenicznego Koncertu Ch�r�w.

��A co mamy za�piewa�?

Nie mia�am pewno�ci, czy to wa�ne. Obcy z pewno�ci� czekali na dow�d, �e potrafimy harmonijnie wsp�pracowa� i w takim przypadku Mele Kalikimaka by�oby r�wnie dobre, jak Kol�da pokoju. Nie zaszkodzi�oby jednak przedstawi� im to bardzo jasno. Mi�o by�oby te� wybra� co�, czego wielebny Tresher nie m�g�by u�y� jako argumentu do og�oszenia Galaktycznej Krucjaty.

��Musimy za�piewa� im co�, co udowodni, �e jeste�my istotami cywilizowanymi � powiedzia�am.�� Co� o pokoju i dobrej woli. Szczeg�lnie o pokoju. I �eby tam nie by�o religii, o ile to mo�liwe.

��Ile mamy czasu na napisanie tekstu?�� zapyta� Calvin.�� B�dziemy musieli porobi� kopie�

W tej chwili zadzwoni�a moja kom�rka. Napis na ekranie oznajmi� mi, �e zg�asza si� doktor Morthman.

��Zaczekaj � powiedzia�am Calvinowi wciskaj�c guzik odbioru.�� Za sekund� ci powiem, ile mamy czasu.

��Gdzie pani jest?�� zagrzmia� w s�uchawce g�os doktora Morthmana.�� Statek zaczyna ostateczny rozruch!

Odwr�ci�am si�, �eby zobaczy�, czy Altairczycy wci�� jeszcze s� z nami. Dzi�ki Bogu byli i nadal mierzyli nas pe�nymi dezaprobaty spojrzeniami.

��Ile czasu trwa ten ostateczny rozruch?�� zapyta�am Morthmana.

��Nie wiadomo � odpowiedzia�. � G�ra dziesi�� minut. Je�eli pani natychmiast si� tu nie zjawi�

Roz��czy�am si�.

��I co?�� zapyta� Calvin.�� Ile mamy czasu?

��W og�le go nie mamy � odpowiedzia�am.

��To musimy wykorzysta� co� gotowego � powiedzia� i zacz�� przewraca� kartki z nutami � i co�, co ludzie potrafi� zgodnie za�piewa�. Cywilizowani� cywilizowani� my�l� � znalaz� to, czego szuka�, przejrza� pospiesznie tekst.�� Taaa� jak zmieni� kilka s��w, powinno si� uda�. Jak s�dzisz, czy Altairczycy znaj� �acin�?

��Nie zdziwi�abym si�

��Wystarcz� dwa pierwsze wersy Poczekaj pi�� minut.

��Pi�� minut?

��Musz� wszystkich zaznajomi� ze zmianami. Potem wprowad� obcych.

��W porz�dku � powiedzia�am i Calvin pogna� do sali koncertowej.

Nasze wej�cie przez podw�jne drzwi powita� szmer podniecenia. Ustawieni wok� podium dyrygenta ch�rzy�ci w brunatnych, z�otych, zielonych i czerwonych szatach zacz�li szeptem wymienia� rozmaite uwagi.

Wida� by�o, �e Calvin sko�czy� wyja�nienia. Niekt�rzy cz�onkowie ch�r�w i s�uchacze pospiesznie zapisywali co� na swoich kartach nut, podawali sobie o��wki i pytali o co� jedni drugich. Stoj�ca z boku orkiestra rozgrzewa�a si�, cz�stuj�c wszystkich kakofoni� bekni�� i j�k�w w wykonaniu rozmaitych instrument�w.

Z drugiej strony soprany z �e�skiego Ch�ru Mile � High najwyra�niej dogada�y si� z altami podczas pr�by, kt�r� przerwa�am poprzedniego wieczoru, bo wszystkie odwr�ci�y si� i zmierzy�y mnie pe�nymi dezaprobaty spojrzeniami.

��My�l�, �e to �mieszne; nie mo�emy za�piewa� s��w, kt�re ju� znamy � powiedzia�a do kole�anki kobieta w kapeluszu z woalk� i w r�kawiczkach.

��Moim zdaniem z tym ekumenizmem posuwaj� si� ju� za daleko � odpar�a kole�anka.�� Ludzie, to jedna sprawa, ale obcy?

Nie ma mowy, �eby si� uda�o, pomy�la�am patrz�c na uczennice Calvina, kt�re przechyla�y si� do siebie ponad oparciami krzese�, chichota�y i �u�y gum�. Belinda wysy�a�a komu� SMS-a, a Kaneesha wetkn�a w uszy s�uchawki iPoda.

��Panie Ledbetter! Panie Ledbetter, Shelby zabra�a mi nuty!�� dar�a si� Chelsea.

B�bniarz na ty�ach orkiestry �wiczy� solo na cymba�ach. To beznadziejne, pomy�la�am patrz�c na tocz�cych wok� gniewnym wzrokiem Altairczyk�w. Nie ma mowy, �eby�my przekonali ich, �e jeste�my rozumni, a ju� w kwestii ucywilizowania�

Zadzwoni� m�j telefon. Przys�owiowa s�omka �ami�ca grzbiet wielb��da, pomy�la�am grzebi�c w torebce. Teraz ju� wszyscy, nawet muzycy, gapili si� na mnie i spalali mnie spojrzeniami.

��Z�e maniery i brak wychowania!�� orzek�a starsza dama w bia�ych r�kawiczkach.

��Statek rozpocz�� odliczanie!�� rykn�� mi w ucho doktor Morthman.

Roz��czy�am si� i ca�kowicie wy��czy�am telefon.

��Pospiesz si� � rzuci�am bezg�o�nie wst�puj�cemu na podium Calvinowi, kt�ry odpowiedzia� mi skinieniem g�owy.

Uderzy� pa�eczk� w pulpit i ca�e audytorium si� uciszy�o.

��Adeste Fidelis � oznajmi� i wszyscy otworzyli nuty.

Adeste Fidelis? Co on wyprawia, pomy�la�am. �Przyjd�cie wszyscy wierni� to nie jest tekst, kt�rego potrzebowali�my. Przerzuci�am w my�lach s�owa. �Przyb�d�cie do Betlejem��. �Pok�o�my si� male�kiemu�� Nie, bez �adnych wzmianek religijnych!

Odwr�ci�am si�, �eby spojrze� na Altairczyk�w. Toczyli wok� wzrokiem jeszcze bardziej pe�nym pot�pienia, ni� przedtem. Przecisn�am si� tak, �eby stan�� pomi�dzy nimi i drzwiami.

Czy bra�a pani kiedykolwiek udzia� we wsp�lnym �piewie? zapyta� mnie niedawno Calvin. Robi wra�enie. Zebra�o si� tu blisko cztery tysi�ce ludzi, wszyscy �piewali w idealnej harmonii i nawet gdyby �piewali Piosenk� Wiewi�rek Alvina wci�� by�oby to inspiruj�ce i budzi�oby podziw. S�owa, kt�re �piewali, nie mog�yby by� lepsze, nawet gdyby Calvin razem ze mn� napisa� je na zam�wienie. ��piewajcie, ziemskie ch�ry�� � d�wi�cza�o w powietrzu, ��piewajcie w uniesieniu� �piewajcie mieszka�com niebios na wysoko�ciach..!.

Altairczycy swoim kaczo�lizgiem zbli�yli si� do Calvina i usiedli u jego st�p.

Wymkn�am si� na korytarz i zadzwoni�am do doktora Morthmana.

��Co ze statkiem?�� zapyta�am go.

��Gdzie pani jest?�� zagrzmia�. � My�la�em, �e pani ju� tu jedzie!

��Straszne korki!�� powiedzia�am.�� Co ze statkiem?

��Przerwa� sekwencj� startow� i wygasi� �wiat�a � us�ysza�am.

Dobra nasza, pomy�la�am. Cokolwiek robimy, skutkuje.

��Po prostu stoi na ziemi.

��Najwy�szy czas � mrukn�am.

��Co pani przez to rozumie?�� warkn�� Morthman oskar�ycielsko i podejrzliwie.�� Analiza spektralna pokazuje, �e Altairczyk�w nie ma na statku. Czy przypadkiem pani ich gdzie� nie zabra�a? Gdzie pani jest z tym swoim kompanem i co im zrobili�cie? Je�eli�

Roz��czy�am si�, wy��czy�am telefon i wr�ci�am na sal�. �piewacy sko�czyli Adeste Fidelis i teraz wykonywali zgodnie: S�uchajcie niebia�skiego anio�a zwiastuna.

Altairczycy wci�� siedzieli przed Calvinem. �Pog�d�cie si� � �piewali zgromadzeni, �powsta�cie w uniesieniu wszystkie narody� i Altairczycy wstali.

A potem si� unie�li � dobre dwie stopy ponad ziemi�. W sali koncertowej rozleg�o si� ch�ralne, zbiorowe westchnienie. Wszyscy przerwali �piew i zapatrzyli si� na bujaj�cych w powietrzu obcych.

Nie przerywajcie, pomy�la�am i rzuci�am si� naprz�d, ale Calvin panowa� nad sytuacj�. Rzuci� swoim ch�rzystom spojrzenie, kt�rego mog�aby mu pozazdro�ci� ciocia Judith, one za� prze�kn�y tylko �lin� i natychmiast ponownie podj�y �piew. Po chwili wszyscy oprzytomnieli i przy��czyli si� do zako�czenia zwrotki.

Gdy pie�� ucich�a, Calvin spojrza� na mnie.

��Co teraz?�� zapyta� mnie bezg�o�nie poruszaj�c wargami.

� �piewajcie dalej � odpowiedzia�am takim samym sposobem.

��Ale co?

Wzruszy�am ramionami.

��Nie wiem.�� A potem poruszaj�c ustami doda�am: � Mo�e to?�� i wskaza�am czwart� stron� programu.

U�miechn�� si� szeroko, odwr�ci� do ch�ru i oznajmi�:

��Za�piewamy teraz Brzmi pie�� w przestworzach.

Rozleg� si� szelest przewracanych kartek i wszyscy zacz�li �piewa�. Patrzy�am uwa�nie na Altairczyk�w wypatruj�c spadku �uniesienia�, oni jednak wisieli w powietrzu nieruchomo jak kamienie, a gdy ch�r dotar� do �pi�knego �piewu� wyda�o mi si�, �e dezaprobata w ich wzroku jakby topnieje.

�I pie�� z wysoko�ci obmywa Ziemiꅔ �piewali zgromadzeni. W tej�e chwili drzwi wej�ciowe otworzy�y si� z hukiem i do sali wpadli doktor Morthman, wielebny Tresher, w towarzystwie kilkunastu reporter�w oraz policjant�w, agent�w FBI i kamerzyst�w.

��Nie rusza� si�! � wrzasn�� jeden z federast�w.

��Blu�nierstwo!�� zagrzmia� wielebny Tresher.�� Sp�jrzcie tylko! Wied�my, homoseksuali�ci i libera�owie!

��Aresztujcie t� kobiet�! � Doktor Morthman wskaza� na mnie � i tego m�odego cz�owieka, kt�ry dyryguje��� umilk� nagle, ujrzawszy unosz�cych si� nad scen� Altairczyk�w. Reporterzy zacz�li nagle jednocze�nie m�wi� do swoich mikrofon�w, fotografowie zalali wszystko lawin� b�ysk�w, a wielebny Tresher z�o�ywszy d�onie jak do modlitwy stan�� przed jedn� z kamer:

��O Panie!�� zagrzmia�. � Przep�d� z Altaira demony Szatana!

��Nie!�� krzykn�am do si�dmoklasistek Calvina.�� �piewajcie dalej! A ty dyryguj!�� Spojrza�am na Calvina z rozpacz� w oczach, ale policjanci przedzierali si� ju� ku niemu przez szeregi ch�rzyst�w, �eby go aresztowa� obchodz�c ostro�nie Altairczyk�w, kt�rzy osuwali si� ku ziemi jak poprzek�uwane balony.

��I uka� obecnym tu grzesznikom ich b��dy � pia� wielebny Tresher.

��Doktorze Morthman, nie mo�e pan tego zrobi�! � stwierdzi�am z rozpacz� w g�osie.�� Altairczycy�

Chwyci� mnie za rami� i poci�gn�� ku jednemu z policjant�w.

��Chc�, �eby tym obojgu przedstawiono zarzut porwania � oznajmi� � i spiskowania na szkod� ludzko�ci. Ta kobieta jest odpowiedzialna za��� Urwa� i spojrza� na co� za moimi plecami.

Odwr�ci�am si�. Tu� za mn� stali Altairczycy i patrzyli na wszystko bardzo gniewnymi spojrzeniami. Funkcjonariusz, kt�ry zabiera� si� do skucia mnie kajdankami pu�ci� moj� r�k� i odskoczy� w ty� � to samo zrobili reporterzy i agenci FBI.

��Wasze Ekscelencje � zacz�� doktor Morthman, kt�ry te� si� cofn�� o kilka krok�w.�� Chcia�bym podkre�li�, �e komisja absolutnie nie mia�a niczego wsp�lnego z dzia�aniami tych dwojga m�odych ludzi. Wszystko dzia�o si� bez naszej wiedzy. Wszystko jest wy��cznie i ca�kowicie win� tej m�odej kobiety. Ona�

��Przyjmujemy wasze powitanie � odezwa� si� stoj�cy po�rodku Altairczyk gn�c si� przede mn� w uk�onie � i odpowiadamy w podobnym duchu.

Przez audytorium przelecia� szmerek zdziwienia.

��Wy� Wy m-m�wicie po a-angielsku?�� wyj�ka� doktor Morthman.

��Oczywi�cie � odpowiedzia�am i sk�oni�am si� przez obcymi.�� Mi�o b�dzie wreszcie m�c z wami porozmawia�.

��Witamy was w spo�eczno�ci mieszka�c�w niebios � odezwa� si� jeden z obcych stoj�cych na ko�cu szeregu � i przyjmujemy wasz� ofert� dobrej woli, pokoju na ziemi i kasztan�w.

��Zapewniamy was, �e i my przybyli�my z darami � powiedzia� drugi z przeciwleg�ego kra�ca szyku.

��Cud!�� zagrzmia� wielebny Tresher.�� Pan ich uzdrowi�! Rozwi�za� ich j�zyki!�� Pad�szy na kolana zabecza�: � O Panie, wiemy, �e to nasze mod�y sprawi�y ten cud�

Doktor Morthman przecisn�� si� przed reporter�w.

��Wasze ekscelencje pozwol�, �e b�d� pierwszym, kt�ry was powita na naszej skromnej planetce��� powiedzia� wyci�gaj�c r�k�.

��W imieniu rz�du�

Altairczycy kompletnie go zignorowali.

��Zaczynali�my ju� my�le�, �e pope�nili�my b��d przybywaj�c do waszego �wiata � powiedzia� ten, kt�ry odezwa� si� do mnie (a mo�e by� to stoj�cy obok niego?).�� Zw�tpili�my w to, czy jeste�cie w pe�ni rozumni.

��Wiem � odpowiedzia�am.�� Sama miewam czasem w�tpliwo�ci.

��Nie byli�my te� pewni, czy rozumiecie koncepcj� zgody i wsp�pracy � odezwa� si� stoj�cy na drugim ko�cu, odwracaj�c si� i patrz�c gniewnie na kajdanki spinaj�ce nadgarstki Calvina.

��My�l�, �e lepiej b�dzie, jak pan ka�e rozku� pana Ledbettera � stwierdzi�am patrz�c w oczy doktorowi Morthmanowi.

��Niech im pani wyja�ni, �e mieli�my tu ma�e nieporozumienie � wyszepta� mi w ucho. Altairczycy odwr�cili si� i gniewnymi spojrzeniami zacz�li wierci� doktora i policjanta.

Gdy uwolniono Calvina, stoj�cy na ko�cu obcy powiedzia�:

��Jak starcy z rado�ci� witamy wie��, �e�my si� mylili�

My te�, pomy�la�am.

��A my radzi jeste�my mog�c was powita� na naszej planecie � powiedzia�am.

��Teraz, je�eli zechcecie wr�ci� ze mn� na uniwersytet � wtr�ci� doktor Morthman � zaaran�ujemy wam podr� do Waszyngtonu na spotkanie z naszym prezydentem�

Spojrzenia Altairczyk�w zn�w gwa�townie si� och�odzi�y. Och, nie, pomy�la�am i spojrza�am na Calvina w poszukiwaniu wsparcia.

��Doktorze Morthman � odezwa� si� Calvin � nie sko�czyli�my jeszcze uroczysto�ci powitalnej. Odwr�ci� si� do Altairczyk�w.�� Chcieliby�my od�piewa� pozosta�e pie�ni, maj�ce uczci� wasze przybycie.

��Z przyjemno�ci� ich wys�uchamy � stwierdzi� Altairczyk stoj�cy w �rodku i ca�a sz�stka natychmiast wykona�a zwrot, wr�ci�a przej�ciem przed scen� i usiad�a.

��Dobrze by�oby chyba, gdyby i panowie usiedli � zwr�ci�am si� do doktora Morthmana i policjant�w.

��Czy niekt�rzy z was nie mogliby podej�� i za�piewa� razem z nimi � powiedzia� Calvin patrz�c na ludzi stoj�cych w ostatnim rz�dzie.�� Pom�cie im znale�� w�a�ciwe miejsce.

��Nie mam zamiaru �piewa� z tymi wied�mami i peda��� warkn�� wielebny Tresher z uraz� w g�osie. Altairczycy odwr�cili si�, popatrzyli na� przez chwil� i �wi�tobliwy usiad�. Jaki� starszy cz�owiek w jarmu�ce poda� mu nuty.

��Co zrobimy ze s�owami w ch�ralnej pie�ni Alleluja?�� zapyta� mnie szeptem Calvin. Altairczycy wstali i podeszli do nas przej�ciem pomi�dzy rz�dami.

��Nie ma potrzeby zmieniania waszych radosnych pie�ni. Chcieliby�my ich wys�ucha� w waszym rodzinnym j�zyku � powiedzia� ten, kt�ry sta� po�rodku.

��Interesuj� nas bardzo mity i przes�dy waszej planety � oznajmi� ten stoj�cy na ko�cu szeregu.�� Dzieci� w ���bku, zapalanie �wiecznik�w Kwanzaa, przynoszenie dzieciom zabawek i z�b�w. Z najwi�ksz� przyjemno�ci� us�yszymy kolejne�

��Mamy wiele pyta� � odezwa� si� drugi od ko�ca.�� Co ma zbawienie wsp�lnego z sann�?

��Jak� sann�? � zapyta� doktor Morthman, a Calvin spojrza� na mnie.

���Hosanna, hosanna, nadchodzi z �ask� zbawienia� � szepn�am mu � Ho! Sanna!

��I jeszcze, co to znaczy �Poznali go Mesyjaszem by� prawym�. I czemu nie lewym?�� zapyta� stoj�cy po przeciwnej stronie szeregu obcy.�� Panie Ledbetter, czy panna Yates jest pa�sk� dziewczyn�?

��B�dzie jeszcze czas na pytania, negocjacje i podarunki, gdy ceremonia powitalna dobiegnie ko�ca � odezwa� si� Altairczyk, stoj�cy jako drugi z lewej, kt�ry do tej pory jeszcze nic nie m�wi�. Zorientowa�am si�, �e on w�a�nie musi by� szefem. Albo dyrygentem, pomy�la�am. Gdy si� odezwa�, Altairczycy natychmiast ustawili si� w pary, podeszli w g��b przej�cia i usiedli.

Podnios�am batut� Calvina.

��Jak my�lisz, co powinni�my za�piewa� najpierw?�� zapyta�, gdy mu j� podawa�am.

��Chc� na �wi�ta tylko ciebie � odpowiedzia�am.

��Naprawd�? My�la�em, �e powinni�my zacz�� od �piew anio��w na niebiosach albo�

��To nie by� tytu�� � stwierdzi�am.

��Och��� Calvin odwr�ci� si� do Altairczyk�w.�� Odpowied� na wasze pytanie brzmi: �TAK!�.

���Rado�� na Ziemi i w niebiosach� � odpar� stoj�cy po�rodku.

��B�dzie mn�stwo jemio�owania � doda� jeden z zamykaj�cych szyk. Altairczyk, stoj�cy na drugim ko�cu, spojrza� na obu z dezaprobat� w oczach.

��My�l�, �e powinni�my usi��� � powiedzia�am i wcisn�am si� do pierwszego rz�du, pomi�dzy wielebnego Treshera i jak�� Afroamerykank� w turbanie i dashiki.

Calvin wszed� na podium.

��Ch�r, Alleluja � powiedzia�. Wszyscy �piewacy z szelestem zacz�li przewraca� strony. Siedz�ca obok mnie kobieta podsun�a nam nuty pod nos, �eby�my i my mogli wzi�� udzia� w �piewie.�� Uwa�a si� za w�a�ciwe wykonanie tej pie�ni na stoj�co � szepn�a.�� Ze wzgl�du na szacunek dla kr�la Jerzego III. On wsta�, gdy us�ysza� to po raz pierwszy.

��W�a�ciwie � szepn�� mi w drugie ucho wielebny Tresher � m�g� si� poderwa� na nogi po us�yszeniu silnego i g��bokiego d�wi�ku, ale wyra�enie szacunku i podziwu przez powstanie jest w�a�ciwe i s�uszne.

Kiwn�am g�ow�. Calvin podni�s� pa�eczk� i wszyscy obecni � poza Altairczykami � wstali i zacz�li �piewa�. I je�eli uzna�am, �e Adeste Fidelis brzmia�o wspaniale, to ch�ralne wykonanie Alleluja zapiera�o dech w piersiach. Nagle wszystkie te s�owa o wspania�o�ci dawnych pie�ni, s�odkich hymn�w i nieustannej rado�ci nabra�y sensu. �I ca�y �wiat podejmie pie�� � pomy�la�am � �piewan� przez anio�y��.

I nagle Altairczycy ulegli � jak ja � czarowi muzyki. Po pi�tym �Alleluja!� unie�li si� w powietrze jak przedtem. Wzlatywali coraz wy�ej� i wy�ej� a� w ko�cu zatrzymali si� beztrosko tu� pod wysoko sklepion� kopu�� sali.

Dobrze wiedzia�am, co czuj�.

By� to ostateczny i definitywny prze�om w komunikacji. Od tego koncertu Altairczycy nie przestali do nas m�wi�, cho� w�a�ciwie to nie wiemy o nich wi�cej, ni� na pocz�tku. S� znacznie lepsi w zadawaniu nam pyta�, ni� w odpowiadaniu na te, kt�re my im zadajemy. W ko�cu powiedzieli nam, sk�d przybyli � z gwiazdy Alsafi w konstelacji Smoka. Poniewa� jednak �Altairi� oznacza �lataj�cy� (a �Alsafi� znaczy �tr�jn�g na kocio�ek�) wszyscy nadal nazywaj� ich Altairczykami.

Powiedzieli nam te�, dlaczego zmienili nastawienie w mieszkaniu Calvina i pod��ali za mn� (�zobaczyli�my mo�liwo�� powstania interesuj�cych zgodnych powi�za� pomi�dzy pani� i panem Ledbetterem�), i wyja�nili z grubsza, jak dzia�a ich statek kosmiczny, co spece z Si� Powietrznych uznali za diablo interesuj�ce. Wci�� jednak nie wiemy, po co do nas przybyli. Ani czego chc�. Jedyn� rzecz�, kt�r� powiedzieli nam wyra�nie i wprost by�o ��danie usuni�cia ze sk�adu komisji doktora Morthmana i wielebnego Treshera, oraz postawienie na jej czele doktora Wakamury. Okaza�o si�, �e lubi� jak si� im pryska w nosy rozmaitymi zapachami, przynajmniej tak samo, jak wszystko inne, co robimy. Chocia� wci�� patrz� na nas z dezaprobat�.

Podobnie jak cioteczka Judith. Nast�pnego dnia po Koncercie Ekumenicznego �piewu zadzwoni�a do mnie, �eby mi powiedzie�, �e cho� zrobi�am do�� dobr� rzecz dla �wiata, to co ja na mi�o�� bosk� na siebie w�o�y�am? Czy nie wiem, jak nale�y si� ubra� na koncert? Wyja�ni�am, �e to jej nale�� si� podzi�kowania za wszystko, co si� sta�o, a ona spopieli�a mnie wzrokiem (wyczu�am to przez telefon) i przerwa�a po��czenie.

Ale chyba nie za bardzo si� rozz�o�ci�a. Gdy dowiedzia�a si� o moich zar�czynach, zadzwoni�a do Tracy i powiedzia�a, �e spodziewa si� zaproszenia na m�j wiecz�r panie�ski. Mama sprz�ta, jakby najad�a si� szaleju.

Zastawiam si�, czy Altairczycy dadz� nam srebrny wisiorek. Albo kartk� z jednodolarowym banknotem w �rodku. A mo�e zdradz� nam spos�b podr�y szybszych ni� �wiat�o?

�lubna uroczysto�� trwa�a, dop�ki panna m�oda nie zaj�a si� ogniem.

Pi�kna bia�a suknia Bridget sp�on�a b�yskawicznie; ogie� poch�on�� d�ugi tren, bia�� taftow� sp�dnic�, wyszywan� w r�yczki bluzeczk�, okr�g�� siateczk� na w�osy i zdobn� pere�kami opask� na czo�o. Wszystko spali�o si� tak gwa�townie i szybko, �e p�omienie nie tkn�y nawet sk�ry Bridget, zostawiaj�c j� nag�, nieco osmalon�, zawstydzon� i zalan� �zami.

Nago�� by�a zreszt� najmniejszym problemem. Bridget chwyci�a jedwabn� narzut� z o�tarza i owin�a ni� sobie pier� niczym tog�.

��I to by�oby tyle!�� powiedzia�a. Gwa�townie �ci�gn�a z palca zar�czynowy pier�cie� i cisn�a nim w pana m�odego. Diament wielko�ci winnego grona b�ysn�� jak iskra, zataczaj�c w powietrzu �uk.

Bridget uj�a r�bek narzuty i pobieg�a przej�ciem. Otworzywszy podw�jne drzwi wpu�ci�a do nawy �wiat�o ksi�yca i wybieg�a prosto w noc.

Pan m�ody westchn��. Otworzywszy d�o� spojrza� na iskrz�cy si� w niej diament, kt�ry b�yszcza� l�nieniem jego ognistego nimbu w barwach szkar�atu i z�ota. Jego dru�ba delikatnie poklepa� go po ramieniu. Ojciec panny m�odej m�nie i z uznaniem kiwn�� mu g�ow�, ale trzyma� si� z daleka. Tak jak jego c�rka, by� �miertelnikiem.

��Kiepska sprawa, Heliosie � stwierdzi� Apollo.

Pan m�ody wzruszy� ramionami.

��Zrobi�em, co si� da�o. Nie mog� przez ca�y czas t�umi� moich p�omieni. Czego w ko�cu ta kobieta chce? M�czyzna musi niekiedy mie� okazj� zab�ysn��.

Apollo klepn�� go po ramieniu.

� �wi�te s�owa, brachu.

Bridget zbieg�a a� do recepcji. Nie przejmuj�c si� zdumionym spojrzeniem, jakim recepcjonista obrzuci� jej niecodzienny str�j powiedzia�a mu, �e uroczysto�� si� sko�czy�a.

��W sali przyj��, czy w apartamencie dla nowo�e�c�w?

��I tam, i tam.

Recepcjonista postuka� w klawiatur�.

��Przykro mi, ale nie przyjmujemy odwo�a� rezerwacji tu� przed uroczysto�ci�. Wy�l� pracownik�w, �eby zdj�li dekoracje z sali przyj��, ale b�dziemy musieli �ci�gn�� nale�no��.

Bridget by�a zbyt zm�czona i oszo�omiona, �eby si� spiera�.

��Prosz� bardzo.

Zesz�a korytarzem do sali przyj��. Chcia�a przynajmniej zobaczy� fontann� czekoladowego fondue i lodowe rze�by, nawet gdyby mia�y si� zmarnowa�. Ludzie z firmy cateringowej i obs�uga hotelowa zacz�li ju� zbiera� talerze i szk�o, usuwaj�c stosy owoc�w i girlandy kwiat�w, rajskich ptak�w i tulipan�w.

Podesz�a do olbrzymiego tortu ze stoj�c� na jego szczycie male�k� figurk� panny m�odej obok spi�owego s�o�ca. Wyj�a figurk� z otaczaj�cego j� lukru.

��Co mi strzeli�o do g�owy?�� zapyta�a patrz�c na male�k�, malowan� twarzyczk� figurki.

��Czy� nie wszyscy chcieliby�my pozna� odpowied� na to pytanie?

Bridget podnios�a g��wk�. Pytanie zada�a oparta o lad� z trunkami, odziana w idealnie uszyty kostium koloru burgunda i stoj�ca na trzycalowych szpilkach jej swatka, bogini narodzin Ejlejtyja.

��Powiedziano mi, co si� sta�o � stwierdzi�a Ejlejtyja.

��Nie m�g� si� powstrzyma� nawet w dniu naszego �lubu?

��Czy nie tego w�a�nie chcia�a�? Czy nie pragn�a� kogo� b�yskotliwego, niezwyk�ego, kogo�, kto potrafi u�miechem rozja�ni� mroczny pok�j?

��Ale on nie jest po prostu b�yskotliwy, chodzi o to, co robi innym. On nie �wieci, on spala i po�era.

Ejlejtyja upi�a nieco Chablis, rocznik 1988.

��Dobrze przynajmniej, �e stwierdzi�a� to przed zawarciem ma��e�stwa. Podpisa�a� doprawdy kurewsk� intercyz�.

Helios i Apollo zainstalowali si� w hotelowym barze. Przez rozleg�e, si�gaj�ce od sufitu do pod�ogi okna mieli pi�kny widok na rzek�, roziskrzon� migotliwymi odbiciami ulicznych latarni i neon�w. Wszystko to odbija�o si� wiernie w zwierciadle za barem.

Apollo zaimprowizowa� sonet o roznosz�cej drinki kelnerce i w nagrod� otrzyma� jeden za darmo. Nie daj�cy si� wyprzedzi� w rywalizacji Helios wzbudzi� owacj� podpalaj�c papierosa jakiej� wyzywaj�co ubranej damulki siedz�cej po przeciwnej stronie sali.

Helios wci�� mia� na sobie sw�j smoking, ale rozwi�zan� muszk� zawiesi� na szyi. Odwr�ci� sto�ek, by si�gn�� po drinka.

��My�la�em, �e ona jest inna � stwierdzi�.

Apollo zd��y� ju� zmieni� str�j i teraz mia� na sobie lu�n� koszul� i spodnie, w kt�rych wygl�da� modnie i metroseksualnie. Machni�ciem d�oni zby� uwag� Heliosa, rozsy�aj�c przy okazji wsz�dzie wok� b�yski pier�cieni z topazami i agatami.

��Wszystkie s� takie same. Mog�e� po prostu zapyta� wcze�niej.

��Uwaga r�wnie pomocna, co zabawna � mrukn�� Helios.

��Ale prawdziwa. Chodzi o urod� �miertelniczek. Z pewno�ci� s� unikalne, tak samo jak p�atki �niegu, ale kto chwyta p�atek, �eby podziwia� jego krystaliczne pi�kno? Jest co�, o czym podziwiaj�cy je ludzie zapominaj�.

��To znaczy?

� �e moc i urok �niegu tworz�cego te niezwykle skomplikowane i pi�kne wzory s� niezwykle nietrwa�e.�� Apollo mrugn�� do graj�cej na pianinie brunetki.�� I �e si� topi� na twoim j�zyku.

Helios podni�s� palec wskazuj�cy i wywo�a� podmuch p�omieni skierowanych na brzuszek brunetki. St�umi�a je serwetk�, a Helios uformowa� dymek w napis �Jeste� seksy��. Brunetka zachichota�a kokieteryjnie uciekaj�c wzrokiem w bok.

��Nie dlatego kr�c� mnie �miertelniczki � Helios odwr�ci� si� do przyjaciela.

��No to mnie o�wie�.

��Potrafi� g��biej prze�ywa� takie rzeczy jak rado��, czy smutek, bo ich �ycie jest kr�tkie. Ciesz� si� tym, co dostaj�. I potrafi� sprawi�, �e sam silniej odczuwasz pe�ni� istnienia.

��B�d��e przynajmniej szczery, ty trzymasz wszystkie atuty w r�ku.

��To nieprawda!

��Skoro tak m�wisz�

��Lubi� towarzystwo �miertelniczek � ci�gn�� Helios � z powodu naszych r�nic. Ogie� i woda to ciekawsza kombinacja, ni� ogie� i ogie�.

��Ciekawa, je�eli jeste� ogniem. Fatalna, gdy jeste� wod�.

��Wi�c m�wmy o ogniu i ziemi.�� Helios zapali� p�omie� na d�oni. Zmieni� kompozycj� tak, �e pojawi� si� w nim r�, a potem z�oto.�� S�k w tym, �e wi�kszo�� �miertelniczek tego nie rozumie. My�l�, �e zwi�zek z bogiem postawi je ponad lud�mi. Chc� by� kim� szczeg�lnym, wyr�nionym. Chc� wywy�szenia. My�la�em, �e Bridget b�dzie inna. Twardo st�pa�a po ziemi. Wiedzia�a, �e jest po prostu zwyk�� dziewczyn�. S�dzi�em, �e zadowoli si� tym, i� ka�de z nas pozostanie sob�. Ale okaza�o si�, �e chce, abym zosta� takim przeci�tniakiem jak ona.

��Powinni�my je wszystkie pozamienia� w laurowe krzewy � mrukn�� Apollo ko�cz�c swojego drinka. Wsta� i musn�� palcami grzywk� swoich kr�tko przyci�tych k�dzior�w koloru zbo�a.�� Chod�my. Je�eli nie mo�emy znale�� �adnych nimf, poszukajmy kilku nimfomanek�

Bridget dobrze pami�ta�a dzie�, w kt�rym poj�a, �e ludzie dziel� �wiat z bogami. Od dawna to podejrzewa�a, wspominaj�c hierarchi� z placyk�w dzieci�cych zabaw i szkolnych sto��wek. Niekt�rzy ludzie wydawali si� jej inni. B�yszczeli i ol�niewali. Podczas gdy Bridget i jej r�wie�nicy brn�li ku dojrza�o�ci drog� pe�n� blizn i skalecze�, tamci p�yn�li przez �ycie nigdy si� nawet nie potykaj�c.

Czy nie by�o to co�, co czuli wszyscy? Ludzie z nabo�nym podziwem obserwowali, jak kto� wywo�uje fale uniesieniem tr�jz�bu, budzi mi�o�� dotkni�ciem strza�y, czy wygrywa bieg prze�ajowy w uskrzydlonych sanda�ach. Potem wspominano wszystko niezbyt wyra�nie, w otoczeniu jakby �wietlistej mgie�ki, zapominaj�c szczeg�y, ale pami�taj�c istot� wydarze�: diablo zuchwa�ego surfera; doradc�, kt�ry uratowa� ma��e�stwo; m�odzika, biegaj�cego tak szybko jak nikt.

Bridget zrozumia�a wszystko dopiero podczas pi�tego roku doktoratu, gdy zestawia�a dane dotycz�ce tezy, kt�r� tak naprawd� mog�o zrozumie� tylko niewielu ludzi zajmuj�cych si� tym samym, co ona.

