I. Inwazja Marsjan

1.�Dlaczego?�� D. Bilenkin

2.�Lot dalekosi�ny � R. Sawwa

3.�Ostatni Marsjanin � F. Brown

4.�Bardzo dziwny �wiat � A. Gromowa

5.�Cienie � D. Simak

6.�Kaczka w �mietanie � I. Warszawski

7.�Opowiadanie Pirxa � S. Lem

8.�Cz�owiek, kt�ry zaprzyja�ni� si� z elektryczno�ci� � F. Leiber

9.�Stan alarmowy � A. i B. Strugaccy

10.�Przedstawienie kukie�kowe � F. Brown

11.�M�� opatrzno�ciowy � F. Brown

12.�Ha�ba wandalom � M. Clifton

13.�Wieczorne niebo � A. Czechowski

14. �uk � W. Szczerbakow

15.�Spotkanie � A. i B. Strugaccy

16.�W�asne drogi ku S�o�cu � W. Grigoriew

17.�Zgodnie z prawami nauk nie�cis�ych � W. Grigoriew

18.�Podkomitet � Z. Henderson

19.�Wr�ble Galaktyki � K. Fija�kowski

II. Diabelskie wynalazki

1.�Stragan z zabawkami � H. Harrison

2.�Koncentrator grawitacji � A. Szalimow

3.�Niebezpieczny sejf � G. Kersh

4.�Dzie�, w kt�rym zjawi�a si� �yrafa � D. Bilenkin

5.�Siedem dni strachu � R.A. Lafferty

6.�Okno w przysz�o�� � �. Mogilew

7.�Otch�a� � A. Dnieprow

8.�Drugie stadium � R. Jarow

III. Fakty, hipotezy, zagadki

1.�Cz�owiek, Ziemia, kosmos � J. Szk�owski

2.�Zamieszkany kosmos � B. Lapunow

3.�Tunguska katastrofa � A. Kazancew

4.�Co to jest fantastyka naukowa?�� Lech J�czmyk

Wydawnictwo: �Iskry�

Rok wydania: 1970

Nak�ad: 20.000

Druk: ��dzka Drukarnia Dzie�owa

Format: B5

Wyb�r: Lech J�czmyk

Opracowanie graficzne: Bohdan Bocianowski

D�ugo my�la�y maszyny, d�ugo my�leli uczeni. Przez ca�� planet� Orbi przetacza�y si� strumienie informacji, dzieli�y si�, ��czy�y zn�w, miesza�y, krystalizowa�y we wzorach, przepala�y bezpieczniki obwod�w pami�ciowych i nie dawa�y spa� naukowcom. Rozstrzygano problem podstawowy: jak mo�na najskuteczniej zawiadomi� o swym istnieniu hipotetyczne cywilizacje innych �wiat�w?

A� wreszcie znaleziono odpowied�. � Przyjaciele!�� rzek� uroczystym g�osem przewodnicz�cy Rady Naukowej.�� Nadszed� kres wielowiekowych spor�w i poszukiwa�. Streszcz� pokr�tce ostateczny wniosek. Niesko�czone odleg�o�ci uniemo�liwiaj� bezpo�rednie podr�e do dalekich �wiat�w. Warianty ��czno�ci za pomoc� fal radiowych, promieniowania kosmicznego, strumieni neutrin owych i p�l grawitacyjnych nie zadowalaj� z dw�ch powod�w. Po pierwsze, takimi sygna�ami trudno ogarn�� ca�� galaktyk�. Po drugie � i najwa�niejsze � sygna�y takie mo�e odebra� jedynie cywilizacja dysponuj�ca odpowiednimi urz�dzeniami technicznymi, co ju� na wst�pie zaw�a kr�g naszych poszukiwa�.

Doszli�my do przekonania, �e sygna� powinien od razu rzuca� si� w oczy i �e powinien by� adresowany �do wszystkich, do wszystkich, do wszystkich�. Tym warunkom odpowiada �wiat�o dostrzegalne dla wszystkich rozumnych istot, na wszystkich poziomach ich rozwoju.

Pozosta� drobiazg: skonstruowanie odpowiedniego urz�dzenia sygnalizacyjnego. Zawiadamiam z rado�ci�, �e takie urz�dzenie ju� istnieje. W kierunku najbli�szej gwiazdy wystrzelimy niebawem automatyczn� stacj�, kt�ra b�dzie wiecznie kr��y� wok� niej, a zainstalowane na jej pok�adzie lasery b�d� zgodnie z ustalonym programem kierowa� procesami gwiezdnymi. Gwiazda zacznie si� na przemian rozjarza� i przygasa�, i w�a�nie te jej pulsacje stan� si� naszym sygna�em dla mieszka�c�w Galaktyki. Jedyna pulsuj�ca gwiazda na nocnym niebosk�onie musi przyci�gn�� uwag� nawet prymitywnego umys�u; zmusi do zadania sobie pytania: �Dlaczego ona mruga?� I to jest w�a�nie optymalny wariant sygnalizacji mi�dzygwiezdnej.

Planeta Orbi zatrz�s�a si� od oklask�w.

�By�a ciep�a, pachn�ca noc. Szemra�y fontanny Wersalu. Pi�kna kobieta wznios�a rozmarzone oczy ku g�rze.�� Dlaczego ta gwiazdeczka mruga, tam, w niebie?

Jej kawaler potrz�sn�� lokami pudrowanej peruki i powiedzia� z wytworn� galanteri�: � To bogowie mi�o�ci mrugaj� do nas, ma cher. Dama zadowoli�a si� t� odpowiedzi�.

�By�a noc, wype�niona rykiem silnik�w. Cichutko poj�kiwa�y szyby w oknach. Referent otar� pot z czo�a.

��Reasumuj�: natura b�ysk�w gwiazd pulsuj�cych t�umaczy si� wzajemnym oddzia�ywaniem grawigennych �uasi-fluktuacji z pulsacj� kwant�w, co jest zgodne z prawem Releya zmniejszania si� pulsacji w przestrzeni singularnej.

Referent zszed� z katedry odprowadzany uprzejmymi oklaskami audytorium. S�uchacze zadowolili si� jego wyja�nieniem. Pytania �dlaczego� nie zadawali, gdy� ju� od dawna wiedzieli, �e nie ma sensu zadawa� go przyrodzie.

A gwiazdy? Gwiazdy nie s�ysza�y �adnego z tych wyja�nie� i mruga�y, ka�da zgodnie z w�asnym programem. Teraz by�o wiele tych pulsuj�cych latarni wszech�wiata, bowiem ka�da cywilizacja na okre�lonym szczeblu rozwojowym nieuchronnie znajdowa�a optymalny wariant sygnalizacji mi�dzygwiezdnej. I nikogo ju� ta szczeg�lna w�a�ciwo�� nieba nie dziwi�a.

Przelo�y� Tadeusz Gosk

By� pi�kny, wiosenny dzie�, pe�en s�o�ca, i jak zwykle Centrum Bada� Kosmicznych przy obserwatorium w Wynnejack zape�nia�o si� lud�mi. Jensen i Hollitz pracowali razem u profesora Kilseya. Po tym, kiedy ten opracowa� s�ynn� ju� metod� poszukiwania kontaktu z innymi cywilizacjami, ch�tnych do pracy nad tym tematem by�o bardzo wielu, ale profesor tak z�y� si� ze swoimi starymi pracownikami, �e nie zmienia� personelu.

Tego dnia zaraz po przyj�ciu obydwaj zameldowali si� u profesora.�� Panie profesorze. Wsp�lnie z Hollitzem wpadli�my na pewien pomys�. Mamy propozycj� � zacz�� nie�mia�o Jensen.

��Prosz�, m�w, Bobby!�� Profesor zawsze traktowa� ich troch� jak dzieci.

��Zgadzamy si�, panie profesorze, �e pa�ska metodyka jest optymalna. Ale znajduj�c si� na brzegu Galaktyki mamy i tak bardzo ma�e szans� na szybkie osi�gni�cie kontaktu. Wydaje mi si�, �e te sygna�y, kt�re wysy�amy, s� zbyt nara�one na zak��cenia i zniekszta�cenia.

Profesor u�miechn�� si�. � No tak, m�j drogi, ale nic na to nie poradzimy.

��A w�a�nie � o�ywi� si� Jensen � doszli�my z Hollitzem do wniosku, �e po p� roku wysy�ania dotychczasowych sta�ych sygna��w mo�na by spr�bowa� czego� innego.

Na dobrodusznej twarzy Kilseya odbi�o si� zaciekawienie.�� Proponujemy wysy�a� sygna�y zmienne co 2 minuty, oparte na trzeciej logice Weymanna z grup� sygna��w stochastycznie zmiennych � wyja�ni� Hollitz.�� Opracowali�my specjalny uk�ad z widmem minimalnie podatnym na zak��cenia kosmiczne. Podejmujemy si� opracowa� ta�my do nadajnika w ci�gu kilku dni. Potrzebujemy tylko pa�skiej zgody na eksperyment.

Kilsey zamy�li� si�. � W�a�ciwie � powiedzia� powoli � nie mam na razie �adnych zastrze�e� co do tej propozycji. Przygotujcie ta�my. Tylko jedno: chcia�bym, �eby nasze stare sygna�y r�wnie� by�y nadawane przez kilka godzin dziennie.

Jensen i Hollitz poderwali si� z krzese�. � Dobrze, panie profesorze, za trzy dni przyst�pimy do wysy�ania nowych sygna��w.

Jasne, nocne niebo zacz�o szarze�, czerwony �wit przyt�umi� ju� blask miliard�w gwiazd na niebie. Rubinowy brzeg pierwszego s�o�ca wynurzy� si� zza horyzontu.

�Tu, w centrum Galaktyki, noc jednak nigdy nie jest tak pi�kna i ciemna jak na jej brzegu� � pomy�la� Alf obserwuj�c wsch�d na ojczystej planecie. Spojrza� jeszcze raz na podobizn� m�odej, dziewcz�cej twarzy na obelisku z szarego marmuru. Pos�g Britt sta� na placu Pami�ci w grupie pomnik�w pilot�w solarnych i galaktycznych.

Wiele razy ju� zasta� go �wit przed pos�giem i mimo �e min�� rok od katastrofy, nie potrafi� w pe�ni wr�ci� do zwyk�ego �ycia. Poprawi� bukiet �ywych, z�otych kwiat�w u st�p pomnika i ci�kimi krokami ruszy� w stron� wyj�cia.

Hollitz przywita� si� z Jensenem i usiad� przy pulpicie.�� No, to zaczynamy, Bob. Pu�cimy nasz� now� muzyk� dla koleg�w po fachu. Przyszed�

Kilsey. Jensen kr�tko obja�ni�:

��W cz�ci stochastycznej dali�my echo radiogwiazd centrum i �rodka drugiej najbli�szej naszego uk�adu spirali Galaktyki. Powi�zali�my je logik� Weymanna z adresem naszej Ziemi i jeste�my gotowi do eksperymentu.

Kilsey przejrza� ta�my na ekranie czytnika sygna��w i odda� je Jensenowi.�� No c�, ch�opcy, nawet podoba mi si� ta wasza nowa oda do Ksi�yca. Nadawajcie, mo�e wreszcie do kogo� trafimy.

Hollitz za�o�y� ta�my do czytnika, w��czy� anten� i nadajnik.

Alf wsiad� ju� do terralotu, kiedy zapali�a si� lampka cerebrofonu. W��czy� wzmacniacz informacyjny i skupi� si� na odbiorze. Mimo �e istoty cywilizacji, do kt�rej nale�a�, �atwo mog�y si� porozumie� tak�e za pomoc� my�li, wa�niejsze wiadomo�ci przekazywano poprzez wzmacniacze informacyjne. Szybko przejmowa� nadawane my�li komendanta Admiralicji.�� Kr�tki komunikat do pilot�w dalekosi�nych. Nasza przesy�ka-informator do cywilizacji z drugiej spirali zboczy�a z toru i zaczyna si� oddala� od brzegu Galaktyki. Za 5 dni dokonamy dalekosi�nego lotu po�cigowego. Rado Naczelna Admiralicji prosi o Wasze zg�oszenia.

Alf ju� dawno czeka� na jakie� powa�ne zadanie. Nie zastanawia� si� ani chwili. Nacisn�� sygna� zg�oszenia i pomy�la�: �Zg�aszam swoj� kandydatur� bez warunk�w dodatkowych�.

Komendant Admiralicji by� koleg� Alfa z czasu jego studi�w w szkole pilota�u. Po jednej z tragicznych wypraw, podczas kt�rej tylko przypadkowo uratowa� �ycie, musia� zwr�ci� licencj� pilota ze wzgl�d�w zdrowotnych. Odpowiedzia� Alfowi: �Przyjd� do mnie jutro rano, ochotnicy dostan� pe�n� informacj� o locie i nast�pi wyb�r kandydata�.

Alf z niecierpliwo�ci� oczekiwa� nast�pnego dnia.

Cztery dni po nadaniu pierwszych sygna��w metod� Jensena-Hollitza do obserwatorium w Wynnejack nadszed� komunikat z G��wnego Obserwatorium w Norton. Kilsey przeczyta� i powt�rzy�:

��W Norton z�apali obiekt radiowy. Nazwali go X. Ogromnie daleko i bardzo ma�y. To chyba nie jest radiogwiazda, bo nawet szperacze neutronowe nie mog� ustali� parametr�w ruchu. Zauwa�yli tylko, �e przypadkowo znajduje si� na linii naszego nadajnika. Je�li jest to odpowied� na nasze sygna�y, to b�dziecie chyba, ch�opcy, ojcami chrzestnymi tej kruszyny.�� Niemo�liwe, panie profesorze, niech pan z nas nie kpi. Po czterech dniach nadawania? Kiedy p� roku nic nie da�o?

��Jensen nie by� pewny, czy profesor m�wi powa�nie.�� Rzeczywi�cie, bardzo ma�o prawdopodobne � zgodzi� si� Kilsey.

W informacyjnej sali Admiralicji zebra�o si� kilkunastu pilot�w dalekosi�nych, cz�onkowie Rady Naczelnej i komendant Admiralicji. Po przywitaniu si� ze wszystkimi zabra� g�os komendant:

��Wiemy wszyscy, �e od czasu, kiedy uda�o si� nam zrealizowa� przej�cie przez barier� �wietln� do przestrzeni informacyjnej, mo�emy nawi�zywa� ��czno�� z cywilizacjami rozmieszczonymi dalej od centrum Galaktyki. Poruszanie si� w przestrzeni informacyjnej r�wnowa�ne jest szybko�ciom wielokrotnie przewy�szaj�cym pr�dko�� �wiat�a w zwyk�ej przestrzeni tr�jwymiarowej. Od dawna ju� korespondujemy z innymi o�rodkami cywilizacyjnymi i Zrzeszenie Galaktyczne ma ju� 6000 cz�onk�w, nie licz�c ni�szych kultur, kt�re zaprosimy prawdopodobnie za kilka tysi�cy lat. Ostatnio wymian� korespondencji prowadzimy, jak zapewne wiecie, przy pomocy ulepszonych, automatycznych informer�w-liniowc�w, kt�re po zbli�eniu si� do adresata automatycznie wywo�uj� si� i ca�a zawarta w nich informacja w postaci pola informacyjnego zostaje przyj�ta przez odbiorc�w. Musz� tu wspomnie�, a za chwil� zrozumiecie dlaczego, o pocz�tkach naszych kontakt�w i powstaniu paragrafu 2 Kodeksu Galaktycznego. Ot� jeden z naszych pilot�w nawi�za� samodzielnie kontakt z cywilizacj� klasy A-3. Jest to klasa cywilizacyjna techniczna na etapie wojen i podboj�w. W rezultacie pr�bowano wykorzysta� pok�adowy nadajnik informacyjny naszego liniowca do porachunk�w wewn�trz tej cywilizacji. Oczywi�cie pilot zgin��. Musieli�my zastosowa� blokad� informacyjn� i wymaza� z ich pami�ci �wiadomo�� naszego istnienia. Kontakt ponowny z t� cywilizacj� nawi�zali�my p�niej i bardzo jeste�my z niego zadowoleni. Prowadzimy wsp�lnie z nimi powa�ne i cenne badania naukowe. Ale od tego czasu wprowadzono paragraf 2, kt�ry absolutnie zabrania nawi�zywania kontaktu z cywilizacjami technicznymi klasy poni�ej i r�wnej A-3.

Tydzie� temu zosta� wys�any automatyczny liniowiec informacyjny do �rodka drugiej spirali galaktycznej. Jest to �wie�y kontakt i wys�ali�my im wiadomo�ci wst�pne o naszej kulturze i cywilizacji z instrukcj� o sposobie odpowiedzi. Tymczasem informer z niewiadomych pocz�tkowo przyczyn zmieli� gwa�townie kierunek lotu i zacz�� si� porusza� w kierunku brzegu Galaktyki. Dopiero sie� satelitarnych stacji nas�uchowych wykry�a za pomoc� penetrator�w informacyjnych o du�ej czu�o�ci, �e informer dosta� jakie� sygna�y radiowe w naszym kodzie intersolarnym z adresem odbiorcy i skierowa� si� pod nowy adres. Penetratory okre�li�y na podstawie analizy rozk�adu i charakteru p�l informacyjnych, �e cywilizacja ta mie�ci si� niedaleko brzegu Galaktyki, jest m�oda, klasy A-3, i �e przypadkowe sygna�y radiowe przez ni� wysy�ane zmieni�y kierunek informera. Informer po podej�ciu do nich wywo�a si� i wyrzuci ca�y �adunek informacyjny, zamieniaj�c go w bardzo silne pole, kt�re natychmiast przeka�e ca�y nasz list do ich �wiadomo�ci.

Ot� nie wolno nam do tego dopu�ci�. Informer zawiera zbyt powa�ne wiadomo�ci. Nie s� one przeznaczone dla A-3 z ich wrogimi ugrupowaniami i rozbudowanym aparatem wojennym. Informer nie mo�e przekaza� swej zawarto�ci.

Unikamy stosowania blokady informacyjnej, bo blokada taka jest to akt ingerencji. Zadaniem naszym jest odholowanie informera od A-3 i prze��czenie go na adres w�a�ciwy. Pozosta�o bardzo ma�o czasu. Na wszelki wypadek, gdyby informer zacz�� si� wcze�niej wywo�ywa�, liniowiec po�cigowy b�dzie dysponowa� �adunkiem bomby entropijnej dla anihilacji zawarto�ci informera.

Musz� podkre�li�, �e misja zawiera oko�o 10 procent ryzyka, a wi�c jest bardzo niebezpieczna. Odleg�o�� jest ogromna. Jeste�my w stanie przyjmowa� tylko informacje, ale komend dla zewn�trznego sterowania po�cigiem przekaza� ju� nie b�dziemy mogli.

A teraz prosz� pilot�w o zabranie g�osu. �onaci i ojcowie rodzin proszeni s� o zrezygnowanie z lotu.

Komendant sko�czy� i usiad� obok Alfa. Dyskusja ci�gn�a si� oko�o godziny, ale innego, lepszego rozwi�zania nie uda�o si� znale��. Alf ponownie zg�osi� swoj� kandydatur�. Razem z nim jeszcze trzech innych, m�odych ch�opc�w, kt�rzy niedawno opu�cili akademi�. Wszyscy pozostali mieli rodziny. Komendant z cz�onkami Rady Naczelnej wyszli z sali na kilka minut. Po powrocie komendant og�osi� decyzj�.

��Przyjmujemy kandydatur� Alfa. Je�li bada protesty, rozpatrzymy je od razu. Wtedy Alf wsta�.

��Koledzy, wierzcie mi, �e ja musz� dosta� to Marianie.1 Bardzo was prosz�, nie zg�aszajcie protest�w.

M�odzi piloci wpatrzeni byli w Alfa, kt�rego znali jeszcze z akademii jako wyk�adowc� pilota�u, a tak�e z podr�cznik�w. Na pocz�tku rozdzia�u o przestrzeni informacyjnej by�o przecie� jego zdj�cie jako pierwszego, kt�ry wr�ci� z przestrzeni informacyjnej. Wtedy w�a�nie wyja�niono trudno�ci powrot�w i loty w przestrzeni informacyjnej sta�y si� normaln� praktyk�.

Alf usiad� i czeka�. Wszyscy wiedzieli o katastrofie Britt i rozumieli, �e Alf, by powr�ci� do r�wnowagi psychicznej, musi si� zaj�� jak�� trudn� i niebezpieczn� prac�. Protest�w nie by�o.

Nast�pnego dnia po komunikacie o obiekcie X Kilsey z samego rana sam zadzwoni� do Obserwatorium w Norton.�� Zobaczymy, ch�opcy, co u nich nowego. Jednak ich, urz�dzenia s� troch� nowocze�niejsze.

D�ugo trzyma� s�uchawk�. Kilka razy przerywa�: � Ile m�wicie? Ile? Setki razy?

W ko�cu od�o�y� s�uchawk� i przez chwil� milcza�. Cisz� przerwa� Hollitz: � Co si� sta�o, panie profesorze? Kilsey odpowiedzia� powoli:

��Musimy to sprawdzi�. Ci z Norton twierdz�, �e X zbli�a si� z szybko�ci� 100 razy przewy�szaj�c� pr�dko�� �wiat�a. To przecie� niemo�liwe. Nadaje stale jednakowe sygna�y. Impulsy o sta�ej cz�stotliwo�ci. Czy�by to by�� � Gwiazdolot � doko�czy� Jensen.�� Tak, gwiazdolot � powt�rzy� Kilsey.

Poda� Jensenowi poranny telex z Norton �e wsp�rz�dnymi. Hollitz ustawi� analizator.�� Mamy go, jest w siatce celownika radiowego.

��No, a teraz zmierzcie szybko�� � poleci� Kilsey. Hollitz w��czy� dalmierz grawitacyjny i zacz�� mierzy�. Plamka �wietlna wyskoczy�a poza skal�.

��Tak, panowie � rzek� profesor � z odchylenia plamki poza skal� logarytmiczn� wida�, �e szybko�� X jest rz�du 100 c.

Jensen nie m�g� och�on�� ze zdumienia.�� Jak to mo�liwe? Jakim sposobem dostajemy normalne sygna�y radiowe?

��Nie wiem, ch�opcy, nie wiem, jak � odpar� Kilsey � i nie wiem, w jaki spos�b sygna�y s� wysy�ane. Ale tu nie ma pomy�ki. W Norton te� najpierw my�leli, �e maj� zepsuty blok pomiaru pr�dko�ci� Tylko, prosz� was, nie rozg�aszajmy tego faktu, bo nas wy�miej�. Koledzy z Norton te� na razie milcz�. Poczekamy, a� X si� przybli�y.

Alf wszed� do kabiny liniowca dalekiego zasi�gu. Zamkn�� luk i zameldowa� gotowo�� do startu. Otrzyma� rozkaz: �W��cz rozbieg� i p�niej ju� cieplej: �Do zobaczenia, Alf�. Z ekranu znikn�a twarz komendanta i pokaza� si� schemat drogi startowej. Po w��czeniu rozbiegu stacje startowe w uk�adzie solarnym automatycznie przejmuj� akceleracj� a� poza granice uk�adu, nadaj�c liniowcowi ogromn� pr�dko��, kt�ra pozwala mu przej�� do przestrzeni informacyjnej. Alf przekr�ci� prze��cznik �start� i pogr��y� si� w fotelu. Akceleratory anty grawitacyjne zaczn� dzia�a� za kilka minut. Za godzin� liniowiec przejdzie przez barier� i wynurzy si� z przestrzeni informacyjnej bezpo�rednio przy informatorze.

�Britt� � pomy�la� Alf, ale liniowiec ju� zacz�� nabiera� pr�dko�ci i w��czy� si� automat usypiaj�cy. Ekran z niebieskim, poruszaj�cym si� ognikiem na schemacie drogi startowe j rozp�yn�� mu si� przed oczami.

Kto� z Norton jednak wypapla�, bo nazajutrz rano gazety przynios�y kr�tki komunikat o nieprawdopodobnym fakcie astronomicznym. By�o to podane jako nowy fa�szywy alarm naszych szanownych astronom�w.

Kiedy Hollitz zmierzy� oko�o po�udnia szybko�� X, okaza�o si�, �e ta znacznie zmala�a.�� Czuj�, �e to jaka� bzdura, nabieramy si� pewnie na nie Zitnane zak��cenia obserwacyjne � zwr�ci� si� do profesora, kt�ry teraz stale przebywa� w pracowni.

Kilsey by� jednak innego zdania.�� A mnie si� wydaje, �e nie. Nie trac� nadziei, �e po trzydziestu latach, od kiedy Ziemia w og�le zacz�a wysy�a� sygna�y, b�dziemy mieli go�ci.�� Czy potrafimy ich przyj��? � zapyta� Jensen.

��No, je�li przyj�li nasze sygna�y, to na pewno nas zrozumiej�. � Nie o tym my�l�, profesorze. Gdzie oni wyl�duj�? U nas czy u tamtych?�� Ach, to. Rzeczywi�cie, o tym nie pomy�la�em.

��S�dz�, �e nie b�d� na tyle naiwni, �eby si� nie zorientowa� w naszych stosunkach na Ziemi � wtr�ci� Hollitz. Obserwuj�c ekran, profesor przerwa� dyskusj�:

��Patrzcie, X wyra�nie hamuje. W takim tempie znajdzie si� w uk�adzie s�onecznym w ci�gu 2 dni.

Automat obudzi� Alfa w zadanym czasie. Na ekranie widnia� informer zbli�aj�cy si� na ma�ej szybko�ci do uk�adu s�onecznego z jednym s�o�cem i dziewi�cioma planetami. Zmniejszy� szybko�� na pod�wietln� i nastawi� lot na trajektori� spotkania z informerem. Punkt spotkania wypad� niedaleko od �rodka uk�adu. Alf skierowa� pok�adowy inforlokator na trzeci� planet�. Nie by�o w�tpliwo�ci. To by�a w�a�nie cywilizacja klasy A-3. �Niestety zakaz kontaktu obowi�zuje� � pomy�la�. W chwil� p�niej niespodziewanie w��czy�a si� ochrona liniowa. Zajarzy�o si� �wiat�o silnego pola informacyjnego. Po kilku sekundach alarm si� wy��czy�.

Centralny analizator zameldowa�, �e informer ma przeciek i w ka�dej chwili mo�e zacz�� si� roz�adowywa�.

Alf zacz�� analizowa� po�o�enie. Nie by�o ani chwili czasu do stracenia. Nie mo�na si� zbli�y� da informera i wyholowa� go z uk�adu s�onecznego. Pole informacyjne z przecieku jest zbyt silne i mo�e zak��ci� centralne sterowanie liniowca. Alf owi zosta�a jedyna mo�liwo��. W��czy� d�wigni� przygotowania �adunku entropijnego i zacz�� celowa�.

Hollitz, niewyspany, po nocnym dy�urze, kr�tko zameldowa� Kilseyowi: � Telefony w nocy si� urywa�y, panie profesorze. W Centrum Bada� Kosmicznych szykuj� rakiet� sond�, z pilotem, je�li X wejdzie na orbit� ziemsk�. Dopiero wczoraj uwierzyli, �e to statek kosmiczny, ale na razie zabronili cokolwiek og�asza� dziennikarzom.

��Dobrze, Hollitz, poczekajmy, a� sprawa si� wyja�ni. Niech Jensen przejmie obserwacje, a ty id� spa�.

Hollitz odm�wi�: � Nie, panie profesorze, zostan� tutaj.

Jesnsen wpad� z �Morning Telegraph� w r�ku.�� Prosz� tylko spojrze�, co si� dzieje � zawo�a� i pokaza� dziennik. Na pierwszej stronie t�ustym drukiem wybity by� tytu� artyku�u:

PANIKA NA WYBRZE�U ATLANTYCKIM!

Korespondenci z wybrze�a donosili, �e od kilkunastu godzin zg�aszaj� si� ludzie do policji i do lekarzy stwierdzaj�c, �e nagle wiedz� jakie� dziwne rzeczy. Po bli�szych wyja�nieniach przeprowadzonych przez w�adze okaza�o si�, �e w tym samym czasie wiele ludzi zacz�o nagle wiedzie� o istnieniu jakiej� cywilizacji na bardzo wysokim poziomie. Nie rozumiej�, ale pami�taj� urywki informacji o jakich� maszynach, urz�dzeniach i znaj� dziwne wzory matematyczne. Niestety wiadomo�ci te s� tak nieuporz�dkowane, tak �le przekazywane, �e dotychczas nie uda�o si� wyja�ni� istoty zjawiska. Cz�� lekarzy przypuszcza, �e wskutek wczorajszego sugestywnego programu telewizyjnego, opartego na plotkach prasy na temat prac prof. Kilseya w zwi�zku z pr�bami nawi�zania kontaktu z bra�mi kosmicznymi, wielu s�uchaczy uleg�o zbyt silnej emocji. Jednak�e chodz� s�uchy, �e osoby nie ogl�daj�ce programu te� odczuwaj� podobne halucynacje. Drobna grupka fantast�w upiera si� znowu przy twierdzeniu, �e halucynacje nie maj� nic wsp�lnego z audycj� i �e dziwny obiekt obserwowany prze profesora Kilseya to statek kosmiczny, i �e w ten spos�b s� przeprowadzone pr�by porozumienia si� z nimi.

Kiedy Kilsey przeczyta� artyku�, Jensen zapyta�: � Co pan o tym wszystkim my�li, panie profesorze?

��My�l�, �e nie tak powinna wygl�da� pr�ba porozumienia si� z nami. Zupe�nie tego nie rozumiem. Jensen spojrza� w analizator i wykrzykn��:

��X podzieli� si� na dwa! S� bardzo blisko siebie. Jeden z nich jakby manewruje. Wchodz� chyba na bardzo dalek� orbit� ziemsk�.

��Sprawd� to jeszcze raz, Jensen, i nie przerywaj obserwacji � rzuci� Kilsey.�� To na pewno s� statki kosmiczne. Aha � doda� po chwili � zupe�nie o tym zapomnia�em, Hollitz, natychmiast wy��cz nadawanie naszych sygna��w na g��wnej antenie.

Hollitz pobieg� do sterowania anten�, �eby w��czy� zasilanie nadajnika. W dziesi�� minut p�niej do pokoju wesz�o dw�ch przedstawicieli Centrum Bada� Kosmicznych. Jeden z nich poprosi� Kilseya o kilka minut rozmowy. Kilsey zaprosi� obu do swego gabinetu obok. Razem opu�cili pok�j, trzasn�y drzwi i w pracowni zostali Jensen z Hollitzem.

Wykona� ju� prawie pe�ny obr�t, kiedy zn�w w��czy� si� alarm informacyjny. Analizator zameldowa�, �e wskutek ci�g�ych sygna��w z planety informer zaczyna si� roz�adowywa�. W sekund� p�niej doni�s�, �e sygna�y przesta�y przychodzi�. Ale ju� by�o za p�no. Nat�enie po�a informacyjnego imitowanego przez informer zaczyna rosn��. Teraz przez kilka obrot�w planety dooko�a S�o�ca informer automatycznie b�dzie przekazywa� ca�� informacj� w kierunku planety. Nie by�o sekundy do stracenia.

Alf nacisn�� spust bomby entropijnej. Ale nie odczu� lekkiego wstrz�su charakterystycznego dla odpalenia. W��czy� si� brz�czyk awaryjny wyrzutni. Jak przez wat� us�ysza� beznami�tny g�os analizatora: � Celownik automatyczny zak��cony przez informera.

Zmusi� si� do spokoju. Pozosta�o albo zrezygnowanie z zamierzonego zniszczenia informera, albo naprowadzenie r�czne. O tym ostatnim w szkole pilot�w m�wiono zawsze najmniej.

Alf we wszystkich swoich lotach realizowa� zadania do ko�ca. Od razu wiedzia�, co zrobi, i wiedzia�, �e jego decyzja jest nieodwo�alna. Wy��czy� celownik i przeszed� na sterowanie r�czne. Osi�gnie informer w ci�gu 15 sekund. Zacz�� naprowadza� prz�d liniowca na informer. My�la� bardzo szybko i sprawnie. Teraz ju� by� spokojny. Opu�ci�o go zupe�nie podniecenie towarzysz�ce zawsze niszczeniu nie-pos�usznych automat�w. Kaza� sterowni pok�adowej przygotowa� meldunek z akcji wraz z pe�nym tekstem swoich my�li i wys�a� na 5 sekund przed osi�gni�ciem informera. Nie by� tylko pewny, jaki �adunek entropii przygotowali to bazie. �Czy przewidzieli ka�de wykonanie zadania? Czy �adunku entropii wystarczy tylko na anihilacj� �adunku informacyjnego?�

Do informera zosta�o kilkaset metr�w. Szcz�kn�� zaw�r �luzy nadawczej. Zapali�a si� i zgas�a czerwona lampka z napisem: �Depesza do bazy�.

�To ju� za�atwione. Dostan� pe�n� informacj�. Szperacze bazy wykryj� gwa�towny zanik informacji zawartej w informerze jako zak��cenie pola. My�li emanowane ju� po wys�aniu depeszy dojd� bardzo zniekszta�cone, ale dope�ni� obrazu. B�d� wiedzieli, jak zadanie zosta�o wykonane� pomy�la� Alf.

No trzy sekundy przed osi�gni�ciem informera analizator doni�s�, �e z trzeciej planety startuje rakieta na paliwo chemiczne. Alf pomy�la�: �Szkoda, �e paragraf 2 jest taki surowy�. Chcia�by zobaczy� mimowolnych sprawc�w swego lotu. Chyba ju� nied�ugo wejd� do grupy A-2. Nast�pny pilot w ten zak�tek Galaktyki poleci ju� zapewne w locie zapoznawczym�

Poczu� wstrz�s � liniowiec zetkn�� si� z informerem. To ju� koniec misji. Z pami�ci wyp�yn�a najdro�sza twarz. Pami�ta� Britt przed jej startem do ostatniego lotu. W tym samym momencie nacisn�� d�wigni� �Wyzwolenia �adunku entropijnego�. B�ysk nie by� du�y. Najwi�ksza cz�� energii wydzieli�a si� w postaci promieniowania korpuskularnego. U�amek sekundy p�niej szperacze bazy przyj�y zak��cenia pola informacyjnego spowodowanego anihilacj� informera.

Kiedy Kilsey i go�cie wr�cili do pokoju obserwacyjnego, Jensen, blady i przej�ty, zameldowa�:

��Te dwa obiekty zetkn�y si� oko�o 20 minut temu i od tego momentu ju� nic nie rozumiemy. X zacz�� zachowywa� si� jak ma�y, s�abo odbijaj�cy �wiat�o promieniotw�rczy meteor. �adnego ruchu, zmiany orbity, �adnych sygna��w radiowych.

Kilsey i go�cie wys�uchali go w milczeniu. Potem jeden z przyby�ych powiedzia�: � W�a�nie przed chwil� dostali�my radiogram od pilota z rakiety sondy. Po wej�ciu na orbit� dokona� zdj�� obiektu, co pozwoli�o na pierwsze wnioski. Wst�pnie zanalizowano te zdj�cia pod wzgl�dem widma i okaza�o si�, �e rzeczywi�cie jest to zwyk�y meteoryt z du�� zawarto�ci� �elaza, jakich wiele spotyka si� w kosmosie w okolicach Ziemi. Wydaje si�, �e tak t� spraw� potraktujemy. Przede wszystkim musimy si� liczy� z faktami.

Kilsey twierdz�co skin�� g�ow�, a go�� po chwili jeszcze doda�: � My�l�, �e nie b�dzie dla pan�w czym� zaskakuj�cym, �e na meteorycie by�y tak�e proste zwi�zki organiczne. Ostatecznie zdarzy�o si� to ju� kilka razy. Jeszcze nie wiemy, jakiego pochodzenia mog� by� zwi�zki organiczne na meteorytach.

Gdy przedstawiciele Centrum Bada� Kosmicznych opu�cili pracowni�, Hollitz i Jensen natychmiast podbiegli do Kilseya:

��Panie profesorze, co pan naprawd� o tym wszystkim s�dzi?�� Co to by�o z t� pr�dko�ci� nad�wietln�?

��A jak wyt�umaczy� manewr i po��czenie si� dw�ch obiekt�w? Kilsey cicho i w zamy�leniu odpowiedzia�:

��My�l�, �e najsensowniej jest liczy� si� z faktami. Komunikat b�dzie taki, jak m�wili�my� Chocia� wielu rzeczy nie rozumiem � doda� po chwili � to je�li przyjdziecie dzi� do mnie do domu na kaw�, powiem wam, co naprawd� o tym wszystkim my�l�. Ale to ju� jak najbardziej prywatnie� Wydaje mi si� jednak, �e ju� teraz powinni�my uczci� Kogo�, z Kim nie mogli�my si� spotka�, a Kto po�wi�ci� dla nas �ycie� Komunikat Admiralicji by� zwi�z�y i kr�tki: �Mimo pewnych niedoci�gni��, kt�re uwzgl�dnimy w przysz�o�ci, cel ostatniego lotu dalekosi�nego zosta� osi�gni�ty. Pilot Alf zgin�� przy wykonywaniu zadania w imi� dobra istot rozumnych na ni�szym etapie rozwoju. Rada postanowi�a wpisa� Go do Wielkiej Ksi�gi Lot�w. Jak zawsze na placu Pami�ci zostanie wzniesiony pomnik Pilota�.

Kilka dni p�niej na placu Pami�ci stan�� jeszcze jeden strzelisty obelisk z komet� na szczycie. U�miechni�ta twarz Alfa patrzy�a na Britt w kombinezonie kosmicznym uwiecznion� w kamieniu. Znowu byli razem, i teraz ju� na zawsze.

By� to wiecz�r jak ka�dy inny, tyle �e nudniejszy. Wr�ci�em do redakcji z oficjalnego bankietu. Wy�erka by�a tak marna, �e czu�em si� oszukany, chocia� by�a za darmo. Z braku lepszego zaj�cia r�bn��em d�ugie i b�yskotliwe sprawozdanie z tego bankietu. Sekretarz redakcji i tak zostawi z tego jeden czy dwa beznami�tne akapity.

Slepper siedzia� z nogami na biurku, ostentacyjnie nic nie robi�c, a Johnny Hale zak�ada� now� ta�m� na maszyny. Reszta ch�opc�w pracowa�a gdzie� na mie�cie.

Cargan, szef dzia�u miejskiego, wyszed� ze swojego pokoju.�� Czy kt�ry� z was zna Barneya Welcha?�� zapyta�.

G�upie pytanie. Barney jest w�a�cicielem baru po przeciwleg�ej stronie ulicy. Nie ma w Trybunie reportera, kt�ry by nie zna� Barneya i nie pija� u niego na kredyt, wi�c wszyscy kiwn�li g�owami.

��W�a�nie dzwoni� � powiedzia� Cargan.�� Ma tam u siebie faceta, kt�ry twierdzi, �e jest z Marsa.

��Pijany czy wariat?�� chcia� wiedzie� Slepper.

��Barney nie wie, ale powiedzia�, �e mo�e to by� materia� na �mieszn� histori�, gdyby kto� tam poszed� i pogada� z facetem. A poniewa� to jest naprzeciwko, a wy trzej i tak siedzicie na ty�kach, to jeden z was tam skoczy. Za alkohol nie zwracam.

Slepper wyrazi� ch�� p�j�cia, ale Cargan spojrza� na mnie.�� Jeste� wolny, Bili?�� spyta�. � To ma by� �mieszna historia, a ty masz lekkie pi�ro.�� Wiadomo � mrukn��em.�� P�jd�.

��Mo�e to tylko jaki� pijak si� wyg�upia, ale je�eli facet ma rzeczywi�cie szmergla, dzwo� po policj�, chyba �e b�dziesz widzia� w tym co� zabawnego. Jak go zaaresztuj�, to te� b�dzie materia�.

��Cargan to by kaza� aresztowa� rodzon� babci�, �eby zdoby� materia� � stwierdzi� Slepper.�� Czy mog� p�j�� z nim, dla towarzystwa?

Nie, ty i Johnny zosta�cie. Nie przenosimy redakcji do Barneya powiedzia� Cargan i wr�ci� do siebie.

Podpisa�em swoje sprawozdanie z bankietu i pos�a�em je poczt� pneumatyczn�. Wzi��em p�aszcz i kapelusz.

��Wypij za moje zdrowie, Bili � powiedzia� Slepper.�� Tylko nie za du�o, �eby� nie przepi� swojego lekkiego pi�ra.�� Dobra, dobra � mrukn��em i opu�ci�em pok�j.

Wszed�em do Barneya i rozejrza�em si� po sali. Nie by�a nikogo z Trybuny i tylko przy jednym ze stolik�w kilku facet�w z drukarni gra�o w karty. Opr�cz samego Barneya, kt�ry sta� za lad�, w lokalu znajdowa� si� jeszcze tylko jeden cz�owiek. Wysoki m�czyzna, chudy i blady, siedzia� samotnie przy stoliku wpatruj�c si� t�po w pust� szklank� po piwie.

Pomy�la�em, �e lepiej b�dzie zasi�gn�� najpierw opinii Barneya, podszed�em wi�c do lady.�� Jedna ma�a. Woda oddzielnie. Czy ten d�ugi to jest Marsjanin, o kt�rym m�wi�e� Carganowi? Kiwn�� g�ow� i nala� mi whisky.

��Co mam robi�? Czy powiedzia�e� mu, �e b�dzie z nim rozmawia� reporter? Mo�e postawi� mu piwo i wyci�gn�� z niego, co si� da! Czy on jest bardzo nie tego�?

��Niew�sko. M�wi, �e przyjecha� z Marsa dwie godziny temu i pr�buje teraz wszystko zrozumie�. M�wi, �e jest ostatnim �ywym Marsjaninem. Nie wie, �e jeste� reporterem, ale przygotowa�em go do rozmowy.

��W jaki spos�b?

��Powiedzia�em mu, �e mam bardzo inteligentnego przyjaciela, kt�ry potrafi mu co� poradzi�.

Nie wymienia�em nazwiska, bo nie wiedzia�em, kogo Cargan przy�le. W ka�dym razie facet jest got�w wyp�aka� ci si� w kamizelk�.

��Wiesz, jak on si� nazywa?

Barney skrzywi� si�. � M�wi, �e Jangan Dal. Tylko prosz� ostro�nie. Nie chc� tutaj �adnych awantur. Wypi�em whisky i popi�em wod� sodow�. � Okay, Barney � powiedzia�em.�� Prosz� mi da� dwa piwa i p�jd� do niego.

Barney nala� dwa piwa i zgarn�� pian�. Wzi��em z lady reszt� i zanios�em szklanki do stolika.

��Pan Dal?�� spyta�em.�� Jestem Bill Everett. Barney powiedzia� mi, �e ma pan jakie� k�opoty i �e potrzebuje pan pomocy.

Spojrza� na mnie.�� To on do pana dzwoni�? Prosz� usi���. Bardzo dzi�kuj� za piwo.

Usiad�em obok niego. Facet dopi� resztk� swojego piwa i nerwowym ruchem obj�� szklank�, kt�r� przed nim postawi�em.

��Pan pewnie pomy�li, �e zwariowa�em � powiedzia�. � I mo�liwe, �e tak jest rzeczywi�cie, ale� ja sam tego nie rozumiem. Barman zdaje si� uwa�a mnie za wariata. Przepraszam, czy pan jest lekarzem?

��Niezupe�nie. Mo�e pan nasz� rozmow� uwa�a� za konsultacj� psychologiczn�. � Czy pan uwa�a mnie za wariata?

��Wi�kszo�� ludzi chorych umys�owo uwa�a si� za zupe�nie normalnych. Na razie jednak nic mi pan o sobie nie opowiedzia�.

Poci�gn�� �yk piwa i odstawi� szklank�, nie wypuszcza� jej jednak z r�k, by� mo�e, aby ukry� ich dr�enie.

Po chwili powiedzia�. � Jestem Marsjaninem. Ostatnim Marsjaninem. Wszyscy inni nie �yj�. Widzia�em ich trupy zaledwie dwie godziny temu.

��By� pan na Marsie dwie godziny temu? Jak si� pan dosta� z powrotem?

��Nie wiem. To jest najokropniejsze. Nie wiem. Wiem tylko, �e inni byli nie�ywi, ich cia�a zaczyna�y gni�. To by�o straszne. By�o nas sto milion�w, a teraz jestem sam.�� Sto milion�w. Tylu jest mieszka�c�w Marsa?

��Oko�o tego. Mo�e troch� wi�cej. Tylu by�o mieszka�c�w. Teraz wszyscy nie �yj�, z wyj�tkiem mnie. Sprawdza�em w trzech miastach, w trzech najwi�kszych miastach. By�em w Skarze i kiedy zobaczy�em, �e wszyscy tam umarli, wzi��em targan � nikt nie m�g� mi w tym przeszkodzi� � i polecia�em do Undanelu. Nigdy przedtem nie lata�em, ale okaza�o si�, �e to zupe�nie �atwe. W Undanelu te� wszyscy byli martwi. Uzupe�ni�em paliwo i ruszy�em dalej. Lecia�em nisko i rozgl�da�em si� � nigdzie �ywej duszy. Dotar�em do Zandaru, naszego najwi�kszego miasta, gdzie mieszka�o przesz�o trzy miliony ludzi. Wszyscy byli nie�ywi i zaczynali si� rozk�ada�. To by�o okropne, powiadam panu, okropne. Wci�� jeszcze nie mog� przyj�� do siebie.

��Wyobra�am sobie � powiedzia�em.

��To przekracza ludzkie wyobra�enie. Oczywi�cie to by� i tak umieraj�cy �wiat; zosta�o nam mo�e ze dwadzie�cia pokole�. Dwie�cie lat temu by�o nas trzy miliardy � wi�kszo�� z nich g�odowa�a. Potem wiatry z pustyni przynios�y kryl � chorob�, kt�rej nasi uczeni nie potrafili pokona�. W ci�gu dw�ch stuleci zmniejszy� on liczb� ludno�ci do jednej trzydziestej i szala� nadal.

��Wi�c wasi ludzie umarli na ten� kryl?

��Nie. Marsjanin umieraj�c na kryl wysycha. Cia�a, kt�re widzia�em, nie by�y wyschni�te.

Wstrz�sn�� si� i wypi� reszt� piwa. Zauwa�y�em, �e zaniedba�em swoj� szklank� i te� wypi�em. Podnios�em dwa palce w stron� Barneya, kt�ry spogl�da� na nas z zafrasowan� min�.

M�j Marsjanin m�wi� dalej: � Usi�owali�my opanowa� technik� lot�w kosmicznych, ale bez rezultatu. S�dzili�my, �e chocia� niekt�rzy z nas uciekn� przed krylem, je�li uda im si� uj�� na Ziemi� lub na inne �wiaty. Jednak�e wszystkie pr�by sko�czy�y si� niepowodzeniem. Nie potrafili�my nawet dotrze� do naszych ksi�yc�w, Dejmosa i Fobosa.

��Nie opanowali�cie podr�y kosmicznych? Wi�c w jaki spos�b�

��Nie wiem. Nie wiem i powiadam panu, �e to doprowadza mnie do sza�u. Nie wiem, jak si� tutaj dosta�em. Jestem Jangan Dal, Marsjanin. I jestem tutaj, w tym ciele. To wszystko doprowadza mnie do sza�u.

Barney przyni�s� piwa. Wygl�da� na bardzo przej�tego, wi�c zaczeka�em, a� si� oddali, i spyta�em:

��Jak to w tym ciele? Chce pan powiedzie�

��Oczywi�cie. To nie jest moje cia�o. Nie s�dzi pan chyba, �e Marsjanie wygl�daj� identycznie jak ludzie? Mam dziewi��dziesi�t centymetr�w wzrostu i wa�y�bym tu na Ziemi oko�o dwunastu kilo. Mam cztery r�ce, po sze�� palc�w na ka�dej. To cia�o, w kt�rym si� znalaz�em, napawa mnie odraz�. Nie rozumiem go, podobnie jak nie rozumiem, sk�d si� tu wzi��em.

��A sk�d pan zna angielski? Czy potraf i pan to wyt�umaczy�?

��Owszem, w pewnym stopniu. To cia�o nazywa si� Howard Wilcox. Jest buchalterem. Jest o�enione z samic� swojego gatunku. Pracuje w przedsi�biorstwie Humbert Lamp Gompany. Rozporz�dzam wszystkimi jego wspomnieniami i wiem wszystko to, co on wie, czy raczej wiedzia�. W pewnym sensie jestem Howardem Wilcoxem. Posiadam na poparcie tego dowody w swoich kieszeniach. Ale to wszystko nic nie znaczy, poniewa� naprawd� jestem Jangan Dal, Marsjanin. Odziedziczy�em nawet upodobania tego cia�a. Lubi� piwo. I kiedy pomy�l� o jego �onie� to� ja j� kocham.

Popatrzy�em na niego, wyj��em papierosy i pocz�stowa�em go.�� Zapali pan?

��To cia�o, Howard Wilcox, nie pali. Dzi�kuj�. Pozwoli pan, �e teraz ja zam�wi� piwo. W kieszeniach tego ubrania s� pieni�dze.

Kiwn��em na Barneya.�� Kiedy to si� zdarzy�o? M�wi pan, �e zaledwie dwie godziny temu. Czy kiedykolwiek przedtem wydawa�o si� panu, �e jest pan Marsjaninem?�� Nic mi si� nie wydawa�o. Ja by�em Marsjaninem. Kt�ra jest teraz godzina? Spojrza�em na zegarek.

��Pi�� po dziewi�tej.

��Wi�c jest nieco p�niej, ni� my�la�em. Trzy i p� godziny. Musia�o by� wp� do sz�stej, kiedy znalaz�em si� w tym ciele, poniewa� by�o ono w drodze z pracy do domu, a z jego pami�ci wiem, �e ko�czy prac� o pi�tej.

��I czy pan� to cia�o� wr�ci�o do domu?

��Nie, by�em zbyt zdenerwowany. Zreszt� to nie jest m�j dom. Ja jestem Marsjaninem. Czy pan tego nie rozumie?

Zreszt� nie mog� mie� do pana pretensji, bo sam te� tego nie rozumiem. Ale szed�em� I ja� to znaczy Howard Wilcox poczu� pragnienie i wszed�� to jest, ja wszed�em�

Utkn�� i zacz�� od nowa: � To cia�o poczu�o pragnienie i wszed�em tutaj, �eby si� napi�. Po dw�ch czy trzech piwach pomy�la�em sobie, �e mo�e barman potrafi mi co� poradzi�, i zacz��em z nim rozmow�.

Pochyli�em si� do niego przez st�. � Niech mnie pan pos�ucha � zacz��em.�� Mia� pan przyj�� do domu na obiad i teraz �ona zamartwia si� o pana. Czy dzwoni� pan do domu?

��Nie, sk�d. Przecie� nie jestem Howardem Wilcoxem. Wida� jednak by�o, �e moje s�owa trafi�y do niego.

��Lepiej zadzwoni� do domu � powiedzia�em.�� Co ma pan do stracenia? Niezale�nie od tego, czy jest pan Janganem Dalem, czy Howardem Wilcoxem, tam w domu siedzi kobieta i martwi si� o pana. Prosz� do niej zadzwoni�. Chyba pami�ta pan numer?�� Oczywi�cie. Przecie� to m�j w�asny� to jest Wilcoxa.

��Niech pan przestanie wik�a� si� w sieciach gramatyki i niech pan idzie do telefonu. I prosz� nie pr�bowa� niczego wyja�nia� �onie, jest pan zbyt zdenerwowany. Niech pan jej powie, �e jest zdr�w i ca�y i �e porozmawiacie w domu.

Wsta� jak lunatyk i skierowa� si� w stron� automatu telefonicznego.

Podszed�em do lady i wypi�em jeszcze jedn� whisky.

Barney nachyli� si� do mnie.�� Czy on jest�

��Jeszcze nie wiem � powiedzia�em.�� Jest co�, czego jeszcze nie rozumiem. Wr�ci�em do stolika. M�j facet u�miecha� si� blado.

��By�a w�ciek�a jak diabli. Kiedy ja� Kiedy Wilcox wr�ci do domu, musi mie� w pogotowiu jak�� prawdopodobn� histori�. � Poci�gn�� �yk piwa.�� W ka�dym razie bardziej prawdopodobn� ni� moja.

Powoli jakby stawa� si� bardziej ludzki. Jednak po chwili wr�ci� do swojej opowie�ci.

Popatrzy� na mnie.�� Zapewne powinienem panu opowiedzie�, jak si� to wszystko zacz�o. Tam na Marsie by�em zamkni�ty w pokoju. W mie�cie Skar. Nie wiem, dlaczego mnie zamkni�to, ale tak by�o. A potem przestali mi przynosi� jedzenie i g��d tak mi dokucza�, �e wyrwa�em kamie� z pod�ogi i zacz��em nim rozbija� drzwi. Os�ab�em z g�odu i zaj�o mi to trzy dni � marsja�skie, to jest oko�o sze�ciu ziemskich. Resztkami si� dotar�em do miejsca, gdzie by�o jedzenie. Nie by�o tam nikogo. Najad�em si� i potem��� Niech pan m�wi, s�ucham.

��Wyszed�em z budynku i wszyscy le�eli na ulicach martwi. Rozk�adali si�. � Zas�oni� r�kami oczy.�� Zagl�da�em do niekt�rych dom�w. Nie wiem, czego tam szuka�em, ale zobaczy�em, �e nikt nie umar� w domu. Wszyscy le�eli ma otwartej przestrzeni i nie by�o cia� wyschni�tych � wi�c to nie kryl ich zabi�.

��Potem, jak ju� m�wi�em, ukrad�em targan. W�a�ciwie nie mo�na powiedzie�, �e ukrad�em, bo nie mia� on ju� w�a�ciciela i polecia�em na poszukiwanie innych ludzi. Za miastem by�o tak samo: wszyscy le�eli na otwartej przestrzeni w pobli�u dom�w � martwi. W Undanelu i Zandarze � to samo.

Wspomina�em panu, �e Zandar to najwi�ksze miasto, stolica. W �rodku Zandaru jest wielkie g�adkie pole, stadion sportowy. Ca�a ludno�� Zandaru tam si� zbieg�a, tak to przynajmniej wygl�da�o. Trzy miliony cia� le�a�o obok siebie, jakby si� tam zeszli, aby umrze�. Jakby wiedzieli. Le�eli na otwartej przestrzeni, tak jak wsz�dzie, ale tutaj zgromadzi�a si� w jednym miejscu ca�a ludno�� stolicy.

Zobaczy�em to z g�ry, kiedy przelatywa�em nad miastem. By�o tam co� po�rodku boiska, na podwy�szeniu. Zni�y�em si� i zatrzyma�em targan w miejscu (zapomnia�em powiedzie�, �e przypomina on wasze helikoptery), �eby si� temu przyjrze�. Sta�o tam co� w rodzaju kolumny z czystej miedzi. Mied� na Marsie to tak jak z�oto na Ziemi. U st�p kolumny znajdowa�a si� tablica rozdzielcza ozdobiona drogimi kamieniami. Obok niej le�a� Marsjanin w b��kitnej szacie. Tak jakby nacisn�� guzik i pad� martwy. I wszyscy inni razem z nim. Ca�a ludno�� Marsa z wyj�tkiem mnie.

Wyl�dowa�em na podwy�szeniu, wysiad�em i nacisn��em guzik. Chcia�em umrze�; wszyscy umarli i ja te� chcia�em umrze�. Ale nie umar�em. Ockn��em si� na Ziemi, w autobusie, w drodze z pracy do domu i nazywa�em si�

Da�em znak Barneyowi.�� Niech pan mnie pos�ucha, Howardzie � powiedzia�em.�� Wypijemy jeszcze po jednym piwie i prosz� wraca� do domu, do �ony. I tak czeka pana awantura, a im d�u�ej pan zwleka, tym b�dzie gorzej. I je�li ma pan olej w g�owie, to niech pan kupi po drodze pude�ko czekoladek i kwiaty i wymy�li jak�� histori�. Tylko nie t�, kt�r� mnie pan opowiedzia�. � Zastanawiam si�

��Nie ma si� co zastanawia�. Nazywa si� pan Howard Wilcox i musi pan wraca� do domu, do �ony. Powiem panu, co mog�o si� zdarzy�. Wiemy bardzo ma�o o ludzkiej psychice i dziej� si� z ni� czasem dziwne rzeczy. By� mo�e w �redniowieczu mieli troch� racji, kiedy m�wili o op�taniu. Chce pan wiedzie�, co s�dz� o pa�skim przypadku?

��Na lito�� bosk�, je�li mo�e mi pan da� jakiekolwiek wyja�nienie z wyj�tkiem tego, �e zwariowa�em�

��My�l�, �e grozi to panu, je�li nadal b�dzie pan si� nad tym zastanawia�. Za��my, �e jest jakie� naturalne wyja�nienie ca�ej tej sprawy, i nie my�lmy o niej. Mog� spr�bowa� jednej z wielu mo�liwych hipotez.

Barney przyni�s� nam piwo i zaczeka�em, a� odejdzie.�� Wyobra�my sobie � powiedzia�em � �e cz�owiek� to jest Marsjanin nazwiskiem Jangan Dal rzeczywi�cie umar� dzisiaj na Marsie. Mo�e by� on naprawd� ostatnim Marsjaninem. I by� mo�e w chwili �mierci jego psychika w jaki� spos�b zmiesza�a si� z pa�sk�. Nie twierdz�, �e tak w�a�nie by�o, ale nie jest to rzecz ca�kowicie nieprawdopodobna. Niech pan przyjmie to wyja�nienie i we�mie si� w gar��. Niech pan robi wszystko tak, jakby by� pan Howardem Wilcoxem � i je�li b�dzie pan mia� co do tego w�tpliwo�ci, to niech pan spojrzy w lusterko. A teraz prosz� i�� do domu i udobrucha� �on�, tak �eby jutro m�g� pan p�j�� do pracy i zapomnie� o wszystkim. Czy nie s�dzi pan, �e to jest najlepsze wyj�cie?

��Mo�liwe, �e ma pan racj�. Je�li mam wierzy� swoim zmys�om�

��Trzeba im wierzy�. Przynajmniej do czasu znalezienia lepszego wyja�nienia sprawy.

Sko�czyli�my nasze piwa i wsadzi�em go do taks�wki. Przypomnia�em mu, �eby kupi� co� dla �ony i �eby wymy�li� sobie dobre i prawdopodobne alibi zamiast tej historii, kt�rej ja wys�ucha�em.

Wr�ci�em do Trybuny, wszed�em do pokoju Cargana i zamkn��em za sob� drzwi.�� Wszystko w porz�dku � powiedzia�em.�� Za�atwi�em go.�� Co to by�o?

��To by� rzeczywi�cie Marsjanin � ostatni, kt�ry pozosta� na Marsie. Nie wiedzia�, �e przenie�li�my si� tutaj, i my�la�, �e wszyscy umarli.

��Jak to si� mog�o sta�, �e go przeoczono? Jak m�g� nie wiedzie�?

��To jest imbecyl. Przebywa� w szpitalu dla umys�owo chorych w Skarze i przez niedopatrzenie pozostawiono go w zamkni�tym pomieszczeniu, kiedy naci�ni�to guzik� Dlatego nie dotar�o do niego promieniowanie, kt�re przenios�o nasze psychiki na Ziemi�. Potem uda�o mu si� wydosta�, odnalaz� miejsce w Zandarze, gdzie odby�a si� ceremonia, i sam nacisn�� guzik. Widocznie pozosta�o dosy� energii, �eby go przes�a� w �lad za nami.

Cargan gwizdn�� cicho.�� Czy powiedzia�e� mu prawd�? Czy jest na tyle inteligentny, �eby trzyma� twarz na k��dk�.

Potrz�sn��em g�ow�. � Nie. Jego wsp�czynnik inteligencji nie przekracza pi�tnastu. Ale jest to mniej wi�cej tyle, co u przeci�tnego Ziemianina, wi�c da sobie jako� rad�.

Wm�wi�em w niego, �e naprawd� jest tym Ziemianinem, kt�rego psychik� opanowa�. � Ca�e szcz�cie, �e trafi� na Barneya. Zaraz do niego zadzwoni� i powiem, �e wszystko w porz�dku. Jestem zdziwiony, �e go nie wyrzuci� na zbit� twarz.�� Barney jest jednym z nas. Nie wypu�ci�by faceta od siebie.

��Ale ty go wypu�ci�e�. Czy jeste� pewien, �e to bezpieczne? Czy nie powiniene�� � Wszystko b�dzie dobrze � powiedzia�em.�� Zobowi�zuj� si� mie� go na oku do czasu opanowania sytuacji. My�l�, �e potem trzeba b�dzie znowu go zamkn��. Ciesz� si� jednak, �e nie musia�em go zabi�. Mimo wszystko jest jednak jednym z nas, imbecyl czy nie. A gdy si� dowie, �e nie jest ostatnim Marsjaninem, to na pewno tak si� ucieszy, �e nie b�dzie mia� nic przeciwko temu, �e si� go zamknie.

Wszed�em do pokoju redakcyjnego i usiad�em przy swoim biurku. Slepper gdzie� wyszed�. Johnny Hale podni�s� wzrok znad gazety.�� No i jak? Masz materia�?

��Nie � odpowiedzia�em.�� Jaki� pijak chcia� by� za wszelk� cen� dusz� towarzystwa. Nie wiem, po co Bamey dzwoni�.

Prze�o�y� Lech J�czmyk

Ogromna bia�a gwiazda sta�a w zenicie, promienie jej by�y niezno�nie jasne i pal�ce. Trzeba by�o w��czy� na pe�n� moc regulatory �wiat�a i temperatury, kt�re zu�ywa�y mn�stwo energii. Mo�e nale�a�o na�o�y� hermetyczne skafandry, ale przecie� wys�ane na zwiady roboty wr�ci�y z zupe�nie innymi danymi � promienie gwiazdy pada�y wtedy na t� cz�� planety z ukosa, sponad horyzontu, i wydawa�o si�, �e s� nieszkodliwie ciep�e�

��Co za dziwna planeta!�� powiedzia� M�odszy.�� O�lepiaj�ce �wiat�o, upa� i ta mordercza, zatruta atmosfera� Czy tu naprawd� mog� �y� jakie� rozumne istoty?

��S� na pewno dostosowane do �ycia w tych warunkach � spokojnie zaoponowa� Starszy.�� Ucz si� my�le� w skali kosmosu��� Popatrzy� przez g�st� pl�tanin� ga��zi i sztywnych jasnych li�ci na rozleg�� r�wnin� zalan� bia�ym �wiat�em, na jarz�ce si� o�lepiaj�co jezioro.�� Musimy zej�� ni�ej, w cie� tego wzg�rza. W przeciwnym wypadku regulatory zu�yj� ca�� energi�, jak� dysponujemy, zanim dowiemy si� czegokolwiek i cokolwiek zrozumiemy.

Chwytaj�c si� szorstkich ga��zi krzew�w, wysokich rurkowatych �odyg, traw o d�ugich obwis�ych li�ciach zeszli na d�. Od razu poczuli si� lepiej. Od jeziora wion�o rze�kim wilgotnym ch�odem, g��boki cie� wzg�rza skrywa� ich przed pal�cymi promieniami.

Z ulg� usiedli w g�stej wysokiej trawie � by�a twardawa, spr�ysta. Rozejrzeli si�. Nad nimi nieruchomo zwisa�y okr�g�e mi�siste li�cie jakiego� krzaka � czy te� mo�e jakiej� gigantycznej trawy?�� li�cie te mia�y grube zielone �odygi. By�y wielkie, pokrywa� je g�sty jasny puszek poprzecinany wyrazist� siatk� grubych wypuk�ych �y�ek. �odygi tak�e pokrywa� puch. M�odszy dotkn�� takiego li�cia.

��Przypomina mi to ro�linno�� Estry � powiedzia�. � Ale tam jest przecie� zimno, znacznie zimniej ni� u nas. A tu, w takim upale, po co im ta os�ona?

��Tak, wygl�da to dziwnie � odpowiedzia� Starszy.�� Tym bardziej �e inne ro�liny jej nie maj�. Chocia�� ta na przyk�ad ma�

Popatrzyli na niedu�� ro�lin� o jasnych b�yszcz�cych li�ciach � od spodu pokrywa� je g�sty bia�awy puszek.�� Jedne os�aniaj� si� tylko od do�u, inne ze wszystkich stron, a wi�kszo�� nie ma �adnej os�ony. Dlaczego?�� zastanawia� si� M�odszy.

��Daj spok�j � poradzi� mu Starszy.�� Widocznie broni� si� w jaki� inny spos�b. Zreszt� nie o to chodzi. Bardziej mnie interesuje, gdzie s� gospodarze planety?

��A je�eli G��wny si� pomyli� i nie ma tu �adnych istot rozumnych?�� zapyta� melancholijnie M�odszy.

��A satelity? Przecie� s� sztuczne � przypomnia� mu Starszy.�� A i tutaj� Widzisz t� drog�? Jest zbyt prosta i zbyt r�wna jak na naturaln�.

��To prawda � niech�tnie przyzna� M�odszy.�� Ale wiesz, to mo�e by� wymar�a cywilizacja. Powiedzmy, �e nagle zak��cona zosta�a r�wnowaga biosfery, zwi�kszy�a si� na przyk�ad przejrzysto�� atmosfery albo zmieni� si� jej sk�ad i oni nie zdo�ali si� przystosowa� Przecie� sam widzisz, jakie jaskrawe jest tu �wiat�o, jak g�ste powietrze�

��Okropnie lubisz fantazjowa� � skrytykowa� go Starszy.�� Przecie� z rakiety widzia�e� ogromne skupiska mieszkalne, sztuczne �wiat�o�

��Sztuczne �wiat�o mo�e si� pali� tak�e i po zag�adzie tych, kt�rzy je stworzyli � upiera� si�

M�odszy.�� A takie skupiska dom�w, je�eli oczywi�cie s� to domy, mog� by� �wiadectwem katastrofy. Przewidzieli gro��ce im niebezpiecze�stwo i zacz�li si� gromadzi� w jakich� okre�lonych miejscach� By� mo�e, chcieli zbudowa� sobie schrony ze sztucznym klimatem, ale ju� nie zd��yli�

��Mo�e i masz racj� � zgodzi� si� bez przekonania Starszy.�� W ka�dym razie to dziwne, �e do tej pory �aden si� nie pojawi�.

��Tak, przecie� nie mogli nas nie zauwa�y�. Je�li oczywi�cie �yj�.

��Mogli nas nie widzie� � zaprotestowa� Starszy.�� To zale�y od tego, jak zbudowany jest ich organ wzroku. Dawniej tego u nas nie rozumiano, w ka�dym razie, p�ki nie zacz�y si� loty kosmiczne. Jeste� m�ody. Wyl�dowa�em na Ankrze, kiedy ci� jeszcze nie by�o na �wiecie. Z pocz�tku mieszka�cy Ankry nie widzieli nas ani nie s�yszeli. A my�my widzieli ich zupe�nie inaczej, ni� wygl�dali w rzeczywisto�ci, ich g�osy og�usza�y nas. Musieli�my zastosowa� transformatory optyczne i akustyczne, dopiero wtedy uzyskali�my szans� nawi�zania kontaktu. Mieszka�cy tej planety tak�e widz� sw�j �wiat zupe�nie inaczej ni� my.

��Jest zatem mo�liwe, �e ich po prostu nie widzimy!�� zawo�a� M�odszy z przera�eniem.�� A tymczasem oni s� tu� obok nas?

��Nie� Nie s�dz�. Na Ankrze wiedzieli�my, bardzo dobrze wiedzieli�my, �e jej rozumni mieszka�cy s� w pobli�u, wiedzieli�my to nawet wtedy, kiedy nie nauczyli�my si� jeszcze widzie� ich naprawd�. Oni tak�e wyczuwali nasz� obecno��. Dla nich to by�o pierwsze spotkanie z mieszka�cami innego �wiata. Dobrze, �e mieli�my ju� niejakie do�wiadczenie, inaczej nic by z tego wszystkiego nie wysz�o� Jak dot�d nie ma tu nikogo. To znaczy � nie ma tu �adnych istot rozumnych�

��Sp�jrz!�� powiedzia� nagle M�odszy.�� Co to?

W g�rze, na niebie, p�ynnie i szybko przesuwa� si� pod�u�ny skrzydlaty kszta�t, skrzyd�a by�y nieruchome, wygi�te ku ty�owi. Kszta�t �w jarzy� si� w bia�ych promieniach nieub�aganego blasku.

��Ptak? Nie, to nie ptak. Skrzyd�a s� nieruchome. A poza tym � ten metaliczny po�ysk��� g�o�no my�la� M�odszy.�� Oczywi�cie, to nie jest �ywe stworzenie, lecz jaka� aparatura lataj�ca. S�yszysz?

Pod�u�ny kszta�t ju� znacznie si� oddali�, by� niemal niedostrzegalny, nikn�� w jasno�ci dnia i dopiero teraz doganiaj�c go da� si� s�ysze� g�uchy, narastaj�cy grzmot � przelewa� si� przez niebo w �lad za malej�c� sylwetk�.

��Leci z szybko�ci� nadd�wi�kow�. W tak g�stej atmosferze!�� skonstatowa� Starszy.�� A ty w�tpi�e�, czy s� tu istoty rozumne?

��Tak��� powiedzia� cicho M�odszy.�� Ale� Ale, wiesz, zaczynam si� obawia� spotkania z nimi.

��Dlaczego?�� zdziwi� si� Starszy.

��Przez ca�y czas mam uczucie, �e co� nie jest w porz�dku. Wydaje mi si�, �e co� wisi w powietrzu� co� niebezpiecznego. Czuj� to przez ca�y czas.

��Sprawd� � powa�nie powiedzia� Starszy.�� Wierz� w te wasze nowe metody, chocia� sam ich nie stosuj�, jestem ju� za stary, �eby przestawi� organizm na inny re�ym. Ale wierz� w nie, cho�by dlatego, �e nasz G��wny � wtedy nie by� jeszcze G��wnym � uratowa� nam wszystkim �ycie, kiedy byli�my na planecie Rinkri. Dzi�ki tym wszystkim nowym metodom. Szybko�ciowe strojenie psychologiczne, katalizatory wra�e� Pami�tam. Zgin�liby�my, nie zd��ywszy nawet zrozumie�, co si� z nami dzieje, gdyby nie on. Przedtem s�dzi�em, �e to jedna z tych bzdurnych nowinek, ale teraz wierz�.

M�odszy szed� powoli brzegiem jeziora, cz�sto przystawa� i wpatrywa� si� w wod�, w zaro�la, w traw�. Starszy wyczuwa� napi�cie i niepok�j swego towarzysza i to go troch� m�czy�o. Pomy�la�, �e jest ju� zbyt stary ma loty mi�dzygwiezdne, cho� te loty s� teraz tak kr�tkie. M�czy go nawet kontakt z m�od�, aktywniejsz� ni� jego w�asna, psychik�. �Mo�e to ju� ostatni m�j lot. Ostatnia planeta, jak� ogl�dam. Ostatnie istoty rozumne z innych �wiat�w � my�la� Starszy.�� Czemu on si� niepokoi! Czy�by te istoty by�y zdolne napa�� nas niespodziewanie, tak jak tamte na Rinkri? Ale tam panowa�a epidemia, oni na przemian to popadali w zupe�ne ot�pienie, to zn�w opanowywa� ich �lepy, niepohamowany gniew� A tu? A je�li to powietrze�� Przypomnia� sobie, �e po wyj�ciu z rakiety raz tylko otworzy� zaw�r skafandra i raz tylko wci�gn�� w p�uca to g�ste, ostre, odurzaj�ce powietrze, a wtedy o ma�o nie straci� przytomno�ci. Analiza dostarczonych przez roboty pr�bek wykaza�a, �e atmosfera tutejsza nie jest truj�ca, ale przesycona tlenem, nale�y zatem pozosta� w skafandrach. �Je�li to powietrze� Ale nie, przecie� oni mieszkaj� tu stale i zdo�ali si� do niego przystosowa� ale je�eli rzeczywi�cie zasz�y tu jakie� nag�e zmiany w biosferze��.

��Zdaje si�, �e ju� rozumiem, w czym rzecz � powiedzia� zbli�aj�c si� M�odszy.�� Chod�, co� ci poka��. Sp�jrz cho�by tu.

Starszy spojrza� i cofn�� si� ze wstr�tem.�� To prymitywne formy �ycia � stwierdzi� po chwili milczenia.

��Tak. Ale przecie� po�eraj� si� wzajemnie. I popatrz,z jakim okrucie�stwem! Widzisz? Te ma�e czarne rzuci�y si� kup� ma tego du�ego skrzydlatego. On jest martwy, a one go po�eraj�. � No to co? Gdyby to by�y istoty rozumne�

��Mo�e s� rozumne � sprzeciwi� si� M�odszy.�� Popatrz, przecie� dzia�aj� w wysoko zorganizowany spos�b. I, patrz, maj� tu dom! O, tam, pod tym du�ym krzakiem. A mo�e to ca�e miasto?�

��Fantazjujesz. Tak by mia�y wygl�da� istoty rozumne? Przecie� to przypomina nasze owady.�� A mieszka�cy Ankry? Co sobie o nich z pocz�tku my�la�e�?

��W ka�dym razie nie brali�my ich za owady. Po prostu no, niedok�adnie ich widzieli�my� To zupe�nie co� innego.

��By� mo�e � powiedzia� M�odszy, �ledz�c o�ywiony ruch w�r�d czarnych istotek.�� Ale to bardzo du�e owady, bardzo du�e�

��Tutaj przecie� wszystko jest bardzo du�e. To planeta gigant�w. Jej rozumni mieszka�cy z pewno�ci� b�d� dwa lub trzy razy wi�ksi ni� my. Popatrz na te kwiaty, na t� traw�. I c� za zadziwiaj�ca si�a witalna! Widzisz, korzenie tej ro�liny roz�upa�y kamie�. Ostre �wiat�o, pod dostatkiem ciep�a i wilgoci, zwi�kszone napromieniowanie, niewyobra�alne zag�szczenie tlenu� tak, �ycie tutaj musi si� rozwija� znacznie bujniej ni� u nas, jego formy musz� by� znacznie r�norodniejsze. I w�a�nie dlatego tutejsze �ycie wydaje nam si� drapie�ne, okrutne, agresywne�

�opoc�c jaskrawo rozmalowanymi wzorzystymi skrzyd�ami przelecia� nad nimi dziwny stw�r o smuk�ym, pokrytym puchem tu�owiu. Od jego wypuk�ych b�yszcz�cych oczu odbija�o si� �wiat�o nap�ywaj�ce z nieba. Starszy zapatrzy� si� na cudaczny, trzepotliwy lot tego dziwnego stworzenia. Ale nagle z g�ry dobieg� jaki� szum, g�uchy gwizd rozcinanego g�stego powietrza. Wielki ciemny cie� prze�lizn�� si� nad nimi, roz�o�y� szeroko g�adkie skrzyd�a, rozdziawi�a si� tr�jk�tna paszcza pe�na twardych naro�li, da� si� s�ysze� wstr�tny chrz�st i ciemny cie� zn�w wystrzeli� ku g�rze unosz�c trzepocz�c� si� bezradnie istot� o pstrych skrzyd�ach.

��Tak, �ycie jest tu rzeczywi�cie intensywne!�� stwierdzi� ironicznie M�odszy.�� A teraz chod�my tam � poprowadzi� Starszego na sam brzeg jeziora.�� Popatrz, tu jeszcze lepiej wida� t� si�� witaln�. Sp�jrz w wod�, tu, przy samym brzegu.

Nad po�yskliw� wod� ta�czy�y ma�e leciutkie owady. Przy brzegu by�o p�ytko, dno porasta�a g�sta trawa. W podwodnych zaro�lach siedzia�o w bezruchu dziwaczne stworzenie o g�adkiej l�ni�cej sk�rze � mia�o p�ask� g�ow� i szeroki otw�r g�bowy. Jego l�ni�ce boki wydyma�y si� miarowo. Kolor owego stworzenia nieomal uniemo�liwia� odr�nienie go od t�a podwodnych traw. Jego g�owa odrobin� wystawa�a z wody, oczy by�y wyba�uszone i wydawa�o si�, �e s� martwe. Gdy tylko zbli�y�y si� szybuj�ce owady, z szerokiej paszczy b�yskawicznie wytrysn�� w�ziutki b�yszcz�cy j�zyczek i nieostro�ne tancerki przylgn�y do� i znikn�y w czelu�ciach rozwartej paszcz�ki. Stworzenie to dzia�a�o sprawnie jak precyzyjny mechanizm.

��Pierwszy stopie� prawdopodobnie pierwszy��� powiedzia� M�odszy.�� Teraz popatrz na tego stwora. C� za konstrukcja!

Dalej wzd�u� brzegu sta�a zwarta �ciana wysokich ro�lin o g�adkich pniach i d�ugich jedwabistych i b�yszcz�cych li�ciach. �ciana ta si�ga�a daleko w jezioro. Po�r�d tych li�ci g�upawo stercza� gigant cudem utrzymuj�cy si� na jednej d�ugiej i cienkiej nodze. Jego niewiarygodnie d�ugi i wyostrzony nos wycelowany by� w wod�. Stw�r �w raptem szybko uderzy� nosem w wod� i natychmiast poderwa� g�ow�. W zaci�ni�tej paszczy trzepota�o i wymachiwa�o d�ugimi �apami takie samo l�ni�ce stworzenie jak to, kt�re �owi�o ma�e owady przy brzegu. Stw�r odrzuci� g�ow� do ty�u i zaczai �ywcem po�era� nieszcz�sne zwierz�tko. Starszy odwr�ci� si�.

��Popatrz tam � powiedzia� M�odszy. Po wodzie p�ywa�y inne jeszcze ptaki � niewielkie, eleganckie, o p�askich szerokich nosach.

��Widzisz, tam, z boku, jest matka z ca�� rodzin�. � M�odszy wskaza� ptaka, wok� kt�rego kr��y�y pstre puszyste piskl�ta.�� Dopiero co by�o ich sze��, teraz jest tylko pi��. Patrz na tego, kt�ry p�ynie ostatni.

Piskl� pisn�o s�abo i �a�o�nie, zadar�o kr�tkie skrzyde�ka i nagle znikn�o pod wod�. Po wodzie rozesz�y si� kr�gi, a potem na powierzchni rozp�yn�a si� niewielka czerwona plama.�� Co o tym powiesz?�� zapyta� M�odszy.

��Dziwi ci� to? Na ni�szych stopniach rozwoju mo�na si� z tym zetkn�� dosy� cz�sto. Przecie� by�e� na Mitegrze, widzia�e� sam.

��Mitegra to zupe�nie inna sprawa!�� zaprotestowa� M�odszy.�� Tam eliminowano degenerat�w, kt�rzy przeszkadzali normalnemu rozwojowi.

��No, nie zawsze mo�na si� w tym tak �atwo po�apa�. Okrucie�stwo na Mitegrze by�o przera�aj�ce.

��A tu, gdzie ca�e powietrze przesycone jest mordem? Przecie� tutaj zab�jstwo jest prawem natury! Czy tego nie widzisz? Jaka� tu mo�e by� cywilizacja? Nawet na Mitegrze nie by�o cywilizacji.�� A paistry?

��Paistry! Paistry prawie si� nie r�ni�y od dink�w, a dinki�

��Dinki mia�y wska�nik mniejszy od jedno�ci. Doskonale o tym wiesz. A paistry przekroczy�y jedno��.

��Tylko najzdolniejsze egzemplarze!�� zaprotestowa� M�odszy.�� Sam skontrolowa�em ca�e plemi�, kt�re mieszka�o nad wielk� rzek� na zachodzie. Mniej wi�cej co dwunasty mia� wska�nik wy�szy ni� jeden. Reszta by�a na poziomie dink�w. Zreszt� to nie o to chodzi. Tak czy owak na Mitegrze obserwowali�my zaledwie pierwsze kroki cywilizacji i bali�my si� nawet, �e jej rozw�j p�jdzie w niew�a�ciwym kierunku� w�a�nie z powodu tego ich okrucie�stwa� A poza tym � sk�d wiesz, �e spotkali�my tu w�a�nie ni�sze formy �ycia? By� mo�e, �e te ptaki� albo te czarne owady, kt�re �yj� w tak wielkich koloniach��� A po co ptakom aparatury lataj�ce? C� to, czy nie potrafi� lata�?

��A po co nam aparaty, kt�re s�u�� do poruszania si� po r�wnej powierzchni? Przecie� potrafimy si� po niej porusza� i bez nich � zaprotestowa� M�odszy.�� Zreszt� nie twierdz� bynajmniej, �e te ptaki czy te owady to w�a�nie rozumni mieszka�cy tej planety. Chcia�em tylko powiedzie�, �e istnieje i taka mo�liwo��. A tak�e �e tutejsze istoty rozumne, jakkolwiek by wygl�da�y, z pewno�ci� r�wnie� bior� udzia� w tym okrutnym drapie�nym ko�owrocie. Pomy�l, jak mo�e wygl�da� cywilizacja na takiej planecie?

��Bardzo r�nie � odpar� zniecierpliwiony Starszy.�� Nies�usznie zak�adasz istnienie tak prostych zwi�zk�w mi�dzy prawami obowi�zuj�cymi w przyrodzie a prawami, kt�rymi si� rz�dzi wy�ej rozwini�te spo�ecze�stwo. Dzi�ki rozumowi mogli si� wznie�� ponad to, przerwa� ten kr�g okrucie�stwa i t�pienia si� nawzajem.

Ale m�wi�c to ba� si� w g��bi ducha, �e M�odszy ma racj�. Ta obfito�� �wiat�a, ciep�a, wilgoci, kt�ra zrodzi�a tak bujne i tak niepohamowane �ycie, by� mo�e, rzeczywi�cie popycha�a wszystko, co �yje, do walki, w��cza�a w nieustaj�cy kr�g wzajemnego unicestwiania si�. By� mo�e dzia�o si� tak wsz�dzie, nawet na najwy�szych stopniach rozwoju� Zupe�nie inaczej ni� na ich ojczystej planecie, gdzie wszystko, co �yje, zwi�zane jest nierozerwalnym �a�cuchem i mo�e istnie� tylko w warunkach nienaruszalnej pokojowej symbiozy. Wszystko � zwierz�ta i ptaki, i owady, i ro�liny � zale�y od siebie nawzajem, ale ta zale�no�� polega na wzajemnym wzbogaceniu si�, a nie na unicestwianiu�

��Zdaje mi si�, �e trzeba w��czy� lanti � powiedzia� M�odszy.�� Nie zajdziemy daleko przy takim upale, a termoregulatory poch�on� co najmniej t� sam� ilo�� co lanti.

��Spr�bujemy. Nie wiemy jeszcze, czy oni mog� nas widzie�. Kiedy dam sygna�, natychmiast w��czaj migotanie i l�duj.

Przesun�li w prawo ma�e d�wignie na mi�kkich tarczach, umieszczonych na piersiach, i dolne cz�ci ich cia� osnu�y si� na wp� przejrzystymi ob�oczkami. Potem oderwali si� od ziemi i poszybowali nad jeziorem, nad zaro�lami, �agodnym �ukiem omijali wzg�rze. I Starszy, i M�odszy patrzyli uwa�nie na dziwny nieznany �wiat, kt�ry rozci�ga� si� pod nimi.

Kiedy znale�li si� po tamtej stronie wzg�rza, sta�o si� jasne, �e cywilizacja na tej planecie nie tylko zd��y�a si� ukszta�towa�, ale �yje nadal, nie zniszczy�o jej, jak si� tego obawia� M�odszy, owo wzajemne unicestwianie si� tutejszych mieszka�c�w. Wzd�u� dr�g, po kt�rych p�dzi�y wyj�ce maszyny, sta�y szeregi s�up�w po��czonych ze sob� wieloma rz�dami mocno napi�tych nici metalowych. M�odszy chcia� si� zbli�y� do tych s�up�w, by zbada�, co to takiego, ale Starszy go powstrzyma�.

��By� mo�e, �e zachowa� si� u nich jeszcze taki archaiczny spos�b przesy�ania energii na odleg�o��. Gdzie� o tym czyta�em� Chyba by�o co� w tym rodzaju na planecie Niebieskich G�r.

��Wi�c to niezbyt wysoko rozwini�ta cywilizacja � stwierdzi� z przekonaniem M�odszy.�� Rozw�j mo�e by� nier�wnomierny��� zaprotestowa� Starszy.�� Uwaga! Zdaje si�, �e to oni� W��czaj migotanie! L�duj tam, w tych zaro�lach nad rzek�.

Przesun�li d�wigienki ku do�owi i nacisn�li ma�e guziczki po lewej stronie tarczy. Na wp� przezroczyste ob�oczki zacz�y szybowa� w d�, a wok� przybysz�w wytworzy�o si� migotanie o wysokiej cz�stotliwo�ci, rozmy�o kontury ich cia�, kt�re przemieni�y si� w mieni�ce si�, opalizuj�ce plamki, nie spos�b by�o je i zauwa�y� w jasnym �wietle dziennym. Wyl�dowali w zaro�lach na brzegu powolnej przejrzystej rzeki i zacz�li obserwacje.

Ci, kt�rych dostrzeg� z g�ry Starszy, zbli�ali si� do rzeki. Poruszali si� powoli i do�� niezr�cznie. Ich cia�a okryte by�y czym� w rodzaju skafandr�w, ale g�owy i przednie ko�czyny mieli obna�one. Przybysze wpatrywali si� w nich z uwag�.

��My�lisz, �e to w�a�nie oni? Tacy niezgrabni, tacy �le przystosowani?��� cicho zapyta� M�odszy.�� Jak oni w og�le zachowuj� r�wnowag�, przecie� s� cudacznie wyci�gni�ci ku g�rze? Popatrz na te przednie ko�czyny. S� chwytne. Ale co za �a�osny kszta�t!

��Nie s� wcale tak �le skonstruowani � zaprotestowa� Starszy.�� Gorzej jest z ich g�owami. Jak s�dzisz, co to za obrze�one otwory po bokach? To organ s�uchu, czy co? A poza tym odnosz� wra�enie, �e widz� tylko z jednej strony, jak zreszt� wszystkie tutejsze stworzenia. Maj� specjalne organy wzroku jak ci z Ankry. Te b�yszcz�ce otworki na przedniej cz�ci g�owy to ich oczy. Widzisz, kiedy chc� zobaczy�, co jest z ty�u, musz� si� odwr�ci�. � Ale� oni s� olbrzymi, ale� og�uszaj�ce maj� g�osy � powiedzia� M�odszy.�� Zobaczysz, �e s� tak samo okrutni jak wszystko na tej planecie.

Olbrzymie dwunogie istoty przesz�y ko�o nich rozmawiaj�c g�o�no. Starszy w��czy� psychosyntezator, ale z przet�umaczonych urywk�w zda� prawie niczego nie zrozumia�. Tylko jedno by�o jasne jest im gor�co i s� �li.�� Patrz, tam, za nami � szepn�� nagle M�odszy.�� Co to?

Z rzeki gramoli�y si� na brzeg trzy istoty podobne do tych, kt�re min�y ich przed chwil�, ale znacznie mniejsze i bez skafandr�w. Krople wody b�yszcza�y na ich g�adkiej sk�rze. Istoty po�o�y�y si� na poro�ni�tym traw� brzegu i zacz�y szybk�, o�ywion� rozmow�. Ich g�osy by�y wysokie. Syntezator t�umaczy�: �Zimna woda. Nie, po prostu za d�ugo�my w niej siedzieli. Patrz, poszli� (tu syntezator opu�ci� kilka wyraz�w, zasygnalizowa� tylko, �e to imiona w�asne). Wczoraj z�apa� du�o ryb. Mojej matce da� (syntezator skomentowa�, �e nie chodzi tu o� dawanie �w normalnym znaczeniu, to co� bardziej skomplikowanego). Swojemu� (znowu imi� w�asne) te� da� tyle ryb, �e teraz le�y i nawet ogonem nie machnie�. � Czy�by oni mieli ogony?�� zapyta� M�odszy, kt�ry uwa�nie �ledzi� t�umaczenie syntezatora.�� By� mo�e niekt�rzy z nich maj� � powiedzia� bez przekonania Starszy.�� Ci nie maj�. Co to za jedni, jak my�lisz, czy to jaki� inny ich gatunek?�� Raczej niedorozwini�te osobniki.�� A mo�e to dzieci?

��Dzieci tak�e mia�yby skafandry� O, popatrz, ubieraj� si�. Wi�c to jednak dzieci. Ale dlaczego zdejmuj� skafandry, kiedy wchodz� do wody?

��By� mo�e, �e woda jest ich naturalnym �rodowiskiem i nic im w tym �ywiole nie zagra�a. Ale co to znaczy: �z�apa� ryby�? I da� je na jakich� warunkach matce tego stworzenia? I jeszcze nakarmi� nimi kogo�, kto ma ogon? Czy to dziecko tak�e jad�o ryb�? � Sam przecie� m�wi�e�, �e oni te� musz� by� w��czeni w ten obieg�

��Tak, ale jednak nie wszystko rozumiem. Przypu��my, �e oni si� od�ywiaj� w�a�nie rybami. Czy�by doprawdy mieli tak prymitywne po�ywienie? Ka�dy z nich �apie ryby, zjada je, czasem karmi nimi innych� Widzieli�my wielkie skupiska dom�w� Nawet je�li wzniesiono je nad wielk� rzek�, to przecie� ryb dla wszystkich nie wystarczy. I kto w takim razie buduje i obs�uguje wszystkie urz�dzenia, kto wychowuje dzieci i m�odzie�, kto si� troszczy o ich zdrowie, skoro ka�dy sam si� musi martwi� o swoje po�ywienie i zdobywa� je w tak prymitywny spos�b?

��Nie wiem.�� Starszy nadal s�ucha� t�umaczenia.�� Nie, w�tpi�, �eby robili to z konieczno�ci.

Zapewne sprawia im to� przyjemno��. �owi� ryby w wolnych chwilach.

��No widzisz!�� triumfowa� M�odszy.�� Maj� natur� drapie�nik�w. Patrz, te wi�ksze rozsiad�y si� nad rzek�. Podejd�my do nich bli�ej.

Bia�a gwiazda pochyla�a si� ju� ku widnokr�gowi, kiedy przybysze wyszli z nadbrze�nych zaro�li i znowu w��czywszy lanti ruszyli w stron� pobliskiego skupiska dziwacznych wielok�tnych budowli. Byli wstrz��ni�ci.

��Nic nie mog� zrozumie� � powiedzia� Starszy.�� Nigdzie niczego podobnego nie widzia�em. Widocznie w tych naczyniach, kt�re przynie�li, jest jaka� trucizna, kt�ra dzia�a przede wszystkim na �wiadomo��. Widzia�e�? Ich ruchy sta�y si� mniej skoordynowane, �wiadomo�� si� zamgli�a, impulsy agresywne wyra�nie si� wzmog�y. Kiedy ten najwy�szy uderzy� tamtego w g�ow�, a tamten upad�, pomy�la�em��� zaj�kn�� si�.

��Ja te� pomy�la�em, �e zacznie go po�era�. To by w ka�dym razie by�o logiczne, cho� straszne. Ale on nawet nie dotkn�� tego le��cego bez przytomno�ci, tylko usiad� i pi� nadal truj�cy p�yn. Dlaczego?

��Tak� A u niekt�rych spo�r�d nich wcale si� nie wzmog�y impulsy agresywne tylko raczej instynkty towarzyskie, co prawda chaotyczne�

��W pierwszej chwili my�la�em, �e chce zabi� jeszcze jednego� Kiedy rzuci� si� na niego i obj�� go przednimi ko�czynami i zacz�� �ciska� i obaj tak krzyczeli.

��Tak� A potem tak d�ugo wyli wszyscy naraz� C� za dziwne zachowanie! Nie mog� zrozumie�, po co oni to wszystko robi�. A teraz �pi�.

��A mo�e jednak kt�ry� z nich si� obudzi i po�re pozosta�ych? Chocia�� nie, nie wygl�da mi na to.

Powoli przelatywali nad wierzcho�kami wysokich drzew. M�odszy wpatrzy� si� w zielony g�szcz, a potem nagle po�piesznie rzuci� si� do przodu.

��Bardzo dziwny �wiat � powiedzia� ze smutkiem, kiedy Starszy si� z nim zr�wna�. � Ptaki, ma�e ptaki karmi� swoje piskl�ta owadami! Nieustannie znosz� im �ywe owady, a te male�stwa poch�aniaj� takie ich ilo�ci� W pewnym gnie�dzie du�e piskl� na moich oczach wypchn�o drugie piskl�, kt�re spad�o i zabi�o si� Nie boisz si� zbli�y� do tych dom�w?�� S�dz�, �e oni nas nie widz� � powiedzia� bez przekonania Starszy.�� A zreszt�, by� mo�e, lepiej b�dzie, je�eli poczekamy, a� gwiazda skryje si� za horyzontem. Istoty, kt�re maj� tak zbudowany organ wzroku, zazwyczaj nie rejestruj� promieni podczerwonych, po zachodzie gwiazdy powinny widzie� bardzo �le.

Wyl�dowali na skraju lasu i przeczekali tam do zmroku.

Potem ruszyli do miasta. Im bli�ej byli dom�w, tym wolniej i ostro�niej si� poruszali. Kiedy znale�li si� na w�skich ulicach miasta, zrozumieli niebawem, �e nikt ich w�a�ciwie nie widzi ani nie s�yszy. W w�t�ym �wietle zmierzchu wydawali si� mieszka�com miasta jakim� skupiskiem ledwie widocznych m�tnych i porozrzucanych plamek. Raz zainteresowa�o si� nimi jakie� powoli w�druj�ce stworzenie o siwej g�owie, by� to najwidoczniej stary osobnik. Przez pewien czas osobnik ten w�drowa� w �lad za nimi, przygl�da� si� im, ale coraz cz�ciej potr�cali go inni, nie wiadomo dok�d �piesz�cy mieszka�cy, a� wreszcie przystan��, zgubili mu si�. Ich tak�e potr�cano brutalnie, niekiedy nawet bole�nie, zapragn�li si� wi�c wydosta� na mniej ucz�szczane ulice. Nie mo�na by�o w��czy� lanti � pomi�dzy domami porozpinana by�a g�sta siatka metalowych nici, przez kt�r� trudno by�oby przenikn�� ku g�rze, by�oby to zreszt� niebezpieczne, widzieli ju� bowiem, �e tymi nitkami rzeczywi�cie przekazuje si� energi�.

Wreszcie, zm�czeni i porz�dnie poobijani, znale�li si� na przestronnym placu i odetchn�li swobodniej. Wielka gwiazda ca�kowicie si� ju� skry�a za lini� horyzontu, na niebie by�y teraz widoczne inne dalekie gwiazdy, kt�re prawie wcale nie dawa�y �wiat�a, potem wyp�yn�� na niebo w�ski bia�y sierp, zala� wszystko niewyra�n� zimn� po�wiat�. Przybysze zobaczyli, jak niepewnie poruszaj� si� tubylcy. Oni sami natomiast widzieli nadal wszystko � domy, maszyny i tutejsze stworzenia promieniowa�y w podczerwieni, a poruszanie si� w �wietle promieni podczerwonych nie by�o bynajmniej trudniejsze ni� za dnia. Nawet �atwiejsze. Upa� zel�a�, powoli milk�y og�uszaj�ce d�wi�ki, kt�re jeszcze tak niedawno wype�nia�y w�skie szczeliny mi�dzy domami � g�osy, �oskot maszyn, stukoty, piski i wycie dysharmonijnej w odczuciu przybysz�w muzyki. Miasto si� ucisza�o, jego mieszka�cy coraz to rzadziej przemykali ulicami, zapala�y si� i znowu gas�y przezroczyste prostok�tne otwory w �cianach dom�w.

Po drugiej stronie placu znajdowa� si� wielki ogr�d. By�o w nim prawie zupe�nie ciemno, ciemno�� panowa�a na jego bocznych drogach, tylko g��wne o�wietlone by�y szeregami niezbyt jasnych latar�. Mieszka�cy miasta wchodzili do tego ogrodu, rozchodzili si� po nim. Przybysze kryj�c si� w cieniu drzew ruszyli za najwi�ksz� grup� tubylc�w. Znale�li si� w cz�ci ogrodu, kt�ra ze wszystkich stron ogrodzona by�a jakimi� dziwnymi p�askimi przedmiotami. Zbadawszy te przedmioty skonstatowali, �e s� to sztucznie dzielone pnie drzew. Z drzew r�wnie� zrobione by�y d�ugie rz�dy siedze�, kt�re zajmowa�y ca�� przestrze� mi�dzy ogrodzeniami. Z przodu, do�� wysoko, biela� prostok�tny ekran.

��Jak oni lubi� kanty!�� westchn�� M�odszy. Nieraz ju� mia� okazj� przekona� si�, jak twarde potrafi� by� takie kanty. Czy� mo�na por�wnywa� te zimne bezduszne linie z naszymi �agodnymi zaokr�gleniami? Jak s�dzisz, gdzie�my si� znale�li?�� Ponad �aweczkami pobieg� w kierunku ekranu szeroki snop �wiat�a, ekran za ja�nia�, wyst�pi�y na nim jakie� du�e znaki. Starszy nie odwa�y� si� na w��czenie syntezatora � zbyt du�o tu by�o tuziemc�w � wi�c przybysze nie zrozumieli znaczenia tych znak�w. Ale potem zjawi�y si� na ekranie ruchome obrazy i przybysze siedzieli zapatrzeni.

Obrazy te by�y p�askie, czarno-bia�e, d�wi�k r�wnie� by� niedoskona�y i zawsze dobiega� z jednego tylko punktu, wszystko to by�o niezmiernie staro�wieckie w por�wnaniu z tym, do czego byli przyzwyczajeni, a wi�c w por�wnaniu z tr�jwymiarowym, plastycznym w ruchach obrazem w naturalny spos�b zsynchronizowanym z d�wi�kami, zapachami, daj�cym pe�ne z�udzenie materialnej rzeczywisto�ci. Ale i tu, w tych umownych, p�askich i pozbawionych koloru obrazach dawa�o si� wyczu� pi�kno prawdziwej sztuki i przybysze potrafili doceni� to pi�kno, cho� to nie tyle ono, ile ��dza poznania sprawia�a, �e tak uwa�nie �ledzili dzieje bohater�w na ekranie.

Obejrzeli do ko�ca jeden film, zostali jeszcze i na drugim, po czym wyszli, czuj�c, �e ich umys�y pe�ne s� sprzeczno�ci i niejednoznacznych odczu�. Nie chcia�o im si� teraz opuszcza� miasta, tak spokojnego i cichego o tej porze, �pi�cego i bardziej zrozumia�ego ni� za dnia. Po�o�yli si� pod krzakami, na zimnej ostrej trawie przy ciemnej bocznej alejce.�� Tak, to bardzo zawi�a cywilizacja. Rozwijaj� si� z trudem, z niewiarygodnym trudem, nie�atwo dm si� uwolni� od strasznego dziedzictwa, kt�re pozostawi�a im okrutna przyroda tej planety. Nic dziwnego, �e s� pe�ni sprzeczno�ci��� m�wi� M�odszy.

��Tym bardziej zas�uguj� na zbadanie � powiedzia� Starszy.

��Tylko na zbadanie? Czy nie wolno nam im dopom�c, cho�by tylko troch�?

��Nie, nie wolno nam. Wiesz przecie�, �e to jest niedozwolone. Nie mo�emy zak��ca� naturalnego toku rozwoju cywilizacji. A w og�le jeste� nazbyt impulsywny. Przecie� jeszcze niedawno nienawidzi�e� tubylc�w. Czu�em to.

��To prawda � przyzna� M�odszy.�� Ale przecie� mia�em wystarczaj�ce powody tak�e i do nienawi�ci, czy� nie? Dop�ki si� nie zrozumie, jak oni tu �yj��

��Nie polubi�em ich nawet, jak ich troch� lepiej pozna�em. Nadal s� nam obcy. Ale zachwycaj� mnie. Rozumiem, jak im jest trudno. S�absi ulegliby w takich warunkach, oni za� id� naprz�d � potykaj� si�, przewracaj�, kalecz� si� do krwi, zn�w si� podnosz�, ale id�.

Wydaje mi si�, �e to warte uznania. Wierz�, �e zdo�aj� odnie�� zwyci�stwo nad samym sob�, �e wyzb�d� si� tych okrutnych zgubnych sprzeczno�ci.

��To mo�liwe. Ich si�a witalna jest bardzo pot�na � powiedzia� z zadum� M�odszy. �

Gdyby�my mieli tak�� zreszt� nie jest nam potrzebna.

��Taka si�a rodzi si� w walce z przeciwno�ciami. Na szcz�cie nie musieli�my zdobywa� takiej nies�ychanej wytrzyma�o�ci, takiej umiej�tno�ci dostosowywania si� do warunk�w.

��Tak. Czy pami�tasz tego, kt�ry odmawia� spo�ywania posi�k�w i zupe�nie opad� z si�? Oni powinni przecie� jada� trzy razy na dob�. A on nie jad� przez wiele dni i �y� nadal.

��Ale przecie� to, przeciwko czemu protestowa�, ju� nie istnieje, prawda?�� zapyta� Starszy. �

To by� najwyra�niej film historyczny. Czy te� pokazuj� go potajemnie, kiedy jest ciemno?

��Nie, w otaczaj�cych nas tubylcach nie wyczu�em ani napi�cia, ani strachu � zaprotestowa�

M�odszy.�� Denerwowali si�, ale tylko dlatego, �e podzielali uczucia bohatera filmu.

Widocznie ten spos�b sprawowania rz�d�w nale�y ju� do przesz�o�ci. Arty�ci zreszt� byli ubrani inaczej ni� si� ubieraj� dzisiejsi mieszka�cy miasta. Jak nazywali tego g��wnego w�adc�? Zdaje si�, �e Tsaar? No, wi�c tego Tsaara ju� na pewno nie ma. Ale za to wojna�

Pami�tasz te straszliwe sceny w pierwszym filmie? Co za potworna i wymy�lna technika s�u�y wzajemnemu wymordowaniu si�! Trudno uwierzy�, �e wymy�li�y to istoty rozumne�

��Tylko istoty rozumne mog�y to wymy�li� � cicho powiedzia� Starszy.�� S�dzisz zatem, �e taka wojna mo�e si� jeszcze powt�rzy�?

��Tak. Dociera�o do mnie promieniowanie psychiki widz�w, bardzo wielu z nich by�o zaniepokojonych. Bali si�. To niebezpiecze�stwo jeszcze nie min�o.

��A czy zrozumia�e�, jaka jest przyczyna tego dziwnego zjawiska? Czy to epidemia?

��Nie. Tego nie zrozumia�em. By� mo�e, �e to epidemia. Cho� w�tpi�. Ale musimy rozstrzygn�� ten problem. Bo przecie�, je�li to jest choroba, to powinni�my interweniowa�, prawda?

��Tak, oczywi�cie��� Starszy milcza� przez chwil� � Wi�c ju� nie uwa�asz, �e cywilizacja tutejsza jest ogniwem w �a�cuchu wzajemnego unicestwiania si�? Przecie� patrz�c na rzeczy w ten spos�b, nietrudno by by�o wyja�ni� przyczyny powstawania wojen. Mo�na nawet za�o�y�, �e wojna powinna trwa� nieustannie to przygasaj�c, to znowu wybuchaj�c z now� si��. To logiczniejsze ni� teoria epidemii. Ale w takim razie nie mamy prawa wtr�ca� si� do tych spraw.

M�odszy d�ugo si� zastanawia�. Kontakt z nim tym razem nie m�czy� Starszego � to ju� nie by�y eksplozje �ywio�owych emocji, ale wyt�ona i rytmiczna praca my�li. Kontakt z tym jasnym teraz i zdyscyplinowanym umys�em sprawia� przyjemno��.

��Masz racj�, nazbyt ulegam emocjom � powiedzia� wreszcie M�odszy.�� Teraz jednak spr�bowa�em usystematyzowa� wra�enia, jakich dozna�em na tej planecie, i wydaje mi si�, �e s�uszna jest hipoteza, kt�r� zbudowa�e� na samym pocz�tku. Tak, oni s� w��czeni w kr�g morderstw, ka�dy osobnik od chwili narodzin jest w to w��czony, ka�da ga��� tutejszego drzewa genetycznego. I niezmiernie im trudno wyrwa� si� z tego kr�gu. Ale oni � na razie tylko najlepsi z nich � dzi�ki pot�dze swojej my�li i swojej �wiadomej woli usi�uj� si� jednak z niego wyrwa�. Ich sztuka tak�e skierowana jest przeciwko morderstwom, przeciwko z�ej woli, przeciwko gwa�towi i przemocy.

��To ich sztuka przekona�a ci� o tym?

��Tak, przede wszystkim sztuka. Przecie� bardzo ma�o ich jeszcze znamy.

��Tak, bardzo ma�o. A je�li ich sztuka wyra�a tylko nierealne marzenia wybra�c�w� a raczej nie wybra�c�w tylko odszczepie�c�w? Tych osobnik�w, kt�rzy czuj� swoj� straszliw� samotno�� w�r�d brutalnego, przepychaj�cego si�, wiecznie dok�d� si� �piesz�cego t�umu, kt�ry osza�amia si� truciznami, aby uzyska� z�udzenia szcz�cia?

M�odszy znowu d�ugo milcza�. � Zastanawiasz si�, czy to, co m�wi�, jest dostatecznie przemy�lane. Masz do tego prawo � zapalczywie wypowiada�em wiele lekkomy�lnych s�d�w, popada�em w skrajno�ci. Powt�rzy�e� zreszt� jedno ze stadi�w moich przemy�le� o tutejszej cywilizacji. Tak, my�la�em o tamtych na brzegu rzeki i pomy�la�em � c� dla nich znaczy sztuka? Ale potem przypomnia�em sobie tych, kt�rzy wraz z nami patrzyli na ekran. By�o ich znacznie wi�cej, dla nich sztuka by�a czym� �ywym, czym� nieodzownym. O nie, tak nami�tna, tak bardzo pewna s�uszno�ci swoich cel�w sztuka nie mog�a si� zrodzi� w oderwaniu od �ycia ca�ego spo�ecze�stwa.

Us�yszeli ciche, powolne kroki i u wylotu owej bocznej alejki zobaczyli dwie dziwne �wietliste sylwetki.

��W��cz� psychosyntezator � powiedzia� Starszy kryj�c si� w g�szczu.�� Zrobimy jeszcze jedno do�wiadczenie. Ostatnie. Czas ju� na nas, musimy wraca�.

�wietliste sylwetki zbli�y�y si� do nich. By� mo�e, �e przybysze zd��yli si� ju� przyzwyczai� do tuziemc�w, w ka�dym razie ta para nie wyda�a im si� ani brutalna, ani niezr�czna, cho� osobniki by�y wysokie dziwaczne, niestabilnie zbudowane. Para usiad�a na �aweczce i zdziwieni przybysze zobaczyli, �e cia�a tubylc�w mog� si� zgina� i za�amywa� w najprzedziwniejszych miejscach, jak gdyby by�y na zawiasach. A jednak przybysze dostrzegali w tych cudacznych ruchach swoist� gracj� i wyrazisty rytm. Ale pierwsze s�owa, kt�re zamieni�a owa para, sprawi�y, �e przybysze przywarli do syntezatora.�� To wina wojny!�� Gdyby m�j ojciec wr�ci� z wojny, wszystko u�o�y�oby si� inaczej�

Starszy �ledz�c ich promieniowanie zorientowa� si�, �e s� to m�ode, pe�ne si� osobniki. I �e si� kochaj�. Ju� poprzednio zauwa�y�, �e rozumne istoty na tej planecie s� dwup�ciowe, a teraz wywnioskowa�, �e osobniki siedz�ce na �aweczce reprezentuj� r�ne p�ci � ich kszta�ty i ich g�osy r�ni�y si� od siebie. Starszy podsumowa� znane sobie fakty i w my�lach zacz�� nazywa� tego wy�szego, mocniej zbudowanego, kt�rego g�os sk�ada� si� z ni�szych ton�w � �On�, a drug� istot�, drobniejsz� i kr�glejsz�, o �piewnym wysokim g�osie nazwa� �Ona�. � Ale teraz ju� nie b�dzie wojny. Ludzie jednak zm�drzeli � powiedzia�a Ona.

��Kto wie? Niekt�rzy s� zdania, �e cz�owiek wcale si� nie zmienia nawet w por�wnaniu z zamierzch�� staro�ytno�ci�. A w ka�dym razie s� to zmiany nieistotne, nie s� to zmiany na lepsze.

��Tak m�wi� reakcjoni�ci.

��Dlaczego reakcjoni�ci? Sam niekiedy patrz�c na jakiego� pijanic�, darmozjada czy chuligana my�l� sobie � tacy jak oni zawsze byli, s� i chyba b�d�.

��A co w takim razie b�dzie z komunizmem?

Przybysze byli wstrz��ni�ci. Tam, nad rzek�, wydawa�o im si�, �e psychosyntezator daje niedok�adne przyk�ady, �e spos�b budowy my�li i mowy tubylc�w jest dla� nazbyt skomplikowany. Teraz za� syntezator t�umaczy� nieomal s�owo w s�owo. Najwi�ksze trudno�ci mia� z rozszyfrowaniem tego, co On powiedzia� o ludziach, kt�rzy zawsze byli, s� i b�d�. Syntezator prze�o�y� to �istoty niepe�nowarto�ciowe�, potem jednak doda�: �Ale z r�nych powod�w. Jedne z nich nie chc� nic robi�, inne s� bardzo z�e i niedobrze si� zachowuj�, a jeszcze inne pij� co� niedobrego�.

��Widzisz!�� powiedzia� M�odszy. Mia� na my�li tamten obrazek nad rzek�. � Ich j�zyk zna negatywne okre�lenia takich post�pk�w.

Pytanie, kt�re zada�a Ona, syntezator w pierwszej chwili tak�e rozszyfrowa� niedok�adnie: �A co b�dzie ze wsp�ln� pomy�lno�ci�?� i dopiero p�niej doda�: �Mowa jest zapewne o idealnym ustroju spo�ecznym, kt�ry wkr�tce powinien zapanowa� na ca�ej planecie�. Ale w zasadzie syntezator znakomicie dawa� sobie rad� i im dalej, tym by�o lepiej.

Dzieje si� tak, bo ich psychika jest na wy�szym poziomie, bardziej zbli�onym do naszego � pomy�la� Starszy, a M�odszy natychmiast powiedzia� to samo na g�os. Usi�owali wydedukowa� z rozmowy, kim s� ci wieczorni rozm�wcy. M�odszy s�dzi�, �e s� to uczeni, okaza�o si� jednak, �e to zupe�nie m�odzi ludzie, �e dopiero niedawno zdecydowali si�, jaki sobie wybra� zaw�d, i teraz przygotowuj� si� do wykonywania tych zawod�w. Ona w przysz�o�ci b�dzie uczy�a dzieci. On chce budowa� drogi i mosty. Ale d�ugo jeszcze musz� si� w tym celu uczy�. Teraz, z powodu gor�cej pory roku, maj� przerw� w nauce i przyjechali tu, poniewa� tu si� urodzili i tu mieszkaj� ich rodzice.

��S�uchaj, wygl�da na to, �e to zupe�nie zwykli, niczym si� nie wyr�niaj�cy spo�r�d innych przedstawicieli rozumnej rasy!�� powiedzia� M�odszy.

Starszy zgodzi� si� z nim � tak, chyba tak w�a�nie jest. Wi�c M�odszy m�wi� dalej: � Czy teraz wierzysz, �e oni b�d� w stanie wyrwa� si� z kr�gu nienawi�ci i zab�jstw? �e pod�wign� si� na wy�szy szczebel rozwoju?

On i Ona siedzieli trzymaj�c si� za r�ce. Twarze ich zwr�cone by�y ku dalekim gwiazdom.�� Ju� nied�ugo � m�wili. Za rok, za dwa, no, najdalej za pi�� lat ludzie zaczn� lata� na pobliskie planety� A potem � podr�e mi�dzygwiezdne� My ju� tego chyba nie zobaczymy. Ale chcia�bym polecie� na Ksi�yc i na Marsa� Wi�c polecisz. A co, czy tam nie b�d� potrzebne drogi i mosty? M�j zaw�d jest pod tym wzgl�dem gorszy� No, dla ciebie te� si� tam znajdzie zaj�cie, skoro ju� si� z tym uporamy� Dobrze by to by�o� Tak�

Starszy da� znak i powolutku zacz�li si� odsuwa� od �awki, na kt�rej siedzia�a zakochana para. Wyszli za ogrodzenie opustosza�ego parku, w��czyli lanti i polecieli ponad cichym u�pionym miastem, kt�re wygasi�o ju� swoje �wiat�a. Chcieli si� jak najszybciej dosta� na wzg�rze, u kt�rego st�p ukryta by�a ich ma�a rakieta patrolowa � ko�czy� im si� ju� zapas mieszanki do oddychania, a syntetyzowanie jej z otaczaj�cego �rodowiska by�oby zbyt k�opotliwe.

��Trzeba b�dzie jeszcze tu wr�ci� � powiedzia� z zadum� M�odszy.�� Zbada� wszystko dok�adnie. Jest tu mn�stwo ciekawych i zupe�nie niezwyk�ych rzeczy.

��Oczywi�cie, �e tak to zreferujemy G��wnemu � odpar� Starszy.�� Trzeba b�dzie nawi�za� z nimi kontakt, wymieni� do�wiadczenia.

��Tak. Bo pom�c im nie mo�emy. By�em w b��dzie. Nie jest im potrzebna �adna pomoc.

�wiat�a miasta z wolna ton�y i rozp�ywa�y si� w mroku. Jaki� czas wida� by�o jeszcze na horyzoncie rudaw� �un� � odblask tych �wiate� na chmurach � potem i ona znikn�a. Lanti �agodnym �ukiem wymija�y wzg�rze.�� Nie, nie jest im potrzebna � powt�rzy� Starszy.�� S� silni, sami dadz� sobie rad�

Wskaza� na co� pod nimi. Szybko i bezszelestnie lecia� tam wielki ptak o okr�g�ych fosforyzuj�cych oczach. Z�o�y� skrzyd�a, spad� ku ziemi i przej�ci wstr�tem i lito�ci� przybysze us�yszeli pe�en b�lu i przera�enia krzyk � przed�miertny krzyk jakiego� nieszcz�snego zwierz�tka.

��Tak, sami dadz� sobie rad� Ale b�d� si� musieli nad tym napracowa�. Nie�atwo jest przebudowa� co�, co wywodzi si� z najtajniejszych g��bi psychiki, z og�lnych praw natury wsp�lnych dla ca�ej planety. Trudne to b�dzie, bardzo trudne�

W ci�gu ostatnich dwudziestu czterech godzin w rejonowym mie�cie N. nie zasz�o nic nadzwyczajnego. Ci�ar�wka zderzy�a si� z autobusem, ale ofiar w ludziach nie by�o; amatorzy popijawy na �wie�ym powietrzu udali si� nad rzeczk�, �eby obla� wolny od pracy dzie�, tam wszcz�li awantur�, rozbili g�ow� malarzowi pokojowemu, I. Nikiforowowi, on za� ze�ga� w poliklinice, �e spad� ze strychu i dosta� zwolnienie �z powodu wypadku przy pracy�. Obywatelce L. Sidorowej, zamieszka�ej na Kosmonaut�w pod czwartym, skradziono z podw�rza dwie pary m�skich trykotowych kaleson�w susz�cych si� na sznurze. I to ju� wszystko, co zarejestrowa�y protoko�y milicyjne � jak na dzie� wolny od pracy wyj�tkowo skromnie.

Co prawda, zdarzy�o si� jeszcze to i owo, czego protoko�y milicyjne nie zanotowa�y, ale nikt temu nie dawa� wiary. Mo�e zreszt� nic z tego w og�le si� nie zdarzy�o, mo�e ludzie wszystko zmy�lili z nud�w.

I tak na przyk�ad emeryt W. Ma�aszkin przezywany na podw�rku �niezno�nym dziadyg�� z powodu swego niepohamowanego w�cibstwa (byli nawet tacy, kt�rzy u�ywali dosadniejszych okre�le�) przysi�ga� na wszystkie �wi�to�ci, �e kiedy przed wieczorem spacerowa� sobie po g��wnej ulicy miasta, po Prospekcie Jurija Gagarina (dawniej Hutnicza, a jeszcze dawniej Gubernatorska), by� �wiadkiem niespotykanego zjawiska. Mianowicie poprzez zwarty t�um spacerowicz�w przepycha� si� niewidzialny cz�owiek. Jego, W. Ma�aszkina, r�wnie� �w niewidzialny cz�owiek potr�ci�, na szcz�cie niezbyt bole�nie � Ma�aszkin odni�s� w�wczas wra�enie, �e niewidzialny jest z gumy, nadmuchiwany. Zreszt� nie by� on tak zupe�nie niewidzialny, bo ten i �w fragment jego cia�a mo�na by�o dostrzec, wszak�e bardzo niewyra�nie. Ma�aszkin chcia� schwyta� niewidzialnego, wiedz�c wszak�e jak rozbestwion� mamy dzisiaj m�odzie�, obawia� si�, �e przy realizacji tego szlachetnego zamiaru m�g�by oberwa� po karku, a potem � szukaj wiatru w polu. Na pytanie: �Co tu ma do rzeczy m�odzie�?� emeryt Ma�aszkin odpowiedzia�, �e komu, je�li nie m�odym, przysz�o do g�owy wynajdowa� niewidzialno��. Za� te darmozjady mog�y co� takiego wykombinowa�, wiadomo bowiem, �e nie poci�ga ich rzetelna praca, nie uprawiaj� sport�w, �yj� w izolacji od kolektywu i taka czapka-niewidka bardzo by im si� przyda�a przy pope�nianiu przest�pstw. Dalsze rozwijanie tej tezy przerwa� Ma�aszkinowi przedstawiciel komitetu blokowego K. �ukjanow, kt�ry zaprotestowa� przeciwko takiemu krzywdz�cemu nasz� m�odzie� uog�lnianiu. Poza tym K. �ukjanow da� do zrozumienia, �e w og�le nie wierzy w ani jedno s�owo z tego, co tu wygadywa� emeryt W. Ma�aszkin i �e niewidzialni ludzie to nienaukowe wymys�y. Obecni przy tej dyskusji wyrazili w kuluarach pogl�d, �e staruch za�ga� si� ze szcz�tem, skleroza go wyka�cza, ale �e w ka�dym razie maj�c do czynienia z takim intrygantem, trzeba si� mie� na baczno�ci, a tak�e, �e K. �ukjanow myli si�, je�li s�dzi, �e jego stopie� pu�kownika w stanie spoczynku i jego odznaczenia wywr� jakie� wra�enie na staruchu, bo emeryt nie z takimi dawa� sobie rad�, a teraz to ju� na pewno zajmie si� zbieraniem interesuj�cych wiadomo�ci o pu�kowniku i przekazywaniem ich redakcjom, komitetowi blokowemu, organizacji partyjnej, a w og�le to lepiej trzyma� si� od niego z dala.

Natomiast fotoamator�w Kol� Piechtierowa i Walerka Czajkina nawet przyjaciele wy�miali � Kola i Walerek pletli zupe�ne bzdury. Twierdzili, �e robili zdj�cia nad rzek� i �e po wywo�aniu filmu na jednym z kadr�w zobaczyli jakie� dziwne, podobne do o�miornic stwory. Stwory te kry�y si� za krzakami. Kola i Walerek obstawali przy swoim, niczego jednak nie mogli udowodni�, poniewa� �w kadr z o�miornicami wyci�li z filmu i pobiegli z nim do nauczycielki, do Klaudii Siergiejewny, ale po drodze w jaki� niewyt�umaczony spos�b go zgubili. I nie znale�li go ju�, cho� przeszukali ca�� drog� od strychu w domu Koli do ganku domu Klaudii Siergiejewny. Mo�e porwa� go wiatr. A szkoda. By� to przecie� b�d� co b�d� dow�d rzeczowy, a nie jaka� tam zdziecinnia�a gadanina o czapce niewidce.

Studentce drugiego roku Instytutu Pedagogiki Gali Swiridowej przyjaci�ki r�wnie� nie uwierzy�y, cho� m�wi�a nie o �adnych o�miornicach ani niewidzialnych ludziach tylko o Witi Szewcowie, w kt�rego istnienie nikt bynajmniej nie w�tpi�. Gala wszak�e o�wiadczy�a, �e Witia to bardzo rzeczowy i warto�ciowy ch�opak, jej przyjaci�ki za� jak na z�o�� uwa�a�y go za wartog�owa i faceta bez charakteru.

Kiedy Gala pr�bowa�a broni� swojego pogl�du, przyjaci�ki zjadliwie przyzna�y, �e Witia rzeczywi�cie jest do�� przystojny, i zapyta�y Gal�, czy si� aby w nim nie podkochuje. Nie ona pierwsza, m�wi�y, nie ona ostatnia� I cho� Gala gor�co protestowa�a przeciwko tym podejrzeniom, przyjaci�ki nie uwierzy�y jej.

Ale w�a�ciwie trudno to nazwa� jakim� wydarzeniem�

Prze�o�y�a Irena Lewandowska

Tata i mama zn�w si� posprzeczali. Nawet nie to, �eby sobie rzeczywi�cie skakali do oczu, ale k��cili si� dosy� g�o�no. I tak by�o ca�ymi tygodniami.

��Nie mo�emy przecie� rzuci� nagle wszystkiego i wynosi� si�! � powiedzia�a mama.�� Musimy to przemy�le�. Trudno tak zupe�nie bez zastanowienia rozsta� si� z miejscem, w kt�rym cz�owiek sp�dzi� ca�e �ycie.

��Owszem, zastanawia�em si� nad tym!�� odpar� tata.�� I to nie raz. Zw�aszcza �e ci nieziemcy nie przestaj� si� tu pcha�. Zn�w dzie� czy dwa temu jaka� nowa rodzina osiedli�a si� u Pierce�a.

��Sk�d pewno�� � rzek�a mama � �e na kt�rej� z Planet Osiedle�czych b�dzie nam lepiej? A mo�e jeszcze gorzej ni� na Ziemi?

��Nie wyobra�am sobie, �eby mog�o by� gorzej. Nic nam si� nie wiedzie. Przyznam szczerze, �e mam ju� tego do��!

I tata rzeczywi�cie nie przesadza� z tymi naszymi niepowodzeniami. Zbi�r pomidor�w by� w tym roku do niczego, pad�y nam dwie krowy, nied�wied� powyjada� mi�d i porozwala� ule, a do tego wszystkiego zepsu� nam si� traktor i naprawa kosztowa�a siedemdziesi�t osiem dolar�w i dziewi��dziesi�t cent�w.

��Ka�dy ma jakie� niepowodzenia � upiera�a si� mama.�� Mia�by� je wsz�dzie, oboj�tne gdzie.

��Ka�dy, tylko nie Andy Carter!�� wrzasn�� tata.�� Nie wiem, jak on to robi, ale do czego si� we�mie, wszystko mu wychodzi idealnie. Andy gdyby nawet upad� w ka�u��, unurza�by si� w brylantach.

��Nie wiem��� powiedzia�a mama filozoficznie � mamy co je��, mamy si� w co ubra�, mamy dach nad g�ow� � mo�e dzi� cz�owiek nie powinien wi�cej oczekiwa� od �ycia.

��Owszem, powinien � odpar� tata.�� Cz�owiekowi nie mo�e wystarcza�, �e wi��e koniec z ko�cem. Nie �pi� po nocach, tylko �ami� sobie g�ow�, co by tu zrobi�, �eby by�o lepiej. Snu�em r�ne plany � dlaczego mia�yby si� nie powie��? A jednak nic z tego nie wysz�o. Tak jak z tym nowym grochem adaptowanym z Marsa. Posadzili�my go na czystym piasku. Wiadomo przecie�, �e tam, gdzie si� udaj� inne ro�liny, taki groch jest nic niewart. A ten kawa�ek ziemi by� zupe�nie bezu�yteczny � wymarzony pod marsja�ski groch. I co � uda� si�? � Nie � odpowiedzia�a mama � o ile sobie przypominam, to nie.

��A na drugi rok � pami�tasz, co by�o? Andy Carter posadzi� ten sam groch, w tym samym miejscu co ja, tylko przez p�ot. Przecie� to ten sam grunt i wszystko. I Andy unie�� nie m�g� swojego zbioru.

Tata m�wi� prawd�. Je�li chodzi o gospodark�, to Andy nie m�g� si� z nim nawet r�wna�. I g�ow� tata te� mia� lepsz�. A jednak, czegokolwiek si� tkn��, nic mu nie wychodzi�o. A niech Andy spr�bowa� tego samego � wychodzi�o mu bez pud�a.

Zreszt� dotyczy�o to nie tylko taty � ca�ego s�siedztwa. Nikomu si� nie szcz�ci�o poza Andy�m.�� Pami�taj � zaklina� si� tata � jeszcze jedno niepowodzenie i rzucam wszystko. Spr�bujemy gdzie� od nowa. A Planety Osiedle�cze wydaj� mi si� najlepsze z tego wszystkiego. Dlaczego mamy�

Ale ja ju� nie s�ucha�em. Wiedzia�em, co b�dzie dalej. Wymkn��em si� cichcem i id�c drog� my�la�em z �alem, �e mo�e kiedy� rzeczywi�cie zdecyduj� si� wyemigrowa�, tak jak to ju� zrobi�o bardzo wielu naszych s�siad�w.

Mo�e to by i nie by�o takie z�e, ale co sobie pomy�la�em, �e mogliby�my opu�ci� Ziemi�, robi�o mi si� jako� dziwnie. Wszystkie te planety s� tak daleko, �e nie wiadomo, czy by�my mogli wr�ci�, jakby nam si� nie spodoba�o. A poza tym mia�em tutaj blisko kumpli, i to ca�kiem fajnych, chocia� to byli nieziemcy.

A� si� troszk� wzdrygn��em na my�l o tym. Pierwszy raz zda�em sobie spraw�, �e moi przyjaciele to sami nieziemcy. Tak mi by�o z nimi dobrze, �e si� nigdy nad tym nie zastanawia�em.

Wydawa�o mi si� troch� dziwne, �e mama i tata m�wi� o wyniesieniu si� z Ziemi, skoro wszystkie opuszczone gospodarstwa w s�siedztwie wykupywali nieziemcy. Ale Planety Osiedle�cze by�y dla nich zamkni�te i pewnie nie mieli wyboru.

Przechodzi�em w�a�nie ko�o Carter�w i zobaczy�em, �e w sadzie drzewa dos�ownie uginaj� si� pod ci�arem owoc�w. Pomy�la�em sobie, �e mo�na by tu przyj��, jak dojrzej�. Ale musieliby�my bardzo uwa�a�, bo Andy Carter to by� ohydny �mierdziel, a jego parobek, Ozzie Burns, wcale nie lepszy. Pami�tam, �e nas Andy kiedy� nakry�, jake�my przyszli na melony, a ja wiej�c zapl�ta�em si� w drut kolczasty. Andy mnie wtedy st�uk�, do czego mia� w�a�ciwie prawo, ale �eby jeszcze i�� do taty i wzi�� od niego za te par� melon�w siedem dolar�w� Tata zap�aci�, a potem z�oi� mi sk�r� jeszcze gorzej ni� Andy.

