Wyb�r Lech J�czmyk

Jest w tym tomie zastanawiaj�ce opowiadanie Mc Laughlina w formie artyku�u z prasy przysz�o�ci, uzasadniaj�cego potrzeb� wypraw kosmicznych. Najcenniejsz� zdobycz� takich wypraw b�d� wed�ug niego nowe pytania. Bo cz�owiek jest dziwnym zwierz�ciem, kt�re opr�cz innych pokarm�w potrzebuje tak�e wci�� nowych pyta�. Odpowiedzi dzia�aj� na niego usypiaj�co � paliwem dla ludzkiego umys�u s� pytania. Mo�e dlatego tylu uczni�w drzemie na lekcjach, �e nauk� przedstawia im si� w szkole jako zbi�r odpowiedzi, nie za� jako zbi�r pyta�.

W powie�ci ameryka�skiej pisarki Ursuli Le Guin pod tytu�em Lewa r�ka ciemno�ci przedstawiciel odleg�ej planety tak wyk�ada zasady swojej filozofii pierwszemu wys�annikowi Ziemi:

Fortitude

Van Goom�s Gambit

Mojo imia wam izwiestno

Touchstone

Chrysalis

Doktor Stephen M

DonaLD

Szpital Stanowy w Woodham,

N.Y. 01270 P.O. BOK 669 PRIV.

The Word of Heart�s Desire

Mister Wayne doszed� do ko�ca d�ugiej, si�gaj�cej mu do ramienia ha�dy szarego gruzu i zobaczy� sklep �wiat�w. Wygl�da� dok�adnie tak, jak mu go znajomi opisali: ma�a szopa zbudowana z odpadk�w drewna, cz�ci samochod�w, kawa�k�w blachy i kilku rz�d�w krusz�cych si� cegie�, zapacykowana wodnist� niebiesk� farb�.

Obejrza� si� za siebie, na �cie�k� w�r�d ruin, �eby si� upewni�, czy nikt go nie �ledzi. Mocniej �cisn�� pod pach� swoj� paczk�, potem, przestraszony nieco w�asn� odwag�, otworzy� drzwi i w�lizn�� si� do �rodka.

��Dzie� dobry!�� odezwa� si� w�a�ciciel.

On te� wygl�da� dok�adnie tak, jak go opisano: wysoki, stary cz�owiek o chytrze zmru�onych w�skich oczach i opuszczonych k�cikach ust. Nazywa� si� Tompkins. Siedzia� w starym bujanymi fotelu, na kt�rego por�czy przycupn�a niebieskozielona papuga. W sklepiku znajdowa�o si� jeszcze jedno krzes�o i st�. Na stole le�a�a zardzewia�a strzykawka.

��Dowiedzia�em si� o pa�skim sklepie od przyjaci� � powiedzia� mister Wayne.

��Zatem zna pan cen� � powiedzia� Tompkins.�� Przyni�s� pan?

��Tak � odpowiedzia� mister Wayne, podnosz�c swoj� paczk�, � Ca�y m�j maj�tek. Ale najpierw chcia�bym o co� zapyta�.

��Oni zawsze chc� o co� zapyta� � powiedzia� Tompkins do papugi, kt�ra mu odmrugn�a.�� Prosz� bardzo, niech pan pyta.

��Chc� wiedzie�, co si� dzieje naprawd�.

Tompkins westchn��. � Dzieje si� tak: daj� panu zastrzyk, po kt�rym pan zasypia. Potem za pomoc� pewnych urz�dze�, kt�re mam na zapleczu, uwalniam pa�sk� �wiadomo��.

Tompkins u�miechn�� si� po tych s�owach i jego milcz�ca papuga r�wnie� jakby si� u�miechn�a.

��I co dalej?�� spyta� mister Wayne.

��Pa�ska wyzwolona z cia�a �wiadomo�� mo�e wybiera� spo�r�d niezliczonej liczby mo�liwych �wiat�w, jakie Ziemia odrzuca w ka�dej sekundzie swego istnienia.

Tompkins siedz�c w swoim fotelu u�miechn�� si� szerzej i m�wi� dalej z wyra�nym zapa�em.

��Tak, m�j przyjacielu, pewnie pan tego nie podejrzewa�, ale nasza udr�czona Ziemia, od momentu kiedy wy�oni�a si� z ognistego �ona S�o�ca, pozostawia za sob� bez przerwy alternatywne �wiaty. Niesko�czona liczba �wiat�w bior�cych sw�j pocz�tek z ma�ych i wielkich wydarze�, ka�dy Aleksander i ka�da ameba tworz� �wiaty, podobnie jak fale, kt�re rozchodz� si� po stawie niezale�nie od tego, czy wrzucimy do niego ma�y czy du�y kamie�. Czy� wszystkie przedmioty nie rzucaj� cienia? Ot�, m�j przyjacielu, Ziemia jest czterowymiarowa, rzuca wi�c tr�jwymiarowe cienie; w ka�dym momencie swego istnienia rzuca swoje materialne odbicia. Miliony, miliardy �wiat�w! Bezmiar �wiat�w! I pa�ska wyzwolona przeze mnie �wiadomo�� b�dzie mog�a wybra�, kt�ry� z tych �wiat�w i poby� w nim przez jaki� czas.

Mister Wayne nie m�g� uwolni� si� od niepokoj�cego uczucia, �e Tompkins przypomina naganiacza sprzed cyrkowej budy, obiecuj�cego nie istniej�ce cuda. Ale mister Wayne przypomnia� sobie, �e za jego �ycia zdarzy�y si� ju� rzeczy, w kt�re nigdy by nie uwierzy�. Nigdy! Niewykluczone wi�c, �e cuda, o kt�rych m�wi� Tompkins, te� s� mo�liwe.

��Znajomi m�wili mi tak�e��� zacz�� mister Wayne.

� �e jestem pospolitym oszustem?

��Niekt�rzy z nich robili takie aluzje � powiedzia� mister Wayne ostro�nie � ale ja nie chc� si� uprzedza�. M�wili te��

��Domy�lam si�, co m�wili pa�scy oble�ni przyjaciele. Powiedzieli panu o spe�nianiu �ycze�. Czy chcia�by si� pan dowiedzie� czego� na ten temat?

��Tak. M�wili mi, �e wszystko czego zapragn�, wszystko co chcia�bym�

��Zgadza si� � powiedzia� Tompkins.�� To jest zasada wszystkiego. Istnieje niesko�czona liczba �wiat�w, spo�r�d kt�rych mo�e pan wybiera�. Pa�ska �wiadomo�� kieruje si� w wyborze wy��cznie pragnieniami. Pa�skie najskrytsze pragnienia s� jedyn� rzecz�, jaka si� liczy. Je�eli marzy� pan potajemnie o morderstwie�

��Ale� sk�d!�� przerwa� mister Wayne.

���znajdzie si� pan w �wiecie, gdzie b�dzie pan m�g� mordowa�, gdzie b�dzie pan m�g� p�awi� si� we krwi, przewy�szy� markiza De Sade, Nerona czy kogo� tam jeszcze, kto jest pa�skim bo�yszczem. Albo przypu��my, �e po��da pan w�adzy. W�wczas wybierze pan �wiat, gdzie b�dzie pan bogiem, w przeno�ni i dos�ownie. Krwio�erczym Juggernautem na przyk�ad, lub m�drym Budd�.

��Nie s�dz�, abym�

��S� te� inne pragnienia. Wszystkie nieba i wszystkie piek�a stan� przed panem otworem. Nieokie�znana rozpusta. Ob�arstwo, pija�stwo, mi�o��, s�awa � wszystko czego pan zechce.

��Zdumiewaj�ce!�� powiedzia� mister Wayne.

��Tak � zgodzi� si� Tompkins.�� Oczywi�cie ta kr�tka lista nie wyczerpuje wszystkich mo�liwo�ci, wszystkich kombinacji i odmian pragnie�. Przecie� mo�e pan tak�e wybra� proste, spokojne, sielankowe �ycie na jakiej� po�udniowej wyspie w�r�d wyidealizowanych krajowc�w.

��To ju� jest bardziej do mnie podobne � powiedzia� mister Wayne z nie�mia�ym u�miechem.

��Ale kto wie? Pan sam mo�e nie zna� swoich prawdziwych pragnie�. Mo�na nawet pragn�� w�asnej �mierci.

��Czy to si� cz�sto zdarza?

��Od czasu do czasu.

��Ja nie b�d� chcia� umrze�.

��To s� rzadkie przypadki � powiedzia� Tompkins patrz�c na paczk� mister Wayne�a.

��Pan wie najlepiej� Ale sk�d mam wiedzie�, czy to wszystko dzieje si� naprawd�? Cena jest niezwykle wysoka: ca�y m�j maj�tek. A pan mo�e da� zwyczajny zastrzyk, po kt�rym b�d� mia� sny. Ca�y m�j maj�tek za jeden zastrzyk heroiny i du�o wielkich s��w!

Tompkins u�miechn�� si� uspokajaj�co.�� Prze�ycie nie b�dzie mia�o nic wsp�lnego z widzeniem narkotycznym ani ze snem.

��Je�eli to prawda � spyta� mister Wayne odwa�nie � to dlaczego nie mog� pozosta� w wymarzonym przez siebie �wiecie na zawsze?

��Pracuj� nad tym � powiedzia� Tompkins.�� Dlatego w�a�nie bior� tak drogo, �e potrzebne mi s� materia�y do do�wiadcze�. Chc� znale�� spos�b, �eby przej�cie by�o trwa�e. Jak na razie nie uda�o mi si� przeci�� p�powiny, kt�ra ��czy cz�owieka z jego w�asn� Ziemi� i przyci�ga go do niej z powrotem. Nawet najwi�ksi mistycy nie potrafili tej sztuki dokona� inaczej ni� przez �mier�. Ale mimo to nie trac� nadziei.

��By�oby to wspania�e, gdyby si� panu uda�o � wtr�ci� mister Wayne uprzejmie.

��Tak, niew�tpliwie!�� zawo�a� Tompkins z niespodziewanym wybuchem entuzjazmu.�� Wtedy moja n�dzna buda stanie si� bram� do raju. Operacja nie b�dzie nic kosztowa�, b�dzie dost�pna dla wszystkich! Ka�dy b�dzie m�g� przenie�� si� na Ziemi�, jak� sobie wybierze, tak�, kt�ra mu naprawd� odpowiada, pozostawiaj�c ten przekl�ty �wiat szczurom i karaluchom�

Nagle Tompkins urwa� w p� zdania i powiedzia� znowu z lodowatym spokojem.�� Obawiam si�, �e da�em wyraz swoim uprzedzeniom. Na razie nie umiem zapewni� ostatecznej ucieczki z tego �wiata, w ka�dym razie takiej, kt�ra nie poci�ga�aby za sob� �mierci. Mo�e nigdy mi si� to nie uda. Jak dotychczas mog� panu zaproponowa� jedynie wakacje, zmian�, posmak innego �wiata i spojrzenie na w�asne pragnienia. Cen� pan zna. W razie niepowodzenia wszystko zwracam.

��To bardzo �adnie z pa�skiej strony � powiedzia� mister Wayne zupe�nie szczerze.�� Ale jest jeszcze inna sprawa, o kt�rej wspominali mi znajomi: dziesi�� lat �ycia.

��Na to nie ma rady � powiedzia� Tompkins.�� Tego panu nie mog� zwr�ci�. Moja operacja stanowi ogromne obci��enie systemu nerwowego, co odpowiednio skraca �ycie. To jest jedna z przyczyn, dla kt�rych nasz tak zwany rz�d uzna� moje operacje za nielegalne.

��Nie egzekwuj� tego zakazu zbyt surowo � powiedzia� mister Wayne.

��Nie. Oficjalnie rzecz jest zakazana jako szkodliwe oszustwo. Ale urz�dnicy te� s� lud�mi. Oni te� chcieliby uciec z tej Ziemi, tak jak wszyscy inni.

��Cena � zastanawia� si� mister Wayne, przyciskaj�c do siebie zawini�tko.�� I dziesi�� lat �ycia! Za realizacj� moich najskrytszych pragnie� Musz� si� przez chwil� zastanowi�.

��Niech si� pan zastanawia � powiedzia� Tompkins oboj�tnie.

A Happy Day in 2381

S�owa te ryj� na glinianych tabliczkach przed moj� jaskink�. Zawsze interesowa�o mnie, jak Babilo�czycy to robili, nie przypuszcza�em jednak, �e sam b�d� musia� pr�bowa�. Musieli mie� lepsz� glin�, a mo�e pismo klinowe lepiej si� do tego nadawa�o.

Moja roz�azi si� albo kruszy, wol� to jednak od gryzmolenia wapieniem po �upku, bo od dziecka jestem wra�liwy na zgrzytanie. Nie b�d� ju� nigdy nazywa� starodawnych technik prymitywnymi. Profesor przed odej�ciem obserwowa�, jak m�cz� si�, �eby skrzesa� ogie�, i gdy z�ama�em po kolei n� do otwierania konserw, nasz ostatni pilnik, scyzoryk i no�yczki, zauwa�y�, �e docent Tompkins z British Museum pr�bowa� przed czterdziestu laty wy�upa� z krzemienia zwyczajn� skrobaczk�, podobn� do sporz�dzanych w epoce kamiennej, i zwichn�� sobie nadgarstek oraz st�uk� okulary, ale skrobaczki nie wy�upa�. Doda� te� co� o ur�gliwej wy�szo�ci, z jak� patrzymy na jaskiniowych antenat�w. Mia� racj�. Moja nowa siedziba jest n�dzna, materac ju� zgni�, a z bunkra artyleryjskiego, w kt�rym tak dobrze si� mieszka�o, wygna� nas ten schorowany, stary goryl, kt�rego licho przynios�o z d�ungli. Profesor utrzymywa�, �e goryl wcale nas nie wysiedli�. By�o to o tyle prawd�, �e nie okazywa� agresywno�ci, lecz wola�em nie dzieli� z nim i tak ciasnego pomieszczenia � najmocniej denerwowa�y mnie jego zabawy granatami. Mo�e i usi�owa�bym go wygoni�, ba� si� czerwonych puszek zupy rakowej, kt�rej tyle tam zosta�o, ale ba� si� jednak za ma�o, a poza tym Maramotu, kt�ry teraz ju� otwarcie przyznaje si� do szama�stwa, o�wiadczy�, �e rozpoznaje w ma�pie dusz� stryjecznego i nastawa� na to, by nie robi� mu na z�o��. Obieca�em, �e nie b�d�, profesor za� z�o�liwy jak zwykle b�kn��, �e jestem pow�ci�gliwy nie ze wzgl�du na stryja Maramotu, ale �e nawet schorowany goryl pozostaje gorylem. Nie mog� od�a�owa� tego bunkra, kiedy� nale�a� do fortyfikacji granicznych mi�dzy Gurunduwaju i Lambli�, a teraz c�, �o�nierze rozbiegli si�, a nas wyrzuci�a ma�pa. Wci�� nas�uchuj� mimo woli, bo dobrze ta zabawa granatami si� nie sko�czy, ale s�ycha� tylko jak zawsze st�kanie przejedzonych uruwotu i tego pawiana, kt�ry ma podbite oczy. Maramotu m�wi, �e to nie zwyk�y pawian, lecz musz� da� spok�j g�upstwom, bo nigdy nie przejd� do rzeczy.

Nazidanije dla pisatielej fantastiki

The Fires Within

W�a�ciwie nie powiedziano mu dotychczas ani s�owa ponad to, �e ma natychmiast, s�u�bowo uda� si� na Ksi�yc. Podr� jak podr�. Jan bywa� ju� na Ksi�ycu i dalej nawet, ale zawsze mia�o to jaki� z g�ry okre�lony cel, a przy tym za�atwianie formalno�ci trwa�o zwykle ponad tydzie�, potem czeka�o si� d�ugo na miejsce w rakiecie�

Tym razem, bez �adnych formalno�ci, w ci�gu kilku godzin Jan znalaz� si� na pok�adzie statku kosmicznego. Mia� w kieszeni zwyk�y s�u�bowy paszport pozaziemski, delegacj� do jednej ze stacji badawczych instytutu, w kt�rym pracowa�� Mimo to jednak zdawa� sobie spraw� z tego, �e jego wyjazd musi mie� jaki� nadzwyczajny charakter.

Maj�c wiele czasu, pr�bowa� w czasie lotu wyobrazi� sobie cel tej nieplanowanej podr�y. C� takiego mog�o przydarzy� si� w ksi�ycowej stacji? Czy�by objawi�a si� tam jaka� niezwyk�a forma pozaziemskiego �ycia, jaka� istota z Kosmosu, dla zbadania kt�rej trzeba by�o zawezwa� znakomitego specjalist� biofizyka z Ziemi? Przypuszczenie mia�o pozory prawdopodobie�stwa: o takim fakcie na pewno nie tr�biono by g�o�no, dop�ki sprawy nie zbadaj� specjali�ci. St�d te tajemnice i brak wszelkich wyja�nie� o celu podr�y. Jednak hipoteza taka mia�a jeden s�aby punkt: Jan zdawa� sobie spraw�, �e cho� biofizykiem wprawdzie by�, jednak nie na tyle znakomitym�

Pod koniec podr�y porzuci� wreszcie te ja�owe domys�y i postanowi� czeka�, a� kto� mu nareszcie co� wyja�ni. Kiedy g�o�nik poinformowa� pasa�er�w, �e do celu podr�y pozosta�o zaledwie trzy godziny, Jan uda� si� do bufetu. Czu� ju� nieprzyjemne ssanie w do�ku, a na zjedzenie kolacji w ksi�ycowym kosmoporcie wola� nie liczy�. Jeszcze przed odlotem poinformowano go, �e b�dzie mia� natychmiastowe po��czenie lokalne z docelow� stacj�, wola� wi�c nie ryzykowa�, bo nade wszystko nie lubi� chodzi� spa� g�odny.

W bufecie by�o do�� t�oczno, nie wszyscy jednak, jak si� okaza�o, siedzieli tu w celu spo�ycia kolacji. Nawet nie pods�uchuj�c specjalnie cudzych rozm�w, Jan bez trudu dowiedzia� si� o pog�osce, komentowanej �ywo przez pasa�er�w: wczorajszy statek regularnej komunikacji ksi�ycowej, przed l�dowaniem na Ksi�ycu zosta� uprowadzony przez kilku podr�uj�cych w nim osobnik�w. Wed�ug ostatnich wiadomo�ci, otrzymywanych jakoby z Centrali Koordynacji Lot�w, statek wyl�dowa� w bli�ej nie okre�lonym rejonie Ksi�yca, gdzie opu�cili go porywacze, uprowadzaj�c jako zak�adnika jednego z pasa�er�w. Statek, po kilku godzinach postoju, wystartowa� ponownie i szcz�liwie dotar� do kosmoportu, jednak�e o losach uprowadzonego pasa�era dotychczas nic nie wiadomo.

Jan z zainteresowaniem s�ucha� tych rewelacji. Przypadek porwania rakiety pasa�erskiej nie by� wprawdzie wydarzeniem bez precedensu � by�o ju� kilka pr�b, niekt�re nawet by�y udane, zawsze jednak porywacze, wcze�niej czy p�niej, sami oddawali si� w r�ce w�adz. Byli to przewa�nie ludzie nie zdaj�cy sobie w pe�ni sprawy z warunk�w panuj�cych na Ksi�ycu, przedstawiaj�cy �a�o�nie niski poziom umys�owy. Jeden na przyk�ad � fakt pono� autentyczny � usi�owa� wyskoczy� ze spadochronem z rakiety manewruj�cej nad powierzchni� Ksi�yca� Jednak�e w tym wszystkim, co m�wiono teraz, Jan dostrzega� pewne cechy przemy�lanej, dobrze zorganizowanej akcji.

Zanim rakieta wyl�dowa�a, Jan wiedzia� ju� sporo na temat przebiegu porwania. Porywaczy by�o czterech, lecz dzia�ali w zmowie z kim� jeszcze, kto oczekiwa� na nich w um�wionym miejscu l�dowania. Dzia�ali raczej podst�pem ni� gro�b�, u�ywaj�c jedynie �rodk�w odurzaj�cych, kt�rymi obezw�adnili za�og� rakiety. Musia� by� w�r�d nich dobry pilot rakietowy, gdy� wyl�dowali bezb��dnie, bez pomocy kogokolwiek z obs�ugi statku. Gdy opu�cili wraz z zak�adnikiem rakiet�, okaza�o si�, �e zabrali ze sob�, b�d� wynie�li poza statek, wszystkie awaryjne ubiory pr�niowe, uniemo�liwiaj�c w ten spos�b po�cig.

Odurzeni narkotykami piloci dopiero po kilku godzinach byli w stanie nawi�za� ��czno�� z kosmoportem. Wys�ane natychmiast rakiety zwiadowcze nie zdo�a�y jednak odnale�� na terenie wok� rakiety �adnego podejrzanego pojazdu. Za�oga jednego z patrolowc�w odnalaz�a wprawdzie odci�ni�te w pyle koleiny pojazdu, jednak ju� w odleg�o�ci kilku kilometr�w od miejsca przymusowego l�dowania porwanego statku �lad wkracza� na szlak ucz�szczany przez liczne ruchome stacje automatyczne i pojazdy ksi�ycowe, a przy tym w�a�ciwo�ci ksi�ycowego gruntu nie sprzyja�y tu utrwalaniu si� wyra�nych �lad�w.

Tych ostatnich szczeg��w dowiedzia� si� Jan z oficjalnego komunikatu radiowego rozg�o�ni ksi�ycowej, tu� przed l�dowaniem. Komunikat zapewnia� ponadto, �e poszukiwania s� kontynuowane, jak dotychczas jednak bez rezultatu.

Przy odprawie paszportowej skierowano Jana do biura dyspozytora kosmoportu, gdzie dowiedzia� si�, �e ze wzgl�du na wyj�tkow� sytuacj� nie b�dzie m�g� w ci�gu najbli�szej doby dotrze� na miejsce przeznaczenia, albowiem wszystkie pojazdy ksi�ycowe oddano do dyspozycji s�u�by �ledczej. Jana umieszczono w klitce, zwanej szumnie apartamentem dla go�ci i polecono mu czeka� cierpliwie na dalsze polecenia. Nie maj�c nic lepszego do roboty, usiad� w przydzielonym mu pokoiku i zacz�� przegl�da� przywiezione z Ziemi czasopisma.

Po kilkunastu minutach zapukano do drzwi. Do pokoju wszed� dyspozytor.

��Przepraszam, je�li przeszkadzam � powiedzia� bardzo grzecznie.�� W�a�nie sko�czy�em s�u�b� Poj�cia pan nie ma, co si� tutaj dzia�o po wczorajszym incydencie. By�em tak zaj�ty, �e po prostu nie mia�em nawet czasu �ledzi� szczeg��w tej afery. S�dz�, �e mo�e� pan zechce uchyli� r�bka tajemnicy s�u�bowej� To znaczy, oczywi�cie, �artuj� Po prostu mo�e pan wie co� ciekawego, o czym mo�e pan m�wi�. Bo tutaj te� w�a�ciwie niewiele wiemy�

��A sk�d�e ja?��� zdziwi� si� szczerze Jan.�� Je�eli, jak pan m�wi, wy tu niewiele wiecie, to ja tym bardziej nie wiem, przecie� dopiero co przylecia�em i siedz� tu zupe�nie niepotrzebnie, a mia�em niezw�ocznie zameldowa� si� w stacji B�15�

Dyspozytor u�miechn�� si� jako� dziwnie, milcza� przez chwil�, wreszcie ciekawo�� wida� przewa�y�a.

��Ja pana jeszcze raz bardzo przepraszam� Rozumiem, �e nie wolno panu z nikim o tych sprawach rozmawia� Poniewa� jednak major dzwoni� dwa razy i pyta� o pana, wi�c domy�li�em si�, �e przybywa pan do nas w zwi�zku ze spraw� porwania.

��Jaki major?

��Major Netz z tutejszej plac�wki Kosmopolu. W�a�nie przed kilkoma minutami dzwoni� po raz drugi i powiedzia�, �e ju� tu leci i �eby pana w �adnym wypadku nigdzie st�d nie wysy�a�.

��To chyba pomy�ka! Jestem biofizykiem i z t� spraw� nie mam nic wsp�lnego!

��No, trudno, niczego si� od pana nie dowiem� Ale te� z pana s�u�bista!�� u�miechn�� si� dyspozytor, kieruj�c si� ku wyj�ciu.�� W ka�dym razie przekaza�em panu polecenie majora. Prosz� nie oddala� si� z pokoju. Gdy tylko przyleci, skieruj� go tu do pana. Dobranoc.

Teraz dopiero Jan zacz�� kojarzy� poszczeg�lne niejasne dla niego dot�d wydarzenia w jedn� logiczn� ca�o��. Je�li rzeczywi�cie dyspozytor nie bierze go za kogo� innego, to sw�j nag�y przylot na Ksi�yc Jan zawdzi�cza w�adzom �ledczym, kt�rym widocznie jest tu do czego� potrzebny i to najwyra�niej w zwi�zku z wczorajszym porwaniem.

Kosmopol ma prawo powo�ywania do wsp�pracy cywilnych specjalist�w z r�nych dziedzin � o tym powszechnie wiadomo. Jednak�e Jan nie spodziewa� si�, �e mo�e si� to odbywa� w taki spos�b. Ostatecznie m�g� sobie wyt�umaczy� to wszystko, co dotyczy�o sposobu przyzwania go tutaj; mog�o chodzi� o zachowanie naj�ci�lejszej tajemnicy co do jego udzia�u w akcji przeciw porywaczom. Tylko w �aden spos�b nie potrafi� znale�� odpowiedzi na pytanie � po licha im do tego potrzebny biofizyk? A mo�e nie biofizyk, lecz po prostu on, w�a�nie on, konkretnie Jan L.?

G�o�ne pukanie wyrwa�o Jana z drzemki. Wsta� szybko z fotela i powiedzia� �prosz�!� Do pokoju wszed� niedu�y, energiczny m�czyzna w cywilnym ubraniu. Bez wst�p�w wylegitymowa� si� Janowi, potem po�o�y� na stoliku przyniesion� plastykow� teczk� i usiad� na skraju tapczanu.

��Prosz� spocz��, to potrwa d�u�ej � powiedzia�, u�miechaj�c si� ledwie dostrzegalnie.�� Przepraszam w imieniu Kosmopolu za t� ca�� maskarad� i za tak gwa�towne �porwanie� pa�skiej osoby� Mam nadziej�, �e wkr�tce rozgrzeszy nas pan z tego post�powania. Sprawa jest znacznie grubszego kalibru, ni� mo�e pan sobie wyobrazi� na podstawie oficjalnych komunikat�w. Nie mog� panu w tej chwili wyja�nia�, dlaczego w�a�nie pana tu sprowadzili�my. Nie wtajemnicz� pana tak�e w kulisy sprawy. Mog� przekaza� panu jedynie to, co jest niezb�dne do wykonania zadania, jakie dla pana przewidzieli�my w naszym planie dzia�ania.

Na pewno s�ysza� pan ju� troch� o wydarzeniach ostatniej doby. Tu, na Ksi�ycu, nie by�y one tajemnic� prawie od samego pocz�tku, starali�my si� jednak, aby jak najp�niej dowiedziano si� o nich na Ziemi. To znaczy, aby nie porusza� zbytnio opinii publicznej, dop�ki nie chwycimy sprawy mocno w r�ce� By�y jeszcze i inne powody do utrzymania tego w tajemnicy, ale o tym ju� nie mog� m�wi�. Wielu rzeczy domy�li si� pan sam w trakcie wykonywania zadania.

Na czym b�dzie ono polega�o, dowie si� pan za chwil�. Tu, w tej teczce jest szczeg�owa instrukcja. Musi pan zapozna� si� z ni� w ci�gu najbli�szych dwudziestu godzin, a nast�pnie odda� mi j�, nie pokazuj�c nikomu. Najlepiej, je�li pan nie b�dzie jej w og�le wypuszcza� z r�ki przez ca�y czas. I prosz� dok�adnie zamyka� si� w pokoju. Ponadto prosz� odpocz�� i przygotowa� si� do dalszej, kilkudniowej co najmniej podr�y po Ksi�ycu. Teraz jeszcze kilka wyja�nie�

Major wydoby� z teczki map� wycinka powierzchni ksi�ycowej, pokre�lon� czerwonymi liniami i strza�kami.

��Od jutra b�dzie pan wyst�powa� jako konserwator urz�dze� automatycznych na bezludnych stacjach ksi�ycowych oraz w bazach, chwilowo pozbawionych personelu. Jak panu wiadomo zapewne, po Ksi�ycu kr��y kilkudziesi�ciu takich in�ynier�w konserwator�w, dokonuj�cych okresowych przegl�d�w i naprawiaj�cych uszkodzone urz�dzenia. Maj� oni wyznaczone trasy, po kt�rych posuwaj� si� przy u�yciu specjalnych woz�w technicznych, z odpowiednimi narz�dziami i cz�ciami zamiennymi. Prosz� si� nie przejmowa�, je�li nawet nie ma pan poj�cia o automatyce i elektronice. Nie spodziewamy si� po panu �adnych rewelacyjnych wynik�w w tej dziedzinie. Dostanie pan zreszt�, jak ka�dy konserwator, dwa automaty specjalistyczne. S� to cz�ekopodobne roboty, z kt�rych jeden pe�ni obowi�zki kierowcy wozu technicznego, a obydwa nie�le potrafi� bez niczyjej pomocy sprawdzi� funkcjonowanie typowych urz�dze� i naprawi� najpospolitsze uszkodzenia. Zatem strona techniczna mo�e pana nic nie obchodzi�. Prosz� tylko powoli, bez po�piechu i systematycznie objecha� wed�ug harmonogramu te wszystkie stacje, kt�re zaznaczy�em na mapie. Roboty znaj� swoje obowi�zki oraz drogi, kt�rymi b�dziecie si� porusza�.

��To wszystko?�� wtr�ci� Jan, nie bardzo wci�� pojmuj�c, o co tu chodzi.

��Tego nie mog� powiedzie�, bo� nie wiem � u�miechn�� si� major tajemniczo.�� To akcja eksperymentalna. By� mo�e sko�czy si� na objechaniu kilku stacji, ale s�dz�, �e raczej nie� Podkre�lam, to s� wszystko stacje bezza�ogowe, cho� niekt�re z nich s� przystosowane do ci�g�ego przebywania w nich ludzi. Pana zadaniem jest przekona� si�, czy w istocie wszystkie one s� bezludne. Tam s� zapasy powietrza, wody, �ywno�ci� Teraz pan rozumie?

��Tak, domy�li�em si� ju� wcze�niej. Nie wiem jedynie, co powinienem robi�, je�li oka�e si�, �e w jednej ze stacji zamieszkali poszukiwani przest�pcy ze swym zak�adnikiem?

Major nie od razu odpowiedzia�. Patrzy� przez chwil� na Jana, jakby szukaj�c w my�lach odpowiednich sformu�owa�.

��Obawiam si�, �e nie zdo�a pan niczego w takiej sytuacji przedsi�wzi��. Nie b�d� tai�, �e misja kryje w sobie pewne ryzyko, jednak s� powody pozwalaj�ce nam przypuszcza�, �e ryzyko to nie jest a� tak du�e, jak mog�oby si� wydawa� komu� nie wtajemniczonemu w istot� sprawy� Przepraszam, tak mi si� to jako� m�tnie powiedzia�o, ale niestety, nie mog� tego panu ja�niej wy�o�y�. Prosz� mie� do nas zaufanie. Nie wysy�amy pana na zgub�, tego nie wolno nam robi� nawet w sytuacji tak kra�cowo dramatycznej, jak ta� Powiem jeszcze, �e i dla powodzenia naszego planu i dla pana � tym lepiej, im mniej b�dzie pan wiedzia� o sprawie.

��Hm��� zastanowi� si� Jan.�� Czy m�g�bym� ewentualnie� wycofa� si� z udzia�u w tym� eksperymencie?

��Ma pan prawo, oczywi�cie! Jednak�e bardzo prosz�, aby pan tego nie robi�. S� pewne powody, dla kt�rych w�a�nie pan jest najodpowiedniejszym kandydatem do tej roli.

��C� mam zatem robi�, je�li porywacze zatrzymaj� mnie w jednej ze stacji?

��Nic. Prosz� da� si� zatrzyma�, nie stawiaj�c oporu.

��I przekona� ich, �e jestem konserwatorem?

��O ile si� to panu uda. To nie jest istotne. My�l� jednak, �e rozszyfruj� pana od razu. Polegamy na pa�skiej inteligencji. Sprawdzali�my pana akta i wiemy o kilku sytuacjach, w kt�rych wykaza� pan pewne korzystne walory� Od chwili kiedy zatrzymaj� pana porywacze, mo�e pan robi� i m�wi� wszystko, co si� panu podoba, nie nara�aj�c si� im oczywi�cie. Mo�e pan opowiedzie�, �e Kosmopol powo�a� pana do tej akcji, a nawet da� si� pozornie zwerbowa� przeciwnikowi, je�li wyniknie z sytuacji taka mo�liwo��

Jan ze zdumieniem patrzy� na majora, kt�ry jednak m�wi� to zupe�nie powa�nie.

��O ile dobrze zrozumia�em, to� nic nie rozumiem!�� powiedzia� Jan i dopiero po chwili spostrzeg�, �e niechc�cy strawestowa� sentencj� przypisywan� Sokratesowi.�� Czy�by moja misja polega�a na tym, �e mam da� si� uwi�zi�?

��Powiedzia�em, �e wielu rzeczy domy�li si� pan sam. I prosz� � jedn� spraw� ju� na wst�pie sam pan sobie wyja�ni�! � roze�mia� si� major.�� O to mniej wi�cej chodzi. Musi pan znale�� si� we wn�trzu stacji.

��Co� w rodzaju ��ywej torpedy� � mrukn�� Jan pod nosem.

��Co pan m�wi?