By�a jednym z czo�owych �wiatowych ekspert�w od S�o�ca. A w�a�ciwie cz�ci S�o�ca. Zajmowa�a si� badaniem plam na S�o�cu, miejsc wzgl�dnie zimnych, k�ad�cych si� na jego powierzchni niczym �zy. Sp�dza�a ca�e godziny w laboratorium, obliczaj�c cz�stotliwo�� pojawiania si� zawirowa� w koronie i por�wnuj�c je z przewidywanym pojawianiem si� s�onecznych rozb�ysk�w.

��S�o�ce to romantyczna metafora � lubi�a mawia� przyjacio�om przy drinkach, wtedy, kiedy jeszcze mia�a przyjaci� i wychodzi�a z nimi na drinki.�� Te niewielkie ciemne plamki s� powodowane intensywn� aktywno�ci� magnetyczn�. Wszystko dzieje si� dzi�ki przyci�ganiu i odpychaniu. One sprawiaj�, �e S�o�ce si� rozgrzewa, och�adza, albo wyrzuca z siebie rozb�yski tak silne, �e zostawiaj� �lady na Grenlandii.

Bridget mia�a umys� sprzyjaj�cy samotno�ci i rozmy�laniom, tak przynajmniej sobie wmawia�a z braku czego� innego, ni� nadmiaru samotno�ci i rozmy�la�. Na pi�tym roku doktoratu ostatni z jej przyjaci�, kt�rzy nie otrzymali dyplom�w, poza�atwiali sobie jakie� prace i powyje�d�ali; nie, �eby mia�a ju� z nimi wiele wsp�lnego. Jej ojciec �y� w oddalonym o trzy stany domu spokojnej staro�ci w towarzystwie dw�ch zatwardzia�ych starych kawaler�w i cho� utrzymywa�, �e chce, by Bridget informowa�a go o wszystkich zmianach w swoim �yciu, wyczuwa�a pewien �al w jego g�osie, gdy odbiera� jej telefony. Mia�a ciemne, g��boko osadzone oczy matki i w�osy koloru k�os�w zbo�a. Wiedzia�a, �e dla ojca jest przypomnieniem choroby i �mierci matki. Nie�atwo mu by�o znosi� dol� wdowca. Poradzi� sobie ze smutkiem i �alem zaczynaj�c nowe �ycie. Bridget by�a cz�ci� starego. I najcz�ciej trzyma�a si� z daleka.

Codziennie budzi�a si� o �wicie. Bra�a prysznic, my�a z�by i rusza�a na rowerze do kampusu, gdzie wypija�a kubek kawy z ekspresu w studenckim klubie. Potem zaszywa�a si� w swojej pracowni i patrzy�a na s�o�ce, kt�re wzbija�o si� widocznym przez wysokie okna �ukiem, przygrzewaj�c ostro w po�udnie. Potem s�o�ce chyli�o si� ku zachodowi, w pracowni zapada� zmrok, ona za� pozostawa�a w niej jeszcze przez jaki� czas. Oko�o drugiej nad ranem rusza�a rowerem do swego mieszkania i wali�a si� do ��ka w opakowaniu.

Pewnego popo�udnia, gdy na wzg�rzach kampusu zgromadzi�y si� czapy �niegu, kt�rych iskrz�ce si� na nich promienie s�o�ca nie by�y w stanie roztopi�, siedz�ca w pracowni Bridget spojrzawszy na klawiatur� stwierdzi�a, �e nie czuje swoich palc�w. Od godziny same stuka�y w klawisze bez jej rozkaz�w. By�y bardziej cz�ci� kompa, ni� jej samej.

Ekran pokre�lony by� czerwonymi i niebieskimi liniami, kt�re nak�ada�y si� na wpisane przez ni� dane. Bridget nie pozna�a �adnej z nich. Odj�a d�onie od klawiatury i rozpostar�a palce przed oczami. Z wolna zaczyna�a odczuwa� b�l, z jakim ch��d biura zmrozi� opuszki palc�w.

Spr�bowa�a przypomnie� sobie, kiedy powiedzia�a do kogokolwiek wi�cej, ni� dwa zdania. Ponad trzy tygodnie temu. Maj�c dwadzie�cia dziewi�� lat nie mog�a poj��, dlaczego dot�d uwa�a�a, �e mapowanie plam na S�o�cu warte jest rezygnacji z towarzystwa innych ludzi.

Wysz�a z pracowni wcze�niej. Ignoruj�c pytania profesor�w i student�w odpi�a rower od stojaka na dziedzi�cu i pojecha�a za�nie�on� drog�. Dotar�szy do domu zasta�a przy drzwiach nieznajom� kobiet� o tak nieskazitelnej fryzurze i ubraniu, �e w pierwszej chwili wzi�a j� za sprzedawczyni� kosmetyk�w Avon.

��Przys�a� mnie cichy wielbiciel � oznajmi�a kobieta, kt�ra przedstawi�a si� jako Ejlejtyja.

Bridget nie mog�a uwierzy�, �e kt�rykolwiek z profesor�w, albo student�w � a tylko z nimi mia�a do czynienia � potrafi�by sk�oni� t� eleganck� dam� do swat�w w jego imieniu.

��Ach, tak?�� zapyta�a.

��W rzeczy samej � odpar�a absolutnie niespeszona Ejlejtyja.�� M�j klient woli przedstawi� si� poprzez po�rednika, kt�ry lepiej od niego zna ludzk� kultur�.

��Ludzk� kultur�? � zapyta�a Bridget zastanawiaj�c si�, kto urz�dza sobie zabaw� jej kosztem.�� Prosz� powiedzie� temu wielbicielowi, kimkolwiek jest, �e nie uznaj� randek w ciemno.

��W�a�ciwie to nie jest randka w ciemno � stwierdzi�a Ejlejtyja.�� Ju� si� spotykali�cie.

��Kim on jest?�� zapyta�a Bridget.

Na wargach Ejlejtyi pojawi� si� nieco kpi�cy u�mieszek. Odwr�ciwszy si� wskaza�a zenit nieba, sk�d mimo zimna o�lepiaj�co �wieci�o s�o�ce. Bridget jako� to nie zaskoczy�o.

��Powiedzia�abym, �e jest pani w nim zakochana r�wnie g��boko, jak on w pani � powiedzia�a Ejlejtyja.�� Prawdopodobnie dlatego pani� polubi�. Niech pani nigdy nie zapomina, �e bogowie s� narcyzami. Jak pani my�li, dlaczego chcemy, �eby nas uwielbiano?

Bridget parskn�a �miechem, nie dlatego, �e jej wielbiciel okaza� si� bogiem, z czym ju� w osobliwy spos�b zd��y�a si� pogodzi�. Rozbawi�o j� tak otwarte i bezpo�rednie przyznanie si� do narcyzmu. Wtedy my�la�a, �e to �art.

Wi�kszo�� bog�w traktowa�a �miertelnik�w w spos�b, kt�ry ci nazwaliby samolubnym. By�o to zaj�cie wygodne, zajmuj�ce i da�o si� w ten spos�b roz�adowa� wewn�trzne napi�cie, gdy nic lepszego nie mia�o si� do roboty. Pierwszy z bog�w uwielbia� wyra�a� sw� rado�� �ycia uwodz�c �miertelniczki pod postaci� bia�ego byka lub �ab�dzia. Ale by�a to dopiero przek�ska przed posi�kiem smakosza. Po degustacji bisque z homar�w i malinowej barwy szampana nie trac�c czasu wraca� do swej boskiej formy i pomyka� do domu na solidniejszy posi�ek ze swoj� ma��onk�.

Naprawd� nieliczni byli bogowie traktuj�cy swoje mi�ostki ze �miertelniczkami nie jako aperitif, ale swego rodzaju fetysz.

Apollo nie zgadza� si� z opini�, �e on w�a�nie by� takim przypadkiem. Hula� samotnie i ogrywa� rol� wiecznego kawalera. I nie�le mu to wychodzi�o, stwierdzi� Helios obserwuj�c jak przytula si� do z�otow�osego m�odzika, kt�rego zwabi� od pianina. Ch�opty� obj�� ramieniem tali� boga i muska� j�zykiem jego ucho.

Helios zaj�� si� swoj� pieprz�wk�. Pozostawi� na powierzchni niewielki p�omyk poch�aniaj�cy alkohol. Stoj�ca za nim kelnerka odchrz�kn�a ostro�nie.

��Czy nie zechcia�by pan�

Helios zerkn�� na p�on�cy pudding.

��Ale� oczywi�cie � odpowiedzia� mrugaj�c znacz�co, ale odruchowy flirt zabrzmia� fa�szywie. P�omyk jego nadmiernego zapa�u osmali� brwi siedz�cego nieopodal m�czyzny w tweedowym garniturze. Kelnerka podbieg�a, by poda� poszkodowanemu darmowego drinka.

Blondasek wsun�� j�zyk pomi�dzy pos�gowe wargi Apolla. Jego chichot ni�s� si� w powietrzu na falach papierosowego dymu. Helios wyczuwa� zapach u�ywanej przez cherubinka wody kolo�skiej: drzewo sanda�owe i mech. Uciek� wzrokiem w bok.

Od �mierci Faetona Helios nie zwi�za� si� z �adn� bogini�. Sko�czywszy szesna�cie lat ch�opak b�aga� Heliosa o pozwolenie poprowadzenia po niebie jego rydwanu. Helios prosi� go, by wybra� inny podarunek urodzinowy, bo wiedzia�, �e ch�opak nie zdo�a zapanowa� nad ko�mi. Ale Faeton by� szesnastolatkiem. W tym wieku wypadki i upadki zdarzaj� si� wy��cznie innym.

O �wicie Helios pom�g� ch�opcu wsi��� do rydwanu i patrzy�, jak ten mknie w g�r�, a� Faeton sta� si� jedynie kul� blasku na niebie. Ujrzawszy to Helios poczu� si� osobliwie poruszony. Nigdy przedtem nie patrzy� na s�o�ce wy�aniaj�ce si� zza horyzontu. Czy to w�a�nie widzieli �miertelnicy ka�dego dnia? Blask i l�nienie tak ostre, �e razi�y oczy?

P�niej, gdy Faeton straci� panowanie nad ko�mi i Zeus razi� ch�opca o�lepiaj�co jasnym piorunem, kt�ry zap�on�� na niebie jak bli�niacze s�o�ce, c�rki Heliosa tak bardzo op�akiwa�y m�odzika, �e w�adca Olimpu zamieni� je w topole. I w ten spos�b Helios straci� je tak�e. Zeus uszanowa� panie�skie �zy, daj�c �wiatu nowe klejnoty � zamieni� je w bursztyny. Gdy Helios po raz pierwszy sp�dzi� noc w mieszkaniu Bridget, prosi� j�, by pozby�a si� bursztynowej bi�uterii. W zamian kupi� jej zielone nefryty.

Helios nie bardzo wiedzia�, co w �miertelniczkach leczy�o jego rozpacz. Mo�e zreszt� nie leczy�o jej w og�le. Mo�e wabi�a go ku nim kr�tkotrwa�o�� ich ziemskiej egzystencji. By�y niczym kwiaty, kt�re szybko rozkwita�y, a i r�wnie szybko wi�d�y � wciera�y s�l i ziemi� w jego rany.

Apollo spojrza� w jego stron�. Wesp� z ch�opcem trzymali si� za r�ce niczym dzieci.

��No dalej, poderwij sobie kogo� � zaproponowa� Heliosowi.�� Poczujesz si� ra�niej.

��Chyba masz racj�

Helios przyjrza� si� obecnym w knajpce. Zatrzyma� wzrok na czarnosk�rej kobiecie w nadaj�cym jej sk�rze l�ni�cy odcie� swetrze z we�ny o z�otej barwie. Siedzia�a i plotkowa�a z przyjaci�kami. Jej �miech przypomina� d�wi�k dzwoneczk�w w zimowy poranek. B�g zwolni� sto�ek przy barze.

��Mog� si� wtr�ci�? � zapyta�.

Przyjaci�ki nieznajomej spojrza�y na ni� pytaj�c wzrokiem o aprobat�. Kiwn�a g��wk�. Dziewczyny rozsun�y krzes�a i zrobi�y Heliosowi miejsce w swoim kr�gu.

��Zastanawiam si�, czy dzi� wieczorem m�g�bym liczy� na pani towarzystwo?�� zapyta� b�g. Zanim zd��y�a odpowiedzie�, rozpali� na jej ramionach male�kie, delikatne p�omyki ta�cz�ce i wiruj�ce niczym baletnice na scenie.

W orzechowych oczach dziewczyny b�ysn�a ciekawo��. Zwil�y�a wargi koniuszkiem j�zyka. Zacz�a szybciej oddycha�. Sztuczka Heliosa oszo�omi�a j� i zachwyci�a.

Bridget nie brakowa�o romantycznych sk�onno�ci, ale te� nigdy nie dawa�a si� porwa� im ca�kowicie. Wi�kszo�� m�czyzn uwa�a�a za nudnych. Szuka�a takiego, kt�ry umia�by w sobie roznieci� p�omie� zainteresowania i po�wi�cenia si� czemu� unikalnemu i wszechogarniaj�cemu. Rzadko chodzi�a na randki. Mia�a romans z mistrzem �wiata w szachach, z programist� buduj�cym zmy�lne pa�ace z kod�w i wulkanologiem badaj�cym kratery tu� przed erupcj�. Ale kolejno odkrywa�a, �e ich pasje by�y czym� innym, ni� si� wydawa�y: bezprzyk�adnym natr�ctwem, pod�wiadom� niezdolno�ci� do zrobienia czego� bardziej znacz�cego ni� oddychanie i sk�onno�ci� do autodestrukcji zbudowan� na gruncie niech�ci do samego siebie.

Pierwsz� randk� Bridget i Helios sp�dzili na brzegu jeziora p�ynnej lawy, z kt�rego wydobywa�y si� gro�nie bulgocz�ce p�cherze gaz�w zdradzaj�ce wzrost ci�nienia. Powietrze pachnia�o siark�.

Towarzyszy�a im Ejlejtyja. W pierwszej chwili Bridget zje�y�a si� na my�l o przyzwoitce, kiedy jednak swatka nam�wi�a Heliosa do rezygnacji z pomys�u wyk�pania si� z Bridget nago w lawie, dziewczyna zacz�a rozumie� potrzeb� obecno�ci smuk�ej bogini.

Siedzieli i rozmawiali o bana�ach: ich �wiaty tak si� r�ni�y, �e rozmowa nabra�a bajkowej atmosfery, ale osobliwie niesk�adna natura ich konwersacji nie zdo�a�a zerwa� coraz silniejszej wi�zi pomi�dzy nimi, jakby rozmawiali w r�nych j�zykach, ale intuicyjnie odgadywali znaczenie s��w. Ejlejtyja podczas ich rozmowy siedzia�a nieopodal, opiera�a si� o bry�� bazaltu, a na jej dyskretnie odwr�conej twarzy go�ci� mi�y, cho� nieco szelmowski u�mieszek.

Na godzin� przez �witem, gdy na niebie pojawi�a si� r�owawa �una zwiastuj�ca moment, w kt�rym Helios mia� si� pojawi� nad horyzontem w swoim rydwanie, b�g uj�� Bridget za r�ce i powi�d� na obsydianowy wyst�p skalny, poza zasi�g s�uchu bogini.

��Mog� ci powiedzie� wszystko, co chcesz � powiedzia� s�usznie zak�adaj�c, �e obietnica wiedzy podsyci ��dz� Bridget.�� Mog� ci zdradzi�, jak wygl�daj� inne gwiazdy, jaki jest sk�ad chemiczny innych s�o�c, dlaczego pole magnetyczne pulsuje tak, jak pulsuje. Mog� ci� zabra� na dziwne planety, zawie�� do odleg�ych mg�awic i pulsar�w.

��Podejrzewam, �e nie prze�y�abym takiej wycieczki � stwierdzi�a Bridget.

��To zapytaj, o co chcesz, a ja ci przynios� odpowiedzi.

Bridget skwitowa�a to u�miechem. B�g sta� przed ni� za�o�ywszy w ty� ramiona i mocno wpar�szy w ziemi� rozstawione szeroko stopy. Mia� gor�ce d�onie i przeszywa� j� ognistym wzrokiem. Mia� wygl�d istoty tak pewnej siebie, jak nikt, kogo Bridget spotka�a wcze�niej. Przez ca�e �ycie czu�a si� niepewnie i mgli�cie, zbiera�a wiedz� ze �wiadomo�ci� wisz�cej nad ni� nieuchronnej �mierci, niczym wiewi�rka gromadz�ca orzechy przed hibernacj�. A teraz sta� przed ni� kto�, kto p�on��, l�ni� i BY�.

Bridget my�la�a o tym wszystkim w �azience hotelowego apartamentu Ejlejtyi, wymieniaj�c pospiesznie zaimprowizowan� tog� na jedn� z sukien bogini. By�a to lu�na suknia z szarego lnu, jedyna rzecz w garderobie Ejlejtyi, kt�ra by�a mniej wi�cej rozmiar�w Bridget. Bridget nie mia�a nadwagi, ale bogini by�a chuda i d�uga jak wykrzyknik.

��Pom�c ci?�� zapyta�a Ejlejtyja przez drzwi.

Bridget spojrza�a na smugi pod oczami po �zach, widoczne w zwierciadle. Star�a je szybko i si�gn�a po gniew, �eby wzmocni� si� wewn�trznie. P�on��, ale nie�wiadomie, bardziej jak ogie�, ni� jak m�czyzna. Dokona�a w�a�ciwego wyboru.

Wysz�a z �azienki. Bogini bacznie j� obserwowa�a.

��Dzi�kuj� za po�yczenie sukni � stwierdzi�a Bridget.�� Nie znios�abym konieczno�ci powrotu do mojego apartamentu po baga�.

��Czy twoja rodzina wie, gdzie jeste�? � zapyta�a bogini.

��Zadzwoni�am do ojca i kaza�am mu jecha� do domu. Nie chc� go teraz widzie�.

��A nie masz innych �miertelnik�w, kt�rzy mogliby ci� pocieszy�? Siostry? Przyjaciele?

��Jestem jedynaczk� � stwierdzi�a Bridget.�� Samotno�� to stary nawyk.

Ejlejtyja skin�a g�ow�, rzeczowo, cho� nie nieuprzejmie. Przy tym ge�cie b�ysn�y diamenty w jej uszach.

��Powinny�my co� zje��.

Bridget unios�a w g�r� brwi.

��O tej porze, w nocy?

��Znam niedaleko mi�� greck� knajpk�.

Bridget posz�a za bogini� przez labirynt miejskich uliczek. Do knajpek na nabrze�u rzeki nieustannie wchodzili i wychodzili jacy� ludzie. W powiewach rze�kiego wiatru ni�s� si� zapach piwa. Wesz�y w jaki� zau�ek i Ejlejtyja poprowadzi�a Bridget w g�r� po w�skich, metalowych schodach. Dziewczyna skrzywi�a si�, gdy bogini po prostu zastuka�a do jakich� drzwi.

��Jest ju� p�no��� zacz�a Bridget.

Ejlejtyja uciszy�a j� podniesion� d�oni�. Bridget ugryz�a si� w j�zyk.

Nie musia�y d�ugo czeka�, drzwi otworzy�a t�ga kobieta w bia�ej nocnej koszuli. Za ni� sta� cz�owiek w kalesonach i bia�ym podkoszulku; mia� podkr��one z bezsenno�ci oczy. Oboje mieli takie miny, jakby wtargni�cie nocnych go�ci wcale ich nie zdziwi�o.

��Wejd�cie na g�r� � odezwa�a si� kobieta bezbarwnym g�osem.

��Co� ty im zrobi�a?�� zapyta�a Bridget szeptem bogini�, gdy w towarzystwie gospodarzy sz�y w�skim, wyk�adanym kafelkami korytarzykiem.

��Nic � odpowiedzia�a Ejlejtyja.

Skinieniem d�oni wskaza�a w g��b mrocznego korytarzyka. Bridget zobaczy�a kilkoro dzieci w bia�ych pi�amkach wygl�daj�cych zza rogu.

��Po prostu mnie tu znaj� � wyja�ni�a bogini.

Kobieta poprowadzi�a je schodami na g�r�. Wysz�y na ogr�dek na dachu, gdzie pomi�dzy paprociami sta�o kilka �elaznych stolik�w. M�czyzna poda� im menu, ale bogini zby�a go machni�ciem r�ki i z�o�y�a zam�wienie za siebie i Bridget. M�czyzna kiwn�� g�ow� i odszed�.

��Wi�c co zamierzasz teraz zrobi�? � zapyta�a Ejlejtyja, odchylaj�c si� ku oparciu krzes�a.

��Nie wiem � przyzna�a Bridget.�� Nie mog� dalej prowadzi� przewodu� siedzenie z nim codziennie by�oby� mo�e przez pewien czas posiedz� w pracowni?

��Mia�am na my�li twojego by�ego narzeczonego.

��Nie jest tak, �e zdo�am unikn�� widzenia go � westchn�a dziewczyna. Spojrza�a w niebo, na kt�rym wisia� sierp ksi�yca.�� No, ale przynajmniej nie b�dziemy rozmawiali.

��Nie chcesz innego boga na jego miejsce?

��W �adnym wypadku!

Bridget zdumia�a gwa�towno�� jej zaprzeczenia. Zmieni�a pozycj� i wyg�adzi�a fa�dki na lnianej sukni.

��Jak o tym pomy�l�, to widz�, �e w naszym zwi�zku by�o co�� dziwnego. Spos�b, w jaki na mnie patrzy� by��

��Jak staruch patrz�cy na m�od� dziewczyn�?

��Co� w tym rodzaju.

��Idol podziwiaj�cy swojego najbardziej oddanego fana?

��O, dobrze to uj�a�.

Ejlejtyja skwitowa�a to szybkim kiwni�ciem g�ow�.

��Od dawna mam tak� prywatn� teori�, �e bogowie gustuj�cy w �miertelnikach s�� umkn�o mi to s�owo��� stukn�a w stolik szkar�atnym paznokciem.�� Nienaturalni? Nie, �eby nienaturalne by�o z�e. Naturalny por�d jest cz�sto bolesny i bywa, �e ko�czy si� �mierci�. Nienaturalny m�g�by by� lepszy.

��S� nienaturalni?�� powt�rzy�a Bridget sceptycznie.

��Jak to wyrazi� s� jak ludzie uprawiaj�cy mi�o�� ze zwierz�tami.

Bridget natychmiast si� zje�y�a.

��Nie bierz tego do siebie. Nie m�wi� o wy�szo�ci, tylko o r�nicy jako�ciowej.

Pojawi� si� m�czyzna z zam�wionymi daniami: pe�en talerz kawa�k�w mi�sa zawini�tych w li�cie winogron dla bogini i porcja jagni�ciny z ry�em dla Bridget.

��Mog�a� mi o tym powiedzie�, zanim um�wi�a� mnie z Heliosem � stwierdzi�a oskar�ycielsko Bridget.�� Czemu pozwoli�a� mi si� zar�czy� z kim�, kogo uwa�asz za u�omnego psychicznie?

��No c� � Ejlejtyja zacz�a �u� kawa� li�cia.�� Nie powiedzia�am ci jeszcze, co naprawd� my�l� o �miertelnikach, kt�rzy szukaj� towarzystwa bog�w.

Bridget poczu�a pal�cy wstyd. Nienawidzi�a my�li o tym, �e inni widz� jej u�omno�ci. Tak ci�ko pracowa�a nad ukryciem swoich wad.

Ejlejtyja spokojnie s�czy�a swoje wino.

� �miertelnicy i bogowie widz� w drugich tylko to, czego im samym brakuje. Bosko��, pospolito��, egzaltacj�, b�l��� odstawiwszy kielich spojrza�a Bridget prosto w oczy.�� Je�li zechcesz skorzysta� z mojej rady, masz dwa wyj�cia. We� moj� wizyt�wk� i gdy ju� si� z tego otrz��niesz, poznam ci� z innym bogiem. Albo � je�eli chcesz sta� si� lepsz� i bardziej pe�n� osob� � znajd� w sobie iskr� bosko�ci i poszukaj �miertelnika, z kt�rym mog�aby� si� ni� podzieli�.

Przedramiona Bridget pokry�a g�sia sk�rka. Poczu�a si� skrzywdzona, str�cona na ziemi� i wyczerpana.

��Dla ciebie to takie �atwe, prawda? Nie wi��esz si� z lud�mi, ani z bogami?

��Nie � odpowiedzia�a Ejlejtyja. Bogini zerkn�a na r�g dachu, gdzie po�r�d doniczek z paprociami le�a�y porozrzucane dzieci�ce zabawki.

��Za dobrze wiem, do czego to prowadzi � powiedzia�a ze smutnym u�miechem na ustach.

Helios odprowadzi� Jody � bo tak mia�a na imi� poznana w hotelowym barze dziewczyna � na nocny uliczny jarmark na g��wnym miejskim placu. Jej przyjaci�ki wlok�y si� za nimi. Rozbawi� je wzywaj�c do rywalizacji z po�ykaczem ognia. Sko�czy�o j� poch�oni�cie przez Heliosa p�on�cego meteorytu i pos�anie go ponownie w niebo.

Ka�dej z przyjaci�ek Jody znalaz� jakiego� �miertelnika muskaj�c ka�dego p�omieniem �wietlistego nimbu, �eby doda� im atrakcyjno�ci. Przyjaci�ki jedna po drugiej poznika�y w mroku. Jody i Helios zostali sami.

��Zajdziesz do mojego pokoju w hotelu?�� zapyta� b�g.

Gdy dotarli do windy, d�onie Jody ruszy�y do natarcia obmacuj�c jego l�d�wie i rozpinaj�c koszul�. Dysza�a mu w szyj� ciep�em i wilgoci� popo�udnia w tropikach.

Gdy winda dotar�a do w�a�ciwego pi�tra, mocno obj�ci ruszyli korytarzem pl�cz�c kroki. Helios rozpi�� stanik Jody. Ona si�gn�a do jego rozporka. Musia� chwyci� j� za r�ce, by utrzyma� je na czas wystarczaj�cy do wyj�cia i przesuni�cia w zamku karty, co pozwoli�o im na wej�cie do apartamentu dla nowo�e�c�w.

Gdy weszli do �rodka, oboje wytrzeszczyli oczy na pszenicznow�osego ch�opca z baru. Okrakiem dosiada� Apolla w ogromnej wannie k�pielowej. Gigantyczne ilo�ci piany wok� nie pozwala�y dostrzec, co w�a�ciwie dzieje si� pod wod�.

��Co jest grane?�� zapyta� ch�opak z oburzeniem w g�osie.�� To nie tw�j pok�j?

��M�j przyjaciel w�a�nie odszed� z kwitkiem od o�tarza � stwierdzi� Apollo.�� Nie s�dzi�em, �e b�dzie chcia� skorzysta� z tego apartamentu.

��Przyjmij moje przeprosiny � zwr�ci� si� Helios do Jody.

��To mi nie przeszkadza � stwierdzi�a Jody. Powiod�a palcem po piersi Heliosa.�� W�a�ciwie to nawet troch� podniecaj�ce.

Zostawiwszy Apolla i jego �miertelnika w �azience, Jody z Heliosem przeszli do ��ka. Sk�ra dziewczyny by�a g�adka i s�odka jak kwietne p�atki. Jej kr�ciutko obci�te w�osy by�y jak delikatny, br�zowy meszek. Helios wodzi� po nich palcami; wra�enie by�o rozkosznie podniecaj�ce. Wyj�� jej biustonosz przez r�kaw koszuli, bez zdejmowania sweterka. Potem wsun�� d�onie pod szetland i zamkn�� je na piersiach dziewczyny. Idealnie ukszta�towane sutki by�y twarde niczym ma�e s�czki. B�g delikatnie zdj�� dziewczynie sweter przez g�ow� i zobaczy� b�ysk z�otego �a�cuszka wok� szyi.

Uj�� wisior w d�o�.

��Co to jest?

��Alaska�ski bursztyn � odpowiedzia�a dziewczyna.�� Z zatopion� w nim pszczo��.

Helios przyjrza� si� klejnocikowi. Wprawiono go w zwyk�y srebrny dysk. G�adka powierzchnia ukazywa�a ca�� gam� ciep�ych kolor�w: pasma umbry, karminu i g��bokiej ��ci wisia�y w jantarze niczym mgie�ka w ��tym niebie. Po�rodku zastyg�a pszczo�a z rozpostartymi skrzyd�ami. Helios przypomnia� sobie ca�y �al zamkni�ty w akcie tworzenia tego przypadkowego klejnotu, rozpacz jego c�rek po upadku Faetona. Ich utrwalony �al �arzy� si� w bursztynie niczym s�o�ce. Pali� boga w d�o�.

Helios pu�ci� naszyjnik. Klejnot opad� mi�dzy piersi dziewczyny niczym kulka ��ci. Jody przechyli�a g��wk� i u�miechn�a si� zach�caj�co b�yszcz�cymi pon�tnie wargami. B�g wsta� z ��ka i zacz�� si� ubiera�.

��Co si� sta�o?�� zapyta�a dziewczyna.�� Przygn�bia ci� widok pszczo�y?

��Przykro mi � odpar� Helios zapinaj�c guziki koszuli zdr�twia�ymi nagle palcami.�� Jak ju� powiedzia� m�j przyjaciel, zosta�em dzi� porzucony przed o�tarzem.

Dziewczyna umilk�a na chwilk�, a potem stwierdzi�a:

��Przykra sprawa.

��Mo�esz sobie wyobrazi�, �e nadal jestem w szoku. Mam nadziej�, �e mi wybaczysz.

��W porz�dku � stwierdzi�a. Usiad�szy krzy�uj�c pod sob� nogi zacz�a wdziewa� sweter.�� Mog� si� spotka� z dziewczynami jutro.

W�o�ywszy sweter wyj�a w torebki kosmetyczk� i sprawdzi�a w lusterku, czy jej makija� przetrwa� poca�unki. Obdarzy�a Heliosa sm�tnym u�miechem, jeden k�cik jej ust opad� w d�.

��Spr�buj dzi� o tym za wiele nie my�le�, dobrze?�� poradzi�a Heliosowi.�� M�czyzna taki jak ty d�ugo sam nie pohasa, kto� ci� na pewno capnie.

Helios niczego ju� nie powiedzia�. Uj�wszy �okie� Jody odprowadzi� j� do drzwi. Przez chwil� patrzy�, jak oddala si� korytarzem powiewaj�c wdzi�cznie po�ami kr�tkiej, lu�nej sukienki.

��Hej!�� zawo�a� Apollo z �azienki.�� Twoja nowa, jak�e niedawno ujawniona etyka seksualna znaczy, �e do nas nie zajrzysz i b�dziesz cierpia� samotnie?

Helios zamkn�� drzwi. Po wszystkich tych eonach wci�� nie m�g� zapomnie� twarzy Faetona; doskonale pami�ta� ka�dy, najdrobniejszy szczeg�.

��My�l sobie, co chcesz�

Po kolacji Ejlejtyja zaproponowa�a Bridget, �e nadal dotrzyma jej towarzystwa, ale dziewczyna odm�wi�a. Wysz�a na nabrze�e obejmuj�c si� r�koma dla ochrony przed zimnym wiatrem. Na tle malej�cej ju� po pe�ni tarczy ksi�yca przemyka�y blade chmury, a spomi�dzy krzew�w ozdobnych �ywop�ot�w, flankuj�cych promenad�, dobiega� koncert �wierszczy. Bridget zapatrzy�a si� w niewyra�ne odbicia halogenowych sfer w wodzie, wygl�daj�ce jak odblaski zatopionych ma�ych s�o�c. Wszystko da si� przetrzyma�, pomy�la�a. Wszystko mo�na utopi� w rzece czasu. Przez chwil� jeszcze szcz�ka�a z�bami, a potem ruszy�a w stron� hotelu, by zabra� baga�e i wyjecha�.

W korytarzu, wiod�cym do apartamentu nowo�e�c�w, natkn�a si� na jak�� Afroamerykank� o pos�gowych kszta�tach. Dziewczyna mia�a zmi�t� sukienk�, roztarty makija� i pachnia�a Heliosem: nios�o od niej woni� popio�u, dymu i iskier.

Gdy kobieta znik�a za drzwiami windy Bridget poczu�a w brzuchu ognist� kul�. Ju�? Tak szybko? Poczu�a si� zdradzona, a potem zap�on�� w niej gniew na siebie sam� i za to uczucie. Nie pukaj�c nawet przesun�a w zamku kart� klucza.

Po wej�ciu us�ysza�a plusk z �azienki i j�k m�skiego g�osu:

��Jeszcze jedna? Nieeee�

Gniew Bridget jeszcze wezbra�. Zakrywszy oczy d�oni� przemkn�a obok drzwi �azienki.

��Nie kr�pujcie si�! � warkn�a.�� Przysz�am tylko po moje suknie!

Nie otwieraj�c oczu odwr�ci�a si� ku komodzie i zacz�a si� szarpa� z szufladami. Niespakowana i otwarta walizka le�a�a obok na pod�odze. Czu�a si� ogromnie g�upio, �e porozrzuca�a bez�adnie suknie po ca�ym apartamencie. Rankiem by�a tak podniecona, my�la�a wy��cznie o tym, �e wr�ci tu jako kobieta zam�na i nie chcia�a my�le� o baga�u. Teraz pospiesznie wrzuca�a suknie do walizy nie uk�adaj�c ich nawet porz�dnie.

��Mo�e ci w tym pom�c?�� zapyta� Helios z ty�u.

Odwr�ci�a si�. B�g siedzia� na ��ku, wci�� ubrany, w koszuli i obcis�ych spodniach. Jego smoking wisia� przerzucony przez por�cz krzes�a obok okna.

��Czemu nie jeste� w �azience ze swoim kolesiem?�� zapyta�a.

��Hej!�� dobieg�o j� od strony �azienki. Odwr�ci�a si� szybko, rozpoznaj�c g�os Apolla. Ujmuj�co wytworny b�g sta� w drzwiach odziany jedynie w r�cznik owini�ty wok� bioder. Zza jego ramienia wygl�da� m�ody m�czyzna, zerkaj�cy ciekawie na Bridget spod kosmyk�w zmierzwionej, pszenicznej czupryny.

��Usi�ujemy tylko troch� si� tu zabawi� � stwierdzi� Apollo.�� Niekt�rzy z nas wol� nie wi�za� si� na sta�e z ja��wkami.

G�os m�wi�cego o ja��wkach Apolla przepe�nia�a g��boka pogarda. Bridget zatka�o na chwil�, ale szybko zrozumia�a, �e b�g nie drwi z jej ma��e�stwa, tylko ze zwierz�cej natury �miertelnik�w.

��Spadaj, Apollo � warkn�� Helios.

Apollo zrobi� ura�on� min�.

��M�wi�e�, �e mo�emy zosta�.

��Wyno� si� � powt�rzy� Helios niby spokojnie i powoli, ale z naciskiem.

��Nie ma sprawy.�� Apollo uj�� blondaska za r�k�. � Zmiatajmy st�d.

Blondas zmarszczy� brwi.

��I niby gdzie p�jdziemy? Powiedzia�em wsp�lokatorowi, �e nie wracam na noc.

Apollo zby� protesty wzruszeniem ramion. Spojrza� na Heliosa mro��c go wzrokiem.