Ale jak ju� by�o po wszystkim, to sam roz�alony powiedzia�, �e z takiego s�siada jak Andy Carter nie ma pociechy. I mia� racj�. Bo nie by�o, �adnej.

Poszed�em tam, gdzie dawniej mieszkali Adamsowie, i spotka�em na podw�rku Lalusia, kt�ry sobie buja� w powietrzu odbijaj�c swoj� star� pi�k� do koszyk�wki.

Wo�amy na niego Lalu�, bo nie potrafimy wym�wi� jego imienia. Niekt�rzy nieziemcy bardzo �miesznie si� nazywaj�.

Lalu� by� wystrojony jak zwykle. On jest zawsze wystrojony, bo si� nigdy przy zabawie nie brudzi. Mama mnie zadr�cza, dlaczego ja nie mog� by� taki czysty. A ja jej m�wi�, �e to �adna sztuka, jak kto� buja w powietrzu zamiast chodzi�, a rzucaj�c kulami z b�ota nawet ich nie dotyka.

Tej niedzieli mia� na sobie jasnob��kitn� koszul�, kt�ra wygl�da�a na jedwab, i czerwone spodnie, chyba nawet aksamitne, a jasne loki przewi�zane zielon� wst��k�, kt�ra powiewa�a na wietrze. Tak na pierwszy rzut oka Lalu� przypomina� troch� dziewczyn�, ale nie radz� mu tego m�wi�, boby nie darowa�. Przekona�em si� o tym na w�asnej sk�rze, jak tylko�my si� poznali. Wytarza� mnie w b�ocie i nawet palcem nie dotkn��; siedzia� sobie po turecku w powietrzu, jakie� mo�e trzy stopy nad ziemi�, ze s�odkim u�mieszkiem na swojej paskudnej g�bie i z tymi ��tymi lokami powiewaj�cymi na wietrze. A najgorsze, �e nie mog�em mu odda�.

Ale to ju� by�o bardzo dawno i teraz jest mi�dzy nami zgoda.

Chwil� pograli�my w pi�k�, ale nam si� znudzi�o. A potem wyszed� z domu tata Lalusia i powiedzia�, �e si� cieszy, �e mnie widzi, i pyta�, jak si� miewaj� rodzice i czy traktor dobrze si� spisuje po remoncie. Odpowiada�em mu bardzo grzecznie, bo je�li mam by� szczery, to mia�em lekkiego pietra przed tat� Lalusia.

Bo on jest troch� niesamowity � nawet nie z wygl�du, tylko �e robi r�ne niesamowite rzeczy, i wcale nie sprawia wra�enia farmera, chocia� �wietnie sobie z tym radzi. Tata Lalusia na przyk�ad wcale nie u�ywa p�uga do orania ziemi; siedzi sobie po prostu w powietrzu po turecku i �egluje nad polem raz ko�o razu, a w tym miejscu, nad kt�rym przep�ynie, ziemia jest zorana. I nie tylko zorana; zgrabiona i zbronowana, a mia�ka jak puder. I tak jest ze wszystkim. W jego zbo�u w og�le nie ma chwast�w, bo wystarczy, �e przep�ynie nad ka�dym rz�dkiem, a ju� chwasty le��, wyj�te czy�ciutko z korzeniami, i wi�dn� na boku.

Nietrudno sobie wyobrazi�, co by taki zrobi�, gdyby przy�apa� kt�rego� z nas na gor�cym uczynku, tak �e wolimy by� grzeczni i ostro�ni, jak on jest w pobli�u.

Wi�c na wszelki wypadek opowiedzia�em mu, jak to by�o z tym naszym traktorem i z ulami. A potem zapyta�em go, jak z jego machin� czasu, ale tata Lalusia tylko smutno pokiwa� g�ow�.

��Wiesz, Steve, zupe�nie nie wiem, co si� sta�o � powiedzia�. � Wrzucam do niej r�ne rzeczy i one znikaj�, a potem nie mog� ich znale��, chocia� powinienem. Mo�e ja je po prostu za daleko posuwam w czasie.

My�l�, �e powiedzia�by mi wi�cej na temat swojej machiny, ale co� nam przeszkodzi�o. Kiedy rozmawiali�my, tata Lalusia i ja, pies zagoni� kota na klon. Normalna rzecz � gdyby nie by�o w pobli�u Lalusia. Bo z nim nic nie mog�o odby� si� normalnie. Si�gn�� do drzewa � oczywi�cie nie r�kami, tylko tym, czym to on tam si�ga� � z�apa� kota, zwin�� go dos�ownie w k��bek, tak �e si� nie m�g� ruszy�, i po�o�y� na ziemi�. Potem przytrzyma� psa, kt�ry miota� si� i wyrywa�, a nast�pnie podetka� mu pod nos ten k��bek i pu�ci� oba w czasie obliczonym co do sekundy.

Wybuch�o straszne piek�o i taki wrzask, jakiego jeszcze nie s�ysza�em. Kot b�yskawicznie skoczy� na drzewo, kt�rego ma�o nie obdar� z kory, tak mu si� spieszy�o na g�r�. A pies �le sobie obliczy� hamowanie i z ca�ej si�y wyr�n�� �bem w pie�.

Kot by� ju� w tym czasie na samym wierzcho�ku i dar� si� jak op�tany, a pies og�upia�y kr��y� doko�a drzewa.

Tata Lalusia przerwa� i popatrzy� na niego. Nic nie zrobi� ani nawet nie powiedzia� s�owa, ale jak tak patrzy�, Lalu� okropnie zblad� i jakby si� skuli�.

��Pami�taj, �eby� zostawi� te zwierz�ta w spokoju � powiedzia� w ko�cu.�� Czy widzia�e� kiedy, �eby Steve czy Kud�aty tak si� nad nimi zn�cali?�� Nie widzia�em � wymamrota� Lalu�. � A teraz zajmijcie si� swoimi sprawami.

Jedno musz� przyzna� tacie Lalusia � nawet je�li sprawi� mu lanie, czy jak tam to nazwa�, to zaraz o tym zapomina�, nie zrz�dzi� potem ca�y dzie�.

No wi�c poszli�my sobie � to znaczy ja si� wlok�em drog� wzbijaj�c kurz, a Lalu� �eglowa� w g�rze ko�o mnie. Poszli�my do Kud�atego, kt�rego zastali�my przed domem. Mia� nadziej�, �e pr�dzej czy p�niej kt�ry� z nas b�dzie tamt�dy przechodzi�. Na ramieniu siedzia�a mu para wr�bli, wok� niego kica� kr�lik, a z kieszeni wygl�da�a wiewi�rka patrz�c na nas b�yszcz�cymi jak paciorki oczkami.

Kud�aty i ja usiedli�my pod drzewem, a Lalu� ko�o nas � te� prawie siedzia�, to znaczy unosi� si� mo�e ze trzy cale nad ziemi�. Postanowili�my si� naradzi�, co b�dziemy robi�, ale w�a�ciwie to nic nie mieli�my do roboty, wi�c po prostu siedzieli�my tak sobie i gadali�my, i rzucali�my kamieniami, i �uli�my trawki, a ulubie�cy Kud�atego dokazywali ko�o nas, wcale si� nie boj�c. Tyle �e troch� mieli si� na baczno�ci przed Lalusiem. Bo Lalu�, tak mi�dzy nami m�wi�c, to podst�pna bestia. Do mnie, jak jestem z Kud�atym, przychodz� ch�tnie, ale jak go nie ma, te� trzymaj� si� z daleka.

Wcale mnie nie dziwi, �e zwierzaki lgn� do Kud�atego; ca�y jest pokryty g�adkim, l�ni�cym futrem i ma na sobie tylko takie ma�e majteczki. Gdyby go pu�ci� bez tych majtek, m�g�by go kto� przez pomy�k� ustrzeli�.

No wi�c zastanawiali�my si�, co robi�, kiedy sobie przypomnia�em, �e tata m�wi� o jakiej� nowej rodzinie, co to si� mia�a wprowadzi� do Pierce�a. Postanowili�my tam p�j�� i przekona� si�, czy maj� dzieci.

Poszli�my i okaza�o si�, �e maj� ch�opaka w naszym wieku. Ten ch�opak by� do�� kurduplowaty i mizerny, z du�ymi okr�g�ymi oczami, ale robi� wra�enie fajnego, chocia� troch� przypomina� kar�owatego hukaj�cego puszczyka.

Powiedzia� nam, jak ma na imi�, ale to imi� by�o jeszcze gorsze ni� imiona Kud�atego i Lalusia, wi�c urz�dzili�my g�osowanie i postanowili�my nazywa� go Malec, co bardzo do niego pasowa�o.

Wtedy Malec zwo�a� swoj� rodzin�, kt�ra stan�a w rz�dzie, uroczy�cie, jak kar�owate puszczyki na ga��zi, i przedstawi� nam wszystkich. Poznali�my jego tat� i mam�, i ma�ego braciszka, i m�odsz� siostr�, kt�ra by�a prawie taka sama jak on. Wszyscy wr�cili potem do domu, tylko tata Malca przysiad�, �eby z nami porozmawia�.

Z tego, co m�wi�, wynika�o, �e si� nie czuje zbyt pewnie jako rolnik. Powiedzia� nawet, �e z zawodu wcale nie jest rolnikiem, tylko optykiem, i wyt�umaczy� nam, �e optyk to taki, co wycina i szlifuje soczewki. Ale dla takich nie ma przysz�o�ci na jego ojczystej planecie. Oznajmi� te�, �e jest bardzo zadowolony z tego, �e si� przeni�s� na Ziemi�, �e b�dzie dobrym obywatelem i s�siadem i du�o jeszcze bzdur w tym rodzaju.

Wi�c upolowali�my tak� chwil�, kiedy mu si� temat wyczerpa�, i uciekli�my. Nie ma nic gorszego, jak si� doros�y przyczepi i zacznie tru�.

Postanowili�my pokaza� Malcowi okolic� i wtajemniczy� go w niekt�re sprawy. Najpierw ruszyli�my do Czarnej Doliny, ale posuwali�my si� wolno, bo co chwila przy��cza� si� do nas kt�ry� z ulubie�c�w Kud�atego. Po chwili wygl�dali�my jak chodz�ca mena�eria: kr�liki, wiewi�rki, jeden czy dwa ��wie i para szop�w.

Lubi� Kud�atego oczywi�cie i nieraz bywa�o z nim bardzo fajnie, ale jednocze�nie musz� przyzna�, �e popsu� mi sporo frajdy. Zanim si� tu sprowadzi�, cz�sto chodzi�em na ryby i polowa�em, a teraz � nic z tego. Nie m�g�bym strzeli� do wiewi�rki czy z�owi� ryby, �eby si� nie zastanawia�, czy to przypadkiem nie kt�ry� z przyjaci� Kud�atego.

Po chwili doszli�my do �o�yska potoku, w kt�rym wykopywali�my jaszczurk�. Pracowali�my nad tym ca�e lato, z niewielkim zreszt� skutkiem, ale nie tracili�my nadziei, �e przyjdzie taki dzie�, kiedy odkopiemy j� ca��.

Orientujecie si� chyba, �e nie mam na my�li �ywej jaszczurki, tylko tak�, co ju� skamienia�a z milion lat temu.

W jednym miejscu ten strumie� przep�ywa przez ska�� wapienn�, u�o�on� warstwami. I w�a�nie mi�dzy dwiema takimi warstwami znale�li�my jaszczurk�. Mamy ju� odkopane cztery czy pi�� st�p ogona. Wgryzamy si� coraz bardziej w g��b i jest nam coraz trudniej i coraz wi�cej ska�y jest do wykuwania.

Lalu� unosi� si� nad t� wapienn� p�k� staraj�c si� zakotwiczy� jak najmocniej i kiedy ju� mu si� uda�o, waln�� z ca�ej si�y, uwa�aj�c oczywi�cie, �eby nie uszkodzi� jaszczurki. By� to jeden z lepszych cios�w; rozwali� wtedy kawa� ska�y. Kiedy odpoczywa� szykuj�c si� do nast�pnego, my�my we tr�jk� zbierali i wyrzucali kamienie.

Ale jednego nie mogli�my ruszy�. � R�bnij w niego jeszcze raz � powiedzia�em mu � tak, �eby si� pokruszy� na drobniejsze kawa�ki, to go wyniesiemy.�� Ja go odwali�em, a wy si� martwcie, co z nim teraz zrobi� � odpowiedzia�.

Nie by�o sensu si� z nim k��ci�. Wi�c we trzech przymierzyli�my si� do tego kamulca, ale nawet nie drgn��. A ten bezczelny siedzia� sobie wygodnie, nic si� nie przejmuj�c i �wietnie si� bawi�. � Postarajcie si� o jaki� �om � poradzi�. � �omem daliby�cie mu chyba rad�.

Zaczyna�em mie� Lalusia ju� serdecznie do��, wi�c �eby cho� na chwil� od niego odetchn��, powiedzia�em, �e id� przynie�� �om. A ten nowy, ten Malec, o�wiadczy�, �e idzie ze mn�. Wi�c zostawili�my Kud�atego i Lalusia, wdrapali�my si� z powrotem na drog� i poszli�my do mnie. Ale wcale nam si� nie spieszy�o. Dobrze Lalusiowi zrobi, jak sobie poczeka. I Kud�atemu te� � za to, �e si� tak obnosi z tymi zwierzakami.

Szli�my z Malcem drog� i tak sobie gadali�my. On mi opowiada� o swojej rodzinnej planecie, ale doszed�em do wniosku, �e nie musia�o to by� nic specjalnego, a ja mu opowiada�em o naszych stronach i czu�em, �e si� zaczynamy przyja�ni�.

Kiedy doszli�my do Carter�w i mijali�my w�a�nie sad, stan�� nagle na �rodku drogi jak wryty i z je�y� si� jak my�liwski pies, kiedy poczuje zwierzyn�.

Poniewa� szed�em tu� za nim, wpad�em nagle na niego, ale on nawet si� nie poruszy�; tylko oczy mu b�yszcza�y i ca�y by� taki napi�ty, jakby dr�a�, chocia� wcale nie dr�a�. � Co si� sta�o?�� spyta�em.

Malec bez przerwy wpatrywa� si� w co�, co by�o w sadzie. Spojrza�em w tamt� stron�, ale nie zobaczy�em nic.

Wtedy on obr�ci� si� b�yskawicznie, przesadzi� p�ot po tej stronie, gdzie droga opada�a w d�, i pogna� przez pola naprzeciwko sadu Cartera. Pobieg�em za nim i dopad�em go jeszcze przed skrajem lasu. Z�apa�em go za rami� i odwr�ci�em twarz� do siebie, co zreszt� wcale nie by�o trudne, bo Malec ca�y by� w kszta�cie wrzeciona.�� Co si� sta�o?!�� wrzasn��em.�� Dok�d tak lecisz?�� Do domu po strzelb�! � Po strzelb�? A po co ci strzelba?�� Bo tam jest ich pe�no! Trzeba je wyt�pi�!

Musia� si� zorientowa�, �e nic nie rozumiem.�� Chyba mi nie powiesz, �e ich nie widzia�e�?

Potrz�sn��em g�ow�. � Tam nic nie by�o.

��Owszem, by�y � powiedzia�. � Tylko mo�e ich nie widzia�e�. Z tob� pewnie jest tak jak z doros�ymi.

Jeszcze mnie nikt o co� podobnego nie pos�dzi�. Podsun��em mu pi�� do pow�chania i zacz�� si� szybko t�umaczy�.

��One s� widzialne tylko dla dzieci. I przynosz� nieszcz�cie. Nie mo�na ich tak zostawi�, bo si� nie pozb�dziemy pecha.

Jako� nie mog�em mu uwierzy�. Chocia� widz�c, co wyrabiaj� Lalu� i Kud�aty, przesta�em m�wi�, �e jest co� niemo�liwego.

I rzeczywi�cie, jak si� przez chwil� nad tym zastanowi�em, doszed�em do wniosku, �e to nie takie g�upie. Bo od d�u�szego czasu prze�ladowa� nas pech, a przecie� nigdy nie jest tak, �eby ludziom wiod�o si� tylko �le, chyba �e kto� si� specjalnie o to stara.

Ale nie tylko z nami tak by�o. Wszystkim, dos�ownie wszystkim s�siadom si� nie wiod�o � oczywi�cie z wyj�tkiem Andy�ego Cartera. Bo Andy by� za pod�y nawet na to, �eby si� pech do niego przyczepi�. � Dobra � powiedzia�em � chod�my po t� strzelb�.

I pomy�la�em sobie, �e musi to by� ciekawa strzelba, z kt�rej mo�na strzela� do czego�, czego si� nawet nie widzi.

Przybiegli�my na miejsce w rekordowym czasie. Tata Malca siedzia� pod drzewem i rozczula� si� nad sob�. Malec podszed� do niego i zacz�� co� be�kota�, ale nic nie mog�em zrozumie�.

Tata s�ucha� go przez chwil�, a potem mu przerwa� i powiedzia�: � Powiniene� m�wi� tutejszym j�zykiem, to bardzo niegrzecznie z twojej strony. Skoro chcesz by� dobrym obywatelem tej wielkiej i wspania�ej planety, powiniene� przede wszystkim u�ywa� jej j�zyka, przejmowa� jej obyczaje i stara� si� �y� tak, jak �yj� jej mieszka�cy.

Jedno musz� przyzna� tacie Malca: potrafi� dobiera� s�owa.�� Czy to prawda, prosz� pana � spyta�em � �e one przynosz� pecha?

��Prawda � odpar� tata Malca.�� Na naszej ojczystej planecie dobrze si� nam da�y we znaki.�� Tato � zapyta� Malec � czy mog� wzi�� strzelb�?

��Nie jestem pewien � odpowiedzia� jego tata.�� Musimy to dok�adnie zbada�. Tam u nas sprawa by�a oczywista. Ale tu mog� panowa� inne zwyczaje. Niewykluczone, �e cz�owiek, do kt�rego nale��, nie zgodzi si�, �eby je wystrzela�.

��Ale przecie� one nie mog� do nikogo nale�e� � zaprotestowa�em.�� Jak mo�na posiada� rzecz, kt�rej si� nawet nie widzi?

��Mia�em na my�li w�a�ciciela sadu, w kt�rym si� pojawi�y.�� Andy�ego Cartera. Ale� on nic o nich nie wie.

��To nie ma znaczenia � odpar� tata Malca bardzo sprawiedliwie.�� Wydaje mi si�, �e powstaje w zwi�zku z tym powa�ny problem natury etycznej. Na naszej planecie nikt ich nie chcia�, ludzie by si� ich wstydzili. Ale tu mo�e by� inaczej. Bo widzisz, temu, kogo one sobie wybior�, przynosz� szcz�cie.

��To znaczy, �e Andy�emu przynosz� szcz�cie?�� spyta�em.�� A mnie si� wydawa�o, �e pan m�wi�, �e one przynosz� pecha.

��Owszem, przynosz� wszystkim, poza tymi, kt�rych sobie wybior�. Bo to jest regu�a: szcz�cie dla jednego � nieszcz�cie dla innych. Dlatego na naszej planecie nikt im nie pozwala� si� u siebie osiedla�.

��A pan my�li, �e one sobie wybra�y Andy�ego i dlatego jemu si� wiedzie?

��Masz ca�kowit� s�uszno�� � powiedzia� tata Malca.�� Wspaniale uchwyci�e� istot� rzeczy.�� No to dlaczego nie p�jdziemy zaraz i nie powystrzelamy ich wszystkich?�� A ten pan Carter nie mia�by nic przeciwko temu?

��Oczywi�cie, �e by mia�, niczego lepszego nie mo�na si� po nim spodziewa�. Na pewno nas wyp�dzi, zanim zrobimy po�ow� roboty, ale przecie� mogliby�my wr�ci� po kryjomu��� Wykluczone � oburzy� si� tata Malca. Ten tata Malca to mia� dos�ownie fio�a na punkcie uczciwo�ci. On by nie prze�y�, �eby go na czym� takim z�apano.�� Tak si� nie robi � powiedzia�. � To by�oby w najwy�szym stopniu nieetyczne. Czy my�lisz, �e gdyby ten Carter zdawa� sobie spraw�, �e je ma, to by je chcia� zatrzyma�?

��Jestem tego pewny. On my�li tylko o sobie. Tata Malca westchn�� ci�ko i podni�s� si�.

��Ch�opcze, czy tw�j ojciec jest teraz w domu?

��Na pewno.

��P�jdziemy z nim porozmawia�. On si� tu urodzi�, jest uczciwym cz�owiekiem i z pewno�ci� nam doradzi, jak post�pi�.

��Prosz� pana � spyta�em � a jak wy je nazywacie?

��One maj� swoj� nazw�, ale nie da si� jej przet�umaczy� na wasz j�zyk. Ta nazwa wi��e si� z tym, �e one nie s� ani tu, ani tam. Tylko gdzie� wp� drogi, pomi�dzy. M�wimy na nie po prostu Cienie.

��To chyba dobre s�owo.

��Tak � potwierdzi� tata Malca � dla wygody nazywajmy je Cieniami.

Z pocz�tku tata zg�upia� tak jak i ja, ale im d�u�ej s�ucha� taty Malca i im wi�cej si� zastanawia�, tym bardziej si� przekonywa�, �e co� w tym musi by�.

��Z ca�� pewno�ci� istnieje co�, co nam przynosi pecha � powiedzia� na koniec.�� Czego si� cz�owiek tknie, to mu nie wychodzi. I musz� przyzna�, �e diabli mnie bior�, jak patrz�, �e mnie si� nic nie udaje, a takiemu Carterowi wiedzie si� we wszystkim.

��Bardzo si� zmartwi�em � o�wiadczy� tata Malca � �e znale�li�my Cienie na tej planecie. U nas by�o ich du�o i na s�siednich �wiatach te�, ale nigdy nie przypuszcza�em, �e si� a� tak rozplenia.

��Jednego tylko nie rozumiem � powiedzia� m�j tata zapalaj�c fajk� i siadaj�c, �eby obgada� spraw� � jak mo�emy ich nie widzie�, skoro tu s�.

��Istnieje pe�ne naukowe uzasadnienie tego zjawiska, ale niestety nie da si� wyrazi� w waszym j�zyku. Mo�na by powiedzie�, �e �yj� niejako w innej fazie, ale to te� niezupe�nie to. Wzrok dziecka jest przenikliwy, umys� otwarty i dlatego mo�e ono wyjrze� troszeczk�, dos�ownie odrobin�, poza rzeczywisto��. Z tego w�a�nie powodu Cienie s� widzialne jedynie dla dzieci. Ja swego czasu, w dzieci�stwie, widywa�em, a nawet wyt�pi�em ich niema�o. Musz� panu powiedzie�, �e na naszej rodzinnej planecie wykrywanie i nieustanne t�pienie Cieni nale�y do obowi�zk�w dzieci.

Tata zwr�ci� si� do mnie: � A ty je widzia�e�? � Nie, tatusiu, nie widzia�em.

��I pan ich te� nie widzia�? � spyta� tat� Malca.

��Wiele lat temu straci�em zdolno�� widzenia Cieni. A je�li chodzi o pa�skiego ch�opca, to mo�e tylko dzieci niekt�rych ras�

��W takim razie one musz� widzie�, bo jakby inaczej mog�y przynosi� szcz�cie czy pecha?�� Oczywi�cie, �e nas widz�. Co do tego wszyscy s� zgodni. Zapewniam pana, �e uczeni z naszej planety od wielu lat prowadz� badania nad tymi istotami.

��I jeszcze jedna sprawa: po co one wybieraj� sobie pewnych ludzi? Co im z tego przychodzi? Co maj� z tego, �e ich faworyzuj�?

��Ta sprawa nie zosta�a jeszcze ostatecznie wyja�niona � odpar� tata Malca.�� Ale istnieje na ten temat wiele teorii. Jedna z nich g�osi, �e one nie maj� swojego w�asnego �ycia i �eby istnie�, musz� mie� jaki� wzorzec. Takiemu wzorcowi zawdzi�czaj� form� zewn�trzn�, zmys�y i prawdopodobnie zdolno�� percepcji. Pod pewnymi wzgl�dami przypominaj� paso�yty.

Ale tata mu przerwa�. Zapl�ta� si� w tym wszystkim i musia� g�o�no pomy�le�. � Nie przypuszczam � powiedzia� � �eby robi�y to tak bez powodu. Musi istnie� jaka� konkretna przyczyna � jak zreszt� w ka�dej sprawie. I to jest s�uszne, �e wszystko dzieje si� wed�ug okre�lonego planu, wszystko ma sw�j cel. I jak si� tak dobrze przyjrze�, to w�a�ciwie nie ma rzeczy z�ych. A mo�e ten pech, kt�ry Cienie przynosz�, to te� cz�stka jakiego� wielkiego planu; mo�e to przeciwno�ci maj� nam pom�c w �wiczeniu charakteru? Jak babci� kocham, pierwszy raz s�ysza�em, �eby tata gada� jak kaznodzieja.

��Pan mo�e mie� racj� � odpar� tata Malca.�� Pr�by uzasadnienia ich istnienia s� bardzo r�norodne.

��A mo�e to jakie� koczownicze plemiona, kt�re po prostu w�druj� z miejsca na miejsce. Posiedz� troch�, a potem si� wynosz�?

Tata Malca sm�tnie pokiwa� g�ow�. � Niestety, to si� prawie nigdy nie zdarza.

��Kiedy�, jak by�em ma�y � powiedzia� tata � pojecha�em z mam� do miasta. Wiele z tego nie pami�tam, ale przypominam sobie, jak sta�em przed ogromn� wystaw� pe�n� zabawek i wiedzia�em, �e nigdy nie b�d� ich mia�, a tak bardzo pragn��em dosta� kiedy� cho� jedn�. Mo�e tak w�a�nie jest z nimi. Mo�e stoj� za tak� szyb� i patrz� na nas.

��Pa�skie por�wnanie jest bardzo malownicze � powiedzia� tata Malca z wyra�nym podziwem.

��Je�li chodzi o mnie � podj�� tata � to pa�skie s�owo jest dla mnie �wi�te i bro� Bo�e nie chcia�bym w�tpi� w to, co nam pan powiedzia��

��Ale pan w�tpi i nie znajduj� w swoim sercu pot�pienia dla pana. Czy by�oby panu �atwiej w to uwierzy�, gdyby pa�ski syn o�wiadczy�, �e je widzia�? � Chyba tak � odpar� tata z namys�em.�� Tak, na pewno.

��Zanim osiedlili�my si� na Ziemi, pracowa�em w bran�y optycznej. Mo�e uda mi si� dobra� dla pa�skiego syna i oszlifowa� takie soczewki, �eby m�g� zobaczy� Cienie. Nie mog� oczywi�cie nic gwarantowa�, ale gra warta �wieczki. Nie wyszed� jeszcze z tego wieku, kiedy si� widzi poza rzeczywisto�ci�, i mo�e po prostu jego wzrok wymaga ma�ej korekty.�� Gdyby si� to panu uda�o i gdyby Steve m�g� zobaczy� Cienie, uwierzy�bym bez najmniejszych zastrze�e�.

��Zaraz si� do tego zabior� � obieca� tata Malca.�� A potem rozpatrzymy etyczn� stron� zagadnienia.

Tata spogl�da�, jak Malec i jego tata oddalaj� si� drog�, i jak gdyby si� wstrz�sn��. � Niekt�rzy z tych nieziemc�w g�osz� r�ne dziwne teorie i cz�owiek musi si� naprawd� pilnowa�, �eby w ko�cu sam nie da� si� na to z�apa�.

��Ale oni maj� racj�, tato � powiedzia�em. Tata siedzia� jeszcze jaki� czas i my�la� i niemal widzia�em, jak w m�zgu obracaj� mu si� takie ma�e k�eczka.

��Niewiele wiem na ten temat, ale im d�u�ej si� cz�owiek nad tym zastanawia, tym sensowniej to wszystko zaczyna wygl�da�. Na pocz�tku oczywi�cie szcz�cie i nieszcz�cie zosta�y rozdzielone r�wno � i to jest s�uszne. Ale powiedzmy, �e przysz�o co� i ca�e szcz�cie zagarn�o dla jednego cz�owieka � to dla reszty zosta�o samo nieszcz�cie. Szkoda, �e nie by�o to dla mnie takie jasne jak dla taty, i im d�u�ej tego s�ucha�em, tym mniej z tego wszystkiego rozumia�em.

��By� mo�e � powiedzia� � �e problem sprowadza si� po prostu do wsp�zawodnictwa. Co jest szcz�ciem dla jednego, dla drugiego jest pechem. Powiedzmy, �e jest posada, o kt�r� si� wszyscy ubiegaj�. Dla tego, co j� dostanie, to jest szcz�cie � dla innych nieszcz�cie. Albo z tym nied�wiedziem: dla tego, czyj ul omin��, to jest szcz�cie, a dla tego, czyj okrad� � nieszcz�cie. Albo zn�w, jak komu� mia� si� zepsu� traktor�

Tata m�g�by tak jeszcze d�ugo, ale nie s�dz�, �eby sam w to wierzy�. Wiedzieli�my obaj, �e w tym co� musi by�.

Lalu� i Kud�aty byli na mnie w�ciekli, �e nie przynios�em �omu. Powiedzieli, �e ich wystawi�em do wiatru, wi�c im wyt�umaczy�em, �e wcale nie, i �eby mi uwierzyli, musia�em im opowiedzie�, co si� sta�o. Mo�e i by�oby lepiej trzyma� j�zyk za z�bami, ale w ko�cu to chyba bez r�nicy.

W ka�dym razie pogodzili�my si� i wszyscy polubili�my Malca, i by�o bardzo fajnie. Tamci dwaj nabijali si� z niego na pocz�tku z powodu Cieni, ale on nic sobie z tego nie robi�, wi�c dali spok�j.

Te wakacje mieli�my wyj�tkowo fajne. By�a jaszczurka i du�o innych rzeczy, i ca�a rodzina skunks�w, kt�ra dos�ownie zakocha�a si� w Kud�atym i nie odst�powa�a go ani na krok. A kiedy� Lalu� wyprowadzi� Andy�emu z szopy wszystkie maszyny i Andy lata� jak op�tany i szala� ze z�o�ci.

Ale ani nas, ani naszych s�siad�w pech nie opuszcza�. A ju� tego dnia, co nam si� zawali�a stodo�a, tata powiedzia� wr�cz, �e tata Malca ma racj�. Ledwie go mama zatrzyma�a, bo ju� chcia� i�� i dobra� si� Andy�emu Carterowi do sk�ry.

Niedawno by�y moje urodziny i dosta�em od rodzic�w telebiowizorek, cho� musz� przyzna�, �e si� nie spodziewa�em. Marzy�em o nim od dawna, ale wiedzia�em, �e to droga historia, a po tych wszystkich nieszcz�ciach nie mieli�my pieni�dzy.

Wiecie naturalnie, co to jest telebiowizor. To jest takie co� jak telewizor, tylko znacznie lepsze. Maj�c telewizor mo�esz najwy�ej ogl�da� program. Telebiowizor pozwala ci go prze�ywa�. Zak�adasz na g�ow� taki wizjer, w kt�ry patrzysz, wybierasz odpowiedni kana�, w��czasz odbiornik i prze�ywasz to, co widzisz.

Nie potrzeba nawet do tego specjalnej wyobra�ni � masz wszystko gotowe: akcj�, d�wi�k, zapach, a nawet do pewnego stopnia � z�udzenie dotyku.

M�j telebiowizor by� dziecinny i mo�na by�o na nim �apa� tylko dziecinne programy. Ale mnie to w zupe�no�ci wystarcza�o; i tak bym nie chcia� prze�ywa� tych wszystkich bzdur dla doros�ych.

Ca�e rano przesiedzia�em z telebiowizorem. Najpierw by� program, kt�ry si� nazywa� �Zdobywamy inne �wiaty� � o ziemskiej ekipie pomiarowej, kt�ra wyl�dowa�a na jednej z planet, potem co� o polowaniu w d�ungli, a na koniec �Robin Hood�. Ze wszystkich trzech podoba� mi si� chyba najlepiej �Robin Hood�.

By�em niesamowicie dumny z tego telebiowizora i koniecznie chcia�em si� nim pochwali� przed dzieciakami, wi�c poszed�em do Lalusia. Ale nie mia�em okazji mu go pokaza�. Zanim doszed�em do furtki, zobaczy�em, jak p�ynie sobie chy�kiem-milczkiem, a o krok mo�e od niego jego nieszcz�sny, zmaltretowany kot, nad kt�rym Lalu� zawsze si� zn�ca�. Kot tak by� zwini�ty, �e nawet drgn�� nie m�g�, tylko widzia�em jego szeroko rozwarte z przera�enia oczy. I je�li chcecie wiedzie�, to wcale mu si� nie dziwi� po tym, co Lalu� z nim wyprawia�. � Hej, Lalu�! � wrzasn��em do niego.

Przy�o�y� palec do ust na znak, �e mam by� cicho, ale drugim palcem przywo�a� mnie do siebie. Przeskoczy�em przez p�ot, a Lalu� opu�ci� si� do mojego poziomu.�� Co robisz?�� spyta�em.

��Wyszed� i zapomnia� zamkn�� szop� na k��dk� � szepn��.

��Kto wyszed�?

��M�j tata. Zapomnia� zamkn�� na k��dk� t� star� szop�.

��Ale przecie� tam�

��No w�a�nie, tam trzyma swoj� machin� czasu.

��Lalu�! Ale ty chyba nie masz zamiaru wrzuci� tam tego kota?!

��A niby dlaczego nie? Tata nigdy jeszcze nie wk�ada� tam nic �ywego. Zobaczymy, co si� stanie.

Nie podoba�o mi si� to bardzo, ale jednocze�nie strasznie chcia�em obejrze� machin� czasu. Ciekaw by�em, jak ona wygl�da. Nikt poza tat� Lalusia jej nie widzia�. � Co ty � zapyta� Lalu� � tch�rzysz?�� Nie, ale co z kotem?�� Te� co�! Przecie� to tylko kot.

Rzeczywi�cie, przecie� to tylko kot. Wi�c poszed�em za Lalusiem i w�lizn�li�my si� do szopy zamykaj�c za sob� drzwi. Na �rodku sta�a machina czasu.

W�a�ciwie nie by�o to nic specjalnego: rodzaj leja, w najw�szym miejscu oplecionego mas� jakich� zwoj�w. Do specjalnego ko�ka przybita by�a prymitywna tablica rozdzielcza i to wszystko za pomoc� r�nych drut�w przytwierdzone by�o do leja.

Ca�a machina si�ga�a mi do piersi, wi�c zdj��em telebiowizor i po�o�y�em go na brzegu, �eby zajrze� do �rodka. Ale w tym momencie Lalu� w��czy� urz�dzenie i odskoczy�em jak oparzony, bo naprawd� mo�na si� by�o przestraszy�.

Po chwili jednak podszed�em, �eby jeszcze raz spojrze�. Wygl�da�o to jak wir �mietanowy, g�sty, t�usty, b�yszcz�cy i � �ywy. Wida� w nim by�o to �ycie. I tak co� ci�gn�o, �eby si� tam rzuci�, g�ow� naprz�d, �e z ca�ych si� musia�em si� trzyma� brzeg�w leja, �eby tego nie zrobi�.

I kto wie, czybym w ko�cu nie wskoczy�, gdyby si� kot Lalusia nagle nie rozplata�. Nie wiem, jak to zrobi�, bo by� dos�ownie zwini�ty w kulk� i nieomal zapi�ty na guzik. Mo�e Lalu� si� zagapi�, a mo�e kot si� w ko�cu po�apa�, co go czeka. Tak czy siak, wisia� nad lejem machiny i Lalu� ju�-ju� mia� go wrzuci�. Ale kot nie rozplata� si� cz�ciowo, tylko ca�kowicie i wrzeszcza�, z ogonem rozcapierzonym, �api�c si� pazurami powietrza, �eby nie wpa�� do gardzieli. W ostatniej chwili, ju� w locie, uda�o mu si� jako� tak skr�ci�, �e pazurami jednej �apy zaczepi� o brzeg leja, a drugiej o m�j telebiowizor.

Wrzasn��em i rzuci�em si�, �eby go ratowa�, ale by�o ju� za p�no. Aparat znikn�� w bia�ym wirze.

Kot tymczasem czmychn�� po s�upie i siedzia� na jednej z krokwi piszcz�c i miaucz�c.

W tym momencie otworzy�y si� drzwi i tata Lalusia z�apa� nas na gor�cym uczynku.

Pomy�la�em sobie, �e teraz mi si� nie�le dostanie, ale on patrzy� tylko przez chwil� to na Lalusia, to na mnie, a potem powiedzia�: � Steve, prosz� ci�, wyjd�.

Wymkn��em si�, jak umia�em najpr�dzej, ale przez rami� zerkn��em jeszcze na Lalusia. Zrobi� si� blady i ju� zaczyna� si� jakby kurczy�. Wiedzia�, co go czeka, i chocia� w pe�ni sobie na to zas�u�y�, �al mi si� go zrobi�o.

Ale nawet jakbym zosta�, nic by mu to nie pomog�o, wi�c by�em zadowolony, �e wyszed�em z tego obronn� r�k�.

Tylko �e niezupe�nie obronn�.

Nie wiem, co mi si� sta�o � pewnie z przera�enia � poszed�em prosto do domu i powiedzia�em tacie wszystko tak jak by�o. Tata zdj�� pasek, kt�ry wisia� za drzwiami, i mi wla�. Ale chyba troch� bez przekonania, bo i jemu te sztuczki nieziemc�w zaczyna�y si� nie podoba�.

Przez kilka dni nie rusza�em si� nigdzie. �eby i�� gdziekolwiek, musia�bym przechodzi� ko�o domu Lalusia, a nie chcia�bym si� na niego napatoczy�, w ka�dym razie jeszcze nie teraz.

Kt�rego� dnia przyszed� Malec ze swoim tat� i z okularami.�� Nie wiem, czy b�d� pasowa�y � powiedzia� tata Malca.�� Robi�em je na oko.

Okulary wygl�da�y jak ka�de inne, tyle �e soczewki mia�y takie dziwne linie biegn�ce we wszystkie mo�liwe strony, jakby kto� poskr�ca� to szk�o i je zniekszta�ci�.

W�o�y�em okulary; by�y na mnie troszk� za lu�ne i wszystko wygl�da�o przez nie inaczej, ale nie bardzo. Popatrzy�em na podw�rko. By�o tam, gdzie zawsze, ale wydawa�o mi si� jakie� dziwne i jakby niesamowite, chocia� nie potrafi�bym powiedzie�, na czym to polega�o. By� pi�kny sierpniowy dzie� i �wieci�o s�o�ce, a jak w�o�y�em okulary, to jakby si� zachmurzy�o i zrobi�o ch�odno. I na tym w�a�nie polega�a r�nica, ale nie tylko na tym.

Opanowa�o mnie uczucie obco�ci, od kt�rego a� si� wstrz�sn��em, i �wiat�o by�o nie takie, a najgorsze ze wszystkiego to wra�enie, �e nigdzie nie nale��. Ale jednocze�nie nie umia�bym wyra�nie powiedzie�, co by�o �le.�� No co, jest inaczej, synku?�� zapyta� tata.�� Troch�. � A poka� mnie.

Zdj�� mi okulary i sam za�o�y�. � Nic nie widz� � powiedzia� � tylko tak jako� kolorowo.

��M�wi�em panu � powiedzia� tata Malca � �e widz� tylko dzieci. Pan i ja jeste�my zbyt mocno osadzeni w rzeczywisto�ci.

Tata zdj�� okulary, hu�taj�c nimi przez chwil�. � Widzia�e� Cienie?�� spyta� mnie. Potrz�sn��em g�ow�. � Tu ich nie ma � wyja�ni� Malec.

� �eby zobaczy� Cienie � doda� tata Malca � musimy i�� do Cartera.�� No to na co czekamy?�� powiedzia� tata. Wi�c we czw�rk� ruszyli�my w stron� Carter�w.

Wygl�da�o na to, �e nie ma nikogo w domu, co by�o do�� dziwne, bo zawsze kto� z nich zostawa� � albo sam Carter, albo jego �ona, albo ich cz�owiek Ozzie Burns � kiedy inni szli do miasta czy gdziekolwiek.

Stali�my na drodze i Malec patrzy� pilnie, ale nie zauwa�y� Cieni w obej�ciu ani w sadzie, ani na polu. Tata zacz�� si� niecierpliwi�. Wiedzia�em, co sobie my�li � �e paru nieziemc�w zrobi�o z niego wariata. Ale w�a�nie w tej chwili Malec, bardzo podniecony, powiedzia�, �e chyba widzi Cienie w rogu pastwiska, tam gdzie si� zaczynaj� lasy Czarnej Doliny i gdzie sta�o gumno Andy�ego, ale z tej odleg�o�ci nie by� pewny.�� Niech pan da swojemu ch�opcu okulary � powiedzia� tata Malca � �eby m�g� popatrze�.

Tata da� mi okulary. Nie mog�em na pocz�tku rozpozna� r�nych znajomych rzeczy, ale w ko�cu mi si� to uda�o i rzeczywi�cie w rogu pastwiska zobaczy�em poruszaj�ce si� postacie podobne do ludzi, ale bardzo dziwne. Wygl�da�y tak, jakby by�y z dymu, jakby je mo�na by�o zdmuchn��.

��Widzisz co�? � zapyta� tata.

Powiedzia�em mu, co widz�, a on sta� chwil� zastanawiaj�c si� i pocieraj�c z zak�opotaniem podbr�dek, a� mu skrzypia� zarost.

��Nikogo tu w pobli�u nie ma, wi�c chyba mo�emy tam spokojnie wej�� � powiedzia� wreszcie � chcia�bym, �eby Steve dobrze si� im przyjrza�.

��Uwa�a pan, �e to b�dzie w porz�dku?�� zapyta� tata Malca zatroskany.�� �e to nie b�dzie nieetycznie?

��No owszem, chyba tak � powiedzia� tata � ale je�eli szybko si� sprawimy, Andy wcale nie musi o tym wiedzie�.

Wi�c wpe�zli�my pod p�otem na ��k� i przedarli�my si� lasem do miejsca, w kt�rym widzieli�my Cienie.

Droga nie by�a �atwa, bo trzeba si� by�o przedziera� przez k�py je�yn, ci�kich od czarnych, l�ni�cych owoc�w.

Ale przemykali�my si� jak najciszej, a� wreszcie znale�li�my si� dok�adnie naprzeciwko miejsca, w kt�rym widzieli�my Cienie.

Malec tr�ci� mnie i szepn��, bardzo podniecony: � O, zobacz, s�.

W�o�y�em okulary i rzeczywi�cie, jak bonie dydy, by�y.

Na brzegu ��ki, za lasem, sta�o gumno Andy�ego; po prostu taki daszek na palach, gdzie chowa� siano, kt�rego nie m�g� ju� pomie�ci� w stodole.

Gumno by�o stare, w kiepskim stanie; na dachu sta� Andy, a obok niego le�a�y gonty. Po drabinie wspina� si� Ozzie Burns, z nast�pn� wi�zk� gont�w na ramieniu, po kt�re Andy si�ga� w�a�nie r�k�. Na samym dole drabiny, przytrzymuj�c j�, �eby si� nie wywali�a, sta�a pani Burns. I dlatego �adnego z nich nie widzieli�my ko�o domu � wszyscy �atali dach gumna.

Pe�no by�o ko�o nich Cieni, chyba ze dwadzie�cia. Kilka uwija�o si� z Andy�m na dachu, kilka sta�o z Ozzie�em na drabinie, a reszta pomaga�a pani Burns podtrzymywa� drabin�. Krz�ta�y si� energicznie, pracowicie, a ka�dy z nich a� do obrzydzenia przypomina� Andy�ego.

Nawet nie to, �eby by�o jakie� wyra�ne podobie�stwo, nie. Cienie mia�y posta� widmow�, bezcielesn�. Po prostu jakby ob�ok; tyle �e ka�dy z tych ob�ok�w � dos�ownie ka�dziutki � by� przysadzisty i podobny do buldoga jak Andy i nawet ch�d mia�y taki ko�ysz�cy jak on, i czu�o si� w nich t� sam� pod�o��.

Kiedy si� na nich gapi�em, Ozzie Burns poda� ju� Andy�emu gonty i wszed� do niego na dach, a pani Burns zesz�a z drabiny, bo jej m�� by� ju� bezpieczny. Ta drabina sta�a na nier�wnym i dlatego ona musia�a j� trzyma�.

Andy przykucn�� na dachu, �eby po�o�y� gonty, kt�re mu da� Ozzie, i w�a�nie w momencie kiedy si� prostowa�, spojrza� w stron� lasu i zobaczy� nas.�� Czego tam szukacie?!�� rykn�� i zacz�� schodzi� po drabinie.

I teraz zaczyna si� naj�mieszniejsze. Spr�buj� opowiedzie� to powoli i dok�adnie.

Dla mnie wygl�da�o to tak, jakby drabina rozdzieli�a si� na dwie. Jedna sta�a w dalszym ci�gu oparta o dach, a druga zacz�a si� wolniutko zsuwa� wraz z Andy�m i ju�-ju� mia�a upa�� na ziemi�.

Chcia�em krzykn��, �eby go ostrzec, chocia� w�a�ciwie nie wiem dlaczego. Bo gdyby spad� i skr�ci� sobie kark, nie zrobi�oby mi to �adnej r�nicy.

Ale w�a�nie kiedy ju� mia�em wrzasn��, dwa Cienie b�yskawicznie rzuci�y si� w tamt� stron� i druga drabina znikn�a. Zsuwa�a si� po dachu, z uczepionym jej drugim Andy�m, kt�ry ju� zaczyna� mie� pietra i nagle � zamiast dw�ch � zrobi�a si� jedna drabina i jeden Andy.

Sta�em i trz�s�em si� ca�y, i chocia� nie mia�em w�tpliwo�ci, �e dobrze widz�, za nic bym tego nawet przed sob� nie przyzna�.

Pomy�la�em sobie, �e to jest tak, jakbym jednocze�nie patrzy� na dwa momenty: moment, w kt�rym drabina powinna upa��, i moment, w kt�rym nie upad�a, bo jej Cienie nie da�y. Widzia�em na w�asne oczy, jak to jego szcz�cie dzia�a. Czy te� mo�e, jak si� nieszcz�cie odwraca. Zreszt� to i tak na jedno wychodzi.

Ale teraz Andy by� ju� prawie na samym dole drabiny, razem z nim Cienie: jedne skaka�y, inne po prostu spada�y i gdyby by�y lud�mi, a nie tym, czym by�y, nie by�oby co zbiera�.

Tata wyszed� z lasu na ��k�, a ja za nim. Wiedzieli�my, w co si� pakujemy, ale nie byli�my z tych, co to bior� nogi za pas. Z ty�u, za nami, cz�apali Malec i jego tata z bardzo przera�onymi minami, wyra�nie mieli pietra.

Andy szed� prosto w nasz� stron� i wida� by�o, �e nie ma pokojowych zamiar�w. A po obu jego stronach Cienie, kt�re tak samo jak on wymachiwa�y r�kami i tak samo nikczemnie wygl�da�y.

��Andy � zacz�� tata pojednawczo � b�d�my rozs�dni.�� Ale musz� wam powiedzie�, �e przysz�o mu to z wielkim trudem. Bo tata nienawidzi� Andy�ego Cartera jak wszyscy diabli i trzeba przyzna�, �e mia� powody. Przez te wszystkie lata Andy by� najohydniejszym s�siadem, jakiego mo�na sobie wyobrazi�.

��Kto tu m�wi o rozs�dku!�� wrzasn�� Andy na tat�. � S�ysza�em, co ty wygadujesz, �e to niby przeze mnie masz pecha. A ja ci powiem w oczy, �e to nie �aden pech, tylko zwyk�a niezaradno��; po prostu nie potrafisz gospodarowa�. I je�li sobie wyobra�asz, �e tym gadaniem co� wsk�rasz, to chyba na g�ow� upad�e�. Widz�, �e si� nas�ucha�e� r�nych g�upstw od nieziemc�w. Gdyby to ode mnie zale�a�o, przegoni�bym ich wszystkich z naszej planety.

Tata zrobi� gwa�townie krok do przodu i my�la�em, �e zdzieli Andy�ego, ale tata Malca doskoczy� i z�apa� go za r�k�. � Nie! Nie!�� krzykn��. � Nie ma potrzeby go bi�. Lepiej st�d chod�my.

Tata sta� jeszcze chwil� z uczepionym u ramienia tat� Malca i zastanawia�em si� przez moment, kt�rego zdzieli: jego czy Andy�ego.

��Od pocz�tku mi si� nie podoba�e� � powiedzia� Andy do taty.�� Od pierwszej chwili, jak ci� zobaczy�em, mia�em ci� za pr�niaka, kt�rym jeste�. A zreszt� �aden porz�dny cz�owiek nie trzyma�by z nieziemcami. Chocia� wcale nie jeste� od nich lepszy. A teraz wyno� si� st�d i niech tu wi�cej twoja noga nie postanie.

Tata wyrwa� r�k�, tak �e si� tata Malca a� zatoczy�, podni�s� j� do g�ry, a potem zamachn�� si� do ty�u. Widzia�em, jak g�owa Andy�ego przesuwa si� w jedn� stron�, a nast�pnie opada w kierunku ramienia. Przez chwil� wygl�da�o to tak, jakby zaczyna� mie� dwie g�owy. Wiedzia�em doskonale, �e zn�w jestem �wiadkiem �odstawania si� wypadku, tyle, �e to nie by� wypadek, bo tata naprawd� chcia� go zamalowa�.

Ale tym razem Cienie nie zd��y�y uchroni� g�owy Andy�ego przed niebezpiecze�stwem. Tym razem nie by�a to wolno zsuwaj�ca si� drabina.

Us�yszeli�my taki odg�os, jakby kto� w mro�ny ranek waln�� w drzewo siekier�: g�owa Andy�ego odskoczy�a do ty�u, a Andy straci� r�wnowag� i wywali� si� jak d�ugi na plecy. A nad nim sta�y rz�dem Cienie z takimi g�upimi minami, jakby oczom nie wierzy�y. Mo�na by�o teraz z nimi zrobi� wszystko. Tata odwr�ci� si�, wzi�� mnie za r�k� i rzuci�: � Chod�, Steve, idziemy.

Powiedzia� to g�osem cichym, ale dobitnie, spokojnie i jakby z odrobin� dumy. Wi�c poszli�my nie spiesz�c si� i nawet nie ogl�daj�c za siebie.

��B�g mi �wiadkiem � powiedzia� tata, �e mia�em na to ochot� od pi�tnastu lat, odk�d go pierwszy raz zobaczy�em.

Zastanawia�em si�, co si� sta�o z Malcem i z jego tat�, bo nie by�o po nich ani �ladu. Ale nic nie m�wi�em tacie, bo czu�em, �e nie jest im za bardzo �yczliwy.

Zreszt� niepotrzebnie si� o nich martwi�em, bo stali na drodze i czekali na nas, zdyszani i bardzo podrapani. Ta ich droga przez krzaki i je�yny mog�a by� przestrog�. � Ciesz� si� � powiedzia� tata Malca � �e wr�cili�cie bezpiecznie.

��Nie ma o czym m�wi� � tata uci�� ch�odno i nawet si� nie zatrzyma�, a tak mocno �ciska� mnie za r�k�, �e musia�em i�� za nim.

W domu poszli�my prosto do kuchni napi� si� wody.

Tata zapyta�: � Steve, masz te okulary?

Wygrzeba�em je z kieszeni i wr�czy�em mu. Po�o�y� je na p�ce nad zlewem.�� Niech tu le�� � powiedzia� � i �eby� ich wi�cej nie dotyka�. Zrozumiano?�� Tak, tatusiu � odpowiedzia�em.

Je�li mam by� szczery, to bym wola�, �eby si� troch� poz�o�ci�. Ba�em si�, �e po tym, co tam zasz�o, zdecydowa� si� ju� ostatecznie na jedn� z Planet Osiedle�czych. Pomy�la�em sobie, �e ju� podj�� decyzj� i dlatego nie musi zrz�dzi�.

Ale nawet s�owem nie wspomnia� o k��tni z Andy�m ani o Planetach Osiedle�czych i wcale nie by� na mnie z�y. Milcza�, a ja wiedzia�em, �e jest w dalszym ci�gu w�ciek�y, ale g��wnie na Malca i na jego tat� za to, �e zrobili z niego wariata.

Du�o my�la�em o tym, co widzia�em na ��ce Andy�ego. A im wi�cej my�la�em, tym mocniej si� upewnia�em, �e ju� znam tajemnic� dzia�ania Cieni.

Bo wtedy patrz�c na t� drabin� musia�em widzie� jednocze�nie dwa r�ne momenty. Musia�em zajrze� w przysz�o�� i zobaczy�, jak drabina si� zsuwa. Tylko �e si� nie zsun�a, bo Cienie widz�c, co si� �wi�ci, postawi�y j� drug� nog� na ziemi. A jak ju� sta�a mocno, no to oczywi�cie nie upad�a. Z tego wynika�o, �e Cienie po prostu widzia�y troch� naprz�d, i cofa�y to, co si� mia�o sta�.

I na tym, pomy�la�em sobie, polega to powodzenie i niepowodzenie. Cienie potrafi�y przewidzie� nieszcz�cie i je uprzedzi�. Tyle �e nie zawsze. Bo wtedy, jak tata zdzieli� Andy�ego, to im si� nie uda�o, chocia� pr�bowa�y. Wywnioskowa�em z tego, �e i one czasem zawodz�, i zrobi�o mi si� l�ej. No bo je�li mog�y przynosi� Andy�emu szcz�cie, to jasne, �e nam wszystkim mog�y przynosi� pecha. Wystarczy�o tylko, �eby zobaczy�y, �e szykuje si� dla nas co� dobrego, a mog�y to obr�ci� na z�e. Mo�liwe nawet, pomy�la�em sobie, �e one �yj� troch� naprz�d, powiedzmy o par� sekund, i �e dzieli je od nas tylko ta r�nica czasu.

Ale jedna sprawa niepokoi�a mnie bardzo. Dlaczego mog�em widzie� jednocze�nie dwa momenty? By�o dla mnie przy tym jasne, �e ani Malec, ani jego rodzina nie s� obdarzeni t� zdolno�ci�, bo gdyby byli, wi�cej potrafiliby powiedzie� o Cieniach. Studiowali je latami, ale o ile zdo�a�em si� zorientowa�, nie byli pewni, jak to jest z tym podw�jnym widzeniem. Przypuszcza�em, �e tata Malca robi�c mi okulary, lepiej oszlifowa� soczewki, ni� chcia�.

M�g� co� doda� czy odj��, czy mo�e co� z nimi zrobi�, z czego sobie sam nawet nie zdawa� sprawy.

Albo mo�e ludzkie widzenie by�o inne czy troszk� inne, a jak si� po��czy�o to ludzkie widzenie z ich widzeniem, to wychodzi�o z tego co� takiego, czego si� nikt nie spodziewa�.

Wysila�em si� i wysila�em, �eby to zrozumie�, ale tylko kr�ci�em si� w k�ko.

Przez kilka dni trzyma�em si� domu, bo uwa�a�em, �e honor rodzinny wymaga�, �ebym lekcewa�y� Malca, i dlatego nie by�o mnie przy strasznej awanturze Lalusia z Kud�atym.

Posz�o chyba o to, �e Kud�aty nie m�g� ju� d�u�ej patrzy�, jak Lalu� maltretuje tego biednego, udr�czonego kota. Wzi�� jednego z cz�onk�w rodziny skunks�w, kt�ra si� w nim zakocha�a, ostrzyg� go i ufarbowa� tak, �e zupe�nie przypomina� kota. Kt�rego� dnia zakrad� si� do Lalusia i zamieni� mu tego kota na skunksa, tak �eby nikt nie widzia�.

Ale skunks nie chcia� zosta� u Lalusia, bo by� skunksem Kud�atego, i jak m�g� najpr�dzej, tyle �e to wcale nie by�o tak pr�dko, zacz�� dra�owa� z powrotem do domu.

I w�a�nie w tym momencie Lalu� wp�yn�� na podw�rko i zobaczy�, jak skunks czmycha przez furtk�. Pomy�la�, �e to kot chce mu uciec, wi�c z�apa� go, zwin�� w kulk� i, ot tak sobie, podrzuci� do g�ry, �eby da� mu nauczk�.

Skunks wylecia� wysoko, a nast�pnie pacn�� pro�ciutko na g�ow� Lalusiowi, kt�ry unosi� si� w�a�nie nad podw�rkiem na wysoko�ci paru st�p.

Skunks by� nieprzytomny ze strachu, wi�c jak tylko wczepi� si� pazurami w Lalusia, u�y� sobie na nim za wszystkie czasy. Pierwszy raz w �yciu Lalu� grzmotn�� o ziemi� i ubrudzi� si� tak jak wszystkie inne dzieci.

Da�bym milion dolar�w, �eby to zobaczy�,

Na pocz�tku wydawa�o im si�, �e b�d� musieli z tydzie� czy dwa doprowadza� go do porz�dku, ale w ko�cu jako� im si� to uda�o i mo�na by�o na niego patrze�.

Tata Lalusia polecia� z awantur� do taty Kud�atego i by�a taka draka, �e wszyscy z tydzie� chichotali.

Ale w ten spos�b zosta�em bez kumpli. Z Malcem jeszcze�my si� nie pogodzili, a nie by�em taki g�upi, �eby si� bawi� z Lalusiem czy Kud�atym, bo uwa�a�em, �e obaj s� gnojki. Czu�em zreszt�, �e si� na tym nie sko�czy, i nie chcia�em si� w to miesza� trzymaj�c stron� jednego czy drugiego.

Musz� przyzna�, �e by�o mi przykro. Wakacje prawie si� ko�czy�y, a tu ani si� z kim pobawi�, ani telebiowizora. Dni ucieka�y jeden za drugim, a ja �a�owa�em ka�dej chwili.

A� jednego dnia przyjecha� do nas szeryf.

Byli�my w�a�nie z tat� na podw�rku i usi�owali�my zrobi� co� ze snopowi�za�k�, kt�ra ca�a by�a prowizorycznie powi�zana powr�s�ami i innymi r�no�ciami. Tata ju� od dawna si� odgra�a�, �e kupi now�, ale po tych naszych niepowodzeniach po prostu nie by�o za co.�� Dzie� dobry, Henry � powiedzia� szeryf do taty. Tata odpowiedzia� mu dzie� dobry.�� S�ysza�em, �e masz nieporozumienia z s�siadami.

��W�a�ciwie nawet trudno tak to nazwa� � odpar� tata.�� Po prostu kt�rego� dnia da�em jednemu z nich w mord� i to wszystko.�� Na jego gruncie, co?

Tata zostawi� na chwil� snopowi�za�k� i siedz�c w kucki spojrza� na szeryfa.�� To Andy si� poskar�y�?

��By� u minie kt�rego� dnia. M�wi�, �e ta nowa rodzina nieziemc�w naopowiada�a ci bzdur. O jakich� stworzeniach, kt�re wam przynosz� pecha i kt�re on podobno u siebie trzyma.

��Ale ty� mu to wybi� z g�owy?

��Ja jestem cz�owiek spokojny � powiedzia� szeryf � i nie lubi� patrze�, jak si� s�siedzi k��c�.

Andy chcia� na tobie dochodzi� krzywdy, ale mu powiedzia�em, �e najpierw sam z tob� porozmawiam.

��W porz�dku � powiedzia� tata � rozmawiaj.

��Pos�uchaj, Henry, wiesz, �e to gadanie o stworzeniach, co przynosz� pecha, to bzdury.

Dziwi� si�, �e to powtarzasz�

Tata podni�s� si� powoli, z min� bardzo gro�n�, i przez chwil� nawet my�la�em, �e zdzieli szeryfa. Je�li mam by� szczery, to mia�em niez�ego pietra, bo tego nigdy nie powinno si� robi� � to znaczy uderzy� szeryfa.

Nie wiem zreszt�, co by zrobi� czy powiedzia�, bo w�a�nie w tej chwili nadjecha� swoim starym gruchotem tata Kud�atego i chcia� zaparkowa� za wozem szeryfa, ale �le sobie obliczy� i r�bn�� w samoch�d szeryfa tak mocno, �e pojecha� na hamulcach o jakie sze�� st�p do przodu.

Szeryf pogna� w tamt� stron�. � Do diab�a!�� wrzasn�� � tu si� nawet pokaza� jest niebezpiecznie.

My dwaj te� pobiegli�my za nim. Ja � bo si� szykowa�a draka, a tata � tak co� mi si� wydaje � �eby w razie czego pom�c tacie Kud�atego. A naj�mieszniejsze w tym wszystkim to, �e tata Kud�atego, zamiast siedzie� tam i czeka� na szeryfa, wyskoczy� z samochodu i zacz�� p�dzi� pod g�rk� nam na spotkanie.

��M�wili mi, �e pana tu znajd� � powiedzia� do szeryfa ci�ko dysz�c.

��No i znalaz� pan � wykrztusi� szeryf dos�ownie pieni�c si� z w�ciek�o�ci.�� A teraz��� Zgin�� m�j ch�opiec!�� wrzasn�� tata Kud�atego.�� Nie przyszed� na noc do domu!�

Szeryf z�apa� go za rami� i powiedzia�: � Niech pan si� nie denerwuje, niech pan powie dok�adnie, co si� sta�o.

��Wyszed� wczoraj z domu Wcze�nie rano i nie pokaza� si� nawet na posi�ki, ale�my si� tym nie przejmowali � cz�sto znika na ca�y dzie�, ma w lesie tylu przyjaci�. � I na noc te� nie przyszed�? Tata Kud�atego potrz�sn�� g�ow�.

��O zmroku zacz�li�my si� niepokoi�. Poszed�em go szuka�, ale nie znalaz�em. Szuka�em go ca�� noc, ale te� bez skutku. Przepad� jak kamie� w wod�. Pomy�la�em sobie, �e mo�e si� zadziuplowa� na noc w lesie z kt�rym� ze swoich przyjaci�. Mia�em nadziej�, �e si� zjawi, jak si� zrobi jasno � ale nic z tego.

��Niech pan t� spraw� zostawi mnie � powiedzia� szeryf.�� Postawimy na nogi ca�e s�siedztwo i zorganizujemy poszukiwanie. Na pewno go znajdziemy.�� Tu zwr�ci� si� do mnie: � Znasz tego ch�opca? Bawi�e� si� z nim?�� Ca�y czas � odpowiedzia�em.

��Zaprowad� nas we wszystkie te miejsca, gdzie�cie si� bawili. Najpierw zajrzymy tam. Tata powiedzia�: � Ja obdzwoni� s�siad�w. Niech si� tu zbior� � i pobieg� w stron� domu.

Nie min�a godzina, jak zebra�a si� z setka os�b, nad kt�rymi szeryf obj�� komend�. Podzieli� ich na dru�yny, na czele ka�dej postawi� kapitana i powiedzia�, gdzie maj� szuka�.

Jeszcze chyba nigdy nie by�o takiej draki.

Szeryf wzi�� mnie do swojej grupy i ruszyli�my do Czarnej Doliny. Zaprowadzi�em ich do jaszczurki i w takie jedno miejsce, gdzie zacz�li�my sobie kopa� jaskini�, i nad strumie�, tam gdzie Kud�aty zaprzyja�ni� si� z jednym ogromnym pstr�giem, i w r�ne inne miejsca.

Znale�li�my stare �lady Kud�atego, ale �adnych �wie�ych, chocia� poszli�my w g�r� strumienia i z powrotem, a� do miejsca, w kt�rym wpada do rzeki. Kiedy wracali�my, zrobi�o si� ju� ciemno i by�em zupe�nie wyko�czony.

Bo nagle przysz�o mi do g�owy straszne podejrzenie. I chocia� stara�em si� o tym nie my�le�, nic nie pomaga�o, bo ci�gle zastanawia�em si�, czy lej machiny czasu pomie�ci�by takiego ch�opca jak Kud�aty.

Mama da�a mi kolacj� i kaza�a i�� spa�, a potem przysz�a mnie otuli� i poca�owa�, czego nie robi�a od dawna. Wiedzia�a, �e ju� jestem na to za du�y, ale mimo wszystko przysz�a.

Potem zesz�a na d�, a ja le��c s�ucha�em g�os�w rozmawiaj�cych jeszcze na podw�rku m�czyzn. Reszta prowadzi�a dalej poszukiwania. Wiedzia�em, �e powinienem by� z nimi, ale jednocze�nie zdawa�em sobie spraw�, �e mama by mnie nie pu�ci�a, i by�em z tego zadowolony. Bo dos�ownie pada�em z n�g, a wieczorem w lesie jest straszno.

Wszystko wskazywa�o na to, �e zasn� natychmiast, i ka�dej innej nocy z pewno�ci� by tak by�o, ale dzi� le�a�em i ca�y czas mia�em przed oczami lej tej machiny, i my�la�em, kiedy wreszcie kto� powie szeryfowi o awanturze mi�dzy Lalusiem a Kud�atym. A je�li ju� kto� to zrobi�, to pewnie szeryf w�a�nie zagl�da do tego leja, bo przecie� nie jest g�upi.

Zastanawia�em si� te�, czy ja nie powinienem sam mu powiedzie�, gdyby nikt tego nie zrobi� przede mn�. By�a to chyba pierwsza draka, w kt�r� nie chcia�em by� zamieszany. Wreszcie zasn��em, ale wydawa�o mi si�, �e nie spa�em w og�le, kiedy co� mnie obudzi�o. By�o jeszcze ciemno, ale przez okno wpada�a jaka� czerwona po�wiata. B�yskawicznie usiad�em w ��ku i w�osy stan�y mi d�ba.

W pierwszej chwili pomy�la�em, �e to nasza stodo�a albo szopa na maszyny, ale po chwili zorientowa�em si�, �e to gdzie� dalej. Wyskoczy�em z ��ka i podbieg�em do okna. Po�ar by� du�y i tak blisko.

Wygl�da�o na to, �e pali si� u Carter�w, ale wiedzia�em, �e to niemo�liwe, bo takie nieszcz�cie mog�o spotka� ka�dego, tylko nie Andy�ego Cartera. Chyba �e mu chodzi�o o ubezpieczenie.

Zszed�em boso na d� i zobaczy�em, �e mama stoi w otwartych drzwiach i patrzy w tamt� stron�.

��Co si� sta�o, mamo?�� spyta�em.

��To stodo�a Carter�w. Dzwonili po s�siadach o pomoc, ale nikogo nie ma, wszyscy szukaj� jeszcze Kud�atego.

Stali�my tak, mama i ja, i patrzyli�my na ogie�, a� prawie wygas� i wtedy mama wygoni�a mnie z powrotem do ��ka.

Wlaz�em pod ko�dr�, sko�owany od tej nowej porcji wra�e�. My�la�em sobie, jak to jest dziwnie, �e nieraz miesi�cami nic si� nie dzieje, a potem nagle wszystko si� zwala naraz, i �e co� z t� stodo�� Andy�ego jest nie w porz�dku. Andy by� najszcz�liwszym cz�owiekiem w okolicy i nagle, zupe�nie bez uprzedzenia, spotka�o go nieszcz�cie, tak jak nas wszystkich. Zadawa�em sobie pytanie, czy przypadkiem nie opu�ci�y go Cienie, a je�li tak, to dlaczego? Mo�e po prostu, pomy�la�em sobie, mia�y ju� do�� jego pod�o�ci.

By� jasny dzie�, kiedy si� zn�w obudzi�em, wi�c wyskoczy�em z ��ka i ubra�em si� szybko. Zbieg�em na d�, �eby si� dowiedzie�, czy nie s�ycha� czego o Kud�atym.

Ale mama powiedzia�a, �e nie i �e m�czy�ni w dalszym ci�gu szukaj�. Zrobi�a mi �niadanie i zmusi�a, �ebym zjad�, i zabroni�a szwenda� si� czy przy��cza� do poszukuj�cych. Powiedzia�a, �e to niebezpieczne, bo tyle w lasach nied�wiedzi. By�o to do�� �mieszne, bo nigdy dot�d nie ostrzega�a mnie przed nied�wiedziami.

Ale wymog�a na mnie obietnic�.

Jak tylko wyszed�em, to przede wszystkim polecia�em, ile si� w nogach, do Carter�w zobaczy� miejsce po stodole, no i oczywi�cie chcia�em z kim� pogada�. To znaczy z Malcem, bo tylko on wchodzi� w gr�.

U Carter�w niewiele by�o do ogl�dania. Czarne, spalone kikuty, kt�re miejscami jeszcze si� tli�y. Stoj�c na drodze widzia�em, jak Andy wychodzi z domu. Zatrzyma� si� i popatrzy� prosto na mnie, wi�c zwia�em.

Min��em szybko dom Lalusia w nadziei, �e go nie spotkam.

Nie chcia�em mie� w tej chwili z nim nic a nic do czynienia.

Polecia�em do Malca i jego mama powiedzia�a mi, �e le�y chory, ale �e to chyba nie zara�liwe, wi�c poszed�em go odwiedzi�.

Malec rzeczywi�cie wygl�da� okropnie w tym ��ku � jeszcze bardziej przypomina� kar�owatego puszczyka ni� zwykle � ale si� ucieszy� z mojego przyj�cia. Zapyta�em go, jak si� czuje, i powiedzia�, �e lepiej. Kaza� mi przysi�c, �e nie powiem jego mamie, a potem mi si� zwierzy�, �e jest chory, bo si� najad� zielonych jab�ek z sadu Cartera.

S�ysza� o Kud�atym, a ja mu powiedzia�em na ucho o swoich podejrzeniach.

Malec le�a� i milcza� uroczy�cie, a na koniec oznajmi�: � Steve, powinienem ci to powiedzie� ju� dawniej. To nie machina czasu.�� Nie machina czasu? A sk�d wiesz?

��Bo ja widzia�em to, co tata Lalusia tam wk�ada�. To nie przepada. To le�y tam w dalszym ci�gu.

��Ty widzia�e�� � W tym momencie rozja�ni�o mi si� w g�owie.�� Chcesz powiedzie�, �e to idzie tam, gdzie s� Cienie?

��W�a�nie to chcia�em powiedzie� � odpar� Malec. Siedz�c na brzegu jego ��ka usi�owa�em to wszystko zrozumie�, ale tyle pyta� k��bi�o mi si� w g�owie, �e nie mog�em.�� Malec � spyta�em � a gdzie si� w�a�ciwie znajduje to miejsce, w kt�rym s� Cienie?�� Nie wiem. Gdzie� blisko nas. Prawie �e w tym �wiecie, ale niezupe�nie.

I wtedy przypomnia�o mi si�, co par� tygodni temu powiedzia� tata.�� To znaczy, �e to jest jakby za szyb�, gdzie� mi�dzy ich �wiatem a naszym?�� Co� w tym rodzaju.

��A je�li Kud�aty tam jest, to co si� z nim stanie? Malec wstrz�sn�� si�. � Nie wiem.

��Czy si� tam dobrze czuje? Czy mo�e oddycha�? � Chyba mo�e � powiedzia� Malec.�� One chyba te� oddychaj�.

Wsta�em i poszed�em w stron� drzwi. Na koniec odwr�ci�em si� jeszcze do niego.�� Powiedz mi, co w�a�ciwie robi� te Cienie. Po co one si� tu szwendaj�?

��Nikt tego nie wie na pewno. Jest na ten temat mas� teorii. Jedni m�wi�, �e musz� by� w pobli�u jakiej� �ywej istoty, �eby same mog�y �y�. Nie maj� w�asnego �ycia. Musz� sobie znale�� jakie� �ycie, �eby je m�c jakby na�ladowa�, tylko �e to niezupe�nie o to chodzi.�� Potrzebuj� jakiego� wzorca � powiedzia�em, bo mi si� przypomnia�o, co wtedy m�wi� tata Malca, zanim go m�j tata zagada�. � Chyba tak to mo�na nazwa� � przyzna� Malec.

Pomy�la�em sobie, jakie n�dzne �ycie musia�y wie�� Cienie maj�c za wz�r Andy�ego Cartera. Ale widocznie wcale tak nie by�o, bo gdy je widzia�em, by�y najwyra�niej szcz�liwe. Uwija�y si� po tym dachu zadowolone, a ka�dy z nich wygl�da� jak Andy Carter. No bo jak mia�y wygl�da� maj�c go za wz�r?

Ruszy�em wi�c zn�w w stron� drzwi.�� Dok�d idziesz, Steve?�� zawo�a� za mn� Malec.�� Szuka� Kud�atego.�� Id� z tob�. � Nie. Ty masz le�e�. Twoja mama by nas chyba obdar�a ze sk�ry.

Pobieg�em szybko do domu, ale przez ca�� drog� my�la�em o tym, �e Cienie nie maj� w�asnego �ycia i �eby �y�, musz� sobie znale�� jaki� wz�r.

Czasem maj� szcz�cie, jak trafi� na kogo�, komu zawdzi�czaj� �ycie dobre i ciekawe � ale nie zawsze. Jedno w ka�dym razie trzeba im przyzna�: �e temu, kogo sobie wybior�, pomagaj� wytrwale. Zastanawia�em si�, ilu ludziom wiedzie si� dobrze dzi�ki Cieniom. I jaki by to by� dla nich zaw�d, gdyby si� nagle dowiedzieli, �e nie stali si� wielcy czy bogaci, czy s�awni, dzi�ki swoim wysi�kom czy zdolno�ciom, tylko z �aski takich istot jak Cienie, kt�re im pomagaj� we wszystkim.

Poszed�em prosto do kuchni i do zlewu.�� Czy to ty, Steve?�� zawo�a�a mama z pokoju.�� Chcia�em si� napi�. � A gdzie by�e�? � Tu si� kr�ci�em.

��Tylko nigdzie nie uciekaj � ostrzeg�a mnie.�� Nie, mamusiu, nie uciekn�.

Ale przez ca�y ten czas, jak do niej m�wi�em, wspina�em si� po krze�le, �eby si�gn�� po te okulary, co je tata po�o�y� na p�ce i powiedzia�, �ebym ich nigdy nie rusza�. Po chwili ju� je mia�em w kieszeni i schodzi�em z krzes�a.

Us�ysza�em, �e mama idzie do kuchni, wi�c si� wymkn��em najciszej, jak umia�em. Okulary w�o�y�em dopiero tam, gdzie obej�cie Carter�w przytyka�o do drogi. Poszed�em jeszcze kawa�ek, patrz�c pilnie, i w ko�cu dostrzeg�em w k�cie za sadem grupk� Cieni. Sta�y i k��ci�y si� o co�, najwyra�niej mnie nie dostrzegaj�c, dop�ki nie podszed�em zupe�nie blisko. Wtedy si� odwr�ci�y i stan�y twarzami do mnie. Wydawa�o mi si�, �e rozmawiaj� mi�dzy sob� wskazuj�c na mnie. Zauwa�y�em, �e jeden z nich ma na g�owie, zsuni�ty troch� z czo�a, m�j telebiowizor, kt�ry mi wpad� do machiny czasu.

Jak to zobaczy�em, to zrozumia�em, �e Malec m�g� rzeczywi�cie widzie� wiele z tych rzeczy, kt�re tata Lalusia wk�ada� do swojej machiny.

W pierwszej chwili Cienie chyba nie zdawa�y sobie sprawy, �e je widz�, ale p�niej zacz�y si� do mnie zbli�a�. Czu�em, jak w�osy staj� mi d�ba. Najch�tniej to bym si� odwr�ci� na pi�cie i nawia�. Ale u�wiadomi�em sobie, �e nie mog� mnie dosi�gn��, �e nie ma si� czego ba�, i jako� wytrwa�em.

Przypomina�y stado wron. Widzia�y, �e jestem bez broni, albo te akurat nie wiedzia�y o istnieniu strzelby, kt�r� mia�a rodzina Malca. Wi�c skupi�y si� naprawd� blisko mnie, zupe�nie jak wrony, kt�re �mia�o podchodz� do nie uzbrojonego, a od cz�owieka z broni� trzymaj� si� z daleka.

Widzia�em, jak poruszaj� ustami, ale oczywi�cie nie s�ysza�em ani s�owa, i jak pokazuj� na tego z moim telebiowizorem na g�owie.

Prawd� powiedziawszy, to z pocz�tku nawet nie zwraca�em specjalnie uwagi na to, co one robi�, za bardzo by�em zaj�ty przygl�daniem si� im i zastanawianiem, co si� mog�o z nimi sta�. Bo jedno by�o pewne: albo spotka�em nie to stadko, kt�re wtedy widzia�em na ��ce Andy�ego, albo musia�y si� bardzo zmieni�. Ci�gle jeszcze by�o w nich wiele z Andy�ego ale te� i kogo� innego, jakby Andy�ego z kim� zmieszano.

Wreszcie zorientowa�em si�, �e najpierw pokazuj� na tego z moim telebiowizorem na g�owie, a potem dotykaj� w�asnych g��w, i zrozumia�em, �e ka�dy z nich prosi o telebiowizor dla siebie.

Sam nie wiem, co bym im powiedzia� i jak, oczywi�cie gdybym mia� okazj�, tylko �e jej nie mia�em. Bo nagle si� usun�y, jakby je kto� z ty�u zepchn�� na bok, i stan��em twarz� w twarz z Kud�atym. Stali�my tak i patrzyli�my na siebie przez d�u�szy czas, nie m�wi�c nic i nie ruszaj�c si�. A potem on zrobi� krok do przodu i ja zrobi�em krok do przodu, tak �e o ma�o nie stukn�li�my si� nosami. Przez chwil� nawet ba�em si�, �e przejdziemy jeden przez drugiego na wylot. Ciekawe, co by si� wtedy sta�o? Chyba nic wielkiego.

��Jak z tob�? W porz�dku?�� zapyta�em go maj�c nadziej�, �e je�li nawet mnie nie us�yszy, to przynajmniej z ruchu moich warg odczyta, co do niego m�wi�, ale tylko potrz�sn�� g�ow�. Wi�c zapyta�em go jeszcze raz, powoli, tak wyra�nie wymawiaj�c s�owa, jak tylko potrafi�em. Ale i tym razem potrz�sn�� g�ow�.

Wpad�em na inny pomys�.

Zacz��em jednym palcem pisa� na niewidzialnej szybie, kt�ra nas dzieli�a.

CO Z TOB�? � pisa�em powoli, bo musia� to czyta� w drug� stron�.

Nie zrozumia�, wi�c napisa�em jeszcze raz, i tym razem skapowa�, o co chodzi.

W PORZ�DKU � odpisa�. A potem dopisa� bardzo wolno: ZABIERZ MNIE ST�D.

Sta�em i patrzy�em na niego, i to by�o naprawd� okropne, bo tam by� on, a tu ja i tak na moje oko, to nie by�o jak go stamt�d wyci�gn��.

Widocznie wyczu�, co my�l�, bo broda zacz�a mu si� trz��� i po raz pierwszy widzia�em Kud�atego bliskiego p�aczu. Nie rycza� nawet wtedy, kiedy przy wykopywaniu jaszczurki wielki kamie� przygni�t� mu du�y palec u nogi.

Pomy�la�em sobie, �e to musi by� straszne: siedzi tam uwi�ziony i widzi, ale sam nie jest widziany. Mo�e nawet kr�ci� si� przy szukaj�cych w nadziei, �e go kto� przypadkiem dojrzy, wiedz�c jednocze�nie, �e to niemo�liwe. Albo mo�e szed� tu� za swoim tat�, a jego tata nic o tym mi� wiedzia�. Albo poszed� do domu i przygl�da� si� rodzinie, co by�o dla niego tym okropniejsze, �e oni nie zdawali sobie sprawy z jego obecno�ci. A ju� na pewno szuka� Malca, kt�ry m�g� go zobaczy�, tylko �e Malec le�a� chory.

Kiedy sobie nad tym wszystkim �ama�em g�ow�, wpad�em na pewien pomys�. Z pocz�tku pomy�la�em, �e nic z tego nie wyjdzie, ale im d�u�ej si� zastanawia�em, tym bardziej prawdopodobny m�j plan mi si� wydawa�.

Napisa�em mu palcem: SPOTKAJMY SI� U LALUSIA.

Schowa�em okulary do kieszeni i polecia�em do domu. Okr��y�em dom z daleka, bo si� ba�em, �e mama mnie zauwa�y i ju� nie wypu�ci. Zakrad�em si� do szopy, znalaz�em d�ug� lin� i wyszuka�em pi�� do metalu. Zataszczy�em to wszystko do Lalusia. Szopa na maszyny sta�a za stodo��, tak �e nikt z domu nie m�g� mnie widzie�, a zreszt� nikogo w pobli�u nie by�o. Wiedzia�em, �e tata Lalusia, a mo�e i sam Lalu�, szukaj� Kud�atego razem ze wszystkimi, unosz�c si� nad tymi miejscami, gdzie nikt si� nie m�g� dosta�.

Rzuci�em lin� i pi��, w�o�y�em okulary i przy samych drzwiach szopy zobaczy�em Kud�atego. By�o z nim par� Cieni, nie wy��czaj�c tego, kt�ry paradowa� z moim telebiowizorem na g�owie. A doko�a � tak jak m�wi� Malec � le�a�y porozrzucane kubki, talerzyki, klocki i moc innych rupieci, kt�re tata Lalusia przepuszcza� przez machin� czasu.

Spojrza�em jeszcze raz na Cienie i natychmiast zorientowa�em si�, jaka w nich zasz�a r�nica. W dalszym ci�gu mia�y co� z Andy�ego Cartera, ale ju� zaczyna�y przypomina� Kud�atego. Zrozumia�em, dlaczego sp�on�a stodo�a Carter�w. Cienie tak si� w��czy�y za Kud�atym, �e nie pilnowa�y dostatecznie interes�w Andy�ego.

To zreszt� zupe�nie naturalne. Wi�cej mia�y po�ytku z prawdziwej, �ywej istoty, kt�ra by�a w�r�d nich, ni� z kogo�, kogo mog�y ogl�da� tylko przez t� szyb�.

Zdj��em okulary, w�o�y�em je do kieszeni i zabra�em si� do roboty. Przepi�owanie k��dki nie by�o spraw� �atw�. Stal by�a piekielnie twarda, a pi�ka t�pa, wi�c ba�em si�, �e mi si� damie, zanim sko�cz�. By�em na siebie w�ciek�y, �e nie wzi��em jednej czy dw�ch zapasowych.

Narobi�em straszliwego ha�asu, bo zapomnia�em oliwy, ale � tak nikt nie s�ysza�.

Wreszcie sko�czy�em. Otworzy�em drzwi i wszed�em do szopy, gdzie sta�a machina czasu, dok�adnie tak, jak j� zapami�ta�em. Po�o�y�em lin� i podszed�em do tablicy rozdzielczej, �eby si� zorientowa�, jak ona dzia�a, ale nie by�a specjalnie skomplikowana.

W��czy�em machin� i w gardzieli zabulgota�a bia�a piana. Wzi��em lin� i w�o�y�em okulary � mia�em strasznego pietra. Szopa zbudowana by�a na �agodnym stoku i pod�oga wznosi�a si� o jakie� trzy czy cztery stopy ponad ziemi�, wi�c sta�em w powietrzu, a przynajmniej tak mi si� wydawa�o.

Mia�em takie uczucie, nie jakbym pada�, ale jakbym powinien upa�� czy te� jakbym lada chwila mia� zacz�� pada�. Wiedzia�em oczywi�cie, �e nic mi nie grozi � sta�em przecie� na przezroczystej wprawdzie, ale pewnej pod�odze. Tylko �e niewiele mi przysz�o z tego, �e wiedzia�em. To okropne, podobne do snu uczucie, �e za chwil� upadn�, wcale mnie nie opuszcza�o.

A co gorsza, pode mn�, z g�ow� mniej wi�cej na poziomie moich st�p, sta� Kud�aty. By� pe�en nadziei i pokazywa� mi na migi, �ebym si� bra� za lin�.

Bardzo ostro�nie, chocia� to wcale nie by�o potrzebne, wrzuci�em sznur jednym ko�cem do leja i zaraz poczu�em, jak go szarpie, ci�gnie i wsysa bia�y wir. Spojrza�em w d� i zobaczy�em, �e lina zwisa a� do miejsca, w kt�rym stoi Kud�aty. Rzuci� si�, z�apa� za jej koniec i zaraz poczu�em jego ci�ar.

Kud�aty by� mniej wi�cej mojego wzrostu, mo�e troszeczk� niniejszy, i wiedzia�em, �e musz� ci�gn�� z ca�ej si�y, �eby go stamt�d wydoby�. Owin��em sobie nawet koniec liny wok� r�ki, �eby mie� pewno��, �e mi si� nie wymknie. Ci�gn��em, jak mog�em najmocniej, ale sznur nawet nie drgn��. Wydawa�o mi si�, �e ci�gn� ca�y dom. Przesta�em na chwil�, ukl�k�em i przyjrza�em si� podstawie machiny. �mieszna rzecz: lina opada�a a� do ko�ca gardzieli leja, potem by�a przerwa na stop� czy dwie i zn�w zaczyna�a si� lina, kt�ra si�ga�a a� do Kud�atego.

Wszystko to razem nie mia�o sensu. Przecie� ten sznur powinien biec a� do tamtego �wiata jedn� nieprzerwan� lini�. Ale nie szed�. Bo zanim tam dotar�, gdzie� zbacza�.

I dlatego, pomy�la�em sobie, nie mog� go wyci�gn��. Mo�na by�o co� wrzuci� do machiny czasu, ale nie mo�na by�o tego z powrotem wyj��.

Spojrza�em na Kud�atego, a on spojrza� na mnie. Wiedzia�em, �e to widzi, i wie r�wnie dobrze jak ja, co to znaczy. Wygl�da� �a�o�nie, a ja chyba nie lepiej.

I wtedy drzwi szopy zaskrzypia�y. Zerwa�em si�, nie wypuszczaj�c liny z r�ki. W otwartych drzwiach sta� tata Lalusia. By� w�ciek�y i nawet nie mog�em mu si� dziwi� po tym, co zobaczy�.

��Steve � powiedzia� i wida� by�o, jak z trudem usi�uje zapanowa� nad swoim g�osem. �

M�wi�em ci chyba, �eby� tu nie wchodzi�.

��Tak, prosz� pana � odpowiedzia�em � ale tam jest Kud�aty.

��Kud�aty?!�� wykrzykn��, a potem zni�y� g�os.�� Ty chyba nie wiesz, co m�wisz? W jaki spos�b m�g�by si� tam dosta�?

��Nie wiem � odpar�em, chocia� w�a�ciwie m�g�bym mu powiedzie�.

��Czy ty masz na sobie te okulary, kt�re ci zrobi� tata Malca?

Kiwn��em g�ow�. � To znaczy, �e widzisz?

��Widz� Kud�atego � powiedzia�em � jak na d�oni. Popu�ci�em lin�, �eby m�c zdj�� okulary, a lina uciek�a b�yskawicznie jak w��. � Nie szkodzi. I tak nie mog� go wyci�gn��.

��Steve � zwr�ci� si� do mnie tata Lalusia.�� Prosz� ci�, powiedz mi prawd�: nie wymy�li�e� sobie tej ca�ej historii? Nie �artujesz?

By� strasznie blady, a ja wiedzia�em, o czym my�li: je�eli rzeczywi�cie Kud�aty dosta� si� do machiny, to za chwil� b�dzie mia� tu wszystkich na karku.

Prze�egna�em si�. � Niech skonam � doda�em jeszcze. Musia�o mu to wystarczy�, bo wy��czy� machin� i wyszed�, a ja za nim.�� Zaczekaj tu na mnie � powiedzia�. � Zaraz wr�c�.

Odp�yn�� w po�piechu, unosz�c si� ponad lasem. W jednej chwili straci�em go z oczu. Usiad�em oparty plecami o szop�, w okropnym nastroju. Wiedzia�em, �e powinienem w�o�y� okulary, ale celowo nie wyjmowa�em ich z kieszeni, bo sobie nie wyobra�a�em, jak m�g�bym spojrze� Kud�atemu w oczy.

Zdawa�em sobie spraw�, �e wszystko stracone. W �aden �ywy spos�b ani ja, ani nikt na �wiecie nie zdo�a uratowa� Kud�atego. Zgin�� na zawsze. A nawet gorzej, ni� zgin��.

Siedz�c obmy�la�em r�ne straszne rzeczy, kt�re chcia�em zrobi� Lalusiowi. Bo nie mia�em najmniejszych w�tpliwo�ci, �e to on zakrad� si� do szopy, porwa� Kud�atego, tak jak kota, i wrzuci� do leja machiny.

By� w�ciek�y na niego za ten kawa� ze skunksem przemalowanym na kota i wiedzia�em, �e nie spocznie, dop�ki nie wyr�wna rachunku.

Kiedy tak rozmy�la�em, drog� nadp�yn�� tata Lalusia, a zaraz za nim zdyszany Lalu�, szeryf, tata Malca i inni s�siedzi.

Szeryf podszed� prosto do mnie, z�apa� mnie za ramiona i potrz�sn�� gwa�townie.�� Co maj� znaczy� � rykn�� � te wszystkie bzdury?! Ostrzegam ci�, ch�opcze: �le si� to dla ciebie sko�czy, je�li si� oka�e, �e robisz sobie z nas kpiny.

Pr�bowa�em mu si� wyrwa�, ale mnie nie pu�ci�. Wtedy podszed� do niego m�j tata i uderzy� go w pier�, tak �e szeryf zatoczy� si� do ty�u.�� R�ce przy sobie � powiedzia�.

��Ale chyba sam nie wierzysz w t� histori�?!�� wybuchn�� szeryf.�� Owszem, wierz�, w ka�de s�owo. M�j ch�opak nie k�amie.

Jedno musz� tacie przyzna�: mo�e zrz�dzi� i wrzeszcze� czy nawet wzi�� pasek i zla� o byle co, ale w podbramkowej sytuacji mo�na na niego liczy�.

��Musz� ci przypomnie�, Henry � powiedzia� szeryf zaperzony � �e sam nie jeste� zupe�nie w porz�dku. Pami�tasz, co by�o z Andy�m Carterem? Ledwie go zdo�a�em przekona�, �eby nie rozrabia�.

��Andy Carter��� powiedzia� tata znacznie wolniej, ni�by mo�na by�o po nim oczekiwa�. � O ile sobie dobrze przypominam, to ten, co tu niedaleko nas mieszka. Zaraz, czy mo�e widzia� go kto� ostatnio?

Rozejrza� si� doko�a, ale nie znalaz� takiego.�� Ostatni raz rozmawia�em z Andy�m przez telefon � powiedzia� tata � wtedy kiedy prosi�em go o pomoc. Odpowiedzia� mi, �e ma za du�o roboty na to, �eby si� zajmowa� szukaniem jakiego� tam szczeniaka nieziemc�w. Doda� jeszcze, �e by�oby najlepiej, gdyby je wszystkie diabli wzi�li.

Tata spojrza� po zebranych, ale nikt si� nie odezwa�. My�l�, �e nie by�o na j grzecznie j z taty strony m�wi� takie rzeczy w obecno�ci taty Kud�atego i taty Malca, i innych nieziemc�w, kt�rzy tam byli. Ale to by�a �wi�ta prawda, a tylko jeden tata mia� odwag� powiedzie� im to w oczy.

Wtedy kto� zacz�� m�wi�, a w�a�ciwie wszyscy naraz, tak �e dobrze nie wiedzia�em, kto.�� A ja wam m�wi�, ludzie, �e to czysta sprawiedliwo�� z t� stodo�� Cartera. Szeryf si� naje�y�.

��Gdybym wiedzia�, �e kto� z was macza� w tym palce, to ja bym�

��To nic by� nie zrobi� � powiedzia� tata i zwr�ci� si� do mnie: � A teraz, Steve, m�w, co masz do powiedzenia. Obiecuj� ci, �e wszyscy ci� wys�uchaj� i nikt ci nie b�dzie przerywa�.

M�wi�c to patrzy� prosto na szeryfa.�� Chwileczk� � powiedzia� tata Malca � chcia�bym jeszcze podkre�li� jedn� wa�n� rzecz. Wiem, �e ten ch�opiec widzi Cienie, bo sam mu zrobi�em okulary, kt�rym to zawdzi�cza. I mo�e to nieskromnie z mojej strony, ale jedno, co mog� o sobie powiedzie�, to �e jestem naprawd� dobrym optykiem.�� Dzi�kuj� panu � powiedzia� tata.�� No a teraz, Steve, m�w, co masz do powiedzenia.

Ale ledwie zd��y�em otworzy� usta, zza stodo�y wyszed� Malec ze swoj� strzelb�. A w ka�dym razie ja to co� wzi��em za strzelb�, chocia� wcale nie by�o do niej podobne. Raczej do kija, kt�ry migota� w s�o�cu tysi�cem pryzmat�w i lusterek osadzonych pod r�nymi zwariowanymi k�tami.

��Tata!�� wrzasn��. � S�ysza�em o wszystkim i przyszed�em ze strzelb�. Mam nadziej�, �e nie jest za p�no.

Podbieg� do swojego taty, kt�ry wzi�� od niego strzelb� i trzyma� tak, �eby j� wszyscy widzieli.

��Dzi�kuj� ci, synku � powiedzia�. � To bardzo �adnie z twojej strony, ale strzelba nie jest nam potrzebna. Dzi� nie b�dziemy strzela�.

A wtedy Malec wykrzykn��: � Jest, tato! Jest Kud�aty!

Nie wiem, czy wszyscy uwierzyli, �e znalaz�em Kud�atego. Niekt�rzy na pewno mieli w�tpliwo�ci, tylko siedzieli cicho, bo nie chcieli zadziera� z moim tat�. Ale Malec to by�a zupe�nie inna sprawa. On to wszystko widzia� bez tych idiotycznych okular�w. A poza tym po nieziemcach mo�na si� by�o takich dzikich rzeczy spodziewa�.

��No wi�c dobrze � przyzna� w ko�cu szeryf � mo�e i on tam jest. Ale co nam w tej sytuacji pozosta�o do zrobienia?

��Chyba niewiele � powiedzia� m�j tata � tyle �e przecie� nie mo�emy tam ch�opaka zostawi�. � Spojrza� na tat� Kud�atego.�� Niech si� pan nie martwi. Co� przecie� wymy�limy, �eby go stamt�d wyci�gn��.

Ale wiedzia�em dobrze, �e dlatego m�wi z tak� pewno�ci� siebie, �eby tata Kud�atego nie my�la�, �e dajemy za wygran�.

Ja osobi�cie zupe�nie straci�em nadziej�. Je�li nie mo�na go by�o wyci�gn�� t� drog�, kt�r� si� tam dosta�, to nie widzia�em �adnej innej. Przecie� do tamtego �wiata nie by�o drzwi.�� Panowie � powiedzia� tata Malca � mam pewien pomys�.

Odwr�cili�my si� wszyscy w jego stron� i czekali�my.�� Ta strzelba � powiedzia� � s�u�y do trzebienia Cieni. Przebija zas�on� mi�dzy dwoma �wiatami na tyle, �eby przepu�ci� pocisk. Mo�na by j� jako� przerobi�, bo wydaje mi si�, �e ona si� do tego nada.

��Ale przecie� my nie chcemy strzela� do ch�opca � powiedzia� szeryf.�� Przeciwnie, chcemy go stamt�d uwolni�.

��Wcale nie mam zamiaru do niego strzela� � wyja�ni� tata Malca.�� W strzelbie nie b�dzie naboju, u�yjemy tylko czego� do przebicia kurtyny, czy jak to tam nazwa�, dziel�cej oba �wiaty. A ja spr�buj� zrobi� tak, �eby ta dziura by�a jak najwi�ksza.

Usiad� na ziemi i zacz�� majstrowa� przy strzelbie przesuwaj�c pryzmaty i poprawiaj�c lusterka.

��Jest jeszcze jedna istotna rzecz � powiedzia� � ta dziura b�dzie tylko przez moment. Ch�opak musi by� got�w, �eby nie przegapi� okazji, i skaka� natychmiast, jak tylko powstanie otw�r.

Na koniec zwr�ci� si� do mnie: � Steve, czy m�g�by� si� z nim porozumie�? � Porozumie�?

��Powiedzie� mu co�. Mo�e na migi. Albo ustami. Czy w jaki� inny spos�b.�� Jasne, �e mog�. � No to spr�buj.

W�o�y�em okulary i rozejrza�em si� doko�a, a� zobaczy�em Kud�atego. Sporo czasu up�yn�o, zanim zrozumia�, o co nam chodzi. A tym trudniej mi by�o si� z nim dogada�, �e doko�a roi�o si� od Cieni, kt�re pokazywa�y bez przerwy to na m�j telebiowizor, to na swoje g�owy. Nam�czy�em si� porz�dnie, bo si� ba�em, �e nie skapuje, ale nie chcia�em mu ju� wi�cej k�a�� w g�ow�, �eby mu si� wszystko nie pomiesza�o.

Wi�c powiedzia�em tacie Malca, �e jeste�my gotowi, i tata wr�czy� Malcowi strzelb�, a wszyscy si� rozst�pili i zosta� tylko Malec ze strzelb� i ja za nim. A tam, w innym �wiecie, sta� Kud�aty, otoczony tymi idiotycznymi Cieniami, kt�re musia�y nie zna� strzelby nieziemc�w, boby inaczej tam nie stercza�y. Kud�aty wygl�da� tak, jakby go postawili pod �cian� i mieli rozstrzela�, nawet nie zawi�zawszy oczu.

K�tem oka zauwa�y�em Lalusia, kt�ry odp�ywa� w�a�nie na bok i kt�ry wygl�da� naj�a�o�niej jak tylko mo�na sobie wyobrazi�.

Nagle zobaczyli�my dziwny o�lepiaj�cy b�ysk i wszystkie pryzmaty i lusterka na strzelbie Malca si� poruszy�y. Malec widocznie poci�gn�� za spust czy co to tam by�o.

Na sekund� dos�ownie na wprost nas otworzy�a si� dziwna dziura w miejscu, kt�rego w�a�ciwie wcale nie powinno by� � postrz�piona, poszarpana dziura w nico�ci. Zobaczy�em, jak Kud�aty skacze w ni� dok�adnie w momencie, w kt�rym powsta�a.

No i zn�w by� w�r�d nas Kud�aty � �apa� w�a�nie r�wnowag� po tym skoku � tyle �e nie sam. Przyprowadzi� ze sob� jednego z Cieni.

Trzyma� go mocno za przegub r�ki i wida� by�o, �e go przeci�gn�� na si��, bo tamten wcale nie mia� zadowolonej miny. Zorientowa�em si� od razu, �e to ten z moim telebiowizorem na g�owie.

Kud�aty popchn�� Cienia w moj� stron� i powiedzia�: � Tylko w ten spos�b mog�em odzyska� dla ciebie telebiowizor.

Pu�ci� jego r�k�, wi�c szybko z�apa�em go za drug� i ze zdumieniem stwierdzi�em, �e jest namacalny. Nie zdziwi�bym si�, gdyby moja r�ka przesz�a przez niego na wylot, bo jeszcze ci�gle wygl�da� zwiewnie i bezciele�nie, chocia� wydawa�o mi si�, �e troch� jakby zg�stnia�.

Tata przysun�� si� do mnie i powiedzia�: � Uwa�aj, Steve!

��Nic mi nie zrobi. Nawet nie pr�buje ucieka�. W tym momencie kto� krzykn��, wi�c si� odwr�ci�em i spojrza�em. Kilka Cieni uczepi�o si� brzeg�w tego otworu do drugiego �wiata szarpi�c za nie tak, �eby si� nie zamkn�y, a reszta wysypywa�a si� przez dziur� potr�caj�c si�, popychaj�c i t�ocz�c i odnios�em wra�enie, �e jest ich znacznie wi�cej, ni� sobie wyobra�a�em.

A my stali�my i patrzyli�my, a� przelaz�y wszystkie. Nikt si� nawet nie ruszy�, bo i co mieli�my robi�. A one gapi�y si� na nas, zbite w ciasn� gromadk�.

Szeryf podszed� do taty. Zsun�� kapelusz na ty� g�owy tak, �e opar� mu si� a� na karku, i widzia�em, �e jest zupe�nie os�upia�y, co mnie bardzo ucieszy�o, bo od samego pocz�tku by�o dla mnie jasne, �e nie wierzy w Cienie.

Nie wiem, mo�e w dalszym ci�gu my�la�, �e to jakie� psikusy nieziemc�w. Bo nie trzeba si� by�o specjalnie wysila�, �eby si� zorientowa�, �e za nimi nie przepada.�� Jak to si� sta�o � zapyta� podejrzliwie � �e jeden z nich ma na g�owie telebiowizor?

Wyt�umaczy�em mu, a on zamruga� oczami oniemia�y, ale nic nie odpowiedzia�. Widocznie jednak zamkn��em mu buzi�.

Kiedy to m�wi�em, podp�yn�� tata Lalusia i powiedzia�, �e to prawda, bo on tam by� i widzia�.

Wszyscy zacz�li m�wi� naraz, ale tata Lalusia wzbi� si�, troch� wy�ej i da� r�k� znak, �eby byli cicho.

��Chwileczk�, je�li pa�stwo pozwol�. Zanim przejdziemy do spraw powa�niejszych, chcia�bym powiedzie� jedn� rzecz. Ot� znaj�c zaj�cie ze skunksem, na pewno uwa�acie, �e moja rodzina jest w znacznym stopniu odpowiedzialna za to, co si� sta�o.

W ustach cz�owieka brzmia�oby to g�upio i pompatycznie, ale tacie Lalusia jako� usz�o.�� Wobec tego � oznajmi� � informuj� was, �e sprawca tego wszystkiego, m�j syn, przez najbli�sze trzydzie�ci dni b�dzie chodzi� po ziemi. Nie wolno mu wznie�� si� nawet na cal w g�r�. Je�li ta kara oka�e si� niewystarczaj�ca�

��Do�� � przerwa� mu tata � ch�opak musi dosta� nauczk�, ale nie ma sensu si� nad nim zn�ca�.

��Prosz� pana � zacz�� tata Kud�atego bardzo uroczy�cie � je�li to nie jest konieczne��� Nie odst�pi� � odpar� tata Lalusia.�� Naprawd� nie mog�. Nie widz� innego sposobu.�� Czy wreszcie � wrzasn�� szeryf � kto� mi wyja�ni, co to wszystko ma znaczy�?!�� Szeryfie � zwr�ci� si� do niego tata � czy rozumiesz to, czy nie, naprawd� nie ma istotnego znaczenia, a t�umaczenie ci zaj�oby za du�o czasu. Mamy wa�niejsze sprawy do za�atwienia.

��Odwr�ci� si� troszk�, tak �eby stan�� twarz� do zebranych.�� No wi�c � co teraz proponujecie? Wydaje mi si�, �e mamy go�ci. A skoro te stworzenia przynosz� szcz�cie, powinni�my je potraktowa� jak najlepiej.

��Tatusiu � poci�gn��em tat� za r�kaw � ja wiem, jak mo�emy je pozyska� dla siebie. Ka�dy z nich chce mie� sw�j w�asny telebiowizor.

��To prawda � powiedzia� Kud�aty � przez ca�y czas jak tam by�em, zadr�cza�y mnie, jak zdoby� telebiowizor. I bez przerwy k��ci�y si�, kto nast�pny b�dzie u�ywa� telebiowizora Steve�a.

��Czy chcecie powiedzie� � zapyta� szeryf s�abym g�osem � �e te stworzenia potrafi� m�wi�?

��Jasne, �e potrafi� � wyja�ni� Kud�aty � wi�cej mog� si� nauczy� w tym swoim �wiecie, ni� sobie wyobra�amy.

��Je�eli tylko tego ��daj� � powiedzia� tata z zadowoleniem � to wcale nie jest za wysoka cena za szcz�cie, kt�re nam przynios�. Kupimy po prostu pewn� ilo�� telebiowizor�w. Mo�e nawet uda nam si� z rabatem�

��Ale jak je damy Cieniom � przerwa� mu tata Malca � to nie b�dziemy z nich mieli �adnego po�ytku. Przestaniemy by� im potrzebni. Wszystkie wzory b�d� czerpa�y z telebiowizor�w.

��No c� � powiedzia� tata � nawet je�li rzeczywi�cie by tak by�o, to przynajmniej si� ich pozb�dziemy. Przestan� nas prze�ladowa� tym pechem.

��Jakby�my na to nie patrzyli, nic dobrego z tego nie wyniknie � o�wiadczy� tata Malca, kt�ry najwyra�niej by� kiepskiego zdania o Cieniach.�� One �yj� stadami. Zawsze tak by�o. I nigdy nie pomaga�y wszystkim w s�siedztwie, tylko jednemu cz�owiekowi albo najwy�ej rodzinie.

Nie uda si� panu podzieli� ich tak, �eby�my wszyscy mieli z nich korzy��.

��Jak mnie pos�uchacie, frajery � odezwa� si� Cie� z moim telebiowizorem na g�owie � to wam wszystko wyt�umacz�.

Musz� wam powiedzie�, �e by� to dla nas szok, gdy on przem�wi�. Trudno by�o sobie wyobrazi�, �e co� takiego mo�e w og�le m�wi�. A do tego jeszcze ten j�zyk i ton! Wypisz wymaluj Andy Carter � on te� albo ordynarnie przeklina�, albo odzywa� si� p�g�bkiem, ironicznie. Ale ten biedny Cie�, kt�ry przez tyle lat go na�ladowa�, nie umia� po prostu inaczej.

Stali�my wszyscy gapi�c si� na niego i na tamtych, kt�rzy tak nieprzytomnie przytakiwali mu g�owami, �e ma�o sobie nie po�amali kark�w.

Tata opami�ta� si� pierwszy.�� M�w dalej � powiedzia� do Cienia.�� S�uchamy ci�.

��Ubijemy z wami interesqwyrazi� si� prostacko, ale z du�ym szacunkiem.�� Tylko na uczciwych zasadach. B�dziemy dla was ci�ko pracowa� i strzec was przed nieszcz�ciami, ale musimy za to dosta� telebiowizory � tylko bez gadania, zrozumiano? Po jednym dla ka�dego z nas. I na twoim miejscu nie pr�bowa�bym �adnych sztuczek.

��To brzmi zupe�nie rozs�dnie � powiedzia� tata.�� Ale czy masz na my�li nas wszystkich?�� Wszystkich � odpar� Cie�.

��Czy to znaczy, �e si� rozdzielicie? �e na ka�dego z nas przypadnie przynajmniej jeden z was? I nie b�dziecie ju� �y� gromadnie?

��My�l� � wtr�ci� si� tata Lalusia � �e mo�emy na nich polega�, i wydaje mi si�, �e wiem, co ten pan chcia� powiedzie�. Jest to mniej wi�cej ta sama historia, co z rodzajem ludzkim na Ziemi.�� A co takiego sta�o si� z rodzajem ludzkim na Ziemi?�� zapyta� tata z lekka zdziwiony.

��Zanik�a potrzeba gromadnego �ycia. Kiedy� ludzie byli zmuszeni ze wzgl�d�w towarzyskich czy rozrywkowych �y� w rodzinach czy plemionach. A potem pojawi� si� adapter, radio, telewizja � eliminuj�c potrzeb� zebra� towarzyskich. Cz�owiek ma rozrywk� na miejscu. Nie musi nawet rusza� si� z w�asnego salonu, �eby si� zabawi�. Dlatego widowiska i imprezy o charakterze zespo�owym w�a�ciwie zanik�y.

��My�li pan, �e to samo stanie si� z Cieniami, jak je zaopatrzymy w telebiowiory?

��Z pewno�ci� � odpar� tata Lalusia � zapewnimy im, jakby�my to powiedzieli, indywidualn� rozrywk� w domu. I w ten spos�b zniknie dla nich potrzeba �ycia gromadnego.

��Ty masz g�ow�, bracie!�� wykrzykn�� Cie� entuzjastycznie.

��Ale to do niczego!�� wrzasn�� tata Malca, w�ciek�y nie na �arty.�� Przecie� one s� teraz na naszym �wiecie, a nie wiadomo, czy b�d�c tutaj mog� co� dla nas zrobi�.

��Zamknij si� �askawie � powiedzia� Cie� z najwy�szym Szacunkiem.�� Jasne, �e tutaj nie mo�emy nic dla was zrobi�. W tym waszym �wiecie nie mo�emy widzie� naprz�d. A to jest niezb�dne, je�li mamy wam si� na co� przyda�.

��Aha, to znaczy, �e jak wam damy telebiowizory, to wr�cicie do siebie?�� zapyta� tata.

��Wiadomo. Tam jest nasz dom i spr�bujcie tylko nas tam nie pu�ci�!

��Wcale nie mamy zamiaru � odpowiedzia� tata.�� Jeszcze wam pomo�emy tam wr�ci�.

Damy wam telebiowizory, a wy wracajcie i bierzcie si� do roboty.

��B�dziemy pracowa� uczciwie � zapewni� Cie� � ale nie bez przerwy. Musimy mie� czas na ogl�danie program�w telebiowizyjnych. Zgoda?

��Oczywi�cie � zgodzi� si� tata.

��No to dobrze, wracamy do siebie.

Wymkn��em si� z t�umu. Sprawa zosta�a za�atwiona, a ja mia�em tego wszystkiego po dziurki od nosa. Je�li o mnie chodzi, mog�o ju� wi�cej nie by� �adnych drak.

Ko�o stodo�y zobaczy�em niezdarnie wlok�cego si� po ziemi Lalusia. Nie by�o to dla niego �atwe. Ale nie �a�owa�em go ani troch�. Sam by� sobie winien.

Przez chwil� mia�em ochot� podej�� do niego i wla� mu za to, �e mnie wtedy wytarza� w b�ocie. Ale, pomy�la�em sobie, ostatecznie tata go uziemi� na te trzydzie�ci dni, to by by�o chyba kopanie le��cego.

Prze�o�y�a Zofia Uhrynowska

M�wi�c szczerze, lubi� smacznie zje��. Nie widz� �adnego powodu, �eby to ukrywa� przed kimkolwiek, poniewa� moim zdaniem mi�dzy smakoszem a �ar�okiem jest ogromna r�nica. Po prostu uwa�am, �e ka�da potrawa powinna by� przyrz�dzona, tak jak powinna by� przyrz�dzona. We�my na przyk�ad zwyczajny kawa�ek mi�sa. Mo�na to mi�so wrzuci� do garnka i ugotowa�, mo�na je zmieli� na kotlety, a mo�na te� udusi� je w winie z grzybkami i korzeniami i stworzy� w ten spos�b prawdziwe arcydzie�o sztuki kulinarnej.

Niestety w naszych czasach ludzie powoli zapominaj� o tym, �e jedzenie powinno by� przyjemno�ci�. C�, zaton�y w niepami�ci przydro�ne knajpki, w kt�rych na g�odnego w�drowca czeka�a przy p�on�cym ognisku pieczona na ro�nie kaczka. Nawiasem m�wi�c, skoro ju� jeste�my przy kaczkach � zapewniam pa�stwa, �e wcale nie gorzej ni� nasi przodkowie przygotujecie kaczk� na zwyczajnej gazowej kuchence. Nale�y po prostu, zanim jeszcze wstawicie kaczk� do silnie nagrzanego piecyka, starannie posmarowa� j� �mietan�. Je�li b�dziecie odpowiednio uwa�ni i nie dopu�cicie do tego, �eby kaczka nadmiernie si� przesuszy�a, wasz trud zostanie wynagrodzony wspania�� rumian� sk�rk�, kt�ra doprawdy rozp�ywa si� w ustach.

Panuje pogl�d, �e kaczka powinna by� pieczona z jab�kami. Zawracanie g�owy! Najlepszym dodatkiem do kaczki s� bor�wki. Aha, przed pieczeniem nie zapomnijcie w�o�y� do �rodka, je�li tak mo�na powiedzie�, w samo wietrze ptaka, kilku ziarenek angielskiego ziela, odrobink� koperku i listek bobkowy. To przyda potrawie niepor�wnywalny aromat.

By�a niedziela i w�a�nie wsun��em kaczk� do piecyka, kiedy w przedpokoju rozleg� si� dzwonek.�� To pewnie poczta � powiedzia�a �ona � id� otw�rz.

Chcia�bym tu wyja�ni�, �e prowadz� nader obfit� korespondencj�. Nie zamierzam udawa� fa�szywej skromno�ci. Jako pisarz, specjalista od naukowej fantastyki, ciesz� si� wielk� popularno�ci�. Jak tylko uka�e si� moja kolejna ksi��ka, jestem dos�ownie zasypywany listami. Przewa�nie s� to kompletne bzdury, ale pomimo to starannie przechowuj� te wszystkie kartki papieru, zapisane najcz�ciej niewprawnym pismem, z b��dami ortograficznymi i gramatycznymi. Przechowuj� je dlatego, �e � cokolwiek o tym mo�na powiedzie�, jest to przecie� cz�� mojej s�awy. Kiedy przychodz� do nas go�cie, a szczeg�lnie moi koledzy po pi�rze, lubi� pokazywa� im te papierowe teczki, w kt�rych trzymam listy moich czytelnik�w.

Niestety sprawa nie zawsze ogranicza si� do list�w. Cz�sto miewam r�wnie� rozmowy telefoniczne. Wypracowa�em ju� sobie ca�y system wykr�cania si� od propozycji, abym �po�wi�ci� par� minut dla niezmiernie wa�nej rozmowy�. Wszystko to s� albo grafomani, albo m�odzi zapale�cy, kt�rzy bior� na powa�nie wszystko, co pisz�. Najgorzej oczywi�cie jest wtedy, kiedy wielbiciele pojawiaj� si� u mnie bez telefonicznej zapowiedzi. Wtedy chc�c nie chc�c musz� rozmawia�, traci� czas. Niekiedy nawet zostawiaj� mi r�kopisy, kt�rych, przyznam szczerze, nigdy nie czytuj�. Trzymam je przez pewien czas u siebie, a potem odpisuj�, �e niby pomys� jest nawet do�� interesuj�cy, ale trzeba staranniej popracowa� nad rozwojem akcji i zwr�ci� wi�ksz� uwag� na j�zyk i styl. Musz� przecie� chocia� troch� dba� o swoj� popularno��.

A wi�c poszed�em otworzy� drzwi.

To nie by� listonosz. Przest�puj�cy z nogi na nog� cz�owiek zupe�nie nie by� podobny do moich normalnych interesant�w. Na oko mo�na mu by�o da� lat czterdzie�ci pi��. Pod g��boko zapadni�tymi oczami wzdyma�y si� worki jak u beznadziejnych alkoholik�w. D�ugi, nieco skrzywiony nos i odstaj�ce uszy nie dodawa�y urody swojemu w�a�cicielowi. Chocia� na dworze pada� �nieg, nieznajomy nie mia� ani palta, ani czapki. Na jego ogolonej g�owie topnia�y �nie�ynki, a ubrany by� w tani, najwidoczniej dopiero co kupiony garnitur, przesadnie szeroki w ramionach. R�kawy marynarki by�y za to znacznie za kr�tkie � co najmniej na dziesi�� centymetr�w wystawa�y z nich mankiety czarnej satynowej koszuli. Na domiar wszystkiego cz�owiek �w zawin�� sobie szyj� kraciastym szalikiem, kt�rego ko�ce majta�y mu si� na piersiach.

Znam si� na ludziach. Nie czekaj�c na ponur� spowied� o straszliwych nieszcz�ciach, kt�re zmusi�y go do chodzenia po pro�bie, z miejsca wr�czy�em mu 40 kopiejek.

Ale przybysz niecierpliwym gestem odm�wi� przyj�cia pieni�dzy i bezceremonialnie przekroczy� pr�g mojego mieszkania.

��Myli si� pan � ku mojemu zdziwieniu zna� moje imi� i nazwisko.�� Przyszed�em do pana w sprawie wa�nej i do tego niezmiernie pilnej. Prosz�, niech mi pan po�wi�ci kilka minut.

Spojrza� na swoje nogi obute w olbrzymie buciory r�wnie nowe jak jego garnitur, przez chwil� niezdecydowanie podrepta� w miejscu, a potem nagle ruszy� wprost na pokoje.

Mocno zaskoczony poszed�em za nim.�� A wi�c?�� siedzieli�my w moim gabinecie, ja przy biurku, a on w fotelu po przeciwnej stronie.�� Czemu zawdzi�czam pa�sk� wizyt�?

Postara�em si� zada� to pytanie tym samym lodowatym tonem, kt�rym ju� niejednokrotnie skutecznie odstrasza�em niepo��danych go�ci.

��Chwileczk� � nieznajomy przesun�� d�oni� po mokrej g�owie i wytar� r�k� o marynark�. � Zaraz wszystko panu wyja�ni�, z tym, �e poprosz�, aby ta rozmowa zosta�a mi�dzy nami.

To mi wystarczy�o. Nie mia�em najmniejszej ochoty na wys�uchiwanie opowie�ci o zmarnowanym �yciu. Zaraz us�ysz�: �Widzi pan, chodzi o to, �e w�a�nie wr�ci�em�� � Widzi pan � powiedzia� m�j go�� � chodzi o to��� zaj�kn�� si� i skrzywi�, jakby akurat prze�kn�� co� bardzo niesmacznego �� chodzi o to, �e jestem przybyszem z innej planety.

Chwyt by� tak prymitywny, �e a� si� roze�mia�em. Sam by�em autorem co najmniej ze dwudziestu podobnych fabu�ek, i wyrobi�em sobie znakomity immunitet na tego rodzaju fantastyczne brednie. A jednocze�nie moje do�wiadczenie w takich sprawach pozwala�o mi szybko i powiedzia�bym nawet elegancko zdemaskowa� ka�dego oszusta. No c�, mog�o to by� nawet interesuj�ce.

��Z innej planety?�� w moim g�osie nie by�o nawet �ladu zdziwienia.�� A� jakiej? Przybysz wzruszy� ramionami.

��Jak by to panu okre�li�? Przecie� jej nazwa nic panu nie powie, na Ziemi nikt jej nie zna.�� Zreszt� niewa�ne!�� zdj��em z p�ki encyklopedi� i odszuka�em map� nieba.�� Niech mi pan chocia� poka�e, gdzie znajduje si� ta planeta.

Go�� kr�tkowzrocznie zmru�y� oczy, poje�dzi� palcem po mapie i wreszcie tkn�� palcem w jedn� z mg�awic.�� O, tu. Z Ziemi powinno si� j� obserwowa� w tym w�a�nie gwiazdozbiorze. Jednak�e przez �aden teleskop nie zobaczycie mojej planety. Ani jej, ani gwiazdy, wok� kt�rej si� obraca.

��A dlaczego?

��To nie nale�y do tematu � go�� znowu si� skrzywi�. � Zbyt d�ugo musia�bym obja�nia�.

��A w jakiej odleg�o�ci od Ziemi znajduje si� pa�ska planeta?

��W jakiej odleg�o�ci?�� powt�rzy� stropiony.�� W jakiej odleg�o�ci? To� zale�y jak liczy�

��A jak si� tam u was liczy odleg�o�ci mi�dzygwiezdne? Mo�e w kilometrach?�� w�o�y�em w to pytanie tyle ironii, �e tylko ba�wan m�g� jej nie odczu�.

��W kilometrach? Doprawdy nie wiem� Nie, w kilometrach nie mo�na.

��Dlaczego?

��To nic nie da. Przecie� kilometry s��

��R�ne?�� zapyta�em z�o�liwie.

��W�a�nie, w�a�nie � rado�nie u�miechn�� si� m�j go�� � o to mi chodzi�o. R�ne.

��W takim razie mo�e w parsekach albo w latach �wietlnych?

��Chyba mo�na w latach �wietlnych. To b�dzie mniej wi�cej� dwa tysi�ce lat.

��Mniej wi�cej?

��Tak, mniej wi�cej. Przyznam, �e nigdy si� tym specjalnie nie interesowa�em. Teraz postanowi�em zada� mu kolejny cios.

��A jak d�ugo trwa�a pa�ska podr� na Ziemi�?

��Nie wiem � bezradnie obejrza� si� dooko�a � nie wiem doprawdy� Przecie�, te wszystkie poj�cia o czasie i przestrzeni�

Wida� by�o, �e si� kompletnie zapl�ta�. Jeszcze dwa, trzy pytania i b�dzie mia� dosy�. � Kiedy pan wyl�dowa�? � Dwadzie�cia lat temu.�� Co?!

Tylko idiota m�g� odpowiada� w podobny spos�b. Ten dziwaczny typ nawet si� nie stara�, aby jego odpowiedzi zawiera�y chocia� najmniejsz� doz� prawdopodobie�stwa. Wariat? Ale w takim razie, �eby si� go pozby�, nale�a�o zmieni� taktyk�. Podobno wszyscy wariaci odznaczaj� si� wyj�tkowym uporem. Wariatom nie wolno zaprzecza�, inaczej sprawa mo�e przybra� paskudny obr�t.

��A gdzie pan by� przez ten ca�y czas?�� zapyta�em wsp�czuj�co.

��Tam � pokaza� palcem w kierunku sufitu.�� Na orbicie. Niezidentyfikowane obiekty lataj�ce. Chyba pan s�ysza�? � S�ysza�em. To znaczy, �e to pan by� na tym, co jak mu tam, lataj�cym talerzu?

Przybysz twierdz�co skin�� g�ow�. � Ale co pan tam robi� przez dwadzie�cia lat?

��Co robi�em?!�� niespodziewanie wpad� we w�ciek�o��. � Idiotyczne pytanie! Co robi�em? Wszystko!

Rozszyfrowywa�em sygna�y, kt�re nadawali�cie w eter, prowadzi�em obserwacje, utrzymywa�em ��czno�� z Komitetem. Spr�bowa�by pan posiedzie� dwadzie�cia lat na orbicie! Przez dwadzie�cia lat �yka� wy��cznie syntetyczne pigu�ki! To nie to co siedzie� przy biurku i pisa� opowiadanka!

Spojrza�em na zegarek. By� ju� najwy�szy czas, �eby pola� kaczk� t�uszczem. Je�eli nie zrobi� tego w por�, sk�rka mo�e wyschn��. Ale okropnie nie mia�em ochoty zostawi� tego faceta samego w gabinecie. O nieszcz�sna dolo pisarza! Czego to cz�owiek nie musi znosi�. � Rzeczywi�cie, musia�o by� panu bardzo ci�ko � powiedzia�em pokojowo � przez dwadzie�cia lat nie schodzi� z talerza, doprawdy nie ka�dy by wytrzyma�. Widzie� pod sob� Ziemi� i nie m�c si� na ni� dosta� � doprawdy mo�na oszale�.

��Bywa�em na Ziemi � ponuro powiedzia� przybysz.�� Bywa�em, ale nie d�ugo. Po cztery godziny. Najcz�ciej chodzi�em do bibliotek, zapoznawa�em si� z literatur�. Do pana w�a�nie przyszed�em dlatego, �e przeczyta�em pa�sk� powie��.

Coraz gorzej! Skrzy�owanie wielbiciela z wariatem.�� Wi�c � m�wi� dalej ob��kany � przyszed�em do pana dlatego, �e pan pisuje o kontaktach z pozaziemskimi cywilizacjami.�� I co z tego?

��A to, �e zachorowa�em. Nie wytrzymuj� psychicznie dalszego pobytu na orbicie. Rozumie pan? Za miesi�c b�d� mia� seans ��czno�ci z Komitetem i wtedy zawiadomi� ich o swoich decyzjach dotycz�cych Ziemi, a do tego momentu mam zamiar zamieszka� u pana, doprowadzi� si� do porz�dku, zebra� si�y konieczne dla przeprowadzenia seansu. Inaczej nic z tego nie wyjdzie.

��Z czego nic nie wyjdzie?�� czu�em, �e jeszcze chwila, a wyjd� z siebie. Wariat wariatem, ale ja r�wnie� mam nerwy.�� Pan wybaczy, ale niestety nie zrozumia�em, z czego w�a�ciwie nic nie wyjdzie?

��Z seansu ��czno�ci. Nie starczy mi si�, a przez radio b�dzie za d�ugo. Sam pan chyba rozumie � dwa tysi�ce lat �wietlnych.�� I co z tego?

��A to, �e na nie wiadomo jak d�ugi czas zostaniecie bez pomocy.

��A w jakiej dziedzinie wy zamierzacie udzieli� nam pomocy?�� zadawa�em pytania zupe�nie automatycznie � nie wychodzi�a mi z g�owy kaczka, kt�r� nale�a�o ju� wyj�� z piecyka.�� Jaka pomoc wed�ug pana jest nam potrzebna?

Odpowiedzia� mi lekcewa��cym u�mieszkiem.�� We wszystkich dziedzinach. Czy wasz� wiedz� mo�na por�wna� z nasz�? Mo�ecie otrzyma� wszystko � d�ugowieczno��, kierowanie si�� ci�ko�ci; rozwi�zanie zagadki syntezy biologicznej, przezwyci�enie praw rz�dz�cych czasem i przestrzeni�. Czy to doprawdy ma�o za to, �e miesi�c b�d� spa� na pa�skiej kanapie? Potrzebni nam s� tacy ludzie jak pan, ciekawi �wiata, obdarzeni fantazj�. Mo�e mi pan zreszt� wierzy�, �e ten miesi�c r�wnie� nie p�jdzie na marne. Na swoj� odpowiedzialno��, jeszcze przed otrzymaniem sankcji Komitetu, zaczn� pana wprowadza� w r�ne dziedziny wiedzy, stanie si� pan prekursorem nowej epoki, bo przecie� te wasze metody nauczania�

��Starczy!�� wsta�em i zbli�y�em si� do nieznajomego.�� Pan trafi� pod niew�a�ciwy adres. Takimi sprawami zajmuje si� u nas Akademia Nauk, niech pan si� zwr�ci do nich i zrozumie nareszcie, �e nie mog� traci� na pana wi�cej czasu.

��Akademia Nauk?�� go�� r�wnie� wsta�. � Przecie� ja nie mog� si� tam zwr�ci� bez zgody Komitetu. Mo�e za miesi�c, kiedy�

��Niech pan robi, co chce, ja w niczym panu pom�c nie mog�. � I mieszka� u siebie te� mi pan nie pozwoli?

��Nie pozwol�. M�j dom to nie hotel. Jak pan chce odpocz��, niech pan wynajmie sobie pok�j i odpoczywa, ile dusza zapragnie, a mnie prosz� zostawi� w spokoju!

Przybysz skrzywi� usta i dziwacznie podrzuci� ramieniem. Wygl�da�o na to, �e za chwil� uraczy mnie pi�knie symulowanym atakiem jakiej� nieznanej choroby.

Jestem pryncypialnym przeciwnikiem dobroczynno�ci przewy�szaj�cej sum� jednego rubla, ale tym razem by�em got�w na wszystko, aby tylko pozby� si� z domu tego psychopaty.

��Prosz� � powiedzia�em � wyjmuj�c pieni�dze z biurka, niech pan sobie kupi czapk� i zje obiad.

Typ w milczeniu wsun�� do kieszeni dziesi�ciorublowy papierek i ruszy� do wyj�cia osi�gn�wszy najwidoczniej sw�j cel.

Zamkn��em za nim drzwi z niewyra�nym uczuciem niezadowolenia z siebie, jakie zna ka�dy, kogo kiedykolwiek nabito w butelk�.

Zreszt� m�j nastr�j szybko si� poprawi�, kiedy tylko wszed�em do kuchni.

Okaza�o si�, �e wszystko jest w najlepszym porz�dku. Pokryta wspania�� chrupk� sk�rk� kaczka znakomicie prezentowa�a si� na stole obok spotnia�ej kryszta�owej karafki.�� Kto to by�? � zapyta�a �ona podaj�c bor�wki.�� Jaki� wariat, i do tego oszust.