��Nic, tak tylko, do siebie� Chcia�bym zada� jeszcze kilka pyta�. Po pierwsze, czy pan, majorze, orientuje si�, o co w�a�ciwie chodzi porywaczom? Dlaczego uprowadzili tego w�a�nie cz�owieka? Czy to kto� bardzo wa�ny? I w og�le, czy pan wie, o co toczy si� ta ca�a gra?

��Oczywi�cie �e wiem��� Twarz majora spowa�nia�a, spochmurnia�a nawet.�� Nie powiem panu tego, ale mog� zapewni�, �e gra toczy si� o najwi�ksz� stawk�. Najwi�ksz�, tak! A ten uprowadzony� Owszem, w pewnym sensie to kto� bardzo wa�ny, cho� prawie nikomu nie znany�

Trasa, kt�r� wyznaczyli�my dla pana, nie obejmuje wszystkich stacji w tym rejonie. Je�li wi�c oni nawet b�d� przejmowali pa�skie radiowe meldunki do bazy, to do ostatniej chwili nie b�d� pewni, czy nie ominie pan tej stacji, w kt�rej si� ukryli. Prawd� m�wi�c, jestem przekonany, �e siedz� w jednej z pi�ciu lub sze�ciu stacji, kt�re s� najlepiej wyposa�one� Zaznaczy�em je na mapie, prosz� ich w �adnym wypadku nie pomin��.

��Dlaczego zatem nie zrobicie ob�awy i nie wy�uskacie ich stamt�d?

��Prosz� wzi�� pod uwag�, �e oni maj� u siebie tego Binxa. Na razie pok�adaj� w nim wielkie nadzieje, ale w pewnej chwili mo�e im przesta� na nim zale�e� i b�d� os�aniali si� nim jak tarcz�. Obecnie zale�y im na spokoju i dobrym ukryciu. Nie mo�emy dopu�ci�, by ten spok�j osi�gn�li.

��My�la�em pocz�tkowo, �e to ucieczka zwyk�ych kryminalist�w�

��My te� w pierwszej chwili my�leli�my podobnie. Jednak Ksi�yc jest najmniej odpowiednim miejscem do ukrywania si� przest�pc�w. Wbrew pozorom, na Ziemi czuliby si� o wiele bezpieczniej. Bior�c to pod uwag�, sprawdzili�my przede wszystkim, kto to jest Harry Binx. Okaza�o si�, �e jest on kluczem do ca�ej zagadki, cho� nie od razu uda�o si� nam to stwierdzi�. Porywacze, kt�rzy wcze�niej odkryli jego to�samo�� z cz�owiekiem o innym nazwisku, starannie zacierali �lady, by nikt inny po nich tego nie dociek�. Mo�liwe, �e s� przekonani, i� nie wiemy tego do dzi� i na takim prze�wiadczeniu opieraj� poczucie wzgl�dnego bezpiecze�stwa. To znaczy, zdaj� sobie spraw�, �e ich �cigamy jako porywaczy, lecz s�dz�, �e nie przywi�zujemy do tej sprawy takiej wagi, na jak� ona zas�uguje� Wi�cej, niestety, nie wolno mi powiedzie�, bo to mog�oby zak��ci� przebieg naszej akcji.

Major roz�o�y� r�ce i u�miechn�� si� przepraszaj�co, po czym zawi�za� tasiemki plastykowej teczki i poda� j� Janowi.

��W porz�dku. Pan mnie w to pakuje, pan te� b�dzie mnie z tego wyci�ga� � powiedzia� Jan, sil�c si�, aby wypad�o to mo�liwie dowcipnie i beztrosko.

Kiedy jednak major znalaz� si� za progiem, Jan poczu� niedwuznaczne mr�wki na grzbiecie�

Ksi�ycowy samoch�d porusza� si� do�� szybko po przetartym szlaku. Jan, rozparty na tylnym siedzeniu, widzia� przed sob� � pomi�dzy masywnymi korpusami dw�ch robot�w � wycinek ksi�ycowej panoramy. Nie zna� tych okolic, kaza� wi�c jednemu z robot�w podawa� g�o�no nazwy mijanych obiekt�w i widocznych wi�kszych krater�w. Robot kierowca zna� je wszystkie doskonale, wida� wielokrotnie ju� przemierza� t� tras�. Drugi robot tkwi� bez ruchu obok kierowcy, tylko od czasu do czasu wymierzonymi, mechanicznymi ruchami regulowa� co� na desce rozdzielczej pojazdu.

Jan, kt�ry w ci�gu ostatnich kilkudziesi�ciu godzin w�drowa� nieustannie od stacji do stacji, wykorzystywa� na drzemk� ka�dy r�wniejszy odcinek trasy, gdy pojazd sun�� ko�ysz�c si� z lekka na mi�kkich amortyzatorach.

Obudzi�o go delikatne potrz�sanie za rami�. Otworzy� oczy i zobaczy� pochylon� nad sob� posta� robota.

��Przepraszam, panie in�ynierze. Jeste�my przed stacj� Arthemis � powiedzia� robot, otwieraj�c drzwi pojazdu.

Jan sprawdzi� wska�nik powietrza, doci�gn�� pas na swym ubiorze ksi�ycowym i spojrza� pytaj�co na robota.

��To jedna z najpi�kniej po�o�onych baz ksi�ycowych � powiedzia� robot, jakby cytuj�c przewodnik turystyczny.�� Za�o�ona w ko�cu ubieg�ego wieku, wielokrotnie modernizowana, s�u�y�a jako baza centralna wielu wyprawom selenograficznym, badaj�cym ten rejon powierzchni Srebrnego Globu. Obecnie od dw�ch lat nie zamieszkana�

��Dobrze, dobrze��� przerwa� mu Jan, wysiadaj�c z pojazdu. Z przyjemno�ci� rozprostowa� nogi, przeszed� kilkadziesi�t metr�w w kierunku stacji i znalaz�szy niewielki od�am skalny, przysiad� na nim, by obejrze� to reklamowane cudo.

Stacja Arthemis wygl�da�a rzeczywi�cie malowniczo. Po�o�ona na stoku sporego wzniesienia wtapia�a si� w kamienisty krajobraz. Znaczna cz�� jej kubatury u�ytkowej ukryta by�a w szerokiej, uko�nie biegn�cej szczelinie, przecinaj�cej stok. Do wr�t stacji wiod�a do�� stroma, w�ska droga, pokonuj�ca w dw�ch zakosach wysoko�� kilkudziesi�ciu metr�w.

Jan wyt�a� wzrok, chc�c z tej odleg�o�ci dostrzec jaki� �lad ludzkiej obecno�ci � b�ysk �wiat�a w przejrzystej kopu�ce obserwacyjnej, jaki� ruch przy wej�ciu� Niczego takiego nie wypatrzy�, cho� przeciera� kilkakrotnie he�m irchow� �ciereczk� i wyt�a� wzrok. Po kilku minutach zawr�ci� do pojazdu, wsiad� i kaza� jecha�. Ju� w kabinie samochodu spostrzeg�, �e ma odpi�t� jedn� z zewn�trznych kieszeni skafandra. Zanim j� zapi��, sprawdzi� odruchowo zawarto��. Brakowa�o irchy do przecierania szybki w he�mie, ale poniewa� pojazd w p�dzie min�� w�a�nie miejsce, gdzie Jan j� zgubi�, wi�c machn�� r�k� na ten drobiazg.

Doje�d�ali do wr�t tunelu �luzowego. Niebieskawoszary py� pod�o�a utrwali� tu dziesi�tki �lad�w r�nych pojazd�w, odwiedzaj�cych stacj� od chwili jej powstania. Wszystkie �lady by�y oczywi�cie zupe�nie wyra�ne, jakby pozostawione przed chwil�. Tylko w miejscach, gdzie jedne przecina�y drugie, mo�na by�o stwierdzi�, kt�ry by� p�niejszy. Pojazd zatrzyma� si� przed stalow� bram�. Robot kierowca podszed� do d�wigni zamka i przesun�� j�. Na wrotach zap�on�o zielone �wiat�o i po chwili odsun�y si� one, wpuszczaj�c pojazd do wn�trza.

W komorze �luzy zap�on�o �wiat�o. Jan patrzy� przez chwil� na wska�niki ma�ej tablicy rozdzielczej. Ci�nienie i sk�ad powietrza we wn�trzu stacji nie odbiega�y od normy. Wska�nik zapasu ciek�ego powietrza wykazywa� lekki ubytek poni�ej maksymalnego stanu, ale to jeszcze nie �wiadczy�o o obecno�ci ludzi.

Roboty sprawnie wy�adowywa�y swoje skrzynie z przyrz�dami pomiarowymi. Jan podszed� do drzwi wiod�cych w g��b stacji. �luza wype�ni�a si� ju� powietrzem, wi�c nacisn�� przycisk zamka.

Ruszy� korytarzykiem w kierunku cz�ci mieszkalnej, roboty za� skierowa�y si� od razu do si�owni, mieszcz�cej si� na ni�szej kondygnacji, pod poziomem gruntu. Jan zna� z grubsza rozk�ad pomieszcze� stacji Arthemis. By�a to jedna z tych, kt�re major Netz zaznaczy� na mapie czerwonymi k�kami. Tej mapy Jan oczywi�cie nie mia� przy sobie, nie mia� tak�e planu stacji, ale wbi� je sobie w pami�� podczas pierwszej doby pobytu na Ksi�ycu.

Jan odszuka� pierwszy z brzegu pok�j mieszkalny, wszed� do �rodka i z ulg� �ci�gn�� skafander.

�Trzeba b�dzie obej�� wszystkie k�ty� � pomy�la� i ziewn��. Mi�kki tapczan kusi� jednak zbyt mocno. Jan wyci�gn�� si� na nim z d�o�mi pod g�ow� i � �tylko na chwil� � przymkn�� oczy.

Gdy je otworzy�, zobaczy� przed sob� siedz�cego na krze�le m�czyzn� o pod�u�nej, szczup�ej twarzy i okr�g�ych, bardzo ciemnych oczach.

Ta twarz, cho� zmieniona up�ywem lat, by�a Janowi zna na. Prawie natychmiast skojarzy� j� z imieniem i nazwiskiem.

��Witam ci� w stacji Arthemis � powiedzia� tamten, a Jan zauwa�y�, �e jego spoczywaj�ca na kolanie d�o� trzyma ma�y pistolet.

��Dzie� dobry � powiedzia� Jan spokojnie.�� O co chodzi?

��Czy�by� naprawd� nie wiedzia�?

��O czym?

��Dobrze, dobrze� Ju� ja wiem, to wystarczy. Wyno� si� st�d. Ten pok�j nie ma dobrego zamkni�cia, musisz si� przenie�� do innego pomieszczenia.

��Nie denerwuj si�, Carlos��� wycedzi� Jan, obserwuj�c twarz przeciwnika.

Lufa pistoletu drgn�a. Przybysz wsta� z krzes�a i z bliska przyjrza� si� Janowi.

��A ty sk�d mnie na tyle znasz, �e zwracasz si� do mnie po imieniu, kt�rego od lat nie u�ywam?

��Zawsze by�e� kr�tkowidzem, Carlos. I nie chcia�e� nosi� okular�w. Ale teraz ju� powiniene�, nie jeste�my ju� g�upimi studentami, tylko powa�nymi lud�mi, za�atwiaj�cymi powa�ne sprawy.

Cz�owiek nazwany Carlosem wci�� wpatrywa� si� w twarz Jana.

��No, przypomnij sobie, pierwszy rok studi�w, Instytut Kosmiki!

��Jan?�� wyszepta� Carlos na wp� do siebie.

��Tak, to ja. Bardzo dawno ci� nie widzia�em. Dzi�kuj�, �e z�o�y�e� mi tak nieoczekiwan� i mi�� wizyt�. Tylko� mo�e opu�cisz nieco ni�ej luf� tego, co trzymasz w r�ku�

Carlos spojrza� na niego bystro.

��Zaraz, zaraz, przyjacielu � powiedzia� przeci�gle.�� Wydaje mi si�, �e studiowali�my razem biofizyk�?

��Owszem, ale tylko przez jeden rok. P�niej znikn��e� mi z oczu. Pewnie masz jeszcze gdzie� kilka po�yczonych ode mnie ksi��ek..

��Ty mnie tu, kochany, nie zagaduj � burkn�� Carlos zimno i z irytacj�. � Od kiedy to biofizycy je�d�� po Ksi�ycu jako konserwatorzy stacji badawczych? Gadaj zaraz, kto ci� tu przys�a�, co tu robisz? Pom�wmy szczerze, Janie!

� �wietnie, ty zaczynasz!�� u�miechn�� si� Jan.

��Jeste� bezczelny � Carlos z dezaprobat� pokr�ci� g�ow�, ale Jan zauwa�y�, �e jego dawny kolega mimo woli daje si� wci�gn�� w rozmow�, kt�rej ton przypomina� nieco ich beztroskie pogaduszki sprzed kilkunastu lat.

Tak, to by� ponad wszelk� w�tpliwo�� ten sam Carlos Pedro Aldez, zawsze sk��cony ze wszystkimi, ambitny pechowiec, podejrzliwy i nieufny, anarchista i znany na ca�ym wydziale rozrabiacz, pewien swej nie docenianej przez og� genialno�ci, bezwzgl�dny jak wszyscy diabli w swoim d��eniu do niezale�no�ci i panowania nad kolegami � co mu si� zreszt� na og� nie udawa�o�

Jeden tylko Jan potrafi� niekiedy doj�� z nim do �adu. Czy�by Kosmopol dogrzeba� si� a� do tych starych spraw Jana � studenta? Je�li tak, to doprawdy, oni musz� chyba wszystko o wszystkich wiedzie�. To by t�umaczy�o, dlaczego wyb�r pad� na Jana, ale� je�li Carlos jest tym, kt�ry porwa� statek ksi�ycowy, to c� mog� pom�c stare znajomo�ci?

��Jeste� bezczelny i mylisz si�, s�dz�c, �e b�d� si� z tob� cacka� tylko z powodu jakich� tam dawnych kontakt�w� Ale poniewa� jako� nigdy nie mia�em z tob� powa�niejszych zatarg�w, wi�c niech tam, zagram z tob� w otwarte karty. Tak, to w�a�nie ja i jeszcze paru, porwali�my ten statek.

��Przeskrobali�cie co� na Ziemi?

��Tak m�wi�? A, to dobrze. Ale Kosmopol szybko przekona si�, �e mamy zupe�nie czyste konto. Poza tym porwaniem, oczywi�cie, lecz to po prostu drobiazg, preludium�

��Po co to wam by�o potrzebne? Kiedy zamierzacie odes�a� Binxa?

��O, za du�o chcesz wiedzie�, Jan. Staremu Binxowi �yje si� u nas doskonale. Wi�c przys�ali ci� tutaj, �eby� nas wytropi�?

Jan oci�ga� si� chwil� z odpowiedzi�.

��Nno��� powiedzia� wreszcie � je�li ju� mamy szczerze rozmawia�, to powiem. Tropi� was nie musia�em, bo Kosmopol jest prawie pewien, �e jeste�cie w�a�nie tutaj. To zreszt� nie ma wi�kszego znaczenia, bo dop�ki macie zak�adnika, nie mog� przeprowadzi� �adnej akcji przeciwko wam. Boj� si� o tego Binxa. To cz�owiek stary, niezupe�nie zdrowy� Kr�tko m�wi�c, przys�ali mnie, abym was sk�oni� do wypuszczenia go st�d, w zamian za mnie. Zgodzi�em si� zosta� tu jako zak�adnik, tak d�ugo, jak b�dziecie uwa�ali za stosowne� Cho� w�a�ciwie nie rozumiem, do czego zmierzacie�

Aldez zarechota�, wyra�nie ubawiony t� � wymy�lon� przez Jana na poczekaniu � propozycj� zamiany.

��A to dopiero!�� �mia� si� g�o�no i szczerze, siadaj�c na skraju tapczanu.�� Wypu�ci� Binxa! Albo s� tak naiwni, �e przypuszczaj�, i� ja nie wiem, kogo u siebie mam, albo� mo�e sami nie wiedz��? No, niech ci� licho! To ci kawa�! Odda� im Binxa.

Spowa�nia� nagle, zastanawiaj�c si� nad czym� i mierz�c Jana spojrzeniem.

��Powinienem odes�a� ci� st�d do stu diab��w � powiedzia�. � Ale nie zrobi� tego. Przyda mi si� drugi zak�adnik. A Binxa nie oddam, tak jak nie oddaje si� wygranego losu loteryjnego. Chod�my!

Lufa ubod�a Jana pod lew� �opatk�. Zrozumia�, �e �arty sko�czy�y si� zdecydowanie i �e trzeba potulnie da� si� zamkn��. Aldez poprowadzi� Jana kr�tymi schodkami w d�, do pomieszcze� magazynowych. Odryglowa� jedne z ci�kich, stalowych drzwi i popchn�� wi�nia do wn�trza ma�ego, ciemnego pomieszczenia. Gdy zapali� �wiat�o, Jan dostrzeg� w k�cie, na kilku warstwach g�bczastego plastyku, skulon� pod kocem posta� �pi�cego cz�owieka. Obok na pod�odze sta�o kilka puszek konserw, naczynie z wod� i elektryczny czajnik.

��Zostaniesz tutaj, Link, dop�ki nie przygotujemy ci stosowniejszego apartamentu. Porozmawiaj sobie z tym staruszkiem. Mo�e ty go potrafisz przekona�, �e powinien by� rozs�dniejszy� Wyt�umacz mu, �e st�d nie mo�na uciec.

Aldez wychyli� g�ow� na korytarz.

��Heron, jeste� tam?�� zawo�a�.

Zatupa�y czyje� kroki, a Jan pomy�la� od razu, �e ten kto� musi mie� i�cie s�oniowy ch�d, je�li tak tupie nawet na Ksi�ycu.

��Jestem, Pedro!�� powiedzia� niski, chrapliwy bas.�� W�a�nie kaza�em tym dwom robotom, �eby posz�y do magazynu g��wnego i wy��czy�y si�. Nie lubi�, jak mi si� automaty kr�c� po stacji.

��Dobrze zrobi�e�. Tylko po diab�a nosisz ten o��w? Zrzu� to wreszcie, bo patrze� nie mog�, jak si� m�czysz. Przygotuj pok�j dla nowego go�cia. Mo�e by� sz�stka, tylko nie zapomnij dobrze zaryglowa� tych drugich drzwi, od strony magazynu.

Aldez odwr�ci� twarz w kierunku Jana, kt�ry niezdecydowanie sta� na �rodku pomieszczenia.

��Biedny Heron!�� powiedzia� Aldez drwi�co.�� Przyzwyczai� si� nosi� na Ziemi swoje sto pi��dziesi�t kilogram�w i teraz wci�� mu czego� brakuje, wi�c zrobi� sobie o�owiane podeszwy, pas i co� tam jeszcze. Biedak, pierwszy raz na Ksi�ycu, wci�� ma k�opoty ze zmniejszonym ci��eniem.

Zatrzasn�� drzwi, zaryglowa� je od zewn�trz i pokrzykuj�c co� jeszcze za Heronem, oddali� si�.

�Wygl�da na to, �e wykona�em zadanie� � pomy�la� Jan, sadowi�c si� na skraju bar�ogu, obok le��cego Binxa. Ten, obudzony ju� widocznie wcze�niej, odchyli� teraz skraj koca i spojrza� na Jana.

By� cz�owiekiem starym, nawet bardzo starym. Mia� twarz ko�cist�, o ciemnej cerze, zm�czone i podpuchni�te oczy i do�� jeszcze g�ste, zupe�nie bia�e w�osy. Przez chwil� mierzy� Jana wzrokiem.

��Kto ty jeste�? � powiedzia� nagle napastliwie.�� Czego chcesz? Niczego ci nie powiem, rozumiesz? Niczego!

��Dzie� dobry, panie Binx � powiedzia� Jan �agodnie, a nie doczekawszy si� odpowiedzi na powitanie, ci�gn�� dalej.�� Przyby�em tu, by panu pom�c. Wys�a� mnie Kosmopol�

��Stary chwyt!�� przerwa� mu Binx niecierpliwie.

��Niech pan pos�ucha, Binx � powiedzia� Jan ostrzej.�� Nie wiem, co pan ma do ukrywania, ja w ka�dym razie niczego nie chc� z pana wydoby�. Wiem, �e Aldez potrzebuje pana nie tylko w charakterze zak�adnika. Wiem tak�e, �e nie jest pan naprawd� tym, za kogo si� pan podaje. Prosz� mi powiedzie�, kim pan naprawd� jest?

Staruszek spojrza� na niego bystro.

��Jak to? Je�li pan jest z tej szajki, to nie powinien pan o to pyta�!

Jan zauwa�y�, �e Binx przeszed� w rozmowie z �ty� na �pan�, i wyci�gn�� st�d wniosek, �e staruszek zaczyna si� zastanawia� nad prawdziwo�ci� jego o�wiadczenia.

��Czy�by zatem Kosmopol tak bardzo interesowa� si� moim losem, nie wiedz�c, kim jestem?

��Kosmopol wie, ale mnie o tym nie poinformowano. Mo�e to mia�o jakie� znaczenie, zanim si� tu dosta�em. Teraz jednak s�dz�, �e powinienem si� o tym dowiedzie�. Od pana w�a�nie�

Binx zastanawia� si� jeszcze, lecz wreszcie doszed� widocznie do wniosku, �e nie ryzykuje w�a�ciwie niczym, ujawniaj�c w tej sytuacji sw� to�samo��.

��M�wisz, �e wiedz�� � powiedzia� w zadumie.�� Wobec tego dziwi mnie, �e dotychczas jeszcze nie zbombardowali tej stacji i kilku s�siednich, dla pewno�ci. Czeka�em na to, jak na zbawienie. Oni jeszcze nie pr�bowali mnie torturowa�, ale� nie widzia� pan pewnie tego olbrzyma, Herona� Na sam widok mo�na si� za�ama�. Ale ja i tak niczego nie powiem. Mo�e pan to powt�rzy� swoim szefom w Kosmopolu, albo, je�li pan jest cz�owiekiem Aldeza, to jemu� Mnie na �yciu nie zale�y, zreszt�� to i tak na jedno by wysz�o, �ycia nie ocal�. Ale nie powiem niczego. Nie pomog� im ani stare mapy Ksi�yca, ani nikt z �yj�cych� Kerman dawno nie �yje, a wiem, �e pary z ust nie pu�ci� przez ca�e �ycie. To by� twardy cz�owiek! I uczciwy. A Dali zgin�� na Marsie dwadzie�cia dwa lata temu. Wi�c i stary Molton te� zabierze, jako ostatni, do grobu t� tajemnic�. Robota by�a wykonana jak nale�y. Dobra, czysta robota!

��Molton to pan?

��Starszy sier�ant Molton, m�ody cz�owieku�

Drzwi otworzy�y si�. Ukaza�a si� w nich posta�, prawie w ca�o�ci wype�niaj�ca ich otw�r.

��No, chod�, bracie � powiedzia� ochryp�y bas.�� Mamy dla ciebie lepszy pok�j. Jeste�, b�d� co b�d�, koleg� naszego szefa!

Jan przewraca� si� po raz setny z boku na bok, jednak sen nie nadchodzi�. My�li kr��y�y wci�� wok� przedziwnej sytuacji, w jakiej znalaz� si� mimo ch�ci. Usi�owa� sobie perswadowa� � �e przecie� major, wysy�aj�c go tutaj, musia� mie� jaki� plan uwolnienia ich obydwu, Jana i Binxa alias Moltona. Mo�e Aldez nie by� tak niebezpieczny, jak mo�na by przypuszcza�? A mo�e� ryzyko wys�ania Jana tutaj by�o niczym w por�wnaniu z konsekwencjami, jakie wynikn�yby, gdyby go tu nie wys�ano?

Kerman, Molton i Dall� Te trzy nazwiska, w ten w�a�nie spos�b uszeregowane, nie dawa�y Janowi spokoju. Stapia�y si� w nieroz��czn� tr�jc�, jak nazwiska pierwszych zdobywc�w Ksi�yca, jak� Stare mapy� Starszy sier�ant Molton� Sier�ant? Zaraz, zaraz� Nag�e ol�nienie zwali�o si� na Jana, jakby strop spad� mu na g�ow�. Dreszcz panicznego strachu przeszy� go od pi�t po czubek g�owy. W jednej chwili zupe�nie oprzytomnia�, resztki snu umkn�y gdzie�, usiad� zupe�nie przytomny na pos�aniu.

Jan nie by� nigdy entuzjast� historii nowo�ytnej, ale tych nazwisk nie powinno si� zapomina�! Przed p� wiekiem by�y symbolem czego� wielkiego w historii ludzko�ci. Tak jak pierwsi zdobywcy Ksi�yca, cho� nie sami byli autorami sukcesu � stali si� symbolem zwyci�stwa�

Jan u�o�y� si� na wznak i zacz�� w my�lach porz�dkowa� swe skromne wiadomo�ci historyczne.

Gdyby nie skojarzenie, wywo�ane zestawieniem trzech nazwisk, Jan nigdy by nie powi�za� swej obecnej sytuacji i sprawy, w kt�r� by� zamieszany, z t� mroczn� tajemnic� sprzed p� wieku. Nie �mia�by po prostu przypu�ci�, �e jemu w�a�nie przypa�� mo�e rola w rozgrywce tak dramatycznej i tocz�cej si� o tak ostateczn� stawk� Dopiero w tej chwili zrozumia� intencje majora, kt�ry chcia� najd�u�ej oszcz�dzi� mu ci�aru odpowiedzialno�ci� Ale teraz ci�ar ten run�� na barki Jana.

�Czy jednak naprawd� ta odpowiedzialno�� spoczywa wy��cznie na mnie?�� zastanawia� si� Jan.�� Nale�a�oby przypuszcza�, �e major liczy� si� z mo�liwo�ci� poznania przeze mnie prawdy tutaj, w jaskini zb�jc�w. Poza tym, o ile dobrze pami�tam, powiedzia� on, �e moje zadanie polega na dostaniu si� tutaj. Zatem niewiedza moja o istocie sprawy potrzebna by�a tylko do chwili, gdy znajd� si� w stacji. St�d wniosek, �e teraz nie musz� ju� czu� si� zobowi�zany do czegokolwiek. Otrzyma�em wyra�ne zezwolenie na dzia�anie w spos�b zupe�nie dowolny. Mo�e nawet chodzi o to, bym robi� i m�wi� cokolwiek, dla zmylenia, rozproszenia uwagi przeciwnika?�

Czuj�c si� pionkiem w rozgrywce, postanowi� poprowadzi� w�asn� gr� w ramach tej g��wnej, rozgrywanej gdzie� ponad nim.

Nie zmru�ywszy oka przez nast�pnych kilka godzin, Jan uk�ada� scenariusz tej rozgrywki. Analizowa� i odrzuca� liczne warianty k�amstwa i kr�tactwa, coraz usilniej wierz�c, �e odkry� cel swojego pobytu w stacji: m�cenie w g�owie Aldezowi.

Szcz�kn�� zamek. Drzwi otworzy� Aldez. Poprowadzi� Jana w kierunku celi Moltona.

��No, staruszku!�� powiedzia� uchylaj�c drzwi.�� Mamy go ju�!

��Nic nie powiem � burkn�� Molton ze swego k�ta.�� Zostaw mnie w spokoju, �ajdaku.

��Mamy twojego wnuka, s�yszysz?�� powiedzia� Aldez g�o�niej.

Starzec zerwa� si� z pos�ania, spojrza� szeroko otwartymi oczami w kierunku drzwi.

� ��esz, nie znajdziecie go! Nie uda si� wam!�� krzykn�� g�osem pe�nym nadziei i przera�enia r�wnocze�nie.

Spostrzeg�szy, �e osob� towarzysz�c� Aldezowi nie jest jego wnuk, uspokoi� si� nieco i powiedzia�:

��Dop�ki go nie zobacz�, nie uwierz�.

��Namy�l si�. Mo�esz go zobaczy� lada chwila. Dosta�em szyfr. Moi ludzie znale�li go wreszcie.

��K�amstwo!�� Starzec rzuci� si� z pi�ciami w kierunku Aldeza, lecz ten powali� go jednym pchni�ciem na posadzk�.

��Zostaw go, Carlos � wmiesza� si� Jan.�� Gdyby to by�o na Ziemi, rozbi�by sobie g�ow�. Uszkodzisz sw�j skarb i diabli wezm� ca�y plan.

��A ty co wiesz o moich planach?�� Aldez starannie zamkn�� drzwi i popchn�� Jana w kierunku schod�w.

��Domy�lam si�. Musz� ci powiedzie�, �e zaczyna mi si� to podoba�. Tym bardziej �e widz� twoj� wyra�n� przewag� nad Kosmopolem w tej rozgrywce. My�l�, �e w tej sytuacji nie mam wyboru i powinienem zdecydowa� si� na� wsp�prac� z tob�.

Aldez popatrzy� na Jana niezdecydowanie. Nic nie m�wi�c, otworzy� przed nim drzwi pokoju, kt�ry, jak si� Jan po chwili zorientowa�, s�u�y� mu za stanowisko dowodzenia. Wszed�szy do �rodka, Jan poczu� si� jak Ali Baba w jaskini rozb�jnik�w, kt�rych by�o wprawdzie opr�cz Aldeza tylko czterech, ale i to wystarczy�o, aby Jan odczu� raz jeszcze nieprzyjemny dreszczyk na plecach.

Pod �cian�, jak pos�g Heraklesa, sta� Heron, w swych o�owianych buciorach, bawi�c si� niedbale zginaniem i rozginaniem do�� grubej metalowej rurki. Obok niego na krze�le siedzia� wysoki blondyn, r�wnie� nie�le zbudowany, cho� przy Heronie wygl�da� na cherlaka. Po drugiej stronie pokoju, na tapczanie, siedzieli dwaj m�odzi ludzie o twarzach �udz�co do siebie podobnych. Wszyscy czterej patrzyli z ciekawo�ci� na Jana.

��To ten glina?�� spyta� p�g�osem jeden z bli�niak�w.

��To m�j stary znajomy. Porz�dny ch�op. On tylko przypadkiem i przej�ciowo popad� mi�dzy gliny � powiedzia� Aldez, klepi�c troch� zbyt mocno Jana po plecach.�� W�a�nie zadeklarowa� przyst�pienie do sp�ki. Co wy na to?

��Ostro�nie, Pedro � powiedzia� Heron, g�aszcz�c wielk� jak bochenek d�oni� swoj� stalow� rurk�. � Ja bym mu nie ufa�.

��Ja te� � roze�mia� si� Aldez.�� Ale zobaczymy, co ma do sprzedania. Powt�rz no jeszcze, Jan, po co ci� tu przys�ali.

��Mia�em zaproponowa� wypuszczenie Binxa w zamian za mnie.

��Mog�oby to oznacza�, �e Kosmopol nie wie, kim jest Binx. Ale ja nie wierz� w tak� mo�liwo��. Na pewno ten jego wnuk poinformowa� ich przynajmniej o tym. Ciekawe, czy on wie wi�cej� Czy to wszystko, co mia�e� zrobi�?

��Tak, to wszystko.

��Niemo�liwe. Ukrywasz co� jeszcze. Heron, spr�buj mu dopom�c, mo�e jeszcze co� sobie przypomni!

Olbrzym zbli�y� si� do Jana i wykr�ci� mu bole�nie r�k�. Jan wrzasn�� g�o�niej, ni� by�o konieczne i raz jeszcze zapewni�, �e nie wie niczego wi�cej.

��Gdzie jest m�ody Binx?�� Aldez da� znak Heronowi, a Jan znowu wrzasn��.

��Nie znam m�odego Binxa!�� powiedzia� z wyrzutem, rozcieraj�c przegub d�oni.�� M�g�by� da� mi spok�j, przecie� chyba zdajesz sobie spraw�, �e nie wtajemniczyli mnie w ca�y sw�j plan! Pierwszy raz s�ysz� o wnuku Binxa, a poza tym wydawa�o mi si�, �e ju� go znale�li�cie!

��To by� bluff��� powiedzia� Aldez.�� Z�apiemy go jednak. Ale i bez tego stary zacznie m�wi�. A ty zastan�w si�, czy chcesz mi pom�c, czy nie, bo potem b�dzie za p�no. Nie masz wyboru. Je�li Kosmopol wie, kim jest Binx, to wcze�niej czy p�niej kto� wreszcie podejmie drastyczn� decyzj�: zaatakuj� nas. Zrozum, �e tu nie chodzi ju� o �ycie kilku ludzi! Oni potrzebuj� jakiego� moralnego uzasadnienia dla tej decyzji, rozumiesz? Gdyby�my byli tylko zwyk�ymi porywaczami, mo�na by ci�gn�� spraw� dowolnie d�ugo i nikt nie o�mieli�by si� narazi� �ycia zak�adnika. Opinia publiczna nie jest poinformowana o prawdziwej sytuacji, dlatego Kosmopol na razie nie mo�e rozprawi� si� z nami si��, Mogliby przecie� rozwali� t� stacj� razem z nami, ale w�wczas nie mieliby �adnego dowodu, nie potrafiliby przekona� �wiata o naszych prawdziwych zamiarach, a zatem i o s�uszno�ci swych posuni��. To ich powstrzymuje i daje nam czas do dzia�ania. Ale, powtarzam, czas ten jest ograniczony. Zastan�w si�, Janie. Jedziemy na jednym w�zku. Nie wyjdziesz st�d inaczej, jak tylko razem z nami. Albo nas wszystkich rozwal�. Wi�c pomy�l dobrze, przypomnij sobie wszystko.

��Masz chyba racj� Teraz widz�, �e da�em si� wrobi� w paskudn� spraw�. Teraz rozumiem, co mia� na my�li ten major z Kosmopolu, kiedy powiedzia�, �e macie tylko jedn� szans� uzyskania przewagi� T� szans� mia� by� pewnie m�ody Binx. Major powiedzia� jeszcze, �e tej szansy na pewno wam nie da. Widocznie ma tego cz�owieka u siebie, pod dobr� opiek�. A zatem pozostaje im tylko u�ycie si�y, o ile wy, oczywi�cie, nie zechcecie dobrowolnie wyda� Binxa.