� �miertelnicy przychodz� i odchodz�. Powiniene� bardziej dba� o wzgl�dy przyjaci�.

Helios nie mia� zamiaru zmi�kn��.

��Zobaczymy si� jutro w nocy.

Apollo wyprowadzi� blondynka z apartamentu, zatrzaskuj�c za sob� drzwi.

��Widz�, �e minione popo�udnie wcale go nie zmieni�o � stwierdzi�a Bridget.

��On si� nie zmieni� od czterech tysi�cy lat. I nigdy si� nie zmieni.

Bridget wyjrza�a z okna. Dwana�cie pi�ter ni�ej na ruchliwej ulicy przesuwa�y si� szybko potoki �wiate� samochod�w.

��Przepraszam za twoj� sukni� � powiedzia� Helios ze skruch� w g�osie.�� Nie chcia�em jej spali�. Chcia�em tylko zrobi� wra�enie.

��Chcia�e� si� popisa� � stwierdzi�a Bridget.

��Nie, to nie tak�

��Czeka�e�, a� rusz� przej�ciem. Nie mog�e� znie�� my�li o tym, ze kto� inny przykuwa uwag� �wiadk�w uroczysto�ci.

��O tym nie pomy�la�em.

��Ty nigdy nie my�lisz. Robisz, co chcesz i nie dbasz o konsekwencje.

Helios podszed� do Bridget. Dziewczyna wyczuwa�a bij�cy od niego �ar.

��To by�o g�upie � odpowiedzia� spokojnie i w�adczo.�� Wypadek Nigdy ju� si� nie zdarzy.

Pachnia� jak iskry ci�ni�te w strugi zimnego powietrza, jak ogniste �wietliki kr���ce nad pla�� w ciep�e letnie wieczory. Wok� z�otego boskiego cia�a niczym polarna zorza zap�on�a po�yskliwa aura. Bridget spojrza�a na jego g�adk�, rozpalon� sk�r� i szerokie, proste niczym linie horyzontu barki. Pod naporem jego wzroku poczu�a si� ma�a, krucha i nic nie znacz�ca. Ogarn�� j� pierwotny zachwyt, jaki w ludziach budzi�o s�o�ce. Nagle zasch�o jej w ustach, a jej serce zacz�o bi� w rytmie pulsowania boskiej aury.

��Nie r�b tego!�� �achn�a si�. � Nie pr�buj mn� manipulowa�!

Helios zgasi� aur�. Odst�pi� od niej d�ugimi, pe�nymi gniewu krokami.

��Jak my�lisz, dlaczego przez ca�e �ycie jeste� sama? Nikt nie jest dla ciebie do�� dobry. Powinienem ci� zmieni� w krzak wawrzynu. Powinienem sprawi�, �eby twoja sk�ra och�odzi�a si� tak, jak serce; sta�aby� si� lodowym pos�giem, a ja stopi�bym ci� moim �arem.

��No tak, to oczywi�cie wykazuje ogrom mojego b��du � stwierdzi�a Bridget.�� Zabicie dziewczyny, kt�ra nie chce ci� po�lubi�, nie jest bynajmniej dowodem narcyzmu!�� Parskn�a kr�tkim �mieszkiem.�� Nie wiem, czemu w og�le zadawa�e� sobie tyle fatygi. Tej samej nocy, gdy odesz�am, znajduj� inn� kobiet� w twojej sypialni. W ko�cu wszystkie jeste�my �miertelniczkami. Bez trudu wymienisz jedn� na drug�. Czy ty w og�le dostrzegasz w nas jakie� r�nice?

Helios na chwil� zamar� w bezruchu. Jego twarz l�ni�a potem i dr�a�y mu d�onie.

��Tak w�a�nie o mnie my�lisz?�� zapyta�.

��A tak nie jest?

Przez chwil� w apartamencie panowa�a cisza. Potem Helios westchn�� z wyra�nym �alem.

��Jak d�ugo �miertelny m�czyzna boleje nad �mierci� swego syna?

��Nie jestem pewna � odpowiedzia�a cicho Bridget.�� Nie wiem, czy oni w og�le odczuwaj� �al.

Opar�a si� plecami o zimn�, g�adk� okienn� szyb� i zamkn�a oczy.

��Oboje mamy problemy � powiedzia�a.�� My�l�, �e ka�de z nas musi si� upora� ze swoimi.

Helios nie odpowiedzia�. Gdy Bridget otworzy�a oczy, zobaczy�a, �e posta� boga zaczyna si� rozmywa�, a hotelowe �wiat�a prze�wiecaj� przez jego coraz bardziej przezroczyst� sylwetk�.

Zza �cian s�yszeli odg�osy powrotu jakiego� towarzystwa z nocnego przyj�cia. Na ulicy w dole zacz�� g�stnie� ruch. Noc niemal si� ko�czy�a.

��Musisz i��, prawda?�� zapyta�a.

Helios kiwn�� g�ow�.

��Zerkn� niekiedy na ciebie z g�ry � powiedzia�.

Bridget prawie si� u�miechn�a.

Helios pochyli� si� ku niej i poca�owa� j� ciep�o. Dziewczyna na chwil� poczu�a tchnienie fali �aru, a potem b�g odszed�.

Odwr�ci�a si� ku oknu, �eby popatrze�, jak niebo zaci�ga si� czerwieni� i r�em. Zastanawia�a si�, gdzie b�dzie jutro, czy znajdzie kogo�, kto zechce z ni� dzieli� d�ugie noce w pracowni i czy zdo�a teraz dostrzec romantyzm w plamach na s�o�cu. Wkr�tce mia� nadej�� poranek, niebo na wschodzie ju� si� ��ci�o pod warstw� b��kitu. Pomi�dzy �wiatami ziemi i nieba pojawi�a si� odleg�a, p�aska linia horyzontu.

Gregory Merrall by� cz�onkiem naszej grupy przez zaledwie trzy miesi�ce do przyj�cia po�egnalnego, cho� wydawa�o si�, �e na sw�j spokojny, patriarchalny spos�b trwa� w�r�d nas od zawsze. Jego twarz nale�a�a do sta�ych element�w wieczornych wtorkowych spotka� we �Fleece�, by� naszym powiernikiem i kr�lem, mo�na by nawet rzec, �e sta� si� naszym sumieniem.

Pami�tam, jak zjawi� si� po�r�d nas. By�a to w�ciekle zimna noc na pocz�tku listopada i nasze miasteczko ju� od dw�ch dni trwa�o odci�te od �wiata z powodu obfitych opad�w �niegu. Gdy zobaczy�em, jak wkracza do naszej przytulni � w swoim tweedowym p�aszczu i trzy�wierciowych pumpach wygl�da� jak posta� z innej epoki � wzi��em go za przybysza, kt�ry utkn�� w naszym miasteczku i nie mo�e ze� wyjecha�.

Opar�szy si� o bar wypi� za jednym zamachem dwa albo trzy kufle Landlorda.

W bocznej alkowie wok� kominka siedzia�o nas dziewi�cioro i ka�dy podchodzi� do baru, by zam�wi� nast�pn� kolejk�, a obcy wykazuj�c spor� inicjatyw� usi�owa� nawi�za� z nami rozmow�.

��W Zachodnim Yorkshire s� gorsze miejsca, w kt�rych mo�na utkn�� � stwierdzi�em, gdy nadesz�a moja kolej.�� �Fleece� to najbardziej przytulna knajpka w promieniu kilku mil.

��Nie utkn��em tu � odpowiedzia� z u�miechem.�� Znaczy, nie w tym sensie � dorzuci� podaj�c mi r�k�. � Merrall, Gregory Merrall.

��Khalid Azzam � odpowiedzia�em.�� Przeprowadzi� si� pan do Oxenworth?

��Kupi�em star� farm� Simpsona na wzg�rzu.

Poj��em natychmiast � a wspominaj�c to wydarzenie zastanawiam si� nieraz, sk�d mi si� wzi�a ta wiedza � �e Merrall zostanie cz�onkiem naszej grupki. Spostrzeg�em w nim co�, co budzi�o zaufanie. By� towarzyski, pewny siebie, cho� nie w spos�b wyzywaj�cy i bi�a od niego ojcowska serdeczno��, uspokajaj�ca i dobrotliwa jednocze�nie.

Zauwa�y�em, �e jego kufel jest prawie pusty.

��Stawiam kolejk� � stwierdzi�em.�� Czy nie zechcia�by pan si� do nas przy��czy�?

��Bardzo mi�a propozycja � odpowiedzia�. � Z ch�ci� si� przysi�d�.

Przedstawi�em go ca�ej grupie, on za� w��czy� si� do rozmowy, jakby to miejsce na� ju� czeka�o: mam na my�li miejsce pe�nego spokoju m�drca, kt�ry od tamtego wieczoru po ojcowsku wnosi� do naszych rozm�w przyk�ady ze swojego bogatego w do�wiadczenia �ycia.

By�o to w kilka tygodni p�niej; przyszed�em do�� wcze�nie. Przy barze siedzieli ju� Richard Lincoln i Andy Souter, kt�rzy s�czyli wolno pierwsze piwo. Richard niedawno sko�czy� sze��dziesi�tk� i w pierwszej chwili wzi��em go za Gregory�ego.

Przynosz�c mi kufel zmarszczeniem brwi skwitowa� moj� sp�nion� reakcj�.

��Przez chwil� wzi��em ci� za Merralla � wyja�ni�em.

��To przez tweed � powiedzia�. � Troch� ju� wyszed� z mody.�� Richard by� przewo�nikiem i zawsze uwa�a�em za swoisty paradoks, �e kto� tak �ci�le wsp�pracuj�cy z rz�dem Kethanich mo�e si� r�wnie staro�wiecko ubiera�.

Usadowili�my si� przy naszym stole obok kominka i Andy wsun�� pod sto�ek futera� z tr�bk�. By� zawodowym muzykiem i spokojnym cz�owiekiem przed czterdziestk�. Mia� charakterystyczny dla tr�baczy odcisk na g�rnej wardze; prowadzi� miejscowy zesp� tr�baczy, a w Bradley College uczy� gry na rozmaitych innych instrumentach. Do naszej grupki wtorkowych nocnych mark�w przy��czy� si� jako ostatni � nie licz�c Merralla. Muskaj�c d�oni� szop� rudych w�os�w zapyta�:

��Wi�c co s�dzisz o naszym Gregorym?

��Bardzo go lubi� � powiedzia�em.�� Jest jednym z nas.

��Dziwna rzecz � stwierdzi� Richard � jak niekt�rzy ludzie wsz�dzie znajduj� swoje miejsce. Szczeg�lne w nim jest to, �e cho� wiele m�wi, tak naprawd� ma�o o nim wiem.

Przez chwil� zastanawia�em si� nad tym, co us�ysza�em.

��Nie da si� zaprzeczy�, �e masz racj�. � O Merrallu wiedzia�em jedynie, �e pochodzi z Londynu i kupi� farm� na wzg�rzu.

Andy kiwn�� g�ow�.

��Tajemniczy nieznajomy�

��Wida�, �e wiele podr�owa� � stwierdzi� Richard.

By�a to druga rzecz, jak� da�oby si� powiedzie� o Gregorym, wnosz�c z jego historyjek o Indiach i Dalekim Wschodzie.

��Czy to nie zastanawiaj�ce � zapyta�em � �e cho� nie m�wi prawie o sobie, czuj�, i� znam go lepiej, ni� wielu ludzi, kt�rzy bez przerwy m�wi� o sobie.

Podczas kolejnej godziny nasi przyjaciele schodzili si� pojedynczo lub parami, a rozmowa koncentrowa�a si� na tajemniczym panu Merrallu. Okaza�o si�, �e wszyscy wiedz� o nim mniej wi�cej to samo, co Richard, Andy i ja.

��Doskonale � odezwa� si� w pewnej chwili Doug Standish, miejscowy policjant.�� Spr�bujmy wi�c dzi� wieczorem dowiedzie� si� czego� wi�cej o Gregorym, dobrze?

W pi�� minut p�niej, punktualnie o dziewi�tej, jak to by�o w jego zwyczaju, do pubu wparowa� Gregory, otrz�saj�c si� ze �niegu niczym wielki, �wi�ty Bernard.

Przy��czy� si� do naszego grona przy kominku i w kilka sekund p�niej opowiada� nam o rozmowie, jak� mia� rankiem ze swoim bankowym doradc� finansowym. Sprowokowa�o to kilka podobnych opowie�ci i wkr�tce wszyscy w ferworze zamawiania kolejek piwa i przyjaznych uwag zapomnieli o zamiarze dowiedzenia si� czego� wi�cej o naszym nowym przyjacielu.

Dopiero gdy wlok�em si� do domu z Richardem przypomnia�em sobie, �e fatalnie zawiedli�my w pr�bie dowiedzenia si� o Gregorym czego� nowego.

Powiedzia�em to przewo�nikowi.

Przez chwil� patrzy� na godz�c� w niebo kryszta�ow� kolumn� Stacji Odpraw, widoczn� w odleg�o�ci kilku mil na szczycie wrzosowiska.

��Greg zachowywa� si� tak przyja�nie, �e niegrzecznie by�oby pyta� � stwierdzi�.

W tydzie� p�niej dowiedzia�em si� o Merrallu czego� wi�cej, co � jak s�dz� � po cz�ci wyja�nia�o jego za�ciankowo��.

Zjawi�em si� we �Fleece� po dziewi�tej. By�em zm�czony ci�kim dniem na oddziale implant�w, ale z niecierpliwo�ci� czeka�em na okazj�, �eby opowiedzie�, czego si� dowiedzia�em.

Ca�a grupka siedzia�a przed ra�no p�on�cym ogniem w kominku.

Ben i Elisabeth � oboje ju� po pi��dziesi�tce, ale nadal trzymaj�cy si� za r�ce � spojrzeli na trzyman� przeze mnie ksi��k�.

��Zm�czy�y ci� rozmowy, Khalidzie?�� zapyta� Ben.

��Je�li ka�dy ma zajmowa� si� swoj� robot� � za�mia� si� Andy Souter � to wyjm� moj� tr�bk� i wyjd� na zewn�trz troch� po�wiczy�.

U�miechn��em si�. Wszyscy odwr�cili si� ku mnie, a ja podnios�em ksi��k� trzymaj�c j� tak, by d�oni� zakry� nazwisko autora.

���Kwestia zaufania� � stwierdzi�a Samanta Kingsley.�� Nie wiedzia�am, Khalidzie, �e jeste� zapalonym czytelnikiem.

��Nie jestem. Wpad�em dzi� do Bradley, a t� ksi��k� zauwa�y�em na wystawie ksi�garni.

��No dobrze � stwierdzi� Richard.�� Kto j� napisa�?

��Zgadujcie do trzech razy � zaproponowa�em.

��Ty � powiedzia� Stuart Kingsley.�� Rzuci�e� prac� na oddziale implant�w i zabra�e� si� do pisania.

��Nie ja, Stuarcie � odpowiedzia�em.�� Ale znasz autora.

Sam spr�bowa�a oszustwa. Siedz�c obok mnie przechyli�a sto�ek i zerkn�a na fotografi� autora na tylnej ok�adce.

��Aaaa��� powiedzia�a.�� I po tajemnicy.

Zdj��em d�o� z tytu�u.

��Gregory!�� stwierdzi� Richard.

��To wyja�nia kilka spraw � powiedzia�em.�� Jego bogate do�wiadczenia �yciowe i niech�� do rozm�w o nim samym; niekt�rzy pisarze nie lubi�, gdy znajomi wiedz�, czym si� zajmuj�. � Otworzywszy ksi��k� przeczyta�em kilka zda� skr�conej biografii, zapisanej na skrzyde�ku obwoluty.�� Gregory Merrall urodzi� si� w 1965 roku w Londynie. Od ponad trzydziestu lat pod w�asnym nazwiskiem publikuje ksi��ki, zbiorki opowiada� i tomiki poezji.

W pi�� minut p�niej do naszej przytulni wszed� pospiesznie Gregory, obejmuj�c si� ramionami dla ochrony przed przenikaj�cym do szpiku ko�ci mrozem. Podszed� do kominka i wyci�gn�� d�onie nad p�omieniami.

Zobaczywszy ksi��k�, kt�r� po�o�y�em na stole przed sob�, parskn�� �miechem.

��Ha! M�j sekret si� wyda�!

��Dlaczego nic nam nie powiedzia�e�? � zapyta� Richard, wracaj�cy od baru z kuflem dla naszego w�asnego pisarza.

Gregory wypi� pot�ny haust.

��Bo nie lubi� o tym rozmawia� � stwierdzi�. � Gdy wspomnisz o tym, �e jeste� pisarzem, ludzie natychmiast zaczynaj� snu� rozmaite domys�y. Albo podejrzewaj�, �e si� przechwalasz, my�l�, �e jeste� niewiarygodnie nadziany � gdyby� to by�o prawd�! � lub nale�ysz do intelektualist�w wagi ci�kiej i natychmiast zaczniesz im opowiada� jakie� bajeczne historyjki.

��No tak � stwierdzi�a Sam.�� Ale opowiedzia�e� nam kilka fascynuj�cych historii.

Gregory pochyli� g�ow� w niemym podzi�kowaniu.

��To co�, o czym nie chc� rozmawia� � podj�� w�tek.�� Nie jest wa�ne, o czym si� m�wi, istotne jest, �eby to robi�.

Nieco p�niej kto� zapyta� Gregory�ego � pytaj�cym by� Stuart, wyk�adowca w Leeds i sam nie lada jajog�owy: � Co my�lisz o tym, jak przybycie Kethanich wp�yn�o na nasz spos�b pisania o ludzkich do�wiadczeniach?

Gregory zmarszczy� brwi i spojrza� na sw�j kufel.

��Od czego mia�bym zacz��? C�, z pewno�ci� podzieli�o pisarzy na ca�ym �wiecie. Niekt�rzy jeszcze bardziej pozamykali si� w sobie, z minuty na minut� spisuj�c ludzkie zachowania i kondycj� w �wietle nowo odkrytej nie�miertelno�ci. Inni j� zignorowali i zaj�li si� pisaniem o przesz�o�ci, a wierzcie mi, obecnie jest diabelny popyt na nostalgi�! Nieliczni spekuluj�, czym mo�e by� �ycie po �mierci, gdy zrobimy skok w rozleg�y, zamieszkany wszech�wiat.

��A siebie gdzie by� umie�ci�, Gregory?�� zapyta� Richard spojrzawszy na pisarza.

Merrall podni�s� sw�j ksi��k� i przekartkowa� j� pobie�nie, zatrzymuj�c wzrok na kilku wierszach.

��Zdecydowanie nale�� do tych ostatnich � stwierdzi�. � Usi�uj� zrozumie�, czym mo�e by� �ycie tam w g�rze i dlaczego Kethani przybyli na Ziemi�. Jakie mog� by� ich motywy?

W ten spos�b ustali� temat rozm�w na reszt� wieczoru: Kethani i ich modus operandi. Z dziewi�ciu os�b, regularnie zbieraj�cych si� w naszej przytulni, troje umar�o, zosta�o wskrzeszonych przez Kethanich i wr�ci�o na Ziemi�: Stuart, Samantha Kingsley i ja sam.

Wr�ci�em my�lami do mojego zmartwychwstania i tego, czego si� dowiedzia�em. Dzi�ki obcym sta�em si� lepszym cz�owiekiem, ni� by�em, ale podobnie jak pozostali, kt�rzy zostali przez nich wskrzeszeni i wr�cili na Ziemi� odkry�em, �e nie�atwo mi dok�adnie przypomnie� sobie, czego si� dowiedzia�em w kopule Kethanich i co uczyni�o mnie lepszym.

��Kilka lat temu � odezwa� si� w pewnej chwili Andy Souter � czyta�em powie�� o facecie, kt�ry naprawd� by� Kethani w ludzkiej postaci i przyby� pomi�dzy nas, �eby zmieni� nasze �ycie.

��Znam j� � kiwn�� g�ow� Gregory.�� �Efectuator� Duchampa.

��S�ysza�em plotki, �e to niekiedy si� zdarza � powiedzia�em i wzruszy�em ramionami.�� Kto wie?

Sam odj�a kufel lagera od ust i spojrza�a na Gregory�ego.

��S�dzisz, �e to mo�liwe? Uwa�asz, �e Kethani s� w�r�d nas?

��To ca�kiem mo�liwe � odpar� zagadni�ty po chwili namys�u.�� Nikt nie widzia� �adnego Kethaniego, a poniewa� dysponuj� technik� znacznie przekraczaj�c� nasze pojmowanie, przeistoczenie si� w cz�owieka nie powinno stanowi� dla nich problemu.

��Ale jaki by�by moralny sens takich dzia�a�? � zapyta� Andy.�� Znaczy, je�eli dzia�aj� dla naszego dobra, mogliby przynajmniej otwarcie nam o tym powiedzie�.

��Kethani maj� swoje tajemnice � stwierdzi�a Sam.

��Bierzemy wszystko za dobr� monet� � ci�gn�� Andy.�� Zak�adamy, �e pragn� naszego dobra. Ale tak naprawd� nie wiemy tego do ko�ca.

Po pewnym czasie, wy��opawszy sze�� kolejnych kufli, zwr�ci�em si� do Gregory�ego:

��Tego� piszesz o tym wszystkim� o Kethanich, �mierci, wskrzeszaniu� i co o tym sam s�dzisz?

Przez chwil� rozmy�la� i patrzy� w p�omienie ognia na kominku.

��My�l� � odpowiedzia� wreszcie � �e Kethani to zbawcy naszej rasy i cokolwiek dla nas zaplanowali tam, gdzie trafimy � cho� nie twierdz�, �e wiem, co to ma by� � ma na celu nasze dobro.

Po tej wypowiedzi rozmowa potoczy�a si� w kierunku zmian, jakie w naszym �yciu sprawi�o przybycie Kethanich.

��By�y stopniowe i powolne � stwierdzi�em.�� Tak powolne, �e niemal niezauwa�alne.�� Powiod�em spojrzeniem wok� sto�u.�� Czujecie to wszyscy; jest tak, jakby�my p�ywali w miejscu i czekali na sw�j czas. Na ludzko�� sp�yn�o og�lne samozadowolenie.�� Nigdy przedtem nie pr�bowa�em wyrazi� tych my�li s�owami; b��ka�y si� gdzie� po obrze�ach mojej �wiadomo�ci.�� Nie wiem, jak to powiedzie� niekiedy czuj� si� tak, jakbym na tych naszych wtorkowych posiedzeniach by� jedyn� prawdziwie �yj�c� osob�.

��Wiem, co masz na my�li � roze�mia� si� Richard.�� Rzeczy, kt�re niegdy� by�y wa�ne � wszystko, od polityki po sport � nie poruszaj� ju� cz�owieka� tak �ywo.

��A Anglia � wtr�ci� Stuart � pustoszeje. Jak ju� o tym mowa, to samo da si� rzec o ca�ym �wiecie. Nie znam dok�adnych liczb, ale coraz wi�cej ludzi po �mierci zostaje tam, w g�rze.

T� my�l� zamkn�li�my wiecz�r i opu�cili�my przytulisko, wychodz�c na ch��d zimowej nocy.

W �wietle ksi�yca Stacja Odpraw l�ni�a jak gigantyczny, odwr�cony sopel lodu, a gdy cz�apa�em ku domowi, noc roz�wietli� bij�cy w g�r� snop �wiat�a, transportuj�cy kolejn� parti� umar�ych na czekaj�cy w g�rze gwiazdolot Kethanich.

Po paru tygodniach rozmowa w przytulni zn�w wr�ci�a do tematu Kethanich i tego, co nas czeka po �mierci.

Postawione przez Richarda Lincolna pytanie by�o nast�puj�ce: Czy po wskrzeszeniu mamy wraca� na Ziemi�, czy wyprawi� si� w mi�dzygwiezdn� podr� jako ambasadorowie naszych dobroczy�c�w?

Gregory spojrza� na mnie.

��Khalidzie, ty wr�ci�e� na Ziemi�, nieprawda�? Dlaczego to zrobi�e�, skoro czeka� na ciebie ca�y wszech�wiat?

U�miechn��em si� i wzruszy�em ramionami.

��Musz� przyzna�, �e kusi�o mnie, �eby tam zosta�. Wszech�wiat� powab nowych do�wiadcze� niewiele brakowa�o, a bym zosta�. Ale� sam nie wiem. Bi�em si� z my�lami. Jaka� cz�stka mnie chcia�a podr�owa� mi�dzy gwiazdami, ale inna, silniejsza, sk�ania�a mnie do powrotu.�� Spojrza�em ponad sto�em na Richarda Lincolna: by� jedyn� osob�, kt�rej wyja�ni�em powody mojego samob�jstwa i powrotu na Ziemi�. � Mo�e obawia�em si� nowego � zako�czy�em.�� Mo�e wola�em wr�ci� do rzeczy i zjawisk znanych i bezpiecznych.�� Ponownie wzruszy�em ramionami. Niezdolno�� do klarownego wyja�nienia kieruj�cych mn� powod�w sprawia�a, �e przenikliwe spojrzenie Gregory�ego Merralla wywo�a�o we mnie poczucie lekkiego zak�opotania.

��A wy?�� zwr�ci� si� pisarz do Stuarta i Sam.

Oboje wymienili spojrzenia. Stuart przekroczy� czterdziestk� a Samantha by�a ode� o dziesi�� lat m�odsza i stanowili nieroz��czn� par� � jakby zbli�y�y ich do�wiadczenia wyniesione spod kopu� wskrzeszenia w odleg�ym, obcym �wiecie.

��Tak naprawd� nie za cz�sto rozmy�la�em o mojej �mierci albo wskrzeszeniu � powiedzia� Stuart.�� Przyj��em za rzecz oczywist�, �e wr�c� na Ziemi�, by dalej �y� z Sam � mia�em wypadek, gdy byli�my ma��e�stwem zaledwie od roku � i wr�c� do moich uniwersyteckich wyk�ad�w. Ale gdy by�em w kopule dowiedzia�em si�, �e mog� prze�y� znacznie wi�cej, ni� do�wiadczy�em, czy do�wiadcz� na Ziemi.

��A jednak wr�ci�e� � stwierdzi� George.

Stuart spojrza� na �on�.

��Kocha�em Sam � powiedzia�. � Kusi�o mnie� kusi�o, �eby tam zosta�, ale doszed�em do wniosku, �e zawsze mog� powr�ci� do gwiazd� p�niej.

��Zabi�am si� w dwa dni po �mierci Stuarta � odezwa�a si� Samantha patrz�c na Gergory�ego niemal z wyzwaniem w oczach.�� Chcia�am by� przy nim. Nie mog�am �y� bez niego, nawet przez sze�� miesi�cy.�� Urwa�a nagle i wbi�a wzrok w sw�j kufel.

��I co?�� ponagli� j� �agodnie Gregory.

��I gdy si� tam dosta�am, znaczy, gdy mnie wskrzeszono� nadal kocha�am Stu, ale co�� nie wiem� co� si� zmieni�o.�� U�miechn�a si�. � Czu�am zew gwiazd i wiedzia�am, �e nic ju� nigdy nie b�dzie takie samo. A jednak postanowi�am wr�ci�, zobaczy� jak powiod�o si� Stuartowi i pozosta� przy nim.

��I jak wysz�o?�� zapyta�em.�� ��yli d�ugo i szcz�liwie�, tak?

��Oboje czuli�my to samo � stwierdzi� Stuart.�� By�o tak, jakby nasza mi�o�� zosta�a poddana testowi przez to, czego si� tam dowiedzieli�my. Zastanawiali�my si� nad powrotem, ale� padli�my ofiar� przyzwyczaje� praca, ta knajpka��� podni�s� kufel w pe�nym ironii salucie.

��To bardzo ciekawe � stwierdzi� Gregory.�� Pogrzeba�em troch� tu i tam. Na pocz�tku tylko dwie osoby na dziesi�� wskrzeszonych decydowa�y si� na pozostanie w�r�d gwiazd. Wi�kszo�� wybiera�a to, co by�o ju� im znane. Teraz zostaje na g�rze siedem os�b z dziesi�ciu. A wygl�da na to, �e ta liczba b�dzie wzrasta�.

��I jak my�lisz, dlaczego tak si� dzieje?�� zapyta� Ben.

Gregory zacisn�� wargi w cienk� lini� i przez chwil� zastanawia� si� nad odpowiedzi�.

��Mo�e nauczyli�my si� ufa� Kethanim. Rozesz�y si� opowie�ci tych, co byli w�r�d gwiazd i wr�cili; zrozumieli�my, �e nie ma si� czego ba�.

��Ale z pewno�ci� licznym z nas wystarczy�oby to, co ju� znamy � stwierdzi�a Elizabeth jak zawsze twardo trzymaj�ca si� rzeczywisto�ci.�� Wielu chcia�oby wr�ci�, �eby na Ziemi robi� to, co zawsze lubili.

��Mo�na by tak pomy�le� � odpar� Gregory potrz�saj�c g�ow�. � Ale gdyby� pozna�a, jak to jest do�wiadczy� wskrzeszenia i instrukta�u Kethanich, a potem zobaczy�aby� gwiazdy�

��M�wisz tak, jakby� osobi�cie tego do�wiadczy�� � przerwa� mu Stuart.

��Niestety, nie � u�miechn�� si� Gregory.�� Ale �eby napisa� seri� powie�ci o Kethanich, rozmawia�em z setkami, mo�e nawet tysi�cami �udzi, kt�rzy wr�cili z gwiazd.

��I co?�� zapyta�em.

��I dowiedzia�em si�, �e wobec perspektywy �ycia w�r�d gwiazd idea drugiego �ycia na Ziemi wielu osobom wydaje si� ma�o zach�caj�ca. A gdy do�wiadczyli �ycia tam, w g�rze, odkryli, �e na Ziemi nie�atwo im wytrzyma�. � U�miechn�� si�. � S�owami, kt�re wci�� si� pojawia�y w ich wypowiedziach by�y �prowincja� albo �zadupie�.

Przez chwil� ka�dy w milczeniu s�czy� swoje piwo.

��A ty, Gregory?�� przerwa�em wreszcie cisz�. � Co zrobisz?

Powi�d� wzrokiem kolejno po twarzach nas wszystkich.

��Kiedy umr� � powiedzia� � na co chyba nie trzeba b�dzie zbyt d�ugo czeka�, zostan� w�r�d gwiazd, �eby robi� to, czego Kethani ode mnie oczekuj�.

W kilka dni p�niej poczta dostarczy�a mi paczk� ksi��ek. By�a to trylogia �Powroty�, dzie�o Gregory�ego Merralla, kt�re dosta�em dzi�ki uprzejmo�ci wydawcy.

Na cotygodniowym spotkaniu w pubie dowiedzia�em si�, �e t� trylogi� przys�ano ka�demu z nas.

��Nie bardzo wiem, czego mia�bym si� spodziewa� � oznajmi� Stuart � ale to dobra rzecz.

��Bardziej, ni� dobra � stwierdzi�a Elisabeth, b�d�ca naszym literackim ekspertem.�� Powiedzia�abym, �e to doskona�e, g��boko poruszaj�ce dzie�o.

Akurat w ten dzie� Gregory odwiedza� swojego wydawc�, nie mieli�my wi�c okazji wyrazi� mu swoich podzi�kowa�. Przez ca�y tydzie� poch�ania�em kolejne stronice i podobnie jak Stuart i Elisabeth odkry�em, �e to osza�amiaj�ce do�wiadczenie.

Gregory potrafi� pisa� o ideach i ludzkim do�wiadczeniu tak, �e uzupe�nia�y si� wzajemnie. Jego bohaterowie byli prawdziwymi ludzkimi istotami z krwi i ko�ci, budz�cymi �ywe uczucia i reakcj� w czytelniku. Jednocze�nie opisywa� ich do�wiadczenia w serii filozoficznych debat, kt�re nawet dla takiego literackiego mato�ka jak ja by�y zrozumia�e i wci�gaj�ce.

W nast�pny wtorek zapyta�em o opini� Stuarta. Ciekawi�o mnie, czy ksi��ki Gregory�ego wywar�y na tym intelektuali�cie podobne wra�enie, jak na mnie. Wywar�y � i przez nast�pn� godzin�, zanim pojawi� si� ich autor, z zapa�em dyskutowali�my o trylogii �Powroty�. Odczuwali�my te� respekt, poniewa� znali�my cz�owieka, kt�ry je napisa�.

��Ale co wszyscy my�licie o zako�czeniu?�� zapyta� w pewnej chwili Stuart.�� Gregory sugeruje jakoby �ycie na Ziemi dobiega�o ko�ca, i to, �e naprawd� liczy si� tylko w�dr�wka ludzko�ci w�r�d gwiazd.

Ben skwitowa� to skinieniem g�owy.

��Jakby Ziemia by�a przybrze�n� p�ycizn�, kt�r� musimy opu�ci�, by rozwija� si� dalej.

W tej�e chwili do pubu wszed� Gregory, czemu towarzyszy�y fanfary dm�cego ostro wiatru i zawierucha ta�cz�cych wok� niego p�atk�w �niegu. Wszyscy hurmem kopn�li�my si� do lady, �eby postawi� mu drinka i wyrazi� aplauz.

S�dz�, �e uzna� ca�� t� sytuacj� za nieco ambarasuj�c�.

��Mam nadziej�, �e nie doszli�cie do wniosku, i� przys�anie wam tych ksi��ek by�o troch� aroganckie z mojej strony.

Zapewnili�my go, �e nikt z nas tak nie pomy�la�.

��S�k w tym � podj�� w�tek z u�miechem � �e chcia�bym, by�cie poznali moje stanowisko. I oszcz�dzi�o mi to wyg�aszania wyk�adu.

��Nad czym teraz pracujesz, Gregory?�� zapyta�a Elisabeth.

Zagadni�ty zawaha� si� i spojrza� w g��b swego kufla.

��Mmmm� Mam tak� zasad�, �eby nie rozmawia� o ksi��ce, dop�ki jej nie sko�cz�. Przes�d. Mo�e wynika to z obawy, �e taka rozmowa wyczerpie energi�, jak� po�wi�cam na pisanie.

Lis u�miechn�a si� rozbrajaj�co.

��Ale w�r�d przyjaci�

Gregory parskn�� �miechem.

��W�r�d przyjaci� i poniewa� sko�czy�em niemal t� prac�

I opowiedzia� nam o swojej kolejnej ksi��ce, zatytu�owanej �Klub samob�jc�w�.

By�a to opowie�� o grupce przyjaci�, kt�rzy rozczarowani trudami codziennej egzystencji na Ziemi wydaj� po�egnalne przyj�cie, po kt�rym ka�dy odbiera sobie �ycie i po wskrzeszeniu wszyscy ruszaj� do gwiazd, jako ambasadorowie Kethanich.

Podczas kilku nast�pnych tygodni stali�my si� grupk� czytelnik�w studiuj�cych prace jednego pisarza, Gregory�ego Merralla.

Przeczytali�my ka�d� z napisanych przeze� powie�ci � by�o ich oko�o pi�tnastu. Wszystkie nas porwa�y i oczarowa�y. Patrz�cym z boku wydaliby�my si� grupk� dziwak�w: �rednio zamo�ni ludzie rozmaitych profesji, nieustannie obnosz�cy si� z tymi samymi ksi��kami i omawiaj�cy je podczas wsp�lnych, pe�nych pasji dyskusji. Do zwyk�ych spotka� wtorkowych dodali�my jeszcze jeden wiecz�r w tygodniu, �eby oszcz�dzi� Gregory�emu zak�opotania.

