Lyra i jej dajmon szli przez ciemniej�cy Refektarz. Starali si� trzyma� jednej strony, aby ich nie dostrze�ono z Kuchni. Trzy wielkie sto�y, ustawione wzd�u� sali, ju� przygotowano: srebra i szk�o chwyta�y resztki dziennego �wiat�a, d�ugie �awy czeka�y na go�ci. Wysoko na �cianach wisia�y w mroku portrety poprzednich rektor�w. Lyra dotar�a do podestu i spojrza�a za siebie na otwarte drzwi do Kuchni. Nie zauwa�y�a nikogo, podesz�a wi�c do profesorskiego sto�u. Tutaj zastawa by�a z�ota, a nie srebrna, natomiast zamiast d�bowych �awsta�o czterna�cie mahoniowych krzese� z aksamitnymi poduszkami.

Lyra zatrzyma�a si� obok krzes�a Rektora i lekko stukn�a paznokciem w najwi�ksz� szklank�. Brz�k kryszta�u wype�ni� ca�y Refektarz.

��Nietraktujesz tego powa�nie � wyszepta� jej dajmon. � Jednak zachowuj si� przyzwoicie.

Jej dajmon mia� na imi� Pantalaimon i obecnie przybra� posta� ciemnobr�zowej �my, dzi�ki czemu by� niewidoczny w mrocznym pomieszczeniu.

��W Kuchni robi� zbyt wiele ha�asu, aby mogli nas us�ysze� � odszepn�a Lyra. � A p�ki nie zabrz�czy dzwonek, Kamerdyner nie wejdzie. Przesta� zrz�dzi�.

Jednak po�o�y�a d�o� na brz�cz�cym krysztale, a Pantalaimon ruszy� naprz�d i przelecia� przez uchylone drzwi Sali Senior�w przy drugim ko�cu podestu. Po chwili wr�ci�.

��Nie ma nikogo � szepn��. � Ale musimy si� pospieszy�.

Lyra pochyli�a si� lekko i w tej pozycji przemkn�a za sto�em profesorskim, po czym wpad�a do Sali Senior�w. Tam wyprostowa�a si� i rozejrza�a. Pok�j o�wietla� jedynie ogie� z kominka. Jaskrawy p�omie� pal�cych si� drewien lekko migota�, w komin strzela�y fontanny iskier. Lyra mieszka�a w Kolegium przez wi�ksz� cz�� swego �ycia, nigdy dot�d nie widzia�a jednak Sali Senior�w, poniewa� wolno tam by�o przebywa� jedynie Uczonym i ich go�ciom p�ci m�skiej. Kobiety nigdy tam nie wchodzi�y, nawet s�u��ce. Obowi�zek sprz�tania Sali Senior�w spoczywa� na samym Majordomusie.

Pantalaimon usiad� na ramieniu swej w�a�cicielki.

��Zadowolona? Mo�emy ju� i��? � szepn��.

��Nie b�d� g�upi! Chc� si� rozejrze�!

Pomieszczenie by�o ogromne. Znajdowa� si� w nim owalny st� z polerowanego drewna r�anego, na kt�rym sta�o kilka karafek i kieliszk�w oraz srebrna misa z tytoniem i stela� z fajkami. Ze sto�em s�siadowa� kredens, a na nim sta�o ma�e srebrne naczynie i koszyczek z mak�wkami.

��Niez�e tu maj� wygody, prawda, Pan? � spyta�a cicho Lyra.

Usiad�a w jednym z zielonych sk�rzanych foteli. By� tak g��boki, �e niemal si� zapad�a, lecz po chwili uda�o jej si� z�apa� r�wnowag�. Wsun�a stopy pod po�ladki i wpatrzy�a si� w portrety na �cianach. Starzy Uczeni w togach, brodaci i pos�pni, spogl�dali z ram z ponur� dezaprobat�.

��Jak s�dzisz, o czym oni tu gadaj�? � spyta�a Lyra, ale zanim sko�czy�a m�wi�, us�ysza�a za drzwiami g�osy.

��Za fotel� szybko � szepn�� Pantalaimon i dziewczynka natychmiast zeskoczy�a i skuli�a si� za fotelem. Nie by�a to najlepsza kryj�wka, poniewa� wybra�a fotel w samym �rodku sali i je�li nie b�dzie si� zachowywa� naprawd� cicho�

Drzwi si� otworzy�y i �wiat�o w pomieszczeniu zmieni�o si�: jeden z przyby�ych przyni�s� lamp� i postawi� j� na kredensie. Lyra dostrzeg�a nogi w ciemnozielonych spodniach i l�ni�ce czarne buty � by� to s�u��cy.

Wtedy odezwa� si� kto� g��bokim g�osem:

��Czy Lord Asriel ju� przyjecha�?

G�os nale�a� do samego Rektora. Lyra wstrzyma�a oddech i zobaczy�a, �e do pomieszczenia wbiega dajmona s�u��cego (by� to pies, tak jak dajmony wszystkich s�u��cych) i spokojnie siada przy stopach swego pana. Potem Lyra zauwa�y�a r�wnie� nogi Rektora w zniszczonych czarnych butach, kt�re zawsze nosi�.

��Nie, Rektorze � powiedzia� Majordomus. � Tak�e nie by�o jeszcze wiadomo�ci od A�rodocka.

��Gdy przyjedzie, z pewno�ci� b�dzie g�odny. Zaprowad� go od razu do Refektarza, dobrze?

��Tak, Rektorze.

��Czy nala�e� dla niego tego znakomitego tokaju?

��Tak, Rektorze. Jak pan kaza�, rocznik tysi�c osiemset dziewi��dziesi�ty �smy. Pami�tam, �e Jego Lordowska Mo�� bardzo go sobie ceni.

��Tak. Teraz zostaw mnie samego.

��Potrzebuje pan lampy, Rektorze?

��Zostaw mi j�. Zajrzyj tu podczas kolacji, aby przyci�� knot.

Majordomus sk�oni� si� lekko i obr�ci� do wyj�cia. Jego dajmona pos�usznie pobieg�a za nim. Ze swojej nie najlepszej kryj�wki Lyra obserwowa�a, jak Rektor podchodzi do wielkiej d�bowej szafy w rogu sali, zdejmuje z wieszaka tog� i z mozo�em j� wk�ada. By� pot�nym m�czyzn�, jednak dawno ju� sko�czy� siedemdziesi�t lat i jego ruchy by�y niezgrabne i powolne. Dajmona Rektora mia�a posta� kruka i gdy tylko jej pan w�o�y� tog�, sfrun�a z szafy i usadowi�a si� w swoim ulubionym miejscu, na prawym ramieniu m�czyzny.

Lyra czu�a, �e Pantalaimon a� dr�y z niepokoju, chocia� nie wydawa� �adnych d�wi�k�w. Sama natomiast by�a przyjemnie podniecona. Wspomniany przez Rektora Lord Asriel by� jej wujem i cz�owiekiem, kt�rego podziwia�a, cho� r�wnocze�nie bardzo si� go ba�a. M�wiono o nim, �e zajmuje si� polityk� na najwy�szym szczeblu, tajnymi badaniami i jakimi� dzia�aniami wojennymi, i Lyra nigdy nie wiedzia�a, kiedy si� zjawi. By� porywczym m�czyzn� i gdyby przy�apa� j� tutaj, zosta�aby srogo ukarana. Wchodz�c do Sali Senior�w, wiedzia�a jednak, na co si� nara�a.

A to, co zobaczy�a w chwil� p�niej, zupe�nie zmieni�o ca�� sytuacj�.

Rektor wyci�gn�� z kieszeni zwitek papieru i po�o�y� go na stole. Wyj�� korek z karafki wype�nionej znakomitym winem w kolorze z�ota, rozwin�� papier, wsypa� do p�ynu bia�y proszek, po czym papier zmi�� i wrzuci� w ogie�. Nast�pnie wyj�� z kieszeni o��wek i zamiesza� wino, a gdy proszek si� rozpu�ci�, umie�ci� korek z powrotem na miejscu.

Jego dajmona wyda�a z siebie kr�tki, cichy skrzek. Rektor odpowiedzia� co� p�g�osem i z pos�pn� min� rozejrza� si� wok�, wreszcie wyszed� tymi samymi drzwiami, kt�rymi wszed� do sali.

��Widzia�e� to, Pantalaimonie? � szepn�a Lyra.

��Oczywi�cie, �e widzia�em! Teraz wyjd�my szybko, zanim przyjdzie Kamerdyner!

Jednak kiedy to powiedzia�, z drugiego ko�ca Refektarza dobieg� d�wi�k dzwonka.

��To dzwonek Kamerdynera! � st�umionym g�osem wykrzykn�a Lyra. � S�dzi�am, �e mamy wi�cej czasu.

Pantalaimon pofrun�� do drzwi Refektarza i szybko wr�ci�.

��Kamerdyner ju� tam jest � powiedzia�. � A tamtymi drzwiami te� nie mo�esz wyj��

Drugie drzwi, kt�rymi wyszed� Rektor, prowadzi�y do ruchliwego korytarza ��cz�cego Bibliotek� i �wietlic� Uczonych. O tej porze t�oczyli si� tu m�czy�ni, kt�rzy wk�adali togi przed kolacj� albo spieszyli, by zostawi� papiery lub teczki w �wietlicy. Lyra planowa�a wyj�� przez Refektarz, s�dzi�a bowiem, �e minie jeszcze kilka minut, zanim zabrz�czy tam dzwonek Kamerdynera.

Gdyby nie widzia�a, jak Rektor wsypuje proszek do wina, mog�aby zaryzykowa� gniew Kamerdynera albo mie� nadziej�, �e nikt jej nie zauwa�y w ruchliwym korytarzu. By�a jednak zdenerwowana i z tego powodu si� zawaha�a.

Wtedy us�ysza�a ci�kie kroki na pode�cie. To nadchodzi� Kamerdyner, by sprawdzi�, czy Sala Senior�w jest przygotowana na rytua� palenia maku i picia wina, kt�rymi Uczeni raczyli si� po wieczerzy. Lyra skoczy�a w stron� d�bowej szafy, otworzy�a j�, schowa�a si� w �rodku i szarpn�a drzwi, zamykaj�c je tu� przed wej�ciem Kamerdynera. Nie ba�a si� o Pantalaimona, pok�j by� przecie� w ciemnym kolorze, a w najgorszym razie jej dajmon m�g� wpe�zn�� pod krzes�o.

S�ysza�a g�o�ne sapanie Kamerdynera, a przez szpar� niedomkni�tych drzwi szafy obserwowa�a, jak ustawia fajki w stela�u przy misie z tytoniem i przygl�da si� karafkom i kieliszkom. Potem m�czyzna obiema r�kami przyg�adzi� w�osy nad uszami i powiedzia� co� do swojej dajmony. Nale�a� do s�u�by, wi�c jego dajmon� by� pies; poniewa� Kamerdyner by� jednym z wa�niejszych s�u��cych, mia� pi�kn� rud� seterk�. Dajmona wydawa�a si� podejrzliwa i spogl�da�a wok�, jak gdyby wyczuwa�a intruza, ale ku wielkiej uldze Lyry nie skierowa�a si� w stron� szafy. Lyra ba�a si� Kamerdynera, kt�ry ju� dwukrotnie j� uderzy�.

Nagle us�ysza�a szept; to oczywi�cie Pantalaimon wcisn�� si� do szafy i dotar� do swej w�a�cicielki.

��B�dziemy musieli tu teraz tkwi�. Dlaczego mnie nie pos�ucha�a�?

Nie odpowiedzia�a, p�ki Kamerdyner nie wyszed�. Nadzorowa� obs�ug� profesorskiego sto�u � na tym polega�a jego praca. S�ysz�c mamrotanie i odg�osy szurania, Lyra domy�li�a si�, �e do Refektarza wchodz� Uczeni.

��Dobrze, �e ci� nie pos�ucha�am � szepn�a � poniewa� nie widzieliby�my wtedy, jak Rektor wsypuje trucizn� do wina. To by� tokaj, o kt�ry prosi� Majordomusa, Pan! Oni zamierzaj� zabi� Lorda Asriela!

��Nie wiesz, czy to trucizna�

��Och, oczywi�cie, �e tak. Nie pami�tasz, �e zanim j� wsypa�, kaza� Majordomusowi wyj�� z pokoju? Gdyby to by�o co� niewinnego, nie mia�oby znaczenia, czy tamten na niego patrzy. Poza tym dobrze wiem, �e co� si� tutaj dzieje� co� politycznego. S�u��cy rozmawiaj� o tym od wielu dni. Pan, by� mo�e zapobiegniemy morderstwu!

��Nigdy nie s�ysza�em wi�kszych bredni � odpar� kr�tko dajmon. � Sk�d wiesz, czy wytrzymasz w tej ciasnej szafie bez ruchu przez cztery godziny? Wyjd� i chocia� rozejrz� si� w korytarzu. Powiem ci, kiedy b�dzie pusto.

Sfrun�� jej z ramienia i dziewczynka zobaczy�a w smudze �wiat�a jego male�ki cie�.

��Nie, Pan, ja zostaj� � o�wiadczy�a. � Tu jest jeszcze jedna toga czy co� w tym rodzaju. Po�o�� j� na pod�odze szafy i b�dzie mi wygodnie. Po prostu musz� zobaczy�, co si� b�dzie dalej dzia�o.

Ostro�nie si� wyprostowa�a, szukaj�c po omacku wieszak�w, kt�re mog�yby narobi� ha�asu, i stwierdzi�a, �e szafa jest wi�ksza, ni� s�dzi�a. By�o w niej wiele akademickich tog podszytych jedwabiem, niekt�re tak�e obszyte futrem.

��Zastanawiam si�, czy wszystkie nale�� do Rektora� � szepn�a. � Kiedy dostaje honorowe tytu�y z innych akademii, by� mo�e daj� mu te� eleganckie togi, kt�re trzyma tutaj, by si� czasem w nie wystroi� Pan, naprawd� s�dzisz, �e to nie trucizna jest w tym winie?

��Nie � odrzek�. � My�l� dok�adnie tak jak ty. Tyle �e to nie nasza sprawa. Uwa�am, �e je�li si� w to wmieszasz, b�dzie to najg�upsza rzecz ze wszystkich, jakie zrobi�a� w �yciu. Nie mamy z tym nic wsp�lnego.

��Nie b�d� g�upi � zdenerwowa�a si� Lyra. � Nie mog� tu siedzie� i patrze�, jak kto� truje Lorda Asriela!

��W takim razie chod�my gdzie indziej.

��Jeste� tch�rzem, Pan.

��Oczywi�cie, �e jestem. A mog� spyta�, co zamierzasz? Chcesz wyskoczy� z szafy i wyrwa� mu kieliszek z dr��cych palc�w? To ci chodzi po g�owie?

��Jeszcze nic nie wymy�li�am i dobrze o tym wiesz � odburkn�a cicho. � Widzia�am jednak, co zrobi� Rektor, nie mam wi�c wyboru. Wiesz chyba, co to jest sumienie, prawda? Jak mog� po prostu st�d odej��, usi��� w Bibliotece czy w jakiej� innej sali i zaj�� si� swoimi sprawami, skoro wiem, co si� tu zdarzy? W ka�dym razie, mo�esz by� pewny, �e nigdzie si� nie wybieram!

��Tego w�a�nie chcia�a� przez ca�y czas � powiedzia� po chwili. � Chcia�a� si� tutaj ukry� i obserwowa�. Dlaczego nie domy�li�em si� wcze�niej?

��W porz�dku, masz racj� � odpar�a. � Wszyscy wiedz�, �e w tej sali odbywa si� co� tajemniczego. Jaki� rytua� czy co� w tym rodzaju. Chcia�am zobaczy�, co si� tu dzieje.

��Nic nam do tego! Je�li maj� jakie� sekrety, to ich sprawa. A ukrywanie si� i szpiegowanie to zabawa dla g�upiutkich dzieci.

��Znamto na pami��. Przesta� wreszcie gdera�.

Przez jaki� czas siedzieli w milczeniu. Lyrze by�o niewygodnie na twardej pod�odze szafy, a Pantalaimon z pozoru zaj�� si� sob� � usiad�szy na jednej z tog, szarpa� swe owadzie czu�ki. Lyra mia�a w g�owie k��bowisko my�li i niczego bardziej nie pragn�a, ni� podzieli� si� nimi ze swoim dajmonem, jednak�e by�a na to zbyt dumna. Postanowi�a, �e musi sobie z nimi poradzi� bez jego pomocy.

Przede wszystkim odczuwa�a niepok�j, lecz nie by� to l�k o siebie. Mia�a k�opoty wystarczaj�co cz�sto, aby si� do nich przyzwyczai�. Tym razem niepokoi�a si� o Lorda Asriela. Zastanawia�a si� te�, jaki sens ma wszystko to, co widzia�a. Lord Asriel niecz�sto odwiedza� Kolegium, a poniewa� ostatnimi czasy wzros�o napi�cie polityczne, mo�na by�o przypuszcza�, �e nie przyb�dzie tu po prostu je��, pi� wino i pali� fajk� z kilkoma starymi przyjaci�mi. Lyra wiedzia�a, �e zar�wno on, jak i Rektor s� cz�onkami Rady Rz�dowej, specjalnej grupy doradczej, powo�anej przy Premierze, mo�e wi�c jego przyjazd wi�za� si� w�a�nie z t� funkcj�; tyle �e posiedzenia rady odbywa�y si� przecie� w Pa�acu, a nie w Sali Senior�w Kolegium Jordana.

Poza tym kr��y�a pewna plotka, o kt�rej s�u��cy Kolegium szeptali od paru dni. M�wi�o si� mianowicie, �e Tatarzy najechali Rosj� i teraz p�yn� na p�noc, do Sankt Petersburga, sk�d �atwo mog� opanowa� Morze Ba�tyckie i p�niej ca�� zachodni� Europ�. A Lord Asriel by� przecie� na dalekiej P�nocy; kiedy Lyra widzia�a go po raz ostatni, przygotowywa� wypraw� do Laponii�

��Pan � szepn�a.

��Tak?

��S�dzisz, �e b�dzie wojna?

��Jeszcze przez jaki� czas nie. Gdyby mia�a wybuchn�� na przyk�ad w przysz�ym tygodniu, Lord Asriel nie przyje�d�a�by tu na kolacj�.

��Te� tak my�l�. Ale za jaki� czas?

��Cicho! Kto� nadchodzi.

Lyra usiad�a i zbli�y�a oko do szpary w drzwiach. Do pokoju wszed� Majordomus i zgodnie z poleceniem Rektora zamierza� wyregulowa� lamp�. �wietlica i Biblioteka by�y o�wietlone anbarycznym �wiat�em, ale w Sali Senior�w Uczeni woleli �agodniejsze �wiat�o starych lamp naftowych. Za �ycia Rektora z pewno�ci� nikt tego nie zmieni.

Majordomus przyci�� knot, dorzuci� kolejn� szczap� do ognia, a potem stan��, uwa�nie nas�uchuj�c, przy drzwiach do Refektarza i wzi�� gar�� li�ci z misy z tytoniem.

Ledwie od�o�y� pokrywk�, przekr�ci�a si� ga�ka w drzwiach prowadz�cych na korytarz; Majordomus podskoczy� nerwowo. Lyra musia�a mocno nad sob� panowa�, aby si� nie roze�mia�. M�czyzna pospiesznie wsun�� li�cie do kieszeni, po czym odwr�ci� twarz ku nowo przyby�emu.

��Lord Asriel! � wykrzykn��.

Po plecach Lyry przebieg� zimny dreszcz. Z miejsca, w kt�rym si� znajdowa�a, nie mog�a dojrze� przybysza i pr�bowa�a powstrzyma� odruch, aby wyj�� i go zobaczy�.

��Dobry wiecz�r, Wren � odpar� Lord Asriel. Ilekro� Lyra s�ysza�a jego surowy g�os, czu�a i rado��, i l�k. � Sp�ni�em si� na kolacj�. Poczekam tutaj.

Majordomus zrobi� niepewn� min�, w zasadzie go�cie wchodzili bowiem do Sali Senior�w tylko na zaproszenie Rektora, jednak Lord Asriel popatrzy� przenikliwym wzrokiem na wybrzuszenie w jego kieszeni, tote� s�u��cy postanowi� nie protestowa�.

��Czy mam powiadomi� Rektora, �e przyby�e�, m�j panie?

��Nie zaszkodzi. Mo�esz mi te� przynie�� kaw�.

��Dobrze, m�j panie.

Majordomus sk�oni� si� i pospieszy� do wyj�cia; jego dajmona pos�usznie ruszy�a w �lad za nim. Wuj Lyry podszed� do ognia i wyci�gn�� r�ce wysoko nad g�ow�, po czym ziewn��, otwieraj�c szeroko usta. Mia� na sobie str�j podr�ny. Lyra przypomnia�a sobie, jak bardzo zawsze j� przera�a�, gdy go widzia�a. Nie mog�a ju� wyj�� niezauwa�ona; musia�a siedzie� bez ruchu i mie� nadziej�, �e sytuacja sama si� jako� rozwi��e.

Za Lordem Asrielem sta�a jego dajmona � irbis.

��Zamierzasz urz�dzi� tu projekcj�? � spyta�a cicho.

��Tak. Po co robi� zamieszanie i przenosi� si� do Sali Wyk�adowej? Zechc� zapewne tak�e zobaczy� okazy; po�l� za chwil� po Portiera. To kiepska pora, Stelmario.

��Powiniene� odpocz��.

Lord Asriel usiad� w jednym z foteli i Lyra straci�a z oczu jego twarz.

��Tak, wiem. Powinienem si� r�wnie� przebra�. Istnieje prawdopodobnie jaki� staro�ytny ceremonia�, kt�ry pozwoli�by im ukara� mnie za to, �e wszed�em do tej sali nieodpowiednio ubrany. Powinienem przespa� kilka dni. Fakt, �e�

Rozleg�o si� stukanie i wszed� Majordomus ze srebrn� tac�, na kt�rej sta� dzbanek z kaw� i fili�anka.

��Dzi�kuj�, Wren � powiedzia� Lord Asriel. � Czy w tej karafce na stole jest tokaj?

��Rektor poleci�, aby go nala� specjalnie dla ciebie, m�j panie � odrzek� Majordomus. � Z rocznika tysi�c osiemset dziewi��dziesi�t osiem pozosta�y jedynie trzy tuziny butelek.

��C�, wszystko, co dobre, przemija. Postaw przy mnie tac�. Och, i popro� Portiera, aby przyni�s� dwie skrzynie, kt�re zostawi�em w Portierni, dobrze?

��Tutaj, m�j panie?

��Tak, tutaj. B�d� te� potrzebowa� ekranu i rzutnika. Tutaj i zaraz!

Majordomus o ma�o nie otworzy� ust ze zdziwienia, uda�o mu si� jednak st�umi� pytanie czy te� protest.

��Wren, zapominasz, gdzie jest twoje miejsce � uprzedzi� go Lord Asriel. � Nie wypytuj mnie. Po prostu r�b, co ci ka��.

��Dobrze, m�j panie � odpar� Majordomus. � Je�li mog� co� zasugerowa�, mo�e powinienem zawiadomi� pana Cawsona, co pan planuje, w przeciwnym razie bowiem b�dzie nieco zdumiony. Rozumie pan, co chc� przez to powiedzie�.

��Hm. W takim razie, powiedz mu.

Pan Cawson by� Kamerdynerem. Od dawien dawna trwa�a nieustanna i zaciek�a rywalizacja mi�dzy nim a Majordomusem. Kamerdyner by� teoretycznie wy�szy rang�, ale jego przeciwnik mia� wi�cej okazji, by wkra�� si� w �aski Uczonych, i w pe�ni z tego korzysta�. By� wi�c zadowolony, ilekro� m�g� popisa� si� przed Kamerdynerem bogatsz� wiedz� na temat zdarze� w Sali Senior�w.

S�u��cy sk�oni� si� i wyszed�. Lyra obserwowa�a, jak jej wuj nalewa kaw� do fili�anki, wypija od razu i nalewa ponownie, a potem wolno pije �ykami. By�a zdumiona. Skrzynie z okazami? Rzutnik? Co tak pilnego i wa�nego jej wuj zamierza� pokaza� Uczonym?

Nagle Lord Asriel wsta� i odwr�ci� si� od ognia. Lyra widzia�a go teraz w ca�ej okaza�o�ci i dziwi�a si�, jak bardzo si� r�ni� od za�ywnego Majordomusa albo od stale zgarbionych i ospa�ych Uczonych. Lord Asriel by� wysokim m�czyzn� o pot�nych ramionach, srogiej, ponurej twarzy i b�yszcz�cych oczach, w kt�rych czai�a si� ironia. By�o to oblicze cz�owieka czynu o silnej osobowo�ci; na tej twarzy nigdy nie pojawia� si� wyraz tkliwo�ci czy wsp�czucia. Ruchy m�czyzny by�y swobodne i idealnie wywa�one, niczym ruchy dzikiego zwierz�cia, a kiedy przebywa� w ma�ym pomieszczeniu, rzeczywi�cie przypomina� dzikie zwierz� trzymane w zbyt ma�ej klatce. Lord Asriel z zatroskan� min� spogl�da� przed siebie w zamy�leniu. Dajmona zbli�y�a si� i opar�a �eb na jego biodrze, a on spojrza� na ni� dziwnym wzrokiem, po czym odwr�ci� si� i podszed� do sto�u. Lyra poczu�a nagle, jak �o��dek podchodzi jej do gard�a, poniewa� Lord Asriel otworzy� karafk� z tokajem i zacz�� nalewa� wino do szklanki.

��Nie!

Ten cichy okrzyk wydoby� si� z jej ust, zanim zdo�a�a go zdusi�. Lord Asriel us�ysza� go i b�yskawicznie si� odwr�ci�.

��Kto tu jest?

Nie by�a w stanie nad sob� zapanowa�. Wyskoczy�a z szafy i rzuci�a si�, by wytr�ci� kieliszek z r�ki wuja. Wino rozla�o si� po stole i dywanie, kieliszek spad� i rozbi� si�. Lord Asriel chwyci� j� za nadgarstek i mocno wykr�ci� jej r�k�.

��Lyro! Co tu, u diab�a, robisz?

��Pu�� mnie, to ci powiem!

��Chyba najpierw z�ami� ci r�k�. Jak �miesz tu wchodzi�?

��W�a�nie uratowa�am ci �ycie!

Milczeli przez moment. Dziewczynka krzywi�a si� z b�lu i z trudem powstrzymywa�a krzyk, m�czyzna, marszcz�c brwi, pochyla� si� nad ni�.

��Co powiedzia�a�? � spyta� ciszej.

��To wino jest zatrute � wymamrota�a przez zaci�ni�te z�by. � Widzia�am, jak Rektor wsypywa� do niego jaki� proszek.

Lord Asriel pu�ci� j�. Upad�a na pod�og�, a Pantalaimon niespokojnie usiad� na jej ramieniu. Wuj patrzy� na ni� z g�ry, t�umi�c w�ciek�o��, a Lyra nie �mia�a spojrze� mu w oczy.

��Wesz�am tu tylko po to, �eby zobaczy�, jak wygl�da ta sala � wyja�ni�a. � Wiem, �e nie powinnam, ale zamierza�am wyj��, zanim ktokolwiek si� zjawi. Us�ysza�am jednak, �e wchodzi Rektor, i znalaz�am si� w pu�apce. Jedyn� mo�liw� kryj�wk� by�a szafa. Siedz�c tam, widzia�am, jak Rektor wsypuje proszek do wina. Gdybym nie�

Rozleg�o si� pukanie do drzwi.

��To Portier � powiedzia� Lord Asriel. � Wracaj do szafy. Je�li us�ysz� cho�by najcichszy odg�os, postaram si�, aby� po�a�owa�a, �e �yjesz.

Lyra natychmiast rzuci�a si� z powrotem do szafy. Ledwo zamkn�a drzwi, Lord Asriel zawo�a�:

��Wej��!

Tak jak przypuszcza�, by� to Portier.

��Tutaj, m�j panie?

Dziewczynka dostrzeg�a starca, kt�ry sta� niepewnie w progu, a za nim zauwa�y�a r�g wielkiej drewnianej skrzyni.

��Tu b�dzie dobrze, Shuter � odpar� Lord Asriel. � Wnie�cie je obie i postawcie przy stole.

Lyra odpr�y�a si� troch�, a wtedy poczu�a b�l w ramieniu i nadgarstku. By� na tyle dotkliwy, aby wywo�a� p�acz, ale nie nale�a�a do dziewcz�t, kt�re p�acz�. Jednak zacisn�a z�by i zacz�a lekko porusza� ramieniem, by rozlu�ni� mi�nie.

Wtedy rozleg� si� brz�k t�uczonego szk�a i chlupot rozlanego p�ynu.

��Niech ci� diabli, Shuter, jeste� nieuwa�nym starym g�upcem! Zobacz, co narobi�e�!

Lyra spojrza�a w tamt� stron�. Jej wujowi uda�o si� zrzuci� ze sto�u karafk� z tokajem w taki spos�b, jakby przydarzy�o si� to Portierowi. Starzec ostro�nie postawi� pud�o i zacz�� si� t�umaczy�:

��Bardzo przepraszam, m�j panie� Nie s�dzi�em, �e stoj� tak blisko�

��Przynie� co� do wytarcia. Id�, zanim wsi�knie w dywan!

Portier i jego m�ody pomocnik pospiesznie wyszli. Lord Asriel zbli�y� si� do szafy i powiedzia� szeptem:

��Skoro ju� tu jeste�, mo�esz si� przyda�. Obserwuj uwa�nie Rektora, kiedy wejdzie. Je�li zauwa�ysz co� interesuj�cego, obiecuj�, �e nie b�dziesz mia�a jeszcze wi�kszych k�opot�w, ni� te, w kt�re ju� si� wpakowa�a�. Zrozumia�a�?

��Tak, wuju.

��Pami�taj, je�li narobisz ha�asu, nie pomog� ci. Musisz sobie wtedy radzi� sama.

Odszed� i stan�� odwr�cony plecami do ognia. Portier wr�ci� z miot�� i szufelk� na rozbite szk�o oraz z misk� i szmat�.

��Mog� tylko raz jeszcze powiedzie�, m�j panie, �e najpokorniej przepraszam. Nie wiem, co�

��Po prostu posprz�taj ten ba�agan.

Kiedy Portier zacz�� wyciera� wino z dywanu, rozleg�o si� stukanie, a potem wszed� Majordomus ze s�u��cym Lorda Asriela imieniem Thorold. Nie�li razem ci�k� skrzyni� z polerowanego drewna z mosi�nymi uchwytami. Zobaczyli, corobi Portier, i zatrzymali si� zaskoczeni.

��Tak, to by� tokaj � odezwa� si� Lord Asriel. � Niestety. Czy to rzutnik? Thoroldzie, postaw go przy szafie, je�li �aska. Ekran b�dzie na g�rze z drugiej strony.

Lyra stwierdzi�a, �e przez szpar� w drzwiach b�dzie widzia�a ekran i to, co si� na nim uka�e, i zastanawia�a si�, czy wuj celowo tak zarz�dzi�. Wykorzysta�a chwilowy ha�as, jaki robi� s�u��cy, rozwijaj�c sztywne p��tno i zak�adaj�c je na ram�, i wyszepta�a:

��Widzisz? Warto by�o przyj��, prawda?

��Mo�e tak � odszepn�� z rezerw� Pantalaimon cieniutkim g�osikiem �my � a mo�e nie.

Lord Asriel sta� przy ogniu, s�cz�c ostatni� fili�ank� kawy i patrz�c pos�pnie, jak Thorold otwiera klapk� rzutnika i odkrywa soczewk�, a potem sprawdza zbiorniczek z naft�.

��Nafty jest du�o, m�j panie � stwierdzi�. � Mam pos�a� po technika do obs�ugi?

��Nie, obs�u�� go sam. Dzi�kuj�, Thoroldzie. Czy kolacja ju� si� sko�czy�a, Wren?

��S�dz�, �e w�a�nie ko�cz� posi�ek, m�j panie � odpowiedzia� Majordomus. � Je�li w�a�ciwie zrozumia�em pana Cawsona, Rektor i jego go�cie nie zamierzaj� si� oci�ga�, skoro wiedz�, �e jeste� tutaj. Czy mam zabra� tac� z kaw�?

��We� j� i odejd�.

��Dobrze, m�j panie.

Majordomus wzi�� tac�, lekko si� uk�oni� i wyszed�. Thorold poszed� za nim. Kiedy tylko drzwi si� zamkn�y, Lord Asriel spojrza� przez pok�j na szaf� i Lyra poczu�a si�� jego spojrzenia prawie tak mocno, jak gdyby mia�o fizyczn� posta�, jakby by�o strza�� albo w��czni�. Potem spojrza� w bok i powiedzia� co� cicho do swojej dajmony.

Irbisica podesz�a i usiad�a spokojnie u jego boku, czujna, dumna i niebezpieczna; jej zielone oczy w �lad za czarnymi oczyma Lorda Asriela zlustrowa�y pok�j. Potem odwr�ci�a si� i spojrza�a na drzwi do Refektarza; ga�ka na nich obr�ci�a si�. Lyra nie widzia�a drzwi, ale kiedy wszed� pierwszy m�czyzna, us�ysza�a jego oddech.

��Rektorze � zagai� Lord Asriel. � W�a�nie wr�ci�em. Wprowad� swoich go�ci. Chc� wam pokaza� co� bardzo interesuj�cego.

��Lordzie Asrielu � odezwa� si� Rektor zm�czonym g�osem i podszed�, aby u�cisn�� go�ciowi d�o�. Ze swojej kryj�wki Lyra obserwowa�a oczy Rektora, widzia�a, jak m�czyzna szybko spojrza� ku sto�owi, gdzie wcze�niej sta� tokaj.

��Rektorze � odpar� Lord Asriel. � Przyby�em p�no, wi�c nie chcia�em przeszkadza� wam w kolacji i pozwoli�em sobie poczeka� tutaj. Witam, Prorektorze. Ciesz� si�, �e tak dobrze pan wygl�da. Prosz� wybaczy� mi m�j niezbyt elegancki str�j, ale dopiero co wyl�dowa�em. Tak, tak, Rektorze, tokaj si� zmarnowa�. Zdaje si�, �e stoi pan na jego resztkach. Portier str�ci� karafk� ze sto�u, ale to by�a moja wina. Witam, Kapelanie. Z wielkim zainteresowaniem przeczyta�em pa�sk� ostatni� rozpraw�

Lord Asriel odszed� na bok z Kapelanem, dzi�ki czemu Lyra mog�a bez przeszk�d przyjrze� si� twarzy Rektora. Mia�a oboj�tny wyraz, ale dajmona na ramieniu m�czyzny stroszy�a pi�ra i przest�powa�a niespokojnie z �apy na �ap�. Lord Asriel ju� panowa� nad zebranymi i chocia� stara� si� okazywa� uprzejmo�� Rektorowi na jego w�asnym terytorium, by�o jasne, kto tu jest najwa�niejszy.

Uczeni powitali go�cia i weszli do sali. Niekt�rzy usiedli wok� sto�u, inni w fotelach i wkr�tce pomieszczenie wype�ni� szmer rozm�w. Lyra zauwa�y�a, �e wszystkich niezwykle intryguje drewniana skrzynia, ekran i rzutnik. Dobrze zna�a Uczonych: Bibliotekarza, Prorektora, Egzaminatora i pozosta�ych; m�czy�ni ci otaczali j�, odk�d pami�ta�a, uczyli j�, karcili, pocieszali, wr�czali ma�e prezenty, odganiali od drzewek owocowych w ogrodzie. Stanowili jej �rodzin�; nie mia�a nikogo innego. Mo�e nawet faktycznie uwa�a�aby ich za rodzin�, je�liby w og�le wiedzia�a, co to s�owo oznacza � chocia� gdyby rzeczywi�cie rozumia�a jego znaczenie, najprawdopodobniej uzna�aby, �e wi�zi rodzinne ��cz� j� raczej ze s�u��cymi w Kolegium. Uczeni mieli bowiem przed sob� wa�niejsze cele ni� zajmowanie si� uczuciami p� dzikiej, p� cywilizowanej dziewczynki, kt�ra przypadkowo zamieszka�a w�r�d nich.

Rektor zapali� lamp� spirytusow� pod ma�ym srebrnym naczyniem i stopi� troch� mas�a, po czym przeci�� p� tuzina mak�wek i wrzuci� ich zawarto�� do �rodka. Po kolacji zawsze podawano mak; rozja�nia� umys� i pot�gowa� elokwencj�, co o�ywia�o konwersacj�. Tradycj� by�o, �e Rektor przyrz�dza� go osobi�cie.

S�ysz�c odg�osy skwierczenia sma�onego mas�a i szmer rozm�w, Lyra szuka�a dla siebie wygodniejszej pozycji. Ostro�nie zdj�a z wieszaka tog� � d�ugie futro � i u�o�y�a j� na pod�odze szafy.

��Powinna� wzi�� jak�� szorstk� i star� � szepn�� Pantalaimon. � Je�li b�dzie ci zbyt wygodnie, u�niesz.

��Wtedy twoim zadaniem b�dzie mnie obudzi� � odpar�a.

Zacz�a przys�uchiwa� si� rozmowie, kt�ra by�a strasznie nudna; niemal ca�kowicie dotyczy�a polityki, w dodatku polityki Londynu, nikt ani s�owem nie wspomnia� o �adnej z ekscytuj�cych spraw � na przyk�ad o Tatarach. Przyjemne zapachy sma�onego maku i tytoniu dociera�y do szafy i Lyra czu�a, �e zamykaj� jej si� oczy. W ko�cu us�ysza�a, �e kto� puka w st�. G�osy umilk�y, a potem przem�wi� Rektor.

��Panowie � zacz��. � Jestem pewien, �e witaj�c Lorda Asriela, m�wi� w imieniu nas wszystkich. Jego wizyty s� rzadkie, ale dotar�o do mnie, �e jak zawsze, tak i dzi� wieczorem chce nam pokaza� co� szczeg�lnie interesuj�cego. Poniewa� ostatnio znacznie wzros�o napi�cie polityczne, czego jeste�my wszyscy �wiadomi, nic dziwnego, �e Lord Asriel musi by� obecny jutro wcze�nie rano w White Hall. Poci�g ju� czeka, aby zawie�� go do Londynu natychmiast, gdy sko�czymy rozmow�. Musimy wi�c m�drze wykorzysta� nasz czas. Kiedy Lord Asriel sko�czy m�wi�, zapewne pojawi� si� pytania. Prosz�, aby by�y kr�tkie i rzeczowe. Lordzie Asrielu, zechce pan zacz��?

��Dzi�kuj�, Rektorze � powiedzia� wuj Lyry. � Na pocz�tek chc� panom pokaza� kilka slajd�w. Prorektorze, zdaje si�, �e st�d najlepiej b�dzie pan widzia�. Mo�e Rektor m�g�by przesun�� si� z krzes�em bli�ej szafy?

Stary Prorektor by� prawie �lepy, tote� zaproponowanie mu miejsca bli�ej ekranu by�o bardzo uprzejme. Gdy starzec przesun�� si� do przodu, Rektor znalaz�si� tym samym obok Bibliotekarza, a jednocze�nie niedaleko miejsca, gdzie w szafie kuli�a si� Lyra. Kiedy Rektor usadowi� si� w fotelu, dziewczynka us�ysza�a jego mamrotanie:

��Co za diabe�! Bez dw�ch zda� wiedzia� o winie. Bibliotekarz odpowiedzia� szeptem:

��Zamierza poprosi� o fundusze. Je�li wymusi g�osowanie�

��W�wczas b�dziemy musieli mu si� m�drze przeciwstawi�.

Latarnia projektora zacz�a sycze�, Lord Asriel mocno j� bowiem napompowa�. Lyra poruszy�a si� lekko, tak by widzie� ekran, na kt�rym rozjarzy� si� bia�y kr�g. Lord Asriel zawo�a�:

��Czy kto� m�g�by przykr�ci� lamp�?!

Jeden z Uczonych wsta�, aby spe�ni� t� pro�b�, a potem w pokoju zrobi�o si� ciemno.

��Jak niekt�rzy z was wiedz� � zacz�� wuj Lyry � dwana�cie miesi�cy temu wyruszy�em z misj� dyplomatyczn� na P�noc do Kr�la Laponii. Cho� mo�e raczej nale�a�oby powiedzie�, �e stara�em si� stwarza� pozory, i� taki jest m�j cel, poniewa� rzeczywistym zadaniem mojej wyprawy by�o dotarcie jeszcze dalej na p�noc, a� na sam lodowiec. Stara�em si� bowiem odkry�, co si� przydarzy�o ekspedycji Grummana. Jedna z ostatnich wiadomo�ci od niego wys�anych do Akademii w Berlinie m�wi�a o pewnym naturalnym zjawisku spotykanym jedynie w p�nocnych krainach. By�em zdecydowany zbada� je, i to sta�o si� drugim celem mojej wyprawy. Jednak pierwsze zdj�cie, kt�re zamierzam panom pokaza�, nie jest bezpo�rednio zwi�zane z �adn� z tych spraw.

Lord Asriel w�o�y� pierwszy slajd do ramki i wsun�� go za obiektyw. Na ekranie pojawi�a si� kolista fotografia w ostrych odcieniach czerni i bieli. Zdj�cie wykonano w nocy przy pe�ni ksi�yca, a widnia�a na nim drewniana chatka; jej �ciany ciemnia�y na tle le��cego wsz�dzie �niegu, kt�ry pokrywa� tak�e grub� warstw� dach. Obok chatki sta�o wiele instrument�w badawczych, kt�re Lyrze skojarzy�y si� z czym� z Anbarycznego Parku na drodze do Yarnton: anteny, przewody, porcelanowe izolatory, a wszystko po�yskuj�ce w �wietle ksi�yca i oszronione. Jaki� m�czyzna w futrze, z twarz� ukryt� w wielkim kapturze, sta� na przedzie z r�k� podniesion�, jak gdyby w pozdrowieniu. Obok niego widnia�a mniejsza posta�. �wiat�o ksi�yca oblewa�o ca�y obraz tym samym s�abym refleksem.

��Ta fotografia zosta�a wykonana przy u�yciu standardowej emulsji w postaci azotanu srebrowego � wyja�ni� Lord Asriel. � Chcia�bym, aby�cie obejrzeli nast�pne, zrobione z tego samego miejsca zaledwie w minut� p�niej, tyle �e zastosowa�em now�, specjalnie przygotowan� emulsj�.

Wyj�� z ramki pierwszy slajd i w�o�y� nast�pny. Zdj�cie by�o o wiele ciemniejsze; wygl�da�o, jak gdyby odfiltrowano �wiat�o ksi�yca. Horyzont nadal by� widoczny, wraz z ciemnym kszta�tem chaty i odblaskiem wystaj�cego, pokrytego �niegiem dachu, jednak skomplikowana aparatura kry�a si� w mroku. M�czyzna natomiast zmieni� si� zupe�nie: by� sk�pany w �wietle i wydawa�o si�, �e z jego r�ki sp�ywa fontanna po�yskuj�cych cz�steczek.

��To �wiat�o podnosi si� czy opada? � zapyta� Kapelan.

��Opada � odpar� Lord Asriel. � Tyle �e nie jest to �wiat�o. To Py�.

Powiedzia� to w taki spos�b, i� Lyra wyobrazi�a sobie, �e s�owo to powinno zosta� zapisane du�� liter�, jak gdyby nie chodzi�o o zwyk�y py�. Reakcja Uczonych potwierdzi�a jej odczucie, poniewa� po wyja�nieniu Lorda Asriela zapad�o g�uche milczenie, a nast�pnie rozleg�y si� westchnienia pe�ne niedowierzania.

��Ale jak�

��Na pewno�

��On nie mo�e�

��Panowie! � rozleg� si� g�os Kapelana. � Pozw�lcie Lordowi Asrielowi wyja�ni�.

��To jest Py� � powt�rzy� Lord Asriel. � Na kliszy zosta� zarejestrowany w postaci �wiat�a, poniewa� jego cz�steczki dzia�aj� na t� emulsj� tak samo jak fotony na azotan srebrowy. Mi�dzy innymi w�a�nie to chcia�em sprawdzi� podczas mojej ekspedycji na P�noc. Na zdj�ciu znakomicie wida� posta� m�czyzny. Sp�jrzcie teraz, panowie, tutaj. � Wskaza� na zamazany kszta�t mniejszej figurki.

��S�dzi�em, �e to dajmona m�czyzny � stwierdzi� Egzaminator.

��Nie. Jego dajmona le�a�a w owej chwili owini�ta wok� jego szyi w postaci w�a. Ten kszta�t, mo�e nie najlepiej widoczny, to dziecko.

��Oderwane dziecko�? � spyta� kto�, po czym zamilk� w spos�b, kt�ry sugerowa�, �e powiedzia� co�, czego nie powinien by� m�wi�.

Zapad�a g��boka cisza.

Potem Lord Asriel odpar� spokojnie:

��Nie, pe�ne dziecko, kt�re, bior�c pod uwag� natur� Py�u, jest w�a�ciwie punktem, nieprawda�?

Przez d�ugi czas nikt nie odpowiada�, wreszcie odezwa� si� Kapelan.

��Ach � powiedzia� jak cz�owiek spragniony, kt�ry po wypiciu sporego �yku, odstawia szklank�, aby wypu�ci� powietrze wstrzymywane podczas picia. � A strumienie Py�u�

��Pochodz� z nieba i oblewaj� m�czyzn� czym�, co wygl�da jak �wiat�o. Mo�ecie zbada� to zdj�cie dok�adniej, zostawi� je wam zreszt�, gdy b�d� wyje�d�a�. Pokazuj� je w chwili obecnej, aby zademonstrowa� dzia�anie tej nowej emulsji. A teraz chcia�bym wam przedstawi� kolejn� fotografi�.

Lord Asriel zmieni� slajd. Nast�pne zdj�cie tak�e zosta�o wykonane w nocy, jednak tym razem bez �wiat�a ksi�yca. Na pierwszym planie niezbyt wyra�nie wida� by�o kilka namiot�w na tle horyzontu; obok znajdowa� si� nier�wny stos drewnianych skrzy� i sanie. Najbardziej interesuj�ce na fotografii by�o jednak niebo. Niczym zas�ony wisia�y na nim strumienie i welony �wiat�a, splecione w p�tle i girlandy, jakby osadzone na niewidocznych wysokich na setki mil hakach albo rozwiewaj�ce si� na boki w podmuchu jakiego� niewyobra�alnego wiatru.

��Co to takiego? � rozleg� si� g�os Prorektora.

��Zdj�cie Zorzy.

��To bardzo pi�kna fotografia � zauwa�y� Profesor Palmeru [2]. � Jedna z najlepszych, jakie widzia�em.

��Wybaczcie moj� ignorancj� � odezwa� si� dr��cym g�osem stary Kantor � ale je�li kiedykolwiek wiedzia�em, czym jest Zorza, zapomnia�em. Czy chodzi o to, co niekt�rzy nazywaj� �wiat�em P�nocy?

��Tak. Zorza ma wiele nazw. Sk�ada si� z mg�awic na�adowanych cz�steczek i promieni s�onecznych o pot�nej, wr�cz nadzwyczajnej mocy, kt�re same w sobie s� niewidoczne, ale kiedy wchodz� w interakcj� z atmosfer�, wywo�uj� promieniowanie �wietlne. Gdybym mia� troch� czasu, pokolorowa�bym ten slajd, aby pokaza� panom jej barwy; dominuje barwa seledynowa i r�owa z odcieniem karmazynu wzd�u� ni�szej kraw�dzi tego tworu podobnego do zas�ony. To zdj�cie zrobi�em, u�ywaj�c zwyk�ej emulsji. Teraz chcia�bym, aby�cie obejrzeli fotografi� wykonan� za pomoc� specjalnej emulsji.

Lord Asriel wyj�� slajd. Lyra s�ysza�a, jak Rektor m�wi cicho:

��Je�li wymusi g�osowanie, mo�emy spr�bowa� powo�a� si� na klauzul� sta�ego pobytu. Nie mieszka� w Kolegium przez trzydzie�ci tygodni w ci�gu ostatnich pi��dziesi�ciu dw�ch.

��Ma ju� po swojej stronie Kapelana� � mrukn�� w odpowiedzi Bibliotekarz.

Wuj Lyry w�o�y� nowy slajd do ramy rzutnika. Uwieczniono na nim t� sam� scen�. Tak jak w przypadku poprzedniej pary zdj��, wiele cech widocznych w zwyk�ym �wietle teraz by�o o wiele mniej wyra�nych; takie te� by�y wi�zki promieni na niebie.

Jednak w �rodku Zorzy, wysoko ponad lodowym krajobrazem, Lyra dostrzeg�a jakie� kontury. Aby widzie� lepiej, przycisn�a twarz do szpary, a znajduj�cy si� blisko ekranu Uczeni r�wnie� pochylili si� do przodu. Kiedy wpatrywa�a si� w zdj�cie, jej zdziwienie ros�o, poniewa� u�wiadomi�a sobie, �e widzi na niebie wyra�ny zarys miasta: wie�e, kopu�y, �ciany� zawieszone w powietrzu budynki i ulice! Ze zdumienia Lyra niemal straci�a oddech.

��To wygl�da jak� miasto � powiedzia� Uczony z Cassington.

��W�a�nie � potwierdzi� Lord Asriel.

��Bez w�tpienia miasto w innym �wiecie? � spyta� Dziekan z ironi� w g�osie.

Lord Asriel zignorowa� jego ton. W�r�d Uczonych zapanowa�o takie podniecenie, jak gdyby napisali traktaty na temat istnienia jednoro�ca (chocia� go nigdy nie widzieli), a potem nagle kto� przedstawi�by im �ywy dow�d w postaci �wie�o schwytanego okazu.

��To ma zwi�zek ze spraw� Barnarda-Stokesa? � spyta� Profesor Palmeru. � Zgadza si�?

��Tego w�a�nie pragn� si� dowiedzie� � odrzek� Lord Asriel.

Sta� z boku o�wietlonego ekranu. Lyra widzia�a, jak jego ciemne oczy patrzy�y kolejno na Uczonych, kiedy wpatrywali si� w slajd pokazuj�cy Zorz�; dostrzeg�a te� zielony blask oczu stoj�cej obok niego irbisicy. Wszystkie czcigodne g�owy Uczonych wyci�ga�y si� do przodu, po�yskiwa�y okulary; tylko Rektor i Bibliotekarz pochylili si� na swoich krzes�ach i zbli�yli ku sobie twarze.

��Powiedzia� pan, �e szuka informacji o ekspedycji Grummana, Lordzie Asrielu � odezwa� si� Kapelan. � Czy doktor Grumman r�wnie� bada� to zjawisko?

��S�dz�, �e tak, i zdaje mi si�, �e posiada� sporo informacji na ten temat. Nie b�dzie nam jednak w stanie niczego powiedzie�, poniewa� nie �yje.

��Nie! � wyrwa�o si� Kapelanowi.

��Obawiam si�, �e tak, i mam tu dow�d.

Po Sali Senior�w przebieg� szmer podniecenia i l�ku, kiedy kilku m�odszych Uczonych pod nadzorem Lorda Asriela przenios�o drewnian� skrzyni� przed audytorium. Wuj Lyry wyj�� ostatni slajd z ramki, ale zostawi� w��czony projektor i w ostrym, o�lepiaj�cym blasku jaskrawego �wiat�a pochyli� si�, aby podwa�y� wieko skrzyni. Lyra us�ysza�a skrzypienie wilgotnego drewna. Rektor wsta�, aby spojrze�, i w ten spos�b zas�oni� widok Lyrze. Jej wuj natomiast kontynuowa�:

��Je�li pami�tacie, ekspedycja Grummana zagin�a przed osiemnastoma miesi�cami. Na P�noc wys�a�a go Niemiecka Akademia. Mia� doj�� a� do bieguna i poczyni� rozmaite obserwacje nieba. Podczas wyprawy dostrzeg� ciekawe zjawisko, kt�re ju� widzieli�my. Kr�tko potem znikn��. Przypuszczano, �e przydarzy� mu si� jaki� wypadek i �e jego cia�o le�y gdzie� w szczelinie lodowcowej. W rzeczywisto�ci nie by�o �adnego wypadku.

��Co pan tam ma? � spyta� Dziekan. � Czy to pojemnik pr�niowy?

Pocz�tkowo Lord Asriel nie odpowiedzia�. Lyra us�ysza�a trzask metalowych zacisk�w i syk, kiedy do skrzyni dosta�o si� powietrze, potem zapad�a cisza. Nie trwa�a jednak d�ugo; po sekundzie czy dw�ch do uszu Lyry dotar�y podniesione g�osy, okrzyki przera�enia i g�o�ne protesty.

��A co�

��Wprost nieludzkie�

��To jest�

��Co si� z ni� sta�o?!

G�os Rektora uciszy� zebranych.

��Lordzie Asrielu, na Boga, co pan tam ma?

��Oto g�owa Stanislausa Grummana odpar� pytany.

Lyra us�ysza�a, �e kto�, potykaj�c si�, idzie do drzwi i opuszcza pomieszczenie. M�czyzna wydawa� z siebie nieartyku�owane d�wi�ki. �a�owa�a, �e nie widzi tego, co pozostali.

��Znalaz�em jego cia�o zachowane w lodzie opodal Svalbardu. A w ten w�a�nie spos�b zab�jcy potraktowali jego g�ow�. Zauwa�cie charakterystyczny wz�r skalpowania. S�dz�, �e by� mo�e nie jest on panu nieznany, Prorektorze.

��Widzia�em, jak robili tak Tatarzy � odpar� starzec stanowczo. � Jest to technika, kt�r� stosuje pierwotna ludno�� Syberii i Tunguzji. Stamt�d rozprzestrzeni�a si� na ziemie Skraeling�w, chocia� sk�din�d wiem, �e obecnie jest zakazana w Nowej Danii. Mog� si� przyjrze� bli�ej, Lordzie Asrielu?

Po kr�tkim milczeniu Prorektor odezwa� si� znowu:

��Moje oczy nie widz� ju� zbyt dobrze, a l�d nie jest zupe�nie przezroczysty, ale wydaje mi si�, �e dostrzegam otw�r na szczycie czaszki. Mam racj�?

��Tak.

��Wywiercony?

��W�a�nie.

Po sali przebieg� szmer podniecenia. Rektor odsun�� si� i Lyra znowu wszystko widzia�a. Stary Prorektor, stoj�c w kr�gu �wiat�a z rzutnika, trzyma� du�y blok lodu tu� przy oczach i Lyra dostrzeg�a wewn�trz lodu jaki� obiekt: krwaw� bry��, kt�rej niemal nie spos�b by�o nazwa� ludzk� g�ow�. Pantalaimon fruwa� wok� Lyry. Jego z�e samopoczucie zacz�o si� udziela� dziewczynce.

��Cicho � szepn�a. � S�uchaj.

��Doktor Grumman by� kiedy� Uczonym tego Kolegium � powiedzia� Dziekan z przej�ciem.

��A� wpad� w r�ce Tatar�w�

��Ale Tatarzy tak daleko na p�nocy?

��Musieli si� wedrze� g��biej, ni� ktokolwiek sobie wyobra�a�!

��Powiedzia� pan, �e znalaz� j� w pobli�u Svalbardu? � spyta� Dziekan.

��Zgadza si�.

��Czy mamy rozumie�, �e maj� z tym co� wsp�lnego panserbjorne?

Lyra nigdy nie s�ysza�a tego s�owa, ale Uczeni najwyra�niej je znali.

��Niemo�liwe � odrzek� z przekonaniem Uczony z Cassington. � Nigdy nie post�puj� w taki spos�b.

��Skoro tak m�wisz, to znaczy, �e nie znasz Iofura Raknisona � o�wiadczy� Profesor Palmeru, kt�ry r�wnie� odby� wiele ekspedycji na tereny arktyczne. � Nie by�bym zbyt zaskoczony, gdyby mi powiedziano, �e zabra� si� do skalpowania ludzi na tatarsk� mod��.

Lyra spojrza�a ponownie na swego wuja, kt�ry obserwowa� Uczonych bez s�owa, za to z b�yskiem sardonicznego rozbawienia.

��Kim jest Iofur Raknison? � kto� spyta�.

��Kr�lem Svalbardu � odpar� Profesor Palmeru. � Tak, zgadza si�, to jeden z panserbjorne. Jest uzurpatorem, w pewnym sensie� nieuczciwie zasiada na tronie� Przynajmniej takie jest moje zdanie. To osobnik pot�ny i z pewno�ci� nie g�upiec, mimo swoich niedorzecznych s�abostek. Posiada na przyk�ad pa�ac zbudowany z importowanego marmuru, zamierza zorganizowa� co�, co nazywa uniwersytetem�

��Dla kogo? Dla nied�wiedzi?! � spyta� kto� inny i wszyscy si� roze�miali.

Profesor Palmeru m�wi� jednak dalej:

��Pr�buj� wam tylko u�wiadomi�, �e Iofur Raknison by�by zdolny zrobi� co� takiego Grummanowi. R�wnocze�nie, gdy zajdzie potrzeba, mo�na go sk�oni� do zupe�nie innego post�powania.

��I ty wiesz, jak go do tego nak�oni�, co, Trelawney? � spyta� drwi�co Dziekan.

��Oczywi�cie. Wiecie, czego Iofur pragnie ponad wszystko w �wiecie? Nawet bardziej ni� honorowego doktoratu? Dajmona! Znajd� spos�b, aby da� mu dajmona, a zrobi dla ciebie wszystko. Uczeni roze�miali si� serdecznie.

Lyra s�ucha�a s��w Profesora Palmeru bardzo zaintrygowana; to, co powiedzia�, zupe�nie nie mia�o dla niej sensu. Poza tym chcia�a us�ysze� wi�cej o skalpowaniu, Zorzy i tajemniczym Pyle. Niestety, rozczarowa�a si�, poniewa� Lord Asriel sko�czy� sw�j pokaz i wkr�tce rozmowa zmieni�a si� w kolegialn� k��tni� dotycz�c� kwestii finansowych. Uczeni spierali si�, czy da� mu pieni�dze na kolejn� ekspedycj�. Bez ko�ca wymieniali argumenty i dziewczynka poczu�a, �e zamykaj� jej si� oczy. Wkr�tce zasn�a z owini�tym wok� szyi Pantalaimonem, kt�ry przybra� do spania ulubion� posta� gronostaja.

Kolegium Jordana by�o najznakomitszym i najbogatszym ze wszystkich kolegi�w w Oksfordzie. By�o te� prawdopodobnie najwi�kszym, chocia� co do tego nikt nie mia� pewno�ci. Budynki, zgrupowane wok� trzech nieregularnych czworobok�w, pochodzi�y zar�wno z wczesnego �redniowiecza, jak i po�owy osiemnastego wieku. Kolegium nigdy nie budowano wed�ug jednolitego planu; powstawa�o stopniowo, tote� wsz�dzie miesza�y si� ze sob� przesz�o�� i tera�niejszo��, a ca�o�� wydawa�a si� nieuporz�dkowana i dziwaczna, ale majestatyczna. Jaka� cz��budynk�w zawsze grozi�a zawaleniem, wi�c Kolegium zatrudnia�o pe�noetatowych pracownik�w � cz�onk�w tej samej od pi�ciu pokole� rodziny Parslow�w � kt�rzy wyspecjalizowali si� w murarstwie i budowie rusztowa�. Obecny senior rodu przyucza� w�a�nie swego syna do rzemios�a; oni dwaj oraz ich trzej robotnicy pracowali jak mr�wki na wzniesionych przy naro�niku Biblioteki rusztowaniach lub na dachu Kaplicy, na kt�ry wci�gali nowe, jasne bloki kamienne, cienkie blachy z l�ni�cego o�owiu i drewniane belki.

Kolegium mia�o te� farmy i posiad�o�ci w ca�ej Brytanii. M�wi�o si�, �e mo�na przej�� drog� z Oksfordu do Bristolu lub � w kierunku przeciwnym � do Londynu ani na moment nie opuszczaj�c ziem Jordana. W ka�dej cz�ci kr�lestwa znajdowa�y si� farbiarnie i ceglarnie, lasy i stocznie buduj�ce statki o nap�dzie atomowym. Wszystkie te zak�ady p�aci�y czynsz Jordanowi i co kwarta� w dniu p�atno�ci Kwestor Kolegium wraz ze swoimi urz�dnikami liczyli otrzymane kwoty i og�aszali Zgromadzeniu, jak� sum� zebrano, po czym zamawiano par� �ab�dzi na wielk� uczt�.

Cz�� pieni�dzy odk�adano na nowe inwestycje � niedawno Zgromadzenie zaaprobowa�o nabycie budynku biurowego w Manchesterze � reszt� przeznaczano na skromne stypendia dla Uczonych i pensje dla s�u��cych (tak�e dla Parslow�w oraz przedstawicieli mniej wi�cej tuzina innych rodzin rzemie�lnik�w i kupc�w, kt�rzy s�u�yli Kolegium), na utrzymanie bogato zaopatrzonej piwniczki z winem, zakup ksi��ek i anbarograf�w dla ogromnej Biblioteki, kt�ra mie�ci�a si� w jednym skrzydle Czworoboku Melrose�a i niczym przepastna nora rozci�ga�a si� na wiele pi�ter w g��b ziemi, oraz � co stanowi�o ca�kiem spory wydatek � zakup najnowszych urz�dze� badawczych dla Kaplicy. Aparatura Kaplicy musia�a reprezentowa� najwy�szy poziom, poniewa� Kolegium Jordana jako centrum teologii eksperymentalnej nie mia�o sobie r�wnych ani w Europie, ani w Nowej Francji. Lyra dobrze o tym wiedzia�a i by�a dumna ze s�awy swego Kolegium, czym lubi�a si� che�pi� przed r�nymi urwisami i obdartusami, z kt�rymi bawi�a si� przy Kanale albo na Gliniankach. Z lekcewa�eniem patrzy�a na przybywaj�cych tu Uczonych i s�ynnych profesor�w z innych kolegi�w, uwa�a�a bowiem, �e skoro nie nale�� do Jordana, ich wiedza jest zapewne mniejsza ni� najskromniejszych i najm�odszych spo�r�d Uczonych Jordana.

Na temat teologii eksperymentalnej Lyra nie wiedzia�a wi�cej ni� jej niewykszta�ceni przyjaciele. Podejrzewa�a, �e jest to dziedzina zwi�zana z magi�, ruchami gwiazd i planet a tak�e z male�kimi cz�steczkami materii; by�y to jednak tylko przypuszczenia. S�dzi�a, �e gwiazdy � dok�adnie tak jak ludzie � posiadaj� dajmony i �e teologia eksperymentalna zajmuje si� tak�e nimi. Wyobra�a�a sobie, jak Kapelan m�drze przemawia do dajmon�w gwiazd, potem s�ucha ich spostrze�e� i kiwa rozumnie g�ow� lub potrz�sa ni� zmartwiony. Nie potrafi�a jedynie wymy�li� sposobu, w jaki mogliby si� porozumiewa�.

W�a�ciwie nieszczeg�lnie interesowa�a j� ta kwestia. Pod pewnymi wzgl�dami Lyra by�a prawdziw� dzikusk�. Najwi�ksz� przyjemno�� sprawia�o jej chodzenie po dachach Kolegium wraz z Rogerem, ch�opcem kuchennym, kt�ry by� jej najlepszym przyjacielem. Stamt�d pluli pestkami �liwek na g�owy przechodz�cych Uczonych albo pohukiwali jak sowy, zagl�daj�c przez okna do sal, w kt�rych odbywa�y si� seminaria; �cigali si� te� po w�skich uliczkach, kradli jab�ka z rynku albo toczyli dzieci�ce wojny. Tak jak Lyra by�a nie�wiadoma wielu tajnych kwestii dotycz�cych Kolegium, tak Uczeni nie zdawali sobie sprawy z istnienia g��bokiego, wrz�cego tygla sojuszy, nienawi�ci, wojen i uk�ad�w, kt�re sk�ada�y si� na �ycie oksfordzkich dzieci. Gromadka bawi�cych si� malc�w, my�leli, jaki przyjemny widok! C� mo�e by� bardziej niewinnego i czaruj�cego?

W rzeczywisto�ci Lyra i jej r�wie�nicy prowadzili zaci�te wojny. Przede wszystkim dzieci z Jordana (m�odzi s�u��cy, dzieci s�u��cych, Lyra) toczy�y wojn� z dzie�mi z innego kolegium, jednak o wzajemnej wrogo�ci natychmiast zapominano, ilekro� jaki� m�ody mieszkaniec kt�regokolwiek kolegium zosta� zaatakowany przez dzieci z miasta: w�wczas kolegia jednoczy�y si� i wypowiada�y wojn� mieszczuchom. Ten konflikt trwa� od lat, traktowano go z wielk� powag�, a w przypadku zwyci�stwa dzieci odczuwa�y g��bok� satysfakcj�.

Jednak nawet i ta nienawi�� sz�a w zapomnienie je�li zagra�ali inni wrogowie. Jeden z nich by� niemal odwieczny: mieszkaj�cymi przy Gliniankach dzie�mi ceglarzy pogardzali zar�wno mieszka�cy kolegi�w, jak i mali mieszczanie. W ubieg�ym roku Lyra zawar�a tymczasowy rozejm z kilkorgiem dzieci z miasta, aby wsp�lnie napa�� na Glinianki. Obrzucili ma�ych ceglarzy grudami gliny i przewr�cili zbudowany przez nich zamek z piasku. Rozgorza�a bitwa, dzieci przewraca�y si� nawzajem i tarza�y w lepkiej mazi, a� zwyci�zcy i pokonani przestali si� od siebie r�ni� � wszyscy przypominali stado wrzeszcz�cych i piszcz�cych golem�w.

Kolejny wr�g, cho� niezmienny, by� sezonowy. Cyga�skie rodziny, kt�re mieszka�y na p�ywaj�cych po kana�ach �odziach, pojawia�y si� podczas wiosennych i jesiennych jarmark�w. Dzieci cyga�skie zawsze by�y skore do walki. Zw�aszcza jedna rodzina wci�� wraca�a i cumowa�a w tym samym miejscu, w cz�ci miasta zwanej Jerycho. Lyra walczy�a z nimi, odk�d nauczy�a si� rzuca� kamieniami. Kiedy ostatnim razem byli w Oksfordzie, Lyra, Roger i kilku innych kuchennych ch�opc�w z kolegi�w Jordana i �wi�tego Micha�a zastawili na nich pu�apk�. Obrzucili b�otem ich jaskrawo pomalowan� ��d�, a� wszyscy cz�onkowie rodziny wyskoczyli ze �rodka i zacz�li ich odgania�. W tym momencie Lyra wraz z kilkoma przyjaci�mi wesz�a na ��d� i odczepi�a j� od brzegu; ��d� pop�yn�a w d� kana�u, zak��caj�c ca�y ruch wodny, a tymczasem mali napastnicy przetrz�sn�li j� od dziobu po ruf� w poszukiwaniu zatyczki, Lyra bowiem s�dzi�a, �e istnieje co� takiego, i zapewnia�a swoj� gromadk�, �e kiedy wyci�gn� korek, ��d� natychmiast zatonie; niczego podobnego jednak nie znale�li i musieli opu�ci� ��d�, kiedy Cyganie j� pochwycili. Ociekaj�c wod� i piszcz�c triumfalnie, dzieci uciek�y w�skimi alejkami Jerycho.

Tak wygl�da� �wiat Lyry i takie by�y jej rado�ci; przewa�nie zachowywa�a si� jak nieokrzesana i zach�anna ma�a dzikuska. Zawsze jednak towarzyszy�o jej jakie� niejasne przeczucie, �e nie do ko�ca pasuje do tego �wiata; jaka� cz�� jej osobowo�ci nale�a�a do majestatu i rytua��w Kolegium Jordana i co� musia�o j� ��czy� z reprezentowanym przez Lorda Asriela �wiatem polityki. Przeczucia te sprawi�y, �e troch� zadziera�a nosa, wywy�szaj�c si� nad inne dzieci. Nigdy wszak�e nie przysz�o jej do g�owy, aby dowiedzie� si� na ten temat czego� wi�cej.

Dzieci�stwo Lyry cechowa�a swoboda; �y�a prawie jak p�dziki kot. Jedyn� odmian� przynosi�y nieregularne okazje, kiedy Lord Asriel odwiedza� Kolegium. Lyra uwa�a�a, �e mi�o jest si� pochwali� bogatym i wp�ywowym wujem, ale musia�a za t� przyjemno�� zap�aci� pewn� cen� � da� si� z�apa� Uczonym i pozwoli� odda� si� w r�ce Gospodyni, kt�ra my�a j� i przebiera�a w czyst� sukienk�. Potem dziewczynk� prowadzono pod czujn� eskort� (czemu towarzyszy�y prawdziwe pogr�ki) do �wietlicy Starszych Uczonych, gdzie pi�a herbat� z Lordem Asrielem. Zapraszano tak�e grupk� starych Uczonych. Lyra z buntownicz� min� osuwa�a si� na fotel i trwa�a w tej pozycji, p�ki Rektor ostrym tonem nie kaza� jej usi��� prosto � wtedy patrzy�a na wszystkich zebranych tak gro�nym wzrokiem, �e nawet Kapelan nie m�g� si� powstrzyma� od �miechu.

Schemat tych kr�puj�cych, formalnych spotka� nigdy si� nie zmienia�. Po herbacie Rektor i pozostali Uczeni zostawiali Lyr� sam� z wujem, kt�ry kaza� jej stan�� przed sob� i opowiada�, czego si� nauczy�a od czasu jego ostatniej wizyty. Dziewczynka mamrota�a to, cozdo�a�a sobie przypomnie� z geometrii, arabskiego, historii czy anbarologii, a m�czyzna siedzia� wyprostowany z nog� za�o�on� na nog� (kostka jednej nogi spoczywa�a na kolanie drugiej) i obserwowa� Lyr� z nieodgadnionym wyrazem twarzy tak d�ugo, a� zabrak�o jej s��w.

W ubieg�ym roku, tu� przed swoj� wypraw� na P�noc Lord Asriel zapyta� j� tak�e o co� innego:

��A jak sp�dzasz czas, w kt�rym nie jeste� piln� uczennic�?

��Po prostu si� bawi� � wymamrota�a Lyra. � Wok� Kolegium. No� bawi� si� i tyle.

��Pozw�l, �e obejrz� twoje r�ce, dziecko � powiedzia� wuj.

Lyra wyci�gn�a przed siebie d�onie, a m�czyzna wzi�� je, obr�ci� i przyjrza� si� paznokciom dziewczynki. Jego dajmona w pozie sfinksa le�a�a obok na dywanie, od czasu do czasu machaj�c ogonem i nieruchomo wpatruj�c si� w Lyr�.

��Brudne � stwierdzi� Lord Asriel, puszczaj�c r�ce dziewczynki. � Nikt ci tu nie ka�e ich my�?

��Ka�� � odrzek�a. � Ale paznokcie Kapelana te� s� zawsze brudne. Jeszcze brudniejsze od moich.

��Kapelan to cz�owiek uczony. A jakie ty masz wyt�umaczenie?

��Musia�am je sobie pobrudzi� ju� po umyciu.

��Gdzie si� bawisz, �e tak bardzo brudzisz r�ce? Popatrzy�a na niego podejrzliwie. Przypuszcza�a, �e przebywanie na dachu jest zakazane, chocia� nikt w�a�ciwie jej tego nie zabroni�.

��W r�nych starych salach � o�wiadczy�a w ko�cu.

��I gdzie jeszcze?

��Na Gliniankach. Czasami.

��I?

��W Jerycho i Port Meadow.

��Nigdzie wi�cej?

��Nie.

��Jeste� k�amczucha. Widzia�em ci� wczoraj na dachu.

Lyra zagryz�a usta i nic nie odpowiedzia�a. Wuj obserwowa� j� z szyderstwem w oczach.

��Wi�c bawisz si� tak�e na dachu � ci�gn��. � A zdarza ci si� wchodzi� do Biblioteki?

��Nie. Ale na dachu Biblioteki znalaz�am gawrona.

��Naprawd�? Z�apa�a� go?

��Mia� zranion� �ap�. Chcia�am go zabi� i upiec, jednak Roger powiedzia�, �e powinni�my mu pom�c. Wi�c dali�my mu resztki jedzenia i troch� wina, a wtedy poczu� si� lepiej i odlecia�.

��Kim jest Roger?

��Moim przyjacielem. Ch�opcem kuchennym.

��Rozumiem. Wi�c by�a� na wszystkich dachach�

��Nie. Nie mo�nasi� dosta� na dach Budynku Sheldona, poniewa� trzeba by skoczy� z Pielgrzymiej Wie�y przez w�sk� przerw�. Jest wprawdzie okienko, kt�re wychodzi na ten dach, ale nie jestem wystarczaj�co wysoka, by go dosi�gn��.

��Wi�c by�a� na wszystkich dachach z wyj�tkiem Budynku Sheldona. A co z podziemiem?

��Podziemiem?

��Pod ziemi� Kolegium zajmuje tyle samo miejsca co na powierzchni. Jestem zaskoczony, �e jeszcze si� o tym nie dowiedzia�a�. No c�, za chwil� wyje�d�am. Wygl�da na to, �e jeste� zdrowa. Prosz�, we�.

Pogrzeba� w kieszeni i wyj�� gar�� monet, z kt�rych da� jej pi�� z�otych dolar�w.

��Nie nauczyli ci� m�wi� �dzi�kuj�? � spyta�.

��Dzi�kuj� � mrukn�a.

��Jeste� pos�uszna Rektorowi?

��Och, tak.

��I szanujesz Uczonych?

��Tak.

Dajmona Lorda Asriela za�mia�a si� cicho. By� to pierwszy d�wi�k, jaki z siebie wyda�a, i Lyra zaczerwieni�a si�.

��Id� wi�c si� bawi� � zako�czy� Lord Asriel. Lyra odwr�ci�a si� i z ulg� pop�dzi�a do drzwi.

W ostatniej chwili przypomnia�a sobie, �e nale�y si� odwr�ci�.

��Do widzenia � mrukn�a.

��Mam nadziej�, �e usi�dziesz blisko mnie przy kolacji � zagai�a pani Coulter, robi�c na sofie miejsce dla Lyry. � Nie czuj� si� najpewniej w tej wspania�ej Rezydencji. Musisz mi pokaza�, kt�rego no�a i widelca powinnam u�y�.

��Jest pani Uczon�? � spyta�a Lyra. Dot�d patrzy�a na Uczone z typow� dla mieszka�ca Kolegium Jordana pogard�: uwa�a�a, �e s� to biedne istoty, kt�rych nie nale�y traktowa� powa�nie, zwierz�ta przebrane w kostiumy i graj�ce role w nieznanej sobie sztuce. Pani Coulter nie by�a jednak�e podobna do �adnej ze znanych Lyrze Uczonych, a ju� z pewno�ci� bardzo si� r�ni�a od dw�ch powa�nych, starych dam, kt�re r�wnie� go�ci� tego wieczoru Rektor. W gruncie rzeczy Lyra zada�a to pytanie, spodziewaj�c si� zaprzeczenia. Pani Coulter by�a osob� tak urocz�, �e dziewczynka patrzy�a na ni� z zachwytem i ledwie mog�a oderwa� od niej oczy.