��To jest nasza ostatnia karta w tej grze. Mo�emy zrobi� to w ka�dej chwili i odpowiada� jedynie za porwanie. Kodeks nie jest tu zbyt surowy, a nie udowodni� nam nic ponadto � powiedzia� Aldez, pochmurniej�c wyra�nie.�� Ale do�� tych rozwa�a�. Heron, odprowad� go i zamknij dobrze.

Jan raz jeszcze przetrawia� wszystko, co zdo�a� skleci� z domys��w i strz�pk�w informacji, jakie wy�owi� z rozm�w przeprowadzonych na stacji. Szajka Aldeza najwyra�niej traci�a szans�. Ich plany, pomy�lane jako b�yskawiczna akcja, dawa�y dobre perspektywy powodzenia. Niespodziewane przeci�gni�cie si� sprawy k�ad�o j� zupe�nie. Aldez przegrywa� wy�cig z czasem, poniewa� stary Molton okaza� si� cz�owiekiem twardym i zawzi�tym. Teraz nawet pr�by torturowania Moltona przynios�yby Aldezowi wi�cej szkody, ni� po�ytku, bo stanowi�yby dodatkowe obci��enie przed s�dem.

Teraz, bardziej ni� kiedykolwiek, Aldezowi musi zale�e� na tym, by nie zostawia� za sob� krwawych �lad�w. My�l o tym pozwoli�a Janowi odpr�y� si� nieco i przespa� spokojnie. Kiedy si� obudzi�, nowa my�l zepsu�a mu ten dobry nastr�j. Rozmy�laj�c nadal nad celem, w jakim wys�ano go tutaj, uprzytomni� sobie, �e by� mo�e major chcia� w ten spos�b zdoby� �wiadka zamiar�w Aldeza, aby przed s�dem oskar�y� go nie tylko o porwanie kosmolotu� Jako tego drugiego po Moltonie �wiadka, Aldez m�g�by chcie� pozby� si� Jana. Ostatecznie nie ma �adnego dowodu na to, �e Jan dotar� do Arthemis� Ca�e �ledztwo opar�oby si� na zeznaniach Moltona, a to zbyt ma�o dla skrupulatnego s�du.

�Ale, wreszcie, major gwarantowa� mi w pewnym sensie bezpiecze�stwo!� � pocieszy� si� Jan i zacz�� rozmy�la�, co by tu jeszcze powiedzie� Aldezowi, by do reszty zm�ci� jego i tak ju� zachwian� wiar� w sukces jego plan�w.

Raz jeszcze wr�ci� my�l� do tej sprawy sprzed lat pi��dziesi�ciu. W miar� jak o tym rozmy�la�, coraz to nowe strz�py informacji, nap�ywaj�ce z jakich� zakamark�w pami�ci, uzupe�nia�y obraz tamtych wydarze�.

W kilka lat po podpisaniu uk�adu o powszechnym i ca�kowitym rozbrojeniu, zniszczono, rozmontowano i unieszkodliwiono wszelkie �rodki masowego ra�enia, g�owice nuklearne, rakiety dalekiego zasi�gu, wyrzutnie, miny atomowe� Jak wyrzut sumienia ludzko�ci pozosta�y jeszcze tylko te najgro�niejsze, najpotworniejsze w swych za�o�eniach �rodki zniszczenia: najnowsza, tajemnicza i straszliwa bro�, zwana potocznie �broni� D�, od s�owa �dezintegracja�. Bro� ta, kt�rej dzia�anie opiera�o si� na anihilacji materii, nie zosta�a nigdy nawet wypr�bowana, jednak nikt nie mia� w�tpliwo�ci co do jej koszmarnych skutk�w. Jak m�wiono, sami tw�rcy tej broni przerazili si� swego dzie�a.

Jak wynika�o ze sk�pych informacji, kt�re przeciek�y do publicznej wiadomo�ci, bomby �D� mog�y samodzielnie pokonywa� praktycznie dowolne odleg�o�ci, korzystaj�c z energii nap�dowej pochodz�cej z anihilacji zawartego w nich �adunku stabilizowanej antymaterii. Mog�y s�u�y� jako pociski transkontynentalne, jako bomby orbitalne� Ich si�a ra�enia przekracza�a wielokrotnie to, co osi�gni�to kiedykolwiek: mog�y s�u�y� do niszczenia ca�ych kraj�w, by� mo�e nawet i kontynent�w. Trzeba przyzna�, �e jedyn� wprawdzie, ale za to decyduj�c� korzy�ci� wynikaj�c� z tego szata�skiego wynalazku by�o w�a�nie przy�pieszenie pe�nego rozbrojenia�

W og�oszonym w�wczas komunikacie Mi�dzynarodowej Komisji Rozbrojenia odnotowano:

���Bro� � �D�, w ilo�ci 372 jednostek, ze wzgl�du na swe w�a�ciwo�ci jest z natury rzeczy niezniszczalna i nie istnieje �aden spos�b jej unieszkodliwienia lub wykorzystania w innych, ni� niszczycielskie, celach. Z uwagi na to, wymienione jednostki broni �D� zostan� zabezpieczone w spos�b specjalny w terminie p�niejszym. O dokonaniu tego spo�ecze�stwo zostanie poinformowane osobnym komunikatem�.

Komunikat �w ukaza� si� w kilka lat p�niej. Brzmia� mniej wi�cej tak:

�Dokonano zabezpieczenia ostatnich 372 jednostek broni masowego ra�enia. Bro� ta zosta�a ukryta na powierzchni Ksi�yca. Operacja taka okaza�a si� najkorzystniejsza z punktu widzenia bezpiecze�stwa. Bez ingerencji cz�owieka bro� ta nie zagra�a w �adnym stopniu mieszka�com Ziemi oraz osobom przebywaj�cym na Ksi�ycu.

Ze wzgl�du na bezpiecze�stwo i zachowanie w tajemnicy miejsca ukrycia tej broni, operacj� przeprowadzono przy u�yciu zdalnie sterowanych maszyn roboczych, kt�rymi kierowali trzej przedstawiciele r�nych armii, wybrani spo�r�d kadry oficerskiej i podoficerskiej. Ich nazwiska i podpisy figuruj� pod protoko�em, wie�cz�cym chlubne dzie�o powszechnego rozbrojenia. S� to: major Davis Kerman, starszy sier�ant Jack Molton i kapral Wiktor Dali.

Po podpisaniu protoko�u, wymienione osoby zosta�y zaprzysi�one i zobowi�zane do zachowania tajemnicy w sprawach zwi�zanych z przeprowadzon� operacj�. Sporz�dzono formalne akty zgonu trzech uczestnik�w akcji, kt�rzy nast�pnie otrzymali dokumenty opiewaj�ce na inne nazwisko i dane personalne dla unikni�cia komplikacji w ich �yciu prywatnym, wynikaj�cych z mo�liwo�ci wywierania na nich jakichkolwiek nacisk�w, zmierzaj�cych do wydobycia z nich tajemnicy.

W ten spos�b zako�czona zostaje ostatecznie sprawa unieszkodliwienia broni �D�, kt�ra spoczywa� b�dzie po wiek wiek�w pod powierzchni� ksi�ycowego gruntu�.

Jan nie pami�ta� oczywi�cie dok�adnej tre�ci tych komunikat�w, ale to, co zdo�a� sobie przypomnie�, wystarczy�o dla wyprowadzenia st�d dalszych konsekwencji; posiad�szy bro� �D�, banda Aldeza mog�aby trzyma� w szachu ca�y glob ziemski. Aldez by� bez w�tpienia szale�cem, planuj�c tak potworne przedsi�wzi�cie. W szale�stwie swym jednak m�g�by posun�� si� dowolnie daleko�

Jan postanowi� podtrzymywa� w umy�le Aldeza gasn�c� nadziej� powodzenia, licz�c, i� w ten spos�b u�pi jego czujno��. Przecie� Kosmopol musi wreszcie zacz�� dzia�a�! Sprawa na poz�r utkn�a na martwym punkcie, ale Jan usilnie wierzy�, �e co� si� wreszcie stanie.

��S�uchaj � powiedzia�, gdy Aldez zajrza� do jego pokoju.�� My�l�, �e jeste� g�r�. Przemy�la�em sobie wszystko. Je�li cokolwiek powiem, to nie z sympatii dla ciebie, ani te� nie dlatego, aby poprze� twoje zamierzenia. To wynik czystej kalkulacji. Musisz mi jednak zagwarantowa� bezpiecze�stwo.

��Zgoda. Jakich chcesz gwarancji?

��Je�li to, co powiem, b�dzie dla ciebie prawdopodobne i daj�ce si� sprawdzi�, pozwolisz mi st�d odjecha�. Masz Moltona, to ci wystarczy. Rozgrywaj sobie z Kosmopolem swoj� gr� nerw�w. Ja wy��cz� si� z tej sprawy.

��Pomy�limy o takiej mo�liwo�ci � powiedzia� Aldez wykr�tnie.

��Wi�c dobrze. Ostatecznie nie mam nic do stracenia. Mia�em jeszcze jedno zadanie: uprzedzi� Moltona, by nie zdziwi� si�, gdy tutaj zjawi si� jego wnuk.

Aldez wytrzeszczy� oczy, patrz�c na Jana z najwy�szym zdumieniem.

��On� tutaj?

��Tak. Mia�o to by� nast�pnym etapem planu Kosmopolu. M�ody Binx by�by tu bezpieczny przed waszymi poszukiwaniami. Major zdawa� sobie spraw� z tego, �e b�dziecie si� starali szuka� go po ca�ym Ksi�ycu. Z drugiej strony obawia� si�, czy Molton nie da wiary waszym pogr�kom i rzekomym dowodom na to, �e jego wnuk jest w r�kach twoich ludzi. Dop�ki m�ody Binx by�by tu, u was, nie rozpoznany, stary mia�by pewno��, �e wnuk jest wzgl�dnie bezpieczny� A przy tym, w razie akcji ze strony Kosmopolu, mogliby�my obaj ochrania� Moltona tu, w stacji. Chodzi�o jedynie o to, by stary nie rozpozna� wnuka zbyt ostentacyjnie mimo charakteryzacji. Mia� go pozna�, lecz nie przyznawa� si� do tego�

��Przecie� to czyste szale�stwo!�� prychn�� Aldez.�� To nie mo�e by� prawd�! W jaki spos�b m�ody Binx m�g�by si� tu dosta�?

��A ja w jaki spos�b si� tu dosta�em? Mia� wyruszy� jak ja, z ekip� techniczn�. Powinien tu by� za kilkana�cie godzin. W Kosmopolu wiedz�, �e �aden z was nie zna m�odego Binxa osobi�cie, ani nawet z widzenia. Potraktowaliby�cie go tak samo jak mnie i dalej szukali go po Ksi�ycu. Kosmopol potrzebowa� tego czasu, tej zw�oki, do podj�cia jakiej� radykalnej akcji, ale o niej ju� naprawd� nie potrafi� ci niczego powiedzie�.

��Dlaczego zdecydowa�e� si� powiedzie� mi o tym?

��M�wi�em ju�: chc� st�d wyjecha�, zanim rozegra si� fina� tej ca�ej sprawy. Boj� si� po prostu.

��To prawdopodobne� Gdzie zatem jest obecnie m�ody Binx?

��My�l�, �e w stacji Thais, gdzie by�em poprzednio. Jutro tu b�dzie.

��Nie bardzo ci wierz�, ale sprawdzi� mo�na.

��Je�li chcesz, przekonam ci� zaraz o tym, �e to prawda. Aby m�ody Binx wiedzia� z ca�� pewno�ci�, w kt�rej stacji nas zastanie, pozostawia�em przed ka�d� stacj�, kt�r� odwiedza�em, pewien znak. Znak ten usuwa�em opuszczaj�c stacj�. Przed Arthemis znak ten pozosta�.

��Jak wygl�da i gdzie go umie�ci�e�?

��Oko�o kilometra st�d, na prawym skraju drogi. Kawa�ek irchowej szmatki.

��Zaraz to sprawdzimy. A poza tym, aby nie da� twojemu majorowi tego upragnionego czasu, przy �apiemy m�odego Binxa w Thais, o ile oczywi�cie m�wisz prawd�. Moi ch�opcy b�d� tam za kilka godzin.

Do pokoju wszed� Heron i szepn�� co� do ucha Aldezowi. Ten w pierwszej chwili �achn�� si� i kaza� mu si� wynosi�, ale po kilku sekundach dotar�o wida� do jego �wiadomo�ci to, co us�ysza�.

��Co m�wisz?�� warkn��. � Jakie szczury? Tu, na Ksi�ycu, szczury?

��Naprawd�, szefie! O, prosz�!

Heron wyszed� na chwil� i wr�ci� nios�c za ogon spasionego rudego gryzonia.�� Przed chwil� go zat�uk�em w magazynie przy skrzyniach z �arciem. Jak tak dalej p�jdzie, to�

��Dobrze, za�atw to jako�. Zobacz, czy nie ma ich wi�cej. I powiedz ch�opcom, �e za chwil� wyje�d�amy. Niech przygotuj� oba pojazdy, nasz i ten, kt�rym on przyjecha�.

Heron popatrzy� ze zdziwieniem na szefa, ale o nic nie pytaj�c wyszed� ze swoim szczurem.

��To b�dzie gdzie� tutaj � powiedzia� Jan.�� Zatrzymaj pojazd.

Aldez zahamowa�, drugi pojazd zatrzyma� si� w odleg�o�ci kilku metr�w za nimi. Wysiedli i przeszli kilkana�cie metr�w wzd�u� kolein drogi.

��Jest � powiedzia� Aldez, schylaj�c si�. � Wi�c jednak� Zaczynam ci wierzy�, Link.

Da� znak bli�niakom, siedz�cym w drugim poje�dzie. Ruszyli, wymijaj�c pojazd Jana i pomkn�li w kierunku, sk�d on tu przyby�.

Wracaj�c w kierunku stacji Aldez przejawia� coraz lepszy humor, roztrz�saj�c z ponurym blondynem, kt�ry im towarzyszy�, szczeg�y dalszego post�powania z Moltonem. By� pe�en nadziei, �e kiedy tylko stary zobaczy wnuka w ich r�kach, od razu za�amie si� i zdradzi tajemnic�. Gdy weszli ze �luzy do wn�trza stacji, ju� bez skafandr�w, kt�re zosta�y w poje�dzie, Aldez przypomnia� sobie o czym�.

��Heron!�� zawo�a�, wychylaj�c si� za za�om korytarza.�� Gdzie si� podziewasz? Szczury ci� zjad�y?

Poniewa� nie by�o odpowiedzi, poszed� kilka krok�w w kierunku wiod�cych w d� schodk�w. W nast�pnej chwili Jan i Dag, ten wysoki, ponury blondyn, us�yszeli jego kr�tki okrzyk. Pobiegli obaj w tamt� stron�. U szczytu kr�conych schodk�w sta� Aldez z d�oni� przy czole, wpatrzony w jeden punkt, gdzie� na dole.

��M�wi�em mu� M�wi�em, �eby nie nosi� tego o�owiu� Wiedzia�em, �e b�dzie z tego jakie� nieszcz�cie��� powtarza� zduszonym szeptem.

Na dolnych stopniach schod�w, g�ow� w d�, le�a�o cia�o Herona. Wok� g�owy czerwienia�a plama krwi.

��Spad�� Przez te cholerne buty. Pewnie goni� szczura � powiedzia� cicho Dag i zszed� na d�. Pochyli� si� nad le��cym, odwr�ci� jego twarz ku g�rze.�� Nie �yje. O, a tutaj le�y jego rurka. Pewnie goni� szczura i potkn�� si� na schodach.

��Zabierz go st�d, zr�b z nim co�� � wymamrota� Aldez, schodz�c w d�. Jan zszed� za nimi. Aldez otworzy� drzwi magazynu, zapali� �wiat�o. W magazynie panowa� nieopisany ba�agan. Skrzynki po konserwach, puszki, paki, metalowe cz�ci r�nych urz�dze� � wszystko przemieszane, porozrzucane, zalega�o pod�og�. W k�cie Jan dostrzeg� le��ce swoje dwa roboty. W g��bi by�y drzwi prowadz�ce, jak si� Janowi wydawa�o, do pokoju, w kt�rym go wi�ziono. Zauwa�y�, �e by�y zaryglowane od strony magazynu. Zbli�y� si� do nich nieznacznie, ale nie znalaz� stosownego momentu, by je spr�bowa� otworzy� z zamka.

��Co za ba�agan � burcza� Aldez.�� Jak mo�na dopu�ci� do czego� podobnego! Niczego nie b�dzie mo�na tu znale�� Dag! Zrobisz tu natychmiast troch� porz�dku!

By� wyra�nie wytr�cony z r�wnowagi wypadkiem Herona. Nie zwa�aj�c na protesty Daga, kt�remu nie u�miecha�a si� robota przy porz�dkowaniu magazynu, wr�czy� mu pistolet i poleci� odprowadzi� Jana do jego pokoju, a nast�pnie zaj�� si� magazynem. Dag z oci�ganiem wzi�� bro� i gdy Aldez wyszed� o�wiadczaj�c, �e idzie odpocz��, splun�� ze z�o�ci� i pchn�� Jana luf�.

��Nerwowy si� zrobi� � mrukn��, gdy znale�li si� w pokoju Jana. Wyra�nie nie maj�c ochoty na sprz�tanie, przysiad� naprzeciw Jana na krze�le.�� Wpakowa� nas w kaba��, a teraz sam nie wie, co z tego wyjdzie. Tak �adnie si� m�wi�o: wycelujemy par� pocisk�w w ten zgni�y arbuz � i ca�y �wiat zata�czy, jak mu zagramy� A teraz liczy si�, ile to lat mo�na dosta� za uprowadzenie rakiety�

��Za samo uprowadzenie niewiele��� powiedzia� Jan.

��Na szcz�cie. Aldez ma wa�n� jeszcze licencj� pilota kosmicznego. Wylali go z tej pracy, ale licencji nie zabrali, nie by�o podstaw. Dzi�ki temu nie b�dzie mo�na nas oskar�y� o nara�enie pasa�er�w na niebezpiecze�stwo. Wszystkie manewry zosta�y wykonane fachowo. Tylko ten cholerny staruch zaci�� si�, i ani rusz� Ja bym z nim porozmawia�! Ale Pedro nie da go ruszy�, boi si�, �e mo�na by go uszkodzi� i wtedy ju� nic si� nie da zrobi�!

Dag westchn�� sobie z rezygnacj� i ruszy� do magazynu, zamykaj�c starannie drzwi za sob�. Po chwili przez te drugie drzwi da�o si� s�ysze�, jak wojuje ze skrzyniami i puszkami konserw.

�Smutny koniec zdobywc�w� � pomy�la� Jan i u�miechn�� si� do siebie.

Z p�snu wytr�ci� go jaki� gwa�towny krzyk. Zrozumia�, �e pochodzi on z magazynu. Szarpn�� jedne i drugie drzwi, ale by�y zamkni�te. Po up�ywie kilkudziesi�ciu sekund otworzy�y si� gwa�townie drzwi od strony korytarza.

��Kto krzycza�? � Aldez patrzy� na Jana rozszerzonymi oczami. Zupe�nie ju� nie panowa� nad sob�.

��Chyba Dag, jest tam � Jan wskaza� w stron� s�siedniego pomieszczenia.

Aldez pobieg� dalej korytarzem, nie zamykaj�c drzwi pokoju Jana. Korzystaj�c z tego, Jan poszed� za nim. Gdy stan�� w drzwiach magazynu, Aldez kl�cza� na pod�odze pod �cian�. Obok niego le�a� Dag. Na jego piersiach spoczywa�a niewielka skrzynka. Jan pozna� j� od razu. Wewn�trz musia� znajdowa� si� uranowy pojemnik do przewozu �r�de� radioaktywnych. Skrzynka, mimo ma�ych wymiar�w, zawiera�a dwie�cie kilogram�w metalu, a wi�c wa�y�a tu wi�cej ni� masa trzydziestu kilogram�w na Ziemi. Twarz Daga zalana by�a krwi�.

��To uran � powiedzia� Jan.�� Dag przeliczy� si� z si�ami. Chcia� to widocznie zdj�� z rega�u i�

��Co ty mi tu g�upstwa opowiadasz!�� warkn�� Aldez w�ciekle.�� To musia�oby spada� sze�� razy wolniej ni� na Ziemi! Zd��y�by uskoczy�! Do diab�a! Kto tu jest opr�cz nas?

��Tylko my i Molton.

��Molton!�� Aldez obmaca� kieszenie Daga, wydoby� pistolet i nie ogl�daj�c si� na Jana wybieg�. Jan s�ysza�, jak wbiega po schodach, otwiera drzwi �luzy, potem zamyka je z trzaskiem. Zn�w przebieg� obok otwartych drzwi magazynu w stron� celi Moltona.

Jan ruszy� w tamt� stron�. W otwartych drzwiach sta� Aldez, patrz�c na zwini�t� pod pledem posta� w k�cie. Po chwili, uspokojony jakby, podszed� do le��cego, pochyli� si� nad nim i nagle, odrzucony silnym kopni�ciem, znalaz� si� zn�w przy drzwiach. Chwyci� r�wnowag�, wycelowa� z pistoletu do wstaj�cego z bar�ogu wysokiego m�odego m�czyzny, kt�ry szed� w jego stron� z wyci�gni�t� do przodu luf� miotacza gazu usypiaj�cego. Pistolet Aldeza nie wypali�. Jan cofn�� si� odruchowo. Us�ysza� syk strumienia gazu.

Tkni�ty nag�ym ol�nieniem pobieg� w stron� otwartego magazynu. Rozrzucaj�c stare opakowania w k�cie, dogrzeba� si� jednego ze swych robot�w. Drugiego nie by�o. A w�a�ciwie � by�a tylko jego zewn�trzna pow�oka, jakby maskaradowy kostium, oraz plecak, w kt�rym roboty nosz� swe baterie zasilaj�ce. Zamiast baterii jednak plecak zawiera� butle z powietrzem.

��Witam ci�! � powiedzia� kto� od progu.

Jan odwr�ci� si�.

��Binx?

��Zgad�e�. Tw�j robot naprawczy, do us�ug!�� roze�mia� si� tamten.�� Pom� mi zabra� tego� nieboszczyka. Trzeba zamkn�� go z Aldezem, bo jeszcze nam ucieknie.

��Jak to? Wi�c�?

� �yje, �yje. To farba, nie krew.

��A Heron?

��Niestety� Musia� by� chory na serce. Kiedy mnie zobaczy�, spad� biedak ze schod�w. Musia�em mu potem rozbi� g�ow�, �eby upozorowa� wypadek, ale on ju� i tak nie �y�, To by�o do�� przykre, ale musia�em.

Jan wszystko ju� prawie rozumia�, ale wci�� wydawa�o mu si�, �e co� tu jeszcze pozosta�o do wyja�nienia. Wreszcie przypomnia� sobie.

��S�uchaj, Binx! A ten szczur? Sk�d tu wzi�� si� ten szczur?

��To rzeczywi�cie by�oby dziwne i zagadkowe, gdyby nie fakt, �e� to ja go mia�em ze sob� i wypu�ci�em z pude�ka. Widzisz, �wiadomo�� obecno�ci szczur�w usypia czujno��, znieczula ucho na podejrzane szelesty. A poza tym musia�em przecie� co� je��. Ubytki �ywno�ci w magazynie te� naj�atwiej zwali� na szczury�

Major by� w �wietnym nastroju i jakby odm�odnia� przez tych kilka dni.

��Owszem, mog� teraz odpowiedzie� na pana pytania � powiedzia�. � Przede wszystkim jednak sk�adam panu serdeczne podzi�kowanie w imieniu� no, w og�le, w imieniu wszystkich. Zrobi� pan wszystko, czego spodziewali�my si� po panu, a ponadto jeszcze wykaza� pan znakomite wyczucie sytuacji. Jak pan zdo�a� zorientowa� si� w czasie pobytu w Arthemis, Aldez za wszelk� cen� unika� rozlewu krwi. Gra� o wysok� stawk�, ale przez ca�y czas, realizuj�c swoje plany, liczy� si� z mo�liwo�ci� przegranej i zabezpiecza� sobie odwr�t. Gdyby�my nie byli w stanie udowodni� mu jego prawdziwych zamiar�w, on i jego towarzysze otrzymaliby bardzo niskie wyroki. Nie mo�na by im wykaza� nawet spowodowania zagro�enia �ycia pasa�er�w uprowadzonego statku � Aldez by� niez�ym pilotem i mia� formalnie wa�n� licencj�. W og�le jak wynika�o z analizy jego osobowo�ci, przeprowadzonej przez komputer na podstawie danych z akt Kosmopolu, Aldez jest cz�owiekiem bardzo ostro�nym i skrupulatnym. Poza tym nie znosi fizycznie widoku krwi�

��Owszem, zauwa�y�em to w chwili, gdy odkry� �mier� Herona � wtr�ci� Jan.

��A zatem � kontynuowa� major � mieli�my do�� spokojne sumienie wysy�aj�c tam pana.

��Wci�� jednak nie wiem, czemu zawdzi�czam ten wyb�r mojej osoby?�

��To proste � u�miechn�� si� major � komputer na pana wskaza�.

��Komputer?

��Tak. Wybra� pana na podstawie danych osobowych. Dlatego nawet trudno mi powiedzie�, co zadecydowa�o o wyborze. Nie pytali�my komputera o uzasadnienie. Pan rozumie, czas nagli�. Podobnie zreszt� ca�y plan akcji by� weryfikowany przez maszyn�. Teraz mog� panu zdradzi�, �e mia� pan 94�% szans wyj�cia ca�o z tej akcji. Natomiast, gdyby�my zaatakowali porywaczy bezpo�rednio, szanse starego Binxa by�yby bliskie zera. Szanse porywaczy oczywi�cie tak�e.

��A jak� szans� zdobycia potrzebnych mu informacji mia� Aldez?

��Oko�o 20�%, ale tylko w przypadku, gdyby zdo�ali porwa� m�odego Binxa i torturowali go na oczach starego. Torturowanie starca nie wchodzi�o w rachub�. Pr�dzej by im skona�, ni� zdo�aliby cokolwiek z niego wydoby�. Wiedzieli o tym.

��Ciekawe, co zrobiliby�cie, gdyby Binx jednak zdradzi� tajemnic�?

Major przez chwil� nie odpowiada�, potem popatrzy� Janowi w oczy.

��A pan co by w�wczas zrobi� na naszym miejscu? Gdyby Aldezowi uda�o si� odnale�� cho�by jeden pocisk typu �D�, wycelowa�by go w kierunku Ziemi i wtedy ju� nie mogliby�my zrobi� niczego wbrew jego rozkazom. Ryzykowaliby�my �ycie milion�w ludzi.

��Tak, rozumiem��� powiedzia� Jan.

��Binx bardzo kocha swego jedynego wnuka. Aldez opar� na tym ca�y sw�j plan, kt�rego drug�, r�wnoleg�� cz�ci� by�o porwanie m�odego, pracuj�cego na Ksi�ycu. Ta cz�� planu nie powiod�a si�. Ale wiadomo, �e na Ksi�ycu istnieje druga grupa ludzi Aldeza. Mo�liwe, �e na podstawie materia��w zdobytych przez was w Arthemis, uda si� ich uj��.

��Zastanawiam si� wci��, jak to si� sta�o, �e nie wiedz�c nic o planach Kosmopolu, zmy�li�em co� tak bliskiego prawdy��� powiedzia� Jan w zamy�leniu.

��To jeszcze jeden dow�d, �e komputer, kt�ry pana wybra�, nie omyli� si� � powiedzia� major wstaj�c.�� Optymalny wariant planu by� tylko jeden!

��Ale ja nie jestem przecie� komputerem!�� stwierdzi� Jan skromnie.

Siedz�c w swoim mieszkaniu Jan przegl�da� atlas Ksi�yca. Rejon, w kt�rym przed p� wiekiem ukryto bro� �D�, mo�na by�o w przybli�eniu zlokalizowa� na podstawie miejsca l�dowania rakiet z gro�nym �adunkiem.

Jan prze�lizgiwa� si� wzrokiem po nazwach obiekt�w selenograficznych w tej cz�ci Ksi�yca.

Jak to powiedzia� stary Binx, gdy wracali wtedy, z Arthemis? Jan przypomnia� sobie jego s�owa: �Kerman uwa�a� si� zawsze za znakomitego psychologa. To on wybra� miejsce ukrycia pocisk�w. Ja by�em specjalist� od maskowania, a Dall kierowa� maszynami. Kerman powiedzia�, �e nikomu nie przyjdzie do g�owy szuka� w�a�nie tam � bo to by�oby zbyt proste, jak m�wi�. Ja wierz� tylko w dobre maskowanie, nie w jakie� tam kabalistyczne w�asno�ci nazw��

Potem Jan przypomnia� sobie � �artem wypowiedziane � s�owa majora Netza: �A mo�e Binx co� nieopatrznie panu powiedzia�, niech pan si� przyzna!�

�potem wzrok Jana pad� na �aci�sk� nazw� jednego z �jezior� na ksi�ycowej mapie. Przeczyta� j� i pomy�la�:

�Niemo�liwe, to by�oby zbyt proste��

�potem przypomnia� sobie, �e to samo mia� powiedzie� kiedy� major Davis Kerman�

Zatrzasn�� atlas Ksi�yca i odstawi� na najwy�sz� p�k� biblioteki.

The Killer In the TV Set

To Walk a City�s Street

After

Wydaje mi si�, �e mam do�� du�o czasu, kt�ry musz� czymkolwiek wype�ni�. Teraz, kiedy przemy�la�em wszystko dok�adnie pozostaje tylko czeka�. Mo�e wreszcie uda mi si� zmyli� ich czujno�� i wymkn�� si� st�d, mo�e znajd� jaki� spos�b�

Pomy�la�em, �e dobrze by�oby zanotowa� wszystko po kolei. Nie dlatego, abym s�dzi�, �e nie zdo�am ju� nikomu tego opowiedzie�. Po prostu, mo�e w ten spos�b sam lepiej sobie przypomn� r�ne szczeg�y. Notes mam, d�ugopis tak�e, �wiat�o troch� za s�abe, ale jako� sobie poradz�.

Aby wszystko sta�o si� jasne i zrozumia�e, musz� chyba rozpocz�� od tego momentu, gdy m�j niespodziewany go�� � ubrany w m�j szlafrok, ogolony i umyty � zasiad� do herbaty i kanapek, kt�re dla niego przygotowa�em, gdy on buszowa� w mojej �azience.

Wygl�da� teraz o wiele lepiej ni� tam, wtedy, na ulicy, kiedy podszed� do mnie do�� niespodziewanie i zagadn��. Przyznam, �e prze�y�em chwil� strachu. Ulica by�a pusta, �le o�wietlona � a on wygl�da� na rzezimieszka lub co najmniej na w��cz�g�, z t� nie golon� od, paru dni g�b�. Sprawia� wra�enie wyci�gni�tego ze �mietnika i tylko z lekka otrzepanego. Gdyby nie jego nienaganny i kulturalny spos�b wyra�ania si�, pewnie oddali�bym si� co pr�dzej, pozostawiaj�c go na skraju chodnika � z rozbieganymi oczami, b��dz�cymi gdzie� po rynsztoku i okienkach piwnic.

M�wi� szybko, urywanymi zdaniami, a oczy jego ani na chwil� nie przestawa�y szuka� czego� tu� przy ziemi.