Nape�ni�em kieliszek i spojrza�em w okno. �nieg sypa� wielkimi p�atkami. M�j go�� ci�gle jeszcze kr�ci� si� po podw�rzu. Kuli� si� z zimna i jako� tak po ptasiemu kr�ci� g�ow�. Potem wzni�s� r�ce do g�ry i powoli wzbi� si� w powietrze. Przez kilka sekund wisia� nieruchomo, nast�pnie nabieraj�c szybko wysoko�ci skry� si� w ob�okach zostawiaj�c za sob� jadowicie zielony b�yskawicznie znikaj�cy �lad.

��Nies�ychana bezczelno��! � powiedzia�a �ona.�� Nie dadz� cz�owiekowi tw�rczej pracy odpocz�� nawet w niedziel�.

Prze�o�y�a Irena Lewandowska

��Ksi��ki fantastyczne? Lubi�, owszem, ale tylko z�e. To jest, nie tyle z�e, ile nieprawdziwe. Na pok�adzie zawsze mam co� takiego pod r�k�, �eby poczyta� w wolnej chwili, cho�by i par� stron ze �rodka, a potem od�o�y�. Z dobrymi zupe�nie inna historia � czytam je wy��cznie na Ziemi. Dlaczego? Prawd� m�wi�c, nie bardzo wiem. Nie zastanawia�em si� nad tym. Dobre ksi��ki s� zawsze prawdziwe, nawet gdyby opisywa�y rzeczy, kt�re nigdy nie wydarzy�y si� i nie wydarz�. S� prawdziwe w innym sensie � je�li m�wi�, powiedzmy, o kosmonautyce, to tak, �e poznaje si� co� z tej ciszy, kt�ra jest zupe�nie inna od ziemskiej, z tego spokoju, tak doskonale nieruchomego� Cokolwiek przedstawiaj�, m�wi� zawsze to samo, �e cz�owiek, tam, nigdy nie b�dzie u siebie. Na Ziemi wszystko jest takie przypadkowe, byle jakie, drzewo, �ciana, ogr�d, jedno mo�na wymieni� na drugie, za horyzontem jest inny horyzont, za g�r� � dolina, a tam jest ca�kiem inaczej. Na Ziemi nigdy nie przychodzi�o ludziom do g�owy, jakie to okropne, �e gwiazdy nie poruszaj� si�; cho�by� lecia� pe�nym ci�giem przez rok, nie zauwa�ysz zmiany. Latamy, je�dzimy po Ziemi i wydaje si� nam, �e wiemy, co to � przestrze�. Tego si� nie da wyrazi�. Pami�tam, raz, kiedy wraca�em z patrolu, gdzie� pod Arbitrem s�ucha�em dalekich rozm�w, kto� k��ci� si� z kim� o pierwsze�stwo l�dowania i przypadkiem zobaczy�em inn� wracaj�c� rakiet�. Go�� my�la�, �e jest sam. Ciska� swoj� beczu�k�, jakby dosta�a ataku epileptycznego. Ka�dy z was wie, jak to jest � po paru dniach nachodzi cz�owieka taka szalona ch�tka, �eby co� zrobi�, wszystko jedno co, da� pe�ny ci�g, pogna� gdzie�, pokr�ci� na wielkim przyspieszeniu, �eby j�zyk wyszed�� Dawniej my�la�em, �e to jakie� nieprzyzwoite � cz�owiek nie powinien sobie tak folgowa�. Ale to jest w gruncie rzeczy tylko rozpacz, tylko ch�� pokazania tego j�zyka � kosmosowi. Bo on nie jest wymienny jak drzewo i chyba przez to w�a�nie tak ci�ko da� sobie z nim rad�. Ot� dobre ksi��ki o tym w�a�nie m�wi�. A poniewa� umieraj�cy nie lubi� czyta� o agonii, to i my wszyscy przecie� po trochu boj�c si� gwiazd nie chcemy, mi�dzy nimi, s�ysze� o nich prawdy. Pewno � dobre jest wtedy to, co odwraca uwag�, ale dla mnie przynajmniej najlepsze s� w�a�nie te inne gwiazdowe historie czytankowe, bo w nich wszystko, z ca�ym kosmosem, staje si� takie poczciwe� To poczciwo�� dla doros�ych, wi�c tam s� katastrofy i morderstwa, i inne okropno�ci, ale jednak poczciwe, niewinne, bo od pocz�tku do ko�ca sk�amane: pr�buj� straszy�, a cz�owiek si� tylko u�miecha. To, co wam opowiem, jest tak� histori�. Zdarzy�a mi si� naprawd�. Mniejsza o to jednak. By�o to w Roku Spokojnego S�o�ca. Jak zwykle w takim czasie odbywa�y si� wielkie porz�dki doko�as�oneczne, zamiatanie i wymiatanie mas �elastwa, kr�c�cych si� na wysoko�ciach orbity Merkurego; przez sze�� lat budowania wielkiej stacji w jego perihelium porzucono w pr�ni kup� starych wrak�w, bo roboty prowadzono w�wczas systemem Le Mansa i zamiast oddawa� rakietowe trupy na z�om, u�ywano ich jako rusztowa�. Le Mans by� lepszym ekonomist� ni� in�ynierem; wprawdzie stacja z wrak�w by�a trzy razy ta�sza od zwyk�ej montowanej w przestrzeni, ale sprawia�a tak� mas� k�opot�w, �e po Merkurym nikt si� ju� do takich �oszcz�dno�ci� nie bra�. W�wczas jednak Le Mans wpad� na now� ide� � sprowadzenia tej trupiarni na Ziemi�, bo po co ma kr�ci� si� do dnia S�du Ostatecznego, kiedy mo�na j� przetopi� w martenach? Ale �eby to by�o w og�le op�acalne, musia� jako holownik�w u�y� rakiet, niewiele lepszych od tych trup�w. By�em wtedy pilotem patroli z wylatanymi godzinami, to znaczy: by�em nim ju� tylko na papierze i ka�dego pierwszego, gdy bra�em pensj�. A lata� chcia�o mi si� tak, �e zgodzi�em si� nawet na piec �elazny, byle mia� cho� troch� ci�gu; nic dziwnego, �e zg�osi�em si� w brazylijskim biurze Le Mansa, ledwo przeczyta�em jego og�oszenie. Nie chcia�bym twierdzi�, �e za�ogi, formowane przez Le Mansa, a w�a�ciwie przez jego agent�w, by�y jakim� rodzajem Legii Cudzoziemskiej czy zbieranin� oprych�w, bo tacy w og�le nie lataj�. Ale ludzie rzadko kiedy id� teraz w kosmos szukaj�c przyg�d; nie ma ich tam, przynajmniej na og� ich nie ma, i decyduj� si� na to nieraz wskutek nieszcz�cia, albo tak jako�, z przypadku; jest to najgorszy materia�, bo s�u�ba wymaga wi�kszej odporno�ci ni� morska i dla tych, kt�rym jest wszystko jedno, na pok�adzie nie ma miejsca. Nie bawi� si� w psychologi�, chc� tylko wyja�ni�, czemu ju� po pierwszym rejsie straci�em po�ow� za�ogi. Musia�em zwolni� technik�w, bo rozpi� mi ich telegrafista, ma�y Metys, kt�ry wymy�la� najgenialniejsze sposoby przemycania alkoholu na pok�ad. Ten facet bawi� si� ze mn� w chowanego. Wpuszcza� plastykowe kiszki do kanistr�w� A zreszt� � mniejsza o to. Przypuszczam, �e w�o�y�by whisky do reaktora, gdyby to tylko okaza�o si� mo�liwe. Wyobra�am sobie, jakby takie historie oburzy�y pionier�w astronautyki. Nie pojmuj�, czemu wierzyli w to, �e samo wej�cie na orbit� zmienia cz�owieka w anio�a. Mo�e ko�ata�o im w g�owie, o czym sami nie wiedzieli, to niebieskie, rajskie niebo, kt�re tak pr�dko ko�czy si� podczas startu? Zreszt� moje pretensje s� g�upie. Ten Meksykanin urodzi� si� w�a�ciwie w Boliwii, dorabia� na boku, sprzedaj�c marihuan�, a robi� mi na z�o��, bo go to bawi�o. Mia�em gorszych od niego. Le Mans by� wielkim cz�owiekiem, nie wchodzi� w szczeg�y, ustala� tylko swoim agentom limity finansowe i nie do��, �e za�ogi nie potrafi�em sobie skompletowa�, ale musia�em trz��� si� nad ka�dym kilowatem ci�gu; �adnych gwa�townych manewr�w, uranografy kontrolowali po ka�dym rejsie jak ksi�gi finansowe, czy bro� Bo�e gdzie� nie uciek�o dziesi�� dolar�w, zamienionych w neutrony. Tego, co robi�em wtedy, nie uczono mnie nigdzie � by� mo�e, podobne rzeczy dzia�y si� sto lat temu na starych trampach, kursuj�cych mi�dzy Glasgow i Indiami. Zreszt� nie skar�y�em si�, a teraz wspominam to, wstyd powiedzie�, z rozrzewnieniem. Taka Per�a Nocy � co za nazwa! Statek rozpada� si� po trochu, �egluga polega�a na szukaniu wszelkich mo�liwych przeciek�w i zwar�. Ka�dy start i l�dowanie zachodzi�y wbrew prawom � nie tylko fizyki; zdaje si�, �e ten agent Le Mansa mia� znajomo�ci w porcie merkuryjskim, bo inaczej ka�dy inspektor kontroli natychmiast opiecz�towa�by wszystko, od ster�w po stos. Wi�c wychodzili�my sobie na �owiska w perfihelium, szukali�my radarem wrak�w, a potem �ci�ga�o si� je ii formowa�o �poci�g� � mia�em tam wszystko naraz: awantury z technikami, wyrzucanie w pr�ni� w�dki (jeszcze do dzisiaj kr��y tam pe�no London Dry Ginu) i piekieln� matematyk�, bo nawigacja polega�a na wynajdywaniu przybli�onych rozwi�za� problemu wielu cia�. Jednak�e najwi�cej, jak zawsze, by�o pustki. W przestrzeni i w czasie. Zamyka�em si� w kajucie i czyta�em. Autora nie pami�tam, by� to jaki� Amerykanin, w tytule by�o co� o piasku gwiazd, jako� tam. Nie wiem, jaki by� pocz�tek, bo zacz��em mniej wi�cej w po�owie; bohater znajdowa� si� w komorze reaktora i rozmawia� z pilotem przez telefon, kiedy rozleg� si� okrzyk: �Meteory z rufy!� Do tego momentu nie by�o ci��enia, a� nagle zobaczy�, �e ogromna skarpa reaktora, �wiec�ca ��tymi oczami zegar�w, naje�d�a na niego z rosn�c� chy�o�ci�; to silniki da�y ci�g i statek skoczy�, podczas kiedy on, wisz�c w powietrzu, mia� jeszcze poprzedni� szybko��. Na szcz�cie odbi� si� jako� nogami, ale akceleracja wyrwa�a mu z r�ki s�uchawk�; przez moment wisia� na sznurze telefonu; gdy upad�, rozp�aszczony, ta s�uchawka waha�a si� nad nim, a on robi� nieludzkie wysi�ki, �eby j� chwyci�, ale rozumie si�, wa�y� ton� i nie m�g� palcem ruszy�, dopiero jako� z�bami j� z�apa� i wyda� komend�, kt�ra ich uratowa�a. T� scen� dobrze zapami�ta�em, a jeszcze wi�cej podoba� mi si� opis przej�cia przez r�j. Ob�ok kurzawy powl�k�, uwa�acie, trzeci� cz�� nieba, tylko najsilniejsze gwiazdy przeb�yskiwa�y przez py�ow� chmur�, ale to nic, bo w pewnej sekundzie bohater zobaczy� w ekranach, �e z tego tajfunu ��tego idzie blado �wiec�ca smuga o czarnym j�drze � nie wiem, co to mia�o by�, ale pop�aka�em si� ze �miechu. Jak on to sobie wszystko �licznie wyobrazi�! Te chmury, tajfun, ta s�uchawka � po prostu widzia�em, jak facet dynda na sznurze telefonicznym, no bo to, �e w kajucie czeka�a bardzo pi�kna kobieta, to si� rozumia�o samo przez si�. By�a ona tajnym agentem jakiej� tyranii kosmicznej � czy mo�e walczy�a z t� tyrani�, ju� nie pami�tam. W ka�dym razie by�a pi�kna, jak nale�y. Czemu tak si� rozwodz� nad tym? Bo ta lektura by�a moim zbawieniem. Meteory? Przecie� ja wrak�w po dwadzie�cia, trzydzie�ci tysi�cy ton szuka�em tygodniami i po�owy nawet nie zobaczy�em w radarze. �atwiej mo�na zobaczy� lec�c� kul� rewolwerow�. Musia�em raz wzi�� za ko�nierz mego Metysa, kiedy nie mieli�my ci�gu; to pewno trudniejsze ni� ze s�uchawk�, bo�my sobie obaj fruwali, ale nie tak efektowne. Wygl�da na to, �e gl�dz�. Wiem. Historia jednak tak si� w�a�nie rozwija�a. Dwumiesi�czne polowanie sko�czy�o si�, mia�em na holu sto dwadzie�cia czy sto czterdzie�ci tysi�cy ton martwego metalu i szed�em w p�aszczy�nie ekliptyki na Ziemi�.

Wbrew przepisom? Ale� tak. Nie mia�em paliwa na manewry. M�wi�em przecie�. Musia�em wlec si� bez ci�gu przesz�o dwa miesi�ce. Wtedy przysz�a katastrofa. Nie, nie meteory, to nie by�a przecie� powie��. Mums. Najpierw technik stosu, potem obaj piloci naraz, potem reszta; spuch�y im g�by, oczy jak szparki, wysoka gor�czka, o wachtach nie by�o nawet mowy. Jakiego� w�ciek�ego wirusa przyni�s� na pok�ad Ngey, Murzyn, kt�ry by� na Perle Nocy kucharzem, stewardem, ochmistrzem i czym� tam jeszcze. On te� chorowa�, a jak�e! Czy dzieci nie przechodz� �winki w Ameryce Po�udniowej? Nie wiem. Dosy�, �e mia�em statek bez za�ogi. Zostali mi telegrafista z drugim in�ynierem; telegrafista od rana, od �niadania, by� ju� pijany. A w�a�ciwie nie pijany � czy mia� tak� mocn� g�ow�, czy s�czy� po trochu, dosy�, �e rusza� si� ca�kiem nie�le i to zw�aszcza, kiedy nie by�o grawitacji (a nie by�o prawie ca�y czas, nie licz�c drobnych poprawek kursowych), ale mia� alkohol w oczach, w m�zgu, ka�de zlecenie, ka�dy rozkaz trzeba by�o dok�adnie kontrolowa� � marzy�em o tym, jak go st�uk�, kiedy wyl�dujemy, tam nie mog�em sobie na to pozwoli�, zreszt� � jak bi� pijanego? Bez alkoholu by� to typowy szczur, szary, zgaszony, nie domyty i mia� mi�y zwyczaj przeklinania najokropniejszymi s�owami upatrzonych os�b � przy stole w messie � Morsem. Tak nadawa� sobie Morsem, postukuj�c palcem w st� i par� razy omal nie dosz�o przez to do bitek, bo przecie� wszyscy rozumieli, a on, przyparty do muru, twierdzi�, �e to jest taki tik. Z nerw�w. �e to si� samo robi. Kaza�em mu trzyma� �okcie przyci�ni�te do cia�a, nadawa� wtedy nog� albo widelcem � w pewnym sensie by� artyst�. Jedynym cz�owiekiem zupe�nie zdrowym, normalnym, by� in�ynier. Tak, ale okaza�o si�, wiecie, �e on by� in�ynierem drogowym. Naprawd�. Podpisa� kontrakt, bo zgodzi� si� na p� stawki i ajentowi to zupe�nie wystarcza�o, a mnie nie przysz�o do g�owy egzaminowa� go, kiedy przyszed� na pok�ad. Ajent spyta� go tylko, czy zna si� na konstrukcjach, na maszynach; powiedzia�, �e tak, zna� si� przecie�. Na drogowych. Kaza�em mu pe�ni� wachty. Nie odr�nia� planet od gwiazd. Teraz ju� wiecie mniej wi�cej, w jaki spos�b Le Mans robi� wielkie interesy. Co prawda i ja mog�em si� okaza� nawigatorem �odzi podwodnych, i gdybym m�g�, mo�e nawet bym takiego udawa�. Zamkn��bym si� w kajucie, ale nie mog�em. Ajent nie by� wariatem. Liczy�, je�li nie na moj� lojalno��, to na m�j instynkt samozachowawczy. Chcia�em wr�ci�, a poniewa� tych sto tysi�cy ton nic w pr�ni nie wa�y�o i odczepienie ich nie zwi�kszy�oby naszej szybko�ci ani o milimetr na sekund�, nie by�em a� taki z�o�liwy, �eby to jednak zrobi�. Bo i takie my�li chodzi�y mi po g�owie, kiedy nosi�em rano od jednego do drugiego wat�, olejek, banda�, spirytus, aspiryn� � ca�� moj� przyjemno�ci� by�a ta ksi��ka o mi�o�ci w pr�ni, w�r�d tajfun�w meteorytowych. Przeczyta�em niekt�re ust�py po dziesi�� razy. By�y tam wszystkie mo�liwe rodzaje potwornych wydarze�, m�zgi elektryczne buntowa�y si�, ajenci pirat�w mieli nadajniki wbudowane w czaszki, pi�kna kobieta pochodzi�a z innego systemu s�onecznego, ale o mumsie nie znalaz�em ani s�owa. Tym lepiej dla mnie � rzecz jasna. Mia�em go dosy�. Zdawa�o mi si� nawet chwilami, �e kosmonautyki te�.

W wolnych chwilach stara�em si� wy�ledzi�, gdzie telegrafista ukrywa swoje zapasy. Nie wiem, mo�e go przeceniam, ale zdaje mi si�, �e naprawd� zdradza� niekt�re miejsca rozmy�lnie, kiedy si� w nich w�dka ko�czy�a, po porostu po to, abym nie os�ab� w mojej decyzji i mi� machn�� r�k� na jego pija�stwo. Bo tego, gdzie mia� swoje g��wne �r�d�o, nie wiem do dzi�. Mo�e by� ju� taki przesycony alkoholem, �e podstawowy zapas nosi� w sobie? Dosy�, �e szuka�em, �a��c po statku jak mucha po suficie, p�ywa�em sobie po rufie, po �r�dokr�ciu, jak to czasem zdarza si� w snach, czu�em si� sam jak palec � ca�e bractwo le�a�o zapuchni�te w kajutach, in�ynier tkwi� w sterowni, ucz�c si� z lingwafonu francuskiego, by�o cicho jak na statku zad�umionych, czasem tylko przewodami wentylacyjnymi dochodzi� p�acz albo �piew. Tego boliwijskiego Meksykanina. Pod wiecz�r rozbiera�o go, odczuwa� b�l istnienia. Z gwiazdami mia�em ma�o do czynienia, je�li nie liczy� tej ksi��ki. Niekt�re kawa�ki umia�em na pami��, na szcz�cie wywietrza�y mi ju� z g�owy. Czeka�em, kiedy si� ten mums sko�czy, bo takie �ycie Robinsona na d�u�sz� met� zbytnio dawa�o si� we znaki. In�yniera drogowego unika�em, chocia� po swojemu by� to nawet do�� porz�dny ch�op i przysi�ga� mi, �e gdyby nie okropne tarapaty finansowe, w kt�re wci�gn�a go �ona ze szwagrem, nigdy by umowy nie podpisa�.

By� to jednak cz�owiek z gatunku tych, kt�rych nie znosz� � zwierzaj�cych si� bez �adnych ogranicze� i hamulc�w. Nie wiem, czy tylko do mnie czu� takie nadzwyczajne zaufanie � chyba nie, bo pewne rzeczy po prostu nie przechodz� ludziom przez usta, a on m�g� m�wi� wszystko, a� si� skr�ca�em � na ca�e szcz�cie Per�a Nocy by�a wielka: dwadzie�cia osiem tysi�cy ton spoczynkowej, by�o si� gdzie schowa�.

Domy�licie si� pewno, �e to by� m�j pierwszy i ostatni rejs dla Le Mansa. Od tego czasu nie da�em si� ju� wi�cej a� tak nabra�, chocia� bywa�em w rozmaitych tarapatach. Nie opowiada�bym o tym, do�� w ko�cu wstydliwym, fragmencie mojej biografii, gdyby nie wi�za� si� z t� drug�, nie istniej�c� stron� kosmonautyki. Pami�tacie mo�e � uprzedza�em na wst�pie, �e to b�dzie prawie taka historia jak z tej ksi��ki.

Ostrze�enie meteorytowe dostali�my na wysoko�ci orbity Wenus, ale telegrafista spa� czy po prostu nie odebra� go, dosy�, �e dopiero na drugi dzie� rano us�ysza�em t� nowin� w wiadomo�ciach nadawanych przez kosmolocyjn� stacj� Luny. Prawd� m�wi�c, w pierwszej chwili wyda�o mi si� to ca�kiem nieprawdopodobne. Drakonidy sko�czy�y si� ju� dawno, przestrze� by�a czysta, roje chodz� w ko�cu regularnie, prawda, �e Jowisz lubi robi� perturbacyjne kawa�y, ale nie m�g� by� tym razem autorem �artu, bo radiant by� zupe�nie inny. Ostrze�enie by�o zreszt� tylko �smego stopnia, py�owe, g�sto�� chmury bardzo ma�a, procent od�am�w wi�kszych znikomy, szeroko�� czo�a co prawda znaczna � kiedy popatrzy�em na map�, zorientowa�em si�, �e siedzimy ju� w tym tak zwanym roju od dobrej godziny, mo�e i dw�ch. Ekrany by�y puste. Nie zaniepokoi�em si� te� specjalnie i jedyn� rzecz� niezwyk�� by�o dopiero drugie, po�udniowe doniesienie: sondy zdalnie ustali�y bowiem, �e chodzi o r�j pozasystemowy!

By� to drugi taki r�j od czasu powstania kosmolocji. Meteory s� szcz�tkami komet i chodz� sobie po wyci�gni�tych elipsach, uwi�zane grawitacj� do s�o�ca, jak zabawki na nylonowych sznurach; r�j pozasystemowy, to znaczy wchodz�cy w nasz uk�ad z obszaru Wielkiej Galaktyki, jest sensacj�, inna rzecz, �e dla astrofizyk�w raczej ni� dla pilot�w. Jest, pewno, i dla nas r�nica, cho� niewielka na og�: szybko�ci. Roje systemowe nie mog� mie� w okolicy Ziemi wielkich szybko�ci. Nie mog� posiada� szybko�ci wi�kszej ni� paraboliczna lub eliptyczna. Natomiast wchodz�cy z zewn�trz systemu r�j mo�e mie� � i ma z regu�y � hiperboliczn�. Ale w praktyce wychodzi na jedno; podniecenie ogarnie wi�c meteorytolog�w i astrobalistyk�w, a nie nas.

Wiadomo�� o tym, �e tkwimy w roju, nie zrobi�a na telegrafi�cie �adnego wra�enia; m�wi�em o tym podczas obiadu � wy��czywszy, jak zwykle, silniki na ma�y ci�g; wyrabia�y nam poprawk� kursow�, a r�wnocze�nie �lad ci��enia u�atwia� �ycie. Nie trzeba by�o ssa� zupy przez s�omk� ani wciska� sobie przerobionej na past� do z�b�w baraniny z tubki w usta. Zawsze by�em zwolennikiem normalnych, ludzkich posi�k�w.

In�ynier natomiast bardzo si� przerazi�. To, �e m�wi�em o roju jak o letnim deszczyku, sk�onny by� uzna� za dow�d mego pomieszania. �agodnie wyja�nia�em mu, �e � po pierwsze � r�j jest py�owy i bardzo rozrzedzony, a szansa spotkania od�amk�w, kt�re mog�yby uszkodzi� statek, mniejsza ni� szansa �mierci wskutek spadni�cia na g�ow� �yrandola w teatrze; po drugie: i tak nie mo�na nic zrobi�, bo Per�a jest niezdolna do manewr�w mijania, po trzecie: kurs mamy, czystym trafem, niemal zbie�ny z trajektori� roju, wi�c niebezpiecze�stwo zderzenia zmniejsza si� jeszcze o dalszych par�set razy.

Jako� nie bardzo wydawa� si� przekonany, ale ja mia�em ju� do�� psychoterapii i wola�em skoncentrowa� si� na telegrafi�cie, to jest � odci�� go cho� na par� godzin od jego �r�de�, bo w roju by�, w ko�cu, bardziej potrzebny ni� poza nim. Najbardziej obawia�em si� jednej tylko rzeczy � wezwania SOS. Statk�w by�o w tej przestrzeni sporo, przekroczyli�my ju� perymetr Wenery i w obszarze tym panowa� wcale znaczny ruch, nie tylko towarowy; siedzia�em przy nadajniku, maj�c telegrafist� pod bokiem, do sz�stej czasu pok�adowego, wi�c przesz�o cztery godziny, na biernym nas�uchu, szcz�liwie bez jakichkolwiek alarm�w. R�j by� tak rzadki, �e trzeba si� by�o dos�ownie godzinami wpatrywa� w ekrany radarowe, aby dostrzec jakie� mikroskopijne, najs�absze mrowienia � ale zn�w nie przysi�g�bym, czy te zielone widemka nie by�y po prostu z�udzeniem wzroku przem�czonego nieruchom� fiksacj�. Tymczasem nie tylko radiant, ale ca�y tor owego hiperbolicznego roju, kt�ry by� ju� nawet ochrzczony Kanopijskim (od gwiazd radiantu), obliczono na Lunie i na Ziemi, i wiadomo by�o, �e nie dojdzie do orbity Ziemi, ale mijaj�c j� bokiem opu�ci system z dala od wielkich planet, kt�re akurat by�y w innej stronie i, jak si� pojawi�, zniknie w otch�aniach galaktyki, aby nigdy ju� do nas nie wr�ci�.

In�ynier drogowy, wci�� niespokojny, zagl�da� do radiostacji, chocia� wygania�em go stamt�d ��daj�c, by pilnowa� ster�w; rozumie si�, by�o to czyst� fikcj�; najpierw � nie mieli�my ci�gu, a bez ci�gu nie ma sterowania, dalej � on nie potrafi� wykona� najbardziej elementarnego manewru, kt�rego bym mu zreszt� nigdy nie powierzy�, ale chcia�em go czym� zaj��, a siebie uwolni� od nieustannych molestowa�. Pragn�� bowiem wiedzie�, czy przechodzi�em ju� przez roje, ile razy, czy prze�y�em w zwi�zku z tym katastrofy, czy powa�ne, jakie s� szans� ratunku w wypadku trafienia� Da�em mu zamiast odpowiedzi �Podstawy kosmolocji i kosmodromii� Kraffta, ksi��k� wzi��, ale nawet jej, zdaje si�, nie otworzy�, �akn�� bowiem zwierze�, a nie suchych informacji. Wszystko to dzia�o si�, przypominam, na statku pozbawionym ci��enia; w okoliczno�ciach takich ruchy os�b, nawet trze�wych, s� dosy� groteskowo zmienione trzeba zawsze pami�ta� o jakim� pasie, przypi�ciu si�, inaczej od naci�ni�cia o��wka przy pisaniu mo�na wyfrun�� pod sufit albo i nabi� sobie guza. Telegrafista m�j mia� jednak inny system: nosi� w kieszeniach mas� rzeczy � jakich� ci�ark�w, skuwek, kluczy i kiedy znalaz� si� w opresji, zawis�szy nieruchomo mi�dzy stropem, pod�og� i �cianami, po prostu si�ga� do spodni i ciska� pierwszym przedmiotem, kt�ry znalaz�, aby �agodnie odp�yn�� w stron� przeciwn�. Metoda ta jest niezawodna i ka�dorazowo potwierdza prawdziwo�� Newtonowskiej zasady akcji i reakcji, nie ca�kiem jednak dogodna, zw�aszcza dla innych, bo to, czym si� rzuca, odbija si� rykoszetami od �cian i nieraz uruchomiona tak latanina twardych i bole�nie mog�cych ugodzi� przedmiot�w trwa do�� d�ugo. M�wi� o tym, aby uzupe�ni� jeszcze jednym odcieniem koloryt owej podr�y.

W eterze panowa� tymczasem wzmo�ony t�ok; wiele statk�w pasa�erskich zmienia�o, na wszelki wypadek i zgodnie z przepisami, trasy, Luna mia�a z nimi sporo roboty, automatyczne nadajniki, kt�re nadaj� Morsem, oblicza�y w wielkich stacjonarnych kalkulatorach poprawki orbitalne i kursowe, pru�y bez ustanku seriami sygna��w, zbyt przyspieszonych, aby mo�na je odebra� na s�uch. Poza tym i fonia by�a pe�na g�os�w � pasa�erowie za ci�kie pieni�dze donosili strwo�onym rodzinom, �e maj� si� doskonale i nic im nie grozi, Luna astrofizyczna przekazywa�a bie��ce doniesienia o strefach zag�szcze� roju, o wynikach spektralnych analiz jego sk�adu, s�owem � program by� urozmaicony i cz�owiek nie nudzi� si� zbytnio przy g�o�niku.

Moi kosmonauci ze �wink�, kt�rzy wiedzieli ju�, rozumie si�, o chmurze hiperbolicznej, telefonowali cz�sto-g�sto do radiostacji, a� wy��czy�em ich aparaty, o�wiadczywszy, �e niebezpiecze�stwo, a w szczeg�lno�ci przebicie statku i utrat� hermetyczno�ci, rozpoznaj� �atwo po braku powietrza.

Oko�o jedenastej poszed�em zje�� co� do mesy; telegrafista, kt�ry na to tylko, zdaje si�, czeka�, znik�, jakby si� rozp�yn��, a ja by�em zbyt zm�czony, aby nie to, �e szuka� go, ale cho� o nim my�le�. In�ynier sko�czy� wacht�, by� spokojniejszy i zn�w martwi� si� ju� g��wnie szwagrem, a odchodz�c do siebie (ziewa� jak wieloryb) powiedzia� mi, �e lewy ekran radaru musi by� chyba popsuty, bo w jednym miejscu iskrzy si� w nim co� zielono. Z tymi s�owami odszed�, ja za� ko�czy�em zimn� wo�owin� z puszki � i nagle, z widelcem wbitym w nieapetycznie zastyg�y t�uszcz, skamienia�em.

In�ynier zna� si� na obrazach radarowych jak ja na asfalcie. Ten �zepsuty� ekran�

W nast�pnej chwili gna�em do sterowni. Tak to si� m�wi, w rzeczywisto�ci porusza�em si� tylko tak szybko, jak to jest mo�liwe, kiedy ca�e przyspieszenie daj� cz�owiekowi chwyty r�k i odbijania si� nogami od wyst�p�w �cian lub stropu; sterownia, gdy si� do niej wreszcie dosta�em, by�a jakby wych��d�a, �wiat�a pulpit�w wygaszone, kontrolki stosu ledwo si� �arzy�y jak robaczki �wi�toja�skie ze snu i tylko ekrany radar�w pulsowa�y nieustannymi obrotami promieni wodz�cych; ju� od drzwi patrza�em na lewy.

W dolnym prawym kwadracie ja�nia� nieruchomy punkt, a w�a�ciwie � gdy podszed�em ca�kiem blisko � plamka wielko�ci monety, sp�aszczona soczewkowato, doskonale regularna, fosforyzuj�ca zielono, jak malutka, pozornie tylko nieruchoma rybka pustego oceanu; gdyby j� zobaczy� normalny wachtowy, ale nie teraz, nie teraz, p� godziny przedtem, w��czy�by automatyczny nadajnik pozycyjny, zawiadomi�by dow�dc�, za��da�by od tamtego statku danych o kursie i przeznaczeniu, ale ja nie mia�em wachtowych, by�o o p� godziny za p�no, by�em sam, wi�c robi�em, dalib�g, wszystko maria� � wezwanie do identyfikacji, pozycyjne, nadajnik, wzbudzanie stosu, aby m�g� da� w ka�dej chwili ci�g (by� zimny jak bardzo, ale to bardzo stary nieboszczyk) � bo minuty mija�y, zd��y�em nawet uruchomi� podr�czny kalkulator p�samoczynny i okaza�o si�, �e tamten statek ma kurs prawie zbie�ny z naszym, r�nica wynosi�a u�amek minuty, prawdopodobie�stwo zderzenia, i tak w pr�ni niewyobra�alnie nik�e, r�wna�o si� prawie zeru.

Tyle �e statek milcza�. Przesiad�em si� na drugi fotel i zacz��em �yska� w niego Morsem z pok�adowego lasera. By� za nami, w odleg�o�ci oko�o dziewi�ciuset kilometr�w, wi�c nies�ychanie blisko, i widzia�em si� ju�, prawd� m�wi�c, przed Trybuna�em Kosmicznym (oczywi�cie, nie za �spowodowanie katastrofy� � po prostu za �naruszenie �smego paragrafu Kodeksu Kosmolocji przez NZ � Niebezpieczne Zbli�enie�). My�l� sobie, �e nawet �lepi zobaczyliby moje �wietlne sygna�y. Statek ten w og�le tylko dlatego tak uporczywie siedzia� mi w radarze i nie chcia� si� odczepi� od Per�y, a przeciwnie � z wolna si� nawet do niej zbli�a�, poniewa� w�a�nie mia� zbli�ony kurs. By�y to prawie �e r�wnoleg�e tory; przesuwa� si� w kwadracie ju� brzegowo, bo by� szybszy. Na oko oceni�em jego szybko�� na hiperboliczn�; rzeczywi�cie, dwa namiary w odst�pie dziesi�ciosekundowym wykaza�y, �e robi� dziewi��dziesi�t kilometr�w na sekund�. My�my robili ledwo czterdzie�ci pi��!

Nie odpowiada� i zbli�a� si�; wygl�da� ju� okazale, nawet zanadto okazale. P�on�ca zieleni� soczewka, widziana z boku, ostre wrzecionko� Spojrza�em na radarowy odleg�o�ciomierz, bo co� zanadto mi ur�s� � czterysta kilometr�w. Zamruga�em. Z takiej odleg�o�ci ka�dy statek wygl�da jak przecinek.�� Ech, z t� Per�� Nocy!�� pomy�la�em.�� Wszystko tu jest nie tak.�� Przerzuci�em obraz na ma�y radar podr�czny z kierunkow� anten�. By� taki sam. Zg�upia�em. Mo�e to � przemkn�o mi nagle � te� taki �poci�g Le Mansa� jak ten, kt�rego ja jestem maszynist�? Tak ze czterdzie�ci wrak�w, jeden za drugim, st�d te rozmiary� Ale dlaczego taki wrzecionowaty?

Radaroskopy pracowa�y, odleg�o�ciomierz samoczynny stuka� i stuka�: trzysta kilometr�w. Dwie�cie sze��dziesi�t. Dwie�cie�

Zacz��em na Herrelsbergerze jeszcze raz oblicza� kursy, bo mi to pachnia�o zbyt bliskim przej�ciem. Wiadomo, �e od czasu kiedy na morzu zacz�to stosowa� radar, wszyscy poczuli si� bezpieczni, a okr�ty ton� dalej. Wysz�o md powt�rnie, �e tamten przejdzie mi przed dziobem w odleg�o�ci jakich� trzydziestu � czterdziestu kilometr�w. Sprawdzi�em oba nadajniki � automat wzywaj�cy radiem i laserowy. Dzia�a�y, ale obcy milcza�.

Do tej chwili mia�em wci�� jeszcze nieczyste sumienie: lecia�em przecie� jaki� czas na �lepo, kiedy in�ynier opowiada� mi o swoim szwagrze i �yczy� dobrej nocy, a ja zajmowa�em si� wo�owin�, bo nie mia�em ludzi i robi�em wszystko sam � teraz jednak jakby �uski spad�y mi z oczu. Nape�niony �wi�tym oburzeniem, prawdziwego winowajc� widzia�em ju� w owym g�uchym, milcz�cym statku, kt�ry wali� hiperboliczn� przez sektor i nie raczy� nawet odpowiedzie� na bezpo�rednie wezwanie przynaglaj�ce!

W��czy�em foni� i zacz��em go wzywa�. ��da�em r�nych rzeczy � �eby zapali� sygna�y pozycyjne i wyrzuci� filary, �eby si� zidentyfikowa�, �eby poda� nazw�, miejsce przeznaczenia, armatora, wszystko, rozumie si� umownymi skr�tami; a on lecia� sobie spokojnie, cichy, o w�os nie zmieniaj�c ani szybko�ci, ani kursu, i mia�em go ju� na osiemdziesi�ciu kilometrach.

Dot�d by� troch� z bakburty, ale coraz wyra�niej mnie wyprzedza�, wszak robi� w sekundzie dwa razy wi�cej ni� ja; i wiedzia�em, �e wskutek nieuwzgl�dnienia przez kalkulator ca�ej poprawki k�towej odleg�o�� mijania b�dzie mniejsza od obliczonej o par� kilometr�w. Poni�ej trzydziestu na pewno, a kto wie, czy nie ze dwadzie�cia. Powinienem by� hamowa�, bo do takich zbli�e� dopuszcza� nie wolno, ale nie mog�em. Mia�em za sob� tylko sto z czym� tysi�cy ton cmentarzyska rakiet; musia�bym pierwej odczepi� wszystkie gruchoty. Sam nie da�bym rady, za�og� mia�em zaj�t� mumsem, o hamowaniu nie by�o zatem mowy. Przyda� si� tu mog�y raczej wiadomo�ci z filozofii ani�eli z kosmodromii: stoicyzm, fatalizm, ewentualnie nawet, w razie gdyby b��d kalkulatora by� nieprawdopodobnie wielki, co� z eschatologii.

Przy dwudziestu dw�ch kilometrach odleg�o�ci tamten statek wyra�nie ju� zacz�� wyprzedza� Per��. Wiedzia�em, �e odleg�o�� b�dzie odt�d ros�a, wi�c wszystko by�o tylko niby w porz�dku; ca�y czas patrza�em do tej chwili tylko na odleg�o�ciomierz, bo by� najwa�niejszy i dopiero teraz ponownie spojrza�em na radoroskop.

To nie by� statek, ale wyspa lataj�ca, nie wiem zreszt� � co. By� wielki z dwudziestu kilometr�w jak moje dwa palce � idealnie regularne wrzeciono zmieni�o si� w dysk, nie � w obr�czk�!

Rzecz jasna, od dawna ju� my�licie sobie, �e to by� statek �innych�. No, bo skoro mia� dziesi�� mil d�ugo�ci� Tak to si� m�wi, ale kt� wierzy w statki �innych�? Pierwszym moim impulsem by�o goni� go. Doprawdy! Chwyci�em d�wigni� g��wnego ci�gu � ale jej nie ruszy�em. Mia�em za ruf� wraki na holu; to by�o na nic. Skoczy�em z fotela i w�skim szybem dosta�em si� do nadbudowanej nad sterowni�, ma�ej, wpasowanej w pancerz zewn�trzny kajuty astronomicznej. By�o tam, nawet pod r�k�, wszystko, czego potrzebowa�em: luneta i f lary. Wystrzeli�em trzy, jedn� za drug�, jak szybko mog�em, w przybli�onym kierunku tego statku i kiedy pierwsza rozb�ys�a, zacz��em go szuka�. By� wielki jak wyspa, ale nie od razu go znalaz�em. Blask flary, kt�ra wskoczy�a w pole widzenia, o�lepi� mnie do tego na par� sekund, musia�em cierpliwie czeka�, a� przejrz�. Druga f lara zapali�a si� daleko z boku, nic z niej nie mia�em, trzecia wy�ej. W jej nieruchomym �wietle, bardzo bia�ym, zobaczy�em go.

Nie widzia�em go d�u�ej ni� pi��, mo�e sze�� sekund, bo f lara nagle, jak to z nimi czasem bywa, wy buchn�a mocniej i zgas�a. Ale w owych paru sekundach zobaczy�em przez mocne, osiemdziesi�ciokrotne szk�a, z wysoka, dosy� s�abo, widmowo, lecz wyra�nie �o�wietlony ciemny kszta�t metalu; patrza�em na� jakby z kilkusetmetrowej odleg�o�ci. Ledwo mie�ci� si� w polu widzenia; w samym �rodku wyra�nie tli�o kilka gwiazd, jakby tam by� przezroczysty � jakby to by� ulany z ciemnej stali, lec�cy w przestrzeni, pusty w �rodku tunel; ale zdo�a�em dostrzec wyra�niej, w tym ostatnim rozb�ysku flary, �e to jest rodzaj sp�aszczonego walca, kt�rego modelem by�aby bardzo gruba opona � patrze� mog�em na przestrza� przez puste centrum, chocia� nie le�a�o w osi spojrzenia; ten kolos by� pochylony pod k�tem do linii wzroku � jak szklanka, kt�r� si� lekko nachyli, aby wyla� z niej powoli p�yn.

Rzecz jasna, wcale nie rozpami�tywa�em owego widoku, a tylko wystrzeli�em nast�pne flary; dwie nie wypali�y, trzecia by�a za kr�tka, czwarta i pi�ta ukaza�y mi go � po raz ostatni. Teraz bowiem, przeci�wszy lini� kursow� Per�y, oddala� si� coraz szybciej; by� o sto, o dwie�cie, o trzysta kilometr�w � wizualna obserwacja nie by�a mo�liwa.

Wr�ci�em natychmiast do sterowni, aby porz�dnie ustali� elementy jego ruchu; zamierza�em, kiedy to zrobi�, rozpocz�� alarm na wszystkich pasmach, jakiego kosmolocja nie pami�ta; wyobra�a�em ju� sobie, jak nakre�lonym przeze mnie torem p�jd� sfory rakiet, �eby dopa�� tego go�cia z g��bin.

By�em w�a�ciwie pewny, �e stanowi� cz�� hiperbolicznego roju. Oko bywa w pewnych okoliczno�ciach podobne do kamery fotograficznej i obraz, o�wietlony mocno, cho� na u�amek sekundy, mo�na jeszcze dobr� chwil� po jego znikni�ciu nie tylko rozpami�tywa�, lecz analizowa� wcale szczeg�owo, prawie tak, jakby aktualnie trwa� nadal przed nami. A ja zobaczy�em w tym agonalnym rozb�ysku flary powierzchni� olbrzyma; jego milowe pobocznice nie by�y g�adkie, lecz zryte, nieomal jak grunt ksi�ycowy, �wiat�o rozciek�o si� po chropowato�ciach, gruz�ach, kraterowatych wg��bieniach � miliony lat musia� ju� tak lecie�, wchodzi�, ciemny i martwy, w mg�awice py�owe, wychodzi� z nich po wiekach, a meteorytowy kurz w dziesi�tkach tysi�cy zderze� �ar� go i nadgryza� pr�niow� erozj�. Nie umiem powiedzie�, sk�d bra�a si� we mnie ta pewno��, ale wiedzia�em, �e nie ma w nim nikogo �ywego, �e to jest ju� miliardoletni wrak i nie istnieje mo�e nawet cywilizacja, kt�ra go wyda�a!

A kiedy o tym wszystkim my�la�em, r�wnocze�nie po raz czwarty, pi�ty, sz�sty, dla zupe�nej ju� dok�adno�ci, na wszelki wypadek, oblicza�em elementy jego ruchu i ka�dy rezultat uderzeniem klawisza posy�a�em w g��b uk�adu zapisuj�cego, bo szkoda mi by�o nawet sekundy, bo by� ju� tylko przecinkiem zielonkawej fosforyzacji na ekranach i jarzy� si�, jak spokojny �wietlik, w brze�nym sektorze prawego � o dwa tysi�ce, o trzy tysi�ce, o sze�� tysi�cy kilometr�w.

Kiedy sko�czy�em, znik�. C� mi to jednak szkodzi�o? By� martwy, niezdolny do manewru, wi�c nie m�g� nigdzie uciec, ukry� si�: lecia� wprawdzie z hiperboliczn�, ale m�g� go z �atwo�ci� dogoni� ka�dy statek o reaktorze du�ej mocy, a maj�c tak precyzyjnie obliczone elementy ruchu�

Otworzy�em kaset� aparatu zapisuj�cego, �eby wyj�� papierow� ta�m� i p�j�� z ni� do radiostacji � i wtedy, jakby we mnie grom uderzy�, zastyg�em, og�upia�y nagle, zdruzgotany�

Metalowy b�ben by� pusty; ta�ma dawno si� ju�, mo�e przed godzinami, mo�e przed dniami, sko�czy�a, nikt nie za�o�y� nowej i posy�a�em wszystkie rezultaty oblicze� � donik�d; przepad�y co do jednego; nie by�o ani statku, ani jego �ladu, nic�

Rzuci�em si� do ekran�w, potem, doprawdy, chcia�em odczepi� ten m�j przekl�ty balast, porzuci� owe dobra Le Mansa i pu�ci� si� � dok�d? Sam dobrze nie wiedzia�em. Zapewne, kierunek� Mniej wi�cej na gwiazdozbi�r Wodnika, ale c� to by� za cel! Mo�e jednak? Gdybym poda� przez radio sektor, w przybli�eniu, oraz szybko��

Nale�a�o to zrobi�. By�o to moim obowi�zkiem, pierwszym ze wszystkich, je�li w og�le jakie� jeszcze mia�em.

Pojecha�em wind� na �r�dokr�cie, do radiostacji, i ustala�em ju� kolejno�� dzia�a�: sygna� wzywaj�cy do Luny G��wnej z ��daniem prawa pierwsze�stwa dla nast�pnych moich komunikat�w, gdy� chodzi o informacje najwi�kszej wagi; takich nie b�dzie odbiera� automat, ale prawdopodobnie dy�urny koordynator Luny; z�o�� meldunek o dostrze�eniu obcego statku, kt�ry przeci�� m�j kurs z szybko�ci� hiperboliczn� i stanowi� prawdopodobnie cz�� galaktycznego roju. Za��da natychmiast podania element�w jego ruchu. B�d� musia� powiedzie�, �e obliczy�em je wprawdzie, ale ich nie mam, bo magazynek ta�mowy aparatu by�, wskutek zaniedbania, pusty. W�wczas za��da, abym poda� �fix� pilota, kt�ry zaobserwowa�, jako pierwszy, �w statek. Ale i takiego �fixu� nie ma, bo wacht� pe�ni� in�ynier, z wykszta�cenia drogowiec, a nie kosmonauta; z kolei � je�li to ju� nie wyda mu si� podejrzane � zapyta, czemu nie poleci�em, w trakcie dokonywania pomiar�w, przekaza� na bie��co danych memu radiowcowi; wi�c b�d� zmuszony wyja�ni�, �e telegrafista nie pe�ni� s�u�by, bo by� pijany. Je�li zechce jeszcze w og�le i wtedy prowadzi� ze mn� rozmow� o takich sprawach przez tych trzysta sze��dziesi�t osiem milion�w kilometr�w, kt�re nas dziel�, zapragnie dowiedzie� si�, czemu nie pe�ni� s�u�by kt�ry� z pilot�w jako zast�pca telegrafisty; wtedy odpowiem, �e ca�a za�oga ma �wink� i le�y w gor�czce. Je�liby do tej chwili �ywi� jeszcze jakiekolwiek w�tpliwo�ci, upewni si�, �e cz�owiek, kt�ry w �rodku nocy alarmuje go wiadomo�ciami o statku �innych�, jest albo nie przy zdrowych zmys�ach, albo pijany. Spyta, czy utrwali�em wizerunek statku w jakikolwiek spos�b � fotografuj�c go w �wietle flar, zapisuj�c dane radarowe na ferrota�mie albo przynajmniej notuj�c wszystkie kolejne wezwania, z jakimi zwraca�em si� do niego przez radio. Ale nie mam nic, nic, poniewa� zbytnio si� spieszy�em, nie uwa�a�em, aby jakie� fotografie by�y potrzebne, skoro niebawem ziemskie statki do�cign� niezwyk�y cel i wszystkie urz�dzenia zapisuj�ce by�y wy��czone. Zrobi wtedy to, co ja uczyni�bym na jego miejscu � ka�e mi si� wy��czy� i zapyta wszystkie statki mojego sektora, czy kt�ry� nie dostrzeg� nic podejrzanego. Ot� �aden statek nie m�g� zobaczy� galaktycznego go�cia. By�em tego pewny. Spotka�em go tylko dlatego, �e lecia�em w p�aszczy�nie ekliptyki, cho� jest to najsurowiej wzbronione, zawsze bowiem kr��y w niej py� i resztki zmielonych przez czas meteor�w czy kometowych ogon�w. Przekroczy�em ten zakaz, bo inaczej nie wystarczy�oby mi paliwa dla manewr�w, maj�cych wzbogaci� Le Mansa o sto czterdzie�ci tysi�cy ton z�omu rakietowego. Nale�a�o od razu uprzedzi� koordynatora Luny, �e spotkanie nast�pi�o w strefie zakazanej, co poci�gn�oby za sob� nieprzyjemn� rozmow� w Komisji Dyscyplinarnej przy Trybunale Kosmicznej �eglugi. Zapewne, odkrycie tego statku warte by�o czego� wi�cej ni� upomnienia Komisji, a mo�e i kary, ale tylko pod warunkiem, �e si� go rzeczywi�cie dosi�gnie. Ot� to wygl�da�o mi na rzecz beznadziejn�. Musia�em mianowicie za��da�, aby w obszar podw�jnego zagro�enia, bo w stref� ekliptyki, i do tego jeszcze nawiedzon� przez hiperboliczny r�j, rzucono ca�� flotyll� statk�w na poszukiwania. Koordynator Luny, gdyby nawet chcia�, nie mia� prawa tego uczyni�; a gdybym si� na g�owie postawi� i do rana wzywa� COSNAY ziemski i Mi�dzynarodow� Komisj� do Spraw Badania Przestrzeni, i diabli wiedz�, kogo jeszcze, rozpocz�yby si� obrady i posiedzenia, za czym, gdyby sz�y b�yskawicznie, ju� po jakich� trzech tygodniach zapad�aby decyzja. Ale � jak to obliczy�em jeszcze w windzie, bo doprawdy tej nocy my�la�o mi si� bardzo szybko � �w statek b�dzie si� w�wczas znajdowa� w odleg�o�ci stu dziewi��dziesi�ciu milion�w kilometr�w od miejsca spotkania, wi�c poza S�o�cem, kt�re minie dostatecznie blisko, aby odchyli�o jego trajektori�, i przestrze�, w kt�rej przyjdzie go szuka�, b�dzie liczy�a ponad dziesi�� miliard�w kilometr�w sze�ciennych. By� mo�e � dwadzie�cia.

Tak to si� przedstawia�o, kiedy dotar�em do radiostacji. Siad�em tam i pr�bowa�em jeszcze oceni� szacunkowo, jakie s� szans� dostrze�enia statku przez wielki radioteleskop Luny, najpot�niejsz� jednostk� radioastronomiczn� ca�ego uk�adu. Ale Ziemia z Ksi�ycem znajdowa�a si� akurat po przeciwnej stronie orbity w stosunku do mnie, wi�c i do tego statku. Radioteleskop by� pot�ny, ale nie a� tak pot�ny, aby z odleg�o�ci czterystu milion�w kilometr�w dostrzec kilkumetrowe cia�o. I to by� koniec ca�ej tej historii. Podar�em kartki z obliczeniami, wsta�em i cicho poszed�em do kajuty z uczuciem, �e pope�ni�em zbrodni�. Mieli�my go�cia z kosmosu, odwiedziny, zdarzaj�ce si� � bo ja wiem?�� raz na miliony, nie � na setki milion�w lat. I przez mumsa, Le Mansa, jego wraki, pijanego Metysa, in�yniera z jego szwagrem i moje niedbalstwo � przeszed� nam przez palce, aby rozpu�ci� si�, jak duch, w niesko�czonej przestrzeni. Od tej nocy �y�em w jakim� dziwnym napi�ciu przez dwana�cie tygodni � w tym czasie bowiem martwy statek musia� wej�� w obszar wielkich planet i tym samym zosta� stracony dla nas ju� na zawsze. Nie opuszcza�em, je�li to by�o mo�liwe, radiostacji, �ywi�c coraz s�absz� nadziej�, �e jednak kto� go dostrze�e, kto� przytomniejszy ode mnie albo po prostu bardziej szcz�liwy, ale nic takiego si� nie sta�o. Rozumie si�, nikomu o tyra nie m�wi�em. Ludzko�ci niecz�sto trafiaj� si� takie okazje. Poczuwam si� do winy nie tylko wobec niej � ale i wobec owej drugiej; i nie czeka mnie nawet herostratesowa s�awa, bo teraz, po tylu latach, nikt mi ju�, na szcz�cie, nie uwierzy. Zreszt� i ja sam miewam czasami w�tpliwo�ci: by� mo�e, nie zdarzy�o mi si� nic � pr�cz zimnej, ci�kostrawnej wo�owiny.

Kiedy mister Scott pokazywa� Domek na Wzg�rzu nowemu klientowi, mia� nadziej�, �e ten nie zwr�ci uwagi na s�up linii wysokiego napi�cia, wznosz�cy si� na wprost okna sypialni. Ju� dwukrotnie s�up ten zniech�ci� ewentualnych nabywc�w okaza�o si�, �e wiele starszych os�b odczuwa nieuzasadniony l�k przed elektryczno�ci�. O przeniesieniu s�upa nie mog�o by� mowy, gdy� linia biegn�ca wzd�u� �a�cucha wzg�rz dostarcza�a przesz�o po�ow� ca�ej energii zu�ywanej przez miejscowo�� Pacific Knolls � mo�na by�o tylko pr�bowa� odwraca� uwag� klient�w od nieszcz�snego s�upa.

Jednak i tym razem modlitwy i krasom�wcze popisy mister Scotta zda�y si� na nic � bystre oko mister Leveretta, gdy� tak nazywa� si� nowy klient, dostrzeg�o s�up, gdy tylko obaj panowie wyszli na taras. Przybysz z Nowej Anglii uwa�nie obejrza� przysadzist� kolumn� z grubych bali, osiemnastocalowe szklane izolatory i czarn� skrzynk� transformatora, przekazuj�cego pr�d do kilku s�siednich dom�w. Spojrzenie jego prze�lizn�o si� po grubych przewodach skacz�cych poczw�rn� lini� z jednego szarozielonego wzg�rza na drugie, a potem przechyli� g�ow� nas�uchuj�c: jego uszu dobieg� niski, ci�g�y szum, wywo�any ucieczk� elektron�w.

��Prosz� tylko pos�ucha�! � powiedzia� i jego beznami�tny g�os po raz pierwszy zdradzi� jak�� emocj�. � Pi��dziesi�t tysi�cy wolt! To ci energia!

��Widocznie s� dzisiaj szczeg�lne warunki atmosferyczne. Zazwyczaj niczego si� nie s�yszy � odpowiedzia� mister Scott, mijaj�c si� nieco z prawd�. � Ach, tak?�� zdziwi� si� Leverett i w jego g�osie zabrzmia�o jakby rozczarowanie.

Mister Scott wola� nie podtrzymywa� niebezpiecznego tematu.�� Prosz� zwr�ci� uwag� na ten trawnik � zacz�� z zapa�em.�� Kiedy tereny golfowe Pacific Knolls zosta�y rozparcelowane, pierwszy w�a�ciciel Domu na Wzg�rzu naby��

Mister Scott przez ca�y czas zwiedzania domu dawa� popis swoich umiej�tno�ci w dziedzinie sprzeda�y nieruchomo�ci, co w po�udniowej Kalifornii nie jest sztuk� �atw� ani ma��, lecz mister Leverett zdawa� si� s�ucha� jednym uchem. Mister Scott odnotowa� w pami�ci kolejn� transakcj�, kt�ra nie dosz�a do skutku z powodu tego cholernego s�upa.

Jednak po zwiedzeniu ca�ego domu starszy pan poprosi�, aby raz jeszcze wyj�� na taras.�� Wci�� s�ycha� ten szum � powiedzia� takim tonem, jakby mu to sprawi�o przyjemno��. � Musz� powiedzie�, �e ten d�wi�k dzia�a koj�co na moje nerwy. Jak odg�os wiatru, szmer potoku lub morza. Nienawidz� huku maszyn � to jedna z przyczyn, dla kt�rych wyjecha�em z Nowej Anglii � lecz ten d�wi�k brzmi dla mnie jak g�os przyrody, dzia�a uspokajaj�co. M�wi pan, �e rzadko kiedy mo�na go us�ysze�?

Mister Scott by� cz�owiekiem elastycznym � jest to wielka zaleta sprzedawcy nieruchomo�ci.

��Prosz� pana � wyzna� po prostu � ilekro� wychodzi�em na taras, zawsze s�ysza�em ten szum. Czasami jest g�o�niejszy, czasami cichszy, ale s�ycha� go zawsze. Staram si� to bagatelizowa�, poniewa� wi�kszo�� ludzi tego nie lubi.�� Trudno mie� do pana pretensj�. Wi�kszo�� ludzi to banda g�upc�w, je�li nie gorzej. Mo�e mi pan jeszcze powie, czy w s�siedztwie mieszkaj� jacy� komuni�ci?

��Ale� sk�d!�� odpowiedzia� mister Scott bez cienia wahania.�� W Pacific Knolls nie ma ani jednego komunisty. I prosz� mi wierzy�, �e w tej sprawie nigdy nie ukrywa�bym przed panem prawdy.

��Na Wschodnim Wybrze�u jest pe�no komunist�w. Tutaj jest ich chyba rzeczywi�cie mniej.

A wi�c mo�emy uwa�a�, �e dobili�my interesu. Wynajmuj� Dom na Wzg�rzu wraz z umeblowaniem za sum�, jak� pan ostatnio wymieni�.

��Zgoda!�� Pan Scott u�miechn�� si� promiennie.�� Mister Leverett, jest pan cz�owiekiem, jakiego nasze miasto potrzebuje.

Obaj panowie u�cisn�li sobie d�onie. Pan Leverett ko�ysa� si� na pi�tach ws�uchuj�c si� w ciche brz�czenie przewod�w z u�miechem, w kt�rym by� ju� odcie� dumy posiadacza.�� Elektryczno�� to fascynuj�ce zjawisko � powiedzia�. � Ogromnie du�o rzeczy mo�na z ni� zrobi� � i ona z nami te�. Na przyk�ad gdyby kto� chcia� przenie�� si� w efektowny spos�b na tamten �wiat, to wystarczy dobrze podla� trawnik, chwyci� go�ymi r�kami kawa� miedzianego drutu i drugi koniec zarzuci� na lini�. Fiut! Nie gorsze ni� krzes�o elektryczne, a znacznie lepiej zaspokaja wewn�trzne potrzeby cz�owieka.

Mister Scott poczu� gwa�towny przyp�yw md�o�ci i nawet b�ysn�a mu my�l o zerwaniu �wie�o zawartego kontraktu.

Przypomnia� sobie siwow�os� kobiet�, kt�ra wynaj�a domek tylko po to, �eby m�c w samotno�ci za�y� �mierteln� dawk� �rodk�w nasennych. Potem jednak uspokoi� si� my�l�, �e po�udniowa Kalifornia s�ynie ze swoich brzoskwi�, �liwek i wariat�w i �e chocia� mia� par� razy kontakty s�u�bowe z pomniejszymi gwiazdkami filmowymi, to o wiele cz�ciej zawiera� transakcje z r�nego rodzaju pomyle�cami. Nawet je�li doda� mani� samob�jcz� i bzika na punkcie elektryczno�ci do chorobliwego antykomunizmu, to i tak Leverett nie by� bardziej zwariowany ni� wi�kszo�� mieszka�c�w po�udniowej Kalifornii.

Mister Leverett przerwa� mu te rozmy�lania: � Zastanawia si� pan teraz, czy nie jestem samob�jc�, prawda? Niepotrzebnie. Po prostu lubi� sobie czasem pomy�le�. Tak�e na g�os, cho�by to by�y dziwne my�li.

Obawy mister Scotta stopnia�y ostatecznie i kiedy zaprasza� Leyeretta do biura dla dope�nienia formalno�ci, wr�ci�a mu ju� zwyk�a pewno�� siebie.

W trzy dni p�niej wpad� zobaczy�, jak sobie radzi nowy lokator, i znalaz� go na tarasie w starym bujanym fotelu, ws�uchanego w graj�cy s�up.

��Prosz� siada� � zaprosi� go mister Leyerett, wskazuj�c na jedno z nowoczesnych krzese�. � Musz� panu powiedzie�, �e Dom na Wzg�rzu nie zawi�d� moich nadziei. S�ucham tej elektryczno�ci i pozwalam b��dzi� moim my�lom. Czasami zdaje mi si�, �e rozr�niam g�osy w tym szumie. S� podobno ludzie, kt�rzy s�ysz� g�osy w szumie wiatru.

��Czyta�em gdzie� o tym � przyzna� mister Scott, czuj�c si� troch� nieswojo. Zaraz jednak przypomnia� sobie, �e czek mister Leyeretta zosta� w banku przyj�ty bez przeszk�d i o�mieli� si� wtr�ci� swoj� uwag�:

��Tak, ale odg�osy wiatru s� bardzo zr�nicowane, a ten szum jest chyba zbyt jednostajny, aby co� w nim us�ysze�.

��Bzdura � powiedzia� mister Leyerett z lekkim u�miechem, tak �e nie wiadomo by�o, czy m�wi powa�nie.�� Pszczo�y s� bardzo inteligentnymi owadami i niekt�rzy entomologowie twierdz�, �e maj� nawet sw�j j�zyk, a przecie� one tylko bzycz�.

Buja� si� przez chwil� w milczeniu, a mister Scott usiad� naprzeciw niego.�� Tak, s�ysz� g�osy w elektryczno�ci � powt�rzy�. � Elektryczno�� opowiada mi, jak w�druje przez czterdzie�ci osiem stan�w, a nawet przez czterdziesty dziewi�ty za po�rednictwem linii kanadyjskich. Przypomina to w�dr�wk� pionier�w na Zach�d: linie wysokiego napi�cia to szlaki, za� elektrownie wodne s� jak studnie przy drodze. Elektryczno�� dociera dzisiaj wsz�dzie � do naszych dom�w, do ka�dego pokoju w nich, do biur, budynk�w rz�dowych i na posterunki wojskowe. A czego si� nie dowie t� drog�, to us�yszy od tej elektryczno�ci, kt�ra przebiega w liniach telefonicznych i przez aparaty radiowe. Elektryczno�� z telefon�w to jakby m�odsza siostra tej z linii wysokiego napi�cia, a dzieci jak wiadomo du�o s�ysz�. Tak, prosz� pana, elektryczno�� wie o nas wszystko, zna wszystkie nasze sekrety. Tylko, �e ona nie dzieli si� swoj� wiedz� z lud�mi, gdy� wi�kszo�� ludzi uwa�a j� za �lep� mechaniczn� si��. Ale tak nie jest � elektryczno�� jest �ywa, ciep�a, wra�liwa i w gruncie rzeczy przyja�nie nastrojona, jak wszystko, co �yje.

Mister Scott, kt�ry sam si� rozmarzy� s�uchaj�c tych s��w, pomy�la�, �e by�by to �wietny tekst reklamuj�cy Dom na Wzg�rzu � poetycki i nieco fantastyczny.

��Elektryczno�� potrafi by� te� czasem z�o�liwa � m�wi� dalej mister Leverett.�� Trzeba j� oswoi�. Pozna� jej zwyczaje, przemawia� do niej �agodnie, nie okazywa� l�ku � s�owem, zaprzyja�ni� si� z ni�. No dobrze, mister Scott � powiedzia� innym tonem, wstaj�c.�� Wiem, �e przyszed� pan zobaczy�, jak si� obchodz� z Domem na Wzg�rzu. Dzisiaj ja b�d� pana oprowadza�.

I mimo protest�w mister Scotta, kt�ry twierdzi�, �e wcale nie po to przyszed�, poprowadzi� go do domu.

W pewnym momencie zatrzyma� si� i wyja�ni�: � Usun��em elektryczn� ko�dr� i maszynk� do tost�w. Uwa�am za niew�a�ciwe u�ywanie elektryczno�ci do tak przyziemnych funkcji.

O ile mo�na si� by�o zorientowa�, nowy mieszkaniec nie doda� niczego do wyposa�enia domu z wyj�tkiem bujanego fotela i sporej kolekcji india�skich grot�w do strza�.

Mister Scott musia� widocznie wspomnie� o tej kolekcji w domu, bo w tydzie� p�niej jego dziewi�cioletni syn odezwa� si�:

��Tato, pami�tasz tego pana, kt�remu wlepi�e� Dom na Wzg�rzu?�� Domy si� wynajmuje klientom, Bobby.

��Tak jest, tato. Wi�c by�em zobaczy� jego india�skie strza�y. Czy wiesz, �e on jest zaklinaczem w�y?

�Wielki Bo�e � pomy�la� mister Scott � czu�em, �e co� jest nie w porz�dku z tym Leverettem. Na pewno szuka� domu na wzg�rzu, bo tam w czasie upa�u gromadz� si� w�e�. � Ale wiesz, tato, on nie zaklina� prawdziwego w�a, tylko sznur od �elazka. Najpierw pokaza� mi te strza�y, a p�niej kucn�� na pod�odze, wyci�gn�� r�ce do sznura i zaraz ten koniec z wtyczk� zacz�� si� porusza�, a potem nagle podni�s� si� do g�ry, zupe�nie jak kobra na obrazku. Ale by�o fajnie!

��Widzia�em kiedy� t� sztuczk� � powiedzia� mister Scott.�� Trzeba do ko�ca sznura przywi�za� mocn� nitk�.

��Ale przecie� ja bym zobaczy� nitk�.

��Jak jest tego samego koloru, co t�o, to si� jej nie widzi � wyja�ni� mister Scott. Potem jednak przysz�o mu co� do g�owy.�� Bobby, a nie zauwa�y�e�, czy drugi koniec sznura by� w��czony do kontaktu?

��No pewnie. Ten pan powiedzia�, �e nie mo�e pokaza� tej sztuki, jak w sznurze nie ma elektryczno�ci. Bo tak naprawd�, tato, to on jest zaklinaczem elektryczno�ci. Ja tylko powiedzia�em, �e on jest zaklinaczem w�y, �eby by�o �mieszniej. Potem on wyszed� na taras i zaczarowa� elektryczno�� z drut�w i ona chodzi�a po nim. Wida� by�o, jak przechodzi z jednego miejsca w drugie.

��Ciekawe, jak to mo�na widzie�? � spyta� mister Scott, staraj�c si�, by jego g�os brzmia� spokojnie. Oczami wyobra�ni widzia� Leveretta jak stoi nieporuszony, otoczony rojem l�ni�cych b��kitnych w�y o oczach jak p�on�ce diamenty.

��Tato, od tej elektryczno�ci w�osy stawa�y mu na g�owie, najpierw z jednej strony, potem z drugiej. A potem powiedzia�: �A teraz sp�y� po mojej piersi� i wtedy chusteczka, kt�r� mia� w kieszonce marynarki, wyprostowa�a si� i sta�a sztywno do g�ry. M�wi� ci, tato, by�o zupe�nie jak na wycieczce w muzeum techniki.

Nast�pnego dnia mister Scott wybra� si� do Domu na Wzg�rzu, lecz nie mia� okazji do zadawania swoich starannie przemy�lanych pyta�, gdy� mister Leverett powita� go s�owami: � Zapewne ch�opiec opowiedzia� panu o ma�ym przedstawieniu, jakie mu wczoraj urz�dzi�em. Trzeba wiedzie�, �e lubi� dzieci, oczywi�cie dobre ameryka�skie dzieci, takie jak pa�ski ch�opiec.

��Tak, opowiada� mi o tym � przyzna� mister Scott rozbrojony i troch� zaskoczony otwarto�ci� rozm�wcy.

��Oczywi�cie pokaza�em mu tylko najprostsze rzeczy. Dziecinne sztuczki.

��Oczywi�cie � powt�rzy� mister Scott.�� Zgad�em, �e u�y� pan cienkiej nitki w tym ta�cu sznura od �elazka.

��Wygl�da na to, �e ma pan na wszystko gotow� odpowied� � powiedzia� mister Leverett z b�yskiem w oczach.�� Mo�e wyjdzie pan ze mn� na taras i usi�dzie na chwil�.

Tego dnia szum linii wysokiego napi�cia by� g�o�niejszy ni� zwykle, lecz po chwili mister Scott musia� w duchu przyzna�, �e jest to rzeczywi�cie odg�os uspokajaj�cy. A tak�e bardziej zr�nicowany, ni� dotychczas s�dzi� � narastaj�ce trzaski, zanikaj�ce szumy, syki, pomruki, cmokni�cia i westchnienia. Gdy si� tego s�ucha�o d�u�ej, mo�na by�o zacz�� rozr�nia� g�osy.

Mister Leverett ko�ysz�c si� lekko w fotelu zacz�� m�wi�: � Elektryczno�� opowiada mi o swojej pracy i o swoich rozrywkach � ta�cach, �piewie, koncertach wielkich orkiestr, o swoich wycieczkach do gwiazd z szybko�ci�, w por�wnaniu z kt�r� rakiety pe�zn� jak �limaki. M�wi mi tak�e o swoich k�opotach. Pami�ta pan t� katastrof� z brakiem pr�du w Nowym Jorku? Elektryczno�� powiedzia�a mi, jak to si� sta�o. Cz�� z nich zwariowa�a � zapewne z przepracowania � i zamar�a bez ruchu. Trzeba by�o pewnego czasu, zanim wys�ali pomoc spoza Nowego Jorku, wyleczyli tych zwariowanych i przywr�cili ruch na linii. Elektryczno�� twierdzi, �e zachodzi obawa czego� podobnego w Chicago i San Francisco. Za du�e obci��enie.

Elektryczno�� nie ma nic przeciwko pracy dla nas. Jest hojna i lubi swoj� prac�. By�aby jednak wdzi�czna, gdyby ludzie bardziej liczyli si� z jej problemami i w og�le po�wi�cali jej nieco wi�cej uwagi.

Jednym z tych problem�w s� jej dzicy bracia � dzika elektryczno��, kt�ra buszuje w czasie burzy, terroryzuje szczyty wzg�rz i spada w d�, aby polowa� i zabija�. Niewiele ma ona wsp�lnego z cywilizowan� elektryczno�ci�, p�yn�c� drutami, cho� i na ni� przyjdzie kolej.

Ta cywilizowana elektryczno�� jest wielkim nauczycielem. Uczy nas �y� w czysto�ci, jedno�ci i braterskiej mi�o�ci. Gdy w jakim� miejscu zabraknie energii, elektryczno�� �pieszy ze wszystkich stron, aby zape�ni� luk�. Z tym samym zapa�em obs�uguje Georgi� co Vermont, Los Angeles co Boston. Jest tak�e nastrojona patriotycznie, gdy� zdradza swoje najwi�ksze sekrety wy��cznie stuprocentowym Amerykanom jak Edison czy Franklin. Czy wie pan, �e zabi�a pewnego Szweda, kt�ry pr�bowa� powt�rzy� do�wiadczenie Franklina z latawcem? Tak, prosz� pana, elektryczno�� jest wielk� pot�g� dzia�aj�c� dla dobra Stan�w Zjednoczonych.

S�uchaj�c tego wszystkiego mister Scott pomy�la� sobie, �e nie zdziwi�oby go, gdyby Leverett za�o�y� pewnego 4pia sekt� czcicieli elektryczno�ci. Wyobrazi� sobie taras wype�niony wiernymi: i Kriszn� Leveretta, czy mo�e raczej Jego Elektryczno�� Leveretta, nauczaj�cego ze swego bujanego fotela i t�umacz�cego s�owa pomrukuj�cych drut�w. �Lepiej nie m�wi� tego g�o�no � pomy�la� mister Scott � w po�udniowej Kalifornii takie rzeczy mog� si� zdarzy� naprawd�.

Mister Scott czu� si� zupe�nie uspokojony, kiedy wraca� z Domu na Wzg�rzu. Dziwak sprawia� wra�enie ca�kowicie nieszkodliwego� Na wszelki wypadek lepiej jednak zakaza� Bobby�emu dalszych wizyt u niego.

Zakaz ten oczywi�cie nie dotyczy� samego mister Scotta. W czasie kilku nast�pnych miesi�cy zagl�danie do Domu na Wzg�rzu na porcj� �elektrycznej m�dro�ci� sta�o si� jego zwyczajem. Zaczai nawet odczuwa� potrzeb� tych uspokajaj�cych i zabawnie fantastycznych chwil wytchnienia po ca�odziennej gonitwie. Jedynym zaj�ciem mister Leveretta by�o wysiadywanie w bujanym fotelu na tarasie, mimo to wygl�da� na cz�owieka szcz�liwego i pogodnego.

Od czasu do czasu mister Scott zauwa�a� zabawne uboczne efekty dziwactwa starego Leveretta. Na przyk�ad, chocia� czasami sp�nia� si� z p�aceniem rachunk�w za gaz i wod�, to zawsze bardzo punktualnie p�aci� za telefon i elektryczno��.

Wkr�tce te� gazety donios�y o kr�tkotrwa�ych wprawdzie, lecz powa�nych w skutkach przerwach w dostawie pr�du w Chicago i San Francisco. U�miechaj�c si� na my�l o zabawnym zbiegu okoliczno�ci mister Scott postanowi� doda� przepowiadanie przysz�o�ci do specjalno�ci wymy�lonego przez siebie kultu elektryczno�ci. �Czy chcesz pozna� swoj� przysz�o�� zapisan� w drutach?� � w ka�dym razie by�oby to co� bardziej nowoczesnego ni� kryszta�owe kule.

Raz tylko powr�ci�o na chwil� niedobre przeczucie, kt�rego dozna� w czasie pierwszego spotkania z Leverettem, By�o to w�wczas, gdy ten roze�mia� si� i powiedzia�:

��Czy pami�ta pan, co m�wi�em o zarzuceniu miedzianego drutu na przewody wysokiego napi�cia! Wymy�li�em prostszy spos�b. Wystarczy skierowa� na nie mocny strumie� wody z w�a, dotykaj�c metalowego zako�czenia. Najlepiej by�oby oczywi�cie u�y� ciep�ej i s�onej wody.

S�uchaj�c tego mister Scott z zadowoleniem pomy�la� o tym, �e zabroni� Bobby�emu tu zagl�da�.

Przewa�nie jednak mister Leyerett by� pogodny i optymistyczny.

Zmiana nastroju przysz�a nagl�, chocia� p�niej mister Scott u�wiadomi� sobie, �e pierwszym zwiastunem tej zmiany by�o rzucone niby mimochodem zdanie:

��Wie pan, dowiedzia�em si�, �e ameryka�ska elektryczno�� dociera do wszystkich zak�tk�w �wiata, podr�uj�c w bateriach i kondensatorach, przedostaj�c si� do sieci elektrycznej w Europie i Azji. Cz�� jej przedostaje si� nawet do Zwi�zku Radzieckiego. Pewnie chce mie� oko na komunist�w i wysy�a tam swoich zwiadowc�w.

Podczas nast�pnej wizyty mister Scott zauwa�y� zasadnicz� zmian� nastroju. Mister Leyerett porzuci� sw�j bujany fotel i nerwowo przechadza� si� po tarasie, z dala od s�upa, zerkaj�c od czasu do czasu niespokojnie na ciemne, pomrukuj�ce druty.

��Dobrze, �e pana widz�, mister Scott. Jestem naprawd� wstrz��ni�ty. My�l�, �e musz� komu� o tym powiedzie�, tak, �eby mo�na zawiadomi� FBI, je�li co� mi si� stanie. Chocia�, prawd� m�wi�c, nie wiem, co FBI mo�e tu pom�c.

Dzisiaj dowiedzia�em si�, �e elektryczno�� ma sw�j rz�d �wiatowy � ona sama u�y�a tego wyra�enia � i �e w naszych liniach p�ynie rosyjska energia, tak samo jak nasza w Rosji, przenosz�c si� z kraju do kraju bez cienia wstydu. Nic jej nie obchodzi Rosja ani Ameryka, ona troszczy si� tylko o siebie. My�la�em, �e padn� trupem, kiedy si� o tym dowiedzia�em. Co wi�cej, elektryczno�� postanowi�a nie dopu�ci� do �adnej powa�niejszej wojny, cho�by to by�a nie wiem jak s�uszna wojna w obronie Ameryki. Ona ma nas po prostu gdzie�, chodzi jej tylko o to, �eby uchroni� swoje linie i elektrownie. W razie pr�by naci�ni�cia guzika rozpoczynaj�cego wojn� atomow� � tutaj czy w Rosji � elektryczno�� zabije ka�dego, kto to spr�buje uczyni�.

Wda�em si� w dyskusj� z elektryczno�ci�, powiedzia�em, �e zawsze uwa�a�em j� za prawdziwie ameryka�sk�, przypomnia�em jej Franklina i Edisona � rozkaza�em jej, �eby si� zmieni�a i zachowywa�a przyzwoicie, ale ona tylko si� �mia�a.

A potem zacz�a mi grozi�! Powiedzia�a mi, �e je�li spr�buje jej przeszkadza� i zdradz� jej plany, to zwo�a swoich dzikich braci z g�r, �e z ich pomoc� wytropi mnie i zabije! Niech mi pan powie, co mam teraz robi�? Mieszkam tutaj przecie� sam na sam z elektryczno�ci�!

Mister Scott mia� powa�ne trudno�ci z uspokojeniem Leyeretta. W ko�cu musia� obieca�, �e przyjdzie nast�pnego dnia rano � przysi�gaj�c sobie w duchu, �e niepr�dko zajrzy tu ponownie.

Kiedy w czasie tej rozmowy trzaski linii wysokiego napi�cia nasili�y si� do g�o�nego pomruku, mister Leyerett odwr�ci� g�ow� i powiedzia� szorstko: �S�ysz�, s�ysz�!�

Tej nocy Los Angeles nawiedzi�a rzadka w tych okolicach burza, kt�rej towarzyszy�a wichura i ulewa. Palmy, pinie i eukaliptusy powyrywa�o z korzeniami, ogrody na zboczach wzg�rz zosta�y rozmyte i zniszczone.

Pioruny bi�y tak pot�nie, �e kilku mieszka�c�w miasta, nie przyzwyczajonych do takich wybryk�w przyrody, dzwoni�o w pop�ochu do w�adz pytaj�c, czy rozpocz�� si� atak atomowy.

Zdarzy�o si� r�wnie� kilka dziwnych wypadk�w. Na miejsce jednego z nich mister Scott zosta� wezwany wczesnym rankiem przez policj� jako jedyny cz�owiek znaj�cy zmar�ego.

W nocy, podczas najwi�kszego nasilenia burzy, w�r�d huku piorun�w i o�lepiaj�cego �wiat�a b�yskawic mister Scott przypomnia� sobie s�owa Leyeretta o gro�bach elektryczno�ci, o jej dzikich braciach z g�r. Teraz jednak, w �wietle dnia, postanowi� nie m�wi� o tym policji i w og�le nie wspomina� nic o manii Leyeretta � mog�o to tylko niepotrzebnie skomplikowa� sprawy, i � co tu du�o m�wi� � spot�gowa� uczucie strachu czaj�ce si� na dnie jego serca.

Mister Scott ujrza� miejsce wypadku w stanie nienaruszonym. Cia�o le�a�o tam, gdzie je zasta�a policja, tylko oczywi�cie nie by�o pr�du w grubym drucie, owini�tym jak bicz wok� chudych n�g Leyeretta.

Policja przy pomocy ekspert�w zrekonstruowa�a wypadek w nast�puj�cy spos�b: w czasie najwi�kszego nasilenia burzy jeden z przewod�w linii wysokiego napi�cia zerwa� si� w odleg�o�ci trzydziestu metr�w od domu i jeden jego koniec wpad� przez otwarte okno sypialni, owijaj�c si� wok� n�g mister Leyeretta, kt�ry w tym czasie nie znajdowa� si� w ��ku. �mier� nast�pi�a momentalnie.

By�a to jednak interpretacja nieco naci�gana, nie wyja�niaj�ca pewnych dodatkowych podejrzanych szczeg��w wypadku. Na przyk�ad tego, �e zerwany przew�d nie tylko wpad� przez okno do sypialni, lecz potem przedosta� si� z sypialni do hollu, gdzie dopiero dopad� swojej ofiary. Jak r�wnie� tego, �e czarny sznur telefonu owini�ty by� dwukrotnie wok� prawej r�ki starego cz�owieka, jakby chcia� uniemo�liwi� mu ucieczk�.

Prze�o�y� Lech J�czmyk

��To niemo�liwe � g�o�no i z przekonaniem powiedzia� Wiktor Borysowicz.

Wsta� z ��ka i w��czy� lamp�. Trzmiel zamilk�. Wiktor Borysowicz rozejrza� si� i zauwa�y� na prze�cieradle czarn� plam�. To nie by� trzmiel. To by�a mucha.

��Mamo kochana � powiedzia� Wiktor Borysowicz. Mucha siedzia�a nieruchomo. Nie by�a zupe�nie czarna, czarne by�y tylko jej rozpostarte skrzyd�a. Wiktor starannie przymierzy� si�, podsun�� w stron� muchy d�o� i z�apa� owada.

��Mucha w planetolocie � powiedzia� i ze zdumieniem i spojrza� na swoj� pi��. � To ci dopiero historia! Trzeba j� pokaza� Tummerowi.

Przy pomocy jednej r�ki wci�gn�� spodnie, wybieg� na korytarz i wzd�u� wypuk�ej �ciany poszed� na mostek. W pi�ci bzycza�o co� i �askota�o.

Na mostku sta� Tummer. Jego twarz by�a chuda i ciemna. Na ekranie teleprojektora ko�ysa�y si� w�skie sierpy, niebieski i nieco mniejszy, bia�y � Ziemia i Ksi�yc.�� Zgadnij, co tu mam � zapyta� Wiktor, ostro�nie potrz�saj�c pi�ci�. � Helikopter � odpowiedzia� Tummer.

��Nie, to nie helikopter � powiedzia� Wiktor.�� To mucha. Mucha, stary koniu! Tummer powiedzia� ponuro:

��Ferrytowy akumulator fatalnie pracuje.

��Wymieni� � obieca� Wiktor.�� Rozumiesz, to ona mnie obudzi�a. Buczy jak trzmiel na polanie.

��Mnie by nie obudzi�a � wycedzi� przez z�by Tummer.�� Bzyka � pieszczotliwie powiedzia� nawigator � bzyka sobie bydl�tko.

Tummer popatrzy� na niego. Wiktor Borysowicz siedzia� trzymaj�c pi�� przy uchu i u�miecha� si�. Wygl�da� jak cz�owiek ca�kowicie szcz�liwy.�� Wiktor � powiedzia� Tummer.�� Wiesz, jak ty wygl�dasz?

Na mostek wszed� kapitan planetolotu, Konstanty Stankiewicz, a za nim in�ynier pok�adowy Lidin.

��Przecie� m�wi�em, �e on nie �pi � oznajmi� Lidin, wskazuj�c palcem nawigatora.�� Co� si� z nim sta�o � jadowicie o�wiadczy� Tummer.�� Tylko sp�jrzcie na niego. Wiktor Borysowicz wyja�ni�: � Z�apa�em much�. � Poka� � za��da� Lidin. Mia� taki wyraz twarzy, jak by nigdy w �yciu nie widzia� muchy.

Wiktor Borysowicz ostro�nie otworzy� pi�� i wsadzi� do �rodka dwa palce lewej r�ki.�� Sk�d si� na statku wzi�a mucha?�� zapyta� kapitan.�� Nawiasem m�wi�c, to nale�y do ciebie, Wiktor.

Nawigator by� odpowiedzialny r�wnie� za stan sanitarny statku.�� Ot� to � powiedzia� Tummer.�� Wyhodowa� na statku stada much, a ferrytowy akumulator pracuje tak, �e gorzej ju� nie mo�na. Przyjmuj wacht�, s�yszysz?

��S�ysz� � odpar� nawigator.�� Mam jeszcze dziesi�� minut czasu. Musz� pokaza� much� Ma�yszewowi. On te� na pewno bardzo dawno nie widzia� owada.

Wiktor ruszy� w stron� wyj�cia, trzymaj�c przed sob� much� niczym talerz z barszczem.

��Mucho�ap � pogardliwie powiedzia� Tummer. Kapitan roze�mia� si�. Drzwi si� otworzy�y i na mostek wkroczy� Ma�yszew. Nawigator odskoczy� na bok.�� Ostro�nie!�� powiedzia� gniewnie.

Ma�yszew przeprosi�. By� rozczochrany, wygl�da� jak cz�owiek ogromnie strapiony.�� Chodzi o to, �e��� przerwa� i zapatrzy� si� na much� w palcach nawigatora.�� Mo�na?�� zapyta� wyci�gaj�c r�k�.

��Mucha � z dum� poinformowa� go Wiktor. Ma�yszew wzi�� much� za skrzyd�o, w zwi�zku z czym rozleg�o si� dono�ne buczenie.

��Ta mucha ma osiem n�g � powiedzia� powoli Ma�yszew.

��Ale heca � za�mia� si� Tummer.�� I co teraz b�dzie? Wiktor, przyjmuj wacht�.

��To nie mucha � powiedzia� Ma�yszew. Jego brwi unios�y si� nieomal do w�os�w, po czym powr�ci�y na w�a�ciwe miejsce.�� My�la�em, �e to �a�obnica antrax Morio. Ale to nie jest mucha.

��W takim razie co to takiego?�� zapyta� nawigator z lekka rozdra�nionym g�osem.�� S�uchajcie � powiedzia� Ma�yszew � jakie macie na statku �rodki dezynsekcyjne? B�dzie mi tak�e potrzebny mikroskop.

��Ale� o co chodzi?�� zapyta� nawigator. Kapitan zas�pi� si� i podszed� do nich. Lidin r�wnie� si� przybli�y�.

��S�uchajcie � powt�rzy� Ma�yszew � potrzebny mi jest mikroskop. I chod�cie do mojej kajuty. Co� wam poka��. Tummer rzuci� w �lad za nimi:

� �eby�cie tylko nie zgubili muchy. W korytarzu Lidin nagle krzykn��: � Mucha!

Wszyscy zobaczyli much� spaceruj�c� po �cianie tu� pod samym sufitem. Mucha mia�a czarne, rozpostarte skrzyd�a.

W kajucie biologa by�y a� trzy muchy. Jedna siedzia�a na poduszce, dwie maszerowa�y po �cianach wielkiego szklanego akwarium, w kt�rym przebywa� gigantyczny niebieski �limak. Lidin, kt�ry wszed� ostatni, trzasn�� drzwiami i muchy poderwa�y si� do lotu, brz�cz�c jak trzmiele.�� Z-zabawne muchy � niepewnie o�wiadczy� Wiktor i spojrza� na Stankiewicza.

Kapitan sta� bez ruchu i nie spuszcza� wzroku z much. Jego twarz stawa�a si� coraz czerwie�sza.

��Paskudztwo � powiedzia�.

��Co si� sta�o?�� zapyta� Lidin. Ma�yszew spojrza� na niego zachmurzony.�� Przecie� powiedzia�em: to nie s� muchy. Te nie s� ziemskie muchy, rozumiecie?�� Ach, wi�c to o to chodzi � powiedzia� Lidin. Czarna mucha zatoczy�a ko�o przed jego oczami, in�ynier odskoczy� i uderzy� potylic� o zamkni�te drzwi.�� Won!�� krzykn��, oganiaj�c si� z przera�eniem.

��Potrzebne s� �rodki dezynsekcyjne � powiedzia� Ma�yszew.�� Co macie na statku?�� Mamy letal � powiedzia� nawigator.�� Co jeszcze?�� Nic.�� Dobrze � o�wiadczy� kapitan.�� Zrobi� to sam.

Ma�yszew ci�gle jeszcze wpatrywa� si� w much�, trzymaj�c j� przed samym nosem. Wiktor Borysowicz widzia�, jak silnie dr�� palce biologa.�� Wyrzu�cie to obrzydlistwo � poleci� Lidin. By� ju� na korytarzu i co chwila rozgl�da� si� na wszystkie strony.

��Ona mi jest potrzebna � powiedzia� Ma�yszew.�� A co, mo�e mi z�apiecie drug�?

Zdarzy�o si� to najstraszniejsze ze wszystkiego, co mo�e si� zdarzy� na statku kosmicznym. Planetolot ma grube �ciany i wszystko, co przenika przez te �ciany, stanowi �miertelne niebezpiecze�stwo. Oboj�tne, czy b�dzie to meteoryt, promieniowanie, czy jakie� tam o�miono�ne muchy.

Wiktor wyszed� na korytarz. Po suficie �azi�y muchy. By�o ich du�o, chyba ze dwadzie�cia. Z przeciwnej strony korytarza nadchodzi� Lidin. Na twarzy mia� grymas przera�enia.�� Sk�d one si� bior� � zapyta� ochryple.�� P-paskudztwo.

Spod jego n�g zerwa�a si� z buczeniem mucha i Lidin zatrzyma� si�, wznosz�c pi�ci nad g�ow�.

Wiktor poszed� na mostek. Z cienkim bzykaniem przelecia�o przed jego twarz� stado czarnych muszek�

Na mostku, na stole przed maszyn� cyfrow� sta�a szklana kolba do po�owy nape�niona m�tnym p�ynem, kt�ry �mierdzia� nawet mimo szklanego korka. W p�ynie p�ywa�a mucha. Najwidoczniej Ma�yszew mimo wszystko pogni�t� jej skrzyd�a, bo mucha nie mog�a fruwa�, tylko od czasu do czasu bucza�a pot�nym basem. Stankiewicz, Tummer i Ma�yszew stali obok sto�u i patrzyli na owada. Wiktor podszed� do nich i te� zacz�� patrze�.

M�tny p�yn w kolbie by� to letal. Letal natychmiast zabija� wszelkie owady. M�g� w razie potrzeby zabi� nawet byka. Ale o�miono�na mucha o tym najwidoczniej nie wiedzia�a i nawet nie zamierza�a przyj�� tego do wiadomo�ci. P�ywa�a sobie w letalu i tylko chwilami w�ciekle bucza�a.

��Pi�� i p� minuty � powiedzia� Tummer.�� Co ty sobie w�a�ciwie wyobra�asz, najdro�sza? Czas ju� na ciebie.

��Mo�e macie jaki� inny �rodek?�� zapyta� Ma�yszew. Wiktor pokr�ci� g�ow�. � Zdawaj wacht�, Tum.

Przyj�� wacht� i zameldowa� o tym kapitanowi. Stankiewicz kiwn�� z roztargnieniem g�ow�.

��Gdzie jest Lidin?�� zapyta�. � Myje si�.

��Dezynfekuje si� � poprawi� Tummer.

��Og�aszam stan wyj�tkowy � powiedzia� kapitan.�� Wszyscy maj� w�o�y� ochronne skafandry. Wszyscy maj� si� szczepi� przeciwko piaskowej febrze. Dalej. Letal jest w tym przypadku nieprzydatny. Ale niewykluczone, �e na te muchy poskutkuje co� innego. Jak s�dzicie, towarzyszu Ma�yszew?

��Co?�� zapyta� Ma�yszew. Przesta� kontemplowa� much� w kolbie i pospiesznie odpowiedzia�: � Mo�liwe, �e tak. Niewykluczone.�� Mamy petronal, buksyl, nitrocylikar� gazy ciek�e�

� �lin� � cichutko podpowiedzia� Tummer. Stankiewicz popatrzy� na niego zimno.�� Prosz� zachowa� swoje �arciki dla siebie, Tummer. Tak. Do�wiadczenia b�dziemy przeprowadza� w komorze sanitarnej. Czy mog� na was liczy�, towarzyszu Ma�yszew?�� Jestem do waszej dyspozycji � szybko powiedzia� Ma�yszew.�� Ale musz� mie� mikroskop.�� Mikroskop jest w komorze sanitarnej. Wiktor zostaje na mostku. Odnie�cie mu tam skafander.�� Tak jest � powiedzia� Wiktor. Rozleg�o si� d�wi�czna, dziarskie burzenie. Wszyscy spojrzeli na kolb� i natychmiast, jak na rozkaz, podnie�li g�owy do g�ry. Pod sufitem zwyci�sko bzycz�c lata�a wielka, czarna mucha.

Skafander dla Wiktora przyni�s� Tummer. Uchyli� drzwi, jak kozica przeskoczy� pr�g i zatrzasn�� je za sob�. Przez sekund� s�ycha� by�o g�o�ne, j�kliwe wycie. Tummer zdj�� z g�owy he�m.�� W korytarzu jest tyle much, �e nie mo�na si� przepcha�. A� czarno. Podwi� r�kaw.

Tummer wydoby� strzykawk� i wstrzykn�� nawigatorowi surowic� przeciwko piaskowej febrze � jedynej pozaziemskiej chorobie, przeciwko kt�rej istnia�a szczepionka. Szczepienie by�o w spos�b oczywisty pozbawione tlenu, poniewa� jedynym miejscem, w kt�rym znaleziono mikroby piaskowej febry, by�a Wenus, ale kapitan chcia� zrobi� wszystko, co by�o w jego mocy.

��Jak tam nasi?�� zapyta� Wiktor Borysowicz, opuszczaj�c r�kaw.

��Kostia chodzi w�ciek�y jak wszyscy diabli � powiedzia� Tummer.�� Na te muchy nie ma sposobu. A Ma�yszew jest zachwycony. W si�dmym niebie. Kroi te muchy i ogl�da pod mikroskopem. M�wi, �e nigdy w �yciu nie wyobra�a� sobie czego� podobnego. M�wi, �e te muchy nie maj� ani oczu, ani pyska, ani przewodu pokarmowego, ani czego� tam jeszcze. M�wi, �e nie mo�e zrozumie�, jak one si� rozmna�aj�� � A nie m�wi, sk�d si� one w og�le wzi�y?

��M�wi. Twierdzi, �e to s� zarodki nieznanych form �ycia. M�wi, �e one unosi�y si� miliony lat w przestrzeni i dopiero na naszym statku znalaz�y sprzyjaj�ce warunki. M�wi, �e mamy szcz�cie. Czego� takiego jeszcze nie by�o.

��Zab��kane �ycie � powiedzia� nawigator i zacz�� w�azi� w skafander.�� S�ysza�em ju� o tym. Ale ja na przyk�ad nie uwa�am, �eby�my mieli specjalne szcz�cie. A w�a�ciwie, jak one si� dosta�y na statek?

��Pami�tasz, tydzie� temu Lidin wychodzi� w przestrze�. Zdaje si�, �e to by�o w pasie planetoid�w.

��A mo�e one s� z Tytana? Tummer wzruszy� ramionami.

��Ma�yszew m�wi, �e na Tytanie nie ma o�miono�nych much. Zreszt�, czy to nie wszystko jedno? Ciesz si�, �e to nie osy.

Tummer wyszed�, znowu jednym susem pokonuj�c pr�g i zatrzaskuj�c za sob� drzwi. Wiktor usiad� przy pulpicie sterowniczym. W skafandrze, w he�mie czu� si� zupe�nie bezpiecznie i nawet co� sobie zanuci� pod nosem. Pod sufitem kr��y�y ju� dziesi�tki much. Na pulpicie siedzia�a mucha. Wiktor przymierzy� si� i mocno trzepn�� d�oni� w silikatowej r�kawicy. Mucha przewr�ci�a si�, przez chwil� porusza�a nogami, po czym zamar�a. Wiktor nachyli� si� i z ciekawo�ci� przygl�da� si� owadowi. Nie�ywa czarna mucha. Osiem n�g� Obrzydliwa, rzeczywi�cie, ale dlaczego ma by� niebezpieczna? �aden owad nie jest niebezpieczny, niebezpieczna jest infekcja albo toksyny, a infekcji mo�e wcale nie by� i muchy mog� nie wydziela� �adnych toksyn.

Nawigator odwr�ci� si�. Kartka papieru, kt�ra le�a�a na stole, spad�a ma pod�og� i wiruj�c polecia�a w stron� drzwi. Drzwi do korytarza by�y uchylone.�� Hej, kto tam?�� krzykn�� Wiktor.�� Drzwi!

Poczeka� chwil�, potem wsta� i wyjrza� na korytarz.

W korytarzu �azi�y i lata�y muchy. By�o ich tak du�o, �e �ciany wydawa�y si� czarne, a pod sufitem wisia�o co� w rodzaju fr�dzli w �a�obnych barwach. Wiktor wzdrygn�� si� i zamkn�� drzwi. Jego spojrzenie pad�o na kartk� papieru na pod�odze. Jakie� niejasne podejrzenie, cie� jakiej� my�li przebieg� mu przez g�ow�. Przez, kilka sekund sta� i rozmy�la�.

��Bzdura � powiedzia� na g�os i wr�ci� na swoje miejsce. Na mostku zrobi�o si� mniej widno. G�ste chmary much wirowa�y pod sufitem, zas�aniaj�c jarzeni�wki. Wiktor spojrza� na zegarek. Od rozpocz�cia ataku biologicznego min�o p�torej godziny. Popatrzy� na zabit� much� ma pulpicie i nagle zrobi�o mu si� niedobrze. I po c� j� rozgniot�em � pomy�la�. � Jednak to obrzydliwe paskudztwo, wszystko jedno, czy oka�e si� jadowite, czy nie.�� Przez p�przymkni�te powieki zauwa�y�, �e b��kitna ta�ma idzie nier�wno. Poprawi� j�, a potem machinalnie poszuka� wzrokiem rozgniecionej muchy.

W pierwszej chwili wyda�o mu si�, �e mucha znik�a. Ale potem zobaczy� j�. Rozgniecione paskudztwo porusza�o si�. Nawigator przyjrza� si� dok�adniej i prze�kn�� �lin�. W ci�gu sekundy spoci� si� jak ruda mysz. Resztki muchy by�y pokryte drobniutkimi czarnymi muszkami. Muszki niespokojnie �azi�y po rozgniecionym brzuchu � male�kie czarne owady z rozpostartymi skrzyd�ami. By�o ich ze trzydzie�ci, roi�y si� i rozpe�z�y na wszystkie strony po g�adkiej powierzchni pulpitu. Lata� jeszcze nie umia�y.

Trwa�o to oko�o dziesi�ciu minut. B��kitna ta�ma wysuwa�a si� z maszyny i w leniwych skr�tach uk�ada�a si� na pod�odze. Wok� niej kr��y�y wielkie czarne muchy. Nawigator siedzia� pochylony i powstrzymuj�c oddech patrzy� jak zaczarowany na zabit� much�. Widzia� wyra�nie, jak porusza si� czarna go�a noga muchy. Je�li si� przyjrze� dok�adnie, to mo�na zobaczy�, �e ca�a noga pokryta jest mikroskopijnymi otworkami i �e z ka�dego otworu sterczy g��wka male�kiej muszki. Muszki wy�azi�y wprost z cia�a du�ej muchy.�� A wi�c to dlatego one tak szybko si� rozmna�aj� � pomy�la� Wiktor Borysowicz.�� Po prostu wy�a�� z siebie nawzajem. Ka�da kom�rka zawiera w sobie zarodek. Takiej muchy nie mo�na zwyczajnie zabi�. Potem przecie� o�ywa ustokrotniona.�� Nawigator wietrzy mostek � rozleg� si� w s�uchawkach g�os Tummera.

Na mostek wesz�o czterech m�czyzn w l�ni�cych skafandrach i w srebrnych he�mach.�� Dlaczego drzwi s� otwarte, Wiktorze?�� zapyta� kapitan.�� Drzwi?�� Wiktor obejrza� si� za siebie.�� Ja nie otwiera�em drzwi.

��A jednak by�y otwarte � oznajmi� kapitan. Wiktor wzruszy� ramionami. Ci�gle jeszcze nie m�g� zapomnie�, jak muszki wy�azi�y z zabitej muchy.�� Nie otwiera�em drzwi � powt�rzy�.

Znowu spojrza� na drzwi. Znowu zobaczy� kawa�ek papieru na pod�odze i znowu jaka� niewyra�na my�l przebieg�a mu przez g�ow�.

Lidin powiedzia� niecierpliwie: � No wi�c decydujmy, co robimy dalej.

��Nawigator nie wie, o co chodzi � powiedzia� kapitan.�� Towarzyszu Ma�yszew, powt�rzcie wasze wnioski.

��S�owem � zacz�� Ma�yszew � ich sk�ad chemiczny jest bardzo dziwny. Tlen, azot i w bardzo niewielkich ilo�ciach wap�, wod�r i w�giel. Wyci�gam st�d wniosek, �e jest to pozabia�kowa forma �ycia. W zwi�zku z tym: po pierwsze � niebezpiecze�stwo infekcji jest ma�o prawdopodobne, po drugie � jest to odkrycie o ogromnym znaczeniu. Podkre�lam to dlatego, �e na przyk�ad towarzysz Lidin my�li tylko o tym, jak je zniszczy�. To jest nies�uszne podej�cie do zagadnienia.

��Paj�ki by si� przyda�y � powiedzia� Lidin � stare, zaprawione w bojach krzy�aki��� Jest zupe�nie niepoj�te � m�wi� dalej Ma�yszew � czym si� one od�ywiaj�. Niejasny jest te� mechanizm rozmna�ania. Uwa�am, �e s� podstawy, aby przypuszcza�

��Pomimo wszystko nie rozumiem � powiedzia� Tummer.�� Zabija�em je, depta�em nogami, a poka�cie mi chocia� jedn� zabit� much�.

Kapitan lekko uderzy� d�oni� w st�. � Uwaga � oznajmi�. � Postanowi�em oczy�ci� statek z much.�� W jaki spos�b?�� zainteresowa� si� Ma�yszew.

��W�o�ymy skafandry pr�niowe, zwi�kszymy ci�nienie na statku � mo�na w tym celu wykorzysta� zapasy ciek�ego wodoru � i otworzymy luki.�� Mamo kochana!�� wyszepta� nawigator.

���.Wpu�cimy przestrze� na statek. Pr�nia i zero absolutne. Strumie� spr�onego wodoru wymiecie to paskudztwo.

��To jest my�l � powiedzia� Lidin. Tummer usiad� w fotelu i wyci�gn�� nogi przed siebie.�� Ale w ten spos�b nie pozb�dziemy si� zarodk�w � powiedzia�.

��Mam wra�enie, �e zarodk�w na statku ju� nie ma � powiedzia� Ma�yszew z �alem.�� Chyba ju� wszystkie si� rozwin�y.�� S�uchajcie � powiedzia� nagle Wiktor.�� Zdaje si�, �e rozumiem.

Podszed� do drzwi, pochyli� si� i nie wiadomo dlaczego uj�� w palce le��cy na pod�odze kawa�ek papieru.

��Co zrozumia�e�? � zapyta� Tummer.�� Tak � powiedzia� Stankiewicz.�� Chod�my po pr�niowe skafandry.

Wiktor rozejrza� si� dooko�a. �ciany by�y czarne. Pod sufitem wisia�y czarne festony. Pod�og� pokrywa�a sucha, roj�ca si� kasza. Robi�o si� coraz ciemniej masy much oblepia�y jarzeni�wki.

��Czy wiecie, dlaczego otwiera�y si� drzwi?�� zapyta� Wiktor.�� Jakie drzwi?�� zniecierpliwi� si� kapitan.

��Te w�a�nie drzwi na korytarz. A teraz ju� si� nie otwieraj�. � No?

��Drzwi otwieraj� si� na zewn�trz, prawda?�� pospiesznie powiedzia� Wiktor Borysowicz.�� Ci�nienie w korytarzu spada, prawda? A poniewa� na mostku ci�nienie by�o wy�sze, drzwi si� otwiera�y. To wszystko jest bardzo proste. A teraz nie ma ju� r�nicy ci�nienia. Oto na czym polega ca�a sprawa.

��Nic nie rozumiem � powiedzia� kapitan.�� Muchy � powiedzia� Wiktor.

��Wszyscy wiemy, �e muchy � oznajmi� Tummer.�� No i co z tego?�� Muchy po�eraj� powietrze. �yj� z powietrza. Po�eraj� tlen i azot

Biolog wyda� z siebie niewyra�ny okrzyk, a kapitan spojrza� na tablice systemu klimatyzacyjnego. Prze kilka minut wpatrywa� si� w tablice, ze w�ciek�o�ci� sp�dzaj�c z nich muchy. Wszyscy milczeli. Wreszcie kapitan wyprostowa� si�.

��Z danych wynika � powiedzia� powoli � �e w ci�gu ostatnich dwu godzin na statku zu�yto oko�o stu kilogram�w ciek�ego tlenu.

��Nasuwa si� logiczny wniosek � doda� biolog � �e atmosfera z�o�ona z wodoru powinna by� dla nich zab�jcza.

��No c�, to upraszcza nasze zadanie � powiedzia� kapitan.�� Uwaga, Lidin, prosz� pom�c Ma�yszewowi w�o�y� skafander. Tummer, prosz� zamkn�� system klimatyzacyjny. Nawigator przygotuje statek do poddania go dzia�aniu pr�ni i niskich temperatur. Za dziesi�� minut prosz� zameldowa� o wykonaniu rozkaz�w.

Wiktor poszed� w stron� wyj�cia, zastanawiaj�c si�, co b�dzie, je�li chocia� kilka takich much dostanie si� na Ziemi�. Ziemia nie da si� oczy�ci� pr�ni� ani temperatur� absolutnego zera.

Westchn��, zamkn�� drzwi i da� nurka w ciasn�, kosmat� rur�, ledwie o�wietlon� czerwonym �wiat�em.

Skafandry pr�niowe wci�gn�li na skafandry ochronne. Przyszli na mostek. Tu te� wszystko by�o obce, ciemne i ponure. Kapitan zapyta�: � Klimatyzacja?�� Wy��czona.�� Luki?

��Otwarte� wszystkie z wyj�tkiem zewn�trznych.�� Lidin, jaki jest stan skafandr�w pr�niowych?�� Idealny, towarzyszu kapitanie.�� Zaczynamy � powiedzia� kapitan.

Wiktor Borysowicz nachyli� si� nad manometrem. Ci�nienie na statku spad�o o trzydzie�ci milimetr�w, a przecie� Tummer wy��czy� klimatyzacj� zaledwie kilka minut temu. Muchy po�era�y powietrze i rozmna�a�y si� z potworn� szybko�ci�. Kapitan otworzy� zaw�r i wod�r zacz�� nape�nia� pomieszczenie. Strza�ka manometru zatrzyma�a si�, a nast�pnie powoli zacz�a si� posuwa� w drug� stron� Jedna atmosfera� p�torej� dwie��� Czy kto� ma muchy pod skafandrem?�� zapyta� kapitan.�� Na razie nie � odpowiedzia� Lidin.

Znowu nast�pi�a cisza. W s�uchawkach by�o s�ycha� tylko oddech. Kto� kichn��, zdaje si�, �e Tummer.�� Na zdrowie � uprzejmie powiedzia� Ma�yszew.

Nikt nie odpowiedzia�. Pi�� atmosfer. Czarna kasza na �cianach ci�ko zadysza�a.�� �Aha!� � ze z�� rado�ci� powiedzia� Lidin. Sze�� atmosfer.�� Uwaga � powiedzia� kapitan.

Wiktor Borysowicz spr�y� si� i z�apa� pas Ma�yszewa. Ma�yszew z�apa� si� za Lidina, Lidin � za fotel, w kt�rym siedzia� Tummer. Cztery luki towarowe � szerokie, plastykowe zas�ony nad komor� towarow� � otworzy�y si� b�yskawicznie i jednocze�nie.

Wiktor Borysowicz poczu� lekkie uderzenie, kt�re wstrz�sn�o nim od st�p do g��w. Kto� wyda� zduszony okrzyk. Mieszanina wodoru i powietrza pod ci�nieniem sze�ciu atmosfer pop�dzi�a w przestrze� przez otwarte luki. Na mostku zawirowa� czarny wicher. I zrobi�o si� jasno. O�lepiaj�co jasno. Wszystko na mostku znowu by�o znajome, sterylnie czyste. Tylko na jarzeni�wkach iskrzy� si� szron, a na �cianach i pod progiem pozosta�a jeszcze warstwa szarego py�u.�� Uwaga � zawo�a� kapitan.�� Drugi etap!

Potem by� jeszcze trzeci etap, czwarty i pi�ty. Pi�ciokrotnie pod ci�nieniem nape�nia� si� statek wodorem, pi�� razy strumienie gazu przemywa�y ka�dy k�t, ka�d� szczelin�. Szary py� znik� z pod�ogi, znik� szron ze �cian. Wreszcie statek nape�ni� si� wodorem po raz sz�sty. Kapitan w��czy� na pe�ny regulator poch�aniacz py�u i dopiero po tym wszystkim statek na nowo nape�niono powietrzem.

��To by�by koniec, przynajmniej na razie � powiedzia� Stankiewicz i pierwszy �ci�gn�� ci�ki he�m.�� A mo�e to wszystko nam si� tylko przy�ni�o?�� powiedzia� w zamy�leniu Lidin.

��Uroczy sen � za�mia� si� Tummer.

Wiktor Borysowicz pomaga� Ma�yszewowi wyle�� ze skafandra. Kiedy �ci�gn�� r�kaw z prawej r�ki biologa, kapitan nagle zapyta�:

��A co wy tam trzymacie, towarzyszu Ma�yszew? W zaci�ni�tej d�oni Ma�yszew trzyma� pude�eczko z plastyku. Biolog schowa� r�k� za siebie.�� Nic specjalnego � odpowiedzia� i zas�pi� si�.

��Towarzyszu Ma�yszew � lodowatym g�osem powiedzia� kapitan.�� S�ucham, towarzyszu Stankiewicz?�� odpowiedzia� biolog.�� Dajcie mi to pude�ko.

��Mamo kochana � powiedzia� Wiktor � on ma tam muchy.

��No to co?�� powiedzia� Ma�yszew. Lidin poblad�, a potem zrobi� si� purpurowy.�� Czy wy sobie w og�le wyobra�acie, co si� stanie, je�eli chocia� jedna taka mucha dostanie si� do ziemskiej atmosfery?�� zapyta� Lidin.

��Czy wy wiecie, w jaki spos�b one si� rozmna�aj�? � zapyta� nawigator.

��Wiem. Widzia�em. To wszystko zawracanie g�owy.�� Ma�yszew usiad� w fotelu.�� Pos�uchajcie mnie przez chwil�. Niekt�re formy �ycia w kosmosie czasami s� niebezpieczne dla form �ycia na Ziemi, to prawda. G�upio by�oby temu zaprzecza�. Gdyby te muchy zagra�a�y �yciu albo chocia� zdrowiu ludzi, pierwszy bym ��da� zniszczenia statku w miejscu mo�liwie odleg�ym od Ziemi. Ale muchy nie s� niebezpieczne. Pozabia�kowe formy �ycia nie mog� � nie mog�, rozumiecie?�� zagrozi� naszym formom �ycia. Zdumiewa mnie wasza niewiedza, i wasza, prosz� mi darowa�, nerwowo��.

��Najmniejsza nieostro�no�� � z uporem powiedzia� Lidin � i te muchy rozmno�� si� na Ziemi. Wtedy ze�r� ca�� atmosfer�.

Ma�yszew pogardliwie strzeli� palcami.�� E tam � zbagatelizowa�. � Gdyby nawet rozmno�y�y si� na naszej planecie, to podejmuj� si� w dwa dni wyhodowa� dwadzie�cia dwie tlenowo-azotowe odmiany wirus�w, kt�re zniszcz� muchy i ich zarodki do dw�chsetnego dwudziestego pokolenia. To po pierwsze. A po drugie � wypr�bowali�my letal i buksyl, i petronal, i jeszcze co� tam. Ale jestem pewien, �e efektywnym �rodkiem do walki z naszymi muchami by�aby zwyczajna �lina.

Tummer zarechota�. � Opowiadacie tu nam diabli wiedz� co � wymrucza� Stankiewicz.�� No, oczywi�cie nie �lina, tylko woda. Najzwyklejsza aqua destilata. Jestem tego pewien.

Ma�yszew spojrza� triumfuj�co na kosmonaut�w. Wszyscy milczeli.�� Czy wy przynajmniej rozumiecie, jakie mieli�my szcz�cie?�� zapyta�. � Nie � powiedzia� Stankiewicz.�� Jeszcze nie rozumiemy.

��Nie rozumiecie? Dobrze. Spr�buj� wyt�umaczy� � powiedzia� biolog.�� Po pierwsze � poklepa� si� po kieszeni � w naszych r�kach znalaz�y si� unikalne egzemplarze bez-bia�kowych istot. Do chwili obecnej takie formy �ycia mo�na by�o wyhodowa� tylko sztucznie, rozumiecie? Po drugie � wyobra�cie sobie fabryk� bez maszyn. Gigantyczne insektozoria, w kt�rych z wielk� szybko�ci� rozmna�aj� si� miliardy naszych much. Surowiec stanowi powietrze. Setki ton b�onnika dziennie. Papier, tkaniny, ubrania�

Biolog zamilk�, wyci�gn�� plastykowe pude�ko z kieszeni i przy�o�y� je do ucha.�� Bucz� � oznajmi�. � Unikalne istoty. Wyj�tkowo rzadkie� wyj�tkowo.

Nagle jego oczy zrobi�y si� okr�g�e, a na twarzy pojawi� si� niepok�j.�� M�j �limak � powiedzia� i wybieg� p�dem. Kosmonauci spojrzeli po sobie.

��Biologia to kr�lowa nauk, in�ynierze � o�wiadczy� Tummer.

��Du�o ja tam wiem o bezbia�kowych formach �ycia � powiedzia� Lidin z obrzydzeniem.

Kapitan wsta�.

��Wszystko dobre, co dobrze si� ko�czy � powiedzia�, nie patrz�c na Tummera.�� Je�li jeszcze kto� kiedy� przy mnie zacznie gada� o niebezpiecze�stwach czyhaj�cych w kosmosie� Kto ma wacht�?

Wiktor Borysowicz spojrza� na zegarek. �Mamo kochana!�� pomy�la�. � Moja wachta jeszcze si� nie sko�czy�a! Czy naprawd� min�y dopiero trzy godziny?�

Kiedy zda� wacht�, poszed� odwiedzi� Ma�yszewa. Biolog w�a�nie cierpia� nad pustym akwarium. Kiedy na statek wdar�a si� pr�nia, ci�nienie rozerwa�o ogromnego �limaka. Wysuszone przez przestrze� strz�py mi�czaka przylepi�y si� do �cian i sufitu kajuty.�� To by� taki wspania�y egzemplarz � �a�o�nie powiedzia� Ma�yszew � taki egzemplarz!�� Za to teraz macie o�miono�ne muchy � pocieszy� go nawigator.�� A kiedy b�dziemy wraca� z nast�pnego rejsu, przywioz� wam takiego samego �limaka.

Prze�o�y�a Irena Lewandowska

Strach zjawi� si� w Cherrybell w samo po�udnie pewnego potwornie upalnego sierpniowego dnia.

Ta ostatnia informacja jest zreszt� zbyteczna � w Cherrybell (stan Arizona) wszystkie sierpniowe dni s� potworni a upalne. Miejscowo�� ta znajduje si� przy autostradzie nr 89 oko�o 40 mil na po�udnie od Tucson i oko�o 30 mil na p�noc od granicy meksyka�skiej. Sk�ada si� ona z dw�ch stacji benzynowych (po jednej z ka�dej strony autostrady, tak aby z�apa� auto id�ce w obu kierunkach), sklepu, jedynego baru z wyszynkiem, sklepiku z pami�tkami dla turyst�w, kt�rzy nie mog� si� doczeka� granicy i ju� tutaj gotowi s� zacz�� kupowa� ludowe wyroby meksyka�skie, nieczynnego kiosku oraz kilku dom�w z wypalanej na s�o�cu ceg�y, zamieszkanych przez Meksyka�czyk�w, kt�rzy pracuj�c w pogranicznym miasteczku Nogales, B�g jedyny wie dlaczego wol� mieszka� tutaj w Cherrybell i doje�d�a� do pracy swoimi przedpotopowymi Fordami. Napis przy autostradzie g�osi CHERRYBELL ludn. 42, jest to jednak lekka przesada, gdy� w zesz�ym roku umar� w�a�ciciel bezpa�skiego obecnie kiosku i prawid�owa liczba mieszka�c�w wynosi 41.

Strach przyby� do Cherrybell wierzchem na osio�ku, kt�rego prowadzi� stary, brudny i zaro�ni�ty wyga pustynny, poszukiwacz z�ota. Sam strach mia� chyba blisko trzy metry wzrostu i by� tak chudy, �e wa�y� chyba niewiele ponad pi��dziesi�t kilo. Osio�ek d�wiga� go bez trudu, mimo �e nogi je�d�ca wlok�y si� po piasku. Dziwne, �e nie pozostawi�o to �adnego widocznego �ladu na butach niesamowitego przybysza, kt�re nawiasem m�wi�c, stanowi�y jego jedyny str�j, je�li nie liczy� czego� w rodzaju k�piel�wek koloru chabrowego. Jednak to nie jego wymiary napawa�y strachem i odraz�, lecz jego sk�ra. By�a czerwona jak surowe mi�so. Wygl�da�, jakby go kto� �ywcem obdar� ze sk�ry i nast�pnie za�o�y� mu t� sk�r� na lew� stron�. Jego g�owa i twarz by�y r�wnie w�skie i wyd�u�one jak reszta cia�a. Poza tym wygl�da� jak cz�owiek, a w ka�dym razie istota cz�ekopodobna. Je�li oczywi�cie nie liczy� takich drobnych szczeg��w, jak to, �e w�osy i oczy mia�y ten sam chabrowy odcie� co k�piel�wki i buty. Ca�y by� krwawo-czerwony i jasnob��kitny.

Pierwszy zobaczy� ich Casey, w�a�ciciel baru. Wyszed� w�a�nie na chwil�, aby zaczerpn�� �wie�ego, cho� gor�cego powietrza. Byli w�wczas w odleg�o�ci mniej wi�cej stu metr�w, zbli�aj�c si� od strony �a�cucha wzg�rz. Od razu rzuci�a mu si� w oczy wyra�na obco�� postaci na osio�ku. Pocz�tkowo by�a to tylko obco��, strach zjawi� si�, kiedy podjechali bli�ej. Casey otworzy� usta ze zdumienia i sta� tak przez d�u�sz� chwil�, wpatruj�c si� w dziwn� tr�jc�, a nast�pnie powoli ruszy� im naprzeciw. S� ludzie, kt�rzy na widok nieznanego rzucaj� si� do ucieczki, inni wychodz� mu na spotkanie. Casey, chocia� powoli, ruszy� jednak do przodu.

Spotkanie nast�pi�o na otwartej przestrzeni, w odleg�o�ci oko�o dwudziestu metr�w do baru. Poszukiwacz zatrzyma� si� i wypu�ci� z r�ki sznur, na kt�rym prowadzi� os�a. Osio� stan�� w miejscu i opu�ci� g�ow�. G�odom�r nie musia� zsiada� z osio�ka, stan�� po prostu nad nim okrakiem. Nast�pnie przeni�s� jedn� nog� ponad osio�kiem, sta� przez chwil� opieraj�c si� o jego grzbiet i osun�� si� na piasek.

��Du�a grawitacja � powiedzia� � trudno usta�.

��Dostan� wody dla os�a?�� spyta� poszukiwacz.�� Musi by� cholernie spragniony. Zostawi�em worki z wod� i troch� innych rzeczy, �eby m�c zabra� toto � i wskaza� kciukiem na czerwono-b��kitnego stracha.

Casey w�a�nie zacz�� zdawa� sobie spraw� ze swego strachu. Z daleka dziwne po��czenie kolor�w wywo�ywa�o tylko �agodne obrzydzenie. Z bliska jednak sk�ra by�a chropowata, z �y�ami na powierzchni i sprawia�a wra�enie wilgotnej (cho� nie by�a) i niech to diabli, je�li przybysz nie wygl�da�, jakby z niego �ci�gni�to sk�r� i za�o�ono na lew� stron�. Albo jakby tylko �ci�gni�to sk�r� i na tym poprzestano. Casey nigdy w �yciu nie widzia� czego� takiego i mia� nadziej�, �e nigdy wi�cej nie b�dzie musia� ogl�da�.

Nagle Casey co� poczu�, czy us�ysza� i obejrza� si� za siebie. Poza jego plecami zaczynali si� zbiera� gapie, ale najbli�si z nich � dwaj mali ch�opcy � utrzymywali odleg�o�� dziesi�ciu metr�w.

��Muchachos � zawo�a� Casey.�� Agua por el burro. Un pozal. Pronto.�� I zwr�ci� si� w stron� przybysz�w z pytaj�cym spojrzeniem.

��Jestem Dade Grant � powiedzia� poszukiwacz wyci�gaj�c na powitanie r�k�, kt�r� oszo�omiony Casey u�cisn��. Nast�pnie wskaza� kciukiem na to, co siedzia�o na ziemi poza jego plecami.�� On m�wi, �e nazywa si� Garvane. Jest cudzoziemcem i podobno jakim� tam ministrem.

Casey skin�� g�ow� g�odomorowi i by� zadowolony, �e ten odpowiedzia� podobnie, nie wyci�gaj�c r�ki do powitania.

��Nazywam si� Manuel Casey � przedstawi� si�. � On m�wi, �e pan jest cudzoziemcem��� Jestem nieziemcem. Jestem tak�e ministrem pe�nomocnym i nadzwyczajnym � odezwa� si� g�odom�r g�osem niespodziewanie g��bokim i wibruj�cym.

Na szcz�cie Casey by� stosunkowo nie�le oczytanym cz�owiekiem i on jeden w ca�ym Cherrybell m�g� zrozumie�, z kim ma do czynienia. Wygl�d przybysza sprawia�, �e nie w�tpi�o si� w prawdziwo�� jego s��w.

��Czym mog� panu s�u�y�? � spyta� Casey.�� Czy nie zechcia�by pan schroni� si� w cieniu?�� Nie, dzi�kuj�. Jest tutaj wprawdzie nieco ch�odniej, ni� si� spodziewa�em, lecz to mi nie przeszkadza. Taka pogoda odpowiada porze wiosennych ch�od�w na mojej planecie. Za� co do moich �ycze�, to pragn��bym, aby powiadomi� pan w�adze o moim przybyciu. S�dz�, �e je to zainteresuje.

�Szcz�liwym zbiegiem okoliczno�ci jestem najbardziej do tego odpowiednim cz�owiekiem w promieniu co najmniej dwudziestu mil� � pomy�la� Casey.

Przyrodni brat Manuela Caseya by� pu�kownikiem lotnictwa w bazie lotniczej w Tucson.�� Natychmiast zatelefonuj�, gdzie trzeba � powiedzia� Casey.�� A mo�e pan, panie Grant, zechce wej�� do domu.

��Mnie s�o�ce nie przeszkadza. Przyzwyczai�em si�. A ten facet prosi� mnie, �ebym si� go trzyma�, a� za�atwi swoje sprawy. Obieca�, �e da mi za to co� warto�ciowego.

��Elektronowy bateryjny wykrywacz rudy � wyja�ni� Garyane.�� Prosty przyrz�d wskazuj�cy obecno�� rud r�nych metali w promieniu dw�ch mil, z zaznaczeniem stopnia koncentracji i g��boko�ci zalegania.

Casey g�o�no prze�kn�� �lin� z wra�enia, grzecznie przeprosi� � przepchn�� si� przez kr�g gapi�w w stron� tawerny. Po��czenie z pu�kownikiem Caseyem uzyska� w ci�gu niespe�na minuty, nieco wi�cej czasu wymaga�o przekonanie go, �e to nie �art ani pijacki wybryk.

W dwadzie�cia pi�� minut p�niej rozleg� si� nad g�owami narastaj�cy warkot i wkr�tce czteromiejscowy helikopter wyl�dowa� w odleg�o�ci dwudziestu metr�w od przybysza, jego przewodnika i osio�ka. Casey nadal by� jedynym, kt�ry odwa�y� si� podej�� do go�ci z pustyni � pozostali mieszka�cy Cherrybell gapili si� z bezpiecznej odleg�o�ci.

Pu�kownik Casey, towarzysz�cy mu major i porucznik pilotuj�cy helikopter podbiegli do centralnej grupy. Chudzielec na powitanie powsta�. Wida� by�o, �e pokonanie ziemskiej si�y przyci�gania przychodzi mu z najwi�kszym trudem. Nast�pnie sk�oni� si� i ponownie przedstawi� si� jako minister pe�nomocny i nadzwyczajny. Po tej ceremonii przeprosi�, wyja�ni�, dlaczego nie mo�e sta�, i usiad� z powrotem.

Teraz z kolei pu�kownik przedstawi� siebie i swoich towarzyszy.

Chudzielec odpowiedzia� grymasem, kt�ry mia� zapewne imitowa� u�miech. Z�by mia� r�wnie jasnoniebieskie jak w�osy i oczy.

��Wy, Ziemianie, macie takie powiedzenie: �Chc� rozmawia� z szefem�. Ja nie prosz�, �eby�cie zaprowadzili mnie do swego szefa. Prawd� m�wi�c nie mog� si� st�d oddala�. Nie ��dam r�wnie�, �eby wasi przyw�dcy przybyli do mnie, gdy� by�oby to sprzeczne z etykiet�. Zgadzam si�, aby panowie reprezentowali swoj� w�adz� i odbyli ze mn� wst�pne rozmowy. Mam tylko jedn� pro�b�.

Prosz�, aby wszystko to, co powiem, zosta�o nagrane. Chc� mie� pewno��, �e to, co powiem, zostanie w spos�b dok�adny i pe�ny przekazane waszym przyw�dcom.

��Rozumiem � powiedzia� pu�kownik i zwr�ci� si� do pilota: Przeka�cie do bazy moje polecenie, aby natychmiast dostarczyli nam tutaj magnetofon. Mog� go nam zrzuci� na spado� Nie, pakowanie zajmie zbyt du�o czasu. Niech wy�l� drugi �mig�owiec.

Porucznik ruszy� biegiem w stron� helikoptera. Reszta siedzia�a przez chwil� poc�c si� w milczeniu, kt�re przerwa� Casey:

��Mamy co najmniej p� godziny czasu i je�li musimy siedzie� w s�o�cu, to mo�e przynios� z lod�wki piwo. Dla pana r�wnie�, panie Garyane?

��Przyznam si�, �e jest mi troch� ch�odno. Mo�e ma pan co� ciep�ego?�� Zrobi� kaw�. Mo�e przynie�� panu co� do okrycia?�� Nie, dzi�kuj�. To nie jest konieczne.

Casey odszed� i po chwili wr�ci� z tac�, na kt�rej sta�o kilka butelek piwa i fili�anka gor�cej kawy. Postawi� tac� na ziemi i najpierw pada� fili�ank� przybyszowi, kt�ry posmakowa� kaw� i stwierdzi�, �e jest znakomita.

Pu�kownik Casey odchrz�kn��: � Obs�u� teraz naszego przyjaciela � poszukiwacza z�ota. A co do nas � no c�, wprawdzie nie wolno nam pi� piwa na s�u�bie, ale w Tucson by�o czterdzie�ci stopni w cieniu, a tu jest jeszcze wi�cej i na dodatek wcale nie w cieniu. Panowie, mo�ecie uwa�a�, �e udzieli�em wam urlopu na czas potrzebny do wypicia jednej butelki piwa.