��W�a�ciwie nie � odpar�a dama. � Jestem cz�onkini� kolegium Pani Rektor, ale przewa�nie pracuj� poza Oksfordem� Opowiedz mi o sobie, Lyro. Zawsze mieszka�a� w Kolegium Jordana?

W ci�gu pi�ciu minut Lyra opowiedzia�a kobiecie wszystko o swoim p�dzikim �yciu: o ulubionych trasach na szczytach dach�w, o bitwie na Gliniankach, o chwili, w kt�rej wraz z Rogerem chcieli z�apa� i upiec gawrona, o zamiarze przej�cia cyga�skiej �odzi i po�eglowania do Abingdon� Zwierzy�a si� nawet (rozejrzawszy si� wcze�niej i �ciszywszy g�os) z psikusa, kt�ry wraz z Rogerem sp�atali czaszkom w krypcie.

��A te duchy po prostu wtargn�y do mojej sypialni! I przysz�y bez g��w! Nie mog�y m�wi�, wydawa�y z siebie tylko co� w rodzaju bulgotu, jednak bardzo dobrze wiedzia�am, czego chc�. Wi�c nast�pnego dnia rano zesz�am do krypty i od�o�y�am monety na miejsce. W przeciwnym razie prawdopodobnie by mnie zabi�y.

��Wi�c nie l�kasz si� niebezpiecze�stw? � spyta�a pani Coulter z podziwem w g�osie. Jad�y ju� kolacj� i � tak jak wcze�niej �yczy�a sobie dama � siedzia�y ko�o siebie. Lyra zupe�nie zignorowa�a Bibliotekarza zajmuj�cego miejsce po jej drugiej stronie i w trakcie posi�ku rozmawia�a tylko z pani� Coulter.

Kiedy panie przesz�y na kaw�, Hanna Relf spyta�a:

��Powiedz mi, Lyro, czy zamierzaj� ci� pos�a� do szko�y?

Dziewczynka przybra�a oboj�tn� min�.

��Nie� wiem � odpar�a. � Prawdopodobnie nie � doda�a dla bezpiecze�stwa. � Nie chcia�abym nara�a� ich na k�opoty � stwierdzi�a skromnie. � Albo na koszty. Lepiej chyba b�dzie, je�li po prostu zostan� w Jordanie i b�d� mnie uczy� tutejsi Uczeni, ilekro� znajd� troch� czasu. Co im si� bardzo cz�sto zdarza�

��A tw�j wuj, Lord Asriel, nie ma jakich� plan�w wobec ciebie? � spyta�a druga dama, kt�ra by�a Uczon� w innym �e�skim kolegium.

��Ma � odrzek�a Lyra. � S�dz�, �e ma. Nie s� one jednak zwi�zane ze szko��. Zamierza mnie zabra� na p�noc nast�pnym razem, kiedy przyjedzie.

��Pami�tam, �e m�wi� mi o tym � wtr�ci�a pani Coulter.

Lyra zamruga�a oczyma. Dwie Uczone bardzo nieznacznie wyprostowa�y si� na krzes�ach, chocia� ich dajmony � jako dobrze wychowane albo nadmiernie oci�a�e � jedynie wymieni�y spojrzenia.

��Spotka�am go w Kr�lewskim Instytucie Arktycznym � ci�gn�a pani Coulter. � Prawd� powiedziawszy, jestem tu dzi� po cz�ci w�a�nie z tego powodu.

��Jest pani r�wnie� badaczk�? � spyta�a Lyra.

��W pewnym sensie tak. Wiele razy by�am na P�nocy. W zesz�ym roku sp�dzi�am trzy miesi�ce na Grenlandii, gdzie poczyni�am obserwacje Zorzy.

S�owa wypowiedziane przez pani� Coulter sprawi�y, �e od tej chwili wszyscy pozostali go�cie Rektora przestali si� dla Lyry liczy�. Wpatrywa�a si� w pi�kn� kobiet� szeroko otwartymi oczyma i w milczeniu s�ucha�a jak urzeczona jej opowie�ci o budowaniu igloo, polowaniu na foki i negocjacjach z lapo�skimi czarownicami. Dwie Uczone nie mia�y nic ekscytuj�cego do dodania, wi�c siedzia�y w milczeniu, p�ki nie weszli m�czy�ni.

P�niej, kiedy go�cie przygotowywali si� do wyj�cia, Rektor powiedzia�:

��Zosta� jeszcze chwil�, Lyro. Chcia�bym z tob� porozmawia�. Id� do mojego gabinetu, usi�d� tam i poczekaj.

Lyra, zm�czona, a r�wnocze�nie bardzo zaintrygowana, post�pi�a, jak kaza�. S�u��cy Cousins zaprowadzi� j� do gabinetu i najwyra�niej celowo zostawi� otwarte drzwi, aby m�c j� obserwowa� z holu, gdzie pomaga� go�ciom w�o�y� p�aszcze. Lyra obserwowa�a pani� Coulter, cho� dama jej nie widzia�a, a potem do gabinetu wszed� Rektor i zamkn�� za sob� drzwi.

Usiad� ci�ko w fotelu przy kominku. Jego dajmona sfrun�a na oparcie i usiad�a obok g�owy m�czyzny; stare oczy kruka spocz�y na Lyrze. Lampa zasycza�a �agodnie, kiedy Rektor si� odezwa�:

��A wi�c, Lyro, rozmawia�a� z pani� Coulter. Podoba�o ci si� to, co m�wi�a?

��O tak!

��To prawdziwa dama.

��Jest wspania�a. To najmilsza osoba, jak� kiedykolwiek spotka�am.

Rektor westchn��. W czarnym garniturze i czarnym krawacie tak bardzo przypomina� swoj� dajmon�, jak tylko cz�owiek mo�e przypomina� ptaka, i nagle Lyra pomy�la�a, �e pewnego dnia, ca�kiem nied�ugo, starzec zostanie pochowany w krypcie pod Kaplic�, a jaki� artysta wygraweruje wizerunek jego dajmony na mosi�nej p�ycie na trumnie; jej imi� znajdzie si� obok jego nazwiska.

��Powinienem by� wcze�niej znale�� czas na rozmow� z tob�, Lyro � odezwa� si� Rektor po kilku sekundach milczenia. � Zamierza�em to zrobi� w odpowiednim momencie, ale zdaje mi si�, �e sprawy zasz�y dalej, ni� s�dzi�em. By�a� bezpieczna tu, w Jordanie, moja droga. I s�dz�, �e czu�a� si� szcz�liwa. Nie by�o ci �atwo by� nam pos�uszn�, ale bardzo ci� lubimy. Nie jeste� z�ym dzieckiem. Masz w sobie sporo dobroci i s�odyczy, chocia� tak�e du�o stanowczo�ci. Te cechy bardzo ci si� wkr�tce przydadz�. W wielkim �wiecie dziej� si� sprawy, przed kt�rymi pragn��em ci� ochroni� To znaczy, trzyma�em ci� tu, w Jordanie, by ci� chroni� Jednak nie jest to ju� d�u�ej mo�liwe.

Lyra patrzy�a na niego bez s�owa. Dok�d zamierzaj� j� wys�a�?

��Wiedzia�a�, �e kiedy� b�dziesz musia�a p�j�� do szko�y � kontynuowa� starzec. � Nauczyli�my ci� tutaj pewnych rzeczy, ale nie robili�my tego ani dobrze, ani w spos�b systematyczny. Nasza wiedza bowiem jest innego rodzaju. Ty musisz pozna� sprawy, o kt�rych starzy m�czy�ni nie maj� poj�cia, zw�aszcza �e jeste� ju� w odpowiednim wieku� Zdawa�a� sobie chyba z tego spraw�? Nie jeste� te� dzieckiem s�u��cej. Nie mogli�my ci� wi�c odda� do adopcji jakiej� rodzinie z miasta. Mo�e i zadbaliby o ciebie na sw�j spos�b, jednak twoje potrzeby s� odmienne. Czy mnie rozumiesz, Lyro? Chc� ci powiedzie�, �e ten okres twojego �ycia, kt�ry wi�za� si� z Kolegium Jordana, dobieg� ko�ca.

��Nie � powiedzia�a � nie chc� opu�ci� Jordana. Lubi� to miejsce. Chc� tu zosta� na zawsze.

��Kiedy cz�owiek jest m�ody, s�dzi, �e wszystko trwa wiecznie. Niestety, prawda jest inna, Lyro. Nie minie wiele czasu� najwy�ej par� lat� i staniesz si� m�od� kobiet�, ju� nie dzieckiem. M�od� dam�. I wierz mi, wtedy zrozumiesz, �e Kolegium Jordana nie jest miejscem, w kt�rym �yje si� �atwo czy przyjemnie.

��Ale tu jest m�j dom!

��Tak. Teraz jednak potrzebujesz czego� innego.

��Ale nie szko�y. Nie zamierzam chodzi� do szko�y.

��Potrzebujesz kobiecego towarzystwa. Kobiecego przewodnictwa.

S�owo �kobiecy� natychmiast skojarzy�o si� dziewczynce ze starymi damami, Uczonymi, i mimo woli przybra�a niezadowolon� min�. By� wygnan� ze wspania�ego Jordana, opu�ci� to miejsce s�ynne z majestatu i m�dro�ci jego Uczonych, po to tylko, aby zamieszka� w obskurnym ceglanym pensjonacie �e�skiego kolegium przy p�nocnym kra�cu Oksfordu! Dzieli� czas z zaniedbanymi kobietami, Uczonymi, kt�re pachnia�y kapust� i �rodkiem antymolowym jak te dwie na kolacji!

Rektor zobaczy� jej min�, dostrzeg� r�wnie�, �e oczy Pantalaimona, kt�ry mia� obecnie posta� tch�rza, b�yskaj� czerwieni�, i powiedzia�:

��Ale przypu��my, �e by�aby to pani Coulter?

W jednej chwili futro Pantalaimona zmieni�o si� z szorstkiego i br�zowego w puszyste i bia�e. Lyra otworzy�a szerzej oczy.

��Naprawd�?

��Jest znajom� Lorda Asriela. Widzisz, twojego wuja bardzo niepokoi sprawa opieki nad tob� i kiedy pani Coulter us�ysza�a o tobie, natychmiast zaoferowa�a pomoc. Hm, tak przy okazji, nie ma pana Coultera; ta dama jest wdow�, jej m�� zgin�� tragicznie przed laty. Zanim wi�c o to zapytasz, ugry� si� w j�zyk.

Lyra ochoczo pokiwa�a g�ow� i z nadziej� w g�osie spyta�a:

��I naprawd� zamierza� mog�aby si� mn� zaopiekowa�?

��Chcia�aby� tego?

��Tak!

Ledwie mog�a usiedzie�. Rektor u�miechn�� si�. U�miecha� si� tak rzadko, �e nie mia� w tym wprawy, i gdyby kto� si� teraz bacznie przygl�da� jego twarzy (Lyra niczego nie zauwa�y�a), uzna�by jego min� za grymas smutku.

��C�, mo�e wi�c zaprosimy j� do nas, aby ustali� szczeg�y � powiedzia�.

Wyszed� z pokoju, a kiedy w minut� p�niej wr�ci� z pani� Coulter, Lyra sta�a, poniewa� by�a zbyt podniecona, aby usiedzie� w miejscu. Kobieta u�miechn�a si� do dziewczynki, a jej dajmon obna�y� bia�e z�by w radosnym, chochlikowatym u�mieszku. Kiedy pani Coulter mija�a Lyr�, id�c do wskazanego jej fotela, dotkn�a na kr�tk� chwil� w�os�w dziewczynki; Lyra poczu�a ciep�o i zarumieni�a si�.

Gdy Rektor nala� damie troch� brantwijna, pani Coulter spyta�a:

��Wi�c zdaje si�, Lyro, �e przyjm� asystentk�?

��Tak � odpar�a dziewczynka. W tym momencie zgodzi�aby si� na wszystko.

��Mam sporo pracy i potrzebuj� pomocy.

��Potrafi� pracowa�!

��I mo�e b�dziemy musia�y podr�owa�.

��To mi nie przeszkadza. Ch�tnie wsz�dzie pojad�.

��Jednak wyprawa mo�e by� niebezpieczna. Mo�e trzeba si� b�dzie uda� na P�noc.

Lyra oniemia�a. Potem us�ysza�a sw�j g�os:

��Wkr�tce?

Pani Coulter roze�mia�a si� i odpar�a:

��By� mo�e. Jednak naprawd� b�dziesz musia�a bardzo ci�ko popracowa�. Musisz si� nauczy� matematyki, nawigacji i geografii nieba.

��Pani mnie b�dzie uczy�a?

��Tak. A poza tym b�dziesz mi musia�a pomaga�: robi� notatki, porz�dkowa� moje papiery, dokonywa� rozmaitych oblicze� w zakresie podstawowym i tak dalej. A poniewa� odwiedzimy pewne wa�ne osobisto�ci, kupi� ci pi�kne ubrania. Wiele si� musisz nauczy�, Lyro.

��Nie przeszkadza mi to. Chc� si� uczy�.

��Jestem pewna. Kiedy wr�cisz do Kolegium Jordana, b�dziesz s�ynn� podr�niczk�. Jutro o �wicie odlatujemy pierwszym porannym zeppelinem, wi�c lepiej id� ju� i od razu po�� si� do ��ka. Zobaczymy si� przy �niadaniu. Dobrej nocy!

��Dobranoc � odpar�a Lyra i, przypominaj�c sobie nieliczne zasady, kt�re jej wpojono, przy drzwiach odwr�ci�a si� i powiedzia�a: � Dobranoc, Rektorze.

Starzec skin�� g�ow�.

���pij dobrze � odrzek�.

��I dzi�kuj� � doda�a w stron� pani Coulter.

W nast�pnych dniach Lyra nie odst�powa�a ani na krok pani Coulter, jak gdyby by�a jej dajmonem. Dama zna�a wiele os�b i spotyka�a si� z nimi w rozmaitych miejscach. Bywa�o, �e rankiem sz�y do Kr�lewskiego Instytutu Arktycznego na spotkanie geograf�w, gdzie Lyra siedzia�a cicho z boku i s�ucha�a, a p�niej towarzyszy�a swej opiekunce w eleganckiej restauracji na obiedzie z jakim� politykiem albo duchownym. Podczas posi�ku pani Coulter i jej przyjaciele zajmowali si� r�wnie� Lyr� i zamawiali dla niej specjalne dania, a ona uczy�a si� sztuki jedzenia szparag�w albo poznawa�a smak ciel�cych nerek. A po po�udniu cz�sto wyrusza�y na kolejne zakupy, poniewa� protektorka Lyry przygotowywa�a wyposa�enie na wypraw�; musia�y wi�c kupi� futra, nieprzemakalne p�aszcze i �niegowce, a tak�e �piwory, no�e i przybory rysunkowe, z kt�rych dziewczynka bardzo si� cieszy�a. Potem sz�y na herbat� z kilkoma damami, bardzo eleganckimi, cho� nie zawsze tak pi�knymi czy utalentowanymi jak pani Coulter. By�y to kobiety tak bardzo niepodobne do Uczonych czy te� matron z cyga�skich �odzi albo s�u��cych z Kolegium, �e wydawa�y si� reprezentowa� niemal inn� p�e�; by�o w nich co� niebezpiecznego, a poza tym posiada�y takie przymioty, jak elegancja, urok i wdzi�k. Lyr� �adnie ubierano na takie okazje, a damy rozpieszcza�y j� i wci�ga�y do swych b�yskotliwych i subtelnych rozm�w, kt�re dotyczy�y g��wnie innych ludzi: jakiego� artysty, polityka albo pary kochank�w.

Kiedy nadchodzi� wiecz�r, pani Coulter cz�sto zabiera�a sw� protegowan� do teatru, gdzie dziewczynce znowu trafia�a si� okazja do rozmowy ze wspania�ymi lud�mi, kt�rzy podziwiali jej opiekunk�. Pani Coulter zna�a najwyra�niej wszystkie wa�ne osobisto�ci w Londynie.

W przerwach mi�dzy tymi zaj�ciami uczy�a Lyr� podstaw geografii i matematyki. Wiedza dziewczynki mia�a wiele luk (zas�b posiadanych informacji wygl�da� jak mapa �wiata mocno nadgryziona przez myszy), poniewa� w Kolegium Jordana nauczano j� w spos�b fragmentaryczny i chaotyczny; m�odsi Uczeni starali si� przekazywa� jej bardzo szczeg�owe dane z jakiego� przedmiotu. Nudne lekcje ci�gn�y si� mniej wi�cej przez tydzie� lub do chwili, gdy Lyra �zapomina�a� o wyznaczonym terminie, co zreszt� jej nauczyciel przyjmowa� z wielk� ulg�. Zdarza�o si� te�, �e Uczony zapomnia�, czego mia� j� uczy�, i zupe�nie niezrozumiale opowiada� jej o problemach swoich aktualnych bada�, niezale�nie od tego, jak trudnej dziedziny dotyczy�y. Nic wi�c dziwnego, �e wiedza dziewczynki by�a niejednolita. Wiedzia�a sporo o atomach, cz�stkach elementarnych i �adunkach anbaromagnetycznych, zna�a cztery podstawowe si�y i r�ne inne szczeg�y zwi�zane z teologi� eksperymentaln�, nie mia�a natomiast poj�cia o Uk�adzie S�onecznym. Kiedy pani Coulter zauwa�y�a ten brak w wiedzy swej podopiecznej i wyja�ni�a jej, �e Ziemia i pozosta�e pi�� planet obracaj� si� wok� S�o�ca, Lyra roze�mia�a si� g�o�no, s�dz�c, �e to �art. Jednak�e dziewczynka by�a bardzo gorliwa i usilnie pragn�a si� popisa� posiadanymi informacjami na temat r�nych kwestii, tote� kiedy pani Coulter zacz�a jej opowiada� o elektronach, wtr�ci�a ze znawstwem:

��Tak, to s� cz�steczki na�adowane negatywnie. Co� w rodzaju Py�u, tyle �e Py� nie jest na�adowany.

Gdy tylko wymieni�a to s�owo, dajmon pani Coulter b�yskawicznie podni�s� �eb i spojrza� na Lyr�, a z�ote futro na jego ma�ym cia�ku podnios�o si� i zje�y�o, jak gdyby r�wnie� by�o na�adowane. Pani Coulter po�o�y�a d�o� na grzbiecie zwierz�cia.

��Py�? � spyta�a.

��Ta-ak. No-o, taki z przestrzeni. Po prostu Py�.

��Co o nim wiesz, Lyro?

��Och, pochodzi z przestrzeni i o�wietla ludzi. Je�li kto� ma odpowiedni aparat fotograficzny, mo�e to dostrzec. Aha, nie o�wietla dzieci. Nie dzia�a na nie.

��Jak si� o tym dowiedzia�a�?

W tym momencie Lyra u�wiadomi�a sobie, �e w pokoju panuje jakie� ogromne napi�cie; Pantalaimon wpe�z� jej na kolana i mocno dygota�.

��Powiedzia� mi to kto� w Jordanie � odpar�a dziewczynka wymijaj�co. � Nie pami�tam kto. Zapewne jeden z Uczonych.

��By�o to podczas jednej z twoich lekcji?

��Tak, to mo�liwe. A mo�e us�ysza�am od kogo� przypadkiem? Tak, raczej tak. Pewien Uczony, kt�ry, zdaje mi si�, by� z Nowej Danii, rozmawia� o Pyle z Kapelanem. Akurat przechodzi�am i zatrzyma�am si�, poniewa� to, co m�wi�, brzmia�o tak interesuj�co, �e nie potrafi�am si� powstrzyma�. Tak, pewnie wtedy o nim us�ysza�am.

��Rozumiem � stwierdzi�a pani Coulter.

��Czy dobrze zapami�ta�am? A mo�e nie zrozumia�am w�a�ciwie?

��No c�, nie wiem. Jestem przekonana, �e wiesz na ten temat o wiele wi�cej ni� ja. Wr��my do elektron�w�

P�niej Pantalaimon powiedzia� do swej ma�ej w�a�cicielki:

��Wiesz, �e na jej dajmonie zje�y�o si� chyba ca�e futro? Dostrzeg�em to, poniewa� by�em tu� za nim. Ona chwyci�a go za sier�� tak mocno, �e a� jej k�ykcie zbiela�y. Szkoda, �e tego nie widzia�a�. By� taki zje�ony� S�dzi�em, �e ten ma�piszon na ciebie skoczy.

Reakcja dajmona pani Coulter by�a z pewno�ci� bardzo dziwna i ani Lyra, ani Pantalaimon nie potrafili zrozumie� jej przyczyny.

By�y te� inne lekcje, podczas kt�rych wiedz� przekazywano w spos�b tak ciekawy, �e Lyra wcale nie odczuwa�a trudu edukacji; nale�a�a do nich nauka mycia w�os�w oraz znajdowanie odpowiedzi na rozmaite pytania: jak oceni�, kt�re kolory pasuj� do danej osoby, jak odm�wi� komu� przys�ugi w czaruj�cy spos�b, tak aby si� nie obrazi�, jak na�o�y� szmink� na usta czy puder na twarz, jak u�ywa� perfum. Niekt�rych z tych umiej�tno�ci pani Coulter nie uczy�a swej podopiecznej w spos�b bezpo�redni, ale wiedzia�a, �e Lyra obserwuje j� podczas robienia makija�u, i stara�a si�, aby dziewczynka zauwa�y�a, gdzie przechowuje kosmetyki. Da�a jej te� wystarczaj�co du�o swobody i czasu, aby mog�a je obejrze� i wypr�bowa�.

Szybko oddali�a si� od rzeki, poniewa� nabrze�e by�o szerokie i dobrze o�wietlone. Mi�dzy nim a Kr�lewskim Instytutem Arktycznym znajdowa�a si� pl�tanina w�skich uliczek, ale Instytut wyda� si� Lyrze jedynym miejscem, do kt�rego na pewno trafi, wi�c bez zastanowienia wpad�a w ten mroczny labirynt.

Gdyby� tylko zna�a Londyn tak dobrze jak Oksford! Wiedzia�aby w�wczas, kt�rych ulic unika�, gdzie mo�na ukra�� troch� jedzenia albo nawet (co najwa�niejsze), do kt�rych drzwi zapuka� w poszukiwaniu schronienia. W t� zimn� noc we wszystkich ciemnych alejach panowa� ruch i t�tni�o sekretne �ycie, o kt�rym Lyra nie mia�a poj�cia.

Pantalaimon zmieni� si� w �bika i penetrowa� mrok kocim wzrokiem. Cz�sto zatrzymywa� si�, je��c sier��, i wtedy dziewczynka odwraca�a si� od wej�cia, w kt�re w�a�nie zamierza�a si� skierowa�. Noc wype�nia�y ha�asy: wybuchy pijackiego �miechu, �piew dwu m�czyzn o ochryp�ych g�osach, klekotanie i wycie jakiej� kiepsko naoliwionej maszyny w suterenie. Lyra sz�a ostro�nie, wybieraj�c miejsca zacienione i w�skie alejki. Jej zmys�y wyostrzy�y si�, wzmocnione zmys�ami jej dajmona.

Od czasu do czasu musia�a przej�� szersz� i lepiej o�wietlon� ulic�, gdzie dzwoni�y tramwaje, a nad nimi iskrzy�y si� anbaryczne przewody. W Londynie obowi�zywa�y inne zasady przechodzenia przez ulic�, jednak dziewczynka ich nie zna�a, a kiedy kto� co� do niej wo�a�, natychmiast rzuca�a si� do ucieczki.

Mimo wszystko czu�a si� wspaniale, bo znowu by�a wolna. Wiedzia�a, �e biegn�cy obok niej na kocich �apach Pantalaimon r�wnie� cieszy si� swobod� otwartej przestrzeni, nawet je�li otacza�o ich brudne londy�skie powietrze, ci�kie od wyziew�w, sadzy i drgaj�ce od ha�asu.

Lyra wiedzia�a, �e niebawem b�d� musieli przemy�le� znaczenie s��w, kt�re us�yszeli w mieszkaniu pani Coulter, ale zdawa�a sobie spraw�, �e pora nie jest odpowiednia. Najpierw powinni znale�� miejsce na nocleg.

Na skrzy�owaniu, tu� przy rogu du�ego domu towarowego, kt�rego okna ol�niewaj�co b�yszcza�y ponad mokrym chodnikiem, znajdowa� si� bar kawowy: ma�y barak na ko�ach z kontuarem pod drewnian� klap�, kt�ra podnosi�a si� jak markiza. W �rodku jarzy�o si� ��te �wiat�o i unosi� zapach kawy. Ubrany w bia�y fartuch w�a�ciciel pochyla� si� nad kontuarem, rozmawiaj�c z kilkoma klientami.

Bar wygl�da� kusz�co. Lyra sz�a ju� godzin�, czu�a zimno i wilgo�. Z Pantalaimonem w postaci wr�bla podesz�a do lady i podnios�a r�k�, aby zwr�ci� uwag� w�a�ciciela.

��Prosz� fili�ank� kawy i kanapk� z szynk� � powiedzia�a.

��O tak p�nej porze nie powinna� przebywa� poza domem, moja droga � zauwa�y� jaki� d�entelmen; mia� cylinder i bia�y jedwabny szalik.

��Ta-ak � odpar�a, odwracaj�c si� od niego, aby spojrze� na ruchliwe skrzy�owanie. Pobliski teatr w�a�nie pustosza� i t�umy ludzi drepta�y po o�wietlonym foyer, czekaj�c na taks�wki i wk�adaj�c p�aszcze. Po przeciwnej stronie znajdowa�o si� wej�cie stacji kolejki podziemnej; po schodach wchodzi�o i schodzi�o jeszcze wi�cej os�b.

��Prosz�, kochanie � powiedzia� w�a�ciciel baru. Dwa szylingi.

��Pozw�l, �e za ciebie zap�ac� � odezwa� si� m�czyzna w cylindrze.

Lyra pomy�la�a: dlaczego nie? Potrafi� biec szybciej ni� on, a mo�e p�niej b�d� potrzebowa�a ca�ej kwoty, jak� posiadam. M�czyzna w cylindrze rzuci� monet� na lad� i u�miechn�� si� do dziewczynki. Jego dajmon� by� lemur, kt�ry czepia� si� klapy p�aszcza m�czyzny i okr�g�ymi oczyma wpatrywa� si� w Lyr�.

Jad�a kanapk� i nadal patrzy�a na ruchliw� ulic�. Nie mia�a poj�cia, gdzie jest, poniewa� nigdy nie widzia�a planu Londynu. Nie wiedzia�a nawet, jak du�e jest to miasto i jak d�ugo b�dzie musia�a i��, aby si� znale�� na wsi.

��Jak masz na imi�? � spyta� m�czyzna.

��Alice.

��Jakie �adne imi�. Pozw�l, �e wlej� ci kropelk� do kawy� To ci� rozgrzeje�

Odkr�ci� nakr�tk� srebrnej flaszki.

��Nie lubi� tego � stwierdzi�a Lyra. � Wol� sam� kaw�.

��Za�o�� si�, �e nigdy przedtem nie pi�a� takiej brandy.

��Pi�am. By�am strasznie chora. Wypi�am ca�� butelk� albo prawie ca���

��Wygl�dasz na tak� � mrukn�� m�czyzna, przechylaj�c buteleczk� nad w�asn� fili�ank�. � Dok�d idziesz tak ca�kiem sama?

��Do mojego ojca.

��A kim on jest?

��Morderc�.

��Kim?

��Powiedzia�am, �e jest morderc�. To jego profesja. Ma dzi� wieczorem robot�. Nios� mu czyste ubrania, poniewa� zwykle jest ca�y we krwi, gdy ko�czy prac�.

��Ach! �artujesz!

��To nie �arty.

Lemur cicho miaukn�� i wdrapa� si� powoli na kark m�czyzny, sk�d patrzy� na Lyr�, kt�ra niespiesznie wypi�a kaw� i zjad�a ostatni k�s kanapki.

��Dobranoc � rzuci�a. � Nadchodzi ojciec. Wygl�da na troch� rozgniewanego.

M�czyzna w cylindrze rozejrza� si�, a Lyra pod��y�a ku t�umowi os�b wychodz�cych z teatru. Chcia�aby pojecha� metrem (pani Coulter powiedzia�a jej, �e nie jest to odpowiedni �rodek transportu dla ludzi z ich klasy), ale ba�a si�, �e si� zgubi pod ziemi�. Wola�a by� na otwartej przestrzeni, aby, je�li zajdzie potrzeba, mie� mo�liwo�� ucieczki.

Ruszy�a dalej. Ulice sta�y si� ciemniejsze i bardziej puste. M�y�o, ale nawet gdyby nie by�o chmur, niebo nad miastem zbyt rozja�nia�y �wiat�a, aby m�c zobaczy� gwiazdy. Pantalaimon twierdzi�, �e id� na p�noc, ale Lyra nie by�a tego taka pewna.

Mijali nieko�cz�ce si� ulice, zabudowane niewielkimi, identycznymi ceglanymi domami z ogr�dkami tak ma�ymi, �e mie�ci�y si� w nich zaledwie kontenery na �mieci, wielkie pos�pne fabryki za drucianym ogrodzeniem, z jednym anbarycznym �wiat�em jarz�cym si� smutno wysoko na �cianie i str�em nocnym drzemi�cym przy piecyku koksowym. Od czasu do czasu pojawia�y si� sm�tne kaplice, r�ni�ce si� od magazyn�w jedynie wisz�cym na frontowej �cianie krzy�em. Gdy Lyra spr�bowa�a otworzy� drzwi jednej z nich, us�ysza�a j�k z �awki stoj�cej dalej w mroku. U�wiadomi�a sobie, �e kruchta pe�na jest �pi�cych ludzi, i uciek�a.

��Gdzie b�dziemy spa�, Pan? � spyta�a, kiedy zm�czeni szli ulic� pe�n� zamkni�tych i zrujnowanych sklep�w.

��Na czyim� progu.

��Nie chcemy przecie�, aby kto� nas zobaczy�. Wszyscy s� tacy gadatliwi.

��Tam jest kana��

Pantalaimon patrzy� w d� bocznej uliczki po lewej stronie. Rzeczywi�cie, mroczny, l�ni�cy pas oznacza� wod�, a kiedy ostro�nie tam zeszli, zobaczyli basen kana�u. Przy nabrze�ach zacumowano mniej wi�cej tuzin barek, niekt�re by�y g��boko zanurzone � obci��one towarami dryfowa�y pod d�wigami podobnymi do szubienic. Z okna jednej z drewnianych nadbud�wek dociera�o niewyra�ne �wiat�o, a z �elaznego komina snu�a si� niteczka dymu. Poza tym �wieci�y si� jedynie lampy umieszczone wysoko na �cianach magazyn�w lub ramionach d�wig�w; reszta terenu pozostawa�a w ciemno�ciach. Nabrze�a by�y zastawione stosami beczek ze spirytusem w�glowym, stertami wielkich, drewnianych k��d oraz zarzucone zwojami pokrytego kauczukiem kabla.

Lyra na palcach podesz�a do barki i zajrza�a przez okno nadbud�wki. W �rodku jaki� starzec pali� fajk�, czytaj�c historyjk� obrazkow� w gazecie; jego dajmona w postaci spaniela spa�a zwini�ta na stole. Kiedy Lyra patrzy�a, m�czyzna wsta�, podszed� do �elaznego piecyka i wr�ci� z poczernia�ym imbrykiem, z kt�rego wla� troch� gor�cej wody do p�kni�tego kubka, a nast�pnie zabra� si� ponownie do czytania.

��Czy powinni�my go poprosi�, aby nas wpu�ci�, Pan? � szepn�a dziewczynka, ale jej dajmon najwyra�niej nie s�ucha�. Wydawa� si� roztargniony i zmienia� postacie � by� nietoperzem, sow�, znowu �bikiem. Lyra rozejrza�a si�, szukaj�c przyczyny jego paniki, a� wreszcie odkry�a �r�d�o niebezpiecze�stwa: z obu stron nadbiega�o w jej kierunku dw�ch m�czyzn, ten znajduj�cy si� bli�ej Lyry trzyma� w r�kach wielk� sie�.

Pantalaimon krzykn�� chrapliwie, przybra� posta� lamparta, skoczy� na dajmon� m�czyzny z sieci� � dzik�, okrutn� lisic� � i odrzuci� j� w ty�, tak �e wpad�a pod nogi swego pana. M�czyzna zakl�� i odskoczy� na bok, a Lyra przebieg�a obok niego ku pustej przestrzeni nabrze�a. Wiedzia�a, �e najgorzej jest by� przypartym do muru.

Pantalaimon, teraz jako orze�, lecia� za ni�, krzycz�c:

��Na lewo! Na lewo!

Dziewczynka skr�ci�a i dostrzeg�a szczelin� mi�dzy bary�kami ze spirytusem w�glowym a kraw�dzi� zardzewia�ej metalowej budy i rzuci�a si� w tym kierunku szybko niczym pocisk.

Zapomnia�a jednak o sieci!

Nagle us�ysza�a w powietrzu szum i co� smagn�o j� po policzku i mocno zapiek�o � obrzydliwe nasmo�owane sznury ci�y j� po twarzy i ramionach, r�ce mia�a skr�powane i przyci�ni�te do cia�a. Lyra upad�a, daremnie krzycz�c i szarpi�c si�.

��Pan! Pan!

Niestety lisica ju� k�sa�a koci� posta� Pantalaimona. Dziewczynka poczu�a b�l we w�asnym ciele, a kiedy jej dajmon upad�, g�o�no zaszlocha�a. Jeden z m�czyzn szybko wi�za� j� sznurem, owijaj�c powr�z wok� r�k, n�g, szyi, tu�owia i g�owy, turlaj�c j� przy tym po mokrej ziemi. Lyra by�a bezradna, niczym mucha schwytana przez paj�ka. Biedny ranny Pan wl�k� si� ku niej w towarzystwie lisicy, kt�ra stale k�sa�a mu grzbiet, i nawet nie mia� do�� si�y, by zmieni� posta�. Natomiast drugi m�czyzna le�a� w ka�u�y krwi, ze strza�� w szyi�

Nagle napastnik kr�puj�cy Lyr� r�wnie� go dostrzeg�.

Pantalaimon usiad� i mruga� oczyma, a potem da� si� s�ysze� g�uchy odg�os i m�czyzna z sieci�, d�awi�c si� i z trudem �api�c powietrze, upad� na Lyr�, kt�ra widz�c �e on krwawi, krzykn�a przera�ona.

P�niej dziewczynka zobaczy�a czyje� biegn�ce stopy i kogo�, kto odci�gn�� m�czyzn� na bok i pochyli� si� nad nim. Jakie� r�ce podnios�y Lyr�, n� ci�� i rozrywa� siatk�, a� strz�py odpad�y jeden po drugim. Dziewczynka zerwa�a reszt� wi�z�w, po czym rzuci�a si�, aby przytuli� Pantalaimona.

Kl�cz�c, podnios�a g�ow�, chc�c przyjrze� si� nowo przyby�ym. Byli to trzej ciemno ubrani m�czy�ni; jeden z nich uzbrojony w �uk, pozostali w no�e. Kiedy dziewczynka spogl�da�a na nich, �ucznik zada� pytanie:

��Czy ty nie jeste� przypadkiem Lyra?

Znajomy g�os, jednak dziewczynka nie potrafi�a go skojarzy� z osob�, p�ki m�czyzna nie podszed� bli�ej. Wtedy �wiat�o pad�o na jego twarz, o�wietlaj�c r�wnie� dajmon�-soko�a na jego ramieniu, i Lyra ju� wiedzia�a. To by� Cygan! Prawdziwy oksfordzki Cygan!

��Tony Costa � przypomnia� jej. � Pami�tasz? Bawi�a� si� kiedy� przy �odziach w Jerycho z moim bratem Billym, zanim porwali go Grobale.

��Och, Bo�e, Pan, jeste�my bezpieczni! � za�ka�a dziewczynka, jednak nagle zatrwo�y�a j� pewna my�l: przecie� ��d�, kt�r� porwa�a przed rokiem, nale�a�a do Cost�w. Je�li on o tym pami�ta�

��Lepiej chod� z nami � powiedzia� Tony. � Jeste� sama?

��Tak. Uciek�am�

��W porz�dku, nie czas teraz na opowie�ci. Nic nie m�w. Jaxerze, przesu� cia�a tamtych w cie�. Kerimie, rozejrzyj si� po okolicy.

Lyra wsta�a na dr��cych nogach, trzymaj�c przy piersi Pantalaimona w postaci �bika, kt�ry wyci�ga� szyj� staraj�c si� co� zobaczy�; posz�a za jego przyk�adem, rozumiej�c, o co mu chodzi, i nagle r�wnie� tego ciekawa: co si� sta�o z dajmonami zabitych? Zauwa�y�a, �e marnia�y, zanika�y i rozprasza�y si� niczym atomy dymu, przytulaj�c si� do martwych cia� swoich w�a�cicieli. Pantalaimon odwr�ci� �eb, a Lyra ze �zami w oczach ruszy�a za Tonym Cost�.

��Co tu robicie? � spyta�a.

��B�d� cicho! Mamy wystarczaj�co du�o k�opot�w bez twoich pyta�. Nie trzeba nam ich wi�cej. Porozmawiamy na �odzi.

Przeprowadzi� j� po ma�ym drewnianym mostku na �rodek kana�u. Pozostali dwaj m�czy�ni kroczyli za nimi w milczeniu. Tony skr�ci� wzd�u� nabrze�a i wszed� na drewniany falochron, z kt�rego zeszli na pok�ad �odzi. Tu otworzy� na o�cie� drzwi do kabiny.

��Wejd�! � rzuci�. � Szybko.

Lyra zrobi�a, jak kaza�, dotykaj�c jedwabnej torby (kt�rej pilnowa�a jak oka w g�owie, nawet gdy tkwi�a unieruchomiona w sieci), aby si� upewni�, �e nadal jest w niej aletheiometr. W d�ugiej w�skiej kabinie, w �wietle wisz�cej na haku latarni dostrzeg�a pot�n�, siwow�os� kobiet�, kt�ra siedzia�a przy stole, czytaj�c gazet�. Lyra rozpozna�a matk� Billy�ego.

��Kto to? � spyta�a kobieta. � Czy to czasem nie Lyra?

��Zgadza si�. Ma, musimy odp�yn��. Zabili�my dw�ch m�czyzn przy basenie. My�leli�my, �e to Grobale, ale chyba byli tureckimi handlarzami. Z�apali Lyr�. Zreszt� mniejsza o szczeg�y, porozmawiamy w drodze.

��Chod� tu, dziecko � odezwa�a si� Ma Costa.

Dziewczynka podesz�a do niej szcz�liwa, ale i zal�kniona, poniewa� Ma Costa mia�a r�ce jak maczugi i na pewno pami�ta�a, �e Lyra napad�a na jej ��d� z Rogerem i innymi dzie�mi z kolegi�w. Jednak cyga�ska matrona tylko dotkn�a d�o�mi policzk�w Lyry, a jej dajmon, pi�kny szary pies z wygl�du przypominaj�cy wilka, pochyli� si� �agodnie i poliza� po g�owie Pantalaimona-�bika. Potem Ma Costa otoczy�a Lyr� ramionami i przycisn�a j� do piersi.

��Nie wiem, co tu robisz, ale na pewno jeste� zm�czona. Mo�esz spa� na koi Billy�ego, a ja zaraz zrobi� ci co� gor�cego do picia. Usi�d� sobie tam, dziecko.

Wygl�da�o na to, �e korsarstwo zosta�o Lyrze wybaczone albo przynajmniej zapomniane. Dziewczynka usiad�a na wy�cie�anej �awie przy wyblak�ym od cz�stego szorowania blacie sosnowego sto�u. W tym samym momencie rozleg� si� warkot gazowego silnika.

��Dok�d p�yniemy? � spyta�a Lyra.

Ma Costa postawi�a rondel z mlekiem na �elaznym piecu i odsun�a krat�, aby rozpali� ogie�.

��Daleko st�d. Porozmawiamy o wszystkim rano. Nie powiedzia�a nic wi�cej. Poda�a Lyrze kubek mleka, a potem, ko�ysz�c si�, chodzi�a po pok�adzie p�yn�cej �odzi, od czasu do czasu wymieniaj�c szeptem uwagi z m�czyznami. Lyra s�czy�a mleko. Unios�a brzeg zas�onki na oknie i obserwowa�a mijane ciemne nabrze�a. Kilka minut p�niej spa�a ju� g��boko.

Obudzi�a si� na w�skiej koi. Gdzie� ni�ej pod ni� przyjemnie warkota� silnik. Usiad�a, uderzy�a g�ow� o sufit, zakl�a, pomaca�a wok� siebie, po czym podnios�a si�, tym razem ostro�niej, i rozejrza�a. W s�abym, szarym �wietle dostrzeg�a trzy inne koje. Wszystkie by�y puste i starannie pos�ane: jedna znajdowa�a si� pod t�, na kt�rej spa�a, dwie pozosta�e przy przeciwleg�ej �cianie male�kiej kabiny. Lyra odwr�ci�a si� na bok i stwierdzi�a, �e ma na sobie jedynie ciep�� bielizn�. Sukienka i p�aszcz z wilczej sk�ry, starannie z�o�one, le�a�y na koi razem z jedwabn� torb�. Aletheiometr by� na swoim miejscu.

Dziewczynka ubra�a si� szybko i wysz�a drzwiami po drugiej stronie kajuty. Znalaz�a si� w kabinie z piecem. By�o tam ciep�o i pusto. Za oknami dostrzeg�a unosz�c� si� po obu stronach szar� mg��; sporadycznie pojawia�y si� ciemne kszta�ty, kszta�ty, kt�re mog�y by� budynkami albo drzewami. Zanim uda�o jej si� wyj�� na pok�ad, otworzy�y si� zewn�trzne drzwi i wesz�a Ma Costa, okutana w stary tweedowy p�aszcz, na kt�rym l�ni�y krople wilgoci niczym tysi�ce male�kich pere�.

��Dobrze spa�a�? � spyta�a, si�gaj�c po patelni�. � Usi�d� tu, a ja zrobi� �niadanie. Nie st�j, tu jest za ma�o miejsca.

��Gdzie jeste�my? � spyta�a Lyra.

��Na Wielkim Kanale W�z�owym. Nie pokazuj si� na g�rze, dziecko. �ebym ci� tam nie widzia�a! Mamy k�opoty.

Ma Costa pokroi�a kilka plasterk�w bekonu, wrzuci�a na patelni�, a potem rozbi�a na nie jajko.

��Jakie k�opoty?

��Nic wielkiego. Poradzimy sobie z nimi, je�li tylko nikt ci� nie zobaczy.

Nie powiedzia�a nic wi�cej, p�ki Lyra nie zjad�a �niadania. W pewnym momencie ��d� zwolni�a, co� uderzy�o o burt� i rozleg�y si� gniewne m�skie g�osy. Potem jednak czyj� �art roz�adowa� sytuacj�. M�czy�ni roze�miali si�, g�osy si� oddali�y, a ��d� pop�yn�a dalej.

Do kabiny wszed� Tony Costa. Tak jak matka by� mokry od rosy. Potrz�sn�� nad piecem we�nianym kapeluszem, krople wody pryska�y i sycza�y.

��Co jej powiemy, Ma?

��Najpierw pytaj, potem m�w.

Tony nala� kawy do cynowego kubka i usiad�. By� pot�nym m�czyzn� o �niadej cerze i teraz, gdy Lyra widzia�a go w �wietle dziennym, zauwa�y�a w jego twarzy ponur� srogo��.

��To prawda � stwierdzi�. � Teraz powiedz nam, co robi�a� w Londynie, Lyro. S�dzili�my, �e porwali ci� Grobale.

��Mieszka�am tam z pewn� dam��

Lyra chaotycznie opowiedzia�a ca�� histori�. Przeskakuj�c z tematu na temat, poinformowa�a Cygan�w prawie o wszystkim � nie zdradzi�a jedynie, �e posiada aletheiometr.

��A potem ostatniej nocy na przyj�ciu koktajlowym dowiedzia�am si�, co naprawd� robi�. Pani Coulter jest jedn� z Grobal�w i zamierza�a mnie wykorzysta�, abym jej pomog�a schwyta� jeszcze wi�cej dzieciak�w. A to, co robi��

Ma Costa wysz�a z kabiny do kokpitu. Tony czeka�, a� drzwi si� zamkn�, potem powiedzia�:

��Wiemy, co robi�. Przynajmniej cz�ciowo. Wiemy, �e dzieci nie wracaj�. Oni zabieraj� je na P�noc, daleko od wszelkich dr�g, i wykorzystuj� do eksperyment�w. Pocz�tkowo s�dzili�my, �e wypr�bowuj� na nich nowe leki i szczepionki, ale nie przyszed� nam do g�owy �aden pow�d, by nagle eksperymentowa� z tak wieloma dzie�mi. Wtedy pomy�leli�my o Tatarach, zastanawiali�my si�, czy nie istnieje jaka� sekretna syberyjska umowa. Przecie� Tatarzy chcieli si� dosta� na P�noc, by tak jak wszyscy korzysta� z w�glowego spirytusu i kopalni ogniowych, a jeszcze dodatkowo pojawi�y si� plotki o wojnie. S�dzili�my, �e mo�e Grobale przekupuj� tatarskich oficer�w, daj�c im dzieci, jako �e Tatarzy je jedz�, prawda? Piek� je i zjadaj�.

��To nieprawda! � zaprzeczy�a Lyra.

��Ale� prawda. Wiele mo�na by m�wi� S�ysza�a� kiedy� o N�lk�inenach?

��Nie � odpar�a Lyra. � Pani Coulter nigdy o nich nie wspomnia�a. Kim s�?

��To duchy, kt�re mieszkaj� w lasach P�nocy. S� wielko�ci naszych dzieci, tyle �e nie maj� g��w. Wyczuwaj� w jaki� spos�b drog�, poruszaj� si� w nocy. Je�li spa�aby� w lesie, z�apaliby ci� i nie by�oby sposobu, by im si� wyrwa�. N�lk�ineny to s�owo pochodz�ce z P�nocy� S� jeszcze Wysysacze, tak�e niebezpieczni. Unosz� si� w powietrzu. Czasem przechodzisz w�r�d nich, mo�esz te� natrafi� na nich w je�ynach. W chwili gdy ci� dotkn�, uchodzi z ciebie ca�a si�a. Przy tym nie s� zbyt dobrze widoczni, mo�na dostrzec jedynie migotanie w powietrzu. Albo Bezdeszni�

��Kim oni s�?

��To na p� martwi wojownicy. By� �ywym to jedna sprawa, by� martwym � druga, jednak najgorszy jest �ywot na wp� zabitego. Bezdeszni po prostu nie mog� umrze�, a od �ycia ju� si� ca�kowicie oddalili. Stale w�druj�. Okre�la si� ich tym mianem ze wzgl�du na wyrz�dzon� im krzywd�.

��Jak� krzywd�? � spyta�a Lyra z szeroko otwartymi oczyma.

��P�nocni Tatarzy rozci�li im �ebra i wyrwali p�uca. To prawdziwa sztuka zrobi� co� takiego i przy tym nie zabi� ofiary. Bezdeszni ��yj�� tylko dzi�ki swoim dajmonom, kt�re im r�cznie wpompowuj� powietrze. W rezultacie nieszcz�sne istoty znajduj� si� mi�dzy oddechem a jego brakiem, mi�dzy �yciem a �mierci�. S� w po�owie martwi, w po�owie �ywi. Ich dajmony musz� pompowa� powietrze dzie� i noc, inaczej tamci umr�. S�ysza�em, �e czasami mo�na si� natkn�� na ca�y pluton Bezdesznych. No i s� jeszcze panserbjorne. M�wiono ci o nich? S�owo to oznacza pancerne nied�wiedzie. Co� w rodzaju nied�wiedzia polarnego, tyle �e�

��Tak! S�ysza�am o nich! Ostatniej nocy jeden z m�czyzn powiedzia�, �e m�j wuj, Lord Asriel, zosta� uwi�ziony w fortecy strze�onej przez pancerne nied�wiedzie.

��Jest tam teraz? A co robi� na P�nocy?

��Prowadzi� badania. Jednak z tego, co m�wi� o nim ten m�czyzna, wywnioskowa�am, �e chyba nie jest po stronie Grobali. Wydawali si� raczej zadowoleni z faktu �e jest w wi�zieniu.

��C�, je�li pilnuj� go pancerne nied�wiedzie, nie wydostanie si� w �aden spos�b. One s� jak najemnicy rozumiesz, co chc� przez to powiedzie�? Sprzedaj� swe umiej�tno�ci ka�demu, kto zap�aci. S� silniejsze od ludzi i �wietnie znaj� sztuk� kucia �elaza, zw�aszcza �elaza meteorycznego. Wykuwaj� z niego wielkie zbroje, kt�rymi os�aniaj� swoje cia�a. Od wiek�w napadaj� Skraeling�w. To niebezpieczni zab�jcy, naprawd� bezlito�ni. Ale zawsze dotrzymuj� s�owa. Ten, kto prowadzi z nimi interesy, mo�e w pe�ni na nich polega�.

Lyra, wystraszona, zastanawia�a si� nad tymi niesamowitymi opowie�ciami.

��Ma nie lubi s�ucha� o P�nocy � odezwa� si� Tony po kilku chwilach milczenia. � Z powodu tego, co si� przydarzy�o Billy�emu. Wiemy, �e zabrano go na P�noc.

��Sk�d wiecie?

��Z�apali�my jednego z Grobal�w i sk�onili�my go do m�wienia. Dzi�ki temu w�a�nie troch� wiemy o nich i o tym, co robi�. Tamci dwaj ostatniej nocy nie nale�eli do nich, poniewa� zbyt niezdarnie pr�bowali ci� porwa�. Gdyby byli Grobalami, wzi�liby�my ich �ywcem. Bo widzisz, nam, Cyganom, ci Grobale wyj�tkowo ju� zale�li za sk�r� i teraz zamierzamy si� zebra� i wsp�lnie zdecydowa�, jak post�pi�. Przybyli�my do Londynu po zapasy i dlatego spotkali�my si� na nabrze�u wczorajszej nocy. Teraz udajemy si� na �u�awy na zgromadzenie, kt�re nazywamy Zlotem. Jestem pewien, �e uradzimy, by wys�a� grup� ratunkow�, ale najpierw wymienimy informacje i uzupe�nimy nasz� wiedz�. W ka�dym razie ja tak bym zdecydowa�, gdybym by� Johnem Faa.

��Kim jest John Faa?

��Kr�lem Cygan�w.

��Naprawd� zamierzacie uratowa� dzieci? A co z Rogerem?

��Kto to jest Roger?

��Ch�opiec kuchenny z Kolegium Jordana. Porwano go tak samo jak Billy�ego na dzie� przed moim wyjazdem z pani� Coulter. Za�o�� si�, �e gdyby mnie porwano, pojecha�by na P�noc, by mnie uwolni�. Je�li zamierzacie uratowa� Billy�ego, chc� pojecha� z wami, aby ocali� Rogera.

I wuja Asriela, pomy�la�a. Ale nie powiedzia�a tego g�o�no.

Od chwili gdy Lyra wyznaczy�a sobie zadanie do wykonania, poczu�a si� o wiele lepiej. Asystowanie pani Coulter by�o ca�kiem przyjemne, jednak Pantalaimon mia� racj�: w gruncie rzeczy Lyra nie wykonywa�a �adnej pracy i by�a tylko �adnym domowym zwierz�tkiem. Na cyga�skiej �odzi natomiast przydzielono jej prawdziwe zaj�cia, a Ma Costa sprawdza�a, czy dziewczynka si� z nich wywi�zuje. Lyra sprz�ta�a wi�c, zamiata�a, obiera�a ziemniaki i parzy�a herbat�, smarowa�a panewki wa�u nap�dowego, czy�ci�a �rub� z wodorost�w, zmywa�a naczynia, otwiera�a bramy �luzy, przywi�zywa�a ��d� do pacho�k�w cumowniczych i w ci�gu paru dni tak bardzo si� tam zadomowi�a, jak gdyby urodzi�a si� Cygank�.

Nie zauwa�y�a jednej rzeczy � Costowie stawali sil czujni, ilekro� widzieli, �e dziewczynk� interesuj� si� mieszka�cy l�du. Nie zdawa�a sobie sprawy, �e jest tak wa�n� osob� i �e pani Coulter i Rada Oblacyjna wsz�dzie jej szukaj�. Przez ca�� drog� Tony s�ysza� plotki w nadwodnych pubach. M�wiono, �e policja bez s�owa wyja�nienia robi ob�awy w domach, farmach, obej�ciach i fabrykach w poszukiwaniu jakiej� zaginionej dziewczynki. By�o to do�� dziwne, je�li wzi�� pod uwag�, jak wiele dzieci zagin�o w ostatnim czasie i nikt ich nie szuka�, Cyganie i ludzie z l�du byli tym faktem jednakowo poruszeni i zdenerwowani.

Ale najwa�niejszy pow�d zainteresowania Cost�w Lyr� dziewczynka mia�a pozna� dopiero za kilka dni.

W ka�dym razie musia�a zostawa� pod pok�adem, ilekro� ��d� mija�a str��wk� dozorcy �luzy, kt�ry� z basen�w kana�u czy te� jakie� inne miejsce, w kt�rym mo�na si� by�o natkn�� na ciekawskich wa�koni. Kiedy� Costowie przep�ywali przez pewne miasto, w kt�rym policja przeszukiwa�a wszystkie �odzie na kanale, tamuj�c ruch w obu kierunkach, ale i tym razem potrafili sobie poradzi�. Pod koj� Ma Costy znajdowa�a si� sekretna kryj�wka i Lyra musia�a w niej przele�e�, zdr�twia�a, ca�e dwie godziny, podczas gdy policja bez powodzenia przetrz�sa�a ��d�.

��Jak to si� sta�o, �e ich dajmony mnie nie znalaz�y? � spyta�a p�niej, a Ma pokaza�a jej, �e sekretne pomieszczenie obito drewnem cedrowym, kt�re dzia�a na dajmony usypiaj�co. Dziewczynka przypomnia�a sobie w tym momencie, �e Pantalaimon sp�dzi� ca�y ten czas, rozkosznie �pi�c przy jej g�owie.

Powoli, robi�c wiele postoj�w i objazd�w, ��d� Cost�w zbli�a�a si� do �u�aw � le��cego we wschodniej Anglii rozleg�ego i nigdy w pe�ni nie opisanego na mapach obszaru nieko�cz�cych si� bagien. Najdalsze peryferie tych podmok�ych teren�w miesza�y si� z dop�ywami i zatoczkami p�ytkiego morza, kt�rego po�udniowy brzeg nale�a� do Holandii. W�asne �u�awy Holendrzy osuszyli i chronili za pomoc� tam. Zreszt� i we wschodniej Anglii osiedli�o si� sporo os�b tej narodowo�ci, tote� j�zyk tutejszych �u�awian by� mocno nasycony holendryzmami. Pozosta�o tu jednak sporo teren�w nie osuszonych, nieobsianych i niezamieszkanych. W najdzikszych �rodkowych regionach, gdzie w wodzie �lizga�y si� w�gorze i gromadzi�y wodne ptaki, gdzie b�yska�y bagienne ogniki, a �cie�ki wiod�y bezradnych podr�nik�w na zatrat� w bagnach i moczarach, Cyganie znale�li sobie bezpieczne miejsce zgromadze�.

I teraz przez tysi�c kr�tych kana��w, rzecznych dop�yw�w i strumieni p�yn�y cyga�skie �odzie ku Byanplats, jedynemu na setkach mil kwadratowych bagien i mokrade� miejscu, w kt�rym teren lekko si� podnosi�. �y�o tam sporo sta�ych mieszka�c�w, by�y nabrze�a, mola i Rynek W�gorzowy. W samym �rodku Byanplats znajdowa� si� tak�e stary budynek, w kt�rym organizowano spotkania. Tote� kiedy og�oszono dat� Zlotu (inaczej nazywanego Cyga�skim Wezwaniem lub Zgromadzeniem), �odzie wype�ni�y wszelkie drogi wodne tak g�sto, �e mo�na by przej�� mil�, przeskakuj�c z pok�adu na pok�ad, tak przynajmniej m�wiono.

Na �u�awach rz�dzili wi�c Cyganie. Nikt inny nie o�mieli�by si� tam wtargn��, a p�ki Cyganie utrzymywali pok�j i handlowali uczciwie, mieszka�cy l�du przymykali oko na ci�g�y przemyt i sporadyczne wendety. Z drugiej strony jednak�e, je�li woda wyrzuca�a na brzeg jakie� cia�o (albo je�li si� zapl�ta�o w sieci), ludzie z l�du m�wili: no c�, to by� tylko jaki� Cygan.

Lyra oczarowana s�ucha�a opowie�ci przekazywanych przez mieszka�c�w bagien � o wielkim duchu-psie imieniem Czarnobrzuchy oraz o b��dnych ognikach bagiennych, powstaj�cych z baniek wrz�cej czarodziejskiej oliwy � i zanim jeszcze dotarli na �u�awy, zacz�a si� ju� sama uwa�a� za Cygank�. Wkr�tce pozby�a si� oksfordzkiego akcentu i stopniowo przyswaja�a sobie coraz wi�cej cech typowych dla cyga�skiej mowy wraz z niezb�dnymi �u�awsko-holenderskimi s�owami. W ko�cu Ma Costa postanowi�a przypomnie� dziewczynce o kilku sprawach.

��Nie jeste� Cygank�, Lyro. Mo�esz sobie �wiczy� nasz� mow�, musisz jednak pami�ta�, �e Cyganie to nie tylko j�zyk. S� w naszej kulturze, �e tak powiem obrazowo, g��biny i silne pr�dy, poniewa� od pocz�tku jeste�my zwi�zani z wod�. Ty natomiast wywodzisz si� z ognia i dlatego najbardziej ci si� podobaj� bagienne ogniki� I takie te� jest twoje miejsce w cyga�skim porz�dku. Masz w swojej duszy czarodziejsk� oliw�. Zwodnicze z ciebie dziecko.

Lyra poczu�a si� dotkni�ta.

��Nigdy nikogo nie zwodzi�am! Spytaj, kogo chcesz�

Nie by�o oczywi�cie kogo spyta�, tote� Ma Costa roze�mia�a si� dobrotliwie.

��Nie pojmujesz, �e prawi� ci komplementy, g�si�tko? � mrukn�a czule i Lyra uspokoi�a si�, chocia� niczego nie zrozumia�a.

Kiedy dotarli do Byanplats, by� wiecz�r i s�o�ce opada�o w plam� krwawego nieba. P�aska wyspa i miejsce spotka�, Zaal, by�y czarne i wydawa�y si� wypuk�e na tle �wiat�a, podobnie zreszt� jak inne budynki. W nieruchomym powietrzu snu�y si� nitki dymu, a ze st�oczonych obok siebie �odzi dochodzi�y zapachy sma�onej ryby, tytoniu i spirytusu jenniverowego.

Zatrzymali si� przy samym Zaalu, cumuj�c w miejscu, kt�re � jak wyja�ni� Lyrze Tony � by�o odwiedzane przez ich rodzin� od pokole�. Potem Ma Costa postawi�a na ogniu patelni� z par� t�ustych w�gorzy, kt�re zacz�y skwiercze�, oraz kocio�ek na ziemniaczane piure. Tony i Kerim nat�u�cili w�osy, w�o�yli najlepsze sk�rzane kurtki i chustki w b��kitne groszki, wsun�li na palce srebrne pier�cienie i poszli si� przywita� ze starymi przyjaci�mi z okolicznych �odzi i wypi� szklaneczk� czy dwie w najbli�szym barze. Wr�cili z wa�nymi wiadomo�ciami.

��Przybyli�my dok�adnie na czas. Zlot jest dzisiejszej nocy. A wiecie, o czym najwi�cej si� m�wi w mie�cie? �e zaginiona dziewczynka przebywa na kt�rej� z cyga�skich �odzi i �e si� zjawi na dzisiejszym Zlocie!

Roze�mia� si� g�o�no i poczochra� w�osy Lyry. Od czasu jak wp�yn�li na �u�awy, coraz bardziej poprawia� mu si� nastr�j, jak gdyby dotychczasowa ponura srogo�� stanowi�a jedynie mask�. A Lyra odczuwa�a coraz wi�ksze podniecenie, tote� zjad�a szybko, zmy�a naczynia, uczesa�a w�osy, wsun�a aletheiometr do kieszeni p�aszcza z wilczej sk�ry i wyskoczy�a na brzeg, wraz z innymi rodzinami wspinaj�c si� na stok, do Zaalu.

Wcze�niej s�dzi�a, �e Tony �artuje, wkr�tce jednak stwierdzi�a, �e mia� racj� (a mo�e po prostu mniej wygl�da�a na Cygank�, ni� s�dzi�a), poniewa� wiele os�b jej si� przygl�da�o, a dzieci nawet wskazywa�y j� palcami. Po chwili, gdy dotarli do wielkich drzwi Zaalu, szli ju� sami, a z obu stron otacza� ich t�um, kt�ry rozst�powa� si�, aby na nich patrze� i robi� im miejsce.

Wtedy Lyra zacz�a si� naprawd� denerwowa�. Trzyma�a si� blisko Ma Costy, a Pantalaimon � aby uspokoi� sw� pani� � postanowi� sta� si� jak najwi�kszym stworzeniem i przybra� posta� pantery. Ma Costa z trudem wchodzi�a na stopnie, ale nie zatrzymywa�a si�; Tony i Kerim kroczyli po jej obu stronach dumnie niczym ksi���ta.

Sala by�a o�wietlona lampami naftowymi, tote� twarze i postaci zgromadzonych by�y do�� dobrze widoczne, natomiast wysokie krokwie pozostawa�y w ciemno�ciach. Uczestnicy Zlotu musieli sobie szuka� miejsc stoj�cych, poniewa� �awki by�y ju� zaj�te, a rodziny siedzia�y st�oczone � dzieci na kolanach matek, natomiast dajmony kuli�y si� u st�p swych w�a�cicieli lub przysiada�y w miejscach, gdzie nie przeszkadza�y ludziom, na przyk�ad na chropowatych drewnianych �cianach.

Z przodu Zaalu znajdowa�o si� podwy�szenie, na kt�rym sta�o osiem rze�bionych krzese�. Gdy tylko Lyra i Costowie znale�li troch� wolnego miejsca i stan�li pod �cian� (nie by�o ju� miejsc siedz�cych), z mroku za trybun� wy�oni�o si� o�miu m�czyzn, kt�rzy zatrzymali si� przed krzes�ami. Po sali przebieg� szmer podniecenia, nast�pnie jedni zacz�li ucisza� drugich i przesuwa� si� ku najbli�szym �awkom. Wreszcie na widowni zapad�o milczenie i siedmiu spo�r�d m�czyzn na podwy�szeniu usiad�o.

�smy mia� ponad siedemdziesi�t lat, ale by� wysoki, t�gawy i dobrze zbudowany. Jak wielu Cygan�w, ubrany by� w g�adk�, p��cienn� kurtk� i kraciast� koszul�, wyr�nia� si� jednak�e otaczaj�c� go aur� si�y i w�adzy. Lyra potrafi�a j� rozpozna�, co� podobnego bowiem wyczuwa�a w obecno�ci wuja Asriela i Rektora Jordana. Dajmon� m�czyzny by�a wrona, bardzo podobna do kruka Rektora.

��To John Faa, kr�l Zachodnich Cygan�w � szepn�� Tony.

John Faa zacz�� powoli przemawia� niskim, mocnym g�osem:

��Cyganie! Witam was na Zlocie. Przybyli�my tu, aby wys�ucha� naszych opowie�ci i zdecydowa�, jakie podj�� dzia�ania. Wszyscy wiecie, o co chodzi. Jest tu wiele rodzin, kt�rym zagin�o dziecko, a niekt�re straci�y nawet dwoje. Dzieci te zosta�y porwane. Dodam, �e mieszka�cy l�du r�wnie� trac� dzieci, nie mo�emy wi�c ich oskar�a� Obecnie m�wi si� zw�aszcza o jednym dziecku i pewnej nagrodzie. Powiem wam prawd�, aby po�o�y� kres wszelkim plotkom. Chodzi o dziewczynk� nazwiskiem Lyra Belacqua, poszukiwan� przez policj� l�dow�, Za wydanie ma�ej wyznaczono nagrod� tysi�ca suweren�w. Jest to dziecko mieszka�c�w l�du, ale znajduje si� pod nasz� opiek� i w�r�d nas pozostanie. Chc� podkre�li�, �e ka�dego, kogo skusz� te suwereny, spotka okrutna kara. Nie znajdzie kryj�wki ani na l�dzie, ani na wodzie. Nie oddamy dziewczynki.

Lyra poczu�a, �e si� rumieni a� po same uszy, a Pantalaimon, pragn�c sta� si� niewidoczny, zmieni� si� w br�zow� �m�. Oczy wszystkich zwr�ci�y si� ku nim a Lyra podnios�a g�ow� i wpatrzy�a si� w Ma Cost�, szukaj�c u niej pomocy.

Na szcz�cie John Faa nie kontynuowa� tego w�tku.

��Wracaj�c do naszych spraw � m�wi� � chc� wam powiedzie�, �e gadanie nic nam nie pomo�e. Je�li chcemy zmieni� istniej�cy stan rzeczy, musimy dzia�a�. Grobale, ci porywacze dzieci, zabieraj� swoich wi�ni�w w pewne miejsce znajduj�ce si� na dalekiej P�nocy, w lodowej krainie. Nie wiemy, co tam z nimi robi�. Jedni ludzie m�wi�, �e je zabijaj�, drudzy twierdz� co� innego. Prawdy niestety nie znamy, wiemy jednak�e, �e ich dzia�alno�� wspiera policja i duchowie�stwo. Ma�o tego, pomagaj� im wszelkie instytucje l�dowe. Pami�tajcie o tym. Musimy za�o�y�, �e w�adze wiedz�, co si� dzieje, i �e nam nie pomog�, nawet je�li b�d� w stanie. Na podstawie wszystkich fakt�w przyznaj�, �e m�j zamys� nie jest �atwy do wykonania. I dlatego potrzebuj� waszej zgody. A sugeruj�, by wyznaczy� i wys�a� na P�noc oddzia� �o�nierzy, kt�rzy uratuj� dzieci i przywioz� je z powrotem ca�e i zdrowe. Proponuj�, �eby�my po�wi�cili dla tej sprawy nasze z�oto i wykorzystali ca�� zr�czno�� i odwag�. S�ucham ci�, Raymondzie van Gerrit.

Jeden z m�czyzn w t�umie podni�s� wcze�niej r�k� i teraz John Faa usiad�, aby ten m�g� przem�wi�.

��Przepraszam, Lordzie Faa. W niewoli poza naszymi potomkami przebywaj� tak�e dzieci mieszka�c�w l�du. Czy uwa�asz, �e powinni�my uratowa� tak�e tamte?

John Faa wsta� i odpowiedzia�:

��Raymondzie, czy s�dzisz, �e powinni�my przej�� ca�� t� niebezpieczn� drog�, by uratowa� dzieci, a potem powiedzie� niekt�rym z nich, �e mog� wr�ci� do domu, a reszcie kaza�pozosta�? Nie, z pewno�ci� jeste� zbyt dobrym cz�owiekiem, aby w ten spos�b post�pi�. No wi�c, drodzy przyjaciele, czy zgadzacie si� na m�j projekt?

Pytanie najwyra�niej zaskoczy�o zgromadzonych, poniewa� na moment si� zawahali. P�niej jednak g�o�ne krzyki aprobaty wype�ni�y sal�, a d�onie podnios�y si� do oklask�w. Niekt�rzy wygra�ali pi�ciami dalekiemu wrogowi i rozleg�o si� wiele podnieconych g�os�w. Krokwie Zaalu zatrz�s�y si� i w ciemno�ci dziesi�tki �pi�cych na �erdziach ptak�w zbudzi�o si� i ze strachu poderwa�o z grz�d, trzepocz�c skrzyd�ami, a na zebranych posypa�y si� miliony drobinek kurzu.

John Faa przez minut� pozwoli�, by trwa�a wrzawa, a nast�pnie znowu podni�s� r�k�, nakazuj�c tym gestem milczenie.

��Przygotowanie wyprawy zajmie nieco czasu. Chc�, aby naczelnicy rodzin zwi�kszyli podatki i zebrali c�o. Spotkamy si� tu ponownie za trzy dni. Teraz zamierzam porozmawia� ze wspomnian� przeze mnie dziewczynk�, a potem wraz z Ojcem Coramem stworzymy szczeg�owy plan, kt�ry przedstawi� podczas nast�pnego zebrania. �ycz� wam wszystkim dobrej nocy.

Jego ogromna posta� oraz szczere s�owa wystarczy�y, aby uspokoi� zebranych. Cyganie zacz�li opuszcza� Zaal, wychodz�c przez wielkie drzwi na mro�ne powietrze. Szli na swoje �odzie albo do zat�oczonych bar�w niewielkiej osady.

��Kim byli pozostali m�czy�ni na trybunie? � Lyra spyta�a Ma Cost�.

��Naczelnicy sze�ciu rodzin, a ten ostatni to Ojciec Coram.

�atwo by�o rozpozna�, kt�rego mia�a na my�li, poniewa� m�czyzna ten by� najstarszy z ca�ej �semki. Chodzi� o lasce i przez ca�y czas, gdy siedzia� za Johnem Faa, trz�s� si�, jakby cierpia� na malari�.

��Chod� � powiedzia� Tony. � Zabior� ci� na g�r� aby� mog�a z�o�y� uszanowanie naszemu kr�lowi. Nazywaj go Lordem Faa. Nie wiem, o co ci� zapyta, ale powiedz mu ca�� prawd�.

Pantalaimon mia� teraz posta� wr�bla i siedzia� na ramieniu Lyry, rozgl�daj�c si� z zaciekawieniem. Pazurki mocno wbija� w p�aszcz swej pani, kt�ra pod��a�a za Tonym przez t�um ku trybunie.

Tony podni�s� j� i postawi� na podwy�szeniu. Wiedz�c �e patrz� na ni� wszyscy, kt�rzy jeszcze zostali w sali, �wiadoma swej �warto�ci� � tego tysi�ca suweren�w � dziewczynka zarumieni�a si� i zawaha�a. Pantalaimon skoczy� na jej piersi i, zmieniwszy si� w �bika, usiad� na jej ramionach; prychaj�c, rozgl�da� si� wok�.

Lyra poczu�a, �e kto� j� lekko popycha, i zrobi�a krok do przodu, ku Johnowi Faa. By� to m�czyzna srogi, pot�nie zbudowany i o tak kamiennym obliczu, �e zdawa� si� raczej kamiennym filarem ni� cz�owiekiem, jednak pochyli� si� i wyci�gn�� r�k�, kt�r� dziewczynka u�cisn�a. Jej r�czka nieomal znikn�a w jego ogromnej d�oni.

��Witaj, Lyro � odezwa� si�.

B�d�c tak blisko niego, Lyra poczu�a, �e jego g�os jest silny jak grzmot. Dziewczynka by�a zdenerwowana, g��wnie z powodu Pantalaimona, zauwa�y�a jednak, �e kamienne oblicze Johna Faa nieco �agodnieje. Czu�a, �e traktuje j� z du�� delikatno�ci�.

��Witaj, Lordzie Faa � szepn�a.

��Wejd� do sali obrad. Porozmawiamy � powiedzia� John Faa. � Karmi� ci� odpowiednio, ci Costowie?

��Och tak. Na kolacj� jedli�my w�gorze.

��Zapewne prawdziwe �u�awskie w�gorze.

Sala obrad by�a przestronnym pomieszczeniem z du�ym kominkiem, kredensami uginaj�cymi si� pod ci�arem sreber i porcelany oraz ci�kim, wielokrotnie przez lata polerowanym sto�em, przy kt�rym sta�o dwana�cie krzese�. Prawie wszyscy m�czy�ni z trybuny gdzie� znikn�li � sta� jedynie trz�s�cy si� starzec. John Faa pom�g� mu zaj�� miejsce przy stole.

��Terazusi�d� tu, po mojej prawicy � powiedzia� John Faa do Lyry, a sam zaj�� krzes�o u szczytu sto�u. Dziewczynka usiad�a naprzeciwko Ojca Corama; troch� przera�a�a j� podobna do trupiej czaszki g�owa starca i nieustanny dygot jego cia�a. Dajmona m�czyzny by�a du��, pi�kn� kotk� w barwach jesieni, kt�ra majestatycznie przesz�a wzd�u� sto�u z dumnie podniesionym ogonem, z du�ym taktem obejrza�a Pantalaimona i na kr�tk� chwil� dotkn�a go nosem, po czym usadowi�a si� na kolanach Ojca Corama, przymykaj�c oczy i cicho mrucz�c.

Jaka� kobieta, kt�rej Lyra wcze�niej nie zauwa�y�a, wysz�a z mroku z tac� i postawi�a j� przy Johnie Faa, po czym dygn�a i odesz�a. John Faa nala� z kamionkowego naczynia do ma�ych kieliszk�w jennivera dla siebie i Ojca Corama oraz wina dla Lyry.

��No wi�c � zagai� John Faa. � Uciek�a�, Lyro.

��Tak.

��A kim by�a dama, od kt�rej uciek�a�?

��Nazywa si� pani Coulter. My�la�am, �e jest mi�a, ale p�niej si� dowiedzia�am, �e nale�y do Grobal�w. S�ysza�am od kogo�, kim s� ci Grobale. To okre�lenie pochodzi od pierwszych liter nazwy Generalnej Rady Oblacyjnej, a pani Coulter zarz�dza t� Rad�, kt�ra by�a jej pomys�em. I oni wszyscy pracuj� nad jakim� projektem, nie wiem jakim� Zamierzali mnie sk�oni�, abym im pomog�a �apa� dzieci. Tyle �e nie wiedzieli�

��O czym?

��No� Po pierwsze, nie wiedzieli, �e znam niekt�re z porwanych dzieci. Zagin�� m�j przyjaciel Roger, ch�opiec kuchenny z Kolegium Jordana. Zna�am te� Billy�ego Cost� i pewn� dziewczynk� z Rynku Towarowego w Oksfordzie. A po drugie� Chodzi o mojego wuja, Lorda Asriela. S�ysza�am, jak m�wili o jego podr�ach na p�noc, ale zdaje si�, �e on nie ma nic wsp�lnego z Grobalami. Kiedy szpiegowa�am Rektora i Uczonych z Jordana ukry�am si� w Sali Senior�w, gdzie nikomu poza nimi nie wolno wchodzi�. Us�ysza�am tam opowie�� wuja o jego ekspedycji na P�noc i o Pyle, kt�ry widzia�. Przywi�z� te� g�ow� Stanislausa Grummana, w kt�rej Tatarzy zrobili dziur�. A teraz Grobale uwi�zili Lorda Asriela i trzymaj� go gdzie� w zamkni�ciu. Jest strze�ony przez pancerne nied�wiedzie. A ja chc� go uratowa�.