Nawet teraz, siedz�c w wygodnym fotelu i pij�c herbat�, co pewien czas rzuca� niespokojne spojrzenia poza kr�g stoj�cej lampy. Jad� z apetytem, �apczywie nawet, lecz najwyra�niej stara� si� opanowa� sw�j g��d. �Jestem panu gor�co wdzi�czny, serdecznie za wszystko dzi�kuj� i zapewniam, �e nie zamierza�em sprawia� panu a� tyle k�opotu� � powiedzia� ko�cz�c jedzenie. �Jak pan zapewne zdo�a� zauwa�y�, w roli ulicznego obdartusa wyst�pi�em przypadkowo� Ca�e szcz�cie, �e w kieszeni tego starego palta znalaz�em star� legitymacj�. Bez niej na pewno nie mia�bym szans znale�� si� tutaj, w pana mieszkaniu. Pan mi zaufa�, dopom�g�� S�dz�, �e powinienem panu wyja�ni� par� spraw, wyt�umaczy� si� jako���

Skin��em g�ow� zach�caj�co i pocz�stowa�em go papierosem, lecz podzi�kowa� i nala� sobie do szklanki troch� wody sodowej. Wypi� ma�y �yk, odstawi� szklank� i rozpocz��: �Mieszkanie opu�ci�em w po�piechu i nie z w�asnej woli. St�d ta stara kapota, kt�r� zdo�a�em chwyci� z wieszaka w przedpokoju. Od czterech dni koczuj� po mie�cie, sypiam w windach, albo w og�le nie sypiam� Nie mam ani grosza, nie znam tu nikogo, a w�adz porz�dkowych nie chcia�bym w to wszystko wtajemnicza� Nie, nie� Tu nie chodzi o jakie� nieporozumienie rodzinne lub s�siedzkie. Mieszkam sam, mam nawet �adny, spory domek w po�udniowej dzielnicy, kupi�em go niedawno� Kosztowa� mnie ca�y maj�tek, ale musia�em� Od roku mieszkam w tym mie�cie, przenios�em si� tutaj, aby zako�czy� pewn�� prac� Tak, pracuj� nadal mimo emerytury. Przecie� nikt za mnie tego nie doko�czy. My�l�, �e zd��� jeszcze, mimo swoich siedemdziesi�ciu pi�ciu lat� Nie wygl�dam na tyle, prawda? C�, eliksiru m�odo�ci nie wynalaz�em, ale jestem biochemikiem i pomagam sobie troch� r�nymi preparatami, kt�re mi czasem przesy�aj� dawni znajomi z instytutu. Mam kilku przyjaci�, ale wszyscy s� do�� daleko st�d i w takiej chwili trudno liczy� na ich pomoc�

Tak sobie my�l�, �e � na szcz�cie � musia�o si� zachowa� w mojej twarzy jeszcze troch� podobie�stwa do tej starej fotografii w legitymacji, niewa�nej ju� od kilkunastu lat� Mniejsza o to, pan mi uwierzy�, cho� i nazwisko Borel te� pewnie nic panu nie m�wi � chyba; �e interesowa� si� pan kiedykolwiek pewnymi specjalistycznymi zagadnieniami biochemii i fizjologii�

Wi�c, jak powiedzia�em, moja banicja nie wynika z napi�tych stosunk�w s�siedzkich. Nie jestem tak�e poszukiwany przez w�adze �ledcze, mo�e to pan sprawdzi� telefonicznie�

Chocia�, w pewnym sensie, przyczyn� mojej tu obecno�ci s� jednak �uci��liwi wsp�lokatorzy�� ale, aby wszystko sta�o si� jasne i zrozumia�e dla pana, musz� chyba zacz�� od tego momentu, kiedy zainteresowaniem si� do�wiadczeniami moich koleg�w, kt�rzy zreszt� powtarzali eksperyment � nie pami�tam ju�, czyj � opisany w �Biochemistry Journal� i dotycz�cy mo�liwo�ci biochemicznego przej�cia informacji�

Ale mo�e powiem, na czym polega� eksperyment. Ot� pos�u�ono si� w nim egzemplarzami gatunku wyp�awek bia�y, nale��cymi do typu p�azi�c�w. Robaki te posiadaj� bardzo prosty �uk�ad nerwowy�, interesuj�cy jednak�e o tyle, �e daje si� w nim zauwa�y� pewien splot stanowi�cy zacz�tek centralizacji. Moi koledzy poddali kilka wyp�awk�w elementarnej �tresurze�, polegaj�cej na wyrobieniu kilku odruch�w warunkowych na bod�ce fizyczne. Reszt� robak�w p�ywaj�cych sobie w akwarium pozostawiono w stanie �nieo�wieconym�. Nast�pnie �uczone� robaki posiekano i nakarmiono nimi pozosta�e. Po pewnym czasie mo�na by�o stwierdzi�, �e spora cz�� wyp�awk�w przejawia prawid�owe reakcje na bod�ce, kt�rymi �tresowano� ich zjedzonych towarzyszy. Wobec tak dobrych efekt�w, koledzy spr�bowali eksperyment ulepszy�: ze wzgl�du na ograniczone mo�liwo�ci konsumpcyjne pojedynczego wyp�awka, w nast�pnym etapie pr�bowano karmi� je tylko wypreparowanymi �m�d�kami�. �artowa�em w�wczas z tych do�wiadcze�. Powiedzia�em kiedy� na seminarium, �e oto otwiera si� nowy etap w �yciu sfer naukowych: dotychczas mieli�my do czynienia jedynie z �podgryzaniem� wy�ej stoj�cych w instytutowej hierarchii przez m�odszych koleg�w. Teraz za� � b�dzie si� ich po�era�, z podw�jn� korzy�ci� dla w�asnej kariery naukowej.

Po zmianie metodyki eksperymentu � wyniki pogorszy�y si� jednak, a moi koledzy zniech�cili si� i zabrali si� do innych temat�w bada�. Ja natomiast rozpocz��em to, czego w tej chwili nie mog� doprowadzi� do ko�ca przez t� g�upi� histori� sprzed czterech dni�

Pomy�la�em sobie wtedy, po do�wiadczeniach, z wyp�awkami, �e popularne powiedzonka: �tyle wie, co zje� albo �zjad� wszystkie rozumy�, strac� wkr�tce, by� mo�e sw�j sens przeno�ny�

Mo�liwo�� przej�cia �wiedzy� przez spo�ycie tkanki m�zgowej oznacza wszak, �e owa �wiedza� jest czym� materialnym, by� mo�e po prostu zawarta jest w cz�steczkach specyficznych zwi�zk�w, wyst�puj�cych w m�zgu�

Moje wnioski potwierdzi�y si� wkr�tce. Znalaz�em publikacj� jakich� naukowc�w � rumu�skich czy jugos�owia�skich, nie pami�tam � kt�rzy wykazali, �e uczenie si�, zapami�tywanie informacji jest r�wnoczesne z syntez� pewnych struktur bia�kowych w centralnym uk�adzie nerwowym�

Od tego czasu zaj��em si� powa�nie � cho� nieoficjalnie � pr�bami wyodr�bnienia tych cz�steczek z m�zg�w r�nych organizm�w zwierz�cych�

�Niech pan pomy�li, jakie osza�amiaj�ce perspektywy otwieraj� si� przed nauk� w chwili, gdy mo�na w ten spos�b przekazywa� ludzk� wiedz�!

Poj�cie genialno�ci i t�poty, zdolno�ci i ich braku, sprowadza si� do czysto biochemicznych i fizjologicznych predyspozycji danego osobnika! Cz�owiek, kt�remu trudno�� sprawia nauczenie si�, przyswojenie pewnych wiadomo�ci, po ich bezpo�rednim �wszczepieniu� w m�zg m�g�by, by� mo�e, korzysta� z nich bez przeszk�d. Upo�ledzenie syntezy informin w organizmie, tych informacjono�nych struktur bia�kowych, zwanych dot�d �brakiem zdolno�ci�, mo�e by� wyr�wnane przez podanie gotowych preparat�w, sporz�dzonych z materia�u pobranego od osobnik�w �zdolnych�! Mo�na sobie wyobrazi� np. �honorowych informinodawc�w� � specjalist�w z r�nych dziedzin wiedzy, kt�rzy wci�� na nowo wch�aniaj�c pewne informacje, przekszta�caliby je na informiny dla innych, nie mog�cych syntetyzowa� ich we w�asnych organizmach!

Upo�ledzenie syntezy insuliny przez trzustk�, powoduj�ce cukrzyc�, wyr�wna� mo�na przez podanie insuliny w zastrzykach; niewydolno�� uk�adu krwiotw�rczego mo�na niwelowa� przez transfuzj� krwi od osoby zdrowej; czy nie by�oby prawdziwym dobrodziejstwem dla ludzko�ci podobne ratowanie zbyt ma�o �ch�onnych� umys��w � szczeg�lnie dzi�, w dobie specjalizacji i przyt�aczaj�cego ogromu wiedzy, jak� musi wch�on�� pojedynczy cz�owiek?

A poza tym � wszak to rewolucja w metodyce nauczania! Biodydaktyka, wiedza w zastrzykach, w pigu�kach nawet! Zamiast zam�cza� dzieci �l�czeniem po kilka godzin dziennie w szkole i tyle� w domu, mo�na by im po prostu dawa� Cukierki nadziewane informinami i zwr�ci� wi�ksz� uwag� na rozw�j fizyczny i zdrowie, tak wa�ne w czasach dewastacji naturalnego �rodowiska biologicznego! Czy teraz rozumie pan, jak donios�e znaczenie�

�Pomy�la�em wtedy, �e mo�na to odnie�� do r�nych gatunk�w, nawet odleg�ych ewolucyjnie�

Je�li bowiem na przyk�ad kr�lik nie osi�ga nigdy zdolno�ci przyswajania informacji takich, jak pies, to znaczy, �e po prostu nie jest w stanie syntetyzowa� pewnych typ�w informin. Co jednak nie oznacza, �e � gdyby mu poda� je w formie gotowej, nie m�g�by z nich korzysta�. Zar�czam s�owem honoru � m�j kr�lik szczeka� na widok kota! To by� dla mnie dow�d, �e�

� po tych osi�gni�ciach, problem �wiedzy w pigu�kach� sta� si� moj� obsesj�. Niestety! Pr�by wprowadzenia informin przez przew�d pokarmowy nie dawa�y po��danych rezultat�w � ko�czy�y si� zawsze rozk�adem bia�ek przez enzymy uk�adu trawiennego lub, w najlepszym razie, zmianami strukturalnymi, co oczywi�cie przekre�la�o po��dany rezultat. Pomy�la�em wtedy, �e widocznie zbyt wielka r�nica dzieli ssaki od p�azi�c�w� Lecz kiedy wr�ci�em my�l� do tych ostatnich i przejrza�em raz jeszcze protoko�y pierwszych eksperyment�w, zrozumia�em nagle�

�pojmuje pan? Te inhibitory, katalizatory ujemne, stanowi� os�on� dla informin, wprowadzonych do obcego immunologicznie organizmu! Dop�ki wyp�awki po�era�y swych towarzyszy w ca�o�ci, eksperyment udawa� si� znakomicie, a w przypadku wypreparowywania samej tkanki nerwowej�

�W�wczas informiny rozk�adaj� si� bardzo szybko! Nawet kilkuminutowy okres mi�dzy pobraniem ich z �ywego organizmu dawcy, a wch�oni�ciem przez biorc�, w praktyce wyklucza pozytywny wynik. Jednym s�owem, materia� musi by� �wie�y, zupe�nie �wie�y � a poza tym podany ��cznie z inhibitorem. Moim obiektom do�wiadczalnym podawa�em tkank� m�zgow� wraz z niekt�rymi innymi organami. Wyniki by�y dobre, ostatnio nawet bardzo dobre! Rozumie pan, co to oznacza! St�d ju� tylko krok�

�Znane s� ze swej nieprawdopodobnej inteligencji i zmy�lno�ci. Eksperyment przeobra�a� je w spos�b zdumiewaj�cy! Pan sobie zdaje spraw�, �e m�zg cz�owieka jest wykorzystywany zaledwie w niewielkim stopniu. To samo dotyczy innych kr�gowc�w.

U�ywam, oczywi�cie, dzikich egzemplarzy, te s� najlepsze. Co za sprytne bestie! Otrzaskane ze wsp�czesn� cywilizacj� wielkomiejsk�, o wspaniale wyostrzonych zmys�ach. Zgromadzi�em ich � nie bez trudu � oko�o trzystu. Znakomity, wdzi�czny materia� do do�wiadcze�.

Lecz kiedy wszystko ju� by�o na najlepszej drodze odszed� m�j laborant. Pracowa� u mnie od lat. Nie spodziewa�em si� tego po nim: po prostu znikn�� pewnego dnia� Zalega�em z wyp�at� jego pensji, to prawda� Ale przecie� wiedzia�, jaka jest sytuacja. Mieszka� ze mn�, znam wszystkie moje k�opoty� Od tej chwili musia�em wszystko robi� sam, przez co tempo do�wiadcze� znacznie os�ab�o. Przez ostatni tydzie� musia�em obs�ugiwa� zwierz�tarni�, sporz�dza� preparaty, robi� codzienne obserwacje�

�i widocznie nie zamkn��em zbyt dok�adnie, bo gdy nast�pnego dnia rano zszed�em na d�, zosta�em zaatakowany. Tak, ponad wszelk� w�tpliwo��, to by� atak. Stwierdzi�em to, gdy po pierwszej ucieczce, och�on�wszy nieco wr�ci�em i pr�bowa�em wej��

�ot, i wszystko�.

Borel milcza� d�ugo, zanim odezwa� si� znowu. �Nadu�ywam uprzejmo�ci � powiedzia� pokornie.�� Ale je�liby mi pan nie odm�wi�, by�bym panu zobowi�zany nade wszystko��

Dobiera� s�owa przez kilka minut, zanim poprosi� mnie wreszcie, abym z nim pojecha�. Zgodzi�em si�.

�To tutaj, drzwi s� zatrza�ni�te, ale klucz na szcz�cie mia�em przy sobie, gdy wychodzi�em� � powiedzia�, kiedy stan�li�my pod niewielk� will� przy bocznej, Prawie nie zbudowanej uliczce przedmie�cia. �Chod�my na d�, powinny by� tam��

Zeszli�my po kilku schodkach. Borel ostro�nie uchyli� jakie� drzwi, za kt�rymi pali�a si� s�aba �ar�wka. Zajrza� przez szpar�. �Dziwne � powiedzia�. � Wygl�da na to, �e�� � zmiesza� si� wyra�nie.�� �Czy�bym by� a� tak przem�czony? Halucynacje?� Spojrza�em przez jego rami� do wn�trza piwnicznego pomieszczenia. �Wszystko pozamykane�� � mamrota� w os�upieniu.

�Widocznie to jednak� zm�czenie, profesorze� � powiedzia�em �agodnie, prowadz�c go na g�r�. Po chwili zasn�� w fotelu, wi�c przenios�em go na tapczan i zdj��em mu buty.

�ten sen tak mnie wzburzy� wewn�trznie, �e zaraz, z samego rana zatelefonowa�em pod numer, kt�ry podano mi w biurze informacji. Telefon nie odpowiada�.

Poczu�em wyrzuty sumienia. Borel nie wygl�da� wczoraj na chorego, ale� chyba nie nale�a�o zostawia� go samego�

�drzwi by�y otwarte. Wszed�em do sieni, potem po schodach na g�r�. Nie by�o go tam, wi�c zszed�em do piwnicy. Drzwi zwierz�tarni by�y uchylone�

�niekt�re by�y otwarte. Wzd�u� ich szeregu chodzi� jeden, dorodny egzemplarz i wprawnymi ruchami przednich ko�czyn domyka� zasuwki drzwiczek. Gdy stan��em w otworze drzwi � teraz wiem, �e zrobi�em to niepotrzebnie, a w ka�dym razie za wcze�nie � spojrza� na nie, chwil� trwaj�c w bezruchu, a potem wyda� dono�ny pisk. Posypa�y si� hurmem w moj� stron�, cz�� rzuci�a si� do zamkni�tych klatek, by uwalnia� towarzyszy. Odskakuj�c do ty�u, dostrzeg�em w k�cie zwierz�tarni stary but, jeden z tych kt�re wczoraj tam, na g�rze, zdj��em z n�g Borela�

�teraz wiem, �e zrobi�em g�upstwo, kryj�c si� tutaj. Wprawdzie �ciany i blaszane drzwi zapewniaj� mi bezpiecze�stwo, lecz nie ma st�d wyj�cia � przynajmniej na razie. Okna te� nie ma. Pod nogami mam go�� ziemi�, w rogu stoi kilka skrzynek � chyba pustych. Z sufitu zwiesza si� �ar�wka, brudna i opleciona paj�czyn�. Gdy tu wszed�em, od razu zauwa�y�em ten kopczyk ziemi pod �cian�, przysypuj�cy co�, co jednak sterczy tu i �wdzie; bielej�c w mroku. Po prostu nie mog� zmusi� si�, by podej�� i sprawdzi�, potwierdzi� sw�j domys��

�my�la�em nad tym, a� wreszcie w jednej chwili zrozumia�em wszystko! One musia�y ju� wiedzie�, na czym to polega. Musia�y zrozumie� istot� metody Borela� Ten laborant, kt�ry znikn���

�lecz wci�� im tego za ma�o! Wiedz�, �e oto otworzy�y si� przed ich gatunkiem wspania�e perspektywy rozwoju! B�d� zazdro�nie strzec tajemnicy, kt�r� znam ja� no i ci, kt�rzy by� mo�e odnajd� i przeczytaj� ten notatnik. Dlatego nale�y by� przygotowanym na wszystko. Byle st�d wyj��. Wydosta� si�, dzia�a�, ostrzec�

�zn�w ten szmer. Chyba jednak w tych rurach kanalizacyjnych. Coraz g�o�niej, jakby skrobanie� Z czego s� te rury, czy przypadkiem nie z tworzywa sztucznego, bo je�li tak, to� Musz� to sprawdzi�!

Redakcja przeprasza Czytelnik�w za liczne luki w powy�szym tek�cie, spowodowane uszkodzeniem r�kopisu � prawdopodobnie przez szczury.

The Selchey Kids

B�yski �wiat�a pe�gaj� po wodzie. Z�ote wst�gi krzy�uj� si� na pomarszczonych grzbietach fal. W bladych promieniach wschodz�cego s�o�ca rysuje si� na niebie w kszta�cie litery V sylwetka ptaka przelatuj�cego z g�o�nym krzykiem. Ocean pieni si� wch�aniaj�c wargami piaszczysty brzeg pla�y. Piasek czepia si� mych plec�w, osypuje niczym miriady gwiazd wzd�u� kr�gos�upa. S�o�ce wznosi si� na palcach ku chmurom p�on�cym jego odblaskiem na niebie koloru czerwonego wina. Dla nas. Promienie muskaj� jej w�osy i sp�ywaj� po niej kaskad� ognistych dotkni��. W zielonych oczach ze z�ot� obw�dk� odbija si� Wszech�wiat, b�ogi spok�j leg� w �agodnym �uku jej warg. Jestem szcz�liwy.

��Lubie�nik � rzuci�a.

��Co?�� spyta�em zaciskaj�c mocniej rami� wok� talii Pryn.

��Us�ysza�e� doskonale � zmarszczy�a brwi.�� Twoja nami�tno�� nawet s�onia doprowadzi�aby do rui.

Roze�mia�em si�, c� bowiem mo�esz uczyni�, gdy masz do czynienia z kim� obdarzonym zdolno�ciami telepatycznymi.

��Mog�a� mi powiedzie�, �ebym zabra� r�k�.

Pryn u�miechn�a si� i jeszcze mocniej przylgn�a ramieniem do mego boku.

��Lubi� to, a nawet gdybym nie lubi�a, jeste� zbyt silny, by si� z tob� spiera�. Lubi� ci� pomijaj�c nawet fakt, i� jeste� anglist�.

Chrz�kn��em i poca�owa�em j�.

��Ty b�dziesz m�zgiem, a ja mi�niami.�� Woln� r�k� namaca�em z�ot� obr�czk� i zastanawia�em si�, w jaki spos�b si� o�wiadczy�. Tymczasem dziewczyna, kt�ra w wieku dwudziestu dw�ch lat uzyska�a doktorat z zakresu biologii morskiej, opar�a g�ow� na moim ramieniu z cichym, b�ogim westchnieniem.

Jako absolwent anglistyki powinienem by� chyba zdoby� si� na jak�� ci�t� ripost�. Ale gdy siedzisz na pla�y w blasku s�o�ca wspinaj�cego si� po niebosk�onie, z dziewczyn� przepi�knie wpasowan� w twoje ramiona, nie masz ochoty na s�owa.

��Zamknij pyszczek � powiedzia�em. Poczu�em, �e rami� Pryn obejmuje mnie jeszcze mocniej, przytulili�my si� do siebie, obserwuj�c jak p�owogrzywe s�o�ce wlecze po falach sw�j kolorowy p�aszcz.

By�em w�a�nie w szkole, kt�ra le�a�a u st�p jednego ze stromych wzg�rz rozsianych jak pryszcze po Mie�cie. �ci�lej m�wi�c bieg�em przez podw�rko szkolne z poleceniem od nauczyciela. Ziemia zako�ysa�a si� pode mn�, oczy niemal wylaz�y mi z orbit, jak gdybym to ja, a nie ona, uleg� atakowi konwulsji. Przylgn��em do niej ca�ym cia�em, czuj�c g�uche pulsowanie jej serca, tuli�em si� do tej, kt�ra postanowi�a strz�sn�� mnie ze swego grzbietu.

P�kni�cia jak czarne zielsko rozpo�ciera�y w�oskowate korzenie na murach budynku szkolnego. Korzenie rozros�y si� wszerz, cz�� �ciany run�a obna�aj�c drgaj�ce wn�trzno�ci szko�y. Zas�oni�em g�ow� i zwin��em si� w k��buszek, �ywi�c nadziej�, �e niszczyciel � kimkolwiek by�by � nie dosi�gnie mnie.

Szk�o z brz�kiem rozpryskiwa�o si� o bruk. Dzwonek, w kt�rym nast�pi�o kr�tkie spi�cie, r� j�cza� si� przera�liwie. Beton p�ka� z �oskotem, kto� krzycza�. Potem rozleg�y si� przenikliwe zawodzenia dzieci, prawie natychmiast zag�uszone przez rumor wal�cego si� budynku. W chwil� p�niej na gruzach szko�y zapanowa� spok�j, tylko dzwonek nie przerwa� swego lamentu.

Rozkas�a�em si� w g�stym kurzu przy�miewaj�cym s�o�ce. Zdumia�a mnie panuj�ca wok� cisza. Na miejscu, gdzie przedtem by�a szko�a, pozosta�o tylko drgaj�ce rumowisko. Tu i �wdzie powyginane stalowe pr�ty wystrzela�y w niebo ostrzegawczym gestem. Podczo�ga�em si� bli�ej rozchlapuj�c ka�u��, kt�ra powoli wyp�ywa�a z umywalni. Usiad�em na du�ym betonowym bloku, opieraj�c si� jedn� r�k� o drzwi umywalni, wci�� jeszcze stercz�ce nad ruinami.

By�em sam pod o�owianym, ciemnoszarym niebem, kurz z rozwalonych mur�w wciska� mi si� do nosa, dym z p�on�cych w s�siedztwie dom�w gryz� w oczy.

Ludzie krzyczeli na ulicach, jedni o pomoc, inni wo�aj�c kogo�, a we wszystkich g�osach d�wi�cza�o b�aganie zab��kanego psa. Nagle, w u�amku sekundy zgilotynowanego czasu, wrzaski zbieg�y si� w jedno s�owo � WODA! Dygot ziemi wzm�g� si�, Neptun rozp�ta� panik�.

Gdy ujrza�em szklist� �cian� wody wznosz�c� si� nade mn�, przywar�em z ca�ej si�y do drzwi le��cych na rumowisku. Kryszta�owozielonkawa powierzchnia wody poznaczona by�a liniami niby pie� drzewa. A na tej powierzchni zastyg�e krzes�a, konary drzew i czyja� r�ka w pustym powitalnym ge�cie.

Zacisn��em mocno oczy i przylgn��em twarz� do drzwi, gdy brzeg fali otar� si� o mnie. Ci�ar wiek�w przygni�t� mnie do desek, zrozumia�em, co czu� Jezus, �wi�ty Krzysztof i inni ofiarni skaza�cy. Wstrzyma�em oddech, gdy ocean zamkn�� si� nade mn�, czuj�c, jak zu�yte powietrze toruje sobie drog� z mych p�uc do tchawicy. Widzia�em ma�e b�belki wylatuj�ce z moich ust niby okrzyki. By�em absolutnie sam w ciemnym, brudnym �wiecie, nie mog�em oddycha�, dostrzega�em tylko paprocie wiruj�ce w wodzie jak frygi i upiorne usta dom�w rozwarte w bezg�o�nym krzyku.

Nagle wychyn��em na �wie�e powietrze, chwyci�em oddech, unosz�c nieco g�ow�. Nadbieg�y ma�e fale przelewaj�c si�, igraj�c �agodnie z moimi drzwiami. Przycisn��em g�ow� do desek i trwa�em tak, dop�ki drzwi nie zderzy�y si� z twardym gruntem i nie osiad�y na wypuk�o�ci wzg�rza.

Kto� usi�owa� oderwa� mnie od desek, ale przywar�em do nich tak mocno, �e wyci�gni�to mnie razem z nimi. Wtedy dopiero pozwoli�em si� zdj��. Nie wiem dotychczas, kto mnie wci�gn�� na wzg�rze. Po�o�ono mnie kaszl�cego i szlochaj�cego, a moje p�uca usi�owa�y na nowo przystosowa� si� do oddychania powietrzem. Znajdowa�em si� w niewielkim zielonym parku, le�a�em na trawie, s�o�ce nade mn� �arzy�o si� jak tandetna �ar�wka.

Mokrzy, pos�pni ludzie st�oczyli si� na szczycie wzg�rza wok� dw�ch ocala�ych dom�w. W�a�ciciel jednego z nich otworzy� drzwi i wpu�ci� do �rodka tyle os�b, ile mog�o si� tam pomie�ci�, ale gdy usi�owa� powstrzyma� reszt�, rozp�ta�a si� walka. Wybuchn�� po�ar, pola�a si� krew. Gdy sza� w ko�cu min��, oba domy p�on�y, a ci, w kt�rych ko�ata�o si� jeszcze troch� �ycia, patrzyli na to ze smutkiem.

Trzyma�em si� z dala od t�umu. Odszed�em na przeciwleg�y skraj wzg�rza, kt�re zamieni�o si� w wysp�, usiad�em patrz�c w kierunku, gdzie powinien znajdowa� si� m�j dom, teraz przywalony mas� w�d, i rozmy�la�em, czemu sam jak palec zosta�em na tym strasznym, ba�amutnym �wiecie. Rodzin�, przyjaci�, a nawet to�samo�� � wszystko to straci�em w ci�gu niespe�na p� godziny. Postanowi�em odt�d nie przywi�zywa� si� do przyjaci�, do otoczenia, czy te� innych normalnych rzeczy, kt�re tak �atwo mog� ulec zniszczeniu.

Uda�em si� do mojej ciotki na �rodkowy Zach�d, gdzie nie ma wzg�rz ani oceanu, tylko niewielkie jeziora wygl�daj�ce jak atrapy; gdzie nie ma rycz�cego noc� przyboju, krzyku mew, syren ostrzegaj�cych statki podczas mg�y, ani samej mg�y wreszcie � tylko szara warstwa chmur. Nienawidzi�em tego widoku z ca�ej duszy.

Wzrasta�em w�r�d p�l kukurydzy i pszenicy jak nieugi�ty chwast. Ciotka Gila stara�a si� jak mog�a, ale doprawdy ani sobotnie kino, ani te� placek z jab�kami nie mog� wype�ni� �ycia. Gor�ca strawa to dobra rzecz, cz�owiek jednak nie samym chlebem �yje.

Po �mierci ciotki Gili przez pewien czas zbija�em b�ki, ko�cz�c mimochodem anglistyk�. Pr�bowa�em pisa�, ale po pierwszym tuzinie odmownych odpowiedzi odesz�a mnie ch��, podobnie jak odesz�o Miasto i moi rodzice.

Ostatecznie zdecydowa�em si� powr�ci� do domu, nad Ocean. Podr�owa�em przygodnymi samochodami, a gdy nie uda�o mi si� z kim� zabra�, podejmowa�em dorywcz� prac�, dop�ki nie zarobi�em wystarczaj�cej sumy na podr�. Zdarza�o si�, �e po prostu szed�em piechot�; tak oto nie przebieraj�c w �rodkach w�drowa�em w kierunku mego domu, raz na wozie, raz pod wozem, a� dotar�em do New Milpitas, na skraj kontynentu.

Niewiele pozosta�o z ca�ego stanu. Pasmo g�r Sierra, jego zachodni fragment opadaj�cy urwistymi zboczami oraz �a�cuch wysepek � to ocala�e resztki Miasta. Tylko kilka z nich jest zamieszkanych. New Milpitas, gdzie si� zatrzyma�em, zaopatruje we wszystko ow� garstk� �yj�cych tam ludzi.

W�a�ciciele zaledwie paru tamtejszych �odzi raczej nie kwapili si� zapuszcza� na �G��boki Ocean�, gdzie by�o Miasto. A �odzi nie wynajmuj� tutaj za okazaniem dyplomu uniwersyteckiego. Trzeba rozporz�dza� �r�d�em wszelkiego z�a, to znaczy fors�, aby posmarowa� tryby obracaj�ce ten �wiat na jego zwichrowanej osi.

Ca�ymi dniami wysiadywa�em na roz�upanym nabrze�u i zadawa�em sobie pytanie: �Czym jestem?� Odpowied� brzmia�a: z natury jestem l) istot�, 2) �yj�c�, 3) czuj�c�, 4) obdarzon� rozumem, nale�� do gatunku ludzkiego. Tyle wiedzia�em dzi�ki staremu Porfiriuszowi, ale czym jestem poza tym? Nawet nie liczb� binarn� w magnetycznym bicie, poniewa� wszystkie komputery, w kt�rych zakodowana by�a moja dawna egzystencja, znajduj� si� na g��boko�ci pi�ciu s��ni. Kiedy� my�la�em, �e m�g�bym zosta� nauczycielem lub pisarzem, jednak my�li te by�y jak grudki lodu, kt�re osuwa�y si� po mojej mokrej, �liskiej nieprzesz�o�ci. Nie posiadam to�samo�ci, jedynie dziedzictwo mego cz�owiecze�stwa.

Pewnego dnia siedzia�em na brzegu patrz�c, jak s�o�ce zmywa ch��d z grzbiet�w fal, i pozwalaj�c, aby s�owa te kr��y�y w moim m�zgu niczym ta�ma bez ko�ca. Niedaleko p�yn�a dziewczyna ��obi�c w wodzie dwie bli�niacze bruzdy ci�gn�ce si� za ni� niby ogon �nie�nego pawia. Jej g�owa rozcina�a z�ote �uski pokrywaj�ce brzuch oceanu, b�yska�y bia�e ramiona.

�al podra�ni� moje kanaliki �zowe, omal si� nie rozp�aka�em. Samob�jstwo wyda�o mi si� najlepszym wyj�ciem. Zwr�ci�em oczy na szczyt wznosz�cy si� na przeciwleg�ej wyspie. Spojrza�bym stamt�d w d� na kolorow� tafl� szk�a z �odziami znacz�cymi jej powierzchni� smugami �luzu na podobie�stwo pier�cienic i �limak�w. Z tych olimpijskich wy�yn, krzy�uj�c ramiona, zadedykowa�bym moj� �mier� beznami�tnemu porz�dkowi �wiata oraz krucho�ci egzystencji, a potem skoczy�bym z gracj�.

Rozwa�a�em w�a�nie, co by�oby w�a�ciwsze dla symboliki tego gestu � brzask czy zmierzch, gdy poczu�em czyj�� d�o� na ramieniu. Ciep�o przenikn�o do mej duszy nape�niaj�c j� czym� bardzo zbli�onym do zadowolenia. Nie zaakceptowa�em jednak tego dotkni�cia, przyj��em tylko ciep�o i nic wi�cej, zachowuj�c resztk� w�asnego �ja�.

��Wyczu�am twoje emocje nawet z daleka � zarejestrowa� m�j m�zg.

Odwr�ci�em si� i ujrza�em dziewczyn�. Kl�cza�a obok mnie, zielone oczy wpatrywa�y si� badawczo w moj� twarz, krople wody sp�ywa�y po policzkach jak �zy.

��Co?�� spyta�em marszcz�c czo�o ze zdumienia.

� �mier� jest marnotrawstwem, �mier� k�adzie kres wszelkim zmianom, a przecie� zmiany s� celem cz�owieka.�� Milcza�a przez chwil�, a potem doda�a: � To sprzeczne z natur�.

��Wst�p do Armii Zbawienia � powiedzia�em. Wbi�a paznokcie w moje rami�, zostawiaj�c na nim nabieg�e krwi� p�ksi�yce. Targn�a mn� w�ciek�o�� i zaraz potem zgas�a,

��Przepraszam � us�ysza�em. Pu�ci�a moje rami� i z�o�y�a r�ce na kolanach.

Uj��em jej r�k� i odwr�ci�em przygl�daj�c si� d�oni i palcom. Pr�bowa�a j� uwolni�, ale trzyma�em mocno w przegubie.

��Czemu tu przysz�a�? � spyta�em ze z�o�ci�. � Po co?

Patrzyli�my na siebie, s�uchaj�c, jak fale pluszcza o betonowe podpory nabrze�a. Zaton��em w jej zielonych oczach. Wzruszy�a ramionami, ale nie cofn�a r�ki.

��By�e� taki smutny � odpar�a.�� Musia�am przyj��.

��A wiesz dlaczego?�� spyta�em z nik�ym u�miechem.

Spojrza�a na mnie i potakn�a. Zirytowa�o mnie to. Chyba ja powinienem najlepiej zna� w�asne problemy.

��Powiedz zatem � nalega�em.

Potrz�sn�a przecz�co g�ow�, krople wody mi�kko posypa�y si� z jej w�os�w.

��Sam musisz to zrozumie�.

Patrzy�em w kierunku, gdzie powinno znajdowa� si� Miasto, obserwuj�c bary�kowat� ��d� ryback� sun�c� z pyrkotem po wodzie i wiedzia�em�

Kiedy ju� wyturlali�my Dzieci przez falochron i powierzyli�my laborantom, aby je opu�cili w g��b oceanu opodal statku, zaprowadzi�em Pryn na koniec mola. Usiad�a i zacz�a od niechcenia kre�li� jakie� esy floresy, maczaj�c palec w pobliskiej ka�u�y. Uj��em jej r�k� i poczu�em, jak p�yn�ce z niej ciep�o osnuwa mnie z�ot� nici�.

Zwil�y�em wargi j�zykiem.

��Pryn, wiem, �e jeste� o kilka lat starsza ode mnie�

��O cztery.�� R�ka jej zesztywnia�a w mojej d�oni.�� Zdaje si�, �e wiem, o co chcesz mnie zapyta�. Moja odpowied� brzmi: nie.

��Pomy�l przynajmniej o tym dzi� wieczorem.

��Jeste� kochanym, s�odkim ch�opcem�

��Ch�opcem!�� wykrzykn��em ze z�o�ci�.

��Tak, pod wieloma wzgl�dami jeste� jeszcze ch�opcem i dlatego ci� kocham.�� Musn�a m�j policzek delikatnymi palcami.�� Kocham ci� nawet bardziej ni� Wujka Noego. Ale z kilku powod�w � z biologicznymi w��cznie � nigdy nie zostan� twoj� �on�.

��Nie lubi� by� brutalny, ale�

��Wobec tego lepiej nie m�w ju� nic i b�d�my dobrymi� przyjaci�mi.�� U�miechn�a si� i poca�owa�a mnie, po czym odesz�a szybko w stron� statku, stukaj�c sanda�kami o molo i o m�j m�zg.

Gdy wdrapa�em si� na mostek naszego statku, Noe odwr�ci� si� do mnie. Poprawi� okulary, kt�re jak zwykle zjecha�y mu z nosa.

� �a�uj�, Duke, �e nie mog�em ci� wychowywa� razem z Pryn.

Wzruszy�em ramionami i usiad�em na krze�le.

��Sk�d mog�e� wiedzie�, �e kto� jeszcze prze�y�?