Jedynym, kt�ry nie nale�a� do towarzystwa czytelniczego by� Andy Souter. Przez wi�kszo�� nocy zaj�ty by� dmuchaniem w tr�bk�, a w telefonicznej rozmowie ze mn� przyzna� si�, �e te powie�ci s� ponad jego poziomem.

Pewnej soboty przyszed�em wcze�niej i zasta�em przy barze Stuarta.

��Khalid. Ty� jest tym cz�owiekiem� my�la�em w�a�nie��� Zawaha� si�, jakby nie bardzo wiedzia�, od czego zacz��.

��Bior�c pod uwag� tw�j zaw�d, zdumiewa mnie fakt, �e my�la�e� � zakpi�em.

��Azzam, gdyby� zechcia� zarabia� na �ycie jako komik, poszed�by� z torbami � odci�� si�. � Nie� wiesz, uderzy�o mnie� pos�uchaj, zauwa�y�e� co� szczeg�lnego w naszej grupie?

��Tylko to, �e stali�my si� klubem zajad�ych fan�w Gregory�ego Merralla � a, i jeszcze to, �e skutkiem tego chlejemy znacznie wi�cej piwa.�� Podnios�em kufel w �artobliwym salucie.�� Nie, �ebym si� skar�y��

Spojrza� na mnie.

��Nie zauwa�y�e�, �e coraz cz�ciej zastanawiamy si� nad przysz�o�ci�? Chc� powiedzie�, �e do pewnego czasu wydawa�o si�, i� zadowala nas �ycie w tym miasteczku i nasza praca. Jakby Kethani w og�le nie istnieli.

��A teraz patrzymy szerzej i widzimy dalej?�� Wzruszy�em ramionami.�� Czy nie tego nale�a�o w�a�nie oczekiwa�? Przeczytali�my pi�tna�cie ksi��ek o nich i ich przybyciu. Tam, do licha, nigdy w �yciu tyle nie przeczyta�em!

Patrzy� w sw�j kufel, oddalony ode mnie my�lami o dziesi�tki mil.

��O co chodzi?�� zapyta�em.

Wzruszy� ramionami.

��Wiesz, czyta�em ksi��ki Gregory�ego, my�la�em o Kethanich i zastanawia�em si�, jakie to wszystko mo�e mie� znaczenie. I wracam wspomnieniami do tego, co czu�em zaraz po moim wskrzeszeniu. Zew gwiazd. Rozczarowanie �yciem na Ziemi. My�l�, �e od pierwszych dni mojego powrotu na Ziemi� usi�uj� odepchn�� od siebie to� irytuj�ce wra�enie, t� my�l, i� drepcz� w miejscu przed wst�pieniem na kolejny poziom istnienia.�� Podni�s� wzrok, by spojrze� na mnie.�� Mniej wi�cej to samo m�wi�e� w zesz�ym tygodniu.

Skin��em g�ow�. Po tym, jak Zara mnie porzuci�a, a ja si� zabi�em i wr�ci�em na Ziemi�, zamkn��em si� w sobie � a raczej wycofa�em w bezpieczny kr�g przyjaci� � i niewiele uwagi po�wi�ca�em �wiatu zewn�trznemu albo rozci�gaj�cemu si� dalej wszech�wiatowi.

W tej�e chwili otworzy�y si� drzwi i z podmuchem lodowatego powietrza do pubu weszli pozostali cz�onkowie naszej gromadki.

Reszt� wieczoru sp�dzili�my na dyskusji o jednej z wcze�niejszych powie�ci Gregory�ego, �Przybycie Kethanich�.

Gdzie� tak ko�o dziesi�tej drzwi otworzy�y si� ponownie i do izby wkroczy�a znajoma posta�. Spojrza�em na przybysza lekko zaskoczony i troch� zak�opotany, jak uczniak przy�apany na paleniu papieros�w za szkoln� przechowalni� rower�w.

Kilkoro z nas usi�owa�o ukry� egzemplarze ksi��ki Gregory�ego, by�o jednak za p�no. U�miechn�� si� i podszed� do nas.

��A wi�c tym zajmujecie si� poza moimi plecami � powiedzia� i parskn�� �miechem.

��Wiedzia�e�? � zapyta�a Elisabeth.

��Czy s�dzisz, �e w miasteczku tak ma�ym, jak Oxenworth cokolwiek si� ukryje?�� odpowiedzia� pytaniem na pytanie.

I wtedy spostrzeg�em zawini�tko pod jego pach�.

Gregory spostrzeg�, gdzie patrzy�em. Umie�ci� zawini�tko pod sto�em i poszed� do baru.

Wymienili�my spojrzenia. Sam spr�bowa�a nawet zajrze� do paczki, ale cofn�a d�o� jak oparzona, gdy Gregory wr�ci� ze swoim piwem.

Do ko�ca wieczoru nie powiedzia� nic o paczce, co by�o diablo irytuj�ce; wsun�� j� pod st� i podtrzymywa� coraz bardziej s�abn�c� konwersacj�.

��Omawiamy twoj� powie�� � stwierdzi� w pewnej chwili Stuart, wskazuj�c �Przybycie Kethanich� � i zastanawiamy si�, sk�d czerpiesz tak� pewno�� w kwestii� eee� altruizmu Kethanich? Nigdy nie w�tpi�e� w ich motywy?

Gregory przez chwil� zastanawia� si� nad odpowiedzi�.

��Mo�e mniej chodzi o pozytywne proroctwo, ni� potrzeb� nadziei. Zaufa�em im na s�owo, poniewa� nie widzia�em przed ludzko�ci� �adnej przysz�o�ci. Byli naszym zbawieniem. Uwa�a�em tak wtedy i nadal tak s�dz�.

Przez ca�� noc m�wili�my o naszych dobroczy�cach, o tym, jak ich przybycie i obdarzenie nie�miertelno�ci� niezas�uguj�cej na taki dar ludzko�ci zmieni�o �ycie na Ziemi.

Po opr�nieniu ostatnich kufli Gregory w ko�cu wyj�� spod sto�u paczk� i rozwin�� opakowanie.

��Mam nadziej�, �e wybaczycie mi arogancj� � stwierdzi� � ale bardzo chcia�bym pozna� wasz� opini� o mojej ostatniej ksi��ce.

I poda� nam zapisany drobn� czcionk� wydruk �Klubu samob�jc�w�.

W dwa dni p�niej, gdy tylko wr�ci�em z pracy, dosta�em telefon od Richarda Lincolna.

��O �smej we �Fleece� � powiedzia�. � Nadzwyczajne spotkanie grupy czytelnik�w dzie� Gregory�ego Merralla. Dasz rad� przyj��?

��Spr�buj mi przeszkodzi� � odpowiedzia�em.

Punktualnie o �smej wieczorem ca�a dziewi�tka siedzia�a zgromadzona wok� naszego sto�u przy kominku.

��Zak�adam, �e wszyscy przeczytali ksi��k� � zacz�� Stuart.

Kiwn�li�my g�owami jak jeden. Sam sko�czy�em czytanie w niedziel� wieczorem; tre�� ksi��ki g��boko mnie poruszy�a.

��Wi�c� jakie jest wasze zdanie?

Odezwali si� wszyscy naraz, wyra�aj�c wcze�niejsze opinie: dzie�o geniusza, wspania�a wizja, powie�� g��boko poruszaj�ca i pe�na humanizmu�

Jedynie Andy milcza� i siedzia� z niezbyt t�g� min�.

��Andy?�� zagadn��em go. Nie nale�a� do grupy czytelnik�w, ale Gregory da� mu jedn� kopi� r�kopisu.

��Sam nie wiem, co powiedzie� Przeczyta�em i czuj� pewien niepok�j.

Zapad�a cisza. Po chwili odezwa�a si� Sam. Przem�wi�a w imieniu nas wszystkich, wyra�aj�c my�l, kt�ra dr��y�a m�j umys�, ale mia�em zbyt ma�o odwagi, by wypowiedzie� j� g�o�no.

��Wi�c kiedy to zrobimy?�� zapyta�a.

Zaskoczony i przera�ony Andy powi�d� wzrokiem po naszych twarzach.

Spr�bowa�em go zignorowa�. Zacz��em si� zastanawia�, w kt�rym momencie �ycie na Ziemi zacz�o mnie nudzi�, rozczarowywa� i budzi� poczucie niezadowolenia. Czy�by trwa�o to od dawna, a ja tylko by�em zbyt leniwy i zaaferowany codziennymi zaj�ciami, �eby si� do tego przyzna�? Czy dopiero obecno�� w�r�d nas Gregory�ego Merralla u�wiadomi�a mi, jak bardzo mia�kie i ograniczone prowadzi�em �ycie?

Sam i Stuart Kingsleyowie trzymali si� za le��ce na stole r�ce. Sam pochyli�a si� naprz�d.

��Po przeczytaniu ksi��ki Gregory�ego wszystko do mnie wr�ci�o � wyrzuci�a z siebie nagle.�� Ja� Nie s�dz�, �eby dalsze �ycie na Ziemi przedstawia�o dla mnie jak�kolwiek warto��. Jestem gotowa do nast�pnego kroku.

��Dyskutowali�my o tym wczoraj w nocy � stwierdzi� siedz�cy obok niej Stuart.�� Jeste�my gotowi� odej��.

Odwr�cili si�, by spojrze� na siedz�cego po ich lewej stronie Douga Standisha.

Doug skin�� g�ow�.

��Od pi�tnastu lat drepcz� w miejscu. W przeciwie�stwie do was dwojga � u�miechn�� si� do Sam i Stuarta � nie zosta�em wskrzeszony i nie dozna�em tej pokusy� znaczy, a� do teraz. Jestem got�w� cokolwiek mnie tam czeka.

��A ty, Jeff?�� zwr�ci�em si� do siedz�cego na lewo od niego Jeffreya Morrowa.

Nauczyciel przez chwil� patrzy� w sw�j kufel. Potem podni�s� g�ow� i u�miechn�� si�.

��Przyznam, �e jak dot�d niewiele po�wi�ca�em my�li swojemu odej�ciu. Mia�bym przed sob� ca�y wszech�wiat i wszystek jego czas � wi�c czemu niby si� spieszy�? Ale� tak, wydaje mi si�, �e to niez�y pomys�, prawda?

��Obecnie na Ziemi trzyma mnie bardzo niewiele � odezwa� si� siedz�cy obok niego Richard Lincoln.�� Przypuszczam, �e g��wn� przyczyn�, dla kt�rej tu tkwi� � u�miechn�� si� i powi�d� wzrokiem po twarzach ludzi siedz�cych wok� sto�u � jest wasza przyja�� i mo�e strach przed tym, co mnie czeka tam, w g�rze. Ale czuj�, �e nadszed� odpowiedni czas.

Przysz�a kolej na Bena i Elisabeth. Trzymaj�c si� mocno za r�ce pod sto�em spojrzeli na siebie.

��Poci�ga nas ta idea � stwierdzi�a Elisabeth.�� Chodzi mi o to, �e mo�e to by� kolejny etap ewolucji rodzaju ludzkiego � krok ku gwiazdom.

Ben wyrazi� to, czego nie powiedzia�a jego �ona.

��I spostrzegli�my, co si� dzieje na Ziemi. Apatia, poczucie zawieszenia w pustce, czekanie na co�, co powinno si� wydarzy�. Moim zdaniem to ju� dotar�o do pod�wiadomo�ci ca�ej rasy � fakt, �e nasza egzystencja na Ziemi dobiega ko�ca. Czas wyj�� z morza�

Zapad�a chwila ciszy. Kolejn� osob�, kt�ra mia�a wyrazi� swoj� opini�, by�em ja.

��Jak Sam i Stuart � odezwa�em si� � odczu�em zew Kethanich. I jak Ben, spostrzeg�em ostatnio zmian� spo�ecznych nastroj�w na Ziemi, o czym zreszt� niedawno m�wi�em.�� Przerwa�em na chwil�, a potem podj��em w�tek.�� Nie chodzi tylko o to, �e coraz bardziej liczni wskrzeszeni postanawiaj� zosta� w�r�d gwiazd. Wzrasta liczba ludzi, kt�rzy postanawiaj� zako�czy� swoje �ycie i ruszy� dalej, w kolejny etap.

��Nie odpowiedzia�e�, Khalidzie � zauwa�y�a Sam z u�miechem � czy chcesz si� do nas przy��czy�.

Parskn��em �miechem.

��Przyja�nimy si� od dwudziestu lat. Stanowicie znaczn� cz�� mojego �ycia. Jak�e m�g�bym pozosta� na Ziemi, gdy wy wybieracie si� do gwiazd?�� Przerwa�em i odwr�ci�em si� do Andy�ego.�� A ty, co o tym my�lisz?

Przez chwil� milcza� jak g�az i wpatrywa� si� w zawarto�� swojego kufla. Potem potrz�sn�� g�ow�.

��Przykro mi. To nie dla mnie. Jest� wiele rzeczy, kt�re chcia�bym jeszcze zrobi� tutaj. Nie s�dz�, �ebym m�g� si� zdecydowa� � Urwa� nagle i powi�d� wzrokiem po naszych twarzach.�� M�wicie serio, prawda?

��Ale� oczywi�cie.�� Tym, kt�ry przem�wi� za nas wszystkich by� Stuart.�� M�wimy powa�nie.

Sam skin�a g�ow�.

��Wi�c� tak si� stanie. My�l�, �e powinni�my si� teraz zastanowi�, jak to zrobimy.

Andy ponownie wbi� wzrok w sw�j kufel.

��Mo�e powinni�my zasi�gn�� rady cz�owieka, kt�ry to wszystko zapocz�tkowa�, samego Gregory�ego?�� podsun�� Richard.

��Nie wiem, czy to dobry pomys� � odpowiedzia�em.�� Czy nie s�dzicie, �e mog�aby go przerazi� my�l, i� od niego si� wszystko zacz�o?

��Khalidzie, przypomnij sobie, co powiedzia� kilka tygodni temu � odezwa� si� Stuart potrz�saj�c g�ow�. � Te� jest got�w odej��. I to on w ko�cu napisa� ksi��k� inspiruj�c� decyzj� ca�ej grupy.

Skin��em g�ow�.

��Zatem jutro � stwierdzi� Richard � przyci�niemy go do muru i zobaczymy, co powie.

Umilkli�my wszyscy. Ka�dy wpatrywa� si� w sw�j kufel. Przez reszt� wieczoru byli�my osobliwie przygaszeni. Andy po�egna� si� i wyszed� jeszcze przed ostatni� kolejk�.

Nast�pnego dnia podczas pracy na oddziale nie mog�em si� w pe�ni skupi� na tym, co robi�em: by�em jakby oderwany od rzeczywisto�ci, zatopi�em si� w rozmy�laniach o przysz�o�ci i jednocze�nie pogr��y�em we wspomnieniach.

We �Fleece� zjawi�em si� tu� przed dziesi�t�. Pozostali siedzieli ju� wok� sto�u o�wietlonego przez p�on�cy w kominku ogie�. By�a to scena, kt�r� obserwowa�em setki razy wcze�niej, ale by� mo�e zabarwi�a j� gorycz� �wiadomo��, �e nasze wtorkowe spotkania dobiegaj� ko�ca.

Nieobecno�� Andy�ego Soutera by�a a� nadto widoczna, nikt jednak nie skomentowa� tego faktu.

Poprzedni wiecz�r zarazi� nas atmosfer� refleksji i kontemplacji. Przez pewien czas wszyscy milczeli�my, a potem odezwa� si� Richard:

��Wiecie, to dziwne, ale przez ca�y dzisiejszy dzie� czu�em, �e wszystko wok� mnie jest jakie� nierzeczywiste�

��Mia�em takie samo wra�enie � za�mia� si� Jeffrey.�� Usi�owa�em wcisn�� znaczenie metafory w �Ostatnim seansie filmowym� Bogdanovicha do �b�w znudzonych pi�toklasist�w� i nie mog�em odeprze� my�li, �e w �yciu czekaj� mnie jeszcze bardziej ciekawe rzeczy�

I wtedy wypowiedzia�em my�l, kt�ra od dawna mnie nurtowa�a.

��Dobrze, nazwijcie mnie niepoprawnym romantykiem, ale by�oby mi�o� znaczy, jak ju� si� tam wyprawimy� gdyby�my trzymali si� razem�

U�miechy i skinienia g�owy przyjaci� doda�y mi otuchy.

Zanim ktokolwiek zdo�a� skomentowa� czy oceni� prawdopodobie�stwo tej mo�liwo�ci, do izby wkroczy� Gregory Merrall.

��Dopijcie, co tam kt�re ma. Przypominam sobie, �e teraz ja powinienem postawi�. � Przyjrza� si� nam uwa�nie.�� Co si� sta�o? To jaka� stypa?

Sam spojrza�a mu w oczy.

��Gregory, powinni�my porozmawia�.

Powi�d� wzrokiem po naszych twarzach, skin�� g�ow� i skierowa� si� do baru.

Podczas jego nieobecno�ci patrzyli�my na siebie, jakby popieraj�c si� nawzajem w tym, �e wszyscy zgadzamy si� z podj�t� decyzj�. Milczeli�my i tylko Sam obdarzy�a nas swoim ciep�ym u�miechem.

��O c� wi�c chodzi?�� zapyta� w dwie minuty p�niej Gregory, stawiaj�c na stole tac� z kuflami.�� W czym mog� pom�c?

Spojrzeli�my na Sam, za milcz�c� zgod� uznan� przez wszystkich za przedstawicielk� opinii ca�ej grupy.

��Gregory��� zacz�a.�� Twoja powie��, �Klub samob�jc�w�, wywar�a na nas wszystkich ogromne wra�enie. I sk�oni�a ka�dego do my�lenia.

��Zawsze mi�o jest us�ysze� tak� opini� � u�miechn�� si� Gregory.�� I�?

��I��� odpowiedzia�a Sam, zatrzymuj�c si� nagle.

��No, �mia�o!�� Gregory parskn�� �miechem.�� Wykrztu��e wreszcie!

��Wi�c� doszli�my do wniosku, ka�de oddzielnie i niezale�nie od innych, �e ostatnio w �yciu czego� nam brakuje.�� W zwi�z�ych s�owach stre�ci�a to, co ka�dy z nas powiedzia� poprzedniego wieczoru.

��Postanowili�my wi�c � zako�czy�a � �e powinni�my ruszy� dalej, uczyni� kolejny krok i wyj�� na zewn�trz�

Gregory wys�ucha� jej w milczeniu, niczym s�dzia przyk�adaj�c wskazuj�cy palec do warg.

Wok� sto�u zg�stnia�a cisza, jakby wszyscy wstrzymali oddechy, czekaj�c na jego odpowied�.

W ko�cu kiwn�� g�ow� i u�miechn�� si�.

��Rozumiem � powiedzia�. � I m�wi�c szczerze sam ostatnio my�la�em o czym� takim.�� Powi�d� wzrokiem po naszych twarzach, nikogo nie pomijaj�c.�� Zastanawiam si�, czy mieliby�cie co� przeciwko temu, �ebym si� do was przy��czy�.

Przyj�cie po�egnalne urz�dzili�my w pierwsz� sobot� lutego, co da�o nam nieco mniej ni� dwa tygodnie na za�atwienie ostatnich spraw na Ziemi i po�egnania z tymi, z kt�rymi chcieli�my si� po�egna�. Zrezygnowa�em z pracy na oddziale w Bradley General i powiadomi�em koleg�w, �e zamierzam wzi�� roczn� przerw� na podr�e � co nie odbiega�o w ko�cu zbyt daleko od prawdy. Poza przyjaci�mi z wtorkowych wieczor�w nie mia�em w zasadzie innych, wi�c po�egnania nie by�y �adnym emocjonalnym wstrz�sem.

My�la�em o tym, czy nie skontaktowa� si� z moj� by�� �on� Zar�, po zastanowieniu doszed�em jednak do wniosku, �e by�a cz�ci� mojego dawno minionego �ycia i prawie o niej zapomnia�em.

Uporz�dkowa�em wszystkie swoje sprawy, zostawi�em mojemu prawnikowi zlecenie sprzeda�y domu i wszystko co mia�em zapisa�em Zarze.

Gregory Merrall nalega�, �eby wyda� przyj�cie po�egnalne i wyda�o nam si� stosowne p�j�cie za jego rad�.

Mia�em wzi�� udzia� w przyj�ciu wesp� z Sam i Stuartem, ale poniewa� raz ju� umarli�my i zostali�my wskrzeszeni, nie musieli�my z innymi pope�nia� uroczystego samob�jstwa. Zastanawia�em si�, co b�d� czu� patrz�c, jak moi przyjaciele wypijaj� ostatni drink na Ziemi.

Wieczorem przed spotkaniem kto� zadzwoni� do moich drzwi. By� to Andy Souter. Stan�� w drzwiach, przest�puj�c z nogi na nog�, jego ruda czupryna l�ni�a w �wietle lampy na ganku.

��Andy! W�a�! Jest diablo zimno!

Otrzepuj�c �nieg wszed� do przedsionka. Mia� niezbyt t�g� min�.

��Napijesz si� kawy?�� zapyta�em. Sam czu�em si� jako� niezr�cznie.

Potrz�sn�� g�ow�.

��Nie zostan� d�ugo. Tylko��� po raz pierwszy spojrza� mi w oczy.�� To prawda? Wszyscy chcecie� odej�� jutro wieczorem?

Wci�gn��em go do pokoju go�cinnego.

��Owszem. D�ugo si� nad tym zastanawiali�my. Wydaje si�, �e to w�a�ciwa rzecz do zrobienia.

Andy potrz�sn�� g�ow�.

��Nie wiem. Mam z�e przeczucia.

U�miechn��em si� i wskaza�em na niewielki kwadrat implantu w jego skroni.

��Andy, przecie� ci� zaimplantowano. Gdy umrzesz, p�jdziesz do�

U�miechn�� si� nik�o.

��Wiem, ale to co innego. Umr� w wyniku wypadku albo z przyczyn naturalnych. Nie odbior� sobie �ycia ze wzgl�du na jakich� obcych.

��Gregory nie jest teraz obcy � stwierdzi�em.

��Czy�by?�� Spojrza� mi prosto w oczy.

��Nie lubisz go, prawda?

��Nie wiem. Ujmijmy to w ten spos�b: nie jestem w pe�ni przekonany.

Parskn��em �miechem.

��O czym w�a�ciwie?

��Nie wiem � stwierdzi� z niewyra�n� min�. � W tym s�k. Mam tylko� przeczucie.

��Pos�uchaj � powiedzia�em.�� O dziewi�tej zbieramy si� we �Fleece� na ostatniego drinka. M�g�by� p�j�� ze mn� i si� po�egna�.

Potrz�sn�� g�ow�.

��Ju� si� po�egna�em, z ka�dym z osobna. Uwa�aj na siebie, Khalid � doda� �ciskaj�c mi d�o�.

Nast�pnego wieczoru do moich drzwi zapuka� Richard Lincoln i zamkn��em je za sob� po raz ostatni. Pogr��eni w milczeniu przeszli�my obok �Fleece�, przez miasteczko i pod g�rk� ku wzywaj�cej nas �wiat�ami z okien przerobionej na dom mieszkalny farmie Merralla.

Byli ju� tam nasi przyjaciele, wszyscy z drinkami w d�oniach.

W przeciwie�stwie do naszych kilku ostatnich spotka� we �Fleece�, panowa�a tu atmosfera dekadenckiej ostatniej wieczerzy, zmieszana z oczekiwaniem czego� nowego.

Pili�my i rozmawiali�my o przesz�o�ci. Cz�stowali�my Gregory�ego opowiastkami z naszego ma�omiasteczkowego �ycia, si�gaj�cymi wydarze� sprzed dwudziestu lat: m�wili�my mu o za�amaniu si� mojego ma��e�stwa, zmartwychwstaniu ojca Bena, odej�ciu wielebnego Renbourna� By�o tak, jakby takie odwo�anie si� do przesz�o�ci mia�o odsun�� od nas nieuchronn� przysz�o��.

Potem, rozsiad�szy si� wok� d�ugiego sosnowego sto�u, zabrali�my si� do jedzenia sutego posi�ku z mi�sa i pieczonych ziemniak�w. Rozmawiali�my o Kethanich i naszej misji gwiezdnych ambasador�w.

Gdy trunek zaszumia� mi w g�owie, odezwa�em si� z u�miechem:

��Teraz wydaje mi si� niemo�liwe, �e zdo�a�em pogodzi� mia�ko�� mojego dotychczasowego �ycia z tym, co mo�e mnie tam czeka�. � I gestem po�egnania podnios�em puchar ku gwiazdom.

��Zostaniemy zabrani i wyszkoleni � stwierdzi Gregory � b�dziemy podziwiali cuda, o kt�rych nigdy nawet nie �mieli�my pomy�le�.

��Chcia�abym, �eby Andy by� z nami � stwierdzi�a siedz�ca obok mnie Sam.

Przy stole zapad�a cisza; wszyscy �egnali si� w my�lach z naszym nieobecnym przyjacielem sceptykiem.

Sko�czyli�my jedzenie i Gregory zaj�� si� winem. Obszed� st� zgodnie z kierunkiem ruchu wskaz�wek zegara i ka�demu nala� miark� francuskiego klaretu, zaprawionego cyjankiem potasu.

Sam, Stuart i ja usiedli�my razem na ko�cu sto�u. Czu�em si� osobliwie oddzielony od aktu, jaki mieli podj�� moi przyjaciele. Wszyscy troje nieco p�niej mieli�my p�j�� do Stacji Odpraw i zosta� na promieniu �wiat�a przes�ani w tym samym kierunku, co przyjaciele, by zacz�� w�dr�wk� w�r�d gwiazd.

Patrz�c, jak moi przyjaciele podnosz� puchary, poczu�em szybsze bicie serca.

��Za przyjaci� � wzni�s� ostatni toast Richard Lincoln.�� I za przysz�o��.

��Za przyjaci� i za przysz�o�� � odpowiedzieli jednym g�osem i spe�nili toast.

Patrzy�em jak Richard Lincoln rozlu�nia si�, i z u�miechem osuwa na sw�j fotel. Wygl�da�o to tak, jakby zasypia� i przechyliwszy si� przez st� uj��em go za r�k�, by u�atwi� mu odej�cie. Powiod�em wzrokiem wok� sto�u nie do ko�ca jeszcze pogodzony z faktem, �e wszyscy moi d�ugoletni przyjaciele s� ju� martwi albo konaj�. Jeffrey pochyli� si� naprz�d i zastyg� z g�ow� wspart� na d�oniach, Doug Standish siedzia� prosto z u�miechem na pe�nej spokoju twarzy, Ben i Elisabeth pochylili si� ku sobie i umarli trzymaj�c si� w ramionach. Na przeciwleg�ym ko�cu sto�u Gregory Merrall odchyli� si� ku oparciu krzes�a i le�a� martwy, patrz�c w sklepienie izby.

W salonie zapad�a cisza, ja za� poczu�em, �e mam ochot� si� rozp�aka�.

Kto� uj�� moj� d�o�. Podnios�em wzrok i spojrza�em w pe�ne �ez oczy Sam.

Wstali�my i ruszyli�my ku drzwiom. Implanty naszych przyjaci� zarejestrowa�y ju� fakt ich �mierci i za kilka minut pojawi si� tu przewo�nik ze Stacji Wylotowej, kt�ry mia� zabra� ich cia�a.

Po raz ostatni powiod�em wzrokiem po twarzach moich nieruchomych, le��cych bez �ycia przyjaci�, a potem do��czy�em do Sam i Stuarta wychodz�c na zewn�trz, gdzie natychmiast dopad�y nas podmuchy zimowej zawiei.

Stuart wskaza� ich samoch�d.

��Mo�emy od razu pojecha� do Stacji.

��Mia�by� co� przeciwko, gdybym zechcia� si� przej��? � zapyta�em.

Machn�wszy r�k� ruszy�em �cie�k� wiod�c� przez pokryte �niegiem wrzosowiska ku strzelaj�cej w niebo daleko przede mn� Stacji Odpraw,

Sam i Stuart uruchomili w�z, odjechali i wkr�tce warkot silnika uton�� w otaczaj�cej mnie g��bokiej ciszy.

Brn�c w �niegu wszed�em na szczyt pag�rka. Moje buty szybko nape�ni�y si� �niegiem, a g�ow� pe�n� mia�em wydarze� zbyt �wie�ych, �eby si� w tym wszystkim po�apa�.

W pewnej chwili odwr�ci�em si� i spojrza�em z g�ry na pokryt� �niegiem farm�. Jej okna roz�wietla� blask i ca�o�� przypomina�a mi scen� ze �wi�tecznej poczt�wki.

Mia�em ju� podj�� marsz, gdy k�tem oka dostrzeg�em jaki� ruch przy tylnych drzwiach. W pierwszych chwili pomy�la�em, �e to przewo�nik, kt�ry przyjecha� nieco za wcze�nie, ale potem zda�em sobie spraw� z faktu, �e nie s�ysza�em przyjazdu samochodu.

Wytrzeszczy�em oczy i wstrzyma�em oddech.

Z kuchennych drzwi wysz�a jaka� posta� i zatrzyma�a si� po�rodku wysypanego �wirem podw�rka. W nik�ym �wietle ksi�yca pozna�em obleczon� w tweedowy p�aszcz sylwetk� Gregory�ego Merralla.

Poczu�em si� ogromnie samotny: zapragn��em gor�co, �eby obok mnie byli w tej chwili Sam i Stuart, kt�rzy mogliby potwierdzi�, �e nie zwariowa�em.

Patrzy�em, jak Gregory staje po�rodku podw�rka i patrzy w niebo. W g�owie mia�em kompletny zam�t.

Dlaczego? Pyta�em sam siebie. Czemu on�

Wyja�nienie przysz�o z nieba.

Gregory uni�s� r�ce, w ge�cie ni to b�agalnym, ni to powitalnym, a po niebie przemkn�a iskra, l�ni�ca na tle obsydianowej czerni niczym p�on�cy diament i w pierwszej chwili pomy�la�em, �e to spadaj�ca gwiazda. Spada�a jednak pionowo i mog�em tylko patrze� wstrzymuj�c oddech, gdy niczym �wietlisty grot ugodzi�a stoj�cego po�rodku podjazdu Gregory�ego.

Merrall znikn��, a �wietlna lanca wycofa�a si� b�yskawicznie tym samym torem, znikaj�c w g�rze, gdzie czeka� gwiazdolot Kethanich.

Z twarz� piek�c� od zamarzaj�cych �ez ruszy�em ku obeliskowi Stacji Odpraw. My�la�em o Andym Souterze, jego podejrzeniach, jakie �ywi� wobec Gregory�ego Merralla i decyzji, �eby si� do nas nie przy��cza�. Zastanawia�em si�, czy Andy nie pope�ni� b��du wyrzekaj�c si� teraz przysz�o�ci i czekaj�cego nas nowego �ycia.

P�aka�em dochodz�c do Stacji. Zatrzyma�em si�, �eby popatrze� na jej zakl�t� w szk�o doskona�o��, niezwyk�e pi�kno budowli obcych wznosz�cej si� w�r�d pos�pnych pustkowi Yorkshire.

Zastanawia�em si�, czy powiedzie� Sam i Stuartowi o tym, �e zostali�my zwabieni do gwiazd przez� szalbierza, kt�ry podawa� si� za cz�owieka. Czy ostatecznie by�o to wa�ne? Spr�bowa�em uporz�dkowa� swoje emocje i rozstrzygn��, czy czyn Merralla nale�a�oby uzna� za zdradziecki, czy zbawienny. I rozmy�la�em o tym, czy powinienem konsekwentnie post�powa� zgodnie z tym, co postanowili�my.

Odwr�ci�em si� i popatrzy�em na ziemi�, kt�ra od chwili narodzin by�a moim domem, a teraz powoli pustosza�a dzi�ki pomocnej d�oni tajemniczej, obcej rasy. A potem spojrza�em w gwiazdy; miliony pulsuj�cych �wietlnych punkt�w i zrozumia�em, �e jest tylko jedna rzecz do zrobienia.

Pospieszy�em do Stacji, by przy��czy� si� do przyjaci� i rozpocz�� nowe �ycie, kt�re czeka�o mnie w�r�d mrugaj�cych zach�caj�co gwiazd.

Na statku rozbrzmia�y gongi. Przekroczyli�my niewidzialn� granic� oddzielaj�c� �wiaty Terytorialne od Przestrzeni Imperialnej i oficjalnie w�a�nie zosta�am skazana na �mier�.

Zdecydowa�am si� na z�amanie kodu tiihad, kt�ry ��da mojego �ycia. Zobaczymy, co si� stanie, gdy wyl�dujemy na �wiecie Sto�ecznym.

Tymczasem jestem tutaj � kobieta urodzona na Ziemi, zwyk�a barbarzy�ska maula. Zag��biam si� w Przestrze� Imperialn� z ka�d� up�ywaj�c� sekund�. Chyba powinnam trz��� si� ze strachu. Nie. Niech Imperator si� trz�sie. Nadchodzi Laylah!

Dzienniki Laylah Wallis

To by� niezwyk�y przypadek. Nikt inny nie widzia� wcze�niej czego� takiego na �wiecie Sto�ecznym, w zwi�zku z czym wie�� dotar�a w ko�cu do uszu samego Imperatora Ryah VII, Najwy�szego Ansaara, Wszechwiedz�cego, Naj�wi�tszego Obro�cy Rasy.

�a�cuch informacji, kt�ry prowadzi� do Imperatora, rozpocz�� si� od Loompana Chilidora, zarz�dcy list pasa�er�w. By� to osobnik pochodz�cy z niskiej kasty, o bladej sk�rze i kr�tkim grzebieniu, kt�rego obowi�zkiem by�o sprawdzanie obwod�w identyfikacyjnych pasa�er�w przyby�ych statk�w. Rutynowa praca. Jednak tym razem, podczas sprawdzania listy pasa�er�w statku Velipok przyby�ego z Seppuldirior, na fioletowej powierzchni pola pojawi�y si� �wietliste zielone smugi.

Z�amano tiihad!

Najwy�szy z sze�ciu poziom�w nieregularno�ci � wy�szy nawet od vribor, nosicielstwa choroby zaka�nej, gulimil, przemytu niebezpiecznej broni i shhtek, noszenia medalion�w wymar�ej i proskrybowanej dynastii Simgin. Z�amanie tiihad stanowi�o atak na sam� struktur� Imperium.

D�ugie, zwisaj�ce r�ce Loompana Chilidor drgn�y nerwowo. Jego ma�e ��te oczy przybra�y ze zdziwienia kolor pomara�czowy. Nacisn�� czerwony przycisk zamykaj�cy pole luminescencyjne i wywo�a� swojego bezpo�redniego prze�o�onego, Domtela Tibuso, kierownika ruchu pasa�erskiego.

Powolny, kr�py Domtel Tibuso pojawi� si� po chwili. Fioletowe pole luminescencyjne przybra�o teraz kszta�t fioletowej, gumowatej klatki. W jej �rodku znajdowa�o si� kilkudziesi�ciu pasa�er�w.

Domtel Tibuso ze zdziwieniem spojrza� na zielone smugi biegn�ce w poprzek pola.