Lyra popatrzy�a na nich �mia�o i bu�czucznie. Siedzia�a na krze�le i by�a tak ma�a na tle wysokiego rze�bionego oparcia, �e dwaj starcy nie mogli powstrzyma� rozbawienia. U�miech Ojca Corama by� niepewny, przelotny i nieodgadniony � mign�� na twarzy m�czyzny jak blask s�oneczny w wietrzny marcowy dzie�, natomiast u�miech Johna Faa wydawa� si� ciep�y, szczery i przez d�u�sz� chwil� nie znika� z jego oblicza.

��Lepiej opowiedz nam, co tw�j wuj m�wi� tamtego wieczoru � poleci� John Faa. � Nie pomijaj niczego, M�w wszystko.

Lyra opowiedzia�a wi�c, nieco dok�adniej ni� Costom, co widzia�a i s�ysza�a w Sali Senior�w. Ba�a si� Johna Faa, a � paradoksalnie � najbardziej obawia�a si� jego uprzejmo�ci. Kiedy sko�czy�a m�wi�, odezwa� si�, dot�d milcz�cy, Ojciec Coram. G�os mia� silny i melodyjny, o takim bogactwie ton�w, kt�re mo�na by por�wna� z liczb� odcieni futra jego dajmony.

��Ten Py�� � powiedzia�. � Czy okre�lili go kiedy� inn� nazw�, Lyro?

��Nie. Tylko tym jednym s�owem. Pani Coulter powiedzia�a mi, �e s� to elementarne cz�stki, ale nazywa�a je Py�em.

��A czy oni s�dz�, �e eksperymentuj�c z dzie�mi dowiedz� si� o nim czego� wi�cej?

��Tak. Ale nie znam szczeg��w. Och, ale m�j wuj u�y� innej nazwy� I� Zapomnia�am wam o czym� powiedzie�. Pokaza� im taki jeden slajd. Jutrzenka�

��Co takiego? � spyta� John Faa.

��Zorza � powiedzia� Ojciec Coram. � Zgadza si�, Lyro?

��Ta-ak, w�a�nie. I w �wiat�ach tej Jutrzenki znajdowa�o si� co� w rodzaju miasta. Wie�e, ko�cio�y i kopu�y� Przypomina�o troch� Oksford, tak w ka�dym razie pomy�la�am, gdy je zobaczy�am. Zdaje mi si�, �e wuja Asriela bardzo interesowa�o to miasto, jednak Rektora i innych Uczonych ciekawi� raczej Py�. Podobnie jak pani� Coulter, Lorda Boreala i innych.

��Rozumiem � stwierdzi� Ojciec Coram. � To bardzo interesuj�ce.

��Teraz, Lyro � o�wiadczy� John Faa � zamierzam ci o czym� powiedzie�. Tu obecny Ojciec Coram to bardzo m�dry cz�owiek. Jest jasnowidzem. Bada wszystko, co si� wi��e z Py�em, Grobalami, Lordem Asrielem, a tak�e z tob�! Za ka�dym razem, kiedy Costowie albo kt�ra� z p� tuzina innych rodzin wraca�a z Oksfordu, przywozi�a troch� nowin. O tobie, dziecko. Zdawa�a� sobie z tego spraw�?

Lyra potrz�sn�a g�ow�. Poczu�a strach. Pantalaimon mrucza� zbyt cicho, aby kto� m�g� go us�ysze�, ale dziewczynka wyczuwa�a jego dr�enie koniuszkami palc�w zag��bionymi w jego futrze.

��Tak, tak � potwierdzi� John Faa. � Do Ojca Corama, kt�rego widzisz tu przed sob�, dociera�y informacje o wszystkich twoich post�pkach.

Lyra nie mog�a si� powstrzyma� i wykrzykn�a:

��Naprawd� jej nie zniszczyli�my! M�wi� szczerze! To by�o tylko kilka grud b�ota! I nigdy nie odp�yn�li�my zbyt daleko�

��O czym ty m�wisz, dziecko? � spyta� John Faa.

Ojciec Coram roze�mia� si�. Gdy si� �mia�, dygotanie usta�o a jego twarz o�ywi�a si� i odm�odnia�a. Lyrze jednak nie by�o do �miechu. Dr��cymi ustami doda�a:

��A nawet gdyby�my znale�li korek, nie wyj�liby�my go! To by� tylko �art. Nie zatopiliby�my jej, nigdy!

Teraz John Faa r�wnie� zacz�� si� �mia�. Uderzy� wielk� d�oni� w st� tak mocno, �e zabrz�cza�y kieliszki. Jego pot�ne ramiona trz�s�y si� i musia� wytrze� �zy z oczu. Lyra nigdy nie widzia�a czego� podobnego i nigdy nie s�ysza�a takiego ryku; wydawa�o jej si�, �e �mieje si� g�ra.

��Och, tak � powiedzia�, kiedy znowu by� w stanie m�wi� � o �odzi tak�e s�yszeli�my, dziecko! Zdaje si�, �e do dzisiaj wszyscy przypominaj� o tym Costom. Ludzie radz� Tony�emu: �Lepiej zatrudnij str�a swojej �odzi. Wsz�dzie jest pe�no ma�ych dzikich dziewczynek�. Och, tak, ta historia obieg�a ca�e �u�awy. Ale nie zamierzamy ci� za to kara�. Nie! Uspok�j si�.

Popatrzy� na Ojca Corama i obaj starcy ponownie si� roze�miali, cho� tym razem mniej gwa�townie. A Lyra uspokoi�a si� i poczu�a, �e jest bezpieczna.

W ko�cu John Faa potrz�sn�� g�ow� i na powr�t spowa�nia�.

��Chcia�em ci tylko powiedzie�, Lyro, �e interesujemy si� tob� od dziecka. W�a�ciwie od niemowl�cia. Powinna� si� dowiedzie�, co o tobie wiemy. Nie mam poj�cia, co ci powiedzieli w Kolegium Jordana o twoim pochodzeniu, ale i tak nie znaj� ca�ej prawdy. Czy kiedykolwiek m�wili ci o twoich rodzicach?

Pytanie to ca�kowicie zaskoczy�o Lyr�.

��Tak � odpar�a. � Powiedzieli mi, �e by�am� Opowiadali, �e oni� Powiedzieli, �e Lord Asriel przywi�z� mnie do Kolegium, poniewa� moja matka i ojciec zgin�li w katastrofie statku powietrznego.

��Ach tak? No c�, dziecko, zamierzam opowiedzie� ci t� histori�, to znaczy prawdziw� histori� Wiem, �e jest prawdziwa, poniewa� opowiedzia�a mi j� pewna Cyganka, a Cyganie zawsze m�wi� prawd� Johnowi Faa i Ojcu Coramowi. Chodzi o to, Lyro, �e tw�j ojciec nigdy nie zgin�� w �adnej katastrofie, poniewa� jest nim Lord Asriel.

Lyra by�a tak oszo�omiona, �e nawet nie mog�a si� ruszy�.

��A oto, co si� zdarzy�o � ci�gn�� John Faa. � Kiedy Lord Asriel by� m�odym m�czyzn�, dokonywa� odkry� na p�nocy i zdoby� wielki maj�tek. By� nieustraszony, skory do gniewu i porywczy.

Twoja matka tak�e by�a os�bk� o gor�cej krwi; nie tak dobrze urodzon� jak on, ale bardzo bystr�. Zosta�a nawet Uczon�, a ci, kt�rzy j� znali, s�awili jej urod�. Ona i tw�j ojciec zakochali si� w sobie od pierwszego wejrzenia. K�opot jednak w tym, �e twoja matka by�a ju� wtedy m�atk�. Po�lubi�a wcze�niej pewnego polityka, kt�ry by� cz�onkiem partii kr�lewskiej, jednym z najbli�szych doradc�w Kr�la i cz�owiekiem bardzo wp�ywowym. No i kiedy twoja matka stwierdzi�a, �e jest w ci��y, ba�a si� powiedzie� m�owi, �e nie jest ojcem dziecka. A kiedy si� urodzi�a�, okaza�o si�, �e jeste� podobna do twojego prawdziwego ojca, wi�c matka pomy�la�a, �e najlepiej b�dzie ci� ukry� i og�osi�, �e umar�a�.

Wys�ano ci� do hrabstwa Oksford � ci�gn�� po chwili � gdzie mia� maj�tek tw�j ojciec, i oddano pod opiek� pewnej cyga�skiej mamce. Kto� jednak doni�s� o wszystkim m�owi twojej matki, kt�ry szybko tam przyby� i wtargn�� do chatki Cyganki. Twojej opiekunce uda�o si� uciec do rezydencji Lorda Asriela, ale m�czyzna pod��y� za ni� w morderczym szale. Twego ojca nie by�o akurat w domu, poniewa� polowa�, powiadomiono go jednak i wr�ci� na czas. M�� twojej matki sta� akurat u do�u wielkich schod�w. Jeszcze moment, a sforsowa�by drzwi garderoby, w kt�rej ukrywa�a si� Cyganka z tob� na r�ku. Lord Asriel zaatakowa� m�czyzn�. Walczyli i tw�j ojciec zwyci�y�, zabijaj�c napastnika.

Cyganka wszystko s�ysza�a i widzia�a, Lyro, i od niej wiemy o tej historii � kontynuowa� Lord Faa. � Odby� si� wielki proces. Tw�j ojciec nie nale�y do ludzi, kt�rzy wypieraj� si� swych czyn�w albo zatajaj� prawd�, tote� s�dziowie mieli problem. Rzeczywi�cie zabi� i przela� krew, ale broni� przecie� swego domu i dziecka przed intruzem. Z drugiej strony jednak, prawo pozwala m�czy�nie m�ci� si� za gwa�t dokonany na �onie i prawnicy zabitego twierdzili, �e w�a�nie tego przest�pstwa dopu�ci� si� Lord Asriel. Proces ci�gn�� si� tygodniami, spisano ca�e tomy argument�w obrony i oskar�enia. W ko�cu s�dziowie ukarali Lorda Asriela konfiskat� maj�tku i ca�ej ziemi, czyni�c go biedakiem. A wcze�niej by� bogatszy ni� Kr�l� Je�li chodzi o twoj� matk�, nie chcia�a mie� z ca�� spraw� nic wsp�lnego, podobnie zreszt� jak z tob�. Po prostu nie interesowa�a si� tym. Twoja piastunka m�wi�a mi, �e bardzo si� obawia�a, jak twoja matka ci� potraktuje w przysz�o�ci, poniewa� by�a to kobieta pe�na pogardy i dumy.

Taka jest twoja historia � stwierdzi� cyga�ski kr�l. � Gdyby sprawy potoczy�y si� inaczej, mo�e zosta�aby� wychowana przez Cygan�w, jako �e twoja mamka b�aga�a s�d, aby pozwoli� jej zaopiekowa� si� tob�. Niestety, my, Cyganie, niewielki mamy pos�uch i powa�anie u s�dzi�w, tote� s�d zadecydowa�, �e masz zosta� umieszczona w Klasztorze, i tak te� si� sta�o: trafi�a� do Si�str Obedientek w Watlington. Z pewno�ci� tego nie pami�tasz� Lord Asriel nie m�g� jednak�e tego zaakceptowa�. Nienawidzi� ksi�y, mnich�w i zakonnic, a poniewa� by� cz�owiekiem despotycznym, po prostu przyjecha� pewnego dnia do Klasztoru i porwa� ci�. Sam nie chcia� si� tob� opiekowa�, nie zamierza� te� odda� ci� Cyganom, wi�c zabra� ci� do Kolegium Jordana. Mia� �mia�o�� zlekcewa�y� orzeczenie s�du� No c�, prawo usankcjonowa�o w ko�cu ca�� spraw�. Lord Asriel wr�ci� do swoich bada�, a ty dorasta�a� w Kolegium Jordana. Tw�j ojciec nakaza� Rektorowi, aby nigdy nie dopu�ci� do ciebie twojej matki. Taki postawi� warunek. Powiedzia�, �e gdyby kiedykolwiek pr�bowa�a si� z tob� skontaktowa�, nale�y temu zapobiec i bezzw�ocznie go o tym fakcie powiadomi�. Teraz bowiem ca�y gniew twojego ojca obr�ci� si� przeciwko niej. Rektor obieca� sumiennie przestrzega� tego zalecenia. I tak spokojnie mija� czas, a� nagle rozpocz�o si� to ca�e zamieszanie zwi�zane z Py�em. M�drcy w ca�ym kraju i wsz�dzie na �wiecie � zar�wno m�czy�ni, jak i kobiety � zacz�li o nim rozprawia�. Dla nas sprawa ta nie mia�a �adnego znaczenia, dop�ki nie zacz�to porywa� naszych dzieci. Wtedy my r�wnie� si� nim zainteresowali�my. A mamy krewnych i znajomych we wszystkich miejscach na �wiecie, tak�e w Kolegium Jordana. Nie wiedzia�a� o tym, ale by� tam kto�, kto ci� pilnowa� i opowiada� nam o wszystkim, poniewa� nadal interesowali�my si� tob�, a Cyganka, kt�ra ci� piastowa�a, nigdy nie przesta�a si� o ciebie martwi�.

��Kto mnie pilnowa�? � spyta�a Lyra. Czu�a si� ogromnie wa�na i niepokoi� j� fakt, �e wszystkie jej post�pki by�y przedmiotem troski ludzi, kt�rzy przebywali tak daleko od niej.

��S�u��cy z kuchni, Bernie Johansen, Pasztetnik. Jest p�krwi Cyganem. Za�o�� si�, �e nie mia�a� o tym poj�cia.

Bernie by� spokojnym samotnikiem i nale�a� do nielicznych os�b, kt�rych dajmony by�y tej samej p�ci, co ich w�a�ciciele. Lyra przypomnia�a sobie, �e w�a�nie na Berniego nakrzycza�a w rozpaczy tamtego wieczoru, kiedy porwano Rogera. A on o wszystkim opowiada� Cyganom! Lyr� zdumia�a ta my�l.

��W ka�dym razie � podj�� John Faa � dotar�o do nas, �e wyjecha�a� z Kolegium Jordana. Dowiedzieli�my si� te�, �e sta�o si� to w czasie, gdy uwi�ziono Lorda Asriela, wi�c nie m�g� temu zapobiec. Pami�tali�my, czego zakaza� Rektorowi, i przypomnia�o nam si� tak�e �e polityk, kt�rego zabi� Lord Asriel, czyli m�� twojej matki, nazywa� si� Edward Coulter.

��Pani Coulter? � spyta�a Lyra, bardzo zaskoczona. � Ona chyba nie jest moj� matk�?!

��W�a�nie jest. Gdyby tw�j ojciec nie przebywa� w niewoli, nigdy by mu si� nie o�mieli�a przeciwstawi� Nadal mieszka�aby� w Jordanie, nie�wiadoma niczego. Pozostaje dla mnie tajemnic�, dlaczego Rektor zezwoli� na tw�j wyjazd. Nie potrafi� odgadn��, z jakiego powodu tak post�pi�. By� przecie� za ciebie odpowiedzialny. Mo�e � i to jest jedyna odpowied�, jaka przychodzi mi do g�owy � Coulter ma nad nim jak�� w�adz�

Lyra nagle zrozumia�a osobliwe zachowanie Rektora rankiem w dniu jej wyjazdu.

��Nie zamierza�� � zacz�a, pr�buj�c sobie wszystko dok�adnie przypomnie�. � Chcia� si� ze mn� zobaczy� tamtego ranka i mia�am nie m�wi� o tym pani Coulter� W ten spos�b chcia� mnie przed czym� uchroni� � Przerwa�a i spojrza�a na obu starc�w z uwag�, a nast�pnie zdecydowa�a si� powiedzie� ca�� prawd� o wieczorze w Sali Senior�w. � Bo widzicie� Zdarzy�o si� co� jeszcze. Tego wieczoru, kiedy ukry�am si� w Sali Senior�w, widzia�am, jak Rektor zamierza otru� Lorda Asriela. Wsypa� mu do wina jaki� proszek. Powiedzia�am o tym wujowi, a on zepchn�� karafk� ze sto�u i wyla� p�yn. Wi�c uratowa�am mu �ycie. Nigdy nie mog�am zrozumie�, dlaczego Rektor chcia� otru� wuja, poniewa� zawsze by� taki mi�y. A tego ranka, gdy wyje�d�a�am, pos�a� po mnie wcze�nie i musia�am w sekrecie p�j�� do jego gabinetu, tak aby nikt nie wiedzia�� Rzek� wtedy� � Lyra skupi�a si�, usi�uj�c sobie przypomnie�, co dok�adnie powiedzia� Rektor, jednak jej si� to nie uda�o. Potrz�sn�a g�ow�. � Zdo�a�am zrozumie� tylko jedno: da� mi pewn� rzecz, kt�r� mia�am ukry� przed ni�� przed pani� Coulter. Przypuszczam, �e wam chyba mog� powiedzie�

Poszpera�a w kieszeni p�aszcza z wilczej sk�ry i wyj�a zawini�t� w aksamit paczuszk�. Po�o�y�a j� na stole i poczu�a, �e oczy obu m�czyzn skupiaj� si� na niej niczym reflektory. We wzroku Johna Faa by�a jedynie wielka ciekawo��, natomiast twarz Ojca Corama o�ywi�a si�, znamionuj�c wiedz� i zrozumienie.

Kiedy Lyra rozpakowa�a aletheiometr, Ojciec Coram odezwa� si�:

��Nigdy nie s�dzi�em, �e jeszcze kiedykolwiek zobacz� kt�ry� z nich. To czytnik symboli. Czy Rektor wyja�ni� ci jego dzia�anie, dziecko?

��Nie. Powiedzia�, �e b�d� musia�a sama je pozna�. I nazwa� go aletheiometrem.

��Co to znaczy? � spyta� John Faa, zwracaj�c si� do swego towarzysza.

��To greckie s�owo. Przypuszczam, �e pochodzi od s�owa aletheia, czyli prawda. To miernik prawdy. Czy dowiedzia�a� si� ju�, jak go u�ywa�? � spyta� Lyr�.

��Nie. Potrafi� sprawi�, aby trzy kr�tkie wskaz�wki pokaza�y obrazki, jednak nie umiem poruszy� tej d�ugiej. Przesuwa si�, jak jej si� podoba. Chocia� czasami, kiedy jestem skoncentrowana, udaje mi si� sk�oni� d�ug� ig��, by obr�ci�a si� tam i z powrotem. Wystarczy, �e pomy�l�, i tak si� dzieje, ale rzadko�

��O co chodzi, Ojcze Coramie? � spyta� John Faa. � Jak to wszystko rozumie�?

��Obrazki doko�a obr�czy � wyja�ni� Ojciec Coram, delikatnie ujmuj�c przyrz�d pod bacznym, skupionym spojrzeniem Johna Faa � to symbole. Ka�dy z nich ma ca�� mas� znacze�. We�my kotwic�, o t�. Jej podstawowe znaczenie to nadzieja, poniewa� nadzieja trzyma ci� tak mocno jak kotwica trzyma si� dna. Drugim znaczeniem jest sta�o�� i nieugi�to��, trzecim przeszkoda lub �rodek zapobiegawczy. Czwarte znaczenie to morze. I tak dalej, a� do dziesi�ciu czy dwunastu, a mo�e i bez ko�ca�

��I ty znasz je wszystkie?

��Znam niekt�re, ale aby odczyta� je precyzyjnie potrzebowa�bym ksi��ki. Widzia�em jedn� i wiem, gdzie si� znajduje, ale to daleko st�d.

��Wr�cimy do tego � powiedzia� John Faa. � Powiedz jeszcze o sposobie dzia�ania.

��S� trzy wskaz�wki, kt�re mo�na ustawi� � wyja�ni� Ojciec Coram � i u�ywa si� ich, by zada� pytanie. Ze wzgl�du na mnogo�� znacze�, wskazuj�c trzy symbole mo�esz zada� ka�de pytanie, jakie ci tylko przyjdzie do g�owy. Kiedy ju� postawisz pytanie, ostatnia wskaz�wka obr�ci si� sama i wska�e po kolei kilka symboli, kt�re z�o�� si� na odpowied�.

��Ale sk�d ta wskaz�wka wie, o jakim znaczeniu symbolu my�lisz, formu�uj�c pytanie? � spyta� John Faa.

��Och, sama z siebie niczego nie wie. Ca�y uk�ad dzia�a jedynie w�wczas, gdy pytaj�cy intensywnie skupia si� na pytaniu i my�li o odpowiednich znaczeniach. Trzeba zna� je wszystkie, a mo�e ich by� tysi�c albo i wi�cej. Poza tym musisz o nich my�le�, nie irytuj�c si� i nie wymuszaj�c odpowiedzi. Po prostu trzeba obserwowa� w�druj�c� ig��. Kiedy wykona pe�ny obr�t, b�dziesz zna� odpowied�. Wiem, jak ten przyrz�d dzia�a, poniewa� widzia�em, jak kiedy� u�ywa� go pewien m�drzec w Uppsali. To by� ten jedyny raz, gdy ogl�da�em owo urz�dzenie. Lyro, czy wiesz, jakie s� niespotykane?

��Rektor powiedzia� mi, �e zrobiono tylko sze�� � odpar�a Lyra.

��Chyba tak. W ka�dym razie, nie jest ich wiele.

��Uda�o ci si� utrzyma� jego posiadanie w sekrecie przed pani� Coulter, tak jak poleci� ci Rektor?

��Tak. Chocia� jej dajmon wchodzi� do mojego pokoju i jestem pewna, �e go znalaz�.

��Rozumiem. No c�, Lyro, nie wiem, czy kiedykolwiek poznamy ca�� prawd�, ale na razie mog� si� podzieli� z tob� moimi domys�ami. Lord Asriel nakaza� Rektorowi, aby si� tob� opiekowa� i trzyma� ci� z daleka odtwojej matki. Przez mniej wi�cej dziesi�� lat wywi�zywa� si� z tego zadania znakomicie. Potem duchowni zaprzyja�nieni z pani� Coulter pomogli jej za�o�y� t� Rad� Oblacyjna� Trudno powiedzie�, do jakich cel�w. Pani Coulter jest na sw�j spos�b tak pot�na jak Lord Asriel. Oboje twoi rodzice to ludzie ambitni, o bardzo silnych osobowo�ciach, a Rektor Jordana trzyma� ci� z dala od nich. Jednak Rektor musi dba� o wiele spraw. Z pewno�ci� najwa�niejsze jest dla niego Kolegium i Uczeni. Wi�c je�li widzi, �e co� im zagra�a, musi ich broni� r�nymi sposobami. A Ko�ci� w ostatnich czasach coraz bardziej si� panoszy, Lyro. Powstaj� rady, kt�re zajmuj� si� rozmaitymi sprawami. M�wi si� o wskrzeszeniu Biura do Spraw Inkwizycji, Bo�e bro�! A Rektor powinien z tymi pot�gami post�powa� dyplomatycznie. Kolegium Jordana musi si� znajdowa� po w�a�ciwej stronie, inaczej nie przetrwa.

��O ciebie Rektor tak�e bardzo si� niepokoi, dziecko � doda� Ojciec Coram. � Bernie Johansen zawsze by� tego pewny. Ci�gle nam powtarza�, �e Rektor Jordana i inni Uczeni kochaj� ci� jak w�asne dziecko. Zrobiliby wszystko, �eby� tylko by�a bezpieczna, i to nie jedynie z powodu danej Lordowi Asrielowi obietnicy, ale z ojcowskiej mi�o�ci do ciebie. Je�li wi�c Rektor odda� ci� pani Coulter, mimo tego, co przyrzek� Lordowi Asrielowi, musia� uwa�a�, �e b�dziesz z ni� bezpieczniejsza ni� w Kolegium Jordana. Taka jest prawda, mimo pozor�w. A kiedy wsypywa� trucizn� do wina Lorda Asriela, s�dzi� zapewne, �e jest on osob� zagra�aj�c� wielu ludziom, mo�e nawet wszystkim ludziom na �wiecie. Moim zdaniem Rektora zmuszono do dokonania straszliwego wyboru: mi�dzy mniejszym a wi�kszym z�em. Gdyby podj�� nieodpowiedni� decyzj�, szkody by�yby jeszcze wi�ksze. Bo�e chro� mnie przed tego rodzaju wyborem� A kiedy musia� pozwoli� ci odej��, wr�czy� ci czytnik symboli i kaza� go strzec. Zastanawiam si�, po co ci go da�, skoro nie umiesz si� nim pos�ugiwa�. Nie potrafi� odgadn�� co zamy�la��

��Powiedzia� mi, �e kilka lat temu Lord Asriel podarowa� ten aletheiometr Kolegium Jordana � powiedzia�a Lyra, usi�uj�c sobie przypomnie� s�owa Rektora. � Chcia� powiedzie� co� jeszcze, a wtedy kto� zapuka� do drzwi i musia� zamilkn��. Mo�e chcia�, �ebym strzeg�a aletheiometru tak�e przed Lordem Asrielem.

��Albo wr�cz przeciwnie � wtr�ci� John Faa.

��Co masz na my�li, Johnie? � spyta� Ojciec Coram

��Mo�e chcia� poprosi� Lyr�, aby zwr�ci�a czytnik Lordowi Asrielowi jako rekompensat� za pr�b� otrucia. Mo�e s�dzi�, �e niebezpiecze�stwo ze strony Lorda ju� min�o albo �e potrafi on wyczyta� jak�� m�dro�� z tego przyrz�du i wykorzysta� j� do swoich cel�w. Je�li Lord Asriel jest w niewoli, czytnik m�g�by mu pom�c si� uwolni�. No c�, Lyro, lepiej we� ten przyrz�d i nadal go pilnuj. Skoro udawa�o ci si� go strzec do tej pory, nie mam w�tpliwo�ci, �e nadal b�dzie u ciebie bezpieczny. Ale mo�e nadejdzie czas, kiedy trzeba b�dzie zasi�gn�� jego rady, i wtedy poprosimy ci� o wypo�yczenie go.

Owin�� przyrz�d w aksamit i przesun�� w kierunku dziewczynki. Lyrze cisn�o si� na usta mn�stwo pyta�, jednak nagle poczu�a nie�mia�o�� wobec tego zwalistego m�czyzny o ma�ych oczach, kt�re � ukryte w�r�d fa�d i zmarszczek � wpatrywa�y si� w ni� bacznie, cho� jednocze�nie �yczliwie.

Musia�a jednak o co� zapyta�:

��Kim by�a Cyganka, kt�ra mnie piastowa�a?

��No, to oczywi�cie matka Billy�ego Costy. Nie powiedzia�a ci o tym, poniewa� jej zabroni�em, ale wie o czym tu rozmawiamy. Nikt nie chce przed tob� niczego ukrywa�.

��Najlepiej id� do niej teraz, dziecko. Masz sporo do przemy�lenia. Za trzy dni czeka nas jeszcze jedno zebranie, na kt�rym przedyskutujemy nast�pne posuni�cia. Sprawuj si� dobrze, Lyro, �ycz� ci dobrej nocy.

��Dobranoc, Lordzie Faa. Dobranoc, Ojcze Coramie � odpowiedzia�a uprzejmie, przyciskaj�c do piersi jednocze�nie aletheiometr i Pantalaimona.

Obaj starcy u�miechn�li si� do niej dobrodusznie. Za drzwiami sali obrad czeka�a Ma Costa. Jak gdyby nic si� nie zdarzy�o od dnia urodzin Lyry, cyga�ska matrona obj�a wielkimi ramionami dziewczynk� i uca�owa�a, a nast�pnie zanios�a j� do ��ka.

Lyra musia�a wszystko przemy�le� i zrozumie� sens minionych wydarze�. Stwierdzi�a, �e nie jest to �atwa sprawa, kt�rej wystarczy po�wi�ci� jeden dzie�. Lorda Asriela mog�a ostatecznie uzna� za swojego ojca, ale nie potrafi�a zaakceptowa� pani Coulter jako swej matki. Dodatkowo k�opotliwa by�a my�l, �e jeszcze par� miesi�cy temu informacja taka sprawi�aby jej rado��.

Lyra mia�a jednak taki charakter, �e nigdy si� niczym nie przejmowa�a zbyt d�ugo, zw�aszcza �e trzeba by�o zwiedzi� �u�awskie miasto i zadziwi� opowie�ciami wiele cyga�skich dzieci. Zanim up�yn�y trzy dni, sta�a si� znawczyni� cyga�skich �odzi (przynajmniej we w�asnej opinii) i zebra�a grupk� urwis�w, przed kt�rymi snu�a opowie�ci o swym pot�nym i tak niesprawiedliwie uwi�zionym ojcu.

��Pewnego wieczoru go�ciem na kolacji w Jordanie by� turecki ambasador, kt�ry otrzyma� od samego Su�tana rozkaz zabicia mojego ojca. Mia� na palcu pier�cie� z wydr��onym i wype�nionym trucizn� kamieniem. Kiedy przyniesiono wino, Turek pochyli� si� nad kieliszkiem mojego ojca i wsypa� trucizn�. Zrobi� to tak szybko, �e nikt inny nie zauwa�y�, jednak�

��Jaka to by�a trucizna? � zapyta�a dziewczynka o poci�g�ej twarzy.

��Trucizna z jadu tureckiego w�a � wymy�li�a Lyra na poczekaniu � kt�rego �apie si�, wabi�c go gr� na flecie, a potem daje mu si� g�bk� nas�czon� miodem. W�� k�sa i nie mo�e uwolni� z�b�w, wtedy chwyta si� go i wyciska trucizn� z gruczo��w jadowych. Tak czy owak, m�j ojciec dostrzeg�, co zrobi� Turek, i powiedzia�: �Panowie, chc� zaproponowa� toast przyja�ni mi�dzy Kolegium Jordana a Kolegium z Izmiru�, czyli kolegium, do kt�rego nale�a� turecki ambasador. �Aby okaza� nasz� gotowo�� do przyja�ni z wami�, powiedzia�, �wymie�my si� kieliszkami. Niech jeden wypije z kieliszka drugiego�. i ambasador znalaz� si� w ogromnym k�opocie. Nie wypada�o odm�wi�, poniewa� by�by to wielki afront, a wypi� wina te� nie m�g�, wiedzia� przecie�, �e jest zatrute. Zblad� jak �ciana i zemdla� przy stole. A kiedy przyszed� do siebie, wszyscy nadal znajdowali si� na swoich miejscach, patrz�c na niego i czekaj�c. Mia� do wyboru: wypi� trucizn� albo wyzna� sw�j post�pek.

��I co zrobi�?

��Wypi� wino. Min�o ca�e pi�� minut, zanim umar�, a przez ten czas cierpia� straszliwe katusze.

��Widzia�a�, jak to si� sta�o?

��Nie, poniewa� dziewcz�tom nie wolno siedzie� przy stole profesorskim. Ale widzia�am p�niej cia�o. Jego sk�ra by�a straszliwie wysuszona, niczym sk�rka starego jab�ka, a oczy wysz�y mu na wierzch. �ci�le rzecz bior�c, trzeba mu je by�o wepchn�� z powrotem w oczodo�y�

I tak dalej�

Przez kilka nast�pnych dni Lyra obmy�li�a tuzin plan�w i niecierpliwie je odrzuci�a. Poniewa� wszystkie one zak�ada�y wycieczk� na gap�, dziewczynka rozgl�da�a si� po w�skiej krypie i zastanawia�a, gdzie mog�aby si� ukry�. Nic jej nie przychodzi�o do g�owy, by�a jednak pewna, �e prawdziwa wyprawa wymaga odpowiedniego statku, a zna�a wystarczaj�co du�o historyjek na ten temat, aby wyobra�a� sobie najrozmaitsze rodzaje kryj�wek na du�ym okr�cie: �odzie ratunkowe, �adownia, z�zy (cokolwiek to s�owo znaczy�o). Jednak najpierw musi si� dosta� na statek, a opuszczenie �u�aw oznacza�o podr� na spos�b cyga�ski.

Zdawa�a sobie spraw� z tego, �e gdyby dotar�a na brzeg na w�asn� r�k�, mog�aby si� ukry� na niew�a�ciwym statku. Dziwnie by�oby tkwi� przez jaki� czas � na przyk�ad � w �odzi ratunkowej, a potem nagle si� obudzi� w drodze do G�rnej Brazylii.

Tymczasem wok� dniem i noc� trwa�y prace zwi�zane z przygotowaniem wyprawy. Lyra kr�ci�a si� ko�o Adama Stefa�skiego, obserwuj�c, jak dobiera ochotnik�w do oddzia�u bojowego. Przypomina�a Rogerowi van Poppelowi o zabraniu r�nych przedmiot�w: czy pami�ta na przyk�ad o okularach przeciw�nie�nych? Czy zna najlepsze miejsce, gdzie mo�na kupi� mapy Arktyki?

Najch�tniej jednak pomaga�aby Benjaminowi de Ruerowi, szpiegowi, ten jednak wymkn�� si� wczesnym rankiem nast�pnego dnia po drugim Zlocie i nikt, rzecz jasna, nie potrafi� powiedzie�, dok�d si� uda� ani kiedy wr�ci. Lyra przy��czy�a si� wi�c do Ojca Corama.

��S�dz�, �e najbardziej przydam si� tobie, Ojcze Coramie � o�wiadczy�a � poniewa� prawdopodobnie wiem wi�cej o Grobalach ni� ktokolwiek inny, jako �e by�am niemal jedn� z nich. Z pewno�ci� b�dziesz mnie potrzebowa�. Pomog� ci zrozumie� informacje pana de Ruytera.

Starzec zlitowa� si� nad rozochocon� dziewczynk� i nie odprawi� jej. Rozmawia� z ni� i s�ucha� jej wspomnie� o Oksfordzie i o pani Coulter. Przygl�da� si� te�, jak pr�buje pos�ugiwa� si� aletheiometrem.

��Gdzie jest ta ksi��ka z symbolami? � spyta�a go pewnego dnia.

��W Heidelbergu � odpar�.

��Czy istnieje tylko jedna?

��Mo�e s� te� inne, jednak t� jedn� widzia�em na w�asne oczy.

��Za�o�� si�, �e jest jaka� w Bibliotece Bodleya w Oksfordzie � zauwa�y�a.

Ledwie mog�a oderwa� oczy od dajmony Ojca Corama, kt�ra by�a najpi�kniejsz� istot�, jak� Lyra kiedykolwiek widzia�a. Kiedy Pantalaimon stawa� si� kotem, by� chudy, wylenia�y i mia� szorstk� sier��, natomiast Sophonax � bo tak brzmia�o imi� dajmony � by�a stworzeniem z�otookim, poruszaj�cym si� z niezwyk�� gracj� co najmniej dwa razy wi�kszym od przeci�tnego kota, mia�a te� pi�kne, g�ste futro. Kiedy o�wietla� j� blask s�o�ca, ujawnia�o si� wi�cej odcieni be�u, br�zu, ciemnej zieleni, orzecha, ��ci, z�ota, rudo�ci i mahoniu, ni� Lyra potrafi�a nazwa�. Pragn�a dotkn�� tej wielobarwnej kotki i przytuli� policzek do jej futra, ale oczywi�cie nigdy si� nie o�mieli�a; dotkni�cie czyjego� dajmona bowiem uwa�ano za najgorsze z mo�liwych uchybie� wobec etykiety. Dajmony mog�y si� oczywi�cie dotyka� nawzajem, podobnie jak walczy� ze sob�, natomiast zakaz kontakt�w cz�owieka i dajmona innej osoby by� tak zakorzeniony w tradycji, �e nawet podczas bitew �aden �o�nierz nie mia� prawa dotkn�� dajmona przeciwnika. By�o to bezwzgl�dnie zakazane. Lyra nie mog�a sobie przypomnie�, kto jej o tym powiedzia�; mo�e nikt. Po prostu o tym wiedzia�a r�wnie instynktownie, jak czu�a, �e md�o�ci s� rzecz� nieprzyjemn�, a dobre samopoczucie � cudown�. Chocia� podziwia�a futro Sophonax i zastanawia�a si�, jakie mo�e by� w dotyku, nigdy nie zrobi�a najmniejszego nawet ruchu, aby go dotkn��, i wiedzia�a, �e nigdy si� na co� takiego nie powa�y.

Sophonax � zgrabna, zdrowa i pi�kna � stanowi�a absolutne przeciwie�stwo leciwego i s�abego Ojca Corama. Lyra my�la�a, �e mo�e jest chory albo cierpi z powodu parali�u, podpiera� si� bowiem dwiema laskami, i stale dr�a� niczym listek osiki. Umys� mia� jednak�e przenikliwy i bystry, tote� dziewczynka bardzo szybko pokocha�a go zar�wno za jego wiedz�, jak i za stanowczo��, jak� wobec niej przejawia�.

��Co oznacza ta klepsydra, Ojcze Coramie? � spyta�a, gdy pewnego s�onecznego poranka ogl�dali aletheiometr na �odzi starca. � Stale si� pojawia.

��Je�li przyjrzysz si� uwa�niej, �atwo znajdziesz rozwi�zanie. Widzisz ten ma�y przedmiot na jej wierzcho�ku? Co to takiego?

Lyra zmru�y�a oczy i przypatrzy�a si� rysunkowi.

��Czaszka.

��Co ona twoim zdaniem mo�e oznacza�?

���mier�

��Zgadza si�. Jednym ze znacze� klepsydry jest �mier�. �ci�le rzecz ujmuj�c, to drugie znaczenie pod wzgl�dem wa�no�ci. Pierwsze to czas.

��Wiesz, co zauwa�y�am, Ojcze Coramie? G��wna wskaz�wka zatrzymuje si� przy niej podczas drugiego obrotu! Podczas pierwszego lekko drga przy klepsydrze a podczas drugiego tam si� zatrzymuje. Czy chodzi wi�c o drugie znaczenie?

��By� mo�e. A jakie zada�a� pytanie, Lyro?

��Zastanawiam si� � zacz�a, po czym przerwa�a poniewa� zaskoczy� j� fakt, i� sformu�owa�a pytanie w�a�ciwie nie zdaj�c sobie z tego sprawy. � Zestawiam te trzy obrazki, poniewa�� My�l� o panu de Ruyterze� ��cz� w�a, tygiel i ul, aby spyta�, jak sobie radzi z tym szpiegowaniem i�

��Dlaczego w�a�nie te trzy symbole?

��Poniewa� pomy�la�am, �e w�� jest przebieg�y, i taki winien by� szpieg, tygiel natomiast mo�e oznacza� wiedz�, poniewa� kojarzy si� z eksperymentem, a tym jest w pewnym sensie nauka� Ul to ci�ka praca, poniewa� pszczo�y zawsze mocno si� trudz�. No, a z tej ci�kiej pracy i przebieg�o�ci rodzi si� wiedza i na tym w�a�nie, moim zdaniem, polega dzia�alno�� szpiega. Wskaza�am wi�c na te trzy znaki i pomy�la�am pytanie, a wskaz�wka zatrzyma�a si� przy �mierci� S�dzisz, �e ten przyrz�d naprawd� dobrze dzia�a, Ojcze Coramie?

��Dzia�a dobrze, Lyro. Nie wiemy jednak, czy odczytujemy w�a�ciwie jego wskazania. To trudna sztuka. Zastanawiam si�, czy�

Zanim zdo�a� doko�czy� zdanie, rozleg� si� natarczywy �omot do drzwi, po czym wszed� m�ody Cygan.

��Przepraszam, Ojcze Coramie, w�a�nie wr�ci� Jacob Huismans� jest ci�ko ranny.

��By� z Benjaminem de Ruyterem � szepn�� Ojciec Coram. � Co si� sta�o?

��Nie powiedzia� jeszcze � odrzek� m�ody m�czyzna. � Lepiej chod� szybko, Ojcze Coramie. On d�ugo nie po�yje, ma krwotok wewn�trzny�

Ojciec Coram i Lyra wymienili spojrzenia pe�ne trwogi. Trwa�o to zaledwie sekund�, po czym Ojciec Coram poku�tyka� o swoich laskach tak pr�dko, jak tylko m�g�; jego dajmona kroczy�a przed nim. Lyra ruszy�a za nimi, podskakuj�c ze zniecierpliwienia.

M�ody Cygan zaprowadzi� ich do �odzi przycumowanej przy burakowym nabrze�u. Kobieta w czerwonym flanelowym fartuchu przytrzyma�a przed nimi otwarte drzwi. Ojciec Coram, widz�c, jak podejrzliwie spojrza�a na Lyr� powiedzia�:

��Dziewczynka koniecznie musi us�ysze�, co ma do powiedzenia Jacob, moja droga. To wa�ne.

Kobieta wprowadzi�a ich do �rodka, a potem wycofa�a si�; jej dajmon w postaci wiewi�rki usadowi� si� cicho na drewnianym zegarze. Na koi pod pstrokat� narzut� le�a� m�czyzna, kt�rego blada twarz by�a wilgotna od potu. Oczy mu p�on�y.

��Pos�a�am po medyka, Ojcze Coramie � powiedzia�a kobieta dr��cym g�osem. � Prosz� go nie m�czy�. Bardzo cierpi. Dopiero co dotar� tu z �odzi Petera Hawkera.

��Gdzie jest teraz Peter?

��Cumuje ��d�. To on kaza� mi po ciebie pos�a�.

��Bardzo dobrze post�pi�a�. Jacobie, czy mnie s�yszysz?

M�czyzna potoczy� wok� oczyma i dostrzeg� Ojca Corama, kt�ry siedzia� na koi blisko niego.

��Witam, Ojcze Coramie � wymamrota�.

Lyra popatrzy�a na dajmon� rannego. By�a to fretka, kt�ra le�a�a teraz skulona i zupe�nie nieruchoma, ale nie spa�a, jako �e oczy mia�a otwarte; by�y r�wnie szkliste jak oczy jej pana.

��Co si� sta�o? � spyta� Ojciec Coram.

��Benjamin nie �yje � pad�a odpowied�. � A Gerarda z�apano.

Jego g�os by� chrapliwy, a oddech p�ytki. Kiedy zamilk� jego dajmona wyprostowa�a si� mimo b�lu i poliza�a jego policzek. Czerpi�c z tego si��, m�czyzna kontynuowa�:

��W�amywali�my si� do Ministerstwa Teologii, poniewa� Benjamin us�ysza� od jednego ze schwytanych przez nas Grobal�w, �e tam w�a�nie znajduje si� ich centrala, z kt�rej p�yn� wszystkie polecenia�

Znowu przerwa�.

��Schwytali�cie Grobal�w? � spyta� Ojciec Coram.

Jacob pokiwa� g�ow� i spojrza� na sw� dajmon�. Niezwyk�e by�o, by dajmony odzywa�y si� do innych os�b zamiast swych w�a�cicieli, jednak czasami si� to zdarza�o, i taka sytuacja mia�a miejsce teraz.

��Pochwycili�my trzech Grobal�w w Clerkenwell � przem�wi�a dajmona � i zmusili�my ich, aby nam powiedzieli, dla kogo pracuj�, sk�d dostaj� rozkazy i tak dalej. Nie wiedzieli, gdzie przetrzymywane s� dzieci. Przypuszczali tylko, �e na P�nocy w Laponii�

Musia�a przerwa� i przez chwil� jedynie dysza�a; jej ma�a pier� porusza�a si� szybko, po czym dajmona podj�a temat:

��No i ci Grobale wspomnieli nam o Ministerstwie Teologii i o Lordzie Borealu. Benjamin o�wiadczy�, �e wraz z Gerardem Hookiem powinni�my si� w�ama� do Ministerstwa, a Frans Broekman i Tom Mendham maj� pojecha� i przepyta� Lorda Boreala.

��Zrobili to?

��Nie wiemy, Ojcze Coramie, gdy� nie wr�cili. Jednak podejrzewamy, �e jak tylko zbli�yli si� do Lorda Boreala, zostali zabici.

��Wr��my do Benjamina � odezwa� si� Ojciec Coram, s�ysz�c, �e oddech Jacoba staje si� coraz bardziej chrapliwy, i widz�c, jak oczy m�czyzny zaciskaj� si� z b�lu.

Dajmona Jacoba cicho miaukn�a pe�na niepokoju i oddania, a kobieta zbli�y�asi� o krok czy dwa, przyciskaj�c r�ce do ust; nie odezwa�a si� jednak, a dajmona kontynuowa�a s�abiutkim g�osikiem:

��Benjamin, Gerard i my poszli�my do Ministerstwa w White Hall i znale�li�my tam ma�e boczne drzwi, kt�re nie by�y zbytnio strze�one. My zostali�my na czatach na zewn�trz, podczas gdy Benjamin i Gerard poradzili sobie z zamkiem i weszli do �rodka. Nie byli w �rodku nawet minuty, kiedy us�yszeli�my przera�aj�cy krzyk i dajmona Benjamina wyfrun�a. Zacz�a kiwa� do nas, wzywaj�c pomocy, po czym z powrotem wlecia�a do �rodka, a my wyj�li�my n� i wbiegli�my za ni�. W pomieszczeniu panowa�a ciemno��, ale widzieli�my poruszaj�ce si� gwa�townie kszta�ty oraz s�yszeli�my g�o�ne d�wi�ki, kt�re nas zmyli�y i przerazi�y. Rozgl�dali�my si� i nagle gdzie� w g�rze dostrzegli�my jak�� okropn� kot�owanin�. Potem rozleg� si� straszliwy krzyk, a nast�pnie Benjamin i jego dajmona spadli z wysokiego pi�tra; dajmona Benjamina do ostatniej chwili szarpa�a si� i trzepota�a, pragn�c podtrzyma� swego pana w locie, jednak wszystko na pr�no, poniewa� oboje upadli na kamienn� pod�og� i zgin�li na miejscu.

Nie widzieli�my Gerarda, ale s�yszeli�my, jak j�czy, i byli�my zbyt przera�eni i oszo�omieni, aby si� poruszy�, a p�niej nadlecia�a strza�a i wbi�a nam si� g��boko�

G�os dajmony by� teraz jeszcze s�abszy, a z ust jej rannego pana wydoby� si� j�k b�lu. Ojciec Coram pochyli� si� do przodu i delikatnie odci�gn�� narzut�. W zakrzep�ej krwi mo�na by�o dostrzec stercz�cy z cia�a m�czyzny pierzasty koniec strza�y. Grot wbi� si� tak g��boko w pier� biednego cz�owieka, �e drzewce wystawa�o jedynie oko�o sze�ciu cali ponad sk�r�. Lyra poczu�a, �e robi jej si� s�abo.

Na nabrze�u rozleg�y si� kroki i ludzkie g�osy.

Ojciec Coram usiad� prosto i o�wiadczy�:

��Idzie lekarz, Jacobie. Zostawimy ci� teraz. Porozmawiamy d�u�ej, kiedy poczujesz si� lepiej.

Wychodz�c, poklepa� kobiet� po ramieniu. Na nabrze�u Lyra trzyma�a si� bardzo blisko niego, poniewa� zbiera� si� tam ju� t�um; ludzie szeptali i gestykulowali Ojciec Coram poleci� Peterowi Hawkerowi, aby natychmiast zawiadomi� Johna Faa, a nast�pnie zauwa�y�:

��Lyro, jak tylko si� dowiemy, czy Jacob prze�yje musimy zn�w porozmawia� o aletheiometrze. Teraz dziecko, id� i zajmij si� czym�. Po�lemy po ciebie.

Lyra odesz�a wi�c sama. Dotar�a na zaro�ni�ty trzcinami brzeg, gdzie usiad�a i zacz�a rzuca� b�otem w wod�. Wiedzia�a jedno: nie odczuwa�a ani zadowolenia, ani dumy z tego powodu, �e potrafi zrozumie� wskazania aletheiometru � jedynym uczuciem by� strach. Najwyra�niej si�a, kt�ra sprawia, �e wskaz�wka porusza si� i zatrzymuje w odpowiednich miejscach, zna � niczym istoty inteligentne � rozmaite fakty.

��Uwa�am, �e jest to jaki� rodzaj ducha � powiedzia�a i przez moment kusi�o j�, aby rzuci� ten ma�y przedmiocik w sam �rodek bagna.

��Gdyby by� w nim duch, dostrzeg�bym go � odrzek� Pantalaimon. � Jak tego starego upiora w Godstow. Zauwa�y�em go, mimo �e ty nic nie widzia�a�.

��Jest wiele rodzaj�w duch�w � wyja�ni�a Lyra z dezaprobat�. � Nie potrafisz dostrzega� wszystkich. Przypomnij sobie tych starych martwych Uczonych bez g��w. Widzia�am ich.

��Ale� to by� tylko nocny koszmar.

��Wcale nie. To by�y prawdziwe duchy i dobrze o tym wiesz. Jednak duch, kt�ry porusza t� diabelsk� wskaz�wk�, jest zupe�nie innego rodzaju.

��Mo�e to nie jest duch � powt�rzy� z uporem Pantalaimon.

��A c� innego?

��To mog� by� Cz�stki elementarne.

Lyra prychn�a drwi�co.

��Ale� tak! � upiera� si� jej dajmon. � Pami�tasz fotowiatrak z Gabriela? No wi�c�

W Kolegium Gabriela znajdowa� si� �wi�ty przedmiot, kt�ry przechowywano na g��wnym o�tarzu Kaplicy w (Lyra u�wiadomi�a to sobie w tym momencie) czarnym aksamitnym materiale, takim jak okrycie aletheiometru. Widzia�a ten przedmiot, kiedy towarzyszy�a Bibliotekarzowi z Jordana podczas odprawianej tam mszy. Przy inwokacji Kanonik podni�s� materia� i w p�mroku dziewczynka dostrzeg�a szklan� kopu��, wewn�trz kt�rej znajdowa�o si� co�, czego z powodu odleg�o�ci nie by�a w stanie rozpozna�. Dopiero gdy m�czyzna poci�gn�� za sznurek od �aluzji i promienie s�o�ca dok�adnie o�wietli�y kopu��, obiekt sta� si� widoczny: by� to ma�y przedmiot wygl�dem przypominaj�cy wiatrowskaz z czterema �mig�ami, po jednej stronie czarnymi, po drugiej � bia�ymi, kt�re zacz�y wirowa�, gdy tylko pochwyci�y �wiat�o. Kanonik wyja�ni�, �e dzia�anie przedmiotu ilustruje kazanie, a dotyczy�o ono ciemno�ci, czyli niewiedzy, kt�ra ucieka przed �wiat�em, a �wiat�o przyci�ga m�dro��. Tego, co powiedzia�, Lyra nie zrozumia�a, ale szybkie �migi urz�dzenia by�y naprawd� zachwycaj�ce, niezale�nie od tego, co znaczy�y. Kiedy wracali do Jordana, Bibliotekarz powiedzia� dziewczynce, �e ten ruch wywo�a�y fotony.

Wi�c by� mo�e Pantalaimon mia� racj�. Je�li cz�stki elementarne potrafi�y obraca� �mig�ami fotowiatraka, bez w�tpienia mog�yby te� porusza� wskaz�wk�. Kwestia ta jednak ca�y czas dr�czy�a dziewczynk�.

��Lyro! Lyro!

G�os nale�a� do Tony�ego Costy, kt�ry macha� do niej z nabrze�a.

��Chod� tu zaraz! � zawo�a�. � Masz si� spotka� z Johnem Faa w Zaalu. Biegnij, dziewczyno, to bardzo pilne.

Lyra stan�a przed Johnem Faa. Towarzyszy� mu Ojciec Coram i inni przyw�dcy. Na jego twarzy malowa� si� niepok�j.

��Lyro, dziecko � odezwa� si� bez wst�p�w kr�l Cygan�w � Ojciec Coram powiedzia� mi, jak zinterpretowa�a� wskazanie tego przyrz�du. Przykro mi to m�wi� ale biedny Jacob w�a�nie zmar�. Mimo wszystko b�dziemy ci� musieli zabra� ze sob� na P�noc, cho� musz� doda�, i� podejmuj� t� decyzj� pe�en obaw. Martwi mnie ta konieczno��, ale najwyra�niej nie mamy innego wyj�cia. Wyruszamy w drog�, jak tylko pochowamy Jacoba zgodnie z obrz�dkiem. Zrozum mnie dobrze, Lyro: jedziesz z nami, ale nie jest to pow�d do rado�ci czy triumfu. Wszystkich nas czekaj� k�opoty i niebezpiecze�stwa. Oddaj� ci� pod opiek� Ojca Corama. Nie sprawiaj mu k�opotu i nie nara�aj si� na ryzyko, w przeciwnym razie bowiem poczujesz si�� mego gniewu. Teraz biegnij opowiedzie� wszystko Ma Co�cie i przygotowa� si� do wyjazdu.

John Faa zdecydowa� wraz z innymi m�czyznami, �e udadz� si� do Trollesundu, g��wnego portu Laponii. W mie�cie mia�y sw�j Konsulat czarownice, a cyga�ski kr�l wiedzia�, �e bez ich pomocy � a przynajmniej przyjaznej neutralno�ci � nie uda si� uratowa� porwanych dzieci.

Przedstawi� sw�j pomys� Lyrze i Ojcu Coramowi nazajutrz, kiedy choroba morska dziewczynki nieco ust�pi�a. Tego dnia s�o�ce �wieci�o jaskrawo, zielone fale roztrzaskiwa�y si� o dzi�b statku, a potem cofa�y, pozostawiaj�c po sobie bia�e strumienie piany. Lyra wysz�a na pok�ad � dmucha�a bryza, a jak okiem si�gn�� morze ko�ysa�o si� i po�yskiwa�o �wiat�em � i poczu�a jedynie niewielkie md�o�ci. Pantalaimon ju� wcze�niej odkry�, jak przyjemny jest �ywot morskich ptak�w i zmieni� si� najpierw w mew�, potem w petrela burzowego; Lyra by�a wi�c zbyt zaabsorbowana obserwowaniem �lizgaj�cego si� po falach radosnego dajmona, aby zastanawia� si� nad w�asnymi cierpieniami szczura l�dowego.

John Faa, Ojciec Coram oraz dw�ch czy trzech innych Cygan�w siedzia�o na rufie statku i, grzej�c si� w mocnym s�o�cu, rozmy�la�o nad nast�pnymi decyzjami

��Zdaje si�, �e Ojciec Coram zna lapo�skie czarownice � odezwa� si� John Faa. � A je�li si� nie myl�, kt�ra� nawet ma wobec niego pewne zobowi�zania.

��Zgadza si�, Johnie � przytakn�� Ojciec Coram. � By�o to wprawdzie przed czterdziestoma laty, ale c� to znaczy dla czarownicy. Niekt�re z nich �yj� wielokrotnie d�u�ej.

��Jakie to zobowi�zanie, Ojcze Coramie? � spytaj Adam Stefa�ski, m�czyzna odpowiedzialny za grup� bojow�.

��Uratowa�em �ycie pewnej czarownicy � wyja�ni� Ojciec Coram. � Zauwa�y�em kiedy�, jak spada�a, zraniona przez �cigaj�cego j� wielkiego czerwonego ptaka. Nigdy przedtem takiego nie widzia�em. Czarownica wpad�a w bagno, pop�yn��em wi�c jej poszuka�. Gdy j� znalaz�em, topi�a si�. Wci�gn��em j� na pok�ad mojej �odzi i zastrzeli�em napastnika, kt�ry niestety wpad� do wody. Przypomina� ptaki z gatunku b�k�w, tyle �e by� ogni�cie czerwony.

M�czy�ni byli przej�ci opowie�ci� Ojca Corama.

��A kiedy wci�gn��em czarownic� do �odzi � opowiada� starzec � prze�y�em ogromny wstrz�s, poniewa� ta m�oda kobieta nie posiada�a dajmona.

By�o to r�wnie niezwyk�e, jak gdyby powiedzia�: �Kobieta nie mia�a g�owy�, i wszyscy byli zaszokowani jego s�owami. Zadr�eli, a ich dajmony je�y�y si�, otrz�sa�y albo skrzekliwie kraka�y i ludzie musieli je uspokaja�. Pantalaimon przytuli� si� do piersi Lyry; ich serca zabi�y zgodnym rytmem.

��Tak mi si� przynajmniej zdawa�o � doda� Ojciec Coram. � Poniewa� spad�a z nieba, by�em niemal pewny, �e jest czarownic�. Wygl�da�a dok�adnie tak samo jak ka�da m�oda kobieta, tyle �e by�a szczuplejsza i �adniejsza ni� wi�kszo�� kobiet, jednak brak dajmona stanowi� dla mnie przykr� niespodziank�.

��Czy to znaczy, �e czarownice w og�le nie maj� dajmon�w? � zapyta� inny m�czyzna, nazwiskiem Michael Canzona.

��Przypuszczam, �e ich dajmony s� niewidzialne � twierdzi� Adam Stefa�ski. � Mo�e by� tam przez ca�y czas a Ojciec Coram po prostu go nie widzia�.

��Nie, nie masz racji, Adamie � odrzek� starzec. � Wcale go tam nie by�o. Czarownice po prostu posiadaj� moc, kt�ra pozwala im oddala� si� od w�asnych dajmon�w na o wiele wi�ksz� odleg�o��, ni� uda�oby si� to nam, ludziom. Je�li trzeba, mog� wys�a� dajmony daleko w ka�dym kierunku � w chmury albo g��boko w ocean. A ta czarownica, kt�r� uratowa�em, by�a u mnie ju� ponad godzin�, kiedy jej dajmon w ko�cu wr�ci�. Przyby� oczywi�cie dlatego, �e poczu� jej strach i b�l. Poza tym s�dz�, chocia� nigdy tego nie potwierdzi�a, �e wielki czerwony ptak, kt�ry j� �ciga� i kt�rego zastrzeli�em, by� dajmonem innej wied�my. Bo�e! Zadr�a�em na sam� my�l o tym. Gdybym wiedzia�, powstrzyma�bym moj� d�o�, jednak niestety sta�o si�. W ka�dym razie nie mog�o by� cienia w�tpliwo�ci, �e uratowa�em czarownicy �ycie. Wiedzia�a o tym i dlatego o�wiadczy�a, �e je�li kiedykolwiek b�d� potrzebowa� pomocy, mog� j� wezwa�. Jaki� czas p�niej pomog�a mi, kiedy Skraelingowie postrzelili mnie zatrut� strza��. ��czy�y nas tak�e inne sprawy� Nie widzia�em jej od wielu lat, ale na pewno mnie pami�ta.

��Czy ona mieszka w Trollesundzie?

��Nie, nie. Czarownice mieszkaj� w lasach i w tundrze. Nie mo�na ich spotka� w portach morskich w�r�d kobiet i m�czyzn. Ich natura ka�e im przebywa� w miejscach trudno dost�pnych. W Trollesundzie maj� jednak�e konsula, kt�ry z pewno�ci� przeka�e ka�d� wiadomo��.

Lyra pragn�a dowiedzie� si� wi�cej o czarownicach ale m�czy�ni zacz�li teraz rozmawia� o paliwie i zapasach, tote� zniecierpliwi�a si� i posz�a zwiedzi� pozosta�� cz�� statku. W�drowa�a po pok�adzie ku dziobowi i wkr�tce zawar�a znajomo�� z jednym ze starych marynarzy, prztykaj�c w niego pestkami, kt�re zostawi�a sobie ze zjedzonego po �niadaniu jab�ka. M�czyzna mia� na imi� Jerry. By� mocno zbudowany i z natury raczej spokojny, a kiedy obrzuci� Lyr� przekle�stwami a ona odwzajemni�a si� tym samym, zostali wielkimi przyjaci�mi. Dzi�ki opiece i radom marynarza dziewczynka u�wiadomi�a sobie, �e praca zapobiega morskiej chorobie i �e nawet takie zaj�cie jak szorowanie pok�adu mo�e dawa� satysfakcj�, je�li wykonuje si� je na spos�b prawdziwie marynarski. Bardzo si� przej�a tym �marynarskim sposobem�, tote� p�niej z�o�y�a po marynarsku koce na swojej koi i w�o�y�a dobytek do szafki; na okre�lenie wykonywanych przez siebie czynno�ci zacz�a te� u�ywa� s�owa �sztautowa� zamiast �sprz�ta�.

Po dw�ch dniach na morzu Lyra uzna�a, �e jest stworzona do takiego �ycia. Pozna�a ju� statek od maszynowni po mostek i wkr�tce by�a po imieniu z ca�� za�og�. Raz kapitan Rokeby zgodzi� si�, by da�a sygna� holenderskiej fregacie � uczyni�a to, poci�gaj�c d�wigienk� gwizdka parowego, kucharzowi pomog�a miesza� �liwkowy budy�, a jedynie ostry zakaz Johna Faa powstrzyma� j� przed wspi�ciem si� na fokmaszt, by obejrze� horyzont z bocianiego gniazda.

Przez ca�y czas p�yn�li na p�noc i z ka�dym dniem robi�o si� ch�odniej. Przetrz�sn�li �adownie statku w poszukiwaniu nieprzemakalnego p�aszcza, kt�ry po zmniejszeniu pasowa�by na dziewczynk�, a Jerry pokaza� swej ma�ej przyjaci�ce, jak szy�; by�a to sztuka, kt�rej Lyra uczy�a si� ch�tnie, mimo �e pogardza�a ni� w Jordanie, lekcewa��c wskaz�wki pani Lonsdale. Marynarz pom�g� jej uszy� nieprzemakalny woreczek na aletheiometr, kt�ry nosi�a przypasany wok� talii, na wypadek, jak m�wi�a, gdyby wpad�a do morza. Skoro tylko umie�ci�a w bezpiecznym miejscu powierzony jej opiece przyrz�d, mog�a sta� na pok�adzie w nieprzemakalnym p�aszczu i, trzymaj�c si� kurczowo balustrady, wystawia� na uk�ucia igie�ek py�u wodnego, rozpryskiwanych nad dziobem fal. Od czasu do czasu odczuwa�a jeszcze objawy morskiej choroby, zw�aszcza kiedy wzmaga� si� wiatr i statek zanurza� si� ci�ko lub przeskakiwa� ponad grzywami szarozielonych fal. Zadaniem Pantalaimona by�o w�wczas odrywa� swoj� w�a�cicielk� od my�li o md�o�ciach � zmienia� si� wi�c w petrela burzowego i �lizga� po falach, a Lyra odczuwa�a jego bezgraniczn� rado�� z pokonywania p�du wiatru i wody i zapomina�a o chorobie. Czasem jej dajmon pr�bowa� nawet zmienia� si� w ryb�, a pewnego razu przy��czy� si� do stada delfin�w, ku ich zaskoczeniu i rado�ci. Lyra sta�a, dr��c, na pok�adzie dziobowym i �mia�a si� zachwycona, kiedy jej ukochany Pantalaimon, l�ni�cy i zwinny, wyskoczy� z wody z po�ow� tuzina innych chy�ych, szarych kszta�t�w. By�a to przyjemno��, ale nie bezgraniczna, poniewa� ��czy�a si� z b�lem i strachem. Przypu��my, my�la�a, �e pragnienie zostania delfinem b�dzie wi�ksze ni� mi�o�� do niej. Co wtedy?

Jej przyjaciel marynarz znajdowa� si� akurat w pobli�u i przerwa� rozk�adanie brezentowego przykrycia przedniego w�azu, aby spojrze� na dajmona dziewczynki, kt�ry �lizga� si� po falach i skaka� wraz z delfinami. Jego w�asna dajmona w postaci mewy siedzia�a na kabestanie z g�ow� wsuni�t� pod skrzyd�o. Jerry w mig poj��, co czuje Lyra.

��Pami�tam � odezwa� si� � �e kiedy po raz pierwszy znalaz�em si� na morzu, by�em bardzo m�odym ch�opakiem i moja Belisaria nie ukszta�towa�a si� jeszcze w jednej formie; uwielbia�a w�wczas by� mor�winem i ba�em si�, �e pozostanie w tej postaci. Na moim pierwszym statku p�ywa� pewien stary marynarz, kt�ry nigdy nie m�g� schodzi� na brzeg, jako �e jego dajmona mia�a posta� delfina i nie mog�a �y� na l�dzie. By� to znakomity �eglarz, najlepszy nawigator, jakiego kiedykolwiek zna�em, i m�g� zrobi� maj�tek na rybo��wstwie� Nie by� jednak w pe�ni szcz�liwy, w ko�cu umar� i zosta� pochowany w morzu.

��Dlaczego dajmony musz� przybiera� jedn� posta�? � spyta�a Lyra. � Chcia�abym, aby Pantalaimon zawsze m�g� si� zmienia�. Tak jak teraz.

��Ach, dajmony zawsze ostatecznie przybieraj� jeden kszta�t. Jest to zwi�zane z dorastaniem. Nadejdzie czas, kiedy zm�cz� ci� jego zmiany i zapragniesz, by si� ustabilizowa�.

��Nigdy tego nie zechc�!

��Ale� tak, zechcesz. Tak jak wszystkie dziewcz�ta, w ko�cu zapragniesz dorosn��. C�, powiem ci, �e ukszta�towana forma ma r�wnie� pewne zalety.

��Jakie?

��Na przyk�ad wiedz� o sobie. Popatrz na star� Belari�. Jest mew�, a to oznacza, �e ja r�wnie� jestem w pewnym sensie mew�. Nie mam dostojnego wygl�du, nie jestem wspania�y ani pi�kny, ale jestem mocnym starym facetem; potrafi� przetrwa� wsz�dzie i zawsze znajd� sobie troch� jedzenia i towarzystwo. Warto wiedzie� o sobie takie rzeczy. Kiedy tw�j dajmon si� ukszta�tuje, r�wnie� dowiesz si� wiele o sobie.

��A je�li dajmon ukszta�tuje si� w jakiej� postaci, kt�ra si� nie spodoba w�a�cicielowi?

��Hm, w takim przypadku cz�owiek mo�e by� niezadowolony, prawda? Jest wiele os�b, kt�re chcia�yby mie� dajmona-lwa, a w ko�cu trafia im si� pudel. I p�ki nie naucz� si� cieszy� z tego, kim s�, b�d� si� denerwowa� Ale to s� ja�owe uczucia.

Jednak nawet po tej rozmowie Lyra by�a przekonana, �e nigdy nie doro�nie.

Po powrocie na statek Ojciec Coram, John Faa i inni przyw�dcy d�ugo konferowali w salonie, Lyra natomiast posz�a do swojej kabiny zasi�gn�� rady aletheiometru. W ci�gu pi�ciu minut wiedzia�a dok�adnie, gdzie jest pancerz nied�wiedzia i dlaczego tak trudno go odzyska�.

Zastanawia�a si�, czy i�� do salonu i powiedzie� o tym Johnowi Faa i pozosta�ym m�czyznom, zdecydowa�a jednak, �e je�li zechc� si� dowiedzie�, sami j� spytaj�. Pomy�la�a, �e mo�e zreszt� ju� wiedz�.

Le�a�a na koi, my�l�c o tym dzikim, pot�nym nied�wiedziu, o nonszalancji, z jak� pi� ognisty spirytus, i jego samotno�ci w brudnej przybud�wce. Jak�e odmienne by�o �ycie cz�owieka, zawsze posiadaj�cego przy sobie dajmona, z kt�rym m�g� porozmawia�! Na cichym nieruchomym statku, nie s�ysz�c ci�g�ego skrzypienia metalowych i drewnianych cz�ci, dudnienia silnika i p�du wody za burt�, Lyra powoli zasypia�a. Na poduszce obok spa� Pantalaimon.

Dziewczynka �ni�a akurat o swoim uwi�zionym ojcu, kiedy nagle bez powodu si� obudzi�a. Nie mia�a poj�cia, kt�ra jest godzina. W kabinie migota�o s�abe �wiate�ko uzna�a je za blask ksi�yca. W tym blasku dostrzeg�a swoje nowe ciep�e ubrania; le�a�y z�o�one w k�cie kajuty. Gdy tylko je zobaczy�a, natychmiast zapragn�a znowu je przymierzy�, a nast�pnie postanowi�a wyj�� na pok�ad i w minut� p�niej ju� otwiera�a drzwi na szczycie schod�w.

Gdy znalaz�a si� na pok�adzie, od razu zauwa�y�a, �e z niebem dzieje si� co� dziwnego. W pierwszym momencie przysz�o jej do g�owy, i� s� to poruszaj�ce si� i dziwnie dr��ce chmury, jednak Pantalaimon wyszepta�:

��Zorza!

Zaskoczenie by�o tak silne, �e Lyra � aby nie upa�� � musia�a si� chwyci� barierki.

Blask, kt�rego pi�kno by�o ledwie mo�liwe do wyobra�enia, wype�nia� niebo na P�nocy. Wielkie welony delikatnego �wiat�a dr�a�y, sp�ywa�y z nieba. By�y bladozielone, r�anor�owe i tak przezroczyste jak najcie�szy materia�, natomiast ich dolny brzeg mia� barw� g��bokiego i p�omiennego karmazynu, kolor ogni piekielnych. Pasma Zorzy ko�ysa�y si� i migota�y z wi�ksz� swobod� i gracj� ni� niejeden zr�czny tancerz. Lyrze zdawa�o si�, �e nawet s�yszy ich odg�osy: daleki szmer. Na sekund� sercem dziewczynki zaw�adn�o jakie� przedziwne uczucie; podobnie czu�a si�, b�d�c blisko nied�wiedzia. Widok poruszy� j�: by� tak pi�kny, �e wyda� jej si� prawie �wi�ty. �zy nap�yn�y jej do oczu i rozszczepi�y �wiat�o w tysi�c pryzmatycznych t�cz. Po chwili poczu�a, �e wpada w ten sam trans, w kt�rym by�a, gdy czeka�a na odpowiedzi aletheiometru. Pomy�la�a, �e mo�e to samo zjawisko, kt�re porusza wskaz�wk� aletheiometru, tworzy tak�e jasno�� Zorzy. Mo�e to Py�� Przypomnia�a sobie, �e kiedy� ju� przysz�a jej taka my�l do g�owy, jednak natychmiast umkn�a i dopiero teraz Lyra j� sobie u�wiadomi�a.

Patrzy�a intensywnie w Zorz� i nagle za welonami jasno�ci i strumieniami przezroczystych barw uformowa� si� obraz miasta: wie�e, kopu�y, �wi�tynie w kolorze miodu, kolumnady, szerokie aleje i o�wietlony s�o�cem park. Zakr�ci�o jej si� w g�owie, jak gdyby patrzy�a nie w g�r�, lecz w d�, i to w ogromn� przepa��, wprost nie do przebycia. Pomy�la�a, �e to miasto jest zapewne odleg�e o ca�y wszech�wiat.

Co� jednak najwyra�niej przybywa�o z tamtego �wiata i Lyra spr�bowa�a skupi� wzrok na poruszaj�cym si� obiekcie; nagle zrobi�o jej si� s�abo, poniewa� ten ma�y przedmiot nie by� cz�ci� Zorzy ani odleg�ego, le��cego za ni� wszech�wiata. Obiekt znajdowa� si� na niebie ponad konturami miasta, a kiedy dziewczynka widzia�a go ju� wyra�nie, w pe�ni rozbudzona, miasto na niebie znikn�o.

Obiekt przybli�y� si� i okr��a� statek. Potem poszybowa� w d�, �wawo poruszaj�c wielkimi skrzyd�ami, i usiad� na drewnianym dachu o kilka jard�w od Lyry.

W blasku Zorzy dziewczynka zobaczy�a wspania�ego ptaka, pi�knego siwego g�siora, kt�rego g�ow� zdobi�o pasemko jaskrawej bieli. W dodatku nie by� to ptak, ale dajmon, chocia� nigdzie w pobli�u nie by�o �adnego cz�owieka. Fakt ten nape�ni� dziewczynk� strachem tak wielkim, �e niemal przyprawia� j� o md�o�ci.

��Gdzie jest Ojciec Coram? � spyta� ptak.

I nagle Lyra u�wiadomi�a sobie, kim jest ten pi�kny g�sior � by� to z pewno�ci� dajmon Serafiny Pekkali, kr�lowej klanu, czarownicy, przyjaci�ki Ojca Corama.

��Ja� on jest� p�jd� i przyprowadz� go� � odpowiedzia�a Lyra, j�kaj�c si�.

Potem odwr�ci�a si� i pop�dzi�a schodkami pod pok�ad, do kabiny, kt�r� zajmowa� starzec. Otworzy�a drzwi i krzykn�a w ciemno��:

��Ojcze Coramie! Przyby� dajmon twojej czarownicy! Czeka na pok�adzie! Przylecia� tu zupe�nie sam� Widzia�am, jak wzlecia� z�

��Popro� go, aby poczeka� na rufie, dziecko � przerwa� jej starzec.

G�sior majestatycznym krokiem dotar� na ruf� statku, tam si� rozejrza�. By� tak elegancki i r�wnocze�nie dziki, �e wywo�ywa� w Lyrze zar�wno fascynacj�, jak i strach. Dziewczynka poczu�a si� tak, jak gdyby zmuszona by� zabawia� ducha.

Na szcz�cie nadszed� Ojciec Coram, owini�ty w ciep�e okrycie, a tu� za nim post�powa� John Faa. Obaj starcy pok�onili si� ptakowi z respektem, a ich dajmony tak�e okaza�y go�ciowi szacunek.

��Witam � zagai� Ojciec Coram. � Jestem szcz�liwy i dumny, �e ci� znowu widz�, Kaiso. Pragniesz wej�� do �rodka, czy mo�e wolisz zosta� tutaj na otwartej przestrzeni?

��Wola�bym zosta� na zewn�trz, Ojcze Coramie. Czy jednak wy jeste�cie wystarczaj�co ciep�o ubrani?

Czarownice i ich dajmony nie odczuwa�y ch�odu, wiedzia�y jednak, �e ludziom bywa zimno.

Ojciec Coram zapewni� g�siora, �e wszyscy maj� na sobie ciep�e ubrania, i zapyta�:

��Jak si� miewa Serafina Pekkala?

��Przesy�a ci pozdrowienia, Ojcze Coramie. Jest zdrowa i pe�na si�. Kim s� twoi towarzysze?

Ojciec Coram przedstawi� Lyr� i Johna Faa. Dajmon-g�sior spojrza� uwa�nie na dziewczynk�.

��S�ysza�em o tym dziecku � stwierdzi�. � M�wi si� o niej w�r�d czarownic. Wyruszasz wi�c na wojn�?

��Nie na wojn�, Kaiso. Jedziemy uwolni� dzieci, kt�re nam porwano, i mam nadziej�, �e czarownice nam w tym pomog�.

��Nie wszystkie. Niekt�re klany pracuj� dla �owc�w Py�u.

��Czy tak nazywacie ludzi z Rady Oblacyjnej?

��Nie wiem nic o takiej Radzie. M�wi� o �owcach Py�u kt�rzy przybyli na nasze tereny dziesi�� lat temu. Przywie�li ze sob� przyrz�dy naukowe, zap�acili nam za pozwolenie wybudowania na naszych ziemiach stacji badawczej i traktowali nas uprzejmie.

��Co to jest Pyl?

��Pochodzi z nieba. Niekt�rzy m�wi�, �e zawsze tam by�, inni, �e opada od niedawna. Pewne jest natomiast, �e kiedy ludzie u�wiadamiaj� sobie jego obecno��, zaczynaj� odczuwa� wielki strach i nic ich nie mo�e powstrzyma� przed pr�b� odkrycia jego istoty. Ale to nie jest sprawa czarownic.