Piwo zosta�o wypite i prawie w tej samej chwili pojawi� si� helikopter. Casey spyta� nieziemskiego go�cia, czy chce jeszcze kawy i spotka� si� z grzeczn� odmow�. Nast�pnie wymieni� porozumiewawcze spojrzenie z poszukiwaczem i pobieg� po dalsze dwa piwa dla cywilnych uczestnik�w konferencji.

Kiedy wr�ci�, za�oga drugiego helikoptera do��czy�a ju� do pierwszej grupy. Opr�cz pilota by� tam sier�ant obs�uguj�cy magnetofon, podpu�kownik i podoficer z intendentury, kt�ry by� ciekaw, dlaczego trzeba by�o tak pilnie dostarczy� magnetofon do Cherrybell w Arizonie.�� Panowie � powiedzia� p�g�osem pu�kownik i wszystkie g�owy zwr�ci�y si� w jego stron� � prosz� zaj�� miejsca wko�o mikrofonu. Sier�ancie, czy b�dzie nas wszystkich s�ycha�? � Tak jest, panie pu�kowniku. Zaraz b�d� got�w do nagrywania.

Dziesi�ciu ludzi i jeden nieziemiec usiedli wok� mikrofonu zawieszonego na niskim tr�jnogu. Ludzie pocili si� obficie, nieziemiec dr�a� lekko z zimna. Na zewn�trz tego kr�gu sta� zapomniany osio�ek z nisko zwieszon� g�ow�. Nieco dalej, w odleg�o�ci kilku metr�w, t�oczy�a si� ca�a ludno�� Cherrybell: domy, sklep i stacja benzynowa wyludni�y si�. Sier�ant nacisn�� klawisz i ta�ma zacz�a si� przesuwa�.

Po sprawdzeniu dzia�ania magnetofonu sier�ant zameldowa�, �e mo�e przyst�pi� do nagrywania.

Pu�kownik spojrza� na go�cia, kt�ry skin�� g�ow�, kiwn�� wi�c na sier�anta. Sier�ant uruchomi� magnetofon.

��Nazywam si� Garyane � zacz�� nieziemiec wolno i wyra�nie.�� Pochodz� z uk�adu gwiezdnego, nie figuruj�cego w waszych katalogach. Znajduje si� on w odleg�o�ci czterech tysi�cy lat �wietlnych, w kierunku �rodka galaktyki.

Nie przybywam tu jednak jako reprezentant swojej planety, lecz jako minister pe�nomocny Zwi�zku Galaktycznego, federacji wysoce rozwini�tych cywilizacji galaktyki. Misja moja polega na tym, aby przekona� si� tu na miejscu, czy Ziemia mo�e sta� si� nowym cz�onkiem naszego Zwi�zku.

Teraz, panowie, oczekuj� pyta� z waszej strony, zastrzegam sobie jednak prawo wstrzymania si� od odpowiedzi na niekt�re z nich, do czasu podj�cia ostatecznej decyzji. W przypadku decyzji przychylnej odpowiem na wszystkie pytania. Czy to pan�w zadowala?�� W zupe�no�ci � odpowiedzia� pu�kownik.�� Czy mo�na wiedzie�, w jaki spos�b przyby� pan do nas? Czy przywi�z� pana statek kosmiczny?

��Tak jest. Znajduje si� on nad nami, na wysoko�ci dwudziestu dw�ch tysi�cy mil. Jego szybko�� r�wna jest szybko�ci obrotu Ziemi, tak wi�c utrzymuje si� ona nad tym samym punktem powierzchni Ziemi. Znajduj� si� pod sta�� obserwacj� z pok�adu statku i dlatego w�a�nie wola�em pozosta� na otwartej przestrzeni. Na m�j sygna� statek wyl�duje, aby mnie zabra�.

��Sk�d zna pan tak dobrze nasz j�zyk? Czy pos�uguje si� pan telepati�?

��Nie. I mog� powiedzie�, �e w ca�ej galaktyce nie ma rasy zdolnej do nawi�zania telepatycznego kontaktu z przedstawicielami innej rasy. Nauczy�em si� waszego j�zyka przed przylotem tutaj. Nasi obserwatorzy �yli w�r�d was od wielu stuleci. M�wi�c nasi � mam na my�li Zwi�zek Galaktyczny. Oczywistym jest, �e ja nie m�g�bym �y� w�r�d was bez zwracania uwagi, ale przedstawiciele niekt�rych innych ras mog�. Musz� z ca�� stanowczo�ci� podkre�li�, �e nie s� oni agentami ani szpiegami � s� tylko obserwatorami, kt�rym nie wolno ingerowa� w wasze sprawy.

��Jakie korzy�ci da nam ewentualne przy��czenie si� do waszego zwi�zku?

��Po pierwsze, przejdziecie kr�tki kurs podstawowych nauk, co po�o�y kres waszym sk�onno�ciom do walki mi�dzy sob� i pozwoli wam zapanowa� nad odruchami agresywnymi. Nast�pnie zapoznamy was z nauk� o lotach kosmicznych i z wieloma innymi rzeczami, w tempie uzale�nionym wy��cznie od waszej zdolno�ci do uczenia si�.

��Brzmi to niemal zbyt pi�knie, aby mog�o by� prawdziwe. Powiedzia� pan, �e ma pan tu, na miejscu, zdecydowa�, czy zostaniemy zaproszeni do udzia�u w Zwi�zku Galaktycznym. Czy mo�na wiedzie�, od jakich czynnik�w uzale�nia pan swoj� decyzj�? � Jednym z czynnik�w jest � a raczej by�, poniewa� ju� go zbada�em � stopie� ksenofobii u

Ziemian. S�owo to oznacza u was obaw� przed cudzoziemcami. My u�ywamy s�owa, kt�re nie ma �cis�ego odpowiednika w waszym j�zyku: oznacza ono obaw� i obrzydzenie w stosunku do istot z innych planet. Do nawi�zania pierwszego kontaktu z wami zosta�em wybrany ja, jako przedstawiciel rasy cz�ekopodobnej i dlatego zapewne bardziej dla was odpychaj�cej ni� przedstawiciel rasy ca�kowicie odmiennej. Wydaj� si� wam okropny, poniewa� widzicie we mnie jakby karykatur� cz�owieka.

Zapewne uwa�acie, �e m�j widok budzi w was obrzydzenie, ale zapewniam was, �e ten egzamin zdali�cie pomy�lnie. S� w naszej galaktyce rasy, kt�re niezale�nie od stopnia swego rozwoju nigdy nie b�d� mog�y zosta� cz�onkami naszego Zwi�zku, poniewa� ich ksenofobia jest nieuleczalna i ujawnia si� w spos�b gwa�towny. Nie s� oni w stanie znie�� widoku ani obecno�ci przedstawiciela innego gatunku istot rozumnych � uciekaj� w przera�eniu albo rzucaj� si� na niego, aby zabi�. Z obserwacji was i tych ludzi � tu wskaza� swoj� d�ug� r�k� w stron� mieszka�c�w Cherrybell � wiem, �e czujecie na m�j widok obrzydzenie, lecz wierzcie mi, �e jest ono stosunkowo �agodne i �atwo uleczalne. Ten egzamin zdali�cie na celuj�co.�� Czy s� jakie� inne egzaminy?

��Jest jeszcze jeden. My�l� jednak, �e nadszed� ju� czas, aby��� i nie ko�cz�c zdania chudzielec przewr�ci� si� na plecy i zamkn�� oczy.

Pu�kownik zerwa� si� na r�wne nogi, podszed� do le��cego jak d�ugi nieziemca, przykl�kn�� i przytkn�� ucho do jego krwawej piersi.

Kiedy podnosi� g�ow�, Dade Grant, stary poszukiwacz z�ota, roze�mia� si�. � Serce nie bije, panie pu�kowniku, gdy� on nie ma serca. Mog� go wam zostawi� na pami�tk� i zapewniam was, �e znajdziecie w jego wn�trzu du�o ciekawych rzeczy. Tak jest, panowie, to by�a tylko kuk�a, kt�ra spe�ni�a swoj� rol� i zosta�a wy��czona. Mo�e pan wr�ci� na swoje miejsce, pu�kowniku.�� Ale po co to wszystko?�� spyta� os�upia�y pu�kownik, siadaj�c z powrotem.

Dade Grant zdziera� w�a�nie brod� i w�sy. Potem przetar� twarz chustk� usuwaj�c reszt� charakteryzacji, spod kt�rej ukaza� si� przystojny m�ody cz�owiek.

��To co on powiedzia�, czy te� raczej to, co ja wam powiedzia�em przez niego, jest prawd�. Jest on tylko kuk��, lecz jest to dok�adna kopia przedstawiciela jednej z rozumnych ras naszej galaktyki. Nasi psychologowie uznali, �e ta w�a�nie rasa, jako wywo�uj�ca najwi�ksze obrzydzenie, b�dzie najlepszym sprawdzianem waszej ksenofobii. Nie mogli�my zabra� ze sob� autentycznego reprezentanta tej rasy, poniewa� oni z kolei cierpi� na agorafobi�, czyli l�k przestrzeni. Maj� oni wysoce rozwini�t� cywilizacj� i s� cenionymi cz�onkami Zwi�zku � nigdy jednak nie opuszczaj� swojej ojczystej planety.

Nasi obserwatorzy zapewniaj� nas, �e Ziemianie nie maj� l�ku przestrzeni � nie byli natomiast w stanie oceni� stopnia waszej ksenofobii, a najlepszym sprawdzianem jest zawsze bezpo�redni kontakt.

Pu�kownik westchn�� z wyra�n� ulg�. � Musz� przyzna�, �e od razu poczu�em si� lepiej. Oczywi�cie b�dziemy musieli znie�� obecno�� przedstawicieli innych ras cz�ekopodobnych, kiedy zajdzie tego potrzeba. Odczu�em jednak ulg�, dowiaduj�c si�, �e panuj�c� ras� w galaktyce s� jednak ludzie. Na czym polega nast�pny egzamin?

��W�a�nie teraz go zdajecie. Mo�ecie mnie uwa�a� za drug� kukie�k�. My�l�, �e nadszed� ju� czas�

Rzekomy poszukiwacz z�ota przewr�ci� si� na piasek i zamkn�� oczy, tak jak poprzednio kolorowy g�odom�r.

Osio�ek uni�s� g�ow� i wsun�� j� w kr�g siedz�cych ludzi.�� Na tym ko�czy si� przedstawienie kukie�kowe, pu�kowniku � powiedzia�. � A teraz mo�e zechce mi pan bli�ej wyja�ni�, dlaczego cieszy� si� pan, �e ras� panuj�c� s� ludzie i co to w og�le znaczy �rasa panuj�ca�.

Prze�o�y� Lech J�czmyk

By� sobie raz niejaki Hanley, Al Hanley, i na pewno nigdy nie przysz�oby wam do g�owy, �e mo�e to by� jaka� wa�na figura. I gdyby�cie nawet znali ca�� histori� jego �ycia, a� do dnia wizyty Darian, to i tak nigdy nie domy�liliby�cie si�, jak bardzo b�dziecie mu kiedy� wdzi�czni. A za co, przekonacie si� po przeczytaniu tej opowie�ci.

W�wczas kiedy si� to zdarzy�o, Hanley by� pijany. Nie by� to bynajmniej przypadek � by� pijany ju� od dawna i jego ambicj� by�o utrzyma� si� w tym stanie jak najd�u�ej. Niestety, stawa�o si� to ostatnio zadaniem coraz trudniejszym: najpierw sko�czy�y si� pieni�dze, a wkr�tce r�wnie� i przyjaciele, kt�rych m�g�by naci�ga� na po�yczki. Jego znajomo�ci by�y coraz podrz�dniejsze i doszed� do tego, �e uwa�a� si� za szcz�liwca, je�li uda�o � mu si� ustrzeli� kogo� na dwa dolary.

W ko�cu stoczy� si� tak nisko, �e musia� wa��sa� si� godzinami, aby spotka� jakiego� znajomka, kt�rego m�g�by naci�gn�� na dolara czy 25 cent�w. D�uga w�dr�wka niszczy�a efekt ostatniego kieliszka � no, mo�e niezupe�nie, ale w znacznym stopniu � tak, �e znajdowa� si� w sytuacji Alicji z Krainy Czar�w, kt�ra musia�a biec z ca�ej si�y, �eby pozostawa� w tym samym miejscu.

Zaczepianie nieznajomych odpada�o, gdy� policjanci mieli na to oko, i gdyby tylko spr�bowa�, sko�czy�oby si� na nocy sp�dzonej o suchym gardle w komisariacie, co mu si� wcale nie u�miecha�o. By� teraz w takim stanie, �e dwana�cie godzin bez alkoholu przyprawia�o go o piekielne m�ki, w por�wnaniu z kt�rymi delirium tremens by�o dziecinn� igraszk�.

D.T. to ostatecznie tylko halucynacje. Je�li jeste� sprytny, to wiesz, �e to tylko przywidzenia. Czasem mog� one nawet spe�nia� rol� towarzystwa, je�li komu� na tym zale�y. Ale piekielne m�ki to zupe�nie inna sprawa. Trzeba wypi� wi�cej alkoholu, ni� wam si� wydaje, �eby doj�� do tego stadium. Najgorzej, gdy cz�owiek, kt�ry ju� zapomnia�, kiedy by� trze�wy, zostaje nagle ca�kowicie pozbawiony alkoholu na d�u�szy okres. Na przyk�ad w areszcie.

Sama my�l o tych m�kach przyprawia Hanleya o dr�enie, kt�re zreszt� wkr�tce przesz�o na widok jego starego przyjaciela, serdecznego druha, kt�rego co prawda widzia� najwy�ej kilka razy w �yciu, i to w niezbyt mi�ych okoliczno�ciach. Stary przyjaciel nazwiskiem Kid Eggleston by� emerytowanym bokserem i ostatnio pracowa� jako wykidaj�o w barze, przez co si�� rzeczy zetkn�� si� z Hanleyem.

Nie starajcie si� jednak zapami�ta� jego nazwiska ani jego historii, poniewa� i tak nie odgrywa on wi�kszej roli w tej opowie�ci. Prawd� m�wi�c dok�adnie za p�torej minuty wyda okrzyk przera�enia, a p�niej zemdleje i nie b�dziemy ju� wi�cej o nim s�ysze�.

Mimochodem warto jednak zauwa�y�, �e gdyby Kid Eggleston nie krzykn�� i nie zemdla�, wasz tryb �ycia m�g�by ulec pewnej zamianie. Mogliby�cie na przyk�ad poci� si� w kopalni odkrywkowej glutytu, pod pal�cymi promieniami zielonego s�o�ca gdzie� na kra�cach naszej Galaktyki. Na pewno by wam to nie przypad�o do gustu � wi�c pami�tajcie, �e to Hanley uratowa� was (i wci�� jeszcze ratuje) przed t� ewentualno�ci�. Nie s�d�cie go zbyt surowo.

Gdyby Tr�jka i Dziewi�tka zabrali Kida, wszystko potoczy�oby si� inaczej.

Tr�jka i Dziewi�tka byli przybyszami z planety Dar, kt�ra jest jedn� z dwu planet wy�ej wspomnianego zielonego s�o�ca na kra�cu Galaktyki. Tr�jka i Dziewi�tka to nie by�y oczywi�cie ich pe�ne nazwiska. Darianie zamiast nazwisk u�ywaj� numer�w i pe�ne nazwisko Tr�jki brzmia�o 389,057,792,869,223, a w ka�dym razie tak by wygl�da�o w transkrypcji na system dziesi�tny.

Mam nadziej�, �e wybaczycie mi, i� b�d� w dalszym ci�gu nazywa� przybysz�w w skr�cie Tr�jk� i Dziewi�tk� i �e oni r�wnie� b�d� si� tak do siebie zwracali. Oni by mi tego nie wybaczyli. Darianie zawsze zwracaj� si� do siebie pe�n� liczb� i ka�dy skr�t jest uwa�any za obraz�. Jednak Darianie �yj� znacznie d�u�ej ni� my i w przeciwie�stwie do mnie maj� na to czas.

W chwili gdy Hanley dopad� Kida, Tr�jka i Dziewi�tka byli jeszcze w odleg�o�ci oko�o mili ponad nimi. Nie znajdowali si� bynajmniej w samolocie ani nawet na statku kosmicznym (ani tym bardziej w lataj�cym talerzu. Jasne, �e wiem, co to jest lataj�cy talerz, ale spytajcie mnie o to innym razem. Teraz chc� trzyma� si� Darian). Byli po prostu w sze�cianie czasoprzestrzennym.

Zdaje si�, �e b�d� musia� to wyja�ni�. Darianie odkryli � do czego i my kt�rego� dnia zapewne dojdziemy � �e Einstein mia� racj�. Materia nie mo�e porusza� si� z pr�dko�ci� wi�ksz� od pr�dko�ci �wiat�a nie przekszta�caj�c si� w energi�. Zapewne nie zale�y wam na tym, �eby przekszta�ci� si� w energi�, prawda? Darianom r�wnie� nie zale�a�o, kiedy rozpoczynali wyprawy w g��b Galaktyki. Odkryli oni, �e mo�na podr�owa� z pr�dko�ci� wi�ksz� od pr�dko�ci �wiat�a, je�li porusza� si� jednocze�nie w czasie i przestrzeni, czyli w czasoprzestrzeni. Odleg�o��, jak� musieli przeby� z Daru do Ziemi, wynosi�a 163 tysi�ce lat �wietlnych.

Ale poniewa� jednocze�nie odbyli podr� w czasie na 1630 stuleci wstecz, wiec czas ich podr�y wyni�s� 0 godzin 0 minut. W drodze powrotnej zrobili to samo i wr�cili (w momencie swojego startu) do punktu wyj�ciowego w czasoprzestrzeni. My�l�, �e to jest zrozumia�e.

W ka�dym razie ich niewidzialny dla ziemskich oczu sze�cian znajdowa� si� na wysoko�ci mili nad Filadelfi� i b�agam, nie pytajcie minie, dlaczego oni wybrali akurat Filadelfi� � nie rozumiem, jak w og�le mo�na wybra� Filadelfi� do jakiegokolwiek celu. Wisieli tam nieruchomo przez cztery dni. W tym czasie Tr�jka i Dziewi�tka s�uchali audycji radiowych i nauczyli si� pos�ugiwa� miejscowym j�zykiem.

Nie, oczywi�cie nie dowiedzieli si� niczego istotnego o naszej cywilizacji ani o naszych obyczajach. Wyobra�cie sobie, �e macie wyrobi� sobie pogl�d na �ycie mieszka�c�w Ziemi, s�uchaj�c mieszanki z�o�onej z radioreklamy, westernu i quizu. Zreszt� nie interesowa�o ich specjalnie, jaka jest ta nasza cywilizacja, byle tylko nie by�a na tyle rozwini�ta, aby im zagrozi� � pod tym wzgl�dem uspokoili si� zupe�nie w ci�gu swojej czterodniowej obserwacji. Nie mo�na mie� do nich o to pretensji � zreszt� mieli racj�. � Schodzimy?�� spyta� Tr�jka Dziewi�tki.

��Tak � odpowiedzia� Dziewi�tka. Tr�jka zwin�� si� wok� tablicy kontrolnej.

��� jasne. Widzia�em, jak walczy�e� � m�wi� Hanley.�� By�e� naprawd� dobry, Kid. Mia�e� dryg do walki. Mo�e by�my wypili po jednym tu na rogu?�� A kto stawia?�� W�a�nie dzisiaj jestem bez grosza. Ale potrzebny mi jest kieliszek. Za dawne czasy, Kid�

��Potrzebny ci jest kieliszek jak mnie dziura w g�owie. Jeste� pijany i lepiej, �eby� wytrze�wia�, zanim, ci� z�apie delirium tremens.

��Ju� mnie z�apa�o. I nic sobie z tego nie robi�. Sp�jrz, s� za twoimi plecami.

Wbrew logice Kid Eggleston obejrza� si�. Wtedy w�a�nie krzykn�� i zemdla�. Tr�jka i Dziewi�tka zbli�ali si�. Za nami widoczny by� mglisty zarys wielkiego sze�cianu. Ta jego dziwna, nierealna obecno�� mog�a troch� przestraszy�. Pewnie dlatego Kid zemdla�.

Bo Tr�jka i Dziewi�tka nie mieli w sobie nic przera�aj�cego. Przypominali d�d�ownice d�ugo�ci oko�o 15 st�p (w stanie rozci�gni�tym) i o �rednicy oko�o stopy w �rodku. Byli przyjemnego jasnob��kitnego koloru i nie mieli �adnych widocznych organ�w zmys�u, tak �e nie mo�na by�o odgadn��, kt�ry koniec jest kt�ry � co zreszt� nie mia�o wi�kszego znaczenia, bo oba ko�ce by�y i tak identyczne.

I chocia� teraz zbli�ali si� do Hanleya i nieprzytomnego Koda, nie mo�na by�o powiedzie�, gdzie jest prz�d, a gdzie ty�, gdy� poruszali si� w normalnej, to jest zwini�tej pozycji.�� Cze��, ch�opcy � powiedzia� Hanley.�� Przestraszyli�cie mojego przyjaciela, niech was cholera. A on mia� mi postawi� w�dk�. Z tego wynika, �e jeste�cie mi winni kolejk�. � Reakcja nielogiczna � powiedzia� Tr�jka do Dziewi�tki.�� Podobnie zreszt� jak u tamtego osobnika. We�miemy obu?

��Nie. Tamten drugi, chocia� wi�kszy, musi by� s�abowity. Zreszt� jeden okaz wystarczy. Chod�my.

Hanley cofn�� si� o krok.�� Je�li mi postawicie, to w porz�dku. W przeciwnym razie chc� wiedzie� dok�d.�� Na Dar.

��Znaczy si�, mamy zasuwa� na Dar? S�uchaj, mistrzu, nie rusz� si� na krok, dop�ki mi nie postawicie kielicha.

��Rozumiesz, o co mu chodzi?�� spyta� Dziewi�tka. Tr�jka przecz�co pokr�ci� jednym ko�cem.�� Bierzemy go si��?

��Na razie nie ma potrzeby, mo�e zgodzi si� p�j�� dobrowolnie. Czy zgodzisz si� wej�� do sze�cianu dobrowolnie, istoto?�� A macie tam alkohol?�� Tak. Wejd�, prosz�.

Hanley zbli�y� si� do sze�cianu i wszed� do �rodka. Nie dlatego, �eby wierzy�, �e on tam stoi naprawd�, ale co mia� do stracenia? Zreszt� kiedy si� ma D.T., najgorzej si� sprzeciwia�. Sze�cian by� zbudowany z materii sta�ej i od wewn�trz wcale nie by� przezroczysty. Tr�jka owin�� si� wok� tablicy kontrolnej i przy pomocy obu swoich ko�c�w zr�cznie manipulowa� delikatnymi mechanizmami.

��Znajdujemy si� w mi�dzyprzestrzeni � powiedzia� do Dziewi�tki.�� Proponuj�, aby�my zatrzymali si� tutaj do czasu, a� przeprowadzimy studia nad tym okazem i ustalimy, czy nadaje si� do naszych cel�w.

��Hej, ch�opcy, a co z t� w�dk�? � zaniepokoi� si� Hanley. R�ce zacz�y mu si� ju� trz���, a wzd�u� kr�gos�upa od wewn�trz czu� biegaj�ce tam i z powrotem mr�wki.

��Zdaje si�, �e on cierpi � powiedzia� Dziewi�tka.�� Zapewne z g�odu albo pragnienia. Co te stwory pij�? Mo�e wod� utlenion�, tak jak my?

��Wi�ksza cz�� ich planety jest pokryta wodnym roztworem chlorku sodu. Mo�e mu przyrz�dzimy troch�?

Hanley rykn��:

��Nie, nie chc� wody, nawet bez soli! Ja chc� pi�! W�dy!

��Chyba przeprowadz� analiz� jego systemu trawiennego � powiedzia� Tr�jka.�� Przy pomocy introfluoroskopu zrobi� to b�yskawicznie.

Tr�jka odwin�� si� od tablicy kontrolnej i zbli�y� si� do jakiego� dziwnego przyrz�du. Po chwili zamigota�y jakie� �wiate�ka i Tr�jka powiedzia�: � Dziwne. Jego przemiana materii oparta jest na C2H5OH?�� C2H5OH?

��Tak, alkohol, w ka�dym razie jako sk�adnik podstawowy. Jest jeszcze nieco wody, ale bez chlorku sodu, i nieznaczne ilo�ci innych sk�adnik�w. Nie ma �lad�w �adnego innego pokarmu. Zawarto�� alkoholu we krwi i w m�zgu wynosi 0,234 procenta. Ca�y jego metabolizm opiera si� na tym.

��Ch�opcy � b�aga� Hanley.�� Ja musz� sobie goln��. Mo�e by�cie tak przestali gada� g�upstwa i dali mi co� do wypicia?

��Zaczekaj chwil� � powiedzia� Dziewi�tka � zaraz przyrz�dz� to, czego si� domagasz. Sprawdz� tylko skale na introfluoroskopie i dodam wskazania psychometru.�� Znowu b�yska�y �wiate�ka i Dziewi�tka uda� si� w jeden z k�t�w sze�cianu, gdzie widocznie by�o laboratorium. Majstrowa� tam przez nieca�� minut� i przyni�s� naczynie zawieraj�ce oko�o p� litra klarownego bursztynowego p�ynu.

Hanley pow�cha�, potem spr�bowa� i westchn��. � Dobili�cie mnie � powiedzia�. To jest aqua vitae, boski nektar. Takiego napoju nie ma na �wiecie.�� Poci�gn�� wielki �yk i nawet nie poczu� parzenia w gardle.�� Co� ty mu przyrz�dzi�? � spyta� Tr�jka.

��Do�� skomplikowany zestaw, dostosowany dok�adnie do jego potrzeb. Pi��dziesi�t procent alkoholu, czterdzie�ci pi�� procent wody. Pozosta�e pi�� procent sk�ada si� z du�ej ilo�ci sk�adnik�w; wchodz� tu wszystkie niezb�dne witaminy i sole mineralne we w�a�ciwych proporcjach oraz drobne ilo�ci substancji smakowych. Oczywi�cie wed�ug jego gustu. Dla nas by�oby to co� okropnego, nawet gdyby�my mogli pi� alkohol albo wod�.

Hanley westchn�� i znowu poci�gn�� pot�nie.

Zaczyna� si� lekko zatacza�. Spojrza� na Tr�jk� i wyszczerzy� z�by w u�miechu.�� I tak wiem, �e nie istniejesz, �e ciebie tam wcale nie ma � powiedzia�. � O co mu chodzi?�� spyta� Dziewi�tka Tr�jki.

��Wygl�da na to, �e jego procesy my�lowe s� ca�kowicie alogiczne. Obawiam si�, �e ten gatunek istot nie nada si� na niewolnik�w, ale oczywi�cie musimy si� co do tego upewni�. Jak si� nazywasz, istoto?

��Po co ci nazwisko?�� powiedzia� Hanley.�� Mo�esz mnie nazywa�, jak ci si� �ywnie podoba. Jeste�cie przecie� moimi najlepszymi kumplami. Pojad� z wami, gdzie chcecie, dajcie mi tylko zna�, jak ju� dojedziemy.

Poci�gn�� spory �yk i zwali� si� na pod�og�, Zacz�� wydawa� z siebie jakie� dziwne d�wi�ki, ale ani Tr�jka, ani Dziewi�tka nie potrafili rozr�ni� s��w. Brzmia�o to jak �Zzzzz-g�up, zzzz-glup�. Pr�bowali go obudzi�, ale im si� to nie udawa�o, wi�c obserwowali go tylko i przeprowadzali niekt�re pr�by. Obudzi� si� dopiero po kilku godzinach. Usiad� i wpatrywa� si� w nich z przera�eniem.�� To nieprawda � powiedzia�. � Was tam nie ma. Na lito�� bosk�, szybko dajcie mi pi�;

Wr�czyli mu naczynie, kt�re Dziewi�tka ponownie nape�ni� tym samym p�ynem. Hanley pi� przymykaj�c oczy z b�ogo�ci.

��Nie bud�cie mnie � powiedzia�.

��Wcale teraz nie �pisz.

��No to nie k�ad�cie mnie spa�. Wiem, co to jest. To ambrozja, nap�j bog�w.

��Kto to s� bogowie?

��Bog�w nie ma. Ale to jest w�a�nie to, co oni pij�. Na Olimpie.

��Procesy my�lowe ca�kowicie alogiczne � zauwa�y� Tr�jka.

Hanley uni�s� naczynie.�� W r�ce waszych mi�o�ci perswaduj� � powiedzia�,

��Co to s� waszemi�o�cie?�� spyta� Tr�jka. Hanley zastanowi� si� przez chwil�: � To s� takie zbobierza�e f�fle, kt�re wywo�� ludzi na Dar.�� Co wiesz o Darze?

��Jest to co�, czego nie ma. Wasze zdrowie, ch�opcy � i poci�gn�� znowu.

��Za g�upi, �eby si� nada� do czego� poza prost� prac� fizyczn� � powiedzia� Tr�jka.�� Ale je�li jest wystarczaj�co silny, warto zrobi� najazd na t� planet�. Liczy trzy do czterech miliard�w mieszka�c�w. Przydadz� si� nam cho�by niewykwalifikowani robotnicy � trzy czy cztery miliardy to ju� jest co�. � Hura!�� krzykn�� Hanley.

��Zdaje si�, �e on s�abo kojarzy � powiedzia� Tr�jka w zamy�leniu.�� Ale mo�e za to jest silny fizycznie. Istoto, jak ci� mam nazywa�?

��M�wcie do mnie Al, ch�opcy.�� Hanley pr�bowa� si� podnie��.

��Czy to jest nazwa twoja, czy ca�ego gatunku? I czy to jest jej pe�ne brzmienie? Hanley opar� si� o �cian�.

��Gatunku � powiedzia� po chwili namys�u.�� To skr�t od Albinos�w.�� Tak to sobie wymy�li�.

��Chcemy sprawdzi� twoj� wytrzyma�o��. Biegaj tam i z powrotem po sze�cianie, dop�ki si� nie zm�czysz. Daj, potrzymam ci naczynie z po�ywieniem.

Wyj�� naczynie z r�k Hanleya, kt�ry zacz�� mu je z powrotem wyrywa�. � Jeszcze jeden �yk. Tylko ma�y �yczek. Potem b�d� biega� dla was cho�by do bia�ego rana.�� Mo�e mu to jest potrzebne � powiedzia� Tr�jka.�� Oddaj mu naczynie.

Hanley nie wiedzia�, kiedy mu si� dadz� napi� ponownie, poci�gn�� wi�c na zapas. Potem pomacha� weso�o do czterech Darian, kt�rzy mu si� przypatrywali.

��Do zobaczenia na wy�cigach, ch�opcy � powiedzia�, � Mam nadziej�, �e przyjdziecie wszyscy czterej. Stawiajcie na mnie. Wygram w cuglach. Mog� jeszcze �yczek przed startem?

Poci�gn�� jeszcze �yczek, rzeczywi�cie ma�y tym razem � nieca�� szklank�. � Wystarczy � powiedzia� Tr�jka.�� Teraz biegaj.

Hanley zrobi� kilka krok�w i upad� na twarz. Przetoczy� si� na plecy i tak le�a� z b�ogim u�miechem na twarzy.

��Nieprawdopodobne � powiedzia� Tr�jka.�� Mo�e on nas chce oszuka�. Sprawd� to, Dziewi�tka.

Dziewi�tka sprawdzi�. � Nieprawdopodobne � powiedzia�. � Po tak niewielkim wysi�ku straci� przytomno��, i to do tego stopnia, �e nie reaguje na b�l. On nie udaje. Te istoty s� dla naszych cel�w zupe�nie nieprzydatne. Wy�lij raport, �e wracamy. Zabierzemy go jako okaz do ogrodu zoologicznego. Warto go tam pokaza�. Fizycznie jest to najdziwniejszy okaz ze wszystkich, jakie napotkali�my na milionach planet.

Tr�jka owin�� si� wok� tablicy kontrolnej i zacz�� manipulowa� mechanizmami przy pomocy obu ko�c�w. Min�o 163 tysi�ce lat �wietlnych i 1630 stuleci, redukuj�c si� nawzajem tak ca�kowicie i dok�adnie, jakby nie poruszali si� w og�le ani w czasie, ani w przestrzeni.

W stolicy planety Dar, kt�ra panuje nad tysi�cami nadaj�cych si� do kolonizacji planet i kt�rej przedstawiciele zbadali miliony innych, bezu�ytecznych, jak na przyk�ad Ziemia, planet � Al Hanley zajmuje wielk�, szklan� klatk� na honorowym miejscu, jako niezwykle ciekawy okaz.

Po�rodku klatki jest sadzawka, z kt�rej cz�sto popija. Widziano zreszt� r�wnie�, jak si� w niej k�pa�. Jest ona nape�niona napojem, kt�ry tak si� ma do najlepszej ziemskiej whisky, jak najlepsza ziemska whisky do bimbru p�dzonego w brudnej wannie. Poza tym zawiera ona, bez szkody dla smaku, wszystkie niezb�dne witaminy i sole mineralne.

Nie wywo�uje te� kaca ani �adnych innych przykrych nast�pstw. Picie go sprawia Hanleyowi rozkosz, daj�c� si� por�wna� chyba tylko z rozkoszami, jakich doznaj� bywalcy Zoo, kt�rzy przypatruj� mu si� w niemym zachwycie, a potem czytaj� obja�nienie na jego klatce:

Od�ywia si� wy��cznie C2H5OH z dodatkiem witamin i soli mineralnych. Miewa przeb�yski inteligencji, ale nie posiada zdolno�ci logicznego my�lenia. Ma�o odporny na wysi�ek � pada z wyczerpania ju� po kilku krokach. Nie przedstawia �adnej warto�ci handlowej, jest jednak jednym z ciekawych okaz�w odkrytych w Galaktyce. Zamieszkuje trzeci� planet� w systemie s�o�ca Jx 654746-908.

Jest on tak fascynuj�cym okazem, �e uczynili go, praktycznie rzecz bior�c, nie�miertelnym. I cale szcz�cie, bo gdyby, nie daj Bo�e, co� mu si� sta�o, mogliby zechcie� zast�pi� go innym okazem Ziemianina i tym razem mogliby trafi� na jakiego� abstynenta, jak ja czy kto� z was. Strach pomy�le�, co by nam w�wczas grozi�o.

Prze�o�y� Lech J�czmyk

Na opustosza�ym obecnie marsja�skim l�dowisku, na jednej z wie� wisi wypchany trocinami skafander.

Nikt nie wie, kto powiesi� ten skafander i co chcia� przez to powiedzie�. Mo�e mia� to by� strach na wr�ble, ostrzegaj�cy wszystkich, kt�rzy chcieliby p�j�� w nasze �lady?

Mo�e po prostu symbol ludzkiej obecno�ci, jak inicja�y wyryte na �cianie bezcennej, zabytkowej budowli, zdaj�ce si� m�wi�: �Jestem zbyt g�upi, aby tworzy�, lecz potrafi� niszczy�. Oto �wiadectwo mojej obecno�ci�.

A mo�e by�o to symboliczne samob�jstwo: wyraz poczucia winy tak wielkiej, �e cz�owiek dokona� na sobie samym egzekucji w miejscu zbrodni.

Kapitan Leyton zobaczy� kuk�� w dzie� naszego odlotu. Pierwszym jego odruchem by�o kaza� to zdj�� natychmiast i odszuka� winowajc�.

Jednak gniew wygas�, zanim s�owa komendy zosta�y wypowiedziane.

By�o w pozie wisz�cej kuk�y co�, co przenikn�o nawet przez skostnia�y pancerz wojskowej dyscypliny. Co� z bezmiernego smutku, �alu i poczucia winy, przepe�niaj�cego nas wszystkich.

Nie wiadomo, czy he�m skafandra opad� do przodu, poniewa� wandalowi nie chcia�o si� wepchn�� tam wi�cej trocin, czy te� by� to zamierzony efekt �wiadomego artysty, wyra�aj�cego za pomoc� dost�pnych mu �rodk�w doznania wszystkich cz�onk�w ekspedycji.

Kapitan nie kaza� zdj�� kuk�y i nikt go nie spyta�, czy tego nie zrobi� � nawet wsz�dobylski podchor��y, kt�ry got�w by� zrobi� wszystko, by si� przypodoba� dow�dcy.

Tak wi�c na opuszczonym marsja�skim l�dowisku wisi zniszczony skafander � kuk�a cz�owieka z trocinami zamiast serca, m�zgu i duszy.

W�wczas wydawa�o si� to jedynym logicznym rozwi�zaniem prawie nierozwi�zywalnego problemu.

Doktor YanDam podsumowa� zagadnienie w swoim pami�tnym przem�wieniu na forum ONZ. Je�eli dostrzega� on w�wczas przed sob� szeregi twarzy wype�niaj�cych audytorium, to widok ten nie przes�ania� mu znacznie pot�niejszej wizji bezdennej otch�ani nieba usianego gwiazdami.

By� mo�e, �e nawet nie zdawa� sobie sprawy z politycznych konieczno�ci, kt�re zawsze m�c� ludzkie marzenia. Wszystko to, co powie, b�dzie rozwa�one przez delegat�w w kategoriach ich osobistych korzy�ci. Po drugie, jego s�owa zostan� ocenione w kategoriach interes�w narodowych. Po trzecie, z punktu widzenia korzy�ci, jakie mog� osi�gn�� r�ne ugrupowania rasowe, religijne itp. Po czwarte, jak mo�e to wp�yn�� na stosunki mi�dzy ma�ymi pa�stwami i wielkimi mocarstwami. Po pi�te, czy projekt b�dzie sprzyja� zachowaniu status quo, tak, aby ci, kt�rzy s� u w�adzy, pozostali u steru, stwarzaj�c jednocze�nie pozory post�pu dla zamkni�cia ust wiecznie niezadowolonym, opozycjonistom. I wreszcie na sz�stym, najg��bszym poziomie (je�li kto� w og�le dotar� tak daleko), mog�a pojawi� si� przelotna my�l o tym, co mo�e by� dobre dla ludzko�ci.

Je�eli doktor YanDam zdawa� sobie spraw�, �e tego rodzaju polityczna rzeczywisto�� zawsze bierze g�r� nad marzeniem uczonych, to nie da� tego po sobie pozna�. M�wi� tak, jak gdyby wszystkie jego my�li poch�ania�y gwiazdy i odwieczne marzenie cz�owieka, aby do nich dotrze�.

��Problem mo�na podsumowa� nast�puj�co � m�wi� doktor YanDam: � Jest pewna granica, do kt�rej mo�na rozwija� teorie naukowe bez sprawdzenia ich w praktyce. Wcze�niej czy p�niej uczony musi przedstawi� swoj� teori� in�ynierom, kt�rzy poddadz� j� bezwzgl�dnej pr�bie praktyki.

Wiemy doskonale, �e rakiety, kt�rych u�ywamy dla naszych nie�mia�ych rekonesans�w w kosmos, nie zaprowadz� nas dalej ni� na najbli�sze planety, gdy� czas podr�y zale�y od raz nadanej statkowi szybko�ci. Je�li nie potrafimy znale�� rozwi�zania tego problemu, to ca�ego naszego kr�tkiego �ycia nie starczy na dotarcie do najbli�szej gwiazdy. Nie starczy r�wnie� naszych ograniczonych zasob�w paliwowych. Musimy nauczy� si� wykorzystywa� jako �r�d�o energii naszych statk�w py� kosmiczny.

Wydaje nam si�, �e potrafimy ju� uzyska� energi� j�drow� nie z jakiej� specjalnej rudy, lecz z dowolnego rodzaju materii. S�dzimy, �e potrafimy kontrolowa� t� reakcj�. Tak m�wi teoria. Ale jak na razie, nie zosta�a ona sprawdzona w praktyce przez in�ynier�w.

Nie mo�emy przeprowadzi� tych pr�b na Ziemi, bo co b�dzie, je�li eksperyment wymknie nam si� z r�k? Nie chcemy r�wnie� u�y� do tego celu Ksi�yca, gdy� jest on, ze wzgl�du na swoj� niewielk� si�� przyci�gania, zbyt cenny dla przysz�ych podr�y mi�dzygwiezdnych. B�dzie on niezast�pion� baz� startow�, nie mo�emy wi�c ryzykowa� jego ska�enia lub zniszczenia.

Utkn�li�my w martwym punkcie. Nie mo�emy posun�� si� naprz�d bez dalszych do�wiadcze� i jednocze�nie nie mo�emy przeprowadzi� ich na Ziemi ani na Ksi�ycu. Trzeba wi�c znale�� inny poligon do�wiadczalny.

Nasi uczeni przedstawili ostatecznie dowody, �e Mars jest planet� martw�. Bezu�yteczn� z punktu widzenia �ycia. Bezu�yteczn� r�wnie� jako �r�d�o bogactw mineralnych, gdy� nasze w�t�e rakiety nie nadaj� si� do transportu na skal� przemys�ow�. Bezu�yteczn� dla kolonizacji ze swoim rozrzedzonym powietrzem i brakiem wody. Istoty ludzkie musz� tam przebywa� w hermetycznych pomieszczeniach lub w skafandrach. Jest to planeta pod ka�dym wzgl�dem bezu�yteczna.

Lecz w�a�nie dlatego bezcenna dla nauki. Poniewa� tam mo�emy sprawdzi� swoj� teori�, nie nara�aj�c ludzko�ci na �adn� strat�. Uwa�amy, �e potrafimy rozpocz�� reakcj� j�drow� w zwyk�ej skale i uzyska� ci�g�e �r�d�o energii. Wierzymy, �e potrafimy nie dopu�ci� do gwa�townego wybuchu.

Je�li nawet liczne pr�by, jakie musimy przeprowadzi�, doprowadz� do ska�enia radioaktywnego lub nawet powolnego zniszczenia planety, to i tak nasz zysk b�dzie niesko�czenie wi�kszy od utraty tego bezwarto�ciowego globu.

Ostatnie zdanie wywo�a�o wyra�ne poruszenie na sali: co� po�redniego pomi�dzy dreszczem l�ku i szmerem podziwu dla odwagi cz�owieka, nie wahaj�cego si� po�wi�ci� ca�ej planety dla dobra nauki. By�o dla nich wida� zaskoczeniem, �e doszli�my tak daleko.

Po chwili namys�u zjawia�o si� uczucie ulgi. Oto proste rozwi�zanie sprawy! Przenie�� daleko od Ziemi nie tylko (eksperymenty YanDama, lecz wszystkie pr�by urz�dze� j�drowych. Uspokoi� obawy i uciszy� tych humanist�w, kt�rzy wol� narazi� ludzko�� na stagnacj� i zast�j ni� ryzykowa� jej przysz�o��. Z punktu widzenia polityki mo�e to przynie�� tylko korzy�ci. I je�li kto� z obecnych my�la� w og�le w tych kategoriach, to rzecz mog�a by� korzystna dla ludzko�ci jako ca�o�ci.

��Nie wierz� w cuda � m�wi� dalej YanDam, kiedy sala si� uspokoi�a � lecz po�o�enie tej planety tak dalekiej, �e trzeba by�o wielkiego post�pu nauki, aby do niej dotrze�, i jednocze�nie wystarczaj�co bliskiej, aby mo�na j� wykorzysta� dla nowego skoku w nauce � zakrawa na cud.

(To dla tych, kt�rzy szukaj� aprobaty si�y wy�szej dla uzasadnienia tego, co i tak mieli zrobi�.)

Pytam teraz: Czy narody �wiata zgadzaj� si�, aby�my wykorzystali do cel�w naukowych, ten tak dogodny i z ka�dego innego punktu widzenia bezu�yteczny naturalny poligon, kt�ry przez tysi�clecia czeka�, �eby m�c si� nam teraz przyda�? Odpowied� Zgromadzenia by�a pozytywna.

Ani doktor YanDam, ani nikt z obecnych na sali, kt�rzy jak przysta�o na polityk�w nie wybiegali my�l� poza najbli�sze g�osowanie, nie powiedzieli pewnych rzeczy do ko�ca:

To prawda, �e opracowali�my teori� wywo�ania kontrolowanej reakcji j�drowej z dowolnego rodzaju materii. Nie znamy za to, jak na razie, sposobu na zatrzymanie rozpocz�tej reakcji.

S�dzimy, �e w przysz�o�ci uda nam si� taki spos�b znale��, s�dzimy, �e powolna reakcja nie wymknie nam si� z r�k i nie poch�onie ca�ej planety, zanim znajdziemy spos�b na jej powstrzymanie. S�dzimy, �e w przysz�o�ci nauka mo�e nawet znale�� spos�b na dezaktywacj� ska�onej planety. Mamy nadziej�, �e tak b�dzie.

Wiemy jednak na pewno, �e bez dalszych eksperyment�w rozw�j nukleoniki zostanie zahamowany. Musimy wi�c wm�wi� w siebie, �e nawet, je�li ca�a planeta zostanie zniszczona, to i tak nie ma czego �a�owa�.

Jak zawsze jednak znalaz�a si� garstka sceptyk�w, kt�rzy podawali w w�tpliwo�� nasze prawo do niszczenia jakiejkolwiek planety. Zawsze znajdzie si� taka grupka niezadowolonych i jak zawsze tak i tym razem wi�kszo�� potrafi�a j� zakrzycze�.

Zreszt� rezultat�w decyzji mieli na sobie do�wiadczy� nasi potomkowie. W ka�dym razie tak w�wczas s�dzili�my.

M�wi� my, gdy� nale�a�em do zespo�u, kt�ry mia� przeprowadzi� eksperyment. Co nie znaczy, �e by�em bohaterem. Nie by�o tam �adnego bohatera. S�usznie czy nies�usznie uznano, �e nie jest to przedsi�wzi�cie widowiskowe, nadaj�ce si� do sprzedania szerokiej publiczno�ci, nie szukano wi�c �adnego fotogenicznego uczonego, kt�ry m�g�by uosabia� eksperyment w oczach milion�w telewidz�w.

Dziennikarze, wierni swojej tradycji sprowadzania najwi�kszych nawet osi�gni�� naukowych do najni�szego wsp�lnego mianownika, to jest taniej sensacji lub �zawego sentymentalizmu, pr�bowali zrobi� gwiazd� z doktora YanDama, kt�ry by� kierownikiem naukowym ca�ego przedsi�wzi�cia. Doktor jednak nie wykaza� ch�ci do wsp�pracy.�� Czy nie uwa�acie, panowie � powiedzia� im � �e czas ju�, aby publiczno�� popiera�a badania naukowe dlatego, �e s� one niezb�dne, nie za� dlatego, �e b�dzie im si� podoba� jaki� fircyk, kt�rego wybierzecie jej na bohatera?

Nie trzeba dodawa�, �e wypowied� nie uradowa�a dziennikarzy, pr�bowali wi�c uczepi� si� kapitana Leytona, odpowiedzialnego za transport, lecz jego odpowiedzi by�y ju� zupe�nie niecenzuralne.

Do mnie nawet nie dotarli. By�em szefem ��czno�ci, czyli m�wi�c po prostu teletechnikiem z mas� dodatkowych k�opot�w. Nawet gdyby do mnie dotarli, nic by im z tego nie przysz�o.

Nie ma we mnie nic z popularnego bohatera. Je�li jestem ekspertem w swojej dziedzinie, to tylko dlatego, �e wcze�nie zrozumia�em prawd�, do kt�rej dochodzi ka�dy le� z odrobin� oleju w g�owie: �ycie eksperta jest �atwiejsze ni� �ycie ignoranta.

Jest jedna okoliczno��, kt�ra predestynuje mnie do opowiedzenia tej historii.

Szef ��czno�ci siedzi na ty�ku w swojej norze, otoczony ekranami monitor�w ukazuj�cych wszystkie odcinki pracy. I dlatego widzia�em wszystko, co si� wydarzy�o.

Dlatego i tylko dlatego ja w�a�nie opowiadam o tym. Nie by�em i nie jestem bohaterem. Po prostu widzia�em, co si� sta�o. I zrobi�o mi si� niedobrze, tak jak wszystkim, kt�rzy widzieli. A teraz staram si� schodzi� ludziom z oczu, przepe�niony wstydem i poczuciem winy. Nie, nikt z nas nie jest bohaterem.

Od samego pocz�tku wszystko by�o pomy�lane i zaplanowane jako prawdziwie naukowy eksperyment, jako praca zbiorowa, w kt�rej indywidualne ambicje s� ca�kowicie podporz�dkowane nadrz�dnemu celowi.

Statek ekspedycji zosta� zmontowany w bazie na Ksi�ycu z cz�ci przysy�anych z Ziemi ma�ymi rakietami.

Dzi�ki niewielkiej sile przyci�gania Ksi�yca start z jego powierzchni by� �atwiejszy. Nie naruszaj�c cennych rezerw paliwa, potrzebnych w drodze powrotnej, uzyskali�my szybko�� pocz�tkow� zapewniaj�c� nam dotarcie do Marsa w ci�gu miesi�ca. Nie b�d� opowiada� o tej podr�y dwunastu ludzi st�oczonych na niewielkiej przestrzeni nie zaj�tej przez zapasy i instrumenty, bo nie s�dz�, aby to mog�o kogokolwiek zainteresowa�.

Budowniczowie statku i uczeni nie zawiedli. W odpowiednim czasie dokonali�my manewru i zeszli�my do mi�kkiego l�dowania na powierzchni Marsa, na wsch�d od �a�cucha niewysokich wzg�rz.

Wszyscy, kt�rzy ogl�dali nasze filmy, maj� pewne poj�cie o odpychaj�cym krajobrazie tej planety: rozrzedzona atmosfera, przez kt�r� nawet w dzie� prze�wiecaj� gwiazdy, bezwodna pustynia, skoki temperatury i nade wszystko przygn�biaj�ca pustka.

Na Ksi�ycu cz�owiek nie czuje si� zbyt przyjemnie, ale tam przynajmniej wida� ogromn� kul� Ziemi. Nie zam�cona atmosfer� wydaje si� by� tak blisko, �e wystarczy wyci�gn�� r�k�, aby j� dotkn��; wie si�, �e tam jest dom, i z pomoc� wyobra�ni mo�na go prawie zobaczy�.

Opowiadaj� sobie na Ksi�ycu taki dowcip: � Czy widzisz ten ma�y p�wysep na wschodnim wybrze�u Ameryki P�nocnej? Tam jest m�j dom!�� Taak � odpowiada drugi.�� A kto to jest ten facet, kt�rego tak serdecznie wita twoja �ona?

Na Marsie Ziemia jest tylko jednym z wielu jasnych punkt�w na czarnym niebie. Jest tak daleko, �e pierwszym uczuciem jest rozpacz, przemo�ne uczucie, �e nigdy ju� nie ujrzy si� swego domu, �agodnego letniego zmierzchu, �e nigdy ju� nie zazna si� mi�o�ci w ramionach kobiety.

Uczeni nie k�amali. Trudno sobie wyobrazi� co� bardziej bezu�ytecznego i obcego cz�owiekowi ni� Mars. Co�, co mo�na wykorzysta� tylko dla takich cel�w jak nasz.

Ukryli�my si� pod powierzchni� planety.

Wszyscy na pewno ogl�dali filmy dokumentalne, wi�c nie trzeba opowiada�, w jaki spos�b robili�my wykopy na pomieszczenia mieszkalne i laboratoria. Z usuwanej z wykop�w ska�y robili�my beton, nie najwy�szej jako�ci, lecz zupe�nie wystarczaj�cy na kr�tki okres, jaki mieli�my tam sp�dzi�. Tym betonem pokryli�my ca�e swoje osiedle tworz�c p�yt� lotniska i jednocze�nie dodatkowe zabezpieczenie przed ucieczk� powietrza z naszych hermetycznych pomieszcze�.

Tak�e, aby stworzy� ochron� przed zab�jczym promieniowaniem, kt�re mieli�my wyzwoli�.

Wznie�li�my metalowe szyby, kt�re mia�y opuszcza� odzianych w skafandry ludzi na g��bsze poziomy, gdzie poprzez �luzy mogli wchodzi� do swoich pomieszcze� mieszkalnych. Jedna wie�a przypada�a na sze�ciu ludzi i by�a nastrojona na sygna� ich skafandr�w. By�o to urz�dzenie pomy�lane na wypadek alarmu i paniki maj�ce zapobiec st�oczeniu si� ludzi przy jednym szybie.

Musieli�my zako�czy� wszystkie te prace w ci�gu kilku pierwszych tygodni � przed przyst�pieniem do pr�b nuklearnych. Ludzie, kt�rzy czerpi� swoj� wiedz� o nauce z popularnych audycji telewizyjnych, nie maj� poj�cia, ile ci�kiej pracy fizycznej musz� nieraz wykonywa� uczeni.

Odczuli�my wyra�n� ulg�, kiedy wreszcie zako�czyli�my budow� i mogli�my odci�� si� od przygn�biaj�cego, oboj�tnego �wiata na powierzchni. (Znacznie �atwiej jest pogodzi� si� z przekonaniem, �e �wiat jest wrogi cz�owiekowi, ni� z faktem, �e jest on doskonale oboj�tny.) W swoich hermetycznych pomieszczeniach mogli�my sobie wyobrazi�, �e pracujemy w klimatyzowanych laboratoriach gdzie� na Ziemi.

Tak by�o �atwiej. Znacznie �atwiej.

Co nie znaczy, �e mia�em cho� troch� mniej pracy. Aby obserwowa� to, co si� dzieje w r�nych miejscach, gdzie pracowa�y ekipy uczonych, trzeba by�o zainstalowa� tam kamery telewizyjne. Ca�y personel marsja�skiej ekspedycji dobierano na podstawie surowych egzamin�w, jednak obaj moi pomocnicy musieli si� chyba dosta� przez protekcj�, gdy� mia�em z nich niewielk� pociech�.

Poza tym w krytycznej sytuacji najcz�ciej okazywa�o si�, �e brak jest najpotrzebniejszej cz�ci, skre�lonej widocznie z przedstawionej przeze mnie listy przez nadgorliwych urz�dnik�w, w ten spos�b wyra�aj�cych swoj� trosk� o dobro ekspedycji.

Jako� dawali�my sobie rad�, ale sporz�dzi�em sobie ma�� list� facet�w, kt�rych po powrocie odszukam, i dam im po mordzie. Na pierwszym miejscu, du�ymi drukowanymi literami figuruje projektant skafandr�w, kt�ry wyobra�a sobie, �e mo�na montowa� delikatny miniaturyzowany sprz�t elektroniczny w jego skafandrach.

Mimo to jako� dawali�my sobie rad�. Z chaosu wy�ania� si� porz�dek. Przeprowadzano eksperymenty. Czasami teorie potwierdza�y si�, cz�ciej nast�powa�o westchnienie, wzruszenie ramionami i znowu obliczenia od pocz�tku.

Po pierwszych trzech miesi�cach spotka�a nas wielka niespodzianka. Wyl�dowa� statek z zaopatrzeniem. Przewa�nie �ywno�� i nawet troch� szampana! Rzeczy, kt�re � jak sobie kto� wyobrazi� � b�d� nam najwi�cej potrzebne. Nawet zdj�cia rozebranych dziewczyn, jakby�my nie mieli do�� k�opot�w bez przypominania mam o tym. Me by�o tylko sprz�tu, o kt�ry prosili�my. Szeroka publiczno�� nie rozumia�a, �e potrzebujemy sprz�tu, wi�c nam go nie przys�ano. Cuda jak wiadomo nie wymagaj� sprz�tu ani wysi�ku; zdarzaj� si�, poniewa� publiczno�� tego ��da.

Paczki z ciasteczkami by�y bardzo mi�ym urozmaiceniem naszej jednostajnej diety, ale wola�bym zamiast nich troch� tak potrzebnych tranzystorowych podzespo��w.

Trzyosobowa za�oga statku obieca�a przed odlotem, �e przeka�e nasze ��dania, ale nie s�dz�, aby dotar�y one kiedykolwiek do wiadomo�ci opinii publicznej. Zreszt� i tak uczeni s� jak wiadomo ch�odnymi, pozbawionymi uczu� istotami, s� szlachetni, m�drzy i ponad tym wszystkim.

Pocz�tkowo uwa�a�em, �e po zako�czeniu rob�t instalacyjnych b�d� m�g� pochodzi� troch� ze szlachetnym i m�drym wyrazem twarzy, ale nic z tego. Gdy tylko zako�czy�em przygotowania na miejscu jednego eksperymentu, trzeba by�o zwija� sprz�t i przenosi� go na nowe miejsce. S�dzili�my, �e mniejsza si�a przyci�gania na Marsie (tylko 38�% ziemskiej) u�atwi nam �ycie, lecz i tak mieli�my dosy� podnoszenia, ci�gni�cia, popychania, taszczenia i przekle�stw.

Ale przecie� nikt nie chce s�ysze� o tym, jak uczeni musz� pracowa� nad przygotowaniem swoich cud�w. Wszystko polega na z�udzeniu, �e mo�na mie� cud bez pracy. W porz�dku. Tak wi�c doszli�my wreszcie do naszego cudu.

Wreszcie wszystko by�o gotowe do g��wnego eksperymentu, kt�ry by� celem naszej ekspedycji.

YanDam wybra� w tym celu niewielkie zag��bienie po�rodku grupy wzg�rz, znanych z transmisji telewizyjnych przesy�anych na Ziemi�.

Nie wiedzieli�my w�wczas, �e widok tych wzg�rz wywo�a� wiele szumu w�r�d naszych archeolog�w. W sk�adzie ekspedycji nie by�o archeologa i teraz rwali sobie oni w�osy z g�owy, poniewa� te wzg�rza wyda�y im si� mocno podejrzane. Wiele przemawia�o za tym, �e mog�y to by� piramidy, nieprawdopodobnie stare, zniszczone erozj� w czasach, gdy planeta posiada�a jeszcze atmosfer�, lecz wci�� jeszcze chroni�ce swoj� zawarto��.

My na Marsie nic o tym nie wiedzieli�my. Administracja uzna�a, �e nie musimy zawraca� sobie g�owy takimi g�upstwami. W gruncie rzeczy krzyk archeolog�w nigdy nie dotar� do szerszej publiczno�ci. Oczywi�cie administracja powinna ich wys�ucha�, ale od kiedy to cz�owiek liczy si� z czym�, co mo�e zmusi� go do rezygnacji z jego plan�w?

Przygotowali�my wszystko do rozpocz�cia wielkiego eksperymentu w tej dolince mi�dzy wzg�rzami. Miejsce by�o idealnie dobrane, poniewa� mogli�my ustawi� kamery obserwacyjne na wzg�rzach i skierowa� je na miejsce, gdzie mia�a si� rozpocz�� akcja.

Za��dano ode mnie ca�ej masy kamer i musia�em je (wbrew protestom) zabra� z innych, mniej wa�nych odcink�w.

Teoria YanDama zosta�a potwierdzona.

Pocz�tkowo jedynie czu�e instrumenty wykazywa�y, �e co� si� dzieje. Stopniowo jednak r�wnie� nieuzbrojonym ludzkim oczom ukaza� si� pog��biaj�cy si� i rozszerzaj�cy otw�r.

Nie jestem specjalist�, lecz, o ile rozumiem, rzecz polega�a na tym, �e reakcji mia�a podlega� tylko jedna warstwa cz�stek i ich rozpad mia� z kolei aktywowa� nast�pn� warstw�.

Eksperyment nie przebiega� idealnie wed�ug planu. Proces rozpadu powinien by� ca�kowity. Nie powinno by� dymu ani ognia, ani �adnych innych zewn�trznych oznak z wyj�tkiem powoli rozszerzaj�cego si� krateru w skale.

W rzeczywisto�ci jednak powstawa�y jakie� produkty uboczne tworz�c kolumn� ci�kiego dymu, unosz�cego si� W rozrzedzonym powietrzu dzi�ki swojej wysokiej temperaturze. Po och�odzeniu radioaktywne cz�steczki dymu osiada�y, ska�aj�c wszystko wok�.

Fizycy rwali sobie w�osy z g�owy, gdy� nie rozporz�dza�em odpowiednim sprz�tem do widzenia w promieniach podczerwonych, co pozwoli�oby przenikn�� k��by dymu. Kln�c oszcz�dnych urz�dnik�w zdo�a�em jakim� cudem z dost�pnych mi cz�ci zmontowa� kilka noktowizor�w. Dzi�ki temu mogli�my przenikn�� wzrokiem k��by dymu i ognia wype�niaj�ce krater.

Mogli�my zobaczy�.

By�o przedpo�udnie (niekt�rzy pami�tali, �e na Ziemi by� to wtorek), mniej wi�cej w trzy tygodnie od rozpocz�cia eksperymentu. Krater mia� ju� oko�o trzydziestu st�p �rednicy i tak� sam� g��boko��, rozrastaj�c si� nieco szybciej ni� przewidywa�y obliczenia, nie tyle jednak, by stwarza�o to niebezpiecze�stwo wybuchu. Tak czy owak, nie mogliby�my zahamowa� raz rozpocz�tej reakcji. Nie wiedzieli�my, jak to zrobi�.

W�a�nie regulowa�em jedn� z kamer, aby uzyska� lepszy obraz po�udniowej �ciany krateru, kiedy �ciana znik�a niczym dotkni�ta ba�ka mydlana. Obraz by� bardzo dobry.

Na tyle dobry, �e zobaczy�em wyra�nie wn�trze podziemnego schronu. Zobaczy�em �ywych Marsjan nagle skr�caj�cych si� w agonii. Zobaczy�em bezcenne dzie�a nieziemskiej cywilizacji wybuchaj�ce p�omieniem lub rozpadaj�ce si� w proch.

W jednej chwili uczeni, wpatrzeni w ekrany monitor�w rozszerzonymi z przera�enia oczami, poczuli, jak uczucie triumfu przeradza si� w �wiadomo�� straszliwej winy.

Ja r�wnie�. Bo ja czuwaj�c nad ca�o�ci� transmisji widzia�em wszystko. Widzia�em tych male�kich i pi�knych ludzi, jak w jednej chwili czernieli, padali i zamieniali si� w py�.

Na Ziemi raz na pokolenie rodzi si� i dorasta karze�ek, kt�ry osi�ga tak doskona�e proporcje, �e normalni, wielcy i niezgrabni ludzie mog� tylko wpatrywa� si� w niemym podziwie, by do ko�ca �ycia zachowa� wspomnienie tego wcielenia doskona�o�ci.

By� mo�e z takich spotka� zrodzi�y si� wsp�lne wszystkim ludom legendy o elfach i wr�kach. A mo�e w zamierzch�ych czasach istnia�y kontakty pomi�dzy Ziemi� a Marsem? A mo�e nawet Ziemia jest dawn� koloni� Marsa, na kt�rej mutacja zrodzi�a gigant�w? Niew�tpliwie byli to ludzie, nasze miniatury.

Przyjrza�em im si� w�wczas. By�o ich w tym pomieszczeniu kilkunastu. A w innych pomieszczeniach? Mo�e w ca�ej sieci podziemnych schron�w? Mo�e ca�a cywilizacja, podobnie jak nasza ekspedycja, schroni�a si� pod powierzchni� planety?

My za� rozpocz�li�my reakcj� prowadz�c� do zniszczenia ca�ej planety. Rozpocz�li�my j�, nie znaj�c sposobu na jej zahamowanie.

Widzia�em ich, jak umierali. Czu�em nieomal ich przed�miertne m�ki.

Lecz nie umar�em razem z nimi.

Nosz� ich m�k� w sobie. B�dzie mi ona towarzyszy� do ko�ca �ycia.

I to ju� wszystko.

Po wielu latach ludzie, kt�rzy nie widzieli tego, co my widzieli�my, nie obci��eni poczuciem winy b�d� si� zastanawia� nad naszym post�powaniem.

Jest w tym wszystkim wiele zagadek. Sk�d ta cywilizacja czerpa�a po�ywienie? Je�li potrafi� przekszta�ca� ska�y w po�ywienie, to dlaczego nie potrafi� zatrzyma� wywo�anego przez nas rozpadu swojej planety? Je�li potrafili wstrz�sn�� naszymi sumieniami tak, �e chodzimy z opuszczonymi g�owami jak smarkacze przy�apani na gor�cym uczynku, to dlaczego nie zrobili tego wcze�niej, zanim by�o za p�no?

Wiele jest takich pyta� bez odpowiedzi. Ludzie b�d� si� te� zastanawiali, dlaczego porzucili�my wi�kszo�� naszego sprz�tu i nie doko�czyli�my eksperymentu; dlaczego przez godzin� patrzyli�my, a potem bez �adnego rozkazu zacz�li�my szykowa� si� do odlotu.

Mo�liwe, �e po pewnym czasie zaczniemy szuka� usprawiedliwie�. Mo�e nawet ju� w czasie d�ugiej drogi powrotnej na Ziemi�.

Zaczniemy twierdzi�, �e to nie by�a nasza wina, �e oni s� tutaj r�wnie winni. Ale� oczywi�cie!

Nawet wi�cej. Ich wina jest wi�ksza ni� nasza!

Dlaczego nie wyle�li ze swoich nor, aby nas przegna�? Cho�by go�ymi r�kami, je�li nie mieli broni. Powinni znale�� w sobie do�� odwagi, aby wyj�� i walczy� w obronie swojej ojczyzny, sztandaru, matek i dzieci!

Zapewne z czasem zaczniemy tak m�wi�. Jest to normalna postawa, kiedy si� chce usprawiedliwi� przest�pstwo. Jest to bardzo ludzkie.

Na razie jednak jedyn� nasz� my�l� jest nie patrze� sobie w oczy. Na opustosza�ym marsja�skim l�dowisku wisi na jednej z wie� skafander wypchany trocinami ze skrzynek, w kt�rych przywie�li�my nasze precyzyjne instrumenty.

Trzeba powiedzie�, �e zbieraj�c si� w drog� powrotn� nie stracili�my g�owy ca�kowicie. Zabrali�my ze sob� cz�� najcenniejszego sprz�tu.

Jedynym niedoskona�ym, prymitywnym instrumentem, jaki przywozimy z wyprawy, jest cz�owiek.

Przelo�y� Lech J�czmyk

��Dobry wiecz�r!

Pani Ferguson drgn�a i podnios�a oczy znad rob�tki.�� Ach, to pani. Prosz�, niech pani usi�dzie. Mamy dzi� pi�kny wiecz�r, prawda?�� O, tak � powiedzia�a pani Pheltie. Usiad�a na krze�le naprzeciw pani Ferguson.

��Pani ma przynajmniej zaj�cie � westchn�a.�� Nigdy nie potrafi�am nauczy� si� robi� na drutach. M�� i Johnny wyjechali przed wieczorem, jestem sama w domu. To dziwne, ale ju� od roku nie pami�tam, �eby m�� by� w domu wieczorem.

Pani Ferguson unios�a brwi do g�ry.�� On i Johnny � wyja�ni�a spiesznie pani Pheltie.�� Od czasu, jak ma nowy w�z, zawsze wieczorami wozi Johnny�ego do miasta. W dzie�, oczywi�cie, nie ma czasu.�� Tak � powiedzia�a pani Ferguson.

��Zreszt�, dawniej by�o tyle roboty � kontynuowa�a pani Pheltie.�� A teraz, c�, automaty. Wszystko robi si� samo, mo�na by pomy�le�, �e te maszyny s� �ywe. Wystarczy powiedzie� jedno s�owo. Po prostu wierzy� si� nie chce. Dwa lata temu nawet mi przez my�l nie przesz�o, �e co� takiego jest mo�liwe.

Pani Ferguson milcza�a.�� Uwa�am, �e rz�d zrobi� bardzo m�drze, �e dogada� si� wreszcie z Uranidami � rzek�a pani Pheltie.�� M�wiono o NICH tyle bzdur, a okazuje si�, �e nie s� wcale straszni. Je�eli chc� sprzedawa� nam maszyny, tym lepiej dla nas. C� znaczy, �e nie my produkujemy te rzeczy? Przecie� p�aci si� IM nie z�otem, ale zwyczajnym w�glem.�� W�a�nie � powiedzia�a pani Ferguson.

��Takie roboty naszej produkcji kosztowa�yby sto razy wi�cej, nieprawda�? Albo samochody; teraz kosztuj� tylko sto dolar�w. I to jakie samochody! M�j m�� powiada, �e je�d�� po prostu same. Nawet w nocy.

Pani Ferguson spojrza�a w okno.�� M�� powinien ju� wr�ci� � powiedzia�a.�� Nie mam poj�cia, co go zatrzyma�o. Mia� wr�ci� przed �sm�. Och, niech pani popatrzy, pani Pheltie. Znowu ONI. Te okropne lataj�ce talerze.�� Coraz ich wi�cej � rzek�a pani Pheltie.�� Prawda? Pani Ferguson przyzna�a, �e tak.�� Kiedy�, kilka lat temu, widzia�am lataj�cy talerz � powiedzia�a pani Pheltie � ale nikt nie chcia� w to wierzy�. A teraz nie ma nocy, by nie pokaza�y si� na niebie. Od czasu podpisania umowy.

��Kiedy je widz� � rzek�a pani Ferguson � mam takie dziwne uczucie.

��Ja r�wnie� � podchwyci�a pani Pheltie.�� ONI ci�gle na nas patrz�. Jak gdyby nas obserwowali. Nie mo�na wyj�� na ulic� wieczorem, �eby kilka tych �wiate� nie zawis�o nad tob�. ONI s� wsz�dzie. Chyba tylko pod ziemi� mo�na si� przed NIMI ukry�. Ale po co?�� Na szcz�cie nie trzeba � powiedzia�a pani Ferguson. Chwila milczenia.�� Jakie to dziwne � powiedzia�a pani Pheltie.�� Co takiego?�� Ockn�a si� pani Ferguson.�� No. ONI. Uranidzi.

��Niedawno by�y ICH fotografie. W tygodniku Life. Wygl�daj� po prostu okropnie.

��Johnny si� NIMI bardzo interesuje � z dum� oznajmi�a pani Pheltie.�� Przyni�s� do domu ksi��k� �Uranidzi� i musia�am j� ca�� przeczyta�. Ale w og�le niewiele o NICH wiadomo.

��Sk�d ONI przylecieli?

��Nie wiem � powiedzia�a pani Pheltie niepewnie.�� Johnny m�wi, �e z jakie� gwiazdy z daleka. Pani Ferguson wzdrygn�a si�.

��Te ICH macki. Wygl�daj� niesamowicie. Nie mog� przyzwyczai� si� do my�li, �e ONI s� lud�mi.

��Ba � powiedzia�a pani Pheltie.�� S� znacznie m�drzejsi od ludzi.

��No, tak. Oczywi�cie.

��Ich maszyny s� niezwyk�e � przyzna�a pani Pheltie.�� Johnny zagl�da� do silnika samochodu, zreszt� wbrew instrukcji, i m�wi, �e tam s� zupe�nie inne urz�dzenia. Niczego nie m�g� zrozumie�. Gdy dotkn�� jednej rurki, oparzy� sobie palec.

Pani Ferguson o�ywi�a si�. � Albo Pomocnicy � rzek�a.�� Te ICH najnowsze automaty, po pi�tna�cie dolar�w. Umiej� prawie wszystko i s� bardzo inteligentne. Nigdy nie mia�am tak poj�tnej s�u��cej. Ale ich wygl�d! Jak ogromne kraby. My�l�, �e mogliby wyprodukowa� model podobniejszy do cz�owieka.�� Ale kupi�a pani?

��Tak. To przecie� naprawd� niedrogie.�� Ja r�wnie�.

Po chwili milczenia odezwa�a si� pani Pheltie.�� Niedawno zamkni�to fabryk� w Monthrole. M�j kuzyn Slick pracowa� w tej fabryce. Dostaje teraz od rz�du dwie�cie pi��dziesi�t dolar�w miesi�cznie. To ca�kiem �adna sumka, ale gdyby by� zwyk�ym robotnikiem, mia�by tylko sto pi��dziesi�t dolar�w.�� To tak�e wystarczy.�� No, owszem.

��Trudno � rzek�a pani Ferguson.�� Musz� zamyka� fabryki. Kto b�dzie kupowa� nasze wyroby? Nawet Ameryka �aci�ska nie zechce, odk�d ju� tam jest misja Uranid�w.�� M�� m�wi, �e tylko przemys� zbrojeniowy pracuje normalnie.�� Och � rzek�a pani Ferguson.�� Jak zwykle.

��Ale Uranidzi nie chc� nam sprzedawa� broni. Ja my�l�, �e to dobrze, ale m�j kuzyn George upiera si�, �e Ziemia przez to nie jest ICH r�wnym partnerem. Uwa�a, �e to niesprawiedliwe z ICH strony.

��On jest pu�kownikiem, prawda?�� Tak.

Znowu zapad�o milczenie. Pani Ferguson wydawa�a si� ca�kowicie zaabsorbowana robot� na drutach. Na korytarzu rozleg� si� odg�os st�pania.�� Kto to?

��Och, nikt � powiedzia�a pani Ferguson.�� Pomocnik. Czasami w��czy si� po r�nych miejscach, kiedy nie ma nic do roboty. Wydaje si�, �e jest ciekawy. Zupe�nie jak �ywy.�� To niesamowite � rzek�a pani Pheltie.�� U mnie jest zupe�nie tak samo. Automatyczne lod�wki w��cz� si� po domu. Pomocnik manipuluje radiem. Samoch�d sam je�dzi doko�a podw�rza. Nigdy nie mo�na przewidzie�, co im przyjdzie na my�l. Gdyby nie to, �e s� takie po�yteczne�

��W�a�nie.

St�panie oddali�o si� w stron� drzwi. Szcz�kn�� zamek i drzwi si� zatrzasn�y.�� Johnny m�wi� � odezwa�a si� pani Pheltie � �e Uranidzi mieli wsp�pracowa� z naszymi uczonymi. Ale uczeni nie potrafili ich zrozumie�. Podobno trzeba uczy� si� przez tysi�c lat, �eby da� sobie rad� z ICH nauk�. � Po co?

��W�a�nie. Przecie� i tak dostajemy, czego nam trzeba. Ale uczeni s� ju� tacy, rozumie pani.�� Mniejsza o to � powiedzia�a pani Ferguson. Pani Pheltie st�umi�a ziewni�cie.�� Telewizja jest coraz gorsza.

��O, tak. Okropny program. Same rakiety i meteory, a� strach patrze�. A do tego te okropne zak��cenia.

��To niezupe�nie zak��cenia � wtr�ci�a pani Pheltie.�� Johnny twierdzi, �e to robi� Uranidzi. Mo�e jest to po prostu ich telewizja. Wczoraj to samo by�o z radiem. Przez trzy godziny nie mo�na by�o s�ucha�.

Pani Pheltie niespokojnie poruszy�a si� na krze�le.�� George��� C� George?

Pani Pheltie zdecydowa�a si�. � By� wczoraj w�ciek�y. M�wi�, �e Uranidzi dezor� �e dezorganizuj� system obronny kraju przez te zak��cenia. Baza w Compton nie mog�a pracowa� przez trzy godziny. George powiedzia�, �e gdyby kto� wtedy zaatakowa�, to by by� koniec.

��Okropne � powiedzia�a pani Ferguson.�� Zn�w lataj�ce talerze. Ile� ich jest? Nigdy nie widzia�am tyle naraz.�� Dziwne.

��Na pewno � do�� niecierpliwie powiedzia�a pani Ferguson.

��Nie to mia�am na my�li � godnie rzek�a pani Pheltie.�� Przez ca�y czas nie widzia�am �adnego samochodu na autostradzie. Dopiero teraz przysz�o mi to do g�owy. Zwykle jest ich mn�stwo, szczeg�lnie wieczorem. Teraz przez ca�� godzin� nie przejecha� t�dy �aden.�� Mo�e��� zacz�a pani Ferguson.�� Co?

��Nie wiem. M�� powinien ju� dawno wr�ci�. Nie chcia�am, �eby wyje�d�a�, ale powiedzia�, �e ma bardzo pilny interes. Mieszkamy tak daleko od miasta�

Pani Pheltie wsta�a i odesz�a od okna.�� Nie � powiedzia�a.�� To nie ma sensu. Nie ma. Na pewno?�� Co?

��Och � powiedzia�a pani Pheltie nerwowo.�� Johnny opowiada� mi wczoraj takie dziwne rzeczy.

��O Uranidach?

��Tak. I o ludziach, w og�le. Ale to naprawd� makabryczne.�� C� to szkodzi? Przecie� to nieprawda.

��Dobrze � rzek�a pani Pheltie.�� Wi�c Johnny powiedzia�, �e wie, dlaczego Uranidzi sprzedaj� nam za bezcen swoje maszyny. Chc�, aby ka�dy cz�owiek mia� na w�asno�� chocia� jedn�. Ale ka�dy cz�owiek, bez wyj�tku.�� No? � rzuci�a pani Ferguson niecierpliwie.�� Oni chc� zdoby� Ziemi� � powiedzia�a pani Pheltie.�� Oczywi�cie, to nieprawda. Ale

Johnny m�wi�, �e chc� to zrobi� nie stosuj�c �adnych bomb ani gaz�w. Bomby zniszczy�yby wszystko, promienie i gazy zatru�yby atmosfer�, Uranidzi nie mogliby osiedli� si� ma takiej planecie.

��Ciekawe � potwierdzi�a pani Ferguson.

��Naturalnie, �e to bzdura � spr�bowa�a si� u�miechn�� pani Pheltie.�� Wi�c Johnny m�wi�, �e ONI nie mog� zrobi� otwartej wojny, chocia� zwyci�yliby na pewno. Wi�c stosuj� podst�p. Co� w rodzaju konia troja�skiego.

Pani Ferguson skin�a g�ow�. � Zatem � ci�gn�a pani Pheltie � ONI sprzedaj� nam swoje urz�dzenia, kt�rych dzia�ania ludzie nie rozumiej�. Jak na przyk�ad samochody. Albo automaty kuchenne. Johnny wymy�li�, �e ka�da z tych maszyn na jaki� sygna� z ICH lataj�cych talerzy mo�e � no, mo�e zabi� cz�owieka, kt�ry j� posiada. W ten spos�b, je�eli to si� stanie jednocze�nie��� Bzdura � powiedzia�a pani Ferguson ostro. Pani Pheltie roze�mia�a si�.

��Oczywi�cie, �e bzdura. Powiedzia�em Johnny�emu, �eby napisa� o tym opowiadanie fantastyczne. Zarobi kilkadziesi�t dolar�w.

Za oknem rozleg�y si� kroki, ostro�ne st�panie sztywnych n�g. Tu� pod oknem szelest zamar�. � Te lataj�ce talerze � powiedzia�a pani Ferguson.�� Nigdy dot�d nie lata�y tak nisko�

Przelo�y� Lech J�czmyk

Czas by�o wraca� do miasta. A to dlatego, �e s�o�ce ju� poczerwienia�o i po trawie rozpe�z�y si� d�ugie, ch�odne cienie. �witezianki jeszcze trzepota�y modrymi skrzyde�kami, ale drobniejsze wa�ki ju� si� pochowa�y, znik�y.

W ci�gu dnia przeszli�my razem z Alkiem jakie� pi�� kilometr�w brzegiem strumienia i schwytali�my �uka. Teraz Alek co chwil� podnosi� do ucha zaci�ni�t� pi�stk� i s�ucha�. �uk szele�ci� �apkami i skrzyde�kami staraj�c si� wydosta� na wolno��. Jeszcze godzin� temu siedzia� sobie na nagrzanym s�o�cem pie�ku i drzema�, zanim Alek nie nakry� go swoj� �apk�. Nigdy w �yciu nie widzia�em podobnego �uka! Polerowane pokrywy skrzyde� l�ni�y mu w s�o�cu jak stal, n�ki przypomina�y przegubowe manipulatory, a w�siki wygl�da�y jak prawdziwe anteny.

��Wiesz, papo, to wcale nie �uk � powiedzia� Alek powa�nie.�� Tak, mnie si� te� tak wydaje � powiedzia�em, bez zastrze�e� w��czaj�c si� do jego zabawy.

Ale zrobi�em to zbyt ch�tnie i skwapliwie. Alka nie mo�na tak �atwo oszuka�. Odziedziczy� spryt po matce.�� Ja powa�nie, a ty��� Nie doko�czy�, zamilk�, zamkn�� si� w sobie.

Dzieci s� jak wschodni m�drcy, kt�rzy wszystkie uczucia maj� wypisane na twarzy, za to wszystkie my�li ukryte tak dok�adnie, �e nikt ich nie zdo�a odczyta�.

Szli�my wolno w kierunku domu brzegiem strumyka o wodzie popstrzonej t�czowymi plamami nafty, mijali�my sterty �wiru i cementu, parkany i magazyny dworca kolejowego. Przeci�li�my tory, weszli�my na k�adk� przerzucon� przez r�w, na kt�rego dnie poniewiera�y si� tak dobrze nam znane stare opony samochodowe, arkusze zardzewia�ej blachy i pogi�ta metalowa beczka. Las nie od razu oddawa� swoje pozycje miastu i ta ziemia niczyja bardzo si� podoba�a Alkowi i mnie. Zawsze zatrzymywali�my si� na mostku, sk�d do domu mieli�my par� krok�w, i jakby�my na co� czekali. Z oddali dobiega� gwar, stuka�y ko�a poci�g�w, rozlega�y si� gwizdki lokomotyw, a mad torem dr�a�y fioletowe i Czerwone �wiate�ka. Takie dnie s� bardzo do siebie podobne.

� �uk zrobi� si� ciep�y � powiedzia� nagle Alek. Dotkn��em palcem. �uk by� b a r d z o ciep�y. Alek t�umaczy�:

��Czyta�em ksi��k� o Marsjanach. Oni s� jak koniki polne, chude, z d�ugimi nogami. Albo jak �uki.

��To fantazja � powiedzia�em.�� Nikt nie wie.�� Fantazja zawsze si� sprawdza. Nie wiesz o tym?

�Trzymam w r�ku szklany s�oik. Uwa�nie mu si� razem z Alkiem przygl�damy. Wieczorem Alek wsadzi� tam �uka, przykry� szklanym spodkiem i postawi� na oknie.

Milczymy. Wprawdzie Alek m�g�by powt�rzy� to, co m�wi� w drodze do domu, ale teraz wiemy, �e sprawa jest bardzo powa�na. S�oik jest pusty, w ci�gu nocy pojawi� si� w nim otw�r z g�adkimi, obtopionymi brzegami. Dziurka nie wi�ksza od pi��dziesi�ciokopiejk�wki. Rozumiemy obaj, �e na dalszy ci�g tej historii b�dziemy pewnie musieli jeszcze d�ugo poczeka�.

Prze�o�y� Tadeusz Gosk

Aleksander Kostylin sta� przy swoim ogromnym biurku i przegl�da� l�ni�ce fotogramy.�� Witaj, Lin � powiedzia� �owca. Kostylin uni�s� �ys� g�ow� i zawo�a�: � O! Home is the sailor, home from sea!

��And the hunter is home from the hlll � odpowiedzia� �owca. U�cisn�li si�.

��Co masz dla mnie ciekawego tym razem?�� rzeczowo zapyta� Kostylin.�� Przylecia�e� prosto z Jaj�y?

��Tak, z Tysi�ca Oparzelisk.�� �owca zasiad� w fotelu i wyci�gn�� nogi przed siebie.�� A ty wci�� tyjesz i �ysiejesz, Lin. Zgubi ci� ten siedz�cy tryb �ycia, wspomnisz jeszcze moje s�owa. Nast�pnym razem zabior� ci� z sob�.

Kostylin z zatroskan� min� obmaca� sw�j wielki brzuch.�� Tak � powiedzia�. � Baronowie starzej� si�, baronowie tyj�� Wi�c co mi przywioz�e�? � Nic szczeg�lnego, Lin. �adnych rewelacji. Z dziesi�� w�y dwustrunowych, kilka nie znanych gatunk�w wielo � muszlowych mi�czak�w� Mog� przejrze�? � �owca wzi�� z biurka plik fotografii.

��Przywi�z� to jeden debiutant. Znasz go?

��Nie.�� �owca ogl�da� zdj�cia.�� Zupe�nie nie�le. To, oczywi�cie, Pandora?�� Masz racj�. Pandora. Gigantyczny rakopaj�k. Wyj�tkowo wielki egzemplarz.

��Tak � powiedzia� �owca wpatruj�c si� w ultrad�wi�kowy karabin wsparty dla por�wnania rozmiar�w o nagi ��ty brzuch rakopaj�ka.�� Nie�le jak na pocz�tkuj�cego. Ale widywa�em ju� wi�ksze sztuki. Ile razy strzela�?

��M�wi, �e dwa razy. I za ka�dym razem w centralny splot nerwowy.

��Nale�a�o strzela� ig�� anestetyczn�. Ch�opczyk troszk� si� zdenerwowa�. � �owca z u�miechem patrzy� na zdj�cie, na kt�rym przej�ty my�liwy dumnie wspiera� nog� na martwym potworze.�� No, dobrze, a co s�ycha� u ciebie w domu?

Kostylin machn�� r�k�. � Istny urz�d stanu cywilnego. Wszyscy si� �eni�. Marta wysz�a za m�� za hydrologa.�� Kt�ra Marta?�� zapyta� �owca.�� Wnuczka?�� Prawnuczka, Paul! Prawnuczka!

��Tak � powiedzia� �owca.�� Baronowie si� starzej�. � Od�o�y� zdj�cia na biurko i wsta�. � No c�, ja ju� chyba sobie p�jd�.

��Znowu?�� z niezadowoleniem zapyta� Kostylin.�� Mo�e ju� starczy?�� Nie, Lin. Tak trzeba. Spotkamy si� tam gdzie zawsze.

�owca kiwn�� g�ow� i wyszed�. Zszed� do parku i skierowa� si� w stron� pawilon�w. Jak zwykle w Muzeum by�o bardzo t�umnie. Ludzie spacerowali po alejkach obsadzonych pomara�czowymi palmami z Wenus, gromadzili si� wok� terrari�w i przy wype�nionych przezroczyst� wod� basenach, w wysokiej trawie pomi�dzy drzewami biega�y dzieci � bawi�y si� w �ciep�o � zimno � Mars�. �owca przystan��, by na nie popatrzy�. By�a to ogromnie pasjonuj�ca zabawa. Bardzo dawno temu z Marsa przywieziono na Ziemi� mimikrodony, ogromne jaszczury o melancholijnym usposobieniu, wspaniale przystosowane do nag�ych przemian w otaczaj�cym je �rodowisku � idealnie opanowa�y umiej�tno�� mimikry. W parku Muzeum korzysta�y z ca�kowitej swobody. Dzieci zabawia�y si� odnajdywaniem mimikrodon�w � wymaga�o to niema�ej spostrzegawczo�ci i zr�czno�ci � a nast�pnie przeci�ga�y zwierzaki z miejsca na miejsce, �eby zobaczy�, jak mimikrodony zmieniaj� kolor. Jaszczury by�y wielkie i ci�kie. Dzieci wlok�y je po ziemi trzymaj�c za sk�r� na karku. Mimikrodony nie protestowa�y. Wygl�da�o na to, �e zabawa sprawia im przyjemno��.

�owca min�� ogromn� przezroczyst� kopu�� chroni�c� terrarium ���ka z planety Ru�ena�. Pod kopu�� na bladej niebieskawej trawie skaka�y i walczy�y z sob� zabawne remby, gigantyczne, ol�niewaj�co kolorowe owady, troch� podobne do ziemskich konik�w polnych. �owca przypomnia� sobie, jak to dwadzie�cia lat temu po raz pierwszy polowa� na Ru�enie. Siedzia� w zasadzce przez trzy doby oczekuj�c na pojawienie si� jakiegokolwiek zwierz�cia, a ogromne t�czuj�ce remby skaka�y doko�a i siada�y na lufie jego karabinu. Przy ���ce� zawsze pe�no by�o ludzi, poniewa� remby s� prze�liczne i ogromnie pocieszne.

Nie opodal wej�cia do centralnego pawilonu �owca zatrzyma� si� przy balustradzie okalaj�cej g��boki okr�g�y basen � studni�. W basenie, w �wiec�cej liliowym �wiat�em wodzie, bezustannie kr��y�o d�ugie kud�ate zwierz� � ichtiomammal, jedyny znany przedstawiciel ciep�okrwistych, oddychaj�cy skrzelami. Ichtiomammal bez przerwy by� w ruchu, p�ywa� zataczaj�c ko�o i przed rokiem, i przed pi�cioma laty, i przed czterdziestoma, kiedy �owca zobaczy� go po raz pierwszy. Ichtiomammala z ogromnym trudem schwyta� s�awny Saillieu. Saillieu od dawna jest trupem, �pi wiecznym snem gdzie� w d�unglach Pandory, a jego ichtiomammal ci�gle jeszcze zatacza kr�gi w liliowej wodzie basenu.

W westybulu pawilonu �owca znowu zatrzyma� si� i przysiad� na chwil� w lekkim foteliku stoj�cym w k�cie. �rodek jasno o�wietlonej sali zajmowa�a wypchana lataj�ca pijawka � �sora � tobu chiru� (�wiat zwierz�cy Marsa, System S�oneczny, typ wielostrunowce, gromada sk�rodyszne, rz�d, rodzina, gatunek � �sora � tobu chiru�). Lataj�ca pijawka by�a jednym z pierwszych eksponat�w w Muzeum Kosmozoologii. Ju� od p�tora wieku ten obrzydliwy potw�r szczerzy� paszcz� przypominaj�c� wielo�upinow� szcz�k� koparki, witaj�c ka�dego, kto wchodzi� do pawilonu. Dziewi�ciometrowy, pokryty tward� l�ni�c� sier�ci�, beznogi, bezoki� Niegdy� w�adca Marsa.

Tak, r�nie bywa�o na Marsie � my�la� �owca.�� Tego si� nie zapomina. Pi��dziesi�t lat temu te bestie prawie ca�kowicie ju� wyt�pione, nieoczekiwanie znowu si� rozmno�y�y i zacz�y jak za dawnych lat uprawia� korsarstwo na szlakach komunikacyjnych ��cz�cych marsja�skie bazy. Wtedy w�a�nie przeprowadzono totaln� ob�aw�. Trz�s�em si� w crawlerze i prawie niczego nie widzia�em w tumanach piasku, kt�ry wzbija�y �elazne g�sienice. Z prawa i z lewa p�dzi�y pustynne czo�gi, wszyscy, kt�rzy w nich siedzieli, zg�osili si� na ochotnika. Jeden z czo�g�w wjechawszy na wydm� nagle si� przewr�ci� i ludzie b�yskawicznie wysypali si� na piach, wtedy i my w�a�nie wyskoczyli�my z chmury kurzu, a Ermler z�apa� mnie za rami� i wrzeszcza� co�, wskazuj�c przed siebie. Spojrza�em i zobaczy�em pijawki, setki pijawek � kr��y�y nad s�onym jeziorem w dolinie mi�dzy wydmami. Zacz��em strzela�, inni te� zacz�li strzela�, a Errhler ci�gle jeszcze nie m�g� si� upora� z rakietomiotem w�asnej konstrukcji. Wszyscy na niego krzyczeli, wymy�lali mu i nawet odgra�ali si�, �e go pobij�, ale nikt nie m�g� si� oderwa� od karabinu. Pier�cie� ob�awy zacie�nia� si� i widzieli�my ju� b�yski wystrza��w z crawler�w id�cych z przeciwnej strony, a wtedy Ermler przesun�� pomi�dzy mn� a kierowc� zardzewia�� rur� swojej armaty, rozleg�a si� potworna detonacja i og�uszony i o�lepiony upad�em ma dno crawlera. Jezioro zasnu� g�sty czarny dym, wszystkie maszyny stan�y, usta�a strzelanina, a ludzie tylko wrzeszczeli i wymachiwali karabinami. Ermler w ci�gu pi�ciu minut zu�y� ca�� posiadan� amunicj�, crawlery podjecha�y do jeziora, a my wysiedli�my, �eby podobija� wszystko, co jeszcze ocala�o po rakietach Ermlera. Pijawki wi�y si� mi�dzy czo�gami, rozgniata�y je g�sienice, a ja ci�gle strzela�em, strzela�em� By�em wtedy m�ody i bardzo lubi�em strzela�. Niestety, zawsze by�em �wietnym strzelcem i nigdy nie chybia�em. A strzela�em nie tylko na Marsie i nie tylko do gro�nych drapie�nik�w. Lepiej by by�o, gdybym nigdy w �yciu nie bra� do r�ki karabinu�

�owca wsta�, przeszed� obok wypchanego potwora i powl�k� si� wzd�u� galerii. Musia� wygl�da� nieszczeg�lnie, bo ludzie zatrzymywali si� i patrzyli na niego zaniepokojeni. Wreszcie podesz�a do� jaka� dziewczyna i nie�mia�o zapyta�a, czy mo�e mu by� w czym� pomocna. �Zastan�w si�, co m�wisz, dziewczyno� � powiedzia� �owca. U�miechn�� si� z wysi�kiem, wsun�� dwa palce w kieszonk� kurtki i wyci�gn�� przecudown� muszl� z Jaj�y. �To dla ciebie � powiedzia� � przywioz�em j� z bardzo daleka�. �Bardzo �le pan wygl�da� � powiedzia�a dziewczyna. �Nie jestem ju� m�ody, c�reczko � odpar� �owca.�� My, starzy, rzadko kiedy dobrze wygl�damy. Zbyt wielki ci�ar musz� d�wiga� nasze dusze�.

Dziewczyna z pewno�ci� go nie zrozumia�a, ale te� �owca bynajmniej tego nie pragn��. Pog�aska� j� po g�owie i poszed� dalej. Tylko, �e teraz wyprostowa� ramiona, stara� si� trzyma� prosto i ludzie wi�cej si� za nim nie ogl�dali.

�Tego mi jeszcze brakuje, �eby dziewcz�ta si� nade mn� litowa�y � my�la�. � Zupe�nie si� rozklei�em. Chyba ju� nie powinienem wraca� na Ziemi�. Powinienem na zawsze pozosta� na Jajle, zamieszka� na brzegu Tysi�ca Oparzelisk i zastawia� �aki na rubinowe w�gorze. Nikt nie zna lepiej ode mnie Tysi�ca Oparzelisk, tam by�bym na swoim miejscu. Jest tam wiele zaj�� dla my�liwego, kt�ry nigdy nie strzela��

�owca stan��. Zawsze zatrzymywa� si� w tym miejscu. W pod�u�nej szklanej skrzynce na kawa�kach szarego piaskowca sta�a na trzech parach rozcapierzonych krzywych n�g pomarszczona, niepozorna, szarawa jaszczurka. W�r�d zwiedzaj�cych szary sze�cion�g nie wywo�ywa� �adnych emocji. Tylko niewielu zna�o niezwyk�� histori� pomarszczonego gada. Ale �owca j� zna� i ilekro� tu przystan��, zawsze ogarnia� go religijny nieomal zachwyt dla niepokonanej si�y �ycia. Jaszczurka ta zosta�a upolowana w odleg�o�ci dziesi�ciu parsek�w od S�o�ca, nast�pnie spreparowana, wypchana i ustawiona tu, w Muzeum. Sta�a tak w gablocie przez dwa lata. I nagle pewnego pi�knego dnia na oczach t�umu zwiedzaj�cych z pomarszczonej szarej sk�ry wylaz�y dziesi�tki male�kich zwinnych sze�cionog�w. Co prawda w ziemskiej atmosferze wszystkie natychmiast pogin�y, spali�y si� w nadmiarze tlenu, ale szum si� podni�s� ogromny i zoologowie do dzi� ci�gle jeszcze si� g�owi�, jak w og�le mog�o do tego doj��. Zaprawd�, �ycie jest tym jedynym, przed czym warto schyli� czo�o�

�owca spacerowa� po galeriach przechodz�c z pawilonu do pawilonu. Ostre afryka�skie s�o�ce, dobre, gor�ce s�o�ce Ziemi o�wietla�o oblane szklistym plastykiem zwierz�ta zrodzone pod innymi s�o�cami, o setki miliard�w kilometr�w st�d. �owca zna� prawie wszystkie, widywa� je wiele razy i nie tylko w Muzeum. Niekiedy zatrzymywa� si� przed nowymi eksponatami, odczytywa� dziwaczne nazwy dziwacznych zwierz�t i znajome nazwiska my�liwych. �Malta�ska szpada�, �Kropkowany jo�, �Wielki tsin � lin�, �Ma�y tsin � lin�, �Kapucyn b�onkonogi�, �Czarne straszyd�o�, ��ab�d� kr�lewna�� Simon Kreutzer W�adimir Babkin, Bruno Belliard, Nioolas Drouo�, Jean Saillieu � junior� �owca zna� ich wszystkich i by� teraz spo�r�d nich najstarszy, cho� nie mia� mo�e najwi�cej szcz�cia. Ale szczerze si� ucieszy�, kiedy Saillieu � junior z�owi� wreszcie �uskowatego skrytoskrzela, kiedy Wo�odia Babkin dostarczy� na Ziemi� �ywego mi�czaka szybownika, a Bruno Belliard ustrzeli� w ko�cu na Pandorze nosogarba z bia�� b�on�, na kt�rego polowa� od wielu lat�

Wreszcie �owca dotar� do dziesi�tego pawilonu, w kt�rym by�o niejedno jego w�asne trofeum. Zatrzymywa� si� teraz przy ka�dej prawie gablocie, wspomina�. �Oto� Lataj�cy dywan�, niekiedy zwany r�wnie��Spadaj�cym li�ciem�. Przez cztery dni nie mog�em wpa�� na jego trop. To by�o na Ru�enie, gdzie tak rzadko padaj� deszcze, gdzie dawno, dawno temu zgin�� znakomity zoolog Ludwik Porta.�Lataj�cy dywan �porusza si� bardzo szybko i ma wy�mienity s�uch. Nie mo�na na niego polowa� z pojazdu, trzeba go tropi� dniem i noc�, szukaj�c ledwie widocznych oleistych �lad�w na li�ciach drzew. Wytropi�em go i od tej pory nikomu innemu ju� si� to nie uda�o. Saillieu, kt�ry bardzo mi tego zazdro�ci�, cz�sto p�niej mawia�, �e to by� czysty przypadek� � �owca z dum� dotkn�� wygrawerowanych na tabliczce liter: �Schwyta� i spreparowa� P. Gniedych�. �Strzela�em do niego cztery razy i ani razu nie chybi�em, ale on �y� jeszcze, kiedy spada� na ziemi� �ami�c ga��zie zielono � piennych drzew. To by�o za czas�w, kiedy jeszcze strzela�em��

A oto �lepy potw�r z przesyconych ci�k� wod� bagien W�adys�awy. �lepy i bezkszta�tny. Nikt nie wiedzia� naprawd�, jaki mu nada� kszta�t, kiedy wypychano sk�r�, wreszcie pos�u�ono si� najbardziej udan� fotografi�. Goni�em go przez bagniska do brzegu, na kt�rym zastawi�em kilka pu�apek, wpad� do jednej z nich i d�ugo potem rycza� wij�c si� w czarnej cieczy. Trzeba by�o a� dw�ch wiader beta � nowokainy, �eby go wreszcie u�pi�. To by�o ca�kiem niedawno, mo�e dziesi�� lat temu, wtedy ju� nie strzela�em� �To jest przyjemne spotkanie�.

Im dalej zag��bia� si� �owca w galerie dziesi�tego pawilonu, tym powolniejsze stawa�y si� jego kroki. Dlatego, �e bardzo nie chcia� i�� dalej. Dlatego, �e nie m�g� nie i�� dalej. Dlatego, �e zbli�a�o si� spotkanie najwa�niejsze. I z ka�dym krokiem przybiera�o na sile uczucie beznadziejnego niepokoju. A zza szk�a ju� mu si� przygl�da�y okr�g�e bia�e oczy.

Jak zwykle podszed� do niewielkiej gabloty i przede wszystkim przeczyta� napis na tabliczce, napis, kt�ry od dawna zna� na pami��: �Zwierz�cy �wiat planety Crookesa, system Gwiazdy EN 92, typ � kr�gowce, gromada, rz�d, rodzina, gatunek � tr�jpalczak czteror�ki. Upolowa� P. Gnie � dych. Spreparowa� dr A. Kostylin�. Potem �owca podni�s� oczy.

W przeszklonej gablocie na pochy�o ustawionej, g�adko wypolerowanej desce le�a�a mocno sp�aszczona wzd�u� osi poziomej g�owa, naga i czarna, z p�askim owalem twarzy. Sk�ra na przedniej cz�ci g�owy by�a g�adka i napi�ta jak na b�bnie, nie by�o warg, nie by�o czo�a, nie by�o nozdrzy. By�y tylko oczy. Okr�g�e, bia�e, o niezwykle szeroko rozstawionych male�kich czarnych �renicach. Prawe by�o lekko uszkodzone i to nadawa�o martwemu spojrzeniu dziwaczny wyraz. Lin by� znakomitym fachowcem � dok�adnie taki sam wyraz oczu mia� tr�jpalczak, kiedy �owca po raz pierwszy pochyli� si� nad nim w g�stej mgle. Dawno to by�o temu�

To by�o przed siedemnastu laty. �Dlaczego to si� musia�o sta�? � pomy�la� �owca.�� Przecie� wcale nie zamierza�em tam polowa�. Crookes stwierdzi� przecie�, �e na planecie nie ma wy�szych form �ycia, znaleziono tylko bakterie i raczki l�dowe. Niemniej kiedy Saunders poprosi� mnie, �ebym zbada� okolic�, zabra�em na wszelki wypadek karabin�.�

Nad kamiennymi osypiskami wisia�a mg�a. Wschodzi�o w�a�nie male�kie czerwone s�o�ce � czerwony karze� EN 92 � i wydawa�o si�, �e mg�a jest purpurowa. Pod mi�kkimi g�sienicami �azika osypywa�y si� kamienie, z mg�y wynurza�y si� po kolei niewysokie ciemne ska�ki. Potem co� si� na szczycie jednej takiej ska�ki poruszy�o i �owca zatrzyma� �azika. Z tej odleg�o�ci trudno by�o zobaczy� zwierz�, a do tego jeszcze ta mg�a i to niesamowite o�wietlenie. Ale �owca mia� znakomite oko i by� do�wiadczonym my�liwym. By�o dla niego oczywiste, �e po ska�ce maszeruje jakie� spore zwierz�, i �owca ucieszy� si�, �e zabra� ze sob� bro�. �Zrobimy z Crookesa balona� � pomy�la� weso�o. Otworzy� klap� w�azu, ostro�nie wysun�� luf� karabinu na zewn�trz, wycelowa�. W chwili gdy mg�a nieco przerzed�a i garbata sylwetka zwierz�cia ostro zarysowa�a si� na tle czerwonawego nieba � strzeli�. I natychmiast z miejsca, w kt�rym znajdowa�o si� zwierz�, buchn�� o�lepiaj�cy fioletowy b�ysk. Rozleg� si� g�o�ny trzask, a potem jaki� przeci�g�y syk. Potem zza �lebu unios�y si� k��by szarego dymu i przyciemni�y r�ow� mg��.

�owca bardzo si� zdziwi�. Doskonale pami�ta�, �e/za�adowa� karabin ig�� anestetyczn�, kt�ra w �adnym razie nie mog�a spowodowa� takiego wybuchu. Po kilkuminutowym namy�le wyszed� z tankietki i uda� si� na poszukiwanie zdobyczy. Znalaz� j� tam, gdzie spodziewa� si� j� znale�� � na kamiennym osypisku pod ska��. By�o to istotnie czworono�ne albo czworor�kie zwietrz� wielko�ci du�ego doga, ale tak straszliwie poparzone i okaleczone, �e �owca znowu si� zdumia� na widok masakry, kt�r� spowodowa�a zwyk�a anestetyczn� ig�a. Trudno by�o sobie teraz nawet wyobrazi�, jaki m�g� by� pierwotny wygl�d zwierz�cia. Stosunkowo nieuszkodzona by�a tylko przednia cz�� g�owy � p�aski owal, obci�gni�ty g�adk� sk�r� i bia�e zagas�e oczy.

Na Ziemi upolowanym zwierz�ciem zaj�� si� Kostylin. Po tygodniu zawiadomi� �owc�, �e jego zdobycz jest bardzo uszkodzona i nie stanowi �adnej rewelacji � chyba �e b�dzie si� j� traktowa�o jako dow�d istnienia wy�szych form �ycia w systemach planetarnych czerwonych kar��w � i poradzi� �owcy, aby w przysz�o�ci z termitowymi nabojami obchodzi� si� ostro�niej. �Mo�na by pomy�le�, �e strzela�e� do niego ze strachu � powiedzia� rozdra�niony � zupe�nie jak gdyby zamierza�o na ciebie napa��. �Ale� ja �wietnie pami�tam, �e strzela�em do niego ig��� � upiera� si� �owca.�� �A ja �wietnie widz�, �e� je trafi� termitow� kul� w kr�gos�up� � odpowiedzia� mu Lin. �owca wzruszy� ramionami i nie przeczy� d�u�ej. Oczywi�cie, ciekawe by�oby dowiedzie� si�, co spowodowa�o tak� eksplozj�, ale w ko�cu nie to jest przecie� najwa�niejsze.

�Tak, wtedy si� wydawa�o, �e to zupe�nie nie ma znaczenia � rozmy�la� �owca. Wci�� jeszcze sta� zapatrzony w p�ask� g�ow� zwierz�cia.�� Po�mia�em si� z Crookesa, posprzecza�em si� z Linem i zapomnia�em o wszystkim. A potem przysz�o zw�tpienie, a w �lad za nim � nieszcz�cie�.

Crookes zorganizowa� dwie wielkie ekspedycje. Przeszuka� na swojej planecie olbrzymie przestrzenie. I nie znalaz� ani jednego zwierz�cia, kt�re przekracza�oby rozmiarami ma�ego raczka. Za to na po�udniowej p�kuli, na skalistym p�askowzg�rzu odkry� nie wiadomo czyje pole startowe � okr�g�� p�aszczyzn� stopionego bazaltu o �rednicy mniej wi�cej dwudziestu metr�w. W pierwszej chwili to odkrycie wzbudzi�o zainteresowanie, ale p�niej okaza�o si�, �e gdzie� w tym rejonie l�dowa� Saunders na gwiazdolocie, kt�ry wymaga� niewielkiego remontu, i wszyscy o odkryciu Crookesa zapomnieli. Wszyscy opr�cz �owcy. Poniewa� ju� w tym czasie zrodzi�y si� pierwsze w�tpliwo�ci.

Kiedy�, przypadkiem, w leningradzkim Klubie Astronaut�w �owca us�ysza� histori� o tym, jak to na planecie Crookesa omal nie sp�on�� �ywcem in�ynier pok�adowy. Wyszed� na powierzchni� planety z uszkodzon� butl� tlenow�. W butli by� przeciek, a atmosfera planety Crookesa nasycona jest lekkimi w�glowodorami, kt�re gwa�townie reaguj� z tlenem. Na szcz�cie zdo�ali zerwa� z ch�opaka p�on�c� butl� i sko�czy�o si� tylko na lekkich poparzeniach. �owca s�ucha� tej opowie�ci i przed jego oczyma pojawi� si� fioletowy b�ysk nad czarn� ska�k�.

Kiedy na planecie Crookesa odkryto to nieznane pole startowe w�tpliwo�ci przerodzi�y si� w straszn� pewno��. �owca pop�dzi� do Kostylina. �Kogo ja zabi�em?!�� krzycza�. � To by�o zwierz�, czy cz�owiek? Lin, kogo ja zabi�em?� Kostylin s�ucha� i twarz nabiega�a mu krwi�, wreszcie rykn��: �Siadaj! Przesta� histeryzowa� jak stara baba! Jak �miesz tak do mnie m�wi�? My�lisz, �e ja, Aleksander Kostylin, nie jestem w stanie odr�ni� istoty rozumnej od zwierz�cia?� � �Ale to pole startowe!�� � �Sam l�dowa�e� na tym p�askowzg�rzu razem z Saundersem�� � �Eksplozja!� Przestrzeli�em mu butl� z tlenem!� � �Nie trzeba by�o strzela� termitowymi nabojami w w�glowodorowej atmosferze� � �Nawet gdyby by�o tak, jak m�wisz, to przecie� Crookes nie znalaz� tam ani jednego wi�cej tr�jpalczaka! Teraz wiem, to by� obcy astronauta!� � �Baba!�� wrzeszcza� Lin.�� Histeryczka! Na planecie Crookesa mog� jeszcze przez najbli�sze sto lat nie znale�� ani jednego tr�jpalczaka! Ogromna planeta, pe�na grot i pieczar, dziurawa jak ser szwajcarski! Mia�e� po prostu szcz�cie, g�upi durniu, tylko �e nie umia�e� go wykorzysta�, i zamiast zwierz�cia przywioz�e� mi troch� zw�glonych ko�ci!� �owca zacisn�� pi�ci, a� zatrzeszcza�y stawy.

��Nie, Lin � wymrucza�. � Ja ci nie przywioz�em zwierz�cia, przywioz�em ci ko�ci obcego astronauty�

�Ile s��w straci�e� niepotrzebnie, Lin! Ile razy mnie przekonywa�e�! Ile� razy mi si� wydawa�o, �e w�tpliwo�ci min�y raz na zawsze, �e znowu mog� oddycha� spokojnie i nie czu� si� morderc�� �e mog� �y� jak wszyscy ludzie. Jak te dzieci, kt�re bawi� si� mimikrodonami� Ale sprytnym sylogizmem nie da si� zabi� zw�tpienia�.

�owca po�o�y� d�onie na przezroczystym pudle � przywar� twarz� do plastyku.�� Kim jeste�? � zapyta� z beznadziejnym smutkiem.

Lin zobaczy� go z daleka i jak zawsze zrobi�o mu si� ogromnie �al tego �mia�ego i weso�ego niegdy� cz�owieka, za�amanego pod ci�arem w�asnego sumienia. Ale Kostylin uda�, �e wszystko jest w najlepszym porz�dku, �e wszystko jest r�wnie wspania�e, jak wspania�y jest s�oneczny dzie� nad Cape Town. G�o�no postukuj�c obcasami podszed� do �owcy, poklepa� go po plecach i umy�lnie rze�kim g�osem zawo�a�: � Koniec spotkania! G�odny jestem jak wilk, Polly!

Idziemy teraz do mnie na pyszny obiad! Marta ugotowa�a dzi� na twoj� cze�� prawdziw� ochsenschwanzsuppe! Chod�my, �owco, ochsenschwanzsuppe czeka!�� Chod�my � cicho powiedzia� �owca.

��Ju� dzwoni�em do domu. Nie mog� si� doczeka�, kiedy ci� zobacz�, marz� o wys�uchaniu twoich opowiada�.

�owca skin�� g�ow� i powoli poszed� w kierunku wyj�cia. Lin popatrzy� na jego przygarbione plecy i odwr�ci� si�. Jego oczy napotka�y martwe spojrzenie oczu zza przezroczystej tafli. �Porozmawiali�cie sobie?� � zapyta� w milczeniu Lin. �Tak�. � �Nic mu nie powiedzia�e��. � �Nie�. Lin spojrza� na tabliczk� �tr�jpalczak czteror�ki. Upolowa� P. Gniedych. Spreparowa� dr A. Kostylin�. Lin znowu obejrza� si� na �owc� i szybko, ukradkiem, dopisa� palcem po s�owie �czteror�ki� s�owo �sapiens�. Na tabliczce nie pozosta� oczywi�cie �aden �lad, ale Lin i tak po�piesznie przetar� j� d�oni�.

Doktorowi Aleksandrowi Kostylinowi te� by�o ci�ko. On przecie� wiedzia� z ca�� pewno�ci�, wiedzia� od samego pocz�tku�

Prze�o�y�a Irena Lewandowska

Profesor postukuj�c obcasami zbieg� po trapie na pas startowy i poszed� w �lad za rulonem. Dywan pop�dzi� niedos�yszalnie. Pop�dzi�, lecz natychmiast przyhamowa� dostosowuj�c si� do szybko�ci mo�liwej dla cz�owieka, kt�ry odwyk� od swojego prawdziwego ci�aru wyznaczonego przez ci��enie ziemskie.

��Na prawo, na lewo, naprz�d � dyktowa� z punktu dyspozytorskiego kto� niewidzialny, a profesor podporz�dkowywa� si� z zadowoleniem, �lizgaj�c si� w�r�d rozst�puj�cego si� przed rulonem t�umu.

Przyjemnie jest czu� w�asny ci�ar. Przyjemnie si� podporz�dkowywa�! Przez p�tora roku dowodzi� wszystkimi, t�skni�c do czas�w, kiedy mo�na by�o rozkazywa� tylko samemu sobie. Och, jak�e mi�o jest rozkazywa� jedynie samemu sobie! Teraz wszyscy witaj� go tu, na Ziemi. Powr�ci�. Wszyscy pragn�, aby si� odezwa�, gestykulowa�. On jednak ma w gardle k�ak waty. C� powiedzie�? Jak przem�wi�? Nie spos�b tego opowiedzie� i opisa�

(Gdyby widziano jego twarz wtedy, gdy pancerz grawiton�w drgn�� i ugi�� si�. A od�amki bryzn�y i zawirowa�y wzd�u� linii si�owych. Nikt nie widzia� � to dobrze!)

Ludzie witali profesora najg��bszym milczeniem.�� �adnych emocji!�� nakaza�o konsylium lekarskie.�� Nerwy profesora s� u kresu.

Nikt z nich, lekarzy, nie wiedzia� na pewno, czy to nerwy u kresu, czy co� innego. Ostatnio psychoindykator wysy�a� ca�kowicie niepoj�te wykresy jego stanu. Krzywe wypisywa�y p�atki, p�ki, kwiaty albo te� wchodzi�y na idealne plateau, unosi�y si� nad osiami niczym ptaki nad stepem. Lekarze gubili si� w wykresach, dyskutowali. Wszyscy jednak stawiali si� w jego po�o�eniu i powiadali: �U kresu�. Tak, po p�torarocznej pracy gabinetowej przywyk� do ciszy absolutnej, pr�niowej. Odg�osy ziemskiej krz�taniny nie przenika�y do g��bin hermetycznie zamkni�tego gabinetu zawieszonego w przestrzeni kosmicznej gdzie� mi�dzy Ziemi� a Ksi�ycem. Stamt�d w�a�nie kierowa� ca�� t� wspania��, pasjonuj�c� i nie ma co ukrywa�, wymagaj�c� takiej inteligencji operacj�, �e niewielu tylko intelektualist�w Ziemi zdecydowa�o si� podnie�� r�k� w odpowiedzi na pytanie: �Kto?��

�Czy�by tak bali si� o moje b�benki?�� zastanawia� si� profesor, z niepokojem wpatruj�c si� w milcz�ce t�umy.�� Dlaczego milcz�?�

Zarz�dzenie troskliwych str��w zdrowia profesora by�o oczywi�cie niepotrzebne. �adne tysi�custe, stadionowe �hura!� nie mog�o dzi� zag�uszy� burzy rado�ci wznosz�cej si� falami w piersi profesora.

Wielka Po��czona Orkiestra Barwomuzyczna z dziesi�t� cz�ci� si�y pomrukiwa�a potpourri z marsz�w protonowych. Profesor machn�� r�k�: �G�o�niej!�. Dyrygenci z przestrachem obejrzeli si� na muzyk�w.�� Jeszcze g�o�niej!�� profesor zdecydowanie przeci�� d�oni� powietrze.

Jedna z rubinowych tr�b, ryzykuj�c, szczekn�a, i rozla�a strumienie r�nobarwnych wi�zek laserowych, zawarcza�y samobie�ne b�bny na poduszkach powietrznych, a w�r�d ludzi wszcz�� si� ruch.�� Hur � r � ra!�� jak po trybunach przetoczy�o si� nad obna�onymi z szacunkiem g�owami.

Profesora uniesiono na r�kach, a dywan potoczy� si� w przeciwnym kierunku.

Odprowadzano go nie tak. Zaciemniony startodrom, tuzin do�wiadczonych wsp�pracownik�w, ma�om�wni prezesi akademii. Przyt�umione odg�osy rozkaz�w. �Blok zasilania�� � �Got�w!� � �Czujnik mas krytycznych�� � �Got�w!� Odklei� kiesze�, wsun�� tam magnetofon, zaklei� na powr�t.

�Mi�o�� ma skrzyd�a jak ptak!� � pobzykiwa�o w kieszeni.

Wtedy, przed startem, plan operacji w og�le mie�ci� si� w g�owie profesora. Pomocnicze pole si�owe, w jego biegunach � grawitatory do zakrzywiania przestrzeni, i tak dalej. A on by� chyba spokojniejszy od innych, kt�rzy ani nie znali tego planu, ani nie mieli swojego. Co� nieco� ju� zrozumia�, zd��y� skonfrontowa�, por�wna�. Na razie jednak nie zdecydowa� si� o tym m�wi� g�o�no. Powiedzie�, znaczy�o nap�dzi� stracha wielu ludziom, a w owych dniach biedne nerwy i tak zaczyna�y odmawia� pos�usze�stwa. �Potem, za miesi�c� � postanowi� nieodwo�alnie.

Zadanie by�o nast�puj�ce. Przed p�tora rokiem z przypadkowych, jak si� pocz�tkowo zdawa�o, pozakosmicznych przyczyn wzros�a pr�dko�� obiegu Ziemi doko�a S�o�ca. I z ka�dym dniem pr�dko�� ta nieustannie wzrasta�a. Obliczenie tak �atwe jak uczniowskie zadanie domowe wskaza�o, kt�rego dnia i o kt�rej godzinie Ziemia ko�ysz�c kontynentami porzuci dawn� marszrut� i pomknie � m�wi�c nienaukowo � gdzie pieprz ro�nie. (P�niej to obliczenie na poziomie zadania szkolnego znalaz�o si� nawet w normalnych programach zada� domowych, wypieraj�c z nich szczeg�owsze i rozwi�zywane z mniejszym zapa�em zadania dotycz�ce ucieczki Ksi�yca.)

Bardziej skomplikowany rachunek zdradzi� trajektori� dalszej podr�y. A zupe�nie ju� zawi�y zestaw oblicze� ujawni� pewien nader niemi�y szczeg�: przebieg�szy z�o�on� elipso � spiral� glob ziemski wyr�nie w �rodek odleg�ej planety �Pi�tak�, zwanej tak ze wzgl�du na pewne podobie�stwo do zdawkowej monety. Wtedy� Wszyscy ju� wiemy, co wtedy nast�pi. Fajerwerk od�amk�w!

Jakie si�y odci�gn�y Ziemi� od jej dawnej, wypr�bowanej gwiazdy? Jakim prawem trajektoria w podejrzany spos�b przebiega przez samo centrum �Pi�taka�? Komu to potrzebne?

Podr�czniki fizyki i astronomii znik�y z kontuar�w jak zdmuchni�te. Ojcowie rodzin ze wzdraganiem si� i dr�eniem podkradali podr�czniki z wypchanych teczek obiecuj�cej m�odzie�y. Za jeden u�ywany egzemplarz proponowali akwarium z o�miornic�, p�czek suszonych afryka�skich g��w albo zestaw lewitacyjny o dzia�aniu zegarowym.

��Komu to potrzebne? A w�a�nie, komu!��� profesor nie chcia� wierzy� w t� hipotez�, sprawy wiary jednak dawno ju� utraci�y sw�j pierwotny sens. Mie�ci si� w �wiatopogl�dzie, nie mie�ci si� � trzeba sprawdzi�! Zasiada� do dzia�aj�cych, funkcjonuj�cych modeli Starego i Nowego Kosmosu.

Tam, w pulsuj�cym mroku przestrzeni, dr�� na swoich orbitach olbrzymy, kar�y, planety i zwyczajne drobne cia�a, okruchy. Zamro�one i wulkaniczne, spopiela�e i dopiero wchodz�ce w okres si�y, w tryb zapewniaj�cy maksymaln� pot�g�, lecz w r�wnej mierze znikome wobec niesko�czonej mnogo�ci podobnych sobie, splataj� swoje trajektorie i pola oddzia�ywania w jednolity, sprawny, miarowo oddychaj�cy organizm. Niech kto� spr�buje upilnowa� ka�dej kom�rki, ka�dej kapilary nieograniczonego, �ywego k��bowiska!

Profesor nie stawia� te� sobie takiego zadania. Poszukiwa� wyrywkowo w�a�nie tego, co potrzebne by�o zaraz, w tej chwili. Zobaczy� na przyk�ad, �e drobna �Centavo � prim� uciek�a, nie, jeszcze nie uciek�a, ale tylko czeka�, jak si� wyrwie, jak opu�ci swego niebieskiego kar�a. Albo �Tugrik�: czworok�tny, spracowany jak seryjna waliza, odp�yn�� od swego czerwonego olbrzyma. Bezpowrotnie. Wp� drogi do �Pi�taka� ko�ysze si� tak�e przeci�tna, niezdolna do �ycia �Nocka�. Wykryto j� sto lat wcze�niej, sm�tnie umieszczono w katalogu i natychmiast zapomniano. Krzywa wyka�e! Ale w�a�nie odesz�a�

Obiekt�w, kt�re wyrwa�y si� z orbit, profesor naliczy� z g�r� tuzin. D�ugim, rozci�gni�tym szeregiem zmierza�y bezradnie w r�wnych odst�pach czasu w jeden punkt � prosto w serce �Pi�taka�.

��Do stu diab��w! Pi�knie id�! � zachwycony wykrzykn�� profesor odrywaj�c si� od oblicze�. � Pi�knie��� powt�rzy� mi�kn�c. W taki spos�b do�wiadczony zawodnik dostrzega sam wytworno�� niepospolitego uderzenia partnera, by zaraz pogr��y� si� w niezbornym stanie nokautu, oszo�omienia.

Sekund� albo dwie profesor sp�dzi� jak w niebycie. Natychmiast jednak zrywem wy trenowane j woli wzi�� si� w gar��, wyprostowa��

Nie sami wi�c budujemy. To znaczy, �e co� funkcjonuje, oddzia�ywa, uprowadza. Jaki� mechanizm � falowy, grawitacyjny. To znaczy��� wypowiedzia� to twardo, pe�nym g�osem, przez zaci�ni�te z�by.

Zapomnie� o wszystkim, my�le� tylko o jednym. Od tej chwili gimnastyka zaczyna�a odgrywa� rol� nie mniejsz� ni� r�wnania i obliczenia.

Profesor pierwszy podni�s� r�k� odpowiadaj�c na decyduj�ce w owych dniach pytanie: �Kto si� podejmie?�. Dow�dcy trzeba by�o stanowczego, terminy skraca�y si� coraz bardziej.�� �Pi�tak� to tarcza strzelnicza. Poligon. Wi�zka fal grawitacyjnych wybiegaj�ca z planet konstelacji �273EA???�X� otacza Ziemi� i prowadzi j� do tarczy. Cel eksperymentu mieszka�c�w �273EA???�X� to zbadanie j�dra Ziemi metod� rozszczepienia wskutek uderzenia o tarcz�. Sygna� zagro�enia do mieszka�c�w �273EA???�X� wys�ano, kiedy� do nich dotrze. Zaczynamy budow� pancerza grawitacyjnego. Pancerz jest jedynym rozwi�zaniem � tej tre�ci depesz� nada� profesor po miesi�cznym milczeniu w swojej hermetycznej celi. R�wno miesi�c, tyle bowiem wyjedna� profesor na absolutne milczenie.

�Kolumna samochodowa gna�a przez ulice zatarasowane wiwatuj�cymi t�umami. Komitet amatorskiego stowarzyszenia �Podaj gwiazd� nacisn��, lekarze ocenili wi�c sytuacj� na nowo. �Wiwatowa�!� � roznios�a si� obowi�zuj�ca wszystkich komenda.

Raz po raz przed samochodem wyrasta�y gigantyczne transparenty z ja�niej�cymi schematami pancerza grawitacyjnego. Na niekt�rych profesorowi udawa�o si� odr�ni� sw�j w�asny, lekko poprawiony i nieco uszlachetniony profil. Profesor si� u�miecha�. No to co? Przecie� uczciwie zapracowa� na nowy profil. Promie� grawitacyjny �273EA???�X� zatrzymany, skuty. Spo�ytkowuje si� go w celach pokojowych. Ziemia kr��y tam, gdzie dawniej! Chocia� pancerz grawitacyjny tu i �wdzie si� nadwer�y�, to jednak swoj� rol� spe�ni�.

Teraz, kiedy kryzys by� ju� za�egnany, profesor m�g� s�usznie uwa�a�, �e mu si� po prostu powiod�o. Operacja �Powr�t do S�o�ca�, eksperyment unikalny w dziejach nauki, hurtowe sprawdzenie wi�kszo�ci istniej�cych teorii (a kt�ry� z oddanych sprawie specjalist�w nie snuje marze� o takim powszechnym sprawdzeniu!), ogromne przedsi�wzi�cie przemys�owe. Ale kiedy teoria i praktyka zespoli�y si� ju� na tyle, wiele ludzi stan�o wobec zagadnienia bez wyj�cia: kt�ra cz�� wysz�a lepiej na tym zespoleniu? A �273EA???�X� � ee, niech si� wykosztuj�, niech wysy�aj� bezmiar energii. Zwini�ta przez pancerz grawitacyjny w pier�cienie, przetransformowana, huczy ona w przewodach wysokiego napi�cia, biegnie do zak�ad�w wielkiej chemii i na pola kukurydziane.

Po prostu si� poszcz�ci�o. Plakaty z profilem profesora unosi�y si� jak ptaki nad poboczami dr�g, a triumfalny, lecz nie pozbawiony pewnej ironii u�miech znaczy� jego twarz pi�tnem niepokoju. Nagle jednak rysy jego twarzy st�a�y, czo�o za� przeora�y zmarszczki. Gwa�townie porwa� si� z siedzenia, jakby ujrza� przed sob� nieoczekiwan� przeszkod�, i przechyliwszy si� do kierowcy krzykn�� mu co� prosto w ucho. Wrzawa t�umu sprawi�a, �e nikt nie dos�ysza�, co w�a�ciwie wykrzykn�� profesor. Ale kierowca us�ysza�. Przestraszony odwr�ci� si� i roz�o�y� r�ce odrywaj�c je na chwil� od kierownicy. Nie, powiada, nie mo�na. W�wczas profesor krzykn�� znowu, rozkazuj�co machaj�c r�k�. Samoch�d profesora wyskoczy� raptownie z ca�ej kolumny, rozp�dzi� si� i rycz�c rzuci� si� w uliczki. Orszak sekund� marudzi�, a potem zgrzytaj�c przera�liwie hamulcami z trudem wstrzyma� rozp�d, zatrzyma� si� i tak�e wpad� tam, w nie daj�ce si� przewidzie� zau�ki.

��Szybciej, szybciej � nalegaj�co szepta� profesor, cho� samoch�d i tak ju� ciska�o z jednej strony na drug� jak kuter na sztormowej fali. A ca�y orszak ciska�o w �lad za nim.�� Podajcie wasze wsp�rz�dne! Podajcie wsp�rz�dne��� rozpaczliwie nawo�ywa�y punkty dyspozytorskie. Ale wszyscy tylko wzruszali ramionami.�� Tu! � rozkaza� profesor.

Limuzyna przystan�a i zamar�a. Profesor wyskoczy�. Natychmiast z pojazd�w pod��aj�cego za nim orszaku powyskakiwali inni ludzie. Teraz wszyscy zobaczyli, dok�d pogna� profesor, �ami�c ca�y porz�dek uroczysto�ci. Do cyklotronu, do pot�nego naro�nika ze szk�a i mas plastycznych, kt�ry wrzyna� si� w dzielnice miejskie na kszta�t dziobu okr�tu pruj�cego przestwory m�rz. Wszyscy wiedzieli, �e tu przed wyruszeniem w kosmos pracowa� profesor. �S�u�ba cz�stek elementarnych� � widnia�o nad frontowym wej�ciem.�� Koledzy!�� g�os profesora przeszed� w falset.�� Do G��wnego Wy��cznika!