��Zielony? Z�amanie tiihad?

Wi�kszo�� istot w klatce nale�a�a do rasy Ansaar�w. Znajdowa�o si� w nich kilku Liigachi, Vrulvruli oraz grupka wygl�daj�cych na podenerwowanych Zmach�w. Wszystkie te rasy od wiek�w posiada�y pe�ne obywatelstwo Imperium i z pewno�ci� rozumia�y prawo.

Jednak�e jednej z istot Domtel Tribuso nie by� w stanie zidentyfikowa�: obcy spoza Imperium, barbarzy�ska forma �ycia z Terytori�w, nieproszony go�� na tym �wi�tym �wiecie. Maula. Domtel Tribuso poczu� zdziwienie, niesmak i gniew.

Maula by� niezwykle chudy, jego twarz by�a p�aska jak talerz, o zbitych rysach. Jego oczy znajdowa�y si� praktycznie obok siebie, niewielki guzikowaty nos tu� poni�ej, usta � czy to by�y usta?�� by�y zaledwie drobn� szczelin� w pobli�u podbr�dka. Nogi istoty by�y znacznie za d�ugie, jej r�ce groteskowo kr�tkie. Istota nie mia�a grzebienia, jedynie kr�tkie, ciemne, nieprzyjemne futro porastaj�ce czaszk�. Na jego klatce piersiowej mo�na by�o dostrzec dwie dziwne, okr�g�e wypuk�o�ci.

Kierownik ruchu pasa�erskiego przywo�a� swoich asystent�w.

��Zabierzcie tego maula do pokoju przes�ucha� numer 3.

By�a to cela dla nieautoryzowanych form �ycia, przeznaczona zazwyczaj dla nietypowych zwierzak�w i trofe�w my�liwskich przywo�onych przez obywateli Imperium, kt�re musia�y zosta� zbadane przez imperialnego weterynarza przed zwolnieniem z kwarantanny.

Maula to nie by� jednak zwierzak. Wyra�nie by�a to inteligentna forma �ycia � pasa�er posiadaj�cy bilet. Istota spokojnie sta�a w�r�d innych pasa�er�w o statusie obywatela, tak jakby uwa�a�a si� za jednego z nich. Mia�a nawet przy sobie kilka, wygl�daj�cych na kosztowne, walizek.

W jaki spos�b maula zdo�a� kupi� bilet na Haraar, dlaczego zosta� wpuszczony na pok�ad Velipoka i dlaczego kapitan statku nie poinformowa� wcze�niej portu o jego pobycie na pok�adzie? Potrzebne by�o �ledztwo. Domtel Tribuso przywo�a� swoj� prze�o�on�, Graligal Dren, i przekaza� jej maula.

Graligal Dren, kobieta ze �redniej kasty, o g��bokiej oliwkowej barwie i wysokim, strzelistym, niezwykle w�skim i delikatnym grzebieniu, spojrza�a przez grube szk�o i zada�a pytanie.

��Czy rozumiesz uniwersalny j�zyk imperialny, istoto?

��M�wi� nim ca�kiem dobrze, dzi�kuj� � G�os maula by� czysty i wysoki. Mo�na by�o w nim rozpozna� lekki akcent z Kwadrantu Zachodniego.

��A czy masz imi�?

��Nazywam si� Laylah Wallis.

Niezrozumia�y bulgot, zwyk�e d�wi�ki. C�, mo�na by�o si� spodziewa�, �e barbarzy�cy maj� barbarzy�skie imiona. Imi� to widnia�o na li�cie pasa�er�w: LAYLAH WALLIS. Urz�dnicy emigracyjni, kt�rzy pozwolili istocie dosta� si� na pok�ad statku lec�cego na Haraar musieli chyba oszale�.

��Wsiad�a� na pok�ad w Hathpoin w systemie Seppuldidorior?

��Zgadza si�.

��A wcze�niej, sk�d przyby�a�?

��Mingtha, w systemie Ghair. Gdzie dotar�am z Zemblano w systemie Briff. A wcze�niej�

��Nie potrzebuj� ca�ego planu podr�y, istoto. Po prostu powiedz mi, sk�d pochodzisz.

��Z Ziemi � powiedzia�a maula � Niewielkiego �wiata po�o�onego w regionie, kt�ry nazywacie Ramieniem P�nocnozachodnim. Jeste�my cz�ci� Imperium od oko�o dwudziestu lat.

Rami� P�nocnozachodnie by�o grup� niechlujnych �wiat�w zamieszka�ych przez prymitywne istoty � �wiat�w granicznych, ledwo cywilizowanych, ponurych, prymitywnych plac�wek Imperium. Graligal Dren zadziwi� fakt, �e istota z takiego �wiata m�wi�a uniwersalnym imperialnym z tak wielk� precyzj� i si��, a nawet wynios�o�ci�. Mo�na by�o pomy�le�, �e ta maula ma w sobie dwadzie�cia pokole� krwi Dynastii.

W postawie istoty nie by�o jednak ani krzty szacunku. Maula po prostu patrzy�a na ni� swoimi paskudnymi, ma�ymi oczkami w p�askiej twarzy. Arogancja! G�upota! Lecz tylko arogancki, g�upi maula pr�bowa�by dosta� si� na Haraar.

��Powiedz mi, Laylah Wallis � powiedzia�a Graligal Dren � czy wiesz, gdzie si� teraz znajdujesz?

��To jest Haraar, �wiat Sto�eczny.

��Tak. Serce i dusza Imperium. Przyby�a� tu wiedz�c, �e istoty z Terytori�w nie maj� prawa wst�pu do Przestrzeni Imperialnej?

��Tak.

Szale�stwo.

��W jaki spos�b zdoby�a� bilet?�� zapyta�a Graligal Dren.

��To d�uga historia � rzek�a maula.�� Powiedzia�am komu�, kto by� w stanie zdoby� dla mnie bilet, �e chc� odwiedzi� Haraar. Zosta�o to za�atwione.

Maula roztacza�a wok� siebie szale�cz� pewno�� siebie.

��Ten �wiat jest �wi�ty � powiedzia�a powoli Graligal Dren � To miejsce narodzin naszej rasy. Czcimy nawet py�, kt�ry zalega w najmniejszych alejkach. Nie mo�emy pozwoli� na zbezczeszczenie tego �wi�tego miejsca przez istoty, kt�re s� � kt�re uwa�amy za � kt�re mog� by� zdefiniowane jako�

��Maula � powiedzia�a Laylah Wallis � Barbarzy�cy. Istoty podrz�dne.

��Dok�adnie.

��Ka�dy maula, kt�ry odwa�y si� postawi� tu stop�, zostaje skazany na �mier�.

��Wiedzia�a� o tym, zanim tu przyby�a�? I mimo to przyby�a�?

��Na to wygl�da � powiedzia�a Laylah Wallis.

Je�li ta istota chcia�a pope�ni� samob�jstwo, musia�a to uczyni� bez pomocy Graligal Dren. Graligal przekaza�a spraw� dyrektorowi do spraw imigracji, kt�ry z kolei przekaza� j� ochronie portu. Komisarz Twimat Dulik z ochrony portu przes�ucha� wi�nia i potwierdzi�, �e istota pochodzi z Terytori�w, z podbitego �wiata w Kwadrancie Zachodnim. Istota wydawa�a si� do�� inteligentna jak na maula, ale by�a maula � czym� z definicji niecywilizowanym, odra�aj�cym i nieczystym. Musia�a umrze� za zbezczeszczenie �wiata Sto�ecznego.

Najgorsze w tym wszystkim by�o to, �e maula wydawa�a si� zdawa� sobie spraw� z sytuacji, lecz zupe�nie jej to nie obchodzi�o.

��Maula zna�a kar� za z�amanie tiihad, a mimo to zdecydowa�a si� na przybycie tutaj. Niew�tpliwie jest szalona � powiedzia� komisarz Twimat Dulik do swojego prze�o�onego, s�dziego Hwillinina Ma z wydzia�u spraw kryminalnych.�� Jeste�my istotami cywilizowanymi. Czy mo�emy skaza� na �mier� istot� szalon�?

S�dzia Hwillinin Ma, eunuch z wy�szej �redniej kasty, o ciemno��tej sk�rze i d�ugim grzebieniu, powiedzia�:

��Maula nie jest osob�, Dulik. Maula to niewiele wi�cej ni� zwierz�. Po drugie, nasze prawne definicje szale�stwa nie mog� by� stosowane do istot niecywilizowanych, nie bardziej ni� do owad�w, ptak�w czy drzew. Po trzecie�

��To nie jest owad, ani ptak, ani drzewo, s�dzio Ma. To �ywa, inteligentna istota, kt�ra�

��Po trzecie � doko�czy� dobitnie s�dzia Hwillinin Ma � prawo dotycz�ce bezczeszczenia �wi�to�ci jest jasne. Nie ma w nim �adnych uwag dotycz�cych szale�stwa. Musimy chroni� czysto�� naszego rodzinnego �wiata, a tradycyjnym obrz�dem oczyszczenia jest zg�adzenie �wi�tokradcy.

Komisarz Twimat Dulik skin�� g�ow�.

��Bardzo dobrze, s�dzio Ma. Niniejszym przekazuj� wi�nia tobie w celu wykonania egzekucji.�� Po czym zasalutowa� i wyszed�.

Jednak�e dziesi�� minut p�niej s�dzia Ma przekona� si�, �e wydzia� sprawiedliwo�ci miasta Haraar nie mia� zamiaru przyj�� wi�nia.

��O nie � powiedzia� g��wny asystent prefekta policji sto�ecznej do asystenta s�dziego.�� Nie ma mowy o przywiezieniu do miasta �adnego maula! Czy nie zdajesz sobie sprawy, �e to tylko pog��bi zbezczeszczenie?

��Ale s�dzia Ma powiedzia��

��S�dzia Ma mo�e gedoy swoje gevasht � spokojnie odpowiedzia� asystent prefekta.�� Nie do��, �e ten maula zanieczyszcza port kosmiczny, to jeszcze powinni�my go przywie�� do stolicy? Umie�ci� go w promieniu stu g�ezzan�w od �wi�tyni, w pobli�u Pa�acu Imperialnego? O nie, nie, nie. Zatrzymajcie sobie tego maula u siebie.

��Ale egzekucja�

��Wyprowad�cie to co� gdzie� na wysypisko z ty�u terminala i rozwalcie mu �eb. Tylko pami�taj, �eby skierowa� Master we w�a�ciwym kierunku. Wyd�u�onym ko�cem w kierunku wi�nia.

��Policja nie przyjmie maula � powiedzia� ponuro asystent do s�dziego Ma � M�wi�, �eby�my sami wykonali egzekucj�.

��W porz�dku wi�c. Zajmij si� tym.

��Mam sam przeprowadzi� egzekucj�, prosz� pana? S�dzia Ma spojrza� na urz�dnika ostro i zachowa� milczenie.

��Prosz� pana? Prosz� pana?

Wydanie rozkazu egzekucji i jej przeprowadzenie to dwie zupe�nie r�ne rzeczy, jak szybko przekona� si� s�dzia Ma. �aden z pracownik�w portu nie by� gotowy na wykonanie egzekucji.

��Prawo jest jasne. Maula schwytany na terenie Haraar powinien zosta� natychmiast zabity � powiedzia� s�dzia Ma. Rozmawia� ze swoim starym znajomym ze studi�w, Thrippelem Vree, trzecim szambelanem Jego Imperialnej Mo�ci.�� Trzymamy t� istot� ju� jakie� czterna�cie godzin. Nikt nie chce wykona� egzekucji, a prawo nie pozwala mi na zmuszenie nikogo do tego. Tymczasem wszyscy stajemy si� uczestnikami �wi�tokradztwa.

��Zawsze mo�esz zabi� to co� sam � podsun�� Thrippel Vree.�� W ko�cu to twoja odpowiedzialno��, nie? Je�li nie mo�esz znale�� nikogo innego�

��Nie mog� nikogo zabi�, Thrippel! Nawet maula!

��A je�li rozniesie si� wie��, �e nie podj��e� odpowiednich dzia�a�?

��B�d� rozs�dny � j�kn�� s�dzia Ma.

��Jeden szybki strza� z blastera za�atwi�by spraw�. G��boki oddech, pewna r�ka, wymierzy�, ognia. Z�o�y� raport. Sprawiedliwo�ci sta�o si� zado��.

S�dzia Ma wiedzia�, �e jego stary przyjaciel stroi sobie po prostu �arty. Na pewno Vree nie m�wi� powa�nie. Na pewno?

Chocia� z drugiej strony � dlaczego nie mia�by zrobi� tego sam?

Nie. Nie. Nie chodzi�o o to, �e s�dzia Ma by� szczeg�lnie lito�ciwy czy te� mi�kki. Ansaarowie nie przej�li kontroli nad trzema pi�tymi galaktyki dzi�ki swojej mi�kko�ci lub delikatno�ci. Jednak podbijanie ca�ych system�w gwiezdnych dla chwa�y Imperium by�o czym� innym ni� zabicie z zimn� krwi� jakiej� �a�osnej, niecywilizowanej istoty. Zw�aszcza, je�li by�o si� rozleniwionym, pochodz�cym z wysokiej kasty biurokrat� w �rednim wieku.

Przez kolejne dwana�cie godzin s�dzia Ma nabywa� pewno�ci, �e impertynencja tego maula zniszczy jego karier�. Kilkakrotnie w ci�gu tych godzin niemal�e podj�� decyzj� o samodzielnym wykonaniu egzekucji, z obawy o w�asne �ycie.

Jednak tymczasem trzeci szambelan Thrippel Vree zdo�a� uratowa� go od tego rozwi�zania.

Trzeci szambelan wspomnia� o incydencie w porcie innemu trzeciemu szambelanowi, Danolowi Giyango.

��Zadziwiaj�ce � powiedzia� Danol Giyango.�� Ta istota musia�a wiedzie� o tym, �e umrze za sw� �mia�o��. A jednak tu przyby�a. Zastanawiam si�, dlaczego?

By�a to kwestia tak intryguj�ca, �e Danol Giyango opowiedzia� o niej swojej �onie, damie dworu, kt�ra z kolei wspomnia�a o niej najwy�szemu eunuchowi wewn�trznej komnaty, kt�ry powiedzia� drugorz�dnej konkubinie, kt�ra p�niej towarzyszy�a jednej z pi�ciu ukochanych g��wnych �on, Etaag Thuuyal. Etaag Thuuyal towarzyszy�a tej nocy Imperatorowi Ryah VII, Najwy�szemu Ansaarowi, Wszechwiedz�cemu, Naj�wi�tszemu Obro�cy Rasy.

��S�ysza�am dzisiaj niezwykle zadziwiaj�c� histori� � powiedzia�a Etaag Thuuyal Imperatorowi, przytulaj�c si� do niego w imperialnym hamaku. Wiedzia�a, tak jak wszyscy, �e Imperator by� koneserem niezwyk�ych historii, o ogromnym apetycie na rzeczy nietypowe i dziwne, niezwykle ciekawym i kapry�nym.

��C� to za historia, najdro�sza?

��C� � powiedzia�a Etaag Thuuyal � histori� t� us�ysza�am od drugorz�dnej konkubiny Hypoepoi, kt�ra us�ysza�a j� od najwy�szego eunucha Sambina, kt�ry us�ysza� j� od damy dworu Sipyar Giyango, kt�rej m�� us�ysza� j� od kogo�, kogo przyjaciel jest s�dzi� w porcie kosmicznym. Okazuje si�, �e z Terytori�w przyby� dzisiaj statek, a na jego pok�adzie odkryto � mo�esz to sobie wyobrazi� � wi�c, pasa�erowie schodz� z pok�adu, zwyk�a mieszanka turyst�w i pielgrzym�w, a w�r�d nich, dumnie i beztrosko schodzi, zgadnij kto?

��Powiedz mi � powiedzia� Imperator Ryah VII.

Etaag Thuuyal u�miechn�a si� z satysfakcj�. Dawno temu nauczy�a si�, �e osoby, kt�re potrafi�y zabawi� Imperatora, mog�y spodziewa� si� wielkich nagr�d.

Imperator by� zdziwiony. I zafascynowany.

Maula na Haraar? Oczywi�cie, istota musia�a umrze�. Ale dlaczego przyby�a, znaj�c ryzyko? Barbarzy�cy byli istotami prostymi, ale zale�a�o im na przetrwaniu. Na pewno mieli mocno rozwini�ty instynkt samozachowawczy, rozmna�ania si� i zachowania miejsca gatunku w wielkim �a�cuchu istnienia. Zwierz�ta potrafi�y odgry�� sobie nog�, kt�ra utkn�a w pu�apce, pomy�la� Imperator, ale na pewno nie wsadza�y n�g do pu�apek rozmy�lnie, aby sprawdzi� ich dzia�anie.

Dlaczego wi�c� dlaczego�

Imperator zwinnie wsta� z hamaka i wezwa� oczekuj�cego eunucha.

��W porcie gwiezdnym znajduje si� maula, na kt�rej nie wykonano jeszcze egzekucji. Op�nijcie wykonanie wyroku. Przyprowad�cie do mnie maula z samego rana.

��S�ucham i wykonuj�, Panie Wszech�wiata.

Imperator powr�ci� do swojego hamaka. Etaag Thuuyal wyci�gn�a do niego r�ce, zapraszaj�co.

Laylah Wallis zaczyna�a si� martwi�. Do tej pory wszystko sz�o zgodnie z planem. By�a na miejscu, nadal �ywa.

By�o to jednak szalone ryzyko, szansa jedna na tysi�c. Wcze�niej lub p�niej w�adze portu mog�y zdecydowa�, �e dekret o bezczeszczeniu �wiata Sto�ecznego mia� jasne znaczenie. A wtedy�

Odg�osy w korytarzu. Zbli�aj�cy si� ludzie.

Jednym z nich by� kr�py szef ochrony, Dulik. Wydawa� si� inteligentny i wra�liwy, nawet sympatyczny. Razem z nim przysz�o dw�ch prostacko wygl�daj�cych Ansaar�w z ni�szej kasty, w zwyk�ych zielonych mundurach. Kaci?

Laylah dobrze zna�a j�zyk cia�a Ansaar�w. Postawa tej tr�jki wydawa�a si� z�owieszcza: ramiona przyci�gni�te niemal do uszu, d�ugie r�ce wzd�u� bok�w. Oczy schowane, widoczny znak napi�cia. Pod�u�ne szczeliny �renic by�y niemal niewidoczne.

Drzwi celi otwar�y si�.

��Laylah Wallis, zosta�a� wezwana � powiedzia� szef ochrony, tonem napi�tym i nad�tym.

��Wezwana gdzie?

��Nie gdzie, maula, tylko do kogo. Imperator ��da twojej obecno�ci.

Przez jej twarz przebieg� szybki u�miech. Uda�o si�!

Jeden z Ansaar�w wyj�� zw�j liny, podczas gdy drugi wykr�ci� jej r�ce do ty�u, jak zwierz�ciu prowadzonemu na rze�. Mocno zwi�zali jej nadgarstki i kostki. Chwycili j� za �okcie i poci�gn�li w stron� wyj�cia.

Nogi ci�gn�y si� za ni�, gdy niezdarnie wlekli j� za sob�, a ich siedmiopalce d�onie o ostrych pazurach wbija�y si� bole�nie w jej cia�o. Gdy przeci�gn�li j� przez d�ugi tunel na jasne, z�otozielone �wiat�o haraaria�skiego �witu, czu�a si� rozci�gni�ta i obola�a.

Czeka� na nich elegancki pojazd w kszta�cie �zy.

��Do pa�acu � powiedzia� Dulik kierowcy. Po czym doda� ciszej: � Op�nia �mier� maula. Chce z ni� najpierw porozmawia�. C�, kim jeste�my, aby kwestionowa� �yczenia Imperatora?

Pojazd uni�s� si� i poszybowa� w stron� miasta Haraar, s�ynnej stolicy Imperium Ansaarskiego.

�R�owo-czerwone miasto w po�owie tak stare jak czas� � nazwa� kiedy� Haraar poeta. Tysi�c pa�ac�w i pi�� tysi�cy �wi�ty�, zielone parki i promenady, b�yszcz�ce obeliski i d�ugie, zachwycaj�ce kolumnady. To st�d niezwyci�ona pot�ga Ansaar�w wyci�ga�a swoje macki dooko�a przez ostatnie dziewi��dziesi�t tysi�cy lat, zataczaj�c coraz szersze kr�gi, a� Imperium rozci�gn�o si� na ponad tysi�c parsek�w. Od wiek�w bogactwo Imperium p�yn�o do miasta Haraar, czyni�c je najbardziej majestatyczn� stolic�, jaka kiedykolwiek istnia�a.

Jednak�e Laylah siedzia�a przygarbiona mi�dzy dwoma stra�nikami, d�ugie nogi trzymaj�c wyci�gni�te. Jej g�owa niewygodnie zag��bia�a si� w mi�kk� poduszk�. Wszystko, co mog�a dostrzec to b�ysk z�otej kopu�y, r�owy minaret lub wielki, b�yszcz�cy obelisk strzelaj�cy w niebo.

Pojazd zatrzyma� si�. Stra�nicy szorstko wyci�gn�li j� na zewn�trz.

Uda�o jej si� przyjrze� dziedzi�cowi niesamowitego pa�acu, o b�yszcz�cych murach z porfiru wy�o�onych onyksowymi medalionami, delikatnych wie�ach z wieloma oknami, d�ugich bulwarach okolonych idealnie przyci�tymi �ywop�otami i krystalicznie czystych, w�skich stawach. Jednak po kr�tkiej chwili na g�ow� na�o�ono jej gruby, futrzany kaptur i nie widzia�a ju� niczego wi�cej.

��Oto maula, kt�r� chce zobaczy� Imperator � powiedzia� Dulik Jej kaptur zosta� na chwil� uniesiony i spojrza�a na kr�tko w ��te oczy Ansaara, po czym kaptur opad�, a j� podniesiono. Po chwili doszed� do niej d�wi�k otwieranych wr�t oraz poczu�a b�l od gwa�townego kontaktu z kamienn� posadzk�, na kt�r� j� rzucono.

W uszach dudni�a jej przejmuj�ca cisza.

Le�a�a zwi�zana i zakapturzona na zimnej kamiennej posadzce. Liny bole�nie wpija�y si� w sk�r� jej nadgarstk�w i kostek, a od nieruchomego, wilgotnego powietrza zbiera�o jej si� na md�o�ci.

Mija�y godziny. Jej cia�o zesztywnia�o i bola�o.

W ko�cu, odg�osy krok�w. Zbli�aj�cy si� ludzie. Podniesiono jej kaptur. Laylah mrugn�a, zaczerpn�a g��boko powietrza i potar�a podbr�dkiem o rami�, aby zwalczy� sw�dzenie, kt�re zacz�o si� chyba p� miliona lat wcze�niej.

Znajdowa�a si� w ponurej, pustej sali bez okien. Wok� niej stali uzbrojeni stra�nicy w purpurowych spodniach, zielonych szarfach i lu�nych fioletowych tunikach o wydatnych naramiennikach. Podobnie jak wi�kszo�� Ansaar�w stra�nicy byli niscy i kr�pi, o szerokich klatkach piersiowych, d�ugich ma�pich ramionach i kr�tkich, krzywych nogach.

Jednak w pewnym oddaleniu sta� i przygl�da� si� jej uwa�nie, jak zwierz�ciu w zoo, Ansaar o tak wspania�ej i szlachetnej postawie, �e od razu zrozumia�a, �e znajduje si� w obecno�ci Imperatora Ryah VII.

W�adca m�g� r�wnie dobrze nale�e� do innego gatunku. By� niezwykle wysoki, mierzy� sporo ponad dwa metry. Jego ramiona si�ga�y tylko do ud, podobnie jak ludzkie. Strzelisty grzebie� na jego bezw�osej g�owie by� zdecydowanie najwspanialszym grzebieniem, jaki dotychczas widzia�a, o zdecydowanych konturach i ostrym wierzcho�ku.

Imperator by� odziany od st�p do g��w w brokatow� szat� z ci�kiej, purpurowej tkaniny, przetykanej srebrem. Jego twarz i r�ce mia�y kolor g��bokiego mahoniu z ostrym szkar�atnym podk�adem. Patrzy�y na ni� przenikliwe zielone oczy � nie ��te, jak u innych Ansaar�w, lecz zielone, g��bokiego koloru czystego szmaragdu.

Niew�tpliwie by� to kto� z linii od tysi�cy pokole� przygotowywanej do zasiadania na Szafirowym Tronie Imperium Ansaarskiego. Pomimo pal�cej j� g��bokiej i �ywej nienawi�ci do wszystkiego, co ansaarskie, Laylah poczu�a onie�mielenie oraz niemo�liwy do pomylenia z niczym innym, zadziwiaj�cy dreszcz fizycznego po��dania.

��Podnie�cie to � g�os Imperatora by� pe�en autorytetu i si�y.�� Niech no zobacz�, jak wygl�da ta maula.

Stra�nicy podnie�li j� do pozycji stoj�cej. Spojrza�a mu prosto w oczy, zgodnie z protoko�em zachowania ansaarskich kast wy�szych, schyliwszy g�ow� tak, aby okaza� szacunek w�adcy, a jednocze�nie zachowa� godno��.

��Maula p�ci �e�skiej, wydaje mi si�. Ale sp�jrzcie na ni�! � zawo�a� Imperator.�� Czy jej wyraz twarzy to wyraz maula⁷. Czy tak powinna sta� maula? Zachowuje si� jak hrabina! Patrzy mi prosto w oczy jak kobieta z wy�szej kasty!�� Na jego twarzy pojawi� si� ostry ansaarski u�miech.�� Jeste� kobiet�, prawda, maula?

��To prawda, Wasza Wysoko�� � powiedzia�a spokojnie Laylah.

��Do tego m�wi uniwersalnym jak dama dworu!�� Pionowe �renice Imperatora zw�zi�y si�. Jego b�yszcz�ce zielone oczy �wieci�y jasno z ciekawo�ci, z kt�rej s�yn��. � Jeste� doprawdy niezwyk�a. W jaki spos�b nauczy�a� si� tak dobrze m�wi� uniwersalnym, maula?

��To d�uga historia, o Wszechwiedz�cy.

��Ach. D�uga historia � wydawa� si� niezwykle rozbawiony.�� Opowiedz mi j� wi�c. Ale w skr�cie. Trzech ambasador�w czeka na audiencj�, podobnie jak Goishlaar z Gozishtandaru. Oczywi�cie oczekuje ode mnie przys�ugi, a to zawsze czyni go niecierpliwym.

Nie odzywa�a si�.

��No dalej � powiedzia�. � Opowiedz mi o sobie. Kim jeste�? Dlaczego tu przyby�a�? Sk�d wiesz tak wiele o zwyczajach Ansaar�w?

Laylah spojrza�a na swoje sp�tane d�onie.

��Opowiadanie historii jest do�� trudne, Wasza Wysoko��, gdy opowiadaj�cy nie czuje si� komfortowo. Te liny sprawiaj� mi b�l.

��Jeste� wi�niem, maula! Wi�niowie musz� by� zwi�zani!

��Tym niemniej, Panie, je�li mam m�wi� o rzeczach, o kt�re prosisz � ach, ten b�l jest ci�ki do zniesienia, nie m�wi�c ju� o upodleniu! B�agam ci�, Najwy�szy, ka� mnie rozwi�za�.

Oczy Imperatora rozb�ys�y. Ona jednak patrzy�a na niego spokojnie, z szacunkiem i pewno�ci� siebie, a� stopniowo w�adca uleg�.

��Przeci�� liny � rozkaza�.

Liny zosta�y przeci�te. Laylah potar�a r�ce i przenios�a sw�j ci�ar z jednej nogi na drug�.

��A teraz � powiedzia� Imperator � moja pani, je�li zechcia�aby� wyja�ni� pokr�tce�

��W tej zimnej, pustej sali? Kiedy nie jad�am nic przez ca�y dzie�?

By� mo�e posun�a si� za daleko. Ale po raz kolejny Imperator da� si� zauroczy� jej impertynencji.

��Tak � powiedzia� uroczy�cie.�� Oczywi�cie, moja pani. Troch� mi�sa i butelka wina wystarczy? Ciep�a k�piel?�� nie wydawa� si� m�wi� sarkastycznie.�� Bardzo dobrze. Ale potem musisz opowiedzie� mi wszystko o sobie, dobrze? Dlaczego tu jeste� i co chcia�a� osi�gn��. Wszystko. Przyjd� do ciebie po po�udniu, gdy za�atwi� sprawy z Goshlaarem i cz�ci� ambasador�w, a ty odpowiesz na wszystkie moje pytania. I koniec z twoimi ��daniami. Jasne, maula?�� po raz kolejny przyj�� w�adczy ton.

��S�ucham i wykonuj�, Panie �wiat�w.

��Dobrze, dobrze � popatrzy� na ni� dziwnie.�� Jak bardzo r�nisz si� od innych ludzi, kt�rych spotykam. Krzycz� i wyg�aszaj� tyrady. Albo ten drugi typ, p�aszcz�cy si�, skoml�cy, czo�gaj�cy przede mn� i zgadzaj�cy si� z ka�dym moim s�owem. Ci s� nawet gorsi. Ale ty traktujesz mnie niemal tak, jakby�my byli r�wni! W twoim zachowaniu nie widz� ani oporu, ani s�u�alczo�ci. Jeste� bardzo dziwna, maula. Jeste� niezwykle dziwna.

Laylah milcza�a.

Imperator zacz�� odchodzi�. W pewnym momencie odwr�ci� si� i powiedzia�:

��Czy masz jakie� imi�, kt�rym mog� ci� nazywa�, maula⁷.

��Laylah. Laylah Wallis.

��Kt�re z tych imion to imi� duszy, a kt�re imi� twarzy?

��Imi� twarzy to Laylah, Panie. Wallis to imi� duszy.

��Czy mog� m�wi� do ciebie Laylah? Czy w�adca Imperium Ansaarskiego mo�e zwraca� si� do maula jej imieniem twarzy?�� znowu kpi�cy u�mieszek. Lecz Laylah wiedzia�a, �e jest zabawk� w szponach lwa. Jego wyraz twarzy zmieni� si� po raz kolejny, staj�c si� mroczny i ponury.�� Musisz jutro umrze�, maula, i nie ma na to rady. Wiesz o tym, prawda? Tak, wiesz. To w�a�nie jest w tobie interesuj�ce, wiesz o tym i nie wydajesz si� tym przejmowa�. Dzi� w nocy porozmawiamy. Jutro rano umrzesz. Takie jest prawo i nawet Naj�wi�tszy Obro�ca Rasy nie mo�e z niego kpi� � w�adczo machn�� d�oni�. � Porozmawiamy p�niej, Laylah Wallis.�� Po czym wyszed� z sali.

Zabrali j� do apartamentu, prawdopodobnie w cesarskim haremie. M�wiono, �e Imperator ma tysi�ce �on i konkubin. Mog�a to by� prawda. Znajdowa�a si� w oddzielnym skrzydle pa�acu, otoczonym wysokim murem z czarnej ceg�y. We wszystkie strony prowadzi�y promieni�cie rozchodz�ce si� korytarze. W oddali widoczny by� labirynt jasno o�wietlonych sal. Dziesi�tki, a nawet setki kobiet i eunuch�w w eleganckich szatach pod��a�y w r�nych kierunkach. Nikt nie spojrza� na Laylah.

��Tw�j � powiedzia� stra�nik, kt�ry jej towarzyszy�, wskazuj�c delikatnie pachn�ce drzwi wy�o�one paskami ko�ci s�oniowej.

Apartament sk�ada� si� z pi�ciu przestronnych pokoi � sypialni, wyposa�onego w ci�kie kurtyny salonu, �azienki z kryszta�ow� wann�, jadalni ze sto�em wyci�tym z bloku czarnego kamienia oraz pokoju dla s�u��cych. S�u��cych by�a tr�jka � dwie pokoj�wki oraz cicha posta� o markotnej twarzy, ze znakiem eunucha na czole.

Rozebrali j�, wyk�pali i nama�cili jej cia�o olejkami. Chcieli nama�ci� tak�e jej w�osy, ale powstrzyma�a ich. Ubrali j� w szaty z p�przezroczystej tkaniny, kt�ra zmienia�a polaryzacj� z ka�dym ruchem jej cia�a, na zmian� ods�aniaj�c i zakrywaj�c jej nago��. Przynie�li jej talerz mi�sa, mis� kanciastych fioletowych owoc�w oraz karafk� z�otego wina z czerwonymi rozb�yskami, przypominaj�cymi sproszkowane rubiny.

Potem pozostawili j� sam�. Przesz�a si� po pokojach. W garderobach wisia�y szaty i diademy, miesi�czny zapas ubra� dla kr�lewny, kt�ra nigdy nie pokazywa�a si� dwukrotnie w tym samym stroju. Znalaz�a kolekcj� perfum i barek pe�en alkoholi. Czy ka�da osoba w cesarskim haremie mia�a taki apartament? Przy trzystu konkubinach i stu �onach�

Koszt by� niewyobra�alny. Czy to dlatego Ansaarowie podbili galaktyk�, aby ich Imperator m�g� wydawa� maj�tek na kobiety, kt�re by�y jego zabawkami? Obudzi�a si� w niej furia, jednak szybko si� uspokoi�a. Czy to, w jaki spos�b Ansaarowie wydawali pieni�dze z podboj�w, mia�o znaczenie?

Po�o�y�a si� i zasn�a, �ni�c o zderzaj�cych si� i rozpadaj�cych �wiatach, gwiazdach spadaj�cych z nieba i ognistych kometach o twarzach smok�w.

Potem us�ysza�a d�wi�k i obudzi�a si�. Zobaczy�a Ansaara o pe�nej autorytetu sylwetce, wysokiego i niesamowicie przystojnego Ansaara, w kt�rym jej ot�pia�y snem umys� dopiero po chwili rozpozna� Jego Imperialn� Mo�� Ryah VII. Usiad� naprzeciwko niej.

��Czy wszystko w porz�dku?

��Wspaniale, Wasza Wysoko��.

��Rozkaza�em im da� ci jeden z najlepszych dost�pnych apartament�w.

��Mimo �e jutro musz� umrze�?

Na jego twarzy pojawi� si� ciep�y u�miech, kt�ry jednak gwa�townie zmieni� si� w grymas furii.

��Nie ma z czego �artowa�, moja pani.

��Tak wi�c naprawd� zamierzasz wyda� mnie na �mier�?

��Prawo jest prawem. Ta planeta jest nie tylko siedzib� rz�du imperialnego, jest tak�e miejscem �wi�tym � jego ton by� nieugi�ty.�� Ju� zacz�y si� pomruki niezadowolenia, poniewa� pozwoli�em ci �y� tak d�ugo. Jutro umrzesz � nachyli� si� w jej stron�, jego oczy wbi�y si� w ni� jak promienie lasera.�� Jak mog�a� by� tak g�upia! Niew�tpliwie jeste� inteligentn�, wykszta�con� kobiet�, jak na cz�owieka. Dlaczego sprowadzi�a� na siebie pewn� �mier�? Powiedz mi! Powiedz!

��Jak ju� m�wi�am, to d�uga historia, Wasza Wysoko��.