��A gdzie s� teraz ci �owcy Py�u?

��O cztery dni st�d na p�nocny wsch�d, w miejscu zwanym Bolvangar. Poniewa� nasz klan nie zawiera� z nimi �adnej umowy, a poza tym mamy wobec ciebie stary d�ug, Ojcze Coramie, przyby�em, by ci doradzi�, jak mo�na znale�� tych �owc�w.

Ojciec Coram u�miechn�� si�, a John Faa z zadowolenia a� klasn�� w wielkie d�onie.

��Dzi�kuj� ci bardzo, sir � powiedzia� do g�siora. � Powiedz nam, czy wiesz co� wi�cej o �owcach Py�u? Co robi� w tym Bolvangarze?

��Postawili budynki z metalu i betonu, zbudowali te� jakie� podziemne pomieszczenia. Opalaj� je spirytusem w�glowym, kt�ry sprowadzaj� wielkim kosztem. Nie wiem, co robi�, ale w odleg�o�ci wielu mil wok� tego miejsca panuje atmosfera nienawi�ci i strachu. Czarownice potrafi� dostrzega� to, czego ludzie nie widz�. Zwierz�ta tak�e trzymaj� si� od nich z dala. Nie lataj� tam �adne ptaki, a lemingi i lisy uciekaj�. St�d nazwa tego miejsca: Bolvangar, czyli pole z�a. Tamci wprawdzie tak go nie nazywaj�, m�wi� o nim Stacja� Ale dla wszystkich pozosta�ych miejsce to nosi nazw� Bolvangar.

��A w jaki spos�b si� broni�?

��Maj� po swojej stronie grup� P�nocnych Tatar�w uzbrojonych w karabiny. S� to dobrzy �o�nierze, cho� brakuje im wprawy, poniewa� od czasu zbudowania osady nikt jej nigdy nie zaatakowa�. Otacza j� zreszt� ogrodzenie pod napi�ciem anbarycznym. By� mo�e s� tam r�wnie� inne �rodki obrony, o kt�rych nie wiemy poniewa�, jak m�wi�, nie interesujemy si� tymi lud�mi.

Lyra a� pali�a si�, by zada� pytanie. G�sior wyczu� to i popatrzy� na ni�, jak gdyby na znak przyzwolenia

��Dlaczego czarownice o mnie m�wi�? � spyta�a.

��Ze wzgl�du na twojego ojca i jego wiedz� o innych �wiatach � odrzek� dajmon.

Stwierdzenie to zaszokowa�o troje ludzi. Lyra popatrzy�a najpierw na Ojca Corama, kt�ry odwzajemni� jej spojrzenie, potem na Johna Faa, kt�rego mina �wiadczy�a o zak�opotaniu.

��Wiedz� o innych �wiatach? � spyta�. � Wybacz sir, ale jakie to mog� by� �wiaty? Masz na my�li gwiazdy?

��Ale� nie.

��Mo�e my�lisz o �wiatach w sensie duchowym? � zapyta� Ojciec Coram.

��R�wnie� nie.

��Chodzi o to miasto w Zorzy? � wtr�ci�a Lyra. � W�a�nie o nie, prawda?

G�sior zwr�ci� ku niej wspania�� g�ow�. Oczy mia� czarne, otoczone cienk� lini� pi�knego szafiru, a spojrzenie � niezwykle intensywne.

��Tak � odpar�. � Czarownice od tysi�cy lat wiedz� o innych �wiatach, kt�re czasami mo�na zobaczy� w Zorzy P�nocnej. �wiaty te wcale nie s� cz�ci� naszego wszech�wiata; nawet najdalsze gwiazdy nale�� do niego, ale tamte �wiaty nie. Zorza ukazuje nam ca�kowicie odmienny wszech�wiat. Nie le�y daleko od naszego i przenika si� z nim. Tu, na pok�adzie tego statku, istniej� miliony innych wszech�wiat�w, nie�wiadomych siebie nawzajem�

G�sior podni�s� skrzyd�a i rozpostar� je szeroko, a nast�pnie ponownie z�o�y�.

��Tym ruchem � wyja�ni� � w�a�nie odgarn��em dziesi�� milion�w innych �wiat�w, a nikt w nich nawet tego nie zauwa�y�. Jeste�my od tych �wiat�w w tak bliskiej odleg�o�ci, na uderzenie serca, ale nie mo�emy nigdy dotkn��, zobaczy� ani us�ysze� �adnego z nich.

Jedynie w Zorzy p�nocnej�

��A dlaczego w�a�nie tam? � spyta� Ojciec Coram.

��� Poniewa� na�adowane cz�steczki w Zorzy maj� w�a�ciwo�� rozrzedzania materii �wiata, tote� na kr�tki czas mo�na ujrze� drug� stron�. Czarownice wiedz� o tym od dawna, cho� rzadko na ten temat rozmawiaj�.

��Wiem, �e m�j ojciec w to wierzy � o�wiadczy�a Lyra � poniewa� s�ysza�am, jak o tym m�wi� i pokazywa� zdj�cia Zorzy.

��Czy te �wiaty maj� co� wsp�lnego z Py�em? � spyta� John Faa.

��Kt� to mo�e wiedzie�? � odrzek� pytaniem g�sior. � Mog� wam powiedzie� jedynie, �e �owc�w Py�u tak on przera�a, jak gdyby by� �mierteln� trucizn�. Z tego w�a�nie powodu uwi�zili Lorda Asriela.

��To znaczy dlaczego? � spyta�a Lyra.

��S�dz�, �e Lord Asriel zamierza wykorzysta� w jaki� spos�b Py�, aby postawi� most mi�dzy naszym �wiatem a tym za Zorz�.

Wiadomo�� ta sprawi�a dziewczynce wielk� przyjemno��. Us�ysza�a, jak Ojciec Coram pyta:

��A rzeczywi�cie zamierza?

��Tak � odpar� g�sior. � Tamci w�tpi�, �e mu si� uda, i uwa�aj�, �e jest szalony, skoro w og�le wierzy w istnienie innych �wiat�w. Jednak taka jest prawda � to jest w�a�nie jego celem. Lord Asriel to cz�owiek ambitny i �owcy Py�u obawiaj� si�, i� mo�e im pokrzy�owa� plany, wi�c zawarli uk�ad z pancernymi nied�wiedziami, kt�re go schwyta�y i uwi�zi�y w Svalbardzie, daleko st�d. M�wi si�, �e zgodnie z t� umow� �owcy pomogli zdoby� w�adz� nowemu kr�lowi nied�wiedzi.

��Czy czarownice chc�, aby Lord Asriel zbudowa� ten most? � wtr�ci�a Lyra. � S� po jego stronie czy przeciwko niemu?

��Odpowied� na to pytanie nie jest prosta. Po pierwsze, czarownice nie s� zjednoczone i istniej� pomi�dzy nimi wielkie r�nice zda�. Po drugie, most Lorda Asriela mo�e mie� znaczenie w wojnach, kt�re czarownice tocz� z rozmaitymi pot�gami, a niekt�re z nich nale�� do �wiata duchowego. Posiadanie mostu, je�li kiedykolwiek powstanie, b�dzie si� wi�za�o z ogromnymi korzy�ciami. Wreszcie po trzecie, klan Serafiny Pekkali � czyli nasz klan � nie nale�y jeszcze do �adnego sojuszu, chocia� bardzo si� nas ponagla, by�my si� opowiedzieli po kt�rej� ze stron. Jak widzicie, s� to kwestie wielkiej polityki i nie�atwo sobie z nimi poradzi�.

��A co z nied�wiedziami? � spyta�a Lyra. � Po czyjej s� stronie?

��Zawsze po stronie p�ac�cego. Nie interesuj� ich te wszystkie kwestie, nie maj� dajmon�w i w og�le nie obchodz� ich problemy ludzi. Tak przynajmniej dot�d post�powa�y, chocia� s�yszeli�my, �e ich nowy kr�l zacz�� wprowadza� zmiany� W ka�dym razie, �owcy Py�u zap�acili nied�wiedziom za uwi�zienie Lorda Asriela, tote� b�d� go trzyma� w Svalbardzie, p�ki ostatnia kropla krwi nie wys�czy si� z cia�a ostatniego �ywego nied�wiedzia.

��Ale nie wszystkie nied�wiedzie s� takie! � powiedzia�a Lyra. � Jednego nie ma w Svalbardzie. To banita i pojedzie z nami.

G�sior pos�a� Lyrze kolejne przenikliwe spojrzenie. Tym razem jednak wyczu�a jego ch��d i zaskoczenie.

Ojciec Coram drgn�� niespokojnie i powiedzia�:

��Niestety, Lyro, nie s�dz�, �eby z nami pojecha�. S�yszeli�my, �e terminuje tu jako robotnik. Nie jest wolny, tak jak s�dzili�my uprzednio, ale odbywa kar�. P�ki nie wype�ni zobowi�zania, nie mo�e sob� rozporz�dza� ani nigdzie jecha�, z pancerzem czy bez niego. Poza tym i tak nie mo�e tam wr�ci�.

��Ale� powiedzia�, �e go oszukali! �e go upili i okradli!

��S�yszeli�my co� innego � stwierdzi� John Faa. � niebezpieczny �obuz, tak w�a�nie nam powiedziano.

��Je�li� � Lyra by�a tak oburzona, �e ledwie mog�a m�wi� -�je�li aletheiometr co� mi powie, wiem, �e to prawda. Spyta�am go i dowiedzia�am si�, �e nied�wied� m�wi� szczerze, i� go oszukano. To tamci opowiadaj� k�amstwa, nie on. Ja mu wierz�, Lordzie Faa! Ojcze Coramie, ty r�wnie� go widzia�e� i wierzysz mu, prawda?

��S�dzi�em, �e wierz�, dziecko. Jednak nie jestem taki pewny jak ty.

��Ale czego oni si� boj�? S�dz�, �e pozabija wszystkich wok�, jak tylko na�o�y zbroj�? Przecie� m�g�by i teraz zabi� tuziny ludzi!

��Ju� to zrobi� � powiedzia� John Faa. � Mo�e nie tuziny, ale na pewno kilku. Kiedy mu odebrano pancerz, zacz�� go szuka� i dosta� sza�u. Napad� na posterunek policji, na bank i nie wiem na co jeszcze� Zabi� przynajmniej dw�ch ludzi. Jedynym powodem, dla kt�rego go nie zastrzelili, jest jego zdumiewaj�ca zr�czno�� w obr�bce metali, tote� postanowili go wykorzysta� jako robotnika.

��Chyba niewolnika! � krzykn�a zapalczywie Lyra. � Nie mieli prawa!

��We� pod uwag�, �e mogli go zastrzeli� za zab�jstwa, kt�rych si� dopu�ci�, jednak tego nie zrobili. Skazali go na prac� dla miasta dop�ty, dop�ki nie sp�aci szk�d.

��Johnie � powiedzia� Ojciec Coram � nie wiem, Jakie jest twoje zdanie, ale ja s�dz�, �e nigdy mu nie oddadz� pancerza. Im d�u�ej ci ludzie b�d� go przetrzymywa�, tym bardziej b�dzie rozw�cieczony, gdy mu go wreszcie zwr�c�.

��Jednak je�li to my przeka�emy mu pancerz pojedzie z nami i ju� im nie narobi k�opot�w � stwierdzi�a Lyra. � Obiecuj�, Lordzie Faa.

��A jak zamierzasz zdoby� jego zbroj�?

��Wiem, gdzie jest!

Zapad�o milczenie i wszyscy troje zdali sobie spraw�, �e dajmon czarownicy nieprzerwanie wpatruje si� Lyr�. Dziewczynka i dwaj starcy patrzyli na niego, podobnie jak ich dajmony, kt�re dot�d zachowywa�y si� w spos�b niezwykle uprzejmy, skromnie odwracaj�c oczy od tego dziwnego, samotnego, pozbawionego w�a�ciciela stworzenia.

��Nie zaskocz� ci� chyba, Lyro � odezwa� si� g�sior � je�li ci powiem, �e aletheiometr jest kolejnym powodem, dla kt�rego interesuj� si� tob� czarownice. Nasz Konsul opowiedzia� nam o twojej wizycie dzisiejszego ranka. S�dz�, �e to w�a�nie doktor Lanselius wspomnia� wam o nied�wiedziu.

��Tak � pokiwa� g�ow� John Faa. � A potem dziewczynka i Ojciec Coram poszli porozmawia� z tym stworzeniem. S�dz�, �e Lyra ma racj�, jednak je�li nie uszanujemy prawa tych ludzi, wpl�czemy si� jedynie w sp�r, a najwa�niejszy jest w tej chwili po�piech. Trzeba ruszy� do Bolvangaru, z nied�wiedziem czy bez niego.

��Ach, nie widzia�e� go, Johnie � wtr�ci� Ojciec Coram. � Ja wierz� Lyrze. My�l�, �e mogliby�my za niego por�czy�. A ten nied�wied� mo�e bardzo wiele zmieni�.

��Jakie jest pa�skie zdanie w tej kwestii, sir? � spyta� John Faa dajmona czarownicy.

��Niewiele mamy wsp�lnego z nied�wiedziami, a ich pragnienia s� dla nas tak dziwaczne, jak nasze dla nich. Je�li ten nied�wied� jest banit�, mo�e jest mniej godzien zaufania, ni� m�wi si� o przedstawicielach jego gatunku. Sami musicie podj�� decyzj�.

��Tak te� zrobimy � oznajmi� Ojciec Coram zdecydowanym tonem. � Teraz jednak, sir, mo�e nam pan powie, jak si� st�d dosta� do Bolvangaru.

G�sior zacz�� wyja�nia�. M�wi� o dolinach i wzg�rzach, o linii drzew i tundrze, o gwiazdach wskazuj�cych drog�. Lyra s�ucha�a przez chwil�, a potem po�o�y�a si� na plecach na le�aku, z Pantalaimonem owini�tym wok� jej szyi, i rozmy�la�a o wspania�ej wizji, kt�r� przyni�s� ze sob� g�sior-dajmon. Most mi�dzy dwoma �wiatami� Pomys� wspanialszy ni� wszystko, co Lyra potrafi�aby wymy�li�! I to w�a�nie jej wielki ojciec go stworzy. Pomy�la�a, �e jak tylko uratuj� dzieci, pojedzie do Svalbardu z nied�wiedziem i z aletheiometrem, kt�rego u�yje, aby uwolni� Lorda Asriela. A p�niej razem zbuduj� most i jako pierwsi przejd� po nim na drug� stron�

W nocy prawdopodobnie John Faa zani�s� Lyr� na jej koj�, poniewa� tam si� ockn�a. Blade s�o�ce sta�o na niebie niemal w zenicie � z perspektywy Lyry o szeroko�� d�oni nad horyzontem � i dziewczynka u�wiadomi�a sobie, �e jest prawie po�udnie i �e wkr�tce, im dalej na p�noc, wcale nie b�dzie wida� s�o�ca.

Ubra�a si� szybko i wybieg�a na pok�ad, gdzie nic szczeg�lnego si� nie dzia�o. Wszystkie zapasy ju� wy�adowano, czeka�y wynaj�te sanie i psie zaprz�gi, przygotowania do wyprawy zako�czono. Wi�kszo�� Cygan�w siedzia�a w zadymionej, ustawionej frontem do morza kafejce. Przy d�ugich drewnianych sto�ach jedli korzenne ciastka i popijali mocn�, s�odk� kaw�; s�ycha� by�o syk i skrzypienie starych anbarycznych lamp.

��Gdzie jest Lord Faa? � spyta�a, siadaj�c obok Tony�ego Costy i jego przyjaci�. � I Ojciec Coram? Czy mo�e staraj� si� odzyska� nied�wiedzi pancerz?

��Rozmawiaj� o tym z Burmistrzem, aby przekaza� wiadomo�� Gubernatorowi. A wi�c widzia�a� tego nied�wiedzia, Lyro?

��Tak! � odpar�a dziewczynka, po czym opowiedzia�a ca�� histori� nieszcz�snego zwierz�cia. Podczas gdy m�wi�a, kto� przysun�� sobie krzes�o i przysiad� si� do grupy przy stole.

��Wi�c rozmawia�a� ze starym Iorkiem? � spyta�.

Dziewczynka popatrzy�a ze zdziwieniem na nowo przyby�ego. By� to wysoki, szczup�y m�czyzna z cienkim czarnym w�sikiem i w�skimi, niebieskimi oczyma: na jego twarzy malowa� si� wyraz nonszalancji, ironii i rozbawienia. Ju� na pierwszy rzut oka zrobi� na niej spore wra�enie, nie by�a jednak pewna, czy czuje do niego sympati�, czy mo�e niech��. Dajmon� m�czyzny by� n�dzny, bardzo chudy zaj�c, kt�ry wygl�da� na r�wnie wytrzyma�ego jak jego w�a�ciciel.

Nieznajomy wyci�gn�� do niej r�k� i Lyra potrz�sn�a ni� ostro�nie.

��Lee Scoresby � przedstawi� si�.

��Aeronauta! � wykrzykn�a. � A gdzie pa�ski balon? Mog� do niego wsi���?

��Niestety, jest zapakowany, panienko. Jeste� zapewne t� s�ynn� Lyr�. Powiedz wi�c, jak wygl�da�a rozmowa z Iorkiem Byrnisonem?

��Zna go pan?

��Walczy�em u jego boku w kampanii tunguskiej. Do diab�a, znam Iorka od lat. Nied�wiedzie to skomplikowane istoty, ale ten jest bez dw�ch zda� najniezwyklejszy ze wszystkich. Hm, czy kt�ry� z pan�w ma ochot� pogra� na pieni��ki?

W r�ku m�czyzny pojawi�a si� talia kart. Potasowa� je g�o�no.

��S�ysza�em, �e przedstawiciele waszego ludu s� biegli w grach karcianych � m�wi� Lee Scoresby, przy czym jedn� r�k� przek�ada� i tasowa� karty, drug� wy�awia� cygaro z kieszeni na piersi � i pomy�la�em, �e nie odm�wicie prostemu teksaskiemu podr�nikowi, kt�ry pragnie si� zmierzy� z wami na tym polu. Co wy na to, panowie?

Cyganie szczycili si� talentem do kart, tote� teraz wielu nich wygl�da�o na zainteresowanych. Przystawili swoje krzes�a. W czasie gdy uzgadniali z nowo przyby�ym, w co gra� i za jakie stawki, dajmona Lee Scoresby�ego, patrz�c na Pantalaimona, wskaza�a na swoje uszy. Dajmon Lyry natychmiast zrozumia� gest, zmieni� si� w wiewi�rk� i podskoczy� lekko do boku zaj�czycy, kt�ra zacz�a m�wi� na tyle g�o�no, �e Lyra us�ysza�a jej s�owa:

��Id�cie do nied�wiedzia i powiedzcie mu wprost, co wiecie. Jak tylko miejscowi zorientuj� si�, co planujecie, od razu przenios� jego pancerz w inne miejsce.

Lyra wsta�a, zabieraj�c ze sob� korzenne ciastko. Nikt nie zauwa�y� jej odej�cia; Lee Scoresby ju� rozdawa� karty i oczy wszystkich podejrzliwych skupi�y si� na jego d�oniach.

W coraz s�abszym popo�udniowym �wietle dziewczynka znalaz�a drog� do stanicy sa�. Wiedzia�a, �e s�usznie post�puje, cho� r�wnocze�nie czu�a niepok�j, a nawet lekki strach.

Wielki nied�wied� pracowa� przy najwi�kszych betonowych budach. Lyra zatrzyma�a si� przed otwart� bram� i patrzy�a. Iorek Byrnison naprawia� w�a�nie roztrzaskany ci�gnik z silnikiem gazowym; metalowa pokrywa silnika by�a skr�cona i wykrzywiona, a jedna z p��z wygi�ta w g�r�. Nied�wied� podni�s� blach� tak lekko, jak gdyby to by� karton, i obraca� j� na wszystkie strony w wielkich �apach, dok�adnie j� ogl�daj�c, po czym postawi� tyln� �ap� na jednym rogu i skr�ci� ca�� powierzchni� w taki spos�b, �e wyr�wna� wszystkie zgi�cia i przywr�ci� blasze pierwotn� form�. Nast�pnie opar� j� o �cian� i podni�s� jedn� �ap� ci�ki ci�gnik, k�ad�c go na boku i przechylaj�c, aby obejrze� wygi�t� p�oz�.

Gdy sko�czy�, zauwa�y� Lyr�, a dziewczynka, spogl�daj�c na jego pot�ne cielsko o gro�nym wygl�dzie, poczu�a zimne uk�ucie strachu. Patrzy�a na niego przez p�ot z odleg�o�ci oko�o czterdziestu jard�w i pomy�la�a, �e jednym susem m�g�by do niej doskoczy� i rozedrze� j� niczym paj�czyn�. Przera�ona, ju� zamierza�a si� odwr�ci� i uciec, ale Pantalaimon zawo�a�:

��Zaczekaj! Pozw�l mi z nim porozmawia�.

Zmieni� si� w rybo��wk� i zanim Lyra zd��y�a mu odpowiedzie�, przelecia� przez ogrodzenie i pas zamarzni�tej ziemi mi�dzy nim i nied�wiedziem. Dalej znajdowa�a si� otwarta brama i dziewczynka mog�a tamt�dy wej�� za swoim dajmonem, ale oci�ga�a si�. Pantalaimon patrzy� na ni� przez chwil�, a nast�pnie zmieni� si� w borsuka.

Lyra wiedzia�a, na jaki wpad� pomys�. Dajmony mog�y si� oddala� nie wi�cej ni� o kilka jard�w od swoich w�a�cicieli, tote� gdyby dziewczynka nadal sta�a przy p�ocie, a on pozosta� ptakiem, nie m�g�by si� zbli�y� do nied�wiedzia; zamierza� wi�c zmusi� j� do ruchu.

Rozgniewa�a si�, a jednocze�nie �le poczu�a, Pantalaimon bowiem wbi� pazury w ziemi� i par� do przodu. Dziewczynka czu�a b�l g��boko w piersi, a tak�e smutek i mi�o��. Wiedzia�a, �e jej dajmon czuje to samo, poniewa� w Jordanie wielokrotnie sprawdzali, jak daleko mog� si� od siebie oddali�; ka�dy powr�t przynosi� ogromn� ulg�.

Borsuk przesun�� si� troch� do przodu.

��Nie, Pan!

Jednak nie zatrzyma� si�. Nied�wied� bez ruchu obserwowa� ca�� scen�. B�l w sercu Lyry stawa� si� coraz trudniejszy do zniesienia, chcia�o jej si� p�aka�.

��Pan�

Wreszcie dziewczynka zmuszona by�a przej�� przez bram�, id�c po zamarzni�tym b�ocie ku swemu dajmonowi, kt�ry zmieni� si� teraz w �bika i skoczy� jej w ramiona; mocno przywarli do siebie i tak trwali przez d�u�sz� chwil�, dr��c i �kaj�c z ulgi.

��My�la�am, �e naprawd� to zrobisz�

��Nie�

��Czu�am tak wielki b�l, �e trudno uwierzy�

A p�niej Lyra ze z�o�ci� otar�a �zy i wysmarka�a nos.

Pantalaimon skuli� si� w jej ramionach i wiedzia�a, �e raczej umrze, ni� pozwoli im si� kiedykolwiek rozdzieli�, poczu� ten straszliwy smutek, kt�ry przyprawi� j� niemal o szale�stwo z �alu i strachu. Nawet gdyby umar�a, nadal byliby razem, jak Uczeni w krypcie w Jordanie�

Nagle dziewczynka i jej dajmon podnie�li oczy na samotnego nied�wiedzia. Stworzenie bez dajmona! By�o samo, zawsze samotne. Lyra poczu�a tak wielki �al, �e chc�c okaza� mu wsp�czucie, prawie wyci�gn�a r�k�, aby dotkn�� zbitego w kud�y futra; powstrzyma�a j� jedynie grzeczno�� i jego zimny, dziki wzrok.

��Iorku Byrnisonie � odezwa�a si�.

��O co chodzi?

��Lord Faa i Ojciec Coram poszli spr�bowa� odzyska� tw�j pancerz.

Nied�wied� nie poruszy� si� ani nie odezwa�. Jasne by�o, co my�li o szansie powodzenia ich misji.

��Ja jednak wiem, gdzie on jest � doda�a � i gdybym ci powiedzia�a, m�g�by� go sam odebra�. Tyle �e nie�

��Sk�d wiesz, gdzie jest?

��Posiadam czytnik symboli i s�dz�, �e powinnam ci przekaza� t� informacj�, poniewa� tak haniebnie ci� oszukano. Moim zdaniem to nie by�o w porz�dku. Nie powinni byli tego zrobi�. John Faa zamierza dyskutowa� na ten temat z Burmistrzem, jednak niezale�nie od tego, co mu powie, prawdopodobnie nie oddadz� ci zbroi. Je�li ci powiem, gdzie ona jest, czy pojedziesz z nami i pomo�esz nam uratowa� dzieci z Bolvangaru?

��Tak.

Nie chcia�a by� w�cibska, ale nie mog�a powstrzyma� ciekawo�ci. W ko�cu spyta�a:

��Iorku Byrnisonie, dlaczego po prostu nie wykujesz sobie nowego pancerza z tego metalu?

��Poniewa� jest bezwarto�ciowy. Popatrz � doda�, po czym jedn� �ap� podni�s� pokryw� silnika, rozci�� j� pazurem drugiej, jak gdyby otwiera� otwieraczem blaszan� puszk�. � M�j pancerz jest wykonany z niebia�skiego �elazai pasuje tylko na mnie. Dla nied�wiedzia pancerz to jego dusza, dok�adnie tak jak tw�j dajmon dla ciebie. Nie mo�esz go przecie� zast�pi� � powiedzia� wskazuj�c na Pantalaimona � lalk� wypchan� trocinami. To jest w�a�nie ta r�nica. No wi�c, gdzie jest m�j pancerz?

��S�uchaj, musisz mi obieca�, �e nie b�dziesz si� m�ci�. Tamci ludzie post�pili niew�a�ciwie, zabieraj�c ci pancerz, ale prosz� ci�, pog�d� si� z tym.

��Zgoda. �adnej zemsty po odzyskaniu pancerza Wiedz jednak, �e gdy p�jd� po niego, nikt mnie nie powstrzyma. Je�li stan� mi na drodze, zgin�.

��Zbroja jest ukryta w piwnicy plebanii � powiedzia�a Lyra. � Ksi�dz s�dzi, �e jest w niej dusza, i pr�buje j� z niej wyj��. W ka�dym razie, pancerz tam w�a�nie le�y.

Nied�wied� stan�� na tylnych �apach i spojrza� na zach�d; ostatnie promienie s�o�ca zabarwi�y jego pysk pi�knymi odcieniami ��ci i bieli; w mroku ja�nia� kremowo. Lyra poczu�a, jak z tego wielkiego stworzenia promieniuje moc niczym fale gor�ca z grzejnika.

��Musz� pracowa� do zachodu s�o�ca � o�wiadczy�. � Rano da�em s�owo tutejszemu mistrzowi. Jestem mu winien jeszcze kilka minut pracy.

��Z miejsca, w kt�rym stoj�, wida�, �e s�o�ce zachodzi � zauwa�y�a dziewczynka, poniewa� z jej perspektywy ��ta kula rzeczywi�cie znika�a za skalistym cyplem na po�udniowym zachodzie.

Nied�wied� opad� na przednie �apy.

��To prawda � odpar�. Jego �eb znajdowa� si� teraz w cieniu, tak jak jej. � Jak si� nazywasz, dziecko?

��Lyra Belacqua.

��W takim razie mam wobec ciebie d�ug, Lyro Belacqua � stwierdzi�.

Potem odwr�ci� si� i pobieg�. Porusza� si� tak szybko po zamarzni�tej ziemi, �e dziewczynka �adn� miar� nie by�a w stanie dotrzyma� mu kroku. Bieg�a jednak, a jej dajmon zmieniony w mew� wzlecia� do g�ry, pragn�c obserwowa� poczynania nied�wiedzia; Pantalaimon wo�a� do niej z g�ry, wskazuj�c drog�.

Iorek Byrnison wybieg� ze stanicy i gna� przed siebie w�ska uliczk�. P�niej skr�ci� w g��wn� ulic� miasta, mijaj�c dziedziniec rezydencji Burmistrza, gdzie w nieruchomym powietrzu wisia�a flaga, a wartownik sztywno maszerowa� w t� i z powrotem. Nast�pnie nied�wied� zbieg� ze wzg�rza na ko�cu ulicy, przy kt�rej mieszka� Konsul Czarownic. Do tego czasu wartownik u�wiadomi� sobie, co si� dzieje; pr�bowa� och�on�� i podj�� jak�� decyzje, jednak Iorek Byrnison skr�ci� ju� za r�g w pobli�u portu.

Ludzie zatrzymywali si� i patrzyli albo szybko uciekali z drogi. Wartownik wystrzeli� dwukrotnie w powietrze, po czym zacz�� zbiega� ze wzg�rza za nied�wiedziem. Nie sz�o mu to �atwo, poniewa� ci�gle �lizga� si� po oblodzonym zboczu. Odzyskiwa� r�wnowag�, chwytaj�c si� najbli�szej por�czy. Lyra by�a niedaleko za nim. Kiedy mija�a dom Burmistrza, dostrzeg�a kilka os�b, kt�re w�a�nie wychodzi�y na dziedziniec, zaciekawione zamieszaniem, i wyda�o jej si�, �e widzi w�r�d nich Ojca Corama; wtedy jednak straci�a dom z pola widzenia, p�dz�c dalej ulic� ku naro�nikowi, za kt�ry ju� skr�ci� �cigaj�cy nied�wiedzia wartownik.

Plebania by�a starsza ni� wi�kszo�� miejscowych budynk�w; zbudowano j� z kosztownych cegie�. Do frontowych drzwi prowadzi�y trzy schodki, tyle �e drzwi zmieni�y si� teraz w wisz�ce i stercz�ce szczapy, a z wn�trza domu dochodzi�y krzyki i odg�osy roztrzaskiwania i �amania mebli. Wartownik zawaha� si�, staj�c przed budynkiem, trzyma� jednak�e karabin w pogotowiu; potem, gdy przechodnie zacz�li si� zbiera�, a mieszka�cy dom�w po przeciwnej stronie ulicy rzucili si� do okien, stwierdzi�, �e musi zareagowa�, i odda� strza� w powietrze, a nast�pnie wbieg� do �rodka.

W chwil� p�niej Lyrze wyda�o si�, �e ca�y dom dr�y w posadach. W trzech oknach p�k�y szyby, dach�wki zsuwa�y si� z dachu jedna po drugiej, a� nagle wybieg�a z plebanii przera�ona s�u��ca, za kt�r� drepta�, machaj�c skrzyd�ami i gdacz�c, jej dajmon w postaci kury.

Z wn�trza domu dobieg� kolejny strza�, a potem czyj� przera�liwy wrzask sprawi�, �e s�u��ca te� zacz�a krzycze�. Niczym wystrzelony z armaty wypad� teraz z budynku sam ksi�dz, kt�ry p�dzi� z dziko trzepocz�c� skrzyd�ami dajmon� w postaci pelikana; wida� by�o, �e zraniono jego dum�. Nagle Lyra us�ysza�a wykrzykiwane rozkazy i odwr�ci�a si�, a wtedy zobaczy�a wybiegaj�cy zza rogu oddzia� uzbrojonych policjant�w � niekt�rzy z pistoletami, inni z karabinami � a w niedalekiej odleg�o�ci za nimi szed� John Faa i zdenerwowany oty�y Burmistrz.

Przera�aj�ce odg�osy dobiegaj�ce z plebanii sprawi�y, �e wszyscy patrzyli w t� stron�. Okno tu� nad ziemi�, za kt�rym najwyra�niej znajdowa�a si� piwnica, zosta�o roztrzaskane; s�ycha� by�o brz�k rozbijanego szk�a oraz trzask odrywanego i �amanego drewna. Wartownik, kt�ry wszed� do domu za Iorkiem Byrnisonem, wybieg� teraz i z karabinem gotowym do strza�u stan�� przed okienkiem piwnicznym, by z zewn�trz stawi� czo�o nied�wiedziowi. Nagle okno rozwar�o si� ca�kowicie i wyskoczy� przez nie Iorek Byrnison, nied�wied� w pancerzu.

Bez pancerza wygl�da� gro�nie, a w nim � wr�cz przera�aj�co. Zbroja by�a rdzawoczerwona, poszczeg�lne jej cz�ci niedok�adnie skute: wielkie blachy powyginanego, pordzewia�ego metalu ociera�y si� o siebie, zgrzytaj�c i skrzypi�c. Prz�d he�mu by� tak samo wysuni�ty jak pysk jego w�a�ciciela; w he�mie znajdowa�y si� szczeliny na oczy, a dolna cz�� szcz�ki pozostawa�a odkryta, aby nied�wied� m�g� gry�� i rozdziera� ofiar� z�bami.

Wartownik wypali� kilka razy, a policjanci tak�e strzelali z karabin�w, celuj�c w nied�wiedzia, jednak Iorek Byrnison strz�sa� tylko z siebie ich kule niczym krople deszczu. Potem, zanim wartownik zdo�a� uciec, nied�wied�, skrzypi�c i szcz�kaj�c metalem, skoczy� do przodu i powali� biednego cz�owieka na ziemi�. Dajmona wartownika, suka rasy husky, rzuci�a si� do gard�a nied�wiedzia, ale Iorek Byrnison nie zwr�ci� na ni� uwagi, jak gdyby by�a much�. Ogromn� �ap� przyci�gn�� do siebie wartownika, rozwar� szcz�ki i wsun�� w nie g�ow� nieszcz�nika. Lyra potrafi�a dok�adnie przewidzie�, co si� zdarzy: nied�wied� zmia�d�y czaszk� m�czyzny, a p�niej rozegra si� krwawa bitwa, wiele os�b zginie, a oni b�d� musieli od�o�y� podr�, z nied�wiedziem czy bez niego.

Nie zastanawiaj�c si� nawet przez chwil�, dziewczynka rzuci�a si� przed siebie i wsun�a r�k� w szczelin�, kt�ra pojawi�a si� mi�dzy he�mem a wielk� powierzchni� pancerza ponad ramionami nied�wiedzia. Kiedy zwierz� pochyla�o g�ow�, Lyra wcze�niej dostrzeg�a tam ledwie widoczny mi�dzy pordzewia�ymi kraw�dziami metalu fragment ��tobia�ego futra. Teraz zag��bi�a w nie palce, a Pantalaimon natychmiast przylecia� i zmieni� si� w �bika, got�w jej broni�; Iorek Byrnison pozosta� jednak�e nieruchomy, a karabinierzy wstrzymali ogie�.

��Iorku! � wykrzykn�a st�umionym g�osem dziewczynka. � Pami�tasz? Jeste� mi winien przys�ug�. Teraz w�a�nie mo�esz sp�aci� sw�j d�ug. Zr�b, jak mi obieca�e�, i nie walcz z tymi lud�mi. Po prostu odwr�� si� i odejd� ze mn�. Potrzebujemy ci�, Iorku, a ty nie mo�esz tu zosta�, chod� wi�c ze mn� do portu. Nawet si� nie odwracaj. Niech Ojciec Coram i Lord Faa porozmawiaj� z mieszka�cami, a na pewno dobrze za�atwi� ca�� spraw�. Pu�� wolno tego cz�owieka i chod�my�

Nied�wied� powoli otworzy� paszcz�, z kt�rej wysun�a si� zakrwawiona g�owa m�czyzny. Zemdlony wartownik upad� na ziemi�, a jego dajmona przysiad�a obok tul�c si� do niego. Tymczasem nied�wied� odszed� wraz z Lyr�.

Nikt si� nie poruszy�. Ludzie stali i obserwowali, jak wielkie zwierz� porzuca swoj� ofiar� na rozkaz ma�ej dziewczynki, kt�rej dajmonem by� dziki kot, a potem rozst�pili si�, by zrobi� przej�cie tej dziwnej grupie. Iorek ci�kim krokiem przeszed� mi�dzy nimi u boku Lyry. Skierowali si� do portu.

Dziewczynka skoncentrowa�a si� ca�kowicie na nied�wiedziu, tote� nie dostrzeg�a zamieszania, kt�re zapanowa�o, gdy gapie poczuli si� bezpieczni, nie zdawa�a sobie sprawy, jak wielki gniew odczuwali do pot�nego stworzenia. Sz�a obok lorka, a Pantalaimon kroczy� przed nimi, jak gdyby torowa� im drog�.

Kiedy dotarli do portu, nied�wied� opu�ci� g�ow� i odpi�� pazurem he�m, pozwalaj�c, aby z brz�kiem upad� na zamarzni�t� ziemi�. Z kafejki wyszli Cyganie; zorientowali si�, �e co� si� sta�o, i teraz w blasku anbarycznych �wiate� z pok�adu statku obserwowali, jak Iorek Byrnison strz�sa z siebie resztki zbroi i zostawia je w stosie na nabrze�u. Nie odezwawszy si� do nikogo, wszed� do wody. Zanurzy� si� bez jednego plusku, po czym znikn��.

��Co si� sta�o? � spyta� Tony Costa, s�ysz�c g�osy wzburzonych mieszka�c�w miasta i przedstawicieli policji, kt�rzy kierowali si� do portu.

Lyra opowiedzia�a mu ca�� histori� tak dok�adnie, jak tylko potrafi�a.

��A gdzie poszed� teraz? � spyta�. � Czy�by po prostu zostawi� zbroj� na nabrze�u? Przecie� zabior� j�, jak tylko tu dotr�!

Lyra tak�e si� tego obawia�a, patrz�c, jak zza rogu wy�ania si� pierwszy policjant, za nim kolejni, a nast�pnie Burmistrz, ksi�dz oraz dwudziestu czy trzydziestu gapi�w. Za nimi z trudem usi�owali nad��y� John Faa i Ojciec Coram. Kiedy jednak wszyscy dotarli na nabrze�e,zatrzymali si� poniewa� wcze�niej zjawi� si� tam kto� inny. Na zbroi nied�wiedzia usiad� wysoki osobnik, za�o�ywszy nog� na nog�. By� to Lee Scoresby, w r�ku kt�rego znajdowa� si� pistolet o najd�u�szej lufie, jak� Lyra kiedykolwiek widzia�a; aeronauta niedbale celowa� w wielki brzuch Burmistrza.

��Zdaje si�, �e nie najlepiej opiekowa�e� si� pan pancerzem mojego przyjaciela � zagai� przyjacielskim tonem. � No sam pan popatrz na t� rdz�! Nie zaskoczy�oby mnie r�wnie�, gdybym znalaz� w niej mole. St�j tam, gdzie jeste�, nieruchomo i spokojnie! I niech nikt si� nie rusza, p�ki nied�wied� nie wr�ci ze smarem. Albo mo�ecie i�� do domu i poczyta� gazet�. Wyb�r nale�y do was.

��Jest tam! � krzykn�� Tony, wskazuj�c ramp� na drugim ko�cu nabrze�a, gdzie z wody wy�ania� si� Iorek Byrnison, ci�gn�c jaki� ciemny przedmiot. Gdy wyszed� na nabrze�e, otrz�sn�� si�, rozpryskuj�c wok� wielkie krople wody, a� jego g�ste futro si� nastroszy�o. Nast�pnie pochyli� si�, ponownie wzi�� w z�by co� ciemnego i du�ego i ci�gn�� w stron� pancerza. Ciemny przedmiot okaza� si� martw� fok�.

��Iorku � odezwa� si� aeronauta, wstaj�c leniwie. Pistolet nadal trzyma� wycelowany w Burmistrza. � Witam ci�.

Nied�wied� podni�s� oczy i warkn�� kr�tko, po czym jedn� �ap� rozdar� cia�o foki. Lyra obserwowa�a zafascynowana, jak zdejmuje sk�r� i wydziera pasy t�ustego mi�sa, a nast�pnie naciera nimi ca�y pancerz, najstaranniej za� te miejsca, gdzie blachy nachodzi�y na siebie.

��Jeste� z tymi lud�mi? � spyta� nied�wied� Lee Scoresby�ego podczas pracy.

��Tak. Zdaje mi si�, �e obu nas zatrudniono, Iorku.

��Gdzie tw�j balon? � spyta�a Lyra Teksa�czyka.

��Spakowany w dw�ch saniach � odpar�.- A oto nasz szef.

John Faa, Ojciec Coram i Burmistrz zbli�yli si� do nich wraz z czterema zbrojnymi policjantami.

��Nied�wiedziu! � krzykn�� Burmistrz wysokim skrzekliwym g�osem. � Pozwalam ci odjecha� z tymi lud�mi. Pami�taj jednak, �e je�li pojawisz si� ponownie w granicach miasta, nie b�dzie dla ciebie lito�ci.

Iorek Byrnison nie zwr�ci� na te s�owa najmniejszej uwagi i kontynuowa� nacieranie pancerza foczym t�uszczem; robi� to z tak� dok�adno�ci�, trosk� i czu�o�ci�, �e jego stosunek do zbroi skojarzy� si� Lyrze z jej w�asnym przywi�zaniem do Pantalaimona. W istocie by�o tak, jak powiedzia� jej nied�wied�: pancerz stanowi� jego dusz�. Burmistrz i policjanci wycofali si�, a pozostali ludzie powoli odwracali si� i rozchodzili, chocia� kilku zosta�o na swoich miejscach.

John Faa przy�o�y� d�onie do ust i zawo�a�:

��Cyganie!

Wszyscy byli gotowi do drogi. Od chwili gdy sko�czyli prze�adunek, oczekiwali na sygna� do wyjazdu. Sanie by�y przygotowane, psy czeka�y na postronkach.

��Czas wyrusza�, przyjaciele � oznajmi� John Faa. � Jeste�my odpowiednio zaopatrzeni i znamy kierunek, w kt�rym powinni�my si� uda�. Panie Scoresby, sko�czy� pan za�adunek?

��Jestem got�w do drogi, Lordzie Faa.

��A ty, Iorku Byrnisonie?

��Kiedy si� przyodziej� � mrukn�� nied�wied�.

Sko�czy� oliwi� pancerz. Nie chc�c marnowa� foczego mi�sa, chwyci� martwe zwierz� w z�by i rzuci� je na ty� wi�kszych sa� Lee Scoresby�ego, potem zacz�� nak�ada� pancerz. Widok by� zadziwiaj�cy, nied�wied� bowiem z niezwyk�� �atwo�ci� radzi� sobie z grubymi prawie na cal warstwami metalu � lekko ko�ysa� poszczeg�lnymi fragmentami i narzuca� je na siebie, jak gdyby wk�ada� jedwabne togi. Za�o�y� zbroj� w niespe�na minut� i w tym czasie ani razu nie zad�wi�cza� zgrzyt zardzewia�ego �elastwa. Pancerz zosta� �wietnie naoliwiony. Po nieca�ych trzydziestu minutach ekspedycja znajdowa�a si� ju� w drodze na p�noc. P�dz�ce pod niebem z milionami gwiazd i mocno po�yskuj�cym ksi�ycem sanie ko�ysa�y si� i stukota�y na bruzdach i kamieniach. Gdy dotarli do g�adkiego �niegu na obrze�ach miasta, psy ch�tnie przyspieszy�y kroku, a ruch sa� sta� si� szybki i �agodny.

Lyra siedzia�a z ty�u sa� Ojca Corama, opatulona tak dok�adnie, �e wida� jej by�o tylko oczy. W pewnej chwili szepn�a do Pantalaimona:

��Widzisz Iorka?

��Biegnie obok sa� Lee Scoresby�ego � odpar� jej dajmon w postaci gronostaja, obejrzawszy si� za siebie. Potem ponownie przytuli� si� do jej kaptura z rosomaczego futra.

Przed podr�nikami, ponad g�rami na p�nocy, zacz�y si� jarzy� i dr�e� blade �uki i p�tle Zorzy. Lyra dostrzeg�a je przez na wp� zamkni�te powieki i cho� senna, poczu�a przyjemny dreszcz. By�a naprawd� szcz�liwa, �e jedzie na P�noc, a nad ni� wisi Zorza. Pantalaimon walczy� z jej senno�ci�, nie uda�o mu si� jednak jej pokona�; w ko�cu zmieni� si� w mysz i skuli� si� wewn�trz kaptura dziewczynki. Dozna� nieprzyjemnego wra�enia, kt�rym jednak m�g�by si� z ni� podzieli� dopiero po przebudzeniu. Mo�e to by�a kuna, mo�e z�udzenie, a mo�e jaki� niewinny, miejscowy duszek � w ka�dym razie Pantalaimonowi zdawa�o si�, �e co� pod��a w �lad za rz�dem sa�, przeskakuj�c lekko z ga��zi na ga��� rosn�cych blisko siebie sosen. Dajmon Lyry czu� si� nieswojo, poniewa� stworzenie to kojarzy�o mu si� z pewn� ma�p�.

Podr�owali przez wiele godzin, a potem zatrzymali si� na posi�ek. W czasie gdy m�czy�ni rozpalali ogniska i topili �nieg na wod�, a Iorek Byrnison obserwowa�, jak Lee Scoresby piecze focze mi�so, John Faa odezwa� si� do dziewczynki:

��Czy jest wystarczaj�co jasno, aby� mog�a odczyta� symbole?

Ksi�yc powoli zachodzi�. �wiat�o Zorzy by�o jaskrawsze ni� ksi�ycowe, jednak niesta�e. Na szcz�cie dziewczynka mia�a dobry wzrok. Pogrzeba�a w futrze i wyj�a czarne aksamitne zawini�tko.

��Tak � odpar�a. � Zreszt� znam ju� na pami�� po�o�enie wi�kszo�ci znak�w. O co mam spyta� aletheiometr, Lordzie Faa?

��Chc� wiedzie� wi�cej o sposobach obrony tej ich stacji, Bolvangaru � powiedzia�.

Dziewczynka poruszy�a wskaz�wki niemal mechanicznie, ustawiaj�c je na he�m, gryfa i tygiel, a nast�pnie skupi�a si� na skomplikowanym tr�jwymiarowym diagramie. Ig�a od razu zacz�a si� ko�ysa�, a jej taniec przypomina� lot pszczo�y nios�cej wiadomo�� do ula. Dziewczynka obserwowa�a wielk� wskaz�wk� ze spokojem, przekonana, �e pr�dzej czy p�niej odgadnie wszystkie znaczenia; i rzeczywi�cie po jakim� czasie odpowied� zacz�a si� klarowa�. Lyra pozwoli�a igle jeszcze chwil� pota�czy�, a� by�a pewna, �e wszystko w�a�ciwie zrozumia�a.

��Jest dok�adnie tak, jak powiedzia� dajmon czarownicy, Lordzie Faa. W stacji przebywa grupa Tatar�w, kt�rzy jej strzeg�, jest te� drut pod napi�ciem. W gruncie rzeczy tamci nie spodziewaj� si�, �e kto� ich zaatakuje. Tak m�wi czytnik symboli. Tyle �e, Lordzie Faa�

��Co takiego, dziecko?

��Urz�dzenie m�wi co� jeszcze. W dolinie nad jeziorem znajduje si� wioska, kt�rej mieszka�cy n�kani s� przez ducha.

John Faa potrz�sn�� niecierpliwie g�ow� i rzuci�:

��To nie ma teraz znaczenia. W tych lasach z pewno�ci� grasuje mn�stwo r�nych duch�w. Powiedz mi jeszcze o tych Tatarach. Na przyk�ad, ilu ich jest? Jak s� uzbrojeni?

Lyra pos�usznie spyta�a aletheiometr i przekaza�a odpowied�:

��Jest tam sze��dziesi�ciu m�czyzn z karabinami; maj� te� kilka wi�kszych dzia�, co� w rodzaju armat. A tak�e miotacze ognia. A ich dajmony s� wilkami. Wszystkie.

Jej s�owa wywo�a�y o�ywienie w�r�d starszych Cygan�w, kt�rzy brali kiedy� udzia� w rozmaitych kampaniach.

��Ci z syberyjskich pu�k�w maj� za dajmony wilki � zauwa�y� jeden z m�czyzn.

��Nigdy nie spotka�em bardziej zawzi�tych � powiedzia� John Faa. � B�dziemy musieli walczy� jak tygrysy. Trzeba te� zasi�gn�� rady nied�wiedzia. Z tego, co wiem, jest przebieg�ym wojownikiem.

Lyra zniecierpliwi�a si� i wtr�ci�a:

��Ale, Lordzie Faa, ten duch� S�dz�, �e to duch jednego z tych dzieci!

��No c�, nawet je�li tak jest, Lyro, nie wiem jak mogliby�my mu pom�c. Sze��dziesi�ciu syberyjskich strzelc�w, miotacze ognia� Panie Scoresby, mo�e pan tu podej�� na chwilk�?

Aeronauta podszed� do sa�, a Lyra w tym czasie wymkn�a si� do nied�wiedzia.

��Iorku, podr�owa�e� ju� wcze�niej t� drog�? � spyta�a go.

��Raz � odrzek� g��bokim, stanowczym g�osem.

��Jest tu wioska w pobli�u, prawda?

��Po drugiej stronie wzg�rza � odpar�, spogl�daj�c na rzadko rosn�ce drzewa.

��Czy to daleko?

��Dla ciebie czy dla mnie?

��Dla mnie � szepn�a.

��Zbyt daleko. Cho� dla mnie ca�kiem blisko.

��Ile czasu zaj�oby ci dotarcie tam?

��Do nast�pnego wschodu ksi�yca mog� trzy razy pobiec tam i wr�ci�.

��Widzisz, Iorku, mam taki czytnik symboli, kt�ry m�wi mi o r�nych sprawach, i teraz mi powiedzia�, �e w tej wiosce musz� spe�ni� wa�ne zadanie. Tyle �e Lord Faa nie pozwoli mi tam p�j��. Chce szybko ruszy� w dalsz� drog�. Wiem, �e to jest bardzo wa�ne, jednak je�li nie p�jd� do wioski i nie sprawdz�, co si� tam dzieje, by� mo�e nigdy si� nie dowiemy, co naprawd� robi� Grobale.

Nied�wied� nic nie powiedzia�. Usiad� wyprostowany jak cz�owiek, wielkie �apy z�o�y� na udach i ciemnymi oczyma wpatrywa� si� w Lyr�. Wiedzia�, �e dziewczynka czego� od niego chce.

Wtedy odezwa� si� Pantalaimon:

��M�g�by� nas tam zabra�, a potem dogoni� sanie?

��Tak. Da�em jednak s�owo Lordowi Faa, �e b�d� pos�uszny tylko jemu, nikomu innemu.

��A je�li otrzymam jego zgod�? � spyta�a Lyra.

��Wtedy ci� tam zanios�.

Lyra odwr�ci�a si� i pobieg�a z powrotem przez �nieg.

��Lordzie Faa! Iorek Byrnison mo�e mnie przenie�� przez g�ry do wioski, dowiemy si�, co si� tam znajduje, a potem dogonimy wasze sanie. Nied�wied� zna drog� � doda�a ponaglaj�co. � Wiem, �e musz� to zrobi�. Ojcze Coramie, pami�tasz, jak by�o z tym kameleonem? Nie rozumia�am pocz�tkowo odpowiedzi, jednak wszystko si� sprawdzi�o, o czym przekonali�my si� bardzo szybko. Sadz�, �e tym razem b�dzie podobnie. Nie potrafi� do ko�ca zrozumie�, co m�wi urz�dzenie, wiem jednak, �e sprawa jest bardzo wa�na. Iorek Byrnison zna drog� i twierdzi, �e do nast�pnego wschodu ksi�yca mo�e trzykrotnie pobiec tam i wr�ci�, a z nikim chyba nie b�d� bezpieczniejsza ni� z nim, prawda? Tyle �e nied�wied� nie p�jdzie tam bez pozwolenia Lorda Faa.

Zapad�o milczenie. Ojciec Coram westchn��. John Faa marszczy� brwi, a jego twarz wewn�trz futrzanego kaptura wyra�a�a nieugi�to��.

Zanim jednak przem�wi�, wtr�ci� si� aeronauta:

��Lordzie Faa, je�li Iorek Byrnison zaniesie tam dziewczynk�, b�dzie r�wnie bezpieczna, jak gdyby zosta�a tutaj z nami. Wszystkie nied�wiedzie zawsze dotrzymuj� s�owa, a Iorka znam od wielu lat i nic w �wiecie nie mo�e sprawi�, aby z�ama� dane komu� s�owo. Powierzcie mu opiek� nad ma��, a on na pewno nie pope�ni �adnego b��du. A je�li chodzi o szybko��, potrafi biec godzinami i nie czuje zm�czenia.

��Dlaczego jednak nie mieliby�my pos�a� tam ludzi? � spyta� John Faa.

��Musieliby i�� piechot� � zauwa�y�a Lyra. � Nie spos�b przecie� przejecha� przez te g�ry. Iorek Byrnison potrafi si� porusza� po tej krainie o wiele szybciej ni� ludzie, a ja jestem bardzo lekka, wi�c nie b�d� mu ci��y�. Obiecuj�, Lordzie Faa, �e nie zostan� tam ani chwili d�u�ej, ni� b�dzie konieczne, nie powiem nikomu ani s�owa na nasz temat i nie wpl�cz� si� w �adn� niebezpieczn� sytuacj�.

��Jeste� pewna, �e musisz tam i��? �e czytnik symboli ci� nie oszukuje?

��Nigdy tego nie robi, Lordzie Faa. Nie s�dz�, by mia� takie mo�liwo�ci.

Cyga�ski kr�l potar� podbr�dek.

��Hm, je�li ci si� uda, mo�e otrzymamy jakie� nowe informacje. Iorku Byrnisonie! � zawo�a�. � Chcesz zrobi� to, o co prosi Lyra?

��Wype�niam pa�skie rozkazy, Lordzie Faa. Ka� mi zabra� do wioski dziewczynk�, a wykonam polecenie.

��Dobrze wi�c. Masz zabra� j� tam, gdzie zechce si� uda�, i zrobi� tak, jak ci rozka�e. Lyro, pozwalam ci tam jecha�.

��Dzi�kuj�, Lordzie Faa.

��Ruszaj na poszukiwania, a kiedy je sko�czysz, natychmiast do nas wracaj. Iorku Byrnisonie, ruszamy w dalsz� drog�, b�dziesz wi�c nas musia� dogoni�.

Nied�wied� pokiwa� wielkim �bem.

��S� w wiosce jacy� �o�nierze? � spyta� Lyr�. � B�d� potrzebowa� pancerza? Bez niego poruszam si� szybciej.

��Nie ma nikogo � odpar�a dziewczynka. � Jestem tego pewna, Iorku. Dzi�kuj�, Lordzie Faa, obiecuj� zrobi�, jak ka�esz.

Tony Costa da� Lyrze do �ucia kawa�ek suszonego foczego mi�sa i dziewczynka wraz z Pantalaimonem w postaci myszy, siedz�cym wewn�trz jej kaptura, wspi�a si� na grzbiet pot�nego nied�wiedzia, chwytaj�c za jego futro d�o�mi w r�kawicach; w�ski muskularny grzbiet zwierz�cia znajdowa� si� teraz mi�dzy jej kolanami. Futro Iorka by�o cudownie g�ste, a si�a nied�wiedzia, kt�rej ogrom Lyra natychmiast wyczu�a, wr�cz przyt�aczaj�ca. Lekko, jak gdyby nie mia� na grzbiecie �adnego ci�aru, Iorek odwr�ci� si� i pobieg� susami ku wzg�rzom i niskim drzewom.

Min�o troch� czasu, zanim Lyra przywyk�a do tego ko�ysz�cego ruchu, a kiedy si� ju� przyzwyczai�a, poczu�a dzik� rado��. Jad� na nied�wiedziu, pomy�la�a. Nad ich g�owami drga�a Zorza w postaci z�otych �uk�w i p�tli, a wok� panowa� ostry arktyczny ch��d i absolutna cisza P�nocy.

P�dz�ce po �niegu �apy Iorka Byrnisona nie czyni�y niemal �adnego ha�asu. Poniewa� znajdowali si� na skraju tundry, drzewa by�y tu rzadkie i kar�owate, a na �cie�ce pojawia�y si� je�yny i inne krzewy. Nied�wied� p�dzi� przez nie, rw�c p�dy, jak gdyby by�y tylko paj�czynami.

W�r�d od�amk�w czarnej ska�y wspi�li si� na niskie wzg�rze, a wkr�tce znale�li si� poza zasi�giem wzroku ludzi, kt�rych zostawili za sob�. Lyra mia�a ochot� porozmawia� z nied�wiedziem � gdyby by� cz�owiekiem, z pewno�ci� zd��y�aby si� ju� z nim zaprzyja�ni� � jednak ogromne stworzenie zachowywa�o si� dziwacznie i gwa�townie, poza tym emanowa� z niego taki ch��d, �e chyba po raz pierwszy w �yciu czu�a si� naprawd� onie�mielona. Kiedy wi�c pancerny nied�wied� niezmordowanie p�dzi� wielkimi susami naprz�d, dziewczynka siedzia�a, ko�ysz�c si� lekko wraz z nim, i nie odzywa�a si�. Przypuszcza�a, �e jej milczenie bardziej mu odpowiada, a przy tym wydawa�o si� jej, �e w jego oczach jest jedynie szczebiocz�cym dzieckiem, kt�re dopiero co wyros�o z pieluch.

Wcze�niej Lyra rzadko si� zastanawia�a nad sob� i w chwili obecnej uzna�a to do�wiadczenie za interesuj�ce, cho� nieprzyjemne; w�a�ciwie w pewnym sensie bardzo przypomina�o jazd� na nied�wiedziu. Iorek Byrnison posuwa� si� szybko, poruszaj�c jednocze�nie raz prawymi, raz lewymi �apami i ko�ysz�c si� silnie z boku na bok w r�wnomiernym rytmie. Po chwili jednak�e dziewczynka stwierdzi�a, �e nie potrafi tak po prostu siedzie� bez ruchu; wola�aby aktywniej uczestniczy� w podr�y.

Nied�wied� bieg� ju� godzin�, mo�e troch� d�u�ej, i Lyra by�a ju� ca�a zesztywnia�a i obola�a, ale bardzo szcz�liwa, zw�aszcza kiedy Iorek Byrnison wreszcie zwolni� i zatrzyma� si�.

��Sp�jrz w g�r� � powiedzia�.

Lyra podnios�a oczy, po czym przetar�a je d�oni�, by�a bowiem tak zzi�bni�ta, �e �zy zamazywa�y jej obraz Kiedy wreszcie przyjrza�a si� dok�adniej niebu, niemal straci�a oddech. Zorza sta�a si� bladym i dr��cym �wiate�kiem, gwiazdy natomiast po�yskiwa�y jaskrawo niczym diamenty, a na tle tego ogromnego ciemnego, lecz b�yszcz�cego niebosk�onu ze wschodu i po�udnia p�dzi�y ku p�nocy male�kie czarne punkciki.

��Czy to ptaki? � spyta�a dziewczynka.

��Nie, czarownice � odpar� nied�wied�.

��Czarownice! Co one tu robi�?

��Mo�e lec� na wojn�. Nigdy przedtem nie widzia�em tak wielu naraz.

��Znasz jakie� czarownice, Iorku?

��S�u�y�em kiedy� u kilku, a z niekt�rymi tak�e walczy�em. Oto widok, kt�ry m�g�by przerazi� Lorda Faa. Je�li lec�, by pom�c waszym wrogom, wszyscy powinni�cie odczuwa� l�k.

��Lorda Faa z pewno�ci� trudno zastraszy�. Ty r�wnie� si� nie boisz, prawda?

��Jeszcze nie. A kiedy b�d� si� ba�, zwalcz� strach. Po powrocie lepiej jednak powiedzie� Lordowi Faa o tych czarownicach. Ludzie mogli ich nie zauwa�y�.

Od tej chwili nied�wied� porusza� si� nieco wolniej i Lyra nadal mog�a obserwowa� niebo, a� jej oczy znowu zaszkli�y si� lodowatymi �zami i przesta�a widzie� niezliczone czarownice lec�ce na p�noc. W ko�cu Iorek Byrnison zatrzyma� si� i powiedzia�:

��Oto wioska.

Spojrzeli w d� poprzecinanego szczelinami, urwistego zbocza, na skupisko drewnianych dom�w po�o�onych obok rozleg�ego, niezwykle p�askiego za�nie�onego obszaru, kt�ry Lyra uzna�a za zamarzni�te jezioro. Drewniany pomost potwierdzi� jej domys�y. Dziewczynka i nied�wied� znajdowali si� nie dalej ni� o pi�� minut drogi od tego miejsca.

��Co chcesz zrobi�? � spyta� nied�wied�.

Lyra ze�lizgn�a si� z jego grzbietu i stwierdzi�a, �e nie mo�e usta� na nogach. Twarz mia�a zesztywnia�a z zimna, a nogi dr��ce, przywar�a jednak do futra Iorka i trwa�a tak w bezruchu, p�ki si� troch� nie rozgrza�a.

��W tej wiosce jest dziecko, duch albo co� w tym rodzaju � wyja�ni�a. � Mo�e zreszt� co� innego, nie wiem na pewno. Chc� p�j��, znale�� go i, je�li zdo�am, zabra� do Lorda Faa i pozosta�ych. My�la�am, �e to duch, jednak czytnik symboli powiedzia� mi co�, czego nie zrozumia�am.

��Je�li znajduje si� na dworze � zauwa�y� nied�wied� � lepiej, �eby mia� kryj�wk�.

��Nie s�dz�, aby by� martwy� � ci�gn�a Lyra, chocia� wcale nie by�a tego taka pewna. Aletheiometr da� jej jak�� przedziwn�, a w dodatku alarmuj�c� odpowied�. Jestem przecie� c�rk� Lorda Asriela, pomy�la�a z dum�. A kto znajduje si� pod moimi rozkazami? Pot�ny nied�wied�. Jak�e mog�abym w takiej sytuacji odczuwa� strach?

��Chod�my si� rozejrze� � zaproponowa�a.

Wspi�a si� ponownie na grzbiet zwierz�cia, a ono ruszy�o w d� zbocza: Iorek nie bieg� ju�, raczej kroczy� majestatycznie. Psy z wioski wyczu�y nadej�cie obcych i zacz�y w�ciekle ujada�. Renifery w zagrodzie kr�ci�y si� nerwowo, ich rogi uderza�y o ogrodzenie niczym suche kije. W bezwietrznym powietrzu ka�dy d�wi�k by�o s�ycha� na spor� odleg�o��.

Kiedy dotarli do pierwszych dom�w, Lyra rozejrza�a si� w prawo i w lewo, z trudem wpatruj�c si� w p�mrok, poniewa� Zorza ju� zblad�a, a do wzej�cia ksi�yca pozosta�o jeszcze du�o czasu. Tu i tam, pod grubo pokrytymi �niegiem dachami migota�o �wiat�o, a dziewczynce wydawa�o si�, �e za niekt�rymi szybami widzi blade twarze. Wyobrazi�a sobie, jak bardzo zdziwieni s� ci ludzie, patrz�cy na dziecko jad�ce na wielkim nied�wiedziu.

W �rodku ma�ej wioski, obok pomostu i �nie�nych kopc�w � zapewne wyci�gni�tych na brzeg �odzi � znajdowa� si� pusty plac. Ujadanie ps�w by�o tak og�uszaj�ce, �e zdaniem Lyry obudzi�o wszystkich mieszka�c�w. Nagle otworzy�y si� drzwi i z domu wyszed� m�czyzna z karabinem w r�ku. Jego dajmona w postaci rosomaka, str�caj�c �nieg, wskoczy�a na stert� drew obok drzwi.

Lyra natychmiast zsun�a si� z grzbietu nied�wiedzia i stan�a mi�dzy m�czyzn� a Iorkiem Byrnisonem. Pami�ta�a, �e to w�a�nie ona przekonywa�a nied�wiedzia, �e nie b�dzie mu potrzebny pancerz.

M�czyzna odezwa� si� s�owami, kt�rych dziewczynka nie zrozumia�a. Na szcz�cie Iorek odpowiedzia� w tym samym j�zyku. M�czyzna wyda� z siebie cichy okrzyk strachu.

��S�dzi, �e jeste�my diab�ami � przet�umaczy� Lyrze nied�wied�. � Co mam mu odpowiedzie�?

��Powiedz, �e wprawdzie my nie jeste�my diab�ami, ale mamy przyjaci�, kt�rzy nimi s�. I �e szukamy� dziecka, dziwnego dziecka.

Gdy Iorek prze�o�y� jej s�owa, m�czyzna wskaza� jakie� odleg�e miejsce po prawej stronie i szybko co� doda�.

��Pyta, czy przybyli�my zabra� to dziecko � wyja�ni� nied�wied� � poniewa� oni si� go boj�. Pr�bowali je st�d wywie��, ale ci�gle wraca.

��Powiedz mu, �e zabierzemy je ze sob�, niech jednak wiedz�, �e �le je potraktowali. Gdzie jest dziecko?

M�czyzna odpowiedzia�, gestykuluj�c ze strachem. Lyra ba�a si�, �e przypadkowo wypali z karabinu, kiedy jednak sko�czy� m�wi�, natychmiast pospiesznie wr�ci� do wn�trza domu, zamykaj�c za sob� drzwi. Teraz dziewczynka dostrzeg�a twarze we wszystkich oknach.

��Gdzie jest to dziecko? � spyta�a ponownie.

��W rybiarni � odrzek� Iorek, po czym odwr�ci� si� i zacz�� biec ku brzegowi jeziora.

Lyra pod��y�a za nim. By�a bardzo zdenerwowana. Nied�wied� skierowa� si� do w�skiej, drewnianej budy, co jaki� czas podnosz�c g�ow� i w�sz�c, a kiedy dotar� do drzwi, zatrzyma� si� i powiedzia�:

��Jest tu, w �rodku.

Serce Lyry bi�o tak szybko, �e z trudem mog�a oddycha�. Podnios�a r�k�, chc�c zastuka� do drzwi, uzna�a jednak taki gest za absurdalny, tote� g��boko zaczerpn�a powietrza, aby zawo�a�, ale stwierdzi�a, �e nie wie, co powiedzie�. A w dodatku by�o tak ciemno! Powinna by�a zabra� latarni�

Nie mia�a wyboru, zw�aszcza �e nie chcia�a, aby nied�wied� dostrzeg� jej l�k � musia�a tam wej��. Przypomnia�a sobie, jak Iorek m�wi� o pokonywaniu w�asnego strachu, i postanowi�a przezwyci�y� sw�j l�k. Podnios�a skobel ze sk�ry renifera i mocno poci�gn�a, otwieraj�c z trzaskiem przymarzni�te drzwi. Odgarn�a nog� �nieg, kt�ry zebra� si� w progu, i otworzy�a drzwi na o�cie�. Pantalaimon w postaci gronostaja nie by� zbyt pomocny, biega� w t� i z powrotem po �cie�ce � blady cie� na �niegu � i wydawa� z siebie ciche piski przera�enia.

��Pan, na mi�o�� Bosk�! � wrzasn�a. � Zmie� si� w nietoperza i poszukaj�

Jednak Pantalaimon nie wykona� polecenia ani si� nie odezwa�. Lyra nigdy nie widzia�a, �eby zachowywa� si� w ten spos�b, z wyj�tkiem jednej sytuacji, kiedy wraz z Rogerem w krypcie w Jordanie w�o�yli monety z wizerunkami dajmon�w do niew�a�ciwych czaszek. Teraz by� jeszcze bardziej przera�ony ni� jego w�a�cicielka. Natomiast Iorek Byrnison le�a� blisko drzwi w �niegu i obserwowa� ca�� scen� w milczeniu.

��Wyjd�! � krzykn�a Lyra najg�o�niej, jak mog�a -. Wyjd�!

Nie odpowiedzia� jej �aden d�wi�k. Dziewczynka otworzy�a troch� szerzej drzwi, a zamieniony w kota Pantalaimon wskoczy� jej na rami� i, przytulaj�c si� do niej lamentowa�:

��Odejd�! Nie zostawaj tu! Och, Lyra, chod� st�d! Wracajmy!

Pr�buj�c go uspokoi�, Lyra zda�a sobie jednocze�nie spraw� z faktu, �e Iorek Byrnison wstaje. Odwr�ci�a si�, a wtedy zobaczy�a biegn�c� z wioski posta� z latarni� w d�oni. Kiedy osobnik podbieg� na odleg�o�� g�osu, podni�s� latarni�, o�wietlaj�c w�asn� twarz: by� to starzec o szerokiej, pomarszczonej twarzy i oczach niemal niewidocznych w g�szczu zmarszczek. Jego dajmon� by� arktyczny lis.

M�czyzna odezwa� si�, a Iorek Byrnison przet�umaczy� Lyrze jego s�owa:

��M�wi, �e nie jest to jedyne takie dziecko. Widzia� w lesie wiele podobnych. Czasami szybko umieraj�, czasami nie. Uwa�a, �e ten ma�y jest wyj�tkowo wytrzyma�y. M�wi, �e lepiej by�oby dla niego, gdyby umar�.

��Spytaj, czy mog� po�yczy� latarni� � poprosi�a Lyra.

Nied�wied� przet�umaczy� i m�czyzna wr�czy� dziewczynce latarni�, kiwaj�c energicznie g�ow�. Lyra dosz�a do wniosku, �e przybieg� do nich w�a�nie w tym celu, i podzi�kowa�a mu za fatyg�, a on skin�� g�ow� i cofn�� si�, by by� daleko od niej, od chaty i od nied�wiedzia. Lyr� uderzy�a nag�a my�l: a je�li tym dzieckiem jest Roger? Modli�a si� z ca�� moc�, aby tak nie by�o. Pantalaimon, znowu w postaci gronostaja, przylgn�� do niej; ma�e pazury wbi�y si� g��boko w p�aszcz dziewczynki.

Podnios�a wysoko latarni� i zrobi�a krok do �rodka, a wtedy zobaczy�a, jak� krzywd� robi dzieciom Rada Oblacyjna i na czym polega ofiara, jak� one sk�adaj�.

Przy drewnianym stojaku do suszenia ryb kuli� si� ma�y ch�opiec. Nad nim wisia�y rz�dem wypatroszone, sztywne jak deski filety. Ch�opiec przyciska� do piersi kawa�ek ryby, r�wnie kurczowo, jak Lyra trzyma�a Pantalaimona: obiema r�kami, mocno, przy sercu. Przytula� kawa�ek suszonej ryby � poniewa� nie mia� dajmona! Grobale odci�li mu go! To w�a�nie by�o �rozdzielenie� i tak w�a�nie wygl�da�o �oderwane� dziecko.

W pierwszej chwili Lyra chcia�a odwr�ci� si� i uciec albo zwymiotowa�. Ludzka istota pozbawiona dajmona by�a dla niej jak kto� bez twarzy albo z rozci�tymi �ebrami i wydartym sercem: by�o to co� nienaturalnego i niesamowitego, co�, co nale�a�o do �wiata nocnych koszmar�w, a nie do codziennego, normalnego �ycia.

Lyra przytuli�a do siebie Pantalaimona. Zakr�ci�o jej si� w g�owie, poczu�a md�o�ci i zimny pot na ciele.

��Ratter � odezwa� si� ch�opiec. � Macie moj� Ratter?

Dziewczynka nie mia�a w�tpliwo�ci, kogo ma na my�li.

��Nie � odpar�a. Jej g�os wyra�a� s�abo�� i przera�enie, kt�re odczuwa�a. Potem spyta�a: � Jak si� nazywasz?

��Tony Makarios � odrzek�. � Gdzie moja Ratter?

��Nie wiem� � zacz�a dziewczynka, po czym z trudem prze�kn�a �lin�, aby opanowa� md�o�ci. � Grobale� � Nie mog�a jednak doko�czy� zdania, musia�a bowiem wyj�� z szopy. Usiad�a w �niegu � sama, cho� oczywi�cie niezupe�nie sama, poniewa� zawsze by� z ni� Pantalaimon, wi�c tak naprawd� nigdy nie bywa�a samotna. Och, gdyby kto� zabra� go jej, tak jak temu ma�emu ch�opcu odebrano jego Ratter, sta�aby si� najgorsza rzecz na �wiecie! Lyra u�wiadomi�a sobie, �e szlocha, Pantalaimon tak�e kwili�. Oboje bardzo �a�owali p�ch�opca i wsp�czuli mu. Nagle Lyra wsta�a.

��Chod� tu! � zawo�a�a dr��cym g�osem. � Tony, wyjd�. Zabierzemy ci� w bezpieczne miejsce.

W rybiarni co� si� poruszy�o, po czym w drzwiach pojawi� si� ch�opiec; nadal �ciska� w d�oni suszon� ryb�. Ubrany by� do�� ciep�o � w watowany, pikowany p�aszcz ze wzmocnionego jedwabiu w�glowego i futrzane buty, kt�re wydawa�y si� zniszczone i nie najlepiej na niego pasowa�y. Na zewn�trz, w jaskrawszym �wietle dochodz�cym z bladych smug Zorzy i pokrytej �niegiem ziemi, wygl�da� jeszcze bardziej �a�o�nie ni� w �rodku.

Mieszkaniec wioski, kt�ry przyni�s� latarni�, odszed�szy na kilka jard�w, zawo�a� co� do nich.

��M�wi, �e musisz zap�aci� za ryb� � wyja�ni� dziewczynce Iorek Byrnison.

Lyra chcia�a rozkaza� nied�wiedziowi, aby od razu zabi� m�czyzn�, jednak powstrzyma�a si� i powiedzia�a:

��Zabieramy dziecko na ich pro�b�. Niech za to zap�ac� t� jedn� ryb�.

Nied�wied� przet�umaczy�. M�czyzna wymamrota� co�, ale d�u�ej si� nie spiera�. Lyra postawi�a latarni� na �niegu, wzi�a p�ch�opca za r�k� i podprowadzi�a go do nied�wiedzia. Malec szed� bezradnie, nie okazuj�c strachu przed ogromnym bia�ym zwierz�ciem, kt�re sta�o tak blisko, a kiedy Lyra pomog�a mu si� usadowi� na grzbiecie Iorka, powiedzia� jedynie:

��Nie wiem, gdzie jest moja Ratter.

��My r�wnie� tego nie wiemy, Tony � odpar�a Lyra. � Ale dowiemy si� I ukarzemy Grobal�w. Obiecuje ci, �e to zrobimy! Iorku, mog� z nim usi���?

��M�j pancerz jest o wiele ci�szy ni� para dzieci � odrzek� tylko.

Dziewczynka wdrapa�a si� wi�c na grzbiet nied�wiedzia, usiad�a za Tonym, i ch�opiec przylgn�� do d�ugiego sztywnego futra zwierz�cia. Pantalaimon usadowi� si� wewn�trz kaptura swej pani, ciep�y, bliski i przepe�niony lito�ci�. Lyra wiedzia�a, �e mia� ochot� wyci�gn�� �apk� i przytuli� ma�e p�dziecko, poliza� je, pog�adzi� i rozgrza�, tak jak zrobi�aby dajmona ch�opca. Jednak powszechnie obowi�zuj�ce tabu uniemo�liwia�o taki gest.