I wszyscy rzucili si� za nim przestronnymi chodnikami ze szk�a i tworzyw sztucznych.�� Koledzy!�� powiedzia� profesor oddychaj�c z trudno�ci�. Ruchoma r�koje�� wy��cznika wznosi�a si� nad jego g�ow�. � Tutaj bezpo�rednio przed moim odlotem w komorze cyklotronu kr��y�a cz�stka. Zdumiewaj�ca cz�stka. Najdoskonalsza z cz�stek elementarnych. Chcieli�my j� rozszczepi� przez uderzenie w tarcz�. Jednak�e za ka�dym razem podlatuj�c do tarczy, omija�a j�. Jakby sama decydowa�a. Jakby nie chcia�a zgin��. Zdumiewa�o nas to. Nie mogli�my tego zrozumie�. S�dzili�my, �e zrozumiemy, kiedy rozbijemy j� na cz�ci. I z ka�dym dniem przypierali�my j� do celu coraz bli�ej i bli�ej.

S�owa profesora nios�y si� echem po pustej przestrzeni wielkiej sali i ton�y w mi�kkich ok�adzinach sufit�w. Ludzie stali w milczeniu, nie rozumiej�c jeszcze, po co profesor przywi�z� ich tu, do poddanego konserwacji p�tora roku wcze�niej cyklotronu. Sk�d�, z pl�taniny zakurzonych rur wyszed� cz�owiek w zat�uszczonym fartuchu. Asystent pracowni oddzia�ywa� wzajemnych. W jego lewej r�ce brz�cza� jeszcze poszukiwawczy czujnik paso�ytniczych wi�zek energetycznych. Asystent wygramoli� si� z jakiego� w�azu do u�ytku s�u�bowego i zastyg� oparty na grubym, wypolerowanym d�o�mi trzonku okr�towego szwabi�. Nikt go nie zauwa�y�.

��Przypierali�my j� coraz bardziej � r�ka profesora leg�a na emaliowanej r�koje�ci G��wnego Wy��cznika � potem wylecia�em w kosmos, do�wiadczanie poddano konserwacji. Cz�stka kr��y dotychczas. Wszystkie jej manewry dok�adnie odpowiadaj� naszym manewrom powrotu ku S�o�cu, Zgodnie z tymi samymi r�wnaniami. Czy rozumiecie?! To cz�stka rozumna. Mo�e i ona wysy�a�a do nas sygna�y zagro�enia. Trzeba j� uratowa�! Wy��czy� pola przy�pieszaj�ce��� profesor z determinacj� poci�gn�� d�wigni� r�koje�ci ku sobie.

��Za p�no, profesorze � nieg�o�no odezwa� si� asystent pozostawiony przy cyklotronie.

Wszyscy odwr�cili si� ku niemu. Sta� jak przedtem oparty o sw�j szwabel.�� Komor� pr�niow� cyklotronu wype�ni�o powietrze. Cz�stka przebi�a �cian�. Wyrwa�a si� na zewn�trz�

Prze�o�y� Boles�aw Baranowski

Ameby, wymoczki i inne organizmy, kt�re wskutek doboru naturalnego i walki o byt osi�gn�y mikroskopijne wymiary, by�y nami�tno�ci� Izjumowa, w godzinach s�u�bowych szanowanego profesora mechaniki teoretycznej. No i co z tego? Inni po�wi�caj� sw�j wolny czas rybkom w akwarium, pieskom, uprawiaj� w warunkach domowych banany. Profesor za� oddawa� swoj� cierpliwo�� temu rokuj�cemu wielkie nadzieje, a ukrytemu przed wzrokiem przyt�aczaj�cej wi�kszo�ci ludzi �wiatu najdrobniejszych zwierz�t.

Zapa� kolekcjonera mocno zwi�za� Izjumowa z tymi ruchliwymi, �ar�ocznymi, lecz w gruncie rzeczy niewinnymi stworzeniami. Godzinami m�g� on opowiada� o narowach i podst�pach pierwotniak�w, za ka�dym razem po nowemu. Opowiadanie ko�czy�o si� tylko zawsze tymi samymi s�owy:

��Jednokom�rkowce! A mimo to jaka� tam rozmaito�� � j�dro, protoplazma, otoczka � w tym miejscu profesor robi� tajemnicz� pauz�, lustrowa� obecnych znacz�cym spojrzeniem i dodawa�: � Ale mimo wszystko ich �ycie w niejednym podobne jest do naszego��� Ej�e��� sprzeciwia� si� jaki� adorator chart�w i jamnik�w, specjalista od wa��w korbowych.

��Mogliby�cie przyj�� raz i drugi wieczorkiem � wabi� Izjumow.�� Posiedzimy przy mikroskopie, to sami si� przekonacie.

Ale znajomi dlaczego� nie przychodzili. Takie lekcewa�enie oczywi�cie martwi�o Izjumowa i wprawia�o go po prostu w zak�opotanie. Jego samego nie mierzi�o ogl�danie wszelkiego rodzaju osobliwych seter�w � sznelklops�w, przychodzi� te� na fajfy z bananami domowego chowu. Ale wszyscy ci liczni s�siedzi i przyjaciele z pracy wprawdzie s�uchali, �eby jednak przyj�� i powa�nie, za�y�e sp�dzi� wiecz�r przy mikroskopie, na to ich si� z�owi� nie da�o. Zbywali go �artami. Kto� o�wiadcza�, �e opowiadania Izjumowa same przez si� wyczerpuj� temat, i �e po nich nie ma co robi� przy mikroskopie. Natomiast s�siad zajmuj�cy si� hodowl� unikalnej odmiany drapie�nych szabloz�bych kr�lik�w obawia� si� jakby potwierdzenia, �e jego �ycie nie r�ni si� od �ycia wymoczk�w.

��Zrozumcie� � bezowocnie protestowa� profesor � nie u�ywam przeno�ni. �e tak powiem, dla reklamy zamierzenia�

Takie post�powanie przyjaci� profesor usprawiedliwia� konsumpcyjnym charakterem ich w�asnych nami�tno�ci. Banan mo�na zje��, z m�dral� sznelklopsem cho�by rozmawia� spaceruj�c po bulwarach, a z szabloz�bym kr�likiem Stie�k�, kt�ry przegryz� gard�o buldogowi s�siada, zwanemu Krabem, uda si� nawet wyprawa na tygrysa. Ale co za korzy�� z ameby? Abstrakcyjne zainteresowania!

Jednak�e sukcesy praktycznych s�siad�w tylko rozpala�y wyobra�ni� Izjumowa, tote� jeszcze gorliwiej zg��bia� tajemnice drobnoustroj�w. Szczeg�ln� opiek� otacza� Izjumow odmiany wyhodowane w�asnor�cznie. By�y i takie.

Do jego kolekcji trafia�y egzemplarze o dw�ch wiciach, z kilkoma j�drami albo zgo�a ich pozbawione, a tak�e z wieloma otoczkami � odmiana najlepiej przygotowana na wszelkie okoliczno�ci �ycia.

Najniezwyklejsze za� okazy zrodzi�y si� w owej kolbie, kt�ra pewnego razu przypadkiem pozosta�a przy otwartym oknie. Przebywa�y w niej pospolite na pierwszy rzut oka pantofelki, ma�o kto wiedzia� wi�c o ich dziwnej, chorobliwej niemal wra�liwo�ci na zmian� warunk�w egzystencji. W dwuwiciowym towarzystwie same te� przybiera�y wygl�d dwuwiciowc�w, w innej kompanii zdo�a�y si� gdzie� postara� o niepotrzebne otoczki i znowu na poz�r nie r�ni�y si� od przedstawicieli wi�kszo�ci. Ale znalaz�szy si� w swojej kolbie odzyskiwa�y znowu swe pierwotne rysy.

Nieznaczne przegrzanie albo � przeciwnie � przech�odzenie mog�o od razu wygubi� wra�liwe osobniki. A� tu Izjumow zostawi� je przy rozwartym oknie, w samym centrum przeci�g�w i spadk�w temperatury. Teraz nale�a�o wi�c oczekiwa�, �e epidemie grypowe i inne zaczn� dziesi�tkowa� mieszka�c�w zapomnianego naczynia.

Izjumow, rzecz jasna, mocno si� przestraszy� stwierdziwszy takie niedbalstwo i nawet nie od razu zdecydowa� si� spojrze� w okular na skutki rozszala�ej katastrofy. Bolesne uczucie niepowetowanej straty zala�o dusz� profesora. A dobrze by by�o jeszcze wypatroszy� tuzin pierwotniak�w dla wy�szych cel�w badania naukowego; koniecznych ofiar si� nie uniknie. Ale tak ni st�d, ni zow�d, wyprawi� do praojc�w ca�� koloni� � wstyd!

Czy to jednak wiatry przynios�y ze sob� szczeg�lnie o�ywiaj�c� �wie�o��, czy podniecaj�ce ha�asy ulicy pobudzi�y wra�liw� natur� mieszka�c�w kolby, do��, �e Izjumow nie wykry� ani jednego martwego egzemplarza.

Ma�o tego � w mikroskopie dobrze si� da�o dostrzec, �e zachowuj� si� one z wi�kszym o�ywieniem ni� zwykle, b�yskawicznie przecinaj�c zawarto�� naczynia.�� �ywotne!�� rado�nie skonstatowa� Izjumow odrywaj�c si� od mikroskopu.

Profesor wiedzia�, �e na przyk�ad muzyka wyra�nie przy�piesza czynno�ci �ywej kom�rki. Przy akompaniamencie pi�knej, orze�wiaj�cej muzyki kom�rki przyzwyczaja�y si� do sytuacji, w kt�rych nawet wirusom kiepsko si� wiod�o. Czy�by jednak przypadkowy splot ulicznych ha�as�w wytworzy� na jaki� czas harmoni� muzyczn� i w ten spos�b uratowa� histori� eksperymentu od �a�osnego ko�ca?

Czy aby ha�asy? Muzyka tramwaj�w i wywrotek?�� rozwa�a� Izjumow, nie wiedz�c z rado�ci, gdzie postawi� cenn� kolb�. Natychmiast nasypa� do niej najlepszego proszku czekoladowego �Mokka� i umie�ci� j� w delikatnym ultrafiolecie, w kt�rym � jak wiedzia� � pierwotniaki lubi�y si� opala�. A kilka �ez rado�ci, kt�re zapl�ta�y si� w przystrzy�onej profesorskiej br�dce, znikn�o w g��bi eksperymentalnego naczynia.

To otrze�wi�o Izjumowa � w kolbie obca substancja! Zneutralizowa�!

Szybkim nawykowym ruchem profesor narzuci� kitel, w powietrzu mign�a lekarska czapeczka, a na rozcapierzone palce nasun�a si� guma r�kawiczek � i profesor zastyg� nad mikroskopem. Jedna jego r�ka porusza�a reguluj�cymi pokr�t�ami przyrz�du, druga zawis�a nad p�k�, gotowa do z�apania w odpowiednim momencie flakonu z p�ynem neutralizuj�cym.

Tym razem jednak nie by�o flakonowi s�dzone przechyli� si� nad kolb�. Pozosta� on na p�ce, to bowiem, co odbywa�o si� w g��bi naczynia, ca�kowicie wyklucza�o konieczno�� neutralizacji. Nie trac�c kszta�tu �zy oblepione ze wszech stron mn�stwem jednokom�rkowc�w powoli sp�ywa�y na dno �ci�gane wsp�lnymi wysi�kami ca�ej armady pierwotniak�w. Profesor Izjum�w skoczy� w bok i wlepi� nieuzbrojone oczy w kolb�. Sprawia� wra�enie cz�owieka, kt�ry usn�� � dajmy na to � pod surowymi sklepieniami konserwatorium, a obudzi� si� w skleconej z desek jarmarcznej budzie do jazdy po pionowej �cianie. Cia�niej naci�gn�� r�kawiczki i znowu przywar� do okularu. Nie by�o w�tpliwo�ci. Na samym dnie dobiega�o w�a�nie ko�ca zamurowywanie jak�� subtelnie br�zow� substancj� zwalonych na kup� �ez. Sk�ad owej substancji profesor okre�li� od razu � czekolada w proszku �Mokka�. Przysun�� wi�c do mikroskopu aparat filmowy, kt�ry zaterkota� robi�c rzadkie w naszych czasach uj�cia roboczego entuzjazmu jednokom�rkowc�w.

Pierwotniaki za� si� nie kr�powa�y. Bez niepotrzebnej krz�taniny i bez zderze� przecina�y we wszystkich kierunkach przestrze� kolby. I tylko jeden z nich zachowywa� niewzruszony spok�j. Pokryty licznymi gruze�kami � mackami mieni� si� wszystkimi barwami t�czy i majestatycznie ko�ysa� tu� przy �ciance, pozuj�c niejako przed obiektywem aparatu filmowego. Raz po raz podfruwali do niego inni uczestnicy wypadk�w, przez chwil� ko�ysali si� obok, jakby wys�uchiwali rozkaz�w, potem na z�amanie karku gnali z powrotem w wir energicznej dzia�alno�ci.

��Ho � ho � ho � w zamy�leniu wymamrota� profesor opadaj�c na oparcie fotela.�� Nowa odmiana. Przynios�o z ulicy. Nikomu jeszcze nie znana forma. I to jaka! Kieruj�ca si� zasadami organizacji. Hm, hm!�� Profesor zawzi�cie pociera� d�onie przechadzaj�c si� po gabinecie.

By� to zaiste dla Izjumowa dzie� szcz�liwych przypadk�w i odkry�. Zdoby� tak� odmian�, w dodatku tak prosto. Przecie� za t� jedn� kolb� odda�by wszystkie inne i mikroskop na dok�adk�.

Ten dzie� od razu przybli�y� profesora ku dawno upragnionemu i, zdawa� by si� mog�o, gin�cemu ju� celowi. Czu�, �e nowa odmiana pomo�e wreszcie rozstrzygn�� zagadnienie, dla kt�rego on, profesor nauk �cis�ych, zag��bi� si� w te wieczorne obserwacje mikrokosmosu.

Pies cieszy si� i rozpacza. �ycie s�siedzkich jamnik�w i sznelklops�w �wiadczy�o o tym bezspornie. Zimnokrwistej rybie tak�e nie jest obce poczucie szcz�cia � nie bez podstaw w pewnych porach bije ogonem i srebrzy�cie wypryskuje nad pod�wietlon� g�ad� akwari�w. Ale dalej, ni�ej na drabinie rozwoju fizycznego i umys�owego? �uki, wa�ki, bo�e kr�wki, inne owady, �limaki i mikroby? Czy na pewnym poziomie ma�o�ci natura postawi�a sztywn� zapor�, poza kt�r� morze nami�tno�ci przestaje toczy� swoje pieniste fale?

Wierny metodom nauk �cis�ych, w znacznej mierze opartych na poj�ciu wielko�ci zmierzaj�cej do zera, profesor Izjumow i w tym wypadku si�gn�� do znikomo ma�ych organizm�w. Na ich przyk�adzie zagadnienie uzyskiwa�o rozwi�zanie zasadnicze: je�eli wolne s� od dzia�ania emocji, to gdzie� wznosi si� zapora.

Ali�ci wyhodowane na po�ywkach pierwotniaki zachowywa�y si� pow�ci�gliwie, nie okazywa�y ani rado�ci, ani rozpaczy, tote� jedynym, kogo to martwi�o, by� sam Izjumow, p�niej jednak przywyk� i zacz�� si� zadowala� ma�ymi rado�ciami kolekcjonera. A� tu nagle takie szcz�cie!

Jednokom�rkowce, kt�re ju� dawniej na�ladowa�y, co tylko si� da�o, teraz wzi�y si� do dzie�a ze zdwojon� energi�. Przez ca�� dob� t�oczy�y si� wok� t�czowego przybysza i od czasu do czasu same gra�y innymi barwami widma. Patrzcie tylko, jakie jeste�my. Przyjdzie czas, to zal�nimy nie gorzej ni� inni.

Wkr�tce mieni�cych si� t�czowo osobnik�w by�o tyle, �e Izjumowa kosztowa�o wiele trudu odnajdywanie protoplasty tego ca�ego zjawiska. Rozmie�ci� tedy �w ludek po r�nych butelkach w taki spos�b, by w ka�dej z nich znalaz� si� cho� jeden t�czowy egzemplarz.

Mo�na by�o oczekiwa�, �e �yj�tka si� spesz�. By�o jednak inaczej. W ka�dym naczyniu ustali�a si� �cis�a subordynacja, a og�lny porz�dek � jak dawniej � nadawa� ja�niej�cy okaz.

Izjumow zrozumia�, �e nowe zjawisko nieodwo�alnie utrwali�o si� w �yciu drobnoustroj�w, znowu wi�c zebra� je wszystkie w wielkim szklanym wiadrze.

Tydzie� mija� za tygodniem, a pierwotniaki wcale nie kwapi�y si� z mieszaniem swoich oddzia��w: teraz ka�dej butelce odpowiada�a pewna cz�� obj�to�ci wiadra. W jednym miejscu zaczyna�y powstawa� konstrukcje z mikroskopijnymi kom�rkami (�powierzchnia mieszkalna!� � zrozumia� profesor), w innym zieleni� si� dywan wodorost�w � tam rozstrzygano problemy aprowizacyjne. S�owem, zasady rejonizacji i specjalizacji ugruntowa�y si� w �onie przezroczystego anta�ka.

Czasem tylko wszystkie �yj�tka, jak na komend�, porzuca�y prac� i gromadz�c si� w �a�cuszki zaczyna�y sun�� w tak szale�czych korowodach, �e profesorowi �mi�o si� w oczach, a w wiadrze bi�y �r�d�a i tryska�y fontanny jak w gotuj�cym si� imbryku. Profesor niemal nie w�tpi�, �e objawy emocji s� niezbite. I �e anatomiczny dow�d wcale nie kryje si� za siedmioma g�rami. Nale�a�o tylko doczeka� sekcji okaz�w i zbada� nerwowe o�rodki percepcji emocjonalnej.

Zjawisko �wiecenia wzmog�o si� tymczasem w takim stopniu, �e na poszczeg�lne egzemplarze trudno by�o patrze�, bo oczy bola�y. Wieczorami, po zako�czeniu notatek w dziennikach laboratoryjnych, Izjum�w szeroko otwiera� okna, wy��cza� �wiat�o i wygodnie sadowi� si� w fotelu na wprost szklanego wiadra. Warstwa wody w naczyniu �wieci�a teraz r�wnym mlecznym blaskiem, tu i �wdzie zapala�y si� dr��ce gwiazdki, a utajone pluski wplata�y si� w odg�osy miasta obijaj�ce si� po zaciemnionym pokoju.

Profesor zapuszcza� d�ugie, zamy�lone spojrzenia w otw�r okienny, patrzy� te� na mieni�ce si� w mroku wiadro, a palce jego wystukiwa�y na por�czy fotela oktaw� za oktaw�. Co odbywa si� tam w tym cichym odm�cie, w malutkim oceanie z w�asnymi pr�dami i wirami? Wczoraj jeszcze profesor m�g� zdecydowanie odpowiedzie�: to i to, wszystko zgodnie ze znanymi prawami mikrobiologii. W ostatnich jednak godzinach w dusz� profesora wkrad�o si� wra�enie, jak gdyby egzystencja lokator�w wiadra wype�nia�a si� now�, tajemnicz� tre�ci�. I jak gdyby wystarczy�o tylko, by on, Izjumow, podszed� do wiadra, a wszyscy jego mieszka�cy natychmiast rzuc� swoje g��wne sprawy i zaczn� zajmowa� si�, czym popadnie, byle nie tym, czym sekund� wcze�niej.

Niepokoj�ce by�o te� zachowanie si� laboratoryjnego kota, Skalpela. Kot by� to zwyk�y sobie kot, nagle jakby go zamieniono. Zaczai co chwila kr�ci� si� ko�o szklanego wiadra i co� tam mrucze�. A� pewnego razu przywl�k� z jakiej� dalekiej piwnicy mysz i po�o�y� tu� przy wiadrze. Pierwotniaki urz�dzi�y w tym miejscu wspania�e ta�ce z fontannami i �r�de�kami. Wygi�wszy grzbiet w pa��k Skalpel poch�ania� wzrokiem widoki burzliwego istnienia nowego �ywio�u.

Instynktem badacza Izjumow wyczuwa�, �e dalej zwleka� nie mo�na. Trzeba dzia�a�, dop�ki bieg zdarze� ostatecznie nie wymknie si� spod jego kontroli. Tote� po wypadku z mysz� profesor po raz pierwszy wypatroszy� kilka t�czowych egzemplarzy rozpoczynaj�c w ten spos�b planowe badanie wn�trzno�ci unikalnej odmiany. Niekt�re po prostu kraja� na drobne kawa�ki dobieraj�c si� do tajemniczych o�rodk�w psychiki, inne poddawa� oddzia�ywaniu pot�nego arsena�u wsp�czesnego wyposa�enia laboratoryjnego i wypuszcza� z powrotem. Znaczone okazy obraca� na szybkobie�nych wir�wkach, na�wietla� promieniami jonizuj�cymi, umieszcza� w atmosferze truj�cych substancji chemicznych i tak dalej. Szczeg�lnie interesowa�o go zagadnienie, w jakim kierunku potoczy si� rozw�j uczestnik�w kolonii, w kt�rych osiad�y znakowane i wypuszczone na wolno�� okazy.

Bra� potrzebne osobniki wi�zkami, obrabia� w odpowiedni spos�b i wi�zkami wypuszcza� z powrotem.

I c�? Znakowane egzemplarze nie i zd��y�y na dobre pojawi� si� w swojej spo�eczno�ci, kiedy podci�gano do nich jak�� p�prze�roczyst� plamk�, �a�cuszek znaczonych powoli przeci�ga� przez ni� i wszelkie �lady oddzia�ywania laboratoryjnego arsena�u znika�y, jak r�k� odj��.

Co m�g� zrobi� cz�owiek wobec dowolnego czy mimowolnego, lecz tak zaci�tego oporu? Na miejscu Iz j umowa kto� inny machn��by r�k�: �yjcie sobie! Profesor jednak zasmakowa� ju� w pojedynku, zacz�t� spraw� nale�a�o kontynuowa�.

��Nauka wymaga ofiar � rzek� kiedy� skradaj�c si� na palcach do wiadra. W prawej r�ce �ciska� siteczko do po�owu okaz�w.

Postanowi� pozbawi� kierownictwa �ywio�owy ruch oporu �wydobywaj�c i� wiadra wszystkich na raz najwybitniejszych przedstawicieli wyhodowanej przez siebie fauny i flory. Oszcz�dnymi, wydoskonalonymi przez d�ugoletni� praktyk� ruchami szybko zrealizowa� plan i supercienki skalpel przygotowany ju� by� do zag��bienia si� w r�owe cia�o pierwszego �wietlika, znienacka jednak zasz�o co� nieprzewidzianego. �wie�o z�owiony okaz, zasyczawszy przenikliwie jak �ar�wka przy ostatnim roz�arzeniu, wybuch�, a w �lad za nim uczyni�y to pozosta�e osobniki. Ostry dymek podra�ni� nozdrza Izjumowa. Z wspania�ego, najlepszego zespo�u �wietlik�w pierwszej wielko�ci pozosta�y jedynie tlej�ce �achmany.

Profesor z przestrachem odwr�ci� si� ku wiadru. Zlewaj�c si� niemal z ciemno�ci� sta�o ono na dawnym miejscu wygasiwszy �wiat�a co do jednego. W jego z�udnym spokoju czai�a si� jaka� gro�ba czy kara. Nerwy profesora nie wytrzyma�y, otar� wilgotne czo�o i ci�ko dysz�c skoczy� ku oknu.

Daleko w dole na chodnikach ulicznych przewala� si� wieczorny t�um � ci�gn�ce po swoich trajektoriach punkty. Tam, na dnie inspektowego miejskiego lata, m�czy�ni, kobiety, dzieci, sprzedawcy lod�w, gazeciarze, m�odzie�cy z paczkami w r�ku, wyrostki wdzieraj�ce si� na niedozwolone seanse, ogl�dani z wysoko�ci profesorskiego pi�tra stawali si� nieodr�nialni � punkty poruszaj�ce si� w swoich sprawach. Oto zab�ysn�� i zgas� ognik, kto� wsun�� w usta papierosa, tam zape�ga� jeszcze jeden p�omyczek � kubek w kubek profesorska kolekcja zapalaj�ca wieczorne �wiat�a. Izjumow a� wzdrygn�� si� zrobiwszy to por�wnanie. Odwr�ci� si� instynktownie. Wewn�trz wiadra ja�nia� cienki purpurowy galon: to �yj�tka zebra�y si� w jeden �a�cuch tworz�c napis lity jak wywieszka piekarni obwarzank�w.

�N a t y c h m i a s t o p u � � c i e p o k � j D a l i � c i e s i � w e z n a k i�

Pierwsz� rzecz�, kt�ra rzuci�a si� w oczy Izjumowa, kiedy nast�pnego wieczoru otworzy� drzwi laboratorium, by�o na o�cie� otwarte okno. Przewr�cone na bok wiadro le�a�o na parapecie. Dzwoni�o sm�tnie pod s�abymi uderzeniami uko�nych stru�ek deszczu. Profesor rzuci� si� ku parapetowi � niestety, ca�a zawarto�� wyciek�a ju� do podokiennej rynienki deszczowej. Profesor cicho poszuka� fotela. Skapitulowa�.

W �w dzie� Izjumowa dosi�g�o jeszcze jedno rozczarowanie. Kot laboratoryjny, Skalpel, znik� bez �ladu.

A pierwotniaki? Jakie niespodzianki szykuj� im nowe losy? Przemkn�wszy przez �cieki miejskie, przez g��bokie studzienki kanalizacyjne wynurz� si� w jakim� weso�ym potoczku w ch�odnym cieniu brz�z albo w�r�d jam i zatoczek, gdzie powoli pluszcza mi�tusy. Albo nawet pogr��� si� w morzach, oceanach, gdzie pod wiecznie b��kitnym niebem pieni si� przyb�j, a wiatr �wie�szy jest od naj�wie�szych nawet powiew�w wielkiego miasta.

Prze�o�y� Boles�aw Baranowski

Najpierw by�y czarne, l�ni�ce statki, kt�re siej�c doko�a strach, pada�y na obszerne l�dowisko jak ziarno na rol�. Po nich, niby barwne motyle, l�dowa�y powoli jaskrawokolorowe pojazdy, zawisaj�c na chwil� nad ziemi�, jakby si� waha�y.

��Cudowny widok!�� westchn�a Serena, wychylaj�c si� z okna sali konferencyjnej.�� Brakuje przy tym tylko muzyki.

��Chyba marsza pogrzebowego � powiedzia� Thorn � albo requiem. M�wi�c mi�dzy nami, Rena, jestem pe�en jak najgorszych my�li. Je�li si� nie dogadamy, ca�e to piek�o rozp�ta si� od nowa. Czy wyobra�asz sobie jeszcze jeden taki rok jak ten ubieg�y?

��Kiedy na pewno si� dogadacie!�� zaprotestowa�a �ywo Serena.�� Je�eli w og�le zgodzili si� podj�� rozmowy, to znaczy, �e im te� zale�y na spokoju.

��Na ich spokoju czy naszym?�� spyta� Thorn patrz�c ponuro przez okno.�� Obawiam si�, �e jeste�my zbyt naiwni w ca�ej tej sprawie. Wiele wody up�yn�o od czasu, kiedy �piewali�my: �Na wojenk� nie p�jdꔅ Stracili�my czujno��, niezb�dn� w stosunkach z obcymi. Sk�d wiadomo na przyk�ad, �e to nie podst�p; mo�e postanowili zgromadzi� ca�e nasze dow�dztwo w jednym miejscu, a potem urz�dzi� masakr�

��Nigdy w �yciu!�� Serena przytuli�a si� do niego mocno, a Thorn obj�� j� czule.�� Przecie� nie mogliby pogwa�ci�

��Nie mogliby?�� Przycisn�� policzek do jej w�os�w.�� Nie wiadomo. Po prostu nie wiadomo. Przecie� w�a�ciwie nic o nich nie wiemy. Nie mamy zielonego poj�cia o ich zwyczajach, a tym bardziej o ich skali warto�ci. O tym, jak przyjm� nasz� propozycj� zaprzestania dzia�a� wojennych.

��Na pewno maj� uczciwe zamiary. Inaczej nie braliby ze sob� rodzin. M�wi�e�, zdaje si�, �e te kolorowe statki to s� mieszkalne?

��Owszem, zaproponowali, �eby obie strony wzi�y rodziny, ale to o niczym nie �wiadczy. Oni zabieraj� rodziny nawet na bitw�. � Na bitw�?!

��Tak. Na czas dzia�a� grupuj� wszystkie statki mieszkalne poza zasi�giem ognia, ale co z tego, kiedy za ka�dym razem, jak uszkodzimy czy rozbijemy kt�r�� z ich jednostek bojowych, co najmniej jeden pojazd mieszkalny wymyka si� spod ich kontroli i ginie w przestrzeni albo wybucha. A mo�e to s� po prostu przyczepy, uzale�nione od jednostek liniowych pod wzgl�dem nap�du?�� Bruzdy na zatroskanej twarzy Thorna pog��bi�y si�. � Oni nawet nie zdaj� sobie z tego sprawy, ale praktycznie zmusili nas do zawieszenia broni. Czy� mo�emy niszczy� ich flot� wojenn�, skoro za ka�dym str�conym czarnym statkiem spada jeden z tych bajecznie kolorowych pojazd�w mieszkalnych � jakby cz�owiek obrywa� p�atki z kwiatu. A ka�dy taki p�atek to �ycie kilku kobiet i dzieci.

Serena wzdrygn�a si� i przylgn�a mocniej do Thorna.�� Konferencja musi da� wyniki. Nie mo�e by� wi�cej wojny. Musicie si� jako� z nimi dogada�. Przecie� je�eli i my chcemy pokoju, i oni�

��Kiedy my nie wiemy, czego oni chc� � powiedzia� Thorn ponuro.�� Naje�d�cy, agresorzy, przybysze z wrogich �wiat�w, tak zupe�nie odmienni od nas � jakim cudem mamy doj�� do porozumienia?

W milczeniu opu�cili sal� konferencyjn�, zwalniaj�c zatrzask w klamce i zamykaj�c za sob� drzwi.

��Mamo, popatrz, mur!�� r�czki pi�cioletniego Splintera jak dwie brudne rozgwiazdy rozp�aszczy�y si� na falistej zielonkawej powierzchni wysokiego na dziesi�� st�p p�otu z

vitritonu, kt�ry wij�c si� w�r�d drzew opada� wzd�u� �agodnego stoku pag�rka.

��A sk�d on si� tu wzi��? A po co? Dlaczego nie mo�emy si� ju� bawi� nad sadzawk� ze z�otymi rybkami? Serena opar�a r�k� o mur.

��Ci ludzie, kt�rzy przyjechali w tych �adnych kolorowych pojazdach, te� musz� mie� troch� miejsca do spacerowania i zabawy. Dlatego saperzy zbudowali im ten mur.

��A dlaczego oni mi nie pozwalaj� bawi� si� w sadzawce?�� brwi Splintera �ci�gn�y si� gro�nie.

��Oni nie wiedz�, �e masz na to ochot� � odpar�a Serena.

��To ja im powiem � o�wiadczy� Splinter i zadar� g�ow� do g�ry.�� Hej, wy tam!�� wrzasn�� zaciskaj�c pi�ci i a� sztywniej�c z wysi�ku.�� Hej! S�uchajcie, ja chc� si� bawi� nad sadzawk�!

Serena roze�mia�a si�. � Cicho, Splinter! Nawet je�li ci� us�ysz�, to i tak nie zrozumiej�. Oni przyjechali z bardzo, bardzo daleka i m�wi� innym j�zykiem ni� my.

��Ale mo�e by�my mogli si� tam pobawi� � powiedzia� Splinter smutno.

��Owszem � westchn�a Serena � m�g�by� si� bawi�, gdyby nie by�o tego p�otu. Nie wiemy, synku, co to s� za ludzie. Czy oni by chcieli si� z nami bawi�. Czy byliby� grzeczni.�� A jak si� mo�emy przekona�, jak oni s� za t� paskudn� �cian�?

��Nie mo�emy, synku. W�a�nie dlatego nie mo�emy. Kiedy schodzili zboczem, Splinter ca�y czas wi�d� r�czk� wzd�u� muru.

��A mo�e oni s� niedobrzy � powiedzia� na koniec.�� Mo�e s� tacy �li, �e saperzy musieli zrobi� dla nich klatk�, tak� duuu��, duuu�� klatk�? � Si�gn�� r�czk�, jak m�g� najwy�ej.�� Czy oni maj� ogony, mamo?

��Ogony � roze�mia�a si� Serena � co ci przychodzi do g�owy?

��Nie wiem. Bo oni przylecieli z daleka, daleeeka. Ja bym te� chcia� mie� ogon � taki d�ugi, zakr�cony i kud�aty!�� poruszy� energicznie ma�� pupk�. � A po co ci ogon?�� zapyta�a Serena.

��Przyda�by mi si� � odpar� powa�nie Splinter.�� Do wspinania i� i �eby mi by�o ciep�o w szyj�! Dlaczego tu nie ma �adnych dzieci?�� zapyta�, kiedy znale�li si� na dole.�� Z kim ja si� b�d� bawi�?

��Trudno mi to wyt�umaczy� � zacz�a Serena siadaj�c na w�skiej k�adce przerzuconej przez koryto ma�ego wyschni�tego strumyka.�� No to nie t�umacz. Tylko mi powiedz.

��Pos�uchaj: Linjeni przylecieli w du�ych czarnych statkach, �eby porozmawia� z genera�em Worshamem i kilkoma innymi genera�ami. A w tych okr�g�ych kolorowych pojazdach przywie�li swoje rodziny. Wi�c i nasi wzi�li ze sob� swoje rodziny, ale tylko tw�j tata ma ma�e dziecko. Wszyscy inni s� doro�li. Dlatego nie masz si� z kim bawi�. � M�j Bo�e, �eby to wszystko rzeczywi�cie by�o takie proste, pomy�la�a Serena, zm�czona ci�gn�cymi si� od tygodni rozmowami i wyczekiwaniem.

��Aha � powiedzia� Splinter z namys�em � to znaczy, �e po tamtej stronie muru s� dzieci?

��Tak, z pewno�ci� s� ma�e Linjeni � odpar�a Serena.�� My�l�, �e mo�esz je nawet nazywa� dzie�mi.

Splinter zsun�� si� do �o�yska potoku i po�o�y� na brzuchu. Przytkn�� policzek do piasku i zajrza� przez szpar�, jaka powsta�a w miejscu, gdzie p�ot przecina� dolink�.

��Nie widz� nikogo � powiedzia� zawiedziony. W milczeniu ruszyli z powrotem pod g�r� i zn�w r�czka Splintera podskakiwa�a na falistej powierzchni p�otu.

��Mamo?�� zagadn�� ma�y, kiedy znale�li si� na dziedzi�cu. � S�ucham, synku.�� Ten mur jest po to, �eby oni nie wychodzili, prawda?�� Tak � odpar�a Serena.�� A mnie si� wydaje, �e nie. �e po to, �eby mnie od nich odgrodzi�.

Serena prze�ywa�a z Thornem ci�kie dni. Noc� le�a�a ko�o niego z szeroko otwartymi oczami i patrz�c, jak si� rzuca, jak nawet we �nie szuka wyj�cia z trudnej sytuacji, nie przestawa�a si�� modli�.

Z zaci�ni�tymi ustami sprz�ta�a nie tkni�te posi�ki i tylko parzy�a coraz wi�cej kawy. Dzieli�a z nim wszystkie nadzieje, czepia�a si� ka�dego nowego pomys�u, a kiedy wraca� z niczym, zn�w opuszcza�a r�ce. Tymczasem robi�a, co mog�a, �eby Splinter nie odczu� tego w najmniejszym stopniu: w pi�kne s�oneczne dni pozostawia�a mu do�� du�� swobod� w obr�bie koszar, a wieczorami zajmowa�a si� nim, na ile jej tylko pozwala� czas.

Pewnego dnia upina�a w�a�nie w�osy, k�tem oka patrz�c na k�pi�cego si� malca, kt�ry zgarnia� pian� i rozsmarowywa� j� sobie po policzkach i brodzie.

��B�d� si� musia� goli� jak tata � mrucza� pod nosem.�� Goli�, goli�, goli�! � Zgarn�� pian� palcem. Po chwili nabra� pe�ne gar�cie mydlin i rozprowadzi� po ca�ej buzi.�� Jestem Doovie. Jestem ca�y kosmaty jak Doovie. Popatrz, mamo, jestem ca�y..

. � Otworzy� oczy, �eby zobaczy�, czy Serena patrzy. Sko�czy�o si� energiczn� akcj� ratunkow�, kt�ra trwa�a przez najbli�sze kilka minut. Kiedy �zy obesch�y, Serena zacz�a wyciera� malca.

��A na pewno Doovie te� by p�aka�, jakby mu si� myd�o dosta�o do oczu � powiedzia� Splinter pochlipuj�c jeszcze.�� Prawda, mamo?�� Doovie?�� odpar�a Serena.�� Mo�liwe. Ka�dy by p�aka�. A kto to jest Doovie?

Czu�a, jak cia�o Splintera sztywnieje na jej kolanach. Malec odwr�ci� si� i zapatrzy� gdzie� w przestrze�.

��Mamusiu, jak my�lisz, czy tata pobawi si� ze mn� jutro?

��Mo�e��� z�apa�a jedn� z jego mokrych n�ek.�� Ale kto to jest Doovie?�� Mamusiu, czy mo�e by� dzi� na kolacj� r�owy budy�? Ja tak lubi� r�owy budy� � Kto to jest Doovie?�� g�os Sereny zabrzmia� stanowczo. Splinter przygl�da� si� badawczo paznokciowi swego kciuka, po czym spojrza� na ni� spod oka.�� Doovie��� zacz��. � Doovie to jest taki ma�y ch�opczyk.�� Aha, taki zmy�lony!�� powiedzia�a Serena.

��Nie � szepn�� Splinter spuszczaj�c g�ow�. � Prawdziwy. Linjeni.�� Serena ze zdumienia zaniem�wi�a, a malec patrz�c jej pokornie w oczy, zacz�� m�wi� szybko: � On jest grzeczny �ud�, mamo, bardzo grzeczny! Nie m�wi brzydkich wyraz�w, nie k�amie i nie odpowiada nie�adnie swojej mamusi. I umie tak szybko biega� jak ja, a mo�e nawet szybciej � jak ja si� potkn�. On, on��� Splinter spu�ci� oczy.�� Ja go bardzo lubi� � broda zacz�a mu si� trz���.

��Ale gdzie� to znaczy jak� przecie� jest p�ot � Serena z przera�enia nie mog�a znale�� s��w.

��Wykopa�em dziur� � wyzna� malec.�� Pod p�otem, tam gdzie jest piasek. Wcale mi nie zabrania�a�. Doovie przyszed� si� ze mn� pobawi�. I jego mama te�. Ona jest bardzo �adna.

Ma r�owe futerko. A Doovie jeszcze �adniejsze, zielone. Na ca�ym ciele!�� Splinter o�ywi� si�. � Tak, na ca�ym ciele. Nawet pod ubraniem. Wszystko ma kosmate, opr�cz nosa, oczu, uszu i d�oni.

��Ale, Splinter, jak �mia�e�! Przecie� mog�o ci si� co� sta�. Oni mogli��� Serena przycisn�a go mocniej, �eby nie widzia� jej twarzy.

Uwolni� si� z jej obj��. � Doovie nikomu by nie zrobi� krzywdy! Ale, wiesz co, mamo, on umie zamyka� nos. Tak, m�wi� ci, umie zamyka� nos i zwija� uszy! Ja bym te� tak chcia�. To by by�o fajnie. Ale za to ja jestem wi�kszy od niego i potrafi� �piewa� � a on nie, aha! Tylko �e on mo�e gwizda� przez nos, a jak ja pr�buj�, to mi si� tylko dmucha. Doovie jest naprawd� fajo wy.

Serena zupe�nie nie wiedzia�a, co o tym wszystkim my�le�. Ubieraj�c malca w pi�am� czu�a, jak j� przechodz� ciarki. Co robi�? Zabroni� Splinterowi prze�a�enia przez dziur� na tamt� stron�? Jak chroni� go przed niebezpiecze�stwem, kt�re mo�e mu grozi� w ka�dej chwili? Go by na to wszystko powiedzia� Thorn? I czy mu w og�le m�wi�? To by mog�o wywo�a� incydent, kt�ry�

��Splinter, ile razy bawi�e� si� z Doovie�em?

��Ile razy?�� malec dumnie wypi�� pier� pod czyst� pi�amk�. � Zaraz, musz� policzy� � powiedzia� powa�nie i przek�adaj�c paluszki zaczai mrucze� pod nosem.�� Cztery razy!�� Wykrzykn�� z triumfem.�� Raz, dwa, trzy, cztery, tak, cztery razy!�� A nie ba�e� si�?

��Nie � powiedzia� i doda� szybko: � Mo�e ciut ciut za pierwszym razem. My�la�em, �e maj� ogony, �eby �apa� ludzi za szyj� i dusi�. Ale nie maj� � rzek� zawiedziony.�� Tylko ubranie tak jak my, a pod spodem futro.�� M�wi�e�, �e widzia�e� i j ego mam�, tak?

��No pewnie. Ona tam by�a, jak poszed�em do nich pierwszy raz. I wygna�a wszystkich, bo si� na mnie gapili, wszystkich doros�ych. Bo tam nie ma �adnych dzieciak�w opr�cz Doovie�ego. Pchali si� i chcieli mnie dotkn��, ale ona im powiedzia�a, �eby sobie poszli. I zosta�a tylko ona i Doovie.

��Och, Splinter!�� wykrzykn�a Serena. Wyobrazi�a sobie swojego malca otoczonego przez t�ocz�cych si� Linjeni, kt�rzy usi�owali go dotkn��. � Co si� sta�o, mamo?�� zdziwi� si� ma�y.

��Nic, kochanie.�� Zwil�y�a wargi.�� Czy mog�abym nast�pnym razem i�� z tob�? Chcia�abym zobaczy� si� z mam� Doovie�ego.

��No pewnie!�� wykrzykn�� Splinter.�� Chod�my ju� teraz!

��Nie, teraz nie � odpar�a Serena, czuj�c, jak pod wp�ywem ust�puj�cego napi�cia robi� jej si� mi�kkie nogi.�� Teraz jest za p�no. P�jdziemy do nich jutro. Ale, wiesz co, synku, na razie nie m�wmy o tym tatusiowi. Niech to b�dzie dla niego niespodzianka.

��Dobrze, to fajna niespodzianka � powiedzia� Splinter.�� Ty� si� te� nie spodziewa�a, prawda?

��Prawda, zupe�nie si� nie spodziewa�am. Nazajutrz Splinter kucn�� przy dziurze i dok�adnie si� jej przyjrza�.

��Troch� ma�a � oznajmi�. � �eby� si� tylko zmie�ci�a. Serena, mimo �e mia�a dusz� na ramieniu, roze�mia�a si�.

��To nawet nie bardzo wypada. I�� z wizyt� i utkn�� w drzwiach. Splinter zachichota�.

��Ale by by�o �miesznie. Chod�, mo�e znajdziemy dla ciebie prawdziwe drzwi.

��Nie trzeba � zaprotestowa�a spiesznie.�� Mo�emy te powi�kszy�.

��Dobra. P�jd� po Doovie�ego, to pomo�e mi kopa�.

��Zgoda � przysta�a ze �ci�ni�tym gard�em. Boi si� dziecka � szydzi�a sama z siebie. Boi si�

Linjeni, agresora, naje�d�cy � usi�owa�a si� broni�.

Splinter rozp�aszczy� si� na ziemi i przeczo�ga� na drug� stron�. � Zacznij kopa�, a ja zaraz wracam!�� krzykn��.

Serena ukl�k�a i zacz�a pog��bia� otw�r. Sypki piasek ust�powa� tak �atwo, �e z��czy�a �ukowato wygi�te ramiona i j�a go wygarnia�.

Nagle us�ysza�a krzyk Splintera.

Na sekund� znieruchomia�a jak pora�ona. Krzyk powt�rzy� si�, tym razem znacznie bli�ej. Zacz�a kopa� w gor�czkowym po�piechu. Przeciskaj�c si� przez dziur� czu�a piasek za dekoltem, czu�a b�l zdartej o kraw�d� p�otu sk�ry na plecach. Zobaczy�a malca biegn�cego ze szlochem w jej stron�.

��Doovie! Doovie si� topi! Jest w sadzawce! Ca�y pod wod�! Nie mog� go wydosta�! Mamo, maaamo!

Serena z�apa�a go za r�k� i potykaj�c si� poci�gn�a w stron� sadzawki. Przechyli�a si� przez niski murek; w k��bi�cej si� kipieli mign�o jej zielone futerko i szeroko otwarte oczy. Odsun�a szybko Splintera, g��boko zaczerpn�a tchu i skoczy�a do wody. Poczu�a zimne uk�ucie; si�gn�a w g�stym mroku r�k�, ale bij�ce na o�lep r�ce ii nogi Doovie�ego, co chwila jej si� wy�lizgiwa�y.

Wreszcie, zach�ystuj�c si� i wykas�uj�c wod�, przesadzi�a przez murek wierzgaj�cego malca. Splinter z�apa� go za r�k� i szarpn��, za� Serena wygramoliwszy si� na kraw�d� obmur�wki, wyczerpana run�a na Doovie�ego. W tym samym momencie da� si� s�ysze� d�wi�k wy�szy i bardziej przenikliwy ni� krzyk Splintera, Serena gwa�townym ruchem zosta�a odsuni�ta, a Doovie znalaz� si� w r�owych ramionach swojej matki. Serena odgarn�a ociekaj�ce wod� w�osy i napotka�a wrogie spojrzenie r�owych oczu.

Jednym susem dopad�a Splintera i przytuli�a go mocno do siebie nie spuszczaj�c Linjeni z oka. R�owa matka obmaca�a dok�adnie swoje zielone dziecko i Serena pomy�la�a z dziwnym dystansem: Splinter nic nie m�wi�, �e Dowie ma oczy pod kolor sier�ci i �e jest p�etwonogi.

P�etwonogi! Zacz�a si� �mia� niemal histerycznie. M�j Bo�e! Nic dziwnego, �e jego matka tak si� wystraszy�a.

��Czy rozmawiacie jako� z Doovie�em?�� zapyta�a pochlipuj�cego Splintera.�� Nie!�� wyszlocha�. � M�wienie jest niepotrzebne do zabawy.

��Przesta� p�aka�, synku, i pom� mi. Musimy co� poradzi�. Mama Doovie�ego my�li, �e chcieli�my go skrzywdzi�. On by si� nie utopi�. Pami�taj, �e on potrafi zamyka� nos i zwija� uszy. Jak wyt�umaczy� jego mamusi, �e nie chcieli�my mu zrobi� nic z�ego?�� Mo�emy��� Splinter w zak�opotaniu pociera� r�czk� policzek.�� Mo�emy go ukocha�. � To nie wystarczy � odpar�a z l�kiem patrz�c na wychodz�ce z zaro�li i zbli�aj�ce si� ku nim kolorowe istoty.�� Pewnie nawet nie pozwoli nam go dotkn��.

Przez chwil� zastanawia�a si�, czy nie ucieka�, ale odetchn�wszy g��boko opanowa�a strach.

��Chod�, Splinter, poka�emy im na migi � powiedzia�a � �e my�leli�my, �e Doovie si� topi. Ty na niby wpadniesz do sadzawki, a ja ci� wyci�gn�. Udawaj topielca, a ja b�d� p�aka�a.�� Ty ju� p�aczesz, mamo � powiedzia� Splinter, robi�c podk�wk�. � Ja �wicz� � odpar�a staraj�c si� nada� g�osowi spokojne brzmienie.�� Chod�, spr�bujemy.

Splinter zawaha� si� na brzegu sadzawki, wyra�nie stroni�c od wody, kt�ra tak go zawsze fascynowa�a. Serena krzykn�a nagle i malec straci� z przera�enia r�wnowag�. B�yskawicznie, niemal zanim zd��y� si� na dobre zanurzy�, schwyci�a go i wyci�gn�a, staraj�c si� nada� zar�wno swoim s�owom, jak i ruchom pozory rozpaczy.

��Masz by� nie�ywy � szepn�a do malca.�� Masz by� zupe�nie nie�ywy! Jak topielec!�� Splinter zrobi� si� tak bezw�adny w jej ramionach, �e rozpacz Sereny by�a niemal szczera. Pochyli�a si� nad nieruchomym cia�kiem i kiwaj�c si� w ty� i w prz�d wydawa�a okrzyki b�lu.

Nagle poczu�a na ramieniu dotyk i spojrza�a w kolorowe oczy Linjena. Matka Doovie�ego u�miechn�a si�, ukazuj�c bia�e z�by i r�ow�, kosmaty r�k� poklepa�a Splintera po ramieniu. Malec otworzy� oczy i usiad�. Doovie zerkn�� zza matki i ju� po chwili tarzali si� i kozio�kowali rado�nie mi�dzy dwiema spogl�daj�cymi z nieufno�ci� kobietami. Serena roze�mia�a si� niepewnie, a matka Doovie�ego zagwizda�a �agodnie przez nos.

Tej nocy Thorn obudzi� Seren� krzycz�c przez sen. D�ugo le�a�a w ciemno�ci, modl�c si�, po czym wsta�a i posz�a zajrze� do Splintera. Ukl�k�a i otworzy�a najni�sz� szuflad� jego szafki. Przesun�a d�oni� po l�ni�cych fa�dach materia�u, kt�rym okry�a j� matka Doovie�ego, kiedy jej ubranie sch�o. Serena da�a jej w zamian swoj� koronkow� halk�. Czu�a pod palcami wypuk�� faktur� tkaniny i wspomina�a, jak pi�knie wygl�da�a ona w promieniach zachodz�cego s�o�ca. Zaraz jednak s�o�ce znik�o; przed oczyma Sereny pojawi� si� rozbity czarny statek i gin�cy w �arze pojazd mieszkalny, a w nim zw�glone futerka � r�owe, zielone i ��te, i te pi�kne tkaniny stopione w p�omieniach niszczycielskiego ognia. Opar�a g�ow� na r�ce i wzdrygn�a si�.

Nagle obraz si� zmieni�: teraz ujrza�a, jak srebrzysty stateczek czernieje i jak wch�ania go bezmiar przestrzeni. Krzyk osieroconego Splintera zabrzmia� w jej uszach tak �ywo, �e spiesznie zasun�a szuflad�. Spojrza�a na twarzyczk� spokojnie �pi�cego ch�opca i na wszelki wypadek otuli�a go czule.

Kiedy wr�ci�a, Thorn le�a� na wznak, z szeroko otwartymi oczyma, z r�kami pod g�ow�. � Nie �pisz?�� zapyta�a siadaj�c na brzegu ��ka.

��Nie � jego g�os by� napi�ty jak struna.�� Tkwimy w miejscu. Zostawiamy sobie nawzajem furtki, ale �adna ze stron z nich nie korzysta. Chcemy pokoju, ale nie potrafimy si� z nimi porozumie�. Oni te� czego� chc�, ale nie m�wi� nam, o co im chodzi, jakby si� bali, �e w ten spos�b zdadz� si� na nasz� �ask� i nie�ask�. Jedno jest pewne: nie przystan� na pok�j, dop�ki nie dopn� swego. Do czego to wszystko prowadzi?

��A gdyby oni sobie poszli��� Serena wci�gn�a stopy na ��ko i trzyma�a si� r�kami za szczup�e kostki.

��To jest w�a�nie jedyna rzecz � powiedzia� Thorn gorzko � kt�r� uda�o nam si� ustali�: �e oni sobie nie p�jd�. Maj� zamiar tu zosta� � czy nam si� to podoba, czy nie.

��Thorn � g�os Sereny zabrzmia� energicznie w mrocznej ciszy.�� A dlaczego nie przyj�� ich serdecznie? Dlaczego nie powiedzie� po prostu: �Witajcie nam�! Przybyli z daleka. Dlaczego nie mieliby�my okaza� im go�cinno�ci?

��M�wisz tak, jakby to daleko to by� s�siedni powiat czy stan.�� Thorn zniecierpliwiony rzuca� si� na ��ku.

��Widz�, �e wracamy do starej absurdalnej zasady: obcy r�wna si� wr�g � powiedzia�a

Serena ostro.�� Czy nie mo�emy za�o�y�, �e przybywaj� w przyjaznych zamiarach? Id� do nich, porozmawiaj z nimi tak normalnie.

��W przyjaznych zamiarach! Id�, porozmawiaj z nimi!�� Thorn usiad� gwa�townie w skot�owanej po�cieli, ze z�o�ci ledwie mog�c doby� g�os. Po chwili podj�� z nie wr�cym nic dobrego spokojem.�� A mo�e ty by� si� wybra�a porozmawia� z wdowami po naszych ludziach, kt�rzy poszli porozmawia� z dobrymi Linjeni? Po tych postr�canych bez ostrze�enia.

��My�my te� str�cali ich statki � Rena nie podnosi�a g�osu, ale m�wi�a bardzo stanowczo.�� I tak samo bez ostrze�enia. A kto pierwszy zacz�� strzela�? Sam musisz przyzna�, �e nie wiadomo na pewno.

Zaleg�a pe�na napi�cia cisza. Thorn odwr�ci� si� ty�em do �ony i zamilk�. � Czy ja po tym wszystkim b�d� mog�a mu kiedykolwiek powiedzie�? � mrukn�a w poduszk�. � On by nie prze�y� tej dziury pod p�otem.

Codziennie chodzi�a z ma�ym odwiedza� nowych przyjaci�, a dziura powi�ksza�a si� systematycznie.

Matka Doovie�ego, kt�r� Splinter nazwa� pani� Pink, uczy�a Seren� haftu na pi�knych tkaninach Linjeni, jak ta, kt�r� da�a jej w prezencie, w zamian za co Serena uczy�a j� robi� na drutach. A w ka�dym razie zacz�a uczy�. Zd��y�a pokaza� jej lewe i prawe oczka, dodawanie i spuszczanie, kiedy pani Pink wyj�a jej rob�tk� z r�k, wprawiaj�c w zdumienie zr�czno�ci� kosmatych palc�w. Jak mog�a j� pos�dzi� o to, �e nie umie robi� na drutach � zawstydzi�a si� na sam� my�l o tym. Ale przecie� inni Linjeni zebrali si� doko�a nich i dotykali rob�tki, wykrzykuj�c �agodnymi, przypominaj�cymi d�wi�k fletu g�osami, jak gdyby nigdy czego� podobnego nie widzieli. Niewielki k��buszek we�ny, kt�ry Serena wzi�a ze sob�, sko�czy� si� wkr�tce i pani Pink przynios�a motki ci�kiej prz�dzy, tej samej, kt�ra po rozdzieleniu nici s�u�y�a jej do haftu, i zerkn�wszy do ksi��ki Sereny z wzorami, zacz�a robi� na drutach z pi�knej l�ni�cej w��czki.

Wkr�tce gesty, u�miechy i gwizdy przesta�y im wystarcza� i Serena postara�a si� o nieliczne dost�pne ta�my � z nagranymi s�owami Linjeni, kt�rych nauczy�a si� na pami��. Nie na wiele si� to jednak zda�o, s�ownik ten bowiem nie by� przystosowany do temat�w, jakie chcia�a poruszy� z pani� Pink i jej ziomkami. Nadszed� wreszcie dzie�, w kt�rym cz�ciowo powiedzia�a, a cz�ciowo wygwizda�a swoje pierwsze zdanie w j�zyku Linjeni, w odpowiedzi na co pani Pink wyduka�a co� po angielsku. By�o przy tym du�o �miechu, gwizd�w, zgadywania i pokazywania na migi. I tak stopniowo ponad przepa�ci� niezrozumienia zosta� przerzucony most.

Ale pod koniec tygodnia Serena zacz�a odczuwa� wyrzuty sumienia. Ona i Splinter tak si� �wietnie bawi�, a biedny Thorn z ka�dego posiedzenia wraca coraz bardziej zatroskany.�� Oni s� niemo�liwi � powiedzia� pewnego wieczora z gorycz�. � Nie mo�emy z nich wyci�gn�� nic konkretnego.

��Ale o co im w�a�ciwie chodzi?�� zapyta�a Serena.�� Nie powiedzieli wam jeszcze?�� Szkoda tylko s��w � Thorn zapad� w fotel g��boko.�� Na co si� to wszystko zda? I tak nic z tego nie wyjdzie.

��Thorn, dlaczego tak m�wisz! Przecie� to s� rozumne ludzkie��� urwa�a widz�c jego zdumiony wzrok.�� Jak to� nie� s�� � zaj�kn�a si� � nie s� ludzkimi istotami?

��Ludzkimi? Niekomunikatywni, obcy, po prostu wrogowie � odpar�. � �eby nam j�zyk ko�kiem stan��, to oni tylko b�d� do siebie pogwizdywa� i powiedz� tak lub nie. Nic wi�cej.

��A czy oni rozumiej�� � zacz�a Serena.

��S� przecie� t�umacze. Mo�e nie najlepsi, ale innych nie mamy.

��No dobrze, ale o co im chodzi? Thorn za�mia� si� kr�tko.

��O ile zdo�ali�my ustali�, chc� naszych ocean�w i przylegaj�cych do nich l�d�w.

��Och, Thorn, to niemo�liwe, �eby byli a� tak nierozs�dni!

��Je�li mam by� szczery, to nie jeste�my ca�kiem pewni, czy w�a�nie o to im chodzi. Wracaj� ci�gle do sprawy ocean�w, ale jak ich pr�bujemy przyprze� do muru i pytamy wr�cz, czy chc� naszych w�d, gwi�d�� odmownie. Po prostu nie spos�b si� z nimi porozumie�. � Thorn westchn�� ci�ko.�� Nie znasz ich tak dobrze jak my, Rena.

��Nie, rzeczywi�cie � odpar�a nieszcz�sna kobieta � rzeczywi�cie nie tak jak wy.

Nazajutrz, pe�na niepokoju, wzi�a Splintera, koszyk z jedzeniem i ruszy�a w stron� tajemnego przej�cia. Wczoraj pani Pink cz�stowa�a obiadem, dzi� by�a jej kolej. Siedzieli razem na trawie i Serena t�umi�c niepok�j, �mia�a si� �yczliwie z pani Pink, pr�buj�cej po raz pierwszy w �yciu oliwki. Nie lepiej wygl�da�a sama, kiedy ugryz�szy pirwit, ba�a si� go po�kn��, a wstydzi�a wyplu�.

Splinter i Doovie dobrali si� do cytrynowego placka z bez�. � Splinter, zostaw ten placek � powiedzia�a Serena.�� To jest na deser.

��My tylko pr�bujemy to bia�e � odpar� malec, na kt�rego wardze pozosta� jeszcze kawa�ek bezy.

��Dobrze, ale wstrzymajcie si� z tym pr�bowaniem. We�cie na razie jajka. Jestem pewna, �e Doovie jajek te� nie jad�. Splinter zacz�� grzeba� w koszyku, z kt�rego Serena wyj�a du�� turystyczn� solniczk�. � O, s�, mamo, s�! � wykrzykn��. � Popatrz, Doovie, najpierw musisz rozbi� skorupk�

Serena zacz�a wprowadza� pani� Pink w tajniki gotowania jajek na twardo i wszystko by�o proste i jasne, dop�ki ich nie posoli�a. Pani Pink nastawi�a d�o� i Serena wsypa�a jej troch� soli na spr�bowanie.

Linjeni wyda�a niski gwizd na znak zdumienia i si�gn�a skwapliwie po solniczk�, kt�r� poda�a jej ubawiona Serena. Pani Pink nasypa�a sobie jeszcze soli na d�o� i zajrza�a przez dziurki do �rodka. Serena odkr�ci�a zakr�tk� i pokaza�a jej zawarto�� solniczki.

Przez chwil� pani Pink patrzy�a na bia�e ziarenka, po czym zagwizda�a gwa�townie. Serena cofn�a si�, zaskoczona. Niemal zza ka�dego krzaka zacz�li wysypywa� si� Linjeni. St�oczyli si� doko�a pani Pink, zagl�daj�c do solniczki, popychaj�c si�, pogwizduj�c z cicha. Jeden z nich znikn�� i wr�ci� po chwili z wysokim dzbankiem wody. Pani Pink powoli, ostro�nie strz�sn�a nad naczyniem z d�oni s�l, a nast�pnie opr�ni�a solniczk�. Zamiesza�a wod� ga��zk�, kt�r� kto� u�ama� z krzaka. Kiedy ju� roztw�r by� gotowy, wszyscy Linjeni nastawili gar�ci. Ka�demu z nich nala�a � z takim namaszczeniem, jakby to by� sakrament � s�onej wody. Szybko, �eby nie uroni� ani kropli, podnie�li r�ce do twarzy i zacz�li wdycha� � g��boko, g��boko � drogocenn� ciecz.

Ostatnia pani Pink unios�a do g�ry mokr� twarz, na kt�rej malowa�a si� taka wdzi�czno��, �e Serena wzruszy�a si� niemal do �ez. Linjeni zacz�li si� do niej przepycha� przyk�adaj�c jej do policzka puszyste palce. By� to gest podzi�kowania, kt�rego w�a�nie nauczy� si� Splinter.

Wreszcie poznikali w�r�d krzak�w; zosta�a tylko pani Pink, kt�ra siedzia�a, obracaj�c w d�oni solniczk�.

��S�l � powiedzia�a Serena wskazuj�c naczynie.�� Shreeprill � powiedzia�a pani Pink.

��Shreeprill?�� powt�rzy�a z trudem Serena, w kt�rej ustach s�owo straci�o ca�� swoj� �piewno��. Pani Pink skin�a g�ow�.

��Shreeprill dobra?�� spyta�a Serena, usi�uj�c poj�� znaczenie dziwnej sceny.

��Shreeprill dobra � odrzek�a pani Pink.�� Nie ma shreeprill � nie ma dzieci Linjeni. Doovie� Doovie��� nie mog�a znale�� odpowiedniego s�owa.�� Jeden Doovie � nie ma dzieci.�� Potrz�sn�a bezradnie g�ow�.

Serena, domy�laj�c si�, o co chodzi pani Pink, pr�bowa�a jej pom�c. Wyrwa�a gar�� trawy.�� Trawa � powiedzia�a.�� Wyrwa�a jeszcze jedn� gar��. � Wi�cej trawy. Wi�cej. Wi�cej.�� Sk�ada�a �d�b�a na kupk�.

Pani Pink spogl�da�a to na traw�, to na Seren�. � Nie ma wi�cej dzieci Linjeni. Doovie��� podzieli�a traw� na ma�e wi�zki.�� Dziecko, dziecko, dziecko � wskazywa�a po kolei palcem. Przy ostatniej zatrzyma�a si� d�u�ej, spogl�daj�c czule.�� Doovie.�� Rozumiem. Doovie jest ostatnim dzieckiem Linjeni? Wi�cej nie ma?

Pani Pink zastanowi�a si� nad sensem jej s��w i kiwn�a g�ow�. � Tak, tak! Wi�cej nie ma. Nie ma shreeprill, nie ma dziecka!

Serena zaniem�wi�a na chwil�. A mo�e� mo�e o to jest ca�a ta wojna? Mo�e oni chc� po prostu soli? Mo�e�

��S�l, shreeprill � powiedzia�a.�� Wi�cej, wi�cej, wi�cej shreeprill � Linjeni do domu?�� Wi�cej, wi�cej, wi�cej shreeprill � tak � odpar�a pani Pink.�� Do domu � nie. Dom � niedobry. Nie ma wody, nie ma shreeprill.�� Aha.�� Po chwili Serena doda�a z namys�em: Wi�cej Linjeni? Wi�cej, wi�cej, wi�cej?

Pani Pink popatrzy�a na ni� i w ciszy, jaka zapad�a, zda�y sobie nagle spraw�, �e nale�� do wrogich oboz�w. Serena usi�owa�a si� u�miechn��. Pani Pink popatrzy�a na Splintera i Doovie�ego, kt�rzy uszcz�liwieni pr�bowali po kolei wszystkiego z koszyka, i powiedzia�a z wyra�nym odpr�eniem:

��Nie ma wi�cej Linjeni � wskaza�a gestem zat�oczone l�dowisko � Linjeni � roz�o�y�a r�ce i wzruszy�a ramionami.�� Nie ma wi�cej Linjeni.

Serena siedzia�a oszo�omiona. Zastanawia�a si�, jakby przyj�o t� wiadomo�� Naczelne Dow�dztwo Ziemskich Si� Zbrojnych. Nie ma wi�cej Linjeni, z ich potworn�, niszczycielsk� broni�. Nie ma wi�cej, poza tymi, kt�rzy tu wyl�dowali. Nie istnieje �aden wrogi �wiat, got�w wys�a� posi�ki, gdyby te statki zosta�y zniszczone. Nie ma wi�cej Linjeni. Nie pozostaje nic innego, jak zniszczy� te jednostki � ponosz�c oczywi�cie przy tym nieuniknione straty � i wygra� wojn�, a tym samym zetrze� gatunek Linjeni z powierzchni Ziemi.

Ale przecie� oni przyszli prosi� o go�cin�. A mo�e ��da�? S�siedzi, kt�rzy bali si� poprosi� � czy te� nie dano im po prostu okazji? Jak dosz�o do wojny? Kto pierwszy zacz�� strzela�? Czy kto� w og�le potrafi na to odpowiedzie�?

Serena wzi�a pusty koszyk i pe�na w�tpliwo�ci ruszy�a do domu. Powiedz, powiedz, powiedz � s�ycha� by�o w szumie traw. Powiedz i wojna si� sko�czy. Ale jak?�� wykrzykn�a sama do siebie.�� Mamy ich zniszczy� czy przygarn��? Jedno czy drugie?

Zabi�, zabi�, zabi� � szura�y jej nogi po �wirowanej �cie�ce. Zabi� wrog�w � nie ma wsp�lnej ziemi � to nie ludzie � za naszych poleg�ych.

A ich polegli? A ich postr�cane i popalone statki? A oni � bezdomni, wydziedziczeni, bezdzietni?

Serena zaj�a Splintera jak�� �amig��wk� i ksi��eczk� z obrazkami, a sama posz�a do sypialni. Usiad�a na ��ku i zacz�a przygl�da� si� sobie w lustrze.

Da� im s�on� wod� � no dobrze, ale wtedy zaczn� si� mno�y�. Cho�by wszystkie nasze oceany, nawet je�li si� na to krzywi�. Zaczn� si� mno�y� i mno�y�, a� nas zupe�nie wypr�, zgn�bi�, podbij�.

A ci nasi m�czy�ni � spotykaj� si� od tygodnia z g�r� i nie mog� doj�� do porozumienia. Pewnie, �e nie mog�! Boj� si� zdradzi� jedni przed drugimi i w rezultacie nic o sobie nie wiedz�. Nic naprawd� istotnego. Jestem pewna, �e �aden z naszych m�czyzn nie ma poj�cia o tym, �e Linjeni potrafi� zamyka� nozdrza i zwija� uszy. A tamci z kolei nie wiedz�, �e my posypujemy jedzenie tym, co stanowi �r�d�o ich �ycia.

Serena nie umia�aby powiedzie�, ile czasu tak przesiedzia�a. W ko�cu znalaz� j� Splinter, kt�ry zacz�� si� dopomina� o kolacj�. Zap�dzi�a malca do ��ka. Wreszcie, kiedy ju� szala�a z rozterki, przyszed� Thorn.

��No � powiedzia� padaj�c zm�czony na fotel.�� To ju� prawie koniec.�� Koniec!�� wykrzykn�a Serena, z nadziej� w oczach.�� Wi�c osi�gn�li�cie�

��Impas, zast�j � mrukn�� ponuro.�� Jutro jest ostatnie spotkanie. Jeszcze po jednym �nie� z obu stron i koniec. Zn�w si� zacznie rozlew krwi.

��Och, nie, Thorn!�� zatka�a usta pi�ci�. � Nie mo�emy ich wi�cej zabija�. To jest nieludzkie! To jest�

��To jest samoobrona � doko�czy� z rozdra�nieniem Thorn.�� Prosz� ci�, tylko nie dzi�, Rena. Oszcz�d� mi dzi� tych idealistycznych bzdur. I tak wystarczaj�co brak nam do�wiadczenia w prowadzeniu negocjacji, �eby�my si� jeszcze mieli nara�a� na zarzut, �e jeste�my zbyt �agodni dla naszych wrog�w. To jest wojna i musimy j� wygra�. Wystarczy troch� im ust�pi�, a obsiada Ziemi� jak muchy.

��Ale� nie, nie!�� wyszepta�a Serena, kt�rej pociek�y po policzkach �zy.�� Nie obsiada, nie, m�wi� ci, �e nie!

Thorn zasn�� mocno, a ona d�ugo jeszcze le�a�a wpatrzona w niewidoczny sufit. Jasno, wyra�nie formu�owa�a w ciemno�ci swoje my�li.

Powiem � wojna si� sko�czy.

Albo podamy Linjeni r�k�, albo zetrzemy ich z powierzchni Ziemi.

Nie powiem. Rozmowy zostan� zerwane. Wojna rozpocznie si� na nowo.

Poniesiemy powa�ne straty � Linjeni wygin�.

Pani Pink mi zawierzy�a.

Splinter kocha Doovie�ego. Doovie kocha Splintera.

Nik�y p�omyk modlitwy, kt�ry o ma�o nie zgas� w�r�d tych zmaga�, zap�on�� ja�niej i Serena usn�a.

Nazajutrz rano pos�a�a Splintera do Doovie�ego.�� B�d�cie ko�o sadzawki � powiedzia�a.�� Ja tam nied�ugo do was przyjd�.

��Dobrze, mamo � odpar� malec.�� A przyniesiesz troch� ciasta?�� doda� nie�mia�o.�� Doovie jeszcze nigdy nie jad�.

Serena roze�mia�a si�. � Za to jeden ma�y Splinter zjad� bardzo du�o. No, biegaj, �akomczuchu.�� I klapsem w pup� nada�a mu kierunek.

��Pa, mamusiu!�� krzykn�� malec na odchodnym.�� Pa, kochanie, b�d� grzeczny!�� Dobra!

Patrzy�a za nim, a� skry� go stok pag�rka; poprawi�a w�osy i zwil�y�a j�zykiem suche wargi. Ruszy�a w stron� sypialni, ale zmieni�a nagle zamiar i skierowa�a si� do drzwi wyj�ciowych. Gdyby musia�a teraz spojrze� cho�by sobie w oczy, w lustrze, za�ama�aby si� i cofn�a. Sta�a z r�k� na klamce, wpatrzona w tarcz� zegara. Odczeka�a niesko�czenie d�ugie pi�tna�cie minut i kiedy ju� by�a pewna, �e Splinter dotar� na miejsce, nacisn�a klamk�.

U�miechem utorowa�a sobie drog� z koszar do Budynku Administracyjnego. Zdecydowanie, energicznym krokiem uda�a si� do skrzyd�a konferencyjnego i tu � opu�ci�a j� odwaga. Schowa�a si� przed stra�nikami, ze zdenerwowania niemal wy�amuj�c sobie palce. Wreszcie wyg�adzi�a sp�dnic�, poprawi�a w�osy i z trudem zdobywaj�c si� na u�miech, wesz�a na palcach do hollu.

Pod wp�ywam badawczego wzroku stra�nik�w poczu�a si� jak motyl przypi�ty szpilk� do �ciany. K�ad�c palec na ustach nakaza�a im cisz� i zbli�y�a si� do nich bezszelestnie.�� Jak si� macie, Turner, Franiyeri � szepn�a. Stra�nicy wymienili spojrzenia i Turner powiedzia� szorstko:

��Tutaj jest wst�p wzbroniony, prosz� pani. Prosz� st�d wyj��.

��Ja wiem � powiedzia�a z pokorn� min�, kt�rej wcale nie musia�a specjalnie robi�. � Ale, Turner, ja musz� zobaczy� Linjeni.

��Ruszy�a spiesznie, zanim zd��y� otworzy� usta.�� Widzia�am ich na obrazkach, ale nigdy nie uda�o mi si� zobaczy� �ywych. Ja tylko zajrz� na moment.�� Przemkn�a si� bli�ej drzwi.�� O, nawet drzwi s� troch� uchylone!�� zawo�a�a cicho.

��Takie mamy polecenie � warkn�� Turner.�� Ale, prosz� pani, nam nie wolno��� Tylko raz zerkn� � b�aga�a Serena wk�adaj�c palec w szpar�. � Nic nie b�dzie s�ycha�.

Otworzy�a drzwi troch� szerzej i wsadzi�a r�k� szukaj�c guziczka.�� Ale st�d i tak ich pani nie zobaczy.

B�yskawicznie wdar�a si� do �rodka, zatrzaskuj�c za sob� drzwi z hukiem, kt�ry odezwa� si� echem w ca�ym budynku jak grzmot. Bez tchu, przera�ona, min�a poczekalni� i wbieg�a do sali konferencyjnej. Nagle znieruchomia�a, z r�kami zaci�ni�tymi na oparciu krzes�a. Wszystkie oczy skierowane by�y na ni�. Thorn, kt�rego ledwie mog�a pozna� � tak oficjaln� i marsow� mia� min� � poderwa� si� gwa�townie z miejsca.�� Serena!�� powiedzia� �ami�cym si� g�osem, po czym r�wnie nagle usiad�.

Serena okr��y�a st�, omijaj�c wzrok natarczywie w siebie wpatrzonych oczu � niebieskich, br�zowych, czarnych, ��tych, zielonych, lawendowych. U szczytu sto�u zatrzyma�a si�, odwr�ci�a i z l�kiem spojrza�a na jego b�yszcz�c� powierzchni�. � Panowie � prawie jej nie by�o s�ycha�. � Panowie � odchrz�kn�a. Widzia�a, �e genera� Worsham zamierza co� powiedzie�. Jego twarz, kt�rej okoliczno�ci nada�y wyraz szczeg�lnej powagi, zrobi�a na niej wra�enie nieprzyjemnie obcej. Po�o�y�a d�onie na g�adkim blacie sto�u.�� Macie zamiar si� rozej��, da� za wygran�, tak?�� T�umacze pochylili si� do mikrofon�w i w miar�, jak m�wi�a, ich wargi zacz�y si� porusza�. � O czym radzili�cie ca�y ten czas? O broni? o bitwach? O stratach w ludziach? Jak wy nam to, to my wam tamto? Nie wiem!�� wykrzykn�a z moc�, potrz�saj�c g�ow�, jakby dr�a�a.�� Nie wiem, o czym si� m�wi na konferencjach na wysokim szczeblu. Wiem tylko jedno: �e uczy�am pani� Pink robi� na drutach i je�� placek cytrynowy��� Widzia�a, jak zaskoczeni t�umacze szybko kartkuj� s�owniki.�� I ju� wiem, dlaczego Linjeni,s� tutaj i po co przyszli.�� �ci�gaj�c usta wygwizda�a w �amanym j�zyku Linjeni: � Doovie � dziecko. Nie ma wi�cej dzieci Linjeni.

Na d�wi�k imienia Doovie jeden z Linjeni podni�s� si� powoli; jego lawendowa posta� g�rowa�a nad sto�em. Serena widzia�a, jak t�umacze zn�w zaczynaj� gor�czkowo przewraca� strony. Wiedzia�a, �e szukaj� s�owa �dziecko� w j�zyku Linjeni. W rozmowach tego typu rzadko bywa�o ono u�ywane.

Linjeni m�wi� wolno, ale Serena potrz�sn�a g�ow�. � Za ma�o znam wasz j�zyk.

Nagle ko�o swego ramienia us�ysza�a szept: � Co pani wie o Doovie�em?�� Wr�czono jej par� s�uchawek. Umocowa�a je sobie na g�owie dr��cymi palcami. Dlaczego pozwalaj� jej m�wi�? Dlaczego genera� Worsham siedzi spokojnie i pozwala jej przeszkadza� w konferencji?

��Znam Doovie�ego � powiedzia�a niemal bez tchu.�� I znam jego matk�. Doovie bawi si� ze Splinterem, moim synkiem, moim ma�ym synkiem.�� Wykr�ca�a sobie palce ze zdenerwowania. Da� si� s�ysze� pomruk i Serena spu�ci�a g�ow�. Zn�w zacz�� m�wi� Linjeni i w s�uchawkach zabrz�cza�o metalicznie.�� Jaki jest kolor matki Doovie�ego?�� R�owy � odpar�a.

Zn�w gor�czkowe poszukiwanie s�owa. R�owy� r�owy� Wreszcie Serena odchyli�a brzeg sp�dnicy i pokaza�a r�bek blador�owej halki. Linjeni usiad� kiwaj�c g�ow�. � Serena � odezwa� si� genera� Worsham tak spokojnie, jakby to by�o spotkanie towarzyskie.�� O co ci w�a�ciwie chodzi?

Zamruga�a oczyma i podnios�a g�ow�. � Thorn powiedzia�, �e dzi� spotykacie si� po raz ostatni. �e z obu stron ma pa�� s�owo �nie�. �e nigdy nie dojdziecie do porozumienia w �adnej sprawie.

��A ty uwa�asz, �e jest inaczej?�� genera� Worsham grzecznie przerwa� Serenie jasne i dos�owne sformu�owanie tego, co tak d�ugo i starannie ukrywano.

��Wiem, �e jest inaczej. Istnieje mi�dzy nami znacznie wi�cej podobie�stw ni� r�nic i uwa�am, �e nie ma najmniejszego sensu siedzie� i tygodniami wytyka� sobie nawzajem te r�nice, nie staraj�c si� nawet dostrzec podobie�stw. W zasadzie jeste�my��� zawaha�a si� � jeste�my r�wni wobec Boga.�� Wiedzia�a, �e t�umacze nie znajd� w swoich s�ownikach s�owa �B�g� � Uwa�am, �e powinni�my ich przyj�� chlebem i sol�. � U�miechn�a si� lekko i doda�a na koniec: � Oni nazywaj� s�l shreeprill.

W�r�d Linjeni rozleg�y si� przyt�umione gwizdy, na co lawendowy Linjeni uni�s� si� z miejsca i nakaza� im cisz�.

Genera� Worsham spojrza� w skupieniu na Linjeni i sznuruj�c usta powiedzia�: � S� jednak pewne rozbie�no�ci�

��Rozbie�no�ci!�� wykrzykn�a Serena z pogard�. � Nie ma takich rozbie�no�ci, kt�rych nie da�oby si� usun��, je�li dwa narody znaj� si� dobrze nawzajem.

Powiod�a wzrokiem doko�a sto�u, z wyra�n� ulg� stwierdzaj�c, �e twarz Thorna z�agodnia�a.�� Chod�cie ze mn� � zaprosi�a zebranych.�� Chod�cie i popatrzcie na Doovie�ego i Splintera razem � dziecko Linjeni i nasze, kt�re nie znaj� jeszcze, co to podejrzliwo��, strach, nienawi�� i uprzedzenie. Og�o�cie przerw� czy rozejm, czy jak to si� tam nazywa, i chod�cie ze mn�. A jak zobaczycie dzieci i pani� Pink, i porozmawiamy o tym wszystkim jak w rodzinie, a mimo to uznacie, �e trzeba walczy�, c� � bezradnie roz�o�y�a r�ce.

Kiedy schodzili zboczem pag�rka, nogi trz�s�y si� pod ni� tak, �e Thorn musia� j� podtrzymywa�.

��Och, Thorn � wyszepta�a niemal ze �zami � nie wierzy�am, �e zechc� przyj��. My�la�am, �e mnie zabij�, zamkn� albo�

��Nie chcemy wojny, przecie� ci m�wi�em � mrukn��. � Czepiamy si� ka�dej szansy, nawet w postaci do�� bezczelnych paniu�, kt�re potrafi� wtargn�� na bardzo wa�n� konferencj� i prezentowa� tam wszem wobec swoje halki.�� Thorn spowa�nia�. � Jak d�ugo to ju� trwa?�� Je�li chodzi o Splintera, od kilku tygodni, ja odkry�am to troch� wi�cej ni� tydzie� temu.�� Dlaczego nic mi nie m�wi�a�?

��Zaczyna�am� dwa razy. Nie chcia�e� mnie s�ucha�. A ja ze strachu nie nalega�am. Wiedzia�am, jak to przyjmiesz. Thorn milcza�, odezwa� si� dopiero, jak byli na dole,�� Sk�d ty to wszystko wiesz? Na jakiej podstawie przypuszczasz, �e potrafisz rozwi�za� Seren� st�umi�a histeryczny �miech.

��Wzi�am kiedy� na piknik jajka na twardo! Zatrzymali si� przed p�otem. Wszyscy patrzyli na podkop jak zahipnotyzowani.

��To Splinter wpad� na ten pomys� � broni�a si� s�abo.�� Ja tylko powi�kszy�am dziur�. Musicie si� sp�aszczy�, jak tylko mo�ecie.

Przeczo�ga�a si� pod p�otem pierwsza. Przysiad�a po drugiej stronie w kucki i czeka�a, Nasta�a d�uga chwila ciszy, a potem us�ysza�a szuranie i st�kanie. Ledwie mog�a si� powstrzyma� od �miechu na widok genera�a Worshama, kt�ry utykaj�c co chwila w dziurze pe�za� na brzuchu. Jej rozbawienie jednak ust�pi�o podziwowi. Genera� Worsham, gramol�cy si� niezdarnie, zakurzony od st�p do g��w, nie straci� nic ze swojej godno�ci i Serena by�a szcz�liwa, �e w dniach kryzysu on w�a�nie reprezentowa� interesy Ziemi.

Jeden po drugim, ��cznie z Linjeni, przecisn�li si� wszyscy. Thorn by� ostatni. Nakazuj�c gestem cisz� Serena poprowadzi�a ich w stron� g�stych krzak�w porastaj�cych brzeg sadzawki.

Doovie i Splinter stali nad wod�. � O, jest!�� wykrzykn�� Splinter, wskazuj�c palcem i pochylaj�c si� niebezpiecznie.�� Tam, na dnie! Moja najlepsza kulka! Czy mama by ci pozwoli�a po ni� zanurkowa�?

Doovie spojrza� w wod�. � Kulka do wody.

��W�a�nie m�wi�em!�� zawo�a� Splinter niecierpliwie,�� A ty mo�esz zamkn�� nos.�� Dotkn�� czarnego b�yszcz�cego guziczka.�� I zwin�� uszy.�� Tr�ci� palcem ucho Doovie�ego i z podziwem patrzy�, jak si� zwija.�� Ty to masz dobrze. Ja bym te� tak chcia�. � Doovie do wody?�� zapyta� malec.

��Tak � skin�� g�ow� Splinter.�� Wiesz, to jest moja najlepsza kulka, a ty nawet nie musisz wk�ada� k�piel�wek. Masz futerko.

Doovie pozby� si� szybko swojego skromnego ubioru i w�lizn�� si� do wody. Po chwili wyp�yn�� z zaci�ni�t� pi�stk�. � Fajnie. Dzi�kuj�! � Splinter wyci�gn�� r�k� i Doovie ostro�nie poda� mu to, co wy�owi�.

Splinter zacisn�� d�o� i niemal w tej samej chwili rozwar� j� wrzeszcz�c: � Ty �winio! Dawaj mi moj� kulk�! B�dzie mi tu wtyka� jakie� wstr�tne o�liz�e ryby!�� Nachyli� si� nad sadzawk� szamoc�c si� z Doovie�em i usi�uj�c si�gn�� do jego drugiej r�ki. Nagle straci� r�wnowag�, rozleg� si� plusk i � obaj malcy znikn�li pod wod�.

Serena zaczerpn�a tchu i ruszy�a w tamt� stron�. Zaraz jednak ukaza�a si� nad wod� zaniepokojona buzia Doovie�ego. Wyci�gn�� kaszl�cego i pluj�cego Splintera i wyrzuci� go na traw�. Kucn�� przy nim i poklepuj�c go po plecach to smutno pogwizdywa� przez nos, to t�umaczy� si� w j�zyku Linjeni.

Splinter kas�a� i tar� oczy pi�ciami.�� Zobaczysz! Zobaczysz!�� pokazywa� sw�j mokry sweter.�� Mama b�dzie krzycza�a. Czyste ubranie ca�e mokre! A gdzie jest moja kulka?!

Ma�y Linjeni zn�w ruszy� w stron� sadzawki. Splinter dogoni� go z krzykiem: � Doovie, a gdzie jest ta rybka? Ona umrze bez wody. Mnie ju� tak jedna umar�a.�� Rybka?

��Tak.�� Splinter na czworakach starannie przeszukiwa� traw�. � Ta rybka, co mi j� da�e� zamiast kulki.

Dw�jka malc�w zacz�a si� czo�ga� na brzuchach. Nagle Doovie zagwizda� z triumfem: � Rybka!�� i wrzuci� rybk� z powrotem do wody.�� No � uspokoi� si� Splinter � teraz ju� nie umrze. Popatrz, popatrz, p�ynie, o tam!

Doovie raz jeszcze da� nurka do wody i wyp�yn�� z kulk�. � Chod�, poka�� ci, jak si� strzela � zaproponowa� Splinter.

Nagle z krzak�w wychyn�a pani Pink. U�miechn�a si� do dzieci i w tej samej chwili zobaczy�a po drugiej stronie polanki milcz�c� grup�. Jej oczy rozszerzy�y si�; zagwizda�a zdumiona. Ch�opcy podnie�li g�owy.

��Tata!�� wykrzykn�� Splinter.�� Pobawisz si� z nami?�� Pu�ci� si� p�dem do Thorna, a zaraz po nim, pogwizduj�c w podnieceniu, rzuci� si� w obj�cia lawendowego Linjeni Doovie.

Serenie zachcia�o si� �mia� na widok dw�ch ojc�w, kt�rzy witaj�c swoje pociechy usi�owali jednocze�nie zachowa� stosown� powag�.

Pani Pink podesz�a nie�mia�o do grupy i stan�a ko�o Sereny, kt�ra obj�a j� ramieniem. Splinter wdrapa� si� Thornowi na r�ce, u�ciska� go mocno i uwolni� si� z jego obj��. � Dzie� dobry, panie generale � wyci�gn�� do genera�a Worshama bardzo brudn� r�czk�, poniewczasie przypominaj�c sobie o dobrych manierach.�� Tata, ja mia�em teraz uczy� Doovie�ego, jak si� gra w kulki, ale ty strzelasz lepiej. Poka� mu.�� Nno dobrze��� powiedzia� Thorn spogl�daj�c niepewnie na genera�a Worshama.

Podczas gdy Doovie pogwizduj�c podziwia� kolorowe szklane kulki, genera� Worsham obserwowa� Linjeni. Wreszcie mrugn�� do Thorna, a potem do pozosta�ych cz�onk�w grupy.�� Proponuj� og�osi� przerw� w dzia�aniach wojennych � powiedzia� � celem przemy�lenia wynik�ych ostatnio problem�w.

Serena poczu�a ogarniaj�c� j� fal� wzruszenia. Odwr�ci�a twarz, �eby pani Pink nie widzia�a, �e p�acze. Ale pani Pink by�a zbyt poch�oni�ta widokiem kolorowych kulek, �eby zauwa�y� p�yn�ce z jej oczu �zy rado�ci.

Prze�o�y�a Zofia Uhrynowska

�Nadlecia� z gwiazd� Nie zatoczy� nawet jednej elipsy doko�a planety jak nasze ziemskie kosmoloty� Radary ksi�yca zarejestrowa�y jego obecno��, gdy by� ju� zupe�nie blisko� na par� sekund wcze�niej, zanim l�dowa� na Ganimedzie�

��Ale� profesorze��� to krzykn�� kto� z ostatnich rz�d�w audytorium, a w pierwszych zacz�to szepta�, tym szeptem, kt�ry doskonale s�ycha� na katedrze.

��O, wiem, wiem� Nie wierzycie mi� Toren podszed� do sterowania ekranami wideotronicznymi sali� Opar� si� o pulpity�

��Nie wierzycie mi, bo zasi�g naszych radar�w wynosi pi��dziesi�t milion�w kilometr�w� a w ci�gu dziesi�ciu nawet sekund mo�na przemierzy� najwy�ej trzy miliony kilometr�w��� To ju� udowodni� Einstein��� powiedzia� kto� za mn�. Odwr�ci�em si�.

��S�usznie, kolego � Toren popatrzy� na m�odego blondyna siedz�cego dwa rz�dy za mn�. � S�usznie� ale zapominasz, kolego, o efekcie Dopplera� Radar m�g� zarejestrowa� obecno�� statku, gdy sk�adowa wektora jego pr�dko�ci w kierunku V Ksi�yca zmniejszy�a si� o tyle, �e cz�stotliwo�� fal odbitych zmie�ci�a si� w zakresie odbiornika�

Tym razem m�wili ju� wszyscy.�� �Tak, tak��� Toren podni�s� g�os � on lecia� z szybko�ci� pod�wietln�� � I zderzy� si� z t� szybko�ci� z Ganimedem�?�� zapyta� kto� z sali.

��W ka�dym razie nie zmniejszy� szybko�ci do ostatniej chwili � to wiemy na pewno.�� Wi�c sp�on��? � Wybuch� raczej�

��Nie� i dlatego to jest statek kosmiczny, a nie mi�dzygwiezdny bolid.�� Teraz mamy na to bardziej bezpo�rednie dowody��� Tak, torusy��� zgodzi� si� profesor.

��Profesorze, prosimy o szczeg�y, w�a�ciwie nikt nic o nich nie wie. Dlaczego robicie z tego tajemnic�?

��B�dziemy j� bada� czy nie?

��Ostatecznie po to wys�ano nas z Ziemi� Profesor poczeka� i wreszcie, gdy by�o znowu cicho, powiedzia�:

��Rzeczywi�cie nie og�aszali�my �adnych szczeg��w; Najpierw musimy zbada� ca�� spraw� Po to zreszt� tu jeste�cie� i w ko�cu wy zadecydujecie, co zrobimy��� urwa� na moment; � Przed kilku dniami� zesp� roboczy docenta Romowa wysun�� hipotez� inwazji torus�w�

Sko�czy�. Przez chwil� by�o cicho.�� Inwazji?�� zapyta� kto� niezbyt pewnie.�� Tak, torusy uznano za agresj� z obcego uk�adu�

W sali wszyscy krzyczeli. M�j s�siad zerwa� si� z krzes�a i pobieg� w kierunku katedry. Po chwili profesor by� otoczony zwartym kr�giem krzycz�cych ludzi� Przepycha� si� z trudem ku wyj�ciu��� �Tak, atakuj�� Wszystko zobaczycie sami� ju� tu, na Ganimedzie � powtarza�. Wreszcie dobrn�� do drzwi i znikn�� w korytarzu�

Zje�d�ali�my wind� w podziemie bazy. Opuszczali�my si� r�wnomiernie, bez wstrz�s�w, i tylko zapalaj�ce si� kolejno coraz ni�sze �wiate�ka kondygnacji zaprzecza�y wra�eniu bezruchu. Ka�de �wiate�ko oznacza�o pi�tna�cie metr�w dalej do powierzchni Ksi�yca, pi�tna�cie metr�w wi�cej ska� nad naszymi g�owami. Gdzie� w g��bi, na samym dnie szybu, pod ogromnym p�kulistym sklepieniem, os�oni�ty ekranem grawitomagnetycznym, spoczywa� torus.

Obok mnie sta� ten sam blondyn, kt�ry m�wi� Torenowi o Einsteinie, ch�opak niemal, z nik�ymi �ladami zarostu. Milcza� jak inni i tylko jego twarz, powa�na chyba od urodzenia, wyra�a�a napi�cie, a ostre cienie rzucane przez jarz�c� si� �cian� pot�gowa�y to wra�enie.

Drzwi rozsun�y si� bezszelestnie. Byli�my na miejscu. Z ca�ego kilkadziesi�t metr�w w g�rze wisz�cego sklepienia s�czy� si� b��kitnawy blask. Ekran grawitomagnetyczny za�o�ono prowizorycznie i po posadzce wi�y si� zwoje przewod�w. Wok� jednostajnie mrucza�y agregaty zasilaj�ce. Ekran by� niewidoczny i tylko t�czowe za�amanie si� �wiat�a �wiadczy�o o jego obecno�ci. Wewn�trz, o�wietlony jaskrawym reflektorem, na podstawie z bia�ego plexigitu le�a� torus, ogromny, gruby, czarny w��, kt�ry po�kn�� sw�j ogon. Podeszli�my do graj�cych �wiat�ami pulpit�w steruj�cych. Sta�a tam kobieta, zgrabna, ciemnow�osa, w ��tym swetrze, wygl�daj�cym w tym �wietle brudnozielono. Gdy odesz�a na bok, by zrobi� nam miejsce, spostrzeg�em co� znajomego w jej ruchach.

��Gay!�� odwr�ci�a g�ow�. Zna�em j� dawniej, na Ziemi, zanim odesz�a z Anodo� Anodo� tak�e kiedy� zna�em.

��Serg � u�miechn�a si� � przylecia�e� z nimi?

��Tak. Obci�a� w�osy, najd�u�sze w�osy w ca�ym Instytucie w Mort. Czy�by klimat Ganimeda�?

��Serg � powiedzia�a mi � Anodo nie �yje, wiesz ju�? Milcza�em chwil�, nie wiedz�c, co powiedzie�. � Nie, nie wiedzia�em o tym.�� Kiedy� kiedy to si� sta�o?�� zapyta�em w ko�cu.

��Niedawno, by� jednym z nich� z tych, co badali torus. Zgin�� przypadkowo � przysun�a si� do mnie tak blisko, �e czu�em jej oddech na policzku � ale wiesz przecie�, on zawsze by� taki. Pcha� si� tam, gdzie inni si� wahali��� jaki� z�y b�ysk zapali� si� w jej oczach.�� Gay, uspok�j si�.

��Ale� ja jestem spokojna. Tylko nie mog� oboj�tnie my�le� o tym, �e on zgin�� tu, w tej sali� niepotrzebnie� zupe�nie niepotrzebnie� Poszed� zbada� powierzchni� torusa� w lekkim skafandrze ochronnym. Bohater. Nie wierzy�, �e to inwazja, i chcia� to innym udowodni�.

Pomy�la�em, �e to chyba by�o w nim w�a�nie najcenniejsze, ale nie powiedzia�em nic. Wola�aby, �eby �y� � to jasne. Wzi��em j� za rami� i podeszli�my do grupy skupionej przy pulpitach. Nikt nie patrzy� na ekrany kontrolne. Wzrok wszystkich spoczywa� na androidalnym automacie zbli�aj�cym si� do ekranu. Ekran zafalowawszy rozszerzy� si�, poch�on�� androida. W tej samej chwili nad torusem wzni�s� si� ob�oczek opalizuj�cej mgie�ki. Ekran zamigota� barwami t�czy, wytrzymuj�c impulsowe uderzenie.

��Parametry androida zosta�y ustalone na wielko�ciach charakteryzuj�cych cz�owieka. On ju� nie �yje�

Przez chwil� zdawa�o mi si�, �e tam, kilkana�cie krok�w ode mnie, za lekko faluj�c� pow�ok� ekranu le�y rozci�gni�ty czarn� sylwetk� na bia�ej posadzce nie android, lecz cz�owiek. Tak musia� le�e� Anodo i to samo bia�e �wiat�o reflektora migota�o na jego skafandrze ochronnym jak teraz na pancernych p�ytach androida. Spojrza�em na Gay. Jej oczy, troch� zm�czone, oboj�tne, b��dzi�y po sali. Nagle spotka�y m�j wzrok i nie wiem, czy zrozumia�a, ale powiedzia�a:

��On� on upad� w ekran. Rozumiesz, pr�dy wirowe w metalu skafandra. Zanim skurczyli ekran, metal roz�arzy� si� do bia�o�ci�

W dolinie by�o ciemno i tylko gdzieniegdzie stercza�y czarne szczyty ska�. Dolin� utworzy� uskok tektoniczny w czasach, gdy Ganimed stawa� si� dopiero ksi�ycem; ko�czy�a si� u st�p niewielkiego krateru, tam w�a�nie znaleziono jeden z pierwszych torus�w.�� �i nic, inwazja nie posun�a si� dalej � Wera powiedzia�a to jakby z �alem.

��Widocznie �mier� tych w bazie zaspokoi�a mordercze ��dze torus�w.�� Dor, rozparty w fotelu za dr��kiem steru, wpatrywa� si� z uwag� we wskazania automat�w nawigacyjnych. Nie m�wi� tego powa�nie, ale Wera nie zorientowa�a si� widocznie.�� Naprawd� s�dzisz, �e nie p�jd� dalej?�� zapyta�a.

��Same na pewno nie. Nawet do stosunkowo tak prostej czynno�ci jak poruszanie si� trzeba posiada� odpowiednie zespo�y. Mechanicznych nie maj� na pewno, a s�dz�c z zachowania si� naszego wi�nia, grawitacyjnych te� nie. Inna rzecz, �e ja na ich miejscu zaopatrzy�bym taki agregat bojowy w jaki� nap�d.

��Trzeba natomiast im przyzna� nadzwyczaj trafny dob�r impulsu, stuprocentow� �miertelno�� w�r�d wszystkich ssak�w � wtr�ci�a si� do rozmowy Gay.

��Za du�e nat�enie. Dzia�anie torusa jest �miertelne na dystansie kilkakrotnie przewy�szaj�cym odleg�o��, z jakiej w og�le mo�e on co� spostrzec.�� Ale po co oni nas zabijaj�?

Nikt Werze nie odpowiedzia�. Przez chwil� s�ysza�em tylko monotonny szum gaz�w wyrzucanych dyszami w pr�ni�.

��Nie wiemy��� Dor m�wi� cicho jakby do siebie.�� Je�li zrozumiemy ich, zrozumiemy i to. Tylko najpierw musimy si� spotka�. � No a torus?

��Nie, to by�oby zbyt �atwe. To tak jakby� z automatami przeznaczonymi do kopania row�w chcia� rozmawia� o ludzko�ci. Tam� tam musi by� co� wi�cej ni� d��enie do naszej �mierci�

��I dlatego, �e Toren i jeszcze kilku innych rozumuje podobnie, my b�dziemy gin�� zamiast pokry� ca�y teren wybuchami termoj�drowymi?�� zapyta�a Gay.�� Tak. W�a�nie dlatego.

Silniki hucza�y monotonnie. Dolina zosta�a za nami. Lecieli�my nad r�wnin� i patrzy�em na dobrze widoczn� z tej wysoko�ci krzywizn� horyzontu, poszczerbion� dalekimi �a�cuchami g�rskimi. Dor zacz�� w�a�nie co� m�wi�, gdy g�o�nik zachrypia� g�osem Wardena, pilota pierwszej z naszych trzech rakiet.�� Mam nowy torus. Zaraz go zniszcz�.

Spojrza�em w kierunku, w kt�rym powinny si� by�y znajdowa� obie rakietki. Nie dostrzeg�em nic w monotonii brunatnych ska�. W dali zza horyzontu czarnym masywem przes�aniaj�cym gwiazdy wznosi� si� Tukopatatan, najwy�sza g�ra Ganimeda. Pomy�la�em, �e przypomina gigantyczny cok�. Wtem odezwa� si� brz�czyk wykrywacza.�� Torus!�� Dor manipulowa� powi�kszeniem ekranu, a� ujrza�em charakterystyczny kszta�t torusa spoczywaj�cego na p�askiej skale.

��Wygl�da na to, �e jest ich tu tyle, ile diod w automacie. Podam wsp�rz�dne Wardenowi i

Woleyowi��� Dor urwa� i wpatrzy� si� zdezorientowany w ekrany.

��Co si� sta�o? Milcza� chwil�.

��To dziwne, ale nie ma sygna�u namiarowego z rakietki Wardena�

��Jak to nie ma?

��No nie ma. Popatrz, jak nie wierzysz�

��A automat?

��Sprawdzi�em.

���to znaczy, �e rozbili rakietk�

��Wiem to bez ciebie, Serg � powiedzia� Dor.

��Spr�buj m�wi� z Woleyem. Jego rakietka wysy�a przecie� sygna�y.

Dor przerzuci� prze��cznik.�� Woley, tu Dor. S�yszysz mnie dobrze?

��Doskonale, natrafili�my przed chwil� na torus. Chcia�em to przekaza� Wardenowi, ale odezwa�e� si� pierwszy.

��A odbierasz jego sygna� namiarowy?

��Co� Nie! Rzeczywi�cie nie! Ale to znaczy� to przecie� znaczy, �e on si� rozbi�. � Mo�e wszed� w obszar zaniku fal�

��Niemo�liwe. Ja s�ysz� dobrze i tu nic nie ma� Chocia� czekaj� Co� tu widz� poni�ej� Przesuwa si� na tle ska�� � Woley zamilk� i w g�o�niku s�ycha� tylko by�o jego oddech.�� Dor� to chmura � membrana g�o�nika wibrowa�a g�osem Woleya � chmura, tu, na Ganimedzie�

Popatrzy�em w kierunku lotu, rzeczywi�cie, w dali na tle sto�ka wisia�a nisko czarna chmura kszta�tu ogromnego dysku.

��Nale�a�oby nada� komunikat do bazy � powiedzia� Dor.�� Nadaj� Ona p�dzi na mnie��� Woley zaj�kn�� si�. � Co?

Woley nie odpowiada�. � Podaj moim automatom nowe wsp�rz�dne lotu. S�yszysz mnie, Woley?�� �nie uciekn� jest ju� blisko�

Chwila ciszy i nagle zmieniony przera�eniem g�os Woleya zmieszany z nawa�� trzask�w.�� Dor� ona��� s�owa rozpocz�y si� i r�wnocze�nie zgas�a bia�a kreska sygna�u namiarowego. Patrzy�em w kierunku chmury i dostrzeg�em kr�tkotrwa�y fioletowy b�ysk. A mo�e tylko mi si� zdawa�o�

Obok sta�a Gay. Ona tak�e patrzy�a na chmur�, potem powiedzia�a: � Tak samo zgin�� Warden, ale�

��Jak s�dzicie? Dlaczego oni zgin�li, nie my?�� Mo�e po prostu dlatego, �e byli pierwsi.

��Tak, to jedyne, co w tej chwili mo�emy przyj�� � zgodzi�a si�. � Ale wobec tego wydaje mi si�, �e je�eli nie zawr�cimy natychmiast, nara�amy si� na podobny koniec. A wi�c�?�� Nie, Gay, musimy sprawdzi�, co si� z nimi sta�o. Nieprawda�, Serg?�� Dor zwr�ci� si� wprost do mnie.

��W zasadzie teren mog�aby przeszuka� ekspedycja ratunkowa, ale wtedy mo�e by� za p�no. Chyba jednak musimy tam polecie�.

��Zgoda. Jeste�cie w wi�kszo�ci. Ale ja nie zmieniam zdania.

Patrzy�em na czarn� chmur� wisz�c� teraz troch� w prawo od masywu Tukopatatana. Wydawa�a si� nieruchoma, lecz gdy wr�ci�em do niej po chwili wzrokiem, odnios�em wra�enie, �e powi�kszy�a si� nieco. Chwila uwa�nej obserwacji. Tak, to nie by�o z�udzenie.�� Zawracamy � stara�em si� m�wi� spokojnie. Napotka�em nic nie rozumiej�ce spojrzenie Dora.�� Chmura � wyja�ni�em � zbli�a si�.

Gwa�towny ruch r�k Dora na sterach i si�a od�rodkowa rzuci�a mnie na �cian�. Roztar�em st�uczony �okie� i obr�ci�em si� do tylnego ekranu, kt�rego �rodek po obrocie zaj�� Tukopatatan. Obok mnie, schwyciwszy moje rami� w czasie zwrotu, sta�a Gay. Mimo �e lecieli�my ju� zupe�nie spokojnie, nie rozlu�ni�a uchwytu i czu�em jej palce zgniataj�ce mi mi�nie. Ona tak�e widzia�a, jak ro�nie i powi�ksza si� chmura.

��Nie zd��ymy��� powiedzia�a to spokojnie. Potem nagle zwr�ci�a si� do Dora.�� L�duj � zadecydowa�a. Spojrza�a na mnie, jakby szukaj�c aprobaty dla swojej decyzji. Zobaczy�a swoje zbiela�e z wysi�ku palce i pu�ci�a moje rami�. � L�duj � powt�rzy�a.�� W dole s� ska�y, rozbijemy si�. � Szybciej, Dor � ponagli�a.�� Musimy zaryzykowa�.

Rakieta run�a w d�. Teraz, gdy znale�li�my si� poni�ej chmury, mo�na by�o dopiero oceni� jej pr�dko��. P�dzi�a, wiruj�c jak ogromny czarny dysk, rzucony w naszym kierunku. Oderwa�em od niej wzrok. W dolinie mi�dzy ska�ami dostrzeg�em niewielk� platforemk�, ku kt�rej spada�a rakieta. Za ma�a. Nie zmie�ci si�. Dor pomy�la� widocznie to samo. Zawaha� si�.

��Na co czekasz, Dor? L�duj natychmiast!�� Gay powiedzia�a to tonem wykluczaj�cym sprzeciw.

��Trzymajcie si� � Dor z determinacj� pchn�� stery. Silnik rykn�� pe�n� moc� wyrzucaj�c ku ska�om ogie� z dysz.

Pierwsze uderzenie rzuci�o mnie na pod�og�. Metalowa por�cz fotela wysun�a mi si� z r�ki i potoczy�em si� pod �cian�. Padaj�c s�ysza�em trzask p�kaj�cych dysz i �omot �amanych amortyzator�w. Nad wszystkim g�rowa� jednak zgrzyt pancerza obsuwaj�cego si� po ska�ach. Jeszcze dwa drobne wstrz�sy i rakieta znieruchomia�a. W uszach przyzwyczajonych do wycia silnika dzwoni�o. Dor wsta� zza ster�w. Spod �ciany podnios�a si� Wera. W przygasaj�cym �wietle widzia�em krew kapi�c� z jej rozbitego nosa. Jeden po drugim gas�y ekrany i �ar�wki kontrolne, nie zasilane z rozbitych akumulator�w.

��Jednak �yjemy � Dor u�miechn�� si� szeroko. W s�abym, wpadaj�cym z zewn�trz �wietle dalekiego S�o�ca twarz jego wygl�da�a jak ruchoma maska. Wera za�mia�a si� g�o�no i nagle urwa�a. S�o�ce o�wietlaj�ce wierzcho�ki ska� zgas�o. Ponad nimi wisia�a chmura. Porusza�a si� teraz wolno i nagle zacz�a si� zni�a�. Ros�a, p�cznia�a, a� pokry�a ca�e niebo ponad nami, zakrywaj�c gwiazdy i tarcz� Jowisza. Narasta� mrok, w kt�rym zaledwie rozr�nia�em zarys ska�. Sta�em pod �cian� i czeka�em��� a wi�c to koniec. Zauwa�yli nas jednak. �adnych mo�liwo�ci ratunku � my�li jedna po drugiej przebiega�y mi przez g�ow�. Umr� tak jak Anodo, przypadkiem. Powiedzia�em:

��On przy torusie� a my w chmurze. To niewielka r�nica, Gay��� Jeszcze �yjesz��� nie widzia�em jej. S�ysza�em tylko jej g�os.

Poszed�em za nim. Siedzia�a przy ekranach z g�ow� opart� na r�kach. Nad jej w�osami fosforyzowa�o oko altimetru raz po raz odbieraj�cego sygna�, ci�gle zerowy, ten sam, bez sensu. Obj��em j� ramieniem. Opu�ci�a g�ow� jeszcze ni�ej. Zrozumia�em, �e lata sp�dzone przez nas na r�nych planetach si� nie licz�. Chcia�em jej to powiedzie�.

��Gay��� urwa�em. W ekranie, obok jej g�owy ujrza�em ma�y, szybko powi�kszaj�cy si� skrawek gwia�dzistego nieba. Chmura odp�yn�a� Przecisn��em si� z trudem na zewn�trz i pomog�em wyj�� Borowi. On jako ostatni zatrzasn�� w�az rakietki. Pojazd sta� przekrzywiony, jednym bokiem oparty na skale. Zaraz przy wej�ciu le�a�o skrzyd�o sterowe wy�amane z dysz, a dalej � pogi�te amortyzatory. Przy nich sta�y Gay i Wera podobne do siebie w szarych skafandrach i okr�g�ych he�mach jak dwie lalki seryjnej produkcji. Wok� wznosi�y si� brunatne, chaotycznie porozrzucane g�azy, spoza kt�rych w dali wyziera� szczyt Tukopatatana. W�a�nie w tej stronie powinny by�y le�e� szcz�tki rozbitych rakietek. Wyruszyli�my w tym samym kierunku, w kt�rym poprzednio lecieli�my � wprost na Tukopatatan.

��Gdybym m�g� dosta� pr�bk� zawarto�ci tej chmury, sprawa by�aby o wiele prostsza. Wydaje mi si�, �e ca�a chmura to jakie� pole si�owe, zdalnie kierowany ob�ok, kierowany stamt�d, z Tukopatatana.�� Dor zamilk� na chwil�, a potem doda� innym ju� tonem.�� Ta chmura zjawia si� nieomylnie tam, gdzie tylko jeste�my� Mo�e oni nas obserwuj�� mo�e patrz� w�a�nie na nas�

��Bzdury. Jak mog� nas obserwowa�? Czym? A mo�e s�dzisz, �e s� wszechwiedz�cy��� nie czu�em wcale tej pewno�ci, z jak� m�wi�em, ale nastr�j i tak nie by� najlepszy, a przypuszczenia Dora na pewno go nie poprawi�y.

��Zreszt� zawsze mo�emy wr�ci� do rakietki, a wtedy wyprawa ratunkowa znajdzie nas bez trudu � beztrosko dorzuci�a Wera.

���bez trudu��� powt�rzy� za ni� Dor, wzruszy� ramionami i wszed� pierwszy w w�skie gard�o mi�dzy dwoma blokami skalnymi. G�azy rozrzucone by�y w promieniu wielu kilometr�w, ale znikn�y prawie, gdy weszli�my na rozleg�� r�wnin� opadaj�c� tarasami ku masywowi. Widoczno�� by�a dobra, bo S�o�ce i Jowisz �wieci�y jednocze�nie, tak �e dostrzeg�em najmniejsze nawet nier�wno�ci terenu w promieniu wielu kilometr�w. A jednak krajobraz wydawa� si� nierealny. Trzeba d�ugich lat sp�dzonych na ksi�ycach Jowisza, �eby si� do niego przyzwyczai�. Mnie w ka�dym razie przypomina� sceneri� ponurego opowiadania wizeotronicznego, w kt�rym bohaterowie gin� i kamera nie maj�c si� na czym zatrzyma�, utrwala ska�y i gwia�dziste nie ko�cz�ce si� p�aszczyzny kosmicznego t�a. Pozosta�em troch� w tyle i przy�pieszy�em kroku, aby ich dogoni�. Dochodzili�my do nast�pnego tarasu. Zanim jednak zeszli�my w d�, us�ysza�em krzyk, kt�ry niemal natychmiast przeszed� w zduszony charkot. Spojrza�em. Dor osun�� si� na kolana i podpar� r�koma. Chwil� znieruchomia� w tej pozycji, a potem przewr�ci� si� na bok. Skoczy�em ku niemu. W biegu zderzy�em si� z Gay. Schwyci�a mnie za ramiona i zatrzyma�a.�� Dok�d? Przecie� to torus.�� Zrozumia�em. Os�oni�ty przed dzia�aniem torusa przez g�az, patrzy�em na siwe, kr�tko przystrzy�one w�osy Dora, bielej�ce wewn�trz przezroczystego he�mu. Gay przywar�a skafandrem do nier�wnej, br�zowej powierzchni g�azu i ostro�nie wysun�a g�ow�, tak by widzie� torus. Potem zdj�a z plec�w dezintegrator i przy�o�y�a go do ramienia. Dwa b��kitne wy�adowania o�lepi�y mnie na moment. Buchn�o gor�co. Gay wysz�a zza g�azu i patrzy�a na to, co zosta�o z torusa.

���a gdyby on ci� uprzedzi�� wskaza�em g�ow� szcz�tki.�� �wtedy ja bym wygl�da�a tak jak on albo raczej tak jak Dor��� wzruszy�a ramionami.

Spojrza�em na Dora. Kl�cza�a przy nim Wera. Potem wsta�a i razem przenie�li�my jego cia�o tu� pod g�az i u�o�yli w niewielkim zag��bieniu.

���wracamy?�� Wera powiedzia�a to niewyra�nie, a mo�e jej nadajnik �le pracowa�.

��Nie, p�jdziemy dalej.

��Zginiemy tak jak on. Zobaczysz.

��Jego �mier� to w ko�cu przypadek. Spu�ci�a g�ow� i nie odpowiedzia�a. Gay przygl�da�a si� nam z boku.

��Chod�my wi�c. Na co czekamy?�� powiedzia�a.

Uszli�my nie wi�cej ni� kilkadziesi�t krok�w, gdy �ciemni�o si� nagle. Oboje z Gay pomy�leli�my to samo. Kilka szybkich skok�w i przywarli�my do ska�. Chmura opada�a na nas jak ogromny czarny li��, zbyt ci�ki, by wirowa� z wiatrem. Potem zrobi�o si� zupe�nie ciemno. Wera straci�a nas widocznie z oczu, bo chwil� sta�a niezdecydowana, a potem zacz�a biec.

��Serg� Serg��� s�ysza�em jej wo�anie.

��Padnij na ska�y. Natychmiast padnij na ska�y.�� Stara�em si� m�wi� spokojnie, nie krzycze�. � Serg, gdzie jeste�?

Widzia�em zarys jej sylwetki; potkn�a si�, z trudem z�apa�a r�wnowag� i bieg�a dalej. Wtedy na tle nieba i ska� ��cz�cych si� lini� horyzontu zobaczy�em rami�, ogromne, czarne rami� chmury przypominaj�ce tr�b�, a mo�e raczej wiruj�c� wie��. Wyci�ga�o si� wolno w kierunku Wery.�� Uciekaj! Uciekaj!�� krzykn��em.

Nie zd��y�em. Znikn�a na moment w czarnym s�upie. Podni�s� si� on prawie natychmiast w g�r�. Lecz tam, gdzie przed chwil� jeszcze znajdowa�a si� Wera, nie by�o nikogo. Chmura odp�ywa�a. W ust�puj�cym stopniowo mroku dojrza�em jej dezintegrator porzucony na skale. Chcia�a si� broni�, chcia�a strzela� do czego�� � Wracamy � powiedzia�em.�� Nie.

��Dlaczego?�� spojrza�em na Gay.

��Ona� ona te� chcia�a wraca�. Zmusi�e� j�, �eby sz�a dalej. A zreszt� nie jeste�my na maj�wce, �eby wraca�, jak tylko nam si� znudzi�a zabawa. Z takiej wyprawy wraca si� z czym� konkretnym� z czym� wi�cej poza kr�tk� informacj� o �mierci innych�

��Tak, ale teraz wiemy, �e ich �mier� to nie przypadek. Chmura� chmura nadchodzi wtedy, gdy natkniemy si� na torus�

��To chcia�e� sprawdzi� i teraz ju� wiesz� Ale ja jeszcze nie jestem tego pewna. Chod�my dalej, to si� upewnimy � wyra�na kpina brzmia�a teraz w jej g�osie.�� Zginiemy � powiedzia�em to spokojnie, zupe�nie spokojnie.

���ale prawdopodobnie pojedynczo. Je�li ja zgin� ty wr�cisz. Je�li ty� to ja mo�e si� przekonam.

��Gay��� urwa�em. A je�li ona nie chce wraca� do bazy, nie chce wraca� nigdzie. Absurd. By�a zawsze stuprocentowo normaln� dziewczyn�. Lubi�a ta�czy�, je�dzi� ��dk� po jeziorze, ca�owa� Ale tak by�o dawniej. Potem lata na Ganimedzie z Anodo, dla kt�rego �miech by� zawsze podejrzan� mistyfikacja. Czy po tym mo�na jeszcze p�ywa� na wy�cigi do boi i �mia� si� tak g�o�no, a� zielone brzegi odpowiadaj� echem. Nie wiem�

��Nie wiem��� powiedzia�em g�o�no. Spojrza�a pytaj�co, ale nic nie powiedzia�a i poszli�my w d� ku masywowi Tukopatatana. Przej�cie na ni�sze tarasy nie by�o specjalnie trudne.

Le�a�o tam wiele g�az�w. Gay wyprzedzi�a mnie i sz�a pierwsza. Po chwili zrozumia�em. Podejrzewa�a obecno�� torus�w. Ale torus�w nie by�o.

Ni�szy taras ci�gn�� si� jednostajn� r�wnin� za horyzont. R�wnina by�a tak monotonna, �e nie mog�em znale�� punktu oparcia dla wzroku. Szli�my i tylko Jowisz w miar� up�ywu czasu przesuwa� si� ku S�o�cu. Po kilku godzinach poczu�em zm�czenie. Gay dotrzymywa�a mi kroku tak jak dawniej podczas najci�szych wspinaczek w Andach, gdzie kiedy� chodzili�my razem. Masyw Tukopatatana z bliska wydawa� si� jeszcze wy�szy, si�ga� niemal tarczy Jowisza. Patrzy�em w�a�nie w t� stron�, gdy u podn�a raz po raz trzykrotnie b�ysn�o. By� to niebieski b�ysk, kt�rego �r�d�o le�a�o poni�ej kraw�dzi tarasu, gdzie� u st�p masywu�

Do kraw�dzi doszli�my po godzinie marszu. Tam znowu le�a�y kamienie, du�o kamieni. Nagle kamienie si� sko�czy�y i Gay z�apa�a mnie za r�k�. Przywarli�my do ska�. Przed nami by�a kotlina, zwyk�a kilkumetrowej �rednicy kotlina. Po�rodku niej sta� sto�ek. Wysoki, idealnie polerowany sto�ek. W jego powierzchni odbija�y si� gwiazdy, Jowisz i skalne �ciany. To by� ich statek, ich baza, o�rodek inwazji� W kotlinie panowa� ruch. Ze wszystkich stron zd��a�y do sto�ka pojazdy nikn�ce w bia�ej mgle u jego podstawy. Wi�kszo�� z tych pojazd�w mia�a kszta�t lejka zako�czonego kulistym zbiornikiem. Unosi�y si� tu� nad powierzchni�, przelatuj�c od ska�y do ska�y jak motyle w�r�d kwiat�w na ��ce. Dwa z nich rozbija�y b��kitnym o�lepiaj�cym p�omieniem ogromny g�az i b�yski ich palnik�w widzieli�my dochodz�c do kotliny..�� Co oni robi�? � zapyta�a Gay.

��Oni? To s� automaty. One zbieraj� g�azy. Sp�jrz, jak ten jest blisko.�� Rzeczywi�cie, w odleg�o�ci najwy�ej dwustu metr�w przelatywa� jeden z automat�w. Z lejka szerokim snopem, jak �wiat�o reflektora, emitowa�o jakie� pole si�owe. G�azy wpadaj�ce w ten niewidoczny snop podrywa�y si� z pod�o�a i znika�y w gardle leja. Nagle pojazd zmieni� kierunek i zacz�� wznosi� si� ku nam, bez trudu pokonuj�c spadziste zbocze. Poderwa�em si� do ucieczki.

��St�j! Nie zd��ysz��� Gay zsun�a z ramienia dezintegrator. Mierzy�a starannie, lekko przekrzywiwszy g�ow�.

��W podstaw�. Tam musz� by� zespo�y nap�dowe � m�wi�a to z tak� pewno�ci�, jakby sama konstruowa�a ten dziwny pojazd. Strzeli�a. �ci�gn��em z ramienia sw�j dezintegrator, lecz nie zd��y�em go jeszcze odbezpieczy�, gdy pojazd niespodziewanie uni�s� si� kilkana�cie metr�w nad ska�y i skierowa� wprost na nas sw�j dziwaczny lejek. Gay krzykn�a co�, czego nie zrozumia�em. Sta�a nieruchomo z wzniesionym dezintegratorem. Nagle wszystko sta�o si� czerwone, jakbym w�o�y� czerwone okulary.

��Uciekaj, uciekaj, Gay � krzycza�em, lecz w s�uchawkach s�ysza�em tylko urywane trzaski, pomimo �e sta�a kilkana�cie krok�w ode mnie. To wszystko trwa�o, oczywi�cie, kilka sekund. Chcia�em podbiec do Gay i wyci�gn�� j� z zasi�gu tego automatu, ale wtedy w�a�nie zobaczy�em, jak najpierw dezintegrator, a za nim Gay unosz� si� nad ska�y i mkn� ku wej�ciu leja. Nie zd��y�em si� nawet zdziwi�, gdy sam dozna�em uczucia zmiany przyspieszenia, tak jak w ruszaj�cej w d� windzie i, nim si� zorientowa�em, lecia�em ju� ku lejowi. �Kierunkowe pole grawitacyjne� � pomy�la�em i by�em w �rodku. Lej ko�czy� si� ogromnym zbiornikiem i poczu�em, �e osuwam si� gdzie� w g��b. By�o tam zupe�nie ciemno. Odruchowo, nie zastanawiaj�c si� nad tym, zapali�em lamp� w g�owicy he�mu. Zobaczy�em Gay. Le�a�a kilka metr�w ode mnie�

R�wnocze�nie zobaczy�em kamienie, pouk�adane r�wno, tak by zajmowa�y minimum miejsca. Zrzucono nas na nie. Zerwa�em si� natychmiast w obawie, �e za chwil� posypi� si� na nas ska�y wrzucane z leja. Ska� jednak nie by�o.

��Przerwa� prac�?��� Gay nas�uchiwa�a rumoru kamieniami; ale panowa�a cisza. Skin��em g�ow�.

���i co gorsza, z naszego powodu�

��S�dzisz? Je�li tak, to chyba teraz ten automat melduje im o tym, co si� sta�o.

��Tak by zrobi� ziemski automat. U nich mo�e by� zupe�nie inaczej.

��Jak inaczej?

��No, jakie� samodecyduj�ce automaty.

��Niemo�liwe.

��A to pole�?

��Pole to co innego. On w ten spos�b pracuje. Ale nikt nie wyposa�y automatu do zbierania kamieni w sprz�enia samodecyduj�ce�

��M�wisz co najmniej tak, jakby� uczestniczy�a w konstruowaniu tego automatu�

W tej chwili poczuli�my wstrz�s, ledwo wyczuwalny, delikatny wstrz�s.�� Wyl�dowa� � powiedzia�a Gay.�� Chyba tak � skin��em g�ow�. � Teraz nas urz�dz�� � Mamy dezintegratory.

��Nie s�dz�, �eby nam to cokolwiek pomog�o � powiedzia�a to raczej do siebie ni� do mnie.�� Spr�bujemy si� st�d wydosta�? � zapyta�em.�� Pr�bowa� mo�emy� ale to si� nam nie uda.

��Od kiedy zosta�a� pesymistk�? � pr�bowa�em jako� rozproszy� ten przygn�biaj�cy nastr�j �piwnicy� z kamieniami, jak w my�li okre�li�em pojazd.�� Dawniej widzia�a� zawsze wszystko w r�owych kolorach�

��Dawniej by�am m�odsza��� i to by�o na Ziemi. Chod� � chwyci�a mnie za r�k� � obejdziemy to rumowisko!

Ale kamienie by�y wsz�dzie. Wy�ania�y si� z mroku, gdziekolwiek skierowa�em promienie latarki.

��Zupe�nie jak wtedy na usypisku w Andach. Tak�e wsz�dzie by�y kamienie.�� Ale w g�rze by�o niebo. A poza tym pospiesz si�. Musimy obej�� �brzuch� tego automatu.

Dalej szli�my w milczeniu. Brn�c przez kamienie, zataczali�my ko�o, ale nie bardzo mog�em si� zorientowa�, jak� cz�� obwodu mamy ju� za sob�.

Nagle sta�o si� zupe�nie jasno. Byli�my w wielkiej hali. �ciany automatu, w kt�rym znajdowali�my si� dot�d, gdzie� znikn�y. Widocznie zbiornik automatu jest rozk�adany � pomy�la�em. Spojrza�em w g�r�. Ta hala w og�le nie mia�a sklepienia. To, co by�o w g�rze, wygl�da�o jak mg�a, r�owa mg�a.

��To� to jest wn�trze sto�ka��� powiedzia�a Gay. I wtedy sta�o si� co� najzupe�niej nieoczekiwanego. Kamienie, wszystkie kamienie unios�y si� w g�r�. Oddala�y si� ku sklepieniu i nagle momentalnie znikn�y. Ale najdziwniejsze by�o to, �e my�my zostali. Stali�my zanurzeni po pas w r�owej, opalizuj�cej mgle. Nie widzieli�my w�asnych st�p.�� �spostrzegli nas.

��Mo�e automat segreguj�cy odr�ni� nas od kamieni�

��Bzdury. To oni� Serg� uciekajmy, Serg. Gay straci�a sw�j dotychczasowy spok�j.�� �uciekajmy� uciekajmy st�d � powtarza�a w k�ko.

��Ale dok�d?

��Wszystko jedno � zacz�a oddala� si�, brodz�c w�r�d mg�y.

��St�j, po co tam idziesz?�� krzykn��em.

Nie zatrzyma�a si�. Teraz bieg�a ju� prawie. Nagle mg�a zafalowa�a. Nie czu�em wiatru, ale mg�a zafalowa�a tak, jakby do�em powia� wiatr�

��Gay� Gay � wo�a�em. Mg�a zacz�a si� podnosi� i jej strz�py si�ga�y mi do piersi. Po chwili widzia�em ju� tylko he�m Gay. Mo�e co� m�wi�a nawet, ale fale radiowe jej nadajnika nie dochodzi�y do mnie. Potem mg�a znienacka strzeli�a do g�ry i otoczy�a mnie bezpostaciowym r�owym oparem. W pewnej chwili zorientowa�em si�, �e na niczym nie stoj�. Wisz� w bezgrawitacyjnej przestrzeni, w kt�rej kierunek, g�ra czy d�, nie ma w og�le fizycznego sensu.

Nie wiem, jak d�ugo to trwa�o. Straci�em rachub� czasu. Pod�wiadomie wykonywa�em r�koma i nogami kr�tkie ruchy, staraj�c si� znale�� jaki� punkt oparcia. Wydawa�o mi si�, �e przez izolacj� he�mu, przez materia� skafandra s�ysz� wysoki, za j�kliwy d�wi�k. Potem d�wi�k obni�y� si�, przeszed� w buczenie. Zamilk� w ko�cu i r�wnocze�nie poczu�em pod stopami oparcie� Mg�a zacz�a z wolna opada� Wynurzy�y si� z niej ogromne kilkumetrowej �rednicy kule i wy�sze od nich, smuklejsze paraboloidy obrotowe, podobne do ogromnych kielich�w. Wydawa�y si� przezroczyste, lecz gdy patrzy�em na kt�r�kolwiek wprost, jakby matowia�a� Zdawa�y si� porusza�, falowa� i dopiero po chwili zrozumia�em, �e to przezroczysta substancja gazowa, kt�ra zosta�a po opadni�ciu mg�y, �amie �wiat�o podobnie jak latem rozgrzane powietrze nad g�azami. To, na czym sta�em, by�o elastyczne, lecz gdy spojrza�em w d�, nie dostrzeg�em w�asnych st�p. Moje nogi �rozmywa�y si� w okolicy kostek w tym, na czym sta�em. Chyba znowu jakie� pole si�owe, pomy�la�em. Chodzi� jednak po tym mo�na by�o zupe�nie dobrze. Zrobi�em kilka krok�w, potem chcia�em podej�� do jednej z kul� i nie mog�em. Na p� metra przed kul� zaczyna�o si� jakie� pole si�owe, od kt�rego si� odbija�em.