��Spr�buj j� skr�ci�, na ile to mo�liwe � spojrza� na blady zielony klejnot na nadgarstku.�� Min�a �sma godzina nocy. O pierwszej godzinie poranka musz� przekaza� ci� katu. Tyle masz czasu na opowiedzenie mi wszystkiego.

��A wi�c s�uchaj, m�dry i szcz�liwy Imperatorze.

Odchyli�a si� do ty�u na sofie i rozpocz�a opowie��.

Urodzi�am si� na Ziemi, w prowincji Zielonej Rzeki, jednej z naszych najbardziej �yznych prowincji, w naszym roku 2697 � to czwarty rok Klath 82 Cyklu Imperialnego Ansaar�w. Mam wi�c wedle naszej rachuby trzydzie�ci cztery lata. Wed�ug kalendarza Ansaar�w mam lat dwadzie�cia trzy. M�j ojciec by� lekarzem, a matka wr�bitk�, badaj�c� natur� wszech�wiata. W momencie podboju by�am dziewczynk� wkraczaj�c� dopiero w kobieco��. Mia�am m�odszego brata, kt�ry chcia� zosta� lekarzem tak jak m�j ojciec, oraz starsz� siostr�, szkol�c� si� w sztuce wr�enia. Ja nie wybra�am jeszcze mojej �cie�ki.

Powiniene� zrozumie�, o Wszechwiedz�cy, �e Ziemia w momencie podboju Ansaar�w by�a wspania�ym �wiatem, klejnotem w�r�d gwiazd, planet�, kt�rej mo�na zazdro�ci�.

Czy znasz nasz� histori�? Nie, na pewno nie, Wasza Wysoko��. Wszech�wiat jest ogromny, a nasz �wiat znajduje si� bardzo daleko. W�adca Ansaar�w ma wiele zaj�� wa�niejszych ni� studia nad dalekimi i niewa�nymi planetami maula. Zapewniam ci� jednak, Panie, �e Ziemia nie by�a zwyk�ym �wiatem. Dla nas nasz ma�y �wiat by� centrum wszech�wiata, miejscem pe�nym cud�w, pi�kna i szlachetno�ci.

Musz� ci powiedzie�, o Wszechwiedz�cy, �e chocia� patrzysz na nas jak na barbarzy�c�w, darzyli�my cywilizacj� naszego �wiata wielkim szacunkiem. By� mo�e niekt�rzy barbarzy�cy lubi� my�le� o sobie jak o barbarzy�cach, ale my byli�my inni. Nasza historia si�ga ponad dziesi�� tysi�cy lat wstecz. Pokonali�my przeszkody, przekroczyli�my nasze ograniczenia i stworzyli�my dla siebie niemal doskona�y �wiat.

U�miechasz si�, Panie Galaktyki, na nasze dziesi�� tysi�cy lat! Rozwa� jednak, �e na pocz�tku byli�my nomadami, �ywi�cymi si� korzonkami, nasionami i zwierz�tami. Podnie�li�my si� z tego poziomu, podbijaj�c morza, niebo i mrok przestrzeni, lecz co najwa�niejsze, pokonali�my siebie samych. Odrzucili�my nasz� dziko�� i zbudowali�my wspania�� cywilizacj�. Czy jakakolwiek inna rasa przeskoczy�a tak szybko od barbarzy�stwa do cywilizacji?

Wiedz, W�adco Ansaar�w, �e byli�my niegdy� wojownicz�, brutaln� ras�, kt�ra nie okazywa�a lito�ci. Mog�abym powiedzie� ci o mordach, paleniu wiosek i zabijaniu dzieci, niesko�czonych okrucie�stwach, bezmy�lnym zniszczeniu. Jeden z naszych mit�w opowiada o pierwszych ludziach � matce, ojcu i dw�ch synach. O tym jak jeden z syn�w podni�s� r�k� na drugiego i zg�adzi� go. A to by� dopiero pocz�tek.

Przez wiele tysi�cy lat nie zaznali�my pokoju. Rodziny walczy�y mi�dzy sob�, miasta maszerowa�y na inne osiedla, kraje na kraje, a potem imperia �ciera�y si� z imperiami. Wydawa�o si�, �e obr�cimy ca�� Ziemi� w gruzy i zgliszcza.

Ale tak si� nie sta�o, W�adco Ansaar�w. To przypuszczalnie nasze najwi�ksze osi�gni�cie. Nasza szorstka, gniewna natura mog�a doprowadzi� nas do samozniszczenia, ale uda�o nam si� tego unikn��. Prze�yli�my.

Powiniene� wiedzie�, Panie Wszystkiego, �e w momencie moich narodzin podzia� Ziemi na narody by� tylko wspomnieniem, a populacja Ziemi nie przekracza�a liczby, kt�r� planeta mog�a wy�ywi�. Zmienili�my nasz� planet� w zielony park, ze �wie�ym, czystym powietrzem i czystymi niebieskimi morzami. Ludzie �yli w harmonii, pe�ni nadziei.

A potem przyszli Ansaarowie.

Niewiele wiedzieli�my wtedy o Imperium. Niewiele, poniewa� zdecydowali�my si� nie podr�owa� w�r�d gwiazd. By�o to w naszej mocy, gdyby�my tego chcieli. Ale nie chcieli�my.

Dawniejsi mieszka�cy Ziemi, kt�rzy tworzyli narody z miast i imperia z narod�w, przypuszczalnie patrzyli tak�e na gwiazdy i m�wili: �Niegdy� b�dziemy rz�dzi� i gwiazdami!�. Jednak�e w czasie, gdy nasza rasa pozna�a zasad� budowy statk�w gwiezdnych, nie widzieli�my ju� powod�w ku temu. Chcieli�my pozosta� na naszym ma�ym �wiecie.

My�lisz zapewne, Wszechwiedz�cy, �e jest to nasza wada. Przypuszczalnie masz racj�. Byli�my jednak szcz�liwi. Nasze trudne dni by�y za nami, zadowala�o nas zr�wnowa�one, harmonijne �ycie.

Wiedzieli�my o Imperium, poniewa� mogli�my wykrywa� wiadomo�ci przesy�ane pomi�dzy gwiazdami, cho� nie byli�my w stanie ich zrozumie�. Wiedzieli�my, �e niebo jest pe�ne �wiat�w, podejrzewali�my, �e wiele z nich znajduje si� pod w�adz� jednej, dominuj�cej rasy. My�leli�my jednak, �e Imperium nie chce od nas niczego.

Oczywi�cie mylili�my si�. Imperium nie zna granic, a duch Ansaar�w nie zna pokoju. Twoi ludzie nie spoczn�, dop�ki ich pot�ga nie si�gnie od jednego ko�ca wszech�wiata to drugiego.

Dnia podboju � powinnam powiedzie� Aneksji, wiem �e powinnam tak powiedzie� � nie zapomn� nigdy. By�o to wczasach twojego b�ogos�awionej pami�ci ojca, Jego Zmar�ej Wysoko�ci Senpata XIV, oby wiecznie zaznawa� cud�w Raju! By�o to zaledwie dwa lub trzy lata po tym, jak uros�y mi piersi. To s� piersi, Wasza Wysoko��, te wypuk�o�ci w tym miejscu. Gdybym mia�a dziecko, dawa�yby one mleko, poniewa� � jak mo�e wiesz � ludzie s� ssakami. Pojawienie si� piersi oznacza dla nas koniec dzieci�stwa i pocz�tek kobieco�ci.

Dla mnie Aneksja rozpocz�a si� w po�udnie najja�niejszego dnia lata, gdy moje �ycie by�o spokojne i szcz�liwe, a przysz�o�� wydawa�a si� nie�� niesko�czone obietnice.

Mieszka�am wtedy z moj� matk�, ojcem, bratem Vannem i siostr� Theyl w domu o z�otej kopule, w wiosce zamieszka�ej przez tysi�c ludzi, mieszcz�cej si� nad rzek�. Na wschodzie znajdowa�y si� niskie, okr�g�e wzg�rza przypominaj�ce zielone garby, na zachodzie ziemia wznosi�a si� jak uniesiona d�oni� olbrzyma, a w niebo strzela�y g�ry z czarnego kamienia. Kiedy�, gdy Ziemia by�a zat�oczona i g�o�na, po naszej stronie rzeki wznosi�o si� wielkie miasto. Lecz by�a to daleka przesz�o�� i pozosta�y tylko jego �lady, szare linie fundament�w w trawie.

By�o to spokojne miejsce i mieli�my nadziej�, �e nigdy si� to nie zmieni. Jednak nic we wszech�wiecie nie jest sta�e, o Wielki.

Czy wiesz, jak wygl�da Aneksja? Pozw�l, �e ci opowiem, wielki i wszechpot�ny Panie.

Najpierw nadchodzi Ciemno��. Potem D�wi�k. Nast�pnie Rozdarcie Nieba. A na ko�cu G�os, oznajmiaj�cy podbitym ich los.

Ciemno�� jest ca�kowita � nag�a noc w po�udnie. Naszymi �r�d�ami energii by�y satelity orbitalne, kt�rych wielkie skrzyd�a gromadzi�y energi� S�o�ca i przesy�a�y j� nam w pakietach sterowanych laserem. W jednej chwili ansaarscy naje�d�cy przerwali dop�yw energii do wszystkich naszych satelit�w. Uczyni�a to bro� zwana Vax. To tak, jakby wszystkie satelity na orbicie zosta�y owini�te kocami z materii nieprzepuszczaj�cej �wiat�o. Wszystkie urz�dzenia elektryczne na naszej planecie przesta�y pracowa�. Nadesz�a Ciemno��.

By�am w ogrodzie. Sk�d mia�am wiedzie�, �e zgas�y wszystkie �wiat�a na ca�ym �wiecie, a nasze urz�dzenia, w tym systemy obronne, przesta�y funkcjonowa�? W ogrodzie jednak panowa�a Ciemno��. Samo s�o�ce zosta�o przes�oni�te. Niebo sta�o si� czarn� p�acht�, tak czarn�, �e spojrzenie na nie by�o bolesne. Wasza bro� Vax pokry�a niebo nieprzezroczystym polem si�owym, gigantyczn� barier�. To wasza najwi�ksza bro�, pozwalaj�ca wam rz�dzi� galaktyk�. Stawiacie swoj� zapor� mi�dzy planet� a jej s�o�cem, w jednym momencie odcinaj�c ca�e �wiat�o, ciep�o i energi�. Kto mo�e sprzeciwi� si� takiej sile?

Sta�am patrz�c na ciemne niebo i najpierw my�la�am, �e o�lep�am. Podnios�am r�k� i nie mog�am nawet dostrzec w�asnych palc�w, nawet ich zarys�w, nawet cienia. Dotkn�am palcami powiek i zobaczy�am kolory, ta�cz�ce plamy b��kitu, z�ota i zieleni, kt�re zawsze widzia�am po dotkni�ciu powiek. Jednak gdy ponownie otworzy�am oczy, nadal nic nie widzia�am. �wiat w ca�ej swojej jasno�ci i pi�knie znikn��.

Nie ba�am si� jednak, jeszcze nie. To wszystko sta�o si� tak nagle, zmiana by�a tak ca�kowita, �e jeszcze do mnie nie dotar�a.

Nast�pnie przyszed� D�wi�k, D�wi�k niepodobny do �adnego innego, niski elektroniczny j�k, dochodz�cy gdzie� znad horyzontu. D�wi�k powoli r�s� w si��, a� nasze uszy zaatakowa� przera�aj�cy, rozdzieraj�cy wrzask, syrena naszej zag�ady, straszny, og�uszaj�cy, nieharmonijny j�k, kt�ry trwa� i uderza� w nas z niemal�e fizyczn� si��.

Teraz ju� si� ba�am. Wydawa�o mi si�, �e nadszed� koniec �wiata. Pad�am na kolana i zakry�am uszy Jak pewnie ju� wiesz, Panie Wszystkiego, nie�atwo mnie przestraszy�, a jednak zosta�am wtr�cona w przepa�� strachu przez wasz� Ciemno�� i wasz D�wi�k. My�la�am, �e ju� nigdy si� z tego nie otrz�sn�.

Byli�my ju� podbici. Tylko jeszcze o tym nie wiedzieli�my.

W miar�, jak d�wi�k r�s� i r�s� w si��, zobaczy�am d�ugie promienie �wiat�a, rozdzieraj�ce kurtyn� ciemno�ci � jasne, poziome pasma zieleni, ��ci, fioletu i purpury, dr��ce promienie silnego �wiat�a, rozci�gaj�ce si� na ca�ym niebie, ze wschodu na zach�d, i nikn�ce za horyzontem. Wygl�da�y jak �a�cuchy wok� pasa olbrzyma. Patrz�c na nie w zadziwieniu i strachu wyczuwa�am ich pulsowanie, jak oddech olbrzyma, gotowego do zrzucenia tych �wietlistych wi�z�w.

Rozpoczyna�o si� Rozdarcie Nieba.

Pasy �wiat�a ta�czy�y na niebie, zielony zakrzywia� si� tak, jakby mia� dotkn�� gruntu, a fioletowy przypomina� napi�ty �uk, zakrzywiony w kierunku nieba, podobnie jak promie� purpurowy i ��ty. Nast�pnie kszta�ty odwr�ci�y si�, promienie mierz�ce w niebo teraz dotyka�y ziemi i odwrotnie. D�wi�k zaatakowa� nas z jeszcze pot�niejsz� si��. Trwa�o to� pi�� minut? Mo�e dziesi��? Stopniowo zda�am sobie spraw�, �e ruchy promieni rozdzieraj� g�st� czarn� pokryw�, roz�o�on� za nimi jak kurtyna. W miar� ruch�w promieni ciemno�� rozci�ga�a si� i wygina�a do momentu p�kni�cia.

Nast�pnie ciemno�� zosta�a rozerwana i za�wieci�y nad nami gwiazdy. Tysi�ce, miliony, ca�e niebo roz�wietlone b�yszcz�cymi zimnym �wiat�em punktami, jak odbiciami milion�w ogni w ciemnym jeziorze.

Nast�pnie dostrzeg�am, �e te miliony �wiate� ruszaj� si�, niepodobnie do gwiazd, nieustannie rosn�c. By�y to okr�ty inwazyjne. W ko�cu ucich� d�wi�k. Jego miejsce zaj�a przera�aj�ca cisza, cisza tak zupe�na, �e w moich uszach wydawa�a si� rykiem.

Na ko�cu przyszed� G�os.

G�os przem�wi� z nieba, spokojny, jasny, g��boki g�os, kt�ry us�ysza�a jednocze�nie ca�a planeta. Najpierw w uniwersalnym imperialnym, kt�rego naturalnie nie rozumieli�my, a nast�pnie w naszym w�asnym j�zyku.

��Przynosimy pozdrowienie Jego Imperialnej Wysoko�ci Senpata XIV, Najwy�szego Ansaara, Wszechwiedz�cego. Poleci� on nam poinformowa� was, �e zostali�cie tego dnia w��czeni do Imperium. W zwi�zku z tym Imperium b�dzie was chroni� przed niebezpiecze�stwami, podzieli si� z wami swoimi osi�gni�ciami i poprowadzi was ku cywilizacji.

��Nie b�jcie si�. Nie grozi wam �adne niebezpiecze�stwo. Przyszli�my zaoferowa� wam jedynie zalety imperialnego stylu �ycia. Mieszka�cy Ziemi, dzisiaj rozpoczyna si� dla was nowa era. Era bezpiecze�stwa, szcz�cia i pomy�lno�ci pod przyjaznym, dobrotliwym panowaniem Jego Imperialnej Wysoko�ci, Pana Wszystkiego, Senpata XIV, oby �y� d�ugo i pomy�lnie.

I tak do��czyli�my do Imperium.

Za�o�y�am � wszyscy za�o�yli�my � �e nasi przyw�dcy musz� si� ju� otrz�sa� z pierwszego szoku, �e dawno przygotowane systemy obronne budz� si� do �ycia, �e we wszystkich zak�tkach Ziemi wojownicza natura ludzi budzi si� z d�ugiego snu i nied�ugo zaczniemy walczy� z niechcianymi dobrodziejstwami, kt�re oferowali nam naje�d�cy z kosmosu.

Ale nie� nie�

Nasze �r�d�a energii pozosta�y niesprawne. Nic si� nie rusza�o, nic nie dzia�a�o. Nie by�o rz�du, nie by�o armii, tylko dwa miliardy zdezorientowanych mieszka�c�w Ziemi, stawiaj�cych czo�o niezrozumia�emu wrogowi.

Prawda o sytuacji uderzy�a nas jak spadaj�ca g�ra. Nasze dusze ot�pia�y, nasz duch zosta� strzaskany. Tak w�a�nie wygl�da metoda podboju Ansaar�w � pokaza� ju� w pierwszych momentach ataku, �e op�r jest nie do pomy�lenia, a zatem niemo�liwy.

Okr�ty Ansaar�w l�dowa�y ju� we wszystkich prowincjach �wiata. Ponownie us�yszeli�my G�os imperialnego prokuratora, oznajmiaj�cy nam nowy porz�dek rzeczy.

Zostali�my poddani administracji rz�du terytorialnego Kwadrantu Zachodniego Imperium. Nasze podatki mia�y w�drowa� do rz�du terytorialnego i mieli�my otrzymywa� pe�ne korzy�ci p�yn�ce z przynale�no�ci do galaktycznej sfery wzajemnego dobrobytu, kt�r� by�o Imperium. Osoby o specjalnych zdolno�ciach, kt�re mog�y okaza� si� przydatne dla Imperium, mia�y zosta� zaproszone do skorzystania z nich. Pozosta�a cz�� ludzko�ci mia�a �y� tak, jak poprzednio, lecz si�y Imperium mia�y stacjonowa� na planecie, aby zapewni� jej wieczny pok�j.

Zamieszki i panika rozpocz�y si� jeszcze zanim G�os zako�czy� wyja�nianie zmian, kt�re dotkn�y nasz �wiat.

Okazali�my brak zainteresowania korzy�ciami uczestnictwa w waszej sferze wzajemnego dobrobytu, pozwalaj�c cywilizacji budowanej przez dziesi�� tysi�cy lat zawali� si� w jeden dzie�.

Gdy G�os przesta� m�wi�, pobieg�am do telefonu i zadzwoni�am do ojca w szpitalu. Z g�o�nika wydoby�a si� jedynie cisza, okropna cisza pustki mi�dzy gwiazdami.

��Zadzwo� wi�c do mojej matki � poleci�am urz�dzeniu.

Nic si� nie sta�o i w tym momencie zorientowa�am si�, �e ca�a sie� komunikacyjna musi by� nieczynna.

Ciemno�� powoli ust�powa�a. Widzia�am w niej rozmyte kszta�ty, jakby cienie cieni. W wiosce p�on�y ognie. S�ysza�am odleg�e g�osy � krzyki, p�acz�

To by� pocz�tek Szale�stwa, Czasu Ognia.

Demony, kt�re pozostawili�my za sob�, potwory i koszmary naszej przesz�o�ci, zosta�y uwolnione na nowo. Nasze spokojne spo�ecze�stwo � dwa miliardy ludzi zamieszkuj�cych ca�� zielon� planet�, ciche wioski o schludnych domach, przyjemnych ogrodach i uprzejmych, przestrzegaj�cych prawa mieszka�cach, wpad�y w sza�. Nic nie mia�o znaczenia poza potrzeb� znalezienia po�ywienia, broni i bezpiecznej kryj�wki. �wiat ponownie sta� si� d�ungl�.

Tak, Wasza Wysoko��, widz� tw�j u�miech. My�lisz sobie � maula. Czego innego mo�na si� spodziewa�. Zwyk�e prymitywne istoty, �a�osne dziesi�� tysi�cy lat cywilizacji � oczywi�cie, �e zmieni�y si� w dzikie bestie w momencie, gdy co� posz�o nie tak.

Oczywi�cie!

Masz racj� � zachowali�my si� strasznie. Ale pozw�l, �e zadam ci pytanie, W�adco Ansaar�w. Co by si� sta�o, gdyby Ciemno�� nasta�a nad Haraar, gdyby D�wi�k rozdar� wasze niebo, nad waszymi g�owami pojawi�y si� statki kosmiczne, a G�os oznajmi�, �e Imperium Ansaarskie upad�o, �e wasze terytorium stanowi teraz pomniejsz� prowincj� znacznie wi�kszego imperium z innego wszech�wiata, �e zostali�cie podbici przez istoty, dla kt�rych pot�ni Ansaarowie nie znacz� wi�cej ni� owady? Co by si� sta�o, Panie Wszystkiego? Niewolnicy w twoim pa�acu � eunuchowie, konkubiny, wszystkie pomniejsze i wa�ne �ony � czy zebraliby si� wok� ciebie i chronili ci�, Wszechwiedz�cy? Czy te� zaatakowaliby ci�, rozdarli na tysi�c strz�p�w i biegali po pa�acu jak dzikie bestie?

Z ca�ym szacunkiem, Panie Wszystkiego, pomy�l, co by si� sta�o, gdyby rasa pot�niejsza nawet od twojej przyby�a bez ostrze�enia i rozbi�a twoje Imperium na kawa�ki, jak ch�opak kopi�cy gniazdo owad�w � od niechcenia, bez wysi�ku?

Ci�ko mi powiedzie�, w jaki spos�b prze�y�am pierwsze dni po Aneksji � dni, kt�re nazywali�my Szale�stwem, a na kt�re teraz m�wimy Czas Ognia. Tysi�ce zgin�y, mo�e setki tysi�cy. By�a to wojna wszystkich z wszystkimi.

Jedynymi rz�dami, jakie nam pozosta�y, by�y rz�dy Ansaar�w, a w pierwszych dniach prawie Ansaar�w nie widzieli�my. Czasami s�yszeli�my ich G�os, ale oni sami pozostali praktycznie niewidoczni.

Nasz rz�d zrzuca� z nieba ulotki wzywaj�ce do do��czenia do ruchu oporu, ale nic takiego si� nie sta�o. Przynajmniej by�am bezpieczna w domu. Zamkn�am drzwi i czeka�am na powr�t rodzic�w i rodze�stwa, boj�c si� zasn��.

Nigdy nie wr�cili. Nigdy wi�cej nie zobaczy�am moich rodzic�w ani mojej siostry. P�niej dowiedzia�am si�, �e m�j ojciec zgin��, gdy mot�och wdar� si� do szpitala, szukaj�c lekarstw. Moja matka zosta�a �zaanektowana� przez Ansaar�w i zabrana do jednego z nowych o�rodk�w, w kt�rych przetrzymywani byli ludzie o zdolno�ciach naukowych lub technicznych.

Co do mojego brata i siostry�

M�j brat Vann, kt�ry uda� przed Ansaarami, �e jest w pe�ni wyszkolonym lekarzem, zosta� zabrany do tego samego centrum, co moja matka. Jednak wkr�tce zosta� przeniesiony na inny �wiat imperialny. Odnalaz�am go dopiero po latach, a wtedy� to ju� inna opowie��, Panie, do tego bardzo bolesna.

Poniewa� moja siostra Theyl pobiera�a nauki, aby zosta� wr�bitk�, przypuszczam, �e zosta�a zaanektowana i zabrana do jednego z o�rodk�w, lub mo�e zgin�a w zamieszkach Czasu Ognia. Wol� jednak my�le�, �e �yje i znajduje si� gdzie� w Imperium.

Co do mnie, c�, przetrwa�am. Jako�.

Gdy sko�czy�o si� jedzenie, zbiera�am jagody i nasiona, jak dzika istota. Skrada�am si� do rzeki i nape�nia�am garnki i s�oje deszcz�wk�. Gdy zauwa�y�am dzikie zwierz�, pr�bowa�am zabi� je kamieniem. Jednak dzikie zwierz�ta s� na Ziemi rzadko�ci�.

Ciemno�� sko�czy�a si�. Ansaarowie pozwolili s�o�cu ponownie �wieci� w dzie�, a ksi�ycowi i gwiazdom w nocy. My�l�, �e wola�abym Ciemno��. Czu�abym si� bezpieczniej, poruszaj�c si� w ca�kowitej ciemno�ci. Kiedy tylko wychodzi�am z domu i widzia�am jednego z s�siad�w, ucieka�am ile si� w nogach i kry�am si� jak zwierz� w krzakach, wychodz�c dopiero wtedy, gdy wydawa�o si� to bezpieczne.

Jednak powoli Szale�stwo ucich�o i przyzwyczaili�my si� do naszego nowego �ycia. Ponownie zacz�li�my ufa� sobie nawzajem i �y� jak cywilizowane istoty, kt�rymi niegdy� byli�my.

��Miasta zosta�y zniszczone, a ich mieszka�cy ewakuowani na wie� � dowiedzia�am si� od Harron Devoll, kobiety, kt�ra mieszka�a po drugiej stronie strumienia.�� Wszyscy przedstawiciele rz�du nie �yj�. � Gdy to us�ysza�am, poczu�am wielk� strat� i smutek.

Us�ysza�am tak�e, �e Ansaarowie opr�niaj� ziemskie muzea, zabieraj�c nasze skarby na ich w�asn� planet�. �e robi� co� z oceanami i rzekami, aby uczyni� je bardziej zdatnymi dla siebie. �e wszyscy zostaniemy zes�ani do kopalni na odleg�ych planetach. �e ansaarscy �o�nierze gwa�c� ziemskie kobiety.

Czy kt�ra� z tych plotek by�a prawd�? Kto to wie?

Jednak �ycie toczy�o si� dalej. Stworzyli�my ma�e grupy, kt�re wsp�lnie uprawia�y rol� i dzieli�y si� paczkowanym jedzeniem, kt�re jeszcze nam pozosta�o. Odbudowali�my znaczn� cz�� centrum wioski, kt�re zosta�o spalone pierwszego dnia podczas zamieszek. Jednak nadal nie przywr�cono dop�ywu energii elektrycznej, a sieci komunikacyjne pozosta�y wy��czone. W jednej chwili zostali�my zepchni�ci z powrotem do �redniowiecza.

W trzecim miesi�cu Aneksji przyby�o do nas trzech Ansaar�w w br�zowym poje�dzie o kszta�cie �zy. Zatrzymali si� w centrum wioski i obejrzeli j�, przygl�daj�c si� ratuszowi, wybitym szybom sklep�w i nam.

Spodziewali�my si� p�bog�w. Lecz Ansaarowie byli tylko brzydkimi stworzeniami o grzebieniastych g�owach, szerokopyskich, zwierz�cych twarzach, grubych szyjach, kr�tkich nogach i d�ugich r�kach, zwisaj�cych niemal�e do ziemi.

Wybacz mi, o Wielki. Ansaarowie zaj�li nasz �wiat w kilka chwil. Z pewno�ci� istoty, kt�re to uczyni�y, powinny mie� postur� tytan�w i aur� wielko�ci. Chcieliby�my, aby byli wysocy i pi�kni, o l�ni�cych oczach i heroicznych sylwetkach. Jednak�e byli niscy, szorstcy i brzydcy. Nie poruszali si� dumnym krokiem zdobywc�w, lecz zm�czonymi ruchami kogo�, kto wykonuje codzienn� prac�, zwyk�ych �o�nierzy patroluj�cych zwyk��, ma��, podbit� planet�.

Widz�, �e ponownie si� u�miechasz, Ekscelencjo. Wiem, co my�lisz. Ale humory ma ta maula! O�miela si� skar�y�, �e ansaarscy �o�nierze nie byli wystarczaj�co wspaniali! Chc� jednak m�wi� tylko prawd�. Tak w�a�nie si� czuli�my.

��Mogliby�my ich zabi� � kto� zasugerowa�. � Jest ich tylko trzech, a nas wielu�

��By� mo�e jeste�my w stanie zabi� tych trzech � odpowiedzia� kto� inny � Ale potem przyjd� inni, kt�rzy spal� wiosk� do ziemi, a nas razem z ni�. � Tak wi�c nie zrobili�my nic.

Trzech Ansaar�w zamieszka�o w naszym ratuszu i wzywali nas kolejno do siebie. Nie mog�am przesta� si� na nich gapi�, wygl�dali tak dziwnie, tak odra�aj�co. Tak, Wasza Wysoko��, odra�aj�co. Chocia� mnie przera�ali, wzbudzili tak�e moj� ogromn� ciekawo��. Kim by�y te istoty, kt�re przeby�y p� wszech�wiata, aby zabra� nam nasz �wiat, dlaczego to zrobi�y? Ansaarowie mieli ze sob� urz�dzenie, kt�re przekszta�ca�o moje s�owa na j�zyk, kt�ry rozumieli oraz ich s�owa na j�zyk Ziemi.

��Jakie specjalne umiej�tno�ci posiadasz, Laylah Wallis?�� zapytali.

��Umiem si� uczy�. To jest moja umiej�tno��.

Gdy to m�wi�am, przysi�g�am sobie, �e dowiem si� absolutnie wszystkiego o naszych naje�d�cach.

Trzy dni p�niej kto� ci�ko zapuka� w moje drzwi i us�ysza�am g�os Ansaara. Oczywi�cie si� przestraszy�am. By�am sama. Pami�ta�am plotki o tym, �e Ansaarowie uwa�aj� ziemskie kobiety za atrakcyjne.

Ba�am si� jednak nie otworzy� drzwi, wi�c wpu�ci�am go do �rodka. By� to jeden z Ansaar�w z ratusza. Rozpozna�am go po du�ym znamieniu na jego twarzy, kt�re wygl�da�o jak nisko za�o�ona czapka. By� bardzo niski i szeroki w ramionach, a jego zielonkawa sk�ra by�a usiana grudkami.

Czy pojmujesz groz�, jak� odczuwa�am, Wasza Wysoko��? Patrzy�am w te obce, ��te oczy, widzia�am stercz�cy pysk, wyobra�a�am sobie te sk�rzaste, zako�czone pazurami d�onie dotykaj�ce mnie�

Ansaar wyda� g��boki, gard�owy d�wi�k i zrobi� krok w moj� stron�, rozk�adaj�c ramiona i pazury, potem kolejny krok i jeszcze jeden�

Laylah gwa�townie przerwa�a swoj� opowie��.

��Ju� poranek, Panie.

Imperator spojrza� na klejnot na nadgarstku i powiedzia�:

��Rzeczywi�cie � zmarszczy� brwi.�� Tak wi�c nasza rozmowa musi si� zako�czy�. O pierwszej godzinie poranka jeste� um�wiona z katem.

Spogl�da�a na niego bez najmniejszego drgnienia.

��Nie zapomnia�am o tym. Mam nadziej�, �e dostarczy�am ci chocia� troch� rozrywki, Panie Wszystkiego. Je�li modlitwa za spok�j duszy maula nie le�y poni�ej godno�ci Imperatora Ansaar�w, mam nadziej� �e wspomnisz o mnie w swoich dzisiejszych modlitwach, Wasza Wysoko��.

��Czy mo�esz przynajmniej sko�czy� opowie��, zanim wyjd�?

��Nadesz�a ju� pierwsza godzina, Wasza Wysoko�� � powiedzia�a Laylah s�odkim g�osem.�� Nadszed� m�j czas.

��Zaatakowanie kobiety z zaanektowanej rasy przez ansaarskiego �o�nierza to przest�pstwo. Odra�aj�ce przest�pstwo. Je�li sta�o si� co� niezgodnego z prawem, ten �o�nierz zostanie zidentyfikowany i ukarany, obiecuj� ci to. Powiedz mi, co dok�adnie si� sta�o. Twoja egzekucja � wydawa�o si�, �e ma problem z tym s�owem � mo�e poczeka�.

��Och, ale to bardzo d�uga opowie��, Wasza Wysoko��! Ponownie na jego twarzy zago�ci�a mieszanka rozbawienia i rozdra�nienia.

��Wszystkie twoje historie s� bardzo d�ugie, prawda? C�, opu�� szczeg�y, kt�re tak malowniczo opisujesz. Po prostu przeka� mi sens. Czy ten �o�nierz ci� zgwa�ci�? Tak czy nie?

��Wasza Wysoko��, wybacz prosz�, ale opisanie wydarze� we w�a�ciwym kontek�cie zajmuje sporo czasu�

��Ile czasu?�� powiedzia� Imperator zniecierpliwionym tonem.�� Godzina? Dwie? Nie ma czasu, kobieto! Debin z Hestagaru przybywa dzisiaj na dw�r o trzeciej godzinie, aby om�wi� tegoroczny trybut, wcze�niej musz� dope�ni� porannych rytua��w, a potem�

��Mog�abym wi�c doko�czy� opowie�� dzi� wieczorem � zasugerowa�a Laylah.

��Ty, pani, nie do�yjesz dzisiejszego wieczoru!

��Ach. Rzeczywi�cie � powiedzia�a.

Wyrazy twarzy pokoj�wek Laylah i niezadowolona mina szambelana eunucha jasno pokazywa�y ich stosunek do tego, �e wci�� pozostaje przy �yciu. Jej badania nad kultur� Ansaar�w wskazywa�y, �e ni�sze kasty bardzo powa�nie podchodzi�y do tiihad. Arystokraci mogli nie zwraca� uwagi na kodeks, ale zwykli ludzie, boj�c si� za�amania porz�dku spo�ecznego, ��dali przestrzegania zasad zachowania.

Czeka�a na pukanie pos�a�c�w �mierci. W pewnym momencie zasn�a g��boko i �ni�a, �e do drzwi zapuka� olbrzymi Ansaar z byczymi ramionami, trzymaj�cy l�ni�cy top�r, z kt�rego sp�ywa�a krew.

Jednak dzie� jako� min��.

Wieczorem skwaszony szambelan Laylah wszed� do pokoju i oznajmi�:

��Jego Wysoko�� Imperator ponownie ci� odwiedzi�.

��Wina!�� powiedzia� szorstko Imperator, wchodz�c przez pokryte ko�ci� s�oniow� drzwi jej apartamentu. Klasn�� w d�onie. Pokoj�wki po�pieszy�y wykona� rozkaz.

��Ci�ki dzie�, Wasza Wysoko��? � spyta�a Laylah.

U�miechn�� si�, by� mo�e rozbawiony jej intymnym tonem,

��Debin � mrukn�� � Goishlar z Gozishtandaru. Wielki Frulzak z Frist! Gremb! Ca�y dzie� ksi���ta i ksi���tka z podleg�ych �wiat�w � istne korowody, padaj� na twarz, mrucz� pe�ne hipokryzji s�owa przesadzonych pochwa�, wr�czaj�c mi stosy podarunk�w. A wszyscy czego� ode mnie chc�, chc�, chc� � Imperator poci�gn�� �yk wina.�� By�em trzeci w linii do tronu, wiedzia�a� o tym? Nie spodziewa�em si� na� wst�pi�. Powinien przej�� go Senpat. Ale Senpat nieco za bardzo kocha� sw�j kosmiczny jacht i pewnego dnia wyszed� z nadprzestrzeni w samym �rodku gwiazdy. By� jeszcze m�j brat, Iason, drugi ksi���. Kiedy jednak us�ysza�, �e Senpat nie �yje, wst�pi� do klasztoru stazy i siedzi tam po dzi� dzie�, zamkni�ty na nast�pne 10000 lat. Ani �ywy, ani martwy, ale tak �wi�ty, jak tylko mo�na. M�j ojciec wezwa� mnie do sali tronowej � nie wiem, dlaczego w�a�ciwie ci o tym m�wi�? � wezwa� mnie z oczami pe�nymi �ez i powiedzia�: �Ryah, m�j najm�odszy, najdro�szy synu�. My�la�em, �e �zy s� przeznaczone dla Senpata i Iasona, ale szybko przekona�em si�, �e by�y dla mnie. No i jestem tutaj. �ony! Konkubiny! Wspania�e pa�ace! Absolutna w�adza nad bilionem istnie�! Ale tak�e Debin! Goishlar! Wielki Frulzak z Frist! Gremb!