Da� znak jednemu z pracownik�w krz�taj�cemu si� przy cumie, aby uruchomi� silnik. Statek drgn��, zadygota� w zimnej wodzie mrucz�c sennie. Potem odhucza� �piewnie �John Henry� i �Old Man River� i ruszy� przez ocean rysuj�c zadartym dziobem bia�e krechy wzd�u� swej czterdziestostopowej d�ugo�ci. Pryn wygl�da�a przez okno obserwuj�c k��bi�c� si� wod�. Wyj��em z�ot� obr�czk� � ujrza�em jeszcze, jak b�ysn�a w s�o�cu, nim przy��czy�a si� do wielu innych wspomnie�. Nienawidz� ci�, oceanie, n�dzny synonimie oceanu!

��To by� b��d � wo�a� Noe przekrzykuj�c ryk motoru � �e nie przeprowadzili�my pewnych bada�. Widzisz, ty jeste� niezwyk�ym osobnikiem, Duke.

��Dobra, w ka�dym razie jestem tutaj.

��Tak, ale gdzie jest owo �tutaj�? � Noe zamruga� powiekami.

��W sensie metafizycznym czy geologicznym?

Roze�mia� si�.

��Nie, mia�em na my�li, kim w istocie jeste�, Duke.

��Filozofia jest ostatni� rzecz�, kt�rej bym si� po tobie spodziewa�, Noe.

��To prawda i nigdy nie b�dzie inaczej � odpar�. � Powiniene� wiedzie�, a nie przyjmowa� pierwsz� narzucaj�c� si� interpretacj� rzeczywisto�ci. To bardzo n�dzna metoda naukowa.

��Zak�adam, �e pragniesz innej odpowiedzi ni� ta, jakiej mog� ci udzieli�.

��To, po co dzi� si� wybierasz, powinno da� ci odpowied�. Ale pami�taj � pogrozi� mi palcem � t� zasad� reinterpretacji stosuje si� nawet w wa�niejszych sprawach. Lavoisier powiedzia� kiedy�: �Rzeczy oczywiste s� zawsze najmniej dostrzegalne�.

��Z ca�� pewno�ci� � odpowiedzia�em � czekaj�c, kiedy Noe zacytuje Newtona czy Fermiego� Musia� to jednak by� du�ej wagi eksperyment, skoro zrezygnowa� ze swych przyzwyczaje�.

��Chc�, aby� wydosta� ta�m� magnetofonow� z dawnego gmachu Instytutu. Znajduje si� ona w podziemiach, tam gdzie przechowywali�my nasze tajne materia�y. Jako ewentualny schron podziemie zosta�o umocnione i wyposa�one w komor� powietrzn�. Pokazywa�em Pryn to miejsce na starym planie.

��A ja mam by� os�em jucznym?�� spyta�em.

��Nie, b�dziesz ochron�. Nie wiadomo, co pozosta�o z akwarium.�� Noe zatrzyma� silnik, statek p�yn�� w�asnym rozp�dem.�� Ta�ma, kt�r� stamt�d zabierzesz, powinna nauczy� ci� dw�ch rzeczy.�� Umilk�, jak gdyby czeka�, �e je wymieni�.

��Przychodzi mi na my�l tylko jedna � powiedzia�em.�� Zasada reinterpretacji.

U�miechn�� si� uszcz�liwiony.

��B�dzie jeszcze z ciebie naukowiec, Duke. Tak, to bezpo�rednie zastosowanie. Inne rzeczy ods�oni� ci dopiero wtedy, gdy b�d� mia� ca�kowit� pewno��, �e zniesiesz wstrz�s. Dowiesz si�, kim jeste�, Duke.

��To musi by� nie byle jaka ta�ma � wyszczerzy�em z�by.

��Raport ustny wybitnego uczonego, Johna Gunnara.

��Chod�my ju� w takim razie � odezwa�em si� do Pryn.

Kiwn�a g�ow� i odesz�a.

��Duke � zatrzyma� mnie Noe.�� B�d� ostro�ny, ch�opcze.�� I uczyni� rzecz zaskakuj�c�: obj�� mnie niezgrabnie, z u�miechem za�enowania i natychmiast szybko si� odwr�ci�.

Bezskutecznie pr�bowa�em odczyta� napisy umieszczone nad basenami w korytarzach Balustrady stanowi�ce kiedy� zabezpieczenie, by dzieci nie podchodzi�y zbyt blisko, pokryte by�y czerwon� rdz�. S�ona woda wy�ar�a napisy. Z prawej strony zamajaczy� jaki� kszta�t � podnios�em kusz�, ale w smudze �wiat�a latarki ujrza�em tylko konika morskiego.

Pryn zatrzyma�a si� przed drzwiami. Le�a� tam szkielet � roz�a��ce si� �achmany przylgn�y do bia�ych �eber. Pchn��em niezdecydowanie drzwi i za�wieci�em latark� w mrok. Przep�yn��em nad szkieletem i skierowa�em si� w d� schod�w. Lekkie mu�ni�cia pr�du m�wi�y mi, �e Pryn p�ynie obok.

Znale�li�my si� w du�ym pokoju zabudowanym p�kami wysokimi na dziesi�� st�p. Strz�py ksi��ek i powi�zane sterty papier�w butwia�y na p�kach. Pryn o�wietli�a latark� drzwi w tylnej �cianie, podp�yn�li�my do nich.

Poda�em jej kusz�, by mnie ubezpiecza�a, a sam mocowa�em si� z tarcz�, pr�buj�c uruchomi� zardzewia�y mechanizm. Ostatni zgrzyt i zamek odskoczy�. Drzwi rozwar�y si� ze szcz�kiem, ci�nienie wody wt�oczy�o mnie do komory �luzowej. Odpycha�em si� r�kami od �ciany. Pryn, r�wnie� wt�oczona naporem wody do ma�ego pomieszczenia, zderzy�a si� ze mn�. Czeka�em, a� pomieszczenie ca�kiem si� nape�ni, po czym nacisn��em guzik znajduj�cy si� tu� przede mn�. Zewn�trzne drzwi powoli, z �elaznym zgrzytem, zamkn�y si� za nami. Napar�em na nie ca�ym ci�arem� Ostatnie pchni�cie � i zatrzasn�y si�. Niemal natychmiast zagdaka�a gdzie� pompa, poziom wody pocz�� si� obni�a�. Gdy us�ysza�em cichy syk wpompowywanego powietrza, zsun��em do ty�u aparat tlenowy i odebra�em od Pryn kusz�.

Wszystka woda, z wyj�tkiem cieniutkiej warstwy na dole, zosta�a szybko wypompowana i wtedy rozsun�y si� drzwi wewn�trzne. W przej�ciu znajdowa�a si� instalacja elektryczna, kt�ra o�ywi�a wszystkie �wiat�a w pokoju, gdy przekroczy�em pr�g.

��Musi tu gdzie� by� ma�a pr�dnica � poci�gn��em nosem.�� I regenerator powietrza. Noe nie �artowa� m�wi�c, �e s� przygotowani na wszystko.

Pryn wzi�a mnie za r�k�.

��Prawie na wszystko.

��Kt� spodziewa� si� Potopu?�� powiedzia�em. Pu�ci�a moj� r�k�.

Podnios�a palec nakazuj�c, bym zaczeka�, zsun�a z n�g p�etwy i wesz�a do ma�ego pokoju, w kt�rym pod �cianami sta�y kartoteki. By�y tam r�wnie� dwa biurka, maszyny do pisania oraz ma�y magnetofon.

Podszed�em do jednej z kartotek i wyci�gn��em szuflad�. Na pod�odze utworzy�a si� niewielka ka�u�a wody sp�ywaj�cej z moich n�g. �ci�gn��em p�etwy i przenios�em stos skoroszyt�w na biurko.

Powoli odwraca�em kartki czytaj�c pobie�nie nag��wki, kt�re z pewno�ci� wyja�ni�aby mi Pryn, gdyby by�a w pobli�u. Jeden z nich przyci�gn�� nagle m�j wzrok: �Eksperymentalna krzy��wka nr 57�.

M�j ojciec by� genetykiem, wiem od Noego, i to, oczywi�cie, jednym z najlepszych. Czyta�em powoli, a litery w�era�y si� w m�j m�zg. Dygota�em w wilgotnym kombinezonie.

�Raport o kom�rkach delfina poddanych promieniowaniu� udane zap�odnienie� w prob�wce� rozw�j przebiega pomy�lnie� w sztucznej macicy� prawid�owo ukszta�towany p��d� wkr�tce rozwi�zanie� Czy to b�dzie debil?� normalny por�d� czy�by sukces po tylu niepowodzeniach?� Niemowl� reaguje na bod�ce� testy wykazuj� zadziwiaj�c� w tym wieku inteligencj�, lecz czy mo�na stosowa� tu mierniki ludzkie?� Poniewa� pojemno�� czaszki delfina jest wi�ksza ni� czaszki ludzkiej� Zewn�trznie ukszta�towane jak Homo sapiens, ale czym jest Delphinus sapiens?� Ochrzczone��

Wtem czyja� r�ka dotkn�a lekko mego ramienia.

��Co robisz?�� spyta�a Pryn.

Poda�em jej skoroszyt.

��Czy wiesz, czym si� trudniono w Instytucie przed Potopem?�� Teraz ju� nie panowa�em nad s�owami, same wyrywa�y mi si� z ust.�� Produkowali prob�wkowe dzieci, krzy�uj�c r�ne gatunki.

Pryn uj�a moj� d�o� i popatrzy�a na mnie spokojnie.

��Noe m�wi� mi o tym. Czy to ma a� tak wielkie znaczenie?

��Tak!�� Chwyci�em j� i potrz�sn��em z ca�ej si�y.�� Ze sprawozdania wynika, �e ten obiekt rozwija� si�, posiada� wysok� inteligencj� i�

S�owa sp�ywa�y z mego j�zyka jak krople wody. Rozejrza�em si� po pokoju, kt�ry nagle wyda� mi si� bardzo ciasny i bardzo gro�ny.

��Wyjd�my st�d czym pr�dzej � powiedzia�em, popychaj�c Pryn w kierunku otwartej �luzy powietrznej. Zaprotestowa�a.

��Czy dlatego to stworzenie musi by� potworem?�� zapyta�a �ciskaj�c moj� r�k�.

��Jest inne. Jego przodkowie to delfiny.

��Tak jak Ollie i Ossie?

��One to co innego � odpar�em czuj�c, jak rozdra�nienie �ciska niby obr�cz moj� klatk� piersiow� na sam� my�l, �e jaki� dziwaczny stw�r pods�uchuje za �cian�. � One nie udaj� ludzi. To co�� o ile wiadomo, chodzi jak cz�owiek, m�wi jak cz�owiek� Wytworzono mu specyficzny garnitur genowy. Jest to sprzeczne z prawami natury.

��A gdyby zgin�o w czasie Potopu?

� �wietnie. Nie �yje.�� Zatrzyma�em si� i popatrzy�em na ni�.

��A gdyby �y�o?�� Jej d�o� �cisn�a mnie jeszcze mocniej.

��W�wczas � odpowiedzia�em spokojnie � musia�bym je zabi�. Nie mo�emy pozwoli�, aby �y�o.

��My?!�� wykrzykn�a Pryn i rzuci�a si� ku �luzie powietrznej. Patrzy�em za ni� czuj�c, jak mechanizm ob��dnej logiki �ciska m�j ogarni�ty panik� m�zg zimnym stalowym uchwytem.

��Nie, nie, Pryn!�� krzykn��em przera�liwie widz�c, �e drzwi si� zasuwaj�. Skoczy�em do nich, nacisn��em guzik, aby je otworzy�. I tak by si� sta�o, gdyby ju� zd��y�y zamkn�� si� za Pryn. Usi�owa�em wi�c rozsun�� je r�kami � ale na pr�no. Woda powoli nape�nia�a s�siednie pomieszczenie. Wal�c dziko pi�ciami w drzwi, krzycza�em:

��Wybacz mi, Pryn!

Pi�ci ze�lizgiwa�y si� po g�adkiej powierzchni, wr�ci�em wi�c do biurka. Le�a�a na nim ta�ma, kt�r� musia�a zostawi� Pryn. Us�ysza�em jeszcze, jak si� otwiera zewn�trzna �luza� Potem za�o�y�em ta�m� i w��czy�em magnetofon. Usiad�em na krze�le i mimo to, co si� sta�o, u�miechn��em si� na d�wi�k g�osu mego ojca.

�Raport Rady Dyrektor�w o dokonaniu krzy��wki, Eksperyment nr 103. Niemowl�, kt�remu nadano imi� Deukalion vel Duke, pomy�lnie przesz�o przez wszystkie testy. Istniej� nawet przes�anki, �e eksperyment b�dzie r�wnie udany jak nr 57. Niemowl� nie musi by� unicestwione, jak w innych przypadkach�.

S�owa jak krople wody dr��y�y mi m�zg, czu�em lodowate zimno wzd�u� kr�gos�upa, a ta�ma obraca�a si� dalej, przekazuj�c my�li nie�yj�cego cz�owieka.

�Do zap�odnienia jaja samicy delfina, troskliwie wyhodowanego przy zastosowaniu promieniowania, u�yto plemnik�w Dyrektora Noego Selcheya, tak jak w eksperymencie nr 57, zap�odnione jajo zosta�o��

Przesta�em s�ucha� ojca m�wi�cego tak spokojnie o inteligencji swego zaadoptowanego syna. By� dzieckiem z nieprawego �o�a, to mo�na znie��, ale zosta� pocz�tym mechanicznie w prob�wce, to ca�kiem inna sprawa. Nieobce mi s� nami�tno�ci, czuj� krew kr���c� w �y�ach� a teraz dowiaduj� si�, �e te nami�tno�ci i ta krew powsta�y na zimnej marmurowej p�ycie w jaskrawym �wietle lamp bezcieniowych.

Porwa�em kusz� i wpad�em do �luzy, zak�adaj�c po drodze p�etwy i niecierpliwie czekaj�c, a� zape�ni si� wod�.

��Pryn!�� krzykn��em raz jeszcze, ale grube �ciany schronu nie przepu�ci�y jej imienia. Wydosta�em si� ze �luzy, lecz ma�y, wype�niony wspomnieniami pok�j, kryj�cy m� to�samo��, �ciga� mnie w mrocznych wodach. Pop�yn��em w g�r� nad schodami i nad szkieletem u progu.

��Pryn!�� zawo�a�em zn�w w ciemne g��bie korytarzy, �wiec�c latark�. I nagle jakby cios m�otem w g�ow�.

��Zabi�, twierdzenie.�� Emocje przelewa�y si� nad oleistozielonym dnem jak olbrzymie fale Potopu. Strach. Gwa�towna zmiana uczu�. Dusza moja strzaska�a si� o dno. Kontakt cia�o � cia�o. Czer�.

��Zabi�, pytanie?�� nadbieg� s�aby g�os, chyba Ollie, zniekszta�cony przez zak��cenia.

��Zabi�, twierdzenie � us�ysza�em ponownie. Przekl��em ciemno�� i aparatur� odzieraj�c� g�osy z zabarwienia emocjonalnego.

Nacisn��em brod� translator i krzykn��em:

��Co si� dzieje?!�� Nie s�ysz�c odpowiedzi, przekl��em z kolei to skomplikowane pytanie. Zn�w nacisn��em translator:

��Niebezpiecze�stwo, pytanie?

��Zabi�, twierdzenie!�� us�ysza�em krzyk Ossiego.

��Stado � mi�o�� (co oznacza�o jedno z nas czworga), niebezpiecze�stwo, pytanie?�� krzycza�em.

��Zabi�, twierdzenie � s�ysza�em wci�� jedyn� odpowied� Ollie.

P�yn��em korytarzami, ignoruj�c wszelkie postacie, kt�re mog�y czai� si� w ciemnych zak�tkach. Min��em hali i ujrza�em dziur� ziej�c� w miejscu, gdzie by�y drzwi, oraz strzaskany mur, usypany na stopniach, niczym stos czaszek. Zajrza�em przez drzwi i w g��bi zobaczy�em olbrzymi galaretowaty kleks, wysoki na pi�tna�cie st�p. By� przezroczysty, z trzema k�pami macek po obu bokach. W g�rnej cz�ci znajdowa�o si� wielkie oko. W jednej k�pie macek majaczy� blady cie� � by�a to Pryn.

��Zabi�, twierdzenie!�� wrzasn�� Ossie i run�� na potwora celuj�c w jego bok. Olbrzymie cielsko zawirowa�o, ale Dzieci nie zdo�a�y ruszy� go z miejsca. Ossie oddali� si� i j� zatacza� nad nim ko�a.

��Zabi�, twierdzenie!�� krzykn�a Ollie i znurkowa�a atakuj�c potwora z drugiej strony. Zacz�� si� kr�ci� jak szalony, usi�uj�c pochwyci� kt�rego� z dr�czycieli.

��Co si� tam dzieje na dole, Duke?!�� wo�a� niespokojnie Noe.

��Jaka� bestia porwa�a Pryn � rzuci�em w odpowiedzi i podnios�em kusz�, szykuj�c si� do strza�u.

��Zabi�, twierdzenie!�� zawo�a�y ch�rem dwa ob�e kszta�ty, wystrzelaj�c z nocy oceanu, aby ugodzi� w cielsko m��c�ce na o�lep mackami.

��Czy to przypomina o�miornic� i czy ma po bokach trzy k�py ramion?

��Tak, i wydaje si� tak wielkie jak wyspa Alcatraz. Czy sko�czy�e� ju� gra� w dwadzie�cia pyta�, Noe?�� Obserwowa�em uwa�nie potwora, aby wskutek jego gwa�townych porusze� nie trafi� przypadkiem Pryn. Dwa �ywe pociski niby przed�u�enie mego wzroku zn�w ugodzi�y w bia�e cielsko.

��Nie strzelaj!�� zawo�a� gwa�townie Noe.�� To tw�j brat!

��Nie widz� �adnego rodzinnego podobie�stwa � odpar�em i podp�yn��em bli�ej, aby mie� pewno��, �e nie spud�uj�.

��Zabi�, twierdzenie!�� zakrzycza�y Dzieci i run�y w d� w smudze ma�ych b�belk�w. Potw�r zn�w si� zaszamota�, wzbijaj�c ciemne k��by mu�u.

��Nie jeste� w stu procentach cz�owiekiem, Duke � powiedzia� Noe.

��Przes�ucha�em ta�m� � odrzek�em, z trudem powstrzymuj�c szloch wydzieraj�cy mi si� z piersi.

��Nie mam dzieci � ci�gn�� Noe � i� zreszt� znasz ju� prawie wszystko. Dostarczy�em jednak napromieniowanych plemnik�w dla kilku innych zap�odnie�. To jest zap�odnione jajo o�miornicy.

��Kt�ry numer eksperymentu?�� zapyta�em, gdy brudne chmury opad�y.

��Pryn to nr 57. Ten sukces zach�ci� nas. Ty jeste� nr 103. Nr 203 to tw�j brat � m�wi� Noe.�� Od czas�w Potopu znacznie ur�s�. Nie zabijaj go, Duke. Jeste�cie jednej krwi.

Roze�mia�em si� cierpko na te s�owa.

��Zabi�, twierdzenie!�� rozleg� si� zn�w zgodny okrzyk Dzieci. I oto w�r�d nakaz�w Noego i wo�a� Dzieci � nag�y zwrot� Ju� nie kaleka �wiadomo�� mego p�dziedzictwa, lecz gwa�towna zmiana uczu� w stosunku do �liskiego dziwacznego stwora w zasi�gu mych r�k, do ob�ych stworze�, kt�re wynurzy�y si� z nocy, aby zwali� si� na mnie. Nienawi�� do wszystkich �liskosk�rych stworze�. Zabi�. Mu� i b�oto. Zakr�ci�em si� w k�ko, lecz wszystkie nieuchwytne istoty znikn�y. Zabi�.

Podnios�em kusz� i wystrzeli�em. Widzia�em jak harpun wbija si� prosto w Oko spogl�daj�ce w zdumieniu. Jak Kain patrzy�em na krew tryskaj�c� z rany, kt�r� zada�em memu bratu. Krew rozp�ywa�a si� pierzastymi smugami. B�l. Skuli�em ramiona chwytaj�c si� za g�ow� woln� r�k�. B�l. Czerwony b�l. Moje �ycie. Przyjemna samotno��. Obfito�� ma�ych g�adkosk�rych stworze� stanowi�cych m�j pokarm. Naruszenie samotno�ci. Nienawi�� do przybysz�w. Moje rozkoszne samotne �ycie w ciemno�ciach opuszcza mnie. B�l.

Cielsko stwora wyd�o si�, pomkn�� z pr�dem w g��b, w czarn� otch�a� Miasta. Nie wypu�ci� jednak Pryn.

Przygryz�em wargi, poczu�em w ustach s�ony smak krwi.

��Rana, twierdzenie � powiedzia� Ossie, p�yn�c ku mnie.

��Stado � mi�o��, niebezpiecze�stwo, twierdzenie � odpowiedzia�em naciskaj�c translator.

��Zabi�, pytanie?�� By� to g�os Ollie.

��Zabi�, twierdzenie � wym�wi�em spokojnie, czuj�c, jak resztki cudzych my�li opuszczaj� mnie niby wspomnienia.

��Nie wolno ci zabija� w�asnego brata!�� prosi� Noe.

��Czy oka�esz wreszcie troch� uczu�, ty rybo?!�� rykn��em.

��Jestem tym bardzo zgn�biony � powiedzia� Noe, ale aparat tlenowy odar� jego g�os z wszelkich emocjonalnych odcieni.

��Wi�c r�b co� � powiedzia�em i usadowi�em si� na grzbiecie Ollie. Pop�yn�li�my na ratunek Pryn.

��Nie mog� nic zrobi� � odpowiedzia� Noe i zamilk� na chwil�. � Kocham was wszystkich.

��Zamknij si�! � wrzasn��em.

Przed nami, nieco wy�ej, majaczy�o w �wietle latarki bia�e cielsko. Obwarowa�em si� wewn�trznie, by nie dopu�ci� do siebie tamtego b�lu p�yn�cego ku mnie wraz z krwi�. Wtem, gdy byli�my ju� blisko, stw�r nad�� si� jak balon i �mign�� nad parkiem w kierunku strzelistych konstrukcji z kamienia i stali. W s�abym �wietle widzieli�my cienkie strumyczki krwi jak ci�ni�te, sp�ywaj�ce w d� wst��ki.

Zatrzyma� si� na skraju dzielnicy handlowej, potem rzuci� si� naprz�d, wal�c jak taran w budynek. Na chwil� utkn�� w wybitym przez siebie otworze i z wolna osun�� si� po �cianie. Zobaczy�em bia�y policzek Pryn oswobodzonej z uchwytu macek. Gdy stw�r rozp�aszczy� si� na chodniku, pu�cili�my si� w jego kierunku. Dzieci kr��y�y ostro�nie, ja za� podp�yn��em do nieruchomej postaci Pryn. Uspokojony, �e serce jej bije, odwr�ci�em si� w stron� tamtego.

Powiewa� ku mnie mackami niemrawo, bezskutecznie. W jego m�zgu k��bi�y si� teraz wszystkie moje burzliwe my�li zwi�zane z pochodzeniem. Zabi� � b�ysn�a my�l zabarwiona �alem. Za�adowa�em kusz� i podp�yn��em bli�ej. Cierpienie. Zabi�. Koniec.

Stw�r otworzy� usta znajduj�ce si� poni�ej oka. Ukaza�a si� r�owa jama oraz rz�d drobnych, bia�ych z�b�w.

��Zabi� � nadbieg�a pro�ba. Nacisn��em spust patrz�c, jak harpun wbija si� w mi�kkie cielsko, kt�re zwar�o si� wok� niego i wessa�o go w siebie. Potw�r drgn��. Cia�o � cia�o � pytanie?

Wyci�gn��em z wahaniem r�k� w jego kierunku. Moja d�o� zdawa�a si� cofa� ku ramieniu, wzdragaj�c si� przed tym kontaktem, mimo to jednak dotkn��em go.

�Stado � mi�o��, pytanie?� � nadp�yn�a dr��ca my�l otoczona czarn� pustk�. Krew powoli wypuszcza�a swe macki w ciemne g��biny morza.

��Potwierdzenie, bracie � wyrzek�em. Migotanie �wiat�a usta�o. Stw�r nie porusza� si�.

��Niebezpiecze�stwo, twierdzenie � odezwa� si� Ossie.

��Niebezpiecze�stwo, przeczenie � odpar�em i zdj��em r�k� z pofa�dowanego cia�a mego brata.

��Co si� sta�o?�� zapyta� Noe.

��Robi� porz�dki po tobie � odpowiedzia�em spokojnie.�� Opu�� hak.

��Po co?

��Abym m�g� pochowa� mego brata � warkn��em. Unios�em Pryn i wyp�yn��em na powierzchni�, gdzie wci�� jeszcze igra�y promienie s�o�ca. Z pomoc� Ollie i Ossiego wydoby�em mego brata, kt�rego cielsko zawali�o ca�y pok�ad statku. Pochowam go na l�dzie, gdzie korzystaj�c z praw swego dziedzictwa, b�dzie m�g� sta� si� pokarmem dla robak�w.

Spojrza�em na s�o�ce otoczone �wietlist� aureol�, wzruszeniem ramion kwituj�c pytania i niezr�czne usprawiedliwienia Noego. Wygl�da na to, �e Dzieci s� moimi przyrodnim rodze�stwem, dzi�ki Bogu, ze strony matki. Roze�mia�em si� na t� ironi� losu i wzdrygn��em zarazem. Zapanowa�em nad odruchem mych r�k pragn�cych szarpa� pazurami cia�o, wydrze� ze� ka�d� cz�steczk� delfina. Zazdro�ci�em memu bratu, kt�ry przyj�� �mier� tak spokojnie, gdy b�l istnienia sta� si� nazbyt wielki.

��Duke?�� poczu�em na mej nodze dotkni�cie Pryn. Przesta�em my�le� o swojej nowej to�samo�ci, uj��em jej r�k� i ukry�em w mych p�ludzkich d�oniach.

��Jestem tu.�� Zadr�a�em, od zatoki nadlecia� ch�odny podmuch wiatru. Wzrok m�j pad� na poszarpane oko, na nie domkni�t�, przebit� harpunem powiek�. Ma�y czerwony strumyczek s�czy� si� ze� jak �zy z moich oczu. Obym by� tego nie widzia�!

��Co to by�o?�� spyta�a Pryn.

��Nie co, a kto � poprawi�em.�� M�j brat,

��Nie!�� Ujrza�em zgroz� na jej twarzy, r�ka odruchowo skurczy�a si� w mej d�oni. Zrozumia�em, co czu�a Pryn, kiedy wypominano jej pochodzenie. Roze�mia�em si� zimno, c� to bowiem znaczy�o dla mnie, kt�ry nie mog�em by� ani jednym, ani drugim.

��Jestem taki sam jak on. Nie mog� nawet pretendowa� do tak czystego dziedzictwa jak twoje.�� Podnios�em twarz ku krwawej tarczy s�o�ca i strz�sn��em �zy z powiek.�� Czemu podesz�a� do mnie wtedy na brzegu?

��Co?�� �cisn�a konwulsyjnie moj� d�o�, gdy zorientowa�a si�, co zamierzam.�� Nie!�� krzykn�a, ale ja podnios�em ju� kusz� celuj�c we w�asn� g�ow�.

��Tym razem nie uda ci si� mnie powstrzyma�. Mam teraz wa�niejsze powody � powiedzia�em spokojnie i nacisn��em spust. Szarpn�a mnie � za p�no jednak. U�miechn��em si� triumfuj�co, gdy b�l chowa� moj� �wiadomo�� do ciemnego tajnego skoroszytu i rejestrowa� pod liter� C jak Czer�. Ch�opcy Selcheya po��czyli si�.

Moja �wiadomo�� przestaje istnie� na zawsze. Odczucia, b�l, troski � znikaj�. Samotno�� g��bsza ni� ta, kt�ra by�a udzia�em mego brata w zatopionym Instytucie, bierze mnie w posiadanie. Poczucie straty, �al. Otwieram oczy, widz� Pryn l�ni�c� jak s�o�ce nade mn�.

Z�oty blask sp�ywa na mnie. Ciemno�ci ust�puj�, smutek topnieje, tworzy obrazy, kt�re b�d� mi towarzyszy� w przysz�o�ci. Czuj� jej rami� otaczaj�ce mnie opieku�czym u�ciskiem. Stopniowo bariery, broni�ce dost�pu do mojej �wiadomo�ci, ust�puj� przed ni�. I nie ma ju� samotno�ci, lecz ca�y nowy �wiat, �wiat Pryn. Uspokajam si�.

Dotkn��em banda�a na g�owie.

��Wi�c nie umar�em?�� spyta�em idiotycznie.

Popuka�a mnie palcem w czo�o.

��Za twarde � odpowiedzia�a �miej�c si�. Zrozumia�em, �e jednak si� nie sp�ni�a.

��W porz�dku � powiedzia�em. Przeby�em dwa tysi�ce mil, aby znale�� si� w Mie�cie i oto zbuduj� na nim co� nowego. Poszukiwania zacz�y si� na otoczonym wod� szczycie wzg�rza. Poszukuj�cy zosta� znaleziony w samym sercu Potopu. Symbole s� tylko uciszone, ale nie martwe. Dwa bieguny cyklu, kt�ry rozpocz�� si� na brzegu w New Milpitas, zbli�y�y si� do siebie. Bye, bye, braciszku.

Cz�owiek �yje w kontek�cie natury. Stosuje si� do regu� gry, ale w przeciwie�stwie do innych stworze� ma swobod� manewru, mo�e zmienia� jej regu�y. Ka�da zmiana zmusza go do przystosowania si� do nowej gry i tak dalej, i tak dalej, ad infinitum. Przebaczy�em Noemu, gdy� zrozumia�em tego samotnego cz�owieka, kt�ry skry� si� w nauce, podobnie jak m�j brat w Instytucie.

Omnia triste

The Time�s Arrow

Rzeka by�a ju� martwa, a wody jeziora opad�y, gdy potw�r id�c wyschni�tym korytem wydosta� si� na wymar�e bagnisko. Nie by�o w�a�ciwie miejsca, gdzie m�g�by si� bezpiecznie porusza�, a nawet tam, gdzie grunt by� najtwardszy, ogromne s�upy jego ko�czyn g��boko grz�z�y pod ci�arem cia�a. Chwilami przystawa� i ptasimi, szybkimi ruchami g�owy omiata� otaczaj�ce go pustkowie. Przystaj�c zapada� si� jeszcze bardziej w grz�ski grunt, tak �e 50 milion�w lat p�niej ludzie mogli z pewn� dok�adno�ci� obliczy�, ile trwa� ka�dy jego post�j.

Wody ju� nigdy bowiem nie powr�ci�y, a pal�ce s�o�ce z czasem zmieni�o b�oto w ska��. Nieco p�niej ca�y ten obszar poch�on�a pustynia chroni�c go szczelnie pod warstwami piasku. A p�niej � du�o p�niej � przyszed� Cz�owiek.

Burt zamar� na chwil�.

Wyci�gni�ta r�ka w postrz�pionej, zab�oconej r�kawicy zawis�a nad male�kim otworem, wydrapanym w rozmi�k�ej, sinej ziemi. W norce co� poruszy�o si� wreszcie i w tym samym momencie d�o� � jak przyczajony drapie�nik � b�yskawicznie opad�a, wdzieraj�c si� do otworu�

Cz�owiek zacisn�� r�k� i z triumfalnym chichotem przewr�ci� si� na plecy, wyci�gaj�c zaci�ni�t� pi�� ku niebu. Podrygiwa�a w niej wychud�a, ju� na wp� �ywa mysz�

Nasycona wilgoci�, gliniasta ziemia obj�a Burta mi�kkim u�ciskiem. Pos�pne niebo, zaci�gni�te nisko galopuj�cymi chmurami, z pogard� przygl�da�o si� le��cemu m�czy�nie. Ten zrozumia� wida� CZAS 2017�435 spojrzenie nieba, bowiem opu�ci� poma�u � jakby z wahaniem � r�k� i przyjrza� si� uwa�nie nie�ywej ju� myszy. Mia�a sparszywia�e, zlepione gdzieniegdzie grudkami b�ota futerko. By�a ci�ka. By�a niezwykle ci�ka.

�Coraz wi�cej w nich o�owiu, coraz mniej mi�sa� � mrukn��. Potem uni�s� si� z trudem na kolana i zaciskaj�c truche�ko w d�oni, ruszy� przed siebie

Mog� zrobi� nie wi�cej ni� dziesi�� metr�w CZAS 2017�452 bez odpoczynku. Od czasu do czasu unosi� g�ow� i spogl�da� przed siebie, by sprawdzi�, czy nie zgubi� drogi. Szuka� na zaoranej, przenicowanej, zdawa�o si�, ziemi ma�ego kopulastego wybrzuszenia ze stercz�cym na nim pr�tem anteny. Powinien na nim powiewa� kawa� b��kitnej szmaty � jedyny �lad bunkra.

Uwa�nie przeszukiwa� wzrokiem horyzont, mru��c odwyk�e od dziennego �wiat�a oczy. Hen nad g�adkim, jakby odlanym z o�owiu widnokr�giem zapala�a si� fioletowa, wieczorna po�wiata. Anihireola.

Ruszy� zn�w przed siebie, odliczaj�c w pami�ci przebyte metry. �Trzydzie�ci dwa�� Z trudem wyci�gn�� lew� r�k�, bacz�c zarazem, by druga nie zapad�a si� zbyt g��boko w b�otnist� ziemi�. �Trzydzie�ci trzy� Niech to szlag jasny� CZAS 2017�453� Ale frajda� Trzydzie�ci cztery� tamta dopiero mia�a o�owiu, Chryste! Fakt, �e� Trzydzie�ci pi�� �e tamta musia�a by� starsza� Tej te� wystarczy�oby na dwa dni� gdyby� Trzydzie�ci sze�� gdyby nie ten sukinsyn.�

Dostrzeg� w ko�cu szmat�, powiewaj�c� nad �agodnym wzg�rkiem. Wystawa� � chorobliwie jako� jak opuchlizna � nad niesko�czon� r�wnin�. Burt podpe�z� wreszcie do w�azu i bezsilnie opad� na metalow� klap�. Dysza� ci�ko CZAS 2017�454 czas jaki�, a potem uni�s� si� nieco. Odpi�� kiesze� w skafandrze i pieczo�owicie schowa� w niej mysz. Potem zapi�� kiesze� i przysadzi� si� z ca�ej si�y do metalowej antaby na klapie. M�g� jej nie zamyka�, ale chodzi�o mu o Ala� Ba� si�

Upora� si� wreszcie z wielk� zardzewia�� sztab� i zabra� si� z kolei do odkr�cania pot�nej, mocno nad�artej korozj� obr�czy. Klapa powoli zacz�a si� unosi� z g�uchym poj�kiwaniem. Po chwili szczelina zrobi�a si� na tyle szeroka, �e m�g� si� w ni� wcisn��. Wszed� do w�skiego pionowego tunelu i opu�ci� si� nieco w d� po stalowych klamrach, wmurowanych w jego �ciank�. Z wyra�nym wysi�kiem uni�s� r�ce i zacz�� na powr�t opuszcza� klap�. Jeszcze dwie CZAS 2017�455 antaby, i koniec.