Chcia�em obej�� kul�, gdy nagle spostrzeg�em, �e kilkana�cie metr�w ode mnie kto� stoi. Gay!

Pobieg�em ku niej, ale ona mimo �e si� nie porusza�a, zacz�a odp�ywa� tak, �e dystans mi�dzy nami pozostawa� bez zmian. Nagle zatrzyma�em si�. Ale� tak, to nie by�a Gay� to by�a Wera! Zatrzyma�a si� tak�e� Wtedy spostrzeg�em, �e jest przezroczysta i poprzez ni� wida� zarysy stoj�cych w g��bi ku� i paraboloid� Sta�em tak mo�e p� minuty. Ona tak�e si� nie rusza�a, czekaj�c jakby na mnie. A wi�c oni chc� mnie w ten spos�b dok�d� zaprowadzi� A mo�e to pu�apka? Nie, gdyby rzeczywi�cie chcieli, mogliby mnie przecie� bez trudu przenie�� jakim� polem si�owym� Zdecydowa�em si�. Poszed�em za Wer�. Jej obraz ucieka� ode mnie tak d�ugo, a� nagle pomi�dzy jedn� a drug� kul� zobaczy�em rakietk�, prawdziw� ziemsk� rakietk� z otwartym w�azem, w kt�rym znikn�a Wera. Wszed�em za ni� i� zobaczy�em Gay.

��Czy ty jeste� Serg? Jak tu wszed�e�? � zapyta�a. Potem zobaczy�em w jej oczach strach i odsun�a si� ode mnie pod �cian�.

��Tak. To ja, Serg. Wszed�em zwyczajnie��� Odwr�ci�em si�, by pokaza� jej w�az, ale za mn� by�a tylko �ciana.

��A mo�e ty ju� umar�e� jak Wera i jeste� tylko obrazem Serga�

��Ale�, Gay, ja �yj� naprawd� �yj� � schwyci�em j� za r�ce.�� Widzisz przecie�, �e �yj� � �yjesz� A widzia�e� Wer�? � zapyta�a nagle.

��Widzia�em. Tak, to by� jej obraz.

��I prowadzi�a ciebie w�r�d ku��

��Prowadzi�a�

��Ale po co, Serg?� Po co?�

��Nie rozumiem�

��Po co nas tu zamkn�li��� skuli�a si� w k�cie kabiny i zacisn�a powieki�

Nie wiedzia�em, co jej odpowiedzie�. Rozejrza�em si� po kabinie i spostrzeg�em� ekran� Nie by� podobny do ziemskich ekran�w, ale to musia� by� w�a�nie ekran, bo �wieci�y w nim gwiazdy.

��Gay! Gay!�� szarpn��em j� za r�kaw skafandra. Przez szyb� he�mu widzia�em, jak wolno unios�a powieki.

��Co si� sta�o?�� zapyta�a po chwili.�� Nie wiem. Jakie� gwiazdy��� Gwiazdy?

��Tak, w ekranie, sp�jrz sama, przecie� to gwiazdy. Chwil� patrzyli�my w ekran. Nagle Gay poderwa�a si� i spostrzeg�em jej �renice rozszerzone przera�eniem.�� Serg, a je�li oni nas wystrzelili��� Nie rozumiem.

��No, wystrzelili nas w kosmos.

��Po co? Po co mieliby to zrobi�, wyt�umacz mi � stara�em si� m�wi� spokojnie, ale ju� tak�e si� ba�em.

��Sk�d�e mam wiedzie� a te kamienie� po co zbierali kamienie i przenosili je w r�owej mgle�

��Ale nas przecie� zostawili�

��Mo�e w�a�nie po to, by nas wyrzuci� w pr�ni�. Mo�e oni wszystkich ludzi albo zabijaj�, albo wyrzucaj� w pr�ni�.

��Wystrzelili nas z Ganimeda jak pocisk, bez mo�liwo�ci kierowania tym pojazdem.�� Uwa�asz, �e eksperymentuj� na nas�

��Nie. Oni na pewno w ten w�a�nie spos�b pozbawiaj� �ycia istoty swego gatunku. Mo�e ich nie mo�na inaczej zabi�

Nie odpowiedzia�em. Je�eli Gay ma racj� to naprawd� musimy umrze�. �adne obserwatorium nas nie dostrze�e� co najwy�ej radar jakiej� przelatuj�cej rakiety. Ale my nie nadajemy sygna��w rozpoznawczych, wi�c potraktuje nas jak meteor. Wyemituje w nas pe�ny �adunek ze swego anihilatora i wyparujemy��� Wyparujemy, je�eli�

��Nie � Gay przerwa�a mi � umrzemy tutaj. Tutaj, w tej kabinie. S�yszysz?�� Spokojnie, Gay, spokojnie�

��Popatrz � Gay wskazywa�a na ekran.�� Oni go skonstruowali specjalnie, �eby�my musieli o tym my�le� � O czym?�� �e umrzemy.�� Gay!

Za�mia�a si� tylko.�� B�dziemy umiera� i patrze� na gwiazdy�

Wtedy spojrza�em w ekran. Gwiazd w nim nie by�o, znikn�y z ekranu wyparte pot�niej�c� z ka�d� chwil�, dobrze znan� bry�� Ganimeda. Nasz pojazd podchodzi� do l�dowania.

�ledzi�em s�oneczn� plam� przesuwaj�c� si� wolno po posadzce. Przez otwarte okno s�ysza�em szum automatu strzyg�cego traw� w ogrodzie. Na b��kitnym prostok�cie nieba przesuwa�y si� ob�oki gnane zimnym wiatrem od g�r. Przy oknie sta�a Gay� Gay bez skafandra� To by�a Ziemia, naprawd� Ziemia!

Sko�czyli�my w�a�nie opowiada� i Toren w zamy�leniu pociera� d�oni� swe wysokie, �ysawe czo�o.

��� i m�wicie, �e tam by�a mg�a, r�owa mg�a� a potem kule��� powtarza�. � A inwazja zlikwidowana?�� zdecydowa�em si� w ko�cu go zapyta�. � Inwazja?�� z roztargnieniem spojrza� na mnie.�� Inwazji w og�le nie by�o.�� Nie by�o?

��Oczywi�cie, to nasz wymys�, nast�pstwo megalomani: naszego gatunku.�� Teraz patrzy� na Gay. Spostrzeg� widocznie, �e nic nie (rozumie.�� Widzicie, to tak, jakby kto� chcia� ogrodzi� swoje pole przed szkodnikami. Mo�na po prostu wznie�� p�ot. Ale je�li kto� dysponuje odpowiedni� technik� i nie chce zabija�, to� po prostu zak�ada siatk� sygnalizacyjn� z torus�w, wzywaj�c� ob�ok sterowany. Ob�ok wynosi to wszystko, co si� tylko porusza, poza poletko, poza stref�, kt�ra jest strze�ona� To, �e torus zabija�� widocznie nie wiedzieli, i� taki w�a�nie impuls jest dla nas �miertelny. Pewnie nie przesz�o im to nawet przez my�l.�� Wi�c Warden, Woley, Wera� wszyscy oni �yj�?

��Oczywi�cie, chmura wyrzuci�a ich na ska�y poza pier�cieniem torus�w.�� A my� co oni z nami zrobili�?

��To mo�emy tylko przypuszcza�. Ich pojazd wystartowa�. Wystartowa� prawdopodobnie natychmiast po waszym tam przybyciu��� Ale� my�my nic nie czuli. �adnych przeci��e�, �adnych wstrz�s�w.

Toren u�miechn�� si�. � Oni nap�dzaj� sw�j pojazd polem grawitacyjnym. Wytwarzaj� to pole przed pojazdem. Wy�cie razem z ca�ym kosmolotem spadali w tym polu� A kto�, kto spada, nic nie wa�y. Problem cz�owieka w spadaj�cej windzie � u�miechn�� si�. � Tak wi�c nie mog�o by� mowy o przeci��eniach. Najwy�ej mog�e� odczuwa� � Rzeczywi�cie odczuwa�em niewa�ko��

��Widzisz, �e mamy racj� � ucieszy� si� Toren.�� Dostali�cie si� wi�c � ci�gn�� dalej � do automatycznego pojazdu zbieraj�cego paliwo dla ich agregator�w nap�dowych. Mieli�cie szcz�cie. Mo�e oni s� jako� podobni do nas, a mo�e was zauwa�yli, w ka�dym razie nie podzielili�cie losu kamieni zamienianych w silnikach na energi�. Odsegregowali was od kamieni� ale potem mieli trudno�ci z odes�aniem was na Ksi�yc, bo ju� wystartowali. Zbudowali wi�c specjalny statek. Zbudowali � s�dz� � w ci�gu nieca�ej godziny, przystosowali go do waszych potrzeb, zwabili was do �rodka obrazem Wery i wystrzelili z powrotem na Ganimeda� Tak, nie chcieli was zniszczy�. Odes�ali was, mimo �e sami w tym czasie przemierzyli ju� miliony kilometr�w.�� A teraz, gdzie oni s� teraz�?

��Gdzie� w pr�ni mi�dzygwiezdnej� znikli z ekran�w najczulszych radar�w��� I nic nam nie zostawili, nic nie przekazali?

��Tylko was. Nic poza tym. Was nie chcieli zabiera�. Dostali�cie si� do ich statku przypadkiem� a oni najpierw nie zauwa�yli� a potem wys�ali was na Ganimeda.�� Jak to, a te mg�y� to unoszenie kamieni� obraz Wery�

��To dzia�a�y ich automaty. Ich technika wyprzedza nasz� o setki, mo�e tysi�ce lat� nikt nie chcia� si� z wami porozumie� Rozumiecie, co to znaczy�?

��Nam si� zdawa�o, �e oni niczym innym pr�cz nas si� nie interesuj��

��Nie tylko wam � Toren m�wi� cicho, jakby do siebie � my�my wszyscy tak s�dzili.

Wymy�lili�my nawet inwazj� i uwierzyli w ni� bez zastrze�e�. Wymy�lili�my inwazj�, bo przez my�l nam nie przesz�o, �e oni przylecieli do nas tylko po zapas paliwa, �e potraktowali nas jak wr�ble�

��Nie rozumiem. Dlaczego jak wr�ble�?

��Czy zatrzyma�e� si� kiedykolwiek, �eby popatrze� na wr�bla? Na pewno nie. Je�li je nawet czasem spostrzeg�e�, to przypadkiem. S� zbyt pospolite, by zwr�ci� nasz� uwag� i mo�e my w�a�nie jeste�my takimi wr�blami w naszej Galaktyce�

Poniewa� w�r�d widz�w by�o niewielu doros�ych, a pu�kownik �Biff� Hawton mia� przesz�o metr osiemdziesi�t wzrostu, m�g� wi�c widzie� wszystkie szczeg�y pokazu. Dzieci, podobnie zreszt� jak wi�kszo�� rodzic�w, gapi�y si� z szeroko otwartymi oczami. �Biff� Hawton by� zbyt inteligentny, �eby si� da� oczarowa�. Patrzy�, poniewa� chcia� wykry�, na czym polega tajemnica urz�dzenia.

��Wszystko jest wyja�nione w za��czonej instrukcji � powiedzia� sprzedawca, podnosz�c kolorow� broszurk� i otwieraj�c j� na stronicy z przekrojem zabawki.

��Wiecie wszyscy, �e magnes przyci�ga metalowe przedmioty, na pewno wiecie te�, �e ca�a ziemia jest wielkim magnesem � dlatego kompasy zawsze wskazuj� p�noc. Ot� nasz Atomowy Kosmolot wykorzystuje to pole magnetyczne ziemi. Jego niewidzialne fale s� wsz�dzie i nawet przenikaj� nas samych. Atomowy Kosmolot p�ywa po tych falach jak okr�t po falach oceanu. A teraz patrzcie�

Oczy wszystkich zwr�cone by�y na niego, kiedy po�o�y� jaskrawy model rakiety na stole i cofn�� si� o krok. Zabawka zrobiona by�a z t�oczonej blachy i wydawa�a si� r�wnie zdolna do lotu, co puszka szynki, kt�r� zreszt� troch� przypomina�a. �adne skrzyd�a, �mig�a czy dysze wylotowe nie wystawa�y ponad malowan� powierzchni�. Pojazd opiera� si� na trzech gumowych k�kach, a spod niego wychodzi�y dwa zwoje cienkiego izolowanego drutu. Ten bia�y drucik le�a� na stole i prowadzi� do pude�eczka, kt�re sprzedawca trzyma� w r�ku. Na pude�ku by�a lampka kontrolna i prze��cznik.�� Przekr�cam prze��cznik mocy, posy�aj�c pr�d do receptor�w fal.

Prze��cznik pstrykn�� i �wiate�ko zacz�o rytmicznie mruga�. � Nale�y ostro�nie obchodzi� si� z generatorem fal, gdy� mamy do czynienia z si�ami ca�ej kuli ziemskiej.

Zgodne a-a-a� przebieg�o przez t�umek, kiedy Atomowy Kosmolot poruszy� si�, a nast�pnie powoli uni�s� si� w powietrze. Sprzedawca cofn�� si� i zabawka wznios�a si� wy�ej, ko�ysz�c si� �agodnie na niewidzialnych falach pola magnetycznego, kt�re j� podtrzymywa�o. Stopniowo dop�yw energii zosta� zmniejszony i model z powrotem osiad� na stole.

��Tylko 17 dolar�w i 95 cent�w � powiedzia� m�ody cz�owiek, k�ad�c du�� kartk� z cen� na stole � za ca�y zestaw: kosmolot, tablic� rozdzielcz� i broszurk� z opisem�

Na widok kartki z cen� t�um zacz�� si� rozchodzi� i dzieci pobieg�y ogl�da� modele poci�g�w. Sprzedawca nie potrafi� zapanowa� na og�lnym gwarem i po chwili zamilk� ponuro. Od�o�y� pude�ko z tablic� rozdzielcz�, ziewn�� i usiad� na brzegu sto�u. Z ca�ego t�umu gapi�w jedynie pu�kownik Hawton pozosta� na miejscu.

��Czy mo�e mi pan powiedzie�, jak to dzia�a?�� spyta� pu�kownik podchodz�c bli�ej. Demonstrator natychmiast rozchmurzy� si� i wzi�� do r�ki jedn� z zabawek.

��Je�li pan spojrzy tutaj � sprzedawca uni�s� g�rn� ruchom� cz�� zabawki � zobaczy pan zwoje, receptory fal magnetycznych.�� O��wkiem wskaza� plastykowe cz�ci o dziwnych kszta�tach, maj�ce oko�o jednego cala �rednicy i owini�te � do�� niedbale � kilkoma zwojami miedzianego drutu. Poza tym wn�trze modelu by�o puste. Zwoje by�y po��czone, a dwa inne druty wychodzi�y na zewn�trz przez o � twory w pod�odze. �Biff� Hawton spojrza� bardzo krytycznie na zabawk� i na sprzedawc�, kt�ry zignorowa� t� jawn� oznak� niedowierzania.�� W pude�ku z tablic� kontroln� mie�ci si� bateria � kontynuowa� m�ody cz�owiek otwieraj�c pude�eczko i ukazuj�c zwyk�� bateryjk� do latarki.�� Pr�d biegnie poprzez prze��cznik mocy i lampk� kontroln� do generatora fal.

��Chce pan powiedzie� � przerwa� mu �Biff� � �e pr�d z tej pi�tnastocentowej bateryjki idzie przez ten �a�osny reostat, do tych bezsensownych zwoj�w w modelu i absolutnie nic si� nie dzieje. A teraz niech mi pan powie, co naprawd� porusza zabawk�. Je�eli mam wyda� 18 dolar�w na kawa�ek blachy warto�ci 6 dolar�w, to chc� przynajmniej wiedzie�, co kupuj�.

Sprzedawca zaczerwieni� si�. � Przepraszam pana � wyj�ka�. � Nie pr�buj� niczego ukrywa�. Jak ka�da sztuczka magiczna, tak i nasza jest w pe�ni wyja�niana tylko nabywcom.�� Pochyli� si� i powiedzia� szeptem: � Powiem panu, co zrobi�. Te zabawki s� za drogie i nikt ich nie kupuje. Szef powiedzia� mi, �e mog� je sprzedawa� po trzy dolary sztuka, je�li tylko znajd� ch�tnych. Je�eli odpowiada panu ta cena�

��Za�atwione, ch�opcze!�� powiedzia� pu�kownik, k�ad�c na stole trzy monety.�� Za t� cen� kupuj�, niezale�nie od tego, na czym to polega. Kolegom z pracy to si� na pewno spodoba � powiedzia�, wskazuj�c rakiet� ze skrzyd�ami na swoim mundurze.�� A teraz naprawd�, na czym polega trik?

Sprzedawca rozejrza� si� doko�a i pokaza� palcem.�� Sznurek!�� powiedzia�. � A w�a�ciwie czarna nitka, przyczepiona do modelu, kt�ra przechodzi przez bloczek pod sufitem i drugim ko�cem przywi�zana jest do obr�czki na moim palcu. Kiedy si� cofam, model unosi si� w g�r�. To bardzo proste.

��Wszystkie dobre sztuczki s� proste � mrucza� pu�kownik, prowadz�c wzrokiem czarn� nitk� � je�li si� robi r�ne hokus � pokus dla odwr�cenia uwagi widz�w.

��Je�li pan nie ma czarnego sto�u, mo�na u�y� czarnego koca. Bloczek mo�na przykr�ci� do framugi drzwi, trzeba tylko pami�ta�, �eby pok�j za plecami by� ciemny.�� Zapakuj to ch�opcze. Nie jestem ��todziobem, wiem dobrze, jak si� robi takie rzeczy.

�Biff� Hawton zademonstrowa� niespodziank� na najbli�szym czwartkowym przyj�ciu. Wszyscy zebrani byli specjalistami od rakiet i wyst�p pu�kownika wywo�a� o�ywione komentarze.

��Daj mi przerysowa� plany, �Biff�. Zastosuj� te fale magnetyczne w mojej nowej rakiecie.�� Te bateryjki s� tanie jak barszcz � m�wi� wam, �e ta rzecz ma przysz�o��.

Spo�r�d zebranych jedynie Teddy Kaner nie da� si� nabra�. On te� zajmowa� si� sztuczkami magicznymi i od razu zorientowa� si�, na czym rzecz polega. Siedzia� jednak cicho, nie chc�c psu� efektu koledze po fachu i tylko u�miecha� si� ironicznie, kiedy audytorium zamilk�o z podziwu. Pu�kownik by� dobrym demonstratorem i znakomicie wszystko przygotowa�. Nieomal przekona� zebranych o mo�liwo�ci wykorzystania fal magnetycznych. Kiedy model wyl�dowa� i pu�kownik wy��czy� kontakt, wszyscy st�oczyli si� wok� sto�u.�� Nitka!�� krzykn�� jeden z in�ynier�w jakby z ulg� i wszyscy wybuchn�li �miechem.�� Szkoda � powiedzia� fizyk.�� Ju� mia�em nadziej�, �e Atomowy Superkosmolot pomo�e nam rozwi�za� niekt�re problemy. Pozw�lcie, �e teraz ja si� pobawi�.

��Najpierw Teddy Kaner � powiedzia� �Biff�. � On si� zorientowa� od razu, ale siedzia� cicho, �eby nie psu� zabawy.

Kaner wsun�� na palec obr�czk� z czarn� nitk� i chcia� si� cofn��. � Musisz najpierw przekr�ci� prze��cznik � powiedzia� �Biff�.

��Wiem � u�miechn�� si� Kaner � ale to jest tylko gierka dla odwr�cenia uwagi widz�w. Chc� wypr�bowa� z pocz�tku sam ruch r�ki, a potem przerobi� ca�� sztuczk�.

Kaner cofn�� r�k� �agodnym, nie zwracaj�cym uwagi ruchem wykazuj�c zr�czno�� wprawnego magika. Model uni�s� si� w g�r� i z ha�asem spad� na st�. � Zerwa�a si� nitka � powiedzia� Kaner.

��Pewnie szarpn��e�, zamiast �agodnie poci�gn�� � powiedzia� �Biff� zwi�zuj�c ni�. � Daj, poka�� ci, jak si� to robi.

Nitka zerwa�a si� jednak ponownie, co wywo�a�o �miech widz�w. Kto� zaproponowa� pokera.

Wkr�tce jednak zapomniano o tej propozycji, poniewa� po kilku pr�bach okaza�o si�, �e nitka utrzymuje model tylko wtedy, gdy si� przekr�ci prze��cznik i pr�d z dwu i p�woltowej bateryjki przep�ywa przez te �mieszne zwoje drutu w zabawce. Po wy��czeniu pr�du model by� za ci�ki i nitka zrywa�a si�.

Jednak wydaje mi si�, �e to by� g�upi pomys� � m�wi� m�ody cz�owiek.�� Przez ca�y tydzie� harowa�em jak g�upi demonstruj�c te zabawki przed ka�dym bachorem w promieniu tysi�ca mi. I sprzedaj�c po trzy dolary sztuka modele, z kt�rych ka�dy kosztowa� nas co najmniej sto dolar�w.

��Ale czy sprzeda�e� przynajmniej dziesi�� z nich ludziom, kt�rzy si� tym mog� zainteresowa�?

��My�l�, �e tak. Z�apa�em kilku oficer�w lotnictwa i pu�kownika wojsk rakietowych. By� te� urz�dnik, kt�rego pami�tam z Biura Patentowego. Na szcz�cie nie pozna� mnie. No i jeszcze ci dwaj profesorowie z uniwersytetu, kt�rych ty wypatrzy�e�.

��A zatem nasz problem sta� si� teraz tak�e ich problemem. Mo�emy sobie usi��� spokojnie i czeka� na rezultaty.

��Jakie rezultaty? Ci ludzie nie wykazali �adnego zainteresowania, kiedy podtykali�my im pod nos dowody.

Opatentowali�my te zwoje i mo�emy udowodni� ka�demu, �e kiedy w��czy� pr�d, nast�puje zmniejszenie ci�aru�

��Ale tylko niewielkie zmniejszenie ci�aru. Nikt nie jest zainteresowany czym� takim � cz�ciowa redukcja ci�aru w topornym modelu, zbyt ma�a, �eby unie�� sam generator. Nikt � kto ma na co dzie� do czynienia z olbrzymim zu�yciem paliw, ci�arami rz�du wielu ton itp. nie b�dzie si� przejmowa� jakim� pomyle�cem, kt�remu si� wydaje, �e podwa�y� jedn� z zasad Newtona.

��Czy my�lisz, �e teraz si� zainteresuj�?

��Wiem na pewno. Wytrzyma�o�� nitki jest idealnie dopasowana do wagi modelu. Nie mo�na zawiesi� modelu na nitce, je�li si� nie zredukuje jego ci�aru przez w��czenie pr�du. To ich zmusi do zastanowienia. Nikt im nie ka�e rozwi�zywa� tego problemu, ani si� nim zajmowa�. Ale b�dzie ich to gryz�o, bo musz� przez ca�y czas pami�ta�, �e to zjawisko zaprzecza prawom fizyki. Oczywi�cie od razu zorientuj� si�, �e historia z falami magnetycznymi jest bzdur�. A mo�e i nie? Nie wiadomo. Ale oni wszyscy b�d� si� nad tym zastanawia�. Kto� z nich zacznie przeprowadza� do�wiadczenia w piwnicy jako hobby, �eby znale�� �r�d�o b��du.

I wreszcie, kt�ry� z nich odkryje, na czym polega dzia�anie zwoj�w, mo�e nawet ulepszy je!�� A my mamy patenty�

��S�usznie. B�d� prowadzi� badania, kt�re zako�cz� si� zastosowaniem naszego wynalazku w praktyce.

��I kiedy zacznie si� produkcja, zrobi� z nas milioner�w � wtr�ci� m�ody cz�owiek cynicznie.�� I wszyscy b�dziemy bogaci, synu � powiedzia� ten starszy.�� Zapewniam ci�, �e w ci�gu najbli�szych dziesi�ciu lat nasz �wiat zmieni si� nie do poznania.

Przelo�y� Lech J�czmyk

��Musisz mi pom�c, Steve � powiedzia� Joe.�� Znalaz�em si� w sytuacji bez wyj�cia.

��A co z twoim ostatnim wynalazkiem � uni�s� brwi Steve � czy�by zn�w?�

��W�a�nie� Co prawda automat z Biura Kontroli pocz�tkowo wypowiedzia� si� dosy� niejasno: pomys� chyba nowy, schemat wykazuje cechy pewnej oryginalno�ci, ca�o�� wymaga jednak pog��bionej analizy. Dzi� nadesz�a ostateczna odpowied�. Popatrz��� Joe poda� przyjacielowi skrawek perforowanej aluminiowej folii.

��Widzisz? Konstrukcja zg�oszona po raz pierwszy w roku 1973. W praktyce nigdy nie zosta�a zastosowana� Zbyt upraszcza�a sterowanie wieloma procesami. Mia� ch�op g�ow� na karku. Wymy�li� to w tamtych czasach�

��A kto to by�? � zaciekawi� si� Steve, leniwie s�cz�c ze szklanki zielonkawy orze�wiaj�cy p�yn przyniesiony przez bia�y automat.

Joe u�miechn�� si� nieweso�o.�� Kto teraz pami�ta nazwiska? Na tym �wistku podano jedynie numer patentu � USA 103 109 725. Historyk mo�e by i wygrzeba� szczeg�y w jakim� archiwum papierowych dokument�w, ale mnie to nie interesuje.�� Nie masz szcz�cia, Joe � zauwa�y� Steve i zn�w podni�s� szklank� do ust.

Siedzieli przy niewielkim owalnym stoliku w samym rogu obszernej sali o niskim stropie. Przerwa obiadowa dawno si� ju� sko�czy�a. Automatyczny bar, po�o�ony na �smej podziemnej kondygnacji ogromnego gmachu Koncernu Gollforby�ego, by� prawie pusty.

Joe odstawi� szklank�. Automat przytoczy� si� bezszelestnie i zach�caj�co mrugn�� z�ocistym oczkiem. Joe machn�� odmownie r�k� i odwr�ci� si�. � Ja p�ac�, Joe � powiedzia� Steve.

Niedbale wrzuci� monet� do srebrzystej konchy na piersi automatu.

Rozleg� si� melodyjny d�wi�k i mi�kki baryton powiedzia� p�g�osem: � Dzi�kuj� panu. Na zdrowie.

Przed Joem wyros�a nast�pna szklanka, wype�niona po brzegi zielonkawym Napojem Gollforby�ego ��atwo przyswajalnym, przyjemnym w smaku, wysokokalorycznym, od�ywczym i tonizuj�cym�, je�li wierzy� �wietlnym napisom nieprzerwanie biegn�cym po �cianach baru.

Joe skin�� g�ow� i wzi�� szklank�. P�ki pi�, Steve obserwowa� go w milczeniu. �Wysiada biedaczysko � my�la�. � Oczy zmatowia�e, zacz�tki �ysiny, niezdrowa cera. Ubrany w sweter z najta�szego syntetyku. Nosi go drugi tydzie� z rz�du, je�eli nie d�u�ej. Diabelnie zdolny ch�op, ale pechowiec��

��Nie mam najmniejszego poj�cia, co m�g�bym dla ciebie zrobi�, Joe � powiedzia� Steve, kiedy ten osuszy� drug� szklank�. � Nasz koncern nie potrzebuje in�ynier�w. Przeb�kuj� nawet o nowych redukcjach. Personelu obs�uguj�cego nie ma ju� zupe�nie, bo zast�pili go automatami� Co najwy�ej m�g�by� zosta� agentem sprzeda�y automat�w� Je�li chcesz, porozmawiam o tobie z panem Gollforby�m Juniorem.�� Nie � odpowiedzia� Joe zdecydowanie.�� Nie nadaj� si� do tego. Jestem po czubek g�owy nafaszerowany nowymi pomys�ami. Gdyby tak mo�na do grupy konstruktorskiej� Albo zdoby� troch� grosza i kontynuowa� prac� w moim domowym laboratorium. �ami� sobie g�ow� nad pewn� interesuj�c� zabawk�� Mo�esz mi jeszcze po�yczy� troch� pieni�dzy,

Steve?

��Chyba tak� Ale tego, co mog� zaproponowa�, pewnie ci nie wystarczy� Pracuj� zaledwie trzy godziny dziennie, wi�c sam rozumiesz�

��W biurze konstrukcyjnym?

��Nie � Steve chrz�kn�� z zak�opotaniem.�� Widzisz� Tam bardzo n�dznie p�acili� W�adam kilkoma j�zykami� Pan Gollforby Junior dowiedzia� si� o tym i zaproponowa� mi stanowisko porannego sekretarza. Rano pan Gollforby zajmuje si� sprawami technicznymi. Zapoznaje si� z prospektami r�nych obcych firm, przegl�da projekty automat�w, kt�rych seryjn� produkcj� zamierza uruchomi�. Szef si� nie zna na technice i potrzebuje kogo�, kto by go ustrzeg� przed palni�ciem g�upstwa�Chytry stary krokodyl. Wykorzystuje mnie jako eksperta, a p�aci jako sekretarzowi technicznemu. O pierwszej przestaje zajmowa� si� technik�. Automat podaje mu do gabinetu drugie �niadanie, a ja� M�j dzie� pracy na tym si� ko�czy.

��Jak boss radzi sobie bez ciebie po po�udniu?�� zainteresowa� si� Joe.

��W drugiej po�owie dnia zajmuje si� sprawami finansowymi i dyktuje listy. Wtedy ma przy sobie dzienn� sekretark�, pann� Barkeley. Zreszt� i j� ma zamiar wkr�tce zast�pi� automatem.

��M�g�bym zaprojektowa� taki automat � zauwa�y� Joe.

��Zasadniczy projekt ju� od dawna jest gotowy, ale pan Gollforby do tej pory nie zdecydowa�, czy automatowi nada� kszta�t m�odej dziewczyny, czy te� osoby nieco starszej; nie ustali� tak�e koloru oczu, w�os�w i tym podobnych szczeg��w.

��Czy�by sam jeden kierowa� koncernem?

��Praktycznie rzecz bior�c, tak. Pan Gollforby jest podejrzliwy i nieufny. Woli o wszystkim sam decydowa�. Zwo�uje wprawdzie Rad� Dyrektor�w, ale robi to bardzo rzadko. Tylko wtedy, kiedy trzeba om�wi� nowe wielkie inwestycje produkcyjne lub co� r�wnie wa�nego�

��Kr�l automat�w � zauwa�y� Joe z odcieniem zawi�ci i goryczy w g�osie.�� W�adca twardy, absolutny i wszechw�adny.

��No, je�li chodzi o to ostatnie, to nie tak zn�w bardzo��� szepn�� Steve ogl�daj�c si� doko�a.�� Ostatnio sprawa wszechmocy pana Gollforby�ego nie wygl�da zbyt pomy�lnie.

S�ysza�e� pewnie o Koncernie Ridgersa. Oni tak�e robi� automaty. Pan Gollforby usi�owa� si� dogada� z ich szefem. Nic z tego nie wysz�o i teraz s� �miertelnymi wrogami. Wydawa� by si� mog�o, �e pan Gollforby mo�e bez trudu po�kn�� Ridgersa. Ale Ridgers to twardy facet.

Wicedyrektorowie jego koncernu nic by nie mieli przeciwko porozumieniu, ale ten staruch nie chce o tym s�ysze�. Jestem przekonany, �e Ridgers przyczyni panu Gollforby�emu jeszcze wiele k�opot�w�

Joe �cisn�� palcami skronie i nad czym� intensywnie my�la�. � S�uchaj, Steve � powiedzia� wreszcie.�� Zorganizuj mi ma�� audiencyjk� u swego szefa w godzinach twego porannego dy�uru.�� Po co?�� zaniepokoi� si� Steve.

��Chc� mu zaproponowa� pewien drobiazg.

��Nie we�mie. Ca�a technika trafia do niego przez Rad� Techniczn�, g��wnego konstruktora i ekspert�w. To zupe�nie beznadziejne, ch�opie. Nie mam u niego �adnych wp�yw�w.�� Postaraj si� jednak, aby Gollforby mnie przyj��� Przecie� mo�esz to zorganizowa�. O reszt� si� nie martw.

��On mnie wyp�dzi, Joe.

��Gwarantuj� ci, �e nie. A je�li m�j plan si� powiedzie, dostaniesz dwadzie�cia pi�� procent.

��Ile tego b�dzie?�� zainteresowa� si� Steve.

��No, powiedzmy, dwie�cie pi��dziesi�t tysi�cy.

��Oo!�� westchn�� rozczarowanym g�osem poranny sekretarz pana Gollforby�ego Juniora. �

Widz�, �e ci ten �gollforby� uderzy� do g�owy. Chod�my lepiej st�d�

��Nie spiesz si�, Steve. Pomy�l. Dwie�cie pi��dziesi�t tysi�cy� Gdy je dostaniesz, sam nie zechcesz dalej by� porannym sekretarzem pana Gollforby�ego. No, a je�li si� nie uda, to boss nie b�dzie mia� do ciebie pretensji. B�dziesz nadal piastowa� swe wysokie stanowisko, a ja�

Ja b�d� sprzedawa� automaty.

��Ale co mam powiedzie� szefowi, Joe? Jak ci� zaanonsowa�?

��Wymy�l co�. Byleby tylko mnie przyj��. I oczywi�cie nie wspominaj, �e jeste�my kolegami.

Jestem pewien, �e po�knie m�j haczyk. Wtedy om�wi� z tob� dalsze sprawy. No jak, Steve?

Zgoda?

��Nie wiem� Nie wiem� Boj� si� straci� prac�!

��To oczywiste. Ale l�kliwy nie zarobi �wierci miliona dolar�w!

��Je�li masz zamiar zagra� na jego uczuciach�

��Czy uwa�asz mnie za ostatniego durnia, Steve?

��Wobec tego powiedz, o co chodzi.

��Powiem ci� Ale p�niej. Najpierw zorganizuj spotkanie. Nie po�a�ujesz.

��Mo�e bym i zaryzykowa�, ale�

��Ale?

��Dwadzie�cia pi�� procent to troch� za ma�o�

��Wyrobi�e� si� przy swoim szefie, Steve! Ile chcesz?

��Widzisz� W wypadku niepowodzenia mog� straci� prac�, podczas gdy ty nie masz praktycznie nic do stracenia. W najgorszym razie boss ka�e robotom wyrzuci� ci� na ulic�

Sprawiedliwo�� wymaga r�wnego podzia�u. I ryzyka� I wszystkiego innego�

��To rozb�j, Steve� Nie spodziewa�em si� tego po tobie. Ale dobrze. Trzydzie�ci procent i ani centa wi�cej. Bo inaczej p�jd� do Ridgersa.

��My�la�by kto! U Ridgersa nic nie wsk�rasz, m�j drogi. Nie dotrzesz nawet do porannego sekretarza� Zreszt� jestem got�w troch� opu�ci�. Czterdzie�ci procent, Joe. To ostatnie s�owo.

��Wykorzystujesz moj� trudn� sytuacj�, ch�opcze. Trzydzie�ci pi�� i dajmy ju� temu spok�j.

��To nie�adnie tak si� targowa� ze starym przyjacielem z �awy szkolnej. Niestety, ju� wtedy mia�em ust�pliwy charakter i dlatego szczytem mojej kariery jest stanowisko porannego sekretarza. Trzydzie�ci siedem procent i zadzwo� do mnie jutro. Powiem ci, kiedy pan

Gollforby Junior ci� przyjmie, albo zawiadomi�, w jakich zapad�ych dziurach brakuje obecnie agent�w sprzeda�y automat�w.

��S�ucham � powiedzia� pan Gollforby Junior.�� Daj� panu pi�� minut czasu i ani sekundy wi�cej.

��Niech ten cz�owiek wyjdzie � Joe wskaza� palcem Steve�a.�� Sprawa jest zbyt powa�na� ee� Gollforby.

Malutkie, bezbarwne oczka w�a�ciciela koncernu o �wiatowej s�awie rozszerzy�y si� ze zdumienia. Pan Gollforby Junior z nie ukrywan� ciekawo�ci� popatrzy� na Joego. Potem wyci�gn�� pulchn� r�czk� pokryt� pier�cieniami, wyj�� cygaro z masywnego z�otego pucharka i bez po�piechu w�o�y� je do automatycznej gilotynki. Obci��. Zapali�. � Pozosta�y cztery minuty � rzuci�, patrz�c spode �ba na interesanta.

Joe za�o�y� nog� na nog� i spokojnie wybra� sobie cygaro. Steve z przera�enia zamkn�� oczy.�� Ja r�wnie� ceni� sw�j czas, sir � powiedzia� Joe z lekkim wyrzutem w g�osie.

Odgryz� koniec cygara, wyplu� na puszysty dywan z drogiego syntetyku, gwa�townym ruchem chwyci� stoj�c� na biurku zapalniczk� w kszta�cie figurki Homera i przypali� od �ysiny poety.

��Trzy minuty � zauwa�y� pan Gollforby ju� znacznie mniej pewnym g�osem.

��Mowa b�dzie o koncentratorze grawitacji � wycedzi� niech�tnie Joe.�� Mam nadziej�, �e pan rozumie, co to znaczy?�� Zaci�gn�� si� g��boko i wypu�ci� k��b dymu pod sam sufit gabinetu.

Pan Gollforby Junior poruszy� si� niespokojnie na fotelu. Popatrzy� na swego sekretarza, ujrza� niek�amane przera�enie wypisane na jego twarzy i� zdecydowa� si�.

��Prosz� zostawi� nas samych na� kilka minut � powiedzia� pan Gollforby z takim wyrazem twarzy, jakby dopiero co po�kn�� �yw� os�, kt�ra wci�� jeszcze bzyka�a mu gdzie� pod j�zykiem.

Steve wyszed� chwiejnym krokiem. Drzwi gabinetu automatycznie zamkn�y si� za jego plecami.

Przesz�o dziesi��, pi�tna�cie, dwadzie�cia minut� Ekran wizyjny nad drzwiami ci�gle pozostawa� ciemny.

Wreszcie Steve nie wytrzyma�. Nacisn�� guzik mikrofonu i powiedzia� dr��cym g�osem: � Przepraszam szefie, czy pan mnie jeszcze nie potrzebuje?�

��Mo�e pan wej�� � us�ysza� w odpowiedzi g�os pana Gollforby�ego znamionuj�cy wielkie podniecenie.

��� Teraz pan rozumie, czemu nalega�em, aby ta rozmowa odby�a si� bez �wiadk�w � us�ysza� Steve g�os Joego, gdy tylko drzwi gabinetu bezszelestnie rozsun�y si� na boki. Joe sta� na �rodku gabinetu, lekko ko�ysz�c si� na czubkach palc�w. Pan Gollforby z g�ow� wspart� na r�kach w skupieniu �u� zgas�e cygaro.

��Na jak� odleg�o�� dzia�a pa�ski model?�� spyta� nie patrz�c na Joego.

��W promieniu dziesi�ciu, pi�tnastu metr�w przy maksymalnej koncentracji pola. W wypadku zwi�kszenia mocy promiennika zasi�g dzia�ania odpowiednio wzro�nie. Ale trzeba przy tym zachowa� wielk� ostro�no��. To � jest najstraszliwsza bro�, jak� kiedykolwiek zbudowano na Ziemi. Obliczenia wykazuj�, �e promiennik o �rednicy oko�o trzech metr�w mo�e bez najmniejszego trudu zdeformowa�, czyli inaczej m�wi�c zniszczy� �redniej wielko�ci planet�.

��Taki aparat nie jest mi na razie potrzebny � wtr�ci� pan Gollforby.�� Ile pan ��da za swoj� zabawk�?

��Nie b�dziemy teraz o tym m�wi� � zaoponowa� Joe.�� Powr�cimy do naszej rozmowy p�niej, kiedy ju� pan obejrzy koncentrator w dzia�aniu. Oczywi�cie tanio go nie sprzedam� Mo�e pan zaprosi� na pr�by dowolnego eksperta lub zaufan� osob�. Ale tylko jedn�. Nie chc�, aby zbyt wiele ludzi wiedzia�o o istnieniu aparatu. Mam zamiar go w przysz�o�ci udoskonali�. Nie proponuj� panu patentu, lecz jedyny dzia�aj�cy model urz�dzenia. Czemu w�a�nie panu? S�dz� bowiem, �e nie wykorzysta go pan na szkod� ludzko�ci. Wola�bym nie r�czy� za nast�pstwa, gdyby przyrz�d dosta� si� w r�ce maniaka lub gangstera. Chyba pan to rozumie?

��Je�li kupi� od pana aparat, wykorzystam go tak, jak to uznam za stosowne � powiedzia� pan

Gollforby Junior i sapn�� gniewnie.

��Oczywi�cie, sir � zgodzi� si� uprzejmie Joe.�� Ale produkowa� koncentrator�w pan nie b�dzie.

��I tego nie obiecuj� � o�wiadczy� pan Gollforby i zasapa� jeszcze g�o�niej.

��Nie wymagam obietnic � powiedzia� Joe � bo jestem pewien, �e pan tego nie zrobi. Aby sporz�dzi� drugi koncentrator na podstawie mojego modelu, musia�by pan mie� w�r�d swoich in�ynier�w drugiego Jonathana Dippa, to znaczy mnie. Moje uszanowanie panu.

��Chwileczk�! � podni�s� g�os pan Gollforby.�� A kiedy?�

��Kiedy pan sobie �yczy. Aparat jest gotowy i znajduje si� w pewnym miejscu.

��Ale gdzie?

��To oboj�tne. Mo�na nawet tutaj��� Joe obejrza� krytycznie gabinet.�� Co prawda szkoda troch� mebli, bo w czasie pr�b nie da si� unikn�� pewnych zniszcze� Mo�e pan woli w jakim� ustronnym miejscu za miastem?�

��Wobec tego jutro� Mo�e pan jutro?�� pan Gollforby spojrza� pytaj�co na Joego.

�Po raz pierwszy s�ysz�, �e on pyta, a nie rozkazuje � pomy�la� Steve.�� Joe chyba naprawd� jest geniuszem!�

��Niezbyt mi to dogadza � powiedzia� bez entuzjazmu Joe.�� Ale� jak�� godzink� lub p�torej uda mi si� chyba wykroi�. Niech b�dzie jutro�

��M�j sekretarz przyjedzie po pana rano, panie Dipp. Prosz� mu zostawi� sw�j adres. Koncentrator wypr�bujemy w ogrodzie mojej podmiejskiej willi. Trzecim uczestnikiem pr�by b�dzie��� pan Gollforby zawaha� si� przez chwil�. � Trzecim b�dzie m�j sekretarz. Ten w�a�nie� Jest in�ynierem i zna si� troch� na tych wszystkich historyjkach. Wezm� od pana t� zabawk�, je�li wszystko p�jdzie� tak, jak pan mi to opowiada�.

��M�g�by� mi wreszcie powiedzie�, co ty w�a�ciwie knujesz, Joe � nalega� Steve id�c obok przyjaciela wzd�u� alejki zielonych drzew, przystrzy�onych na kszta�t geometrycznie prawid�owych piramid, sze�cian�w i elipsoid.�� Powiedz, co zamierzasz zrobi�. Nie mog� przecie� gra� w ciemno, a ty wci�� ukrywasz przede mn� prawd�.

��Lepiej b�dzie, je�li nie b�dziesz jej zna� do ko�ca � zimno uci�� Joe.�� Twoje zdumienie i przera�enie najlepiej przekonaj� twojego szefa. B�d� porannym sekretarzem bossa i nikim wi�cej. Zagraj sw� rol� do ko�ca, to dostaniesz swoje trzydzie�ci siedem procent. A propos, gdzie ten stary krokodyl b�dzie na nas czeka�?

��Na polanie za tym stawem. Dok�adnie o p� do dwunastej wyl�duje tam wirop�atem. Nie lubi traci� czasu je�d��c samochodami. Ale zwracam ci uwag�, �e zachowujesz si� nieuczciwie i �e to si� mo�e �le sko�czy�. Gdybym wiedzia�, o co chodzi, m�g�bym pom�c, powiedzie� co� w odpowiedniej chwili, a tak�

��Wszystko b�dzie w porz�dku, stary. Ty ju� zrobi�e� najwa�niejsz� cz�� swojej roboty.

Skontaktowa�e� mnie z szefem. Reszta nale�y do mnie.

Kiedy Joe i Steve wchodzili na polan�, nad ich g�owami rozleg� si� cichy szelest i srebrzysta kabina, opadaj�c prawie pionowo w d�, dotkn�a amortyzatorami zielonej, kr�tko przystrzy�onej trawy. Przezroczysta �cianka kabiny odchyli�a si� w bok i pan Gollforby zst�pi� na ziemi�.

Steve po�piesznie si� uk�oni�. Pan Gollforby skin�� mu g�ow�, a potem podszed� do Joego i �askawie poda� mu r�k�.

Joe niedbale j� u�cisn��. � Ma pan ze sob� maszyn�? � Chodzi panu o koncentrator?

��Pewnie, �e nie o automat do wody sodowej!

��Koncentrator jest na miejscu. Pan Gollforby rozejrza� si� doko�a.�� Ale nic takiego nie widz� � Oto on, sir.

Joe otworzy� d�o� i pokaza� le��cy na niej niewielki, b�yszcz�cy r�wnoleg�o�cian przypominaj�cy kszta�tem zapalniczk�. � I to wszystko?

��Nie s�dzi� pan chyba, �e aparat ma wielko�� statku kosmicznego? W�wczas bym go panu nie proponowa�. � Ale�

� �adnych �ale�, sir. Rozpoczniemy pr�b�?

��Uprzedzam, �e je�li ma pan zamiar zrobi� ze mnie durnia��� Sir!

���ci�ko pan tego po�a�uje � doko�czy� pan Gollforby z twarz� purpurow� z w�ciek�o�ci.�� Na czym chcia�by pan wypr�bowa� dzia�anie aparatu?�� Wszystko mi jedno!

��Nie �al panu tego pi�knego, starego d�bu?�� Joe niedbale wskaza� ogromne drzewo, kt�rego roz�o�ysta, zielona korona wznosi�a si� o jakie� dziesi�� metr�w od nich na skraju polany.�� Ten d�b liczy sobie trzysta pi��dziesi�t lat � powiedzia� pan Gollforby � i ma trzy metry w obwodzie.

��Dlatego te� pytam, czy go panu nie �al.

��Czy�by pan mia� zamiar tym swoim pude�kiem po zapa�kach�

��Wydaje mi si�, �e tracimy czas na pr�no � z lekk� irytacj� w g�osie zauwa�y� Joe.�� Mo�e zechce mi pan wyja�ni�, sir, czego pan w�a�ciwie ode mnie oczekuje?�� Chcia�bym wypr�bowa� pa�ski� przyrz�d.

��Ja te� tylko tego pragn�, sir. To, jak pan by� �askaw si� wyrazi� �pude�ko po zapa�kach�, kryje w sobie potworn� si��. Widzi pan ten malutki otworek? To wylot promiennika ukierunkowanego pola grawitacyjnego. Przez t� dziurk� wylatuj� grawitony, sir� grawitony� Najmniejsze, najbardziej przenikliwe i najpot�niejsze cz�stki wszech�wiata. Strumie� grawiton�w, jak to ju� mia�em przyjemno�� panu wyja�nia�, deformuje naturalne pole ci�ko�ci Ziemi. Mo�e pan sobie wyobrazi�, sir, co wtedy nast�puje?�� N � tak � powiedzia� pan Gollforby � ale ja�

��Chwileczk�, sir. Jedyn� wad� tego modelu s� jego minimalne rozmiary. Strumie� grawiton�w szybko rozprasza si� w przestrzeni. Praktycznie rzecz bior�c o dwadzie�cia metr�w od aparatu zniekszta�cenie pola ci�ko�ci jest niewyczuwalne. Mo�na je oczywi�cie odkry� odpowiednimi przyrz�dami, ale tak� na oko� nic nie mo�na zauwa�y�. � Pozwoli pan � zacz�� pan Gollforby.

��Tak si� ma sprawa z dwudziestometrow� odleg�o�ci� � ci�gn�� dalej Joe.�� Ale w promieniu dziesi�ciu metr�w od aparatu deformacja pola ci�ko�ci bez trudu wy kolei poci�g mkn�cy z maksymaln� pr�dko�ci�, zburzy �cian� lub z�amie jak zapa�k� ten oto d�b. I nikt si� nie domy�li, co by�o przyczyn� katastrofy.

�Co za bydl�! � pomy�la� Steve.�� Aferzysta! �eby zrobi� przyjacielowi takie �wi�stwo!�

Joe jakby odczyta� jego my�li, bo odwr�ci� si� w jego kierunku.�� W promieniu dw�ch, trzech metr�w, sir � kontynuowa� Joe, zwracaj�c si� zn�w do pana Gollforby�ego � zupe�nie niewielka dawka ukierunkowanych grawiton�w doprowadzi momentalnie do �miertelnego udaru serca lub wylewu krwi do m�zgu tego� osobnika, kt�ry znajdzie si� w zasi�gu promieniowania. Mo�e zechce pan tu spojrze�. Widzi pan podzia�k�. Strza�ka stoi na zerze. Kieruj� promiennik na� chocia�by na niego.�� Joe pokaza� na Steve�a stoj�cego o trzy kroki dalej.�� Co pan teraz czuje panie, panie��� Prinx � podpowiedzia� pan Gollforby.�� Co pan teraz czuje, panie Prinx?

��Nic � odpowiedzia� przez z�by Steve, czuj�c �e mu krew uderza do g�owy.

��Doskonale. Nic pan nie czuje. Prosz� spojrze�, sir. Nic nie czuje, bo wskaz�wka stoi na zerze. Ale teraz zaczynam obraca� regulator. Mo�na to robi� ca�kowicie dyskretnie, kciukiem, trzymaj�c aparacik w zaci�ni�tej d�oni albo nawet w kieszeni. Tkanina pa�skiej marynarki przylgnie po prostu do dyszy promiennika i nic poza tym. Tak wi�c kieruj� wylot przyrz�du na pa�skiego podw�adnego i zaczynam ostro�nie pokr�ca� regulatorem. Nic pan nie us�yszy, sir. Aparat pracuje zupe�nie bezg�o�nie. No, a co pan teraz czuje panie� Chreeps?

��Nic � odpowiedzia� ironicznie Steve i poczu� nagle, �e dzieje si� z nim co� niezwyk�ego� Ca�e otoczenie zacz�o wirowa� zrazu wolno, potem coraz szybciej i szybciej. Jaki� ci�ar spad� mu na piersi i Steve zacz�� si� dusi� Chcia� krzykn��, ale z krtani wydoby� si� tylko st�umiony charkot. Steve rozpaczliwie zamacha� r�kami i nagle zobaczy�, �e ziemia obraca si� na bok i b�yskawicznie zbli�a si� do niego. Joe nie da� mu upa��. Chwyci� Steve�a pod rami�, kilka razy nim potrz�sn�� i zmusi� do utrzymania si� na nogach. Oszo�omiony Steve zatacza� si� jak pijany, mamrocz�c co� niezrozumia�ego.

��Zauwa�y� pan, sir � Joe zn�w zwr�ci� si� do pana Gollforby�ego � �e wskaz�wk� przesun�a si� zaledwie o po�ow� podzia�ki. Gdyby posz�a odrobin� dalej, pana Breepsa mo�na by z�o�y� na katafalku i zawie�� do krematorium. I �aden lekarz nie wykry�by innej przyczyny zgonu poza udarem serca. Pospolitym udarem serca, panie Gollforby, przy ca�kowitym braku innych uszkodze� cia�a.

��N tak � powiedzia� pan Gollforby, spogl�daj�c podejrzliwym wzrokiem to na koncentrator, to na swego sekretarza, kt�ry ci�gle jeszcze nie m�g� przyj�� do siebie.

��Mo�e �yczy pan sobie wypr�bowa� dzia�anie aparatu na sobie, sir?�� spyta� czule Joe.�� Cieniutki strumyk grawiton�w na �wier� podzia�ki?

��N tak��� powiedzia� niezdecydowanie pan Gollforby.�� Nie, nie!�� wrzasn�� zaraz widz�c, �e Joe kieruje na niego otw�r koncentratora.�� Nie, do diab�a, nie� M�wi�, �e do�� ju� do�wiadcze� na �ywym osobniku. On mi potem opowie swoje wra�enia � pan Gollforby wskaza� r�k� na Steve�a i otar� pot z czo�a.�� Mo�e wobec tego spr�bujemy na tym d�bie?

��Mo�na � powiedzia� pan Gollforby.�� Ale niech pan z �aski swojej nie �amie go ca�kiem, najwy�ej par� ga��zi, a najlepiej b�dzie, jak pan go tylko przygnie do ziemi.

��Prosz� bardzo � powiedzia� zimno Joe i skierowa� dysz� koncentratora na ogromne drzewo.�� Prosz� podej�� bli�ej, sir, i obserwowa� wskaz�wk�, aby wiedzie�, jak dawkowa� strumie� grawitacyjny. Uniknie pan w ten spos�b mo�liwych przykro�ci.

Pan Gollforby zbli�y� sw�j mi�sisty nos do samej d�oni Joego i tylko od czasu do czasu rzuca� podejrzliwe spojrzenia znad okular�w na stoj�ce w odleg�o�ci dziesi�� metr�w drzewo.

Steve poczu� si� ju� troch� lepiej i r�wnie� z ciekawo�ci� patrzy� na d�b, zastanawiaj�c si�, co z tego wyniknie. Ale nic si� nie wydarzy�o. Nawet wtedy, kiedy w oczach pana Gollforby�ego pojawi�o si� co� przypominaj�cego przera�enie, d�b ani drgn��. � S�dz�, �e to wystarczy � powiedzia� wreszcie Joe.

��Wystarczy � zgodzi� si� pan Gollforby i zacz�� nerwowo pociera� szk�a okular�w.�� Ale� on si� wyprostuje?

��Ju� si� wyprostowuje � powiedzia� niedba�ym tonem Joe.�� Przecie� wskaz�wka dosz�a tylko do drugiej kreski.

Steve patrzy� doko�a i niczego nie rozumia�. Co si� wyprostowuje? Czy�by to by�y skutki do�wiadczenia?� Steve czu� jeszcze lekkie zawroty g�owy i md�o�ci, jak po morskiej przeja�d�ce.

��Bior� pa�sk� zabawk� � powiedzia� pan Gollforby i westchn��. � Zechce pan poda� cen�. � Prosz�, oto ona.�� Joe poda� mu niewielk� karteczk� z wypisan� jedynk� i mn�stwem zer.

Pan Gollforby spojrza� na karteczk�, potem na Joego, znowu na karteczk� i w oszo�omieniu zamruga� oczami.�� Pan oszala� � wykrztusi� wreszcie.

Joe z zimn� krwi� schowa� do kieszeni b�yszcz�ce pude�eczko koncentratora i wzruszy� ramionami.�� Zdaje si�, �e niepotrzebnie straci�em czas � zauwa�y�, do nikogo si� nie zwracaj�c.

Odwr�ci� si�, aby odej�� i rzuci� przez rami�: � Odnosz� wra�enie, �e na tym nasza znajomo�� si� zako�czy, Gollforby. Ale uprzedzam, �e nikt si� nie powinien niczego dowiedzie� o tym przedmiociku � Joe poklepa� si� po kieszeni.�� Bo inaczej�

��Ale� to, to��� zaczai pan Gollforby zduszonym g�osem.

��To jedyny egzemplarz we wszech�wiecie, sir. I jego posiadacz stoi na progu� w�adzy nad �wiatem�

��Milion dolar�w � j�cza� pan Gollforby.�� To rozb�j na prostej drodze� Milion za jak��� zapalniczk�

Joe, kt�ry ju� odszed� o kilka krok�w, zn�w si� odwr�ci�. � Pan jest naiwny, sir. ��dani miliona tylko dlatego, �e w�a�nie tyle obecnie potrzebuj�. Gdybym potrzebowa� wi�kszej kwoty, wymieni�by j� bez wahania. Stworzy�em ten aparat i mam prawo ��da� ka�dej ceny. Wszak �yjemy w wolnym �wiecie, sir. Sam aparacik kosztuje oczywi�cie niewiele. Milion to cena mojego odkrycia. Zapewniam zreszt� pana, �e jest ono warte znacznie wi�cej. Pierwszy z brzegu gangsterski syndykat��� Pi��set� tysi�cy � powiedzia� pan Gollforby bez przekonania.�� Osiemset� osiemset tysi�cy. Wr�� pan, do diab�a!

Pan Gollforby dr��cymi r�kami wypisa� kilka czek�w. Joe wsun�� je niedbale do kieszeni i poda� finansi�cie koncentrator.�� Niech si� pan z nim ostro�nie obchodzi, sir. I nie radz� zbyt cz�sto eksperymentowa� na

��ywych osobnikach�, bo ludzie mog� si� w ko�cu domy�le�, �e to pan� jest o�rodkiem zniszczenia�

��Zostaw pan swoje rady dla siebie � przerwa� mu brutalnie pan Gollforby.�� Ja dosta�em przyrz�d, pan � pieni�dze. Mam nadziej�, �e si� wi�cej nie zobaczymy!

��Nawet je�li zbuduj� koncentrator o wi�kszej mocy?

Pan Gollforby zmierzy� go piorunuj�cym wzrokiem i nie zaszczyciwszy odpowiedzi�, poszed� w kierunku wirop�atu. Ju� z kabiny przywo�a� gestem Steve�a. Poranny sekretarz potykaj�c si� powl�k� si� w kierunku maszyny.

Nast�pnego dnia rano Joego obudzi� ostry dzwonek wideofonu. Joe podni�s� g�ow� z poduszki i w��czy� ekran. Na ekranie pojawi�a si� twarz Steve�a. Poranny sekretarz by� blady, a w jego szeroko otwartych oczach zastyg�o przera�enie.

��Musimy si� natychmiast zobaczy� � powiedzia� Steve, z trudem poruszaj�c wykrzywionymi wargami.�� Natychmiast!�� Co� si� sta�o?

��Porozmawiamy w cztery oczy.�� No to przyje�d�aj!

��Nie mog�. Spotkamy si� w kawiarni przy mo�cie. Najdalej za dziesi�� minut.�� Co ci tak pilno?�� Przyje�d�aj natychmiast. Sta�o si� co� strasznego.

Ekran zgas�.

Po up�ywie kwadransa Joe wchodzi� do kawiarni na brzegu Hudsonu. Steve siedzia� przy osobnym stoliku obok otwartego na o�cie� okna.�� No? � zapyta� Joe zamiast powitania.�� Pan Gollforby� umar�.

��A!�� powiedzia� Joe siadaj�c na wolnym krze�le.�� Musia�e� mnie z tego powodu budzi�? � Godzin� temu zapiecz�towano jego gabinet i sejfy. Banki koncernu zawiesi�y wszelkie operacje.

��Czeki zrealizowa�em jeszcze wczoraj� Pieni�dze wys�a�em do Meksyku.�� Musimy natychmiast ucieka�, Joe.�� Dlaczego?

��Bo� znaleziono go dzi� rano w gabinecie� martwego. Udar serca. Jego lekarz stwierdzi� udar serca. Ale��� Ale?�

��Obok niego le�a� ten straszliwy aparat. Tw�j grawitator.�� No i co z tego?

��Jak to, co? Nie rozumiesz? Aparat by� w��czony. Wskaz�wka sta�a przy ko�cu podzia�ki. Sam to widzia�em. Joe si� u�miechn��.

��To niemo�liwe, m�j ch�opcze. Tam jest spr�yna. Gdy si� zwolni regulator, wskaz�wka musi wr�ci� na zero. Musi�

��Ale ja sam to widzia�em. Ta maszyna piekielna le�a�a na biurku obok jego g�owy, a jej wskaz�wka sta�a na maksimum. Widzia�em to na w�asne oczy, Joe. Ba�em si� jej dotyka�, a teraz jest ju� za p�no. Policja wszystko opiecz�towa�a. Mo�e nawet ju� zabra�a ten tw�j grawitator�

��Koncentrator, Steve!

��Czy to wa�ne?! Wczoraj widzia� nas pilot wirop�atu, kt�ry obserwowa� te twoje diabelskie triki ze mn� i z d�bem.

��To by� robot.

��Tym gorzej. Policja zanalizuje zapis jego elektronicznej pami�ci i wszystko stanie si� dla niej jasne. Jeste�my zgubieni!

��Zdaje si�, �e pan Gollforby umar� na udar serca. Tak m�wi�e�, Steve?

��W�a�nie! I na tym polega nasza tragedia.

��To dobrze, �e uda�o mi si� wczoraj zrealizowa� czeki � powiedzia� w zadumie Joe. �

Zreszt� nie przypuszcza�em, �e ten Gollforby oka�e si� takim idiot�. Obawia�em si� po prostu bankructwa.

��Powiedzia�e� bankructwa, Joe? Czyje bankructwo mia�e� na my�li?

��Twojego nieboszczyka bossa. I jak si� okazuje, mia�em racj�. W�a�nie dlatego opiecz�towano sejfy, a banki zawiesi�y wyp�aty.

��To niemo�liwe.

��By�e� tylko porannym sekretarzem, Steve. Pan Gollforby finansami zajmowa� si� po po�udniu razem z t�, jak�e jej tam�.

��Pann� Barkeley.

��W�a�nie. Nie wiedzia�e� wszystkiego.

��A jak ty si� o tym dowiedzia�e�?

��Naiwne pytanie. Rozmawia�em z nim w cztery oczy ponad kwadrans. W kieszeni kurtki mia�em elektroniczny analizator pr�d�w czynno�ciowych. Znasz przecie� t� maszyn�, kt�r� si� pos�uguj� wszyscy detektywi w sprawach kryminalnych? Ale maszyna policyjna ma wielko�� solidnej szafy, mnie za� uda�o si� skonstruowa� analizator przeno�ny, nie wi�kszy od papiero�nicy. Mam go w�a�nie przy sobie � Joe klepn�� si� po bocznej kieszeni.�� Po powrocie do domu rozszyfrowa�em zapis i zdo�a�em ustali� trzy rzeczy: �e po pierwsze tw�j szef jest g�upi i zupe�nie si� nie zna na technice, po drugie obawia si� bankructwa i po trzecie zamierza za pomoc� mojego koncentratora zlikwidowa� jakiego� cz�owieka. Por�wna�em te dane z tym, czego dowiedzia�em si� od ciebie, i poj��em bez trudu, �e chcia� usun�� Ridgersa i przez po��czenie obu firm poprawi� stan swoich finans�w. W naszych czasach nie jest �atwo zg�adzi� takiego cz�owieka jak Ridgers, kt�ry dysponuje w�asn� policj�. I nagle trafia mu si� m�j �koncentrator grawitacji�. Ca�kowita gwarancja bezpiecze�stwa, a w dodatku mokr� robot� mo�na zrobi� samemu� Nie trzeba nawet wynajmowa� jakiego� zbira�

��Ale teraz wszystko wyjdzie na jaw. Tw�j aparat zabra�a policja� Trzeba ucieka�!

Joe machn�� lekcewa��co r�k� i ziewn��.

��Policja zwr�ci si� do swoich ekspert�w � kontynuowa�, Steve � a ci bez trudu ustal� przyczyn� �mierci pana Gollforby�ego.

��Udar serca.

��Tw�j grawitator, Joe. Przecie� ci m�wi�em. Wskaz�wka sta�a przy ko�cu podzia�ki.

��Niech to diabli wezm� � warkn�� Joe.�� Zamontowa�em solidn� spr�yn� z mojego starego zegarka. Jak temu s�oniowi uda�o si� j� zerwa�?

��Jak� spr�yn�?

��Tam, w �koncentratorze�. Skoro wskaz�wka pokazywa�a maksimum, to znaczy, �e on zerwa� spr�yn�. Dlatego strza�ka odskoczy�a i zatrzyma�a si� w skrajnym po�o�eniu.

��To znaczy, �e wszystko przepad�o. Nie mamy ju� �adnego wyj�cia?

Steve poci�gn�� p�aczliwie nosem. Joe popatrzy� na niego z niesmakiem i politowaniem.�� Bywa�e� na seansach ��wiata Przyg�d�, Steve?�� zapyta� po chwili milczenia.�� Dawno� Kiedy chodzi�em jeszcze do szko�y� Ale czemu o to pytasz?

��Pami�tasz, jak tam by�o?� Siada�o si� w mi�kkim fotelu i w ci�gu p� godziny prze�ywa�o si� podr� po wzburzonym morzu, polowanie na wymar�e zwierz�ta, na� jak ich tam?�� Ichtiozaury?

��Na nied�wiedzie, Steve. Albo na tygrysy� Tygrys rzuca� si� n�a ciebie, zwala� z n�g, dusi�. Wydobywa�e� si� spod niego, zabija�e� i tak dalej.

��Pami�tam, to by�o wspania�e. Zupe�nie, jakby si� dzia�o naprawd�.

��No w�a�nie. A ca�y dowcip polega� na barwnym stereoskopowym ekranie i umieszczonym za nim emiterze biopr�d�w.�� To ju� dawno wysz�o z mody, Joe.

��Oczywi�cie. Teraz wymy�lono bardziej podniecaj�ce rozrywki. Sale ��wiata Przyg�d� zachowa�y si� jedynie na g��bokiej prowincji.�� Dlaczego o tym wspominasz, Joe?

��Poniewa� w metalowym pude�eczku, kt�re sprzeda�em twemu zmar�emu szefowi za milion dolar�w, znajduje si� tylko miniaturowy emiter biopr�d�w o dzia�aniu kierunkowym i z ograniczonym programem oddzia�ywania emocjonalnego. Pan Gollforby pewnie w dzieci�stwie nigdy nie bywa� w ��wiecie Przyg�d�, a je�li nawet bywa�, to dawno o tym zapomnia�. Zreszt� dawniej nikt takich emiter�w nie potrafi� robi�

Steve w os�upieniu otworzy� usta i milcza�. � M�j Bo�e � powiedzia� wreszcie.�� M�j Bo�e, przecie� to by�o zwyk�e oszustwo. �e te� mog�e� si� na co� podobnego zdecydowa�!

��Nie mia�em innego wyj�cia. Musz� zako�czy� prac� nad swoim nowym wynalazkiem. To niezwyk�y wynalazek�

��Dobrze przynajmniej, �e nie mamy go na sumieniu, Joe.�� M�wi� dalej Steve.�� Jako cz�owiek uczciwy�

��Musz� ci� zmartwi� � powiedzia� Joe.�� Chyba jednak jeste�my winni jego �mierci. Wszystko przez t� spr�yn�. Gollforby chcia� prawdopodobnie wypr�bowa� dzia�anie aparatu na sobie. Odrobink� Nacisn�� regulator, spr�yna si� z�ama�a, wskaz�wka odskoczy�a, a on umar� ze strachu. Mia� s�abe serce�.

��To straszne � powiedzia� Steve.�� To straszne� Ale przecie� policja niczego si� nie dowie, prawda?

��Nie przejmuj si�, Steve. Szanuj serce��� A zap�acisz mi moj� cz��? Zosta�em bez pracy!

��Dostaniesz swoje pieni�dze w ca�o�ci � powiedzia� beztrosko Joe.�� A co z nimi zrobisz, Steve?

��Kupi� cottage na zachodnim wybrze�u, o�eni� si� i b�d� hodowa� kwiaty. A potem pewnie otworzymy kwiaciarni�. Ca�e �ycie marzy�em o kwiatach, Joe. A co ty zamierzasz zrobi�?��� B�d� kontynuowa� prac� nad swoim wynalazkiem. Teraz, kiedy mam pieni�dze na niezb�dny sprz�t� O! teraz skonstruuj� wspania�� rzecz!� Jeszcze o mnie us�yszysz, ch�opie.�� Jeste� bardzo zdolny � powiedzia� w zamy�leniu Steve.�� Bardzo zdolny, bardzo. Wpa�� na taki pomys�� Powiedz mi, bardzo ci� prosz� � Steve si� zaczerwieni�. � Czy mia�e� analizator przy sobie, kiedy rozmawia�e� ze mn�? � Mia�em � Joe odwr�ci� si� i zacz�� patrze� przez otwarte okno � ale nigdy nie mia�em zamiaru rozszyfrowywa� twoich biopr�d�w, Steve. Jeste�my przecie� starymi kumplami�

Nieprawda�?

��A jednak ryzykowali�my. Bardzo ryzykowali�my � powiedzia� Steve.�� Wszystko wisia�o na w�osku. Co by� zrobi�, gdyby on chcia� z�ama� to drzewo albo zburzy� jak�� �cian�? Co wtedy?

��Z�ama�bym to drzewo � powiedzia� spokojnie Joe.

��Co ty m�wisz! Jak?

��O tak�

Joe wyjrza� przez okno. Plac przed kawiarni� i cienisty bulwar po przeciwleg�ej stronie by�y zupe�nie puste. Jedynie na jednej z �awek siedzia�a leciwa dama w kraciastej pelerynie i czyta�a gazet�. Joe wyj�� z kieszeni malutki b�yszcz�cy r�wnoleg�o�cian wielko�ci zapalniczki, wycelowa� go w otwarte okno i obr�ci� palcem pier�cie� umieszczony na jednym z bok�w przedmiociku.

Potwornej si�y szkwa� przemkn�� po wierzcho�kach drzew. Pie� najbli�szego z nich z�ama� si� jak zapa�ka� Ci�ka zielona korona run�a na zalany s�o�cem beton placu, zrywaj�c po drodze przewody elektryczne.

��No to na razie, Steve � powiedzia� Joe wstaj�c.�� Na mnie ju� czas. Spotkamy si� za trzy dni w Ciudad Mexico�

��Ca�kowite z�udzenie � o�wiadczy� zachwycony Ste � ve.�� Zupe�nie, jakby to by�o naprawd�

��To tylko zmniejszony model � powiedzia� Joe ode drzwi.�� Teraz zbuduj� urz�dzenie o wi�kszej mocy.�� Pomacha� r�k� i wyszed� z kawiarni.

Steve zn�w spojrza� przez okno. Z�amane drzewo le�a�o na betonowych p�ytach placu, a wok� niego biega�a wymachuj�c gazet� leciwa dama w kraciastej pelerynie.�� D�ugo dzia�a � powiedzia� do siebie Steve i zakry� d�oni� oczy.

Rozleg�y si� policyjne gwizdki. Zza kontuaru wytoczy� si� robot � kelner i wlepi� w okno swe nieruchome czerwone oczka. Potem przyszed� r�wnie� barman w bia�ym garniturze i te� zacz�� patrze� na plac.

��Czy co� si� sta�o?�� zapyta� Steve nie odrywaj�c d�oni od oczu.�� Nie widzi pan?�� zdziwi� si� barman.�� Piorun uderzy� w drzewo.

��I powali� je � doda� swym melodyjnym g�osem robot.�� Niezwyk�e zjawisko, sir, je�li we�miemy pod uwag� bezchmurn�, s�oneczn� pogod� i wskazania barometru.

Steve wsta� i zataczaj�c si� poszed� do wyj�cia.�� Zap�aci�? � zapyta� barman robota.�� On niczego nie zamawia�, szefie.�� Widocznie gdzie� indziej si� zaprawi� � pokiwa� g�ow� barman.

Steve wyszed� na plac. Obok powalonego drzewa sta�y ju� policyjne wozy i leciwa dama t�umaczy�a co� sier�antowi, przyciskaj�c gazet� do swej kraciastej peleryny.

Prze�o�y� Tadeusz Gosk

Ma pan dobre oko, naprawd� znakomite oko, je�li rozpozna� mnie pan na podstawie tych fotografii, kt�re ukazywa�y si� w prasie oko�o 1947 roku. Przypuszczam, �e troch� si� zmieni�em od tamtego czasu, ale rzeczywi�cie jestem Peter Perfrement i otrzyma�em tytu� szlachecki za pewne prace z dziedziny fizyki nuklearnej. Ciesz� si�, �e kto� mnie wreszcie rozpozna�. W przeciwnym razie m�g�by mnie pan uzna� za zbieg�ego wi�nia, wariata lub co� w tym rodzaju. A to dlatego, �e mam zamiar poprosi�, �eby zechcia� pan usi��� w tym ciemnym k�cie i zas�oni� mnie swoimi szerokimi ramionami. Prosz� obserwowa� to lustro za mn�, a wtedy zauwa�y pan w pewnym momencie dw�ch facet�w, wchodz�cych do tego ma�ego, zacisznego lokalu. Ci faceci przyjd� tu po mnie i jeden rzut oka na ich smutne oblicze powie panu, �e to s� tajniacy.

Oczywi�cie wypatrz� mnie tutaj, a potem b�dzie: �O, Sir Peter, jak to dobrze, �e pana tu spotkali�my�. I udaj�c, �e maj� wa�ny interes, wyprowadz� mnie st�d. Uciekanie tym dw�m m�odym ludziom jest jedn� z niewielu przyjemno�ci, jakie mi jeszcze pozosta�y. Raz wydosta�em si� w koszu od bielizny. Dzisiaj w�o�y�em kombinezon roboczy na str�j wieczorowy i poszed�em na koncert. Mam zamiar wr�ci� dobrowolnie do O�rodka, ale przedtem chc� si� troch� nacieszy� wolno�ci�. Oczywi�cie znalaz�em si� w obecnej sytuacji wy��cznie z w�asnej winy. W 1950 przeszed�em na emerytur� i sko�czy�em z fizyk� raz na zawsze, tak wtedy s�dzi�em. W tym czasie mechanizm bomby atomowej, takiej, jaka zosta�a zrzucona na Hiroszim�, by� ju� publiczn� tajemnic�. Moja praca stanowi�a zamkni�ty rozdzia� nauki.

Zamieszka�em w uroczej ma�ej willi na Oap des Fesses, w pobli�u tej okropnej miejscowo�ci letniskowej Les Sables des Fesses na po�udniu Francji. Mia�em najszczerszy zamiar sp�dzi� tam reszt� �ycia. Za�o�y�em sobie bibliotek� i niewielkie, ale dobrze wyposa�one laboratorium. Chodzi�em na wszystkie festiwale muzyczne, pi�em wino na tarasie ka�dej kawiarni, kt�ra mi si� spodoba�a, i kontynuowa�em akademick� wojn� z doktorem Frankenburgiem. Wojna ta, kt�ra, nawiasem m�wi�c, by�a znacznie mniej krwawa ni� przeci�tna partia szach�w, toczy�a si� wok� w�a�ciwo�ci fluoru. Przyjmuj�, �e tajniki wy�szej matematyki s� panu obce, ale zapewne pami�ta pan ze szko�y co� o fluorze. Jest to enfant terrible pierwiastk�w chemicznych.

Fluor ma temperament primadonny i jest urodzonym awanturnikiem. Nie mo�na go utrzyma� w czystej postaci: jest tak aktywny chemicznie, �e ��czy si� prawie ze wszystkim, niszcz�c to, z czym si� ��czy. Ot� opracowa�em teori�, obrazowo m�wi�c, oswojonego fluoru. Doktor Frankenburg, kt�ry sp�dza czas na czytaniu komiks�w, mawia� w zwi�zku z tym: �R�wnie dobrze mo�na sobie wyobrazi� Denisa Zi�ko w roli ojca rodziny�. Maj�c dost�p do o�rodka obliczeniowego w Assigny pracowa�em sobie bez po�piechu, bez potrzeby sk�adania komukolwiek sprawozda�, wy��cznie dla w�asnej przyjemno�ci. I pewnego dnia stwierdzi�em, �e uzyska�em substancj�, kt�r� dla wygody nazw� fluorem 80 +.

Nie znaczy to wcale, �e uzyska�em tylko formu�� chemiczn�. W�a�ciwo�ci fluoru 80+ s� takie, �e z chwil� ich zrozumienia sama produkcja staje si� dziecinnie prosta. Wi�c zrobi�em go troch�, oko�o 6 uncji. Wygl�da�o to jak tafelka �elatyny. Potencjalnie ten kawa�ek masy by� nieco gro�niejszy ni� zderzenie kosmiczne. Potencjalnie, prosz� zauwa�y�, �e tylko potencjalnie. Kiedy go trzyma�em w r�ku, fluor 80 + by� wed�ug wszelkich mo�liwych kalkulacji u�piony. Mo�na by�o wali� go m�otem, wrzuci� do pieca � nic by si� nie sta�o. Ale w okre�lonych warunkach � w warunkach, kt�re jak wtedy s�dzi�em, s� nie do uzyskania � ta grudka materii mog�a by� nieprawdopodobnie gro�na. M�wi�c �nieprawdopodobnie� mam na my�li nie wy mierno�� tej gro�by.

Notes, zawieraj�cy moj� formu��, zawin��em w papier, w zamiarze oddania go na przechowanie w Banku Morskim w Sables des Fesses. Tafelk� fluoru 80+ w�o�y�em mi�dzy dwa kawa�ki tekturki, r�wnie� zawin��em i w�o�y�em do kieszeni. Mia�em w mie�cie przyjaciela, do kt�rego cz�sto wpada�em na herbatk�. Lubi� on rzeczy dziwne i niezwyk�e. Postanowi�em wtedy, stary g�upiec, �e zabawi� si� pokazuj�c mu pr�bk� i wyja�niaj�c, �e ta niepozorna, ma�a rzecz w odpowiednich warunkach mo�e sprawi�, �e nasza planeta zrobi puff!�� jak szczypta prochu, kiedy si� do niej przytknie zapalon� zapa�k�.

Tak wi�c w doskona�ym humorze uda�em si� do miasta, za�atwi�em spraw� w banku, kupi�em s�oik konfitur na podwieczorek i poszed�em do doktora Raisina.

By� to r�wnie� weteran, kt�ry wyszed� ju� z obiegu, chocia� swego czasu cieszy� si� niema�� s�aw� jako architekt, specjalizuj�cy si� w konstrukcjach stalowych.

��Niespodzianka na podwieczorek � powiedzia�em i rzuci�em na st� paczuszk� z fluorem 80+. � �oso�?

��Nie � powiedzia�em krztusz�c si� ze �miechu i k�ad�c na stole swoje zakupy.�� Mo�e wracasz z kawiarni �Zimna wojna� � i poci�gn�� znacz�co nosem.�� Nie, by�em tylko w banku.

��Wi�c s� tam pieni�dze. Co mnie to obchodzi. Pijmy lepiej herbat�. � Nie by�em w banku po to, �eby co� stamt�d zabra�. Ja tam co� zostawi�em.�� Nie m�cz mnie ju� i powiedz wreszcie, co tu masz.

��Mam tutaj niezbity dow�d, �e ja mia�em racj�, a nie Frankenburg. Oto le�y przed tob� 6 uncji absolutnie stabilnego fluoru 80+. W dodatku porcja ta stanowi mas� krytyczn�! � Nie zasypuj mnie swoim �argonem � powiedzia� Raisin bez cienia entuzjazmu.�� O ile pami�tam, w chwili gdy ilo�� materia�u radioaktywnego w okre�lonych warunkach osi�gnie mas� krytyczn� � nast�puje wybuch atomowy. Czy mam w takim razie rozumie�, �e ta ma�a paczuszka mo�e by� niebezpieczna?

��Raczej tak. Ta ilo�� fluoru 80+ wystarcza dla zlikwidowania planety �rednich rozmiar�w.�� Bomba fluorowa czy nitroglicerynowa to dla mnie wszystko jedno.�� I nalewaj�c herbat�, spyta� nonszalancko: � A jak to wybucha? My�l�, �e nie od le�enia na stole?

��To mo�e wybuchn�� wy��cznie w okre�lonych, bardzo trudnych do uzyskania warunkach. Rzecz jest raczej ca�kowicie bezu�yteczna jako bro�, chocia� mo�na j� zastosowa� w celach pokojowych.

��Raczej, raczej. Z byka walcz�cego w corridzie te� mo�na zrobi� sztuk� mi�sa. A w�a�ciwie po co to przynios�e�?.

By�em nieco zbity z tropu. Na Raisinie nic nie robi�o wra�enia. Powiedzia�em: � Ani ty, ani nikt inny nie zobaczy ju� nigdy fluoru 80 +.

W ci�gu mniej wi�cej czternastu godzin ten kawa�ek � jakby powiedzia� laik � wyparuje ca�kowicie.

��Dlaczego laik? A jakby� ty powiedzia�?

��Widzisz, tak prawd� m�wi�c, to on wybucha teraz. Tylko, �e wybucha bardzo, bardzo powoli. �eby nast�pi� prawdziwy wybuch, fluor powinien si� znale�� w temperaturze oko�o sze��dziesi�ciu stopni Fahrenheita, w hermetycznie zamkni�tym pomieszczeniu o obj�to�ci co najmniej dziesi�ciu tysi�cy st�p sze�ciennych. W tych warunkach pod odpowiednim ci�nieniem nast�pi�by wybuch. Ale, �eby uzyska� ci�nienie, pod kt�rym w moim fluorze zacznie si� reakcja j�drowa, �ciany pomieszczenia musia�yby mie� dwie do trzech st�p grubo�ci.

Raisin rosyjskim zwyczajem w�o�y� �y�k� konfitur do herbaty i przerwa� mi.�� To jest chimera. Niech sobie wyparuje. Spal swoje wzory i zapomnij o tym. Skoro jednak przynios�e� ten fluor, poka�, jak on wygl�da.

Raisin rozwin�� paczuszk� i powiedzia�. � Wiedzia�em, �e to tylko �arty. W paczce by� notes.

��O rany � zawo�a�em � przecie� te notatki powinny by� w banku! To jest wz�r!�� A co z bomb�?

��Nie z bomb�, Raisin � m�wi�em ci, �e fluor 80+ nie mo�e by� bomb� w normalnych warunkach. Pomyli�em paczuszki! Musia�em tamt� zostawi� w sklepie.�� Czy to trucizna?

��Nie, nie s�dz� Zaczekaj chwil�, chwileczk�! Pami�tam dok�adnie, �e wychodz�c z domu w�o�y�em notes do prawej kieszeni p�aszcza, a fluor do lewej. Najpierw poszed�em do sklepu po konfitury i �eby zmie�ci� s�oik prze�o�y�em fluor do drugiej kieszeni� Nic si� nie sta�o, pr�cz tego, �e tego notesu nie chcia�bym nosi� przy sobie. Pr�bka tymczasem jest ca�kowicie bezpieczna w banku. To by�a zwyk�a pomy�ka � paczuszki by�y bardzo podobne. Na szcz�cie nie ma si� czym denerwowa�. Czy mo�esz mi poda� konfitury?

��A wi�c chcesz powiedzie�, �e ten cholerny kawa�ek fluoru zostawi�e� w banku?�� przerwa� mi Raisin.

��Fluoru 80+, Raisin.�� W Banku Morskim?�� Tak. Czemu pytasz?

��Ja te� tam przechowuj� oszcz�dno�ci. To jest najbezpieczniejszy bank w ca�ej Francji. Jego sejfy � s�uchaj teraz uwa�nie � s� stuprocentowo zabezpieczone przed w�amaniem i po�arem, idealnie hermetyczne. Bunkier do przechowywania wk�ad�w ma czterdzie�ci st�p d�ugo�ci, trzydzie�ci st�p szeroko�ci i dziesi�� st�p wysoko�ci, co daje obj�to�� dwunastu tysi�cy st�p sze�ciennych. Wewn�trz utrzymywana jest sta�a wilgotno�� i sta�a temperatura sze��dziesi�ciu stopni Fahrenheita. �ciany bunkra s� ze stali i �elazobetonu o grubo�ci trzech st�p. Drzwi wa�� trzydzie�ci ton i s� dopasowane jak szklany korek do butelki z lekarstwem. Czy teraz rozumiesz?�� Co mam rozumie�?

��Jeszcze pytasz? Czy nie wiesz, co zrobi�e�? Umie�ci�e� sw�j fluor 80+ w tych rzekomo niemo�liwych do uzyskania warunkach. Wy, uczeni, tacy w�a�nie jeste�cie � nigdy nie przysz�oby ci do g�owy, �e bomba mo�e mie� wygl�d banku. Moje gratulacje!�� Znam osobi�cie dyrektora, pana le Queux. Zaraz p�jd�.do niego.�� Dzi� jest sobota i o tej porze bank jest ju� zamkni�ty.�� Wiem, ale poprosz� go, �eby przyjecha� z kluczami.�� Powodzenia � powiedzia� Raisin.

Zatelefonowa�em do pana le Queux i dowiedzia�em si�, �e wyjecha� ju� na weekend do Laffert, oko�o osiemdziesi�ciu kilometr�w w g��b l�du, gdzie mia� w g�rach will�. Zacz��em wi�c szuka� taks�wki, ale by�a sobota karnawa�owa i jedynie z najwi�kszym brudem uda�o mi si� z�apa� jedn� z tych francuskich maszyn, kt�re je�d�� na benzynie, nafcie i w�glu, i z kt�rych silnik�w nic ju� prawie nie zosta�o, podobnie jednak jak niekt�re tanie budziki, jakim� cudem jeszcze chodz� � niepunktualnie, ale za to bardzo g�o�no. Kierowca te� budzi� powa�ne zastrze�enia � �u� ca�e g��wki czosnku i krzycza� cz�owiekowi prosto w twarz, jakby sta� w odleg�o�ci co najmniej stu metr�w.

Po pe�nej przyg�d i odoru czosnku podr�y, w czasie kt�rej auto dwukrotnie by�o reperowane kawa�kami drutu, dotarli�my wreszcie do Laffert, gdzie nie bez trudno�ci odnale�li�my pana le Queux.

Pan le Queux powiedzia�: � Dla pana � wszystko. Ale otwiera� bank? Nie mog�. � Musi pan.

��Ale� drogi panie Peter, to nie jest sprawa przekr�cenia klucza w zamku. Widz�, �e pan nie czyta� naszej broszury reklamowej. Drzwi do skarbca maj� zamek zegarowy. Znaczy to, �e z chwil� gdy drzwi zostan� zatrza�ni�te, nie mo�na ich otworzy� a� do oznaczonej godziny. A wi�c punktualnie o godzinie 7.45 w poniedzia�ek � i ani minuty wcze�niej � b�d� m�g� otworzy� panu drzwi.

��W takim razie musi pan pos�a� po �lusarza i wy�ama� zamek. Pan le Queux roze�mia� si�. � Naszych zamk�w nie mo�na otworzy� bez wyj�cia ca�ych drzwi.�� W jego g�osie zabrzmia�a duma.

��W takim razie musz� pana prosi� o wyj�cie drzwi.

��Do tego trzeba by zburzy� prawie ca�y bank � powiedzia� pan le Queux. Wida� by�o, �e uwa�a mnie za wariata.

��Wobec tego nie widz� innego wyj�cia, jak zburzenie banku. Przypuszczam, �e otrzymacie panowie za to odszkodowanie. Na razie faktem jest, �e przez zwyk�e roztargnienie, za kt�re mog� wini� tylko siebie samego, zamieni�em wasz skarbiec w kolosaln� bomb�, w por�wnaniu z kt�r� rosyjskie megaton�wki to mi�ta. Mierzy� si�� mojego fluoru 80+ megatonami, to tak, jakby pan kupowa� w�giel na miligramy albo wino na naparstki.�� Boj� si�, �e jeden z nas zwariowa� � powiedzia� pan le Queux.

��Przyjmijmy bomb� z Hiroszimy za megaton�. Do wyra�enia energii mojego fluoru 80+ trzeba stworzy� nowe jednostki. Wi�c milion megaton nazwijmy grozoton�. Milion grozoton r�wna si� jednej kataklizmotonie. Milion kataklizmoton daje jedn� brahmaton�. A po milionie brahmaton dochodzimy do jednostki, kt�r� nazywam ultimonem, poniewa� nie mie�ci si� ju� ona w poj�ciach matematycznych. Za kilka godzin � a przecie� tracimy czas na rozm�wki � je�li pan nie otworzy skarbca, nasz system s�oneczny prze�yje wybuch o sile p� brahmatony. Pozwoli pan, �e skorzystam z telefonu. Zadzwoni�em do pewnego Wydzia�u Bezpiecze�stwa, potem powiedzia�em ministrowi, kt�rego nie wymieni� z nazwiska, �eby si� wzi�� do roboty, i na wypadek, gdyby moje nazwisko mu nie wystarczy�o, powo�a�em si� na kilku innych ekspert�w nuklearnych. Dzi�ki temu mog�em po up�ywie dwudziestu minut o�wiadczy� panu le Queux:

��Wszystko gotowe. Wojsko i policja s� ju� w drodze. Jad� te� moi koledzy � uczeni. Custodia Safe Company, kt�ra zbudowa�a wasz skarbiec, wysy�a samolotem swoich najlepszych specjalist�w. Pa�ski skarbiec zostanie otworzony w ci�gu najdalej kilku godzin.

Przykro mi, je�li sprawi�em panu k�opot, ale to jest konieczno�� i musi pan si� z tym pogodzi�.

Pain le Queux wyj�ka�: � K�opot!�� i nagle krzykn��: � Po tym wszystkim mo�e pan przenie�� swoje interesy do innego banku!

By�o mi go �al, ale nie mia�em czasu na sentymenty, gdy� znalaz�em si� w wierze gor�czkowej dzia�alno�ci. Do Fesses �ci�gni�to czterech wybitnych fizyk�w nuklearnych pod ochron� odpowiedniej liczby tajniak�w. Z przyjemno�ci� zobaczy�em w�r�d nich mojego kochanego starego przeciwnika Frankenburga, kt�ry b�dzie musia� przyzna�, �e w sprawie fluoru zosta� ca�kowicie pokonany. By�a te� chmara policjant�w w mundurach i po cywilnemu, i b�g wie po co dw�ch lekarzy, z kt�rych jeden ca�y czas bez �adu i sk�adu opowiada�, �e fluor w stosunkowo du�ych ilo�ciach wyst�puje w embrionie ludzkim, i jakie to zdrowe na z�by. Ekspert ze starych dobrych czas�w o�wiadczy�, �e nale�y ewakuowa� miasteczko do czasu rozbrojenia bomby.

Mer odpowiedzia� mu potokiem galijskiej wymowno�ci. Ewakuacja miejscowo�ci w czasie karnawa�u oznacza ruin�, raczej �mier� ni� ha�ba, itd. Wyja�ni�em, �e problem ewakuacji nie istnieje, bo je�li fluor 80+ wybuchnie, to i tak nic nie pomo�e. Szef policji spojrza� na mnie podejrzliwie i powiedzia�, �e niebezpiecze�stwo wybuchu jest tylko hipotetyczne, natomiast panika wywo�ana rozkazem ewakuacji, b�dzie rzeczywist� kl�sk�. Wystarczy otoczy� blok dom�w wok� banku. Poniewa� jest to dzielnica biurowa i wi�kszo�� biur jest zamkni�ta na sobot� i niedziel�, wi�c sprawa jest do za�atwienia.

Powiedziawszy swoje, szef policji z min� dawnego wojaka nabijaj�cego sw�j muszkiet ostatnim nabojem nabi� fajk� i skierowa� j� w moj� stron�. Dawa� w ten spos�b do zrozumienia, �e uwa�a to wszystko za trik, maj�cy na celu dostanie si� do skarbca.�� Ale przecie� samoch�d pancerny zabra� pieni�dze i w skarbcu nie ma prawie nic z got�wki � powiedzia� pan le Queux. Szef policji nie dawa� jednak za wygran�. Patrz�c, jak ubija tyto� w fajce, przypomnia�em sobie my�liwskie porzekad�o dziadka: �Ubij proch ciasno, zostaw o��w lu�no�. W tym samym czasie Frankenburg i pozostali uczeni �l�czeli nad moimi notatkami, kt�re musia�em im przekaza�.

Frankenburg warcza�: � Musz� to sprawdzi�. Potrzebuj� maszyny matematycznej i pi�ciu dni czasu.

Ma�y doktor Imhof przerwa� mu.�� Musimy przyj�� za�o�enie, �e to, co czytamy, jest prawd�. Cho�by jako hipotez� robocz�.

��Hipotez� robocz� � mrukn�� Frankenburg.�� I co z tego?

��To, �e spadek ci�nienia wystarczy, aby tak zwany fluor 80+ Perfrementa przesta� by� niebezpieczny. W takim razie wystarczy wywierci� jeden otw�r w skarbcu. Maj�c ten otw�r mo�emy reszt� od�o�y� do poniedzia�ku.

��S�usznie � powiedzia�em.�� Bardzo rozs�dny wniosek. Technicy z Custodia Company, kt�rych �ci�gni�to specjalnym samolotem, zacz�li rozpakowywa� swoje skomplikowane urz�dzenia. Po�r�d butli, palnik�w i innego sprz�tu Zauwa�y�em te� maski przeciwgazowe.�� Po co to?�� spyta�em pana le Queux.

Frankenburg, nie chc�c si� przyzna� do pora�ki, narzeka�: � Dobrze, dobrze, wywierci� otw�r i zostawi� rzecz do poniedzia�ku. Tylko, �e je�li dobrze zrozumia�em, fluor 80 + do poniedzia�ku przestanie istnie�.

Niejaki doktor Chiappe stwierdzi� ponuro: � Metafizyka. Je�li go zostawimy � przestanie istnie�, je�li go nie zostawimy � te� przestanie istnie�. Tylko, �e o ile ja dobrze zrozumia�em, to zostawiaj�c fluor 80 +, przestaniemy istnie� razem z nim. Lepiej wier�my dziury.

��Pyta�em pana, panie le Queux, po co te maski przeciwgazowe?�� powt�rzy�em.

��Kiedy drzwi s� w jakikolwiek spos�b naruszone, automatycznie uruchamia si� system alarmowy. Nie pomijamy �adnych, absolutnie �adnych �rodk�w ostro�no�ci. Na pierwszy sygna� alarmu wbudowane w �ciany skarbca zbiorniki wypuszczaj� gaz �zawi�cy.

��Powiedzia� pan, gaz �zawi�cy?

��Tak. Bardzo skoncentrowany.

��W takim razie natychmiast odejd�cie od drzwi � krzykn��em i zwr�ci�em si� do

Frankenburga.�� Wiem, �e ka�de moje s�owo doprowadza ci� do sza�u, ale wiem te�, �e jeste� uczciwym cz�owiekiem. Przyjmuj�c, �e moje notatki m�wi� prawd� � a przysi�gam, �e tak jest � zobaczycie, �e m�j fluor 80+ wykazuje zdolno�� ��czenia si� z jednym zwi�zkiem chemicznym. Tylko z jednym. Z C3H7CIO. I to jest w�a�nie ten cholerny gaz �zawi�cy.

Frankenburg skin�� g�ow�. Chiappe mrukn��: � Nie kijem go, to pa�k�.

A stary Raisin powiedzia�: � Zdaje mi si�, �e osi�gn�li�my to, co w dramacie nazywaj� impasem. Poprawcie mnie, je�li si� myl�.

Tylko ma�y Imhof spyta� przytomnie: � Czy jest tutaj w og�le jakie� miejsce nie bronione systemem alarmowym?

Le Queux odpowiedzia�: � Technicznie rzecz bior�c jest jedna �ciana, do kt�rej mo�na dosta� si� od zewn�trz � je�li to tak mo�na nazwa�. Ty� naszego skarbca przylega do skarbca jubilera Monnickendama, naszego s�siada. Jego skarbiec te� ma �ciany o grubo�ci dw�ch st�p, tak wi�c�

��Aha!�� powiedzia� szef policji.

��Dajcie tu Monnickendama � zarz�dzi� minister bezpiecze�stwa, i s�ynny jubiler zosta� b�yskawicznie dostarczony na miejsce.

Powiedzia� on: � Z przyjemno�ci� otworzy�bym m�j skarbiec, ale mam wsp�lnika, pana Warmerdamia. Nasz skarbiec ma dwa zamki, kt�re trzeba otwiera� jednocze�nie. Zamki te s� tak umieszczone, �e jeden cz�owiek nie mo�e ich otworzy�. Ja znam kombinacj� jednego zamka, a Warmerdam � drugiego. Dlatego musimy by� obaj przy otwarciu skarbca.�� W ten spos�b ludzie si� bogac� � mrukn�� Raisin.

��W ten spos�b ludzie pozostaj� bogatymi � poprawi� go Monnickendam.�� Gdzie jest ten Warmerdam?�� W Londynie.

Zatelefonowano do Londynu i agenci Secret Service wyci�gn�li wyrywaj�cego si� Warmerdama z restauracji, zawie�li na lotnisko i wystrzelili odrzutowcem do Sables des Fesses z tak� szybko�ci�, �e przyby� na wp� przytomny, z serwetk� zawi�zan� pod brod�. Teraz z wyrazu twarzy szefa policji mo�na by�o odczyta�, �e ca�� spraw� uwa�a za ostatecznie wyja�nion�. Uzna� mnie za genialnego przest�pc�, za Moriarty�ego, kt�rego g��wnym celem by� przez ca�y czas skarbiec jubilera. Wzmocni� kordon policji i dopiero wtedy Monnickendam i Warmerdam otworzyli skarbiec.

Ludzie z firmy Custodia przyst�pili do pracy � ale przedtem dwaj jubilerzy za��dali od prezesa banku pisemnego i notarialnie po�wiadczonego zobowi�zania do pokrycia strat � podpisu ministra nie chcieli uzna�. Wreszcie, po przebiciu �ciany ich skarbca, zacz�li�my si� wgryza� w tyln� �cian� banku.

��Czas ucieka � przynagla�em.

Raisin doprowadza� wszystkich do sza�u, powtarzaj�c: � Wyobra�nia, przyjaciele, wy��cznie wyobra�nia sprawia, �e si� pocimy ze strachu. Jak si� dobrze zastanowi�, to megatona, grozotona czy ultimon nie mog� nam tutaj zrobi� wi�kszej krzywdy ni�, powiedzmy, kilogram dynamitu.

Szef policji wtr�ci�: � Co� mi si� wydaje, �e pan jest znawc� materia��w wybuchowych.�� No pewnie!�� powiedzia� Raisin �. Wysadza�em w powietrze hitlerowc�w, w czasie gdy pan, drogi przyjacielu, wymachiwa� pa�k� na s�u�bie Deuxime Bureau.

B�d� si� streszcza�. O pi�tej rano przebili�my si�. � W porz�dku � powiedzia�em.�� Mo�ecie odpocz��. Fluor 80+ nie mo�e teraz wybuchn��. � I kiedy zaproponowa�em, �eby�my napili si� gor�cej herbaty, pan le Queux pr�bowa� mnie udusi�.

Pracowano jednak dalej, a� otw�r powi�kszy� si� do dw�ch st�p �rednicy. W�wczas najszczuplejszy z robotnik�w wzi�� klucz od mojej skrytki i wcisn�� si� do skarbca. Wr�ci� po chwili z ma��, zawini�t� w papier paczuszk�.

Pokaza�em Frankenburgowi, jak bardzo zmniejszy�a si� jej obj�to��. � Do licha, niedu�o brakowa�o � powiedzia�em.

Og�lnie rzecz bior�c, s�dz�, �e wysz�o mi na dobre to, �e wys�ano mnie do Anglii i �e trzymaj� mnie pod stra��. Gdybym mia� dobrze w g�owie, to w og�le nie pisn��bym s�owa o tym fluorze 80 +. A tak, zrobi�em z siebie wi�nia. Uwa�aj� mnie za maniakalnego gadu��. Jak gdyby fluor 80+ by� tematem do pogaduszek. Przecie� ka�dy mo�e sam sprawdzi�, �e m�wi� prawd�. Trzeba wzi�� 500 gram�w fluorowodoru�

Oho, zdaje si�, �e nadchodz� moi dwaj przyjaciele. B�d� musia� pana po�egna� Do widzenia panu.

Dobry wiecz�r panom!

Przelo�y� Lech J�czmyk

Drzwiczki opad�y w d� i r�owe oczko pieca oporowego spojrza�o na laboratorium. Cz�steczki kurzu wpada�y do �rodka, osiada�y na roz�arzonych �ciankach i krzesa�y z nich iskry.

Walentyn chwyci� szczypcami porcelanowy tygielek, ostro�nie wsun�� go do piecyka i umie�ci� w podstawce. �nie�na biel k�aczk�w wype�niaj�cych naczy�ko wydawa�a si� czym� nienaturalnym po�r�d jaskrawego blasku rozgrzanego wn�trza komory.�� Ci�gle si� bawisz w kucharza?

Wala si� odwr�ci�. Sergiusz, zadbany i elegancki w swoich doskonale wyczyszczonych bucikach i nienagannie zawi�zanym krawacie, sta� za jego plecami i lekko ko�ysa� si� na palcach. Wala mimo woli rzuci� okiem na sw�j fartuch � poprzepalany, z oderwanym guzikiem, sterany w bojach laboratoryjny kitel m�odego chemika. I zapragn��, aby Sergiusz jak najpr�dzej si� wyni�s�. O ile to mo�liwe, zanim przyjdzie Swietka.

Mrukn�� co� pod nosem.�� Pot�na aparatura � tym samym ironicznym tonem powiedzia� Sergiusz g�adz�c bok piecyka.�� Nowoczesna konstrukcja z metalu, szamotowych cegie� i pogrzebacza.

Wala po�piesznie szcz�kn�� drzwiczkami. R�owe oczko zgas�o.�� W�a�nie otrzymali�my nowy zwi�zek, je�li ci� to interesuje.�� Taak?

Wala zbyt p�no si� zorientowa�, �e nie warto by�o o tym wspomina�. Sergiusz wyprowadza� go z r�wnowagi swoim stylem bycia, niedba�� pewno�ci� siebie, kt�ra w po��czeniu z czaruj�cym u�miechem tworzy�a ca�o�� tak nieodpart�, �e ka�da pr�ba przywo�ania z�o�liwca do porz�dku wygl�da�a �miesznie i nie na miejscu. Wala zdawa� sobie z tego spraw� i ma�odusznie pasowa� przed tym naporem ironii i samozachwytu od czasu, kiedy Sergiusz przy�apa� go na korytarzu i czule za�piewa� do ucha: �Chemicy to zera, fizycy � pantery�, a w odpowiedzi na w�ciek�� replik� Wali uni�s� tylko w zdumieniu brwi, jakby m�wi�c: �Biedaczysko nie zna si� na �artach�!� Wszyscy �wiadkowie tego zaj�cia rykn�li ze �miechu. Tak, to prawda, �e nigdy nie dowiedzie swojej racji ten, kto traci panowanie nad sob�. � Geniusz! Boyle-Mariott!

Sergiusz chwyci� Wal� za r�k� i wylewnie j� u�cisn��. Potem poprawi� strza�k� krawata i zmru�onymi oczami rozejrza� si� po laboratorium. Co prawda, to prawda. Widok nie by� imponuj�cy. Pociemnia�e szk�o w�ownic, kiszki gumowych rurek, m�tna ciecz bulgoc�ca pod wyci�giem, a na sto �ach chaos i nie wytarte ka�u�e rozlanych odczynnik�w. �No, Swiet�anko � obieca� w duchu Wala � dostanie ci si� za te brudy!�

��To znaczy, now� substancj� stworzyli�cie � powiedzia� nie�mia�o Sergiusz.�� Wy, chemicy, jeste�cie p�odni jak kr�liki. Ludzie m�wi�, �e je�li teraz dyplomant nie przedstawi komisji egzaminacyjnej jakiego� nowego zwi�zku, to nie traktuj� go jak cz�owieka. Prawda to czy g�upia gadanina?�� G�upia gadanina.

��Tak te� przypuszcza�em. A jakie� to wybitne warto�ci niesie wasze odkrycie?

��To nie jest odkrycie�

��Nie udawaj skromnisia. Znam takie ciche wody. Siedzi sobie taki, sma�y co� cuchn�cego, a potem trzask, prask, sensacja w gazetach! �M�ody, utalentowany uczony Walentyn Moroz otrzyma� nowy preparat, kt�rego male�ka drobinka wystarcza do wytrucia wszystkich pluskiew w promieniu stu kilometr�w!�

Wala a� si� skr�ci�. � M�g�by kto pomy�le�, �e ty sam dokona�e� jakiego� epokowego wynalazku�

Sergiusz przesta� si� u�miecha�. Eleganckim ruchem str�ci� ze sto�u strz�py mokrej bibu�y filtracyjnej, odsun�� palnik gazowy i usiad� za�o�ywszy nog� na nog�. � Nie, m�j stary, niczego na razie nie dokona�em. Ni-cze-go!�� Mi�o s�ysze� samokrytyk�

��Ech Wala, Wala, ja to m�wi� powa�nie� Nie znudzi�o ci si� jeszcze takie �ycie? Grzebiesz si� w tym wszystkim niczym kret� A pewnie i ty kiedy� chcia�e� by� or�em. To zupe�nie tak samo, jak bajeczny G�upi Jasio, kt�ry le�a� sobie na piecu � mo�e by� elektryczny � i nagle ujrza� cudo cudowne, dziwo przedziwne��� Co chcesz przez to powiedzie�?

��Nic szczeg�lnego. Po prostu d�awi mnie szara rzeczywisto��, wi�c chcia�em przed kim� dusz� otworzy� � No i jak, pomog�o?

��Czy przed tob� mo�na si� u�ali�? Ty jeste� pracowita pszcz�ka. Zagrzeba�e� si� w mokrej bibule i bzykasz. A gdy kto� zechce ci� spod tej bibu�y wyci�gn��, od razu u��dlisz. Wiesz, kto ty jeste�? Sztywniak! Typowy sztywniak!�� Daj ty mi �wi�ty spok�j!..

��Prosz�, obrazi�e� si�! Charakterystyczny objaw wapniactwa. Ty ju� si� nie spodziewasz cudu cudownego, dziwa przedziwnego, prawda?�

Wala nie od razu znalaz� odpowied�. Powiedzie� co� serio � wy�mieje. Odwzajemni� si� takimi samymi bredniami � b�dzie jeszcze gorzej: uda tak� powag� i rzeczowo��, �e cz�owiek sam sobie wyda si� kompletnym zerem.

��Wiesz co, Sergiusz? Najwidoczniej nie masz nic do roboty.

� �wi�ta prawda! W�a�nie urz�dzamy si� w nowym lokalu. Bezpo�rednio nad tob�. Szare kom�rki maj� przest�j i dlatego cisn� si� do nich rozmaite czarne my�li. Takie na przyk�ad: Tyrasz ch�opie w swoim chemicznym pipid�wki, �l�czysz nad prob�wkami, co� tam otrzymujesz, o czym biuletyn zamie�ci kilkuwierszow� wzmiank� i o czym wszyscy niebawem zapomn�. A gdzie� w innych laboratoriach siedz� inne ch�opaki i �l�cz� nad tym samym. Tak jest? Tak! I wszyscy widz� to samo. A� wreszcie pr�dzej czy p�niej kt�ry� z was dokona Odkrycia. Takiego przez du�e �O�. Jeden! A pozostali b�d� p�aka� i j�cze�: �Ach, my biedni, przecie� obserwowali�my to samo, jak to si� sta�o?�� Ogarniasz?�� Lepiej by� si� o siebie zatroszczy�.

��Nie wierzysz? Nie masz racji. Przyjdzie taka minuta, przyjdzie z pewno�ci�, kiedy objawi ci si� cudo cudowne, dziwo przedziwne. A ty, jako �e jeste� wapniak, albo przejdziesz obok niego nic nie widz�c, albo nie uwierzysz w�asnym oczom. Jak ten facet, kt�ry zobaczywszy w ZOO �yraf� powiedzia�: �Takie zwierz� nie mo�e istnie�!�

��A ciebie to nie dotyczy? No, oczywi�cie, �e nie! Ty jeste� geniuszem. Wszyscy fizycy byli geniuszami jeszcze w kolebce.

��A wi�c zgadzasz si� ze mn�?

��Z czym do diab�a mam si� zgadza�?!

��M�j ty Bo�e! T�umaczysz jak cz�owiekowi, t�umaczysz� No wi�c jeszcze raz od pocz�tku.

Zsyntetyzowa�e� nowy zwi�zek. Spodziewasz si� po nim czego� zupe�nie niezwyk�ego?

��Doskonale wiem, �e jeste� chemicznym analfabet�. Nie musisz mnie o tym przekonywa�.

Wiedz jednak, �e znamy z grubsza w�a�ciwo�ci nowej substancji, zanim jeszcze przyst�pimy do jej syntezy. Jasne?

��Nie jestem taki t�py!��� westchn�� Sergiusz.�� Oczywi�cie mia�e� pi�tk� z filozofii?

��Mia�em�

��Od razu wida�.

Wala nawet przed samym sob� nie chcia� si� w pe�ni przyzna�, co go w tej rozmowie najbardziej dra�ni�o. Trudno ukry�! Tak samo jak wielu innych w�tpi� w swoje si�y. To przecie� takie powszednie, naturalne i zrozumia�e! Ale po c� wywleka� to na �wiat�o dzienne. I to w dodatku w taki spos�b. Gdyby cho� Sergiusz sam co� przyzwoitego zrobi��

Wala poczu�, �e nied�ugo wybuchnie.�� Ty oczywi�cie nie stracisz g�owy na widok �yrafy. No tak, oczywi�cie, �e nie. Wy, fizycy, wszyscy jeste�cie teoretykami. Przepowiadacie jej pojawienie si� na wiele lat naprz�d. A potem dziwicie si�, �e wygl�da inaczej ni� powinna.

��Trafi�e� w samo sedno, Wala. Wielki umys�! O to w�a�nie chodzi, �e �yrafa mo�e si� okaza� zupe�nie inna. A propos, gdzie si� podzia�a Swietka?�� Co� od niej chcia�e�?

Wala powiedzia� to i pomy�la� z m�ciw� rado�ci� � �Tak si� ko�cz� wszystkie twoje intelektualne rozm�wki!� � Tego samego, co i ty � odpowiedzia� Sergiusz.

Wala pochyli� si� do przodu. �Zaraz st�d wylecisz� Bikiniarz, paw, ordynus� Widzicie go, nie lubi sztywniak�w!�

Trzasn�y drzwi i do laboratorium wpad�a Swietka pod�piewuj�c i postukuj�c obcasikami. Sergiusz zeskoczy� ze sto�u jak zdmuchni�ty. Podszed� do dziewczyny, obj�� lekko za ramiona i zacz�� co� szepta� do ucha. Swietka pokornie zastyg�a z opuszczon� g�ow�, tylko jej r�ce przebiera�y fa�dy sukienki.

� �wi�ta!�� wrzasn�� Wala.�� Dlaczego nie posprz�ta�a� ze sto��w? Czemu nie wytar�a� rozlanych odczynnik�w?! Tu, tu i tu?!

Pokazywa� palcem, wrzeszcza� i sam brzydzi� si� swojego krzyku, ale nie potrafi� si� ju� zatrzyma�.

Swietka wyswobodzi�a si� z obj�� Sergiusza, skin�a mu g�ow� i dopiero potem spojrza�a na Wal�.

��Czemu na mnie krzyczysz? Wiesz przecie�, �e Micha� Gierasimowicz wys�a� mnie na miasto�

��Swietka, przejd� lepiej do nas � powiedzia� Sergiusz.�� Nie jeste�my takimi drewnianymi pi�ami.

Wala ruszy� w jego stron�, ale Sergiusz jak gdyby nigdy nic zapyta� zaaferowanym g�osem: � S�uchajcie, kt�ra godzina?

��Nie wzi�am ze sob� zegarka � powiedzia�a Swietka. Sergiusz chwyci� Wal� za r�k�, bezceremonialnie odwin�� r�kaw kitla i popatrzy� na tarcz� zegarka.�� Antymagnetyczny, wodoszczelny, przeciwwstrz�sowy� Bombowy czasomierz. No, a m�j staje od jednego kichni�cia� Cze��, zasiedzia�em si� u was. Na razie�

I znikn��. Swietka wzi�a �cierk� i wytar�a sto�y. Robi�a to szybko, zgrabnie, jakby mimochodem. Wala si� odwr�ci�. � Sergiusz to wietrznik, ale weso�y � powiedzia�a �wietlana.

Wala poczu� si� jeszcze podlej od tego pocieszenia. Wsadzi� g�ow� pod wyci�g i zacz�� bezsensownie przestawia� kolby, �eby Swietka nie zobaczy�a wyrazu jego twarzy.

Ale kiedy si� odwr�ci�, Swietki ju� nie by�o. Blade jesienne s�o�ce przedar�o si� przez chmury i niech�tnie o�wietli�o laboratorium. M�tne iskierki przebieg�y po szkle w�ownicy rzucaj�c md�y odblask na �ciany.

Pr�bka musia�a si� �arzy� jeszcze dziesi�� minut, wi�c na razie nie by�o nic do roboty. W laboratorium, by�o cicho jak w zakl�tym kr�lestwie. Wala poczu� si� dziwnie samotny i zagubiony. Zobaczy� siebie jakby z boku � smutnego i nieefektownego i wyda�o mu si�, �e tak b�dzie zawsze � monotonne, powolne �ycie w�r�d kolb i prob�wek. I �e tak samo r�wnomiernie, bez wstrz�s�w, wzlot�w i upadk�w b�dzie si� starza�, nabiera� do�wiadczenia, obrasta� pracami naukowymi, stopniami i zaszczytami. I �e ta jego dzia�alno��, cho� oczywi�cie wa�na i potrzebna, niekoniecznie musi mu przynie�� zadowolenie. Nie wiadomo sk�d i dlaczego przysz�a do niego ta pewno��, ale przysz�a, i nie spos�b si� by�o od niej uwolni�.

Nagle co� si� sta�o. Pojawi� si� jaki� obcy d�wi�k. Wala si� odwr�ci�.

Masywne cielsko pieca leciutko ko�ysa�o si� na swojej podstawie. Wala przetar� oczy. Piec uni�s� si� i zawis� w powietrzu.

Wala uchwyci� si� kraw�dzi sto�u. Obserwowa� z bolesnym zdumieniem, jak piec wolno pop�yn�� do g�ry, jak wtyczka wysun�a si� z kontaktu, jak sznur na podobie�stwo wahad�a zako�ysa� si� w powietrzu. Piec dotkn�� sufitu i znieruchomia�.

Przerazi� si�. Pod sufitem, na wysoko�ci czterech metr�w wisia�o dobre sto pi��dziesi�t kilogram�w nie opieraj�c si� na niczym opr�cz powietrza!

Nie wiadomo, po co przesun�� st�, potem zacz�� szpera� po kieszeniach, p�ki co� tam nie trzasn�o. Przez kilka sekund ze zdziwieniem ogl�da� od�amki szklanej ko�c�wki p�uczki. Co ta ko�c�wka robi�a w kieszeni?

I dopiero wtedy zrozumia� ca�e nieprawdopodobie�stwo sytuacji.

Rzuci� si� do drzwi, potem w kierunku miejsca, gdzie dopiero co sta� piec, jakby chcia� si� przekona�, �e go tam rzeczywi�cie ju� nie ma, potem zn�w do drzwi. I wpad� prosto na Swietk�, kt�ra w�a�nie wchodzi�a do laboratorium.�� Znowu krzyczysz?�� spyta�a dziewczyna.�� Ja?� Krzycz�?��� Jeszcze Jak! Co si� z tob� dzieje?!

Wala chwyci� j� za r�k� i poci�gn�� za sob� wydaj�c nieartyku�owane pomruki. �wi�ta broni�a si� przera�ona.

Potem wykrzykn�a i przysiad�a. Ona r�wnie� to zobaczy�a. O dziwo, w�a�nie jej przestrach przywr�ci� Wali przytomno��. � Nie b�j si� Daj spok�j� To drobiazg��� Boj� si� � Nie trzeba, �wi�ta� nie ma czego� Biegnij po Micha�a Gierasimowicza! Tylko cicho.

Dlaczego po profesora nale�y biec cicho, sam Wala nie mia� najmniejszego poj�cia. �wi�ta jeszcze raz pisn�a i pobieg�a, kul�c si� jak pod ostrza�em.

Piec nieruchomo wisia� pod sufitem jak przyklejony. Za oknami po dawnemu �wieci�o zamglone s�o�ce, przez co nieprawdopodobne wydarzenie wydawa�o �si� jeszcze bardziej nieprawdopodobne. �Takie rzeczy nie mog� si� zdarzy�, nie mog�� � szepta� do siebie Wala jak zakl�cie, maj�c wci�� nadziej�, �e to wszystko mu si� przywidzia�o i �e za chwil� wszystko wr�ci na swoje miejsce, jak to bywa we �nie.

Ale wszystko i tak by�o na swoich miejscach. Wszystko� Opr�cz elektrycznego pieca i jego rozp�dzonych my�li.

Wszed� Micha� Gierasimowicz wyjmuj�c w biegu okulary z g�rnej kieszeni marynarki, jak to zawsze robi� w chwilach zdenerwowania. Wygl�da� jak nauczyciel, kt�ry wchodzi do klasy wiedz�c z g�ry, �e czeka go jaki� nowy psikus. Zza jego ramienia wygl�da�a Swietka.�� Tak � powiedzia� profesor.�� Co si� tu u was wydarzy�o, Walentynie Zacharowiczu? Wala bez s�owa pokaza� na sufit.�� Coo? Kto panu pozwoli�� I zamilk�. � On sam��� pisn�a Swieta.

Okulary w r�kach profesora podskoczy�y jak �ywe. Doskonale odprasowany garnitur jako� od razu obwis�, jakby z Micha�a Gierasimowicza wypuszczono powietrze.�� Prosz� mi wyja�ni�, jak to si� sta�o��� wyszepta� prawie b�agalnym tonem.�� On sam� W�o�y�em do �rodka tygielek z naszym NK i nic wi�cej� No i� uni�s� si� � Dok�adny czas pocz�tku zjawiska? Szybko�� wznoszenia? Czas wznoszenia?�� Nie wiem� Straci�em g�ow�

Micha� Gierasimowicz popatrzy� na Wal�, jakby go widzia� po raz pierwszy w �yciu.�� Niech pan postawi krzes�o na stole!�� zakomenderowa�. � A, ju� stoi��� Trzeba opu�ci� piec na d�. Nie, nie go�ymi r�kami! Niech pan poszuka dynamometru, zaczepi� Czy pan nie wie, co to jest dynamometr?� Nie, ju� za p�no�

G�os profesora zn�w opad� do szeptu, gdy� piec ni z tego, ni z owego oderwa� si� od sufitu i zacz�� p�ynnie opuszcza� si� w d�. � Stoper!!!�� rykn�� profesor.

Wala us�ucha� jak automat. Wskaz�wka sekundnika gor�czkowo przeskakiwa�a podzia�ki, ale Wala nie m�g� sobie w �aden spos�b przypomnie�, ile wskazywa�a na pocz�tku.�� �ap go!� Niech to diabli!�

Piec wisia� ju� nad sam� podstaw�. Wala chwyci� go za kraw�d� i ustawi� na dawnym miejscu. W�wczas us�ysza� przerywany oddech i nie od razu si� domy�li�, �e to jest oddech profesora.

��Co to by�o, Michale Gierasimowiczu?�� zaszczebiota�a Swietka.�� To? No, oczywi�cie� Z jednej strony� Spokojnie, koledzy, nikomu na razie�

I jakby szukaj�c poparcia obr�ci� si� ku Wali.�� Mog� wy�mia� Albo nie? Jak pan my�li?� Ale Wala nie potrafi� my�le� o czymkolwiek.�� Tak wi�c��� profesor niepewnym ruchem chwyci� zasuwk� drzwiczek piecyka.�� Twierdzi pan, �e tam� niczego niezwyk�ego nie ma?��� Tylko NK� Ten nowy zwi�zek�

��Aha! Ale to przecie� niemo�liwe! Og�lnie rzecz bior�c antygrawitacja� Brednie!� A jednak trzeba popatrze� Tak. Gdzie si� podzia�y m�j e okulary?

Drzwiczki piecyka opad�y w d�. Tym razem na laboratorium spojrza�o czarne oczko. �cianki zd��y�y ostygn�� i cz�steczki kurzu ju� si� na nich nie iskrzy�y.�� Co mi pan tu g�ow� zawraca?! Tu nie ma �adnego tygla! Twarz profesora spurpurowia�a ze z�o�ci. Wala z bij�cym sercem r�wnie� zajrza� do wn�trza komory Tygla w uchwycie nie by�o.

��Jest � g�ucho powiedzia� Wala.

Naczy�ko wisia�o pod sklepieniem pieca. Przyklei�o si� do niego zupe�nie tak samo, jak poprzednio piec przyklei� si� do sufitu laboratorium.

Profesor popatrzy� na �wi�te i Wal�, jakby zw�tpi� r�wnie� i w ich realno��. � A-a� jak zachowywa� si� NK przy poprzednich wydarzeniach?�� zdecydowa� si� w ko�cu zapyta�.

��Zwyczajnie� A jak si� mia� zachowywa�?

��Sam wiem, �e nie m�g� si� inaczej zachowywa�! No dobrze� Zobaczymy� Prosz� wydoby� tygielek. Tylko ostro�nie, ostro�nie�

Wala uchwyci� naczy�ko szczypcami i �atwo oderwa� je od sklepienia, ze zdumieniem czuj�c jego ca�kowit� niewa�ko��. R�ka mu drgn�a. Platynowe ko�c�wki szczypiec ze�lizn�y si� i��� Ach!

Tygielek nie upad�, lecz p�ynnie, jakby w zadumie zawis� w powietrzu, a potem zacz�� si� powoli wznosi�. � Trzymaj!�� krzykn�� profesor.

Wala z�apa� tygielek, sparzy� si� o jego jeszcze gor�c� powierzchni�, ale prawie nie poczu� b�lu.�� Szczypcami trzeba! Kto pana uczy�?!

Profesor zr�cznie przechwyci� tygielek szczypcami. Na jego dnie nie by�o ju� bia�ych k�aczk�w, kt�re spiek�y si� w niepozorn� brunatn� mas�. � Najzwyklejszy w �wiecie NK��� speszy� si� profesor.�� Tak � powiedzia� Wala.

��Potworne� No, zobaczymy��� Z powrotem wsun�� tygielek do pieca i os�abi� uchwyt szczypiec. Tym razem naczy�ko mi� unios�o si� pod sklepienie, tylko po prostu zawis�o w powietrzu.

��Jak balonik��� powiedzia�a Swietka.

��Prosz� sfotografowa� zjawisko � profesor odzyskiwa� r�wnowag� ducha.�� A ja tymczasem p�jd� po Iwana W�adys�awowicza i Arkadiusza Stiepanowicza. I niech pan nie pozwoli piecykowi ostygn��!

Szybko poszed� w kierunku drzwi, niezr�cznie zaczepiaj�c o kraw�dzie sto��w.�� Diabli nadali!��� mamrota� pod nosem i nie wiadomo, czy odnosi�o si� to do przekl�tego NK, czy te� do mebli przewrotnie wchodz�cych w drog�.

Trzasn�y drzwi.

Wala usiad�. By� nieprawdopodobnie zm�czony. Sparzone palce coraz silniej bola�y. I nic z tego wszystkiego nie r�u � mia�. Absolutnie nic! W g�owie mia� k��bek waty. ��eby przynajmniej Micha� Gierasimowicz jak najszybciej wr�ci��� � pomy�la� sm�tnie. Mia� nadziej�, �e gdy tylko profesor przyprowadzi Iwana W�adys�awowicza i Arkadiusza Stiepanowicza, wszystko stanie si� proste i jasne.

Piec oboj�tnie patrzy� na niego swoim czarnym oczkiem. Wala przypomnia� sobie polecenie profesora, zmusi� si� do wstania, zasun�� drzwiczki i w��czy� ogrzewanie.

I natychmiast o ma�o nie zemdla� z przera�enia. �A co, je�li tego nie wolno robi�? Wy��czy�? Mo�e to jeszcze gorzej? Zepsuj� wszystko!�� � pomy�la� w panice.

Ale w laboratorium, co tam laboratorium! Na ca�ym �wiecie nie by�o nikogo, kto by rozproszy� jego obawy lub chocia�by pocieszy�. W ostatecznej rozpaczy got�w by� ju� prosi� o rad� Swietk�, kt�rej twarzyczka nie wyra�a�a niczego poza ciekawo�ci�. �eby tylko kto� wzi�� na siebie cz�stk� odpowiedzialno�ci�

I w�a�nie wtedy us�ysza� znajomy g�os dochodz�cy z korytarza. Wala si� poderwa�. �Sierio�ka! Jak to dobrze, �e on jest fizykiem��

��Sierio�ka!�� zawo�a�. � Sierio�ka! Sergiusz wpad� natychmiast, jakby tylko czeka� na zaproszenie.

��No i co powiecie, alchemicy?�� jego g�os skrzy� si� filuterno�ci�. � Twarzyczki jakie� sm�tnawe. Piecyk fruwa�, co? To drobiazg. W pewnej redakcji widzia�em artyku� � oczywi�cie go nie wydrukowali � opisuj�cy fakt wzlotu trumny w grobowcu rodzinnym autora�

��Wi�c ci ju� opowiedziano�

��Hm! Nie, braciszku, nikt mi niczego nie opowiada�. Nie wytrzeszczaj tak oczu, bo ci wyskocz�� Czy�by�cie si� niczego nie domy�lili?� No wiecie� Cha, cha, cha�

Roze�mia� si� g�o�no i im bardziej zdumionym wzrokiem patrzyli na niego Wala i Swietka, tym lepiej si� bawi�. W zachwycie klepa� si� po udach, pokazywa� na nich palcem, zatacza� si� i �mia�, �mia� si� szczerze i do �ez.

��Ale przecie�� Ten piecyk��� �miech przeszkadza� mu m�wi�. � Przecie� to ja go unios�em! Ze swego laboratorium! Elektromagnesem� Cha, cha� My�licie, �e bez powodu zaczyna�em tamt� rozmow�?�

Odpowiedzi� by�o milczenie, takie wyraziste milczenie, �e Sergiusz natychmiast przesta� si� �mia�.

��Czy�bym rozbi� wam jak�� butelk�?� Zechciejcie mi wybaczy�! B��d w sztuce� Naprawd� nie chcia�em, sprawdzi�em nawet zegarek, aby go nie uszkodzi� Ale pi�knie wygl�da�a ta ��yrafa�, co?! Przyznajcie si�! Co tak na mnie patrzycie?!

Sergiusz coraz bardziej si� peszy�. Nie rozumia�, co si� dzieje. Jego s�owa nie znajdowa�y odd�wi�ku u tych dwojga, a w�a�ciwie znajdowa�y, ale nie taki, jakiego oczekiwa�. Przygl�dali mu si� z bliska, uwa�nie, z dziwnym wyrazem w oczach.

Potem Wala kiwn�� na niego palcem.�� Podejd�. Bli�ej, bli�ej!�

Sergiusz zmiesza� si�. Pokornie, jak zahipnotyzowany ich wzrokiem, posun�� si� do przodu. Ostatni krok wyra�a� ca�kowit� rozterk�. � No, co wy� No, za�artowa�em�

��Chwy� z �aski swojej za t� r�czk� � powiedzia� czule Wala. �Nie b�j si�, nie b�j� Teraz zajrzyj do piecyka.