��Kr�lowie s� jak gwiazdy � powiedzia�a Laylah.�� Wschodz� i zachodz�, ciesz� si� czci� �wiata, lecz nie znajduj� odpoczynku.

Imperator spojrza� na ni�.

��Dobrze powiedziane! Masz dar s��w.

��Och � odpowiedzia�a, u�miechaj�c si�. � To bardzo pi�kne s�owa, ale nie moje w�asne. Cytowa�am jednego z naszych poet�w, imieniem Shelley.

��Ach. Wasz Shelley du�o rozumia�. Czy mieli�cie wielu poet�w r�wnie dobrych jak on?

��Tak, bardzo wielu.

��Tak wiele �wiat�w, tylu poet�w � powiedzia� Imperator � chcia�bym pozna� ich wszystkich. Musisz wyrecytowa� mi dzie�a innych waszych poet�w, Laylah, kiedy b�dzie na to czas.

��Ale Panie, nie ma czasu. Musz� sko�czy� moj� opowie��, a potem� a potem�

��Twoja opowie��, tak � powiedzia� Imperator, chmurz�c si�. � A potem� potem��� zajrza� do swojego kubka.�� Ca�y dzie�, pomi�dzy ambasadorami, potentatami i petentami, co s�ysza�em od moich w�asnych ludzi? Maula, m�wili. Maula, maula, maula! Gdzie ona jest? Dlaczego nie by�o egzekucji?�� spojrza� na ni� dziwnie zm�czonym wzrokiem.�� Och, Laylah, Laylah, dlaczego w og�le tu przyby�a�? I dlaczego nie kaza�em odci�� ci g�owy, gdy tylko dowiedzia�em si�, �e tu jeste�?

��Moja opowie��, Panie Wszystkiego � czy mog� wr�ci� do mojej opowie�ci?

Machn�� d�oni� w nieokre�lony spos�b.

��Tak. Tak, doko�cz swoj� opowie��. Tylko tym razem naprawd� j� doko�cz!

Tak wi�c, wielki i wspania�y Imperatorze, nied�ugi czas po Aneksji jestem sama w domu, s�ysz� pukanie i wpuszczam ansaarskiego �o�nierza. Zamieram, a �o�nierz rozpo�ciera r�ce i wydaje si�, �e zaraz mnie pochwyci i zrobi mi jakie� ohydne, bestialskie rzeczy. A ja nie mog� si� ruszy�.

Sk�d mog�am wiedzie�, nie znaj�c kultury Ansaar�w, �e jego roz�o�one ramiona i szpony, wygl�daj�ce tak gro�nie, stanowi�y jedynie pro�b� o uwag�?

��Czy ty jeste� Laylah Wallis?�� Zapyta� z trudno�ci� w silnie akcentowanym angielskim.

��Tak.

By� to asystent prokuratora Jjai Haunt. Przyszed� zaanektowa� mnie w s�u�b� Imperium.

��Zaanektowa�? � zapar�o mi dech w piersi.�� Mnie? Dlaczego?

��Zadania zwi�zane z po�rednictwem � Haunt spojrza� na skrawek papieru schowany za jego paskiem.�� Podczas rozmowy powiedzia�a�, �e twoj� specjaln� umiej�tno�ci� jest zdolno�� nauki. Potrzebujemy ludzi, kt�rzy umiej� si� uczy�. Gdy sko�czysz nauk�, pomo�esz nam w zarz�dzaniu terytorium Ziemi.

Tak wi�c mieli zamiar zrobi� ze mnie zdrajczyni�. By�am jednak wtedy zbyt naiwna, aby to zrozumie�. W ka�dym razie zosta�am zaanektowana. Dano mi pi�� minut na zebranie rzeczy, kt�re chcia�am ze sob� wzi��, po czym wyprowadzono na zewn�trz.

Haunt zabra� mnie do o�rodka aneksji po drugiej stronie g�r. Znajdowa�o si� w nim co najmniej pi�ciuset ludzi i kilkunastu nieuzbrojonych Ansaar�w. Wszyscy ludzie mieli t�pe, oszo�omione wyrazy twarzy, jakby podano im narkotyk.

Jednak to sam podb�j ich tak oszo�omi�, nag�a utrata odwiecznej niezale�no�ci Ziemi. �ycie z tymi zaanektowanymi lud�mi by�o jak �ycie w�r�d duch�w, Ekscelencjo.

Pyta�am, czy kto� wie co� na temat mojej matki, siostry lub brata. Nikt nic nie wiedzia�. Przez trzy dni spacerowa�am po o�rodku i przygl�da�am si� ciemnemu murowi g�r, liczy�am chmury i pr�bowa�am pogodzi� si� z tym, co sta�o si� z naszym �wiatem. Czwartego dnia wr�ci� po mnie Haunt.

Jego znami� kry�a lu�na chusta.

��Jestem Haunt � powiedzia�. � Rozmawiali�my ju� wcze�niej. Teraz rozpocznie si� twoje szkolenie.

Zabra� mnie do tr�jk�tnego budynku po drugiej stronie obozu � naszej sali lekcyjnej.

��Najpierw nasz j�zyk � powiedzia�, podaj�c mi miedziany he�m zaprojektowany dla ludzi, pasuj�cy na moj� g�ow�. �aden Ansaar nie by�by go w stanie nosi� ze wzgl�du na grzebie�. W�o�y�am go i uderzy� mnie strumie� pot�nej energii. Uczucie przypominaj�ce lodowe sztylety wbijaj�ce si� w moje b�benki, wszystko wok� wirowa�o, jakby szala�a zamie�. Krztusz�c si� i �api�c powietrze przy�o�y�am d�onie do g�owy, aby zdj�� he�m, ale przyklei� si� do mnie jak druga sk�ra.

Hauntowi uda�o si� zdj�� he�m.

��Teraz mo�emy nauczy� ci� naszych s��w � powiedzia�.

Zastanawia�am si�, czy he�m nauczy� mnie waszego j�zyka w jedn� chwil�. Jednak�e nie, to co otrzyma�am to sama zdolno�� nauki imperialnego. Wasz j�zyk r�ni si� od naszego w tak wielu podstawowych kwestiach, Panie Wszystkiego, �e nasze umys�y musz� zosta� wyregulowane, aby m�c je poj��. Niekt�re koncepcje, takie jak dzielnik jednocz�cy, afiliaty dystrybucyjne, zmiennik i reduplikator oraz somatyczna faza gramatyczna, s� dla nas kompletnie obce.

A jednak � jak widzisz, W�adco Wszech�wiata � m�wi� teraz p�ynnie waszym j�zykiem, dzi�ki miedzianemu he�mowi oraz cierpliwym i odpowiednim instrukcjom asystenta prokuratora Haunta.

Gdy umia�am ju� m�wi� w miar� sprawnie, nauczono mnie podstaw historii imperium, jego pocz�tk�w na �wi�tym Haraarze oraz dziewi��dziesi�ciu tysi�cy lat nieustannej ekspansji. Wyja�ni� siln� potrzeb�, jak� odczuwaj� Ansaarowie, zwi�zan� z wprowadzaniem porz�dku w chaosie wszech�wiata. Haunt pokaza� mi tak�e ogromne korzy�ci, jakie zyskuj� anektowane rasy dzi�ki zwi�zkom z Imperium. Mimo to nadal p�aka�am za nasz� utracon� niezale�no�ci�, Wasza Wysoko��.

Haunt zabra� mnie na wycieczk� niewielkim pojazdem grawitacyjnym, kt�ry wyni�s� nas w pustk� otaczaj�c� Ziemi�. Okr��yli�my moj� planet�, przygl�daj�c si� najnowszemu �wiatu Imperium. Patrzy�am z podziwem na niebiesko-zielone �ono Ziemi, l�ni�ce pola bia�ego �niegu, rozleg�e pustkowia, lasy tak zielone, �e wydawa�y si� czarne oraz ogromne po�acie ciemnego oceanu, kt�ry odbija� o�lepiaj�ce promienie s�o�ca.

Widzia�am tak�e zanikaj�ce zarysy dawnych miast, cieniste pozosta�o�ci i ruiny zat�oczonej, g�o�nej Ziemi z przesz�o�ci.

��Powiedz mi, jak nazywa�y si� te miasta � rozkaza� mi Haunt.�� Chc� sporz�dzi� raport z historii planety w ostatnich 50000 lat. Wiemy ju�, �e Ziemi� pokrywa�y niegdy� wielkie miasta. Powiedz mi, kt�re z nich to Londyn? Rzym? Nowy Jork? Znamy nazwy, ale nie znamy lokalizacji.

Oczywi�cie, Nowy Jork, Londyn i Rzym by�y dla mnie tylko nazwami, pozosta�o�ciami niespokojnej ery konfliktu i nieracjonalnej nienawi�ci, kt�ra poprzedzi�a spok�j i rado�� naszego �wiata. Teraz, patrz�c na zarysy miejsc, kt�re by�y opuszczone od setek lat, ruiny autostrad i most�w, amfiteatr�w i pomnik�w, niewiele mog�am mu powiedzie�.

Przestudiowa�am nasze archiwa i pozna�am histori� Ziemi, po czym przekaza�am j� asystentowi prokuratora Hauntowi.

��Tu by� Londyn, a tam Pary�, w kraju zwanym Francj�. Widzisz t� paj�cz� metalow� wie��. A ten szary budynek by� katedr�, u�ywan� do ceremonii religijnych.�� Pokaza�am mu egipskie piramidy, stercz�ce z piasku, nienaruszone przez obecny najazd, podobnie jak przez wcze�niejsze. Znalaz�am Wielki Mur Chi�ski, biegn�cy przez azjatyck� pustyni�. Nast�pne pokaza�am mu pozosta�o�ci innych miast, opowiadaj�c, ilu ludzi �y�o w poszczeg�lnych aglomeracjach. Osiem milion�w tutaj, dziewi�� tu, pi�tna�cie w tym na dole i dwadzie�cia w mie�cie w dolinie pomi�dzy dwoma wynios�ymi g�rami.

Przez wi�kszo�� czasu Haunt nie odzywa� si�. Jak bardzo chcia�am, aby popatrzy� na mnie i powiedzia�.

��Teraz widz�, �e twoja Ziemia to co� znacznie wi�cej, ni� kolejny ma�y �wiat!

By�am wtedy naiwnym dzieckiem. Sk�d mia�am wiedzie�, �e Ziemia by�a dwudziest� planet�, kt�r� odwiedzi� asystent prokuratora Jjai Haunt, �e pom�g� w podboju co najmniej tuzina du�ych, b�yszcz�cych �wiat�w, kt�rych osi�gni�cia sprawia�y, �e Ziemia wydawa�a si� dzieci�c� zabawk�? C�, Haunt by� na tyle dobry, �e stara� si� nie urazi� mojej dumy. Znacznie p�niej, gdy zacz�am podr�owa� po Imperium, sama przekona�am si�, czym jest prawdziwie wspania�a planeta. By�o to jednak du�o p�niej.

Pewnego dnia Haunt zabra� mnie na sam kraniec zasi�gu naszego ma�ego statku, aby pokaza� mi, w jaki spos�b Ansaarowie kontroluj� zaanektowane �wiaty. Znajdowali�my si� w g��bokiej pustce nad Ziemi�. Wskaza� mi l�ni�c� kul� wisz�c� niedaleko na orbicie, kt�ra wydawa�a si� by� wielko�ci mojej pi�ci. Mog�am si�gn�� do niej manipulatorem i przyci�gn�� do nas.

��To jest Vax � powiedzia� Haunt.�� Zak��ca wszelkie pola elektryczne, kt�re nie s� naszym dzie�em i blokuje ��cza komunikacyjne.

Mog�am dostrzec bia�e spirale mocy Vaxu wydobywaj�ce si� z kuli, k��bi�ce si� w przestrzeni. Wydawa�o mi si�, �e s�ysz� �piew urz�dzenia� �piew ogromnej mocy, powoln� pie�� dominacji.

��Na pewno pokazanie mi tego stanowi z�amanie zasad bezpiecze�stwa � powiedzia�am.�� Mogliby�my ukra�� jeden z waszych statk�w, przylecie� tu i zrzuci� Vax z nieba.

Haunt wydawa� si� rozbawiony.

��Nie. Za tym Vaxem jest nast�pny, a potem jeszcze jeden. Znajduj� si� w odleg�ych miejscach, daleko poza zasi�giem takich statk�w. Nie uda�oby si� wam ich zlokalizowa�, a tym bardziej zniszczy�.

Wiedzia�am, �e by�a to prawda. Wiedzia�am te�, �e Haunt zabra� mnie tutaj, aby pokaza� daremno�� wszelkich pr�b zdrady i pe�ni� dominacji Ansaar�w nad Ziemi�.

Naprawd� polubi�am asystenta prokuratora Haunta. Jakie to dziwne, ziemska dziewczyna my�l�ca ciep�o o jednym z naje�d�c�w. Mo�e przesadzam, Wasza Wysoko��, kiedy m�wi�, �e lubi�am Haunta, �e �ywi�am wobec niego ciep�e uczucia. Sta� si� jednak dla mnie kim� w rodzaju przyjaciela, na tyle, na ile m�g� si� nim sta� Ansaar.

Wiele mnie nauczy�. By� tak�e moim obro�c�.

Pozw�l mi wyja�ni�, Panie. Powt�rzy�am kilkakrotnie, �e by�am wtedy naiwna, a jednym z objaw�w tej naiwno�ci by� fakt, �e pozwoli�am zmieni� siebie w zdrajczyni� bez u�wiadomienia sobie tego.

Wiem, �e ci�ko ci postrzega� s�u�b� dla Imperium jako zdrad�. Jestem jednak cz�onkiem zaanektowanej rasy, a my, mieszka�cy Ziemi, jeste�my wyj�tkowo dumni i uparci. Chocia� musieli�my zaakceptowa� Aneksj�, zawsze jej nienawidzili�my. A jednak ja s�u�y�am naje�d�com.

Bez pomocy os�b takich jak ja Ansaarowie mieliby ograniczony dost�p do danych, kt�re pozwala�y im zrozumie� podbite terytorium. Nasz j�zyk jest tak obcy dla Ansaar�w, jak ansaarski dla nas, wyst�puj� mi�dzy nimi r�nice na poziomie konceptualizacji. Tak wi�c Ansaarowie byli zmuszeni do korzystania z us�ug lokalnych przewodnik�w, kt�rzy byli w stanie obja�ni� ziemsk� kultur�.

Chocia� nie posiada�am du�ego do�wiadczenia, to jak ju� wspomina�am, umia�am si� uczy�. Umia�am tak�e wyja�nia� rzeczy, kt�rych si� nauczy�am. Tak wi�c dow�dztwo Ansaar�w pyta�o mnie o Ziemi�, a ja im odpowiada�am. Je�li nie zna�am odpowiedzi, znajdowa�am je.

Zrozumienie, �e moje dzia�ania stanowi�y zdrad� w oczach innych ludzi, zaj�o mi sporo czasu.

Mieszka�am w Nowym Haraar, nowo zbudowanej stolicy administracyjnej, i tutaj poszukiwa�am odpowiedzi na pytania Ansaar�w. Trudno by�o mi nawi�zywa� znajomo�ci. Na pocz�tku my�la�am, �e wynika to z faktu, i� pochodzi�am z obcej wioski. Potem jednak zauwa�y�am, �e inni ludzie celowo mnie unikaj�, bo wsp�pracowa�am z naszymi panami z w�asnej woli. A moje relacje z oficerem si� okupacyjnych by�y wyra�nie przyjacielskie. Wi�kszo�� ludzi w stolicy widzia�a siebie jako je�c�w, s�u��cych Ansaarom z niech�ci� i nienawi�ci� w sercu.

Pozna�am prawd�, gdy pewnego dnia sz�am z mojego mieszkania do magazynu danych Ansaar�w. Mia�am spotka� si� z Hauntem i z�o�y� mu raport na temat r�nych ras gatunku ludzkiego i problem�w, jakie te r�nice powodowa�y w przesz�o�ci. Nagle grupa ludzi � pi�ciu, o�miu, mo�e dziesi�ciu � wybieg�a spomi�dzy dw�ch budynk�w i zacz�a na mnie krzycze� i grozi� mi pi�ciami.

��Ansaarska dziwka!�� krzyczeli.�� Kochanka obcych! Zdrajczyni!�� Jeden z nich na mnie splun��. Inny poci�gn�� za w�osy. My�la�am, �e mnie zabij�.

��Ansaarska dziwka!�� nadal krzyczeli.�� Dziwka! Dziwka! Gdzie jest tw�j ansaarski kochanek, dziwko?

Nigdy w �yciu nie walczy�am. Teraz jednak musia�am, pr�buj�c si� broni� przed ich pi�ciami i kopniakami.

��St�jcie � wo�a�am.�� Przesta�cie!

Zacz�li mnie bi� jeszcze mocniej. P�k�a mi warga. Po policzku ciek�a krew. Jedno z oczu spuch�o.

A potem pojawi� si� Haunt.

Pojawi� si� znik�d, nagle by� w �rodku kot�a. Jego szpony zab�ys�y jasno w s�o�cu, z�apa� jednego z napastnik�w i dotkn�� lekko jego policzka. M�czyzna upad� na ziemi�. Haunt dotkn�� kolejnego, kt�ry r�wnie� upad�. I jeszcze jednego.

Pozostali cofn�li si�, patrz�c na Haunta i mnie z tak� nienawi�ci�, �e a� zadr�a�am.

��Nie wolno wam jej krzywdzi� � powiedzia� Haunt.�� W przeciwnym wypadku spotka was b�l. Teraz id�cie. Id�cie.�� Po czym zapyta� mnie: � Czy wszystko w porz�dku?

��Jestem nieco poobijana. Mam par� siniak�w i zadrapa�. Och, Haunt, Haunt � czy oni poszaleli? Dlaczego na mnie napadli?

��Nie podoba im si� nasza przyja��. Jeste�my przyjaci�mi, prawda?

��Oczywi�cie.

��Nie s� z tego zadowoleni.

Przez ca�y dzie� s�ysza�am w g�owie ich w�ciek�e krzyki. Zdrajczyni! Ansaarska dziwka! Gdzie jest tw�j ansaarski kochanek, dziwko?

Czy oni my�leli, �e Haunt i ja�

Tak. Kilka dni p�niej podczas lunchu obok mnie usiad�a kobieta i zapyta�a cicho:

��Czy naprawd� z nim sypiasz, dziewczyno?

��Co?

��Ten Ansaar. Czy ty i on robicie to czy nie?

W g�owie pojawi� mi si� obraz cia�a Haunta przytulonego do mojego. Jego szponiaste r�ce w�druj�ce po moich piersiach, udach i brzuchu. Jego spiczasty pysk szukaj�cy moich ust. Oczywi�cie mi�dzy nami nigdy nie by�o �adnego kontaktu fizycznego.

��Jak mo�esz w og�le o czym� takim my�le�? � zapyta�am.

��Uwa�aj na siebie. Pracowa� dla nich to jedno � wszyscy musimy to robi� � ale mi�o��? O nie, dziecko, to nie b�dzie tolerowane. Rozumiesz? To nie b�dzie tolerowane.

Nic nie mog�o przekona� jej o mojej niewinno�ci.

Gdy zobaczy�am si� z Hauntem p�niej tego dnia, nie mog�am zmusi� si� do powiedzenia mu, co us�ysza�am. To by�o zbyt dziwne, zbyt wstydliwe. Przyjrza�am si� mu � kr�pemu, niskiemu ansaarskiemu oficerowi z �uskowat� sk�r�, d�ugimi, zwisaj�cymi r�kami, kr�tk� szyj� i masywnymi szcz�kami, z kolczastym grzebieniem na g�owie.�� Nie, nie � pomy�la�am � nie mogliby�my zosta� kochankami. Ale jest porz�dny i mi�y, nie czuj� do niego nienawi�ci.

Czy by�am jednak zdrajczyni�?

Tak, by�am. Teraz to widzia�am. W swojej naiwno�ci zdradzi�am sw�j lud, kt�ry mnie za to znienawidzi�. Moje �ycie by�o w niebezpiecze�stwie. Gdybym nadal pracowa�a przeciwko swojemu gatunkowi, zap�aci�abym za to.

Dwa dni p�niej zosta�am zaatakowana ponownie.

Nie zauwa�y�am napastnika. Kto� wyskoczy� z cienia, uderzy� mnie silnie w twarz i znikn��. Znowu p�k�a mi warga. Wydawa�o mi si�, �e kto� przeci�gn�� po niej rozgrzanym do bia�o�ci ostrzem.

��Powiedz mi, kto to by� � za��da� Haunt.

Nie mog�am mu nic powiedzie�. Przydzieli� mi ochron� robot�w obronnych. Robot ca�y czas by� przy mnie. Wytykano mnie palcami, syczano, wy�miewano. Robot przechwytywa� rzeczy, kt�rymi we mnie rzucano, nie m�g� jednak powstrzyma� ich nienawi�ci.

My�la�am nad poproszeniem Haunta o zwolnienie mnie z aneksji i mo�liwo�� powrotu do wioski. Z tym �e lubi�am dla niego pracowa�. Cieszy�am si�, �e mog� pozna� histori� Ziemi. Poza tym mia�am poczucie, �e wsp�pracuj�c z Ansaarami, pracuj� dla Ziemi. Bada�am ich, gdy oni badali nas, uczy�am si� nie tylko ich j�zyka, ale i ich natury. To mog�o si� przyda� pewnego dnia.

Min�y trzy niepe�ne dni. Potem wysoki, bia�ow�osy m�czyzna zaczepi� mnie przed wej�ciem do biura Haunta i zapyta�:

��Czy poznajesz mnie, Laylah?

Spojrza�am na niego.

��Nie.

��Nazywam si� Dain Italu. Pozna�em twojego ojca na studiach medycznych � �ciszy� g�os.�� Czy s�ysza�a� o rebeliantach, Laylah?

��Rebeliantach?

��Walczymy o wolno�� Ziemi � powiedzia� cicho.�� Powiedziano mi, �e pracujesz dla Ansaar�w z w�asnej woli, Laylah, a nawet��� przerwa�. � C�, by�y tak�e inne zarzuty. ��dano kary �mierci. Broni�em ci�. Powiedzia�em, �e c�rka Thomasa Wallisa nie mog�aby tak post�powa�. Mam nadziej�, �e mam racj�, Laylah.

Zaczerwieni�am si�.

��Nie sypiam z Ansaarem, je�li to chce pan powiedzie�, doktorze Italu. Ale wsp�pracuj� z jednym, to prawda � opowiedzia�am mu, �e mam wra�enie, i� informacje, kt�re zdobywam na temat Ansaar�w mog� okaza� si� przydatne dla Ziemi.

��By� mo�e. Ale ostrzegam ci�, Laylah. Uwolnij si� od tego Ansaara. Zerwij z nim kontakty. W przeciwnym wypadku, gdy zaczn� si� k�opoty�

Jego g�os sta� si� urywany i niepewny. Zrozumia�am, �e m�wi� mi co�, czego prawdopodobnie nie powinnam wiedzie�, ze wzgl�du na przyja�� ��cz�c� go z moim ojcem.

Zostawi� mnie tam, zamy�lon�, niepewn�.

Posz�am do biura Haunta. Na jego biurku le�a�y staro�ytne dokumenty, si�gaj�ce czas�w wojuj�cych narod�w.

��Spojrzyj na nie, Laylah. S� fascynuj�ce, absolutnie fascynuj�ce. Ale nie rozumiem pewnych rzeczy. Mo�e mog�aby��

�Musz� ci co� powiedzie� � pomy�la�am.�� �Szykuje si� bunt. Oboje jeste�my w niebezpiecze�stwie�.

Przez ca�y poranek przegl�dali�my dokumenty, a ja nic nie powiedzia�am. Kiedy tej nocy zacz�o si� powstanie�

Ach, Panie, znowu nadszed� poranek. Nie mam ju� czasu na kontynuowanie mojej opowie�ci!

��Bardzo sprytnie, Laylah � powiedzia� Imperator.�� Zwodzisz mnie i zwodzisz, a kiedy twoja opowie�� staje si� naprawd� interesuj�ca i chc� pozna� dalszy ci�g, m�wisz mi, �e nadszed� poranek!

��Ale poranek naprawd� nadszed�, Panie. Kat czeka.

��Niech czeka � krzykn�� Imperator.�� Kto rz�dzi tym Imperium, Imperator czy kat? Musz� jeszcze wiele us�ysze�. Partyzanci planuj�cy powstanie przeciwko rz�dom Ansaar�w � dlaczego s�ysz� o tym po raz pierwszy? Kontynuuj. Kiedy tej nocy zacz�o si� powstanie�

��M�wi�am przez ca�� noc, Panie. Mam jeszcze du�o do opowiedzenia, ale nie teraz, nie teraz!�� Laylah delikatnie ziewn�a.�� B�agam ci� o wyrozumia�o��, poniewa� musz� si� teraz przespa�, Ekscelencjo. A na ciebie czekaj� obowi�zki w�adcy. Tego wieczoru b�d� kontynuowa�

��Wieczorem � Imperator u�miechn�� si� drwi�co.�� Wieczorem! W ten spos�b kupi�a� sobie kolejny dzie� �ycia!

��To prawda, m�j panie, to prawda. Jest to jednak �ycie wi�nia � co to za �ycie? Z przyjemno�ci� opowiem wszystko w godzin� i udam si� na spotkanie losu. Ale teraz jestem bardzo zm�czona, Ekscelencjo.

��Zobaczymy si� o zachodzie s�o�ca � powiedzia� Imperator Ryah VII, a ona nie mog�a stwierdzi�, czy jego ton by� rozbawiony, rozdra�niony, czy mo�e jedno i drugie.�� Odpoczywaj, Laylah. Przygotuj si� do zako�czenia opowie�ci tego wieczoru.

Potem wyszed�.

Rozkaza�e� mi, W�adco Galaktyki i Panie Wszystkiego, zwi�z�o��. Postaram si�. Jestem tylko barbarzy�sk� niewolnic�, a ty Filarem Imperium. Opowiem ci o tym, co sta�o si� tego strasznego i burzliwego wieczoru w Nowym Haraar.

Tej nocy rozlano ansaarsk� krew. Wiedz, Najwy�szy, �e Ziemia ma tylko jeden ksi�yc, du�y i jasny. Jego fazy trwaj� 28 dni, w zwi�zku z czym ka�dego miesi�ca jest noc ca�kowicie ciemna, poza zimnym �wiat�em gwiazd. Takiej w�a�nie bezksi�ycowej nocy rebelianci zadali pierwszy cios.

Musisz pami�ta�, Ekscelencjo, �e byli�my niegdy� gwa�town� ras�, kt�ra z wielkim trudem nauczy�a si� �cie�ki pokoju. Jednak�e teraz pogrzebana wojenna natura wr�ci�a do nas z si�� bestii, kt�r� zbyt d�ugo trzymano na �a�cuchu.

Dwa miliony ludzi i tylko garstka Ansaar�w. Partyzanci uwa�ali, �e je�li uda im si� zlikwidowa� kilku Ansaar�w � pi�ciu tam, dziesi�ciu tam, p�omie� powstania rozb�y�nie jasno, a wtedy rz�d imperialny mo�e zdecydowa�, �e jeste�my zbyt dzicy, aby stanowi� cz�� Imperium.

Przez wiele tygodni buntownicy gromadzili bro� � nie bro� Ansaar�w, zbyt skomplikowan� dla naszych umiej�tno�ci maula, lecz prost� bro� ziemsk� � kije, pa�ki i inne. Uderzyli w tym samym czasie w dwunastu punktach Nowego Haraar. No�ami, pa�kami, prostymi barbarzy�skimi broniami.

Jjai Haunt by� jednym z Ansaar�w, kt�rzy zgin�li w tym pierwszym ataku. Tylko dlatego, �e tego dnia wysz�am z pracy wcze�niej, uratowa�o mnie to przed �mierci� u jego boku. By� sam. Wyszli z ciemno�ci i uderzali go raz po razie. Chocia� walczy� dzielnie � wiem, �e walczy� dzielnie � by�o ich zbyt wielu. Zat�ukli go swoimi no�ami i pa�kami. Zabili Ansaara, kt�ry s�u�y� na dwudziestu imperialnych �wiatach.

Dwunastu innych Ansaar�w zgin�o w dwunastu r�nych punktach Nowego Haraar. Bezksi�ycow� noc roz�wietli� czerwony p�omie� pi��dziesi�ciu ognisk.

Przyszed� do mnie Dain Italu.

��Zbieraj si�, szybko. Rebelianci przyjd� zabi� ci� dzi� w nocy.

Chwyci�am moj� podr�n� torb� i wrzuci�am do niej kilka rzeczy � ubrania, ksi��ki, zdj�cia moich rodzic�w Na ulicy czeka� �lizgacz.

��Dok�d mnie zabierasz?�� zapyta�am.

��Do zamku Sinona Kreisha � powiedzia� Italu.

Sinon Kreish, Wasza Wysoko��, ju� nie �yje. By� jednak najbogatszym cz�owiekiem na Ziemi, otoczonym splendorem, kt�ry tylko Imperator potrafi zrozumie�. Dla mnie by� on legend�.

��Czy wszyscy Ansaarzy zgin�li?�� zapyta�am.

��Tylko kilku, Laylah. Ci, kt�rzy zostali wyznaczeni.

��Czy ja tak�e zosta�am wyznaczona?

��Tak, przez jedn� frakcj�. Inni ci� bronili. By�a� bli�ej Ansaar�w ni� wi�kszo�� z nas i pozna�a� ich na tyle, �e powinno by� to nam pomocne.

Byli�my ju� daleko od Nowego Haraar. My�la�am o Jjai Hauncie le��cym bez �ycia na ulicy i chcia�am p�aka�, ale �zy nie przysz�y. By�am zbyt zdenerwowana i oszo�omiona.

Niebo roz�wietli� blady �wit. Przed nami majaczy�a ogromna czarna g�ra.

��G�ra Vorn � powiedzia� Dain Italu.�� Posiad�o�� Sinona Kreisha.

�lizgacz wyl�dowa� na czarnym, skalistym szczycie. Wiedzia�am, �e przyby�am do miejsca pe�nego cud�w.

Z�ote promienie s�o�ca odbija�y si� w wodospadach i roz�wietla�y stalowe niebo. S�odkie poranne powietrze wype�ni�o moje p�uca jak s�odkie wino. Moj� dusz� przeszy�y staro�ytne czary.

Kobieta w s�u�bie Sinona Kreisha podesz�a do nas z niesamowit� gracj�, jakby szybowa�a w dziwnym rozrzedzonym powietrzu.

��Jestem Kaivilda � powiedzia�a.�� Witaj, Laylah Wallis.

Wesz�am do domu Sinona Kreisha.

Sam Kreish, Panie Wszystkiego, by� osob� niezwykle z�o�on�, wykszta�con�, bogat� i przebieg��. Osob� o ogromnej charyzmie i znaczeniu. Godzina sp�dzona z nim, Panie, sprawi�aby, �e zmieni�by� zdanie o barbarzy�skich maula z Ziemi.

W�drowa�am po jego zamku jak w ekstazie. Posiad�o�� mia�a kszta�t ogromnego, l�ni�cego, onyksowego w�a, wij�cego si� wzd�u� ostrego grzbietu szczytu g�ry Vorn. Jego najwy�szy poziom, kwarcowy p�cherz, mie�ci� sypialni� Sinona Kreisha oraz jego laboratorium magiczne. Poni�ej mie�ci�a si� sala trofe�w w kszta�cie rogu z czystej platyny wisz�cego nad dolin�. Zaraz pod nim znajdowa� si� harmonijny gabinet, wykuty w szmaragdzie.

Bia�y koniarz prowadzi� do pokoi rodziny Sinona Kreisha. Chroni�y je rz�dy ostrych jak brzytwa ostrzy, wysuwaj�cych si� z pod�ogi w przypadku zagro�enia.

Drugie przej�cie otwiera�o si� na galeri� przyjemno�ci. Mieszka�cy zamku mogli tu p�ywa� w basenie wy�o�onym p�ytami z granatu, dryfowa� w kolumnie ciep�ego powietrza lub kontaktowa� si� z rytmem i pulsem kosmosu. Tutaj tak�e Sinon Kreish przechowywa� dywany do medytacji skupiaj�cej, zbiory niezwykle lekkich organizm�w do autohipnozy oraz inne rzeczy, kt�rych przeznaczenia nie pozna�am.

Z tego miejsca struktura zamku zakrzywia�a si�, a dwa skrzyd�a prowadzi�y z powTOtem w g�r�. Jedno z nich zawiera�o kolekcj� cud�w zoologicznych Sinona Kreisha, a drugie jego ogr�d botaniczny. Pomi�dzy nimi mie�ci�y si� biblioteki, sale ze zbiorami antyk�w i dzie� sztuki oraz zamkowa jadalnia, pojedynczy o�miok�tny blok agatu, wisz�cy nad przepa�ci�. Poni�ej znajdowa� si� salon, ogromna sala, w kt�rej Sinon Kreish przyjmowa� go�ci. L�dowisko dla pojazd�w go�ci mie�ci�o si� obok, na zboczu g�ry. Za l�dowiskiem, wykute w zboczu g�ry, mie�ci�y si� kuchnie, urz�dzenia do recyklingu, generator, pokoje s�u�by i tak dalej.

W cudownym domu sp�dzi�am nast�pne sze�� miesi�cy, traktowana jak cz�onek rodziny Kreisha. Samego Sinona Kreisha widzia�am na pocz�tku tylko kilkakrotnie i przelotnie. Jego poka�na sylwetka przemieszcza�a si� wzd�u� l�ni�cych sal. Jednak jego rodzina przyj�a mnie ciep�o. By� to czas czystej rado�ci, �ycie we �nie, Panie, czas poza czasem. Stopniowo zacz�am zrzuca� z siebie stres i szok zwi�zany z Aneksj�.

Wszystkie c�rki i synowie Sinona Kreisha ju� nie �yj�, Panie Wszystkiego, a jego zamek zosta� zmieniony w rumowisko przez m�ciw� armi� Ansaar�w. Jednak m�j pobyt w tym miejscu pozostanie na zawsze wyryty w mojej pami�ci.

W tym miejscu nie czu�o si� obecno�ci Ansaar�w na Ziemi. Wydawa�o si�, �e Aneksja nigdy nie mia�a miejsca.

Po pewnym czasie dowiedzia�am si�, �e powstanie w Nowym Haraar upad�o. Przed �witem tej pierwszej nocy si�y Ansaar�w aresztowa�y prawie wszystkich spiskowc�w. Wi�kszo�� szybko opu�ci�a ten �wiat. Wsz�dzie przeprowadzono okrutne akcje odwetowe. Cz�� najwspanialszych ziemskich monument�w zosta�a zr�wnana z ziemi�. Kilka naszych najbardziej produktywnych region�w zosta�o wypalonych. W �wiat posz�a wiadomo��, �e wszelkie kolejne ataki na Ansaar�w spotkaj� si� z jeszcze gorsz� zemst�. Tak wi�c sta�o si� jasne, �e dobrotliwe rz�dy Ansaar�w by�y tylko przykrywk�, �e byli�my dla nich niczym wi�cej ni� niewolnikami, kt�rzy za niepos�usze�stwo b�d� karani jak zwierz�ta.