Ciemny, niczym nie roz�wietlony tunel prowadzi� w g��b ziemi. Potem by�a nast�pna �luza, i jeszcze jedna� I drzwi � wielkie, stalowe, okute kilkucentymetrow� warstw� o�owiu.

By� u siebie�

Ma�e betonowe pomieszczenie o�wietla�y tylko cztery s�abe, b��kitnawe �wiate�ka lamp awaryjnych umieszczonych w suficie. Trzeba by�o oszcz�dza� energi�.

M�czyzna podszed� do jednej z dw�ch kabin stoj�cych pod �cian� pomieszczenia i odsun�� prze�roczyste luksorytowe drzwi.

Na wysokim prostym fotelu z podn�kiem siedzia� m�czyzna. Jego r�ce i nogi by�y przymocowane do fotela grubymi, ob�ymi obejmami z metalu. G�owa tkwi�a w wielkim stacjonarnym he�mie po�yskuj�cym niklem i przytwierdzonym do wezg�owia fotela. Spod CZAS 2017�456 jego kopu�ki wyziera�y teraz martwe, chorobliwie po�yskuj�ce oczy, zapadni�te w brodatej, wychudzonej twarzy ascety. Ko�ciste palce podrygiwa�y na por�czach fotela w jakim� przedziwnym, nieuchwytnym dla oka rytmie..

�Ko�czysz si� � przemkn�o Burtowi przez g�ow�. � Ko�czysz si�, dziadu, tak jak ja!� U�miechn�� si� jako� dziwnie, spogl�daj�c na twarz Ala. Mia� go do��. I tamten z pewno�ci� czu� to samo. Takie by�o prawo samotno�ci.

Podszed� bli�ej i przesun�� wskaz�wk� zegara, umieszczonego na oparciu fotela, na zero. Al drgn��.

Powracaj�ce �ycie naruszy�o szklan� martwot� oczu, kt�re z wolna zacz�y si� odwraca� w stron� Burta. Jeszcze tylko nikn�ca sino�� ust CZAS 2017�457 i ledwie s�yszalny szept:

��Dobrze, �e ju� jeste�� Burt, nie dam ju� rady� nie mog� ju�� jak� jak Boga kocham, nie mog�

��Daj spok�j lamentom, daj spok�j��� warkn�� Burt.�� Wiesz przecie�, o co chodzi. �eby tylko przetrwa�, wr�c� po nas� Trzeba prze�y�, nie? To chyba jasne�

�Szmata!� zahucza�o w g�owie.

���to tylko przej�ciowa sprawa, sam wiesz�

�K�amiesz!�� krzycza�o w nim wszystko.�� ��esz! Parszywie ��esz!�

���opr�cz tego mam co�, patrz��� wyci�gn�� w stron� Ala otwart� d�o�. Le�a�a na niej mysz.�� Przynajmniej si� na�remy.

K�tem oka obserwowa�, jak Al �apczywie spogl�da na futerko myszy, le��ce na jednym z dw�ch sto�k�w, jakie posiadali. Nagle Al przeni�s� wzrok na niego � tak szybko, �e Burt nie zd��y� ju� uciec spojrzeniem. Musia� co� powiedzie�.

��Zauwa�y�e�, �e maj� coraz wi�cej o�owiu?

Al skin�� g�ow�.

��Jak wszystko, co tu zmutowa�o � powiedzia�. � A my jako� nie mutujemy. I to przy takim nat�eniu promieniowania!.. My�lisz, �e jeste�my tu sami? W og�le� jedyni?

Burt skrzywi� si�. Ten zn�w swoje. �Szmata. Jak Boga kocham, szmata!� Mia� chwilami ochot� rzuci� mu si� do gard�a. Za te idiotyczne pytania. Za te westchnienia. J�ki. Ogarnia�a go nieprzeparta ch�� sko�czenia z tym zastrachanym szczurem, dziel�cym swoje p�ycie pomi�dzy fotel retrospektora i chrapliwe westchnienia wysi�ku podczas wychodzenia z bunkra� Czego tamten od niego oczekiwa�? Otuchy?

Utkwi� wzrok w przera�liwie wychud�ej, nie ogolonej grdyce Ala. �Indyk� � przemkn�o mu przez g�ow�.

���Nie, chyba nie � odpowiedzia� wreszcie, sil�c si� na spok�j.�� Przecie� ju� pewnie w ca�ym Uk�adzie o tym wiadomo. Chyba skombinowali jakie� ekipy ratunkowe, albo ja wiem co� Nigdy si� tak ludzi nie zostawia�o� W ka�dym razie CZAS 2017�458 to tylko kwestia czasu.

Spojrza� raz jeszcze na tamtego. �Cz�owiek to jednak �ywotne bydl�! � podj�� wreszcie swoje rozwa�ania.�� Zebrali�my ju� pewnie dawk� ca�ego �ycia, a mimo to jeszcze si� trzymamy� To pewnie zas�uga nie tylko retrospektor�w. Ale ten ju� chyba d�ugo nie poci�gnie.�

Al zacz�� si� powoli zbiera�. Odpoczywa� chwil� na czworakach, z opuszczon� g�ow�, g�o�no sapi�c. Burtowi nagle zrobi�o si� go �al.

��Pole� jeszcze chwil�. Ostatecznie nie pali si� � chcia� co� jeszcze doda�, kiedy Al nieoczekiwanie uni�s� twarz i spojrza� w jego stron�. By�a wykrzywiona jakim� trudnym do opisania grymasem nienawi�ci i �alu.

��Zamknij si�! � sykn��. � Nie traktuj mnie jak nierozgarni�tego g�wniarza!

Burt obserwowa� w milczeniu, jak tamten naci�ga� na siebie strz�py skafandra. Pomy�la�, �e ten �achman, kt�ry teraz z takim pietyzmem wdziewa na siebie Al, by� kiedy� paradnym uniformem Wojsk Ochrony Transplanetarnej. Zosta�y nawet strz�py lampas�w na szwach zamk�w b�yskawicznych przy �ydkach.

Al upora� si� wreszcie z �achmanem i zwr�ci� twarz w stron� Burta.

��Postaram si� jak najszybciej��� b�kn��.

��Okay, mnie to jeszcze bawi � mrukn�� Burt. Nie CZAS 2017�459 chcia�, �eby to wypad�o wymuszenie. �K�amiesz, �winio, k�amiesz�� zakrzycza�o w �rodku.

Al powoli zamkn�� za sob� drzwi.

Powieki zn�w zaczyna�y ci��y�. �Mo�e robi� si� wreszcie o�owiane?� � pomy�la� z przek�sem. Resztkami si� rozejrza� si� po pomieszczeniu. Stara� si� odwlec t� chwil� � cho� wiedzia�, �e to by�a tylko kwestia minut. Dwa sto�ki. Kurek w �cianie. Obok wbudowana szafka. Wielkie pud�o do niczego nieprzydatnej radiostacji. Cztery md�o �wiec�ce lampki. I dwie kabiny retrospektor�w � jego i Ala. W tym zimnym betonowym schronie, pozbawionym wszystkiego prawie, co niezb�dne do �ycia, te dwie �yciodajne kabiny, po�yskuj�ce niklem i matowym �wiat�em �uksorytu, wygl�da�y jak papugi w zardzewia�ej klatce. Mimo to patrzy� na nie z nieskrywan� � nale�n�, zdawa�oby si�, tylko ludziom � nienawi�ci�.

Pami�ta�, jak cztery lata temu wnosili je tu i instalowali technicy z Bazy P�noc. Mieli CZAS 2017�460 w tym bunkrze pozosta� z Alem przez rok � zgodnie wi�c z regulaminem przys�ugiwa�o im prawo zabrania w�asnych retrospektor�w z kompletami kaset. Wprawdzie Graham nabija� si� z nich wtedy, ale Burt mia� go gdzie�. Ostatecznie nie by�aby to jego pierwsza s�u�ba w Strefie Zagro�enia i wiedzia� dobrze, jak cholernie si� tu cz�owiekowi nudzi. Gdyby wtedy wiedzia��

Czas nieub�aganie kapa�. Zaczyna�y go opuszcza� si�y.

Podczo�ga� si� do swojej kabiny i uwa�nie przyjrza� si� metalowemu pojemnikowi z kasetami. By�o ich siedem. Potem si�gn�� dr��c�, spocon� r�k� po jedn� z nich. R�ka zawis�a nad kaset� � jakby wahaj�c si� jeszcze, odwlekaj�c t� chwil�. Wreszcie palce zwar�y si� na prze�roczystym etui kasety. Na grzbiecie widnia� odr�czny napis: 16 czerwca 2314.

Oczy zasz�y mu mg��. Wpatrywa� si� w kaset� niewidz�cymi oczyma. Koniuszki palc�w pobiela�y od silnego u�cisku. Wreszcie � ostatkiem si� � wepchn�� kaset� do pod�u�nego otworu w ma�ym aparacie, stoj�cym na przystawce przy lewym oparciu fotela. Potem nastawi� ruchom� wskaz�wk� zegara na czarny napis: FULL i z wysi�kiem wspi�� si� na CZAS 2017�461 siedzenie. Wsun�� g�ow� do kopulastego he�mu i przycisn�� ma�y guziczek po prawej stronie. Czu�, jak r�ce i nogi obejmuj� znajome, ob�e kleszcze. Wok� g�owy zacisn�� si� ciep�y metalowy kr�g elektrod.

�Czas 1914�002 lekko biegnie Anna, widzi przed sob� jej (rozwiane kasztanowe w�osy, widzi, jak mi�kko omija wysokie zielone drzewa; ma r�wny krok sportsmenki: czekaj, wo�a na ni� ze �miechem, pragnie j� dogoni�, z�apa� ju�; wreszcie i ona odwraca si� ku niemu, biegnie ty�em, przywo�uj�c go ku sobie gestem d�oni; nie ku�, wo�a, nie w�d� na pokuszenie; potyka si� nagle; ma j� wreszcie, dopada jej, Anna stara si� jeszcze uskoczy�, zn�w si� potyka i pada; potem pada i on; le�� na plecach i wpatruj� si� w przedziwny kszta�t nieba wyci�ty koronami drzew; czasem trudno mi uwierzy�, odzywa si� Anna, �e i tam dojd� ludzie� tak dziwnie brzmi� mi w uszach wasze ukochane s�owa: kwazary, pulsary, czerwone kar�y� jest w nich co� niesamowitego, co budzi respekt; Burt si� u�miecha: przecie� nie kto inny, jak ty w�a�nie powinna� o tym wiedzie� najlepiej� to znaczy, �e profesja nie zabi�a jeszcze w tobie wyobra�ni; �milczenie; lot ptaka; szelest wiatru i ucisk korzenia wystaj�cego z ziemi� wreszcie Anna m�wi: zadziwia mnie w cz�owieku ta koegzystencja wiary i wyobra�ni ze �wiadomo�ci� i wiedz� o �wiecie� jedni lataj� robi� porz�dek na innych �wiatach, marz� o zdejmowaniu z nieba gwiazd, a inni, jak ty, gubi� si� na ziemi w paradoksach, nienawidz�, odbywaj� swoje patrole w gor�cych strefach; �strefach zagro�enia, poprawia j� Burt; wszystko mi jedno, odpowiada Anna, jak to nazywacie� o co wam tu chodzi, tu na Ziemi? za ma�o miejsca, za ma�o problem�w w Kosmosie? po co wam to? wi�c zostawcie wasz Kosmos innym, rozumniejszym i zr�bcie porz�dek na Ziemi! O co wam tu chodzi? Burt u�miecha si� za�enowany i g�aszcze j� po g�owie: to nie moja sprawa, m�wi, nie znam si� na ich porachunkach� ale twierdz�, �e Ziemia robi si� ciasna, za ma�o dla wszystkich miejsca; m�wi�, �e j� przero�li�my, dlatego trzeba ruszy� w Kosmos� Anna u�miecha si� ze smutkiem; tak, ona wie lepiej od Burta, czego szukaj� poza Ziemi�; pragnie tylko, �eby Burt odpowiedzia� jej na pytanie, na kt�re sam nie zna odpowiedzi: czego chc� tu, na Ziemi? Anna nie chce wojny, boi si� jej, nie wierzy ani w jej nieuchronno��, ani w r�nice pogl�d�w; nie chce wojny anihilacyjnej, nie chce przed ni� ucieka� z Ziemi; Burt wie to wszystko, ale przecie� nie on, Burt, jest temu winien, nie on wymy�li� wojny, dlaczeg� wi�c od niego oczekuje odpowiedzi?� obraca jej twarz ku sobie; �musisz zrozumie�, Aniu, m�wi, musisz uwierzy�, �e to jest tylko taktyka� ludzie s� zbyt rozumni, zbyt wygodni, by ryzykowa� wojn�; ci, kt�rzy o niej my�l�, tak�e ryzykuj�, ona zniszczy�aby nas wszystkich, to tylko taktyka, strategia gro�by i szanta�u; je�li nie b�dziemy pierwsi my, to b�d� tamci, a kto� przecie� musi by� pierwszy, to chyba jasne!.. Anna odwraca od niego twarz; milczy; potem cicho m�wi: wi�c i ty?� pami�tasz, co wtedy powiedzia� mi w wywiadzie Hadler? �Prosz� pani, wojna jest jak symfonia; odpowiedzialny jest wprawdzie dyrygent, ale graj� muzycy; i tym lepiej wypadnie, im bardziej wierz� w kompozytora, dyrygenta i swoje instrumenty.� Stajesz si� coraz lepszym muzykiem, Burt� dlaczego uwa�asz, �e kto� musi by� pierwszy? Zabraknie nam czego�? gwiazd? planet? Kosmosu?� Nie, m�wi Burt, nie� Zabraknie nam CZASU�

CZAS 1914�002

CZAS 1914�002

CZAS 2017�461 obraz przed oczami przyjmowa� znajome zarysy. Widzia� ju� przed sob� blisk� twarz Ala. Zam�t w g�owie ustawa�. �Jak d�ugo jeszcze?� Bo�e, jak d�ugo jeszcze?!� � ko�ata�o gdzie� w pod�wiadomo�ci pytanie. By� ju� prawie pewien, �e to ostatni raz. �e kiedy obejrzy to raz jeszcze, to oszaleje. Zna� ju� na pami�� ka�de s�owo, ka�dy obraz, drgni�cie li�cia i �wist wiatru w koronie drzewa.

��Nie chc� ju�! � zawy� nagle.�� Al! Sko�czmy z tym raz, to ju� nie ma sensu!

Krzycza� co�, kiedy Al �ci�ga� go z fotela CZAS 2017�462 i uk�ada� na pod�odze. Potem nagle w g�owie zapanowa�a cisza. Ockn�� si� wreszcie i rozejrza� po pomieszczeniu zasnutymi przez �zy oczami. Potem uni�s� si� na �okciach i podsun�� do �ciany, by si� o ni� oprze�.

��Al��� mrukn��. Tamten sta� odwr�cony do niego ty�em, majstruj�c co� przy kombinezonie.

��Uhm�

��Wydziera�em si�?

��Uhm� Troch� Normalna rzecz.�� Al nadal sta� odwr�cony. Burt podni�s� oczy do g�ry. �Na kogo tamten liczy? Co go jeszcze powstrzymuje?� Cz�owiek musi na co� liczy�, kiedy �yje� �ycie jest czekaniem na co�, co ma si� zdarzy慔 Burt wi�c czeka� � i musia� �y�? Ale Al? Na co mog�a czeka� st�amszona, p�ywa mysz? Nagle przestraszy� si� w�asnych my�li. Nie mia� prawa w�tpi� w pragnienie �ycia tamtego. Mo�e i on�

��Al, my�lisz, �e Anna ocala�a?� �e j� spotkam� tam�?

Al odwr�ci� si�. Twarz mia� prawie zielon�. Popatrzy� na Burta szklistym oczyma i powiedzia� cicho:

��Burt� prosz� ci� nie m�w nic do mnie� Nie m�w�

Kiedy Al zamkn�� za sob� stalowe drzwi, CZAS 2020�071 Burt postanowi�, �e to stanie si� dzi�. Wiedzia� ju�, �e to zrobi � nie mia� ju� si�. Nie wierzy�, �e wr�c� po nich. Zreszt�, gdyby nawet wr�cili, to szans� odnalezienia by�y minimalne. Kto dojrzy na pociemnia�ej Ziemi, skrytej za g�stymi chmurami i grubym p�aszczem zjonizowanej atmosfery, kawa� szmaty wywieszonej na pr�cie anteny?

Tylko �e Anna�

�G�upcze! G�upcze! Zrozum! Ona tego nie prze�y�a, to by�by cud!� � perswadowa� sobie. To by�a ta jego szansa, to by�a ta przysz�o��, dla kt�rej �y� tu jeszcze zakuty w betonowy bunkier� �y� przesz�o�ci�. Ale pragnienie �mierci stawa�o si� chwilami silniejsze od pragnienia �ycia�

Nagle Burt u�miechn�� si�. �Chryste, przecie� my ju� jeste�my pomyleni!� � przemkn�o mu przez g�ow�. Setki g�owic anihilacyjnych zmiot�y z powierzchni Ziemi wszystko, co �ywe� Wszystko prawie, co stworzy�a ludzka r�ka. Gdzie�, rozrzucone po l�dach i dnach ocean�w, uchowa�y si� nieliczne, skryte g��boko pod ziemi� betonowo � o�owiane bunkry � ludzkie nory z przera�onymi szczurolud�mi, brudnymi, spodla�ymi, balansuj�cymi na skraju szale�stwa, wegetuj�cymi tylko dzi�ki retrospektorom wstrzymuj�cym zupe�nie prawie akcj� fizjologiczn�. Dla przysz�o�ci � w nadziei na ocalenie � �yli swymi najmilszymi, wybranymi ongi� wspomnieniami. Teraz nienawidzili ich, gardzili nimi. Ale to one dawa�y im �ycie. Kiedy� mo�na by�o sobie nagra� w Centralnym Laboratorium PENTAC swoje wspomnienia CZAS 2020�072 na ta�mie. Sprawa by�a wprawdzie droga � ale wspomnienia r�wnie�.

Burt skrzywi� si� � przez dwana�cie lat pracy w S�u�bie dorobi� si� domku, ogr�dka i siedmiu ta�m� By�o na nich kiedy� wszystko, co najdro�sze� Teraz�

Wzdrygn�� si�.

Wojna, wbrew wszelkim przewidywaniom, nie zacz�a si� od Strefy Zagro�enia. TAMCI byli r�wnie� chytrzy jak CI. Za�adowali si� w rakiety ile tylko starczy�o miejsca � a potem uruchomili wyrzutnie. Zapewne z ICH oblicze� wynika�o, �e nie ostanie si� tu nawet mr�wka� Burt da�by wiele za to, �eby zrozumie�, kto tu wygra��

Nie, nikt tu po nich nie wr�ci. Rozproszyli si� po Galaktyce, zn�w b�d� sia� nienawi��, strach, terror. Zgodnie z chlubn� histori� ludzko�ci przetrwali najbezwzgl�dniejsi, najokrutniejsi� A na Ziemi � jak po ka�dej wojnie � zosta�y jedynie szczury w bunkrach, podtrzymywane przy �yciu retrospektorami� a� po s�dny dzie�, kiedy wyczerpie si� paliwo termoj�drowych stos�w�

I dlatego Burt nie chce.

A je�li Anna mimo wszystko?�

Stara� si� skierowa� my�l w inn� stron�. Ale� O czym cz�owiek my�li przed samym ko�cem? To s� pono� wa�ne my�li � tak mu kiedy� o tym m�wiono. Wszystko, o czym m�g� my�le�, obraca�o si� wok� nadziei � ucieka�o od �mierci, kt�rej pragn��. Rozpatrzy� ju� wszystkie warianty ocalenia � jeden by� bardziej nieprawdopodobny od drugiego. To co�, co tak cz�sto odzywa�o si� w nim ostatnio, teraz na przemian za�miewa�o si� z jego g�upoty, to zn�w zanosi�o si� od p�aczu, targaj�c chudym cia�em i oci�a�� g�ow�. Kiedy� po�ali�by si� Alowi� Kiedy�� Gdy nie wiedzia�, jaka to szmata�

Na my�l o Alu opad�a go w�ciek�o��. M�czy�a go �wiadomo��, �e tamten tyle o nim wiedzia�, zna� go tak dobrze. Przecie� kiedy tu przybyli, byli jeszcze przyjaci�mi�

Spojrza� na kabiny. I tak mia� wi�ksze szcz�cie. Al mia� tylko trzy kasety.

CZAS 2020�073. My�l przemkn�a przez g�ow� b�yskawic�.

�Nie!�� a� si� przestraszy� � nie, nie, tak nie mo�na��

Mimo wszystko podpe�z� na czworakach bli�ej. Przecie� to tylko na chwil� Nawet taka chwila si� liczy� �Ja te� m�g�bym jemu�� � Raptem, zdecydowany, przysun�� ku sobie pojemnik z kasetami. Podni�s� wieczko. By�y tam nie trzy, lecz cztery kasety � czwarta le�a�a p�asko na dnie. Niewa�ne. Wzi�� j� do r�ki, potem z wysi�kiem wspi�� si� na fotel retrospektora Ala i wsun�� g�ow� do he�mu. Nastawi� zegar na 20 minut, ale potem przestraszy� si� jakby i cofn�� wskaz�wk� na dziesi�tk�. �G�upi!�� pomy�la� � i tak nie wr�ci wcze�niej ni� za cztery, pi�� godzin!� Przycisn�� guzik:

�CZAS 1916�704 patrzy przez okno, za kt�rym migaj� drzewa i male�kie klockowate domki jak z obrazk�w w ksi��kach dla dzieci, potem zwraca twarz ku niemu i m�wi: nie mog�, Al, brak mi odwagi, wiesz przecie�, jaku to cios; dla ciebie to tez by�by cios; to ju� sze�� lat, przez sze�� lat cz�owiek si� przywi�zuje� nawet do psa si� przy � wi�zuje.. nie mog�abym, Al;.. nie, m�wi Al, nie rozumiem, nie chc� rozumie�, nie masz prawa rezygnowa� za nas dwoje; dlaczego kiedy dwoje ludzi si� kocha, oboje przystaj� na wsp�lne nienaruszalne prawa? a dlaczego, kiedy mowa o ko�cu mi�o�ci, pozbawiony praw pozostaje ten, kogo ju� pozbawiono szcz�cia?! Wiem, �e tak zawsze by�o, ale kto� przecie� to musi zrozumie�, przyzna�, �e to niesprawiedliwe; a zw�aszcza ty � ty nie masz prawa rezygnowa� za nas dwoje, jeste� mi potrzebna tak samo, jak ja tobie, tutaj nie ma miejsca na lito��, i Burt z pewno�ci� nie chce twojej lito�ci; Anna znowu patrzy w okno; p�acze po swojemu, bezg�o�nie, �zy sp�ywaj� po policzkach i kapi� na r�ce, na bia�y materia� bluzki, na �awk� przeczysz sam sobie� twoje prawo do mi�o�ci jest wyrokiem dla Burta, m�wi; �spada cisza; wiesz, m�wi wreszcie dr��cym g�osem, czy ty wiesz, ile kosztowa�o mnie to k�amstwo? pierwszy raz to zrobi�am, nigdy go nie ok�amywa�am, on uwa�a�, �e musi mie� kogo�, komu b�dzie bezgranicznie ufa� ka�dy cz�owiek musi mie� kogo� takiego� i dopiero teraz, �eby z tob� pojecha� ale tak nie mo�e by� dalej, Al, to b�dzie ostatni raz; �Al czuje, jak rozszala�e jeszcze przed chwil� my�li ustaj� nagle w swym biegu, nicestwiej�� jest teraz tylko b�l, straszliwy, si�gaj�cy ka�dego nerwu, parali�uj�cy cia�o, rozrywaj�cy m�zg� liczy� si� z tym, wiedzia�, �e taki musi by� koniec; ale kiedy nadszed�, nie mo�e we� uwierzy�; patrzy na zap�akan� twarz Anny i do b�lu dochodzi jeszcze �al, rozpacz, nienawi��; w g�owie rodzi si� jaka� dziwaczna my�l: �czy cz�owiek mo�e naprawd� tyle wytrzyma�? tyle z�a? tyle b�lu; i nagle zaczyna szybko m�wi�, jakby w obawie, �e mog�aby mu przerwa�: wiesz � m�wi, za miesi�c wyje�d�am na patrol w stref� zagro�enia; to b�dzie ca�y rok, Burt na pewno ci m�wi�, mo�esz mu wtedy napisa�, to �atwiej, ni� powiedzie�, przeka�� mu przez radio� ale nie pisz, �e to ja� dla mnie� napisz tylko, �e postanowi�a�� �e nie kochasz, nie mo�esz dalej, a ja mu wyperswaduj�, b�d� z nim, nic sobie nie zrobi; zobaczysz, �e tak b�dzie �atwiej, przypilnuj� go i przez rok wr�ci do siebie� tak b�dzie dobrze, prawda? wierzysz mi, powiedz, wierzysz? no powiedz?! �patrzy z nadziej� na Ann� zn�w dociera do niego niemy film za oknem� potem Anna m�wi: tak, Al, chyba tak� masz racj� nie umia�abym ju� bez ciebie� CZAS 1916�705.

Wspomnienie usta�o nagle, jakby przera�one w�asnym widokiem. Burt czu� tylko l�d � l�d wszechobecny, w sercu, w nogach, w m�zgu. Machinalnie wysun�� g�ow� z he�mu, wyj�� kaset� z przewini�tym kawa�kiem ta�my i zbli�y� j� do oczu. Chwil� wpatrywa� si� bezmy�lnie w szpulki z czarn� ta�m�! Par� metr�w b�lu, cierpienia zdolnego wypali� w cz�owieku wszystko, co ludzkie. Gdzie� w jakim� nerwie narodzi�a si� my�l, lecz zaraz, sp�oszona jakby, znikn�a na powr�t. Lecz oto pojawi�a si� druga, po niej trzecia�

Decyzja zapad�a, jeszcze zanim o niej pomy�la�; by�a w nim ju� wtedy, kiedy prze�ywa� kaset� Ala. Ju� wtedy zadecydowa�.

Otworzy� wieczko kasety i cofn�� palcem kawa�ek ta�my; potem zanikn�� wieczko i wsun�� kaset� do aparatu. Nastawi� zegar na jedn� minut�:

�CZAS 1919�706 ca�y rok, Burt na pewno ci m�wi�, mo�esz mu wtedy napisa�, to �atwiej ni� powiedzie�, przeka�� mu przez radio� ale nie pisz, �e to ja� dla mnie� napisz tylko, �e postanowi�a�� �e mnie kochasz, nie mo�esz CZAS 2020�075.

Zaledwie otwar� oczy, wyj�� kaset� i ponownie cofn�� ta�m� � �jeszcze dalej ni� poprzednio. Potem zamkn�� wieczko i na powr�t wsun�� kaset� do otworu. Nacisn�� guzik.

�CZAS 1919�705 bezgranicznie ufa� ka�dy cz�owiek musi mie� kogo� takiego� i dopiero teraz �eby z tob� pojecha� ale tak nie mo�e by� dalej, Al, to b�dzie ostatni raz; �Al czuje, jak rozszala�e jeszcze przed chwil� �my�li ustaj� nagle w swym biegu, nicestwiej�� jest teraz tylko b�l, straszliwy, si�gaj�cy ka�dego nerwu, parali�uj�cy cia�o, rozrywaj�cy m�zg� liczy� si� z tym, wiedzia�, �e taki musi by� koniec; ale kiedy nadszed�, nie CZAS 2020�076.

W porz�dku. Burt wyj�� zn�w kaset� i odkry� wieczko. Potem przegryz� z�bami ta�m� w miejscu, w kt�rym si� zatrzyma�a, i odwin�� kilkana�cie centymetr�w z dopiero co obejrzanego odcinka. Koniec pozosta�ej ta�my nawin�� na drug� szpulk� i zamkn�� wieczko. W�o�y� kaset� do pojemnika i zwl�k� si� z fotela, trzymaj�c w z�bach urwany wycinek ta�my. Podszed� do swojego retrospektora i z wysi�kiem wdrapa� si� na fotel. Wyj�� jedn� ze swoich kaset. Ruchy palc�w by�y zdecydowane, mechaniczne prawie. Wytrz�sn�� na d�o� pe�n� szpul�

Jest. W betonowym mroku �cian pojawi�a si� nagle gruba czarna krecha otwieranych drzwi, a w nich CZAS 2020�112 sylwetka Ala. Al spojrza� na Burta siedz�cego nieruchomo w fotelu retrospektora i zdziwiony zapyta�:

��Oszala�e�? Wyko�czysz si�, Burt!.. Dlaczego nie w��czy�e� retrospektora? Tak nie�

��W porz�dku, Al � powiedzia� g�os Burta.�� Okay. Lepiej si� dzi� czuj�.

��Tak ci si� tylko wydaje! Nie wolno ci, sam mi t�umaczy�e��

��Powiedzia�em okay!�� powt�rzy� z naciskiem g�os. M�zg dziwi� si� spokojowi i sile cia�a.�� Masz co�?

Al pokr�ci� g�ow�.

��Cholernie ci�ko � powiedzia� cicho. Albo ja jestem do niczego, albo� Naprawd� robi�em, co si� da� Mo�e jutro?

Twarz u�miechn�a si�.

��To nie ma znaczenia � powiedzia� g�os.

Al zmarszczy� brwi.

��Co chcesz przez to powiedzie�? � spyta� zaskoczony.�� Burt, sta�o si� co�?

��Nie, sk�d�e� Tak mi si� powiedzia�o. (�Boi si�! Boi si�, skurwysyn!�)

Al popatrzy� przez chwil� na towarzysza, a potem ci�ko westchn�� i podszed� do swojego retrospektora.

��Przepraszam ci�, Burt, ale chyba tu wlez�. Opuszczaj� mnie resztki si��

��Jasne � uci�� g�os Burta; cia�o zacz�o si� podnosi� z fotela.

��Burt � odezwa� si� spod he�mu Al.�� Ale ty przecie� nie musisz jeszcze i��. Ostatecznie to moja wina� Posied� jeszcze�

��W porz�dku.

Burt wywl�k� si� z kabiny. Nie odwraca� si�. Czeka�, a� us�yszy charakterystyczny szcz�k wciskanej kasety.

Ju�. CZAS 2020�077.

Odwr�ci� si�. Tamten by� w przesz�o�ci. Burt podszed� wolno do kabiny Ala i odsun�� drzwi. Przez chwil� wpatrywa� si� w tamtego.

��Ty kanalio!�� zawy� nagle.�� Ty sukinsynu!

Oczy Ala patrzy�y w przesz�o��.

Bunt rozwar� d�o�, na kt�rej le�a�a spreparowana kaseta. Potem b�yskawicznym ruchem wy��czy� retrospektor Ala, wyrwa� ogl�dan� przeze� ta�m� w kasecie i wcisn�� t�, kt�r� trzyma� w r�ce. Nim tamten zd��y� si� opami�ta�, Burt wcisn�� na powr�t guzik, uruchamiaj�c ponownie retrospektor. Wskaz�wk� przesun�� na czarny napis FULL.

�CZAS 1916�705 bezgranicznie ufa� ka�dy cz�owiek musi mie� kogo� takiego� i dopiero teraz, �eby z tob� pojecha� ale tak nie mo�e by� dalej, Al, to b�dzie ostatni raz; �Al czuje jak rozszala�e jeszcze przed chwil� my�li ustaj� nagle w swym biegu, nicestwiej�� jest teraz tylko b�l, straszliwy, si�gaj�cy ka�dego nerwu, parali�uj�cy cia�o, rozrywaj�cy m�zg� liczy� si� bezgranicznie ufa� ka�dy cz�owiek musi mie� kogo� takiego� i dopiero teraz, �eby z tob� pojecha� ale tak nie mo�e by� dalej, Al, to b�dzie ostatni raz; �Al czuje, jak rozszala�e jeszcze przed chwil� my�li ustaj� nagle w swym biegu, nicestwiej�� jest teraz tylko b�l, straszliwy, si�gaj�cy ka�dego nerwu, parali�uj�cy cia�o, rozrywaj�cy m�zg�

Burt wykr�ci� bezpieczniki czasowe, aby uniemo�liwi� samoczynne wy��czenie si� retrospektora po dw�ch dniach. Tyle pono� by� w stanie znie�� zdrowy cz�owiek�

Patrzy�, jak za szk�em przewija si� w k�ko p�tla ta�my�

��Kanalio��� szepn��.

Potem na czworakach skierowa� si� CZAS 2020�078 ku drzwiom. Wyczerpany organizm, nie podtrzymywany dzia�aniem retrospektora, odmawia� ju� pos�usze�stwa. Z wysi�kiem zamkn�� za sob� drzwi i powoli ruszy� tunelem�

Resztkami si� zamkn�� klap� bunkra. Le�a� na niej przez chwil�, ci�ko dysz�c. Potem uni�s� si� na kolana i zacz�� w�ciekle, gar�ciami narzuca� na stalow� pokryw� b�otnist� ziemi�. Kiedy wreszcie CZAS 2020�086 metal znikn�� pod warstw� b�ota, Burt uni�s� g�ow� i podczo�ga� si� kilka metr�w przed siebie � ku aluminiowemu pr�towi anteny z powiewaj�c� b��kitn� szmat� � sygna�em dla pomocy, kt�ra mia�a nadej�� z nieba�

Uchwyci� pr�t masztu i kilkoma w�ciek�ymi ruchami przygi�� go do ziemi.