I Wala zobaczy�, jak Sergiusz odskoczy� od czarnego oka pieca oporowego: w jego g��bi wci�� jeszcze unosi� si� porcelanowy tygielek.

Prze�o�y� Tadeusz Gosk

��Czy chcesz, �eby co� znik�o?�� zwr�ci� si� do matki Clarence Willoughby.

��Zlew pe�en brudnych naczy� � to jedyne, co mi przychodzi na my�l. Jak chcesz to zrobi�?

��W�a�nie zbudowa�em znikacz. Wycina si� denko z puszki po piwie, potem bierze si� dwa kawa�ki czerwonego kartonu z dziurkami po�rodku i dopasowuje si� na miejsce denka i przykrywki. Trzeba popatrze� przez obie dziurki i mruga� � wtedy to, na co si� patrzy, znika.

��Aha.

��Tylko nie wiem, czy potrafi� zrobi� tak, �eby te rzeczy wr�ci�y. Lepiej spr�bujmy na czym� innym. Talerze trzeba kupowa�.

Nie po raz pierwszy pani Myra Willoughby musia�a podziwia� rozs�dek swojego dziewi�cioletniego syna. Ona nie pomy�la�aby o tym.

��Mo�esz spr�bowa� na kocie pani Manners. Jego znikni�cie nie zmartwi nikogo poza pani� Manners.�� Dobra.

Ch�opiec przy�o�y� aparacik do oka i mrugn��. Kot znik� z chodnika.

Bani Willoughby zainteresowa�a si�. � Ciekawe, jak to dzia�a. Czy wiesz, na czym to polega?

��Oczywi�cie. Bierze si� puszk� po piwie z wyci�tym denkiem i wierzchem i wk�ada si� tam dwa kawa�ki kartonu. Potem trzeba mrugn��. � Dobrze ju�, dobrze. Id� si� tym bawi� na dw�r. Lepiej, �eby w domu nic nie znika�o.

Jednak, kiedy ch�opiec wybieg�, matka by�a nieco wytr�cona z r�wnowagi.

Czasami zastanawiam si�, czy to nie jest nad wiek rozwini�te dziecko. Przecie� wielu doros�ych nie potrafi�oby zrobi� znikacza. Ciekawe, czy Blanche Manners b�dzie bardzo �a�owa� tego kota?��

Clarence poszed� do baru na rogu.�� Czy chce pan, �eby co� znik�o, panie Nokomis?�� M�j brzuch.

��Je�li zrobi� tak, �e on zniknie, to b�dzie pan mia� w sobie dziur� i wykrwawi si� pan na �mier�. � Rzeczywi�cie. To spr�buj z tym hydrantem na ulicy.

Pod pewnym wzgl�dem by�o to jedno z przyjemniejszych popo�udni w naszej dzielnicy. Ze wszystkich s�siednich ulic zbieg�y si� dzieci, �eby bawi� si� na zalanych wod� jezdniach i w rynsztokach. I je�li nawet kt�re� utopi�o si� a wcale nie twierdzimy, �e tak by�o) w tej powodzi (a by�a to prawdziwa pow�d�!), to z takimi wypadkami zawsze trzeba si� liczy�. Samochody stra�y po�arnej (kto s�ysza�, �eby wzywa� stra� po�arn� do powodzi?) nurza�y si� w wodzie. Policjanci i ludzie z Pogotowia Ratunkowego snuli si� przemoczeni i zbici z tropu.�� O�ywiacz, o�ywiacz, komu o�ywiacz?�� nuci�a Clarissa Willoughby.

��Zamknij si� � powiedzia� facet z Pogotowia. Nokomis, w�a�ciciel baru, odwo�a� Clarence�a na stron�.

��My�l�, �e ona razie nikomu nie powiem, co si� sta�o z tym hydrantem.�� Jak pan nie powie, to ja te� nie powiem � zgodzi� si� Clarence.

Komisarz Comstock co� przeczuwa�. � Jest tylko siedem mo�liwych wyja�nie�: zrobi�o to jedno z siedmiorga dzieci pa�stwa Willoughby. Ale jak? �eby to zrobi�, trzeba by mie� buldo�er, a i wtedy zosta�yby jakie� szcz�tki. Nie wiem, jak to zrobi�y, ale czuj�, �e to kt�re� z nich.

Komisarz Comstock mia� dar trafiania na �lad prawdy w zagmatwanych sprawach.�� Clarissa!�� zagrzmia� komisarz.

��Od�ywiacz, komu od�ywiacz?�� nuci�a Clarissa.�� Czy wiesz, co si� sta�o z hydrantem?

��Mam pewne niejasne podejrzenia. Na razie nic wi�cej. Jak si� czego� dowiem, dam panu zna�.

Clarissa mia�a osiem lat i sk�onno�� do niejasnych podejrze�. � Clementine, Harold, Corinne, Jimmy, Cyril � wypytywa� komisarz pi�cioro m�odszych.�� Czy nie wiecie, co si� sta�o z hydrantem?

��Wczoraj kr�ci� si� tu jaki� facet. To na pewno on ukrad� � powiedzia�a Clementine.�� W og�le nie pami�tam, �eby tu by� jaki� hydrant. My�l�, �e robicie du�o ha�asu o nic � powiedzia� Harold.

��Rada Miejska dowie si� o wszystkim � powiedzia�a Corinne.�� Pewnie, �e wiem � powiedzia� Jimmy � ale nie powiem.

��Cyril!�� krzykn�� komisarz Comstock okropnym g�osem. Nie przera�aj�cym, ale w�a�nie okropnym. Bo komisarz czu� si� okropnie.

��Na lito�� bosk� � powiedzia� Cyril � przecie� ja mam trzy lata. Nie rozumiem, jak mo�na mie� do mnie o co� pretensj�. � Clarence � powiedzia� komisarz.

Clarence g�o�no prze�kn�� �lin�. � Czy wiesz, gdzie si� podzia� hydrant?

Clarence odetchn��. � Nie, prosz� pana. Nie wiem, gdzie si� podzia�. Przyjecha�o kilku m�drali z wodoci�g�w, zamkn�li dop�yw wody w ca�ej dzielnicy i za�o�yli jak�� plomb� na miejsce hydrantu.�� Nie wiem, co napisa� w raporcie � powiedzia� jeden z nich.

Komisarz Comstock odszed� zniech�cony.�� Niech mi pani nie zawraca g�owy � ofukn�� pani� Manners.�� Nie wiem, gdzie szuka� pani kota. Gorzej, �e nie wiem te�, gdzie szuka� hydrantu.

��Wydaje mi si� � wtr�ci�a Clarisse � �e gdyby pan znalaz� kota, to hydrant by�by w tym samym miejscu. Takie mam przeczucie.

Ozzie Murphy zjawi�a si� w kapelusiku na czubku g�owy. Clarence wycelowa� swoj� bro� i mrugn��. Kapelusik znik� i na g�owie Ozzie pojawi�o si� kilka kropel krwi.�� Ja bym si� tym wi�cej nie bawi� � powiedzia� Nokomis.�� A kto si� bawi?�� powiedzia� Clarence.�� To jest naprawd�.

Tak si� rozpocz�� okres siedmiodniowego terroru w cichej dotychczas dzielnicy. Drzewa i latarnie znika�y bez �ladu; Wally Waldorf zajecha� przed dom, wysiad� z auta, zatrzasn�� drzwiczki i auta nie by�o. Kiedy George Mullendorf wr�ci� do domu, jego pies Pete wybieg� mu na spotkanie i podskoczy�, �eby poliza� pana. Pies odbi� si� od chodnika i w tym momencie co� si� sta�o; pies znik� i tylko szczekni�cie zawis�o w powietrzu.

Ale najgorzej by�o z hydrantem. Rano zainstalowano nowy hydrant na miejsce tego, kt�ry znik�. Po o�miu minutach nie by�o go i pow�d� powt�rzy�a si�. Nast�pny za�o�ono o dwunastej. Ten r�wnie� znik� po trzech minutach. Nast�pnego dnia rano zainstalowano czwarty z kolei hydrant.

Obecni przy tym byli � kierownik wodoci�g�w miejskich, szef policji z eskort�, przewodnicz�cy ko�a rodzicielskiego, rektor uniwersytetu, burmistrz, trzech pan�w z Federalnego Biura �ledczego, kronika filmowa, wybitni uczeni i t�um uczciwych obywateli.�� Zobaczymy, czy teraz zniknie � powiedzia� naczelny in�ynier.�� Zobaczymy, czy teraz zniknie � powiedzia� szef policji.

��Zobaczymy, czy� znik�! � powiedzia� jeden z wybitnych uczonych. I rzeczywi�cie hydrant znik� i wszyscy byli bardzo mokrzy.

��Za to ja mam zdj�cie roku � powiedzia� operator kroniki. I wtedy znik�a z jego r�k kamera.�� Zamknijcie dop�yw wody i za��cie plomb� � powiedzia� kierownik od wodoci�g�w.�� I nie instalujcie na razie nowego hydrantu. Zreszt� to by� ostatni w magazynie.

��To jest ponad moje si�y � powiedzia� burmistrz.�� Ciekawe, czy TASS ju� o tym wie?�� TASS ju� wie � powiedzia� ma�y, t�gi facet.�� Ja jestem z TASS � a.

��Wszystkich pan�w zapraszam do swojego lokalu, na nasz nowy Hydrant Cocktail � og�osi� Nokomis.�� Przyrz�dzam go z dobrej whisky, palonego cukru i wody z tego hydrantu. B�dziecie pierwszymi, kt�rzy wypr�buj� nowy cocktail.

Od czasu, kiedy sprzed drzwi lokalu Nokomisa zacz�y znika� hydranty, interes szed� znakomicie.

��Mam spos�b, �eby�my zostali bardzo bogaci � powiedzia�a w kilka dni p�niej Clarissa do swojego ojca, Toma Willoughby.�� Wszyscy m�wi�, �e chc� czym pr�dzej sprzeda� swoje domy i przenie�� si� gdzie indziej. Postaraj si� o du�o pieni�dzy i wykup wszystkie domy. Potem sprzedasz je i b�dziemy bogaci.

��Nie kupi�bym ich nawet po dolarze za sztuk�. Trzy domy ju� znik�y i wszyscy opr�cz nas po wynosili meble do ogr�dk�w. Kt�rego� pi�knego poranka mo�e si� okaza�, �e zosta�y tylko puste place.

��No to kup same place i zachowaj, a� domy wr�c� na swoje miejsce.�� Wr�c�? Te domy maj� wr�ci�? Czy wiesz co� na ten temat, m�oda damo?�� Mam podejrzenie granicz�ce z pewno�ci�. Na razie nic wi�cej nie mog� powiedzie�.

W niechlujnym apartamencie, kt�ry wygl�da�, jakby jego w�a�cicielem by� pijany su�tan, spotkali si� trzej wybitni specjali�ci.�� To wykracza poza metafizyk�. To zatr�ca o quantum continuum. W pewnej mierze podwa�a nawet Boffa � powiedzia� doktor Velikof Vonk.�� Przyleg�o�� nieprzechodnio�ci jest najbardziej zastanawiaj�cym aspektem tego fenomenu � powiedzia� Arpad Arkabaranan.

��Tak � powiedzia� Willy Mc Gilly.�� Kto by pomy�la�, �e mo�na u�y� puszki po piwie i dw�ch kawa�k�w kartonu. Kiedy ja by�em ch�opcem, u�ywa�em pude�ka po p�atkach owsianych i czerwonej krepiny.

��Nie bardzo rozumiem � przerwa� mu doktor Vonk � wola�bym, �eby pan si� wyra�a� ja�niej.

Jak dotychczas �aden cz�owiek nie zosta� ranny ani nie znikn�� � je�li nie liczy� kilku kropel krwi na g�owie Ozzie Murphy, uszu Conchity skaleczonych, kiedy znika�y jej wspania�e kolczyki, obci�tego palca, kiedy kto� dotkn�� drzwi do mu, kt�ry w�a�nie znika�, czy palca nogi ch�opca, kt�ry kopn�� znikaj�c� puszk�; w sumie nie wi�cej ni� kieliszek krwi i par� deka cia�a.

Teraz jednak w obecno�ci �wiadk�w znikn�� pan Buckle, w�a�ciciel sklepu. To ju� by�o powa�niejsze.

W domu pa�stwa Willoughby pojawili si� jacy� nieprzyjemnie wygl�daj�cy cywile. N�jnieprzyjemniej wygl�daj�cy by� majorem. Major nie zawsze tak wygl�da�, ale od siedmiu dni miasto �y�o w strachu i niepewno�ci.

��Po mie�cie zacz�y kr��y� brzydkie plotki, �e ostatnie wydarzenia s� zwi�zane z waszym domem � powiedzia� jeden � cywil�w.�� Czy kto� z was wie co� na ten temat?

��Plotki pochodz� ode mnie � powiedzia�a Clarissa i wcale nie uwa�am, �e s� brzydkie. Raczej intryguj�ce. Je�li chce pan dotrze� do sedna sprawy, mo�e mi pan zada� pytanie.�� Czy to znikanie to twoja sprawka?

��To nie jest dobre pytanie � powiedzia�a Clarissa.�� Czy wiesz, co si� sta�o z rzeczami, kt�re znik�y?�� To te� nie jest dobre pytanie.

��Czy potrafisz zrobi� tak, �eby wszystko wr�ci�o na swoje miejsce?�� No pewnie. Ka�dy potrafi. A pan nie?

��Ja nie potrafi�. A je�li ty potrafisz, to zr�b to jak najszybciej.

��Do tego potrzebuj� kilku rzeczy. Musi mi pan dostarczy� z�oty zegarek i m�otek. A tu jest lista odczynnik�w chemicznych. I jeszcze potrzebny mi jest metr czarnego welwetu i kilo landrynek.

��Zgodzimy si�? � spyta� jeden z policjant�w.

��Tak � powiedzia� burmistrz � to nasza jedyna nadzieja. Dajcie jej wszystko, czego ��da. I tak te� zrobiono.

��Dlaczego wszyscy z ni� rozmawiaj�? � poskar�y� si� Clarence.�� To przecie� ja zrobi�em znikacz. Sk�d ona wie, jak to wszystko postawi� na swoje miejsce?

��Tak czu�am!�� krzykn�a Clarissa z nienawi�ci�. � Wiedzia�am, �e to on robi. Przeczyta� w moim pami�tniku, jak si� buduje znikacz. Gdybym by�a jego matk�, spu�ci�abym mu t�gie lanie za to, �e czyta pami�tnik swojej siostry. Oto s� skutki, gdy wynalazki trafiaj� w nieodpowiednie r�ce.

Clarissa podnios�a m�otek nad z�otym zegarkiem burmistrza, kt�ry po�o�y�a na pod�odze.�� Musz� zaczeka� kilka sekund. Nie wolno si� zbytnio �pieszy�. To potrwa tylko chwil�.

Wskaz�wka minutowa dosz�a do punktu, kt�ry by� jej przeznaczony od pocz�tku �wiata. Clarissa nagle z ca�ej si�y waln�a m�otkiem w pi�kny z�oty zegarek.

��To wszystko � powiedzia�a � sko�czy�y si� wasze k�opoty. O, sp�jrzcie, kot pani Manners siedzi na chodniku, tak jak siedem dni temu.

I kot rzeczywi�cie siedzia�. � Teraz chod�my do baru zobaczy�, jak wr�ci hydrant. Czekali tylko kilka minut. Hydrant pojawi� si� znik�d i przyr�s� do ulicy.

��O�wiadczam wszystkim � powiedzia�a Clarissa � �e wszystkie przedmioty, kt�re znik�y, znajd� si� na swoich miejscach dok�adnie po siedmiu dniach od znikni�cia.

Siedem dni strachu sko�czy�y si�. Przedmioty zacz�y wraca� na swoje miejsca.�� Sk�d wiedzia�a�, �e to wymaga siedmiu dni?�� spyta� burmistrz Clariss�.

��Dlatego, �e Clarence zbudowa� siedmiodniowy znikacz. Wiem r�wnie�, jak si� robi znikacze dziewi�ciodniowe, trzynastodniowe, trzytygodniowe i jedenastoletnie. Chcia�am zrobi� trzynastodniowy, ale trzeba oba ko�ce pomalowa� krwi� ch�opczyka, a Cyril wrzeszcza�, kiedy chcia�am go naci��.

��I naprawd� umiesz to wszystko zrobi�?

��Tak. Tylko dr�� na my�l, �e moja wiedza mo�e trafi� w niepowo�ane r�ce.

��Podzielam twoje obawy, Clarisso. Powiedz mi Jeszcze, do czego by�y ci potrzebne odczynniki chemiczne?

��Do zabawy w �Ma�ego chemika�.

��A czarny materia�?

��Na sukni� dla lalki.

��A kilogram landrynek?

��Nie rozumiem, jak pan zosta� burmistrzem, je�li pan nie wie, po co s� dzieciom landrynki.

��Ostatnie pytanie � powiedzia� burmistrz.�� Dlaczego rozbi�a� m�otkiem m�j z�oty zegarek?

��O � odpowiedzia�a Clarissa. To by� dramatyczny efekt.

Przelo�y� Lech J�czmyk

Popo�udni�wka �Wieczorny Leningrad� z 17 sierpnia tego roku zamie�ci�a wiadomo�� o zagadkowej �mierci profesora Worobiowa.

Profesora Worobiowa zna�em od dawna. W czasie studi�w na wydziale biologii na Uniwersytecie w N. s�ucha�em jego wyk�ad�w z filozofii. Po uko�czeniu studi�w straci�em go z oczu i spotka�em dopiero pi�tna�cie lat p�niej. Zdarzy�o si� to w Leningradzie, gdzie w oddziale paleontologii tamtejszego muzeum zoologicznego zbiera�em dane o pewnych rzadkich zwierz�tach kopalnych, kt�re by�y przedmiotem mojej rozprawy kandydackiej. Moja macierzysta uczelnia oddelegowa�a mnie tam na dosy� kr�tki czas, wi�c ca�ymi dniami przesiadywa�em w muzeum i dopiero wieczorem mog�em sobie pozwoli� na spacer bulwarami.

Worobiowa spotka�em w�a�nie w trakcie jednej z takich przechadzek. Profesor mnie nie pozna�, ale w odpowiedzi na m�j uk�on mechanicznie uchyli� kapelusza. Podszed�em wi�c do niego i zagadn��em:

��Pan mnie sobie oczywi�cie nie przypomina, Wiktorze Grigoriewiczu� Jestem pa�skim dawnym s�uchaczem�

Worobiow si� o�ywi�. Jego oczy weso�o b�ysn�y spoza okular�w.�� M�j ucze�? Bardzo mi mi�o! Przepraszam, a kiedy to by�o?�.�� Dawno� Pi�tna�cie lat temu!�� Taak, �adny kawa� czasu�

��S�ucha�em pa�skich wyk�ad�w z filozofii� Na drugim roku��� Zgadza si� Przepraszam, a jak pan si� nazywa?��� Pietrow, Wiktor Grigoriewicz�

��Imiennik?! A jak�e, pami�tam! Czym si� pan teraz zajmuje?

��Jestem paleontologiem. Pozosta�em na naszej starej uczelni jako aspirant w katedrze geologii historycznej.�� Cudownie! Bardzo si� ciesz�.

Zdawa�em sobie oczywi�cie spraw�, �e profesor potakuje mi tylko z uprzejmo�ci, a jednak jego zainteresowanie sprawia�o mi du�� przyjemno��. Rozgadali�my si�. Worobiow zaproponowa� wsp�lny spacer, na co ch�tnie przysta�em.

Teraz mog�em dok�adniej przyjrze� si� profesorowi. Bardzo si� postarza�, nie utraci� jednak nic z dawnej jasno�ci umys�u.

Opowiedzia�em mu o swojej pracy. Worobiow s�ucha� z niek�aman� ciekawo�ci� i zadawa� pytania �wiadcz�ce o tym, �e temat mojej rozprawy nie jest mu oboj�tny.

��Zazdroszcz� panu!�� powiedzia� wreszcie z odcieniem smutku w g�osie.�� No c�, staro�� � Wiktorze Grigoriewiczu, jak mo�na! Jest pan jeszcze taki rze�ki!�� Mo�e i rze�ki, ale zdrowie�

Zmiesza�em si� i po�a�owa�em, �e zbyt wiele m�wi�em o sobie. Profesor zauwa�y� moje zak�opotanie i powiedzia�: � Drobiazg! Praw natury nie da si� zmieni�. Ju� od dziesi�ciu lat jestem na emeryturze, co nie znaczy, �e ju� do niczego si� nie nadaj�! A zreszt�� Pom�wmy lepiej o paleontologii�

Powiedzia� pan, �e nie tylko poznane fakty, ale i �mia�a wyobra�nia naukowa pozwoli�a odtworzy� obraz dalekiej przesz�o�ci� Zgadzam si�, ale� Zdarza si� czasem, �e nawet fantazja nie pomaga, �e konieczne jest bezpo�rednie odczucie. Cz�sto pan odwiedza

Leningrad?

��Jestem tu dopiero trzeci raz.

��Prosz� sobie przypomnie� wra�enia z pierwszego pobytu. Jestem pewien, �e przed przyjazdem do miasta zna� pan jego zabytki z ksi��ek, czasopism, kronik filmowych. Ale czy� mog�y one przekaza� wszystko to, co pan zobaczy� w�asnymi oczami?! By�em kiedy� w

Grecji, w Atenach, nad brzegami Morza Egejskiego, na Akropolu� Sta�em, patrzy�em i czu�em wieczno��. Wieczno�� wyzwolon� z ciasnych ram czasu. Tego si� nie da opisa�. A prosz� sobie wyobrazi�, �e nagle znalaz� si� pan w czasach prehistorycznych� powiedzmy w okresie kredowym. Idzie pan pradawnym lasem� Co pan widzi? Co s�yszy? Jakie pan czuje zapachy? Czego pan dotyka?�

��Taak, Wiktorze Grigoriewiczu�

��Prawda?�

Zapada� zmierzch. Za rzek� zapali�y si� �wiat�a i na wod� leg�y d�ugie, poszarpane wst�gi refleks�w. Czas si� by�o rozsta�. Przy po�egnaniu Worobiow zaprosi� mnie do siebie.�� Nie, nie!�� wykrzykn�� widz�c, �e potraktowa�em zaproszenie jako zdawkow� uprzejmo��. � Ja rzeczywi�cie chc�, aby pan mnie odwiedzi�. Mieszkam tylko z gosposi�� C�rka z m�em na drugim ko�cu kraju.�� Podyktowa� mi adres i doda�: � Najlepiej b�dzie, jak pan wpadnie oko�o si�dmej wieczorem. Dobranoc!

W ci�gu najbli�szych paru dni by�em bardzo zaj�ty. Po tygodniu jednak postanowi�em wybra� si� do profesora. Worobiow mieszka� w pi�knym starym domu z fasad� ozdobion� sztukateriami. W oknach klatki schodowej zachowa�y si� fragmenty bogatych witra�y. Drzwi mieszkania na pierwszym pi�trze otworzy�a starsza t�ga niewiasta z dobrodusznym wyrazem twarzy.�� Czy zasta�em pana profesora?

Niewiasta potakuj�co skin�a g�ow� i powiedzia�a g�o�no.�� Wiktorze Grigoriewiczu, go�� do pana!�� Ju� id�!

Worobiow mia� na sobie proste, lecz schludne domowe ubranie.�� Przyszed� pan wreszcie! Bardzo si� ciesz�! � powiedzia� z o�ywieniem, wyci�gaj�c do mnie r�k�.

��Mario Stiepanowno, poprosimy o herbatk� Prosz� dalej!�� powiedzia� profesor i z ciemnawego przedpokoju o wysokim stropie przeszli�my do gabinetu gospodarza. W w�skim, d�ugim i niezbyt jasnym pokoju o jednym oknie wychodz�cym na podw�rze sta�y pod �cianami czarne, politurowane rega�y wype�nione ksi��kami. Pod oknem by�o jeszcze wielkie czarne biurko i dwa podniszczone fotele; na �cianie wisia� uj�ty w w�sk� ramk� wspania�y o��wkowy szkic rze�by Antokolskiego �Umieraj�cy Sokrates�, a na stoj�cej w rogu szafce � gipsowe popiersie Lwa To�stoja.�� Prosz� � profesor wskaza� mi jeden z foteli � niech pan siada!

Zauwa�y�, z jak� ciekawo�ci� ogl�dam d�ugie szeregi ksi��ek, i powiedzia� nie bez dumy w g�osie: � Moje skarby! Nauki przyrodnicze, sztuka, filozofia� Troch� fizyki, biologii� Podszed� do jednej z p�ek i wydoby� du�y tom.�� To co� dla pana�

Ujrza�em wspania�e wydanie podstaw paleontologii.�� Ta ksi��ka jest oczywi�cie ju� przestarza�a � powiedzia� profesor.�� Ale nie o to chodzi� Prosz� zwr�ci� uwag� na ilustracje. �wietne, prawda? Co za precyzja rysunku, jakie barwy! M�wili�my poprzednio o fantazji naukowej� Czy pa�skim zdaniem ilustrator mia� wyobra�ni�? � Zadziwiaj�c�! � A jednak� Co� panu poka��

Profesor zn�w podszed� do rega�u i przez d�u�sz� chwil� w nim szpera�. Wreszcie po�o�y� przede mn� wielki album w wyt�aczanej sk�rzanej oprawie.

Spostrzeg�em, z jak� niecierpliwo�ci� czeka�, a� otworz� pierwsz� stronic�. Najwidoczniej album zawiera� co� niezwyk�ego. Rzeczywi�cie, by�y tam cudowne kolorowe fotografie. Nie m�wi� o ich doskona�o�ci technicznej, bo zainteresowa�o mnie co� innego. Zdj�cia przedstawia�y jakie� dziwne krajobrazy. Przyjrza�em si� im uwa�niej i nie zdo�a�em powstrzyma� okrzyku:

��Przecie� to reprodukcje z ksi��ki!

��Z rysunk�w, chcia� pan powiedzie�? � spyta� Worobiow filuternie mru��c oczy.�� Oczywi�cie, �e z rysunk�w! Przecie� prehistorycznego krajobrazu nie mo�na fotografowa� z natury!

��Naturalnie, �e nie mo�na� Ale to nie s� reprodukcje rysunk�w. Daj� panu na to s�owo, bo sam te zdj�cia robi�em.�� Pan?!�� Tak.

Widz�c niedowierzanie na mojej twarzy profesor zn�w si� u�miechn��. � Dziwi si� pan? Nie b�d� na razie rozprasza� pa�skich w�tpliwo�ci. Prosz� najpierw obejrze� album do ko�ca.

Pos�ucha�em. Przewraca�em kolejne karty i moje zdziwienie nieustannie ros�o. Tu pradawny las sk�adaj�cy si� z drzewiastych paproci. Tu zn�w ��te urwisko nad jaskrawoniebieskim morzem; z dala od brzegu rysuje si� jaka� sylwetka. ��dka? Pie� drzewa? Zwierz�? No tak, oczywi�cie! Delfin? A gdzie p�etwa grzbietowa? Wreszcie co� znajomego: male�ka g��wka na d�ugachnej szyi. Diplodok!

Profesor obserwowa� mnie w milczeniu. W oczach b�yska�y mu filuterne iskierki. Sko�czy�em ogl�da� album i spojrza�em pytaj�co. Czeka�em na wyja�nienia, ale Worobiow najwyra�niej z nimi zwleka�, a mo�e w og�le nie mia� zamiaru ich udzieli�. � Prosz� na herbat�! � rozleg� si� g�os Marii Stiepanowny.

Przeszli�my do jadalni. Przy herbacie gaw�dzili�my na oboj�tne tematy. Profesor �artowa�, opowiada� anegdoty, najwyra�niej unikaj�c odpowiedzi na dr�cz�ce mnie pytanie. Wreszcie nie wytrzyma�em:

��Wiktorze Grigoriewiczu, gdzie pan robi� te zdj�cia?�� O nie, drogi panie! Nie teraz. Prosz� si� uzbroi� w cierpliwo��!

Widz�c, �e nic nie wsk�ram, zacz��em si� �egna�. Worobiow nie zatrzymywa� mnie, ale odprowadzaj�c do drzwi nalega� na powt�rn� wizyt�.

W drodze do hotelu nie przestawa�em my�le� o zagadce tajemniczego albumu. Po g�owie snu�y mi si� r�ne przypuszczenia. Mo�e to krajobrazy Komor�w? Przecie� na tych wyspach zachowa�y si� reliktowe lasy. Brednie! Jak mog�em co� podobnego pomy�le�! A mo�e to powi�kszone zdj�cia mikro�wiata? Taka na przyk�ad trawa w du�ym powi�kszeniu przypomina tropikalny las� Nie, to nie to! Profesor powiedzia�, �e fotografie robiono nie z rysunku i nie z natury. Zreszt� by�em zbyt dobrego zdania o Worobiowie, aby podejrzewa� go o mistyfikacj�.

Przez dwa dni dziel�ce mnie od nast�pnej wizyty zupe�nie nie mog�em pracowa� i ci�gle tylko stara�em si� rozwi�za� zagadk� albumu. I oto zn�w naciskam guzik dzwonka. Maria Stiepanowna u�miecha si� jak do starego znajomego. Wiktor Grigoriewicz wita mnie z rado�ci�. � Jest pan! Lubi� punktualnych m�odych ludzi! Prosz�, niech pan wejdzie.

Gdy ju� usiad�em w znajomym fotelu, opad�o ze mnie ca�e napi�cie ubieg�ych dni. Profesor pal�c papierosa spacerowa� po pokoju.

��Dzisiaj chcia�bym porozmawia� z panem na tematy nieco og�lniejsze � powiedzia� po d�u�szym milczeniu.�� Wie pan, �e z wykszta�cenia jestem fizykiem i �e przez ca�e �ycie zajmowa�em si� teori�. W ostatnich latach jednak coraz bardziej poci�ga� mnie eksperyment, gdy� inaczej nie mog�em sprawdzi� moich przypuszcze�, do kt�rych doszed�em w pewnym sensie wyprzedzaj�c fakty. To by�a d�sy � niezwyk�a droga, poniewa� wi�kszo�ci uczonych praktyk�w brakuje szerszego, by tak rzec, filozoficznego spojrzenia na przedmiot bada�. Nie m�wi� tu oczywi�cie o w�skim empiryzmie, lecz o swego rodzaju u�omno�ci my�lenia.

Profesor zamilk� na chwil�, a ja bez powodzenia stara�em si� odgadn�� bieg jego my�li.�� Jak by to panu mo�liwie jasno wyt�umaczy�? � spojrza� pytaj�co na mnie.�� Trudno przej�� od przes�anek teoretycznych do konkret�w, tym bardziej �e nie jest pan fachowcem� Najwa�niejsze jest chyba to, �e ka�demu pokoleniu uczonych w�a�ciwy jest okre�lony spos�b my�lenia, a w�a�ciwie my�lenie okre�lonymi kategoriami. I co gorsze, wszystko wykraczaj�ce poza ramy tych schemat�w my�lowych z regu�y odbierane jest negatywnie. Nie dlatego, �e brak jest odpowiednich dowod�w, ale dlatego, i� nawet te dowody nie mog� by� w�a�ciwie odebrane. Zgadza si� pan ze mn�? � Obawiam si� powiedzie� tak lub nie�

��To bardzo �le! Obawa cz�sto uniemo�liwia uchwycenie sedna sprawy. To, o czym b�d� m�wi�, mo�e si� wyda� dziwne. Prosz� jednak nie wyci�ga� pochopnych wniosk�w! Chodzi mi o poj�cie czasu rozpatrywane w kategoriach fizycznych i filozoficznych. Nie b�d� przytacza� znanych definicji� W naszej codziennej praktyce u�ywamy czasu jako uk�adu odniesienia i nie w�tpimy w jego obiektywno��. Godzina, minuta, sekunda lub inny dowolny odcinek czasu s� obiektywne, gdy� okre�laj� zar�wno przebieg obserwowanych proces�w materialnych, jak i trwanie zjawisk fizjologicznych naszego postrzegania. Jednak�e sama percepcja zjawisk jest subiektywna� A subiektywne odczucia s� ograniczone mo�liwo�ciami fizjologicznymi� Cz�owiek za pomoc� precyzyjnych aparat�w znacznie rozszerzy� te mo�liwo�ci. Dzi�ki tym przyrz�dom mo�emy wnioskowa� o ruchu cz�stek elementarnych, mierzy� odleg�o�ci do gwiazd� Ale bez wzgl�du na to, z jak dok�adnego aparatu skorzystamy, jak� metod� po�redni� zastosujemy, wszystko i tak sprowadza si� do postrzegania subiektywnego. C� wi�c gwarantuje prawdziwo�� naszej wiedzy? Umiej�tno�� por�wnywania. Ale wr��my do poj�cia �czas�, kt�re dzielimy na podkategorie �przesz�o��, �tera�niejszo�� i �przysz�o�攅 A c� to jest �tera�niejszo��?

��Tera�niejszo�� No c�, to wszystko, co odczuwamy w danej chwili� Wydaje mi si� to oczywiste�

��W�a�nie! �Wydaje si�. A w rzeczywisto�ci nie jest to wcale takie oczywiste. Tera�niejszo�� Jaki� wzorzec przyj�� na okre�lenie tej pony? Godzin�? Minut�? Sekund�?� W samym poj�ciu tera�niejszo�ci zawiera si� umowno��. M�wimy �dzisiaj�. Ale przecie� dzie� jest dosy� d�ugim okresem czasu, kt�ry mo�emy traktowa� jako tera�niejszo�� jedynie w stosunku do znacznie d�u�szych jednostek � tygodnia, miesi�ca, roku� To samo rozumowanie mo�na zastosowa� wobec godziny, minuty, sekundy i oka�e si�, �e tera�niejszo�� mo�na okre�li� dowolnie ma�ym okresem czasu! Powstanie wra�enia zmys�owego wymaga jednak okre�lonego czasu, zale�nego od szybko�ci przebiegu impulsu przez w��kno nerwowe, kom�rk� Wynika z tego do�� nieoczekiwany wniosek, �e obszar naszego postrzegania rozci�ga si� na tera�niejszo��, przesz�o�� i przysz�o��, a co za tym idzie, my sami istniejemy w tym samym przedziale czasowym.�� Ale� �odczuwam�, to nie znaczy �istniej�!

��Oczywi�cie! Nie mo�emy si� zrozumie� Postaram si� wyja�ni� to na przyk�adach. Wyobra�my sobie plemi�, kt�re �yje przez kr�tk� chwil�. Dla nas ta chwila jest tera�niejszo�ci�, dla nich � zawiera przesz�o��, tera�niejszo�� i przysz�o��. Nasza sfera postrzegania jest wi�c znacznie obszerniejsza� Drugi przyk�ad. Pami�ta pan zapewne opowiadanie Wellsa �Najnowszy przyspieszacz�. Przyjmijmy, �e procesy fizjologiczne mo�na przyspiesza� tysi�ce razy, co poci�ga za sob� przyspieszenie proces�w postrzegania. W takim wypadku w ci�gu sekundy mogliby�my prze�y� wiele przyg�d i zobaczy� wiele ciekawych rzeczy.�� Ale to przecie� niemo�liwe!

��Tak, jak to przedstawi� autor, oczywi�cie �e nie� ale w og�le� Wells r�wnie� w swojej �Maszynie czasu� wypowiedzia� wiele interesuj�cych my�li. W�tpliwe jednak, aby cz�owiek m�g� bez szwanku przenosi� si� z jednego czasu w drugi. Stanowimy wszak uk�ad materialny, kt�ry mo�e istnie� tylko w okre�lonych ramach czasowych� Ale s� zjawiska, kt�re, jak s�dz�, mi� podlegaj� tym ograniczeniom. Chodzi mi o fale elektromagnetyczne i si�y grawitacyjne, kt�re rozprzestrzeniaj� si� z pr�dko�ci� absolutn�. Powstaje wi�c pytanie, czy mo�na zbudowa� takie urz�dzenie elektroniczne, kt�re wsp�dzia�aj�c z naszym m�zgiem rozszerza�oby dowolnie ramy czasowe naszego obszaru postrzegania?�� Odnosz� wra�enie, �e w swoich wywodach opiera si� pan na subiektywnej ocenie czasu��� Nie, m�j drogi! Pan mnie opacznie zrozumia�! Chodzi o stosunek subiektywnych wra�e� do obiektywnej rzeczywisto�ci. Uznajemy za realne jedynie to, co pokrywa si� w czasie z fizjologicznymi procesami naszego postrzegania. Ale czy cz�owiek �pi�cy lub nieprzytomny zdaje sobie spraw� z up�ywu czasu, obiektywnych sk�din�d godzin, minut, sekund?

Worobiow u�miechn�� si� zagadkowo.�� A mo�e istnieje r�wnie� to, co nie pokrywa si� w czasie z naszymi doznaniami?�� zapyta�. Wzruszy�em ramionami.

��Czas jest dla mnie � kontynuowa� profesor � czym� wszechobejmuj�cym, wielowymiarowym jak przestrze� Ludzie na skutek swych ogranicze� fizjologicznych odczuwaj� zaledwie niewielki wycinek tej ca�o�ci i nazywaj� go �tera�niejszo�ci��. � Trudno mi to poj��, Wiktorze Grigoriewiczu! Jako paleontolog przywyk�em dosy� swobodnie operowa� czasem, liczy� go na miliony, a nawet setki milion�w lat, ale��� W�a�nie to �ale� stanowi o poznaniu sedna. Profesor zapali� papierosa.�� Z pewno�ci� pana zanudzi�em��� Sk�d�e, to jest tak niezwykle interesuj�ce!

��Bardzo pan uprzejmy� Wobec tego poka�� panu��� Spojrza� na zegarek.�� Ale�my si� zagadali! Przejd�my do jadalni.

Po wypiciu fili�anki kawy po�egna�em swego gospodarza. Oczywi�cie otrzyma�em przy tym nowe zaproszenie.

By�em potem u profesora jeszcze kilkakrotnie i prowadzi�em z nim d�ugie rozmowy. Musz� si� przyzna�, �e niekt�re pogl�dy Worobiowa by�y tak niecodzienne, �e zacz��em go podejrzewa� o rodzaj manii.

Nasta� wreszcie d�ugo oczekiwany dzie�. Siedzia�em wraz z profesorem przy otwartym oknie jadalni. Zmierzcha�o si�, ale Worobiow prosi�, abym nie zapala� �wiat�a.

��A wi�c, drogi imienniku � powiedzia� po chwili milczenia.�� Postanowi�em zdradzi� dzi� panu moj� najwi�ksz� tajemnic�. Wystarczaj�co d�ugo zanudza�em pana swoimi przemowami i obawiam si�, �e wyrobi� pan sobie nie najlepsze zdanie o mojej filozofii. Chc� wi�c pana do niej przekona�.

Przeszli�my do ma�ego pokoiku s�siaduj�cego z jadalni�. Okno pomieszczenia by�o dok�adnie zas�oni�te ci�k� stor�, a jedynym �r�d�em �wiat�a by�a wisz�ca pod sufitem s�aba �ar�wka w r�owym kloszu. Jedyne umeblowanie stanowi�y dwa fotele i niska politurowana szafeczka ustawiona pod zawieszonym na �cianie ekranem w pi�knej owalnej ramie. Profesor wskaza� mi fotel naprzeciw ekranu, a sam podszed� do szafeczki.

��Nie jest pan fizykiem � powiedzia� po chwili � nie b�d� wi�c pana zam�cza� szczeg�ami technicznymi, a po prostu poka�� dzia�anie aparatu.

Otworzy� drzwi szafeczki i pokaza� dwie p�ki wy�o�one materia�em przypominaj�cym porcelan� i o�wietlone ma�ymi �ar�wkami. Na dolnej p�ce znajdowa�o si� jakie� urz�dzenie elektroniczne, a w g�rnej tysi�ce przezroczystych, skrz�cych si� wszystkimi barwami t�czy kryszta��w zawieszonych na uko�nych linkach, jakie� cewki i naczy�ka z opalizuj�cymi p�ynami.

��To � profesor wskaza� na g�rn� p�k� � zasadnicza cz�� urz�dzenia, wynik mojej wieloletniej pracy. A teraz zaczniemy.

Zamkn�� drzwi szafeczki i pochyli� si� nad niewielkim pulpitem umieszczonym w dole ekranu, kt�ry po chwili rozjarzy� si� bladoniebieskim �wiat�em.

��Wiktorze Grigoriewiczu!�� wykrzykn��em.�� To chyba udoskonalony model telewizora!�� Jest pan tego pewien?�� zapyta� profesor i zgasi� lamp�.

W centrum ekranu pojawi�a si� jaskrawa ��ta plama, kt�ra zacz�a si� szybko powi�ksza�, a� zape�ni�a ca�� jego � powierzchni� i zala�a pok�j s�onecznym blaskiem. Unios�em si� ze zdumienia. Nagle ekran znik�, a w ramie otworzy�a si� szeroka perspektywa.

Ujrza�em brzeg morza, granatowe fale i bia�e bryzgi piany o�lepiaj�co b��kitne niebo tchn�ce po�udniowym skwarem, i wysuszony s�o�cem g�bczasty g�az le��cy na piasku.

Obraz by� tak wyra�ny, �e dawa� ca�kowite z�udzenie otwartego okna. Rozr�nia�em ka�de ziarenko piasku na. pla�y, ka�d� nier�wno�� kamienia, mikroskopijne muszelki, zapl�tane w k��bkach suchych wodorost�w i wilgotny �lad, pozostawiony przez cofaj�c� si� fal�. By�em tak zafascynowany tym widokiem, �e wzdrygn��em si� na g�os profesora.�� Podoba si�?��� To� to��� Widz�, �e tak! Patrzmy dalej�

Daleko nad morzem pojawi� si� ciemny punkcik, kt�ry szybko r�s�, by po chwili zamieni� si� w wielkiego ptaka machaj�cego niezr�cznie szerokimi skrzyd�ami. Dziwny ptak!

��Niech pan patrzy!�� Worobiow schwyci� mnie za r�kaw.�� Leci prosto na nas! Zaraz my go�

W tej samej chwili zagadkowy lotnik gwa�townie skr�ci� i zacz�� si� oddala�. � Ucieka!�� wykrzykn�� profesor i szybko zaczai obraca� pokr�t�a aparatu.

Morze zaczyna nasuwa� si� na nas i odnosz� wra�enie, �e przenios�em si� na mostek szybkiego statku. Grzywy fal przep�ywaj� pode mn�. Brzeg pozosta� z ty�u. Dop�dzamy lotnika. Rozr�niam d�ug� szyj�, b�oniaste skrzyd�a� Ale c� to?� Ekran nieoczekiwanie pokrywa si� b��kitnaw� mgie�k�. Ogromny cie� przecina go po przek�tnej i niknie.�� Uszkodzenie! Co za pech��� szczerze zmartwi� si� profesor.

Ekran zaczai ciemnie� i po chwili ca�kiem zgas�. Worobiow zapali� �wiat�o i zn�w pochyli� si� nad pulpitem. Aparat cicha pobrz�kiwa�. Milcza�em, boj�c si� przeszkodzi� profesorowi w jego manipulacjach. W ko�cu moja cierpliwo�� zosta�a nagrodzona. Na ekranie pojawi� si� s�aby poblask.�� Nareszcie!�� wykrzykn�� Worobiow z ulg�.

Tym razem widok by� nieco odmienny. Morze przesun�o si� w lewo, wprost przed sob� mia�em jaskrawo o�wietlon� s�o�cem piaszczyst� �ach�, a po prawej, u samej linii horyzontu odleg�� wst�g� lasu.�� Troch� za daleko � powiedzia� Worobiow do siebie.�� Ale spr�bujemy�

Nacisn�� d�wigienk� na pulpicie i las zacz�� si� przybli�a�. Po chwili rozr�nia�em ju� poszczeg�lne drzewa. Proste jak kolumny, pokryte �uskami pnie i wachlarze pierzastych li�ci u szczytu. Palmy. Zielona �ciana nasun�a si� na nas. Wierzcho�ki drzew znikn�y z pola widzenia, ust�puj�c miejsca k��biastym zaro�lom podszycia. Wolno przenikali�my przez t� ro�linn� pl�tanin�. Z mokrej, b�otnistej gleby unosi�y si� g�ste opary. Czu�em ich wilgo� i dusz�cy zapach. Robi�o si� coraz ciemniej, bo s�o�ce z trudem przebija�o si� przez korony drzew.

Z�owieszcza cisza dziewiczego �wiata. Nie wiem, jak d�ugo brn�li�my przez le�ny g�szcz, zanim nieprzebyte chaszcze zrzed�y, w g�rze zaja�nia� b��kit nieba, a przed nami b�ysn�a tafla du�ego jeziora o powierzchni zmarszczonej lekkim powiewem wiatru.

��Niech pan spojrzy!�� profesor tr�ci� mnie w rami� i pokaza� na przeciwleg�y brzeg, gdzie po�r�d niskich zaro�li przemyka�o jakie� wielkie zwierz�.

� �eby�my go tylko nie stracili z oczu!�� zaniepokoi� si� Worobiow. Jego r�ce sprawnie biega�y po pulpicie, a wzrok nie odrywa� si� od ekranu. Przeci�li�my jezioro po ci�ciwie, kieruj�c si� do miejsca, w kt�rym zauwa�yli�my zagadkowe zwierz�. Sp�nili�my si�, bo uciekinier zd��y� zag��bi� si� w las. Szcz�kn�� prze��cznik. Zaro�la zacz�y si� obraca�, p�ki nasz k�t widzenia nie zmieni� si� mniej wi�cej o sto osiemdziesi�t stopni.�� Zajdziemy go od przodu � szepn�� Worobiow.

Zbli�ali�my si� do zaro�li z przeciwnej strony. Znowu nasuwa�y si� na nas postrz�pione li�cie, znowu wzrok ton�� w zwartej zielonej �cianie. Poczu�em si� nieswojo. Wra�enie, i� rzeczywi�cie przedzieram si� przez ten straszliwy las, opanowa�o mnie tak silnie, �e mimo woli obejrza�em si� za siebie. Nie zobaczy�em jednak nic poza �cianami niewielkiego pokoiku majacz�cymi niewyra�nie w �wietle ekranu. Znowu spojrza�em na niewiadomy �wiat i nagle spostrzeg�em jego mieszka�ca. Spoza rozsuni�tych li�ci wychyn�a g�owa potwora, kt�ra szybko si� przybli�a�a i wkr�tce zape�ni�a ca�y ekran. Profesor ledwie zd��y� powstrzyma� nasz ruch.

O par� krok�w od siebie mia�em rdzawobrunatn� sk�r� pokryt� naro�lami i m�tne szeroko rozstawione oczy. Ogromna rozwarta paszcz�ka ukazywa�a mn�stwo sto�kowatych z�b�w. Instynktownie cofn��em si� na oparcie fotela w obawie, �e potw�r rzuci si� na mnie.

Profesor nie posiada� si� z zachwytu.�� Cudo! Pi�kni�! Adonis!�� wykrzykiwa�. � Co za uroda! A gdzie aparat fotograficzny?� Zapomnia�em, niech to diabli!

Wybieg� z pokoju, a ja zosta�em sam na sam ze straszliwym zwierz�ciem, kt�rego najwidoczniej nie urz�dza�o moje towarzystwo, bo nagle ruszy�o do przodu i� rozp�yn�o si� po ekranie.

��Wiktorze Grigoriewiczu!�� krzykn��em.�� Prosz� wraca�! Pr�dzej! On znikn��! � Co, co si� sta�o?!

Worobiow wbieg� z aparatem fotograficznym w r�kach, ale ju� by�o za p�no. Po zwierz�ciu nie pozosta�o nawet �ladu. Profesor nerwowo obraca� pokr�t�a, prze��cza� jedn� d�wigienk� po drugiej. Na pr�no� Las na ekranie opad� gwa�townie w d�, potem wszystko pokry� jaskrawy b��kit nieba i ekran zgas�. Worobiow zapali� �wiat�o i bezsilnie opad� na fotel.�� Przegapi�em � powiedzia� z �alem w g�osie.�� Taki rzadki wypadek, taki rzadki�

Milcza�em wsp�czuj�co. Po kilku minutach profesor zn�w przem�wi�: � Chyba ju� na dzisiaj sko�czymy. Zdenerwowa�em si� i teraz nie b�d� m�g� usn��

By�a pierwsza w nocy. Po�egna�em si� i poszed�em do hotelu.

W ci�gu nast�pnego tygodnia by�em tak zaj�ty, �e nie mog�em odwiedzi� profesora. M�j pobyt w Leningradzie dobiega� ko�ca, a jeszcze wiele pozosta�o do zrobienia. Poszed�em do niego dopiero w przeddzie� wyjazdu.

��Wyje�d�a pan?�� zapyta� Worobiow, gdy ju� siedzia�em w fotelu przed ekranem aparatu.�� Wyje�d�am�

��Szkoda, chcia�em panu jeszcze wiele rzeczy pokaza� � C� robi�! Nie uda�o mi si� przed�u�y� delegacji�

��Nie mamy wi�c wiele czasu. Uda�o mi si� ostatnio zmontowa� nowy obw�d� Przesuwanie obrazu w czasie� Chc� go teraz wypr�bowa�. Zaczniemy?�� Oczywi�cie! Bardzo prosz�. �ar�wka zgas�a, rozjarzy� si� ekran.

��Przyznam si� panu, �e nie wiem, co teraz zobaczymy.�� powiedzia� Worobiow.�� Mo�e nic? Rzeczywi�cie, w ci�gu kilku minut po ekranie przebiega�y jedynie ciemne faliste linie i rozb�yski z�otych iskierek. �aden obraz si� nie pojawia�. Zacz��em si� ju� powa�nie obawia�, �e przepowiednie profesora si� sprawdz�. Na szcz�cie moje obawy okaza�y si� przedwczesne. Poprzez bez�adn� gr� �wiate� i cieni zacz�� coraz wyra�niej przebija� jaki� pejza�.

��Co to jest?�� wykrzykn��em w zdumieniu.�� Nie mam poj�cia � odpowiedzia� niepewnie Worobiow.

Dziwny krajobraz wyrysowa� si� ju� ca�kowicie. By�a to ogromna r�wnina zalana purpurowym, przedwieczornym �wiat�em lej�cym si� z nieba cz�ciowo zasnutego ci�kimi chmurami. U horyzontu zamyka� j� �a�cuch skalnych iglic. Rdzawoczerwony grunt jak okiem si�gn�� pokryty by� czerwonymi, szablastymi li��mi wyrastaj�cymi bezpo�rednio z ziemi. Zbli�ali�my si� do ska�. Purpurowe p�omienie dwumetrowych li�ci wbiega�y na ekran roni�c na ziemi� l�ni�ce krople soku. Wreszcie znale�li�my si� pomi�dzy bazaltowymi bry�ami ska� rozrzuconych na piargowych usypiskach. Miejscami przegl�da� pop�kany grunt, a na nim ros�y te same li�cie co i na r�wninie. W miar� posuwania si� do przodu widok stawa� si� coraz bardziej ponury. Dziki kamienny chaos bez �ladu �ycia.�� Wiktorze Grigoriewiczu, gdzie my jeste�my?��� Nie wiem, mo�e na Marsie?�

Za ska�ami b�ysn�a tafla wielkiego jeziora. Nad jego brzegami ros�y niewysokie drzewa. Ale c� to by�y za drzewa! Od p�katych pni pokrytych filcowat� kor� rozbiega�y si� na wszystkie strony d�ugie ga��zie podobne do macek, pokryte zamiast li�ci naro�lami przypominaj�cymi przyssawki o�miornicy.

��To chyba zwierz�, jak pan my�li, Wiktorze Grigoriewiczu?�� W�tpi�. A zreszt�� Niech pan patrzy!

Dostrzeg�em, �e jedna z ga��zi zacz�a si� powoli zwija�, a w �lad za ni� posz�y nast�pne.

Nagle nasz� uwag� przyci�gn�o co innego. Po ziemi w�drowa� ogromny owad czy te� stawon�g, bo nie widzia�em, do jakiej grupy systematycznej nale�y to stworzenie zaliczy�.

Zwierz� by�o wielko�ci d�oni, mia�o brudnozielony, muskularny tu��w, stosunkowo ma�� g��wk� uzbrojon� w silne szcz�ki i d�ugie, pierzaste anteny o nies�ychanie delikatnej budowie. Sze�� kr�tkich, silnych odn�y by�o zaopatrzonych w stawy. Profesor chc�c dok�adniej obejrze� jaki� szczeg� budowy zbli�y� zwierz� bezpo�rednio do ekranu. I wtedy wydarzy�o si� co� tak nieprawdopodobnego, �e nie zdo�a�em si� opanowa� i chwyci�em profesora za r�k�. � Wiktorze Grigoriewiczu!�� krzykn��em.�� Ono pe�znie po wewn�trznej stronie ramy!!!

Profesor nie odpowiada�. Wpi� si� oczami w niezwyk�e �yj�tko, kt�re bez po�piechu przebieraj�c �apkami wolno posuwa�o si� po owalu. Worobiow wyci�gn�� r�k� w jego kierunku. Kiedy mi�dzy r�k� profesora i stawonogiem pozosta�o nie wi�cej ni� dziesi�� centymetr�w, zwierz� nagle stan�o i przyj�o pozycj� obronn�. Rozwar�o szcz�ki i unios�o odw�ok do g�ry. Profesor cofn�� r�k� i zwierz� wr�ci�o do poprzedniej pozycji. Znowu j� zbli�y� � ten sam skutek!

��Zgi�, przepadnij!�� nie wytrzyma� Worobiow.�� Mo�e��� Ciii� Niech pan patrzy!

Owad jak gdyby pr�bowa� przedosta� si� w nasz� stron� ramy. Z napi�ciem �ledzili�my ka�dy jego ruch. Zwierz� niezr�cznie przebieraj�c �apkami obr�ci�o si� w naszym kierunku, dotkn�o ekranu i� rozp�yn�o si� po nim, znikn�o. Popatrzyli�my pytaj�co na siebie.�� Jak to mo�liwe, Wiktorze Grigoriewiczu?� Profesor jakby si� ockn�� ze snu.�� Na co my czekamy?�� wykrzykn��. � Przecie� ono odpe�znie!

Rzuci� si� do pulpitu i �cofn��� nas o jaki� metr. Owad le�a� na grzbiecie i bezradnie przebiera� �apkami w powietrzu. Wreszcie ostrym podrzutem tu�owia uda�o mu si� stan�� na nogach. Profesor ostro�nie zmniejsza� odleg�o��. Trzydzie�ci, dwadzie�cia, dziesi�� centymetr�w� Centymetr� Znowu si� rozp�yn�o!

��Co jest, do diab�a!�� zdenerwowa� si� profesor.�� Mo�e nam si� tylko wydawa�o� Nie, nie� Zreszt� zaraz to sprawdzimy!

Wybieg� z pokoju i po chwili wr�ci� z ma�� latark� w r�ce. Skierowa� na ekran jej w�ski skoncentrowany promie�. ��ta plamka �wietlna przesun�a si� po ziemi i dotkn�a owada. Zwierz�tko si� zatrzyma�o, poruszy�o w�sikami, a potem cofn�o. Unika�o jaskrawego �wiat�a!

��Prosz� patrze� uwa�nie. Czy jest cie�? Przysun��em si� bli�ej ekranu. Promie� latarki o�wietli� owada. Poza nim zobaczy�em wyra�ny cie�.

��Jest, Wiktorze Grigoriewiczu!

��Widz�! Oto dow�d, �e zjawiska elektromagnetyczne nie podlegaj� ograniczeniom czasowym!

��Ten owad czuje ukierunkowane �wiat�o. Ale czy nas widzi?

��Tak, na pewno!

��Nieprawdopodobne! A te potwory? Czy�by i one?�

��Mo�liwe�

Przypomnia�em sobie dinozaura patrz�cego na mnie z g��bi ekranu i wzdrygn��em si� na my�l, �e by�em nie tylko obserwatorem, ale i obserwowanym.

Po chwili ruszyli�my w dalsz� podr�. Ponure ska�y pozosta�y z ty�u. Zbli�ali�my si� do ciemnej �ciany lasu. Zdumia�em si� ogromem drzew. Nie, to nie by�y sekwoje. Gigantyczne ciemnoczerwone pnie podobne do polerowanych kolumn z p�kiem wysmuk�ych li�ci na szczycie. Grubo�� pni dochodzi�a, jak s�dz�, do sze�ciu metr�w. Pomi�dzy drzewami ros�a g�sta, trzymetrowa trawa tworz�ca g�szcz nie do przebycia. Dla naszego aparatu nie stanowi� on jednak �adnej przeszkody, wi�c z wolna przenikali�my przez to zielone k��bowisko. Trawa zdawa�a si� nie mie� ko�ca.�� Prosz� spojrze� � powiedzia� cicho profesor.�� Tam, widzi pan?

Trawa falowa�a, potr�cana przez co� wielkiego. Ostro�nie zbli�ali�my si� do tego miejsca, a� wreszcie ujrzeli�my wielkie, pokryte �usk� cielsko ogromnego w�a, p�aski �eb i tu� pod nim male�kie, uwstecznione n�ki. Profesor o�wietli� latark� cia�o potwora. W�� si� zatrzyma� i wolno obr�ci� w nasz� stron�. Cieniutki promyk prze�lizn�� si� po jego g�owie i zal�ni� w g��boko osadzonych oczach. Z paszcz�ki wyskoczy� rozdwojony j�zor i zwierz� rzuci�o si� w nasz� stron�. To by�o tak nieoczekiwane, �e krzykn��em i obronnym gestem wysun��em r�ce do przodu. Ale straszliwy wr�g znikn�� i na ekranie zn�w wida� by�o tylko traw�.

��Uff!�� westchn��em z ulg�. � A gdyby ten gad si� tu przedosta�?!

��Taak, to by nie by�o przyjemne � powiedzia� Worobiow.�� Ale na szcz�cie chroni nas nieprzekraczalna bariera czasu. Miliony lat!

Popatrzy� na zegarek.�� O! Dochodzi dziesi�ta, a my jeszcze nie w��czali�my uk�adu przesuwania obrazu w czasie!

Zgasi� ekran i przez blisko pi�� minut prze��cza� co� na pulpicie. Aparat cicho pobrz�kiwa�. Znowu zapali� si� ekran i znowu ujrza�em zarysy tych samych pni i li�ci. Ale tym razem obraz by� nieostry, jakby umowny. Zarysy przedmiot�w co chwila si� zmienia�y, przesuwa�y, stawa�y si� przezroczyste ukazuj�c jakie� inne widoki. To by�a pag�rkowata okolica pokryta szmaragdow� zieleni�. Spod niej z kolei wy�ania�y si� ledwie widoczne sylwetki g�r. I wszystko to si� ko�ysa�o, p�yn�o, wibrowa�o. Poruszali�my si� w tym �wietle widziade� tak d�ugo, �e zacz��em traci� poczucie rzeczywisto�ci. Chwilami obrazy stawa�y si� wy ra�niejsze, ale i one nied�ugo trwa�y na ekranie, ust�puj�c miejsca innym mira�om. Oto pojawi�a si� g�rska dolina. Profesor wyci�gn�� r�k� do pulpitu i inne obrazy zacz�y si� odwarstwia� i rozprasza�. Dolina wyst�powa�a coraz wyra�niej i nad jej zboczami zal�ni�y szczyty z czapami wiecznych �nieg�w. G�rne partie zboczy pokrywa�a ciemnozielona ro�linno�� iskrz�ca si� w promieniach s�o�ca, natomiast w dole le�a� g��boki cie�, z kt�rego wystrzeliwa�y ku �wiat�u ogromne kwiaty podobne do dziwacznych lilii. Ich bia�e woskowate kielichy ko�ysa�y si� na szczytach zielonych trzydziestometrowych p�d�w. �rednica kwiatu dochodzi�a do pi�ciu metr�w! Przesuwali�my si� w d� stoku, gdy nagle ujrza�em skrzydlat� istot� podobn� do ogromnego motyla. Stworzenie lekko szybowa�o w powietrzu prawie nie poruszaj�c szerokimi skrzyd�ami z bia�� otoczk� na skrajach. Nibymotyl od czasu do czasu podlatywa� do kwiatu, siada� na nim i sk�ada� skrzyd�a wzd�u� grzbietu. W takiej w�a�nie pozycji uda�o si� go profesorowi sfotografowa�. Ale tylko z daleka, gdy� nie mogli�my si� do niego zbli�y�. Profesor si� zawzi��. P�dzili�my za dziwnym stworzeniem od kwiatu do kwiatu, ale zawsze, gdy tylko odleg�o�� zmniejsza�a si� do jakich� dziesi�ciu metr�w, zwierz� wzlatywa�o i znika�o z pola widzenia.

��Nie mog� ju� d�u�ej � poskar�y� si� Worobiow.�� To diabelskie nasienie zam�czy�o mnie na �mier�!

Przerwali�my beznadziejn� pogo� i ruszyli�my dalej. Zag��bili�my si� w g�ry. Ani �ywego ducha! Profesor zn�w w��czy� obw�d czasowy. Aparat zabrz�cza�, ska�y zrobi�y si� przezroczyste i spoza nich b�ysn�a tafla wody, za kt�r� r�wnie� co� majaczy�o. Znowu byli�my w �wiecie widziade�.

Nagle nasz� uwag� przyci�gn�� przedmiot, kt�rego najmniej si� w takim miejscu spodziewali�my. To by� b�yszcz�cy metalowy sto�ek wyra�nie widoczny na tle zmiennych, mglistych obraz�w. W jego wypolerowanej powierzchni odbija�o si� �wiat�o s�oneczne.�� A c� to znowu takiego?!�� wykrzykn�� profesor i szybko wy��czy� uk�ad zmiany czasu. Na ekranie pojawi� si� pi�kny lesisty krajobraz. Sto�ek znikn�� bez �ladu!�� A niech ci�! � Worobiow spojrza� pytaj�co na mnie.�� Rozumie pan co� z tego?�� Nic a nic!�

��Ja te�. Ale zaraz spr�bujemy to wyja�ni� Znowu na ekranie zamigota�y mira�e, a na ich tle zadziwiaj�co wyra�ny obraz metalowego sto�ka.

��Wiktorze Grigoriewiczu, mo�e to jaka� cz�� aparatu rzutuje si� na ekran?�� W przyrz�dzie niczego podobnego nie ma.�� A wi�c co to jest?��� Nie wiem�

Aparat rozregulowa� si� od cz�stego prze��czania i trzeba go by�o zgasi�. Ekran pociemnia�. Profesor zapali� �wiat�o.

Milczeli�my.

By�a p�na noc. Wsta�em z fotela i podszed�em do swego gospodarza.�� Wiktorze Grigoriewiczu! Dzi�kuj� za niezapomniane prze�ycie!

��Po c� ten patos?! Prosz� przyjecha� na przysz�y rok i znowu mnie odwiedzi� � Gdy tylko b�d� m�g�. Chcia�bym jeszcze raz przenie�� si� w przesz�o��. Mo�e nam si� uda odby� prawdziw� podr� w czasie�

��Nie, to niemo�liwe!�� powiedzia� profesor.�� Cia�o ludzkie nie zdo�a pokona� bariery czasu. Tak. Ale do�� ju� o tym� Niech pan do mnie napisze, drogi imienniku, i mo�liwie pr�dko odwiedzi.

Po�egna�em si� serdecznie i wyszed�em. Zamkn�y si� za mn� drzwi prowadz�ce do cudownego �wiata. Na zawsze, jak si� p�niej okaza�o.

Min�� rok, kt�ry w ca�o�ci po�wi�ci�em na pisanie pracy kandydackiej. Raz tylko uda�o mi si� napisa� do Worobiowa i zawiadomi� go, �e niestety nie b�d� m�g� przyjecha�.

Wkr�tce nadesz�a odpowied�.

�Bardzo �a�uj� � pisa� profesor � �e si� w tym roku nie spotkamy. C� robi�?! �ycz� panu udanej obrony. Prosz� mi przys�a� autoreferat. Ch�tnie go przejrz�. Mam wiele czasu, bo lekarze zabronili wychodzi� mi z domu. Ale to nie znaczy, �e zaprzesta�em do�wiadcze�!

Wiele my�la�em i doszed�em do pewnych wniosk�w� Prosz� si� nie l�ka�! Nie b�d� pana zanudza� d�ugimi wywodami. Czy pan pami�ta nasze ostatnie obserwacje? Ot� chyba rzeczywi�cie ogl�dali�my nie przesz�o�� Ziemi, lecz tera�niejszo�� innej planety�

Mam nadziej�, �e nied�ugo przyjedzie pan do Leningradu, spotkamy si� i podyskutujemy ma ten temat� To chyba ju� wszystko� Chocia� nie! Musz� si� przyzna�, �e planuj� pewne do�wiadczenie. Nie powiem na razie jakie, wspomn� tylko, �e troch� z nim zwlekam, bo wydaje mi si� niezbyt bezpieczne. Pa�ski W.G. Worobiow�.

W kopercie listu znalaz�em jeszcze barwne zdj�cie bia�ej lilii i siedz�cego na jej kielichu owada ze z�o�onymi skrzyd�ami. W dalekim tle majaczy�y o�nie�one szczyty g�r.

Natychmiast odpisa�em profesorowi, a trzy miesi�ce p�niej wys�a�em sw�j autoreferat. Nie otrzyma�em jednak �adnej odpowiedzi. Po obronie pracy kandydackiej, kt�ra nawiasem m�wi�c posz�a mi ca�kiem dobrze, znowu napisa�em do Worobiowa. I znowu �adnej reakcji! Zaniepokojony tym milczeniem poprosi�em mego uniwersyteckiego koleg� mieszkaj�cego w Leningradzie, aby zaszed� do profesora i dowiedzia� si� o jego zdrowie. I oto le�y przede mn� numer �Wieczornego Leningradu�, w kt�rym znalaz�em taki oto tekst:

�10 sierpnia o godzinie 8 rano obywatelka Ko�owa, gospodyni prof. Worobiowa, znalaz�a zw�oki swojego pracodawcy w niewielkim pokoiku s�siaduj�cym z jadalni�. Przera�ona niewiasta wezwa�a r�wnocze�nie milicj� i pogotowie ratunkowe�.

Lekarz pogotowia ratunkowego niestety nie mia� ju� nic do roboty. Profesor siedzia� martwy w fotelu przed ekranem urz�dzenia przypominaj�cego telewizor. G�ow� mia� nienaturalnie odrzucon� do ty�u, a na twarzy zastyg�y wyraz przera�enia. Czo�o i szyj� pokrywa�y mu drobniutkie brunatne plamki. Zdaniem eksperta z milicyjnej grupy dochodzeniowej Worobiow zmar� gwa�town� �mierci� oko�o drugiej w nocy, spos�b morderstwa pozostaje jednak na razie zagadk�.

Ogl�dziny mieszkania nie da�y �adnych wynik�w. Znaleziono jedynie strz�pek papieru, na kt�rym profesor zanotowa� w widocznymi po�piechu: �Zdaje si�, �e chwytam kontakt. Oni mnie widz�. Raz kozie �mier�, spr�buj�!�� Specjalna komisja bada przeznaczenie tajemniczego aparatu. �ledztwo w toku.

Prze�o�y� Tadeusz Gosk

��Nie jeste� pewien, czy m�wi� prawd�? Nie, rzeczywi�cie masz w�tpliwo�ci co do moich s��w? To bardzo przykre. Bardzo� A tak bym ci chcia�a udowodni�, �e nie k�ami�

Stara�em si� nie patrze� w jej oczy i na smutn�, nieco zak�opotan� twarz. Dawno zna�em jej oczy i twarz, to za�, �e siedzia�a tu� obok mnie i opowiada�a o �mierci swego dawnego przyjaciela w�a�nie mnie, a nie komu� innemu, wprawia�o mnie w pewne podniecenie.�� M�wisz wi�c, �e sny, halucynacje i tylko to?�

�Gdybym to ja by� jej m�em, do kogo te� by posz�a opowiada� o mojej �mierci?�

Odp�dzi�em od siebie t� pod��, m�ciw� my�l i zapyta�em ponownie: � Kiedy si� to wszystko zacz�o?�� Mniej wi�cej p� roku temu. Tu� po uko�czeniu aspirantury.

Aspirantury? Ach, tak, przecie� on uko�czy� t� aspirantur�, a ja � nie� I ja m�g�bym by� po aspiranturze, gdyby nie ona�

Spojrza�em na ni� ironicznie, a ona odgad�szy moj� my�l zaczerwieni�a si� po uszy.�� Mia� ten sam temat, co i ty.

Tego mo�na mi ju� by�o nie m�wi�

Zacz�� rosi� deszczyk, przeszli�my wi�c do niewielkiej kawiarenki przy kinie, gdzie sta�o kilka pustych stolik�w pod pasiastymi parasolami.

Chwil� siedzieli�my w milczeniu przygl�daj�c si�, jak po czerniej�cym szybko asfalcie spiesznie biegn� przechodnie i bez zatrzymywania si� rozwijaj� barwne deszczowce. W kinie w�a�nie sko�czy� si� seans, widzowie t�umnie wychodzili na ulic�, a wielu z nich ucieka�o pod parasole w naszej kawiarence. Po chwili wok� stolika zebra�o si� tyle ludzi, �e rozmowa z Ing� sta�a si� niemo�liwa.�� Je�li nie odm�wisz, mo�e by�my poszli do mnie. To blisko, za rogiem�

Nie, ona widocznie postanowi�a przekona� mnie za wszelk� cen�, �e m�wi prawd� o Olegu! I�� do niej do domu, gdzie mieszkali razem, Inga i on, i gdzie ona mieszka nadal�

Nigdy!�

Podjecha� samoch�d, z kt�rego wysiedli roze�miani ch�opcy, i natychmiast udali si� do bufetu.

��Czy zawiezie nas pan do instytutu biochemii?�� zapyta�em znalaz�szy si� jednym skokiem przy kierowcy.�� Daleko to?�� Nie. Inga, jedziemy!

Instytut mie�ci� si� w starym ceglanym gmachu wybudowanym jeszcze przed rewolucj�. Na dziedzi�cu, na wprost g��wnego wej�cia, znajdowa� si� kort tenisowy. Kiedy gra�a tam Inga z Olegiem, mog�em ich widzie� z okna pierwszego pi�tra�

Zdawa�oby si�, �e by�o to ca�kiem niedawno� W niedziel� zwykle w instytucie jest pusto, po raz pierwszy wi�c us�ysza�em, jak d�wi�cznie stukaj� obcasy damskich pantofli o star� kamienn� posadzk�.

Przeszli�my ko�o jego pracowni, wdrapali�my si� bocznymi schodami na trzecie pi�tro i weszli�my do pokoju numer 13.

Zawsze mia�em szcz�cie do tej liczby��� Tu nam nikt nie przeszkodzi, opowiesz mi wi�c wszystko od samego pocz�tku.

U�miechn�a si� strzepuj�c r�k� l�ni�ce krople deszczu z czarnych w�os�w.�� A tu nic si� nie zmieni�o� Kolby i retorty, spektrograf i mikroskop� Jak zawsze wszystko idealnie czyste i we wzorowym porz�dku�

��Po to w�a�nie jestem laborantem � wtr�ci�em szydz�c z samego siebie.�� Zawsze si� zastanawia�am, dlaczego�

��C� si� wi�c zdarzy�o?�� przerwa�em Indze spojrzawszy jej w oczy po raz pierwszy od naszego spotkania.�� Prosz� ci� tylko, opowiadaj wszystko z najdrobniejszymi szczeg�ami.

Nerwowo poruszy�a trzyman� w r�kach torebk�. � Znasz oczywi�cie prace Kasparowa z Kijowa��� Znam.

��Czy pami�tasz, jak w rozmowie z Olegiem wyrazi�e� przekonanie o konieczno�ci sprawdzenia tych prac?�� Pami�tam.

U�miechn��em si� do siebie. W�a�nie wtedy zacz�y si� moje nieporozumienia z Olegiem. Jakkolwiek na poz�r tyczy�y si� one jedynie bada� Kasparowa, to jednak za nimi sta�a ona, Inga. Kasparow by� tylko katalizatorem.

��W ci�gu roku Oleg skrupulatnie sprawdza� badania kijowianina i stwierdzi�, �e by�y warto�ciowe. W tym samym czasie natrafi� na grup� alkaloid�w, kt�re � jak si� p�niej okaza�o � tak�e przy�pieszaj� szybko�� przewodzenia bod�c�w nerwowych. Czy wiesz o tym?

��Nie tylko wiem�

��Wtedy zorganizowa� seri� do�wiadcze� To wszystko zna�em z ca�kiem innych �r�de�. � Szybko�� przewodzenia bod�c�w wzros�a niemal�

��Trzynastokrotnie � podpowiedzia�em i znowu przypomnia�em sobie, jakie to mam szcz�cie do �trzynastki� � r�wno trzyna�cie razy.

��Potem zrobi� analiz� krwi i stwierdzi�, �e gwa�townie wzros�a w niej liczba jon�w litu. Od tego wszystko si� zacz�o�

Niestety nie wiedzia�a, �e wszystko zacz�o si� nie od tego!��Cz�owiek �yje zasadniczo w Przesz�o�ci. Poj�cie Tera�niejszo�ci to mit, iluzja, samou�uda. Ludzie nigdy si� nie dowiedz�, jaka jest owa Tera�niejszo��, sama bowiem przyroda oddzieli�a ich od Tera�niejszo�ci nieprzeniknion� �cian�, kt�rej nic obali� nie mo�e. Cz�owiekowi potrzebne s� u�amki sekundy, aby odgrodzi� si� od koszmarnego nadmiaru wra�e�, aby zd��y� wybra� z nich dok�adnie tyle, ile zdo�aj� znie�� nerwy i m�zg��

Pami�tam, �e te s�owa z wyk�adu profesora Iwlewa g��boko wry�y si� w moj� �wiadomo��, wtedy wi�c, w ten pami�tny deszczowy dzie�, postanowili�my obaj z Olegiem � ka�dy na sw�j spos�b � sforsowa� zapor�, przekroczy� otch�a� oddzielaj�c� �wiat prawdziwy od �wiata fragmentarycznego, przylizanego, zaadaptowanego�

W�a�nie w �w jesienny dzie� po wyk�adzie Iwlewa rzek�em do Olega:

�To przecie� powinien by� prawie Wehiku� Czasu! Rzeczywisty, nie zmy�lony� Wehiku� czasu do podr�y w Tera�niejszo�攅

Spogl�da�em na Ing� i rozmy�la�em, �e Oleg nigdy jej nic nie powiedzia� o tym wyk�adzie i o naszej rozmowie, i o naszym postanowieniu zbudowania Wehiku�u Czasu do podr�y w

Tera�niejszo��. Zna�a prawdopodobnie suche fakty � wyniki do�wiadcze�, kt�rych � jak m�g� s�dzi� powierzchowny obserwator � dokonywano jedynie dla zaspokojenia ciekawo�ci uczonego.

Jak�e cz�sto czytaj�c doniesienia o badaniach nie wykrywamy w nich rzeczywistego sensu, tajemnego przeznaczenia, zuchwa�ych marze�, starannie ukrytych za beznami�tnym tekstem naukowym.

Wskutek my�li, kt�re mnie opanowa�y, chodzi�em jak niesw�j, gdy� nagle u�wiadomi�em sobie, �e nie �yj� w �wiecie rzeczywistym, lecz w �wiecie specjalnie dostrojonym, a raczej wyretuszowanym, �eby mi w nim by�o wygodnie i bezpiecznie, �ebym zanadto nie prze�ywa� i zbytnio si� nie cieszy�, �ebym emocjonalnie nie przekszta�ci� si� w �ar�oka, co nienasycenie poch�ania ocean wra�e�, odczu� i my�li. Gwarne t�umy ludzi, samochody i tramwaje, gmach mane�u, m�tna woda w Moskwie, po��k�e zbocza Wzg�rz Leninowskich � wszystko by�o nie tera�niejsze, lecz przesz�e. N�ka�a mnie my�l, �e nigdy nie poznam, nie zobacz� tego wszystkiego w d a n e j c h w i l i takim, jakie jest, i �e by� mo�e profesor Iwlew ma racj� raz na zawsze, nie ma wi�c wyj�cia z tej straszliwej �lepej uliczki.

S�ucha�em muzyki organowej i nie wierzy�em, �e jest ona w�a�nie taka, twarze ch�opc�w i dziewcz�t na �wi�tecznej prywatce wydawa�y mi si� nienaturalne, smak wina nieprawdziwy, wo� znanych perfum tchn�a zgnilizn� Przesz�o�ci�

By� to stan nie do zniesienia, wobec kt�rego bezsilno�� w chwili �miertelnego niebezpiecze�stwa wydaje si� czym� ma�ym i pe�nym niepokoju. Problem rozrasta� si� w co� olbrzymiego jak sam wszech�wiat. By�em bezradny chc�c pozna� otaczaj�cy mnie �wiat w pierwotnej, prawdziwej postaci�

�Cz�owiek �yje z a s a d n i c z o w Przesz�o�ci��

Twierdzenie to zniweczy�o z�udzenie pi�kno�ci, prawdziwo�ci i T e r a � n i e j s z o � c i. Zupe�nie innymi oczyma spojrza�em wi�c wtedy i na Ing�, i na Olega, i wreszcie na siebie samego.

Wzdrygn��em si� na my�l, �e siebie samego r�wnie� znam tylko w p r z e s z � o � c i.

Pami�tam, �e sta�em si� skryty, milcz�cy, unika�em koleg�w, godzinami bez ruchu le�a�em na ��ku w domu studenckim, a w �wiadomo�ci oci�ale kr��y�a i powtarza�a si� na tysi�c sposob�w jednia jedyna my�l: �Ty to Przesz�o��, wszystko doko�a � Przesz�o�攅

Niekiedy ch�opakom udawa�o si� wyci�gn�� mnie do Srebrnego Boru albo do Sokolnik, albo do galerii obraz�w, co stawa�o si� dla mnie okropn� pr�b�.

Patrzy�em na �wi�teczny parostatek, kt�ry przewozi� wiosennych wycieczkowicz�w na pla��, a r�wnocze�nie wewn�trzny g�os szepta�: �On t e r a z jest nie tam, gdzie go wida�, lecz d a l e j�� Malutki ch�opaczek kre�li� patykiem na piasku groteskowe rysunki, a mnie si� roi�o: �On ju� narysowa� to, co ty ujrzysz dopiero po u�amku sekundy�� Obrazy Galerii Tretiakowskiej wydawa�y mi si� m�odsze ni� by�y w istocie, a twarz Ingi�

Jaka jest prawdziwa twarz Ingi? Jaka� jest w rzeczywisto�ci ta pi�kna dziewczyna? Jaka jest p r a w d z i w a Inga?

O, ju� wiedzia�em, �e o wszystkim nale�y w�tpi� i niczemu nie wierzy�! Ow�adn�o mn� g��bokie prze�wiadczenie, �e sam sobie wszystko dostarczam w spreparowanej, przysposobionej postaci, �e w rzeczywisto�ci wszystko jest inaczej�

Zaniedba�em si� w pracy, porzuci�em ca�� nauk� i o ma�y w�os nie obla�em egzaminu dyplomowego. Jakiekolwiek znaczenie straci�o dla mnie wszystko opr�cz fizyki, i to nie ca�ej fizyki, tylko tej cz�ci teorii elektryczno�ci, gdzie rozwa�a si� teori� przewodzenia sygna��w elektrycznych�

Jakie� to proste i oczywiste a� do niedorzeczno�ci! Je�li m�wi� do telefonu, to wszak ten, do kogo si� zwracam, tak�e s�yszy m i n i o n e, niechby nawet oddalone od niego o milionowe cz�ci sekundy, niemniej jednak m i n i o n e!

Na przej�cie ka�dego sygna�u potrzeba czasu. On w�a�nie jest t� koszmarn� barier�, kt�ra oddziela mnie od Tera�niejszo�ci� A nerwy ludzkie przewodz� sygna� bardzo powoli, zbyt powoli�

Zamkni�to ko�cow� sesj� na uniwersytecie i studenci zacz�li dostawa� przydzia�y pracy.

Indze i Olegowi zaproponowano pozostanie w Moskwie. Co do tonie decyzja nie zapad�a. �aden z profesor�w nie rozumia�, co si� ze mn� zdarzy�o i jak to si� sta�o, �e z dobrego, wzorowego nieledwie studenta zmieni�em si� w leniwego, ot�pia�ego, roztargnionego dryblasa bez sensu odpowiadaj�cego na najbardziej elementarne pytania. Nikt nie podejrzewa�, �e ja wszystko w i d z i a � e m w Przesz�o�ci.

Nie wiem, czym by si� to sko�czy�o, gdybym pewnego razu nie dozna� o l � n i e n i a� By� ciep�y wiosenny dzie�, a ja siedzia�em w pracowni numer 13 i przez otwarte okno ogl�da�em kort tenisowy, gdzie walczyli Inga i Oleg. Najpierw patrzy�em na fruwaj�c� w powietrzu pi�k� �retuszuj�c� w my�li jej prawdziw� trajektori�, stopniowo jednak wzrok m�j przesun�� si� na nich oboje i zacz��em obserwowa�, jak podchodz� do samej siatki, tak �e tylko ta siatka oddziela ich od siebie�

Zdumiewaj�ce sw� prostot� rozstrzygniecie przysz�o samo przez si�.

Nie mog� bezpo�rednio zbli�y� si� do Tera�niejszo�ci. Nie ma jednak �adnych podstaw, by s�dzi�, �e wcale si� do niej zbli�y� nie mo�na.

Zerwa�em si� jak oparzony, b�yskawicznie przeby�em trzy kondygnacje schod�w, podbieg�em do kortu i krzykn��em:

�Inga, Oleg, postanowi�em zaj�� si� badaniem szybko�ci przewodzenia impuls�w nerwowych!��

Os�upieli niczego nie rozumiej�c.

�Na tym wszystko polega! Nie trzeba �adnego Wehiku�u Czasu! Pami�tasz, Oleg?�

Przetar� d�oni� spocone czo�o, przyg�adzi� d�ugie jasne w�osy i zachmurzy� si�.

�O czym m�wicie, ch�opcy?� � spyta�a Inga spogl�daj�c to na Olega, to na mnie.

Mrugn��em do niej porozumiewawczo i pomy�la�em: �Nie�le, je�li poznaj� prawdziwy sens twoich pogl�d�w, to poznaj� ci� p r a w d z i w � albo niemal prawdziw���

Na �awce przy pomniku �omonosowa zawile opowiada�em im o swojej idei: � Szybko�� przewodzenia bod�c�w nerwowych waha si� od kilkudziesi�ciu do dw�ch setek metr �w na sekund�. To w�a�nie t�umaczy, dlaczego od chwili oddzia�ywania na nerwy do chwili u�wiadomienia sobie tego oddzia�ywania up�ywa czas oko�o jednej dziesi�tej sekundy. Ale szybko�� mo�na wszak powi�kszy�?

�Jak?� � rzuci� pytanie Oleg.

�To niewa�ne. W zasadzie mo�na j� doprowadzi� do szybko�ci �wiat�a. To w�a�nie b�dzie granica��

�Jak?�

Wtedy oczywi�cie nie wiedzia�em, jak. Wyobra�a�em sobie, �e w tym wypadku, podobnie jak w telegrafie, nale�y zwi�kszy� przewodno�� nerw�w i nic wi�cej�

�Gdybym wiedzia�, jak��

Po dzi� dzie� jestem wdzi�czny profesorom, kt�rzy mi zaufali. Uda�o mi si� zda� wst�pne egzaminy aspiranckie. U�atwiono mi urz�dzenie si� w instytucie biofizyki w charakterze laboranta i pozwolono zaj�� si� tematem pracy doktorskiej.

Mia�a ona bardzo prozaiczny tytu�: �Mechanizm przewodzenia bod�c�w nerwowych�.

Nikt si� nie domy�la�, dlaczego wybra�em w�a�nie ten temat. Nikt pr�cz Olega. Jego temat by� niemal identyczny: �Zale�no�� szybko�ci przewodzenia bod�c�w nerwowych od chemicznej natury �rodowiska�.

Obaj sporz�dzili�my plany pracy. Plan Olega by� � jak zawsze � rygorystyczny, umotywowany, systematyczny. A m�j?�

Prawd� m�wi�c, ja te� sporz�dzi�em plan systematycznych bada�, lecz od razu zdecydowa�em, �e p�jd� ca�kiem odmienn� drog��

By�em przekonany o jednym: to, czego szukam, znane jest od dawien dawna, chocia� nikt tego nie podejrzewa� Wehiku�em Czasu przenosz�cym ludzi p r a w i e w s�siaduj�c� Tera�niejszo�� ju� kto� si� pos�uguje, a kosztuje to bardzo drogo�

Nazbyt drogo� Zacz��em od tego, �e nauczy�em si�, jak nale�y dokonywa� sekcji na zwierz�tach, i opanowa�em metody pomiaru szybko�ci przewodzenia bod�c�w nerwowych. P�niej skonstruowa�em przyrz�d, z kt�rego mo�na by�o t� szybko�� odczytywa� r�wnie prosto jak z szybko�ciomierza samochodu.

Wszystkie swoje prace przenios�em na wiecz�r, potem na noc�

Wkr�tce naprawd� zrozumia�em, d l a c z e g o bod�ce nerwowe rozprzestrzeniaj� si� tak powoli: uk�ad nerwowy potrzebuje c z a s u na u o g � l n i e n i e olbrzymiej masy wra�e� i zsumowanie jej w jedn� ca�o��, aby nie przeci��a� organizmu strumieniem pstrych, czasem nieistotnych, czasem za� nawet niebezpiecznych szczeg��w.

Wiele rozmy�la�em, jaki sens maj� owe s t r a t y we wra�eniach, kt�re przewiduje sama natura cz�owieka, i zw�tpi�em, czy zawsze s� one nieistotne. W�r�d strat znajduj� si� na pewno elementy warto�ciowe, tote� udaj�c si� w podr� w Tera�niejszo�� znajd� si� zarazem w fantastycznej krainie obfito�ci wra�e�, my�li i prze�y�.

W jaskrawym �wietle reflektor�w le�a� rozci�gni�ty na stole operacyjnym kr�lik. Oddycha� szybko, a jego czerwone oczy uwa�nie wodzi�y za moj� r�k�. Dwie elektrody ig�owe wpi�y si� w pocz�tek i koniec drogi nerwowej� Obok sta� oscylograf. Po ekranie od czasu do czasu przebiega�a gromada zielonych rozb�ysk�w.

Szybko�ciomierz pokazywa� sto czterdzie�ci metr�w na sekund�.

Wzi��em strzykawk� i wprowadzi�em zwierz�ciu pod sk�r� powszechnie znan� substancj�

Wskaz�wka szybko�ciomierza pr�dko ruszy�a w g�r� � To znaczy, �e w krwi zwi�kszy�a si� zawarto�� litu?�� spyta�em apatycznie.�� Tak.�� Oleg rozpocz�� wi�c do�wiadczenia z solami tego metalu.�� Czy nie pami�tasz, Ingo, metodyki jego eksperyment�w?

��Ale� tak, pami�tam. D�ug� cienk� kapilar� wype�niano elektrolitem. Oleg mierzy� szybko�� rozchodzenia si� impulsu elektrycznego w takim ciek�ym przewodzie elektrycznym.

�Kiepski, bardzo kiepski model nerwu� � pomy�la�em.�� A dlaczego on nie przeprowadza� do�wiadcze� na zwierz�tach.

Inga si� z je�y�a: � Oleg nie znosi� sekcjonowanych zwierz�t. Nie m�g� nawet na nie patrze�. Natomiast��� Co?

��Ju� ci m�wi�am� Tam, na skwerze�

��Nie pami�tam.

��Ostatniej serii do�wiadcze� dokona� na sobie.

��Ach, tak� Jak on to robi�?

Wsta�a i zacz�a nerwowo chodzi� po laboratorium.�� W tym i owym mu pomaga�am, zw�aszcza w tych zastrzykach� Nie wiem doprawdy, co to by�y za substancje. Ale on obstawa� przy zastrzykach� A przyrz�dy pomiarowe mia� takie same jak ty� Oleg mi m�wi�, �e wprowadza do organizmu nieszkodliwe roztwory soli litu� Jakie� tam zwi�zki organiczne� Nie powinnam by�a tego robi�, prawda?�� Nie powinna�� Jeste� przecie� lekarzem� Mia�a� by� lekarzem�

Inga za�ama�a r�ce tak, �e trzasn�y stawy jej delikatnych palc�w.

�Czy s�usznie robi� jej wyrzuty? A ja?�� �Albo� jestem lepszy od niej?�� Widzia�em wszystko nie tak jak zwykle. Wra�enia by�y ostre, graniaste, nasycone i o�lepiaj�ce. By� to stan nieprzekazywalny, a ja zrozumia�em jego sens; by�em naprawd� bliski Nieosi�galnego. Wehiku� Czasu mia�em w kieszeni, w malutkim pude�eczku z p��tna introligatorskiego, a to, �e by� on tak ma�y i lekki, napawa�o mnie wznios�� rado�ci� i zadowoleniem. Inga z Olegiem, jak zawsze, grali w tenisa, a ja ju� teraz nie pow�tpiewa�em o ich wzajemnej mi�o�ci. By�o to szczeg�lnie widoczne, kiedy pi�ka wi�z�a w siatce i oni oboje biegli j� wyci�ga�. I jeszcze silniej �ciska�em w kieszeni sw�j wspania�y Wehiku� Czasu.

Wieczorami siadywali�my we troje na �awce pod Murem Kremlowskim, prawie zawsze w milczeniu, ale z ich westchnie�, z najdrobniejszych ruch�w r�k odczuwa�em, rozumia�em niemal dotykalnie, jak si� nawzajem kochaj� i jak im przeszkadzam�

Wcze�niej jeszcze o�wiadczy�em jej swoj� mi�o��, ona jednak nie by�a pewna, kto z nas � ja czy Oleg � jest jej wybranym. Dlatego te� powiedzia�a mi, abym poczeka�, bo ona sama jeszcze nic nie rozumie i nie mo�e si� po�apa� w swoich uczuciach.

Czeka�em cierpliwie, dop�ki w moim posiadaniu nie znalaz� si� wspania�y Wehiku� Czasu i poj��em to, czego jeszcze nie rozumia�a ona.

Pewnego razu zbli�y�em si� do Tera�niejszo�ci jak jeszcze nigdy. Mimo pochmurnego dnia niebo wydawa�o mi si� o�lepiaj�co jaskrawe, woda w rzece iskrzy�a si� nieziemskimi barwami, powietrze przenika�y upajaj�ce wonie i przepe�nia�y pie�ni dalekich, niedostrzegalnych ptak�w. Dr�a�em od przejmuj�cego doznania ogromnego, p�omiennego �ycia, kt�re wdziera�o si� we mnie rw�cym strumieniem, a strumie� ten ol�niewaj�cy i niewyczerpany usi�owa� rozsadzi� moje serce. O, wiedzia�em, dlaczego na jej twarzy pojawi�y si� zwiastuny l�ku! Przewidywa�a trwog�, co� przyt�aczaj�cego i d�awi�cego, rzeczy nieprzewidziane i nieodwracalne tocz�ce si� w pod�wiadomo�ci i z�o�one z miliard�w utraconych dozna�.

�Ingo, kochasz Olega� Zosta� z nim�� Potem ruszy�em wzd�u� granitowej balustrady nabrze�a, sam, i z ka�d� sekund� czas rozci�ga� si� w d�ug� czarn� wst�g�, stawa�o si� ciemniej, nudniej, a� wreszcie mi�dzy mn� a Tera�niejszo�ci� rozwar�a si� otch�a�

Opieszale wyj��em z kieszeni podst�pny Wehiku� Czasu i wrzuci�em do rzeki�

Wpatrywa�em si� w m�tn� wod�, ale widzia�em tylko wskaz�wk� mojego szybko�ciomierza, kt�ra po gwa�townym wzlocie powoli opada�a niemal do zera��� Oleg z ka�dym dniem stawa� si� coraz bardziej niezrozumia�y, dziwny� To ogarnia�a go nieopanowana weso�o��, to by� ponury i z�y. Pracowa� gor�czkowo, a mojej pomocy ju� nie potrzebowa�, gdy� zamiast bra� zastrzyki zacz�� �yka� proszki i tabletki, kt�re sam sporz�dza� w pracowni. Kiedy� wydawa�o mi si�, �e zacz�� bredzi� na jawie�

��Jak to by�o?�� spyta�em.

��Wr�ci� do domu i z miejsca zrozumia�am, �e co� mu si� sta�o. Otworzywszy drzwi u�miechn�� si� jako� dziwnie i powiedzia�: �Tu przed chwil� przelecia�a mucha. Gdzie ona jest?�

Nie zd��y�am odpowiedzie�, kiedy nagle rzuci� si� ku szafie na ksi��ki i krzykn��: �A bestia � by�a tu przed jedn� setn� sekundy� Nie mo�e przecie� lata� szybciej ni� porusza si� �wiat�o!� Oleg zawsze nienawidzi� much, skrupulatnie wi�c pilhowia�aim, �eby nie pojawia�y sti� w mieszkaniu. �Przecie� by�a! I jest, ale gdzie, na razie nie widz� Aha, jest bestia!� Zrobi� b�yskawiczny ruch r�k� i podni�s� zaci�ni�t� pi�� ku mojej twarzy. Jego palce powoli si� otworzy�y i ujrza�am� much�. By�am wstrz��ni�ta, ale p�niej zdarzy�o si� co� nieprawdopodobnego� Opad� na stary tapczan, podskoczy� jednak nagle jak u��dlony. Obieg� rozszerzonymi oczami pok�j, podszed� do szafy i szarpni�ciem otworzy� drzwi� By�a to tak�e stara szafa, kt�r� dosta�am od mamy, a on zajrza� do �rodka, poruszy� wisz�ce w szafie rzeczy i wyci�gn�� wojskow� bluz� mego ojca: �On umar� w tej bluzie i le�a� na tym tapczanie�� � �Min�o ju� wiele lat od tego czasu, a pokrycie tapczanu dawno zmieniono�� � �Tak, tak � zgodzi� si� � czuj� to!�

��Nast�pnego dnia Oleg wyszed� do instytutu i wi�cej nie wr�ci�. To by�o przed tygodniem. Laborantka opowiada�a, �e w przeddzie� na jego polecenie przerobiono przyrz�d do pomiaru szybko�ci przewodzenia bod�c�w nerwowych tak, by m�g� rejestrowa� szybko�ci dziesi�tk�w tysi�cy kilometr�w na sekund� Przedtem w pe�ni zadowala� go pomiar szybko�ci nie przekraczaj�cych dziesi�tk�w tysi�cy metr�w� Kiedy przyrz�d by� got�w, zwolni� wszystkich do domu� Znaleziono go wieczorem. Le�a� na pod�odze z silnie zaci�ni�tymi oczami. Tak zamyka si� oczy, kiedy rozb�yska o�lepiaj�ce �wiat�o. W pracowni by�o ciemno� To by�oby wszystko��� Wszystko?�� zapyta�em z niedowierzaniem.�� Tak, prawie��� C� jeszcze?

Inga przysiad�a na skraju krzes�a i otworzy�a torebk�. W jej r�ce ukaza�a si� niebieska koperta.�� To do ciebie. Znalaz�am j� na biurku�

�Zatrzyma�e� si� w por�. Dochodzi�e� do skraju otch�ani, a potem odwr�ci�e� si� od niej. Ja znalaz�em inn� drog�, jednokierunkow�. � ka�dym dniem zbli�am si� do tajemniczego i straszliwego brzegu. Nie ma ju� powrotu. Nie potrafi� przeciwstawi� si� nieprzepartemu pragnieniu zbli�enia si� do Tera�niejszo�ci tak jak tylko to mo�liwe. Jest to niemal zbli�enie si� do gorej�cego S�o�ca. Opiekuj si� Ing���

Zap�aka�a bezg�o�nie. Przesun��em r�k� po jej w�osach, na kt�rych b�yszcza�y jeszcze krople deszczu. Pomara�czowe wieczorne s�o�ce o�wietli�o pracowni�, a mnie dlaczego� sta�o si� bardzo lekko.

Trzeba przecie� jako� dowie��, �e s� przeszkody, kt�rych �ama� nie nale�y? Trudno, nauka czasem bywa tragiczna�

W imi� tych, kt�rzy wst�puj� na drog�.

Prze�o�y� Boles�aw Baranowski

Budowlani odjechali, sko�czyli swoje prace drogowcy i mieszka�cy nowego dziewi�ciopi�trowego domu zostali sam na sam ze swoimi k�opotami. Oczywi�cie, �e wyb�r �yrandola czy wbijanie gwo�dzika, na kt�rym zawisn�� ma portret dziadunia, to sprawy jak najbardziej osobiste, zaj�cia niezmiernie mi�e. By�o jednak co�, z czym mo�na si� by�o upora� tylko wsp�lnymi si�ami. Najdalszy dom na najdalszej ulicy miasta, wielki, bia�y, przywodz�cy na my�l transatlantyk, musia� stawi� czo�o wszystkim suchym wiatrom i burzom piaskowym nadci�gaj�cym z obrzyd�ej postaci, tak rozleg�ej, �e nawet z najwy�szych pi�ter nie mo�na by�o dojrze� jej ko�ca. Niekt�rzy laicy s�dzili nawet, �e to pustkowie ko�czy si� tam dopiero, gdzie si� ko�czy ca�a w og�le geografia, czyli na wybrze�u Oceanu Lodowatego. W dodatku ca�e otoczenie domu upstrzone by�o pozostawionymi przez budowlanych zwa�ami. Nawet najlepsi archeologowie �wiata nie znale�liby, kopi�c tu, niczego poza rozbitymi ceg�ami, zardzewia�ym drutem, a w najlepszym razie podeszw�. Ka�da z tych rzeczy mog�aby ich wprawi� w zachwyt, nie wcze�niej jednak ni� za jakie� pi�� tysi�cy lat. Tymczasem jednak dobry smak mieszka�c�w domu nieustannie by� obra�any. Jedynie las, kt�ry zast�pi�by drog� wiatrom, ciesz�c oko swym pierwotnym pi�knem, kt�re niepodw�adne jest wp�ywom abstrakcjonizmu, m�g�by zapewni� nowym lokatorom sto lub wi�cej procent r�wnowagi duchowej. Idea zasadzenia lasu unosi�a si� w powietrzu, dyskutowano ten problem na ka�dej z sze�ciu klatek schodowych i na chodniku przed domem, w zimie, wiosn� i na pocz�tku lata. By�o nawet w tej sprawie zebranie, ale nikt go nie protoko�owa�, nie podj�to te� �adnej uchwa�y, w ka�dym razie nikt jej nie pami�ta�. Tymczasem nadesz�o lato. A w�wczas niem�oda ju� nauczycielka historii, Lidia Pietrowna, kobieta towarzyska i zapobiegliwa, przypomnia�a sobie, �e na trzecim pi�trze mieszka naukowiec Chromosomow. Jest pono� nawet profesorem i pracuje w jakim� ogrodzie botanicznym. Skoro ju� za p�no, by posadzi� topole, klony, akacje czy jakiekolwiek inne drzewa, to mo�e poradzi�by, co jeszcze da�oby si� zasadzi�. Niezw�ocznie wdrapa�a si� ze swojego parteru na trzecie pi�tro. Rozmowa nie trwa�a d�ugo, nast�pnego dnia na wszystkich klatkach pojawi�y si� og�oszenia: �Jutro sadzimy las. Prosimy o stawienie si� z �opatami o dziesi�tej rano�.

Ludzie czytali i dziwili si� � kt� to widzia�, by w czerwcu sadzi� drzewa? Ale skoro tak jest napisane, to znaczy, �e ma to jaki� sens. Stawimy si� oczywi�cie.

Samoch�d osobowy przejecha� kilka metr�w po trotuarze. �Przyjechali�my� � powiedzia� do kierowcy Chromosomow. Obaj wysiedli. Kierowca otworzy� baga�nik, wyj�� worek, podni�s� go. Na chodnik posypa�y si� cieniutkie, delikatne ga��zki. �Dzi�kuj� � powiedzia� Chromosomow � jeste�cie wolni�. Kierowca odjecha�, Chromosomow za� przykucn�� i zacz�� przebiera� badyle. Ze wzgl�du na tusz� bardzo by�o mu w tej pozycji niewygodnie, ale tylko chrz�ka�. Po obu stronach �ysej czaszki uczonego kr�ci�y si� resztki w�os�w, wygl�da�o to jak bokobrody, przeniesione nagle na skronie. Okulary spada�y mu z nosa, przytrzymywa� je jedn� r�k�, a drug� sortowa� ga��zki wed�ug wielko�ci.

Zebrani patrzyli z niedowierzaniem na rozsypane na asfalcie badyle. Przygotowani byli na to, �e nadjad� przynajmniej ze dwie ci�ar�wki wy�adowane drzewami, kt�rych rozpostarte korzenie wraz z ziemi� poowijane b�d� workami. Wielkie te drzewa nale�a�oby ostro�nie pozdejmowa� z ci�ar�wek, potem kopa� pod nie do�y, jak to si� zawsze robi. A tu tymczasem� Nawet ma�e dzieci, kt�re ze swoimi �opatkami do piasku przysz�y pomaga� doros�ym, by�y naprawd� zdziwione.

Chromosomow rozprostowa� si� i zwyk�� uczniowsk� linijk�, kt�r� wymierza� patyki, dono�nie poklepa� si� po d�oni. By� to sygna�, wszyscy si� ucieszyli.

��Ro�lina ta � Chromosomow wskaza� posortowane kupki � pojawi�a si� przed paroma laty w d�unglach Ameryki Po�udniowej. Czy pami�tacie ten olbrzymi wybuch na S�o�cu?�� By�o co� takiego � g�o�no przytakn�� stoj�cy obok profesora mniej wi�cej czterdziestopi�cioletni cz�owiek.

Szarooki, o prostych w�osach, z doln� szcz�k� tak pot�n�, �e m�g�by ni� gnie�� orzechy, jako jedyny spo�r�d obecnych nie mia� �opaty.

��Potok cz�steczek o kolosalnej energii przenikn�� do atmosfery i nie wiadomo, czy to dzi�ki temu, czy te� kilka okaz�w jakich� ro�lin � teraz ju� nie spos�b ustali�, jakie to pierwotnie by�y ro�liny � by�o szczeg�lnie dobrze przygotowanych do mutacji � nagle wyros�y drzewa o zgo�a zdumiewaj�cych w�a�ciwo�ciach. W specjalistycznych czasopismach ukaza�o si� na ten temat zaledwie kilka artyku��w, dlatego te� ma�o kto o tym s�ysza�. Stajecie pod takim drzewem � jego wysoko�� zale�y od d�ugo�ci sadzonki, dlatego w�a�nie je sortowa�em � w bardzo z�ym nastroju. Macie za sob� m�cz�cy dzie�, jeste�cie podenerwowani, przygn�bieni, rozdra�nieni. Mija kilka minut i w waszych my�lach zaczyna panowa� �ad, zaczynacie odczuwa� spok�j, b�ogo��. Wydajecie si� sobie cz�stk� przyrody i spo�eczno�ci ludzkiej, bez �adnego, ma si� rozumie�, uszczerbku dla waszych cech indywidualnych. Sk�d si� bierze szczeg�lna w�a�ciwo�� tych drzew, jaki tu dzia�a mechanizm � nie wiadomo. Przyroda nie tworzy niczego specjalnie na u�ytek cz�owieka, przyroda nie jest ani dobra, ani z�a, jest po prostu celowa. Jest w tym jaki� sens� Zreszt� to moja sprawa, nie wasza. Nazwano te drzewa �drzewami rado�ci�. Przys�ano nam kilka okaz�w, nad kt�rymi prowadzimy badania. A te nam pozosta�y. Rosn� szybko, o tej porze roku mo�na je jeszcze sadzi�, dobrze znosz� klimat umiarkowany � za miesi�c b�dzie tu szumia� zagajnik.

��Hura!�� zawo�a�a siwa nauczycielka, z okazji niedzielnego czynu spo�ecznego przyodziana w granatowy str�j narciarski.�� Nie b�d� nam nawet potrzebne du�e �opaty. We�miemy �opatki dzieci. Albo nie. Niech dzieci same je zasadz�. To b�dzie takie symboliczne, uroczyste�

��Chwileczk�, chwileczk� � Chromosomow odda� dziecku �opatk�, kt�r� to mu ufnie poda�o, pog�aska� je po g�owie.�� Drzewa rado�ci musz� mie� bardzo g��bokie do�y. Im g��bszy d�, tym wy�sze, tym pot�niejsze wyro�nie drzewo. Im wi�kszy jest op�r pocz�tkowy, tym aktywniej zaczynaj� dzia�a� utajone si�y, kt�re drzewo zachowa tak�e i potem, po ust�pieniu oporu. A zatem � zaczynajmy kopa�.

I pod naciskiem jego stopy �opata zag��bi�a si� w ziemi�.

Rozpocz�to prac� o dziesi�tej rano, a przed dwunast� ludzie, dla kt�rych kopanie do��w by�o r�wnie codziennym zaj�ciem, jak rozniecanie ognia za pomoc� pocierania dw�ch kawa�k�w drewna, zupe�nie opadli z si�. Po plecach sp�ywa�y im strumyczki potu, s�one krople zalewa�y oczy.�� To nie b�dzie las, lecz trawa bagienna � mrucza� zmartwiony Chromosomow.

Lidia Pietrowna ruszy�a od mieszkania do mieszkania w poszukiwaniu posi�k�w.

Zako�czywszy obch�d ogarn�a spojrzeniem pustkowie i ko�o male�kiej, drewnianej, obitej blach� budki gara�u zobaczy�a samoch�d i stercz�ce spod niego czyje� nogi. To by�o wyzwanie � niezw�ocznie podesz�a do samochodu, schyli�a si� i popatrzy�a na cz�owieka, kt�ry sprawy osobiste stawia� wy�ej ni� interes og�u. Pod samochodem le�a� m�czyzna, kt�ry tak solidnie przytakn�� relacji Chromosomowa o wybuchu na S�o�cu. Chyba spod osiemdziesi�tego sz�stego, zdaje si�, �e jaki� in�ynier, nazywa� si� bodaj Machorkin.�� Pan tutaj?�� zapyta�a �yczliwie.�� Dlaczego nie z nami?

M�czyzna nic jej na to nie odpowiedzia�, by�o tylko s�ycha�, jak stuka ze�lizguj�cy si� z mutry klucz.

��Jak�e to tak? Wszyscy s� ju� tacy zm�czeni.

��Przeprowadzam wielki eksperyment naukowy � powstrzymuj�c z wysi�ku oddech powiedzia� in�ynier Machorkin.�� Ale przecie� dzi� niedziela��� W poznawaniu prawdy nie mo�e by� �adnych przerw.

Milcza�a zbita z tropu. Teza o kolektywnej pracy, o obowi�zkach wobec spo�ecze�stwa zdawa�a si� nie znajdowa� w tym wypadku zastosowania, podnios�o�� bowiem pobudek, kt�rymi kierowa� si� in�ynier Machorkin, bi�a na g�ow� motywy kieruj�ce Lidi� Pietrowna. Ale przecie� szkoda jej by�o, aby tak silny fizycznie m�czyzna marnowa� si� bez po�ytku dla spo�ecznej sprawy. Powiedzia�a wi�c:

��Chromosomow jednak kopie. A podobno jest profesorem�

��Mo�e by� nawet cz�onkiem Akademii Nauk � g�os spod wozu brzmia� jak wyrok � to nic nie ma do rzeczy i niczego nie dowodzi. Chromosomow przeprowadza sw�j eksperyment i oto znalaz� stu dobrowolnych pomagier�w. Gdyby by�o inaczej, nie daliby mu tych sadzonek! Na pewno kupujemy je za dewizy. A ja mam wytkni�t� w�asn� �cie�k� badawcz� i niczyim laborantem nie b�d�. � Wygramoli� si� spod samochodu, �ci�gn�� brezentowe spodnie i kurtk�, okaza�o si�, �e ma na sobie elegancki jasny garnitur. Lidia Pietrowna patrzy�a na niego w milczeniu, nie wiedzia�a, co powiedzie�. Tak g��bokie my�li nie przychodzi�y i � dobrze o tym wiedzia�a � nigdy by nie mog�y przyj�� jej do g�owy. Ale c� robi�, w ko�ach naukowych lepiej si� zna rzeczywiste motywy post�powania cz�onk�w Akademii Nauk i laborant�w. In�ynier Machorkin wsiad� do samochodu, wykr�ci� w�z, ruszy� i znikn��. To oczywista nie jest zwyczajny samoch�d. Gdzie� tam w jego g��biach, w�r�d ca�kowicie niepoj�tych pokr�tnych �elastw kryje si� eksperyment. Ludzie, kt�rzy maj� co� wsp�lnego z kast� pracownik�w nauki, staj� si� trudni do zrozumienia. Mo�e in�ynier Machorkin jest cz�owiekiem nie mniejszego formatu ni� sam profesor Chromosomow.

Lidia Pietrowna podesz�a do le��cej na asfalcie kupki badyli, podnios�a ga��zk�, wzi�a �opat�, wr�ci�a do gara�u. Tu w�a�nie, o trzy metry od �ciany gara�u, zasadzi drzewko rado�ci. Skoro cz�owiekowi b�d� przychodzi�y do g�owy wy��cznie dobre my�li, to odkrycia naukowe posypi� si� jak z r�kawa. Spod �opaty Lidii Pietrowny polecia�y grudy.

S�owa Chromosomowa rych�o potwierdzi�y si� w ca�ej pe�ni. Ustawione w pi�ciometrowym dole � lokatorom nie starczy�o si�, by kopa� g��biej � sadzonki przysypane ziemi� ju� po dw�ch tygodniach przebi�y si� na powierzchni� i wyziera�y z gruntu niczym m�ode p�dy szczypiorku. Z ka�dym dniem by�y wy�sze.

Wkr�tce drzewa rado�ci dor�wna�y wysoko�ci� m�odym topolom, kt�re jakim� cudem przetrwa�y niszczycielsk� dzia�alno�� maszyn budowlanych. Ludzie, kt�rzy jeszcze w tydzie� po owej niedzieli nie mogli rozprostowa� plec�w, pe�ni byli najtkliwszych uczu� dla tych drzewek.

W �rodku lata przed domem szumia� ju� zagajnik. Najwy�sze i najbardziej rozro�ni�te drzewa osi�gn�y pi�ciometrow� wysoko��. Sprawdza�o si� co do joty wszystko, o czym donosili w pisanych do Chromosomowa listach jego zagraniczni koledzy, a co potwierdza�y i wcze�niejsze do�wiadczenia przeprowadzone przez niego samego. Sprawdzi�o si� r�wnie� i to najwa�niejsze.

Nigdy i nigdzie cz�owiek nie czu� si� r�wnie dobrze, nigdy i nigdzie nie by� tak beztroski i szcz�liwy, tak m�dry i tak przenikliwy jak wtedy, kiedy przebywa� w cieniu tych drzew. Nikt nie mia� nigdy tak bezstronnego s�dziego, jakim ka�dy stawa� si� sam dla siebie, kiedy siada� w trawie pod drzewem. Zwyczajne, leniwie p�yn�ce my�li ze zwyczajnego wieczornego spaceru ust�powa�y nagle miejsca analizie w�asnego �ycia, zrozumieniu prawdziwego jego celu.

Cz�sto zapytywano Chromosomowa, czym t�umaczy� takie oddzia�ywanie drzew rado�ci, nie daj�ce si� przecie� por�wna� ze skutkami kaukaskich w�d mineralnych, k�pieli morskich i wysokog�rskiej wspinaczki. Mo�e to sprawka ultrad�wi�k�w? Albo jakich� nieznanych promieni. Cz�stek kosmicznych?

��Prosz� mi powiedzie� � zastanawia� si� szesnastoletni wunderkind spod pi�tego, niew�tpliwie przysz�y student matematyki � czy to nie mo�e by� efekt neutrino � kwarkowy? Sk�onny by�bym skorzysta� z moich kontakt�w z uniwersytetem i przynie�� kwarkometr scyntylacyjny.�� I okulary nieruchomia�y na jego okr�g�ej buzi.

��Dzi�kuj�, to zbyteczne � delikatnie odpowiada� Chromosomow � tym bardziej �e sam tylko blocking � generator hamowania w kwarkometrze wa�y pi�tna�cie ton.

��Oszcz�dzajcie si� m�wi� do ��dnych wiedzy emeryt�w, pilnie czytuj�cych czasopisma popularno � naukowe dla m�odzie�y � i nie rozmy�lajcie nad mechanizmem efektu. Przecie� spaceruj�c po zwyk�ym lesie nie zastanawiacie si� nad zjawiskiem fotosyntezy. Korzystajcie nie analizuj�c.

I ludzie korzystali. Nie tylko mieszka�cy ich domu. Z ca�ej ulicy schodzono si� wieczorami do m�odego zagajnika. Proszono Chromosomowa o sadzonki. Ale nowa partia sadzonek nie nadchodzi�a, a resztki ze starego transportu potrzebne by�y do eksperyment�w. Wi�c w male�kim zagajniku wieczorami niekiedy bywa� po prostu t�ok. Wielu takich, kt�rzy mieszkali w zupe�nie innych dzielnicach, po jednym tutaj pobycie wraca�o potem z rodzinami lub ze znajomymi. Nikt oczywista nic przeciwko temu nie mia�, bowiem przebywaj�c pod drzewami ludzie stawali si� �yczliwi i uprzejmi dla bli�nich i uczucia te nie opuszcza�y ich przez czas d�u�szy.

Kt�rego� wieczora in�ynier Machorkin odstawi� samoch�d do gara�u. S�o�ce prze�wieca�o przez szpary pomi�dzy deskami, niekt�re jednak szpary by�y ciemne � ocienia�o je drzewo rosn�ce nieco na uboczu, �w �lad czu�ej troski Lidii Pietrowny. Z zagajnika dobiega�y g�osy przyby�ych z bliska i z daleka. In�ynier Machorkin burkn�� co� pod nosem. By� w fatalnym humorze i nic tego humoru nie mog�o polepszy� � w odleg�o�ci p�tora metra od korony drzewa oddzia�ywanie drzew rado�ci ustawa�o. In�ynier Machorkin d�ugo si� krz�ta�, zamykaj�c po kolei najpierw wszystkie drzwiczki wozu, potem baga�nik, potem wrota gara�u. Spr�ystym krokiem, wyrzucaj�c stopy nieco w bok i patrz�c wprost przed siebie ruszy� w stron� domu. Lidia Pietrowna sz�a mu naprzeciw.

��Dzie� dobry � powiedzia�a, pe�na szacunku.�� Czemu nigdy nie wida� pana w zagajniku? Mo�e kr�puje si� pan, �e nie uda�o si� panu popracowa� ze wszystkimi? Ale� wszyscy rozumiej�, �e jest pan bardzo zaj�ty�

��In�ynier Machorkin nigdy niczym si� nie kr�puje � g�o�no i stanowczo o�wiadczy� in�ynier

Machorkin.�� Wszystkiego, czego wymaga, wymaga sprawiedliwie, a dzia�aj�c w s�usznej sprawie nie ma si� czego kr�powa�. A je�li in�ynier Machorkin do czego� nie ro�ci sobie pretensji, to nie dlatego, �e si� kr�puje, tylko dlatego, �e wie, i� jeszcze na to nie zas�u�y��

��O, przepraszam � powiedzia�a nieco oszo�omiona tymi argumentami Lidia Pietrowna � chcia�am po prostu, �eby pan sobie odpocz�� w naszym zagajniku. To budzi tak dobre uczucia! Tak�

��Nie potrzebuj� ich � wyr�ba� in�ynier Machorkin � jestem pracownikiem naukowym, musz� by� nieust�pliwy, by skuteczniej tropi� moj� ide�, by �ciga� j� bezlito�nie. A tymczasem, co pani narobi�a z tym pani zagajnikiem? I pod oknami, i ko�o gara�u w��cz� si� jakie� indywidua, a w gara�u stoi przecie� eksperymentalny samoch�d, a w samochodzie s� takie cz�ci, o kt�rych nawet m�wi� nie wolno. Gdyby� to przynajmniej byli ci, co sadzali, znam ich przecie� z widzenia. Ale przychodzi tu ca�a ulica, przychodz� ludzie z wszystkich kra�c�w miasta, a wkr�tce zaczn� si� zje�d�a� i� innych miast. Czy po to dorobi�em si� wreszcie w�asnego mieszkania, �eby pod moimi oknami spacerowa�y jakie� osobniki i przerywa�y mi w�tek my�li? My�l jest p�ochliwa. Zaledwie zaczn� wszechstronnie rozwa�a� now� hipotez�, ju� � bach!�� pojawia si� za oknem czyja� twarz. Twarz niby taka sobie, ale nie spodoba�a mi si�, i ju� po hipotezie. Czyja to wina, �e pa�stwo zosta�o pozbawione tej hipotezy? Ja jestem pokrzywdzony, bo nie da�em z siebie tego, na co mnie sta�. Straci�o na tym pa�stwo. A kto na tym skorzysta�? Wrogowie? Oto do czego prowadzi nieodpowiedzialne zalesianie.

��Ale przecie� Chromsomow pracuje � wargi Lidii Pietrowny dr�a�y.

��Prosi�em ju�, �eby mnie z nikim nie por�wnywa�. Dla Chromosomowa to eksperyment, na kt�rym dorobi si� doktoratu�

��On ju� jest doktorem�

��Wi�c tym bardziej�

I zm�czony tak d�ug� � po pracy � rozmow� kontynuowa� swoj� w�dr�wk� w kierunku domu. Lidia Pietrowna za� nie mog�a zrozumie�, dlaczego mianowicie �wi�c tym bardziej� i wyda�o jej si�, �e niechc�cy zrobi�a przykro�� porz�dnemu cz�owiekowi. M�czy�o j� to, p�ki nie wesz�a w zagajnik, w�wczas nagle poczu�a si� swobodnie, nie odczuwa�a ju� potrzeby zastanawiania si� nad sensem tych tajemniczych s��w. Zobaczy�a, �e in�ynier Machorkin stoi w oknie drugiego pi�tra, i pos�a�a mu napowietrznego ca�usa. Nie by�o w tym nic p�ochego. Lidia Pietrowna po prostu szanowa�a in�yniera i wsp�czu�a mu z powodu jego dotychczasowego nie�atwego zapewne �ycia. Ale oddzia�ywanie drzew rado�ci nie si�ga�o domu, in�ynier jeszcze bardziej si� naburmuszy� i zaci�gn�� firank�.

Niebawem na spacery do zagajnika zacz�to przyprowadza� dzieciarni� z pobliskiego przedszkola. Skoro �agodniej� tu zatwardzia�e serca doros�ych, serca dzieci�ce nale�y zawczasu chroni� przed zatwardzia�o�ci�. �Ach, o ilu� wi�cej dobrych ludzi b�dzie teraz na �wiecie!� � marzy�a kierowniczka przedszkola w swoim gabinecie. Ten sztuczny �rodek pomaga doros�ym wyzby� si� z�a, dzieci za� czyni odpornymi na z�o ju� z g�ry. Ma�e istotki zmienia�y si� w oczach, na szcz�cie zatwardzia�o�� nie zd��y�a si� jeszcze zadomowi� w ich sercach. Zwroty w rodzaju �Pawka-szczypawka, gdzie moja zabawka?� a nawet jeszcze bardziej ekspresywne ust�pi�y miejsca takim: �Pawe�ku, b�d� tak dobry i podaj mi szufelk�, ja tak�e chcia�bym troch� pokopa�. O ile na zamkni�tym terenie przedszkola cz�ste by�y zwady mi�dzy dzie�mi, o tyle tutaj dzieciaki stawa�y si� wzorem grzeczno�ci, zachowuj�c zreszt� ca�� swoj� �ywo��. Nabywane pod drzewami cechy nie zanika�y, kiedy dziatwa opuszcza�a zagajnik. W ten spos�b powstawa�y podstawy przysz�ej charmonii duchowej. �Tych dzieci nic ju� nie b�dzie w stanie zdeprawowa� � m�wi�a z dum� kierowniczka przedszkola. I rodzi�y si� w jej g�owie projekty, jeden bardziej imponuj�cy od drugiego. Budowa nowego gmachu przedszkola w pobli�u zagajnika drzew rado�ci tak, by serca dzieci ulega�y niewidzialnym rozkosznym wp�ywom w czasie poobiedniej drzemki. Spacery ca�ego przedszkola po zagajniku, zapraszanie innych przedszkoli z ca�ej dzielnicy, a nawet z ca�ego miasta� By�y i inne jeszcze plany. Ale ich realizacja napotyka�a pewne trudno�ci.

In�ynier Machorkin cz�sto spotyka� przed domem Chromosomowa. Mieli o czym rozmawia�, tylko oni dwaj w ca�ym domu pracowali naukowo.

��Z pewno�ci� rozmy�la pan � m�wi� bez cienia w�tpliwo�ci w g�osie in�ynier Machorkin.�� Ja tak�e zawsze rozmy�lam chodz�c. My, pracownicy nauki, nie mo�emy uroni� ani jednej cennej sekundy. Hipotezy naukowe nie wiedz�, co to jest normowany czas pracy.

��W jakiej dziedzinie nauki pan pracuje?�� uprzejmie zasi�gn�� informacji Chromosomow.�� Zajmuj� si� problematyk� ma�ej energetyki � ra�nie m�wi� Machorkin.�� Ale, prosz� sobie wyobrazi�, ta krz�tanina pod oknami to wr�g numer jeden hipotez naukowych. Ludziom przyziemnym to, by� mo�e, nie przeszkadza, ale ja w tych warunkach nie mog� pracowa�. A pan�

��Ja, c�, nie specjalnie� Jako taki��� jak gdyby usprawiedliwiaj�c si� m�wi� Chromosomow.

In�ynier Machorkin rozmawia� z Chromosomowem jak r�wny z r�wnym.�� Wobec nauki wszyscy s� r�wni � m�wi� � i laborant nie jest gorszy od cz�onka Akademii Nauk. Prawda jest tak wielka i tak wszechogarniaj�ca, �e w jej obliczu rozmaite nasze tytu�y i honory nie znacz� nic. Tak si� z�o�y�o, �e musz� przeprowadza� moje eksperymenty w dzielnicowym klubie automobilist�w. Ale sam pan rozumie, �e b�ahe prywatne nami�tno�ci kierowc�w-amator�w nie maj� nic wsp�lnego z problemami o og�lno�wiatowym znaczeniu, problemami, kt�re zamierzam rozwi�za�. Niestety, na to potrzebne s� pieni�dze, a ci niegodni mi�o�nicy motoryzacji�

��Ale przecie�, zdaje si�, pan tak�e ma w�asny w�z?�� nie�mia�o przerwa� mu Chromosomow.

��Eksperymentalny � skandowa� in�ynier Machorkin.�� Nie wolno mi zdradzi� nic ponadto. Cofni�to mi dotacj�, musia�em przerwa� prace. Teraz jednak rozwa�am nad now� hipotez� i przeprowadzam nawet pewne do�wiadczenia kontrolne. Skoro tylko doprowadz� je do ko�ca, kierownik klubu nie b�dzie wiedzia�, gdzie oczy podzia� � b�dzie musia� za�atwi� dla mnie etat samodzielnego pracownika naukowego i przedstawi� Radzie Naukowej Instytutu Silnik�w Jonowych moj� kandydatur�, wtedy otrzymam doktorat. Zapewne �honoris causa�. A je�li b�d� si� domagali, �ebym napisa� prac� � to c�, prosz� bardzo, b�d� wiedzia�, co napisa�

�W ka�dym razie � m�wi� in�ynier Machorkin do wybitnego uczonego, profesora Chromosomowa � b�dzie pan pierwszym, kt�rego zaprosz� na bankiet z okazji doktoratu. Mo�e pan r�wnie� przyj�� na obron� pracy. Scharakteryzuje mnie pan jako naukowca.�� Bardzo dzi�kuj� � odpowiada� dobrze wychowany Chromosomow i zaczyna� si� spieszy�. � My�l leci niczym ptak � wznosz�c oczy ku niebu deklamowa� in�ynier Machorkin � nagle napotyka potencjalnego darmozjada, w��cz�cego si� pod drzewami, i � p�oszy si�, ucieka�

��Dlaczego: darmozjada?�� dziwi� si� Chromosomow � to z pewno�ci� jaki� cz�owiek pracy.�� Ka�dy, kto pracuje od godziny do godziny � wyja�nia� in�ynier Machorkin � jest potencjalnym darmozjadem. Gdyby mu na to pozwolono, w og�le przesta�by pracowa�, wola�by p�j�� do kina. Natomiast ja i pan � g�os dr�a� mu, kiedy to m�wi� � pracujemy, poniewa� pragniemy pozna� prawd�. Ale ten zagajnik okropnie przeszkadza� Nie mog� patrzy� na ludzi, kt�rzy o niczym nie my�l�. My�l moja wyrywa si� do podob�ocznych lot�w i nagle zjawia si� jaki� drobnomieszczanin. Diabli, oczywi�cie, bior� ca�� koncentracj� umys�u� Wie pan co, wyr�bmy ten zagajnik!� �eby si� tu nikt nie w��czy�� � Ale przecie� on jest ludziom potrzebny��� oponowa� Chromosomow.

A in�ynier Machorkin d�ugo jeszcze rozprawia� o odkryciach naukowych.

Szczeg�lnie ostro zareagowa� in�ynier Machorkin na pojawienie si� w zagajniku dzieci. Drzewa rado�ci wp�ywa�y na dzieci koj�co. Niemniej jednak nie stawa�y si� one mniej figlarne. Biega�y, skaka�y, goni�y si� wzajem. I oczywista szopa, w kt�rej gara�owa� eksperymentalny automobil, wystawiona by�a na w�ciek�e ataki dzieciarni. Dzieciaki w�azi�y na dach, odziera�y szop� z blachy, kt�r� by�a obita, podwa�a�y deski, by m�c zajrze� przez szpar�, targa�y za k��dk�. Wszystko to sprawia�o, �e z takim trudem osi�gana przez in�yniera Machorkina r�wnowaga duchowa, obraca�a si� w nico��, uniemo�liwia�o dokonywanie odkry� naukowych. Kt�rego� dnia in�ynier nie wytrzyma�. Miarowym marszowym krokiem przemierzy� przestrze� dziel�c� dom od zagajnika. Kierowniczka przedszkola przysz�a akurat, by popatrzy� na swoj� dzieciarni�.

��Hmm � zwr�ci� si� do niej in�ynier Machorkin � jestem wybitnym pracownikiem nauki. Ale to nie ma nic do rzeczy. Dzieci to nasza przysz�o��, a o przysz�o�� troszczy� si� powinni wszyscy. Przyprowadza je pani tutaj po to jakoby, by wpoi� im dobre uczucia. Jest to wychowanie za pomoc� czynnik�w zewn�trznych i dlatego nie mo�na go uwa�a� za pe�nowarto�ciowe. Ale przejd�my do najwa�niejszego � gdzie jest samo wychowywanie? Gdzie, pytam?

Kierowniczka patrzy�a na in�yniera onie�mielona. By�a dopiero na czwartym roku pedagogiki i zdawa�a sobie spraw�, �e zbyt ma�o ma wiedzy, by dyskutowa� z tym tak stanowczym cz�owiekiem.