W zamku Sinona Kreisha mija� tydzie� za tygodniem, wszystkie do siebie podobne. Moje �ycie by�o niezwykle spokojnie, ustabilizowane. Pewnego dnia zosta�am zaprowadzona do prywatnego gabinetu Sinona Kreisha, szmaragdowego p�cherza na szczycie zamku. Sinon Kreish sta� prosto i sztywno jak drzewo. Po raz pierwszy zosta�am z nim sam na sam i by�a przera�ona.

��Zdradz� ci wielki sekret, dziewczyno. Ujawnienie go Ansaarom b�dzie kosztowa� mnie �ycie. To ja jestem przyw�dc� ruchu oporu na Ziemi.

Spojrza�am na niego ze zdziwieniem.

��Rebeliant�w?

��W pewien spos�b. Mamy wsp�lny cel, odzyskanie niepodleg�o�ci naszego �wiata, w zwi�zku z czym udzieli�em im pewnej pomocy. Ale bojownicy nie mieli wyczucia, rozs�dku. My�leli tylko o mordowaniu i niszczeniu. Co mogli�my zyska� w ten spos�b? Mordujemy dziesi�ciu Ansaar�w, a oni zabijaj� dziesi�� tysi�cy ludzi. My palimy pi�� budynk�w, a oni niszcz� pi�� prowincji.�� U�miechn�� si� najzimniejszym i najgro�niejszym u�miechem, jaki widzia�am w �yciu.�� Rebelianci mylili si� i zap�acili za pomy�k� �yciem. Imperium jest silniejsze i m�drzejsze ni� my, mia�o ju� do czynienia z buntami planet. Jak my�lisz, ile zaanektowanych �wiat�w wywalczy�o sobie niepodleg�o�� od Ansaar�w?

Nie wiedzia�am, wi�c nie odezwa�am si�.

��Zgadza si�. � Sinon Kreish skin�� g�ow�. � Zero. Ani jeden, przez dziewi��dziesi�t tysi�cy lat trwania Imperium. Powstania, tak. Wojny o niepodleg�o��, tak. Ale �adna planeta nie uciek�a nigdy spod kontroli Ansaar�w.

��A wi�c ju� zawsze b�dziemy niewolnikami Ansaar�w?�� zapyta�am.

��By� mo�e. Nie mo�emy zmusi� Ansaar�w, aby nas uwolnili. Ale mo�e pewnego dnia odzyskamy wolno�� w darze, rozumiesz? Nie przez op�r, dziewczyno, ale przez dobrowoln� i ch�tn� wsp�prac�.

By�am zdziwiona. Dlaczego Imperium mia�oby zrezygnowa� ze spokojnego i bogatego �wiata? Raczej chcia�oby zatrzyma�. Poza tym, w jaki spos�b prowadzi si� op�r przez wsp�prac�?

Powiedzia�, jak gdyby g�o�no my�l�c:

��Traktuj� Ansaar�w jak wszystkie inne istoty, z kt�rymi ��czy mnie wsp�lny cel. Ansaarowie nie chc� nas zniszczy�. Chc�, aby�my byli spokojnymi, �atwymi w zarz�dzaniu cz�onkami Imperium. Ja r�wnie� chc� unikn�� zniszczenia Ziemi. Mamy wi�c wsp�lny cel. W zwi�zku z tym uk�adam si� z nimi, rozumiesz? Nie wzniecam powsta�. Nie zlecam morderstw i podpale�.

Spojrza� na mnie z g�ry.

��Porozmawiajmy o szczeg�ach, dziecko. Dain Italu twierdzi, �e m�wisz p�ynnie w j�zyku Ansaar�w oraz bada�a� ich zwyczaje i kultur�.

Skin�am g�ow�.

��Nadal musz� si� jednak wiele nauczy�.

��A ja chc� ci da� mo�liwo�� nauki. Im wi�cej wiesz o Ansaarach, tym bardziej jeste� przydatna.

Zastanawia�am si�: Przydatna? Dla kogo? I jak?

Sinon Kreish kontynuowa�.

��Niedawno rozmawia�em z moim przyjacielem Antimonem Felsertem, kt�ry jest, jak wiesz, najwy�szym prokuratorem Ziemi.

Jego przyjacielem? Wprost zabrak�o mi tchu.

��Najwy�szy prokurator � powiedzia� � wpu�ci kilku m�odych ludzi z Ziemi do Imperium, aby poznawali imperialn� kultur�. Przekona�em go, �e ludzko�� potrzebuje odpowiedniej wiedzy na temat spo�eczno�ci, do kt�rej do��cza, je�li ma zosta� zintegrowana z Imperium � u�miechn�� si�. � Byli�my tak bardzo odizolowani, tak oddaleni od centr�w galaktycznego �ycia. Jednak je�li nasi najbardziej inteligentni reprezentanci b�d� mogli podr�owa� i kszta�ci� si�, w ko�cu b�d� w stanie wyt�umaczy� zwyczaje Ansaar�w innym ludziom, a r�wnocze�nie pom�c Ansaarom w lepszym zrozumieniu nas.

Oniemia�am. Wszystko sta�o si� tak nagle. Desperacko szuka�am w�a�ciwych s��w.

��C� Tak� My�l� To znaczy�

��Nie istnieje mo�liwo�� podr�y do centralnych �wiat�w Imperium, tych zamieszka�ych przez samych Ansaar�w. Przestrze� Imperialna jest zamkni�ta dla maula. Znasz znaczenie tego s�owa, prawda?

��Tak. Barbarzy�ca � odpowiedzia�am, czerwieni�c si�.

��Tak naprawd� znaczy to po prostu �istota, kt�re nie jest w pe�ni cywilizowana�. Ale zgadza si�, �barbarzy�ca� to dobre okre�lenie. W zwi�zku z tym nie b�dziesz mog�a wlecie� w Przestrze� Imperialn�, ale to nadal pozostawia ogromn� przestrze� Terytori�w, gdzie mieszkaj� inne rasy o statusie wy�szym ni� maula, ale pozbawione pe�nego obywatelstwa Imperium. B�dziesz si� tam mog�a wiele nauczy�.

Tak wszystko zosta�o uzgodnione. Opu�ci�am zamek Sinona Kreisha i wr�ci�am do Nowego Haraar. Bardzo szybko zosta�am wezwana przed oblicze Antimona Felserta, najwy�szego prokuratora Ziemi.

My�l� jednak, �e znowu nadszed� poranek, Panie. M�j czas si� ko�czy i musz� przerwa� swoj� opowie��.

��Ten Felsert � powiedzia� Imperator.�� To nazwisko brzmi znajomo.

��Jest poranek, Panie!

��Tak, tak, wiem. Felsert, Felsert�

��Zosta� zamordowany przez terroryst�w w ostatnim roku panowania twojego ojca. Sinon Kreish zosta� oskar�ony o morderstwo i skazany na �mier� razem z ca�� rodzin�.

��Tak � powiedzia� Imperator, w po�owie do siebie � Ju� pami�tam. Pierwszy najwy�szy prokurator zamordowany od mniej wi�cej czterech tysi�cy lat. Odwet obj�� ca�� planet�, prawda?

��Bardzo powa�ny odwet. By�am wtedy na jednym ze �wiat�w Bessiral, ale wiem, �e m�j �wiat bardzo ucierpia� za t� �mier�. By�am zszokowana tym morderstwem, Wasza Wysoko��. Wydawa�o mi si� bezcelowe.

��To prawda � powiedzia� Imperator, wyra�nie oci�gaj�c si� z wyj�ciem.

Laylah powt�rzy�a:

��Czy� nie nasta� poranek, Panie?

Odwr�ci� si� i spojrza� na ni�.

��Tak, zgadza si�, jest poranek!

��A kat�

��Kat, kat, kat! Vipraint kata! Dlaczego tak ci si� spieszy do �mierci?

��Wcale mi si� nie spieszy, Wasza Wysoko��. Ale prawo wymaga�

��Chcesz mnie uczy� prawa?

��Najmocniej przepraszam, Panie. Chcia�am tylko przypomnie�

��Tak, tak�

��Jednak�e je�li w swojej �askawo�ci, Wszechpot�ny, pozwolisz tej biednej maula �y� jeszcze jeden dzie�, b�d� dzi�kowa� wszystkim bogom wszystkich �wiat�w.

Imperator powiedzia� kwa�no:

��Poprosi�em ci� o odpowied�, dlaczego przyby�a� tutaj, chocia� wiedzia�a�, �e oznacza to twoj� �mier�. A ty opowiedzia�a� mi histori� o Aneksji Ziemi. Pyta�em o co�, co wygl�da�o na gwa�t pope�niony przez ansaarskiego �o�nierza, a ty powiedzia�a� mi, �e Ansaar przyszed� prosi� o twoj� pomoc i sta� si� twoim przyjacielem i obro�c�. Prosi�em o szczeg�y konspiracji, kt�ra kosztowa�a twojego ansaarskiego przyjaciela �ycie, a ty opowiedzia�a� mi o wizycie w zamku bogatego cz�owieka, kt�ry zosta� w ko�cu stracony za zdrad� Imperium. Trzy noce min�y na opowie�ciach, dowiedzia�em si� wiele o tobie i twoich prze�yciach, ale nadal nie uzyska�em odpowiedzi na moje pierwsze pytanie. Co ja mam z tob� zrobi�, Laylah Wallis? Co ja mam z tob� zrobi�?

��Ty jeste� Stra�nikiem Prawa, Wasza Wysoko��. W dowolnym momencie mo�esz przekaza� mnie tym, kt�rzy prawo wykonuj�.

��Najpierw chc� od ciebie odpowiedzi!

��Rozumiem. Przyjd� do mnie ponownie wieczorem, a spr�buj� opowiedzie� ci wszystko, co pragniesz wiedzie�. Ale na pewno nie mo�esz zosta� teraz d�u�ej. Obowi�zki dworu�

��Tak, obowi�zki dworu � powiedzia� Imperator.�� Obowi�zki dworu! Kto poza mn� wie, jak te obowi�zki wygl�daj�? Nic dziwnego, �e m�j ojciec p�aka� nade mn�, gdy zosta�em dziedzicem. Obowi�zki dworu!�� podni�s� g�os.�� Dzisiaj, Laylah, na dw�r przybywa dwunastu despot�w Geeziyangiyang, aby z�o�y� mi pok�ony. Nast�pnie delegacja handlowa z Gimmil-Gib-Huish, z prezentem dla Imperialnych Ogrod�w Zoologicznych. Najpewniej jadowitymi w�ami. Nast�pnie Liga P�odnego �ona, przedstawiaj�ca zdobywc� Cesarskiego Medalu Kryszta�owego Jaja. Nast�pnie Gildia Prorok�w z corocznymi wr�bami. Hodowca doskona�ych verbish z prowincji Zabor, aby odebra� sw�j medal. Imperialny architekt, aby poskar�y� si� na zmiany, kt�re chc� wprowadzi� w Pawilonie Obserwacji Nieba. Potem� ech� to nigdy si� nie ko�czy! Jaki sens ma w�adza absolutna, je�li trwonisz j� na setkach ceremonialnych audiencji ka�dego dnia? Pan Wszystkiego! W�adca Wszech�wiata!�� Imperator dziko si� roze�mia�. Nast�pnie �ciszy� g�os i powiedzia�, niesamowicie uspokojony: � Obowi�zki dworu, tak jak m�wisz, musz� by� wype�nianie. Ale gdybym tylko m�g� si� ich pozby�! Gdybym tylko m�g�! Thraak obowi�zki dworu! Gedoy obowi�zki dworu! P�jd� teraz i wr�c� o zmierzchu.�� Przeszed� przez pok�j i przyjrza� si� jej przez chwil� z bliska. Wyci�gn�� d�o� � zauwa�y�a, �e jego szpony s� elegancko przyci�te i zaokr�glone � i lekko dotkn�� jej szcz�ki, przesuwaj�c d�o� niemal�e do ucha, w ge�cie wydaj�cym si� czu�ym.�� Jak�e fascynuj�ca jeste�! Ale doprowadzasz mnie do sza�u! Do zobaczenia p�niej, Laylah.

Je�li mog� kontynuowa�, Wasza Wysoko��, �wiat�o Kosmosu, Najwy�szy W�adco Miliona S�o�c�

Zosta�am przyprowadzona przed oblicze najwy�szego prokuratora Ziemi, Antimona Felserta. Nigdy wcze�niej nie spotka�am Ansaara nawet ze �redniej kasty. Najwy�szy prokurator Felsert r�ni� si� od innych Ansaar�w. By�o to wida� po kolorze jego sk�ry, kszta�cie i rozmiarze grzebienia, proporcji ko�czyn.

Powiedzia�, w doskona�ym angielskim:

��A wi�c ty jeste� dziewczyn�, kt�r� Sinon Kreish poleci� do programu edukacyjnego. Ile masz lat, dziewczyno?

��Szesna�cie � powiedzia�am.�� Prawie siedemna�cie.

��M�wisz uniwersalnym imperialnym, dziewczyno? Umiesz w nim czyta�? Spojrzyj wi�c. Przejrzyj ten dokument.�� Rzuci� mi b�yszcz�c� kostk� pami�ci i powiedzia�, jak j� uruchomi�. Zmaterializowa� si� raport Jjai Haunta na m�j temat, czerwone litery zawis�y w powietrzu.

Inteligenta, ch�tna do s�u�enia� szybko si� uczy� niemal podejrzanie godna zaufania� nieco niedojrza�a jak na sw�j wiek, zwa�aj�c na fakt, �e ludzkie kobiety staj� si� zdolne do rozmna�ania w wieku dwunastu-trzynastu lat�

��Jak ci si� wydaje, co Haunt mia� na my�li pisz�c �niemal podejrzanie godna zaufania�? � zapyta� najwy�szy prokurator w j�zyku imperialnym.

��Nie mam poj�cia, prosz� pana � odpowiedzia�am w tym samym j�zyku.

��Jeszcze �ch�tna, by s�u�y�. Dlaczego tak ch�tnie s�u�ysz Ansaarom?

��Jeste�cie naszymi w�adcami � powiedzia�am po prostu.

��Wystarczaj�cy pow�d, by nas nienawidzi�.

��Nie nienawidz� nikogo, prosz� pana. Wydaje mi si� to marnowaniem energii emocjonalnej.

Zada� mi jeszcze kilka pyta�. By�y to jednak pytania rutynowe. M�j los zosta� okre�lony wcze�niej. Rozpoczyna�y si� d�ugie lata eksploatacji i nauki. Osiemna�cie lat, od Ziemi po �wi�ty �wiat Haraar i towarzystwo Waszej Wysoko�ci.

W pierwszej grupie, wys�anej do Terytori�w, znajdowa�o si� dwunastu m�czyzn i siedem kobiet � poeci, filozofowie, naukowcy. Podr�owali�my w grupach trzy � lub czteroosobowych. Mnie wys�ano na Bethareth w systemie Hklplod � z�oty �wiat o z�otym s�o�cu, na kt�rym smuk�e, pi�kne istoty, pozbawione ko�czyn jak w�e, czcz� boga-potwora, mieszkaj�cego na szczycie wielkiej g�ry. Mieszka�am tam przez rok i obserwowa�am, jak dotyka�y swoimi ozdobionymi klejnotami czo�ami kamie� po�wi�cony bogu. Stamt�d uda�am si� na Giallo Giallo w systemie Mirilores, �wiat wiecznego �niegu i zamarzni�tych ocean�w. Podr�owa�am z badaczami Ansaari po podziemnym kr�lestwie jaski� i rw�cych strumieni lawy. Opisanie tego dziwnego �wiata zaj�oby mi sze�� nocy.

Nast�pnie Sepulmideine, �wiat Po��czonych Ksi�yc�w, kt�rego niebo p�onie �ywym ogniem, Mikkalthrom, na kt�rym Imperator Gorn XIX le�y pogrzebany w grobie stazowym, kt�ry nie otworzy si� przez nast�pne 50000 imperialnych lat, i Gambelimilidinul, �wiat rozkoszy Terytori�w Wschodnich.

Ka�dy �wiat mia� w sobie tyle cud�w, kt�rych nie da si� zobaczy� nawet dysponuj�c tuzinem �ywot�w. Wiedzia�am jednak, �e jest to tylko pogranicze terytori�w imperialnych, �e mog�abym podr�owa� wiecznie, a i tak nie zobaczy� wszystkich.

Najwspanialsze chwile � i najmroczniejsze � prze�y�am na �wiecie zwanym Vulcri, w systemie czerwonego s�o�ca Kiteil, gdy patrzy�am na ruiny Costa Stambool, stolicy imperium, kt�re upad�o na d�ugo zanim pierwszy Ansaar wyruszy� z Haraar.

Widzia�am krzywe uliczki najstarszych poziom�w, pochodz�cych z ostatnich dni ery zwanej Drug� Mandal�, nadbudowanych przez spadkobierc�w tej upad�ej cywilizacji. Prymitywne mury tego miasta kry�y si� pod budowlami nowszymi o tysi�c wiek�w, a jednak nadal ja�nia�y szkar�atnym �wiat�em. Powy�ej widzia�am chalcedonowe balkony Sojuszu �wiat�w, a jeszcze wy�ej ulice Br�zowego Miasta, na kt�rych nadbudowano pochy�e alejki g�o�nej Glissady, dzielnicy przyjemno�ci Nowego Costa Stambool. Na samym szczycie widoczne by�y blizny zadane miastu przez krwawych zdobywc�w Czwartej Mandali Costa Stambool.

Pa�ace staro�ytnych dynastii, �wi�tynie zapomnianych bog�w. Sklepy sprzedaj�ce artefakty niezwykle stare ju� wtedy, gdy Ansaarowie byli m�odzi. Tawerny sprzedaj�ce wina, kt�re dawno zamieni�y si� w py�, zielone parki z drzewami i krzewami straconymi ju� dla �wiata. Wielka marmurowa p�yta g�osi�a w niezrozumia�ym j�zyku chwa�� imperium, kt�re obejmowa�o dziesi�� system�w s�onecznych, a kt�rego nazwy ju� nawet nie poznamy.

Sta�am zszokowana, pozwalaj�c, by chwa�a tych staro�ytnych cywilizacji wype�ni�a moj� dusz�. Pa�ac Potr�jnej Kr�lowej i dziedziniec Imperatora Wszystkiego, kamienne pomieszczenia, w kt�rych Trybuna� Ludowy, pi��dziesi�cioosobowe grono, kt�re rz�dzi�o tam przez trzydzie�ci stuleci narzuconej harmonii, �y� zanurzony w �wietlistych substancjach od�ywczych uzyskiwanych z rozpuszczonych cia� ich wsp�obywateli. S�ynna biblioteka Starego Stambool, z ksi��kami w formie wielo�ciennych kamieni szlachetnych, zawieraj�cych wszystkie spisane przez t� cywilizacj� s�owa, wysypuj�cymi si� z �elaznych skrzy�. Zajrza�am do Gimnazjum i wydawa�o mi si�, �e wyj�ca trzyg�owa bestia spogl�da na mnie p�on�cymi oczami z Pola Walki. Spacerowa�am po Targu Wszystkich Cud�w, na kt�rym wystawiano niegdy� towary z tysi�ca �wiat�w, wszystkie bezp�atnie dzi�ki �asce Tych Kt�rzy Dbaj�, kochaj�cych stra�nik�w tego najwi�kszego ze wszystkich miast. By�am oszo�omiona tym cudem.

W tym momencie jaki� g�os obok mnie powiedzia�:

��By� mo�e pewnego dnia stolica Ansaar�w b�dzie tak� sam� ruin�, co?

Odwr�ci�am si� gwa�townie. Cz�owiek � cz�owiek � zbli�y� si� do mnie cicho, gdy napawa�am si� cudami.

��Zaniem�wi�a�, Laylah?

��Sk�d znasz moje imi�?

Za�mia� si�.

��Nie poznajesz mnie, prawda?

Spojrza�am, przyjrza�am si� oczom, kszta�towi ust, krzywi�nie u�miechu.

��Vann?�� powiedzia�am niepewnie.

��Tw�j dawno utracony brat, Vann! Kto podchodzi do ciebie na kra�cu wszech�wiata, aby powiedzie� �Cze��!�. Mo�esz w to uwierzy�, Laylah? Jeste�my dwiema ig�ami w stogu siana o wielko�ci milion�w lat �wietlnych!

Padli�my sobie w ramiona, �miej�c si� i p�acz�c, obok ruin Costa Stambool.

Nigdy nie zazna�am bardziej cudownej chwili, Panie, w ca�ym moim �yciu. Gdy szli�my z powrotem do domu go�cinnego, opowiadaj�c sobie o wszystkim, co nam si� przydarzy�o od dnia Ciemno�ci, D�wi�ku i G�osu, Vann powiedzia� co�, co nape�ni�o mnie groz� i przera�eniem, co� tak szalonego i mrocznego, �e ledwo mog�am uwierzy�, �e to powiedzia�. S�owa, wypowiedziane przez mojego brata, by�y zdrad� stanu, Wasza Wysoko��.

Ach, ale ju� czas sko�czy� na dzi�, prawda, Wasza Wysoko��? Tyle godzin po�wi�ci�am na opisywanie cud�w, �e s�owa mojego brata b�d� musia�a przekaza� ci jutro, podobnie jak moj� reakcj� na nie i dalszy ci�g wydarze�. Tak wi�c musisz podarowa� mi kolejny dzie� �ycia, je�li chcesz us�ysze� ci�g dalszy. Jak b�dzie, Wasza Wysoko��? Katowski pieniek, czy kolejny dzie� i noc �ycia? Decyzja nale�y do ciebie, Panie Wszystkiego, W�adco Wszech�wiata.

Imperator si� u�miecha�.

��Nigdy nie sko�czysz tej opowie�ci, prawda, Laylah? Je�li na to pozwol�, przeci�gniesz j� na sto lat, a potem kolejne sto!

��Ale tyle mam do powiedzenia, Wasza Wysoko��!

��Tak, i nalegasz, aby wszystko opowiedzie�. Ja tylko chcia�em wiedzie� sk�d pochodzisz, c�, wiesz czego chcia�em si� dowiedzie�. Zamiast tego opowiadasz mi jedn� rzecz za drug�.

��To wszystko cz�� opowie�ci. Wszystko si� ze sob� ��czy. Przyznaj� jednak, �e nie spieszy mi si� do zako�czenia. Je�li podarujesz mi jeszcze jedn� noc lub mo�e dwie, powinnam by� w stanie��� spojrza�a na niego ostro.�� Lecz je�li zacz�am ci� nudzi�, mo�e powinni�my przesta� w tym miejscu. Cierpliwo�� kata sko�czy�a si� dawno temu. My�l�, �e teraz r�wnie� Twoja. Bardzo dobrze. Nie b�d� przed�u�a� opowie�ci. Moja historia jest sko�czona. �egnam ci� na zawsze, Wasza Wysoko��. Oby� panowa� w szcz�ciu przez siedem razy siedem tysi�cy lat.�� Zacz�a kre�li� ansaarski znak b�ogos�awie�stwa, zarezerwowany dla id�cych na �mier�.

Imperator z�apa� jej r�k� w po�owie gestu i po�o�y� j� u jej boku.

��Nie � powiedzia�.

��Nie?

��Dzisiaj nie b�dzie �adnych egzekucji. A dzi� w nocy pos�ucham dalszego ci�gu. Obiecaj mi tylko jedn� rzecz, Laylah!

��Mam obieca�, �e sko�cz� dzi� w nocy?

��Tak, tak, tak.

Pok�oni�a si� i wykona�a gest poddania.

��Zrobi�, co w mojej mocy, Wasza Wysoko��. Dzisiaj us�yszysz ostatni� cz�� mojej historii. Tyle mog� obieca� ci ca�ym moim sercem, �wiat�o Kosmosu, Najwy�szy W�adco Miliona S�o�c�

27 Bogan, 82 Cykl Dynastyczny

(15 sierpnia � tak my�l� � 3001 AD)

To by� �rodek nocy i ci�ko by�o jej zabra� si� do opowie�ci.

��Dzisiaj � ponagli� w ko�cu Imperator � powiedzia�a�, �e opowiesz, mi co us�ysza�a� od brata w Costa Stambool i jaki efekt wywar�o to na ciebie.

��Tak � nadal jednak waha�a si�, poniewa� to by� najtrudniejszy moment ze wszystkich. Wszystko, co chcia�a dzisiaj powiedzie�, by�o dok�adnie u�o�one w jej g�owie, lecz nagle, po raz pierwszy od przybycia, s�owa nie chcia�y pop�yn��.

Cisz� przerwa� Imperator:

��Pozw�l, �e opowiem za Ciebie. Tw�j brat powiedzia� ci, �e jest jednym z przyw�dc�w ruchu oporu i �e doskonale wie, i� znasz j�zyk i kultur� Ansaar�w i przyszed� prosi� ci�, aby� wyruszy�a do Haraaru, dosta�a si� do mojego pa�acu, zdoby�a moj� przychylno�� dzi�ki swojemu niezwyk�emu urokowi� i zamordowa�a mnie.

Powiedzia� to cichym g�osem, lecz jego s�owa uderzy�y j� jak m�ot. Siedzia�a bez ruchu, oszo�omiona, zagubiona w panice.

��Czy� nie tak, Laylah?�� u�miecha� si�. � M�w. Czy straci�a� sw�j g�os?

Z trudem odpowiedzia�a.

��O tym wszystkim chcia�am ci opowiedzie� dzi� w nocy, to prawda. Sk�d jednak to wiesz?

��Z twojego dziennika, oczywi�cie.

��Mojego dziennika? Jak mog�e� przeczyta� m�j dziennik? Jest napisany po angielsku!

��Kt�ry jest podstawowym j�zykiem Ziemi. Ziemia jest �wiatem imperialnym � nadal m�wi� �agodnym tonem. Jego g�os nie by� g�osem Imperatora.�� Czy my�lisz, �e zaanektowaliby�my �wiat, nie ucz�c si� jego j�zyka? Gdy spa�a�, nasz ekspert zakrad� si� do pokoju i przeczyta� tw�j ma�y notatnik. Powiedz mi jednak, Laylah � czy zabi�aby� mnie?

��Nie. Nigdy. Nigdy!�� Dr�a�a. Ledwie by�a w stanie formowa� s�owa.

��Wierz� ci � powiedzia�, a jego ton wydawa� si� szczery.�� Jednak w�a�nie po to przyby�a� na Haraar. Czy to dlatego, �e wydaj� ci si� fascynuj�cy? Dlatego, �e si� we mnie zakocha�a�? � Bawi� si� ni� znowu, jak lew swoj� zdobycz�. � Czy te� dlatego, �e uzna�a�, �e zabicie mnie nie ma sensu?

��Z wszystkich tych powod�w � powiedzia�a, jej g�os odzyska� cz�� si�y � zabicie ci� nie mia�oby sensu. Imperium przetrwa�o �mier� setek Imperator�w i b�dzie trwa� niezale�nie od tego, kto b�dzie zasiada� na tronie. Dlaczego jednak mieliby�my o tym dyskutowa�? Gra sko�czona, Wasza Wysoko��. Przywo�aj swojego kata.

��Jeszcze nie. Najpierw druga cz��. Czy naprawd� si� we mnie zakocha�a�? W najwi�kszym wrogu swojej rasy?

Jej spojrzenie stwardnia�o. Nie by�a w stanie spojrze� mu w oczy.

��Przyznaj�, �e jestem tob� zafascynowana. To nie do ko�ca to samo, co mi�o��.

��Zgadzam si�. Ja r�wnie� odczuwam fascynacj�. Wiesz o tym, prawda? Z jakiego innego powodu mia�bym ciebie s�ucha�, noc po nocy, podczas gdy mam tyle rzeczy do zrobienia? Urocza maula, kt�ra ryzykuje swoje �ycie, aby dosta� si� na Haraar, kt�rej udaje si� wygada� sobie drog� do pa�acu, kt�ra opowiada mu historyjki o jej �wiecie, kt�re trzyma�y go w swojej mocy noc za noc��

��Gra�am w niebezpieczn� gr� i przegra�am � przesta�a si� trz���. Czu�a si� spokojna.�� Czy mo�emy zako�czy� t� ma�� sesj� teraz? Nie chc� ju� przed�u�a� naszych rozm�w.

��Za to ja chc�, Laylah. Co powiedzia�aby�, gdybym zaofiarowa� ci wolno�� Ziemi? Wolno�� od rz�d�w Ansaar�w?

Wci�gn�a g��boko powietrze. Po raz kolejny z�apa� j� nieprzygotowan�.

��Wolno�� Ziemi?

��Jako autonomicznego �wiata Imperium. Koniec z okupacj� ansaarsk�, swoboda podr�y w Przestrzeni Imperialnej dla mieszka�c�w Ziemi. Jestem w stanie to za�atwi�. Widzia�em w twoim notatniku takie wersy, pi�ra jednego z waszych staro�ytnych poet�w: �Tytu�y to cienie, korony to pusty ci�ar. Ko�cem kr�l�w jest dobro poddanych�. W to w�a�nie wierz�, Laylah. Dobro poddanych. Wiesz, �e nie jestem tyranem. Uwolni� tw�j ma�y �wiat.

��To paskudny �art. Bardzo okrutnie ze mnie �artujesz.

��Nie �artuj�. Wolno�� Ziemi nale�y do ciebie, Laylah.�� Po chwili doda�: � Jako prezent �lubny, oczywi�cie.�� Jego ansaarska d�o� si�gn�a po jej r�k�. � Napisa�a� �Powiem szczerze, �e mog�abym rozmawia� z nim wiecznie��. Oferuj� ci tak� mo�liwo��. Fascynujesz mnie a� do punktu zakochania, Laylah. Prosz� ci�, aby� zosta�a jedn� z moich ukochanych g��wnych �on.

Kiedy by�a w stanie ponownie si� odezwa�, zapyta�a:

��Jedn� z ilu, je�li mo�na spyta�.

��By�aby� sz�st�.

��Ach. Sz�st�. � Min�y ju� szok i zdziwienie, by�a niemal spokojna. W przeciwie�stwie do Imperatora. Jego oczy by�y schowane, pionowe �renice ledwo widoczne.�� Ukochana �ona numer sze��! C� za dziwny los dla cichej dziewczyny z Ziemi!�� Rozmy�la�a nad tym przez chwil�, podczas gdy on patrzy� na ni� niecierpliwie, zaplataj�c i rozplataj�c palce.�� C�, my�l�, �e mo�emy to om�wi�, Wasza Wysoko��. Tak. Mo�emy to om�wi� w najbli�szych dniach.

Skin�� g�ow�.

��Jak najbardziej. Mo�emy to om�wi�. B�d� przychodzi� tak jak dotychczas, ty b�dziesz opowiada� mi swoje historie i by� mo�e, krok po kroku�

��Krok po kroku � odpowiedzia�a � Tak. By� mo�e.

Zmusi�a si� do zachowania tego niezrozumia�ego spokoju, gdy� inaczej ca�kowicie straci�aby panowanie nad sob�.

Sz�sta ukochana �ona! Ziemia �wiatem autonomicznym! Tak, ale czy mog�aby? Czy zrobi�aby to? Krok po kroku, by� mo�e. By� mo�e. Krok po kroku.

��Opowiedz mi nast�pn� histori�, Laylah.

Bardzo dobrze. Musz� ci zatem powiedzie�, Wasza Wysoko��, �e z Costa Stamboo� uda�am si� na zakazany �wiat Wielkiej Binnelli, planety R�wniny Wyroczni, o kt�rej m�wi si�, �e w jej kszta�tach i kolorach zawarto odpowiedzi na wszystkie pytania, kt�re kiedykolwiek zadano i wiele takich, kt�re jeszcze nie zosta�y wypowiedziane. W pobli�u R�wniny znajduj� si� g�ry o nazwie Angelon, w kt�rych podr�nik chodzi po kobiercu z rubin�w i szmaragd�w. Dalej � niemal na horyzoncie, mo�na zobaczy� nieruchome czarne wody Morza Miaule, z wysp� Sapont, domem demon�w i bazyliszk�w, dymi�c� tu� przy brzegu.

Dotar�am na ten przera�aj�cy �wiat, Panie, zgodnie z sugesti� mojego brata, kt�ry uwa�a�, �e w�r�d tych demon�w i bazyliszk�w mog� nauczy� si� pewnych umiej�tno�ci przydatnych w przypadku, je�li kiedykolwiek znalaz�abym si� w miejscu, w kt�rym znajduj� si� teraz. Tak wi�c po moim przybyciu�

Paolo Bacigalupi � urodzi� si� i wychowa� w male�kim miasteczku w stanie Kolorado. Bywa nazywany najbardziej pesymistycznym ameryka�skim pisarzem science-fiction. Ju� pierwszym opowiadaniem �Pocketful of Dharma� (1999) zelektryzowa� czytelnik�w, krytyk�w i� innych autor�w. Zdoby� presti�ow� Theodore Sturgeon Memorial Award za �Cz�owieka z ��t� kart�� (2005), przyznawan� przez koleg�w pisarzy mistrzom kr�tkiej formy. W tym roku si�gn�� po nagrod� magazynu �Locus� za opowiadanie �Pump Six� i zbi�r Pump Six and Other Stories. Wspomniany zestaw opowiada�, jak i niedawno wydana pierwsza ksi��ka autora The Windup Girl zbieraj� doskona�e recenzje. Opowiadanie �Ludzie piasku i popio�u� zdoby�o nominacj� zar�wno do nagrody Hugo, jak i Nebula.

W pierwszym rz�dzie dzi�kuj� autorom za wspania�e opowiadania, kt�rych u�yczyli do kolejnego tomu Krok�w w nieznane. Ich talent sprawia, �e nieistniej�ce �wiaty, wydarzenia, miejsca i postaci o�ywaj� w wyobra�ni czytelnik�w tego almanachu.

Bardzo dzi�kuj� te� Wojtkowi Sede�ce i Ryszardowi Piaseckiemu za zaufanie z jakim kolejny raz powierzyli mi redakcj� zbioru, a tak�e Lechowi J�czmykowi � za stworzenie tej serii i jej legendy.

Dzi�kuj� te� wszystkim osobom dzi�ki kt�rym powsta�a ksi��ka: t�umaczom, redaktorom, korektorom i grafikom; tutaj specjalne podzi�kowania dla Grzegorz Kmina i Macieja �Monastyra� B�a�ejczyka. Szalenie przydatne by�y �yczliwe wskaz�wki Paw�a Lauda�skiego, Konrada Koz�owskiego, Tomasza Pindela i Jana �era�skiego. Natomiast Heather Baror, Eric Brown, Magda Cabajewska, Eileen Gunn, Gordon Van Gelder, John Parker i Tomasz Pindel wspania�omy�lnie wspierali mnie w poszukiwaniach kontaktu z autorami i w�a�cicielami praw autorskich, za co sk�adam im g��boki uk�on.

Ten tom nie powsta�aby bez oceanu wyrozumia�o�ci i wsparcia ze strony Anny Skrzypczyk, a tak�e tw�rczej aury niestrudzenie generowanej przez Piotra Mo�cickiego, niezr�wnanego znawcy horror�w.