Opu�cili wiosk� i ruszyli w g�r� ku wzg�rzu. Mieszka�cy wioski, jawnie okazuj�c strach i ulg�, patrzyli jak ma�a dziewczynka i wielki bia�y nied�wied� zabieraj� straszliwie okaleczone stworzenie.

Lyra przez jaki� czas odczuwa�a na przemian md�o�ci i wsp�czucie; na szcz�cie zwyci�y�a lito�� i dziewczynka otoczy�a ramionami ma�e, chude cia�o ch�opca i przez ca�� drog� podtrzymywa�a go, aby nie spad�. Powrotna podr� by�a o wiele trudniejsza, jednak mimo wszystko mija�a szybciej, chocia� by�o bardzo zimno. Iorek Byrnison by� niezmordowany, a Lyra dobrze trzyma�a si� na grzbiecie nied�wiedzia. Zmarzni�ty ch�opczyk w jej ramionach by� tak lekki, �e z �atwo�ci� mog�a go ochrania�, cho� r�wnocze�nie wydawa� si� ca�kowicie bezwolny, siedzia� sztywno i bezw�adnie.

Od czasu do czasu odzywa� si�.

��Co powiedzia�e�? � spyta�a w pewnej chwili Lyra.

��Pytam, czy Ratter b�dzie wiedzia�a, gdzie jestem?

��Ta-ak, z pewno�ci�. Znajdzie ci� albo my znajdziemy j�. Trzymaj si� teraz mocno, Tony. Ju� niedaleko�

Nied�wied� bieg� susami naprz�d. P�ki nie dogonili Cygan�w, Lyra nie mia�a poj�cia, jak bardzo jest zm�czona. Sanie w�a�nie zatrzyma�y si�, aby da� odpocz�� psom, i nagle Lyr� otoczyli przyjaciele: Ojciec Coram, John Faa, Lee Scoresby. Wszyscy rzucili si� gwa�townie, by pom�c jej zsi���, a p�niej wycofali si� w milczeniu, gdy zobaczyli dziecko, kt�re przyjecha�o z Lyr�. Dziewczynka by�a tak zesztywnia�a, �e nie mog�a nawet rozlu�ni� ramion, kt�rymi otacza�a ch�opca, i John Faa �agodnie odci�ga� od siebie dwoje dzieci, a potem podni�s� Lyr� i zdj�� z grzbietu nied�wiedzia.

��Na Boga mi�osiernego, c� to jest? � zapyta�. � Lyro, dziecko, kogo znalaz�a�?

��Wo�aj� na niego Tony � wymamrota�a zmarzni�tymi ustami. � Odci�to jego dajmon�. Tak w�a�nie post�puj� z dzie�mi Grobale.

Przera�eni m�czy�ni cofn�li si�, jednak w tym momencie ku zaskoczeniu znu�onej Lyry odezwa� si� nied�wied�, strofuj�c wszystkich.

��Wstyd�cie si�! Pomy�lcie, na co ta dziewczynka si� powa�y�a! Nie wiem, czy rzeczywi�cie jeste�my o tyle od niej tch�rzliwsi, ale nie wypada tak jawnie okazywa� strachu. Wstyd�cie si�.

��Masz racj�, Iorku Byrnisonie � o�wiadczy� John Faa i odwr�ci� si�, aby wyda� polecenia. � Rozpalcie ognisko i zagrzejcie troch� zupy. Dla obojga. Ojcze Coramie, czy tw�j sza�as jest gotowy?

��Tak, Johnie. Przyprowad�cie Lyr�, aby si� ogrza�a�

��I ch�opca � doda� kto� inny. � Na pewno mo�e zje�� i ogrza� si�, mimo �e�

Lyra chcia�a powiedzie� Johnowi Faa o czarownicach, wszyscy byli jednak bardzo zaj�ci, a ona straszliwie zm�czona. W ci�gu kilku chwil zaja�nia�o �wiat�o latarni, uni�s� si� dym z p�on�cych drew, postacie spieszy�y w r�nych kierunkach, a dziewczynka poczu�a lekkie uszczypni�cie w ucho z�b�w gronostaja-Pantalaimona, po czym ockn�a si�. O par� cali od swej twarzy dostrzeg�a nied�wiedzi pysk.

��Czarownice � szepn�� Pantalaimon. � Zawo�a�em Iorka.

��Och, tak � mrukn�a Lyra. � Iorku, dzi�kuj� ci �e zabra�e� mnie do wioski i z powrotem. Mog� zapomnie�, �e mia�am powiedzie� Johnowi Faa o czarownicach, wi�c prosz� ci�, zr�b to za mnie.

Us�ysza�a, �e nied�wied� si� zgadza, a potem ponownie zapad�a w zas�u�ony sen.

Ojca Corama i Johna Faa bardzo martwi�o, �e nie mieli �adnych wiadomo�ci o pani Coulter, starali si� jednak, by Lyra nie wiedzia�a, jak mocno si� niepokoj�. Nie przypuszczali, �e dziewczynka tak�e si� martwi, ba�a si� bowiem pani Coulter i cz�sto o niej my�la�a. Zaakceptowa�a fakt, �e Lord Asriel jest jej ojcem, nigdy jednak nie mia�a zamiaru zmieni� swego stosunku do matki. Powodem jej z�ego samopoczucia by� dajmon pani Coulter, z�ota ma�pa, do kt�rej Pantalaimon czu� obrzydzenie i kt�ra � dziewczynka by�a co do tego przekonana � grzeba�a w jej rzeczach i z pewno�ci� znalaz�a aletheiometr.

Lyra by�a �cigana; zdawa�a sobie z tego spraw� i uwa�a�a, �e g�upot� by�oby my�le� inaczej. Wyra�nym tego dowodem by� szpieguj�cy insekt.

Kiedy jednak wr�g ich zaatakowa�, nie by�a nim pani Coulter. Cyganie planowali post�j, aby da� odpocz�� psom, naprawi� par� sa� i przygotowa� bro� do szturmu na Bolvangar. John Faa mia� nadziej�, �e Lee Scoresby zdo�a znale�� wystarczaj�c� ilo�� gazu ziemnego, aby nape�ni� mniejszy z dw�ch balon�w, a potem wznie�� si� nim i polecie� na zwiady. Jednak aeronauta � kt�ry zna� si� na zmianach pogody tak dobrze jak �eglarze � podejrzewa�, �e nadchodzi mg�a. I mia� niestety racj�, poniewa� natychmiast gdy si� zatrzymali, otoczy�a ich mg�a g�sta jak mleko i Lee Scoresby o�wiadczy�, �e balonu nic nie b�dzie wida�. Nie pozosta�o mu wi�c nic innego, jak poprzesta� na sprawdzeniu sprz�tu, chocia� by� przekonany, �e wszystko i tak jest w porz�dku.

A wtedy nagle z ciemno�ci wylecia� grad strza�.

Od razu dosi�g�y trzech Cygan�w, kt�rzy skonali tak cicho, �e nikt niczego nie us�ysza� i dopiero gdy ich cia�a upad�y z ha�asem na psi zaprz�g i le�a�y nieruchomo, najbli�ej stoj�cy zauwa�yli, �e co� si� dzieje. Jednak wtedy by�o ju� za p�no, poniewa� za�wista�y kolejne strza�y. Kilku m�czyzn spojrza�o w g�r�. Zaskoczy� ich szybki, nieregularny stukot � odg�osy strza� uderzaj�cych w drewno lub w zamarzni�te p��tno.

Pierwszy zareagowa� John Faa i zacz�� wykrzykiwa� rozkazy z sa� znajduj�cych si� w �rodku zaprz�g�w. Jego ludzie natychmiast ruszyli, by wype�ni� polecenia, cho� r�ce mieli zgrabia�e, a nogi zesztywnia�e. Wtedy z ciemno�ci wylecia� kolejny grad strza� i wielu �miertelnie ugodzonych Cygan�w pad�o na ziemi�.

Lyra znajdowa�a si� na otwartej przestrzeni i nad jej g�ow� przelatywa�y strza�y. Pantalaimon zmieni� si� w lamparta, tote� us�ysza� strza�� lec�c� w kierunku dziewczynki i w odpowiednim momencie przewr�ci� Lyr� na ziemi�, dzi�ki czemu unikn�a �mierci. �cieraj�c �nieg z powiek, dziewczynka przeturla�a si� na bok i usi�owa�a zobaczy�, co si� wok� niej dzieje. Wydawa�o jej si�, �e w p�mroku wszystko wr�cz kipi od zamieszania i dr�y od ha�asu. Us�ysza�a pot�ny ryk Iorka Byrnisona i chrz�st jego pancerza, kiedy pancerny nied�wied� wyskoczy� z sa� i ruszy� do walki; natychmiast rozleg�y si� ludzkie krzyki, zwierz�ce warczenie oraz odg�osy bitwy. Najg�o�niejsze by�y krzyki przera�onych Cygan�w i ryk atakuj�cego, rozw�cieczonego nied�wiedzia.

Kim byli napastnicy? Lyra nie by�a w stanie ich dostrzec. Aby broni� sa�, jej towarzysze w panice biegali wok� zaprz�g�w, ale w ten spos�b (zauwa�y�a to nawet dziewczynka) jedynie wystawiali si� na cel. W grubych r�kawicach trudno im by�o strzela� z karabin�w. Lyra us�ysza�a zaledwie cztery czy pi�� strza��w, natomiast �wist strza� by� niemal nieprzerwany i z ka�d� minut� coraz wi�cej m�czyzn pada�o na ziemi�.

Och, Johnie Faa, pomy�la�a udr�czona dziewczynka. Nie przewidzia�e� takiej sytuacji, a ja ci w �aden spos�b nie pomog�am!

Nie by�o jednak czasu na robienie sobie wyrzut�w, poniewa� nagle do uszu Lyry dotar�o g�o�ne warkni�cie Pantalaimona i inny dajmon zaatakowa� go i powali� tak gwa�townie, �e dziewczynka zupe�nie straci�a oddech, a potem czyje� r�ce si�gn�y po ni� i podnios�y, st�umi�y jej krzyk okropnie cuchn�cymi r�kawicami, przerzuci�y j� w powietrzu w inne ramiona, kt�re z powrotem mocno pchn�y j� w �nieg. By�a oszo�omiona i pozbawiona tchu, bola�o j� ca�e cia�o. Kto� poci�gn�� j� za ramiona, niemal wyrywaj�c je ze staw�w, zwi�za� nadgarstki i naci�gn�� jej na g�ow� kaptur, aby st�umi� wrzaski, poniewa� dziewczynka krzycza�a przera�liwie:

��Iorku! Iorku Byrnisonie! Pom� mi!

Czy nied�wied� j� s�ysza�? Nie wiedzia�a; napastnicy przerzucali j� z miejsca na miejsce, a� w ko�cu spocz�a na jakiej� twardej p�aszczy�nie, kt�ra nagle zacz�a si� przechyla� i ko�ysa� jak sanie. Do uszu dziewczynki dociera�y jeszcze odg�osy walki. S�ysza�a ryk Iorka Byrnisona, kt�ry jednak coraz bardziej cich�, podczas gdy ona le�a�a z wykr�conymi ramionami na nier�wnej powierzchni i szlocha�a z gniewu i strachu. G�osy wok� niej przemawia�y w jakim� dziwacznym j�zyku.

��Pan! � sapn�a.

��Jestem tutaj, cii� pomog� ci oddycha�. Nie ruszaj si�.

Jego mysie �apki tak d�ugo szarpa�y kaptur, a� usta dziewczynki wyswobodzi�y si�. Lyra natychmiast g��boko zaczerpn�a lodowatego powietrza.

��Kim oni s�? � szepn�a.

��Wygl�daj� jak Tatarzy. Zdaje mi si�, �e kt�ry� z nich trafi� Johna Faa.

��Nie�

��Widzia�em, jak kr�l pada�. A przecie� powinien by� przygotowany na taki atak. Wiesz o tym�

��Ale� trzeba mu by�o pom�c! Powinni�my obserwowa� aletheiometr!

��Cicho. Udawaj, �e jeste� nieprzytomna.

Rozleg� si� �wist smagaj�cego bicza i skowyt pop�dzanych ps�w. S�dz�c po szarpni�ciach i podskokach, Lyra wywnioskowa�a, �e poruszaj� si� bardzo szybko, i chocia� wyt�y�a s�uch, nie dos�ysza�a ju� niemal �adnych odg�os�w bitwy, jedynie st�umione z powodu odleg�o�ci odg�osy strza��w, a potem ju� tylko zgrzyty, p�d powietrza i tupot psich �ap biegn�cych po �niegu.

��Zabior� nas do Grobal�w � szepn�a.

Od razu obojgu przysz�o na my�l s�owo �oderwany� i Lyra poczu�a ogromny strach, a Pantalaimon mocno si� do niej przytuli�.

��B�d� walczy� � o�wiadczy�.

��Ja r�wnie�. Pozabijam ich.

��Tak samo post�pi Iorek, kiedy si� dowie. Rozetrze ich na proch.

��Jak daleko jeste�my od Bolvangaru?

Pantalaimon nie wiedzia�.

Jechali prawdopodobnie nieca�y dzie�. Po tak d�ugim czasie cia�o dziewczynki by�o bardzo obola�e i zdr�twia�e. Nagle pojazd nieco zwolni� i kto� gwa�townym ruchem �ci�gn�� jej kaptur.

Podnios�a oczy na szerok� azjatyck� twarz w kapturze z futra rosomaka, o�wietlon� migotliwym �wiat�em lampy. W czarnych oczach m�czyzny pojawi�y si� b�yski zadowolenia, zw�aszcza kiedy spod p�aszcza Lyry wy�lizgn�� si� Pantalaimon w postaci gronostaja i z prychni�ciem obna�y� bia�e z�by. Dajmona m�czyzny, du�y gruby rosomak, warkn�a, ale Pantalaimon si� nie cofn��.

Azjata chwyci� Lyr� pod pachy, posadzi� i opar� o brzeg sa�. Dziewczynka ci�gle zsuwa�a si� na boki, poniewa� nadal mia�a zwi�zane za plecami r�ce, tote� m�czyzna uwolni� jej d�onie i zamiast tego zwi�za� nogi w kostkach.

Poprzez padaj�cy �nieg i g�st� mg�� Lyra zauwa�y�a, jak ogromnym osobnikiem jest napastnik, podobnie zreszt� jak siedz�cy na przedzie sa� poganiacz. Obaj z �atwo�ci� utrzymywali r�wnowag� w saniach i wida� by�o, �e w przeciwie�stwie do Cygan�w s� w tej krainie bardzo zadomowieni.

M�czyzna odezwa� si�, ale dziewczynka niczego nie zrozumia�a. Zagada� w innym j�zyku, r�wnie� bez rezultatu. W ko�cu odezwa� si� �aman� angielszczyzn�.

��Twoje imi�?

Pantalaimon zje�y� si� ostrzegawczo i Lyra od razu wiedzia�a, co chcia� jej przekaza�. Najwyra�niej ci ludzie nie wiedzieli, kim jest ich zdobycz! Nie porwali jej, poniewa� by�a c�rk� pani Coulter. W takim razie mo�e wcale nie pracuj� dla Grobal�w.

��Lizzie Brooks � odpar�a.

��Lizi Brugz � powt�rzy� Azjata. � Zabieramy ci� w mi�e miejsce. Tam by� mi�e ludzie.

��Kim jeste�cie?

��Samojedzi. �owcy.

��Dok�d mnie zabieracie?

��Mi�e miejsce. Mi�e ludzie. Masz panserbjorna?

��Dla ochrony.

��Niedobry! Ha, nied�wied� niedobry! Dostali�my ci� i tak!

Roze�mia� si� g�o�no. Lyra zapanowa�a nad sob� i nic nie odpowiedzia�a.

��Kto tamci ludzie? � spyta� po chwili m�czyzna, wskazuj�c w kierunku, z kt�rego przybyli.

��Kupcy.

��Kupcy� Czym handlowa�?

��Futrami, spirytusem � odpar�a. � Tytoniem.

��Sprzedaj� tyto�, kupuj� futra?

��Tak.

M�czyzna rzek� co� do swojego towarzysza, kt�ry odpowiedzia� mu kr�tko. Przez ca�y czas sanie p�dzi�y naprz�d. Lyra podci�gn�a si� wy�ej i pr�bowa�a zobaczy�, dok�d si� kieruj�; niestety bezskutecznie, �nieg bowiem pada� g�sto, a niebo by�o ciemne. Za bardzo zmarz�a, aby przygl�da� si� d�u�ej, wi�c po�o�y�a si� ponownie. Wiedzia�a, co my�li Pantalaimon, a on s�ysza� jej my�li. Starali si� nie wpada� w panik�, jednak my�l, �e John Faa nie �yje, nie dawa�a im spokoju. A co si� sta�o z Ojcem Coramem? I czy Iorek zabi� pozosta�ych Samojed�w? Czy Cyganie kiedykolwiek zdo�aj� j� znale��?

Po raz pierwszy zacz�a si� troch� nad sob� u�ala�.

Min�o sporo czasu. M�czyzna potrz�sn�� j� za rami�, a potem wr�czy� kawa�ek suszonego reniferowego mi�sa. Cuchn�o i by�o twarde, jednak Lyra odczuwa�a wielki g��d, a poza tym mi�so by�o syc�ce. �uj�c je, poczu�a si� nieco lepiej. Powoli wsun�a r�k� pod futro i upewni�a si�, �e aletheiometr znajduje si� na swoim miejscu, a potem ostro�nie wyj�a puszk� z insektem i wsun�a za cholew� futrzanego buta. Pantalaimon w postaci myszy wpe�z� tam r�wnie�, zepchn�� puszk� jak najni�ej i ukry� pod sztylp� ze sk�ry renifera.

Dziewczynka zamkn�a oczy. Strach wyczerpa� j� do cna i wkr�tce zapad�a w niespokojny sen. Obudzi�a si�, kiedy ruch sa� nagle sta� si� �agodniejszy. Gdy otworzy�a oczy, dostrzeg�a nad sob� migaj�ce �wiat�a, kt�re wyda�y jej si� tak o�lepiaj�ce, �e musia� naci�gn�� kaptur, zanim mog�a powt�rnie spojrze�. Jej cia�o by�o bardzo zesztywnia�e i zzi�bni�te, zdo�a�a si� jednak troch� podci�gn�� i zobaczy�, �e sanie jad� szybko mi�dzy szeregiem wysokich s�upk�w; na ka�dym znajdowa�o si� jaskrawe anbaryczne �wiat�o. Dziewczynce uda�o si� r�wnie� zauwa�y�, �e min�wszy otwart� metalow� bram� na ko�cu alei �wiate�, wjechali na pusty obszar przypominaj�cy rynek, aren� lub sportowe boisko. Teren by� idealnie p�aski, bia�y i szeroki na oko�o sto jard�w. Okala� go wysoki metalowy p�ot.

Sanie zatrzyma�y si� po drugiej stronie placu przed niskim budynkiem, a raczej szeregiem niskich budynk�w mocno przysypanych �niegiem. Lyra nie mia�a pewno�ci, wydawa�o jej si� jednak, �e s� to domy po��czone tunelami. W pobli�u sta� gruby metalowy maszt, kt�ry co� jej przypomina�, chocia� dziewczynka nie potrafi�aby powiedzie� co.

Zanim zdo�a�a dok�adniej przyjrze� si� otoczeniu, m�czyzna w saniach przeci�� powr�z kr�puj�cy jej kostki i poci�gn�� j� mocno. W tym czasie poganiacz krzycza� na psy, usi�uj�c je uciszy�. W budynku oddalonym o kilka jard�w otworzy�y si� drzwi i pojawi�o si� w nich anbaryczne �wiat�o, �wiec�ce niczym reflektor.

Napastnik Lyry, nie puszczaj�c sznura, popchn�� j� naprz�d niczym trofeum i co� powiedzia�. Stoj�ca w drzwiach posta� w watowanym skafandrze ze wzmocnionego jedwabiu odpowiedzia�a w tym samym j�zyku, a wtedy dziewczynka dostrzeg�a twarz osobnika: nie by� Samojedem ani Tatarem, wygl�da� raczej jak Uczeni z Jordana. Wpatrzy� si� w ni�, a potem � z wielk� uwag� � w Pantalaimona.

Samojed przem�wi� znowu, a cz�owiek z Bolvangaru spyta� Lyr�:

��M�wisz po angielsku?

��Tak � odpar�a.

��Czy tw�j dajmon zawsze ma t� posta�?

C� za nieoczekiwane pytanie! Lyra gapi�a si� na m�czyzn�, niezdolna udzieli� odpowiedzi. Pantalaimon jednak zareagowa� po swojemu, zmieniwszy si� w soko�a, potem zerwa� si� z ramienia swej pani i rzuci� na dajmon� m�czyzny, wielkiego �wistaka, kt�ry szybkim ruchem pacn�� �ap� Pantalaimona, a nast�pnie splun��, podczas gdy dajmon dziewczynki ko�owa� w powietrzu.

��Rozumiem � powiedzia� m�czyzna bardzo zadowolonym tonem.

Pantalaimon wr�ci� na rami� Lyry.

Samojedzi patrzyli wyczekuj�co na m�czyzn� z Bolvangaru, a� ten skin�� g�ow� i zdj�� r�kawice, by si�gn�� do kieszeni. Wyj�� z niej sakiewk� i odliczy� tuzin ci�kich monet, kt�re w�o�y� w r�k� �owcy.

Azjaci przeliczyli pieni�dze, a potem starannie je schowali, podzieliwszy si� r�wno po po�owie. Nast�pnie nie ogl�daj�c si� ju�, wsiedli do sa�. Poganiacz trzasn�� batem i krzykn�� na psy, po czym odjechali po szerokim bia�ym placu, w stron� alei �wiate�. Sanie nabra�y pr�dko�ci i w ko�cu Samojedzi znikn�li w ciemno�ciach.

M�czyzna znowu otworzy� drzwi.

��Wchod� szybko � przynagli�. � Tu jest ciep�o i przyjemnie. Nie st�j na tym zimnie. Jak si� nazywasz?

M�wi� jak Anglik, bez �adnego akcentu, kt�ry Lyra mog�aby rozpozna�. Jego g�os skojarzy� si� dziewczynce z lud�mi, kt�rych spotyka�a u pani Coulter: wp�ywowymi, bystrymi i wykszta�conymi.

��Lizzie Brooks � odpar�a.

��Wejd�, Lizzie. Dobrze tu o ciebie zadbamy, nie martw si�.

Wydawa� si� bardziej zmarzni�ty ni� ona, mimo �e Lyra sp�dzi�a na zewn�trz tak d�ugi czas. Niecierpliwi� si�, chc�c znowu znale�� si� w cieple. Dziewczynka zdecydowa�a si� gra� na zw�ok�, udaj�c t�p� i ospa�� oci�ga�a si� wi�c i pow��czy�a nogami, gdy wchodzi�a do budynku przez wysoki pr�g.

Drzwi by�y podw�jne, dzieli�a je szeroka przestrze�, aby nie ucieka�o zbyt du�o ciep�ego powietrza. Kiedy Lyra i m�czyzna przeszli przez wewn�trzne drzwi, dziewczynka poczu�a gor�co niemal niemo�liwe do zniesienia, tote� natychmiast rozpi�a futro i odrzuci�a kaptur.

Znajdowali si� teraz w pomieszczeniu o powierzchni oko�o o�miu st�p kwadratowych. Korytarz rozwidla� si� na prawo i lewo, a przed Lyr� sta�o co� w rodzaju pulpitu rejestracyjnego, jakie znajduj� si� w szpitalach. Ca�y hol by� mocno o�wietlony, b�yszcza�y l�ni�ce bia�e powierzchnie i nierdzewna stal. W powietrzu unosi�a si� znajoma wo� bekonu i kawy, a tak�e s�aby szpitalny zapach. Ze wszystkich �cian dochodzi� dziwny szum, niemal zbyt cichy, by go us�ysze�, jednak taki, do kt�rego trzeba przywykn��, inaczej cz�owiek mo�e oszale�.

Siedz�cy przy uchu Lyry Pantalaimon, obecnie w postaci szczyg�a, wyszepta�:

��Udawaj t�p� i ospa��. B�d� naprawd� �lamazarna i nierozgarni�ta.

Doro�li patrzyli na ni�. Poza m�czyzn�, kt�ry j� wprowadzi�, by� tam drugi � ubrany w bia�y fartuch � oraz kobieta w stroju piel�gniarki.

��To Angielka � powiedzia� pierwszy m�czyzna. � Zdaje si�, �e od kupc�w.

��Czy to byli zwykli �owcy? Wszystko odby�o si� tak jak zawsze?

��To samo plemi�, o ile wiem. Siostro Claro, mog�aby� si� ni� zaj��?

��Oczywi�cie, doktorze. Chod� ze mn�, moja droga � poleci�a piel�gniarka i Lyra pos�usznie pod��y�a za ni�.

Sz�y kr�tkim korytarzem. Po prawej stronie znajdowa�o si� kilkoro drzwi, po lewej sto��wka, z kt�rej dochodzi� szcz�k no�y i widelc�w, szmer g�os�w oraz dolatywa�y intensywniejsze zapachy gotowanych potraw. Lyrapodejrzewa�a, �e piel�gniarka jest mniej wi�cej w tym samym wieku, co pani Coulter. By�a energiczna i zr�czna, a jednocze�nie wydawa�a si� zupe�nie niewra�liwa, by�aby w stanie zszy� ran� albo zmieni� banda� ale z pewno�ci� nigdy nie potrafi�aby opowiedzie� dziecku bajki. Jej dajmonem (kiedy Lyra to zauwa�y�a, przeszed� j� dreszcz) by� ma�y, bia�y, weso�y pies (po chwili dziewczynka nie pami�ta�a, dlaczego jego widok tak j� zmrozi�).

��Jak si� nazywasz, moja droga? � spyta�a piel�gniarka, otwieraj�c ci�kie drzwi.

��Lizzie.

��Tylko Lizzie?

��Lizzie Brooks.

��A ile masz lat?

��Jedena�cie.

Lyrze m�wiono, �e jest niska jak na sw�j wiek. Nigdy przedtem fakt ten nie mia� dla niej znaczenia, teraz jednak�e dosz�a do wniosku, �e odm�adzaj�c si� wobec obcych, ma wi�ksz� szans� pokaza� Lizzie jako os�bk� bardziej nie�mia��, nerwow� i niezbyt rozgarni�t�. Dla podkre�lenia tych cech, kiedy wesz�a do sali, wzdrygn�a si�, pozoruj�c l�k.

Oczekiwa�a pyta�, sk�d pochodzi i jak si� tu znalaz�a, tote� przygotowa�a sobie odpowiedzi. Okaza�o si� jednak, �e piel�gniarce brakuje nie tylko wyobra�ni, pozbawiona by�a r�wnie� ciekawo�ci. Czemu si� jednak dziwi�? Wszak Bolvangar znajdowa� si� daleko od Londynu, a dzieci przybywa�y tu przez ca�y czas. Dajmon siostry Clary, kt�ry truchta� krok w krok za ni�, by� dok�adnie taki sam jak ona: energiczny i niczym nie zainteresowany.

W sali, do kt�rej wesz�y, znajdowa� si� tapczan, st�, dwa krzes�a, szuflady na akta, szklana szafka z lekarstwami i banda�ami oraz umywalka. Gdy znalaz�y si� w �rodku, piel�gniarka natychmiast wzi�a od Lyry wierzchnie okrycie i rzuci�a je na l�ni�c� pod�og�.

��Zdejmij reszt�, moja droga � powiedzia�a. � Sprawdzimy szybko, czy jeste� czysta i zdrowa, czy nie masz odmro�e� lub si�c�w, a potem znajdziemy jakie� �adne czyste ubranie. P�jdziesz tak�e pod prysznic � doda�a, poniewa� dziewczynka nie przebiera�a si� i nie my�a od kilku dni, co trudno by�o ukry� w ciep�ym pomieszczeniu.

Pantalaimon zatrzepota� skrzyd�ami na znak protestu, ale Lyra powstrzyma�a go gniewnym spojrzeniem. Jej dajmon usadowi� si� wi�c na tapczanie na czas, gdy jedna po drugiej spada�y cz�ci stroju Lyry, ku jej oburzeniu i wstydowi. Postanowi�a jednak zachowywa� si� jak uleg�e, g�upiutkie dziecko.

��Od�� r�wnie� t� sakiewk� na pieni��ki, Lizzie � doda�a piel�gniarka, po czym sama odwi�za�a jej od pasa woreczek z aletheiometrem. Zamierza�a go rzuci� na stos wraz z innymi rzeczami Lyry, ale zatrzyma�a si�, wyczuwaj�c ostr� kraw�d� aletheiometru.

��Co to jest? � spyta�a i rozwin�a ceratk�.

��To tylko taka zabawka � odpar�a Lyra. � Jest moja.

��Tak, tak, nikt ci jej nie odbierze, moja droga � stwierdzi�a siostra Clara, rozwijaj�c czarny aksamit. � Jest naprawd� �adna, wygl�da jak kompas. Ale nie mo�esz jej wzi�� pod prysznic � powiedzia�a, odk�adaj�c aletheiometr i rozsuwaj�c jedwabn� zas�onk� kabiny prysznicowej.

Lyra niech�tnie wsun�a si� pod strumie� ciep�ej wody i namydli�a, a Pantalaimon w tym czasie usadowi� si� na karniszu. Oboje wiedzieli, �e nie powinien by� zbyt weso�y czy �wawy, poniewa� dajmony os�b t�pych s� r�wnie ospa�e jak ich w�a�ciciele. Kiedy Lyra umy�a si� i wytar�a, piel�gniarka zmierzy�a jej temperatur�, zajrza�a w oczy, uszy i gard�o, potem zmierzy�a jej wzrost i umie�ci�a na wadze, wreszcie sporz�dzi�a notatk� na tabliczce. P�niej wr�czy�a dziewczynce pi�am� i szlafrok. By�y czyste i dobrej jako�ci, tak jak p�aszcz Tony�ego Makariosa, jednak wygl�da�y � podobnie jak jego rzeczy � na u�ywane. Lyra poczu�a si� bardzo nieswojo.

��To nie moje � zauwa�y�a.

��Zgadza si�, moja droga. Twoje rzeczy trzeba b�dzie porz�dnie upra�.

��Dostan� je z powrotem?

��S�dz�, �e tak. Tak, na pewno.

��Co to za miejsce?

��Nazywamy je Stacj� Do�wiadczaln�.

Odpowied� ta jej nie wystarczy�a, przypuszcza�a jednak, �e kto� taki jak Lizzie Brooks nie domaga�by si� dodatkowych informacji, nie zapyta�a wi�c o nic wi�cej; w�o�y�a otrzyman� pi�am� i szlafrok.

��Chc� z powrotem moj� zabawk� � powiedzia�a stanowczo, gdy ju� si� ubra�a.

��We� j�, moja droga � odpar�a piel�gniarka. � Mo�e jednak wola�aby� dosta� mi�ego we�nianego nied�wiadka? Albo �adn� lalk�?

Otworzy�a szuflad�, gdzie le�a�o kilka mi�kkich zabawek, kt�re wygl�da�y jak zw�oki. Lyra zmusi�a si�, by sta� przez kilka sekund i udawa�, �e si� zastanawia, po czym wyj�a szmacian� lalk� z du�ymi, pustymi oczyma. Nigdy nie mia�a lalki, ale wiedzia�a, co nale�y zrobi�, i przycisn�a j� powolnym ruchem do piersi.

��A co z moj� sakiewk�? � spyta�a. � Lubi� w niej trzyma� moj� zabawk�.

��We� j� wi�c, moja droga � powiedzia�a siostra Clara, wype�niaj�c jaki� r�owy formularz.

Lyra podci�gn�a pi�am� i zawi�za�a nieprzemakalny woreczek doko�a talii.

��Co z moim p�aszczem i butami? � zapyta�a � I moimi r�kawicami oraz innymi rzeczami?

��Wyczy�cimy je dla ciebie � odruchowo odpar�a kobieta.

Wtedy zadzwoni� telefon. W czasie, gdy piel�gniarka rozmawia�a, Lyra pochyli�a si� szybko, odnalaz�a puszk� z insektem i w�o�y�a j� do woreczka z aletheiometrem.

��Chod�, Lizzie � powiedzia�a piel�gniarka, odk�adaj�c s�uchawk�. � Damy ci co� do jedzenia. Przypuszczam, �e jeste� g�odna.

Lyra pod��y�a za siostr� Clar� do sto��wki. Sta� tam tuzin okr�g�ych bia�ych stolik�w, pokrytych okruchami i lepkimi k�kami w miejscach, gdzie niechlujnie stawiano szklanki z napojami. Brudne talerze i sztu�ce le�a�y na stalowym w�zku. Pomieszczenie pozbawione by�o okien, jednak iluzj� �wiat�a i przestrzeni dawa�a jedna �ciana z ogromnym zdj�ciem pokazuj�cym tropikaln� pla��, z pogodnie niebieskim niebem, bia�ym piaskiem i palmami kokosowymi.

M�czyzna, kt�ry odebra� j� od Samojed�w, wzi�� tac� z okienka.

��Jedz � powiedzia�.

Nie by�o potrzeby si� g�odzi�, wi�c Lyra ze smakiem zjad�a gulasz i t�uczone ziemniaki. Potem by�y brzoskwinie z puszki i lody. Kiedy jad�a, m�czyzna i piel�gniarka rozmawiali cicho przy drugim stoliku, a gdy dziewczynka sko�czy�a, piel�gniarka przynios�a jej szklank� gor�cego mleka i zabra�a tac�.

M�czyzna podszed� do jej stolika i usiad� naprzeciwko. Jego dajmona, �wistak, nie by�a tak oboj�tna i niczym nie zainteresowana jak pies siostry Clary, siedzia�a jednak uprzejmie na ramieniu swego w�a�ciciela. Obserwowa�a wszystko w milczeniu i przys�uchiwa�a si� rozmowie.

��No, Lizzie � spyta�. � Najad�a� si�?

��Tak, dzi�kuj�.

��Chcia�bym, �eby� mi powiedzia�a, sk�d pochodzisz? Potrafisz odpowiedzie� na to pytanie?

��Z Londynu � odpar�a.

��A co robisz tak daleko na p�nocy?

��Jecha�am z moim ojcem � wymamrota�a. Mia�a oczy spuszczone, unikaj�c wzroku �wistaka, i pr�bowa�a przybra� min�, jak gdyby zaraz chcia�a si� rozp�aka�.

��Z ojcem? Rozumiem. A co on porabia w tej cz�ci �wiata?

��Handluje. Przybyli�my tu z �adunkiem tytoniu z Nowej Danii i kupowali�my futra.

��Czy tw�j ojciec by� sam?

��Nie. Z moimi wujami i kilkoma innymi m�czyznami � odrzek�a wymijaj�co, poniewa� nie mia�a poj�cia, co powiedzia� m�czy�nie samojedzki �owca.

��Dlaczego ojciec zabra� ci� w t� podr�, Lizzie?

��Poniewa� dwa lata temu zabra� mojego brata i obieca�, �e zabierze mnie nast�pnym razem, wi�c ci�gle go prosi�am, a� w ko�cu si� zgodzi�.

��A ile masz lat?

��Jedena�cie.

��No dobrze. C�, jeste� ma�� szcz�ciar�. �owcy, kt�rzy ci� znale�li, przywie�li ci� w najlepsze z mo�liwych miejsc.

��Wcale mnie nie znale�li � zauwa�y�a z pow�tpiewaniem. � Odby�a si� walka. By�o ich wielu i mieli strza�y�

��Och, to nieprawda. S�dz�, �e oddali�a� si� od grupy twojego ojca i zgubi�a�. By�a� sama. Ci my�liwi znale�li ci� i przywie�li wprost tutaj. W�a�nie to si� zdarzy�o, Lizzie.

��Widzia�am walk� � upiera�a si�. � Strzelali z �uk�w i� Chcieli mojego ojca� � doda�a g�o�niej i poczu�a, �e zaczyna p�aka�.

��Hm, jeste� tu ca�kiem bezpieczna. Zostaniesz tu p�ki po ciebie nie przyjedzie � oznajmi� lekarz.

��Ale widzia�am, jak strzelali!

��Ach, wydawa�o ci si�. To si� cz�sto zdarza w dotkliwym ch�odzie, Lizzie. Zasn�a� i mia�a� z�e sny, a teraz nie potrafisz oddzieli� prawdy od koszmaru. Nie martw si�, nie by�o �adnej walki. Tw�j ojciec jest ca�y i zdrowy. Teraz b�dzie ci� szuka� i wkr�tce tu przyjedzie jest to bowiem jedyne zamieszkane miejsce w odleg�o�ci setek mil. C� to b�dzie za niespodzianka dla niego, gdy zobaczy, �e nic ci si� nie sta�o! Teraz siostra Clara zabierze ci� do sypialni, gdzie spotkasz kilka innych dziewczynek i ch�opc�w, kt�rzy dok�adnie tak jak ty zgubili si� na tym pustkowiu. Id� wi�c spa�, a rano odb�dziemy kolejn� pogaw�dk�.

Lyra wsta�a, �ciskaj�c kurczowo lalk�. Pantalaimon wskoczy� na rami� swej pani, a piel�gniarka otworzy�a drzwi, aby ich wyprowadzi�.

Przechodzi�y przez kolejne korytarze i dziewczynka by�a ju� rzeczywi�cie zm�czona i tak �pi�ca, �e stale ziewa�a i ledwie by�a w stanie podnosi� stopy w otrzymanych od piel�gniarki we�nianych bamboszach. Pantalaimon tak�e opada� z si�, wi�c zmieni� si� w mysz i usadowi� wewn�trz kieszeni szlafroka dziewczynki. Lyra dostrzeg�a jeszcze tylko rz�d ��ek, wiele dzieci�cych twarzy, poduszk�, a potem zasn�a.

Lyra nie lubi�a zbyt wiele rozmy�la�, by�a dzieckiem praktycznym i optymistycznie nastawionym do �wiata, ale nie grzeszy�a wyobra�ni�. Gdyby j� mia�a, z pewno�ci� nie mog�aby my�le� powa�nie, �e istnieje szansa uratowania Rogera i ucieczki z Bolvangaru. Gdyby jednak dopuszcza�a tak� mo�liwo��, natychmiast znalaz�aby wiele przeszk�d, z kt�rych powodu taka akcja skazana by by�a na niepowodzenie. Do�wiadczony k�amca wcale nie musi mie� du�ej wyobra�ni; w gruncie rzeczy, wielu z nich w og�le jej nie ma i dlatego w�a�nie potrafi� k�ama� w tak przekonuj�cy spos�b.

W ka�dym razie uwi�ziona przez Rad� Oblacyjn� Lyra wcale si� o siebie nie martwi�a; w�a�ciwie nie obawia�a si� tak�e o los Cygan�w. Byli przecie� dobrymi �o�nierzami. Pantalaimon powiedzia� wprawdzie, �e widzia�, jak Samojedzi zastrzelili Johna Faa, m�g� si� jednak pomyli� albo cyga�ski kr�l zosta� jedynie ranny. M�wi�a sobie, �e pechowo si� sta�o, �e wpad�a w r�ce azjatyckich �owc�w, ale by�a pewna, i� Cyganie z pewno�ci� wkr�tce przyb�d� j� uratowa�. A gdyby im si� to nie uda�o, powtarza�a sobie, z pewno�ci� nic nie powstrzyma Iorka Byrnisona przed wydostaniem jej st�d. Wtedy polec� balonem Lee Scoresby�ego do Svalbardu i uratuj� Lorda Asriela.

Dla Lyry rozwi�zanie ca�ej sytuacji by�o w�a�nie takie proste.

Tote� gdy nast�pnego ranka przebudzi�a si� w sypialni, przepe�nia�a j� ciekawo�� i by�a gotowa na wszystko co mia� przynie�� dzie�. Chcia�a te� zobaczy� Rogera, a �ci�le rzecz bior�c � pragn�a zobaczy� go pierwsza, zanim on j� dostrze�e.

Nie czeka�a d�ugo. Dzieci, �pi�ce w kilku sypialniach budzi�y o godzinie wp� do si�dmej opiekuj�ce si� nimi piel�gniarki. Dzieci my�y si�, ubiera�y i sz�y grupami na �niadanie do sto��wki.

I tam w�a�nie by� Roger.

Siedzia� z pi�cioma innymi ch�opcami przy stoj�cym tu� przy drzwiach stole. Kolejka do okienka, gdzie wydawano posi�ek, przechodzi�a tu� obok niego, tote� Lyra w odpowiednim momencie uda�a, �e upuszcza chusteczk� i kuca, by j� podnie��, pochylaj�c si� nisko obok krzes�a swego przyjaciela, a wtedy Pantalaimon odezwa� si� do dajmony Rogera, Salcilii.

Mia�a posta� zi�by i zatrzepota�a skrzyd�ami tak gwa�townie, �e dajmon Lyry musia� si� zmieni� w kota i skoczy� na ni�, aby zmusi� j� do szeptu. Takie nag�e ataki lub utarczki mi�dzy dzieci�cymi dajmonami by�y na szcz�cie na porz�dku dziennym, tote� nikt nie zwr�ci� wi�kszej uwagi na ptaka i jego prze�ladowc�, jednak twarz Rogera od razu zblad�a. Lyra nigdy nie widzia�a nikogo tak bladego. Ch�opiec podni�s� oczy na Lyr�, patrz�c� na niego oboj�tnie i wynio�le, i rumieniec powr�ci� mu na policzki, a na twarzy malowa�y si� nadzieja, podniecenie i rado��. Na szcz�cie Pantalaimon potrz�sn�� mocno Salcili�, powstrzymuj�c tym sposobem Rogera przed okrzykiem powitania i radosnym podskokiem na widok towarzyszki zabaw z Jordana.

Lyra odwr�ci�a wzrok, zachowuj�c si� tak lekcewa��co, jak tylko potrafi�a, i potoczy�a oczyma po swoich nowych przyjaci�kach, zostawiaj�c Pantalaimona, aby wyja�ni�, co trzeba, dajmonie Rogera. Cztery dziewczynki wzi�y tace z p�atkami kukurydzianymi i grzankami, usiad�y razem i tworz�c �cis�� grupk�, kt�ra nie zamierza�a do siebie dopu�ci� nikogo innego, zacz�y plotkowa�. Nie mo�na utrzyma� wielkiej grupy dzieci w jednym miejscu przez d�ugi czas, nie wyznaczaj�c im do wykonania wielu zada�, wi�c w pewnym sensie Bolvangar prowadzono jak szko��. W rozk�adzie zaj�� by�a gimnastyka i r�nego rodzaju �sztuki�. Ch�opcy i dziewcz�ta przebywali oddzielnie z wyj�tkiem przerw i posi�k�w, tote� Lyra dopiero p�niej, po p�toragodzinnych lekcjach szycia, prowadzonych przez jedn� z piel�gniarek, mia�a okazj� porozmawia� z Rogerem. Spotkanie musia�o jednak�e wygl�da� naturalnie, co stanowi�o pewn� trudno��. Wszystkie dzieci w Bolvangarze by�y mniej wi�cej w tym samym wieku; w tym okresie ch�opcy i dziewczynki trzymaj� si� oddzielnie, a przedstawiciele jednej p�ci jawnie lekcewa�� p�e� przeciwn�.

Okazja do rozmowy ponownie nadarzy�a si� w sto��wce, kiedy dzieci wesz�y si� napi� i zje�� ciastka. Lyra wys�a�a Pantalaimona w postaci muchy, aby porozmawia� ze Salcili� na �cianie obok ich stolika, podczas gdy ona i Roger spokojnie siedzieli w oddzielnych grupkach. Trudno by�o rozmawia�, gdy uwaga dajmona skupiona by�a na czym� innym, wi�c Lyra pi�a mleko z ponur�, buntownicz� min�. Po�ow� swego umys�u ws�uchiwa�a si� w rozmow� mi�dzy dajmonami i niemal nie s�ysza�a, o czym m�wi� jej towarzyszki, ale w pewnej chwili dotar�o do niej, �e dziewczynka z jasnymi w�osami wymawia znajome nazwisko. Gdy Lyra je us�ysza�a, bezwiednie usiad�a wyprostowana. By�o to nazwisko Tony�ego Makariosa. Kiedy uwaga Lyry skierowa�a si� ku blondynce, Pantalaimon musia� przerwa� szeptan� konwersacj� z dajmon� Rogera a Lyra i Roger ws�uchali si� w rozmow� na temat zaginionego ch�opca.

��A ja wiem, dlaczego go zabrali � szepn�a blondynka do zebranych blisko niej dzieci. � Bo jego dajmon si� nie zmienia�a. Oni my�leli, �e on jest starszy, ni� na to wygl�da� albo ni� mu si� wydawa�o. Prawda jest jednak taka, �e dajmona Tony�ego nie zmienia�a si� zbyt cz�sto poniewa� on nie my�la� za wiele. Nie by� zbyt bystry, ja raz widzia�am, jak si� zmieni�a� Mia�a na imi� Ratter

��Dlaczego oni tak bardzo si� interesuj� dajmonami? � spyta�a Lyra.

��Tego nikt nie wie � odpar�a blondynka.

��Ja wiem � odezwa� si� jeden z ch�opc�w, kt�rzy przys�uchiwali si� rozmowie. � Zabijaj� nasze dajmony, a potem patrz�, czy prze�yjemy.

��Dlaczego robi� to samo z kolejnymi dzie�mi? � spyta� kto�.

��Wystarczy�oby spr�bowa� raz, nieprawda�?

��Ja naprawd� wiem, co robi� � stwierdzi�a pierwsza dziewczynka.

Skupi�a teraz na sobie uwag� wszystkich. Poniewa� jednak dzieci nie chcia�y, aby przedstawiciele personelu dowiedzieli si�, o czym rozmawiaj�, musia�y przybra� dziwne, na wp� niedba�e, oboj�tne miny, mimo �e s�ucha�y z zach�ann� ciekawo�ci�.

��Sk�d? � spyta�o kt�re� z dzieci.

��By�am z Tonym, kiedy po niego przyszli. Siedzieli�my w magazynie bielizny � wyja�ni�a.

Zarumieni�a si� mocno. Prawdopodobnie spodziewa�a si� szyderstw i docink�w, ale nikt si� nie odezwa�. Wszystkie dzieci by�y smutne i �adne si� nawet nie u�miechn�o.

Dziewczynka kontynuowa�a:

��Siedzia� cicho, a potem wesz�a piel�gniarka, ta o bardzo spokojnym g�osie, i powiedzia�a: �Chod�, Tony, wiem, �e tam jeste�, chod�, nie skrzywdzimy ciꅔ. �Co si� stanie?�, spyta�, a ona odpar�a: �Po prostu po�o�� ci� spa� a potem zrobimy ci ma�� operacj�, po kt�rej obudzisz si� ca�y i zdr�w�. Tony jednak nie wierzy�. M�wi��

��Otwory! � krzykn�� kto�. � Dr��� otwory w naszych g�owach jak Tatarzy! Za�o�� si�!

��Cicho b�d�! Co jeszcze powiedzia�a piel�gniarka? � wtr�ci�o si� inne dziecko. W tym momencie zebra�o si� ich wok� stolika ponad tuzin. Dajmony tak samo mocno jak ich w�a�ciciele pragn�y pozna� odpowied� na to pytanie. Wszyscy czekali w napi�ciu, natarczywi i z szeroko otwartymi oczyma.

��Tony chcia� wiedzie�, co zamierzaj� zrobi� z Ratter � podj�a blondynka. � A piel�gniarka odpar�a: �Nic, tak�e b�dzie spa�a, dok�adnie tak jak w nocy, gdy �picie oboje�. Tony powiedzia�: �Zamierzacie j� zabi�, prawda? Wiem, �e tak jest. Wszyscy wiemy, co tu si� dzieje�. Piel�gniarka odpar�a: �Nie, oczywi�cie, �e nie. To tylko zabieg. Naprawd� ma�e ci�cie. To by ci� nawet nie zabola�o, ale dla pewno�ci wolimy ci� u�pi�.

W ca�ej sali panowa�a teraz cisza. Nadzoruj�ca piel�gniarka wysz�a na moment, a kuchenne okienko by�o zamkni�te, tote� nikt ich nie m�g� us�ysze�.

��Jakiego rodzaju ci�cie? � spyta� jaki� ch�opiec.

M�wi� cicho przera�onym g�osem. � Czy powiedzia�a, co to za ci�cie?

��Nie, powiedzia�a tylko: �Sprawi ono, �e staniesz si� doro�lejszy�. Doda�a, �e wszyscy musz� si� temu podda� i ze z tego w�a�nie powodu dajmony doros�ych nie zmieniaj� postaci tak jak nasze. �e je przycinaj�, by ustali� jeden i ten sam kszta�t na zawsze, i �e w ten spos�b stajemy si� dojrzali.

��Ale�

��Czy to znaczy�

���e niby wszyscy doro�li mieli to ci�cie?

��A co z�

Nagle wszystkie g�osy umilk�y, jak gdyby tak�e uci�te i wszystkie oczy zwr�ci�y si� na drzwi. Sta�a w nich siostra Clara, jak zwykle uprzejma, �agodna i energiczna, obok niej natomiast zobaczyli m�czyzn� w bia�ym fartuchu, kt�rego Lyra wcze�niej nie widzia�a.

��Bridget McGinn � powiedzia�.

Blondynka wsta�a, dr��c i przyciskaj�c do piersi dajmona w postaci wiewi�rki.

��S�ucham, prosz� pana � odezwa�a si� ledwie s�yszalnym g�osem.

��Dopij sw�j nap�j i chod� z siostr� Clar� � o�wiadczy�. � Reszta dzieci niech biegnie do swoich klas.

Dzieci pos�usznie postawi�y kubki na w�zku z nierdzewnej stali, a nast�pnie wysz�y w milczeniu. Na Bridget McGinn nie patrzy� nikt poza Lyr�, kt�ra dostrzeg�a, �e twarz blondynki jest blada ze strachu.

Reszt� przedpo�udnia dziewczynki sp�dzi�y na gimnastyce. W Stacji znajdowa�a si� ma�a sala gimnastyczna, poniewa� trudno by�oby �wiczy� na dworze podczas d�ugiej nocy polarnej. Dzieci pod nadzorem piel�gniarki na zmian� gra�y tam lub wykonywa�y �wiczenia.

Uformowano zespo�y i zacz�a si� zabawa pi�k�, a Lyra, kt�ra nigdy tak nie gra�a, pocz�tkowo nie bardzo wiedzia�a, co robi�. Poniewa� jednak by�a szybka i wysportowana, a poza tym posiada�a wrodzone cechy przyw�dcze, wkr�tce zda�a sobie spraw�, �e znajduje w tej zabawie spor� przyjemno��. Krzyki dzieci oraz wrzaski i piski dajmon�w wype�ni�y ma�� sal� gimnastyczn�, a Lyra szybko zapomnia�a, jak wiele z�a j� otacza. Taki zreszt� by� cel tych �wicze�.

W porze obiadu, kiedy dzieci znowu sta�y w kolejce do sto��wki, Lyra poczu�a, �e Pantalaimon cmoka na znak, �e rozpozna� znajom� osob�. Dziewczynka odwr�ci�a si� i tu� za sob� zobaczy�a Billy�ego Cost�.

��Roger m�wi� mi, �e tu jeste� � mrukn�� ch�opiec.

��Jedzie tu tw�j brat, John Faa i ca�a grupa Cygan�w � powiedzia�a. � Zabior� ci� do domu.

Billy niemal�e krzykn�� g�o�no z rado�ci, zdo�a� jednak zmieni� krzyk w kaszel.

��Masz mnie nazywa� Lizzie � doda�a Lyra. � Nie zwracaj si� do mnie moim prawdziwym imieniem. I musisz mi powiedzie� wszystko, co wiesz o tym miejscu.

Usiedli przy stoliku we tr�jk� z Rogerem. Spotkanie w porze obiadowej wydawa�o si� �atwiejsze, poniewa� dzieci przez ca�y czas chodzi�y mi�dzy stolikami i kuchennym okienkiem, a sto��wka by�a zat�oczona. W�r�d szcz�ku no�y, widelc�w i talerzy Billy i Roger opowiedzieli Lyrze to, czego si� dowiedzieli. Billy us�ysza� od jednej z piel�gniarek, �e dzieci, kt�re przesz�y operacj�, zabierane s� cz�sto do burs po�o�onych dalej na po�udnie; mog�o to t�umaczy�, dlaczego Tony Makarios by� sam w lesie ko�o wioski. A Roger mia� do powiedzenia co� jeszcze bardziej interesuj�cego.

��Znalaz�em kryj�wk� � oznajmi� z dum�.

��Co takiego? Gdzie?

��Widzisz ten obrazek� � mia� na my�li du�e zdj�cie tropikalnej pla�y. � Je�li spojrzysz w g�rny prawy r�g, zobaczysz p�yt� sufitow��

Sufit sk�ada� si� z wielkich prostok�tnych p�yt umieszczonych w ramie z metalowych listew, a r�g p�yty po�o�onej nad obrazkiem lekko si� wygina�.

��Zauwa�y�em to � wyja�ni� Roger � i przysz�o mi do g�owy, �e z innymi mo�e by� podobnie, zacz��em je podnosi� i okaza�o si�, �e wszystkie s� lu�ne. Mo�na je zdj��. Ja i jeden ch�opiec, zanim go zabrali, sprawdzili�my pewnej nocy sufit w naszej sypialni i stwierdzili�my, �e nad p�ytami znajduje si� wolna przestrze�. Mo�na si� wczo�ga� do �rodka�

��Mo�na si� czo�ga� po suficie? Jak daleko?

��Nie wiem. Przeszli�my tylko kawa�ek. S�dzili�my, �e kiedy nadejdzie pora, b�dziemy si� tam mogli ukry�, chocia� obawiam si�, �e i tak by nas znale�li.

Lyrze sufit skojarzy� si� nie z kryj�wk�, a raczej z drog� ucieczki. Pomy�la�a, �e jest to najciekawsza informacja, jak� us�ysza�a od chwili przybycia tutaj. Niestety w tym momencie musia�a przerwa� rozmow� z ch�opcami, poniewa� jeden z lekarzy zastuka� w st� �y�eczk� i zacz�� m�wi�.

��S�uchajcie, dzieci � powiedzia�. � S�uchajcie uwa�nie. Cz�sto musimy tu �wiczy� alarm przeciwpo�arowy. Bardzo wa�ne, �eby�my wszyscy w przypadku zagro�enia ubrali si� odpowiednio i bez paniki dotarli na zewn�trz. Odb�dziemy wi�c dzi� po po�udniu pr�bny alarm. Kiedy zabrz�czy dzwonek, przerwijcie wasze zaj�cia i wype�niajcie polecenia stoj�cej najbli�ej was osoby doros�ej. Pami�tajcie, w kt�r� stron� zostaniecie skierowani, poniewa� je�li rzeczywi�cie wybuchnie po�ar, w�a�nie w tamtym kierunku powinni�cie p�j��.

Niez�y pomys�, mrukn�a do siebie Lyra, my�l�c, �e mo�e uda jej si� jako� wykorzysta� t� sytuacj�.

Podczas pierwszej cz�ci popo�udnia Lyr� i cztery inne dziewczynki badano na obecno�� Py�u. Lekarze nie wyja�nili im, co robi�, ale �atwo by�o si� domy�li�. Dziewczynki wprowadzano jedn� po drugiej do laboratorium. Fakt ten oczywi�cie przerazi� je wszystkie. Jak�e by�oby to straszne, pomy�la�a Lyra, gdybym teraz straci�a �ycie i to bez najmniejszej okazji do walki! Najwyra�niej jednak nie zamierzano jej jeszcze podda� operacji.

��Chcemy dokona� pewnych pomiar�w � wyt�umaczy� lekarz.

Lyra zauwa�y�a, �e wszyscy doro�li w Bolvangarze byli bardzo do siebie podobni, niemal nie do rozr�nienia. M�czy�ni wygl�dali prawie identycznie w bia�ych fartuchach, z notesami i o��wkami, a kobiety wydawa�y si� siostrami � wszystkie mia�y na sobie piel�gniarskie uniformy i charakteryzowa�y si� osobliw�, spokojn� uprzejmo�ci�.

��Mierzono mnie wczoraj � zaprotestowa�a Lyra.

��Ale dzi� dokonujemy innych pomiar�w. Sta� na tej metalowej p�ycie� Och, najpierw zdejmij buty. Je�li chcesz, trzymaj swojego dajmona. Patrz przed siebie o tak, na to zielone �wiate�ko. Grzeczna dziewczynka.

Co� b�ysn�o. Lekarz kaza� Lyrze odwraca� twarz w r�ne strony, raz w lewo, raz w prawo i za ka�dym razem co� trzaska�o i b�yska�o.

��Dobrze. Teraz podejd� do tej maszyny i w�� r�k� w rur�. Obiecuj�, �e nic ci si� nie stanie. Wyprostuj palce. W�a�nie tak.

��Co w�a�ciwie mierzycie? � spyta�a. � Py�?

��Kto ci powiedzia� o Pyle?

��Jedna z dziewczynek, nie znam jej imienia. Powiedzia�a, �e wsz�dzie otacza nas Py�. Ja nie jestem brudna, przynajmniej tak s�dz� Wczoraj bra�am prysznic.

��Och, to jest innego rodzaju Py�. Nie mo�na go zobaczy� w zwyk�y spos�b. To szczeg�lny rodzaj� Teraz zaci�nij pi�� Dobrze. Tak. Pomacaj wok� siebie, znajdziesz tam uchwyt� Masz go? Trzymaj. Grzeczna ma�a. W�� drug� r�k� w ten sam spos�b� Po�� j� na tym mosi�nym kloszu. Dobrze. �wietnie. Teraz poczujesz lekkie mrowienie. Nie martw si�, to tylko pr�d anbaryczny o bardzo niskim nat�eniu�

Pantalaimon, w postaci �bika, kr��y� podejrzliwie i ostro�nie wok� aparatury. Wraca� i ociera� si� o Lyr�.

Do tej pory dziewczynka by�a przekonana, �e jeszcze nie zamierzaj� jej podda� operacji i �e jej kamufla� jako Lizzie Brooks jest bezpieczny, zaryzykowa�a wi�c pytanie.

��Dlaczego odcinacie ludziom dajmony?

��Co? Kto ci naopowiada� takich rzeczy?

��Ta dziewczynka, nie znam jej imienia. Powiedzia�a, �e odcinacie dzieciom dajmony.

��Nonsens�

M�czyzna wygl�da� na wstrz��ni�tego jej pytaniem.

��Zabieracie jedno po drugim i dzieci te nigdy nie wracaj� � ci�gn�a Lyra. � Dlatego te� niekt�re osoby uwa�aj�, �e je zabijacie, inne natomiast twierdz� co� odmiennego� A ta dziewczynka m�wi�a mi, �e odcinacie�

��To nieprawda. Kiedy zabieramy dzieci, oznacza to i� nadszed� czas, aby si� przenios�y w inne miejsce. Po prostu dorastaj�. Obawiam si�, �e twoja przyjaci�ka trwo�y si� bez powodu. Niepotrzebnie! Nawet o czym� takim nie pomy�leli�my. A kim jest ta m�oda os�bka?

��Przyjecha�am zaledwie wczoraj, nie pozna�am jeszcze imion �adnych dzieci.

��Jak wygl�da?

��Nie pami�tam. Mia�a chyba br�zowe w�osy� jasnobr�zowe� mo�e� Nie wiem.

Lekarz rozmawia� cicho z piel�gniark�. Podczas gdy konferowali, Lyra obserwowa�a ich dajmony. Dajmonem piel�gniarki by� �adny ptak, dok�adnie tak samo grzeczny i pozbawiony ciekawo�ci jak pies siostry Clary, natomiast dajmona lekarza by�a wielk�, oci�a�� �m�. Oba trwa�y w niemal ca�kowitym bezruchu. Nie spa�y, poniewa� ptak b�yska� oczyma, a czu�ki �my porusza�y si� flegmatycznie, ale nie by�y o�ywione, tak jak Lyra zreszt� podejrzewa�a. No c�, pomy�la�a, mo�e naprawd� niczym si� nie niepokoj� i mo�e nie s� niczego ciekawe�

Lekarz nagle wr�ci� i badanie trwa�o dalej. Dziewczynka i Pantalaimon zostali oddzielnie zwa�eni, lekarz patrzy� na Lyr� przez jaki� ekran, zmierzy� cz�stotliwo�� uderze� jej serca, umie�ciwszy j� pod ma�� dysz�, z kt�rej wydobywa� si� syk i zapach przypominaj�cy �wie�e powietrze.

W po�owie jednego z test�w zacz�� g�o�no brz�cze� dzwonek, dzwonienie nie ustawa�o.

��Alarm przeciwpo�arowy � oznajmi� z westchnieniem lekarz. � No dobrze, Lizzie, id� za siostr� Betty.

��Ale wszystkie okrycia s� na dole w budynku sypialnianym, doktorze, a ona nie mo�e wyj�� na dw�r w takim stroju. Powinny�my chyba najpierw p�j�� po rzeczy, jak pan s�dzi?

M�czyzna najwyra�niej si� zdenerwowa�, �e przerwano mu eksperyment; zirytowany strzeli� palcami.

��Zdawa�o mi si�, �e zosta�a pani przeszkolona, moja droga � odpar�. � Jak mo�na w taki spos�b traktowa� ludzi pracy?!

��Kiedy przyjecha�am wczoraj � powiedzia�a Lyra pomocnie � siostra Clara w�o�y�a moje rzeczy do szafy w pierwszej sali, do kt�rej wesz�y�my. To bardzo blisko. Mog�abym je zabra�.

��Dobry pomys�! � ucieszy�a si� piel�gniarka. � W takim razie, pospieszmy si�.

Ledwie t�umi�c rado��, Lyra posz�a za piel�gniark� do sali, gdzie odnalaz�a swoje rzeczy: futro, getry, buty i w�o�y�a je szybko, podczas gdy piel�gniarka ubiera�a si� w skafander ze wzmocnionego jedwabiu.

Potem pospiesznie wysz�y na zewn�trz. Po rozleg�ym terenie przed g��wnymi budynkami kr�ci�o si� mniej wi�cej sto os�b, doros�ych i dzieci, niekt�rzy byli podnieceni, inni rozgniewani, wi�kszo�� � zdezorientowana.

��Widzicie? � spyta� kt�ry� z doros�ych. � Warto by�o to zrobi� cho�by po to, aby sobie wyobrazi�, jaki chaos zapanowa�by, gdyby naprawd� wybuch� po�ar.

Kto� dmucha� w gwizdek i macha� r�koma, nikt jednak nie zwraca� na niego wi�kszej uwagi. Lyra dostrzeg�a Rogera i skin�a na niego. Roger szarpn�� Billy�ego Cost� za rami� i wkr�tce ca�a tr�jka spotka�a si� po�r�d biegaj�cych dzieci.

��Nikt nie zauwa�y, je�li si� troch� oddalimy i rozejrzymy � zaproponowa�a Lyra. � Policzenie wszystkich zabierze im ca�e wieki, mo�emy zreszt� p�niej powiedzie�, �e poszli�my po prostu za kim� innym i zgubili�my si�.

Poczekali, a� doro�li skieruj� si� w inn� stron�, a potem Lyra zgarn�a troch� �niegu, ubi�a w lu�n�, sypk� kule i nie celuj�c, cisn�a ni� w t�um. W jednej chwili wszystkie dzieci posz�y w jej �lady i w powietrzu �miga�y �niegowe kulki. Krzyki i dzieci�cy �miech ca�kowicie zag�uszy�y wrzaski doros�ych, kt�rzy pr�bowali ponownie zapanowa� nad grup�, a wtedy dziewczynka i dwaj ch�opcy skr�cili za r�g, znikaj�c wszystkim z pola widzenia.

�nieg by� tak g�sty, �e nie mogli si� szybko porusza�, nie mia�o to jednak znaczenia, i tak bowiem nikt za nimi nie szed�. Lyra, Roger i Billy wspi�li si� na zakrzywiony dach jednego z tuneli i znale�li na nieznanym sobie terenie. W ksi�ycowej po�wiacie regularne wzg�rki i doliny wygl�da�y osobliwie; pod czarnym niebem ca�y �wiat by� obsypany biel� i o�wietlony przez lampy, kt�re otacza�y pusty obszar.

��Czego szukamy? � spyta� Billy.

��Nie wiem. Ale chocia� si� rozejrzyjmy � odpar�a Lyra i poprowadzi�a ch�opc�w do przysadzistego, masywnego budynku stoj�cego nieco na uboczu. Na rogu �wieci�o anbaryczne �wiate�ko o ma�ej mocy.

Gwar z ty�u by� nadal g�o�ny, chocia� nieco odleglejszy. Najwyra�niej dzieci skorzysta�y ze swobody i Lyra mia�a nadziej�, �e b�d� si� bawi� jak najd�u�ej. Obesz�a budynek, szukaj�c okna. Jego dach znajdowa� si� zaledwie mniej wi�cej siedem st�p nad ziemi�; w przeciwie�stwie do innych dom�w, budynek ten nie mia� zadaszonego tunelu, kt�ry ��czy�by go ze Stacj�.

Lyra nie znalaz�a okna, ale dostrzeg�a drzwi. Widnia� na nich wymalowany czerwonymi literami napis: WST�P SUROWO WZBRONIONY.

Dziewczynka zamierza�a w�a�nie podj�� pr�b� otwarcia drzwi, ale zanim nacisn�a klamk�, Roger powiedzia�:

��Patrzcie! Ptak! Albo�

�Albo� oznacza�o w�tpliwo��, stworzenie bowiem, kt�re run�o z czarnego nieba, wcale nie by�o ptakiem, Lyra jednak widzia�a je ju� wcze�niej.

��Dajmon czarownicy!

G�sior l�dowa�, machaj�c wielkimi skrzyd�ami i wzbijaj�c tumany �nie�nego py�u.

��Witam ci�, Lyro � zagai�. � Towarzyszy�em ci a� tutaj, chocia� mnie nie widzia�a�. Czeka�em, aby� wysz�a na dw�r. Co si� dzieje?

Opowiedzia�a mu szybko.

��Gdzie s� Cyganie? � spyta�a. � Czy John Faa jest bezpieczny? Czy odparto Samojed�w?

��Wi�kszo�� Cygan�w jest bezpieczna. John Faa zosta� ranny, chocia� niezbyt powa�nie. Ludzie, kt�rzy ci� tu przywie�li, to �owcy i �upie�cy, cz�sto napadaj�cy podr�nik�w. Potrafi� porusza� si� znacznie szybciej ni� wi�ksze grupy, tote� Cyganie znajduj� si� jeszcze o dzie� drogi st�d.

Dwaj ch�opcy patrzyli ze strachem na g�siora-dajmona i na rozmawiaj�c� z nim Lyr�. Nigdy wcze�niej oczywi�cie nie widzieli dajmona bez w�a�ciciela, a o czarownicach nie wiedzieli zbyt du�o.

��S�uchajcie � powiedzia�a do nich dziewczynka � lepiej id�cie si� rozejrze�. Billy, ty p�jdziesz w tamt� stron�, a ty, Roger, obserwuj miejsce, z kt�rego przyszli�my. Nie jeste�my daleko od nich.

Ch�opcy pobiegli, aby spe�ni� jej polecenia, a wtedy Lyra odwr�ci�a si� ponownie do drzwi.

��Dlaczego chcesz tam wej��? � spyta� g�sior.

��Chodzi o to, czym ci ludzie zajmuj� si� tu, w Bolvangarze. Odcinaj�� � zni�y�a g�os. -�odcinaj� ludziom dajmony. Dzieciom. S�dz�, �e mog� to robi� w�a�nie w tym budynku. A w ka�dym razie na pewno co� tutaj jest i zamierzam sprawdzi�, co to takiego. Tyle �e drzwi s� zamkni�te�

��Mog� je otworzy� � stwierdzi� g�sior i uderzy� raz czy dwa razy skrzyd�ami, wzbijaj�c w g�r� �nieg przy drzwiach, a dziewczynka us�ysza�a zgrzyt obracanego zamka.

��Wchod� ostro�nie � doradzi� dajmon.

Lyra poci�gn�a drzwi ku sobie; otwieraj�c je, odsun�a le��cy �nieg, po czym w�lizgn�a si� do �rodka G�sior-dajmon wszed� za ni�. Pantalaimon by� poruszony i przera�ony, nie chcia� jednak, aby dajmon czarownicy dostrzeg� jego strach, tote� przyfrun�� do piersi Lyry i schroni� si� pod jej futrem.

W chwili, gdy oczy Lyry przyzwyczai�y si� do �wiat�a, dziewczynka zrozumia�a przyczyn� zachowania swego dajmona.

W szeregu szklanych gablotek na p�kach pod �cianami znajdowa�y si� dajmony �oderwanych� dzieci: widmowe kszta�ty kot�w, ptak�w, szczur�w lub innych stworze�; wszystkie by�y bardzo oszo�omione, przera�one i niemal tak s�abo widoczne jak dym.

G�sior wyda� z siebie gniewny okrzyk, a Lyra zawo�a�a do trzymanego kurczowo przy piersi Pantalaimona:

��Nie patrz! Nie patrz!

��Gdzie s� w�a�ciciele tych dajmon�w? � spyta� g�sior, trz�s�c si� z w�ciek�o�ci.

Lyra opowiedzia�a nie�mia�o o swoim spotkaniu z ma�ym Tonym Makariosem i patrzy�a przez rami� na biedne uwi�zione dajmony, kt�re gromadzi�y si� z przodu gablot, przyciskaj�c do szk�a niemal przezroczyste �epki. Lyra s�ysza�a ciche krzyki b�lu i cierpienia. W mrocznym �wietle s�abych anbarycznych �ar�wek by�a w stanie dostrzec, �e na ka�dej gablocie znajduje si� kartka z nazwiskiem. Na jednej z czterech czy pi�ciu pustych gablot widnia� napis: �Tony Makarios�.

��Chc� wypu�ci� te biedne istoty! � krzykn�a szale�czo � Rozbij� szk�o i je wypuszcz�

Rozejrza�a si� wok� za jakim� ci�kim przedmiotem, niczego jednak nie znalaz�a.

��Poczekaj � powiedzia� w�wczas g�sior. By� dajmonem czarownicy, osobnikiem du�o starszym od dziewczynki i silniejszym, musia�a go wi�c pos�ucha�.

��Trzeba zrobi� to w taki spos�b, aby tamci ludzie s�dzili, �e kto� z nich po prostu zapomnia� zamkn�� pomieszczenie na klucz i zostawi� pootwierane klatki � wyja�ni�. � Gdyby zobaczyli st�uczone szk�o i �lady st�p na �niegu, s�dzisz, �e nie znale�liby odpowiedzialnej za to osoby? Jak d�ugo, twoim zdaniem, by�aby� bezpieczna? A musisz przecie� wytrwa� do czasu, a� przyb�d� Cyganie. Teraz zr�b dok�adnie to, co powiem: we� gar�� �niegu, a kiedy dam ci znak, rzu� troch� po kolei na ka�d� klatk�.

Lyra wybieg�a na zewn�trz. Roger i Billy nadal stali na czatach, a z terenu przed budynkami ci�gle dochodzi�y odg�osy pisk�w i �miech�w. Min�o wszak�e dopiero kilka minut.

Dziewczynka obiema r�kami chwyci�a wielk� gar�� lekkiego, sypkiego �niegu, a potem wr�ci�a do ptaka. Rzuci�a troch� �niegu na ka�d� klatk�, a wtedy z gard�a g�siora wydoby�o si� mla�ni�cie i zatrzaski gablot rozwar�y si�.

Kiedy otworzy�a wszystkie klatki, podnios�a przedni� szybk� pierwszej, oswobadzaj�c s�ab� samiczk� wr�bla, kt�ra natychmiast upad�a na ziemi�, poniewa� nie mia�a si�y lata�. G�sior z czu�o�ci� pochyli� si� nad ni� i tr�ci� j� dziobem, a wtedy wr�bel zmieni� si� w mysz, kt�ra s�ania�a si� zak�opotana. Pantalaimon zeskoczy�, aby j� pocieszy�.

Lyra pracowa�a szybko i w kr�tkim czasie wszystkie dajmony znalaz�y si� na wolno�ci. Niekt�re usi�owa�y m�wi�, zebrawszy si� u jej st�p, i nawet pr�bowa�y szarpa� jej sztylpy, chocia� powstrzymywa�o je tabu. Dziewczynka wiedzia�a, dlaczego si� tak zachowuj� � biedne istoty t�skni�y za bliskim, ludzkim ciep�em cia� swoich w�a�cicieli; podobnie jak czasami Pantalaimon, pragn�y, by przycisn�� je do piersi.

��Teraz szybko � poleci� g�sior. � Lyro, musisz pobiec z powrotem i wmiesza� si� w t�um dzieci. B�d� dzielna. Cyganie przyb�d� najszybciej, jak to mo�liwe. Musz� pom�c tym biednym dajmonom odnale�� ich w�a�cicieli� � Podszed� bli�ej i powiedzia� cicho: � Ale nigdy ju� ponownie nie stan� si� jedno�ci�, zostali bowiem roz��czeni na zawsze. Jest to najnikczemniejsza rzecz, jak� kiedykolwiek widzia�em� Nie ma czasu, nie zacieraj wi�c swoich �lad�w. Sam to zrobi�. Pospiesz si�

��Och, poczekaj! Zanim odejd�, prosz�, powiedz mi� Czarownice� lataj�, prawda? Nie �ni�o mi si�, gdy widzia�am je pewnej nocy na niebie?

��Nie, dziecko. Ale dlaczego pytasz?

��Czy mog�yby poci�gn�� balon?

��Bez w�tpienia, lecz�

��Czy Serafina Pekkala tu przyleci?

��Nie ma teraz czasu, aby wyja�nia� polityk� narod�w czarownic. Mamy do czynienia z pot�nymi si�ami, a Serafina Pekkala musi strzec interes�w swego klanu. Nie mo�na jednak pozwoli�, aby rozprzestrzeni�o si� z�o, kt�re dzieje si� tutaj� Lyro, musisz ju� wraca�. Biegnij!

Lyra ruszy�a p�dem, a Roger, kt�ry z szeroko otwartymi oczyma obserwowa�, jak widmowe dajmony wylatuj� z budynku, przedziera� si� w stron� dziewczynki przez g�sty �nieg.

��One s�� Tak jak w krypcie w Jordanie� To dajmony!

��Tak, ale cicho sza. Nie m�w o tym Billy�emu. Nie m�w na razie nikomu. Wracajmy.