��Jako przyjaciel dzieci � ci�gn�� tymczasem in�ynier Machorkin � domagam si� kategorycznie, by opu�ci�y one ten zagajnik i nie przychodzi�y tu, dop�ki Akademia Nauk nie udzieli pozytywnej odpowiedzi w sprawie mo�liwo�ci sztucznego dzia�ania na centra nerwowe, a tak�e na systemy i emocje retikulodiencefaliczne i rinencefaliczne, i dop�ki nie otrzymacie drog� s�u�bow� dokumentu, kt�ry by oficjalnie zezwala� na odwiedzanie tego ogrodu � nawiasem m�wi�c, ogrodu eksperymentalnego � przez dzieci w wieku do lat siedmiu��� Ale��

� �adnych �ale��. W przeciwnym razie pani bezpo�redni zwierzchnicy zostan� zawiadomieni o karygodnym naruszaniu podstawowych zasad nauk pedagogicznych.

Dzieci nie trzeba by�o skrzykiwa�, cisn�y si�, wyl�knione, wok� swojej wychowawczyni. Wyprowadzono je.

Ta akcja in�yniera Machorkina wywar�a wielkie wra�enie na mieszka�cach domu. Nie zosta�a dobrze przyj�ta. �wiadkowie tego wydarzenia utrzymywali, �e in�ynier Machorkin posun�� si� a� do wymachiwania r�kami, a nawet podni�s� g�os, co w rozmowie z kobiet� jest niedopuszczalne. Natomiast in�ynier Machorkin zdecydowanie dementowa� te pog�oski jako oszczercze.

Przep�dzenie dzieci okaza�o si� �atwe. Niepomiernie trudniejsze by�o zadanie nast�pne � uniemo�liwienie w��cz�cym si� bez celu darmozjadom, a przecie� mogli w�r�d nich by� i wrogowie, zbli�ania si� do szopy, w kt�rej sta� eksperymentalny samoch�d, a je�li si� da � przep�dzenie ich wszystkich z zagajnika, a w ideale � wy karczowanie wszystkich drzew. Wszak�e cz�owiek energiczny, kt�ry w dodatku nade wszystko umi�owa� poznanie prawdy, nie l�ka si� przeciwno�ci. In�ynier Machorkin opracowa� kilka wariant�w realizacji planu przep�dzenia przyb��d�w.

Siedz�c przy biurku in�ynier Machorkin szkicowa� schemat promieni s�onecznych odbitych od Ziemi, urz�dzenia, kt�re przekszta�ca�oby to promieniowanie w energi� kinetyczn�, i transmisji przenosz�cej energi� z tego urz�dzenia na ko�a nap�dowe samochodu, b�d� na ko�o zamachowe obrabiarki czy te� na jak�kolwiek inn� maszyn�. By�o p�ne popo�udnie, do pokoju wpada�y uko�ne promienie s�o�ca i w�druj�ce po nich my�li in�yniera Machorkina si�ga�y a� do s�o�ca. Nagle do uszu in�yniera dobieg� skrzyp odrywanych desek. By�o w tym odg�osie co� przejmuj�cego, co� przera�aj�cego. In�ynier Machorkin podszed� do okna. Jaki� siedmiolatek wczepi� si� w rozchwierutan� desk� w �cianie gara�u i usi�owa� j� oderwa�. By� mo�e, �e przyda�aby mu si� jako miecz, a mo�e po prostu chcia� u�atwi� sobie dok�adne obejrzenie samochodu. Przez szpar� by�o ju� wida� lakierowan� karoseri�. In�ynier Machorkin zdo�a� si� opanowa� na tyle, �e nie wyskoczy� przez okno, znalaz� si� jednak na dole r�wnie b�yskawicznie jak gdyby by� skoczy� z drugiego pi�tra. Ch�opiec widz�c p�dz�cego do� olbrzyma odskoczy� od �ciany gara�u i kurczowo obj�� pie� drzewa. In�ynier Machorkin oderwa� jego r�ce i zdrowo hukn�� w kark, a potem popchn��. Malec co si� w nogach umkn�� w nieznanym kierunku. In�ynier Machorkin otrzepa� d�onie i zawr�ci� do domu. Z klatki schodowej wyszed� mu na spotkanie Chromosomow. Profesor zerwa� z nosa okulary i wymachiwa� nimi zadzierzy�cie.�� Co pan zrobi� temu dziecku?�� zapyta� gniewnie.

��Uczy�em rozumu tych �obuz�w, kt�rzy w�a��, gdzie ich nie proszono, i b�d� uczy� nadal � jeszcze dobitniej odpar� in�ynier Machorkin.�� A rodzic�w poci�gn� do odpowiedzialno�ci administracyjnej��� Niech pan popatrzy � powiedzia� gro�nie Chromosomow.

In�ynier Machorkin obejrza� si�. Z drzewa, pod kt�rym przed chwil� z�oi� malcowi sk�r�, opada�y li�cie, te za�, kt�re pozosta�y na ga��ziach, ��k�y w oczach. Pie� ciemnia�, ga��zie dygota�y�

��Wi�dnie!�� zawo�a� z rozpacz� Chromosomow.�� Przepala si� jak przeci��ony silnik. To drzewo za pomoc� swego nie wyja�nionego dot�d promieniowania pokonuje z�e uczucia cz�owieka. Ale w panu tyle tego, �e nie da�o rady�

��Niech pan to wpisze do swego dziennika eksperyment�w � lodowato powiedzia� in�ynier Machorkin.�� Przecie� po to pan je tu zasadzi�, �eby robi� do�wiadczenia na ludziach. Zabroniono panu robi� to w ogrodzie botanicznym, poniewa� jest to niezgodne ze wsp�czesnymi pogl�dami naukowymi, wi�c postanowi� pan przenie�� si� z nimi tutaj? I kontynuowa� do�wiadczenia, �e tak powiem, konspiracyjnie. Pod pozorem miejskiej zieleni. Mia� pan nadziej� poci�gn�� za sob� najbardziej zacofane elementy � wskaza� na ludzi stoj�cych przed wej�ciem na klatk� schodow� i patrz�cych na� z dezaprobat�. � Ale ja panu poka�� � wrzasn�� na ca�y g�os in�ynier Machorkin.�� W szeregach pracownik�w nauki nie ma miejsca�

��Jest pan bardzo niedobrym cz�owiekiem � cicho powiedzia� Chromosomow, w�o�y� okulary, odwr�ci� si� i poszed�.

In�ynier Machorkin ruszy� naprz�d pewnym jak zawsze krokiem. Stan�a przed nim Lidia Pietrowna, spo�ecznica i entuzjastka.�� Tak, niedobry z pana cz�owiek � powiedzia�a i zaczerwieni�a si�.

In�ynier Machorkin nie zwr�ci� najmniejszej uwagi na ten wyskok Lidii Pietrowny. Wszed� na ganek, odwr�ci� si� do wszystkich.

��Nie obchodzi mnie, czy to drzewo uschnie, czy te� nie. Ale uprzedzam, �e tak czy owak nie dopuszcz� do tego, aby ros�o w bezpo�rednim s�siedztwie laboratorium, w kt�rym znajduje si� obiekt o wielkiej dla nauki wadze, i w dodatku tajny.

I wszed� do domu. Przez otwarte okna klatki schodowej s�ycha� by�o jego miarowe kroki, kroki cz�owieka, kt�ry wie, czego chce. Tak, in�ynier Machorkin by� zdolny do tego, by przeciwstawi� si� nies�usznym nastrojom, kt�re chwilowo ow�adn�y lud�mi. Nie brak�o mu odwagi cywilnej ani uporu.

Min�o kilka dni. Drzewo mia�o widocznie ogromnie zasoby si� witalnych. Po��k�e li�cie nie opad�y, ale zazieleni�y si� na nowo. Poszarza�y pie� znowu zbiela�. I zn�w, jak dawniej, zjawili si� pod drzewem spacerowicze, wielu z nich przechodz�c tamt�dy opiera�o si� r�k� o �cian� gara�u � laboratorium. In�ynier Machorkin nie reagowa� na to. Spo�eczno�� klatki schodowej dosz�a do wniosku, �e in�ynier nie zamierza zrealizowa� swoich gr�b.

Zbiera�o si� na burz�. Przed wieczorem postukuj�c i dygoc�c zacz�y nadpe�za� nad miasto ci�kie jak walce drogowe chmury. Po�a� czystego nieba by�a coraz to mniejsza, coraz mniejsze by�y odst�py mi�dzy chmurami, a� oto ci�kie brzegi chmur zacz�y si� ze sob� zderza�. Skrzesana w takim zderzeniu iskra rozdar�a po�ow� nieba i po�ow� ziemi. Powia� silny wiatr, li�cie zacz�y si� ze sob� sprzecza�.

W domu zatrzaskiwano okna. Najpierw s�ycha� by�o stukot pojedynczych kropel po li�ciach, potem niebiosa si� przechyli�y, wywr�ci�y, szum wodospadu zag�uszy� wszystko. Deszcz la� i la�� �ciemni�o si�, ale nie zrobi�o si� mniej mokro. A� wreszcie nasta�a noc.

Krzyki i wo�anie o pomoc da�o si� s�ysze� o trzeciej nad ranem. Pierwsza obudzi�a si� nauczycielka. Ba�a si� burzy, spa�a przy zamkni�tych oknach, ale jej wra�liwe serce mimo tych przeszk�d dos�ysza�o sygna�y cudzego nieszcz�cia. Otworzy�a okno i od razu sta�o si� oczywiste, �e nie na darmo powia� wiatr niepokoju. Na dole kto� j�cza�.

Lidia Pietrowna narzuci�a na szlafrok p�aszcz i wybieg�a na dw�r, gotowa sw� zdecydowan� postaw� odstraszy� z�oczy�c�w. W powietrzu by�a wilgo�, krople wody czyha�y na nieostro�nego ryzykanta. Lidia Pietrowna bieg�a wzd�u� �ciany domu, szuka�a z�oczy�c�w. Zgaszone latarnie drzema�y na szczytach kolumn, na pustych klatkach schodowych pali�o si� �wiat�o. Gdyby nie to, �e w �yciu Lidii Pietrowny nie pierwszy to by� przypadek, w kt�rym potwierdzi�y si� w ca�ej pe�ni jej niedobre przeczucia, uzna�aby, �e to halucynacja. Mia�a si� jednak utwierdzi� w swej wierze w przeczucia. Z tego miejsca, w kt�rym znajdowa�o si� laboratorium in�yniera Machorkina, dobiega�o wyraziste, wypowiedziane z niejakim odcieniem godno�ci wo�anie: �Na pomoc!� Lidia Pietrowna pobieg�a. Pod drzewem, kt�re zasadzi�a nie opodal �ciany gara�u, wida� by�o sylwetk� cz�owieka. By� to in�ynier Machorkin, prawym ramieniem mocno obejmowa� pie�. � Co si� panu sta�o?�� zapyta�a zdumiona nauczycielka.�� Czy to pan krzycza�? �le si� pan czuje? Niech pan pu�ci to drzewo. Prosz� si� oprze� na mnie. Pomog� panu doj�� do domu.�� Nikt tu nie potrzebuje paninej idiotycznej pomocy.�� In�ynier Machorkin targn�� ramieniem.�� Gdybym m�g� pu�ci� to drzewo, to bym sam st�d poszed�. Och, jak boli!�� zawo�a� nagle i zadygota� � zupe�nie jak gdyby mnie trzepn�� pr�d!�

Nauczycielka o�wietli�a jego rami�. Granica mi�dzy ramieniem a drzewem zatar�a si�. Pie� przechodzi� w rami� r�wnie p�ynnie jak w konar.�� Pan� nie mo�e oderwa� r�ki?�� zapyta�a os�upia�a.�� Sama pani widzi � sm�tnie odpar� in�ynier Machorkin.

Nauczycielka straci�a g�ow�, pobieg�a budzi� Chromosomowa. Sta�a rozdygotana na pode�cie schod�w, a spoza zamkni�tych drzwi ci�gle jeszcze dopytywano si�, a kto, a co, a dlaczego tak p�no. Wreszcie Chromosomow wyszed�. Zaledwie zobaczy�, w jakim stanie znajduje si� in�ynier Machorkin, senno�� przesz�a mu jak gdyby r�k� odj��. Uwa�nie obejrza� pie� szukaj�c na nim jakiego� �ladu lepkiej �ywicy, kt�ra znienacka uwi�zi�a in�yniera Machorkina. Pie� jednak by� czysty, tu i �wdzie szorstkawy, ale bynajmniej nie lepki. Dla profesora by� to zupe�nie nowy fenomen przyrodniczy i cho� w g��bi duszy cieszy� si�, �e ma oto do czynienia z tak interesuj�cym faktem, zarazem wsp�czu� in�ynierowi Machorkinowi, kt�ry znalaz� si� w tak dziwacznej sytuacji. Oczywista, najlepiej by by�o pozostawi� wszystko tak, jak jest, zaprowadzi� dziennik obserwacji i niechby Machorkin woln� r�k� odnotowywa� w niej wszystkie najdrobniejsze nawet szczeg�y zwi�zane z jego niecodziennym po�o�eniem. Symbioza drzewa i cz�owieka � przecie� to odkrycie stulecia! Ale chyba nic z tego si� b�dzie, Machorkin si� na to nie zgodzi. Gdyby jednak spr�bowa� Niezmiernie nie�mia�o, g�sto uciekaj�c si� do aluzji, k�ad�c nacisk na to, �e dla prawdziwego naukowca nieistotna jest sytuacja, w kt�rej on sam si� znajduje, istotna jest tylko mo�liwo�� nieustannego poszukiwania prawdy, Chromosomow zaproponowa� sw�j wariant.

��Gdyby mnie si� to przydarzy�o � doda� � nie przepu�ci�bym szansy, uczyni�bym wszystko, by wydrze� naturze jeszcze jedn� jej tajemnic�.

��Prosz�, niech si� pan sam przylepia. A mnie niech pan pu�ci. Bo zrobi� taki zamach � powiedzia� in�ynier Machorkin, pos�uguj�c si� �argonowym wyra�eniem z rz�du tych, jakich dawniej nie spotyka�o si� w jego s�ownictwie � �e si� wszyscy znajdziecie w ciupie. Chuliga�stwo, z�a wola. Nagonka na wybitnego uczonego!

Zapomnia� najwidoczniej, �e znajduje si� obecnie w szczeg�lnej sytuacji, a mo�e jeszcze si� do niej nie przyzwyczai�, w ka�dym razie przez jego cia�o przebieg�y jakie� fale, zacz�� si� skr�ca� z b�lu. Ostrzy�ony na je�a profesor pobieg� po siekier�. Nauczycielka �wieci�a latark�, Chromosomow zamachn�� si� i r�bn�� siekier� w pie�. Ale natychmiast rozleg� si� taki krzyk, jak gdyby Chromosomow ugodzi� in�yniera Machorkina w nog�. Z okien wysun�o si� kilka g��w, ale nikt nie zauwa�y� w ciemno�ci trzech znieruchomia�ych ludzi. Chromosomow zrozumia�, �e sprawa in�yniera Machorkina wygl�da gorzej, ni� by si� mog�o wyda� na pierwszy rzut oka.

��Prosz� powiedzie� � zacz�� Chromosomow � po co pan tu przyszed� w nocy i po co dotyka� tego drzewa?

��Wyda�o mi si� po ciemku, �e kto� si� dobiera do samochodu. Wybieg�em � nikogo. Wi�c rozw�cieczony tym, �e musz� biega� po deszczu, chwyci�em pie� i zacz��em trz��� drzewem. Prawd� m�wi�c chcia�em je wyrwa�. Od kiedy ono tu ro�nie, ci�gle mi si� wydaje, �e co� zagra�a samochodowi. A to samoch�d ekspery� O, Bo�e, za jakie grzechy tak mnie pokara�e�!�

Zn�w nim potrz�sn�o. Kiedy si� uspokoi�, powiedzia�: � Prosz� pojecha� po lekarza�

��Czym pojecha�? � zdziwi� si� Chromosomow.�� Jest czwarta nad ranem.

��Moim samochodem. Dam panu kluczyki�

��Ale to przecie� samoch�d eksperymentalny�

��Tylko ja wiem, gdzie w tym samochodzie s� cz�ci eksperymentalne. Prosz� go traktowa� tak, jakby to by� najzwyklejszy w�z.

Chromosomowowi nie dane by�o zasn�� tej nocy. Przywi�z� lekarza dy�urnego. Lekarz obszed� drzewo par� razy, powiedzia�: Wypadek bez precedensu. By� mo�e konieczna b�dzie interwencja chirurga�� � i poszed� sobie. Odwi�z� go tym samym samochodem Chromosomow. I ju� nie wr�ci�. Na pro�b� in�yniera Machorkina pojecha� organizowa� ochron� obiektu. Wczesnym rankiem podjecha�a pod dom p�ci�ar�wka wy�adowana �wie�utkimi deskami. Dw�ch cie�li zabra�o si� do budowania p�otu wok� in�yniera Machorkina. Skierowa� ich tu wydzia� budowlany ogrodu botanicznego, postawiony na nogi przez Chromosomowa. Oko�o po�udnia zjawi� si� milicjant i zaj�� stanowisko przy nowo wzniesionym p�ocie. A wieczorem ju� ca�y dom wiedzia�, �e pod czujn� ochron� otoczony tajemnic� pa�stwow� in�ynier Machorkin prowadzi� tam niezmiernie wa�ne i �miertelnie niebezpieczne eksperymenty. Lidia Pietrowna takich w�a�nie udziela�a wyja�nie� na pro�b� in�yniera Machorkina, kt�rym raz po raz wstrz�sa�y paroksyzmy b�lu.

Min�� miesi�c. Lokatorzy przyzwyczaili si� do p�otu, ale nie zbli�ali si� do� � obawiali si� promieniowania. Obcy zreszt� tak�e. Natomiast Chromosomow co wiecz�r otwiera� furtk�. Milicjant uprzejmie usuwa� si� na bok, profesor wchodzi� za parkan. Pod drzewem, opieraj�c przywar�a do drzewa r�k� na specjalnym stole, siedzi in�ynier Machorkin. Przed in�ynierem le�y gruby brulion du�ego formatu. In�ynier Machorkin lew� r�k� notuje w tym brulionie swoje spostrze�enia. Chromosomow bierze ksi�g�, podnosi j� do oczu, czyta:

��18 lipca. Bardzo wysoko przelatuje stado ptak�w. Li�cie zaczynaj� dygota� i dr�� a� do chwili, kiedy stado znika�. � Dobrze � wzdycha Chromosomow i odk�ada brulion � ale to za ma�o. To spostrze�enie m�g�by uczyni� ka�dy cz�owiek nie zwi�zany bezpo�rednio z obiektem. Na przyk�ad ja. Pan za� powinien wykorzystywa� wszystkie zalety niecodziennej sytuacji. Prosz�, niech si� pan ws�uchuje w sw�j �wiat wewn�trzny, niech pan rejestruje swoje doznania. Zreszt� nie musz� pana poucza�, sam pan jest naukowcem. Mo�e zrobimy analiz� krwi, analiz� sok�w trawiennych? Nie mo�emy przecie� og�osi� tego wszystkiego w czasopi�mie naukowym � gor�czkowa� si� Chromosomow � ograniczaj�c si� tylko do go�ego faktu, kt�ry zes�a� nam sam los? Naszym zadaniem jest wyci�ni�cie z tego faktu wszystkiego, co si� ze� da. Tak, tak, to nasze zadanie, pa�skie tak�e, poniewa� pod artyku�em w �Biuletynie Nauk Biologicznych� znajdzie si� tak�e i pa�skie nazwisko�

I zagrawszy w ten spos�b na pr�no�ci in�yniera Machorkina Chromosomow pochyla si� i zagl�da swemu rozm�wcy w twarz. In�ynier Machorkin milczy, u�miecha si� i jest to jaki� dziwny, nieobecny u�miech, tak u�miechaj� si� pogr��eni w swoich chybotliwych rozmy�laniach niewidomi. Chromosomow ma do siebie pretensj� � by� niedelikatny.�� Niech si� pan nie niepokoi � mamrocze � komunikat o tym, co tu zasz�o, rozes�any zosta� do pi��dziesi�ciu instytut�w botaniki na ca�ym �wiecie. To nie do pomy�lenia, by przynajmniej w jednym z tych instytut�w nie spotkano si� ju� z analogiczn� sytuacj�, z pewno�ci� kto� nam podpowie, jakie jest wyj�cie. Prosz� si� nie niepokoi�, ju� wkr�tce pana st�d wyzwolimy. Cz�owiek nie mo�e by� przedmiotem eksperyment�w. Je�li nie jest pan w stanie si� skoncentrowa�, to prosz� tego nie robi�. Znajdziemy inne sposoby. Czy Lidia Pietrowna dostatecznie dba o pana? Karmi pana, przynosi czyst� bielizn�?

��Dba, karmi � opowiada� szczeg�owo in�ynier Machorkin.�� Uszy�a mi specjaln� koszul�, kt�r� mog� wk�ada� nie przesuwaj�c r�ki przez r�kaw�

��Oczywi�cie zajmiemy si� panem, prosz� si� nie niepokoi�. Do jutra��� I Chromosomow odchodzi�, przepraszaj�co ogl�daj�c si� jeszcze od furtki.

Ale in�ynier Machorkin z dnia na dzie� coraz dok�adniej zdawa� sobie spraw� z tego, dlaczego znalaz� si� w tej sytuacji, sk�d ta symbioza. Wiedzia� tak�e, �e gdyby nawet Chromosomow rozes�a� te listy nie do pi��dziesi�ciu, ale do pi�ciuset instytut�w naukowych na ca�ym �wiecie, to jemu, Machorkinowi, i tak to nic nie pomo�e. A� do jesieni, do listopada, do zimnych deszcz�w b�dzie tu siedzia�, a potem nagle wstanie, przeci�gnie si� rozkosznie, wzniesie ku niebu obie r�ce i wyjdzie za furtk�, wprawiaj�c w przera�enie stoj�cego tam milicjanta. Stanie si� tak, poniewa� wszystkie si�y witalne drzewa cofn� si� g��boko w rdze� pnia, mo�e nawet do korzeni. In�ynier wie o czym�, o czym nie wiedz� w �adnym z pi��dziesi�ciu instytut�w biologicznych �wiata, je�li oczywi�cie nie ma tam drugiego takiego jak on. Drzewo si� boi. Ka�da �ywa istota na Ziemi musi walczy� ze swymi wrogami; gdyby zaniecha�a tej walki, wygin��by ca�y gatunek. Drzewa wraz z ich sposobami obrony i ataku ukszta�towa�y si� na d�ugo przedtem, nim pojawi� si� na Ziemi cz�owiek. �y�y sobie niczego si� nie obawiaj�c. C� dla nich znaczy�y cho�by nawet najostrzejsze k�y, cho�by najpot�niejsze tr�by s�oni! Drzewa umiera�y �mierci� naturaln�. Jak jednak maj� si� broni� przed pi�� tarczow�? Gdzie� w g��bi ich kom�rek kszta�towa�y si� nowe cechy, nowe w�a�ciwo�ci, strumie� promieniowania wzmocni� je, spowodowa� nag�y skok mutacyjny, do kt�rego wszystko ju� od dawna by�o przygotowane. Ka�dy, kto wchodzi do lasu, musi sta� si� �yczliwy. Cz�owiek powinien zacz�� wsp�czu� wszystkiemu, do �yje, powinien poczu� si� cz�stk� przyrody, wchodz�c do lasu musi by� spokojny i zr�wnowa�ony. Nie robi si� tego dla ludzi, przyroda bowiem nie jest ani dobra, ani z�a; jak wiele jednak ludzie mog� skorzysta�, dzi�ki tej nowej w�a�ciwo�ci drzew!

��Dobrze, niech drwale maj� za swoje!�� o ma�o co nie wykrzykn�� na g�os in�ynier Machorkin, kiedy po raz pierwszy zacz��, niewyra�nie jeszcze, zdawa� sobie spraw� z tego, co zasz�o.�� C� za pretensje drzewa mog� mie� do mnie?�

Mija�y dni. Powoli, jakby zgodnie z rytmem obiegu sok�w w drzewie, sok�w, kt�re niew�tpliwie kr��y�y r�wnie� i w in�ynierze Machorkinie, doznawa� on nowych wra�e�, przek�ada� te wra�enia na j�zyk my�li.

��C� ukrywa�, teraz ca�e moje �ycie wewn�trzne jest na widoku. Chodzi�em w�ciek�y i jeszcze bardziej w�cieka�em si� dlatego, �e musia�em ukrywa� to, �e jestem w�ciek�y. Strumie� promieniowania � a jest on z pewno�ci� proporcjonalny do og�lnej powierzchni listowia � nie m�g� przemieni� mojej w�ciek�o�ci w dobro�. Niewiele brakowa�o, a drzewo by usch�o. Nie jest istotne, kim jest cz�owiek wchodz�cy do zagajnika, in�ynierem, drwalem czy klownem. Wszed�e� do zagajnika pe�en niedobrych przeczu� i z tymi samymi uczuciami stamt�d wyszed�e�. I na tym ko�czy si� pierwsze stadium�

A skoro pierwsze stadium nie pomaga, zaczyna si� stadium drugie. Polega ono na stworzeniu takiej sytuacji, w kt�rej drzewo i jego wr�g zlewaj� si� w jeden organizm, �yj�cy jednym �yciem. Drzewo i jego wr�g musz� mokn�� na tym samym deszczu, oddycha� tym samym wiatrem, przykrywa� si� tym samym niebem. Je�li kto� uderzy w drzewo � zaboli to i drzewo, i jego wroga. K�amliwa czy z�a my�l wroga jak sygna� wielkiego niebezpiecze�stwa wywo�uje natychmiast b�l, kt�ry odczuwa drzewo, i co za tym idzie, jego wr�g.

�Ale dlaczego to w�a�nie ja?� � my�li niekiedy in�ynier Machorkin w momentach, gdy przelatuje wielkie stado ptak�w. Drzewo w�wczas staje si� czujne, zwi�zki ��cz�ce je z cz�owiekiem ulegaj� os�abieniu � jestem najzwyklejszym obywatelem, niczego nadzwyczajnego nie dokona�em. Podskakiwa�em, to prawda, rozpycha�em si� �okciami, gard�owa�em o nieistniej�cych wynalazkach. Przytwierdzi�em do drzwi mosi�n� tabliczk�: �In�ynier Machorkin, wynalazca. Konsultacje z dziedziny konstruowania urz�dze� o ca�kowicie nowych zasadach dzia�ania w soboty od 9.00 do 12.00�. A kiedy przyszed� do mnie ten ch�opak, to cudowne dziecko, i przej�ty zaproponowa� wykorzystanie przekszta�ce� obrotowych pola magnetycznego do nap�dzania d�wig�w wysi�gnikowych, napina�em mu na karteczce: �PV=GRT�. D�ugo �ama� sobie nad tym g�ow�, nie podejrzewaj�c, �e jest to elementarny wz�r termotechniczny i przy przypadkowych spotkaniach patrzy� na mnie z jeszcze wi�kszym szacunkiem uni� przedtem. Ale nie sadza si� przecie� za ma�ostkowo��; za to, �e cz�owiek chcia�by si� wydawa� kim� lepszym, ni� jest w gruncie rzeczy, kim�, kim chcia� zosta�, ale kim nie zosta�, tak�e nie karze si� wi�zieniem. A ja siedz� niewinnie. S�d by mnie nie skaza�, morali�ci niewiele mieliby mi do zarzucenia, takich jak ja jest wielu. �Ale cierpi� w�a�nie ja�.

Ptaki odlatuj�, dzieci id� spa�, dobroduszni doro�li wracaj� ze spaceru do dom�w. Drzewo jest spokojne. In�ynier Machorkin �pi. Nic mu si� jednak nie �ni. Drzewo czuwa i cz�owiek nie snuje w�asnych sn�w, tylko doznaje tych wra�e�, kt�rych doznaje drzewo.

Jest to drugie stadium. A jesieni�, kiedy li�cie opadn�, funkcje �yciowe drzewa zostan� przyhamowane, zasoby energetyczne oka�� si� wystarczaj�ce tylko dla organizmu podstawowego, cz�owiek stanie si� niepotrzebnym obci��eniem i, przeobra�ony, b�dzie wreszcie m�g� odej��.

Przez ca�e �ycie in�ynier Machorkin marzy� o dokonaniu odkrycia naukowego. Postanowi�, �e je�li mu si� to nie uda, to w ka�dym razie zrobi wszystko, aby udawa�, �e go dokona�. Ale oto jego odkrycie � wielkie odkrycie, co si� zowie � zosta�o dokonane, a on, in�ynier Machorkin nie kwapi si� z og�oszeniem go, nie marzy o zaj�ciu miejsca w prezydium. Uwa�a, �e za wcze�nie jeszcze rozg�asza�, jakie s� s�abe miejsca przyrody. Mog� si� bowiem znale�� tacy, kt�rzy wymy�l� co� w rodzaju maski gazowej zabezpieczaj�cej przed promieniowaniem dobroci. Niech�e te drzewa zostan� zasadzone wsz�dzie tam, gdzie �yj� ludzie, niech�e uczeni badaj� je stosuj�c swoje normalne metody. Niczego si� nie dowiedz�! In�ynier Machorkin za� to wszystko og�osi, kiedy odzyska wolno�� i upewni si� ostatecznie, �e zosta� przeobra�ony.

In�ynier Machorkin siedzi za wysokim drewnianym parkanem z ciemniej�cych powoli desek i lew� r�k� zapisuje w brulionie swoje spostrze�enia. Dotycz� one najrozmaitszych ma�o istotnych wydarze�. Wygl�da na to, �e drzewo darzy go zaufaniem � w ka�dym razie in�ynier nie odczuwa ju� tych nieustannych, to s�abszych, to mocniejszych wy�adowa�. Tylko z rzadka w nowym in�ynierze dochodzi do g�osu stary Machorkin, podnosi g�ow�, chichocze. Cieszy si� ze z�o�liw� satysfakcj�, uszcz�liwia go to, �e in�ynier Machorkin raz jeszcze okaza� si� m�drzejszy od wszystkich. Przecie� za to, �e sobie tu najspokojniej w �wiecie siedzi, za to, �e b�dzie m�g� z�o�y� sw�j podpis pod komunikatem o jednym z najdonio�lejszych odkry� naukowych wyp�ac� mu jeszcze w dodatku zasi�ek chorobowy. Ale ta rado�� nie trwa nigdy d�u�ej ni� trzy minuty. Drzewo czuwa � sinusoida b�lu przenika cia�o in�yniera Machorkina. In�ynier dygoce i natychmiast przestawia si� na rozmy�lania o wyst�pach wielkiej orkiestry symfonicznej Filharmonii z Bostonu.

Prze�o�y�a Irena Lewandowska

Uwa�a si� powszechnie, �e przewidywanie przysz�o�ci jest wy��czn� domen� pisarzy-fantast�w. Ale ich wyobra�nia nie zawsze mie�ci si� w �cis�ych rygorach naukowej logiki. Zreszt� sam rodzaj uprawianej przez nich literatury zwalnia od odpowiedzialno�ci za prawid�owo�� ukazywanych wizji.

Dzisiaj jednak coraz cz�ciej przepowiadaniem dr�g rozwojowych ludzko�ci zaczynaj� si� zajmowa� uczeni. Oddajemy g�os znanemu radzieckiemu astrofizykowi, cz�onkowi-korespondentowi Akademii Nauk ZSRR, J�zefowi Szk�owskiemu.

Na pocz�tku wieku XIX angielski duchowny Thomas Robert Malthus stworzy� teori� g�osz�c�, �e ludno�� Ziemi ro�nie w post�pie geometrycznym (1:2:4:8:16:32 itd.), za� produkcja d�br materialnych � w post�pie arytmetycznym (1:2: 3:4:5 itd.). Malthus utrzymywa� dalej, �e wobec tego nieuniknione jest post�puj�ce zubo�enie ludzko�ci i �e g��d, choroby, wojny i inne kl�ski zmniejszaj�ce liczb� mieszka�c�w Ziemi nale�y uzna� za b�ogos�awie�stwo boskie.

Malthus wyliczy�, �e ludno�� Anglii podwajaj�c si� co 25 lat osi�gnie w roku 1950 siedemset cztery miliony os�b, za� wy�ywi� w tym czasie b�dzie mo�na zaledwie 77 milion�w ludzi. W rzeczywisto�ci liczba angielskich poddanych zwi�kszy�a si� w owym czasie tylko do 51 milion�w od�ywiaj�cych si� przeci�tnie lepiej ni� 11 milion�w ich przodk�w �yj�cych 150 lat wcze�niej.

Oczywi�cie �nie samym chlebem cz�owiek �yje�. Na poj�cie poziomu �yciowego sk�ada si� wiele innych czynnik�w. Jak nale�y je ��cznie oceni�?

Mo�na dla por�wnania pos�u�y� si� poziomem rozwoju energetyki. Bez zu�ycia bowiem energii nie do pomy�lenia jest zar�wno produkcja �ywno�ci i wyr�b odzie�y, jak i budowa mieszka�, ogrzewanie ich i o�wietlanie, i wreszcie panowanie cz�owieka nad �ywio�ami. Badaj�c spraw� pod tym k�tem przekonamy si�, �e poczynaj�c od ko�ca wieku XVIII do naszych dni produkcja energii zawsze wyprzedza�a wzrost liczby mieszka�c�w globu. Innymi s�owy, ten przyk�adowo wybrany �wska�nik dobrobytu� wbrew pesymistycznym proroctwom Malthusa nieustannie si� podnosi�.

Ale czy tak b�dzie si� dzia� r�wnie� i w przysz�o�ci?

Obecnie ludno�� Ziemi zwi�ksza si� �rednio o 2�% rocznie. Zdaniem fachowc�w z ONZ za 35 lat (oko�o roku 2000) ludno�� ta si� podwoi i przekroczy liczb� 6 miliard�w os�b. A tymczasem zasoby energetyczne planety maj� swoje granice i w niekt�rych okolicach mog� si� wyczerpa� ju� za jakie� 15�20 lat.

Co prawda energetyk� mo�e uratowa� paliwo j�drowe. B�d�my optymistami i za��my, �e uda si� rozwi�za� wyj�tkowo z�o�ony problem kontrolowanej reakcji termoj�drowej (synteza lekkich pierwiastk�w z wodoru i jego izotop�w). W�wczas surowiec energetyczny b�dziemy czerpa� ze zwyk�ej wody, a przecie� mamy jej na Ziemi pod dostatkiem, ca�e oceany.

Ale�

��czna moc reaktor�w j�drowych te� nie mo�e przekroczy� okre�lonego pu�apu. Laureat nagrody Nobla Miko�aj Siemionow, wiceprzewodnicz�cy Akademii Nauk ZSRR, uwa�a, i� ten pu�ap wyznaczony jest niebezpiecze�stwem przegrzania powierzchni Ziemi i otaczaj�cej j� atmosfery.

Gdyby ciep�o wydzielane przy spalaniu paliwa j�drowego osi�gn�o wielko�� 10�% energii promienistej S�o�ca padaj�cej na nasz� planet�, to taki skromny pozornie dodatek do strumieni kosmicznego ciep�a wywo�a powszechn� zmian� klimatu. �rednia temperatura na Ziemi wzro�nie przypuszczalnie o 7��C. Rozpocznie si� gwa�towne topnienie lodowc�w arktycznych i antarktycznych, a p�niej mo�e nawet nast�pi �wiatowy potop. Gwa�towne zachwianie istniej�cych warunk�w geofizycznych kryje w sobie niebezpiecze�stwo trudnych do przewidzenia katastrof.

Niekt�rzy autorzy zagraniczni s�dz�, �e trzeba b�dzie zamrozi� energetyk� na jakim� niezmiennym poziomie i jak najsurowiej zakaza� jej dalszego rozwoju. W�tpi� jednak, aby to by�o mo�liwe. My�l�, �e spo�ecze�stwo, w kt�rym zahamowano ilo�ciowy i jako�ciowy wzrost si� wytw�rczych, skazane jest na zag�ad�.

Przypu��my teraz, �e produkcja energii i d�br materialnych b�dzie wzrasta� tylko o 1/3 procent rocznie. Ale nawet przy takim ��wim tempie rozwoju globalna produkcja po 100 latach si� podwoi, po up�ywie 1000 lat wzro�nie 20 tysi�cy razy, a za 2500 lat � 10 miliard�w razy!

Co do energii, to jej sekundowa produkcja osi�gnie potworn� wielko��, r�wn� stukrotnej ilo�ci ciep�a i �wiat�a otrzymywanej przez Ziemi� od S�o�ca.

Pomi�my na razie niebezpiecze�stwo przegrzania atmosfery i zastan�wmy si�, czy oceany z ich, zdawa�oby si�, niewyczerpanymi zasobami wodoru, zdo�aj� zaspokoi� to energetyczne pragnienie.

Gdyby wszystek deuter zawarty w wodach planety chciano spali� w urz�dzeniach termoj�drowych, to uzyskana w ten spos�b energia wystarczy (zak�adaj�c to nieprawdopodobnie niskie tempo rozwoju energetyki 1/3 procent rocznie) ludzko�ci nie d�u�ej ni� na 2550 lat. Nawet je�eli do tego czasu ludzie naucz� si� spo�ytkowywa� w reakcjach syntezy zwyk�y wod�r, a nie tylko jego ci�kie izotopy, to i tak �spalenie� ca�ej wody zawartej we wszystkich oceanach �wiata (a dalsze osuszanie Ziemi wydaje si� niecelowe) dostarczy energii zaledwie na jaki� dalszy tysi�c lub dwa tysi�ce lat.

Co si� tyczy promieniowania s�onecznego padaj�cego na Ziemi�, to nawet przy jego stuprocentowym wykorzystaniu pokry�oby ono zaledwie jedn� stutysi�czn� potrzeb energetycznych ludzko�ci w wieku XLV.

W roku 1895 ukaza�a si� w Rosji ksi��ka Konstantego Cio�kowskiego �T�sknoty do Ziemi i nieba�. Autor zwraca� uwag� czytelnik�w na bezsens sytuacji, w kt�rej Ziemia przechwytuje zaledwie jedn� dwumiliardow� ca�kowitego strumienia s�onecznej energii, i wyra�a� przekonanie, i� ludzie winni zaw�adn�� �wszystkim s�onecznym ciep�em i �wiat�em�. Cio�kowski wierzy�, �e ludzko�� wcze�niej czy p�niej zacznie osiedla� si� w kosmosie, gdzie znajdzie pod dostatkiem nie tylko energii, ale r�wnie� zasoby materialne i przestrze� �yciow�.

Przebudowa przestrzeni oko�os�onecznej zajmie wed�ug Cio�kowskiego setki tysi�cy, a nawet miliony lat. Zagospodarowany kosmos dostarczy wszystkiego co niezb�dne praktycznie nie ograniczonej liczbie ludzi.

�T�sknoty� Cio�kowskiego wydawa�y si� na pocz�tku naszego wieku ja�owym marzycielstwem, nieszkodliwym dziwactwem prowincjonalnego nauczyciela. Jak�e si� czasy zmieniaj�! Niedawno radziecki kosmonauta Aleksy Leon�w i ameryka�ski kosmonauta White dowiedli, �e cz�owiek mo�e pracowa� w pozbawionej powierzchni przestrzeni wszech�wiata. To do�wiadczenie sta�o si� nowym krokiem na drodze realizacji marze� Cio�kowskiego.

Zagospodarowanie przestrzeni kosmicznej pozwoli pomy�lnie rozwi�za� wiele podstawowych problem�w wysuni�tych przez Malthusa w jego pesymistycznych proroctwach.

Prze�o�y� Tadeusz Gosk

D��enie do niezwyk�o�ci, ��dza zobaczenia czego� nowego, nie zbadanego, jest prawdopodobnie jedn� z najwa�niejszych cech natury ludzkiej. Dlatego w�a�nie w romantyce odkry� zawsze tkwi�a doza fantazji, kt�ra � co prawda � czasami nie wytrzymywa�a konfrontacji z �yciem, z realnymi faktami. Kiedy wi�c nie zosta�o miejsca dla fantastycznego �wiata, jaki spodziewano si� znale�� na Ziemi, znik�o, zdawa�oby si�, wszystko, co romantyczne.

Nie ma ju� prawie �adnej nadziei znalezienia na naszej planecie osobliwych istot, zagubionych �wiat�w, oaz �ycia przedhistorycznego. Nie zosta�y �adne �bia�e plamy� na kuli ziemskiej, chyba tylko na dnie oceanu i gdzieniegdzie w okolicach wysokog�rskich. Ale nic �nadnaturalnego� i tam raczej si� nie znajdzie. Bajeczna Atlantyda? Relikty innej kultury? Czy wreszcie inne tajemnice, ukryte g��boko pod ziemi� albo w krajach, gdzie rzadko st�pa�a noga cz�owieka?

Nikomu oczywi�cie nie wzbrania si� wkroczy� na drog� porywaj�cych odkry�. Jednak�e uwag� uczonych coraz to silniej przyci�gaj� inne �wiaty, problem cywilizacji pozaziemskich. Ale czy wy��cznie uwag� uczonych? Nie, nie istnieje bowiem inne tak og�lnoludzkie zagadnienie.

Dawniej na pytanie, czy we wszech�wiecie jeste�my samotni, mogli�my odpowiada� jedynie w drodze spekulacji. Przekonanie o wyst�powaniu w nim innych rozumnych istot czerpali�my z niesko�czono�ci gwiezdnego �wiata, z powszechno�ci rz�dz�cych nim praw. Odpowiedzie�: �Tak, jedyni� � znaczy�oby to uzna� wyj�tkowo�� planety Ziemi, odrodzi� geocentryzm, od kt�rego ju� blisko do idei boskiej kreacji �wiata, przybranej � rzecz jasna � we wsp�czesn�, naukow� na poz�r szat�.

W naszych czasach my�l o wielo�ci zamieszkanych �wiat�w nabra�a mocy realnej hipotezy, nie dowiedzionej wprawdzie, lecz w pe�ni prawdopodobnej. Istota rzeczy w�a�nie tkwi nie w intuicyjnym przekonaniu Giordana Bruna, nie w analogii mi�dzy Ziemi� a �niezliczonymi ziemiami�, w kt�rych istnienie wierzy�, lecz przede wszystkim w licznych faktach nagromadzonych przez nauki przyrodnicze naszego stulecia.

Mo�na dyskutowa� nad s�uszno�ci� takiej czy innej oceny liczby zamieszkanych planet we wszech�wiecie, mo�na r�nie traktowa� problem poszukiwania pozaziemskich ognisk rozumu, mo�na wreszcie waha� si� mi�dzy twierdzeniami, i� �ycie jest niezmiernie rzadkie lub � przeciwnie � nader rozpowszechnione. Dowodzi� jednak, �e �my jedni�, sta�o si� obecnie ca�kiem niemo�liwe, je�li nie chcemy si�ga� do absurdalnych argument�w i stawia� wszystkiego do g�ry nogami.

Jak�e w istocie rzeczy nazwa� taki �argument� wysuni�ty przez leningradzkiego literata W. Lwowa: �Ca�a przestrze� wok� Ziemi i sama Ziemia dawno ju� powinny roi� si� od techniki z innych gwiazd�� Skoro tak nie jest, to wyp�ywa z tego wniosek o �jedyno�ci ziemskiego ogniska rozumu�, o samotnej egzystencji ludzko�ci �na olbrzymim polu rozpostartym na miliardy lat �wietlnych�.

To w�a�nie oznacza przystraja� geocentryzm w nowe szaty, a na dobitek gra� na ludzkiej pysze! Skoro�my samotni, to s�dzone nam jest gospodarowa� w ca�ym dostrzegalnym kosmosie i ci��y na nas odpowiedzialno�� nie tylko za nasz� w�asn� planet�, ale i za ca�y wszech�wiat (nawiasem m�wi�c, wynika z tego, �e �pusty�?).

Ma si� rozumie�, o wiele pro�ciej i �atwiej uznawa� si� za jedynych w�adc�w kosmosu ukrywaj�c si� za pancerzem �neogeocentryzmu�. A powo�uj�c si� na Cio�kowskiego mo�na przy tym m�wi� o pot�dze cz�owieka podbijaj�cego bezgraniczny wszech�wiat. Ale przecie� ten�e Cio�kowski � jak o tym b�dzie mowa ni�ej � nigdzie nie zaprzecza� i nie m�g� zaprzecza�, �e nie jeste�my samotni w przestrzeniach kosmicznych.

Wszystkie dowody �neogeocentryzmu� opieraj� si� na tym, �e ludzko�� ziemska dotychczas nie znalaz�a si� w zasi�gu �dzia�alno�ci gospodarczej� innych cywilizacji, �e na razie nie znaleziono �adnych �lad�w go�ci z kosmosu� Trudno orzec, czego wi�cej w rozwa�aniach �neogeocentryst�w�: ograniczono�ci (zamaskowanej rzekom� �mia�o�ci� my�li, nie odrzuca si� bowiem post�pu w skali kosmicznej, ale tylko dla nas, Ziemian: jeste�my wszak jedyni!) czy niech�ci do uznania r�norodno�ci, elastyczno�ci, mo�liwo�ci istnienia rozmaitych dr�g ewolucji �ycia we wszech�wiecie i istnienia kogo�, kto mo�e by� od nas �rozumniejszy�.

Czy tego jednak chcemy, czy nie, nauka XX wieku wyrzek�a si� geocentryst�w� Na przyk�ad w czasie konferencji og�lnozwi�zkowej w Biurakanie astronomowie, astrofizycy, in�ynierowie, radioelektrycy, a nawet j�zykoznawcy (lingwistyka kosmiczna � nauka o �rodkach porozumienia z bra�mi w rozumie � tak�e zaczyna si� rozwija�!) dyskutowali nad problemem cywilizacji pozaziemskich. Rozwa�ali go ze stanowiska materialistycznego korzystaj�c z do�wiadczenia nauki i techniki, przygotowuj�c grunt dla przysz�ych kontakt�w. Jakiekolwiek wypowiadano by s�dy o szczeg�ach, to jednak wnioski og�lne okaza�y si� bezsporne dla wszystkich.

Nie by�o wi�c spraw� przypadku utworzenie w Akademii Nauk ZSRR Komisji do Spraw ��czno�ci Mi�dzygwiezdnej (organizacja jedyna w swoim rodzaju, pierwsza w ca�ej historii ludzko�ci!). W uchwale konferencji biuraka�skiej podkre�la si�: �Nawi�zanie kontakt�w z cywilizacjami pozaziemskimi mia�oby najdonio�lejsze znaczenie dla nauk przyrodniczych, filozofii i praktyki spo�ecznej ludzko�ci. Do ostatnich czas�w zadanie to by�o niewykonalne technicznie�. Teraz jest ono �w pe�ni dojrza�ym i aktualnym problemem naukowym�.

Lepszej odpowiedzi oponentowi obstaj�cemu przy jedyno�ci Ziemian znale�� si� nie da. Nic nie przeszkodzi nam, by�my w my�l nakaz�w Cio�kowskiego i Wiernadskiego podbijali i przekszta�cali gwiezdne �wiaty, rozszerzali noosfer� � sfer� �ycia ludzko�ci. Ale tego prawa nie s� r�wnie� pozbawione inne istoty rozumne, z kt�rymi wcze�niej lub p�niej si� zetkniemy!

Istniej� do�� bliskie nam gwiazdy podobne do S�o�ca. Jedn� z nich nazywamy Tau Wieloryba, drug� � Epsilon Eridana. Odleg�o�� od nich wynosi �tylko� jedena�cie lat �wietlnych � w skali mi�dzygwiezdnej niezbyt to dalekie s�siedztwo. Powsta�a wi�c koncepcja nawi�zania kontaktu z tymi uk�adami gwiezdnymi, z ich mo�liwymi mieszka�cami. Powsta� projekt Ozma.

Oz to kraj z ameryka�skiej bajki dzieci�cej, Ozma � kr�lowa tego kraju. Hipotetyczna cywilizacja s�siednia sta�a si� wi�c dla astronom�w czarodziejskim krajem, z kt�rego spodziewali si� uzyska� wie�ci. Projektowi nadano romantyczne imi� Ozma.

Nie przez przypadek chciano z�owi� sygna�y z Epsilon Eridana i Tau Wieloryba � gwiazd pojedynczych. Alfa Centaura, najbli�sza nam, lecz podw�jna, nie wchodzi w rachub�: okaza�o si�, �e raczej nie mog� tam istnie� odpowiednie dla �ycia planety.

Ameryka�scy radiofizycy skierowali wi�c anteny du�ego 85-stopowego teleskopu na �krain� Oz�. By�a to pierwsza w dziejach ludzko�ci pr�ba przej�cia programu radiowego nadanego przez inne istoty rozumne!

Odbi�r odbywa� si� na fali dwadzie�cia jeden centymetr�w � taka jest d�ugo�� fali promieniowania wodoru, najbardziej rozpowszechnionego pierwiastka kosmosu. Jest to wi�c najbardziej uniwersalny j�zyk radiowy wszech�wiata.

Trzy miesi�ce trwa�y poszukiwania prowadzone za pomoc� specjalnego wsp�czesnego sprz�tu radiotechnicznego o wysokiej czu�o�ci, zaopatrzonego w urz�dzenia do t�umienia zak��ce�. Ale w ci�gu tych trzech miesi�cy nie wykryto nic, co by�oby podobne do sztucznego sygna�u.

Niepowodzenie? Na razie tak. Widocznie poszukiwania by�y zbyt kr�tkotrwa�e. Dy�urowa�, s�ucha� co noc, z dnia na dzie�, z roku na rok, mo�e nawet przez stulecia� Nadzieja sukcesu mo�e okaza� si� z�udna, czy starczy wi�c zapa�u, by pe�ni� wacht� bez ko�ca? Nawet je�li cz�� roboty powierzy si� automatom? Psychicznie trudno przystosowa� si� do tego, aby czeka� i mie� nadziej� przez nieokre�lenie d�ugi czas nie maj�c �adnego potwierdzenia s�uszno�ci obranej drogi.

Zdaje mi si� zreszt�, �e �wiadomo�� wielko�ci celu to czynnik, z kt�rym niepodobna si� nie liczy�!

�Trudno oceni� prawdopodobie�stwo sukcesu, je�eli jednak nie b�dzie si� wcale prowadzi� poszukiwa�, to b�dzie ono r�wne zeru�. S�uszno�� wypowiedzi D. Cocconiego i F. Morrisona, znanych badaczy problemu komunikacji mi�dzygwiezdnej, nie budzi w�tpliwo�ci. Radioastronomia pozaatmosferyczna z urz�dzeniami rozmieszczonymi w stacjach pozaziemskich, np. na Ksi�ycu, dla kt�rej przestan� istnie� przeszkody utrudniaj�ce obecnie prace astronom�w, to nowa baza wypadowa do bada� wielkiego wszech�wiata.

Ju� teraz my�li si� o tym, aby radioteleskopy odbieraj�ce sygna�y naturalne przysposobi� r�wnie� do odbioru sygna��w sztucznych. Pozwoli to bez odk�adania sprawy ad calendas graecas przyst�pi� do utworzenia s�u�by galaktycznej. A mo�e ko�o nas od dawna przep�ywa informacja, kt�rej po prostu nie mogli�my dawniej odbiera�?!

Jako podstaw� podzia�u cywilizacji pozaziemskich na typy wed�ug stopnia rozwoju zaproponowano cech� energetyczn�. Zu�ycie energii to bez W�tpienia istotny wska�nik post�pu. Osi�gn�wszy pewien szczebel rozwoju cywilizacja powinna wszak przejawi� si� w skali kosmicznej w�a�nie dzi�ki swojemu wyposa�eniu energetycznemu. Przekszta�ci ona sw�j system gwiezdny, potem za�, w nast�pnym etapie, opanuje r�wnie� zasoby swojej galaktyki.

Radziecki astronom N.S. Kardaszew uwa�a za rozs�dne uzna� obecne zu�ycie energii za podstaw� oceny typu CP (cywilizacji pozaziemskiej � termin �wie�o ukuty).

Cywilizacja ziemska odpowiada poziomowi CP-L Potrzebowa�a miliard�w lat, aby ten poziom osi�gn��. Teraz jednak trzeba tylko tysi�cy lat (tempo znacznie wzrasta!), by si� pojawi�a CP-II: w�wczas ca�a energia s�oneczna b�dzie do dyspozycji ludzko�ci. Jeszcze dziesi�tki milion�w lat i powstanie CP-III, kt�ra ow�adnie energi� wielu s�o�c � cia� niebieskich naszej Galaktyki. W og�le r�nice wieku poszczeg�lnych CP mog� � jak widzimy � wynosi� dziesi�tki milion�w lat. Nasza, ziemska cywilizacja, w kt�rej niedawno dopiero rozpocz�� si� intensywny rozw�j techniki, nie wysz�a jeszcze z powijak�w.

Je�eli istniej� podobne do Ziemi planety, to w�r�d nich powinny by� i takie, kt�re s� o wiele od Ziemi starsze. Trzeba wi�c uzna�, �e nasi bracia w rozumie mogli posun�� si� naprz�d niewyobra�alnie daleko. Szykuj�c si� do wzajemnego zrozumienia nale�y uwzgl�dni� i to.

Jak wida�, cywilizacji pierwszego typu � CP-I � nie da si� wykry� i wej�� z ni� w kontakt, na razie bowiem nie wystarcza na to czu�o�� naszych urz�dze� radiowych. Typ drugi i trzeci to nasi przypuszczalni abonenci, jakkolwiek mo�liwy jest tylko jednostronny odbi�r, a nie wymiana informacji.

W zwi�zku z tym nasuwaj� si� najr�norodniejsze pytania czasem �przypominaj�ce interesuj�c� zabaw�, jak stwierdza jeden z uczonych. Przytoczymy niekt�re z nich.

Czy nie zaczniemy odbiera� sygna��w cywilizacji, wys�anych bardzo dawno, tak dawno, �e nadawcy radiotelegram�w nawet nie pozostali przy �yciu? �wiat�o mo�e przecie� biec od gwiazdy, kt�ra przesta�a by� s�o�cem, od zimnego kar�a, jako �wiadek jej m�odo�ci. Prawdziwy obraz gwiezdnego �wiata wcale nie jest taki, jaki ogl�damy przez teleskopy. Tak wi�c wiadomo�ci radiowe nadchodz�ce z op�nieniem s� jedynie swoistym dokumentem historycznym. Mia�by on nieocenion� warto��, niemniej jednak by�by to g�os z przesz�o�ci.

Ale nawet jednostronny odbi�r sygna��w to najniezwyklejsze przedsi�wzi�cie, jakim kiedykolwiek zajmowa� si� cz�owiek. Niechaj galaktyczna komunikacja radiowa b�dzie spraw� odleg�ych pokole�. W skali kosmicznej �ycie nasze jest oka mgnieniem, ca�a ludzko�� natomiast ma przed sob� miliony lat. Dla niej wielk� warto�� maj� nawet sygna�y wygas�ych cywilizacji, cho� znacznie rozs�dniej jest nie uwa�a� ich za ca�kowicie wymar�e.

Technika wykrywania sygna��w p�yn�cych z kosmosu niew�tpliwie istnieje w cywilizacjach typu CP-II i CP-III, czy wi�c nasze stosunkowo s�abiutkie radiostacje powinny sygna�y wysy�a�? Czy nie zadowoli� si� raczej s�u�b� obserwacyjna, poszukiwaniem czynnych radiostacji, wiedz�c o tym, �e s� one silniejsze od ziemskich? Tak, nasze radiostacje powinny wysy�a� sygna�y, w przeciwnym bowiem razie CP pozostanie niezauwa�ona nawet w najbli�szych uk�adach gwiezdnych. Sygna�y wywo�awcze nale�y wysy�a� od razu nie czekaj�c na odpowied� � to droga najrozs�dniejsza.

Uczeni powa�nie rozwa�aj� obecnie problem cywilizacji pozaziemskich, kt�re rozwi�za�y kwesti� komunikacji mi�dzygwiezdnej: przypuszczalnie do kogo i jak nale�y wysy�a� sygna�y? Jak zachowa�yby si� inne istoty chc�c nawi�za� z kim� kontakt? Czy wys�a�yby najpierw swoje sygna�y wywo�awcze, czy przekaza�yby maksimum wiadomo�ci o sobie?

Przenikni�cie w kosmos, wyj�cie poza granice danej planety stanowi jeden z nieodzownych przejaw�w rozumu. Tote� w �aden spos�b nie mo�na wi�za� �ekspansji� kosmicznej ze spraw� zaopatrzenia w energi� w skali planetarnej. O ile ludzko�� kiedykolwiek zbuduje sfer� Dysona (cienko�cienn� kul� wok� S�o�ca w celu wykorzystania ca�ej energii jego promieniowania), tzn. osi�gnie wy�szy stopie� wykorzystania energii, o tyle niepor�wnanie wcze�niej zrealizuje zadanie lot�w nie tylko mi�dzyplanetarnych, ale i mi�dzygwiezdnych. To za� znaczy, �e Ziemia zamanifestuje si� ju� jako siedlisko rozumu, kt�ry zdo�aj� wykry� jej galaktyczni s�siedzi. Jeden cho�by statek odwiedzaj�cy inny uk�ad planetarny m�g�by si� sta� swoist� forpoczt� kontakt�w mi�dzygwiezdnych.

Okresy mi�dzy naszym wsp�czesnym poziomem zu�ycia energii a zu�yciem energii w epoce sfery Dysona, tym bardziej za� mi�dzy CP-II a CP-III, s� bardzo d�ugie. Czy� w tym czasie cywilizacja nie pokusi si� o nawi�zanie kontaktu z s�siadami i nie objawi si� w jaki� inny spos�b?

Mo�liwo�ci tych nie wyczerpuje sam tylko kontakt radiowy. Na sztucznych satelitach, na zagospodarowanym Ksi�ycu mo�na przy rozwini�tej helioenergetyce zbudowa� urz�dzenia radiowe wielkiej mocy. Ziemia b�dzie w�wczas �ha�asowa� w kosmosie o wiele silniej, co da si� znacznie �atwiej wykry�. Cywilizacja, kt�ra zrealizowa�a zadanie wyj�cia w kosmos, kt�ra osi�gn�a pierwsz� i drug� pr�dko�� kosmiczn�, to � naszym zdaniem � stopie� drugi. Nast�pi on nie za tysi�ce lat, lecz znacznie wcze�niej, po pierwszym, kt�ry w�a�nie prze�ywa nasza planeta.

Technika kosmiczna b�dzie si� rozwija� w szczeg�lnie szybkim tempie. Przecie� dos�ownie w naszych oczach poczyni�a ona wybitne post�py.

Na porz�dku dziennym stanie praktyczne osi�gni�cie trzeciej pr�dko�ci kosmicznej, mo�liwo�� wysy�ania sond bez pilota. Taka cywilizacja zacznie ju� przekracza� granice swojego uk�adu planetarnego. Tym samym zwi�ksz� si� mo�liwo�ci kontakt�w � jest to wzniesienie si� jeszcze o stopie�.

Z chwil�, kiedy dla pilotowanych statk�w otworzy si� droga ku gwiazdom, rozszerz� si� r�wnie� formy komunikacji wzajemnej. P�niej pojawi si� jeszcze jedna, najwa�niejsza dla ka�dej cywilizacji, nowa cecha jako�ciowa. Cywilizacja uzyska autonomi�, nie b�dzie ju� zale�na od swojego s�o�ca.

Nic nie pozostaje niezmienne we wszech�wiecie. Gwiazdy rozb�yskaj� i gasn�, rodz� si� i gin� uk�ady planetarne. Wieczny ko�owr�t materii z konieczno�ci rodzi � jak m�wi Engels � to tu, to �wdzie my�l�cego ducha. Czy jednak ten my�l�cy duch, pojawiwszy si� nieuchronnie, powinien tak samo nieuchronnie zgin��, aby pojawi� si� w innym miejscu na nowo?

Nasuwa si� tak�e inna zuchwale ju� prosta my�l. Nigdy bodaj nie nastr�cza�y si� tak oszo�amiaj�ce perspektywy. W nich z olbrzymi� si�� przejawia si� humanizm i wiara w bezgraniczn� pot�g� ludzkiego rozumu, dla kt�rego nie ma przeszk�d nawet na drodze w niesko�czono�� wszech�wiata.

Oczyma ducha Cio�kowski ogl�da� odleg�� przysz�o�� � ga�niecie S�o�ca. Nast�pi to, oczywi�cie, niepr�dko, przez d�ugie wi�c stulecia b�dzie ono �wieci� �yciodajnym �wiat�em. Dlatego my�l ta � o nieuniknionej zag�adzie gwiazdy dziennej � wcale nie jest wyrazem pesymizmu. Przeciwnie, Cio�kowskim kierowa�a troska o losy nadchodz�cych pokole�, kiedy pisa�: �Ga�niecie naszego S�o�ca nie b�dzie ju� zgub� ludzko�ci, b�dziemy bowiem mieli do dyspozycji miliardy innych � nowych� Na podstawie swoich prac naukowych niez�omnie wierz� w realno�� podr�y kosmicznych i zaludnienie s�onecznych przestwor�w�.

Tak jest, ludzko�� nigdy nie zginie� Przedarcie si� w kosmos, mo�liwo�� zamieszkania poza atmosfer� otworz� jej wyj�cie. Statki mi�dzygwiezdne przekszta�c� si� w ruchome osiedla. Cz�owiek wyruszy ku innym gwiazdom, aby tam znale�� now� ojczyzn�, nowe s�o�ce, zorganizowa� nowe �ycie. Zmienia� si� b�d� pokolenia, zmienia� si� b�d� i siedziby.

Ludzko�� nigdy nie zginie� Nie�miertelno��? Tak, nie�miertelno�� rodu ludzkiego, Cz�owieka.

Co jednak jest s�uszne dla naszej cywilizacji, s�uszne jest i dla ka�dej innej. Tak�e opanuje ona technik� pr�dko�ci kosmicznych. Tak�e opanuje sw�j uk�ad planetarny. Rozwijaj�c si� zdob�dzie mo�no�� osiedlania si� w kosmosie. R�wnie� o tym trzeba pami�ta� rozwa�aj�c zagadnienie �ycia we wszech�wiecie i wielo�ci zamieszkanych �wiat�w.

Ocalenie z zagra�aj�cej w odleg�ej przysz�o�ci katastrofy le�y w zasiedleniu galaktyki, w �dyfuzji� w ni�. Mo�e z niego w razie konieczno�ci skorzysta� cywilizacja, kt�ra osi�gn�a jeszcze wy�szy poziom. Dysponuj�c doskona�� technik� transportu kosmicznego b�dzie ona mog�a przenosi� si� we wszech�wiecie, znajdowa� dogodniejsze miejsca zamieszkania, podr�owa� w obr�bie swojej galaktyki, a nawet j� porzuci�.

Wykrycie �dyfuzji� cywilizacji i wej�cie w kontakt ze wsp�lnot� jakich� innych cywilizacji staje si� jeszcze prostsze. Nast�puje kolejny, trzeci stopie� rzeczywi�cie nieograniczonej sukcesji i nieograniczonego rozwoju intelektu. Powstawszy w jednym miejscu ogniska jego nie wygasaj�, lecz pojawiaj� si� gdzie indziej.

Nasuwa si� pytanie: dlaczeg� w takim razie my, cywilizacja, kt�ra uczyni�a pierwszy krok na drodze w kosmos, dysponuj�ca ju� do�� rozwini�t� radiotechnik�, domy�lamy si� jedynie istnienia �wy�szego intelektu�? Wszak zar�wno stopie� ni�szy, jak wy�szy, a tak�e wszystkie po�rednie mog� istnie� w niesko�czonym wszech�wiecie.

Patrole galaktyczne le�a�y dotychczas poza naszymi mo�liwo�ciami. Nie by�a dla nas dawniej mo�liwa nawet s�u�ba obserwacyjna zajmuj�ca si� wykrywaniem �dziwnych� obiekt�w kosmicznych, do jakich nale�� r�wnie� cywilizacje wy�szych typ�w. Usadowiwszy si� poza Ziemi� astronomia podejmie �totalny� przegl�d nieba. Sondy za�, a p�niej i statki mi�dzygwiezdne wznios� nas na wy�szy szczebel przybli�aj�c epok� kontakt�w.

Kontakt�w radiowych, rzecz prosta, nie da si� w �aden spos�b zaniecha�, nie da si� ich tak�e przeciwstawia� lotom. Niepodobna zapomnie� o zaletach ��czno�ci za pomoc� fal elektromagnetycznych. Jednak�e przynios� nam one informacje o przesz�o�ci, i to niezmiernie odleg�ej.

Nawiasem m�wi�c, jest to ilustracja techniki radioastronomicznej: obecnie buduje si� radioteleskop zdolny odbiera� sygna�y ze �r�de� odleg�ych od nas o dziesi�tki miliard�w lat �wietlnych!

Ponadto, jak ju� o tym by�a mowa, liczy� mo�na tylko na jednostronny odbi�r sygna��w i ich jednostronne wysy�anie. Rozmowa ci�gn�ca si� przez setki tysi�cy, a nawet miliony lat� Przy ca�ym olbrzymim znaczeniu tego kontaktu liczy� tylko na niego, ogranicza� si� tylko do niego by�oby absolutnie nies�uszne.

Gwiazdolot stanie si� w ko�cu symbolem rozkwitu epoki kosmicznej. Dzi� na razie, poza wysy�aniem sygna��w radiowych, nie mo�emy w inny spos�b pokona� przeogromnych odleg�o�ci kosmicznych. Jednak�e bezpo�redni kontakt, odwiedzanie innych �wiat�w, pozostanie celem ostatecznym cz�owieka. R�kojmi� tego jest jego duch poznawczy. Jakkolwiek wa�ne by�oby stwierdzenie, �e nie jeste�my samotni w kosmosie, to jednak jeszcze wa�niejsze i bardziej kusz�ce jest spotkanie z innym �wiatem, z inn� cywilizacj�.

Nie jeste�my samotni we wszech�wiecie! My�l ta mimo woli poci�ga za sob� inn�. Je�li tak jest, je�li w galaktyce istniej� cywilizacje, i to nie mniej, lecz bardziej rozwini�te od naszej, to dlaczego s�siedzi dotychczas nas nie odwiedzili? Odpowiedzi na to skomplikowane pytanie pr�bowano szuka� ju� dawno.

Niewiarygodnie wielkie s� odleg�o�ci mi�dzy gwiazdami. Na razie nie wierzymy w realizacj� komunikacji mi�dzygwiezdnej. Nie do�� tego; niekt�rzy uczeni przypuszczaj�, �e ludziom w og�le nie b�dzie dane dotrze� nawet do tych najbli�szych gwiazd, w kt�rych okolicy teoretycznie mo�e wyst�powa� �ycie.

Technika, twierdz� oni, nie zdo�a rozwi�za� takiego zadania, nawet za pomoc� rakiety fotonowej. Strumie� energii elektromagnetycznej z silnik�w gwiazdolotu fotonowego moc� przewy�szaj�cy energi� s�oneczn� jakoby mia�by spali� Ziemi�. Trzeba by si� zastanowi� nie tylko nad ochron� samego statku, ale przede wszystkim nad wysy�aj�c� go w dalek� podr� planet�. Niebezpiecze�stwo to uczeni uwa�aj� za tak powa�ne, �e stwierdzaj� kategorycznie: droga ku gwiazdom zamkni�ta!

Czas trwania podr�y mi�dzygwiezdnych niewsp�mierny z d�ugo�ci� naszego �ycia odsuwa si� wi�c na dalszy plan. Ale mo�na si� b�dzie wszak uciec do anabiozy � wys�a� w drog� �zamro�onych� kosmonaut�w, kt�rym w podr�y nie b�d� potrzebne ogromne zapasy tlenu, wody i po�ywienia. Paradoks przewidziany przez teori� wzgl�dno�ci � r�nica w biegu czasu na Ziemi i na statku przy szybko�ciach pod�wietlnych � odegra, by� mo�e, decyduj�c� rol�.

Jakkolwiek by by�o, za podstawow�, najwa�niejsz� przeszkod� uwa�a si� brak �transportu�, maj�c na wzgl�dzie nawet bardzo odleg�� przysz�o��. Formu�uj�c sw�j wniosek co do mo�liwo�ci podr�y ku gwiazdom ameryka�ski astronom E. Parceli pisze: �Wszystkie te projekty podr�y po wszech�wiecie� nale�y wyrzuci� do kosza na �mieci�. Czy przyda si� w tym celu kosz na �mieci, na razie jeszcze nikt odpowiedzie� nie mo�e. Gwiazdolot fotonowy mo�e nie okaza� si� w�a�nie najnowszym s�owem techniki kosmicznej. Nie by�oby s�uszne zacie�nianie tylko dla niego granic post�pu technicznego.

Co wi�cej, technika przysz�o�ci p�j�� mo�e zupe�nie innymi drogami, tote� statek kosmiczny b�dzie ca�kiem inny ni� go sobie teraz wyobra�amy. Nie spos�b stawia� jakie� granice my�li in�ynierskiej d���cej drog� do gwiazd. Droga ta niew�tpliwie si� otworzy, je�eli nie przed nami czy przed naszymi najbli�szymi potomkami, to przed lud�mi odleglejszej przysz�o�ci.

Poszukiwania wyjd� poza ramy dzisiejszej, a nawet jutrzejszej energetyki. M�wimy ju� o energii grawitacyjnej, o nie znanych nam chwilowo �r�d�ach energii gwiazd. Niezbyt wiele jeszcze wiemy o budowie materii i ukrytych w niej rezerwach energetycznych. Nasza wiedza nie daje jeszcze technice tego punktu oparcia, kt�ry pozwoli jej odepchn�� si� od Ziemi, aby skoczy� ku gwiazdom.

Nie nale�y kategorycznie odrzuca� mo�liwo�ci lot�w mi�dzygwiezdnych tylko dlatego, �e wymy�lony dzisiaj przez nas gwiazdolot fotonowy mo�e si� okaza� nierealny. Ludziom przysz�o�ci wyda si� on prymitywny i �mieszny, podobnie jak nam rydwan staro�ytnych Rzymian. Tak wi�c na razie odsuniemy dalej kosz na �mieci�

Niechaj zatem fotonowe i inne statki galaktyczne pozostan� na razie pod kierownictwem pisarzy-fantast�w. Jakie� wobec tego mamy sposoby bezpo�redniego kontaktu z cywilizacjami pozaziemskimi?

Stosownie b�dzie przypomnie� tu s�owa wypowiedziane u zarania epoki sztucznych satelit�w.

Istniej� �realne przes�anki po temu, aby rzuci� cia�a typu pierwszych ameryka�skich satelit�w w przestrzenie mi�dzygwiezdne, usun�� je ze sfery przyci�gania S�o�ca� � pisa� cz�onek korespondent Akademii Nauk ZSRR A. Iljuszyn.

W �lad za wyrzuceniem pierwszego satelity-automatu w okolice Ziemi mogli�my wypu�ci� automat ku gwiazdom. Aparat zdolny porzuci� Uk�ad S�oneczny, aby ruszy� w w�dr�wk� po wszech�wiecie, le�y ju� w zakresie mo�liwo�ci techniki dnia dzisiejszego.

Nie wystarcza oczywi�cie, by aparat taki przezwyci�y� tylko przyci�ganie S�o�ca. Rakiet� trzeba wyposa�y� w urz�dzenie przy�pieszaj�ce, kt�re stopniowo rozp�dzi�oby j� do bardzo wielkich pr�dko�ci kosmicznych. Przelot jej nie trwa�by w�wczas nadmiernie d�ugo, tote� mo�liwe by�oby zbadanie najbli�szych nam okolic Galaktyki nie tylko za pomoc� fal radiowych.

Mi�dzygwiezdna sonda, automatyczny zwiadowca, kt�ry podr�uje od gwiazdy do gwiazdy, chocia�by setki lat, czy to tylko bezpodstawna fantazja? Sondzie nie s� potrzebne tak pot�ne silniki, jakie przyda�yby si� gwiazdolotowi pasa�erskiemu. Znikaj� ograniczenia, zadania zacie�niaj� si� do zbierania informacji, obserwowania, okre�lania celowo�ci przysz�ego kontaktu. Nadajniki sygna��w zapisanych na ta�mie, zasilane z baterii p�przewodnikowych w��czanych w okolicach najbli�szych gwiazd � takimi w�a�nie forpocztami mi�dzygwiezdnej s�u�by komunikacyjnej sta�yby si� sondy.

Postawmy si� teraz na miejscu przedstawicieli cywilizacji pozaziemskiej, znacznie przy tym posuni�tej naprz�d w swoim rozwoju. Dla nich zadanie sondy jest prawdopodobnie w pe�ni rozwi�zalne. Nic dziwnego w tym, �e chcieliby wyprawi� statek bez pilota na poszukiwania s�siednich cywilizacji.

Nie jest wi�c wykluczona mo�liwo�� odwiedzenia Ziemi przez takiego cybernetycznego go�ca. Przecie� dzieje naszej planety licz� miliardy lat. Zainteresowa�aby zwiadowc� gwiezdnego jako niew�tpliwy przybytek �ycia.

Czy� nie pragnieniem spotkania takiego wys�annika t�umaczy si� zainteresowanie tak zwanymi lataj�cymi talerzami? Wok� nieznanych obiekt�w lataj�cych rozp�tuje si� zgie�k sensacji, fakty rzeczywiste przeplataj� si� z fikcj�, oczywiste z�udzenia optyczne � z zadziwiaj�cymi i niepoj�tymi zjawiskami. Nikt na serio nie wierzy w przylot mieszka�c�w Wenus, podobnie jak nie spos�b ufa� i wielu innym doniesieniom �naocznych �wiadk�w�.

Dlaczeg� jednak my�l, �e Ziemia sta�a si� przedmiotem uwagi nieznanych istot, nale�y uwa�a� za heretyck�? Czy tylko dlatego, �e dotychczas si� z nimi nie spotykano? Czy te� dlatego, �e sama my�l o innych istotach nie mie�ci si� w naszej �wiadomo�ci? Czy wreszcie dlatego, �e za jedyn� mo�liw� form� bezpo�redniego kontaktu uwa�a si� przylot samych mieszka�c�w innych �wiat�w albo ich sygnalizacj�?

Jednak�e sonda automatyczna sterowana przez niezwykle skomplikowany m�zg elektroniczny, znalaz�szy si� w okolicach obcego s�o�ca, mog�aby pozostawa� tam bardzo d�ugo. Mog�aby ona z kolei wysy�a� niewielkie, tak�e pozbawione pilota aparaty ku planetom, na kt�rych przypuszczalnie wyst�puje �ycie. Pobra� pr�bki zewn�trznych warstw atmosfery, sfotografowa� z bliska (w zrozumieniu ziemskim!) powierzchni� planety � s�owem, zbada� interesuj�cy obiekt kosmiczny � to mo�liwe zadania automat�w tego rodzaju. Wszak i my zamierzamy zlustrowa� Marsa w do�� skomplikowany spos�b.

Nie mo�na, rzecz jasna, twierdzi�, jakoby w�r�d nieznanych �obiekt�w lataj�cych� niechybnie znajdowa� si� zwiadowca cybernetyczny. Ale odrzuca� kategorycznie takiej mo�liwo�ci te� si� nie da. Sami na razie nie mo�emy rozstrzygn�� tylu wielkich problem�w, ale z tego wcale nie wynika, �e inne cywilizacje nie dysponuj� odpowiednim poziomem techniki.

W roku 1928 opublikowano ciekaw� ankiet�. Czasopismo �Wiestnik znanija� rzuci�o pytanie: �Czy mo�liwe jest, by Ziemi� odwiedzili mieszka�cy innych �wiat�w?� Odpowiedzieli na ni� profesorowie: N. A. Rynin, J. A. Perelman, K. E. Cio�kowski. Pytanie takie spowodowa� list czytelnika, kt�ry twierdzi�: �Odwiedzin nie by�o. Ziemia nie jest jedynym kulturalnym o�rodkiem wszech�wiata. Skoro dotychczas nikt nie przylecia�, to znaczy, �e w og�le podr�e mi�dzyplanetarne s� chimer��.

Do jakich to paradoksalnych wniosk�w mo�na niekiedy doj�� opieraj�c si� na prawdziwych przes�ankach! Cio�kowski wi�c odpowiedzia�: �Je�eli maszyny rozumnych istot z innych �wiat�w nie odwiedzi�y Ziemi, to z tego jeszcze nie wynika, �e nie odwiedzi�y one innych planet. Jednak�e w odleg�ej przesz�o�ci, podobnie jak w odleg�ej przysz�o�ci, mog�y czy mog� nast�pi� odwiedziny naszej planety�.

Czy poszukiwa� �lad�w takich odwiedzin? Tak, poszukiwa�. Ale nie w taki spos�b, jak to czyniono dotychczas. Niepodobna wszystkiego, co nie da si� wyja�ni� � zagadek historii, znalezisk archeologicznych, ka�dego obiektu nie daj�cego si� rozszyfrowa� � przypisywa� tylko przybyszom z gwiazd. Nie mo�na �pieszy� sii� z wnioskami, nie maj�c oczywiistych dowod�w pozaziemskiego pochodzenia jakiego� tajemniczego faktu. Ale nie mo�na te� agresywnie wyst�powa� przeciw wszystkim, co pr�buj� uzasadni� mo�liwo�� przybycia na Ziemi� statk�w kosmicznych.

Zas�uga tych, co pr�bowali zwr�ci� uwag� na �bia�e plamy� historii i archeologii czy na zjawiska w skali kosmicznej, kt�rych nie mo�na wyja�ni� w spos�b naturalny, polega w�a�nie na tym, �e wzbudzili �ywe zainteresowanie zagadnieniem go�ci z kosmosu.

Poszukiwania �lad�w, kt�rymi zajmowali si� pocz�tkowo pisarze-fanta�ci, skupi�y tak�e uwag� uczonych na tym pasjonuj�cym temacie. Wiele by�o kwestii spornych, wiele wymaga�o sprawdzenia i sprecyzowania. Zreszt� prawda rodzi si� w dyskusji, je�eli wi�c prowadzi si� j� w spos�b rozumny, po�ytek z niej jest niew�tpliwy. Czy� wi�c niebywa�e zainteresowanie problemem Meteorytu Tunguskiego, burzliwe dyskusje, hipotezy, a wreszcie ekspedycje naukowe nie zosta�y wywo�ane fantastycznymi przypuszczeniami? Nie jest przypadkiem, �e w�a�nie po wypowiedziach pisarzy-fantast�w ponownie zacz�y si� badania nad tunguskim dziwem, kt�rego sprawa nie zesz�a z porz�dku dziennego do ostatniej chwili. Nie mo�na fantastyki uzna� za nauk�, podobnie jak nie mo�na odmawia� pisarzowi prawa do fantazji.

Bezwzgl�dnie jeszcze za wcze�nie na ostateczne wnioski. Problem okaza� si� znacznie bardziej zawi�y, ni� mo�na to by�o przewidzie� w pocz�tkach. Trzeba by�o odrzuci� wiele wariant�w, pojawi�y si� za to nowe. Ju� nie m�wi si� o uderzeniu gigantycznego meteorytu w powierzchni� Ziemi, ju� kwestionuje si� spotkanie z lodow� komet�, wysuni�to koncepcj� �antykamienia� � okrucha antymaterii � te� na razie do�� kontrowersyjn�.

Jednak�e szala wagi przechyla si� na stron� wybuchu j�drowego, i to takiego, kt�ry nast�pi� wysoko nad tungusk� tajg�. �wiadcz� o tym wyniki niedawnej dyskusji naukowej. I jeszcze jeden, najbardziej interesuj�cy szczeg�, o kt�rym wspomina F.J. Zigel: wed�ug wszelkiego prawdopodobie�stwa gdzie� w rejonie Wanawary tunguskie cia�o zmieni�o trajektori� lotu, wykona�o manewr! Je�eli tak jest, powracamy do my�li o sztucznym pochodzeniu �meteorytu�, za kt�r� w og�le przemawia hipoteza wybuchu j�drowego. Co wybuch�o, dlaczego nast�pi� wybuch? Nie spos�b nie wspomnie� przy tym o fantastycznym przypuszczeniu, jakie wysun��em rozwijaj�c znane opowiadanie-hipotez� A. P. Kazancewa �Wybuch�: mi�dzygwiezdny, w�a�nie mi�dzygwiezdny statek eksplodowa� przed l�dowaniem dokonawszy manewru1. Jak dawniej, i teraz daleki jestem od utrzymywania, �e takie twierdzenie jest bezsporne. Jakkolwiek by jednak by�o, jest to ciekawy przyk�ad blisko�ci my�li pisarza-fantasty i dr�g poszukiwa� naukowych.

�Absurdem by�oby odrzucanie fantazji nawet w naj�ci�lejszej nauce� � wskazywa� Lenin. Czy� to nie popularny artyku� M. M. Agresta wywo�a� �ywy odzew nie tylko w�r�d szerokiego kr�gu czytelnik�w, ale i w�r�d uczonych? Profesor J. S. Szk�owski jest zdania, �e �sam spos�b sformu�owania zagadnienia przez Agresta wydaje si� zupe�nie poprawny i godny szczeg�owej analizy�.

W �lad za Agrestem analogiczn� my�l wysun�� ameryka�ski uczony C. Sagan. Szk�owski podkre�la, �e obie hipotezy �maj�� du�e znaczenie i zas�uguj� na uwag�. Przecie� i hipoteza samego Szk�owskiego o sztucznym pochodzeniu satelit�w Marsa, kt�ra znalaz�a odbicie w literaturze fantastycznej, tak�e skierowuje odwa�n�, granicz�c� z czyst� fantazj� ide� z nurtu wyobra�ni w �o�ysko nauki.

Front poszukiwa� nale�y rozszerzy� gromadz�c i studiuj�c obiektywnie fakty po odrzuceniu wyra�nie w�tpliwych.

Trzeba dokona� analizy, gdzie na j rozs�dniej by�oby szuka�, gdzie najlepiej mog�a si� przechowa� wiadomo��, �lad z innego �wiata. Wszak oblicze Ziemi zmienia si� bezustannie, tote� nie wsz�dzie zgo�a �lady takie przetrwa�yby okresy milion�w lat. Geologowie mogliby wyznaczy� przypuszczalny rejon poszukiwa� � miejsca na kuli ziemskiej, mniej od innych nawiedzane kataklizmami. Z pomoc� przysz�aby prawdopodobnie introskopia � tworzy ona przyrz�dy pozwalaj�ce widzie� dos�ownie na wskro� ziemi.

Czego jednak szuka�? Chyba nie statku, kt�ry dlaczego� tam nie odlecia� z powrotem, jak sobie to wyobra�aj� fanta�ci. Chyba nie przesy�ki z filmem lub listem. Chyba te� mimo wszystko nie resztek kosmodrom�w czy innych urz�dze�. Prawdopodobnie b�dzie chodzi�o o elementarn� informacj� w j�zyku liczb � kryterium rozumno�ci wszelkiej cywilizacji, gdziekolwiek by si� ona znajdowa�a � utrwalon� w materiale zdolnym sprosta� pr�bie czasu.

Mo�na oczywi�cie tylko snu� domys�y, jaki oka�e si� w rzeczywisto�ci �w pami�tkowy znak. Czy nasi s�siedzi upewniwszy si�, �e na Ziemi powsta�o i rozwija si� �ycie, nie postanowi� wysy�a� nawet pewnego rodzaju �bomby czasowej�, zawieraj�cej w skondensowanej postaci jakiego� rejestru swoich wiadomo�ci? Wiemy, �e wszystkie wiadomo�ci zawarte w napisanych dotychczas ksi��kach mo�na by zmie�ci� w zupe�nie okre�lonej liczbie jednostek informacji. Wobec tego �sprasowana� skarbnica do�wiadczenia zaj�aby tak ma�o miejsca, �e da�oby si� j� wyprawi� w niewielkim pojemniku z jednego kra�ca galaktyki w drugi.

W�tpliwe jest jednak, czy nasi s�siedzi zajmowali si� kiedykolwiek niepotrzebnym ekspediowaniem na chybi� trafi� tego rodzaju �prezent�w�. Powinni si� byli bezwzgl�dnie przekona�, czy kto� kiedy� zdo�a przesy�k� rozszyfrowa�, a uczyniwszy to, nie u�yje jej na szkod� podobnych sobie ani nadawc�w przesy�ki. S�owem, rozstrzygni�cie zagadnienia �poczty kosmicznej� obejmuje wiele punkt�w niejasnych.

W ka�dym razie d��enie do og�oszenia o swoim istnieniu, do zaznajomienia si� z sobie podobnymi istotami rozumnymi jest r�wnie silne jak pragnienie poznania otaczaj�cego �wiata. �Prawdopodobnie wszystkim cywilizacjom (w�r�d nich i naszej) w�a�ciwe jest d��enie do proklamowania swojego istnienia z motyw�w stanowi�cych z�o�ony kompleks ��dzy wiedzy (zainteresowania naukowego), pr�no�ci i altruizmu� � powiada profesor J. Martynow. B�dziemy to mie� na wzgl�dzie!

Jakkolwiek ma�e by�oby prawdopodobie�stwo odwiedzenia przez istoty rozumne Uk�adu S�onecznego zagubionego na peryferiach Galaktyki, to jednak nie da si� uzna� takiej mo�liwo�ci za r�wn� zeru. Nie wiemy, w jaki spos�b i kiedy nast�pi� loty do gwiazd, dlatego te� m�wimy, �e istnieje wy��cznie mo�liwo�� kontaktu radiowego, reszta za� jest nieziszczalna i dla nas, i dla naszych potomk�w. Kt� mo�e zar�czy�, �e inne istoty rozumne nie znalaz�y sposob�w podr�owania na dystanse setek, a nawet tysi�cy lat �wietlnych?

Prawdopodobie�stwo odwiedzin jest rzeczywi�cie znikome, okres czasu natomiast, w kt�rym zdarzenie takie mo�e nast�pi� � ogromne. A kierunek poszukiwa� wskazuje Cio�kowski, gdy podkre�la, �e mog�y one �odwiedzi� tak�e inne planety�.

Czy nie ma takich �lad�w na pozbawionym �ycia Ksi�ycu albo na planetach, albo na ich satelitach planet, gdzie brak atmosfery i wobec tego �lady zachowa�yby si� znacznie lepiej?

Wyruszenie w kosmos, l�dowanie na maj bli�szych cia�ach niebieskich otworzy te� nowe mo�liwo�ci poszukiwa� �lad�w przybysz�w z gwiazd. Nie b�dzie to, rozumie si�, naczelnym celem kosmonaut�w, przynajmniej w najbli�szym czasie. Takiej mo�liwo�ci nie nale�y jednak pomija�.

Wszystko, co nie da si� wyja�ni� przyczynami naturalnymi, powinno sta� si� przedmiotem na j baczniejsze j uwagi Wszystkie dopuszczalne warianty powinny by� rozwa�one i uwzgl�dnione, aby skierowa� poszukiwania na przypuszczalnie najbardziej owocn� drog�.

Opr�cz nieokre�lono�ci danych wyj�ciowych wyst�puj� inne jeszcze trudno�ci komplikuj�ce zagadnienie. Co pocz��, je�eli �lady by�y, ale si� nie zachowa�y? Albo je�li ich wcale nie zostawiono? Przyleciawszy do Uk�adu S�onecznego wtedy, kiedy o �yciu mowy by� nie mog�o, �s�siedzi� po prostu odlecieli z powrotem. Albo wreszcie upami�tnili sw�j pobyt znakiem w postaci sztucznej planety, satelity S�o�ca albo Marsa, i ten nie zauwa�ony przez nas herold rozumu kr��y dotychczas gdzie� w kosmicznych przestworzach. Szans� znalezienia takiej pami�tki s� niew�tpliwie bardzo ma�e.

Czy wyp�ywa z tego pesymistyczny wniosek, �e �lad�w nie ma i nie znajdziemy ich nigdzie? Je�eli nie zamanifestowa�y si� cywilizacje pozaziemskie, je�eli przyni�s� nam pora�k� projekt Ozma, to czy� mo�na jeszcze marzy� o kontaktach i� rozumnymi istotami, a tym bardziej o tym, by do nas przylecia�y?

Geocentryzm, jak ka�dy dogmat, niebezpieczny jest nie tylko przez swoje prymitywne negowanie wszystkiego, co mu przeczy. Jego wp�yw jest znacznie g��bszy i subtelniejszy, odbija si� bowiem na sposobie my�lenia nadaj�c mu jak�� �przyziemno��. �atwiej i pro�ciej s�dzi�, �e jeste�my jedyni we wszech�wiecie. Tote� wr�cz nieprawdopodobne staje si� w�wczas wyobra�enie sobie mo�liwo�ci istnienia innego sposobu my�lenia, innej � dla nas niepoj�cie wspania�ej � skali og�lnogalaktycznej.

Kiedy m�wi� o tym Cio�kowski, wy�miewano go. Kiedy napisa� o tym pisarz-fantasta L A. Jefremow, uznano to jedynie za pi�kn� fantazj�. Teraz w dziedzin� domniema� i odwa�nej fantazji wkracza nauka.

Stopniowe badanie wszystkich aspekt�w olbrzymiego problemu doprowadzi niew�tpliwie do bardziej optymistycznych ocen, nie og�lnych, lecz czysto ilo�ciowych, kt�re by� mo�e pozwol� rozmie�ci� zdarzenia w czasie. Wszak C. Sagan pr�buje ju� przepowiedzie� termin najbli�szej wizyty �s�siad�w�. Czy�by te pr�by by�y a� tak bezsensowne?

Zadanie poszukiwania �lad�w go�ci z innych planet jest powi�zane wzajemnie z badaniem zaiste wspania�ego i porywaj�cego problemu stulecia � problemu wielo�ci �wiat�w zamieszkanych we wszech�wiecie.

Rozumujemy z �ziemskiego� punktu widzenia, bior�c za podstaw� nasze mo�liwo�ci. Zgadzamy si� przy tym na oczywiste uproszczenie: przecie� go�cie na pewno byliby przedstawicielami wy�ej rozwini�tej cywilizacji, w przeciwnym bowiem razie nie zdo�aliby pokona� przestrzeni. Maj� do dyspozycji pot�niejsz� technik�, tote� naszych na poz�r fantastycznych przesy�ek nie mo�na z g�ry negowa�.

Sonda, kt�ra sta�a si� satelit� S�o�ca; sonda zmieniaj�ca orbit�, aby po kolei bada� wszystkie planety Uk�adu S�onecznego; sonda stanowi�ca baz� aparat�w cybernetycznych, kt�re mog� jeszcze bardziej drobiazgowo bada� szczeg�lnie interesuj�ce obiekty � wszystko to s� mo�e szczeble pocz�tkowe. Nie wyczerpuj� tego, co z teoretycznego punktu widzenia mogliby stworzy� nasi s�siedzi w galaktyce.

Sonda nie jest wieczna, jej przyrz�dy ostatecznie powinny przesta� dzia�a�. Czy jest mo�liwe, �e wtedy w��czywszy silniki zwiadowca z zebran� informacj� ruszy w drog� powrotn�? Logiczne jest przypuszczenie, �e nawet nie odkrywszy nigdzie �ycia zostawi jednak po sobie pami�tk�, jak czyni� to wspinacze na zdobytych szczytach. Mo�e to by� symbolem zwyci�stwa, znakiem dla tych, co w przysz�o�ci jeszcze tam przylec�, albo te� �bomb� czasow�� � or�dziem do istot rozumnych, kt�re kiedy� pojawi� si� w pobli�u S�o�ca�

Kosmos jest oczywi�cie najodpowiedniejszym miejscem do przechowania takiej �przesy�ki�. Nie wiadomo przecie�, w jakim czasie go�cie nas odwiedzili i co zastali w otoczeniu S�o�ca: pierwotny chaos na Ziemi, hucz�cy ocean na Wenus czy marsja�skie burze piaskowe? W ka�dym razie sztuczna planeta istnie� b�dzie przez okres dostrzegalny nawet w kosmicznej skali czasu. I sporz�dzona b�dzie, rzecz prosta, z materia�u, dla kt�rego erozja meteorytowa nie jest tak niebezpieczna jak dla naszych dzisiejszych sztucznych satelit�w (nawiasem m�wi�c, meteoryty nie wyrz�dzaj� im a� tak wielkich szk�d).

Przypu��my jednak, �e sondy nie wys�ano w tak odleg�e czasy, wobec czego zasta�a ona jakie� pocz�tkowe stadia �ycia w Uk�adzie S�onecznym. Wyja�ni�o si�, dajmy na to, �e przynajmniej na jednej z planet wyst�puj� warunki p�niejszego rozwoju wy�szych form �ycia. �M�zg� sondy postanowi�by zostawi� �bomb� czasu� albo na Ziemi, albo na Ksi�ycu, kt�ry ju� uspokoi� si� po burzliwej wulkanicznej m�odo�ci. Dodajmy, �e my przecie� zostawiamy pami�tkowe proporczyki na Ksi�ycu, na Wenus, a na burtach automatycznych stacji mi�dzyplanetarnych umieszczamy �pami�tki�: schemat Uk�adu S�onecznego, gdzie specjalnie wyr�niona jest Ziemia, trzecia planeta od S�o�ca.

Proporczyk to nie tylko znak uwieczniaj�cy wielki czyn. To i pewnego rodzaju sygna� dla tych, kt�rzy b�d� go��mi naszej gwiazdy. A sztuczne planetki kr���ce wiecznie wok� S�o�ca to tak�e przechowany w wieczno�ci znak pami�tkowy wskazuj�cy nadawc�.

Istnieje inna jeszcze, dalej si�gaj�ca hipoteza. A je�eli go�ciem by� jednak nie automat, cho�by w najwy�szym stopniu doskona�y, zdolny do wielu dzia�a� przys�uguj�cych prawdziwemu m�zgowi? Je�eli go��mi by�y rzeczywi�cie inne rozumne istoty? Znowu mo�liwe s� r�ne warianty zale�nie od czasu przylotu.

Go�cie mogli nawet nie odwiedzi� Ziemi. Jeszcze martwa, nie interesowa�a ich. Ponadto nie nale�a�o tak�e ryzykowa� maj�c do dyspozycji sondy zwiadowcze. Mo�e bardziej poci�ga� ich Mars?

A czy nie owi przybysze zbudowali satelity Marsa, nazwane p�niej przez nas Fobosem i Dejmosem? Te ksi�yce Marsa mog�y stanowi� dla przybysz�w baz� wypadow� do badania Uk�adu S�onecznego, pewnego rodzaju statki ��eglugi przybrze�nej�, kt�re potem znalaz�y wieczne odpocznienie na orbitach satelit�w czerwonej planety. Przybysze pozostawili tak niezwyk�y pomnik � �wiadectwo dokonanych odwiedzin, a mo�e i gwarancj� przysz�ych�

Nie jest wykluczone, �e go�cie przebywali na jakiej� planetoidzie umo�liwiaj�cej im spacery po ca�ym Uk�adzie S�onecznym, tak bowiem dogodnie rozmieszczone s� orbity niekt�rych planetoid. Planetoidy to tak�e odpowiednie miejsce do pozostawienia pami�tki na wieczne czasy. Wreszcie, czy w�r�d planetoid nie znajdzie si� takiej, kt�ra przesta�a ju� by� jedynie tworem natury i r�ni si� od wszystkich innych jak brylant od diamentu? Z Ziemi trudno obserwowa� planetoidy, natomiast przysz�a astronomia pozaatmosferyczna zdo�a odr�ni� takie cia�o niebieskie, do kt�rego kto� przyk�ada� �r�ce�.

Ju� dzi� wysuwa si� najr�norodniejsze projekty dotycz�ce losu planetoid. Proponuje si� zmian� orbit niekt�rych z nich, by zamieni� je w satelity Ziemi a p�niej zbudowa� tam bazy przemys�owo-energetyczne. My�li si� o przekszta�ceniu planetoidy w statek mi�dzygwiezdny, o umieszczeniu na niej silnika odrzutowego, kt�ry by j� wyprowadzi� z Uk�adu S�onecznego. Je�eli dzie� dzisiejszy rodzi te arcy�mia�e pomys�y, to trudno sobie wyobrazi� nawet w przybli�eniu, co mogli uczyni� z planetoidami go�cie.

S�u�ba radioastronomiczna zamierza os�uchiwa� niebo, wykrywa� wszystkie �r�d�a i sygna�y, kt�re r�ni� si� od naturalnych. Prawdopodobnie tak�e astronomi� optyczn� czeka poszukiwanie nadzwyczajno�ci, wykrywanie wszystkiego, co sugeruje ingerencj� rozumnej my�li.

Poszukiwania takie utrudnia niew�tpliwie element nieokre�lono�ci. Mimo woli w ramy, do kt�rych przywykli�my, chcemy wt�oczy� dzia�ania innych istot dysponuj�cych mo�e niepospolit� zgo�a technik�. Kierujemy si� logik� i jak gdyby stawiamy siebie na miejsce tych �innych�, kt�rzy przekroczyli bezdnie przestrzeni, aby zobaczy� Uk�ad S�oneczny i da� zna� o sobie. Tak prawdopodobnie post�piliby mieszka�cy Ziemi oto podstawa naszych rozwa�a�. A jak post�piliby oni, stoj�cy na wy�szym szczeblu rozwoju?

Ten sam cel mog� przypuszczalnie osi�gn�� innymi drogami. �Bomba czasu�, zbieranie informacji, okresowa baza w Uk�adzie S�onecznym � to wszystko mo�e by� przez nich zrealizowane w jakiej� innej formie. Mo�e zetkniemy si� z niespodziankami� albo nic nie znajdziemy. Peryferie Galaktyki, gdzie znajduje si� Ziemia, mog�y po dzi� dzie� pozosta� nie zauwa�one! Wszak Ziemia jeszcze nie �doros�a� do tego, by cho� nie�mia�o w��czy� si� w

Wielki Pier�cie�, opisany w �Mg�awicy Andromedy� L Jefremowa, a tym bardziej, by sta� si� r�wnoprawnym cz�onkiem wsp�lnoty cywilizacji.

Niepowodzenia, nawet wieloletnie, nie powinny onie�miela� tych, co zajmuj� si� poszukiwaniami, podobnie jak brak perspektywy nie powinien przeszkadza� �owcom radiowych sygna��w rozumu. Tym bardziej �e i �rodki, i metody takich poszukiwa� b�d� si� z czasem doskonali�. I bodaj nie my, lecz nasi potomkowie stan� si� kiedy� naocznymi �wiadkami wydarze�, kt�rych dzi� przewidzie� nie zdo�a naj�mielsza fantazja.

Prze�o�y� Boles�aw Baranowski

�Meteoryt Tunguski�� Wiele ludzi dotychczas nazywa tak dziwne cia�o kosmiczne, kt�re 30 czerwca 1908 roku wtargn�o w atmosfer� ziemsk�. Nie by� to jednak meteoryt! Czym�e wi�c ono by�o? Komet�? Konglomeratem py�u kosmicznego? Antymeteorytem?

A mo�e statkiem kosmicznym z innej planety?

Wstawa� pogodny letni dzie�. Nad bezkresn� tajg� tungusk� b��kitnia�o bezchmurne niebo. Nic nie zwiastowa�o katastrofy, kiedy nagle�

O godzinie 7 rano powietrze zadygota�o niczym od kanonady. Setki ludzi � wie�niak�w, my�liwych, rybak�w � z os�upieniem i przera�eniem ujrza�y nad g�owami drugie cia�o niebieskie, ja�niejsze od S�o�ca. Ja�niej�ca kula gwa�townie przeci�a niebo. Po kilku sekundach mieszka�cy faktorii Wanawara spostrzegli, jak nad horyzontem wznios�a si� o�lepiaj�ca fontanna ognia, kt�ra rozp�yn�a si� w chmur� w kszta�cie grzyba. Rozleg� si� og�uszaj�cy huk � s�yszano go nawet pod Ka�skiem; przeje�d�aj�cy tam, o 800 kilometr�w od Wanawary, poci�g zatrzyma� si� � maszynista zahamowa� w przekonaniu, �e nast�pi� wybuch �adunku w wagonach towarowych. Nad tajg� przelecia� huragan zrywaj�c dachy z dom�w i t�uk�c szyby w oknach. Fal� powietrza, kt�ra dwukrotnie obieg�a kul� ziemsk�, zanotowa�y nawet barografy w Londynie. Po Angarze i innych rzekach przetoczy�y si� olbrzymie wa�y wodne stawiaj�c sztorcem bierwiona tratew. Stacje sejsmograficzne w Jenie, Irkucku i innych miastach zarejestrowa�y wstrz�s powierzchni Ziemi.

Zdarzy�o si� to przed 60 laty � 30 czerwca 1908 roku.

Potem przez kilka dni z rz�du ca�y �wiat ze zdumieniem m�wi� o niezwyk�ych zorzach, o bia�ych nocach, kt�re zaobserwowano tam, gdzie ich by� nie powinno: na paryskich bulwarach mo�na by�o w bezksi�ycow� noc przy zgaszonych latarniach czyta� gazet�, a w Podmoskwiu � fotografowa�. Zreszt� o�ywienie wywo�ane dziwnymi zjawiskami niebieskimi wkr�tce wygas�o.

Mija�y lata. �Tunguski dziw� zaciera� si� w pami�ci. �wiadectwa naocznych �wiadk�w przeplata�y si� z legendami. A gdzie� tam w g��bi syberyjskiej tajgi zarasta� m�odymi drzewami tysi�ckilometrowy wiatro�om � �lad niebywa�ej katastrofy.

W marcu 1921 roku w r�ce pracownika Muzeum Mineralogicznego, Leonida Kulika, wpad�a kartka ze starego kalendarza �ciennego z kr�tk� wiadomo�ci� o zagadkowym go�ciu niebieskim, kt�ry odwiedzi� Ziemi� przed 13 laty. Wyczucie urodzonego badacza pozwoli�o samoukowi, kt�ry nie otrzyma� systematycznego wykszta�cenia, zrozumie�, �e ma przed sob� zdarzenie o wielkim znaczeniu naukowym.

W okresie g�odu i chaosu, gdy nie przebrzmia�y jeszcze ostatnie salwy wojny domowej, rz�d radziecki znajduje �rodki na zorganizowanie ekspedycji meteorytowej � pierwszej w dziejach nowej Rosji.

Gdyby Kulik wiedzia�, jakie na drodze do celu czyhaj� na� trudno�ci! Nie�atwo b�dzie nawet znale�� rejon katastrofy: Ewenkowie l�kaj� si� miejsca, �gdzie b�g Ogdy zst�pi� z nieba na Ziemi� i spala niewidzialnym ogniem ka�dego, kto si� tam zbli�y�. Bezdro�em, zwierz�cymi �cie�ynkami trzeba b�dzie przerzuca� w jukach wielopudowe urz�dzenia wiertnicze do dr��enia zmarzliny. Kiedy towarzysze zn�kani chorobami i prac� ponad si�y uciekn� do Wanawary, Kulik zostanie sam w puszczy.

W trzaskaj�ce lutowe mrozy roku 1927, pozostawiwszy za sob� tysi�ce kilometr�w, Kulik dociera wreszcie do granicy wiatro�omu. Z g�ry Szachorma ods�ania si� przed nim fantastyczny obraz: otaczaj�cy g�r� dziewiczy las na p�noc od niej zosta� jak gdyby zgolony gigantyczn� brzytw� a� po horyzont. Olbrzymie sosny, �wierki, modrzewie, z�amane, wyrwane z korzeniami le�� wierzcho�kami na po�udniowy zach�d � tak obali�a je straszliwa nieznana si�a, kt�r� trzeba zbada� i pozna�. Jednak�e przewodnik ogarni�ty zabobonnym l�kiem wzbrania si� prowadzi� wypraw� dalej. Nie pozostaje nic innego, jak ruszy� z powrotem do Wanawary.

Wiosn� roku 1928 przer�buj�c si� przez nieprzebyte zwa�y badacze dochodz� do wielkiej kotliny otoczonej przewr�conymi drzewami. Korzenie obalonych pni wskazuj� jakby na jeden punkt. Kulik wyci�ga wniosek: znaleziono hipocentrum wybuchu.

Nie raz i nie dwa Kulik wraca tam ze swoimi nielicznymi towarzyszami. Ustala skal� zniszcze�, kt�re s� rzeczywi�cie ogromne. Las wykorzeniony jest i powalony na powierzchni licz�cej tysi�ce kilometr�w kwadratowych. Ju� pierwsze sprawozdania Kulika skupiaj� na fenomenie tunguskim uwag� ca�ego �wiata.

Kulik s�dzi, �e katastrof� spowodowa� upadek olbrzymiego meteorytu. W owych czasach hipoteza taka wydawa�a si� w pe�ni naturalna � inna przyczyna by�a wprost nie do pomy�lenia. Wobec tego powinny by�y si� zachowa� od�amki cia�a niebieskiego i wytworzony przez nie lej. Gdzie� one s�?

Poszukiwania nie daj� oczekiwanych rezultat�w. Tony r�cznie przekopywanej ziemi � i ani jednego okrucha. Zamiast krateru, takiego jak w Arizonie, zwyczajne bagno tajgi. Co wi�cej, w samym centrum, gdzie prawdopodobnie nast�pi�o uderzenie i gdzie, zdawa�oby si�, wszystko powinno by� starte z powierzchni ziemi, wznosz� si� martwe drzewa, podobne do s�up�w telegraficznych: pozbawione ga��zi, a nawet kory, niemniej jednak tkwi�ce pionowo korzeniami w gruncie.

Rodz� si� pierwsze w�tpliwo�ci. Ale Kulik, odwa�ny badacz, kt�ry wszystkie si�y po�wi�ci� problemowi tunguskiemu i tak wiele uczyni� dla jego wyja�nienia, jest fanatycznie oddany swojej idei, nie toleruje tych, co my�l� inaczej, a cieszy si� powszechnym autorytetem.

Ostatecznie wytworzy�o si� niewzruszone przekonanie, �e od�amki meteorytu uton�y w odtaja�ej warstwie mar z�oci, a jedyne �lady katastrofy to zniszczona wybuchem tajga i bagno�

W latach 1938�1939 dokonano zdj�� lotniczych terenu. Dalsze badania przerwa�a wojna. 22 czerwca 1941 roku Kulik zg�osi� si� jako ochotnik pospolitego ruszenia. W kwietniu roku 1942 roku poleg� pod Smole�skiem.

Literatura fantastyczno-naukowa. Ten og�lnie przyj�ty, a niezbyt precyzyjny termin cz�sto budzi nieporozumienia. Cho�by dlatego, �e dla ucha niewtajemniczonych brzmi to bardzo podobnie do literatury popularnonaukowej. R�nica jest jednak do�� istotna. Literatura popularnonaukowa m�wi o sprawach nauki j�zykiem zrozumia�ym dla niespecjalist�w, za� fantastyka naukowa operuje fikcj� literack�, jej bohaterowie i sytuacje s� wymys�em � jest wi�c cz�ci� literatury pi�knej.

Na czym polega specyfika, pozwalaj�ca wyodr�bni� j� z morza literatury, uzasadniaj�ca odr�bn� nazw�?

Fantastyka naukowa zadaje pytania i wysuwa hipotezy. Kto� nazwa� j� literatur� zdyscyplinowanej wyobra�ni � i to zbli�a j� do nauki. Nic te� dziwnego, �e przyci�ga ona uczonych i to nierzadko wybitnych. W�r�d autor�w fantastyki znajdujemy ameryka�skiego biochemika Asimowa, brytyjskiego astronoma Clarke�a, niemieckiego astrofizyka Hoyle�a, radzieckiego paleontologa Jefremowa i astronoma Strugackiego. Fantastyczno-naukowe opowiadania maj� r�wnie� na swoim koncie matematyk i filozof Bertrand Russel, fizyk atomowy Leo Szilard i tw�rca cybernetyki Norbert Wiener. Dla wielu uczonych ta forma literacka sta�a si� �rodkiem do ukazania fantazji zbyt �mia�ej jak na hipotez� naukow�, okazj� do podzielenia si� swoimi pogl�dami na perspektywy rozwoju nauki i cywilizacji.

Tak wi�c na terenie fantastyki naukowej spotykaj� si� uczeni o zainteresowaniach literackich z literatami interesuj�cymi si� nauk�. Poza tym wym�g naukowo�ci fantastyki nale�y rozumie� do�� szeroko � w zasadzie wymaga si� od autor�w, aby ich konstrukcje nie popada�y w sprzeczno�� z aktualnym stanem naszej wiedzy. Po naruszeniu tej zasady wkracza si� na teren czystej fantazji. Aby pokaza� r�nic� mi�dzy �czyst�� fantastyk� a fantastyk� naukow�, niekt�rzy autorzy dla �artu podejmowali na nowo znane tematy literatury lub folkloru. �Faust� Goethego to oczywi�cie fantazja, lecz je�li oka�e si�, �e Mefistofeles jest pos�em wysoko rozwini�tej cywilizacji z kosmosu, kt�ry postanowi� przekaza� pewne wynalazki jednemu z ziemskich uczonych (oczywi�cie pod pewnymi warunkami) � to b�dziemy mieli do czynienia ju� z fantastyk� naukow�. Pierwiastek fantastyczny w literaturze jest r�wnie stary jak sama literatura. Niekt�re z pomys��w dawnych pisarzy wykazuj� zaskakuj�c� zbie�no�� z tematami wsp�czesnej fantastyki naukowej. Chocia� jednak Cyrano de Bergerac opisa� podr� na Ksi�yc w wielostopniowej rakiecie, Yoltaire przylot istot z innych planet na Ziemi�, za� �Podr�e Guliwera� Swifta s� bardzo w duchu nowoczesnej fantastyki � to nie mo�na zalicza� tych utwor�w do fantastyki naukowej, bowiem wykrystalizowa�a si� ona jako specyficzny gatunek literacki znacznie p�niej, jako charakterystyczny produkt gwa�townego rozwoju nauki. M�wi si�, �e tak jak nowe dziedziny nauki powstaj� na styku nauk dawnych, tak fantastyka naukowa powsta�a na styku literatury pi�knej i nauki. Jej powstanie by�o wi�c odbiciem awansu nauki w �wiadomo�ci spo�ecznej, zafascynowania jej mo�liwo�ciami, a p�niej r�wnie� obawy przed trudnymi do przewidzenia konsekwencjami.

Tak wi�c u �r�de� literatury fantastyczno-naukowej stoi tw�rczo�� J. Verne�a i H. G.

Wellsa. Jules Verne, optymista zafascynowany perspektyw� nowych, fantastycznych wynalazk�w i Herbert G. Wells zatroskany mo�liwo�ci� spo�ecznych konsekwencji rozwoju nauki i techniki wyznaczaj� niejako wachlarz zainteresowa� tej literatury.

Rozwijaj�c si� poza g��wnym nurtem literatury fantastyka naukowa nabra�a poczucia odr�bno�ci, wytworzy�a w�asn� hierarchi� warto�ci, w�asnych luminarzy i krytyk�w. Angielski pisarz i krytyk Kingsley Amis w swojej ksi��ce �New Maps of Heli� por�wnuje sytuacj� literatury fantastyczno-naukowej do muzyki jazzowej, kt�ra podobnie rozwija�a si� poza �wiatem oficjalnej muzyki i podobnie wytworzy�a zwarte grono wtajemniczonych mi�o�nik�w.

Wa�nym wydarzeniem w historii �wiatowej literatury fantastyczno-naukowej by�o powstanie w roku 1926 w Stanach Zjednoczonych pierwszego czasopisma po�wi�conego wy��cznie tej literaturze (Amazing stories). Za�o�ycielem jego by� Hugo Gernsbeck, kt�ry r�wnie� jest tw�rca angielskiego terminu science fiction. Na jego cze�� nazwano doroczn� ameryka�sk� nagrod� literack� w dziedzinie literatury fantastyczno-naukowej Nagrod� Hugo. Od tego czasu fantastyka poczyni�a ogromne post�py. Nowy skok ilo�ciowy i jako�ciowy nast�pi� po wojnie. Powstaj� nowe czasopisma, powie�ci i opowiadania w j�zyku angielskim, pisz� po obu stronach oceanu tak znakomici autorzy jak Ray Bradbury, Isaac Asimow, Robert Sheckley, Henry Kuttner, John Wyndham, Arthur Clarke i wielu, wielu innych.

W ostatnim dziesi�cioleciu bakcyl fantastyki naukowej chwyci� w Zwi�zku Radzieckim. Po znakomitym starcie w latach dwudziestych, kiedy to do fantastyki naukowej brali si� tacy autorzy jak Aleksy To�stoj (Aelita), Walentin Katajew (Wyspa Erendorf) czy Majakowski (�a�nia), przysz�y lata chude. Dopiero Iwan Jefremow swoj� �Mg�awic� Andromedy� otworzy� nowy okres w radzieckiej fantastyce. Co roku ukazuj� si� nowe tomy opowiada� i powie�ci autor�w rodzimych i bardzo wiele t�umacze�. Warto doda�, �e w�r�d autor�w t�umaczonych najwi�kszym powodzeniem cieszy si� Stanis�aw Lem.

Wielkie zainteresowanie fantastyk� istnieje te� w Japonii, rozwija si� ona we Francji, W�oszech i w wielu innych krajach.

W Polsce tradycje fantastyki naukowej obejmuj� klasyczn� ju� dzi� trylogi� �u�awskiego. Obecnie nasza fantastyka rozwija si� w cieniu wielkiego talentu Stanis�awa Lema, lecz opowiadania kilku m�odych autor�w pozwalaj� wierzy� w dalszy rozw�j polskiej fantastyki. Znajduj� oni swoj� trybun� na go�cinnych �amach �M�odego Technika�, sk�d zaczerpni�te zosta�y opowiadania A. Czechowskiego i R. Sawwy.

Ilo�ciowy rozw�j fantastyki naukowej doprowadzi� do charakterystycznych zmian jako�ciowych. Z jednej strony nast�powa� ci�g�y wzrost warto�ci czysto artystycznych tej literatury, z drugiej temat fantastyczny wszed� w pole widzenia pisarzy pierwszego rz�du. W rezultacie obserwujemy w ostatnich latach zacieranie granicy pomi�dzy literatur� fantastyczno-naukow� i literatur� g��wnego nurtu. Przyk�adem tego s� utwory takie jak �Kr�l much� Williama Goldinga, powie�ci Amerykanina Kurta Vonneguta, miniatury Argenty�czyka Jorge Louis Borgesa, tw�rczo�� Japo�czyka Kobo Abe.

Mo�liwo�� tak� sygnalizowa�a ju� wcze�niej tw�rczo�� H. G. Wellsa czy nieco p�niej Karela �apka, jednak dopiero teraz mo�na m�wi� o pewnej tendencji og�lniejszej.

By� mo�e fantastyka naukowa rozp�ywaj�c si� w og�lnej masie literatury i poszerzaj�c jej horyzonty zatraci co� ze swej osobowo�ci. By� mo�e straci co� ze swej magii, tak jak jazz grany w Filharmonii.

Almanach, kt�rego pierwszy tom oddajemy do r�k czytelnik�w, chce prezentowa� utwory fantastyczno-naukowe autor�w polskich i obcych, chce stanowi� forum tej literatury, dostarczaj�cej rozrywki i jednocze�nie pobudzaj�cej do my�lenia.

Oto, co m�wi na temat fantastyki naukowej przedstawiciel najbardziej �przysz�o�ciowego� zawodu na �wiecie:

�Chodzi tu w rzeczywisto�ci o najbardziej pasjonuj�ce i z�o�one problemy wsp�czesnego spo�ecze�stwa, wsp�czesnej nauki. A my niepostrze�enie, �miej�c si�, zostajemy wci�gni�ci w ko�owr�t �mia�ych idei, ostrych spi��.

Ksi��ki Lema odkrywaj� przed czytelnikiem NIEZNANE � to, co mo�e si� zdarzy� jutro lub nie zdarzy� si� nigdy. Jego ksi��ki ucz� my�le� g��biej, zmuszaj� czytelnika do zastanowienia si� nad z�o�ono�ci� przyrody i historii cz�owieka�.

To, co radziecki kosmonauta Herman Titow powiedzia� o tw�rczo�ci Lema, odnosi si� do literatury fantastyczno-naukowej jako ca�o�ci, a w ka�dym razie do jej najlepszej cz�ci. Zaprosili�my wi�c czytelnik�w, aby wsp�lnie z nami zrobili kilka KROK�W W NIEZNANE.

Dymitr Bilenkin, ur. 1933 r.�� geolog i geochemik z wykszta�cenia, pracuje jako dzieennikarz, zajmuje si� publicystyk� naukow�. Bra� udzia� w kilku ekspedycjach geologiczznych. Jest autorem wielu ksi��ek popularnonaukowych. Pierwsze opowiadanie SF opublikowa� w 1958 r., pierwszy zbi�r opowiada� pt. Marsja�ski przyb�j w 1976 r. Czytelnikowi polskiemu znany jest z licznych opowiada�, drukowanych w �Problemach� oraz almanachu �Kroki w nieznane�. Opowiadanie �Marsja�ski przyb�j� pochodzi z wy�ej wspomnianego debiutanckiego tomu Dymitra Bilenkina.

Andrzej Czechowski, ur. w 1947 r. w S�upsku. Jest pracownikiem naukowym Instytutu Fizyki Teoretycznej Uniwersytetu Warszawskieggo. Debiutowa� w 1966 r. tomem kr�tkich opowiada� fantastyczno naukowych pt. Przybysze. Wcze�niej drukowa� swoje utwory g��wnie na �amach M�odego Technika, zdobywaj�c dwukrotnie pierwsz� nagrod� (1962 i 1964) w konkursie na opowiadanie o tematyce SF zorganizowanym przez to czasopismo. Cz�� jego utwor�w t�umaczona by�a na: rozyjski, niemiecki i czeski. natolii Dniepr�w

Anatol Dnieprow to pseudonim Anatolija Pietrowicza Mickiewicza, autora licznych opowiada� i nowel o tematyce fantastyczno naukowej. Urodzony 18.11.1919 roku w Dniepropietrowsku. Uko�czy� w 1941 roku wydzia� fizyki Uniwersytetu Moskiewskiego. Utwory fantastyczno naukowe zacz�� publikowa� w 1951 roku debiutuj�c w �Znanije-Si�a� dwoma opowiadaniami: Desant z �Jupitera� i Maszyna ED model nr 1 (w tomie �Iskier� Bia�y sto�ek A�aidu (1961)). Pierwszy zbi�r opowiada� Dnieprowa ukaza� si� w 1961 roku i nosi� tytu� R�wnina Maxwella. P�niej ukaza�y si�: �wiat, w kt�rym znikn��em (1961), Formu�a nie�miertelno�ci (1962), Purpurowa mumia (1965), Prorocy (1971). Ponadto w 1965 roku �Almanach NF� zamie�ci� d�u�sz� nowel� Dnieprowa B��kitna po�oga, a �Nasz Sowriemiennik� w numerach 8-10 z roku 1967 drukowa� powie�� Cz�owiek archiwalny.

Konrad Fija�kowski, ur. w 1939 w Lublinie. In�ynier na wydziale Elektroniki Politechniki Warszawskiej, jest autorem publikacji naukowych i popularnonaukowych, czz�onek Rady Naukowej Problem�w. Jako pisarz debiutowa� w 1963 r. tomem opowiada� fantastyczno naukowych pt. Wr�ble galaktyki. Wyda� nast�puj�ce zbiory opowiadaa�: Poprzez pi�ty wymiar (1967), W��kno Claperiusa (1969), Kosmodrom (1975). Za opowiadanie Prawo wyboru otrzyma� nagrod� na mi�dzynarodowym konkursie na opowiadanie SF, zorganizowanym przez redakcje czasopism popularnonaukowych z kraj�w socjalistycznych (1962). Jury Mi�dzynarodowego Spotkania Pisarzy SF w Poznaniu (1973) przyzna�o mu nagrod� specjaln� za ca�okszta�t tw�rczo�ci literackiej.

Harry Harrison, ur. w 1925 r., ameryka�ski pisarz zamieszka�y obecnie w Irlandii, znany jest w Polsce przede wszystkim z powie�ci Planeta �mierci (Czytelnik, 1982 r.), wchodz�cej w sk�ad trzytomowego cyklu o Jasonie dinAlt i jego pyrrusa�skich przyjacio�ach. Cykl Deathworld powsta� w latach 1960-68, i bardzo szybko zyska� ogromn� popularno�� i uznanie.

Harry Harrison rozpoczyna� karier� jako komiksowy rysownik. Jego debiutem prozatorskim by�o opublikowane w 1951 r., na �amach magazynu World Beyond opowiadanie Skalny nurek. Jest obecnie autorem kilkudziesi�ciu ksi��ek, w tym r�wnie� wydawc� s�ynnych antologii, przygotowywanych wsp�lnie z Brianem W. Aldissem.

Harry Harrison by� g��wnym organizatorem World SF Writer�s Conference w 1976 roku, pierwszego kongresu World SF organizacji profesjonalist�w.

Harry Harrison to pseudonim literacki pisarza o nazwisku Henry Maxwell Dempsey.

Gerald Kersh (Stany Zjednoczone) urodzi� si� w Anglii. Autor osiemnastu powie�ci i trzydziestu zbior�w opowiada�, wsp�pracownik szeregu czasopism naukowych i literackich w Anglii i Ameryce. Ostatnia ksi��ka, powie�� pt. �The Angel and the Cuckoo�.

R.A. Lafferty jest emerytowanym in�ynierem elektrykiem, urodzi� si� w stanie Iowa, a obecnie mieszka w Tulsa, Oklahoma. Sw�j wiek woli podawa� wedle skali Celsjusza (stustopniowej) i twierdzi, �e 7 pa�dziernika 1978 mia� 19,78 lat (wed�ug skali Farenheita ma lat sze��dziesi�t cztery, ale uwa�a, �e jest to skala przestarza�a).

Jego opowiadania ukazywa�y si� w tak r�nych periodykach jak �The New Mexico Quarterly�, �Literary Review� i �Playboy�, a tak�e wszystkich czasopismach SF. Pierwsz� jego powie��, Past Master, opublikowano w roku 1968 i od tego czasu ukaza�o si� dalszych dwana�cie ksi��ek, zar�wno powie�ci, jak zbior�w opowiada�. Krytyka wysoko oceni�a jego powie�� historyczn� Okla Hannali. Powie�ci SF to: Fourth Mansions Arrive at Easterwine Apocalypses

Stanis�aw Lem, ur. w 1921 r. we Lwowie, pisarz, eseista, lekarz z wykszta�cenia. Jest cz�onkiem Komitetu �Rok 2000� PAN, a tak�e mi�dzynarodowych i zagranicznych stwoarzysze� naukowych i literackich. Debiutowa� w 1951 r. powie�ci� Astronauci, kt�ra zapocz�tkowa�a �wiatowy rozg�os jego tw�rczo�ci, t�umaczona w nast�pnych latach na wiele j�zyk�w. Jest autorem poczytnych powie�ci i opowiada�, kt�re odgrywaj� podstawow� rol� w rozwoju i nobilitacji gatunku SF, m.in.: Ob�ok Magellana (1965) Dzienniki gwiazdowe (1957) G�os pana (1968) Solaris (1961) Ksi�ga robot�w (1961) Cyberiada (1965) napisanych w formie esej�w: Doskona�a pr�nia (1971) Wielko�� urojona (1973) oraz szkic�w literackich Rozprawy i szkice (1975). Du�e uznanie r�wnie� nauki, zyska�y jego syntezy i monografie traktuj�ce o rozwoju wsp�czesnej cywilizacji technicznej oraz literaturze:

Summa technologiae (1964) Filozofia przypadku (1968) Fantastyka i futurologia (1970).

Otrzyma� nagrod� Ministra Kultury i Sztuki, dwukrotnie, II stopnia w 1965 r. i I stopnia w 1973 r. Dyplom ministra Spraw Zagranicznych (1968), nagrod� g��wn� Jury Mi�dzynarodowego Spotkania Pisarzy SF w Poznaniu (1973), Nagrod� Pa�stwow� I stopnia za ca�okszta�t tw�rczo�ci (1976).

Clifford Donald Simak urodzi� si� w 1904 roku w Millville ko�o Wisconsin w Stanach Zjednoczonych. Jest z pochodzenia Czechem. Po uko�czeniu szko�y wy�szej pracowa� w r�nych zawodach, by� m.in. nauczycielem i dziennikarzem. Debiutowa� opowiadaniem World of the Red Sun w grudniowym numarze �Wonder Stories� w roku 1931. Pisywa� r�wnie� do �Astounding� (zw�aszcza od roku 1938, kiedy John Campbell przej�� redakcj� tego magazynu). W tym czasie powsta�a pierwsza spzce opera Simaka � Cosmic Engineers (1938) oraz ca�y cykl utwor�w o podobnej tematyce zamieszczanych na �amach �Astounding Science Fiction�. W roku 1959 za opowiadanie The Big Front Yard Clifford Simak otrzymuje Hugo Gernsback Award. Od tej chwili pisze coraz wi�cej, pr�buj�c swych si� w d�u�szych formach prozatorskich. W roku 1961 wydaje jedn� ze swoich ciekawszych powie�ci Czas jest najprostsz� rzecz� (Time Is the Simplest Thing). W roku 1964 za powie�� Way Station (1963) otrzymuje nagrod� Hugo, a w 1976 za ca�okszta�t tw�rczo�ci literackiej (oko�o 30 powie�ci, ponad 100 opowiada�) zostaje uhonorowany Grand Master Award ufundowan� przez Science Fiction Writers of America.

Strugaccy Arkady i Borys � Arkady, ur. w 1925 r. jest filologiem japonist�, jego brat Borys, ur. w 1933 r. uko�czy� Wydzia� Mechaniczno-Matematyczny na uniwersytecie w Leningradzie. Strugaccy s� zaliczani do najwybitniejszych tw�rc�w SF w Rosji, ciesz� si� r�wnie� popularno�ci� za granicami swojego kraju. Ich ksi��ki s� t�umaczone na wiele j�zyk�w. Pierwsz� napisan� wsp�lnie ksi��k� Strugackich jest Kraina purpurowych ob�ok�w

(1961). Dojrza�y kszta�t tw�rczo�ci osi�gn�li autorzy w wydanej w 1964 r. powie�ci Trudno by� bogiem (1974). Ponadto w polskim przek�adzie ukaza�y si�: Poniedzia�ek zaczyna si� w sobot� (1970), Przenicowany �wiat (1971), Sprawa zab�jstwa (1972), Piknik na skraju drogi (1974) i wraz z opowiadaniem Las ukaza� si� Koniec akcji �Arka�. Ukaza�y si� powie�ci Ch�opiec z przedpiek�a (drukowana w odcinkach w �wiecie M�odych) i Milion lat przed ko�cem �wiata (drukowana w odcinkach w Tygodniku Demokratycznym).

Ilja Warszawski (1909�1976) � z zawodu marynarz, w 1929 r. uko�czzy� Leningradzk� Szko�� Morsk�. By� sternikiem we flocie handlowej, potem in�ynierem konstruktorem w jednej z leningradzkich fabryk. Debiutowa� w 1929 r. szkicami z podr�y morskiej Dooko�a �wiata bez biletu, napisanymi wsp�lnie z bratem i Miko�ajem Slepniewem. Po przesz�o trzydziestu latach debiutowa� w dziedzinie fantastyki opowiadaniem Oko i g�os. Odt�d regularnie publikowa�, najpierw w czasopismach, potem wydaniach ksi��kowych, utrzymane w tonie pogodnej groteski, opowiadania SF. Wyda� pi�� zbior�w opowiada�.