��Hej, Ziemianie � wrzasn��, bij�c si� ku�akami w pier�. Twarz wykrzywi� mu grymas t�pego u�miechu.�� Solarianie! Kosmici! Jestem got�w � wy szczuro�apy! Gnijki! Czekam � ja pierwszy, kt�ry schwyta� za ogon przesz�o��! Macie j� � tu!�� popuka� w ziemi� obok.�� To by�a jego przesz�o��! Moja przysz�o��! Ale to ja z�apa�em za ogon czas! Ja! Warn b�dzie kapa� dalej! Wy�cie mi go odmierzyli� Wy�

T�umione �kanie wstrz�sn�o cia�em. Burt, wyzuty z resztek si�, upad� na ziemi�, rozrzucaj�c r�ce na boki. Pi�ci machinalnie zacisn�y si� na sinym b�ocie. Potem � si�� woli raczej ni�li mi�ni � odwr�ci� si� na plecy i spojrza� w niebo. Brudne �zy �cieka�y po twarzy, ��obi�c sobie rowki w skorupie zasychaj�cego na niej b�ota.

��To wy�cie mi odmierzyli czas, dranie� Cholerne dranie��� wyszepta�.

O�owiane niebo, jak co dzie�, z ironi� przygl�da�o si� umieraj�cemu Ziemianinowi.

Galerieja

The Last Question

The Sliced � Crosswise Only � on � Tuesday World

Wyszli�my na du�� przerw� po lekcji historii, ja i Rino. Lekcja by�a na temat: �Pierwsza rekonstrukcja i problemy moralne�. Dyskutowali�my ju� podczas lekcji i wygl�da�o na to, �e ca�� przerw� te� przegadamy.

Stan�li�my przy ogrodzeniu, pod wielkim kasztanem. Drzwi szko�y otworzy�y si� znowu i parami wymaszerowali pierwszoklasi�ci. Rozbiegli si� po boisku i zacz�a si� zabawa w Ostatniego Cz�owieka. Zasady by�y nieskomplikowane, chodzi�o si� w ko�o i �piewa�o piosenk�:

Wr�cili�my do naszej rozmowy. W podr�czniku by�o tak napisane: �Ju� wtedy korzy�ci z rekonstrukcji musia�y by� oczywiste. Niemniej jednak humani�ci byli gotowi� wr�ci� na czworakach do lasu�, je�eli okaza�oby si� to niezb�dne do uratowania ich koncepcji cz�owieka�. Rino twierdzi�, �e to nieprawda: jego zdaniem konserwaty�ci nie mogli by� a� tak niem�drzy. Przekonywa�em go, �e byli.

��We� takiego Don Kichota � m�wi�em.�� Przecie� w jego czasach wiatraki ju� by�y znane. A on uwa�a�, �e to nieprzyjaciel. Albo we� takiego Arystotelesa.

Ale Rino uwa�a�, �e to zupe�nie inna sprawa.

��Musieli mie� jaki� pow�d � powiedzia� w zamy�leniu.�� Ja my�l�, �e chodzi�o im o serte Czyta�e� ich ksi��ki? Wszyscy pisali o uczuciach i o sercach.

��Co serce mia�o wsp�lnego z uczuciami?�� zapyta�em.

��Bo ja wiem?�� powiedzia� Rino.�� Bi�o raz tak, raz tak.

Zacz�li�my si� zastanawia�, ale nic z tego nie wychodzi�o. Rino usiad� pod drzewem, �eby poprawie sw�j dotleniacz. Pierwszoklasi�ci bawili si� w najlepsze. Chodzili i �piewali:

Rino nie odzywa� si�, a wi�c otworzy�em podr�cznik i zacz��em ogl�da� kolorowe tablice anatomiczne. Na jednej z nich by� cz�owiek sprzed rekonstrukcji � wszystkie niepotrzebne organy by�y pomalowane na niebiesko. Druga przedstawia�a jego typowe defekty i lepiej by�o na ni� w og�le nie patrze�. Na nast�pnej stronie by� cz�owiek wsp�czesny w trzech rzutach i w przekroju i projekty nast�pnych rekonstrukcji. Pokaza�em je Rinowi.

��Najbardziej mi si� podoba ostatni projekt Forda � powiedzia�.

Pomy�la�em, �e nigdy naprawd� nie zrozumiem tych dawnych czas�w. Oczywi�cie to nie moja wina: po prostu wtedy jeszcze nikt nie potrafi� my�le� logicznie. Przypomnia�em sobie, �e w�a�nie ci, kt�rzy najbardziej narzekali, nie chcieli si� zmieni�, kiedy przysz�o do rekonstrukcji. Pomy�la�em, �e rekonstrukcja mog�a im si� nie podoba� w�a�nie dlatego, �e by�a koniecznie potrzebna, ale nast�pne rekonstrukcje b�d� ju� dla przyjemno�ci. Wreszcie zacz��em my�le� o ostatnim cz�owieku, ale zaraz przesta�em. To by� temat w�tpliwy moralnie. Pierwszoklasi�ci �piewali ostatni� zwrotk�:

��wszyscy parskn�li �miechem �

The Bard�s Talk

Cz�owiek jest istot� towarzysk�. Nawet kiedy szuka samotno�ci dobrze wie, �e ma bliskich i przyjaci�, na kt�rych mo�e liczy�, wie, �e stanowi warto�ciow� i potrzebn� cz�stk� wielkiej rodziny, jak� jest nar�d, oraz jeszcze wi�kszej, multimiliardowej ludzko�ci � przesz�ej, tera�niejszej i przysz�ej. To pokrzepia.

My�licieli, artyst�w, uczonych gn�bi� od prawiek�w problem obrony przed samotno�ci� � r�wnie� samotno�ci� w najrozleglejszym, bo kosmicznym wymiarze. Zapytywali siebie i przyrod�, czy to doprawdy mo�liwe, aby mieszkaniec planety Ziemia by� w nieogarnionym Wszech�wiecie jedynym tw�rc� kultury, sztuki, wiedzy. Przyroda milcza�a niewzruszenie, a wykorzystywali to religijni dogmatycy, twierdz�c, �e skoro niczego nie wiemy o innym �yciu rozumnym r�wnorz�dnym ludzkiemu, to znaczy, �e go na pewno nie ma; �e istnieje dopiero w kategoriach nadprzyrodzonych, jest niepoznawalne. Dyskutowano wi�c o wyj�tkowo�ci cz�owieka �stworzonego na obraz i podobie�stwo bo�e�, g�osz�c wyj�tkowo�� Ziemi, a w czasach pokopernika�skich wyj�tkowo�� Uk�adu S�onecznego (np. popularna przed p�wieczem hipoteza Jeansa o powstaniu planet jako wyniku niezwyk�ego przypadku, mo�e jedynego w Galaktyce).

W naszych czasach dzi�ki ogromnym osi�gni�ciom techniki mo�emy konsekwentnie poszukiwa� kosmicznych braci cz�owieka. Awangard� tych docieka� stanowi� radioastronomowie, usi�uj�cy z morza szum�w i trzask�w, docieraj�cych z Wszech�wiata, wy�owi� jak�� logiczn� regularno��, kt�ra nie wynika�aby z fizycznych proces�w �lepych si� przyrody.

To, �e nie odkryto dot�d psychozo�w �gdzie� w niebie�, �wiadczy jedynie o trudno�ciach poszukiwa�. Dla filozofii, astronomii, biologii, a przede wszystkim dla ludzi zdrowego rozs�dku � by�oby niepoj�te, aby spo�r�d niezliczonych planet wy��cznie Ziemia zrodzi�a swoich rozumnych gospodarzy.

R�ne cywilizacje we Wszech�wiecie musz� rozwija� si� wed�ug jakich� og�lnych praw kieruj�cych tym procesem � podobnie jak ca�o�ciowa ewolucja �ycia na jednej planecie. Tych praw nie znamy z braku kryteri�w por�wnawczych. Wszystkie spostrze�enia o my�l�cych indywiduach oraz ich zbiorowo�ciach dotycz� Homo sapiens � nas samych.

Na Ziemi tylko jeden gatunek istot rozumnych wyodr�bni� si� ze �wiata zwierz�cego. Dlaczego w�a�nie cz�owiek? Czemu �adna inna ga��� rodowodu �ycia nie zaowocowa�a rozumem? Przecie� nawet nasze w�asne drzewo genealogiczne obfitowa�o na r�nych pi�trach w odro�l� sk�din�d i zdrowe, i silne. Niekt�re nale�a�y ju� do rodzaju Homo (np. cz�owiek neandertalski).

Droga wiod�ca do samowiedzy my�l�cej materii nie jest ani prosta, ani �atwa: wymaga przypadkowego skojarzenia mn�stwa czynnik�w. Bardzo prawdopodobne, �e gdyby nie epoka lodowcowa, znajdowaliby�my si� teraz na praludzkim szczeblu skromnych u�ytkownik�w naturalnego ognia � od pioruna lub wybuchu wulkanu. Mo�e osi�gn�liby�my obecny poziom za milion lat, a mo�e nigdy. Wiemy na pewno, �e do rangi w�odarzy kuli ziemskiej kandydowa�y delfiny. Trudno orzec, jaki splot okoliczno�ci nam zapewni�, a im udaremni� zwyci�stwo w maratonie przyrody. Wydaje si�, �e ta g��wna wygrana pada tylko raz w dziejach planety. A mo�e nie pa�� w og�le.

Dlaczego kilka odr�bnych gatunk�w istot rozumnych nie rozwinie si� �na wsp�lnym gospodarstwie�?

W najwcze�niejszych stadiach rozwoju kultury materialnej spo�eczno�� inteligentniejsza we�mie g�r� nad pozosta�ymi; b�dzie je spycha�a, ogranicza�a, a� je po�rednio lub bezpo�rednio wyt�pi. Jest to naturalne prawo lepiej przystosowanego. Np. wprowadzony ongi� przez pierwotne plemiona do Australii pies dingo, p�niej zdzicza�y, na terenach, gdzie si� rozgo�ci�, wyrugowa� istniej�ce tam drapie�niki workowate, jako grup� ewolucyjnie ni�sz� od ssak�w �o�yskowych.

Tej sytuacji nie niweczy przekroczenie bariery mi�dzy �wiatem instynktu a �wiatem rozumu. Musimy przyzna� z rumie�cem wstydu (jako obywatele planety), �e na szczeblu tak entuzjastycznie zachwalanej przez nas cywilizacji � brutalne ekscesy rasizmu w obr�bie przecie� tego samego gatunku nie s� czym� odosobnionym.

Za panowania moralnie okrzep�ego og�lnoplanetarnego spo�ecze�stwa, wytworzenie si� odr�bnego inteligentnego szczepu �ycia jest nadal nieosi�galne, cho� z przyczyn zgo�a odmiennych. Kardynaln� cech� cywilizacji stanowi niszczenie dzikiej przyrody. Przekre�la to szans� powolnego przekszta�cenia si� u jakich� zwierz�t instynktownego reagowania na bod�ce zewn�trzne w proces logicznego my�lenia. Aby im to umo�liwi�, musieliby�my dzia�alno�ci takiego obiecuj�cego gatunku po�wi�ci� �cis�y rezerwat obejmuj�cy przynajmniej kontynent (lub ocean) na przeci�g milion�w lat.

Jest to nierealne, zwa�ywszy, �e istotom rozumnym, progresywnie buduj�cym coraz �mielsz� cywilizacj�, w pewnym sensie nie starcza powierzchnia macierzystej planety. Wznosz� wie�owce wysokie jak g�ry, tworz� p�ywaj�ce miasta, zasiedlaj� g��biny m�rz i kute w ska�ach supernowoczesne konstrukcje. Albo odwrotnie: ze swego przyrodzonego �rodowiska podwodnego, podziemnego lub napowietrznego wkraczaj� na l�d, w warunki dla siebie obce. Wreszcie wydostaj� si� poza glob, montuj� w przestrzeni hermetyczne wielopoziomowe wyspy � miasta, a r�wnocze�nie podejmuj� dalekie wyprawy eksploracyjne w poszukiwaniu nowych teren�w osiedle�czych na odkrywanych cia�ach kosmicznych.

Planety mog�ce zrodzi� �ycie r�ni� si� klimatem w szerokim zakresie, kt�rego granic nie znamy. Dlatego ka�da biosfera, startuj�c z odmiennych stan�w wyj�ciowych, od samego pocz�tku realizuje sw�j w�asny, niepowtarzalny model. Chyba nie mo�e by� sztywn� regu�� powstawanie pierwocin �ycia w wodzie, przy obecno�ci beztlenowej atmosfery, i wprowadzanie do niej tlenu � jak to si� ongi� dzia�o na Ziemi. Niekt�re nasze zwierz�ta wt�rnie wybra�y wodny �ywio�: od l�dowych przodk�w wywodz� si� delfiny, wieloryby i w og�le wszystkie ssaki obecnie zadomowione w morzach b�d� wielkich rzekach. R�wnie dobrze mog� gdzie� powsta� pierwsze organizmy na l�dzie w atmosferze tlenowej i przekszta�ca� j� w beztlenow� dla ewolucyjnie wy�szych form �ycia � np. oddychaj�cych azotem, a wydychaj�cych cyjan i amoniak (taki model m�g�by urzeczywistni� si� na Jowiszu).

�ycie wyl�g�e z najrozmaitszych prawzorc�w musi odznacza� si� pod ka�dym wzgl�dem niesamowit� r�norodno�ci�. Istoty rozumne nie s� wy��czone z tego bogactwa kreacyjnych pomys�owo�ci Natury. Dlatego mog� by� wzajemnie do siebie niepodobne pod ka�dym wzgl�dem � zar�wno budowy, jak i fizjologii, czy psychiki.

Zbyt wcze�nie na powa�ne dyskutowanie wygl�du kosmicznych braci cz�owieka, kt�rzy raduj� si� �yciem gdzie� w s�siedztwie niekt�rych mrugaj�cych do nas gwiazd i pogodn� noc� patrz�c w nik�� gwiazdk� przez ludzi nazwan� S�o�cem � podobnie jak my zasmuceni swoj� kosmiczn� samotno�ci�, marz� o nie odkrytych tw�rcach innych kultur.

Przeczuwaj�c ogrom mo�liwo�ci, jakimi rozporz�dza przyroda Wszech�wiata w nieobj�tych otch�aniach czasu i przestrzeni, powinni�my ufa�, �e owo panopticum kosmicznych stwor�w zrodzone pod pi�rem, p�dzlem czy d�utem artyst�w w mn�stwie fantastycznych wizji � gdzie� rzeczywi�cie istnieje, ale jest tylko okruchem osza�amiaj�cego muzeum kipi�cych kszta�t�w i tre�ci, jakich nikt z nas nie podejrzewa.

Zmys�y, kt�rymi my si� pos�ugujemy, nie mog� by� jedynymi wytworzonymi przez Natur� narz�dziami poznania �wiata. Nawet w przyrodzie Ziemi zachodz� pod tym wzgl�dem znaczne oscylacje. Pszczo�y widz� r�wnie� w bliskim nadfiolecie; nietoperze s�ysz� ultrad�wi�ki i bezb��dnie pos�uguj� si� nimi jak my radarem; grzechotnik odczuwa zmiany temperatury rz�du jednej tysi�cznej stopnia.

My, ludzie, jeste�my wzrokowcami. Widzimy znacznie lepiej ni� wi�kszo�� zwierz�t. Nie ma jednak regu�y bez wyj�tk�w: sok� potrafi wy�ledzi� poln� mysz, s�abo odcinaj�c� si� od t�a, z wysoko�ci kilkuset metr�w. A gdzie� nam konkurowa� z w�chem wy��a, kt�ry z r�norodno�ci zapach�w �anu koniczyny wychwyci wo� kuropatw!

Nie wiemy, co znaczy odbiera� obraz �wiata w nadfiolecie, w podczerwieni, w falach radiowych � i mo�e jeszcze w kr�gu mn�stwa innych zjawisk fizycznych, kt�rych u�yteczno�ci w tej dziedzinie nie przeczuwamy; wzgl�dnie � kt�rych istnienia dot�d nie odkryli�my. Nie ma sensu pyta�, jaki pejza� jest ciekawszy: nasz czy ICH; oraz doznania czyich zmys��w s� bogatsze i przyjemniejsze: naszych czy te� ICH? Natomiast mo�na i trzeba por�wnywa� �przed�u�enia zmys��w� w postaci aparatur i metod badawczych s�u��cych wnikliwemu opisaniu oraz zrozumieniu materialnej rzeczywisto�ci. Za ich pomoc� b�d� wymieniali wiedz� i do�wiadczenie przedstawiciele odr�bnych rodzaj�w psychozo�w, jako �e ich �potoczne rozmowy� nie wyra�a�yby partnerom niczego � ani emocjonalnie, ani intelektualnie; by�yby tym, czym jest szum w radioodbiorniku.

Znamy przesz�o��, epos powstania i biologicznego rozwoju naszego gatunku, a tak�e kulturalne i naukowe osi�gni�cia ju� dojrza�ego Homo sapiens. Nasza wiedza urywa si� na kartce kalendarza wskazuj�cej dzisiejszy dzie�.

Z pozycji Wszech�wiata cywilizacja Ziemian zapewne nie stanowi fenomenu: w t�umie innych spo�ecze�stw rozumnych podlega jakim� prawid�owo�ciom kieruj�cym rozwojem psychozo�w w og�le. Nie znamy tych prawid�owo�ci. A przecie� chcemy mie� poj�cie, co mo�e albo musi czeka� ludzko�� w nadchodz�cych tysi�cleciach, a nie zale�y od nas (w takim stopniu jak �miertelno�� cz�owieka nie podlega jego woli). Na to trzeba pozna� kilka spo�ecze�stw bardziej zaawansowanych.

Ju� od dawien dawna zastanawiamy si�, jak d�ugo zdolna jest trwa� cywilizacja naukowo � techniczna. Zgodnie ze wsp�czesnymi teoriami kosmogonicznymi, S�o�ce b�dzie �wieci�o bez istotnych zmian blasku od jednego do trzech miliard�w lat. Potem rozgrzeje si� (przed ko�cowym ostyganiem) i spopieli powierzchni� Ziemi. Do�� podobnie przedstawia si� ewolucja innych gwiazd tego typu. Prawie ka�dy gatunek psychozo�w ma wi�c perspektyw� stabilizacji klimatu przez czas mierzony nie epokami historycznymi, ale przemianami er geologicznych.

Tu pada wstrz�saj�ce pytanie: czy tak d�ugo przetrwa cywilizacja? Wi�kszo�� specjalist�w m�wi o tysi�cach, najwy�ej setkach tysi�cy lat. Ten pogl�d rozwa�a i nie przeciwstawia mu si� radziecki astrofizyk J.S. Szk�owski w znakomitej ksi��ce �Wszech�wiat, �ycie, my�l� (wydanie polskie: PWN, 1956 r.). Jaskrawiej forsuj� takie stanowisko Dyson, von Horner i inni. Zwalcza je nasz wybitny pisarz Stanis�aw Lem.

Z rozwa�a� statystycznych wynika, �e w naszej Galaktyce (b�d�cej skupiskiem oko�o 150 miliard�w gwiazd) mo�e istnie�, ostro�nie szacuj�c, miliard planet zdolnych wytworzy� rozumne formy �ycia. Gdyby te cywilizacje rozwija�y si� przez ca�y czas istnienia tam dogodnych warunk�w klimatycznych � odleg�o�� mi�dzy s�siednimi spo�ecze�stwami powinna wynosi� tylko kilkana�cie lat �wietlnych.

Z Kosmosu wr��my na Ziemi� dla wprowadzenia pewnej dygresji. Zak�adaj�c skromnie, �e ziemska energetyka b�dzie wzrasta�a tylko o 0,3�% rocznie, a wi�c znacznie wolniej ni� obecnie � za 2500 lat globalna produkcja energii przekroczy dzisiejszy poziom 10 miliard�w razy (dla otrze�wienia warto wtr�ci�, i� jest to stokrotna warto�� energii, jak� Ziemia odbiera od S�o�ca). W takiej sytuacji wszystkie z�o�a w�gla i ropy naftowej starczy�yby na podtrzymanie g�odu energetycznego ludzko�ci w ci�gu� kilkudziesi�ciu sekund! Gdyby�my opracowali metod� kontrolowanych reakcji termoj�drowych przy u�yciu zwyk�ego wodoru (a nie deuteru) � przerobienie w ten spos�b 10�% w�d oceanicznych odsun�oby kryzys dost�pnej energii zaledwie o par�set lat. Co dalej?

W�a�nie stoimy przed dramatycznym problemem spinaj�cym wielk� klamr� sprawy Ziemi z takim samym dylematem innych spo�ecze�stw rozumnych. Cywilizacja naukowo � techniczna musi w jaki� spos�b (niekoniecznie przez poch�anianie coraz wi�kszych zasob�w energii) rozwi�za� ten w�ze� gordyjski, by nie hamowa� post�pu. Cokolwiek futurolodzy m�wi� na ten temat w odniesieniu do naszej przysz�o�ci, dotyczy to r�wnie� k�opot�w wszelkich psychozo�w na tym etapie lawinowego przekszta�cania przyrody, w kt�ry obecnie wkroczyli�my. Jak my nazwali�my wiek dziewi�tnasty wiekiem pary i elektryczno�ci, jak naszym czasom chyba u�ycz� imienia cybernetyka i astronautyka, a bliskiej przysz�o�ci biotechnika � by� mo�e kt�re� z nadci�gaj�cych stuleci okryje si� splendorem ery gwiezdnej in�ynierii, w zupe�nie nowy spos�b okre�laj�c rang� dyktatu cz�owieka nad przyrod�. By�by to wynios�y pu�ap dziej�w, nad progiem piekielnie trudnym do przekroczenia, ale otwieraj�cym takie mo�liwo�ci techniczne, w por�wnaniu z kt�rymi zdobycie Ksi�yca wygl�da jak lot papierowego latawca w zestawieniu z samolotem.

Pisz� o tym w trybie przypuszczaj�cym, poniewa� takie rozwi�zanie nie wydaje mi si� ani jedyne, ani absolutnie konieczne. Chc� jednak podkre�li�, �e wi�kszo�� specjalist�w od tych zagadnie� broni pogl�du, i� ludzko�� nie zahamuje wzrostu zapotrzebowania energii � wobec czego gros tych zasob�w przyjdzie czerpa� spoza Ziemi. Ma�o tego, ju� w stosunkowo niedalekiej przysz�o�ci przemys�owa dzia�alno�� cz�owieka (pot�gowana w obecnym tempie) dosi�gnie gro�nej bariery bezpiecze�stwa. Jest ni� bariera cieplna, za kt�r� mo�na uzna� podwy�szenie �redniej rocznej temperatury globu o 7��C, co spowodowa�oby stopienie lodowc�w na biegunach i katastrofalne zalanie wielkich po�aci kontynent�w, a nadto nieobliczalne zmiany klimatyczne. Wystarczy, by produkowano energi� r�wn� 10�% tej, jak� nasza planeta pobiera od S�o�ca. Chc�c nie chc�c, znacznie wcze�niej przyjdzie pomy�le� o przeniesieniu wielu proces�w przetw�rczych gdzie indziej, np. na Ksi�yc.

Obstaj�c wi�c przy wyk�adniczym wzro�cie zu�ycia energii, astronautyka nie tylko zwi�ksza zasi�g naszej penetracji, rozszerza horyzonty my�li, wiedzy i rozumienia �wiata � ale jest warunkiem �by� albo nie by� ka�dej odpowiednio zaawansowanej cywilizacji. Zgodnie z tymi pogl�dami, zadowolenie si� bogactwami rodzimej planety musi (wobec dynamiki si� wytw�rczych i wzrostu populacji) sprowadzi� nag�e, tym samym rujnuj�ce zahamowanie post�pu, spowodowane wyczerpaniem surowc�w. Wtedy spo�eczno�� udusi si� w swoim przetechnicyzowanym i wyeksploatowanym �wiecie jak ryby w wysychaj�cym stawie.

Pierwszym, kt�ry realnie pomy�la� o gospodarczym wyzyskaniu innych cia� kosmicznych, by� Konstanty Cio�kowski. W wydanych w 1895 r. �Marzeniach o Ziemi i niebie� konsekwentnie rozwin�� przekonanie, �e �wcze�niej czy p�niej ludzko�� zaw�adnie ca�ym ciep�em i �wiat�em S�o�ca�. Ten prekursor astronautyki, syn Polaka i Rosjanki, wyobra�a� sobie budowanie okr��aj�cych S�o�ce zamkni�tych, wielopoziomowych �eterycznych miast� najpierw z materii roz � kruszonych planetoid, potem Marsa, Wenus i Ksi�yca, na koniec z planet � olbrzym�w. Cio�kowski uzasadnia�: �Ziemia jest kolebk� ludzko�ci, ale czy� mo�na ca�e �ycie sp�dzi� w kolebce?�

W mn�stwie rozmaitych wariant�w przewodnia my�l Cio�kowskiego znalaz�a odbicie u p�niejszych autor�w, kt�rzy najcz�ciej nie wiedzieli o jego pomy�le. Przytocz� znan� propozycj� ameryka�skiego fizyka Freemana Dysona: rozdrobni� Jowisza (318 mas ziemskich) i z tego budulca sporz�dzi� wydr��on� kul� okr��aj�c� S�o�ce w tej odleg�o�ci, w jakiej okr��a je Ziemia. Wkl�s�a �cianka tej kuli, grubo�ci p� metra, zaj�aby powierzchni� miliard razy wi�ksz� od powierzchni Ziemi. Pozwoli�oby to rozlokowa� tam tyle� razy liczniejsz� ludzko��, kt�ra mog�aby wykorzysta� ca�� energi� promienist� S�o�ca.

Zastan�wmy si�, jak mo�e wygl�da� taka konstrukcja z astronomicznych odleg�o�ci. S�o�ce nie �wieci na zewn�trz jako normalna gwiazda (dostrzegalna optycznie), a tylko jest �r�d�em nadzwyczaj intensywnego promieniowania podczerwonego (cieplnego) o d�ugo�ci fali rz�du 10 mikron�w. Chc�c unikn�� zab�jczego przegrzania mieszkalnej strefy ludzko�ci, trzeba by na bie��co odprowadza� w przestrze� kosmiczn� ca�� energi� s�oneczn�, wyzyskiwan� dla potrzeb przemys�owych przez miliardy przetw�rni � z kt�rych ka�da mia�aby moc wi�ksz� od wszystkich wsp�czesnych urz�dze� energetycznych razem wzi�tych. St�d wniosek, �e ca�kowita moc promieniowania kuli w podczerwieni r�wna�aby si� dzisiejszej mocy promieniowania S�o�ca w �wietle widzialnym.

Czu�o�� przyrz�d�w astrofizycznych pozwoli�aby zarejestrowa� to zjawisko z odleg�o�ci dziesi�ciu lat �wietlnych. Niebawem ten zasi�g zwi�kszy si� znacznie w zwi�zku z instalowaniem du�ych satelit�w astronomicznych.

Wyobra�my sobie, �e odkrywamy takie intryguj�ce zjawisko. Na pierwszy rzut oka kto� m�g�by podejrzewa�, �e to czarny karze� � gwiazda wystyg�a na powierzchni do 20��C (jej temperatur� mierzymy na podstawie d�ugo�ci fali dobiegaj�cego stamt�d promieniowania podczerwonego). Astronom wszak�e wyja�ni bez namys�u b��dno�� takiej interpretacji, byle tylko uda�o si� okre�li� � nawet z ma�� dok�adno�ci� � oddalenie tego obiektu. Wtedy otrzymamy �rednic� obserwowanego cia�a, a w przybli�eniu tak�e jego mas�: co najmniej setki tysi�cy razy wi�ksz� ni� w wypadku S�o�ca! Tymczasem dowiedziono, �e oko�o stu mas s�onecznych jest warto�ci� krytyczn� dla jakiejkolwiek gwiazdy: inaczej eksplodowa�aby.natychmiast wskutek przewagi ci�nienia promieniowania nad si�� w�asnej grawitacji � tym samym nie mog�aby �prze�y� jako cia�o samo�wiec�ce i ostygn�� do ch�odnej bry�y czarnego kar�a. A wi�c mamy przed sob� owoc astroin�ynieryjnych dzia�a� istot rozumnych!

Musz� wyja�ni�, �e sama koncepcja �kuli Dysona� nie jest warta g��bszych rozwa�a� poza sfer� fantazji. Wiele prostych argument�w zaprzecza sensowno�ci projektu, a dyskwalifikuje go najistotniejszy, kt�ry wytoczy� radziecki astronom W. D. Dawydow. Ot� wykaza� on, �e taka cienko�cienna pow�oka uleg�aby natychmiastowemu pogruchotaniu nawet przez drobne zak��caj�ce oddzia�ywania grawitacyjne cia� kosmicznych. Om�wi�em pomys� dlatego, �e ukazanie dr�g odkrywania podobnej konstrukcji (gdyby mog�a istnie�) dobrze ilustruje, czym s� usilnie poszukiwane przez astronom�w tzw. �cuda�. Dobitniej: cuda gwiezdnej in�ynierii. Ot� wspomniany radziecki astrofizyk Szk�owski, a za nim inni autorzy (z polskich � Stanis�aw Lem) postanowili nazywa� �cudami� takie � dot�d nie odkryte � szokuj�ce zjawiska na niebie, kt�rych nie spos�b wyt�umaczy� jako naturalne.

Nie chodzi tu o sygnalizacj� rozmy�ln�, tylko dostrzegalny z olbrzymich odleg�o�ci efekt proces�w przemys�owych, kt�ry informuje o dzia�alno�ci psychozo�w tak, jak �una nad widnokr�giem zdradza istnienie huty. Trzeba jednak zwr�ci� uwag�, �e to si� zaz�bia z problemem celowej sygnalizacji � wywo�awczej b�d� nios�cej konkretne tre�ci informacyjne. Do tego mo�na u�ywa� pot�nych agregat�w s�u��cych najpierw wy��cznie w�asnym potrzebom energetycznym.

Pewne ju� zaobserwowane zjawiska (pulsacje gwiazd, wybuchy Supernowych, zagadkowa obecno�� technetu w nielicznych gwiazdach o typie widmowym S) mog� mie� takie w�a�nie pochodzenie. Niekt�rzy podejrzewaj� uprawianie gwiezdnej in�ynierii w skali zawrotnej � a� ca�ych galaktyk. Na takich przes�ankach opar� si� radziecki astrofizyk N. S. Kardaszew pr�buj�c interpretowa� widma szczeg�lnych, bardzo odleg�ych obiekt�w, jako nadaj�ce supercywilizacje.

Warto wtr�ci�, �e intensywne promieniowanie Ziemi w pa�mie metrowych fal radiowych (telewizja) odczytano by z Kosmosu jako skromne, ale jednoznaczne dzia�anie w klasie wspomnianych cud�w: dor�wnuje ono promieniowaniu S�o�ca w tym zakresie podczas minimum plam s�onecznych, a w �adnym razie nie mo�e by� wysy�ane przez ostyg�� planet�. Niestety, nasi obserwatorzy zidentyfikowaliby taki fenomen tylko w obr�bie Uk�adu S�onecznego. W wypadku obcych system�w planetarnych � wskutek zbyt s�abej rozdzielczo�ci radioteleskop�w � zarejestrowaliby�my t� emisj� ��cznie z promieniowaniem radiowym gwiazdy (s�o�ca danego uk�adu), traktuj�c j� jako manifestowanie si� znanych nam �lepych si� przyrody.

�Sp�r o psychozoa� nabiera znaczenia z ka�dym rokiem. Nic w tym dziwnego. Rozw�j nauk przyrodniczych i technik obserwacyjnych, praktyczne sukcesy oraz obiecuj�ce perspektywy astronautyki stwarzaj� zar�wno realne podstawy jak te� korzystny klimat dla �ci�lejszych rozwa�a� nad miejscem cz�owieka w Galaktyce i w ca�ym Kosmosie. Chcemy wreszcie m�c okre�li� pozycj� nas samych w zestawieniu z innymi formami czuj�cej i my�l�cej materii.

Mamy pe�ne prawo przypuszcza�, �e nale�ymy do wszech�wiatowej wsp�lnoty Rozumnych � oboj�tne, jak wielkie przestrzenie nas dziel� od s�siednich oaz cywilizacyjnych, oboj�tne, kt�re z naszych cech (psychicznych i fizycznych) s� rzadsze, a kt�re pospolitsze, oboj�tne, czy i jakie dobra maj� charakter bardziej (lub mniej) powszechnie uznawanych miernik�w warto�ci, wreszcie oboj�tne, jak cz�sto powtarzaj� si� pewne tendencje w dziedzinie kultury, nauki, techniki, w kszta�tach oczywi�cie nie identycznych, ale na tyle podobnych, aby przy maksymalnym skupieniu uwagi by�y dla partner�w, wymieniaj�cych informacje, nie tylko zrozumia�e co do obiektywnych tre�ci, ale uznawane przez nich za sensowne dla rozwoju innych cywilizacji.

Przy rozwa�aniu problemu istnienia naszych kosmicznych braci (cz�stotliwo�ci ich wyst�powania, charakteru tworzonej kultury, kierunkowo�ci nauk i technik) oraz szukaniu metod wykrywania ich siedlisk � winni�my unika� pu�apek, kt�re czyhaj� np. na obcego egzobiologa, kiedy poznawszy jedno jedyne ziemskie zwierz�, np. kr�lika, na tej podstawie usi�uje sobie stworzy� naukowo uzasadniony obraz fauny Ziemi (od pierwotniaka do cz�owieka) � o czym oczywi�cie nie ma poj�cia. A wi�c b�dzie wnioskowa� wyst�powanie gatunk�w blisko spokrewnionych z kr�likiem � tzn. ssak�w. �atwo wydedukuje, �e planet� kr�lik�w musz� zamieszkiwa� tak�e inne gromady zwierz�t, zw�aszcza o ni�szej organizacji. Gdyby mu jednak pokazano motyla i o�miornic� � bez wnikliwych bada� zgo�a by nie podejrzewa�, i� pochodz� z tej samej wyl�garni �ycia co kr�lik.