Stoj�cy za nimi g�sior uderza� pot�nie skrzyd�ami, zasypuj�c �niegiem �lady, kt�re zostawili. Wok� ptaka zbiera�y si� samotne dajmony; krzycza�y smutno z poczucia straty i t�sknoty. Kiedy g�sior sko�czy� zaciera� �lady but�w, odwr�ci� si� do stada zgromadzonych blisko niego bladych dajmon�w. Przem�wi� do nich, a one, jeden po drugim, zmienia�y postacie (chocia� wida� by�o, �e kosztuje je to bardzo wiele wysi�ku), a� wszystkie sta�y si� ptakami i jak �wie�o opierzone piskl�ta pod��y�y za dajmonem czarownicy. Trzepota�y przy tym skrzyd�ami, upada�y, bieg�y za g�siorem przez �nieg; Wreszcie, z wielkim trudem, unosi�y si� w powietrze, tworz�c nier�wn� lini�; widmowe i upiorne na tle bardzo ciemnego nieba, powoli nabiera�y wysoko�ci. Niekt�re z nich by�y s�abe i chore, a inne nagle traci�y zapa� i zaczyna�y opada� � w takiej sytuacji jednak wspania�y siwy g�sior odwraca� si� i zach�ca� nieszcz�snego dajmona do dalszego lotu. Po d�u�szej chwili ca�y ich klucz znikn�� w g��bokich ciemno�ciach.

Roger szarpa� Lyr� za rami�.

��Szybko! � krzykn��. � S� prawie gotowi.

Ruszyli z powrotem, aby si� przy��czy� do Billy�ego, kt�ry kiwa� do nich zza naro�nika g��wnego budynku. Dzieci by�y zm�czone, a mo�e doros�ym uda�o si� cz�ciowo odzyska� kontrol�, w ka�dym razie ch�opcy i dziewcz�ta stali ju� w nier�wnej kolejce przed g��wnymi drzwiami, poszturchuj�c si� i przepychaj�c. Lyra i jej dwaj towarzysze wy�lizgn�li si� zza rogu i wmieszali w t�um. Zanim si� rozstali, Lyra powiedzia�a:

��Rozpowiedzcie w�r�d ch�opc�w, �e maj� by� w ka�dej chwili gotowi do ucieczki. Zawiadomimy ich, gdzie si� znajduj� ich kurtki i buty, a oni musz� by� przygotowani na natychmiastow� ucieczk�, gdy tylko otrzymaj� sygna�. I niech zachowaj� t� informacj� w absolutnej tajemnicy. Rozumiecie?

Billy skin�� g�ow�, a Roger zapyta�:

��Jaki to b�dzie sygna�?

��Dzwonek alarmu przeciwpo�arowego � odpar�a Lyra. � Kiedy nadejdzie czas, w��cz� go.

Czekali, a� zostan� policzeni. Gdyby ludzie z Rady Oblacyjnej mieli co� wsp�lnego ze szkolnictwem, z pewno�ci� potrafiliby lepiej zaaran�owa� �wiczenia: poniewa� jednak nie podzielono dzieci na grupy, trzeba by�o odczyta� ca�� list� nazwisk i sprawdzi�, czy s� wszyscy, oczywi�cie, listy tej nie przygotowano w porz�dku alfabetycznym. �aden z doros�ych nie umia� r�wnie� utrzyma� w ryzach tak du�ej liczby dzieci. Nadal panowa�o wi�c zamieszanie, mimo �e wszystkie sta�y ju� niemal zupe�nie spokojnie.

Lyra obserwowa�a doros�ych i zauwa�y�a ich �lamazarno��. Jasne by�o, �e sobie nie radz�. Byli niezdarni i opieszali. Zarz�dzili �wiczenia przeciwpo�arowe, ale nie mieli poj�cia, gdzie nale�y przechowywa� okrycia, nie potrafili te� sk�oni� dzieci, by sta�y spokojnie w rz�dach. Dziewczynka dostrzeg�a to wszystko i pomy�la�a, �e mo�e wykorzysta� ich niezaradno��.

Prawie sko�czyli czyta� list�, kiedy znowu co� odci�gn�o ich uwag�. Z punktu widzenia Lyry sta�o si� najgorsze.

Dziewczynka wraz z innymi us�ysza�a nowy d�wi�k. G�owy zebranych zacz�y si� podnosi� i lustrowa� ciemne niebo w poszukiwaniu zeppelina, kt�rego gazowy silnik g�o�no warkota� w nieruchomym powietrzu.

Na szcz�cie nadlatywa� z kierunku przeciwnego ni� ten, w kt�rym odlecia� siwy g�sior, ale by� to jedyny pocieszaj�cy szczeg�.

Maszyna szybko si� zbli�a�a, a w�wczas przez t�um przeszed� szmer podniecenia. Du�y, smuk�y, srebrny obiekt pojawi� si� nad alej� �wiate�, zapali�y si� te� �wiat�a zeppelina od dzioba ku ogonowi, a pod kad�ubem dostrzec mo�na by�o kabin�.

Pilot zmniejszy� pr�dko�� i rozpocz�� skomplikowany manewr obni�ania wysoko�ci. Lyra dowiedzia�a si� teraz, do czegos�u�y� gruby maszt: by� to, rzecz jasna, maszt cumowniczy. Kiedy doro�li wprowadzili dzieci do wn�trza budynku (wszystkie stale odwraca�y si� i obserwowa�y sterowiec), przedstawiciele personelu wspi�li si� po drabinkach na maszt i zacz�li mocowa� liny cumownicze. Silnik rycza�, �nieg wirowa�, unosz�c si� z ziemi, a w oknach kabiny pojawi�y si� twarze pasa�er�w.

Lyra przyjrza�a im si�. Nie by�o mowy o pomy�ce, Pantalaimon ca�ym cia�em przylgn�� do swojej w�a�cicielki, zmieni� si� w �bika i zasycza� nienawistnie, poniewa� w oknie dostrzeg� pi�kn� ciemnow�os� g�ow� pani Coulter; na kolanach matki dziewczynki spoczywa� dajmon w kolorze z�ota.

Lyra natychmiast ukry�a g�ow� pod kapturem z rosomaka i, pow��cz�c nogami, wesz�a przez podw�jne drzwi wraz z innymi dzie�mi. Pomy�la�a, �e b�dzie mia�a p�niej wystarczaj�co du�o czasu, aby si� martwi� o to, co powie, kiedy stanie twarz� w twarz z matk�; wcze�niej czeka�o j� inne zadanie, z kt�rym musia�a sobie poradzi� � trzeba by�o ukry� ubranie tam, sk�d b�dzie mog�a wzi�� je w ka�dej chwili, nie pytaj�c nikogo o pozwolenie.

Na szcz�cie w budynku panowa� chaos. Doro�li pop�dzali dzieci, chc�c opr�ni� korytarz dla go�ci z zeppelina, tote� nikt nie patrzy� na Lyr�. Dziewczynka zdj�a p�aszcz, getry i buty i zwin�a wszystko w jak najmniejszy tobo�ek, a nast�pnie zacz�a si� przepycha� przez zat�oczone korytarze do sypialni.

Gdy znalaz�a si� w �rodku, szybkim ruchem pchn�a do naro�nika szafk�, stan�a na niej i pr�bowa�a unie�� w g�r� jedn� z sufitowych p�yt. P�yta podnios�a si�, dok�adnie tak jak m�wi� Roger; Lyra wsun�a w powsta�y otw�r buty i getry. Po chwili zastanowienia wyj�a z woreczka aletheiometr i ukry�a go w najg��bszej kieszeni futra, kt�re r�wnie� umie�ci�a w skrytce w suficie.

Zeskoczy�a, ustawi�a szafk� na miejscu i szepn�a do Pantalaimona:

��Zanim nas zauwa�y, musimy po prostu udawa� niezbyt rozgarni�tych, a potem powiemy, �e nas porwano. Ani s�owa o Cyganach, a zw�aszcza o Iorku Byrnisonie.

Lyra zda�a sobie w�a�nie spraw� z czego�, o czym dot�d nie mia�a poj�cia: �e najbardziej boi si� pani Coulter. Ze wszystkimi pozosta�ymi sprawami, nawet z odra�aj�cym procesem rozdzielania dajmon�w i ludzi, potrafi�a si� jako� pogodzi�; by�a dostatecznie silna, jednak my�l o tej s�odkiej twarzy i �agodnym g�osie oraz widok z�otej swawolnej ma�py wystarcza�y, by blad�a, czu�a md�o�ci i zawroty g�owy.

Na szcz�cie Cyganie byli niedaleko. Pomy�l o tym, powiedzia�a do siebie dziewczynka. My�l o Iorku Byrnisonie. I nie zdrad� si�, doda�a w my�lach, po czym ruszy�a ku sto��wce, z kt�rej dochodzi�y g�o�ne ha�asy.

Dzieci sta�y w kolejce po gor�ce napoje. Niekt�re ci�gle jeszcze mia�y na sobie skafandry ze wzmocnionego jedwabiu. Wszystkie rozmowy dotyczy�y zeppelina i jego pasa�erki.

��To by�a ona!� Z ma�p�-dajmonem�

��Ciebie tak�e porwa�a?

��Obieca�a, �e napisze do mojej mamy i taty, ale za�o�� si�, �e tego nie zrobi�a�

��Nigdy nam nie powiedzia�a o zabitych dzieciach. Nigdy ani s�owa.

��Najgorszy jest ten ma�piszon� Schwyta� moj� Kaross� i prawie j� zabi�� Czu�em si� taki s�aby�

Dzieci najwyra�niej by�y r�wnie przera�one jak Lyra.

Odnalaz�a stolik Annie i pozosta�ych kole�anek i usiad�a przy nim.

��S�uchajcie� � zacz�a. � Potraficie dotrzyma� sekretu?

��Tak!

Trzy p�on�ce ciekawo�ci� twarze obr�ci�y si� ku niej.

��Istnieje plan ucieczki � powiedzia�a cicho. � Nadchodz� pewni ludzie, kt�rzy nas uratuj�. Przyb�d� mniej wi�cej w ci�gu doby. Mo�e szybciej. Musimy si� przygotowa�, �eby natychmiast, gdy otrzymamy sygna�, w�o�y� ciep�e ubrania i wybiec na zewn�trz. Trzeba to zrobi� b�yskawicznie. Musimy szybko ucieka�. Jednak je�li nie znajdziemy p�aszczy, but�w i r�kawic, umrzemy z zimna.

��Jaki to b�dzie sygna�? � zapyta�a Annie.

��Dzwonek przeciwpo�arowy, taki jak dzi� po po�udniu. Wszystko zosta�o ju� zorganizowane. Musz� si� o tym dowiedzie� dzieci, ale nikt z doros�ych! Zw�aszcza przed pani� Coulter nie wolno si� z niczym zdradzi�!

Oczy dziewczynek b�ysn�y nadziej� i podnieceniem, a w chwil� p�niej wiadomo�� o planowanej ucieczce przekazywano sobie w ca�ej sto��wce z ust do ust. Lyra zauwa�y�a, �e atmosfera si� zmieni�a. Na dworze dzieci by�y pe�ne energii i ch�ci do zabawy, natomiast potem, kiedy zobaczy�y pani� Coulter, poczu�y t�umiony, ale wr�cz histeryczny strach. Teraz rozmawia�y tylko na jeden temat i zachowywa�y si� tak, jak gdyby nagle znalaz�y cel w �yciu. Lyra zdziwi�a si�, gdy u�wiadomi�a sobie, jak wa�na jest nadzieja.

Przez ca�y czas dziewczynka z uwag� obserwowa�a otwarte drzwi do sali, gotowa w ka�dej chwili pochyli� g�ow�. Na korytarzu rozleg�y si� g�osy doros�ych, a potem na sekund� pojawi�a si� pani Coulter, kt�ra zajrza�a do �rodka i u�miechn�a si� do radosnych, ciep�o ubranych i dobrze od�ywionych dzieci, popijaj�cych gor�ce napoje i zajadaj�cych ciasto. Ujrzawszy j�, dzieci zacz�y szepta�, a p�niej zamilk�y i znieruchomia�y. Wszystkie oczy zwr�ci�y si� na pani� Coulter.

Kobieta znowu si� u�miechn�a i bez s�owa ruszy�a dalej. Stopniowo rozmowy rozpocz�y si� na nowo.

��Dok�d p�jd� porozmawia�? � spyta�a Lyra.

��Pewnie do sali konferencyjnej � odpar�a Annie. � Zabrali nas tam kiedy� � doda�a, maj�c na my�li siebie i swego dajmona. � By�o oko�o dwudziestu doros�ych i jeden z nich mia� jaki� wyk�ad, a ja musia�am sta� obok niego i robi�, co mi kaza�; chcia� sprawdzi�, jak daleko mo�e ode mnie odej�� Kyrillion� Potem m�czyzna mnie zahipnotyzowa� i robi� inne eksperymenty� To du�a sala z wieloma krzes�ami, sto�ami i ma�� m�wnic�. Znajduje si� za g��wnym biurem. Och, za�o�� si�, �e b�d� udawali przed ni�, i� �wietnie sobie radzili podczas �wicze� przeciwpo�arowych. Moim zdaniem, ona przera�a ich tak samo jak nas�

Przez reszt� dnia Lyra trzyma�a si� blisko dziewcz�t. Obserwowa�a wszystko wok�, rzadko si� odzywa�a i, og�lnie m�wi�c, stara�a si� nie zwraca� niczyjej uwagi. Po po�udniu odby�a si� jeszcze gimnastyka i lekcja szycia, nast�pnie podano kolacj�, po kt�rej skierowano dzieci do �wietlicy � du�ej, zaniedbanej sali ze stolikami do gier planszowych, nielicznymi postrz�pionymi ksi��kami i sto�em do ping-ponga. W pewnej chwili Lyra i inne dzieci zda�y sobie spraw�, �e co� si� sta�o, poniewa� doro�li zacz�li si� kr�ci� po sali lub zaniepokojeni przystawali w grupkach i rozmawiali nerwowo. Lyra podejrzewa�a, �e odkryli ucieczk� dajmon�w i zastanawiaj� si�, jak do niej dosz�o.

Na szcz�cie nie widzia�a pani Coulter. Kiedy nadesz�a pora, by uda� si� do ��ek, u�wiadomi�a sobie, �e musi wtajemniczy� w sw�j plan wsp�lokatorki.

��S�uchajcie� � zacz�a. � Czy oni przychodz� czasem sprawdzi�, czy �pimy?

��Zagl�daj� tu tylko raz � odpar�a Bella. � Ale machaj� latarkami na lewo i prawo i w�a�ciwie nie patrz�.

��To dobrze, poniewa� zamierzam wyj�� i troch� si� rozejrze�. Jest taka droga przez sufit, kt�r� pokaza� mi pewien ch�opiec�

Wyja�ni�a im to szczeg�owo. Zanim sko�czy�a, Annie wykrzykn�a:

��P�jd� z tob�!

��Nie, nie, lepiej, je�li p�jdzie tylko jedna osoba. Mog�yby�cie p�niej powiedzie�, �e spa�y�cie i nie wiecie dok�d si� uda�am.

��Ale gdybym posz�a z tob��

��Z�apaliby nas obie � doko�czy�a Lyra.

Dajmony dw�ch dziewcz�t patrzy�y na siebie: Pantalaimon-�bik i Kyrillion w postaci lisa. Dr�a�y. Pantalaimon wyda� z siebie najcichszy pomruk i obna�y� z�by, a Kyrillion odwr�ci� si� w bok i zacz�� oboj�tnie czy�ci� sobie futro.

��W takim razie zostan� � odpar�a zrezygnowana Annie.

Ca�kiem cz�sto mo�na by�o ogl�da� takie potyczki mi�dzy dajmonami dzieci, powszechne by�y r�wnie� podobne zako�czenia � gdy jeden dajmon dawa� znak, �e akceptuje dominacj� drugiego. Ich w�a�ciciele akceptowali rezultat rozgrywki na og� bez urazy i Lyra wiedzia�a, �e Annie zrobi to, o co j� prosi�a.

Wszystkie dziewczynki przynios�y ubrania, aby u�o�y� je w ��ku Lyry; gdy sko�czy�y, ��ko wygl�da�o tak, jak gdyby dziewczynka rzeczywi�cie w nim spa�a. Przyrzek�y te� m�wi�, �e nic nie wiedz� o jej znikni�ciu. Potem Lyra stan�a przy drzwiach, aby sprawdzi�, czy nikt nie nadchodzi, po czym wskoczy�a na szafk�, podnios�a p�yt� sufitow�, podci�gn�a si� w g�r� i znikn�a w otworze.

��Tylko nic nie m�wcie � szepn�a w d� do trzech obserwuj�cych j� twarzy.

Potem opu�ci�a p�yt� na miejsce i rozejrza�a si� wok�.

Znalaz�a si� w w�skim, metalowym kanale wspartym na szkielecie z belek i podp�r. Sufitowe p�yty by�y do�� przezroczyste, tote� drog� rozja�nia�o przy�mione �wiat�o z do�u i w jego s�abym blasku Lyra ogl�da�a kana� (wysoki na zaledwie dwie stopy). W �rodku znajdowa�y si� metalowe przewody i rurki; Lyra pomy�la�a, �e je�li b�dzie si� porusza�a po metalowych cz�ciach, nie obci��aj�c sufitowych p�yt, i b�dzie zachowywa�a si� cicho, mo�e bez przeszk�d dotrze� z jednego ko�ca Stacji do drugiego.

��Czuj� si�, jak gdyby�my wr�cili do Jordana, Pan � szepn�a. � Znowu zagl�damy do Sali Senior�w�

��Gdyby� tam nie posz�a, nie znale�liby�my si� tutaj � burkn�� r�wnie cicho.

��W takim razie, musz� to wszystko naprawi�, zgadza si�?

Lyra ustali�a swoje po�o�enie nad Stacj�, domy�li�a si�, gdzie si� znajduje sala konferencyjna, a potem ruszy�a w tamtym kierunku. W�dr�wka nie by�a �atwa. Dziewczynka musia�a si� porusza� na czworakach, poniewa� korytarz by� bardzo niski, nie mog�a wi�c nawet i�� pochylona, a bardzo cz�sto trzeba si� by�o przeciska� pod du�ymi, czterograniastymi przewodami albo przechodzi� ponad rurami grzewczymi. Przypuszcza�a, �e metalowy kana�, w kt�rym si� przemieszcza�a, biegnie za szczytami wewn�trznych �cian; by� jednak bardzo w�ski i mia� ostre kraw�dzie, tak ostre, �e dziewczynka skaleczy�a sobie o nie d�onie i kolano. Po pewnym czasie bola�o j� ca�e cia�o, by�a brudna i czu�a si� zupe�nie zdr�twia�a.

Mniej wi�cej wiedzia�a, gdzie si� znajduje, i przez ca�y czas dostrzega�a ciemny przedmiot � futro le��ce na p�ytach nad jej sypialni� � dzi�ki czemu powinna z �atwo�ci� znale�� drog� powrotn�. Wiedzia�a, kt�re pomieszczenia pod ni� s� puste, poniewa� p�yty nad nimi by�y ciemne; od czasu do czasu s�ysza�a ha�asy z do�u i zatrzymywa�a si�, aby pos�ucha�, by�y to jednak�e g�osy kucharzy w kuchni albo piel�gniarek w sali, kt�r� Lyra � z powodu skojarze� z Kolegium Jordana � uzna�a za ich salonik. Nie rozmawiali o niczym interesuj�cym, ruszy�a wi�c dalej.

W ko�cu dotar�a w rejon, gdzie wedle jej kalkulacji powinna si� znajdowa� sala konferencyjna; i rzeczywi�cie, by� to obszar pozbawiony rur, a przewody klimatyzacyjne i grzewcze schodzi�y si� i opada�y przy jednym ko�cu; wszystkie o�wietlone p�yty tworzy�y szeroki, r�wny prostok�t. Lyra przy�o�y�a ucho do jednej z p�yt i dotar� do niej szmer m�skich g�os�w, wiedzia�a wi�c, �e znajduje si� we w�a�ciwym miejscu.

Przys�uchiwa�a si� uwa�nie, a nast�pnie ruszy�a powoli naprz�d, a� znalaz�a si� tu� nad m�wi�cymi. Tam u�o�y�a si� p�asko i przekrzywi�a g�ow� na bok, aby nie uroni� ani s�owa.

Od czasu do czasu s�ycha� by�o brz�k sztu�c�w albo d�wi�k szk�a uderzaj�cego o szk�o (podczas nalewania napoj�w), dosz�a wi�c do wniosku, �e zebrani jedz� w sali kolacj�, jednocze�nie rozmawiaj�c. Policzy�a, �e s�yszy cztery g�osy: pani Coulter i trzech m�czyzn. Dyskusja dotyczy�a ucieczki dajmon�w.

��A kto jest odpowiedzialny za nadz�r nad tym odcinkiem? � spyta�a pani Coulter �agodnym, melodyjnym g�osem.

��Sta�ysta nazwiskiem McKay � odrzek� jeden z m�czyzn.

��Tyle �e sala by�a r�wnie� zabezpieczona na wypadek takiej sytuacji odpowiednimi mechanizmami�

��Kt�re nie dzia�a�y � doko�czy�a kobieta.

��Ale�, z ca�ym szacunkiem, pani Coulter, dzia�a�y. McKay zapewni� nas, �e dobrze zamkn�� wszystkie klatki, zanim wyszed� dzi� z budynku punktualnie o jedenastej. Zewn�trzne drzwi nie powinny by� oczywi�cie w takim przypadku otwarte, poniewa� sta�ysta wszed� i wyszed� drzwiami wewn�trznymi, tak jak zwykle. Istnieje kod, kt�ry trzeba wprowadzi� do urz�dzenia kontroluj�cego zamki. Widzieli�my nagranie, na kt�rym McKay wstukuje kod. Zreszt�, gdyby tego nie zrobi�, w��czy�by si� alarm.

��Jednak p�niej si� nie w��czy� � mrukn�a pani Coulter.

��Ale� w��czy� si�! Niestety zadzwoni�, kiedy wszyscy znajdowali�my si� na zewn�trz, bior�c udzia� w �wiczeniach przeciwpo�arowych.

��A gdy wr�cili�cie do �rodka�

��Na nieszcz�cie oba alarmy umieszczone s� w tym samym obwodzie anbarycznym. Jest to usterka, kt�r� trzeba b�dzie naprawi�. W ka�dym razie po �wiczeniach wraz z dzwonkiem wy��czyli�my alarm laboratoryjny. Nawet teraz mo�na to sprawdzi� na nagraniu. Dodam r�wnie�, �e do chwili pani niespodziewanego przybycia, pani Coulter, i je�li zechce pani sobie przypomnie�, spotkania z ca�ym zespo�em badawczym, kt�re pani natychmiast zwo�a�a w swoim pokoju, nikt z nas nie m�g� si� znajdowa� w pobli�u laboratorium.

��Rozumiem � podsumowa�a ch�odno pani Coulter. � Kto� musia� uwolni� dajmony podczas alarmu przeciwpo�arowego. Z tego powodu lista podejrzanych rozszerza si� o wszystkich doros�ych, kt�rzy znajduj� si� w Stacji. Wzi�li�cie to pod uwag�?

��A czy pani wzi�a pod uwag�, �e mog�o to zrobi� kt�re� z dzieci? � spyta� kto� inny.

Pani Coulter milcza�a, a inny m�czyzna kontynuowa� my�l pierwszego:

��Ka�dy doros�y mia� do spe�nienia jakie� zadanie. Wszystkie wymaga�y pe�nej koncentracji i zosta�y w�a�ciwie wykonane. W zasadzie nikt z personelu nie mia� mo�liwo�ci otwarcia drzwi. Nikt, powtarzam� Albo wi�c specjalnie w tym celu przyby� kto� z zewn�trz, albo kt�re� z dzieci w jaki� spos�b dotar�o do laboratorium, otworzy�o drzwi i klatki, a nast�pnie wr�ci�o przed g��wny budynek.

��Co robicie, aby si� tego dowiedzie�? � spyta�a. � Nie, nie, nie m�wcie mi. Prosz� zrozumie�, doktorze Cooper, nie krytykuj� was ze z�ej woli. Musimy jednak�e zachowa� naprawd� nadzwyczajn� ostro�no��. Skandalicznym uchybieniem by�o pod��czenie obu alarm�w w tym samym obwodzie. Natychmiast nale�y to poprawi�. Je�li chodzi o �ledztwo� Mo�e m�g�by w nim pom�c oficer tatarski odpowiedzialny za stra�e? Prosz� rozwa�y� tak� mo�liwo��. A w�a�nie, gdzie si� znajdowali Tatarzy podczas alarmu przeciwpo�arowego? Przypuszczam, �e znacie panowie odpowied� na to pytanie.

��Tak � odpar� m�czyzna znu�onym g�osem. � Wszyscy stra�nicy zaj�ci byli patrolowaniem. Istniej� nagrania�

��Jestem pewna, �e zrobicie, co w waszej mocy � przerwa�a mu pani Coulter. � No c�, wielka szkoda W tej chwili jednak nie b�dziemy ju� tej sprawy d�u�ej roztrz�sa�. Powiedzcie mi lepiej o nowym rozdzielaczu.

Lyra poczu�a dreszcz strachu. S�owo to mog�o oznacza� tylko jedno.

��Ach! To prawdziwy post�p � powiedzia� lekarz. Najwyra�niej poczu� ulg�, �e temat rozmowy si� zmieni�. � Przy pierwszym modelu nigdy nie uda�o nam si� zmniejszy� do zera ryzyka, �e pacjent umrze z powodu szoku, natomiast nowy rozdzielacz zosta� pod tym wzgl�dem niezwykle ulepszony.

��A i tak Skraelingowie robi� to lepiej jedynie za pomoc� w�asnych d�oni � mrukn�� m�czyzna, kt�ry dot�d si� nie odzywa�.

��Stulecia praktyki � odpar� drugi.

��Po prostu �rozdzieranie� stanowi�o przez jaki� czas jedyn� opcj� � powiedzia� g��wny m�wca � chocia� musz� przyzna�, �e dla doros�ych operator�w nie by�o to przyjemne zadanie. Jak pami�tacie, musieli�my wielu z nich zwolni�, poniewa� zaczynali odczuwa� l�k spowodowany stresem. Pierwszym du�ym udogodnieniem by�o zastosowanie narkozy w po��czeniu z anbarycznym skalpelem Maystadta. Dzi�ki temu uda�o nam si� obni�y� liczb� zgon�w spowodowanych szokiem poni�ej pi�ciu procent.

��A nowe urz�dzenie? � spyta�a pani Coulter.

Lyra dr�a�a i krew szumia�a jej w uszach. Pantalaimon w postaci gronostaja przycisn�� si� ze wszystkich si� do jej boku i szepn��:

��Spokojnie, Lyro, nie zrobi� tego� Nie pozwolimy im�

��Tak, to by�o ciekawe odkrycie i da�o nam klucz do nowej metody. Dokona� tego sam Lord Asriel. Odkry�, �e stop magnezu i tytanu posiada w�a�ciwo�� izolowania cia�a od dajmona. Nawiasem m�wi�c, co si� dzieje z Lordem Asrielem?

��Czy�by pan nie s�ysza�? � odrzek�a pani Coulter. � Lord Asriel zosta� skazany na �mier�. Wyrok jest w zawieszeniu. Jednym z warunk�w jego wygnania do Svalbardu by�a ca�kowita rezygnacja z pracy badawczej. Niestety, jakim� sposobem zdo�a� sobie sprowadzi� ksi��ki oraz materia�y i rozwin�� swoje heretyckie eksperymenty do tak niebezpiecznego stopnia, �e naprawd� nie mo�na darowa� mu kary. W ka�dym razie Konsystorska Komisja Dyscyplinarna zacz�a dyskutowa� kwesti� wyroku �mierci i prawdopodobnie zostanie on wykonany. Ale wr��my do waszego nowego przyrz�du, doktorze. Jak dzia�a?

��Ach� tak� Wyrok �mierci, m�wi pani? Mi�osierny Bo�e� Przykro mi. A nowy instrument? Badamy, co si� stanie, kiedy dokonamy rozdzielenia dajmona i pacjenta w stanie pe�nej �wiadomo�ci, czego oczywi�cie nie mo�na by�o sprawdzi� w procesie Maystadta. Stworzyli�my co� w rodzaju gilotyny� Tak, s�dz�, �e tak to mo�na nazwa�. Ostrze wykonano w�a�nie ze stopu magnezowo-tytanowego. Dziecko zostaje umieszczone w komorze o wygl�dzie ma�ej kabiny, dajmon w drugiej, podobnej. Komory ��czy siatka z tego samego stopu� Opuszczamy ostrze, przecinaj�c po��czenie mi�dzy nimi, a dziecko i dajmon staj� si� w�wczas odr�bnymi istotami.

��Chcia�abym zobaczy� ten eksperyment � powiedzia�a pani Coulter. � Mam nadziej�, �e wkr�tce mi to zaprezentujecie, panowie. Teraz jednak jestem zm�czona i udam si� chyba na spoczynek. Jutro chcia�abym zobaczy� wszystkie dzieci. Dowiemy si�, kto otworzy� drzwi.

Rozleg� si� �oskot odsuwanych krzese�, wymienianych uprzejmo�ci, zamykanych drzwi. Potem Lyra us�ysza�a jak pozostali ponownie siadaj� i kontynuuj� rozmow� cho� o wiele ciszej.

��Co na to Lord Asriel?

��Wydaje mi si�, �e zupe�nie inaczej postrzega natur� Py�u. To kwestia zasadnicza. Jego spos�b my�lenia jest rzeczywi�cie bardzo heretycki, a Konsystorska Komisja Dyscyplinarna nie zamierza tolerowa� �adnych innych interpretacji ni� przyj�te. A poza tym Lord Asriel pragnie eksperymentowa�

��Eksperymentowa�? Z Py�em?

��Cicho! Nie tak g�o�no�

��S�dzisz, �e Coulter napisze nieprzychylny raport?

��Nie, chyba nie. Uwa�am, �e bardzo dobrze sobie z ni� poradzi�e�.

��Martwi mnie jej postawa�

��Chcesz powiedzie�, �e nie podchodzi do tego w spos�b naukowy?

��W�a�nie. Wykazuje zbyt osobiste zainteresowanie. Nie lubi� u�ywa� tego s�owa, ale wydaje mi si� prawie upiorna.

��Chyba przesadzasz�

��Ale� przypomnij sobie pierwsze eksperymenty! Pami�tasz, jak si� niecierpliwi�a, aby zobaczy� rozdzielenie�

Lyra nie mog�a si� powstrzyma� i cichy krzyk wydoby� si� z jej ust, a jednocze�nie � poniewa� by�a spi�ta i rozdygotana � niechc�cy uderzy�a stop� o metalow� podpor�.

��Co to by�o?

��Co� w suficie�

��Szybko!

Dziewczynka us�ysza�a �oskot przewracanych krzese�, tupot biegn�cych n�g, szuranie przesuwanego po pod�odze sto�u. Pr�bowa�a rzuci� si� do ucieczki, ale znajdowa�a si� w zbyt ma�ej przestrzeni i zdo�a�a si� przesun�� po suficie zaledwie o kilka jard�w, kiedy p�yta obok niej unios�a si� i w otworze pojawi�a si� twarz zaskoczonego m�czyzny. Byli tak blisko siebie, �e Lyra mog�aby policzy� wszystkie w�osy w jego w�sie. M�czyzna by� niemal tak samo przera�ony jak ona, mia� jednak wi�ksz� swobod� ruch�w, tote� szybko wsun�� r�k� w szczelin� i chwyci� dziewczynk� za rami�.

��To dziecko!

��Nie pozw�l mu uciec�

Lyra zatopi�a z�by w wielk� piegowat� d�o�. M�czyzna krzykn��, lecz jej nie pu�ci�, nawet gdy ugryz�a go do krwi. Pantalaimon warcza� i prycha�, nic jednak nie pomaga�o, jako �e napastnik by� o wiele silniejszy ni� dziewczynka, a poza tym ci�gn�� tak mocno, a� musia�a rozlu�ni� uchwyt drugiej r�ki, kt�r� rozpaczliwie i kurczowo trzyma�a si� podpory. G�rn� po�ow� cia�a znajdowa�a si� ju� w sali.

Nie wyda�a z siebie jeszcze �adnego d�wi�ku. Trzymaj�c nogi ponad ostr� metalow� kraw�dzi�, szarpa�a si�, drapa�a, gryz�a, szczypa�a i plu�a z zajad�� furi�. M�czy�ni sapali, charczeli z b�lu lub wysi�ku, jednak przez ca�y czas ci�gn�li j� w d�.

Nagle Lyra poczu�a si� tak, jak gdyby opu�ci�y j� wszystkie si�y.

Wydawa�o jej si�, �e jaka� dziwna r�ka si�gn�a wprost do jej wn�trza i pozbawi�a dziewczynk� najcenniejszej mocy.

Poczu�a osobliw� s�abo��, oszo�omienie i zm�czenie. Os�abiona walk� z wysi�kiem dostrzeg�a, co si� sta�o. Jeden z m�czyzn trzyma� Pantalaimona!

Chwyci� go w r�ce, a jej biedny dajmon trz�s� si� i niemal odchodzi� od zmys��w z przera�enia i odrazy. Przybra� wcze�niej posta� �bika i teraz jego futro zmatowia�o z os�abienia, niemal strzelaj�c iskrami pr�du anbarycznego� Wyrywa� si� do swojej pani, a ona wyci�ga�a do niego r�ce�

Upadli na pod�og�. Byli bezbronni.

Dziewczynka ca�� sob� poczu�a d�onie, kt�re dotyka�y jej dajmona� A by�o to przecie� zakazane! Nie wolno tkn�� dajmona innej osoby! To by�o z�e!

��Przysz�a tu sama?

M�czyzna wpatrywa� si� w sufit.

��Chyba tak�

��Kto to jest?

��Nowe dziecko.

��To, kt�re Samojedzi�

��Tak.

��Nie przypuszczasz, �e to ona� te dajmony�

��Mo�liwe. Ale z pewno�ci� nie sama, prawda?

��Czy powinni�my powiedzie�

��S�dz�, �e to by pogorszy�o spraw�

��Zgadzam si�. Lepiej, �eby Coulter si� nie dowiedzia�a.

��Ale co zrobimy?

��Ma�a nie mo�e wr�ci� do innych dzieci.

��Tak, to niemo�liwe!

��Zdaje mi si�, �e mo�emy zrobi� tylko jedno.

��Od razu? Teraz?

��Musimy. Nie mo�na tego tak zostawi� do rana. Coulter chce obserwowa� eksperyment.

��Mo�emy to zrobi� sami. Nie ma potrzeby informowa� dodatkowych os�b.

M�czyzna, kt�ry by� tu chyba najwa�niejszy, ten, kt�ry nie trzyma� ani Lyry, ani Pantalaimona, postuka� paznokciem kciuka w przednie z�by. Jego oczy stale si� porusza�y, rzucaj�c nerwowe spojrzenia na wszystkie strony. W ko�cu skin�� g�ow�.

��Tak. Zr�bmy to zaraz � powiedzia�. � W przeciwnym razie ma�a wszystko wygada. A zabieg przynajmniej temu przeszkodzi. Nie b�dzie pami�ta�a, kim jest, co widzia�a i s�ysza�a� Do dzie�a.

Lyra nie by�a w stanie si� odezwa�. Ledwie mog�a oddycha�. Da�a si� poprowadzi� przez Stacj�, pustymi, bia�ymi korytarzami, obok pokoj�w szumi�cych od anbarycznej mocy, obok sypialni, w kt�rych spa�y dzieci, a przy nich, na poduszkach spoczywa�y dajmony, dziel�c sny swoich w�a�cicieli. Przez ca�� drog� dziewczynka obserwowa�a Pantalaimona, a on wyci�ga� do niej �apki; nie przestawali patrze� sobie w oczy.

Nagle znale�li si� przed drzwiami, kt�re otworzono za pomoc� wielkiego ko�a. Rozleg� si� syk powietrza i oczom Lyry ukaza�a si� jasno o�wietlona komora, o�lepiaj�ca biel� kafli i elementami ze stali nierdzewnej. Strach, odczuwany przez dziewczynk�, sprawia� jej niemal fizyczny b�l, kt�ry zreszt� sta� si� prawdziwy, kiedy m�czy�ni odci�gn�li Lyr� od Pantalaimona i ustawili ich po przeciwnych stronach wielkiej przegrody z jasnosrebrnej siatki, nad kt�r� znajdowa�o si� ogromne ostrze tej samej metalicznej barwy. Mia�o rozdzieli� ich na zawsze.

Lyrze wr�ci� w ko�cu g�os i wrzasn�a. Krzyk odbi� si� echem od l�ni�cych powierzchni, by�o jednak za p�no, poniewa� ci�kie drzwi zamkn�y si� ju� z sykiem. Teraz, nawet gdyby krzycza�a przez wiele godzin, �aden d�wi�k i tak nie by�by s�yszalny poza pomieszczeniem.

Pantalaimon zareagowa� natychmiast. Zmieniaj�c kszta�ty, sta� si� lwem, p�niej or�em � zdo�a� si� wyswobodzi� z trzymaj�cych go mocnych r�k i rzuci� si� na m�czyzn, zajadle drapi�c pazurami i gwa�townie uderzaj�c wielkimi skrzyd�ami, po czym przybiera� postacie wilka, nied�wiedzia, tch�rza� I rzuca� si�, warcza�, drapa�. Kolejne transformacje nast�powa�y po sobie zbyt szybko, aby je rozr�ni�, a Pantalaimon skaka�, lata�, uchyla� si�, przemieszczaj�c z jednego miejsca w drugie, podczas gdy m�czy�ni niezdarnie i bezradnie machali r�koma, chwytaj�c jedynie puste powietrze.

Niestety napastnicy r�wnie� mieli dajmony, tote� Lyra i Pantalaimon mieli przeciwko sobie nie trzech wrog�w; ale sze�cioro. Wygl�da�o na to, �e borsuk, sowa i pawian r�wnie mocno jak ich w�a�ciciele pragn� dopa�� Pantalaimona, mimo �e dziewczynka krzycza�a do nich:

��Dlaczego?! Dlaczego to robicie?! Wstawcie si� za nami! Nie powinni�cie im pomaga�!

Lyra kopa�a i gryz�a jeszcze bardziej zajadle, p�ki trzymaj�cy j� m�czyzna nie straci� oddechu � wtedy rozlu�ni� na chwil� u�cisk i dziewczynka uwolni�a si� Pantalaimon natychmiast skoczy� ku niej jak iskra, Lyra porwa�a go w obj�cia i przytuli�a do obola�ej piersi, a on wbi� �bicze pazury w jej cia�o; ka�de uk�ucie b�lu sprawia�o jej teraz niemal przyjemno��.

��Nigdy! Przenigdy! � krzycza�a. Opar�a si� o �cian�, gotowa broni� go a� do �mierci obojga.

Rzucili si� na ni� ponownie: trzech brutalnych m�czyzn przeciwko oszo�omionemu i przera�onemu dziecku. Oderwali od niej Pantalaimona. J� umie�cili po jednej stronie metalowej siatki, a jego � szarpi�cego si� bezg�o�nie � ci�gn�li na drug� stron�. Rozdzielono ich, ale Pantalaimon ci�gle jeszcze by� cz�ci� jej istoty; nadal byli po��czeni. Jeszcze przez mniej wi�cej sekund� dajmon mia� by� jej dusz�.

Mimo sapania m�czyzn oraz g�o�nego, dzikiego skowytu jej dajmona, dziewczynka us�ysza�a jaki� szum i dostrzeg�a, jak jeden z m�czyzn (krwawi�c z nosa) zaczyna w��cza� jakie� prze��czniki. Pozostali dwaj patrzyli w g�r� i jej oczy pod��y�y za ich wzrokiem. Wielkie, jasnosrebrne ostrze powoli opada�o i b�yska�o, odbijaj�c �wiat�o. Lyra pomy�la�a, �e to ostatni moment w jej pe�nym �yciu.

��Co tu si� dzieje?

Mi�y, �piewny g�os. Jej g�os! Nagle wszystko si� zatrzyma�o.

��Co robicie? I kim jest to dziec�

Pani Coulter nie doko�czy�a ostatniego s�owa, poniewa� nagle rozpozna�a Lyr�. Przez �zy dziewczynka zobaczy�a, �e kobieta zachwia�a si� i kurczowo chwyci�a �awki; jej pi�kna, wr�cz doskona�a twarz skrzywi�a si� w grymasie wstr�tu i przera�enia.

��Lyro� � wyszepta�a.

Z�ota ma�pa b�yskawicznie oderwa�a si� od boku swej w�a�cicielki i wyszarpn�a Pantalaimona zza siatki; Lyra wydosta�a si� sama. Pantalaimon wyrwa� si� z troskliwych �ap dajmona pani Coulter i rzuci� si� w ramiona swej w�a�cicielki.

��Nigdy, nigdy� � wydysza�a dziewczynka w kocie futro; Pantalaimon przycisn�� si� do jej piersi i ich serca zabi�y zgodnym rytmem.

Przylgn�li do siebie niczym ocaleni z morskiej katastrofy dr��cy na pustym wybrze�u rozbitkowie. Lyra niewyra�nie s�ysza�a g�os pani Coulter, kt�ra rozmawia�a z m�czyznami, nie potrafi�a jednak nawet zinterpretowa� jej tonu. Potem kobieta i dziewczynka wysz�y z tej potwornej sali; pani Coulter na wp� nios�a, na wp� podtrzymywa�a Lyr� podczas drogi korytarzem. Wreszcie pojawi�y si� drzwi, za kt�rymi znajdowa�a si� sypialnia, Lyra poczu�a zapach perfum i zobaczy�a �agodne �wiat�o.

Pani Coulter delikatnie po�o�y�a c�rk� na ��ku. Lyra otacza�a ramieniem Pantalaimona z tak� si��, �e a� ca�a si� trz�s�a. Czu�a d�o� g�askaj�c� j� po g�owie.

��Moje drogie, kochane dziecko � odezwa� si� s�odki glos. � W jaki spos�b tu trafi�a�?

Lyra mimowolnie j�cza�a i dr�a�a. Mia�a wra�enie, jak gdyby kto� wyci�gn�� j� przed chwil� z tak zimnej wody, �e jej serce zd��y�o nieomal zamarzn��. Pantalaimon le�a� na jej go�ej sk�rze, pod ubraniem, cz�ciowo tylko skupiony na uczuciu do niej, ale jednocze�nie przez ca�y czas wpatrzony w poch�oni�t� przygotowywaniem jakiej� mikstury pani� Coulter oraz w z�ot� ma�p�, kt�rej twarde ma�e pazurki przesun�y si� po ciele Lyry tak lekko i szybko, �e tylko Pantalaimon m�g� to zauwa�y�. Ma�pa wyczu�a przy talii dziewczynki nieprzemakalny woreczek z puszk�.

��Usi�d�, moja droga, i wypij to � powiedzia�a pani Coulter i delikatne rami� otoczy�o plecy dziewczynki i pomog�o jej si� podnie��.

Lyra zacisn�a z�by, ale rozlu�ni�a je niemal natychmiast, gdy Pantalaimon przekaza� jej my�l: b�dziemy bezpieczni jedynie tak d�ugo, jak d�ugo b�dziemy udawa�. Dziewczynka otworzy�a oczy i stwierdzi�a, �e s� wype�nione �zami. Ku swemu zaskoczeniu i wstydowi zacz�a szlocha�.

Pani Coulter powiedzia�a co� ze wsp�czuciem, a potem wsun�a kubek z napojem w �apk� ma�py i wytar�a Lyrze oczy pachn�c� chusteczk�.

��P�acz, jak d�ugo chcesz, kochanie � powiedzia�a �agodnie, a dziewczynka postanowi�a jak najszybciej przesta�. Stara�a si� powstrzyma� �zy, zacisn�a wi�c usta i zd�awi�a szloch, kt�ry ci�gle wstrz�sa� jej piersi�.

Pantalaimon gra� w ustalon� gr�, kt�r� mo�na by nazwa�: �okpij ich i wystrychnij na dudk�w�. Zmieni� si� w mysz, opu�ci� r�k� Lyry, boja�liwie podpe�z� do ma�py i pow�cha� nap�j, kt�ry trzyma�a w �apie. By� to zwyk�y napar z rumianku, nic wi�cej. Pantalaimon wszed� wi�c z powrotem na rami� Lyry i szepn��:

��Wypij to.

Dziewczynka usiad�a i wzi�a w obie r�ce gor�cy kubek, na przemian dmuchaj�c, aby ostudzi� p�yn, i pij�c go ma�ymi �ykami. Oczy mia�a spuszczone. Musia�a udawa� bardziej ni� kiedykolwiek.

��Lyro, kochanie � mrukn�a pani Coulter, g�aszcz�c j� po w�osach. � Ju� my�la�am, �e na zawsze ci� utraci�am! Co si� sta�o? Zgubi�a� si�? Kto� porwa� ci� z mieszkania?

��Ta-ak � szepn�a Lyra.

��Kto to by�, moja droga?

��M�czyzna i kobieta.

��Spo�r�d go�ci na przyj�ciu?

��Tak s�dz�. Powiedzieli, �e pani potrzebuje czego� z do�u, wi�c posz�am to przynie��, a wtedy z�apali mnie i wywie�li gdzie� samochodem. Kiedy auto si� zatrzyma�o, wyskoczy�am szybko, uciek�am i nigdy mnie nie z�apali. Tyle �e nie wiedzia�am, gdzie jestem�

Kolejny szloch, tym razem s�abszy, wstrz�sn�� ni� na kr�tko, i Lyra z �atwo�ci� mog�a udawa�, �e jej p�acz wywo�a�a w�asna opowie��.

��Wi�c b��dzi�am i pr�bowa�am znale�� drog� powrotn�, a wtedy schwytali mnie Grobale� Wepchn�li mnie do ci�ar�wki z innymi dzie�mi i zabrali gdzie� do du�ego budynku, nie wiem gdzie�

Z ka�d� up�ywaj�c� sekund�, z ka�dym wypowiadanym zdaniem dziewczynka czu�a, jak wracaj� jej si�y. Teraz, kiedy robi�a co� r�wnocze�nie trudnego, swojskiego i nieprzewidywalnego w skutkach, czyli k�ama�a, czu�a znowu jak�� w�adz�, mia�a to samo skomplikowane poczucie kontroli, jakie dawa� jej aletheiometr. Mia�a zachowa� ostro�no��, aby nie powiedzie� jakiej� oczywistej bzdury, trzeba by�o m�wi� og�lnikowo na temat pewnych spraw i na poczekaniu wymy�li� maj�ce pozory prawdopodobie�stwa szczeg�y: jednym s�owem musia�a stworzy� oryginaln� opowie��.

��Jak d�ugo ci� trzymali w tym budynku? � spyta�a pani Coulter.

Rejs Lyry z Cyganami wzd�u� kana��w zaj�� kilka tygodni: teraz trzeba by�o si� wyliczy� z tego czasu, dziewczynka wymy�li�a wi�c podr� z Grobalami do Trollesundu, potem przedstawi�a ucieczk�, szczeg�owo opisuj�c miasto, opowiedzia�a o d�ugim czasie, jaki sp�dzi�a jako sprz�taczka w barze Einarssona, a p�niej o tymczasowej pracy dla rodziny farmer�w w g��bi kraju, wreszcie o schwytaniu przez Samojed�w i podr�y do Bolvangaru.

��I chcieli� Zamierzali odci��

��Cicho, moja droga, cicho. Dowiem si�, co si� dzieje.

��Ale dlaczego chcieli tak mnie skrzywdzi�? Nigdy nie zrobi�am nic z�ego! Wszystkie dzieciaki boj� si� tego, co tu si� dzieje, i nikt nic nie wie na pewno. To straszne! Najgorsze ze wszystkiego� Dlaczego to robi�, pani Coulter? Czemu s� tacy okrutni?

��No, ju� dobrze, uspok�j si� Przy mnie jeste� bezpieczna, moja droga. Nigdy ci tego nie zrobi�. Teraz, kiedy wiem, �e jeste� tutaj, nigdy ju� nie znajdziesz si� w niebezpiecze�stwie. Nikt ci� nie skrzywdzi, Lyro, kochanie. Nikt ci� nigdy nie zrani�

��Ale robi� to innym dzieciom! Dlaczego?

��Ach, moja kochana�

��Chodzi o Py�, prawda?

��Czy tak ci powiedzieli? Lekarze? Powiedzieli ci o Pyle?

��Dzieci o nim wiedz�. Wszystkie stale o nim rozmawiaj�, chocia� �adne dok�adnie niczego nie wie! A mnie prawie to zrobili� Musi mi pani powiedzie�! Nie ma pani prawa trzyma� tego w tajemnicy! Ju� nie!

��Lyro� Lyro, kochanie, to s� wa�ne, trudne sprawy� Py� i inne problemy. Dzieci nie powinny si� tym martwi�. Lekarze robi� to dla ich dobra, moja kochana. Py� jest czym� z�ym, niew�a�ciwym, niegodziwym i nikczemnym. Doro�li i ich dajmony s� ju� zara�eni Py�em, nie ma dla nich ratunku. Jest za p�no. Im ju� nie mo�na pom�c� Natomiast szybka operacja u dziecka sprawia, �e staje si� ono bezpieczne. Py� nigdy go ju� nie dosi�gnie. Dzieci s� bezpieczne, szcz�liwe i�

Lyra pomy�la�a o ma�ym Tonym Makariosie. Pochyli�a si� nagle do przodu i poczu�a md�o�ci� Pani Coulter odsun�a si� i czeka�a, a� dziewczynka poczuje si� lepiej.

��Ju� w porz�dku, moja droga? Id� do �azienki�

Lyra prze�kn�a z trudem �lin� i otar�a oczy.

��Nie musicie nam tego robi� � powiedzia�a. � Po prostu zostawcie nas w spokoju. Za�o�� si�, �e gdyby Lord Asriel wiedzia�, co robicie, nie pozwoli�by wam na to. Wam nie przeszkadza Py�, ani jemu, ani tobie, Rektorowi Jordana i wszystkim innym doros�ym� Jako� z nim �yjecie. Kiedy tylko si� st�d wydostan�, powiem o tym wszystkim dzieciom na �wiecie. A poza tym, skoro ten zabieg jest taki konieczny, dlaczego nie pozwoli�a Pani, aby wykonali go na mnie? Gdyby by� dobry, nie przeszkodzi�aby im pani. Wr�cz przeciwnie, by�aby pani zadowolona.

Pani Coulter potrz�sn�a g�ow� i u�miechn�a si� smutnym, m�drym u�miechem.

��Kochanie � zacz�a � wiele dobrych rzeczy czasem nas rani i to naturalne, �e niekt�rych to niepokoi, �e ciebie przera�a� Ale to nie znaczy, �e zabiera ci si� dajmona. On ci�gle z tob� jest! O m�j Bo�e, wielu tutejszych doros�ych przesz�o t� operacj�. Piel�gniarki wygl�daj� na szcz�liwe, nie s�dzisz?

Lyra zamruga�a oczyma. Nagle zrozumia�a dziwn� oboj�tno�� tych kobiet i ich brak zainteresowania wszystkim, co ich otacza, a tak�e lunatyczny spos�b, w jaki porusza�y si� ich ma�e dajmony.

Nic nie odpowiedzia�a, zamy�li�a si� i mocno zacisn�a usta.

��Kochanie, nikt nigdy nie zrobi�by dziecku �adnej operacji bez wcze�niejszych test�w. I nikt w ostatnim tysi�cleciu nie pr�bowa� ca�kowicie oderwa� dzieci�cego dajmona! My wykonujemy jedynie ma�e ci�cie, kt�re uspokaja nerwowego dajmona na zawsze! Widzisz, kochanie, kiedy jeste� m�oda, tw�j dajmon jest cudownym przyjacielem i towarzyszem, jednak w wieku, nazywanym okresem dojrzewania, do kt�rego obecnie si� zbli�asz, dajmony przynosz� jedynie rozmaite k�opotliwe my�li i uczucia i dopuszczaj� do ciebie Py�. Szybka, niegro�na operacja sprawia, �e cz�owiek nigdy wi�cej si� nie niepokoi. Tw�j dajmon zostaje z tob�, tyle �e� Po prostu nie jeste�cie tak �ci�le po��czeni. Mo�na powiedzie�, �e staje si� kim�� kim� w rodzaju ulubionego zwierz�tka. Najlepszego zwierz�tka na �wiecie! Nie chcia�aby� mie� takiego?

Och, ty nikczemna k�amczucho, pomy�la�a Lyra, co za bezczelne �garstwa! Zreszt�, nawet gdyby Lyra nie zdawa�a sobie sprawy z tego faktu (gdyby nie widzia�a Tony�ego Makariosa i dajmon�w uwi�zionych w klatkach), zareagowa�aby na te s�owa z r�wnie siln� w�ciek�o�ci� i nienawi�ci�. Jej droga dusza, ukochany towarzysz jej serca mia�by zosta� odci�ty i zredukowany do ma�ego, truchtaj�cego pieszczoszka? Lyra niemal p�on�a nienawi�ci�, a Pantalaimon w jej ramionach, w postaci tch�rza � najbrzydszej i najbardziej z�o�liwej ze wszystkich � warkn��.

�adne z nich si� jednak nie odezwa�o. Lyra trzyma�a mocno swego dajmona i pozwoli�a, by pani Coulter g�adzi�a jej w�osy.

��Wypij rumianek � powiedzia�a �agodnie. � Ka�� ci tu dostawi� ��ko. Nie ma potrzeby, aby� wraca�a i dzieli�a sypialni� z innymi dziewczynkami. Nareszcie wr�ci�a do mnie moja ma�a asystentka. Moja ulubienica! Najlepsza pomocnica na �wiecie. Czy wiesz, �e szukaj�c ciebie, kochanie, przetrz�sn�am ca�y Londyn? �e na m�j rozkaz policja przeszuka�a wszystkie miasta w kraju. Och, tak bardzo za tob� t�skni�am! Brakuje mi s��w, by wyrazi�, jaka jestem szcz�liwa, �e ci� znalaz�am�

Przez ca�y czas z�ota ma�pa kr�ci�a si� niespokojnie � w jednej chwili siada�a na stole, machaj�c ogonem, w nast�pnej przywiera�a do pani Coulter i cicho szepta�a jej co� do ucha, a potem kroczy�a po pod�odze z wyprostowanym ogonem. Dajmon pani Coulter zdradza� oczywi�cie niecierpliwo�� swojej w�a�cicielki i w ko�cu kobieta nie wytrzyma�a.

��Lyro, moja droga � zacz�a � zdaje mi si�, �e Rektor Jordana da� ci co� przed wyjazdem. Mam racj�? Da� ci aletheiometr. Problem w tym, �e przyrz�d ten nie nale�a� do niego, ale zosta� jedynie oddany pod jego opiek�. Urz�dzenie to jest naprawd� zbyt cenne, aby je nosi� ze sob�� Wiesz, �e na ca�ym �wiecie istniej� tylko dwa albo trzy! My�l�, �e Rektor da� ci je w nadziei, �e przeka�esz je Lordowi Asrielowi. Powiedzia� ci, �eby� mi o nim nie m�wi�a, zgadza si�?

Lyra wykrzywi�a usta.

��Tak, rozumiem. No c�, nic si� nie sta�o, kochanie, Poniewa� mi nie powiedzia�a�, prawda? Nie z�ama�a� �adnych obietnic. Tylko widzisz, moja droga, tym przyrz�dem naprawd� trzeba si� odpowiednio zaopiekowa�. Obawiam si�, �e jest zbyt delikatny i niespotykany, aby d�u�ej ryzykowa� jego zniszczenie.

��Dlaczego Lord Asriel nie powinien go otrzyma�? � spyta�a Lyra, nie poruszaj�c si�.

��Z powodu swojej dzia�alno�ci. Wiesz, �e zes�ano go na wygnanie, poniewa� zamy�la� pewn� niebezpieczn� i nikczemn� rzecz. Potrzebuje aletheiometru do zako�czenia swego planu. Wierz mi, moja droga, nie mo�na pozwoli�, by osi�gn�� sw�j cel. Rektor Jordana bardzo si� pomyli�. Lord Asriel nie mo�e dosta� tego urz�dzenia! Teraz, kiedy znasz prawd�, mo�e by�oby lepiej gdyby� odda�a je mnie? To by ci oszcz�dzi�o problem�w, nie musia�aby� go nosi� i martwi� si� o nie� Nie musia�aby� si� nim opiekowa� i �ama� sobie g��wki aby poj��, do czego mo�e s�u�y� taka g�upia, stara zabawka�

Lyra zastanawia�a si�, jak to mo�liwe, �e kiedy� uwa�a�a t� kobiet� za fascynuj�c� i mi��.

��Wi�c� Je�li masz go przy sobie, moja droga, naprawd� lepiej powierz go mojej opiece. Jest na tym pasku wok� twojej talii, prawda? Tak, to bardzo pomys�owa skrytka�

R�ce pani Coulter znalaz�y si� nagle na sp�dniczce Lyry i zacz�y odpina� woreczek ze sztywnej ceraty. Lyra napi�a mi�nie. Z�ota ma�pa przycupn�a na skraju ��ka i, dr��c z ciekawo�ci, podnios�a czarne �apki do pyska. Pani Coulter odpi�a Lyrze pasek, potem rozsun�a woreczek. Oddycha�a szybko. Wyj�a paczuszk�, rozwin�a czarny aksamitny materia� i znalaz�a cynow� puszk� wykonan� przez Iorka Byrnisona.

Pantalaimon znowu zmieni� si� w kota i spr�y� do skoku. Lyra opu�ci�a nogi na pod�og� i przygotowa�a si�, by w odpowiednim momencie uciec.

��A c� to? � spyta�a weso�o pani Coulter. � Jaka zabawna stara puszka! W�o�y�a� go tutaj, moja droga, aby si� nie zniszczy�? I ten mech� Widz�, �e by�a� bardzo ostro�na. O, druga puszka w �rodku! I to zespawana! Kto to zrobi�?

Pani Coulter za bardzo chcia�a otworzy� pojemnik, by czeka� na odpowied�. Wyj�a z torebki wielofunkcyjny scyzoryk, odgi�a ostry no�yk i wbi�a pod pokrywk�.

W�ciek�e brz�czenie natychmiast wype�ni�o pok�j.

Lyra i Pantalaimon siedzieli bez ruchu. Zaintrygowana pani Coulter podwa�y�a pokrywk�, a ma�pa pochyli�a si�, aby spojrze�.

W tym momencie czarny insekt szybko opu�ci� puszk� i z ca�ym impetem uderzy� z�otego dajmona w pyszczek.

Ma�pa zapiszcza�a i odskoczy�a w ty�. B�l i strach poczu�a tak�e pani Coulter, r�wnie� wi�c krzykn�a, a wtedy ma�y, diabelski mechanizm zacz�� pe�zn�� po jej piersi i gardle ku twarzy.

Lyra bez wahania skoczy�a do drzwi tu� za Pantalaimonem, otworzy�a je i zacz�a ucieka� szybciej ni� kiedykolwiek w �yciu.

��Alarm przeciwpo�arowy! � zawo�a� p�dz�cy przed ni� Pantalaimon.

Na nast�pnym naro�niku dziewczynka dostrzeg�a guzik za szybk�, kt�r� st�uk�a jednym szybkim ruchem. Bieg�a dalej, kieruj�c si� do cz�ci sypialnianej, gdzie wcisn�a nast�pny przycisk alarmowy, a potem jeszcze jeden. Ludzie zacz�li wybiega� na korytarz, rozgl�daj�c si� na wszystkie strony w poszukiwaniu ognia.

Do tego czasu Lyra znalaz�a si� przed kuchni�. Pantalaimon przekaza� jej pewn� szybk� my�l, tote� wpad�a do �rodka. W chwil� p�niej odkr�ci�a wszystkie gazowe kurki i zapali�a zapa�k� przy najbli�szym palniku. P�niej zdj�a z p�ki torb� z m�k� i cisn�a ni� w kraw�d� sto�u, poniewa� s�ysza�a, �e m�ka wybucha, gdy znajdzie si� blisko p�omienia. W powietrzu zawirowa� bia�y py�.

Lyra wybieg�a z kuchni i p�dem skierowa�a si� ku swojej sypialni. Korytarze by�y teraz zat�oczone: dzieci biega�y we wszystkie strony, o�ywione i podniecone, poniewa� otrzyma�y ju� informacj� o planowanej ucieczce. Najstarsze (prowadz�c za sob� grupki m�odszych) kierowa�y si� do szatni, w kt�rych znajdowa�y si� ich ubrania. Doro�li pr�bowali zapanowa� nad sytuacja, nie mieli jednak poj�cia, co si� dzieje. Wsz�dzie pe�no by�o krzycz�cych, przepychaj�cych si�, gestykuluj�cych i ponaglaj�cych si� nawzajem dzieci.

Lyra i Pantalaimon przedzierali si� uparcie ku sypialni dziewczynki. Gdy tylko tam dotarli, budynkiem wstrz�sn�� silny wybuch.

Pozosta�e dziewczynki ju� uciek�y, tote� pok�j by� pusty. Lyra przyci�gn�a do rogu szafk�, wspi�a si� na ni�, wyci�gn�a ubranie ze skrytki w suficie i obmaca�a futro w poszukiwaniu aletheiometru. Znajdowa� si� na swoim miejscu. Szybko si� ubra�a i naci�gn�a kaptur, a wtedy Pantalaimon lataj�cy przy drzwiach w postaci wr�bla zawo�a�:

��Teraz!

Lyra wybieg�a. Korytarzem ku g��wnemu wyj�ciu bieg�a grupa dzieci, kt�re na szcz�cie zdoby�y ciep�e ubrania, i dziewczynka przy��czy�a si� do nich. Poci�a si�, serce jej �omota�o; wiedzia�a, �e albo ucieknie, albo zginie.

Droga by�a zablokowana. Ogie� z kuchni rozprzestrzenia� si� szybko. Trudno powiedzie�, co eksplodowa�o � m�ka czy gaz � w ka�dym razie wybuch zerwa� cz�� dachu. Uciekinierzy wspinali si� po pokrzywionych podporach i wi�zarach i wychodzili na �wie�e, zimne powietrze. Czu� by�o silny zapach gazu. Wtedy dosz�o do kolejnej eksplozji, by�a g�o�niejsza i bli�sza ni� pierwsza. Podmuch powietrza przewr�ci� wiele os�b i zewsz�d rozleg�y si� krzyki strachu i b�lu.

Lyra z trudem utrzyma�a si� na nogach, a Pantalaimon wo�a�: �T�dy! T�dy!�. Inne dajmony tak�e krzycza�y i szarpa�y si�. Lyra uwa�nie sz�a po gruzie. Powietrze, kt�rym oddycha�a, by�o lodowate, tote� mia�a nadziej�, �e wszystkim dzieciom uda�o si� znale�� kurtki i buty. Pomy�la�a: C� to za bezsens � uciec ze Stacji tylko po to, by umrze� z zimna.

Wtedy wok� pojawi� si� ogie�. Kiedy wydosta�a si� na dach, dostrzeg�a pod nocnym niebem p�omienie li��ce kraw�dzie ogromnego otworu z boku budynku. Przy g��wnym wyj�ciu k��bi� si� t�um dzieci i doros�ych, tym razem doro�li byli bardziej przestraszeni, a dzieci po prostu przera�one.

��Roger! Roger! � zawo�a�a Lyra, a Pantalaimon w postaci bystrookiej sowy, pohukuj�c, da� swojej w�a�cicielce znak, �e dostrzeg� jej przyjaciela.

Chwil� p�niej dzieci si� odnalaz�y.

��Powiedz wszystkim, �eby szli za mn�! � krzykn�a Lyra w ucho ch�opca.

��Nie p�jd�� Wszyscy s� tacy wystraszeni�

��Powiedz im, co sta�o si� z dzie�mi, kt�re znikn�y! Powiedz, �e lekarze wielkimi no�ami odci�li im dajmony! Opowiedz, co widzia�e� dzi� po po�udniu� Powiedz o tych wszystkich dajmonach, kt�re wypu�cili�my! Wyja�nij im, co si� z nimi stanie, je�li nie uciekn�!

Roger gapi� si� na ni� ze zdumieniem, potem jednak och�on�� i pobieg� do najbli�szej grupy dzieci. Lyra podbieg�a do innej. Kiedy wiadomo�� si� rozesz�a, niekt�re dzieci zacz�y krzycze� ze strachu, ka�de przyciska�o do siebie dajmona.

��Chod�cie ze mn�! � zawo�a�a g�o�no Lyra. � Nadchodzi pomoc! Musimy uciec ze Stacji! Szybciej, biegnijmy!

Dzieci ruszy�y za ni�. Opu�ci�y ogrodzony teren i skierowa�y si� ku o�wietlonej alei. Na mocno ubitym �niegu s�ycha� by�o tupot i skrzypienie ich but�w.

Za nimi panowa� chaos: doro�li krzyczeli, rozleg� si� huk i �omot, gdy zawali�a si� kolejna cz�� budynku.

Iskry trysn�y w powietrze, zafalowa�y p�omienie, rozleg�y si� d�wi�ki przywodz�ce na my�l rozdzieranie materia�u. Potem pojawi� si� inny odg�os, bardzo bliski i przera�aj�cy. Lyra nigdy wcze�niej czego� takiego nie s�ysza�a, ale od razu zrozumia�a, co oznacza: by�o to wycie wilk�w � dajmon tatarskich stra�nik�w. S�ysz�c je, dziewczynka poczu�a s�abo�� w ca�ym ciele, a wiele dzieci przerazi�o si� i stan�o w miejscu. Szybkimi, r�wnymi susami bieg� w ich kierunku pierwszy z wartownik�w, w r�kach trzyma� gotowy do strza�u karabin, a obok niego p�dzi�o pot�ne, szare stworzenie � wilczyca.

P�niej pojawili si� kolejni Tatarzy. Wszyscy ubrani byli w kolczugi i wydawali si� nie mie� oczu � w ka�dym razie, nie by�o ich wida� za szczelinami wyci�tymi w he�mach; dostrzec mo�na by�o jedynie p�on�ce ��to �lepia ponad ociekaj�cymi �lin� szcz�kami ich dajmon oraz przypominaj�ce oczy wyloty luf karabin�w.

Lyra zawaha�a si�. Nawet przez chwil� nie wyobra�a�a sobie, �e te wilki b�d� tak przera�aj�ce. W dodatku teraz, kiedy wiedzia�a, jak �atwo przychodzi ludziom z Bolvangaru prze�amywanie tabu, niemal zamar�a na my�l o tych ociekaj�cych �lin� z�bach�

Tatarzy zatrzymali si� niedaleko grupy dzieci, a nast�pnie ustawili w szeregu przy bramie prowadz�cej w alej� �wiate�, ich dajmony sta�y obok, r�wnie zdyscyplinowane i wy�wiczone, jak oni sami. Po chwili, kiedy nadbiegli kolejni stra�nicy, za pierwsz� lini� stan�a druga, a Lyra pomy�la�a z rozpacz�, �e przecie� dzieci nie s� w stanie walczy� z �o�nierzami. Nie by�a to z pewno�ci� bitwa na oksfordzkich Gliniankach, gdy dziewczynka wraz z przyjaci�mi ciska�a grudami b�ota w dzieci ceglarzy.

A mo�e jednak! Przypomnia�a sobie, jak rzuci�a gar�� gliny prosto w szerok� twarz pewnego ceglarskiego syna, kt�ry zamierza� j� zaatakowa�. Ch�opiec zatrzyma� si�, aby zetrze� glin�, a wtedy ruszy�y na niego dzieci z miasta.

Lyra natychmiast u�wiadomi�a sobie, �e teraz tak�e stoi na czym�, co nadaje si� do walki. �nieg!

Tak samo jak podczas popo�udniowego alarmu, tyle �e tym razem nie dla zabawy, zgarn�a gar�� bia�ego puchu i cisn�a w stoj�cego najbli�ej niej Tatara.

��Celujcie w oczy! � krzykn�a do swoich towarzyszy i rzuci�a nast�pn� kul�.

Inne dzieci przy��czy�y si� do niej, a wtedy czyj� dajmon wpad� na pomys�, by podfrun�� do napastnika i skierowa� �nie�k� prosto w szczelin� w he�mie, wszystkie inne dajmony natychmiast posz�y w jego �lady i kilka sekund p�niej Tatarzy zacz�li si� miota�, prycha�, przeklina�, pr�buj�c usun�� �nieg z w�skich szczelin he�m�w.

��Uciekajcie! � krzykn�a Lyra i rzuci�a si� ku bramie prowadz�cej w alej� �wiate�.

Wszystkie dzieci, uchylaj�c si� przed k�api�cymi wilczymi paszczami, gromadnie pop�dzi�y za ni� przez alej�. Kierowa�y si� ku ciemnej otwartej przestrzeni.

Za sob� us�ysza�y chrapliwy okrzyk tatarskiego oficera, odg�os towarzysz�cy �adowaniu dwudziestu karabin�w i kolejn� komend�. P�niej s�ycha� by�o ju� tylko tupot biegn�cych ma�ych uciekinier�w i ich g�o�ne sapanie.

Tatarzy celowali. Lyra wiedzia�a, �e z pewno�ci� nie chybi�.

Zanim jednak stra�nicy zd��yli wystrzeli�, jeden z nich zacz�� rozpaczliwie �apa� oddech, drugi natomiast krzykn�� zaskoczony.

Lyra zatrzyma�a si� i odwr�ci�a, a w�wczas zobaczy�a le��cego na �niegu m�czyzn�, z kt�rego plec�w stercza�a szaropi�ra strza�a. Ranny wi� si�, szarpa� i kaszla� krwi�, natomiast pozostali wartownicy rozgl�dali si� na wszystkie strony, szukaj�c �ucznika; nigdzie go jednak nie by�o.

Wtedy kolejna strza�a nadlecia�a z nieba i trafi�a w kark drugiego m�czyzn�, kt�ry natychmiast upad�. Oficer krzykn�� i wszyscy podnie�li oczy na ciemne niebo.

��Czarownice! � stwierdzi� Pantalaimon.

Rzeczywi�cie: dostojne, czarne postacie przesuwa�y si� wysoko w g�rze. Towarzyszy� im szum i �wist powietrza w�r�d igie� ga��zi sosny ob�ocznej, na kt�rych lata�y. Lyra zauwa�y�a, �e jedna z czarownic zni�a lot, wypuszcza strza�� i w chwil� p�niej kolejny Tatar upad� na ziemi�.

W�wczas wszyscy stra�nicy wycelowali karabiny w g�r� i wypalili w ciemno��, strzelali na o�lep do cieni i chmur. Odpowiedzi� by� deszcz strza�.

Dow�dca Azjat�w, widz�c, �e dzieciom ju� si� prawie uda�o uciec, rozkaza� swoim ludziom natychmiast ruszy� za nimi w po�cig. Najpierw kilkoro, potem coraz wi�cej dzieci zacz�o krzycze�. Nie bieg�y ju�, zatrzyma�y si�, zdezorientowane i przera�one � zw�aszcza widokiem ogromnej postaci, kt�ra p�dzi�a wprost na nich z ciemnej przestrzeni za alej� �wiate�.

��Iorek Byrnison! � krzykn�a Lyra z ca�ych si�. Jej serce przepe�nia�a rado��.

Pancerny nied�wied� posuwa� si� lekko, jak gdyby nie mia� na sobie �adnego ci�aru. B�yskawicznie przebieg� obok Lyry i rzuci� si� na Tatar�w, rozp�dzaj�c ich na wszystkie strony, oraz ich dajmony. Potem, szybki i silny, zatrzyma� si� i zada� dwa pot�ne ciosy � w lewo i w prawo, uderzaj�c dw�ch najbli�szych stra�nik�w.

Wtedy skoczy�a na niego wilczyca-dajmona. Nied�wied� uderzy� j� w powietrzu i zwierz� upad�o w �nieg, ociekaj�c krwi�, potem zawarcza�o i zawy�o, w ko�cu znikn�o. Jej w�a�ciciel umar� od razu.

Tatarski oficer nie waha� si�, widz�c, �e jego ludzie zostali zaatakowani z dw�ch stron. Wyda� krzykliwie kilka rozkaz�w, a wtedy jego �o�nierze podzielili si� na dwa oddzia�y: zadaniem pierwszego by�a pr�ba odp�dzenia czarownic, a drugiego (wi�kszego) � bitwa z nied�wiedziem. Wszyscy Tatarzy byli �wietnie wyszkoleni i walczyli w tak skoordynowany spos�b, jak gdyby odbywali �wiczenia. Utworzyli czteroosobowe grupki, a wyznaczeni �o�nierze w odpowiednim momencie przykl�kali na jedno kolano i wypalali z karabin�w. �aden si� nie cofn�� ani o cal, mimo i� pot�ny Iorek p�dzi� prosto ku nim. W chwil� p�niej pierwsi z nich padli martwi.

Nied�wied� znowu zaatakowa� � uderza�, warcza�, mia�d�y� � a pociski przelatywa�y obok niego niczym osy lub muchy, nie czyni�c mu najmniejszej krzywdy. Lyra przynagla�a dzieci do dalszej drogi, kieruj�c je w ciemno�� za alej� �wiate�. Wiedzia�a, �e musz� ucieka�, poniewa� od walecznych Tatar�w o wiele niebezpieczniejsi byli doro�li z Bolvangaru.

Wo�a�a wi�c do dzieci, kiwa�a na nie i ponagla�a, pragn�c sk�oni� do dalszej w�dr�wki. �wiat�a za nimi tworzy�y d�ugie cienie na �niegu, a wtedy Lyra u�wiadomi�a sobie, �e jej serce rwie si� ku g��bokiej ciemno�ci arktycznej nocy i ku orze�wiaj�cemu ch�odowi. Kocha�a swobod� tak samo mocno jak Pantalaimon, kt�ry � obecnie w postaci kr�lika � rozkoszowa� si� w�asnym biegiem.

��Dok�d idziemy? � spyta� kto�.

��Nie ma tu nic poza �niegiem!

��Nadchodzi pomoc � odpowiedzia�a im Lyra. � Pi��dziesi�ciu Cygan�w albo wi�cej. Za�o�� si�, �e s� w�r�d nich krewni wielu z was. Wszystkie cyga�skie rodziny, kt�re straci�y dziecko, przys�a�y swego przedstawiciela.

��Ja nie jestem Cyganem � stwierdzi� jaki� ch�opiec.

��To nie ma znaczenia. I tak ci� ze sob� zabior�.

��A niby dok�d? � spyta� kto� p�aczliwym tonem.

��Do domu � odpar�a Lyra. � Przyby�am tu, by was uratowa�, i sprowadzi�am Cygan�w, kt�rzy odwioz� was z powrotem do dom�w. Musimy przej�� jeszcze kawa�ek, a wtedy na pewno si� na nich natkniemy. Nied�wied� podr�owa� z nimi, wi�c nie mog� by� daleko st�d!

��Widzieli�cie tego nied�wiedzia?! � krzykn�� z zapa�em jeden z ch�opc�w. � Kiedy uderzy� dajmon� Tatara, m�czyzna umar�, jakby kto� trafi� go prosto w serce. W�a�nie tak!

��Nie wiedzia�em, �e mo�na zabi� dajmona � wtr�ci� kto� inny.

Wszystkie dzieci m�wi�y naraz, podniecenie i ulga rozwi�za�y im j�zyki. Dla Lyry nie mia�o to znaczenia, wa�ne by�o jedynie, by przez ca�y czas sz�y.

��Czy naprawd� ci ludzie tam� � spyta�a jaka� dziewczynka � robi� takie rzeczy?

��Tak � odrzek�a Lyra. � Nigdy nie s�dzi�am, �e kiedykolwiek zobacz� cz�owieka bez dajmona. Jednak zanim si� tutaj znalaz�am, spotka�am samotnego ch�opca, kt�ry ci�gle pyta� o swoj� dajmon�. Chcia� wiedzie�, gdzie jest i czy j� odszuka. Ma�y nazywa� si� Tony Makarios.

��Znam go! � powiedzia� kto�, a inni zawt�rowali.

��Ta-ak, zabrali go mniej wi�cej tydzie� temu�

��No c�, odci�to mu dajmon� � stwierdzi�a Lyra, wiedz�c, co w tym momencie czuj� dzieci. � Nied�ugo po tym, jak go znale�li�my, umar�. A wszystkie oderwane dajmony zamykali w klatkach w tamtym budynku na uboczu.

��To prawda � doda� Roger. � Lyra wypu�ci�a je w trakcie �wicze� przeciwpo�arowych.

��Tak, widzia�em je! � zauwa�y� Billy Costa. � Pocz�tkowo nie wiedzia�em, co to takiego, ale zobaczy�em, jak odlatywa�y za g�si�.

��Dlaczego ci ludzie to robi�? � zapyta� jaki� ch�opiec. � Dlaczego odcinaj� nam dajmony? To przecie� tortura! Po co to robi�?

��Z powodu Py�u � zasugerowa� kto� z pow�tpiewaniem.

Ch�opiec jednak za�mia� si� lekcewa��co.

��Py�?! � stwierdzi�. � Nie ma czego� takiego! Oni to sobie wymy�lili! Ja w to nie wierz�.

��Hej! � zawo�a� kto� inny. � Zobaczcie, co si� dzieje z zeppelinem!

Wszyscy si� obejrzeli. Za �un� �wiate�, tam gdzie nadal trwa�a walka, wielki, d�ugi powietrzny statek nie ko�ysa� si� ju� przy maszcie cumowniczym � teraz koniec liny zwisa� lu�no, a w pobli�u unosi�a si� jaka� kula�

��Balon Lee Scoresby�ego! � krzykn�a Lyra i rado�nie klasn�a r�koma w r�kawicach.

Inne dzieci wydawa�y si� zaniepokojone. Lyra ponagli�a je do dalszej drogi, zastanawiaj�c si� r�wnocze�nie, jak aeronaucie uda�o si� dotrze� balonem tak daleko na p�noc. By�o jasne, jaki ma zamiar � chcia� nape�ni� balon gazem z zeppelina, przy okazji uniemo�liwiaj�c tamtym po�cig!

��Chod�cie. Musimy przez ca�y czas i��, w przeciwnym razie zamarzniemy � wyja�ni�a dzieciom, poniewa� niekt�re z nich dr�a�y i p�aka�y z powodu zimna, a ich dajmony popiskiwa�y cienkimi g�osikami.

Pantalaimon uzna� te odg�osy za irytuj�ce, zmieni� si� w rosomaka i warkn�� na wiewi�rk� � le��cego w bezruchu na ramieniu i popiskuj�cego cicho dajmona jednej z dziewczynek.

��Wejd� pod skafander! Przybierz wi�kszy kszta�t i ogrzej swoj� pani�! � poleci�, a przera�ony dajmon dziewczynki od razu wpe�z� pod okrycie ze wzmocnionego jedwabiu.

K�opot polega� na tym, �e wzmocniony w�glowy jedwab nie by� tak ciep�y jak futro, mimo i� skafandry by�y dodatkowo watowane. Niekt�re dzieci wygl�da�y w wielkich kurtkach jak id�ce purchawki, ale ich odzienie wykonano w fabrykach i warsztatach z dala od zimnych teren�w i na p�nocy nie zabezpiecza�o dostatecznie przed mrozem. Futro Lyry by�o nieco zniszczone i cuchn�ce, jednak bardzo dobrze trzyma�o ciep�o.

��Je�li wkr�tce nie znajdziemy Cygan�w, dzieci nie prze�yj� � szepn�a dziewczynka do Pantalaimona

��Musz� wi�c i�� bez przerwy � odpar�. � Je�li tylko si� po�o��, zgin�. Pami�tasz, co m�wi� Ojciec Coram�

Opowiedzia� on dziewczynce wiele historii o swoich podr�ach na P�noc, podobnie zreszt� jak pani Coulter, kt�ra stale podkre�la�a prawdziwo�� swych opowie�ci. W ka�dym razie oboje byli zgodni co do jednego � gdy jest zimno, ci�gle trzeba by� w ruchu.

��Jak d�ugo b�dziemy tak szli? � spyta� ma�y ch�opiec. � Ona ka�e nam i�� tam, gdzie nas zabij� � stwierdzi�a jaka� dziewczynka.

��Lepiej by� tu ni� w Stacji � mrukn�� kto�.

��Wcale tak nie uwa�am! Tam przynajmniej by�o ciep�o. Jedzenie, gor�ce napoje i�

��Ale teraz wszystko si� spali�o!

��Co my tu robimy? Za�o�� si�, �e umrzemy z g�odu�

My�li Lyry wype�nia�y nieweso�e pytania, kt�re kr��y�y w jej g�owie niczym lataj�ce czarownice, szybkie i niemo�liwe do uchwycenia. Dziewczynce wydawa�o si�, �e gdzie� niedaleko czeka j� co� wspania�ego i wzruszaj�cego, czego w dodatku zupe�nie nie rozumia�a.

My�l ta spowodowa�a przyp�yw si�y i Lyra najpierw wyci�gn�a jak�� dziewczynk� z zaspy, potem ponagli�a oci�gaj�cego si� ch�opca, wreszcie zawo�a�a do wszystkich:

��Id�my dalej! Pod��ajmy po �ladach nied�wiedzia! Przyjecha� tu z Cyganami, wi�c jego trop doprowadzi nas do miejsca, gdzie si� znajduj�! Chod�my.

Z nieba zacz�y pada� du�e p�atki �niegu. Lyra u�wiadomi�a sobie, �e wkr�tce zupe�nie zakryj� �lady Iorka Byrnisona. Teraz, kiedy odeszli ju� daleko od �wiate� Bolvangaru, a �una po�aru stanowi�a jedynie s�ab� po�wiat�, tylko nik�y odblask pokrytej �niegiem ziemi roz�wietla� mrok. G�ste chmury przes�oni�y niebo, nie by�o wi�c wida� ani ksi�yca, ani Zorzy. Jednak przypatrzywszysi� dok�adniej, dzieci dostrzeg�y g��boki szlak, kt�ry Iorek Byrnison wy��obi� w �niegu. Lyra zach�ca�a je do dalszej drogi, zmusza�a, niemal nios�a niekt�re z nich, przeklina�a, popycha�a, ci�gn�a, wspiera�a czule, ilekro� by�o to konieczne, a Pantalaimon (kt�ry zajmowa� si� dajmonami) m�wi� jej, jak nale�y post�powa� z ka�dym dzieckiem.

Dziewczynka powtarza�a w my�lach co jaki� czas, �e doprowadzi je wszystkie do celu. Przyjecha�am tutaj, m�wi�a sobie, aby je uratowa� i uda mi si� to.

Roger pod��y� za jej przyk�adem, a Billy Costa prowadzi� grup�, poniewa� mia� o wiele lepszy wzrok ni� wi�kszo�� dzieci. Wkr�tce pada� ju� tak g�sty �nieg, �e uciekinierzy musieli i�� bardzo blisko siebie, aby si� nie zgubi�, a Lyra pomy�la�a, �e gdyby po�o�yli si� obok siebie i starali si� ogrzewa� nawzajem, to mo�e� Gdyby wykopa� du�e nisze w �niegu�

Nagle nadstawi�a ucha. Us�ysza�a warkot silnika. Nie by� to g�o�ny huk zeppelina, ale jaki� wy�szy, przypominaj�cy brz�czenie szerszenia d�wi�k, kt�ry raz si� przybli�a�, raz oddala�.

S�ycha� te� by�o wycie� Psy zaprz�gowe? Odg�os r�wnie� wydawa� si� daleki i trudno by�o mie� pewno�� co do jego pochodzenia, zag�usza�y go miliony spadaj�cych �nie�nych p�atk�w; jego nat�enie zmienia�o si� wraz z moc� wiatru � najg�o�niejszy by� podczas najostrzejszych podmuch�w. M�g� zwiastowa� zar�wno zbli�aj�ce si� cyga�skie psy zaprz�gowe, jak i dzikie duchy tundry albo nawet uwolnione dajmony, lamentuj�ce za utraconymi dzie�mi.

Lyra dostrzega�a wok� tak�e �wiat�a, ale nie mia�a poj�cia, czy istniej� naprawd� Na �niegu nie mog�o by� chyba �adnych �wiate�, prawda? To chyba r�wnie� musia�y by� duchy� Chyba �e si� zgubili, zatoczyli ko�o i znowu zmierzaj� w stron� Bolvangaru�

Jednak nie, �wiat�a rzeczywi�cie istnia�y i nie pochodzi�y ze Stacji, poniewa� nie by�y bia�e, o�lepiaj�ce i anbaryczne, ale ma�e i ��te � �wiat�a poruszaj�cych si� latarni. Skowyt tak�e si� nasila� i zanim Lyra zd��y�a si� upewni�, �e nie �ni, znalaz�a si� w�r�d znajomych postaci, a m�czy�ni w futrach unosili j� na wysoko�� twarzy: pot�ne rami� Johna Faa podnios�o j� lekko z ziemi, a Ojciec Coram �mia� si� rado�nie. Poprzez zadymk� dziewczynka zauwa�y�a, jak Cyganie bior� dzieci do sa�, przykrywaj� je futrami i daj� do �ucia focze mi�so. Dostrzeg�a Tony�ego Cost�, kt�ry �ciska� Billy�ego, a potem poklepywa� go lekko, rubasznie szturcha�, po czym znowu go do siebie tuli� i potrz�sa� nim weso�o. A Roger�

��Roger jedzie z nami � o�wiadczy�a Ojcu Coramowi. � Przede wszystkim po niego tu przyjecha�am. Wr�cimy w ko�cu do Jordana. A co to za ha�as?

Znowu rozleg� si� warkot silnika, by� g�o�niejszy ni� bzyczenie dziesi�ciu tysi�cy szpieguj�cych insekt�w.

Nagle Lyra poczu�a uderzenie, kt�re powali�o j� na ziemi�, a Pantalaimon nie m�g� jej obroni�, poniewa� z�ota ma�pa�

Pani Coulter�

Z�ota ma�pa szarpa�a, gryz�a i drapa�a Pantalaimona, kt�ry tak szybko zmienia� postacie, �e trudno by�o skupi� na nim wzrok, i walczy�: ��dl�c, wierzgaj�c, drapi�c pazurami. Pani Coulter tymczasem, z p�on�c� twarz� cz�ciowo ukryt� w futrze, ci�gn�a Lyr� na ty� motorowych sa�. Dziewczynka walczy�a r�wnie zajadle jak jej dajmon. Pada� tak g�sty �nieg, �e zdawa�o jej si�, �e s� w tej zamieci odizolowani od �wiata, a anbaryczne przednie reflektory sa� o�wietla�y jedynie czyst� biel wiruj�cych p�atk�w. Ziemi� wida� by�o ledwie na kilka cali przed nimi.

��Pom�cie! � wrzasn�a Lyra do Cygan�w, kt�rzy znajdowali si� w�a�nie tam, za zas�on� padaj�cego �niegu, i nic nie zauwa�yli. � Ratunku! Ojcze Coramie! Lordzie Faa! Och, Bo�e, pomocy!

Pani Coulter piskliwym g�osem wykrzycza�a rozkaz w j�zyku p�nocnych Tatar�w i nagle pojawi� si� ca�y ich oddzia� uzbrojony w karabiny; ludziom towarzyszy�y warcz�ce wilki � ich dajmony. Oficer dostrzeg�, �e pani Coulter ma problemy z Lyra, i podni�s� dziewczynk� jedn� r�k�, jak gdyby by�a lalk�, a nast�pnie wrzuci� j� na sanie. Upad�a og�uszona i oszo�omiona.

Gdy Cyganie zorientowali si�, co si� dzieje, wypali� karabin, potem nast�pny. Tyle �e strzelanie do celu, kt�rego nie spos�b zobaczy�, jest niebezpieczne, nie wida� nawet, kto znajduje si� obok. Tatarzy, w zwartej grupie otaczaj�cej sanie, strzelali przed siebie w �nieg, Cyganie jednak�e nie o�mielili si� odpowiedzie� ogniem, bali si� bowiem, �e mogliby trafi� Lyr�.

Dziewczynka poczu�a straszliw� gorycz i jeszcze wi�ksze zm�czenie.

Ci�gle by�a oszo�omiona i szumia�o jej w g�owie, ale podci�gn�a si� i usiad�a, szukaj�c wzrokiem Pantalaimona. Jej dajmon nadal rozpaczliwie walczy� w jednej wybranej postaci � rosomaka. Mocno zwar� szcz�ki na z�otej �apie i nie puszcza�. A kto si� znajdowa� obok niego?

Czy to nie Roger?

Tak, to by� on. Bi� pani� Coulter pi�ciami i kopa� nogami, wali� g�ow� w jej g�ow�, a� w ko�cu przewr�ci� go jaki� Tatar, zamachn�wszy si� na niego, jak gdyby odgania� much�. Ca�o�� wydawa�a si� teraz Lyrze urojeniem: biel, czer�, szybki trzepot zieleni, postrz�pione cienie, �wiat�o�

Silny podmuch podni�s� ze wszystkich stron firanki �niegu i Lyra nagle dostrzeg�a Iorka Byrnisona; us�ysza�a szcz�k i zgrzyt �elaza o �elazo. W chwil� p�niej wielkie szcz�ki k�apa�y na prawo i lewo, �apa rozdziera�a przykryt� kolczug� pier�, pojawi�y si� bia�e z�by, czarne �elazo, czerwone wilgotne futro�

A wtedy co� silnie poci�gn�o dziewczynk� wysoko w g�r�. W ostatnim momencie chwyci�a tak�e Rogera wydzieraj�c go z r�k pani Coulter i przytulaj�c mocno do siebie; dajmony dzieci zmieni�y si� w ptaki i pisz�c, trzepota�y zaskoczone, poniewa� wsz�dzie wok� tak�e lata�y jakie� postacie. Wreszcie Lyra zobaczy�a w powietrzu obok siebie czarownic� � jeden z tych eleganckich, lekko postrz�pionych, czarnych cieni � kt�ra znajdowa�a si� wysoko w powietrzu, ale r�wnocze�nie tak blisko, �e mo�na by�o jej dotkn��. W go�ych r�kach trzyma�a �uk i akurat nat�y�a mi�nie bladych, go�ych ramion (w tym mro�nym powietrzu!), naci�gn�a ci�ciw�, a potem wypu�ci�a strza�� w szczelin� he�mu znajduj�cego si� zaledwie trzy stopy od niej Tatara�

Strza�a poszybowa�a w wyznaczonym kierunku i wilczyca � dajmona m�czyzny � rozp�yn�a si� w p�skoku, nawet zanim jej w�a�ciciel upad� na ziemi�.

W g�r�! W powietrzu kto� schwyta� i zagarn�� Lyr� i Rogera, a w chwil� p�niej dw�jka dzieci trzyma�a si� s�abn�cymi palcami ga��zi z sosny ob�ocznej, na kt�rej siedzia�a wyprostowana m�oda czarownica, z gracj� utrzymuj�c r�wnowag�. Potem czarownica przechyli�a ga��� w lewo i przed oczyma dzieci ukaza�o si� co� ogromnego; by�a to ziemia.

Upadli na ni�, w �nieg, tu� obok kosza balonu Lee Scoresby�ego.

��Wskakuj do �rodka, Lyro! � zawo�a� Teksa�czyk � i oczywi�cie tw�j przyjaciel tak�e. Widzia�a� gdzie� nied�wiedzia?

Lyra dostrzeg�a trzy czarownice, kt�re przywi�zywa�y lin� wok� ska�y, cumuj�c wielki balon.

��Wsiadaj! � krzykn�a do Rogera i wdrapa�a si� na obite sk�r� obrze�e kosza, po czym wpad�a w le��cy w �rodku bia�y puch. W nast�pnym momencie do��czy� do niej Roger, a potem jaki� pot�ny odg�os, co� pomi�dzy rykiem a warczeniem, sprawi�, �e ziemia niemal si� zatrz�s�a.

��Chod�, Iorku! Na pok�ad, stary druhu! � zawo�a� Lee Scoresby i z boku do kosza balonu wszed� nied�wied�. Jego pojawieniu si� towarzyszy�o straszliwe skrzypienie wikliny i uginaj�cego si� drewna.

Potem lekki podmuch wiatru rozproszy� na chwil� mg�� i �nieg i w nagle powsta�ym prze�wicie Lyra zobaczy�a, co si� wok� nich dzieje. Dostrzeg�a grup� Cygan�w, kt�rzy pod dow�dztwem Johna Faa atakowali Tatar�w i spychali ich z powrotem w stron� p�on�cych zgliszcz Bolvangaru. Widzia�a, jak inni Cyganie pomagaj� dzieciom wsi��� bezpiecznie do sa�, a potem dok�adnie opatulaj� je futrami. Zobaczy�a Ojca Corama, kt�ry kr�ci� si� niespokojnie, ku�tykaj�c o lasce, a jego dajmona � kotka w barwach jesieni � skaka�a po �niegu i rozgl�da�a si� na wszystkie strony.

��Ojcze Coramie! � krzykn�a Lyra. � Tutaj jestem! Starzec us�ysza� j� i podni�s� g�ow�, aby spojrze� w g�r�. Zaskoczony, spogl�da� na balon szarpi�cy si� na linie, kt�r� trzyma�y czarownice, i na machaj�c� mu z kosza dziewczynk�.

��Lyro! � zawo�a�. � Nic ci nie jest, dziecko?! Jeste� bezpieczna?

��Nigdy nie czu�am si� bezpieczniej! � odkrzykn�a. � Do zobaczenia, Ojcze Coramie! Do widzenia! Zabierzcie wszystkie dzieci do domu!

��Na pewno, p�kim �yw! Niech ci si� wiedzie, drogie dziecko� Niech ci si� wiedzie, moja ma�a Lyro� W tym momencie aeronauta, machn�wszy r�k� da� znak do odlotu i czarownice pu�ci�y lin�.

Balon zerwa� si� natychmiast i pocz�� si� unosi� w g�ste od �niegu powietrze z tak� pr�dko�ci�, �e Lyra nie wierzy�a w�asnym oczom. Po chwili ziemia znikn�a we mgle, a balon nadal lecia� w g�r�, coraz pr�dzej, tak szybko, �e dziewczynka pomy�la�a, �e chyba �adna rakieta nie opuszcza ziemi w szybszym tempie. Trzymaj�c si�, le�eli wraz z Rogerem na pod�odze gondoli, obezw�adnieni si�� przyspieszenia.

Lee Scoresby �mia� si� i wydawa� z siebie dzikie teksaskie okrzyki rado�ci. Iorek Byrnison spokojnie odpina� pancerz, odczepiaj�c zwinnie pazurem wszystkie po��czenia, a potem zdejmowa� poszczeg�lne cz�ci i rzuca� je na stert�. Gdzie� na zewn�trz balonu �wist powietrza przelatuj�cego przez ig�y sosny ob�ocznej i postrz�pione cienie �wiadczy�y o tym, �e wysoko w powietrzu czarownice dotrzymuj� im towarzystwa.

Lyra stopniowo odzyskiwa�a r�wnowag�, a jej oddech i t�tno uspokoi�y si�. Dziewczynka usiad�a i rozejrza�a si�.

Kosz by� o wiele wi�kszy, ni� s�dzi�a. Przy bocznych �ciankach sta�y stela�e z przyrz�dami badawczymi, le�a�y te� stosy futer, butle z gazem oraz wiele innych rzeczy, ale Lyra nie potrafi�a ich zidentyfikowa�.

��Czy to chmura? � spyta�a.

��Ma si� rozumie�. Otul swego przyjaciela futrem, zanim ci si� zmieni w sopel lodu. Jest zimno, a b�dzie jeszcze zimniej.

��Jak nas znale�li�cie?

��Dzi�ki czarownicom. Jest w�r�d nich pewna dama, kt�ra pragnie z tob� porozmawia�. Kiedy miniemy chmur�, zorientujemy si�, gdzie jeste�my, a wtedy mo�emy spokojnie gaw�dzi�.

��Iorku � powiedzia�a Lyra � dzi�kuj�, �e przyszed�e�.

Nied�wied� chrz�kn��, po czym usiad� i zacz�� zlizywa� krew z futra. Z powodu jego olbrzymiego ci�aru kosz przechyla� si� na jedn� stron�, jednak nie mia�o to najwyra�niej znaczenia. Roger troch� si� obawia� wielkiego zwierz�cia, ale Iorek Byrnison nie zwraca� na niego wi�kszej uwagi ni� na p�atki �niegu. Lyra trzyma�a si� kurczowo obrze�a kosza, kt�ry � gdy sta�a � si�ga� jej a� do podbr�dka, i wpatrywa�a si� szeroko otwartymi oczyma w g�st� mg��.

Kilka sekund p�niej balon ca�kowicie wydoby� si� z chmury, lecz nadal w szybkim tempie wznosi� si� w niebiosa.

C� to by� za widok!

Nad koszem znajdowa�a si� ogromna czasza balonu. A ponad nim p�on�a Zorza, kt�ra wyda�a si� Lyrze ja�niejsza i wspanialsza ni� kiedykolwiek przedtem. Zorza �wieci�a wsz�dzie lub prawie wsz�dzie wok� nich; niemal stanowili jej cz��. Wielkie �arz�ce si� pasma dr�a�y, a nast�pnie rozdziela�y si� niczym poruszaj�ce si� anielskie skrzyd�a; luminescencyjny blask kaskadami sp�ywa� w d� niewidocznych turni, by spocz�� w wiruj�cych ka�u�ach, albo tworzy� ogromne wodospady.

Lyr� ca�kowicie oszo�omi� ten widok, potem jednak spojrza�a w d� i dostrzeg�a co� jeszcze bardziej zdumiewaj�cego.

We wszystkich kierunkach, jak okiem si�gn��, a� po horyzont rozci�ga�o si� nieprzerwane morze bieli. Wznosi�y si� na nim pag�rki, otwiera�y mgliste przepa�cie, jednak przede wszystkim krajobraz wygl�da� jak lita lodowa powierzchnia.

Na jej tle wida� by�o ma�e, czarne postacie, nieco postrz�pione cienie � czarownice lec�ce na ga��ziach z sosny ob�ocznej pojedynczo, dw�jkami lub w wi�kszych grupkach.

Posuwa�y si� szybko i bez najmniejszego wysi�ku: unosi�y si� w g�r�, ku balonowi, a steruj�c nim, przechyla�y si� raz w jedn�, raz w drug� stron�. Jedna z nich, �uczniczka, kt�ra uwolni�a Lyr� z r�k pani Coulter, sta�a tu� obok kosza i dziewczynka po raz pierwszy widzia�a j� wyra�nie.

Kobieta by�a m�oda � z pewno�ci� m�odsza od matki dziewczynki. Mia�a pi�kne, jasnozielone oczy i tak jak wszystkie czarownice ubrana by�a w lekki str�j z pas�w czarnego jedwabiu; nie nosi�a futra, kaptura ani r�kawic. Wygl�da�o na to, �e w og�le nie czuje zimna. Jej czo�o opasywa� prosty �a�cuszek z ma�ymi, czerwonymi kwiatkami. Siedzia�a o jard od zaskoczonej Lyry na ga��zi z sosny ob�ocznej niczym na �agodnym koniu i kierowa�a ni� tak dobrze jak najwspanialszy je�dziec

��Masz na imi� Lyra?

��Tak. A pani jest Serafina Pekkala?

��Zgadza si�.

Lyra natychmiast zrozumia�a, dlaczego Ojciec Coram kocha� t� czarownic� i dlaczego uczucie to z�ama�o mu serce, chocia� wcze�niej w�a�ciwie nie zdawa�a sobie sprawy z �adnego z tych fakt�w. Ojciec Coram si� zestarza�, by� leciwym, chorym cz�owiekiem, natomiast Serafina Pekkala wygl�da�a na osob� m�odsz� od niego o kilka pokole�.

��Masz czytnik symboli? � spyta�a czarownica, g�osem tak podobnym do subtelnego, dziwnego �piewu, kt�ry towarzyszy� pojawieniu si� Zorzy, �e Lyra s�ucha�a wypowiadanych przez ni� s��w z rozkosz�, ledwie rozumiej�c ich sens.

��Tak. Mam go w kieszeni. Jest bezpieczny.

Szum wielkich skrzyde� powiadomi� dziewczynk� o przybyciu nast�pnego go�cia, kt�ry w chwil� p�niej ju� szybowa� obok czarownicy. Siwy g�sior-dajmon odezwa� si� kr�tko, a potem zako�owa� i szerokim kr�giem okr��a� balon, kt�ry nadal si� wznosi�.

��Cyganie napadli na Bolvangar � powiedzia�a Serafina Pekkala. � Zabili dwudziestu dw�ch stra�nik�w i dziewi�� os�b z personelu. Podpalili tak�e niekt�re budynki i zamierzaj� ca�kowicie zniszczy� to miejsce.

��Co z pani� Coulter?

���adnego �ladu.

Serafina Pekkala wyda�a z siebie dziki okrzyk; na ten sygna� inne czarownice ruszy�y ku balonowi.

��Panie Scoresby � powiedzia�a. � Lina.

��Pani, jestem bardzo wdzi�czny. Nadal si� wznosimy i potrwa to jeszcze przez jaki� czas. Ile was trzeba, aby�cie poci�gn�y nas na p�noc?

��Jeste�my silne � odpar�a i by�a to ca�a jej odpowied�.

Lee Scoresby mocowa� zw�j mocnej liny do pokrytego sk�r� �elaznego pier�cienia, s�u��cego do nawijania biegn�cych nad czasz� balonu sznur�w, kt�re trzyma�y kosz. Kiedy lina zosta�a solidnie zamocowana, aeronauta rzuci� wolny jej koniec; natychmiast przylecia�o ku niej sze�� czarownic, chwyci�o lin� i poci�gn�o, kieruj�c ga��zie z sosny ob�ocznej ku Gwie�dzie Polarnej.

Kiedy balon zacz�� si� porusza� w tym kierunku, Pantalaimon zmieni� si� w mew�, usiad� na kraw�dzi kosza i patrzy�. Dajmona Rogera tak�e przysz�a popatrze�, ale do�� szybko odesz�a do swego w�a�ciciela, poniewa� Roger zasn��, podobnie zreszt� jak Iorek Byrnison. Czuwa� tylko Lee Scoresby, wolno �uj�c cienkie cygaro i obserwuj�c przyrz�dy.

��Powiedz mi, Lyro � odezwa�a si� Serafina Pekkala. � Wiesz, dlaczego lecisz do Lorda Asriela?

Dziewczynka zdumia�a si�.

��Oczywi�cie! Aby wr�czy� mu aletheiometr � odpar�a.

Do tej pory nie zastanawia�a si� nad tym pytaniem, odpowied� na nie by�a dla niej oczywista. Nagle przypomnia�a sobie pierwszy pow�d, kt�ry pojawi� si� tak dawno, �e ju� prawie o nim zapomnia�a.

��Albo� Aby mu pom�c w ucieczce. Tak� Chcemy mu pom�c wydosta� si� stamt�d.

W chwili jednak, gdy wypowiedzia�a te s�owa, u�wiadomi�a sobie niewykonalno�� takiego zadania. Ucieczka ze Svalbardu? To przecie� by�o niemo�liwe!

��W ka�dym razie, chcemy spr�bowa� � doda�a stanowczo. � A dlaczego pani pyta?

��Musz� ci chyba powiedzie� o kilku sprawach � stwierdzi�a Serafina Pekkala.

��O Pyle?

Ta kwestia by�a dla dziewczynki najwa�niejsza.

��Tak, mi�dzy innymi� Teraz jednak jeste� zm�czona, a czeka nas d�ugi lot. Porozmawiamy, kiedy si� obudzisz.

Lyra szeroko ziewn�a; by�o to d�ugie, zdrowe ziewni�cie. Mimo wysi�k�w dziewczynka nie potrafi�a pokona� ogarniaj�cej j� senno�ci. Serafina Pekkala wyci�gn�a r�k� ponad obrze�em kosza i dotkn�a oczu Lyry, a gdy dziewczynka osun�a si� na pod�og�, Pantalaimon sfrun�� do niej, zmieni� si� w gronostaja i podczo�ga� w ulubione miejsce do spania przy szyi swojej w�a�cicielki.

Czarownica lecia�a ze sta�� pr�dko�ci� obok kosza balonu kieruj�cego si� ku Svalbardowi.

Lee Scoresby okry� Lyr� futrem. Dziewczynka przytuli�a si� do Rogera i dzieci spa�y blisko siebie, podczas gdy balon zmierza� ku biegunowi. Aeronauta od czasu do czasu sprawdza� przyrz�dy, �u� cygaro, kt�rego nigdy nie zapala� z powodu blisko�ci �atwopalnego wodoru, i mocniej otula� si� futrem.

��Ta ma�a dziewczynka jest do�� wa�na, prawda? � spyta� po kilku minutach.

��Tak. Ale ona nigdy si� nie dowie, jak bardzo jest wa�na � odpar�a Serafina Pekkala.

��Czy to znaczy, �e grozi nam zbrojny po�cig? Prosz� mnie dobrze zrozumie�, jestem cz�owiekiem praktycznym, kt�ry �yje ze swojego balonu. Nie mog� sobie pozwoli� na to, aby narz�dzie mojej pracy eksplodowa�o lub zosta�o rozerwane na strz�py bez jakiego� wcze�niej ustalonego odszkodowania. Prosz� mi wierzy�, �e nie pr�buj� umniejszy� znaczenia tej ekspedycji, ale John Faa i Cyganie zap�acili mi kwot�, kt�ra stanowi wynagrodzenie za m�j czas, talent i przeci�tne zu�ycie balonu, to wszystko. Nie by�o mowy o ubezpieczeniu na wypadek walki. A musz� doda�, pani, �e je�li wyl�dujemy z Iorkiem Byrnisonem w Svalbardzie, zostanie to odebrane jako wypowiedzenie wojny. � Rozejrza� si� z uwag�, po czym wyplu� kawa�ek tytoniu za burt�. � Chcia�bym wi�c wiedzie�, czy nale�y si� spodziewa� szk�d i awantur � zako�czy�.

��Mo�e doj�� do walki � o�wiadczy�a Serafina Pekkala. � Ale pan ju� przecie� walczy�.

��Jasne, walcz�, kiedy kto� mi za to zap�aci. Jednak s�dzi�em, �e w tym przypadku wystarczy zawrze� zwyk�a umow� transportow� i zgodnie z takim kontraktem mi zap�acono. Teraz natomiast si� zastanawiam, jak daleko si�ga moja odpowiedzialno�� za, hm, transport. Czy na przyk�ad musz� ryzykowa� �ycie i utrat� sprz�tu w wojnie z nied�wiedziami? Nie wiem te�, czy ta ma�a nie ma r�wnie zajad�ych wrog�w w Svalbardzie jak ci w Bolvangarze. Wspominam o tym, ot tak, dla podtrzymania rozmowy�

��Panie Scoresby � odrzek�a czarownica � chcia�abym odpowiedzie� na pa�skie pytania, lecz nie potrafi�. Mog� panu jedynie powiedzie�, �e my wszyscy, ludzie, czarownice, nied�wiedzie� bierzemy ju� udzia� w pewnej wojnie, chocia� wielu z nas o tym nie wie. Niezale�nie od tego, czy w Svalbardzie b�dzie pan musia� stawi� czo�o niebezpiecze�stwu i czy uda si� panu odlecie� bez szwanku, jest pan rekrutem, cz�owiekiem pod broni�, �o�nierzem�

��No c�, w takim razie wydaje mi si� to troch� niesprawiedliwe. Moim zdaniem cz�owiek powinien mie� wyb�r. Sam musi podj�� decyzj�, czy chce walczy�.

��To tak jakby pan powiedzia�, �e cz�owiek powinien zdecydowa�, czy chce si� urodzi�.

��Och, ja wszak�e preferuj� wyb�r � upiera� si� aeronauta. � Wol� wybiera� zadania do wykonania, miejsca, do kt�rych si� udaj�, jedzenie, kt�re jem, i towarzyszy, z kt�rymi siadam i gaw�dz�. Czy ty, pani, nie pragniesz od czasu do czasu m�c wybra�?

Serafina Pekkala zastanowi�a si� nad jego pytaniem, a potem odpar�a:

��By� mo�e nie rozumiemy w ten sam spos�b s�owa �wyb�r�, panie Scoresby. Czarownice niczego nie posiadaj�, wi�c nie interesuje ich ochrona przedmiot�w ani zarobkowanie� a co si� tyczy wyboru pomi�dzy dwiema rzeczami, kiedy kto�, tak jak my, �yje przez kilkaset lat, wie, �e ka�da okazja znowu kiedy� nadejdzie. Czarownice maj� inne potrzeby ni� ludzie. Pan, na przyk�ad, musi reperowa� sw�j balon i utrzymywa� go w dobrym stanie, co wymaga czasu i stara�, my natomiast, gdy pragniemy polecie�, od�amujemy po prostu ga��� z sosny ob�ocznej. W ten spos�b mo�na por�wna� mn�stwo kwestii. Nie odczuwamy ch�odu, nie potrzebujemy wi�c ciep�ych ubra�. Nie mamy �adnych �rodk�w p�atno�ci. Ca�e nasze �ycie opiera si� na wzajemnej pomocy. Je�li jaka� czarownica czego� potrzebuje, druga po prostu jej to daje. Kiedy wybucha wojna, nie zastanawiamy si� nad kosztami, nie rozwa�amy, czy powinny�my walczy�. Nie zastanawiamy si� r�wnie� nad poj�ciem honoru, jak to czyni� nied�wiedzie. Obraza dla nied�wiedzia to �mier�. Dla nas� to co� niepoj�tego. Jak mo�na w og�le uchybi� czarownicy? A je�li komu� si� uda, jakie to mo�e mie� znaczenie?

��No c�, w pewnym sensie zgadzam si� tob�, pani. Nie b�dziemy si� spiera� o r�nice. Mam jednak nadziej�, �e rozumiesz m�j dylemat. Jestem zwyk�ym aeronaut� i chcia�bym doko�czy� �ywota w jako takim komforcie. Kupi� ma�� farm�, par� sztuk byd�a, kilka koni� We� pod uwag�, �e nie m�wi� o �adnych zbytkach. Nie marzy mi si� pa�ac ani posiadanie niewolnik�w czy stos�w z�ota, a jedynie w�asny dom, praca i wieczorna szklanka bourbona. Niestety wszystko kosztuje, latam wi�c, w zamian dostaj�c got�wk�, a po ka�dej pracy wp�acam troch� pieni�dzy na konto oszcz�dno�ciowe banku Wells Fargo. Kiedy uzbieram wystarczaj�c� kwot�, pani, sprzedam balon i kupi� bilet na rejs parowcem do Port Galveston w Teksasie i nigdy wi�cej nie opuszcz� ziemi.

��Oto kolejna r�nica mi�dzy nami, panie Scoresby. Czarownica pr�dzej zrezygnuje z oddychania ni� z latania. Tylko w g�rze czujemy si� naprawd� sob�.

��Rozumiem to, pani, i zazdroszcz� wam tego uczucia. Dla mnie jest to jedynie praca� Uwa�am siebie za kogo� w rodzaju mechanika, kt�ry r�wnie dobrze m�g�by regulowa� zawory w gazowym silniku albo zak�ada� obwody anbaryczne. Po prostu wybra�em latanie, i to by� ca�kowicie wolny wyb�r. W ka�dym razie, z tych w�a�nie wzgl�d�w niespodziewana wojna na mojej drodze wydaje mi si� czym�, hm, troch� k�opotliwym.

��K��tnia Iorka Byrnisona z kr�lem nied�wiedzi to cz�� historii � powiedzia�a czarownica. � A przeznaczeniem tego dziecka jest odegra� w niej wa�n� rol�.

��M�wi pani o przeznaczeniu � zdziwi� si� aeronauta � jak gdyby musia�o si� ono wype�ni�. Nie jestem pewien, czy mi si� to podoba� Chyba r�wnie ma�o, jak ta wojna, w kt�r� mnie wci�gacie. Powiedz mi, je�li �aska, pani, gdzie w tym wszystkim miejsce dla mojej wolnej woli? Dodam, �e to dziecko ma, moim zdaniem, bardziej nieugi�t� wol� ni� ktokolwiek, kogo kiedykolwiek spotka�em, tote� nie potrafi� uwierzy�, gdy m�wi mi pani, �e ma�a jest jedynie czym� w rodzaju zaprogramowanej zabawki losu, kt�rego nie jest w stanie sama zmieni�

��Wszyscy jeste�my narz�dziami w r�kach losu, musimy jednak�e post�powa� w taki spos�b, jak gdyby by�o inaczej � odpar�a czarownica. � W przeciwnym razie pozostaje nam umrze� z desperacji. Z tym dzieckiem wi��e si� ciekawe proroctwo: za spraw� tej dziewczynki ma si� wype�ni� przeznaczenie, ona doprowadzi wszystko do ko�ca� Musi jednak�e dokona� tego bezwiednie i w spos�b naturalny. Je�li si� dowie, jakie jest jej zadanie, misja si� nie uda. Ma�o tego, w�wczas �mier� ogarnie wszystkie �wiaty i na zawsze zatriumfuje rozpacz. Wszystkie wszech�wiaty stan� si� jedynie po��czonymi ze sob� trybikami, �lepe i puste, bez my�li, bez uczu�, bez �ycia�

Oboje popatrzyli na Lyr�, kt�rej u�piona twarz (jedynie niewielk� jej cz�� mogli dostrzec spod kaptura) przybra�a wyraz uporu i stanowczo�ci.

��S�dz�, �e o pewnych sprawach wie � powiedzia� aeronauta. � W ka�dym razie najwyra�niej jest na wszystko przygotowana. A co z tym ch�opcem? Wie pani, �e dziewczynka przeby�a ca�� t� drog�, aby go uwolni� z r�k tamtych maniak�w? Byli towarzyszami zabaw, zdaje mi si�, w Oksfordzie� Czy pani o tym wiedzia�a?

��Tak. Wiem, �e przeznaczenie u�ywa Lyry jako pos�a�ca, kt�ry ma co� przekaza� jej ojcu. Przeby�a ca�� t� drog� w poszukiwaniu zaginionego przyjaciela i nie wie, �e przeznaczenie zabra�o go na P�noc w�a�nie po to, aby za nim pod��y�a i dotar�a do ojca.

��Hm, tak wi�c to pani rozumie?

Po raz pierwszy czarownica spojrza�a na niego niepewnie.

��Tak mi si� wydaje� Nie jeste�my jednak w stanie w pe�ni odczyta� ciemno�ci, panie Scoresby. Bardzo mo�liwe, �e si� myl�.

��A dlaczego bierze pani udzia� w tym wszystkim, je�li wolno spyta�?

��Uwa�amy, �e to, co robi� ludzie w Bolvangarze, jest z�e. Lyra jest ich wrogiem, wi�c my sta�y�my si� jej przyjaci�kami. To wystarczy, aby si� opowiedzie� po jej stronie, cho� jest jeszcze jedna kwestia � mianowicie przyja�� mego klanu dla ludu cyga�skiego, kt�ra si�ga czas�w, kiedy Ojciec Coram uratowa� mi �ycie. Pragniemy si� odwdzi�czy�, pomagaj�c im. A oni z kolei maj� zobowi�zania wobec Lorda Asriela.

��Rozumiem. Ci�gniecie wi�c balon do Svalbard przez wzgl�d na Cygan�w. Czy w ramach tej przyja�ni zaholujecie go r�wnie� z powrotem? Czy te� b�d� musia� poczeka� na pomy�lny wiatr i tymczasem liczy� na dobry humor nied�wiedzi? Prosz� nie bra� mi za z�e tego pytania, ale musz� wiedzie�, co mnie czeka.

��Je�li b�dziemy w stanie pom�c panu wr�ci� do Trollesundu, panie Scoresby, z pewno�ci� to zrobimy. Nie wiem jednak, co nas spotka w Svalbardzie. Nowy kr�l nied�wiedzi dokona� wielu zmian, a stare zwyczaje s� w nie�asce, tote� l�dowanie mo�e by� trudne. Nie wiem w jaki spos�b Lyra zamierza odnale�� swego ojca. Nie mam te� poj�cia, jakie s� zamiary Iorka Byrnisona, wiem jedynie, �e jego los jest zwi�zany z losem dziewczynki.

��Ja r�wnie� nie znam zamiar�w tego nied�wiedzia, pani. S�dz�, �e ma pe�ni� funkcj� jej opiekuna czy obro�cy. Widzi pani, ona pomog�a mu odzyska� pancerz. Kt� mo�e wiedzie�, co czuj� nied�wiedzie� Jednak je�li nied�wied� potrafi kocha� cz�owieka, z pewno�ci� Iorek kocha t� ma��. A co do l�dowania w Svalbardzie, nigdy nie by�o �atwe, cho� wasze wsparcie mo�e nam pom�c i zdecydowanie poprawia mi samopoczucie. Je�li mog� si� jako� odwdzi�czy�, wystarczy, pani, �e mnie powiadomisz� A czy mo�esz mi powiedzie�, po kt�rej stronie jeste�my w tej niewidocznej wojnie?

��Oboje jeste�my po stronie Lyry.

��Och, bez w�tpienia.

Lecieli dalej. Pod nimi wisia�y chmury, tote� trudno by�o oceni�, jak szybko si� poruszaj�. W innej sytuacji balon pozostawa�by nieruchomy albo lecia� z pr�dko�ci� wiatru. Teraz jednak ci�gn�y go czarownice, tote� porusza� si� szybciej ni� powietrze i czasem stawia� op�r, poniewa� jego czasza mia�a nieaerodynamiczny kszta�t i wiele jej brakowa�o do wspania�ej g�adko�ci zeppelina. Skutkiem tego kosz chwia� si� na wszystkie strony, szarpi�c o wiele bardziej ni� zwykle.

Lee Scoresby jednak ceni� wygod� o wiele mniej ni� przyrz�dy balonu, a poza tym od czasu do czasu sprawdza�, czy nie poluzowa�y si� wi�zania, kt�rymi kosz przymocowany by� do g��wnych podp�r. Wed�ug wysoko�ciomierza znajdowali si� na wysoko�ci dziesi�ciu tysi�cy st�p. Temperatura wynosi�a minus dwadzie�cia stopni. Aeronauta lata� ju� w ni�szej temperaturze, ale w chwili obecnej nie mia� ochoty marzn�� ani wystawia� si� na podmuchy wiatru, tote� rozwin�� warstw� brezentu, kt�rego czasem u�ywa� jako namiotu, i przykry� ni� ca�e wn�trze kosza, szczeg�lnie starannie otulaj�c dwoje dzieci, a potem opar� si� plecami o ogromny grzbiet swego starego towarzysza broni, Iorka Byrnisona, i zasn��.

Nied�wiedzie poprowadzi�y Lyr� w g�r� w�wozu, kt�ry znajdowa� si� mi�dzy klifami. Mg�a by�a tu jeszcze g�stsza ni� na brzegu. Skrzek kliwuch�w i huk fal stawa�y si� coraz cichsze i po jakim� czasie jedynym s�yszalnym d�wi�kiem by� nieustanny krzyk mew. Dziewczynka i nied�wiedzie w milczeniu wspinali si� na ska�y, wpadali w zaspy �nie�ne i chocia� Lyra wpatrywa�a si� szeroko otwartymi oczyma w otaczaj�c� ich szaro�� i wyt�a�a s�uch, u�wiadomi�a sobie, �e mo�e jest jedyn� ludzk� istot� w Svalbardzie; a Iorek mo�e ju� nie �y�

Pierwszy nied�wied�, dow�dca, nie odzywa� si� do niej, p�ki nie znale�li si� na r�wnym terenie. Wtedy si� zatrzymali. Lyra oceni�a po odg�osie fal, �e dotarli na szczyt klifu, tote� stara�a si� nie zbacza� z drogi, aby nie spa�� w przepa��.

��Sp�jrz w g�r� � powiedzia� do niej nied�wied�, kiedy powiew wiatru rozproszy� ci�k� zas�on� mg�y.

Widoczno�� mimo wszystko nie by�a najlepsza, jednak dziewczynka dostrzeg�a, �e stoi przed ogromn� kamienn� budowl�, kt�ra by�a tak wysoka jak najwy�sza cz�� Kolegium Jordana, ale o wiele masywniejsza, wsz�dzie znajdowa�y si� rze�by przedstawiaj�ce wydarzenia wojenne, pokazuj�ce zwyci�aj�ce nied�wiedzie i poddaj�cych si� Skraeling�w, a tak�e skutych �a�cuchami Tatar�w, pracuj�cych w kopalniach ogniowych, zeppeliny, kt�re ze wszystkich stron �wiata przywozi�y podarunki i daniny dla kr�la nied�wiedzi Iofura Raknisona.

Tak w ka�dym razie zinterpretowa� owe rze�bienia nied�wied�-sier�ant, a ona zmuszona by�a uwierzy� mu na s�owo, niewiele bowiem widzia�a, poniewa� ka�de wybrzuszenie i kraw�d� na bogato rze�bionej fasadzie okupowa�y g�uptaki i wydrzyki, kt�re kraka�y, krzycza�y i stale ko�owa�y nad g�owami id�cych; �ajno ptak�w zd��y�o pokry� ju� ka�d� cz�� budynku g�stymi ma�ni�ciami brudnej bieli.

Nied�wiedzie jednak�e najwyra�niej nie zwa�a�y na brud. Bez wi�kszych ceregieli wprowadzi�y dziewczynk� pod ogromn� arkad� na drog� do zamku � czyli zanieczyszczony ptasimi odchodami zamarzni�ty piach. Dalej znajdowa� si� dziedziniec, wysokie schody i bramy, przy kt�rych sta�y nied�wiedzie w pancerzach. Wielkie stworzenia zatrzymywa�y wchodz�cych i wymaga�y od nich podania has�a. Ich zbroje by�y wypolerowane i b�yszcz�ce, wszystkie nosi�y te� pi�ropusze na he�mach. Lyra bezwiednie por�wnywa�a ka�dego napotkanego nied�wiedzia z Iorkiem Byrnisonem i zawsze wynik by� korzystny dla jej przyjaciela, kt�ry wydawa� si� pot�niejszy, mia� wi�cej gracji, a jego pancerz stanowi� prawdziw� ochron� � by� zabarwion� rdz�, poplamion� kroplami krwi, powyginan� od stoczonych w niej walk zbroja, a nie eleganck�, polakierowan� ozdob�, jak wi�kszo�� z tych, kt�re dziewczynka widzia�a wok�.

Wreszcie znale�li si� w �rodku. Im g��biej wchodzili, tym bardziej wzrasta�a temperatura. Coraz intensywniejszy stawa� si� r�wnie� panuj�cy w pa�acu Iofura od�r: by� odra�aj�cy: mieszanina zje�cza�ego foczego t�uszczu, �ajna, krwi i wszelkiego rodzaju odpadk�w. Dla och�ody Lyra zsun�a z g�owy kaptur, ci�gle jednak marszczy�a nos. Mia�a przy tym nadziej�, �e nied�wiedzie nie rozumiej� ludzkich min i grymas�w.

Na korytarzach co kilka jard�w znajdowa�y si� �elazne podpory, a na nich lampy na t�uszcz wielorybi. W�r�d migocz�cych cieni dziewczynka nie zawsze mog�a dostrzec, dok�d nied�wiedzie j� prowadz�, tote� zupe�nie straci�a orientacj�.

W ko�cu zatrzymali si� przed ci�kimi �elaznymi drzwiami. Pancerny stra�nik odsun�� masywn� zasuw�, otworzy� drzwi, a sier�ant nagle � niczym baran � trykn�� Lyr� �bem i dziewczynka, fikaj�c kozio�ka, przelecia�a przez pr�g do ciemnego pomieszczenia. Zanim zdo�a�a si� podnie��, us�ysza�a szcz�k zasuwanego rygla.

W pomieszczeniu by�o bardzo ciemno, jednak Pantalaimon zmieni� si� w �wietlika i roztacza� wok� blad� po�wiat�. Znajdowali si� w w�skiej celi, kt�rej �ciany pokrywa�a wilgo�, jedynym �meblem� by�a kamienna �awa. W najdalszym k�cie le�a�a sterta szmat, kt�re Lyra uzna�a za legowisko dla wi�nia. Wi�cej nie zdo�a�a dojrze�.

Usiad�a z Pantalaimonem na ramieniu i pomaca�a ubranie, szukaj�c aletheiometru.

��Chyba si� troch� poobija�, Pan � szepn�a. � Mam nadziej�, �e nadal dzia�a.

Pantalaimon sfrun�� do jej nadgarstka i usiad� tam, przy�wiecaj�c swej pani, kt�ra w tym czasie skupia�a my�li na urz�dzeniu. U�wiadomi�a sobie niezwyk�o�� swego talentu, dzi�ki kt�remu potrafi�a mimo niebezpiecze�stwa skoncentrowa� si� na interpretacji odpowiedzi aletheiometru. Czu�a si� tak mocno z nim zwi�zana, �e nawet najbardziej skomplikowane pytania natychmiast przekszta�ca�y si� w niezb�dne symbole. Obs�uga aletheiometru przychodzi�a jej w spos�b tak naturalny jak nakazywanie mi�niom, by porusza�y ko�czynami: prawie o tym nie my�la�a.

Lyra ustawi�a wskaz�wki i zada�a pytanie:

��Gdzie jest Iorek?

Odpowied� przysz�a natychmiast:

��O dzie� drogi st�d, tam bowiem dolecia� balon po moim upadku. Spieszy jednak w nasz� stron�.

��A Roger?

��Z Iorkiem.

��Co zrobi Iorek?

��Zamierza si� dosta� do pa�acu i uratowa� mnie na przek�r wszelkim trudno�ciom.

Dziewczynka od�o�y�a aletheiometr. By�a jeszcze bardziej zaniepokojona ni� przedtem.

��Nie przepuszcz� go, prawda? � zapyta�a swego dajmona. � Jest ich tu zbyt wielu. Chcia�abym by� czarownic�, Pan, wtedy m�g�by� ode mnie odlecie�, znale�� Iorka i przekaza� mu wiadomo�� I mogliby�my wymy�li� odpowiedni plan�

Nagle Lyr� przerazi�o co� jak nigdy w �yciu, nieznany m�ski g�os przem�wi� bowiem w ciemno�ciach o kilka st�p od niej.

��Kim jeste�? � spyta�.

Skoczy�a na r�wne nogi, krzycz�c z trwogi. Pantalaimon od razu zmieni� si� w nietoperza, piszcza� i lata� nad g�ow� swej pani, kt�ra opar�a si� o �cian�.

��M�w! � m�czyzna odezwa� si� ponownie. � Kto tu jest? Odezwij si�! No dalej, m�w!

��Zamie� si� jeszcze raz w �wietlika, Pan � poleci�a Lyra dr��cym g�osem. � Jednak nie zbli�aj si� tam za bardzo.

Ma�y dr��cy punkcik �wiat�a zata�czy� w powietrzu, trzepocz�c skrzyde�kami wok� g�owy obcego cz�owieka. Okaza�o, �e w rogu celi nie le�a�a wcale sterta szmat, ale siwobrody m�czyzna przykuty �a�cuchem do �ciany. Oczy starca po�yskiwa�y w �wietle rzucanym przez Pantalaimona, a zmierzwione w�osy zwisa�y a� do ramion. Jego dajmona, w�� o zm�czonym wygl�dzie, le�a�a na kolanach swego w�a�ciciela, od czasu do czasu wysuwaj�c j�zyk, zw�aszcza gdy Pantalaimon si� zbli�a�.

��Jak si� pan nazywa? � spyta�a Lyra.

��Jotham Santelia � odpar� starzec. � Jestem Profesorem Kr�lewskim kosmologii na Uniwersytecie Gloucester. A ty kim jeste�?

��Lyra Belacqua. Dlaczego tu pana zamkn�li?

��Z�a wola i zazdro�� Sk�d jeste�? No?

��Z Kolegium Jordana � odpar�a.

��Co? Z Oksfordu?

��Zgadza si�.

��Czy ten �otr Trelawney jest tam nadal? Co?

��Profesor Palmeru? Jest.

��Doprawdy? Na Boga! Dawno temu powinni go zmusi� do rezygnacji. Oszust! Plagiator! Pysza�ek!

Lyra chrz�kn�a.

��Czy opublikowa� ju� prac� na temat foton�w promieni gamma? � spyta� Profesor, patrz�c z uwag� na dziewczynk�, kt�ra si� cofn�a.

��Nie wiem � odrzek�a, a potem doda�a: � Nie. Teraz sobie przypominam. Powiedzia�, �e musi jeszcze sprawdzi� pewne dane. M�wi�, �e zamierza r�wnie� napisa� o Pyle. Tak by�o.

���ajdak! Z�odziej! Szubrawiec! Oszust! � krzycza� starzec i trz�s� si� tak gwa�townie, i� Lyra ba�a si�, �e m�czyzna dosta� jakiego� ataku. Dajmona ze�lizgn�a si� ospale z jego kolan, gdy Profesor zacz�� uderza� si� pi�ciami po goleniach, a z ust sp�yn�a mu �lina.

��Tak � potwierdzi�a Lyra na wszelki wypadek � zawsze go uwa�a�am za z�odzieja. A tak�e oszusta i tak dalej.

Taka ocena w ustach ma�ej, rozczochranej dziewczynki, kt�ra nagle pojawia si� w celi m�czyzny (i zna obiekt jego obsesji) mog�aby si� komu� wyda� nieprawdopodobna, jednak Profesor Santelia tego nie zauwa�y�. Nic dziwnego, pomy�la�a Lyra, ten biedny starzec jest przecie� szalony. Przysz�o jej jednak do g�owy, �e m�czyzna mo�e mie� pewne informacje, kt�re mog�aby wykorzysta�.

Usiad�a wi�c ostro�nie obok niego, nie tak blisko, aby m�g� jej dotkn��, jednak w wystarczaj�cej odleg�o�ci, aby blask rzucany przez Pantalaimona wyra�nie go o�wietla�.

��Profesor Trelawney na przyk�ad cz�sto si� chwali� � odezwa�a si� � �e bardzo dobrze zna kr�la nied�wiedzi�

��Chwali� si� tym?! Co? Powinna� raczej powiedzie�, �e si� tym w k�ko che�pi! To zwyk�y gogu�, nic poza tym! I pirat! Nie przeprowadzi� nigdy �adnych bada�! Wszystko ukrad� lepszym od siebie!

��Tak, to prawda! � zawo�a�a Lyra �arliwie. � A kiedy ju� bada co� sam, robi to �le.

��Zgadza si�! To szczera prawda! Bez talentu, bez wyobra�ni, oszust od st�p do g��w!

��To znaczy, naprzyk�ad� � zacz�a Lyra. - Za�o�� si�, �e pan wie wi�cej od niego o nied�wiedziach�

��O nied�wiedziach? � zdziwi� si� starzec. � Ha! Napisa�em o nich rozpraw� naukow�! Dlatego w�a�nie mnie zamkn�li.

��Czyli dlaczego?

��Wiem o nich zbyt wiele, ale nie maj� odwagi mnie zabi�. Nie o�mielaj� si� tego zrobi�, chocia� bardzo by chcieli. Rozumiesz� Mam przyjaci�. Tak! Pot�nych przyjaci�.

��Aha � powiedzia�a Lyra. � I za�o�� si�, �e by�by pan wspania�ym nauczycielem � doda�a. � Skoro ma pan tak� wiedz� i do�wiadczenie.

Nawet w przepastnych g��biach szale�stwa starca migota�a najwyra�niej jeszcze jaka� odrobina zdrowego rozs�dku, spojrza� bowiem na dziewczynk� ostro, jak gdyby podejrzewa� j� o sarkazm. Lyra jednak od dawna wiedzia�a, jak sobie radzi� z podejrzliwymi i szalonymi uczonymi, tote� pos�a�a mu spojrzenie pe�ne tak szczerej uprzejmo�ci i podziwu, �e starzec natychmiast si� uspokoi�.

��Nauczycielem � powt�rzy� � nauczycielem� Tak, m�g�bym uczy�. Daj mi odpowiedniego ucznia, a rozpal� w jego umy�le prawdziwy ogie�!

��Pa�ska wiedza nie powinna tak si� marnowa� � o�wiadczy�a Lyra, zach�caj�c m�czyzn�. � Powinna zosta� przekazana dalej, tak aby ludzie pana zapami�tali.

��Tak � potwierdzi�, kiwaj�c z powag� g�ow�. � To bardzo spostrzegawcza uwaga z twojej strony, dziecko. Jak ci na imi�?

��Lyra � powiedzia�a po raz drugi. � Czy m�g�by mnie pan uczy� o nied�wiedziach?

��O nied�wiedziach� � powt�rzy� z pow�tpiewaniem.

��Prawd� m�wi�c, chcia�abym si� dowiedzie� wszystkiego na temat kosmologii, Py�u i tym podobnych problem�w, wiem jednak, �e nie jestem do tego wystarczaj�co bystra. Potrzebuje pan inteligentniejszych uczni�w. Ale mog�abym si� uczy� o nied�wiedziach. M�g�by mnie pan o nich nauczy� w ramach lekcji pr�bnych. Je�li oka�� si� utalentowana, zajmiemy si� powa�niejszymi kwestiami, na przyk�ad Py�em.

Starzec znowu pokiwa� g�ow�.

��Tak � stwierdzi� � s�dz�, �e masz racj�. Istnieje zale�no�� mi�dzy mikro � i makrokosmosem! Gwiazdy s� �ywe, dziecko. Wiedzia�a� o tym? Wszystko �yje, wsz�dzie wida� wspania�� celowo��! Wszech�wiat jest doskonale zaplanowany! Wszystko dzieje si� z jakiego� powodu. Twoim obowi�zkiem jest stale mi o tym przypomina�. Dobrze, dobrze� Z rozpaczy o tym zapomnia�em. Dobrze! �wietnie, moje dziecko!

��Wi�c pan widzia� kr�la? Iofura Raknisona?

��Tak. Oczywi�cie, �e tak. Przyjecha�em tu na jego zaproszenie, poniewa� zamierza� za�o�y� uniwersytet. Mia� zamiar mnie mianowa� Wicekanclerzem. To by�oby wyr�nienie w oczach Kr�lewskiego Towarzystwa Arktycznego, prawda? Co? A ten �otr Trelawney mia�by si� z pyszna! Ha!

��I co si� sta�o?

��Zdradzili mnie gorsi ode mnie. Mi�dzy innymi, ma si� rozumie�, Trelawney. By� tutaj, wiesz? W Svalbardzie. Szerzy� k�amstwa na temat moich kwalifikacji i obrzuca� mnie kalumniami. Kalumniami! Oszczerstwami! Kto odkry� ostateczny dow�d na potwierdzenie hipotezy Barnarda-Stokesa, co? Tak, Santelia, w�a�nie ja. Trelawney nie m�g� tego znie��. K�ama� jak naj�ty, a� Iofur Raknison zamkn�� mnie tutaj. Zobaczysz, wyjd� kt�rego� dnia. Zostan� Wicekanclerzem, tak, tak. A wtedy Trelawney przyczo�ga si� do mnie, b�agaj�c o lito��! Zobaczymy, czy Komisja do Spraw Publikacji przy Kr�lewskim Towarzystwie Arktycznym spr�buje wtedy odrzuci� moje rozprawy! Ha! Poka�� im wszystkim!

��Mo�e Iorek Byrnison uwierzy panu, kiedy wr�ci? � zaduma�a si� Lyra.

��Iorek Byrnison? Niedoczekanie. On nigdy nie wr�ci.

��Jest w drodze.

��W takim razie go zabij�. Iorek nie jest nied�wiedziem, lecz wygna�cem tak jak ja. Zha�biony, rozumiesz? Nie ma prawa do �adnego z nied�wiedzich przywilej�w.

��Przypu��my jednak, �e wr�ci � powiedzia�a Lyra. � Przypu��my, �e wyzwie Iofura Raknisona do walki�

��Och, nikt by mu na to nie pozwoli� � oznajmi� Profesor stanowczym tonem. � Iofur nigdy si� nie poni�y do tego, by przyzna� Iorkowi Byrnisonowi prawo do pojedynku. Iorkowi nie przys�uguj� �adne prawa. M�g�by r�wnie dobrze by� fok� albo morsem zamiast nied�wiedziem� Albo jeszcze gorzej: m�g�by by� Tatarem lub Skraelingiem. Nikt nie b�dzie z nim walczy� honorowo poniewa� nie jest uwa�any za nied�wiedzia, zabiliby go z miotaczy ognia, gdyby tylko si� zbli�y�. Nie ma nadziei. Ani lito�ci.

��Och � westchn�a Lyra. By�a zrozpaczona. � A co z innymi tutejszymi wi�niami? Wie pan, gdzie ich trzymaj�?

��Innych wi�ni�w?

��Na przyk�ad� Lorda Asriela.

Nagle zachowanie Profesora zupe�nie si� zmieni�o. M�czyzna skuli� si� i cofn�� a� pod �cian�, po czym potrz�sn�� g�ow�.

��Cicho! Us�ysz� ci�! � wyszepta� ostrzegawczo.

��Dlaczego nie powinni�my wymawia� nazwiska Lorda Asriela?

��To zakazane! I bardzo niebezpieczne! Iofur Raknison zabroni�!

��Z jakiego powodu? � naciska�a Lyra, przysuwaj�c si� bli�ej i r�wnie� szepcz�c, aby nie trwo�y� starca.

��Iofur otrzyma� od Rady Oblacyjnej specjalne polecenie uwi�zienia Lorda Asriela � odszepn�� Santelia. � Sama pani Coulter przyjecha�a tutaj i spotka�a si� z Iofurem. Zgodzi�a si� na wszystko, czego ��da�, byleby tylko trzyma� Lorda Asriela z dala. Wiem o tym, poniewa� w�wczas by�em jeszcze w �askach kr�la. Tak, tak, pozna�em pani� Coulter! I odby�em z ni� d�ug� rozmow�. Zrobi�a na Iofurze niesamowite wra�enie� Nie przestawa� o niej m�wi�. Spe�ni�by ka�de jej �yczenie. Gdyby poprosi�a, aby umie�ci� Lorda Asriela setki mil st�d, zrobi�by to. Wszystko dla pani Coulter, wszystko. Zamierza nazwa� jej imieniem stolic� swego kraju. Wiedzia�a� o tym?

��Nie pozwoli�by wi�c nikomu na spotkanie z Lordem Asrielem?

��Nie! Nigdy! Ale r�wnocze�nie obawia si� go, wiesz? Tak, tak, tutejszy kr�l toczy trudn� gr�. Jest jednak zr�cznym graczem i potrafi nie�le manewrowa�. Trzyma Lorda Asriela w odosobnieniu, aby zadowoli� pani� Coulter, a z drugiej strony dba o swego wi�nia w ten spos�b, �e daje mu wszelki sprz�t, jakiego Lord sobie za�yczy. My�l�, �e taka r�wnowaga nie mo�e trwa� zbyt d�ugo. Zadowalanie obu stron to co�, hm, �e tak powiem niestabilnego. Sytuacja z pewno�ci� bardzo szybko si� zmieni. Wiem to na pewno.

��Naprawd�? � spyta�a Lyra, my�l�c intensywnie o poprzednich s�owach Profesora.

��Tak. J�zyk mojej dajmony potrafi wyczu� takie rzeczy.

��M�j dajmon te� to potrafi� Kiedy nas nakarmi� Profesorze?

��Nakarmi�?

��Musz� tu dawa� od czasu do czasu co� do jedzenia, w przeciwnym razie umrzemy z g�odu. Poza tym, na pod�odze le�� ko�ci. Chyba focze, prawda?

��Focze� No, nie wiem. Mo�liwe.

Lyra wsta�a i po omacku odszuka�a drog� do drzwi. Tak jak si� spodziewa�a, nie mia�y klamki ani dziurki od klucza i by�y tak idealnie dopasowane przy suficie i pod�odze, �e do celi nie przenika�o z korytarza �adne �wiat�o. Dziewczynka przycisn�a ucho do drzwi, niczego jednak nie us�ysza�a. Siedz�cy za ni� starzec mamrota� co�do siebie, grzechocz�c �a�cuchem, kiedy ci�ko przewraca� si� z boku na bok; w ko�cu zasn�� i zacz�� chrapa�.

Lyra wr�ci�a na �awk�. Pantalaimon, zm�czony wydzielaniem �wiat�a, zmieni� si� w nietoperza, jedn� ze swoich ulubionych postaci. Lata�, trzepocz�c skrzyd�ami i cicho popiskuj�c, podczas gdy Lyra siedzia�a zamy�lona i obgryza�a paznokie�.

Nagle zupe�nie niespodziewanie przypomnia�a sobie, co Profesor Palmeru m�wi� w Sali Senior�w tak dawno temu. My�l o tym m�czy�a j� od chwili, gdy Iorek Byrnison po raz pierwszy wspomnia� imi� Iofura Raknisona, i teraz wreszcie dok�adnie pami�ta�a s�owa Profesora Trelawneya: powiedzia�, �e Iofur Raknison najbardziej ze wszystkiego na �wiecie pragnie posiada� dajmona!

Wtedy oczywi�cie nie rozumia�a, co m�g� mie� na my�li, zw�aszcza �e zamiast znanego dziewczynce angielskiego s�owa u�y� okre�lenia panserbjorne, nie mia�a wi�c poj�cia, �e Iofur Raknison jest nied�wiedziem, a nie cz�owiekiem. A skoro ka�dy cz�owiek posiada� dajmona, pragnienie Iofura nie mia�o dla Lyry sensu.

Teraz jednak sprawa si� wyja�ni�a. Dziewczynka po��czy�a wszystkie posiadane na temat kr�la nied�wiedzi informacje i zrozumia�a, �e pot�ny Iofur Raknison chcia� po prostu sta� si� istot� ludzk� i posiada� dajmona.

Kiedy Lyra u�wiadomi�a to sobie, przyszed� jej do g�owy plan, w jaki spos�b sk�oni� nied�wiedziego kr�la, by zrobi� co�, na co w innej sytuacji z pewno�ci� nie przysta�by. Gdyby plan si� powi�d�, Iorek Byrnison wr�ci�by na tron, a Lyra mog�aby si� dosta� tam, gdzie przetrzymywano Lorda Asriela, by wr�czy� mu aletheiometr.

Pomys� wykie�kowa� w g�owie dziewczynki, ale Lyra nie mia�a odwagi rozwa�y� go szczeg�owiej, ba�a si� bowiem, �e pry�nie tak jak ba�ka mydlana. Umia�a jednak radzi� sobie z tego typu my�lami, tote� skupiaj�c umys� na czym� innym, pozwoli�a, by plan sam jej si� u�o�y� w g�owie.

Walki mi�dzy nied�wiedziami by�y na porz�dku dziennym, a r�wnocze�nie traktowano je jak co� w rodzaju rytua�u. Jednak�e pojedynki, w kt�rych jeden nied�wied� zabi�by drugiego, mia�y miejsce niezwykle rzadko � �miertelny cios zdarza� si� w�wczas przypadkowo lub kiedy zwyci�aj�cy nied�wied� b��dnie zrozumia� sygna�y dawane przez przeciwnika, tak jak Iorek Byrnison. Natomiast morderstwo (takie jak zabicie przez Iofura w�asnego ojca) by�o jeszcze rzadsze.

Od czasu do czasu jednak�e zdarza�y si� sytuacje sporne, kt�rych jedynym rozwi�zaniem wydawa�a si� walka na �mier� i �ycie i oficjalnie ten fakt og�aszano.

Gdy Iofur o�wiadczy�, �e Iorek Byrnison jest w drodze do Pa�acu i wkr�tce nast�pi pojedynek, natychmiast rozpocz�y si� przygotowania. Pole walki zamieciono i wyr�wnano, a z kopalni ogniowych zjechali p�atnerze, aby sprawdzi� pancerz Iofura. Zbadali ka�dy nit, przetestowali ka�de ogniwo, a wszystkie blachy wypolerowali najdrobniejszym piaskiem. Tak� sam� uwag� zwr�cono na pazury kr�la. Starto z�ote li�cie i ka�dy sze�ciocalowy szpon maksymalnie naostrzono i spi�owano. Lyra obserwowa�a ca�� t� procedur� z coraz wi�kszym strachem, wiedzia�a bowiem, �e Iorkowi Byrnisonowi nikt nie po�wi�ci najmniejszej uwagi. Jej przyjaciel bieg� po �niegu ju� od prawie dwudziestu czterech godzin; bez odpoczynku i jedzenia. Mo�e zosta� ranny podczas upadku, my�la�a Lyra i zda�a sobie spraw�, �e narazi�a go bez jego wiedzy na �mierteln� walk�. W pewnym momencie gdy Iofur Raknison sprawdza� ostro�� swych pazur�w na �wie�o zabitym morsie, rozcinaj�c sk�r� zwierz�cia niczym papier, a potem bada� si�� swych niesamowitych cios�w na czaszce morsa (rozbi� j� dwoma uderzeniami na miazg�), dziewczynka przeprosi�a kr�la i wysz�a, aby samotnie pop�aka� ze strachu.

Nawet Pantalaimon, kt�ry zwykle w takich sytuacjach j� pociesza�, teraz nie mia� nic optymistycznego do powiedzenia. Lyrze pozosta�o ju� tylko zasi�gn�� rady aletheiometru. Urz�dzenie powiadomi�o j�, �e Iorek znajduje si� o godzin� drogi od nich, i ponownie kaza�o dziewczynce zaufa� nied�wiedziowi. Wydawa�o jej si� (by�o to najtrudniejsze do interpretacji), �e przyrz�d strofuje j� za zadawanie dwukrotnie tego samego pytania.

Wiadomo�� rozesz�a si� ju� w�r�d nied�wiedzi i wok� pola walki panowa� t�ok. Najlepsze miejsca zaj�a nied�wiedzia arystokracja, wyznaczono te� specjalnie ogrodzony teren dla nied�wiedzic, w�r�d kt�rych nie zabrak�o, rzecz jasna, �on Iofura. Lyra by�a ciekawa wygl�du i charakteru samic, poniewa� wiedzia�a o nich ma�o, nie by�o jednak czasu na zadawanie pyta�. Trzyma�a si� wi�c jak najbli�ej Iofura Raknisona, obserwowa�a otaczaj�cych go dworzan, kt�rzy domagali si�, by uznano ich wy�szo�� nad zwyk�ymi nied�wiedziami, i pr�bowa�a si� domy�li� znaczenia rozmaitych pi�ropuszy, symboli i innych znak�w, kt�re najwyra�niej nosi�y wszystkie nied�wiedzie. Widzia�a te�, �e niekt�re z najwy�ej postawionych stworze� mia�y ma�e manekiny przypominaj�ce szmacian� lalk� Iofura, i przysz�o jej do g�owy, �e by� mo�e ho�duj�c modzie, kt�r� zainicjowa� ich kr�l, usi�uj� mu si� przypochlebi�. Lyra odczu�a szydercze zadowolenie, gdy zauwa�y�a, �e nie wiedz�, co zrobi� z kuk�ami, skoro Iofur pozby� si� swojej. Zapewne si� zastanawiali, czy r�wnie� powinni je wyrzuci�. Czy s� teraz w nie�asce? Jak powinni post�pi�?

Lyra dostrzeg�a, �e ta niepewno�� jest najbardziej dominuj�cym uczuciem w�r�d dworzan. Zupe�nie nie wiedzieli, jak si� zachowa�. Nie byli podobni do Iorka Byrnisona, pewnego siebie i swoich przekona�; stale towarzyszy� im niepok�j, ci�gle ogl�dali si� jeden na drugiego i zerkali na Iofura.

Z ciekawo�ci� obserwowali te� dziewczynk�, kt�ra sta�a skromnie i bez s�owa obok kr�la, a gdy dostrzeg�a, �e jaki� nied�wied� na ni� spogl�da, spuszcza�a oczy.

Do tego czasu mg�a ju� si� podnios�a i powietrze sta�o si� przejrzyste; w po�udnie, w chwili, gdy powinien przyby� Iorek, nagle poja�nia�o niebo, jak gdyby zapowiadaj�c szans� odmiany niekorzystnej sytuacji. Dziewczynka sta�a, lekko dr��c, na niewielkim wzniesieniu z mocno ubitego �niegu tu� na skraju pola walki. Podnios�a g�ow� ku tej bladej jasno�ci na niebie i z ca�ego serca zapragn�a ujrze� eleganckie, czarne postacie, kt�re zni�aj� lot, by j� ocali�; chcia�a zobaczy� ukryte za zorz� miasto, w kt�rym mog�aby bezpiecznie chodzi� szerokimi bulwarami w s�onecznym �wietle, lub te� szerokie ramiona Ma Costy, poczu� jej zapach i aromat gotowanych potraw. Ramiona obj�yby j� tak czule�

Lyra u�wiadomi�a sobie, �e p�acze. �zy zamarza�y niemal natychmiast po wyp�yni�ciu z oczu; gdy je ociera�a, czu�a b�l. By�a tak bardzo przera�ona� Nied�wiedzie, kt�re nie potrafi�y p�aka�, nie by�y w stanie zrozumie�, co si� z ni� dzieje; uwa�a�y najwyra�niej, �e jest to jaki� bezsensowny, typowy dla ludzi proces. A Pantalaimon nie m�g� jej niestety pocieszy�, jak to czyni� zwykle w trudnych sytuacjach, chocia� gdy trzyma�a r�k� w kieszeni, unieruchamiaj�c ma�y mysi kszta�t dajmon ociera� si� o jej palce.

Obok niej kowale ko�czyli przegl�d pancerza Iofura Raknisona, kt�ry sta� niczym wielka, metalowa wie�a l�ni�c wypolerowan� stal�, g�adkimi blachami inkrustowanymi pasami z�ota. He�m nied�wiedzia otacza� g�rn� cz�� jego �ba b�yszcz�cym pancerzem srebra i szaro�ci; na wysoko�ci oczu znajdowa�y si� szerokie szczeliny. Ni�ej cia�o kr�la chroni�a obcis�a kolczuga. Gdy Lyra dostrzeg�a wszystkie te szczeg�y, zda�a sobie spraw� �e po prostu zdradzi�a Iorka Byrnisona; poniewa� jej przyjaciel nie mia� niczego takiego, pozbawiony wi�c by� szans na zwyci�stwo w pojedynku. Pancerz Iorka chroni� jedynie jego grzbiet i boki. Dziewczynka popatrzy�a na Iofura Raknisona, tak smuk�ego i pot�nego, i poczu�a md�o�ci, kt�re by�y wynikiem strachu i poczucia winy.