Obieraj�c za przedmiot docieka� psychozoa, obarczamy si� zadaniem jeszcze trudniejszym. Wygl�d zewn�trzny tych istot, kt�ry zaszokuje ludzi, jest najmniej wa�ny. Gdyby�my tak uwa�ali, upodobniliby�my si� do kogo�, kto chc�c pozna� �Iliad� przywi�zuje g��wn� wag� do szaty graficznej eposu.

Oczywi�cie budowa organizmu, jego funkcjonalno��, rzutuj� i na kultur� i na technik� tworzon� przez dany gatunek. Gdyby cz�owiek by� stworem skrzydlatym, m�g�by mieszka� w domach bez wind i klatek schodowych, z otworami w �cianie s�u��cymi za drzwi i �okna. Spo�eczno�� podwodna musi inaczej ni� my upora� si� z wieloma technologiami (np. sprawa ognia).

Nas wszak�e najbardziej obchodz� skutki � jaki rodzaj cywilizacji wytworzy� dany gatunek. Ju� na samym wst�pie ma to pierwszorz�dne znaczenie: jakie widome rezultaty zastosowanych technik spodziewamy si� tam znale�� i w zwi�zku z tym, jakie obierzemy metody obserwacyjne?

Zn�w powracamy do cud�w gwiezdnej in�ynierii. Zastan�wmy si�, dlaczego w�a�nie ich poszukujemy na niebie? Bo to jest wizja naszej w�asnej przysz�o�ci. Wizja dzi� modna, kt�r� mo�e za lat kilkadziesi�t odrzucimy i o�mieszymy� Wolno s�dzi� (to jedna z alternatyw post�pu ziemskiej cywilizacji), �e skoro nie urzeczywistnimy �kuli Dysona� i jeszcze paru projekt�w b�d� niecelowych, b�d� niewykonalnych � to poci�gnie nas realizacja innych koncepcji, Spo�r�d tych bardziej znanych mo�na dla przyk�adu wymieni� wielopoziomowe konstrukcje kr���ce po Uk�adzie S�onecznym, w kt�rych zdaniem J. Bernala zamieszka kiedy� wi�ksza cz�� ludzko�ci (wyra�na kontynuacja �eterycznych miast� Cio�kowskiego), albo milionowe osiedla pod kloszami wzniesione na Srebrnym Globie, kt�re wed�ug A. Clarke�a nie b�d� tworami bardziej sztucznymi ni� ziemskie metropolie.

Wszystkie te przedsi�wzi�cia wymagaj� kolosalnych ilo�ci energii. Zapotrzebowanie na ni� wzro�nie jeszcze przy realizowaniu statk�w fotonowych do wypraw mi�dzygwiezdnych. Obranie tak energetycznie ch�onnych dr�g rozwoju cywilizacji zmusza do korzystania z zasob�w spoza planety.

Trudno przewidzie�, w jakim stopniu b�dziemy wykorzystywali kopaliny Ksi�yca oraz innych cia� kosmicznych (m. in. komet) w miar� wyczerpywania si� ziemskich z��. Na razie ma�o wiemy o rozmieszczeniu bogactw mineralnych w Uk�adzie S�onecznym. Ju� zarysowuj� si� wszak�e pewne perspektywy. Rozpatrzmy przyk�adowo spraw� helu.

Ten gaz szlachetny, tak rzadki w przyrodzie Ziemi, �e wyodr�bniono go dopiero u progu stulecia (a 27 lat wcze�niej odkryto w widmie S�o�ca) � niebawem mo�e sta� si� pierwiastkiem nie tylko potrzebnym w wielkich ilo�ciach, ale te� warunkuj�cym dynamiczny rozw�j cywilizacji. Dzi�ki niemu np. mo�na wykorzysta� nadprzewodnictwo niekt�rych metali (chodzi o ca�kowite zanikanie w nich oporu elektrycznego) w bardzo niskich temperaturach � zaledwie paru stopni powy�ej zera absolutnego. To osobliwe zjawisko wykorzystano do budowy kriotron�w � male�kich urz�dze� zast�puj�cych tranzystory. Te ostatnie � cho� znacznie mniejsze od lamp elektronowych � zajmuj� jeszcze o wiele za du�o miejsca i dlatego pot�ne elektroniczne maszyny cyfrowe oparte na tranzystorach maj� obj�to�� wie�owc�w. Zwi�kszenie rozmachu w tej dziedzinie, w zwi�zku z rosn�cymi potrzebami, doprowadzi�oby do budowy o�rodk�w obliczeniowych o powierzchni ca�ych kraj�w. Kriotronowe urz�dzenia z niobu i tantalu pozwalaj� zminiaturyzowa� je o tysi�ce, a w przysz�o�ci nawet o miliony razy. To rozwi�zanie uzale�nione jest od k�opotliwego warunku: kriotrony musz� by� stale zanurzone w ciek�ym helu (temperatura nie przekraczaj�ca 4,2�K), kt�ry nieustannie paruje, a jego straty trzeba kompensowa� nowymi partiami tego kosztownego i rzadkiego pierwiastka.

Hel, kt�ry stanowi milionow� cz�� naszego powietrza, a skorupa ziemska zawiera go jeszcze mniej � jest jednym z g��wnych sk�adnik�w atmosfer czterech planet olbrzym�w. Bardzo prawdopodobne, �e przyjdzie si�gn�� do tych praktycznie niewyczerpalnych zasob�w. �atwo sobie wyobrazi� przekszta�cenie najbli�szego ksi�yca Jowisza w komputer gigant i zbiornik pami�ci gromadz�cy plon wszystkich osi�gni�� my�li ludzkiej � tak uporz�dkowanych, aby�my mogli korzysta� z tego skarbca na ka�de dora�ne �yczenie. Sprawa to wyj�tkowo istotna: ju� dzi� np. w Stanach Zjednoczonych przyjmuje si�, i� nie warto poszukiwa� dokumentacji wynalazku, je�li powt�rne dokonanie tego wynalazku kosztuje mniej ni� �wier� miliona dolar�w.

Najbli�szy ksi�yc Jowisza odgrywa�by rol� superbiblioteki, superarchiwum i centralnego m�zgu ludzkiej cywilizacji w zagospodarowanym Uk�adzie S�onecznym. Powierzchni� tego satelity, nieco wi�ksz� od Danii, pokry�yby kriotronowe maszyny cyfrowe zanurzone w ciek�ym helu czerpanym w dowolnych ilo�ciach z atmosfery Jowisza odleg�ego tylko o 120 tysi�cy km. Gdyby w dalekiej przysz�o�ci ta przestrze� okaza�a si� zbyt ciasna dla komputerowych urz�dze� � c� prostszego, jak si�gn�� po nast�pny ksi�yc Jowisza (Io), tylko trzykrotnie dalszy, a tak du�y jak Srebrny Glob?

To przedsi�wzi�cie nie by�oby dostrzegalne spoza Uk�adu S�onecznego. Niemniej cywilizacja id�ca po linii wykorzystywania wci�� wi�kszych mocy, powinna z czasem osi�gn�� taki poziom dzia�a�, kt�ry pozwoli�by jej ujawni� innym systemom planetarnym owoce swoich prac astroin�ynieryjnych.

W�r�d przysz�ych ewentualnych program�w tego typu wymienia si� spo�ytkowanie materii wielkich planet (np. Saturna) za pomoc� kontrolowanych reakcji termoj�drowych przerabiaj�cych wod�r, kt�ry stanowi jeden z g��wnych sk�adnik�w tych glob�w. Jest to tworzenie �sztucznych s�o�c� z zapewnieniem sobie �atwego dost�pu do produkowanej energii i bezprzewodowego przesy�ania jej wed�ug potrzeb.

Analogiczne do�wiadczenia mo�emy r�wnie� zapocz�tkowa� nie na w�asnym podw�rku, ale w obcych systemach planetarnych. W tych, gdzie nie spotkamy rozumnych gospodarzy � b�dziemy sami decydowali co ochrania�, co zmienia�, co eksploatowa�. Z czasem b�dzie trzeba stworzy� konwencj� okre�laj�c�, jakie eksperymenty wolno dokonywa� na Ziemi, jakie na okre�lonych planetach rodziny S�o�ca, wreszcie, jakie poza naszym uk�adem. Np. projektanci kosmicznych si�owni zapragn� oderwa� od S�o�ca cz�� jego masy (powiedzmy, wielko�ci Ziemi), by wykorzysta� ten surowiec zgodnie z ustalonym programem. Wielu zaprotestuje: a nu� taka operacja zachwieje wewn�trzn� r�wnowag� naszej dziennej gwiazdy i spowoduje wybuch zamieniaj�cy Ziemi� w ob�ok gazowy? Bezpieczniej wypr�bowa� metod� na innej gwie�dzie tego typu, nie przedstawiaj�cej dla ludzi istotnej warto�ci.

Te same zastrze�enia powinny dotyczy� ryzykownych do�wiadcze� fizyki nuklearnej. Kt� zar�czy, �e w toku zaawansowanych do�wiadcze� wyzwalania energii j�drowej z coraz to nowych pierwiastk�w i za pomoc� wci�� ulepszanych technik (np. w temperaturze miliard�w stopni) nie nast�pi jaka� z�owroga reakcja �a�cuchowa, kt�ra zniszczy kontynent albo ca�� planet�? Niekt�rzy astronomowie podejrzewaj�, �e eksplozje Supernowych (w uk�adzie Drogi Mlecznej przeci�tnie raz na 400 lat, podobnie w innych galaktykach) s� zamierzonym lub niezamierzonym skutkiem eksperymentowa� nieznanych fizyk�w.

Niezale�nie od tego, czy w nadchodz�cych stuleciach ludzko�� b�dzie eksploatowa�a coraz pot�niejsze �r�d�a energii, czy te� wspomniane projekty wzbudz� pob�a�liwy u�miech naszych praprawnuk�w � zdajmy sobie jasno spraw� z jednego: m�wi�c o cudach gwiezdnej in�ynierii, i w og�le poszukuj�c kosmicznych pobratymc�w � szukamy nie wszelkich, jakichkolwiek cywilizacji, jeno podobnych do ziemskiej. Ten antropomorfizm wynika nie z pychy gatunku i nie ze z�ej woli: po prostu wysoko rozwini�te spo�ecze�stwo psychozo�w przedstawiamy sobie jako spe�nienie w�asnych wyobra�e� o przysz�o�ci naszej cywilizacji naukowo � technicznej.

Jak rysowa� uzasadnion� panoram� Jutra inaczej, ni� podnosz�c do pot�gi rang� osi�gni��, kt�re ju� znamy? W najprostszych wypadkach stosujemy zwi�kszenie lub zmniejszenie przedmiot�w, np. pojazd kosmiczny przyjmuje obj�to�� stupi�trowego wie�owca, za� radio drobniejsze jest od ziarnka maku. Gdyby Magellan zabawi� si� w futurologa, nie m�g�by przewidzie� ani parowc�w, ani okr�t�w o nap�dzie nuklearnym, ani nawet ��deczki z laminatu. Floty ziemskiej przysz�o�ci (b�d� pozaziemskiej cywilizacji) jawi�yby mu si� jako wspania�e gigantyczne karawele, o �aglach szoruj�cych wynios�e chmury. Przerzuciwszy sw� wizj� na l�d, �ni�by pa�ace ze szczerego z�ota wysadzane brylantami � lecz o�wietlone �uczywem. Przy bujniejszej fantazji mo�e snu�by marzenia o rydwanach zaprz�onych w oswojone lwy � ale nie o najprostszym motocyklu. Nawet genialny Leonardo twierdz�c uparcie, �e ludzie b�d� lata�, nie wyobrazi� sobie samolotu.

Prognozowanie oblicza naszej cywilizacji za sto lub tysi�c lat jest zadaniem niewykonalnym dlatego, �e musieliby�my sami dokona� podstawowych odkry� i wynalazk�w, kt�re za tysi�c lat b�d� urzeczywistnione. Dlatego fantastyka nie jest � wbrew cz�stym fa�szywym opiniom o niej � nowoczesn� form� wr�biarstwa, a do oceny warto�ci utwor�w Science Fiction nie wolno przyk�ada� miary �sprawdzania si� ich realno�ci� z up�ywem czasu (przyk�ad: znakomita trylogia Jerzego �u�awskiego �Na Srebrnym Globie�). Tak�e futurologia nie stawia sobie za cel �cis�ego przewidywania przysz�o�ci. Z jednej strony, na kr�tkie okresy, jest form� planowania z uwzgl�dnieniem narastaj�cych potrzeb (np. rozbudowy sieci komunikacyjnej w warunkach rozwoju przemys�u, urbanizacji, przyrostu naturalnego); z drugiej za�, na d�u�sze okresy czasu, futurolodzy opracowuj� pewne modele na zasadzie �co by by�o gdyby� � np. za ile lat Ba�tyk sta�by si� morzem bezrybnym, gdyby progresywny wzrost zanieczyszczania utrzymywa� si� na obecnym poziomie.

Przed stu laty nikt nie m�g� prorokowa� stosu atomowego, bo nie wiedziano nie tylko, czym jest atom, ale nawet czy materia ma budow� nieci�g��, tj. sk�ada si� z elementarnych cz�stek, jak to dzi� okre�lamy. Tym samym nie wiedziano o przemianach termoj�drowych we wn�trzu gwiazd. W sytuacji, kiedy znane by�y tylko procesy chemicznego spalania, mo�na by�o snu� wizje przepot�nych hut �elaza � ale nie rozjarzania sztucznych s�o�c i innych poczyna� astroin�ynieryjnych.

Zdaj�c sobie spraw�, �e nie potrafimy i nie b�dziemy potrafili sensownie przewidywa� nawet technicznego rozwoju ludzkiej spo�eczno�ci w czasach niezbyt odleg�ych � by�oby szale�stwem s�dzi�, �e jeste�my w stanie zrozumie� obc� cywilizacj�, kt�rej w og�le nie znamy. Aby nie rozprasza� si� w tym temacie � nie mniej szerokim jak prowokuj�cym do niezliczonych refleksji � chc� tylko stwierdzi�, �e r�norodno�� gatunk�w psychozo�w i odmienno�� rezultat�w ich rozumnej dzia�alno�ci jest zapewne tak wielka, i� niekiedy mo�e nam sprawi� istotn� trudno�� samo stwierdzenie, �e to jest cywilizacja; albo nawet � �e mamy przed sob� jak�� form� �ycia. Czasami zrodz� si� w�tpliwo�ci: czy konstruktorem tej wysokiej samoregulacji organizm�w jest Natura czy te� komputerowa technika istot my�l�cych?

Je�li astroin�ynieria stanowi nawet swoisty etap w rozwoju pewnej liczby kosmicznych cywilizacji, nie wydaje si� jednak ogniwem koniecznym, a ju� w �adnym wypadku najwy�szym i ostatnim. Jest ona bowiem �cis�� konsekwencj� wzrostu �fizycznych apetyt�w� danej spo�eczno�ci. A z prostego rachunku wynika, �e wyk�adniczy wzrost czegokolwiek nie mo�e trwa� d�ugo. Np. utrzymanie na dzisiejszym poziomie przyrostu populacji doprowadzi�oby za kilkaset tysi�cy lat do tego, �e ludzie (tylko jedna cywilizacja!) zasiedliliby i Galaktyk�, i miliardy innych galaktyk: ca�y obserwowalny Wszech�wiat. To samo dotyczy wyk�adniczego wzrostu zapotrzebowania energii. Dlatego wydaje si�, �e stadium gwiezdnej in�ynierii mo�e by� wy��cznie kr�tkim etapem przej�ciowym. Po nim powinien przyj�� spokojny, doskonale wywa�ony okres charakteryzuj�cy si� nie � najwy�sz� energi�, ale � najdoskonalsz� regulacj�. Takie spo�ecze�stwo mo�e nie podejmowa� �adnych prac, kt�re by�yby wykrywalne z astronomicznych odleg�o�ci. Mo�e ono zwr�ci� si� g��wnie ku warto�ciom humanistycznym, z maksymalnym ograniczeniem tych rodzaj�w produkcji, kt�re wymagaj� zu�ycia wielkich mocy. To spo�ecze�stwo nie powinno jednak zaniedbywa� wypraw mi�dzygwiezdnych, aby zawczasu upatrzy� sobie planety przysz�ego zasiedlenia na okres, gdy ich s�o�ce zacznie si� katastrofalnie rozgrzewa� przed ko�cow� faz� wystygania. Dla tej totalnej emigracji, maj�cej uratowa� istnienia spo�eczno�ci na dalsze miliardy lat (je�li ewolucja biologiczna w og�le dopuszcza tak� d�ugowieczno�� wysoko rozwini�tego gatunku) trzeba by zabezpieczy� rezerw� gigantycznych zapas�w energii.

Skoro poznamy cywilizacj� na tyle �podobn�� do naszej, �e da si� je obie przyr�wnywa� � nie wkraczaj�c w sfer� nonsensu � przy jakichkolwiek konfrontacjach nie wolno zapomina�, �e mamy przed sob� w gruncie rzeczy dwie r�ne jako�ci, w kluczowych sprawach na tyle niepor�wnywalne, i� sprowadzenie ich do wsp�lnego mianownika jest pozbawione racjonalnych podstaw.

Nie umiemy przewidzie�, w jakim stopniu wymiana wiedzy i do�wiadcze� przyda si� obu stronom. Kolosalny zysk w postaci nowych p�l bada� niekoniecznie musi zrewolucjonizowa� dalszy rozw�j partner�w � to znaczy mog� te badania nie by� przydatne do rozwoju innych cywilizacji. Gdyby�my np. poznali �od wewn�trz� �ycie psychiczne jakiego� zwierz�cia, przypu��my s�onia (czyli zdo�ali pod��czy� si� do wszystkich receptor�w wra�e� odbieranych przez jego m�zg) � nie wiadomo, czy pewne wnioski wyp�ywaj�ce z tego osi�gni�cia powodowa�yby rewizj� jakich� naszych poj�� albo poczyna�.

Jedno wydaje si� pewne: skoro tylko poznamy inn� cywilizacje � w mn�stwie dziedzin, rozwa�a�, dowodze� zaczniemy dodawa� zastrze�enia w rodzaju: �z punktu widzenia ludzi�, �w rozumieniu ludzi� itp. Najbardziej konieczne oka�e si� to w kwestii poj�� etycznych. Np. w sporze na temat, czy dobro ma charakter bezwzgl�dny � zwolennicy afirmacji tej tezy wprawdzie utrzymaj� j� w mocy, ale nie mog� jej ekstrapolowa� na odr�bny, pozaludzki kr�g kulturowy, a tym bardziej musz� przyzna�, i� s�d o warto�ci i s�d o s�uszno�ci wypada z naszej kompetencji, skoro tylko dotyczy rozumnych podmiot�w innych ni� ludzie. Ferowanie moralnych ocen dla gatunku zrodzonego przez biosfer� obcej planety by�oby takim samym nieporozumieniem, jak pr�ba pomawiania pszcz� o okrucie�stwo dlatego, �e zabijaj� swoj� kr�low�.

Kontakty kosmiczne wymagaj� tolerancji dla cudzych przekona�, nie ograniczonej �adnymi barierami � cho�by�my takie bariery uznawali i stosowali wobec siebie. Jedyn� granic� naszej tolerancji b�dzie fizyczne zagro�enie nas samych ze strony pozaziemskiej spo�eczno�ci.

Kontrowersyjna ksi��ka Ericha von D�nikena �Wspomnienia z przysz�o�ci�, a nast�pnie i film pod tym samym tytu�em, zrealizowany przez dr. Haralda Reinla, wywo�a�y nadspodziewanie wielkie zainteresowanie � i to nawet �udzi na co dzie� do�� oboj�tnie odnosz�cych si� do ziemskich przedsi�wzi�� kosmicznych w og�le, a do przes�awnego problemu �kontaktu� z cywilizacjami kosmicznymi w szczeg�lno�ci. A przecie� nawi�zywanie ��czno�ci z reprezentantami, obcych, pozaziemskich (a najprawdopodobniej i spoza Uk�adu S�onecznego) cywilizacji kosmicznych ju� od stu lat prawie zap�adnia wyobra�ni� pisarzy fantast�w, stanowi�c zarazem jeden z najbardziej wyeksploatowanych temat�w fantastyki naukowej.

Nie czas jeszcze zapewne na powa�ne dyskusje nad pogl�dami von D�nikena � w ka�dym za� razie na dyskusje naukowe. Zbyt wiele bowiem w jego pogl�dach pozostaje jeszcze w sferze czystej presumpcji. Z drugiej strony za� zbyt ma�o jeszcze argument�w mo�e wsp�czesna archeologia i historia sztuki przytoczy� na korzy�� staro�ytnych budowniczych i wynalazc�w. Tak wi�c wszelkie polemiki, dotycz�ce koncepcji von D�nikena, nosz� w najlepszym wypadku znami� dyskusji czysto akademickich, a jedynym konkretnym argumentem, jaki mo�na by wysun�� przeciwko D�nikenowi, mo�e by� tylko stara naukowa zasada Williama Ockhama: nie mn�my byt�w ponad potrzeb�

Jednak�e wraz z hipoteza o wizycie kosmit�w na Ziemi od�y� i inny problem � w�a�nie sprawa nawi�zania ��czno�ci z wysoko zorganizowanymi cywilizacjami kosmicznymi. Problem ten, jak si� wydaje, stanowi wdzi�czniejszy, ni� D�nikenowskie hipotezy, obiekt do przeprowadzania naukowej analizy. Tym samym wi�c staje si� on r�wnie� trudniejszy do zbycia kilkoma s�owami krytyki.

Nie ulega w�tpliwo�ci, i� w ostatnich latach oblicze zagadnienia �kontaktu� istotnie si� zmieni�o. Z przedmiotu fantastycznych popis�w literackich i nieprawdopodobnych hipotez sta� si� on jednym z obiekt�w intensywnych bada� naukowych, zmierzaj�cych do znalezienia optymalnego sposobu nawi�zania ��czno�ci z bra�mi po rozumie. A przecie� pr�by nawi�zania takiej ��czno�ci czyni si� od dawna � ju� bowiem dwana�cie lat temu ameryka�ski astronom i astrofizyk F. Drake rozpocz�� emisj� w Kosmos specjalnie kodowanych sygna��w elektromagnetycznych. Sygna�y te przeznaczone s� dla inteligentnych istot, zamieszkuj�cych (by� mo�e) najbli�sze okolice Uk�adu S�onecznego.

Od tego czasu program takiej ��czno�ci jest konsekwentnie realizowany w ZSRR i w Stanach Zjednoczonych. G��wny udzia� ma tu oczywi�cie nas�uch radioastronomiczny � dziesi�tki obserwatori�w na ca�ym �wiecie �ws�uchuj� si� w pomrukiwanie Wszech�wiata w nadziei zidentyfikowania jakich� nienormalnych, sztucznie wytworzonych sygna��w, przeznaczonych dla Ziemian lub przedstawicieli innej, wysoko rozwini�tej cywilizacji kosmicznej.

Ale Kosmos, jak dot�d, milczy.

I to w�a�nie uporczywe �silentium universi� zmusza nas do nieustannego rewidowania naszych pogl�d�w na spraw� �kontaktu�. Jedno jest ju� pewne � optymizm wielkich fantast�w sprzed p� wieku by� mocno przesadzony; milczenie nieba sk�ania do refleksji, kt�rych rezultaty nie s� � w ka�dym razie na pierwszy rzut oka � najweselsze. Rodz� si� coraz nowe pytania i w�tpliwo�ci, na kt�re nie jeste�my Jeszcze dzi� w stanie odpowiedzie�. Ale ju� sam fakt, �e takie pytania powstaj� i �e rodz� si� w�tpliwo�ci, z kt�rych jeszcze dziesi�� czy dwadzie�cia lat temu nie zdawali�my sobie sprawy, zdaje si� �wiadczy� o tym, �e � tak czy inaczej � znajdujemy si� na razie na etapie dojrzewania do �kontaktu�; �e Ziemianie prze�ywaj� obecnie dopiero stadium kreacji na cywilizacj� kosmiczn� i nie pozostaj� w tyle, lecz wr�cz przeciwnie � raczej przedwcze�nie usi�uj� rozbi� skorupk�

Czy wi�c doro�li�my ju� do nawi�zania takiej ��czno�ci? Czy aby wiemy na pewno, jak si� do tego w og�le zabra�? A mo�e Kosmos wcale nie milczy, a tylko my � ludzie � nie potrafimy si� z jego sygna�ami upora�? Mo�e wysoko zorganizowane cywilizacje kosmiczne przekazuj� nam swoje komunikaty metodami, kt�re s� nam jeszcze zupe�nie nie znane?

To mniemanie zyskuje sobie ostatnimi czasy coraz wi�cej zwolennik�w. Ameryka�ski astronom Carl Sagan poda� tu znamienny przyk�ad: przecie� i dzi�, na Ziemi, fale elektromagnetyczne emitowane przez stacje radiowe i telewizyjne, nios�c nieprzebrane bogactwo informacji, przenikaj� poprzez cia�a niczego nie�wiadomych australijskich Papuas�w� Czy� oznacza to, �e oni tych wiadomo�ci nie pragn�? Oni po prostu nie znaj� takiego sposobu przekazywania informacji. Faktem jest tak�e, �e utyskiwania radioastronom�w na wysoki poziom kosmicznych szum�w (naturalnych zak��ce�) sk�ania do przypuszcze�, i� ka�da rozumna cywilizacja kosmiczna, �wiadoma istnienia takiego w�a�nie k�opotu, winna d��y� do przekazywania swoich kosmicznych komunikat�w przy pomocy metod, zapewniaj�cych wysok� jako�� i niezawodno�� przes�ania informacji. Troska o maksymaln� �odr�nialno�� nadawanych sygna��w od innych sk�adnik�w kosmicznego pomruku, winna wi�c zawa�y� na wyborze jakiego� niekonwencjonalnego no�nika informacji (np. fal grawitacyjnych, kt�rych my, Ziemianie, nie wykryli�my jeszcze ostatecznie).

Istniej� oczywi�cie i inne � jeszcze radykalniejsze � pogl�dy w tym wzgl�dzie. Uwa�a si� na przyk�ad, �e wi�kszo�� zaawansowanych w rozwoju cywilizacji kosmicznych mo�e po prostu� milcze� i co najwy�ej przys�uchiwa� si� � podobnie jak my � odg�osom Kosmosu.

Dlaczego?

Powod�w po temu mog�oby by� wiele: fatalne do�wiadczenia przesz�o�ci, nieudany, czy te� katastrofalny w skutkach poprzedni kontakt (mit o tym, jakoby wysoko rozwini�ta, superinteligentna cywilizacja musia�a si� cechowa� tym, co my zwykli�my nazywa� humanitaryzmem, nale�y od�o�y� do lamusa), czy te� wreszcie niech�� do nawi�zywania ��czno�ci z innymi rozumnymi istotami z powod�w, kt�rych my, ludzie, jako cywilizacja m�oda jeszcze i zapewne niezupe�nie dojrza�a, po prostu nie jeste�my w stanie zrozumie�. By� mo�e w oczach dojrzalszych kosmit�w jeste�my jeszcze kosmicznymi oseskami, niezdolnymi do odgrywania we Wszech�wiecie roli �wiadomej swych obowi�zk�w cywilizacji galaktycznej. �wietny obraz takiej w�a�nie sytuacji � �zmowy milczenia�, jaka mog�aby nas otacza� � da� Stanis�aw Lem w swojej �Nowej kosmogonii�.

Oczywi�cie wszystkie wymienione przeze mnie racje pozostaj� na razie tylko w sferze hipotez; i jedynym na to lekarstwem jest czas. Ale czy i dzi�, na poziomie wsp�czesnej ziemskiej wiedzy, nie jeste�my w stanie niczego wywnioskowa�? Czy w trakcie naszych dywagacji, pr�b �rozbicia skorupki�, nie pope�niamy jakich� omy�ek?

Ostatnio jednym z najbardziej krytykowanych stanowisk wobec sprawy �kontaktu� sta� si� niczym nie uzasadniony � a najcz�ciej wr�cz nie�wiadomy � antropomorfizm. Faktem jest niestety, �e wiele propozycji nawi�zania ��czno�ci, oraz sposob�w przekazywania kosmitom naszych informacji, grzeszy takim w�a�nie, antropomorficznym podej�ciem.

Czym�e bowiem jest ROZUM, kt�rego tak uporczywie we Wszech�wiecie szukamy? Dlaczego zwykli�my tak cz�sto zak�ada�, i� legendarny �kontakt� dotyczy jakich� � innych wprawdzie i bardziej lub mniej udziwnionych � ale zawsze bia�kowych, organicznych istot innoplanetarnych? Musimy si� przecie� liczy� przede wszystkim z jakimi� �diametralnie r�nymi od naszego � centrami inteligencji, czym� w rodzaju galaretowatego oceanu Solaris Lema, krystalicznego rozumu z opowiadania bu�garskiego pisarza S�awczewa czy te� �czarnego ob�oku� plazmatycznej materii, zrodzonego w wyobra�ni ameryka�skiego astrofizyka i pisarza s � f Freda Hoyle�a. Trzeba sobie u�wiadomi�, �e nasza �inno�� jako cywilizacji kosmicznej nie sprowadza si� tylko do specyfiki kszta�t�w. Wielki zbieg okoliczno�ci, jakim by�o powstanie �ycia na Ziemi, tysi�cletnie procesy ewolucyjne � wszystko to czyni nas obiektami pod ka�dym wzgl�dem ewenementalnymi we Wszech�wiecie. W takim samym � co kszta�ty � stopniu specyficzna jest nasza budowa chemiczna, mentalno�� i zrodzona przez ni� nauka; logika rozumowania i wyobra�nia kszta�towa�y si� w oparciu o specyfik� ziemskich warunk�w, a co za tym idzie, dopasowywa�y si� do nich r�wnie� nasze kategorie my�lenia i spos�b pojmowania zjawisk�

Pogl�d ten �wietnie ilustruje wypowied� jednego ze znawc�w tematu, prof. E. Kolmana:

�Naiwne by�oby przypuszczenie, jakoby u wszystkich wysoko zorganizowanych istot zasady ich funkcjonowania i percepcji by�y na tyle podobne do naszych, �e mogliby�my je modelowa� za pomoc� konstrukcji cybernetycznych� Przypisywanie hipotetycznym, z pewno�ci� do nas niepodobnym istotom jakiego� podobie�stwa do naszej psychiki (my�lenie, emocje, doznania estetyczne) jest r�wnie bezpodstawne jak przekonanie, �e dwa r�noimienne �adunki elektryczne przyci�gaj�c si� prze�ywaj� mi�o�慔

Musimy jednak � w�a�nie dlatego, i� ro�cimy sobie prawa do miana cywilizacji kosmicznej � dopuszcza� mo�liwo�ci istnienia r�wnie� innych, zupe�nie r�nych realizacji ROZUMU. By� mo�e za wcze�nie jeszcze, aby nasza ziemska wyobra�nia mog�a nam wszystkie takie mo�liwo�ci u�wiadomi�. Ale z tego w�a�nie powinni�my sobie zdawa� spraw� i tym ostrzej kontrolowa� nasze wyobra�enia o adresatach emitowanych przez Ziemi� sygna��w. Musimy si� r�wnie� pogodzi� z faktem, i� na ka�dym etapie ewolucji � bez wzgl�du na to, jak wysoki poziom rozwoju by oznacza� � istnie� musz� takie kanony logiki i zasady rozumnego dzia�ania, kt�re niemo�liwe b�d� do zrozumienia przez inne, s�abiej rozwini�te czy m�odsze cywilizacje. I dlatego w�a�nie sposoby nawi�zania kontaktu, jakich poszukujemy, winny by� jak najbardziej uniwersalne i zawiera� jak najwi�kszy margines rozumienia przy jak najmniejszym prawdopodobie�stwie nieporozumienia.

Cywilizacje, kt�rych szukamy, powsta�y zapewne w spos�b r�wnie ewenementalny, jak my � na drodze jakiego� niepowtarzalnego przypadku, inicjuj�cego proces ewolucji. Mog�y ewoluowa� w temperaturach tak niskich, lub tak wysokich, i� dla nas by�yby one absolutnie zab�jcze. Do pomy�lenia s� przecie� istoty plazmowe � �yj�ce w temperaturach rz�du milion�w stopni; tak wi�c niewykluczone jest, �e ich siedliskiem mog�yby by� nieco ch�odniejsze gwiazdy� Ju� sam ten fakt dowodzi b��dno�ci naszych codziennych przekona�, i� �ycia nale�y szuka� tylko na planetach. Mog�o si� ono r�wnie� narodzi� na tzw. zimnych gwiazdach � a co za tym idzie gwiazdach ciemnych. W tych cia�ach niebieskich jedynym �r�d�em energii jest promieniowanie cieplne ich wn�trza.

Podobnie b��dnym przekonaniem jest pogl�d, jakoby �ycia nale�a�o � szuka� przede wszystkim na planetach, kt�re cechuje jakie� szczeg�lne podobie�stwo do naszej Ziemi. Zbie�no�� taka nie mo�e �wiadczy� o niczym wi�cej jak tylko o tym, �e natrafili�my na obiekt niebieski, zdolny spe�ni� jeden z tysi�cy warunk�w, jakie z�o�y�y si� na narodziny �ycia w formie podobnej do �ycia na Ziemi.

Zagadki driewniejszej istorii

Stowarzyszenie �osi � za�o�ona w St. Zjednoczonych w r. 1868 organizacja o charakterze dobroczynnym i patriotycznym.

white man�s burden � tu �artobliwie: pos�annictwo bia�ego cz�owieka.

Platon, Timaios, Warszawa 1960, s 177