��Wybacz mi, Wasza Kr�lewska Mo�� � odezwa�a si�. � Czy pami�tasz, co ci powiedzia�am wcze�niej�

Jej dr��cy g�os zabrzmia� cicho i niewyra�nie. Iofur Raknison odwr�ci� ogromny �eb. S�owa dziewczynki odci�gn�y jego uwag� od tarczy, kt�r� podnosi�y przed nim trzy nied�wiedzie; chcia� j� w�a�nie smagn�� idealnie naostrzonymi pazurami.

��Co?

��Pami�tasz, powiedzia�am ci, kr�lu, �e lepiej p�jd� i porozmawiam najpierw z Iorkiem Byrnisonem, i b�d� udawa�

Zanim jednak zdo�a�a doko�czy� zdanie, rozleg� si� ryk nied�wiedzi, kt�re siedzia�y na wie�y stra�niczej. Wszyscy zebrani wiedzieli, co to oznacza, i podj�li wrzask z triumfem i o�ywieniem w g�osach. Najwyra�niej dostrzegli Iorka.

��Prosz�! � nalega�a Lyra. � Oszukam go, zobaczysz.

��Dobrze. Id� wi�c. Id� i o�miel go!

Iofur Raknison ledwie by� w stanie m�wi� z w�ciek�o�ci i podniecenia.

Lyra odesz�a wi�c od niego i ruszy�a przez puste bia�e pole bitewne; zostawia�a ma�e �lady st�pek na �niegu. Nied�wiedzie stoj�ce po drugiej stronie rozst�pi�y si�, by j� przepu�ci�. Kiedy ich wielkie cia�a ci�ko odsuwa�y si� na boki, Lyra nagle zobaczy�a ciemny horyzont na tle bladego �wiat�a. Zastanawia�a si�, gdzie jest Iorek Byrnison. Nie dostrzeg�a go, ale stra�nica znajdowa�a si� przecie� wysoko i od d�u�szej chwili by�o z niej wida� to, czego Lyra jeszcze nie zauwa�y�a. Dziewczynka sz�a naprz�d przez �nieg, poniewa� nic innego nie przysz�o jej do g�owy.

Iorek zobaczy� j� pierwszy. Lyra us�ysza�a najpierw ci�kie kroki oraz g�o�ny szcz�k metalu, a po jakim� czasie stan�� przed ni� jej przyjaciel otoczony chmur� �nie�nego py�u.

��Och, Iorku! Zrobi�am straszn� rzecz! M�j drogi, b�dziesz musia� walczy� z Iofurem Raknisonem, a ty nie jeste� gotowy� Jeste� zm�czony i g�odny, a tw�j pancerz�

��Jak� straszn� rzecz?

��Powiedzia�am mu, �e nadchodzisz, poniewa� dowiedzia�am si� tego z czytnika symboli. A Iofur desperacko pragnie by� cz�owiekiem i mie� dajmon�, naprawd� za wszelk� cen� Wi�c go oszuka�am, ka��c mu my�le�, �e jestem twoj� dajmon� i �e zamierzam ci� opu�ci�, aby przej�� pod jego opiek�, ale mo�e to nast�pi� tylko wtedy, gdy stanie z tob� do uczciwej walki. Uwa�a�am, �e w przeciwnym razie, drogi Iorku, nigdy nie pozwoli�by ci walczy� Zamierzali po prostu strzela� z miotaczy, gdyby� si� zbli�y��

��Oszuka�a� Iofura Raknisona?

��Tak. Sk�oni�am go do tego, by walczy� z tob� zamiast po prostu ci� zabi� jako wygna�ca� A zwyci�zca tego pojedynku zostanie kr�lem nied�wiedzi. Musia�am to zrobi�, bo�

��Belacqua? Nie. Odtej chwili nazywasz si� Lyra Z�otousta � stwierdzi�. � Chcia�em walki w�a�nie z nim, niczego wi�cej. Chod�, ma�a dajmonko.

Dziewczynka popatrzy�a na Iorka Byrnisona, wyn�dznia�ego i dzikiego nied�wiedzia w poobijanym pancerzu, a serce ros�o jej z dumy.

Poszli razem ku ci�kiej bryle Pa�acu Iofura, gdzie znajdowa�o si� pole przygotowane do walki. Nied�wiedzie zebra�y si� przy blankach, bia�e pyski wype�ni�y ka�de okno, a olbrzymie postacie sta�y niczym zwarty mur mglistej bieli, poznaczony czarnymi kropkami oczu i nos�w. Stworzenia stoj�ce najbli�ej rozst�pi�y si� na boki, tworz�c szpaler. Iorek Byrnison i jego dajmona szli powoli, a oczy dos�ownie wszystkich nied�wiedzi skupi�y si� na tej parze.

Iorek zatrzyma� si� na polu bitewnym naprzeciwko Iofura Raknisona. Kr�l opu�ci� wzniesienie z ubitego �niegu i dwa nied�wiedzie z odleg�o�ci kilku jard�w patrzy�y sobie �mia�o w oczy.

Lyra znajdowa�a si� tak blisko Iorka, �e wyczuwa�a, jak jego cia�o dr�y niczym wielkie dynamo, wytwarzaj�ce pot�ne anbaryczne moce. Dotkn�a na moment jego szyi przy kraw�dzi he�mu i powiedzia�a:

��Walcz dzielnie, Iorku, m�j drogi. Jeste� prawdziwym kr�lem, a on nie. On jest nikim.

Potem si� odsun�a.

��Nied�wiedzie! � rykn�� Iorek Byrnison. Echo odbi�o si� od �cian Pa�acu, a� przestraszone ptaki zerwa�y si� z gniazd. � Warunki tej walki s� nast�puj�ce: je�li Iofur Raknison mnie zabije, wtedy b�dzie kr�lem do ko�ca �ycia, bezpieczny od wszelkich wyzwa� czy k��tni. Je�li jednak ja go zabij�, zostan� kr�lem i natychmiast rozka�� wam zr�wna� ten Pa�ac z ziemi�, zniszczy� ten perfumowany dom b�d�cy po�miewiskiem. Ka�� wrzuci� ca�e z�oto i marmur do morza. Metalem nied�wiedzi jest �elazo, nie z�oto. Iofur Raknison splugawi� Svalbard, wi�c przyby�em, aby go oczy�ci�. Iofurze Raknison, wyzywam ci�.

Wtedy Iofur skoczy� krok czy dwa do przodu, jak gdyby ledwie m�g� si� powstrzyma� od ataku.

��Nied�wiedzie! � rykn��. � Iorek Byrnison przyby� na m�j rozkaz. �ci�gn��em go tutaj. To ja powinienem przedstawi� warunki tej walki, a s� one nast�puj�ce: je�li zabij� Iorka Byrnisona, jego cia�o zostanie rozszarpane i rzucone kliwuchom. �eb wystawimy na pokaz ponad Pa�acem. Wyma�emy wszelkie wspomnienia o Iorku i b�dzie s�dzony za wielk� zbrodni� ka�dy, kto wym�wi jego imi�

Iofur kontynuowa�, a potem dwaj wielcy przeciwnicy przem�wili jeszcze raz. By�a to rytualna formu�a, kt�rej skrupulatnie przestrzegano. Lyra patrzy�a na te dwa zupe�nie odmienne od siebie nied�wiedzie: Iofura, emanuj�cego zdrowiem i kr�lewsk� si��, ogromnego, dumnego i po�yskuj�cego wspania�ym uzbrojeniem, oraz Iorka, mniejszego (chocia� dziewczynka wcze�niej nie podejrzewa�a, �e mo�e kiedykolwiek wydawa� si� ma�y i by� �le wyposa�ony), w pordzewia�ym i pogi�tym pancerzu. Pomy�la�a jednak, �e zbroja Iorka to przecie� jego dusza. Sam j� wyku�, doskonale na niego pasowa�a i stanowili jedno��. Iofur nie by� zadowolony ze swojej zbroi; pragn�� r�wnie� innej duszy. By� nerwowy i jego zachowanie kontrastowa�o ze spokojem Iorka.

Lyra zdawa�a sobie spraw�, �e wszystkie nied�wiedzie przeprowadzaj� podobne por�wnanie. Ale Iorek i Iofur byli nie tylko dwoma przedstawicielami swego gatunku, uosabiali bowiem tak�e dwa przeciwstawne typy nied�wiedziej natury, dwie przysz�o�ci, dwa przeznaczenia. Ka�dy z nich oferowa� inny �wiat.

Kiedy ich rytualna walka przesz�a w drug� faz�, dwa nied�wiedzie zacz�y niespokojnie chodzi� po �niegu; wysuwa�y �by do przodu i ko�ysa�y nimi. Widzowie nie poruszyli si�, ale wszystkie oczy pod��a�y za pot�nymi przeciwnikami.

W ko�cu wojownicy znieruchomieli, zamilkli i obserwowali jeden drugiego przez szeroko�� pola walki.

Potem r�wnocze�nie ruszyli ku sobie z rykiem; �nieg zawirowa� wok� nich. P�dzili niczym dwie wielkie, znajduj�ce si� na szczytach g�r masy skalne poruszone trz�sieniem ziemi, kt�re spadaj� po stoku, nabieraj�c szybko�ci, przeskakuj�c ponad przepa�ciami i roz�upuj�c swym impetem drzewa, a� wreszcie natarli na siebie tak mocno, �e obaj powinni zosta� zmia�d�eni. �omot, jaki spowodowa�o ich zwarcie, zagrzmia� w nieruchomym powietrzu i odbi� si� od �ciany Pa�acu, ale �adne z ogromnych stworze� najwyra�niej nie odnios�o widocznych obra�e�. Obaj upadli na bok; pierwszy podni�s� si� Iorek. Wygi�� si� gibko, skoczy� i wzi�� si� za bary z Iofurem, kt�rego pancerz nadwer�y�o zderzenie, tote� mia� trudno�ci z podniesieniem �ba. Iorek natychmiast dostrzeg� szczelin� w pancerzu przy szyi przeciwnika. Potrz�sn�� bia�ym futrem, a potem wsun�� pazury pod kraw�d� he�mu Iofura i szarpn�� do przodu.

Gdy Iofur odczu� na w�asnej sk�rze gniew tamtego, warkn�� i otrz�sn�� si� (Lyra kiedy� widzia�a Iorka otrz�saj�cego si� z wody w podobny spos�b; rozpryskiwa� wtedy wok� ci�kie krople), a jego przeciwnik oderwa� si� od niego. Iofur wsta� i, u�ywaj�c jedynie si�y swych mi�ni, wyprostowa� odgi�ty fragment pancerza; s�ycha� by�o zgrzyt wyginanej stali. Potem rzuci� si� na Iorka, kt�ry ci�gle jeszcze pr�bowa� si� podnie��.

Lyrze wydawa�o si�, �e czuje si�� tego nieprawdopodobnego ciosu, i niemal straci�a oddech. Ziemia wyra�nie zatrz�s�a si� pod jej stopami. Jak Iorek m�g�by to prze�y�, pomy�la�a. Usi�owa� si� wywin�� wtaki spos�b, aby postawi� �apy na ziemi, na razie jednak le�a� na grzbiecie, a Iofur stara� si� zag��bi� z�by w jego gardle, trysn�a krew. Jedna kropla spad�a na ubranie Lyry; przycisn�a do niej r�k�, jakby by� to jaki� znak mi�o�ci.

W nast�pnej sekundzie Iorek wsun�� pazury tylnych �ap w ogniwa kolczugi Iofura i rozdar� metalow� siatk� a� dodo�u. Ca�y prz�d odpad�, a Iofur przechyli� si� na bok, aby obejrze� szkod�. Iorek wykorzysta� t� chwil� zw�oki i stan�� wyprostowany.

Przez moment dwa nied�wiedzie sta�y z dala od siebie, odzyskuj�c oddech. Iofurowi przeszkadza�a rozdarta kolczuga, kt�ra zamiast go chroni� sta�a si� obecnie zawad�: wlok�a mu si� wok� tylnych �ap. Iorek jednak�e wygl�da� gorzej; rana przy szyi mocno krwawi�a, ci�ko dysza�.

Mimo to skoczy� na Iofura, zanim kr�l zdo�a� wypl�ta� si� z kolczugi, i powali� go na ziemi�, po czym rzuci� si�ku odgi�tej kraw�dzi he�mu, pod kt�r� wida� by�o cz�� szyi wielkiego nied�wiedzia. Iofur odpar� przeciwnika, a po chwili oba nied�wiedzie podj�y walk�, wyrzucaj�c w g�r� fontanny �niegu, kt�ry rozpryskiwa� si� we wszystkich kierunkach i czasami trudno by�o dostrzec, kt�ry z wielkich rywali posiada przewag�.

Lyra obserwowa�a pojedynek, ledwie oddychaj�c i zaciskaj�c d�onie tak mocno, �e a� czu�a b�l. Przez chwil� mia�a wra�enie, �e widzi, jak Iofur rozcina wielk� ran� na brzuchu Iorka, jednak w chwil� p�niej, gdy opad�y tumany �niegu, dostrzeg�a, �e oba nied�wiedzie stoj� ju� na dw�ch �apach niczym bokserzy. Iorek wymachiwa� pot�nymi pazurami przy pysku Iofura, a ten nie pozostawa� mu d�u�ny.

Lyra dr�a�a, s�ysz�c odg�osy tych cios�w. Ziemia trz�s�a si�, jak gdyby jaki� olbrzym ko�ysa� kowalskim m�otem, zbrojnym w pi�� stalowych kolc�w�

�elazo szcz�ka�o o �elazo, z�by uderza�y o z�by, �apy dudni�y na twardej ziemi, s�ycha� by�o chrapliwe sapanie. �nieg wok� nied�wiedzi by� czerwony od krwi � udeptane jardy karmazynowego b�ota.

Pancerz Iofura by� teraz w �a�osnym stanie, poszczeg�lne blachy � rozdarte i powykrzywiane, z�ota inkrustacja � powyrywana lub pomazana krwi�; he�m gdzie� przepad�. Zbroja Iorka mimo ca�ej swej brzydoty wygl�da�a du�o lepiej: pogi�ta, ale w zasadzie nietkni�ta, najwyra�niej ca�kiem nie�le wytrzymywa�a silne uderzenia �ap nied�wiedziego kr�la i brutalne ci�cia jego sze�ciocalowych pazur�w.

Niestety Iofur przewy�sza� przyjaciela Lyry wzrostem i si��, a poza tym Iorek by� zm�czony, g�odny i straci� wi�cej krwi. Rzeczywi�cie na jego brzuchu widnia�a rana, rany by�y tak�e na przednich �apach i szyi, podczas gdy Iofur mia� okrwawion� jedynie doln� szcz�k�. Dziewczynka zapragn�a pom�c swemu drogiemu towarzyszowi, c� jednak mog�a zrobi�?

Sytuacja pogarsza�a si�. Iorek kula�; ilekro� stawia� na ziemi lew� przedni� �ap�, widzowie dostrzegali, �e ko�czyna ledwie wytrzymuje ci�ar cia�a wielkiego stworzenia. Prawie nie u�ywa� jej w walce, cho� ciosy jego prawej �apy by�y s�absze i wygl�da�y niemal jak klepni�cia w por�wnaniu z pot�nymi, mia�d��cymi uderzeniami sprzed paru minut.

Iofur oczywi�cie zauwa�y� s�abo�� przeciwnika i zacz�� si� z niego wy�miewa�, nie szcz�dz�c mu epitet�w. Nazywa� go mi�dzy innymi �skaml�cym misiaczkiem�, �rdzojadem�, �zdechlakiem�. Przez ca�y czas zamachiwa� si� na niego z prawej i z lewej, a Iorek nie mia� ju� si�y odparowywa� jego cios�w, cofa� si� wi�c tylko i co jaki� czas kuca�, aby unikn�� raz�w szydz�cego z niego kr�la nied�wiedzi.

Lyra mia�a �zy w oczach. Pomy�la�a, �e jej drogi, waleczny i nieustraszony obro�ca zginie. W dodatku wiedzia�a, �e musi na to patrze�, poniewa� gdyby Iorek na ni� spojrza�, powinien ujrze� twarz p�on�c� zach�t�, mi�o�ci� i wiar�, a nie tch�rzliwie odwr�cony wzrok i opuszczone ze strachu ramiona.

Patrzy�a wi�c, ale z powodu �ez wype�niaj�cych oczy niewiele widzia�a, cho� nawet gdyby dostrzeg�a ka�dy szczeg�, by� mo�e i tak nie zorientowa�aby si�, jaki podst�p szykuje Iorek. Iofur w ka�dym razie najwyra�niej niczego nie zauwa�y�.

Okaza�o si� bowiem, �e Iorek cofa� si� tylko po to, aby znale�� suchy punkt oparcia dla tylnych �ap oraz tward� ska��, od kt�rej m�g�by si� odbi� do skoku. Poza tym jego z pozoru bezu�yteczna lewa �apa by�a w rzeczywisto�ci zdrowa i krzepka, a w dodatku � poniewa� przez ca�y czas j� oszcz�dza� � wypocz�ta i gotowa do walki. Lyra wiedzia�a, �e nie mo�na oszuka� nied�wiedzia, chyba, �e jak sama to udowodni�a, pragnie on by� cz�owiekiem, dlatego w�a�nie Iorkowi uda�o si� oszuka� Iofura.

W ko�cu przyjaciel dziewczynki znalaz� to, czego szuka�: ska�� mocno osadzon� w wiecznej zmarzlinie. Opar� si� o ni�, napi�� mi�nie tylnych �ap i czeka� na w�a�ciwy moment.

Odpowiednia chwila nadesz�a, kiedy Iofur wyprostowa� si�, zacz�� wykrzykiwa� sw�j triumf i kpi�co obr�ci� ku Iorkowi �eb lew� stron�.

Wtedy Iorek poruszy� si�. Niczym fala, kt�ra nabiera si�y przez tysi�c mil oceanu i cho� w g��bokiej wodzie jest tylko niewielkim wirem, kiedy dociera do p�ycizn, wznosi si� wysoko w niebo, przera�aj�c mieszka�c�w brzegu, po czym rozbija si� o l�d z ogromn� moc�, tak Iorek Byrnison ruszy� na Iofura � odbi� si� od twardej ska�y i uderzy� mocno lew� �ap� w obna�on� szcz�k� Iofura Raknisona.

Cios by� straszliwy: ca�kowicie oderwa� doln� cz�� szcz�ki nied�wiedziego kr�la, kt�ra przelecia�a w powietrzu, rozpryskuj�c krople krwi na �niegu w odleg�o�ci kilku jard�w.

Czerwony j�zyk Iofura opad� na otwarte gard�o. Nied�wied� straci� nagle zdolno�� m�wienia i gryzienia, sta� si� bezradny. Iorek nie zawaha� si�. Skoczy� w stron� przeciwnika, zatopi� z�by w jego gardle, szarpn�� kilka razy, po czym podni�s� wielkie cielsko z ziemi i opu�ci� jak gdyby Iofur by� zaledwie le��c� na brzegu fok�.

Potem szarpn�� mocniej i Iofur Raknison dokona� �ywota. Pozosta� jeszcze jeden rytua�, kt�rego nale�a� dope�ni�. Iorek rozci�� obna�on� pier� martwego kr�la oddar� futro, a� pojawi�y si� w�skie, bia�o-czerwone �ebra podobne do wr�g przewr�conej �odzi, si�gn�� do klatki piersiowej, wyrwa� czerwone i paruj�ce serce Iofura, po czym zjad� je w obecno�ci poddanych.

Wtedy rozleg�y si� brawa i zapanowa�o straszliwe zamieszanie, gdy wszystkie nied�wiedzie naraz ruszy�y naprz�d, pragn�c z�o�y� ho�d temu, kt�ry pokona� Iofura.

W�r�d wrzasku rozleg� si� g�os Iorka Byrnisona:

��Nied�wiedzie, kto jest waszym kr�lem? � spyta�.

Zahucza�o w odpowiedzi, jak gdyby wszystkie kamienie z dna oceanu podnios�y si� i opad�y podczas sztormu:

��Iorek Byrnison!

Nied�wiedzie doskonale wiedzia�y, co robi�. Natychmiast zrzuci�y z siebie wszelkie odznaki, szarfy i diademy. Z pogard� depta�y je �apami, w jednej chwili pragn�c o nich zapomnie�. Na powr�t sta�y si� prawdziwymi nied�wiedziami, a nie niepewnymi, udr�czonymi p�lud�mi, kt�rym stale kto� u�wiadamia ich ni�szo�� wobec cz�owieka. T�umnie wpad�y do Pa�acu, a nast�pnie pocz�y zrzuca� z najwy�szych wie� wielkie bloki marmuru; pot�nymi �apami wyszarpywa�y kamienie z umocnionych �cian, a potem ciska�y w urwisko, aby roztrzaska�y si� na le��cym sto st�p ni�ej nabrze�u.

Iorek nie zwraca� uwagi na ich dzia�ania. Odpi�� pancerz i zamierza� opatrzy� sobie rany, zanim jednak zacz�� to robi�, podbieg�a do niego Lyra. Tupi�c na zamarzni�tym szkar�atnym �niegu, krzycza�a do nied�wiedzi, aby wstrzyma�y si� z ca�kowitym burzeniem Pa�acu, poniewa� wewn�trz znajduj� si� wi�niowie. Wielkie stworzenia nie s�ucha�y dziewczynki, Iorek natomiast us�ysza� j� i natychmiast zareagowa�. Gdy rykn��, jego poddani od razu si� zatrzymali.

��Czy to ludzie? � spyta� Lyr� nowy kr�l.

��Tak� Iofur Raknison trzyma� ich w lochach� Musz� wyj�� i gdzie� si� schroni�, w przeciwnym razie zgin� podgradem spadaj�cych kamieni�

Iorek szybko wyda� odpowiednie polecenia i kilka nied�wiedzi pospieszy�o do Pa�acu, aby uwolni� wi�ni�w. Lyra odwr�ci�a si� do swego przyjaciela.

��Mo�e ci pomog� Sprawdz�, czy nie jeste� zbyt powa�nie ranny, drogi Iorku� Och, jaka szkoda, �e nie mam banda�y� To ci�cie na twoim brzuchu wygl�da do�� paskudnie.

Jaki� nied�wied� po�o�y� u st�p Iorka gar�� sztywnej, zamarzni�tej zielonej ro�linno�ci.

��Pi�ciornik � powiedzia� Iorek. � Przyci�nij mi go do rany, Lyro, potem zaci�nij sk�r�, przy�� troch� �niegu i przytrzymaj, p�ki nie zamarznie.

Nie pozwoli� �adnemu nied�wiedziowi, by si� nim zaj��, mimo gorliwo�ci, jak� mu okazywali. Poza tym Lyra mia�a zr�czne r�ce i bardzo chcia�a mu pom�c. I tak ma�a dziewczynka pochyli�a si� nad cia�em wielkiego kr�la nied�wiedzi, przy�o�y�a mu do brzucha ziele pi�ciornika i zamrozi�a ran�, a� przesta�a krwawi�. Kiedy Lyra sko�czy�a, jej r�kawice by�y ca�kowicie przesi�kni�te krwi� Iorka, jednak krwawienie zosta�o zatamowane.

Do tego czasu wyszli z loch�w wi�niowie � mniej wi�cej tuzin m�czyzn, skulonych, dr��cych i mru��cych oczy. Dziewczynka stwierdzi�a, �e nie ma sensu rozmawia� z Profesorem, poniewa� biedak by� szalony. Chcia�a si� wprawdzie dowiedzie�, kim s� pozosta�e osoby, czeka�o na ni� jednak wiele innych, pilniejszych czynno�ci. Nie chcia�a odrywa� od zaj�� Iorka, kt�ry wydawa� szybkie polecenia i kierowa� nied�wiedzie do r�nych zada�, ale niepokoi�a si� o Rogera, Lee Scoresby�ego i czarownice, a poza tym by�a g�odna i zm�czona. Pomy�la�a, �e najlepiej b�dzie usun�� si� nowemu kr�lowi z drogi.

Skuli�a si� wi�c w jakim� spokojniejszym naro�niku bitewnego pola. Pantalaimon zmieni� si� w rosomaka aby j� ogrza�, a jego pani zgarn�a ku sobie nieco �niegu, przykry�a si� nim, tak jak to maj� w zwyczaju nied�wiedzie, i zasn�a.

Lyra i Roger siedzieli na silnych m�odych nied�wiedziach, Iorek kroczy� niezmordowanie naprz�d, a za nim post�powa� uzbrojony w miotacze ognia oddzia�, kt�ry strzeg� ty��w.

Droga okaza�a si� d�uga i trudna. Svalbard by� terenem g�rzystym, z wierzcho�kami o r�nych wysoko�ciach i rozleg�ymi g�rskimi pasmami poci�tymi przez g��bokie parowy i doliny o urwistych stokach. Zimno by�o przejmuj�ce. Lyra wr�ci�a my�l� do �agodnie sun�cych cyga�skich sa� w trakcie jazdy do Bolvangaru; jak�e szybka i wygodna wyda�a jej si� tamta podr�! Tutejsze powietrze natomiast przenika� zi�b, jakiego Lyra nigdy wcze�niej nie do�wiadczy�a. Poza tym nied�wied�, na kt�rym jecha�a, nie by� chyba tak chy�y jak Iorek, a mo�e po prostu by�a bardzo zm�czona, w ka�dym razie wszystko, co si� dzia�o, widzia�a w najczarniejszych barwach.

Niewielkie mia�a poj�cie, dok�d si� kieruj� i jak odleg�y jest cel ich podr�y. Wiedzia�a jedynie tyle, ile przekaza� jej podczas przygotowywania miotacza ognia starszy nied�wied�, Soren Eisarson, zanim wyruszyli. Bra� on udzia� w negocjacjach z Lordem Asrielem na temat warunk�w jego uwi�zienia i pami�ta� dobrze ca�� rozmow�.

Powiedzia�, �e pocz�tkowo svalbardzkie nied�wiedzie nie odr�nia�y Lorda Asriela od innych polityk�w, kr�l�w czy intrygant�w, kt�rych wygnano na t� lodowat� wysp�. Wi�niowie ci zawsze byli wa�nymi osobisto�ciami, wprzeciwnym razie ludzie skazaliby ich na �mier�. W dodatku dla nied�wiedzi osoby te pewnego dnia mog�y si� sta� cenne � gdyby wr�ci�y do �ask i w�adzy w rodzimych krajach � nigdy wi�c nie traktowa�y ich bez szacunku ani okrutnie.

Pozornie Lorda Asriela traktowano w Svalbardzie ani gorzej, ani lepiej ni� setki innych wygna�c�w. Pewne kwestie sprawi�y jednak, �e dozorcy spogl�dali na niego baczniej ani�eli na innych wi�ni�w. Dla ludzi wszystko, co kojarzy�o si� z Py�em, otacza�a atmosfera tajemniczo�ci i strachu, a poniewa� Lord Asriel bada� Py�, na twarzach ludzi, kt�rzy go tu przywie�li, wida� by�o panik�. Zreszt� szczeg�y traktowania ojca Lyry pani Coulter om�wi�a na osobno�ci z Iofurem Raknisonem.

Poza tym nied�wiedzie nigdy nie spotka�y nikogo o tak hardej i w�adczej naturze jak Lord Asriel. Zdominowa� nawet Iofura Raknisona, potrafi� si� bowiem spiera� skutecznie i wymownie. Przekona� na przyk�ad kr�la nied�wiedzi, �eby sam m�g� sobie wybra� miejsce odsiadywania kary, o�wiadczywszy, �e pierwsze wyznaczone przez Iofura lokum po�o�one jest na zbyt niskim terenie. Powiedzia�, �e potrzebuje miejsca le��cego wysoko, ponad dymem i zamieszaniem panuj�cym wok� ogniowych kopalni i ku�ni, po czym po prostu wr�czy� nied�wiedziom szkic kwatery, kt�rej potrzebowa�, i wyja�ni�, gdzie powinna si� znajdowa�. Przekupi� je z�otem, a potem przypochlebia� si� kr�lowi i dr�czy� go, a� og�upione nied�wiedzie same ruszy�y do pracy. Nied�ugo p�niej na p�nocnym cyplu stan�� dom: obszerny i solidny budynek z kominkami, w kt�rych p�on�y wydobyte i przywiezione przez nied�wiedzie wielkie w�glowe kloce, oraz z du�ymi oknami z prawdziwego szk�a. Tam zamieszka� wi�zie�, kt�ry zachowywa� si� jak kr�l.

Nast�pnie Lord Asriel zaj�� si� gromadzeniem materia��w do laboratorium.

Niezwykle skupiony na celu, kt�ry sobie wyznaczy� pos�a� po ksi��ki, przyrz�dy, odczynniki oraz ca�e mn�stwo narz�dzi i sprz�tu. I tak si� z�o�y�o, �e � z tego czy owego �r�d�a � otrzyma� wszystko, czego potrzebowa�: jedni przynosili mu to jawnie, inni przekazywali przez go�ci, kt�rych, jak twierdzi�, mia� prawo zaprasza�; dostawy zaopatrzenia przybywa�y l�dem, morzem i powietrzem i Lord Asriel w ci�gu sze�ciu miesi�cy uwi�zienia ca�kowicie wyposa�y� laboratorium.

Przez ca�y czas pracowa�: rozmy�laj�c, planuj�c, obliczaj�c, i czeka� na jedyn� rzecz, niezb�dn�, by doko�czy� zadanie, kt�re tak bardzo przera�a�o Rad� Oblacyjn�.

Z ka�d� minut� Lord Asriel by� bli�ej celu.

Gdy si� obudzi�a, zobaczy�a, �e kto� nieznajomy potrz�sa j� za rami�, a potem, kiedy Pantalaimon si� obudzi� i zacz�� warcze�, rozpozna�a Thorolda. M�czyzna trzyma� lamp� naftow� w dr��cej d�oni.

��Panienko, panienko� prosz� wsta�, szybko. Nie wiem, co robi�. Pan nie zostawi� �adnych rozkaz�w. Chyba oszala�.

��Co takiego? Co si� dzieje?

��Chodzi o Lorda Asriela, panienko. Od chwili, gdy wczoraj posz�a� spa�, zachowywa� si� prawie tak, jak gdyby by� w delirium. Nigdy nie widzia�em go w takim stanie. Spakowa� na sanie wiele przyrz�d�w i aparat�w, a potem zaprz�g� psy i odjecha�. Wzi�� te� ch�opca, panienko!

��Rogera? Zabra� Rogera?

��Poleci� mi go obudzi� i ubra�, a mnie nie przysz�o do g�owy, aby si� z nim spiera� nigdy tego nie robi�em� Ch�opiec stale pyta� o ciebie, panienko, ale Lord Asriel chcia� zabra� tylko jego� Pami�tasz, jak tu wesz�a� po przyje�dzie? Zobaczy� ci�, nie m�g� uwierzy� w�asnym oczom i kaza� ci odej��? Pami�tasz?

Lyrze tak bardzo kr�ci�o si� w g�owie ze zm�czenia i strachu, �e ledwie mog�a skupi� my�li, z ca�ych si� stara�a si� jednak skoncentrowa� na s�owach Thorolda.

��Tak? I co?

��Chodzi o to, panienko, �e m�j pan potrzebowa� dziecka, by sko�czy� eksperyment! A jemu si� zawsze udaje zdoby� to, czego potrzebuje. Ma swoje sposoby, po prostu zamawia i�

Dziewczynce zahucza�o w g�owie. Czu�a si� tak, jak gdyby pr�bowa�a zepchn�� w niepami�� pewne nieprzyjemne fakty.

Wsta�a z ��ka i si�gn�a po ubranie, a potem nagle skurczy�a si� w sobie i zaw�adn�a ni� rozpacz. Usi�owa�a zwalczy� to uczucie, mia�a jednak wra�enie, �e ca�kowicie j� opanowa�o, zw�aszcza gdy przypomnia�a sobie stwierdzenie Lorda Asriela: �Energia, kt�ra ��czy cz�owieka i jego dajmona, jest naprawd� pot�na�, oraz uwag�, �e aby postawi� most nad przepa�ci� pomi�dzy �wiatami, potrzeba �ogromnej energii��

I wtedy zda�a sobie spraw�, co nie�wiadomie zrobi�a.

Przemierzy�a ca�� t� drog�, poniewa� pragn�a �co�� dostarczy� swemu ojcu. Wydawa�o jej si�, �e wie, czego chce Lord Asriel. Jednak jemu wcale nie chodzi�o o aletheiometr. On potrzebowa� dziecka!

U�wiadomi�a sobie z ca�� moc�, �e przyprowadzi�a mu Rogera.

Dlatego w�a�nie, kiedy j� zobaczy�, krzykn��: �Nie posy�a�em po ciebie!�. Pos�a� najwyra�niej po jakie� dziecko, a los przywi�d� mu w�asn� c�rk�. Tak w ka�dym razie musia� pomy�le�, p�ki zza plec�w Lyry nie wychyn�� ch�opiec.

C� za straszliwy wybryk losu! S�dzi�a, �e ratuje Rogera, a przez ca�y czas spycha�a go ku przepa�ci. Zdradzi�a go�

Ze zdenerwowania zadr�a�a i zaszlocha�a. To nie mo�e by� prawda, pomy�la�a, nie mo�e.

Thorold pr�bowa� j� pocieszy�, nie zna� jednak�e powodu jej ogromnego �alu, tote� tylko nerwowo g�aska� j� po ramieniu.

��Iorek� � za�ka�a dziewczynka, odpychaj�c s�u��cego. � Gdzie jest Iorek Byrnison? Gdzie nied�wied�? Czy ci�gle na zewn�trz?

Starzec bezradnie wzruszy� ramionami.

��Pom� mi! � szepn�a, dr��c na ca�ym ciele z os�abienia i strachu. � Pom� mi si� ubra�. Musz� i��. Teraz! Szybko!

M�czyzna odstawi� lamp� i spe�ni� jej polecenie. Kiedy rozkazywa�a, kiedy m�wi�a w ten w�adczy spos�b, bardzo przypomina�a swego ojca, mimo, �e jej twarz by�a mokra od �ez, a usta dr�a�y. Pantalaimon tymczasem kr�ci� si� po pokoju, szale�czo wymachuj�c ogonem; jego sier�� niemal si� iskrzy�a. Thorold pospiesznie przyni�s� sztywne, cuchn�ce futro i pom�g� Lyrze je w�o�y�. Gdy tylko wszystkie guziki zosta�y zapi�te i wszystkie rzepy zamocowane, dziewczynka skierowa�a si� do drzwi. Na dworze poczu�a zimne uk�ucie w gardle niczym dotkni�cie miecza, a �zy natychmiast zamarz�y na jej policzkach.

��Iorku! � zawo�a�a. � Iorku Byrnisonie! Chod�, bardzo ci� potrzebuj�!

Rozleg� si� tupot �ap na �niegu oraz szcz�k metalu i po chwili nied�wied� stan�� obok dziewczynki. Najwyra�niej jeszcze przed chwil� spokojnie spa�, jego wielkie cia�o bowiem przykrywa� padaj�cy �nieg. W �wietle lampy, kt�r� trzyma� siedz�cy w oknie Thorold, Lyra dostrzeg�a d�ugi zwierz�cy pysk z ciemnymi oczodo�ami i bia�e futro pod rdzawoczarnym metalem, �elaznym he�mem. Zapragn�a otoczy� go ramionami, przytuli� si� do jego osypanego �niegiem futra i szuka� pocieszenia.

��Co si� sta�o? � spyta�.

��Musimy dogoni� Lorda Asriela. Zabra� Rogera i zamierza� Nawet nie mog� o tym my�le� Och, m�j drogi Iorku, b�agam, pospieszmy si�!

��Jed�my wi�c � odpar� po prostu, a ona wskoczy�a mu na grzbiet.

Nawet nie musieli si� zastanawia�, w kt�r� stron� wyruszy�, �lady sa� prowadzi�y bowiem z dziedzi�ca ku r�wninie i Iorek skoczy�, aby pod��y� tym tropem. Porusza� si� tak p�ynnie, �e Lyra dostosowa�a si� do niego odruchowo. Bieg� szybciej ni� kiedykolwiek. Przeskoczy� g�sty �nieg pokrywaj�cy skalist� ziemi�, a blachy pancerza hu�ta�y si� pod dziewczynk� w jednostajnym rytmie.

Za nimi pod��a�y inne nied�wiedzie, ci�gn�c miotacz ognia. Droga by�a �wietnie widoczna, poniewa� ksi�yc sta� wysoko, a �wiat�o, kt�re rzuca� na zasypany �niegiem �wiat, by�o tak jaskrawe, �e krajobraz mia� barwy b�yszcz�cego srebra i g��bokiej czerni. �lady sa� Lorda Asriela bieg�y prosto ku pasmu nier�wnych wzg�rz. Wysokie, strome turnie stercza�y w niebo; by�y tak czarne jak aksamitny materia� okrywaj�cy aletheiometr. Nigdzie nie by�o wida� sa� A mo�e co� si� porusza na stoku najwy�szego ze szczyt�w? Lyra spojrza�a przed siebie, nat�aj�c wzrok, a Pantalaimon zmieni� si� w sow�, wzlecia� bardzo wysoko i patrzy�.

��Tak � powiedzia�, gdy w chwil� p�niej usiad� na nadgarstku swej pani � to Lord Asriel. Zawzi�cie pop�dza psy, a z ty�u siedzi dziecko�

Lyra poczu�a, �e Iorek Byrnison zmienia tempo, co� bowiem najwyra�niej przyci�gn�o jego uwag�. Zwolni�, podni�s� �eb i spojrza� najpierw w lewo, potem w prawo�

��O co chodzi? � spyta�a Lyra.

Nied�wied� nie odpowiedzia�. Przez moment nas�uchiwa� z uwag�, chocia� do uszu dziewczynki nie dotar� �aden odg�os. Potem nagle co� us�ysza�a: tajemniczy, bardzo odleg�y szum i skrzypienie. Lyra zna�a ju� ten d�wi�k � by�a to muzyka Zorzy. Opadaj�cy z nieba b�yszcz�cy welon wisia�, migocz�c na p�nocnym niebie Wszystkie te niewidoczne biliony i tryliony na�adowanych cz�stek i � pomy�la�a dziewczynka � mo�e r�wnie� Py�u, czarowa�y, promieniej�c �un� z g�rnej partii atmosfery. Widok by� nadzwyczajny, bardziej ol�niewaj�cy ni� wszystkie, kt�re Lyra widzia�a do tej pory i dziewczynka mia�a wra�enie, �e Zorza zna rozgrywaj�cy si� w dole dramat i chce o�wietli� go w najbardziej natchniony, budz�cy groz� spos�b.

�aden z nied�wiedzi nie patrzy� jednak w g�r�; wszystkie skupi�y uwag� na powierzchni ziemi. To nie Zorza przyci�gn�a uwag� Iorka. Sta� teraz zupe�nie nieruchomo i Lyra ze�lizgn�a si� z jego grzbietu, s�dzi�a bowiem, �e je�li co� go martwi�o, powinien swobodnie wykorzysta� wszystkie swoje zmys�y.

Obejrza�a si� za siebie: na ogromn� otwart� r�wnin� prowadz�c� do domu Lorda Asriela i na pag�rki, kt�re niedawno przebyli. Nie dostrzeg�a niczego niezwyk�ego. Zorza �wieci�a coraz intensywniej. Najpierw �welony� dr�a�y i przesuwa�y si� na bok, a postrz�pione �zas�ony� zwija�y si� i rozwija�y, z ka�d� minut� ca�o�� stawa�a si� wi�ksza i coraz mocniej ja�nia�a. �uki i p�tle wirowa�y od jednego kra�ca horyzontu po drugi i dotyka�y zenitu promieniej�cymi wst�gami. Lyra s�ysza�a teraz wyra�niej ni� kiedykolwiek pot�ny, �piewny syk i �wist ogromnych niepoj�tych si�.

��Czarownice! � krzykn�� kt�ry� z nied�wiedzi i Lyra natychmiast odwr�ci�a si�, czuj�c rado�� i ulg�.

Jednak w tym samym momencie mocne uderzenie pchn�o j� do przodu. Straci�a oddech, nie mog�a z�apa� powietrza, tote� tylko dysza�a i dr�a�a, a w miejscu, w kt�rym sta�a przed chwil�, tkwi�a strza�a z zielonymi pi�rami, kt�rej drzewce niemal ca�kowicie wbite by�o w �nieg.

��To niemo�liwe! � krzykn�a cicho Lyra.

Niestety czarownice rzeczywi�cie atakowa�y, a kolejna strza�a ze stukotem odbi�a si� od pancerza stoj�cego obok Lyry Iorka. Nie by�y to bowiem czarownice Serafiny Pekkali, ale przedstawicielki innego klanu. Tuzin ich albo wi�cej kr��y� nad nied�wiedziami. Od czasu do czasu zni�a�y lot, aby wystrzeli�, po czym znowu si� wznosi�y. Dziewczynka przeklina�a ka�dym znanym sobiebrzydkim s�owem.

Iorek Byrnison wyda� szybkie rozkazy. Wida� by�o, �e nied�wiedzie maj� wpraw� w walkach z czarownicami, poniewa� natychmiast ustawi�y si� w szyku obronnym.

Czarownice atakowa�y. Potrafi�y strzela� celnie jedynie z bliskiej odleg�o�ci, tote� aby nie marnowa� strza�, opuszcza�y si� jak najni�ej, napina�y �uki, a po wypuszczeniu strza�y natychmiast si� wznosi�y. Kiedy jednak znajdowa�y si� nisko, by�y �atwym celem, a w�wczas nied�wiedzie b�yskawicznie podnosi�y �apy i str�ca�y przeciwniczki na ziemi�, gdzie je dobija�y.

Lyra przycupn�a przy skale i wypatrywa�a, czy nie zbli�a si� do niej kt�ra� z czarownic. Wprawdzie kilka celowa�o do dziewczynki, ale strza�y pad�y daleko od niej. Nagle Lyra, patrz�c na niebo, zauwa�y�a, �e wi�ksza cz�� grupy zawraca i odlatuje.

Gdyby widok ten j� uspokoi�, ulga trwa�aby niestety zaledwie kilka sekund, poniewa� z kierunku, w kt�rym czarownice si� wycofa�y, zacz�o nadlatywa� mn�stwo innych, a wraz z nimi pojawi�o si� sporo po�yskuj�cych �wiate�. Ma�o tego � w bezmiernej pustce svalbardzkiej r�wniny opr�cz odg�os�w Zorzy Lyra us�ysza�a d�wi�k, kt�ry j� przerazi�. By� to zgrzytliwy warkot gazowego silnika: nadlatywa� zeppelin z pani� Coulter i jej �o�nierzami na pok�adzie.

Iorek wyrycza� rozkaz i nied�wiedzie od razu si� przeszeregowa�y. S�uchaj�c straszliwego huku z nieba, Lyra obserwowa�a, jak kilka z nich szybko wy�adowa�o miotacz ognia. Czarownice z przedniej stra�y r�wnie� to dostrzeg�y, nied�wiedzie jednak ufa�y swym pancerzom i szybko ustawia�y machin�: d�ugie rami� zako�czone mis� czy tez czasz� szerok� na jard oraz wielki �elazny zbiornik spowity dymem i par�.

Lyra patrzy�a, jak trysn�� jasny p�omie�, a zesp� nied�wiedzi ponownie zaj�� si� miotaczem. Dwa opu�ci�y d�ugie rami�, trzeci na�o�y� do czaszy kilka szufli p�on�cej siarki, kt�r� � na rozkaz � odpali�y. Ogie� poszybowa� wysoko w ciemne niebo.

Nied�wiedzie strzela�y. Na ziemi� spada�o wiele czarownic, trzy ju� od pierwszego wystrza�u, wkr�tce jednak prawdziwym celem sta� si� zeppelin. A pilot albo nigdy wcze�niej nie widzia� miotacza ognia, lub te� nie docenia� jego si�y, poniewa� nadal lecia� prosto ku nied�wiedziom. Nie wzni�s� si� ani nie skr�ci� w �adn� stron�.

Szybko si� okaza�o, �e zeppelin tak�e dysponuje broni�: na przedzie sterowca pojawi� si� karabin maszynowy. Lyra dostrzeg�a, �e ze zbroi niekt�rych nied�wiedzi lec� iskry, i zobaczy�a, jak wielkie stworzenia kul� si� pod obstrza�em, a p�niej us�ysza�a �wist pocisk�w. Krzykn�a ze strachu.

��Wszystko w porz�dku � zapewni� j� Iorek Byrnison. � Nie da si� przebi� pancerza takimi ma�ymi kulkami.

Miotacz ognia znowu strzeli� p�omieniem: tym razem masa p�on�cej siarki wylecia�a w g�r�, trafi�a w sterowiec i rozprysn�a si� na wszystkie strony kaskad� rozjarzonych cz�stek. Zeppelin przechyli� si� w lewo i z �oskotem zatoczy� szeroki �uk, po czym skierowa� si� ponownie w stron� grupy nied�wiedzi obs�uguj�cych miotacz. Kiedy si� przybli�y�, rami� miotacza opad�o ze skrzypieniem; karabin maszynowy kaszla� i plu�, na niskie warkni�cie Iorka Byrnisona dwa nied�wiedzie uchyli�y si�. Kiedy maszyna znajdowa�a si� niemal nad ich �bami, kt�ry� z nied�wiedzi rykn�� rozkaz i rami� znowu wystrzeli�o w g�r�.

Tym razem siarka uderzy�a w pow�ok� komory gazowej zeppelina. Sztywna konstrukcja, kt�ra utrzymywa�a pokrycie z impregnowanego jedwabiu, zawieraj�ce wod�r, by�a wprawdzie wystarczaj�co wytrzyma�a na uszkodzenia, ale bezbronna wobec p�on�cej kuli. Jedwab rozdar� si�, a zetkni�cie si� siarki i wodoru spowodowa�o ogromny po�ar.

Jedwab natychmiast sta� si� przezroczysty i wida� by�o ca�y szkielet zeppelina � ciemny na tle pomara�czowo-czerwono-��tego ognistego piek�a � wisia� w powietrzu przez kilka chwil, kt�re wydawa�y si� bardzo d�ugie, po czym opad� powoli na ziemi�. Czarne na tle �niegu i p�omienia ma�e figurki przewraca�y si� lub ucieka�y z maszyny; nadlecia�y czarownice, aby pom�c ludziom wydosta� si� z po�aru. W ci�gu minuty po upadku zeppelina ziemi� pokry�y kawa�ki powyginanego metalu, ca�un dymu i p�on�ce szcz�tki.

Znajduj�cy si� na pok�adzie �o�nierze i inne osoby (chocia� Lyra by�a za daleko, aby dostrzec pani� Coulter, mia�a pewno��, �e jej matka znajduje si� w maszynie) nie marnowali czasu. Z pomoc� czarownic wyci�gn�li karabin maszynowy, ustawili go i rozpocz�a si� walka na ziemi.

��Chod�my � rzuci� Iorek. � Przez jaki� czas tamci b�d� zaj�ci.

Zarycza�, cz�� nied�wiedzi od��czy�a si� od g��wnej grupy i zaatakowa�a Tatar�w z prawej strony. Lyra czu�a, �e jej przyjaciel chce si� znale�� w�r�d walcz�cych, ale co� jej kaza�o i�� naprz�d; my�la�a tylko o Rogerze i Lordzie Asrielu. Iorek Byrnison zapewne o tym wiedzia�, poniewa� ni�s� j� pod g�r�, oddalaj�c si� od pola bitwy, zostawiwszy swoje nied�wiedzie, aby powstrzyma�y Tatar�w.

Wspinali si� samotnie. Lyra wyt�a�a wzrok, aby dostrzec co� przed sob�, ale nawet sowie oczy Pantalaimona nie by�y w stanie zobaczy� �adnego ruchu na stoku g�ry, na kt�r� wchodzili. Niemniej jednak �lady sa� Lorda Asriela by�y dobrze widoczne i Iorek pod��a� po nich szybko, p�dz�cwielkimi susami po �niegu; podczas biegu tworzy� za sob� wysokie zaspy. Cokolwiek dzia�o si� obecnie w dole, ju� ich nie dotyczy�o; zostawili ca�e zamieszanie za sob�. Lyrze wydawa�o si�, �e ca�kowicie opuszcza znany sobie �wiat, poniewa� czu�a si� w nim bardzo obco, poch�oni�ta by�a czym� innym: wysoko�ci�, na kt�r� si� wspinali, oraz osobliwym i niesamowitym �wiat�em, kt�re ich oblewa�o.

��Iorku, potrafisz znale�� Lee Scoresby�ego? � spyta�a.

��Znajd� go, �ywego lub martwego.

��A gdyby� zobaczy� Serafin� Pekkal�

��Powiem jej, co postanowi�a�.

��Dzi�kuj� ci, Iorku � szepn�a.

Przez jaki� czas si� nie odzywali. Lyrze wydawa�o si�, �e wpada w jaki� trans � inny ni� sen i odmienny od jawy � niemal w jaki� stan �wiadomego snu, w kt�rym nied�wied� ni�s� j� do miasta w gwiazdach.

Akurat zamierza�a opowiedzie� o tym Iorkowi Byrnisonowi, kiedy nagle zwolni�, a potem si� zatrzyma�.

���lady prowadz� dalej � o�wiadczy�. � Ja niestety nie mog� za nimi pod��y�.

Lyra zeskoczy�a, stan�a obok niego i spojrza�a. Iorek znajdowa� si� na kraw�dzi przepa�ci. Dziewczynka nie wiedzia�a, czy jest to szczelina lodowcowa czy te� skalna rozpadlina, fakt ten jednak nie mia� wielkiego znaczenia, wa�ne by�o tylko to, �e w dole by�a bezkresna ciemno��.

A �lady sa� Lorda Asriela bieg�y do kraw�dzi� a nast�pnie dalej, przez most �nie�ny.

Most ten ugi�� si� ju� wyra�nie pod ci�arem sa� i wida� by�o szerokie na mniej wi�cej stop� p�kni�cie, kt�re zw�aj�c si�, bieg�o a� do drugiego ko�ca przepa�ci. Most m�g� utrzyma� przechodz�ce dziecko, ale z pewno�ci� nie wytrzyma�by ci�aru nied�wiedzia w pancerzu.

�lady Lorda Asriela bieg�y za most i dalej w g�r� i Lyra u�wiadomi�a sobie, �e je�li zechce kontynuowa� po�cig, musi i�� sama.

Odwr�ci�a si� do lorka Byrnisona.

��Musz� przej�� � oznajmi�a. � Dzi�kuj� ci za wszystko, co dla mnie zrobi�e�. Nie wiem, co si� zdarzy, kiedy dogoni� ojca. A mo�e wszyscy zginiemy, niezale�nie od tego, czy do niego dotr� Ale je�li wr�c�, przyjd� do ciebie, poniewa� pragn� ci podzi�kowa� we w�a�ciwy spos�b, kr�lu Iorku Byrnisonie.

Po�o�y�a r�k� na jego �bie. Nied�wied� nie poruszy� si�, a potem �agodnie pokiwa� �bem.

��Do zobaczenia, Lyro Z�otousta � odpar�.

Serce dziewczynki zabi�o mocno, poniewa� kocha�a nied�wiedzia, ale mimo to odwr�ci�a si� i postawi�a stop� na mo�cie. �nieg zatrzeszcza� pod ni�, a Pantalaimon przefrun�� most, usadowi� si� po drugiej stronie i zach�ca� j� do dalszej drogi. Lyra sz�a krok po kroku i ci�gle si� zastanawia�a, czy lepiej by�oby biec szybko i przeskoczy� na drug� stron�, czy te� i�� powoli � tak jak teraz � i st�pa� tak lekko jak to tylko mo�liwe. W po�owie drogi us�ysza�a pod stopami kolejny g�o�ny trzask, a kawa�ek mostu odpad� blisko jej st�p i run�� w przepa��. Most obni�y� si� kilka cali nad rozpadlin�.

Lyra stan�a ca�kowicie nieruchomo. Pantalaimon przybra� posta� lamparta i czeka�, got�w skoczy� i z�apa� sw� pani�, gdyby spada�a.

Na szcz�cie most wytrzyma�. Dziewczynka wykona�a kolejny krok, potem jeszcze jeden, a w nast�pnym momencie poczu�a, jak �nieg pod jej stopami obsuwa si�, tote� odbi�a si� mocno i przeskoczy�a na drug� stron� przepa�ci. Wyl�dowa�a brzuchem w �niegu; za ni� z cichym szumem ca�y most zapad� si� w lodowcow� rozpadlin�.

Pantalaimon wbi� pazury w futro Lyry i trzyma� j� mocno. Po minucie dziewczynka otworzy�a oczy i odczo�ga�a si� od kraw�dzi. Droga powrotna ju� nie istnia�a. Lyra trwa�a przez chwil� w bezruchu, po czym podnios�a r�k� w kierunku obserwuj�cego j� nied�wiedzia. Odpowiadaj�c na pozdrowienie, Iorek Byrnison stan�� na tylnych �apach, p�niej odwr�ci� si� i szybko zbieg� z g�ry, aby pom�c swoim poddanym w bitwie z pani� Coulter i �o�nierzami z zeppelina.

Lyra zosta�a sama.

Kiedy Iorek Byrnison znikn�� z pola widzenia, dziewczynka poczu�a, �e jej cia�o ogarnia ogromna s�abo��. Z powodu �ez w oczach niewiele widzia�a, tote� po omacku poszuka�a swego dajmona.

��Och, drogi Pantalaimonie, nie mog� i�� dalej! Jestem taka przestraszona� i zm�czona� strasznie znu�ona i przera�ona! Naprawd� wola�abym, �eby na moim miejscu by� tu kto� inny!

Dajmon przybra� posta� kota i po�o�y� si� przy jej szyi, ogrzewa� j� i dodawa� otuchy.

��Po prostu nie wiem, co robi� � �ka�a Lyra. � To zadanie nas przyt�acza, Pan, nie jeste�my w stanie�

Nie widz�c go, przytuli�a go do siebie. Siedzia�a i lekko si� ko�ysa�a w ty� i w prz�d, a z jej ust wydobywa�y si� g�o�ne szlochy, kt�re nios�y si� daleko po bezludnej �nie�nej krainie.

��A nawet gdyby� je�li pani Coulter pierwsza dopadnie Rogera, nie b�dzie dla niego ratunku, poniewa� zabierze go z powrotem do Bolvangaru albo zrobi mu co� gorszego, a potem oni z zemsty mnie zabij�� Dlaczego tak si� zn�caj� nad dzie�mi, Pan? Czy oni wszyscy tak bardzo nas nienawidz�, �e chc� nas porozrywa� na strz�py? Po co to robi�?

Pantalaimon jednak nie potrafi� jej udzieli� odpowiedzi, przytula� si� wi�c tylko mocno, a Lyra stopniowo, w miar� jak opuszcza� j� szale�czy strach, zacz�a odzyskiwa� spok�j. By�a wprawdzie zmarzni�ta i przera�ona, ale jednocze�nie pewna siebie i zdeterminowana.

���a�uj� � zacz�a i urwa�a. �a�owanie czegokolwiek nie mog�o jej w tej chwili w niczym pom�c, tote� westchn�a jedynie ci�ko po raz ostatni i ju� by�a gotowa do dalszej drogi.

Do tej pory ksi�yc zaszed� i niebo na po�udniu by�o bardzo ciemne, chocia� pokryte bilionami gwiazd, kt�re wygl�da�y jak diamenty na czarnym aksamicie. Ich blask jednak�e stokrotnie za�miewa�a jasno�� Zorzy. Lyra nigdy wcze�niej nie widzia�a, aby Zorza by�a tak ol�niewaj�ca i imponuj�ca, a ilekro� ten fenomen skurczy� si� lub zadr�a�, na niebie zaczyna�y ta�czy� nowe, jaskrawe pasma. Za t� ci�gle si� zmieniaj�c� �wietlist� mgie�k� wida� by�o ten drugi �wiat, o�wietlone w tej chwili �wiat�em s�onecznym miasto, wyra�ne i tr�jwymiarowe.

Im wy�ej si� wspinali, tym bardziej ponury krajobraz rozci�ga� si� pod nimi. Na p�nocy le�a�o zamarzni�te morze, w miejscach po��czenia si� lodowych warstw utworzy�y si� wybrzuszenia. Poza tym by�o niemal ca�kowicie p�askie, bia�e i niesko�czenie rozleg�e, si�ga�o do bieguna i dalej. By�o wr�cz niewyobra�alnie nijakie, pozbawione �ycia i lodowate. Na wschodzie i zachodzie znajdowa�o si� wi�cej g�r: wysokie, poszczerbione wierzcho�ki wznosi�y si� ostro w g�r�, ich stoki pokryte by�y wielkimi masami �niegu i wyrze�bione przez wiatr w kraw�dzie ostre niczym brzytwa. Na po�udniu le�a�a droga, kt�r� przybyli, i Lyra t�sknie popatrzy�a za siebie; zastanawia�a si�, czy dojrzy swego drogiego przyjaciela, Iorka Byrnisona, i jego wojsko, nic jednak nie m�ci�o spokoju rozleg�ej r�wniny. Dziewczynka nie by�a nawet pewna, czy by�aby w stanie dostrzec spalony wrak zeppelina albo zabarwiony na karmazynowo �nieg na polu bitwy.

Pantalaimon, kt�ry w postaci sowy lata� wysoko, usiad� teraz na nadgarstku swojej w�a�cicielki.

��S� tu� za tamtym szczytem � poinformowa�. � Lord Asriel rozstawi� ca�� aparatur�, a Roger nie mo�e si� oddali�, poniewa��

W momencie gdy to powiedzia�, Zorza zamigota�a iprzygas�a � jak anbaryczna �ar�wka tu� przed ostatecznym zga�ni�ciem � a nast�pnie zupe�nie znikn�a. W mroku, kt�ry nasta�, Lyra czu�a jednak�e obecno�� Py�u. Mia�a przeczucie, �e wydarzy si� co� niesamowitego. W ciemno�ciach us�ysza�a krzyk dziecka:

��Lyro! Lyro!

��Id�! � odpowiedzia�a i, potykaj�c si�, ruszy�a w g�r�. Wyt�aj�c si�y, wspina�a si�, upada�a, par�a jednak naprz�d przez upiornie po�yskuj�cy �nieg.

��Lyro! Lyro!

��Ju� prawie wesz�am � wysapa�a. � Ju� jestem, Rogerze!

Pantalaimon zmienia� si� teraz gwa�townie, co by�o oznak� niepokoju. By� lwem, gronostajem, or�em, �bikiem, zaj�cem, salamandr�, sow�, lampartem. Kalejdoskop postaci na tle Py�u�

��Lyro!!!

Wtedy dziewczynka dotar�a na szczyt i zobaczy�a, co si� dzieje.

W odleg�o�ci pi��dziesi�ciu jard�w od niej sta� w �wietle gwiazd Lord Asriel. ��czy� w�a�nie dwa przewody prowadz�ce do odwr�conych sa�, na kt�rych sta�y r�ne przyrz�dy, s�oje i cz�ci jakiej� aparatury, pokryte ju� kryszta�ami szronu. Ojciec Lyry ubrany by� w grube futro, twarz o�wietla� mu p�omie� lampy naftowej. Jego dajmona le�a�a obok w pozie sfinksa; jej pi�kna nakrapiana sier�� wspaniale l�ni�a, ogon porusza� si� leniwie w �niegu.

W pysku trzyma�a dajmon� Rogera.

Ma�e stworzenie szarpa�o si�, szamota�o, walczy�o. W jednym momencie mia�o posta� ptaka, w nast�pnym � psa, potem � kota, szczura, znowu ptaka. Przez ca�y czas przywo�ywa�o Rogera, kt�ry znajdowa� si� kilka jard�w dalej, nat�aj�c si�, pr�buj�c powstrzyma� drgawki wstrz�saj�ce jego cia�em, krzycz�c z b�lu i zimna wykrzykuj�c imi� swej dajmony i Lyry. W pewnej chwili podbieg� do Lorda Asriela i poci�gn�� go za rami�, ale ten odepchn�� go na bok. Ch�opiec spr�bowa� jeszcze raz, krzycz�c, b�agaj�c i �kaj�c, ojciec Lyry jednak�e nie zwr�ci� na niego zbytniej uwagi, odepchn�� go ponownie mocnym ruchem. Roger upad� na ziemi�.

M�czyzna i ch�opiec znajdowali si� na kraw�dzi urwiska. Za nimi nie by�o nic, jedynie wr�cz bezgraniczna ciemno��. Byli tysi�c albo i wi�cej st�p ponad zamarzni�tym morzem.

Wszystko to Lyra dostrzeg�a w �wietle gwiazd. P�niej, kiedy Lord Asriel po��czy� przewody, Zorza ponownie zap�on�a ol�niewaj�co � niczym wielka strza�ka pokazuj�ca jak�� o�lepiaj�c� moc, kt�ra porusza si� mi�dzy dwoma punktami i ma kilka tysi�cy mil wysoko�ci i dziesi�� tysi�cy mil d�ugo�ci; opada�a, wznosi�a si�, falowa�a, b�yska�a niczym po�yskuj�cy wodospad.

I Lord Asriel j� kontrolowa�!

A w ka�dym razie wykorzystywa� jej moc. Z wielkiej szpuli na saniach odwija� si� drut, kt�ry prowadzi� w g�r�, prosto do nieba. Nagle z ciemno�ci nadlecia� kruk i Lyra wiedzia�a, �e jest to dajmon czarownicy, kt�ra pomaga�a jej ojcu, i to ona w�a�nie unios�a drut na tak du�� wysoko��.

Zorza p�on�a pe�nym blaskiem.

LordAsriel by� prawie got�w.

Odwr�ci� si� do Rogera i skin�� na niego, a ch�opiec bezradnie ruszy� ku niemu. Potrz�sa� g�ow�, b�aga�, krzycza�, niemniej jednak szed� przed siebie.

��Nie id� tam! Uciekaj! � krzykn�a Lyra i rzuci�a si� zboczem w d�, w kierunku swego przyjaciela, Pantalaimon skoczy� na irbisic� Lorda Asriela i wyrwa�z jej szcz�k dajmon� Rogera. W nast�pnej chwili kocica skoczy�a za nim, a wtedy dwa m�ode dajmony, stale si� zmieniaj�c, zacz�y walk� z wielk� c�tkowan� besti�.

Irbisica uderza�a na lewo i prawo szponiastymi �apami, a jej warczenie zag�uszy�o nawet krzyki Lyry. Dzieci tak�e z ni� walczy�y; a mo�e raczej opiera�y si� temu, co wkr�tce mia�o si� wydarzy� w strumieniach Py�u�

Zorza nad nimi lekko falowa�a, za chwil� mo�na by�o w niej ujrze� najpierw budynek, potem jezioro, wreszcie rz�d palm. Wszystko to znajdowa�o si� tak blisko, �e wydawa�o si�, i� wystarczy zrobi� krok, aby przedosta� si� do tamtego �wiata.

Lyra podbieg�a i chwyci�a Rogera za r�k�. Poci�gn�a go mocno, a potem zacz�li si� oddala� od Lorda Asriela. Biegli, trzymaj�c si� za r�ce, ale Roger zacz�� krzycze� i wyrywa� si� przyjaci�ce, poniewa� irbisica znowu schwyta�a jego dajmon�; a Lyra zna�a ten wstrz�saj�cy sercem b�l i pr�bowa�a si� zatrzyma� Tyle �e ju� nie mogli si� zatrzyma�. Fragment urwiska pod nimi osun�� si� Ca�a o�nie�ona p�ka skalna, na kt�rej stali, sun�a nieub�aganie w d�

Zamarzni�te morze tysi�c st�p poni�ej�

��Lyra!!!

Uderzenia serc�

Mocny u�cisk d�oni�

A wysoko w g�rze najwspanialsze na �wiecie zjawisko.

Ciemne, usiane gwiazdami sklepienie nieba nagle przeszy�o co� podobnego do w��czni.

Z wielkiego �uku Zorzy niczym strza�a wystrzeli� w g�r� strumie� �wiat�a; eksplozja czystej energii� Rozszczepi�y si� warstwy �wiat�a i koloru, z kt�rych sk�ada�a si� Zorza. Nast�pi�o wielkie rozdarcie i rozleg� si� zgrzyt i skrzypienie; odg�osy te by�y tak g�o�ne, �e s�ycha� je by�o zapewne i w jednym, i w drugim wszech�wiecie A na niebie pojawi�o si� miasto�

Promienie s�o�ca!

Promienie s�o�ca l�ni�ce na futrze z�otej ma�py�

�nie�na p�ka, na kt�rej sta�y dzieci, znieruchomia�a. Lyra pomy�la�a, �e mo�e zatrzyma� j� jaki� niewidoczny skalny wyst�p. Ponad o�nie�onym wierzcho�kiem dziewczynka dostrzeg�a, jak z powietrza spada z�ota ma�pa i zatrzymuje si� u boku irbisicy. Oba dajmony zje�y�y si� przezornie. Ma�pa podnios�a ogon, a irbisica dumnie si� przed ni� przechadza�a. Wtedy ma�pa wyci�gn�a �ap�, a irbisica opu�ci�a �eb we wdzi�cznym i czu�ym powitaniu. Dajmony dotkn�y si�

A kiedy dziewczynka oderwa�a od nich oczy, dostrzeg�a pani� Coulter w ramionach Lorda Asriela. Iskry i snopy �wiat�a igra�y wok� nich. Lyra by�a bezradna, mog�a jedynie podejrzewa�, co si� sta�o: jej matka jakim� sposobem zdo�a�a przej�� nad przepa�ci� i pod��y�a za ni� w g�r�, a� tutaj�

Moi rodzice razem, pomy�la�a.

W dodatku obejmowali si� z tak� nami�tno�ci�! Co� nieprawdopodobnego.

Dziewczynka otworzy�a szeroko oczy. Cia�o Rogera le�a�o martwe w jej ramionach � nieruchome i spokojne. Lyra us�ysza�a, jak rodzice rozmawiaj�.

��Oni nigdy na to nie pozwol�� � powiedzia�a matka.

��Nie pozwol�? � obruszy� si� ojciec. � Nie jeste�my dzie�mi, nie potrzebujemy niczyjego pozwolenia. Sprawi�em, �e ka�dy, kto zechce, mo�e przej��.

��Zaka�� tego! Zaplombuj� przej�cie i ekskomunikuj� ka�dego, kto spr�buje tam si� dosta�!

��Zbyt wielu ludzi zapragnie tam przej��. Nie b�d� wstanie przeszkodzi� wszystkim. To b�dzie oznacza�o koniec Ko�cio�a, Mariso, koniec Magistratury, koniec tych stuleci ciemnoty! Sp�jrz na to �wiat�o w g�rze: to s�o�ce innego �wiata! Poczuj jego ciep�o na swojej sk�rze!

��S� silniejsi ni� ktokolwiek, Asrielu! Nie wiesz�

��Nie wiem? Ja? Nikt na �wiecie nie wie lepiej ni� ja, jak silny jest Ko�ci�! Jednak na to nie jest wystarczaj�co silny. Py� i tak wszystko zmieni. Nikt ju� go nie powstrzyma.

��Czy tego w�a�nie chcia�e�? Zniszczy� nas poprzez grzech i ciemnot�?

��Chcia�em przej�� na tamt� stron�, Mariso! I zaraz dokonam tego. Sp�jrz tam, popatrz na palmy ko�ysz�ce si� na brzegu! Czujesz powiew tego wiatru? Wiatru z innego �wiata! Skup si� na nim, poczuj go na w�osach, na twarzy�

Lord Asriel odrzuci� kaptur pani Coulter, obr�ci� j� twarz� ku niebu i przesun�� d�oni� po jej w�osach. Lyra patrzy�a bez tchu, nie o�mieli�a si� poruszy� nawet o cal.

Pani Coulter przylgn�a do Lorda Asriela, jak gdyby poczu�a si� s�abo, i strapiona potrz�sn�a g�ow�.

��Nie� nie� Oni nadchodz�, Asrielu� Wiedz�, dok�d zmierzasz�

��W takim razie, chod� ze mn�, odejd�my z tego �wiata!

��Nie odwa�y�abym si�

��Ty? Ty by� si� nie odwa�y�a? Twoje dziecko posz�oby bez namys�u, a ty czujesz trwog�? Twoje dziecko o�mieli�oby si� na wszystko i zawstydza swoj� matk�.

��W takim razie, we� j� i id�cie. Ona jest bardziej twoja ni� moja, Asrielu.

��To nie tak. Ty j� tu przywiod�a�, ty pr�bowa�a� ukszta�towa� jej osobowo��. Wtedy ci odpowiada�o jej towarzystwo�

��Okaza�a si� zbyt pospolita i zbyt uparta. Zaj�am si� ni� za p�no� A gdzie jest teraz? Pod��a�am za ni� krok w krok�

��Wi�c ci�gle jej potrzebujesz? Dwa razy pr�bowa�a� j� utrzyma� przy sobie i dwukrotnie ci si� wymkn�a. Gdybym by� na jej miejscu, uciek�bym i nie da�bym ci trzeciej szansy.

Lord Asriel, ci�gle tul�c g�ow� pani Coulter, napr�y� nagle mi�nie r�k i przyci�gn�� kobiet� ku sobie, a potem nami�tnie poca�owa�. Lyra pomy�la�a, �e wygl�da to raczej jak przejaw okrucie�stwa ni� mi�o�ci, i dla potwierdzenia spojrza�a na dajmony rodzic�w. Widok by� osobliwy: napr�ona irbisica z obna�onymi pazurami pochyla�a si� nad le��c� na �niegu, b�ogo odpr�on� mdlej�c� ma�p� o z�otej sier�ci.

Pani Coulter oderwa�a si� gwa�townie od swego partnera i krzykn�a:

��Nie, Asrielu�! Moje miejsce jest w tym �wiecie, nie w tamtym�

��Chod� ze mn�! � powiedzia� natarczywie i w�adczo. � Chod� i pracuj ze mn�!

��Nie mogliby�my pracowa� razem.

��Dlaczego? Mariso, we dwoje byliby�my w stanie rozebra� wszech�wiat na kawa�ki i ponownie go z�o�y�! Mogliby�my odnale�� �r�d�o Py�u i zniszczy� je na zawsze! Nie ok�amiesz mnie, wiem, �e chcia�aby� bra� udzia� w tym wspania�ym przedsi�wzi�ciu. Mo�esz k�ama� na ka�dy inny temat: o Radzie Oblacyjnej, o swoich kochankach� Tak, wiem o Borealu i nic mnie on nie obchodzi� K�am o Ko�ciele, nawet o dziecku, ale nie ok�amiesz mnie co do swych prawdziwych pragnie�. Znam je�

Ich usta znowu po��czy�y si� w poca�unku. Dwa dajmony igra�y ze sob�: irbisica przetoczy�a si� na grzbiet, a dajmon pani Coulter wbi� pazury w mi�kkie futro na jej szyi, dajmona Lorda Asriela warkn�a g�o�no z rozkoszy.

��Je�li nie p�jd�, spr�bujesz mnie zniszczy� � zauwa�y�a pani Coulter, wyzwalaj�c si� z ramion m�czyzny.

��Dlaczego mia�bym chcie� ci� zniszczy�? � zapyta�, �miej�c si�. Na jego g�ow� pada�o ju� �wiat�o drugiego �wiata. � Je�li p�jdziesz ze mn� i b�dziesz ze mn� pracowa�, twoja osoba nadal nie b�dzie mi oboj�tna. Je�li tu jednak zostaniesz, od razu przestaniesz mnie interesowa�. Nie wyobra�aj sobie, moja droga, �e je�li zostaniesz, pomy�l� o tobie cho�by przez chwil�. Zdecyduj si� wi�c: wolisz sia� niezgod� w tym �wiecie czy i�� ze mn� do tamtego.

Matka Lyry zawaha�a si�. Zamkn�a oczy i zachwia�a si�, jak gdyby mia�a zemdle�. Utrzyma�a jednak r�wnowag�, a po chwili otworzy�a pi�kne oczy; wype�nia� je teraz bezgraniczny smutek.

��Nie � zabrzmia�a jej odpowied�. � Nie.

Dajmony rodzic�w Lyry rozdzieli�y si�. Lord Asriel opu�ci� r�k� i zag��bi� silne palce w futro irbisicy. Potem zgarbi� si�, odwr�ci� i odszed� bez s�owa. Z�ota ma�pa skoczy�a w ramiona pani Coulter, wydaj�c z siebie ciche rozpaczliwe piski i wyci�gaj�c �apk� do odchodz�cego kota. Twarz matki dziewczynki zalana by�a �zami; Lyra widzia�a, jak l�ni�, i wiedzia�a, �e s� prawdziwe.

Potem pani Coulter, �kaj�c, bez s�owa odwr�ci�a si� i zesz�a z g�ry, znikaj�c z pola widzenia swej c�rki.

Dziewczynka obserwowa�a j� oboj�tnie, a potem podnios�a oczy na niebo.

Nigdy nie widzia�a czego� tak zdumiewaj�cego.

Miasto w chmurach by�o tak puste i ciche, �e wygl�da�o na nowo wybudowane, jak gdyby dopiero spodziewa�o si� ewentualnych mieszka�c�w albo jakby spa�o, oczekuj�c, by kto� je przebudzi�. S�o�ce tamtego wszech�wiata przenika�o do tego; dzi�ki jego promieniom r�ce Lyry po�yskiwa�y z�otem, topnia� l�d na Rogerowym kapturze z wilczej sk�ry, blade policzki ch�opca robi�y si� przezroczyste, a w jego niewidz�cych oczach migota�y b�yski.

Lyra by�a nieszcz�liwa. Czu�a ogromny smutek i gniew. Za to, co jej ojciec zrobi� Rogerowi, mia�a ochot� go zabi�: gdyby mog�a wydrze� mu serce, od razu by to zrobi�a. I za to, �e j� oszuka�. Jak �mia� tak post�pi�?!

Ci�gle trzyma�a w ramionach cia�o Rogera. Pantalaimon co� powiedzia�, ale Lyrze hucza�o w g�owie i niczego nie s�ysza�a, p�ki jej dajmon nie zmieni� si� w �bika i nie dotkn�� pazurami grzbietu jej d�oni. Wtedy zamruga�a nerwowo i oprzytomnia�a.

��Co? Co?

��Py�! � powiedzia�.

��O czym ty m�wisz?

��O Pyle. Lord Asriel zamierza znale�� �r�d�o Py�u i zniszczy� je, prawda?

��Tak powiedzia�.

��A Rada Oblacyjna, Ko�ci�, Bolvangar, pani Coulter i wszyscy inni� Oni tak�e chc� je zniszczy�, zgadza si�?

��Ta-ak� Albo zmieni� jego oddzia�ywanie na ludzi� A dlaczego?

��My�l�, �e je�li oni wszyscy uwa�aj� Py� za co� z�ego, to pewnie w rzeczywisto�ci jest dobry.

Lyra nie odpowiedzia�a, czu�a jednak, �e jej odr�twienie mija. Stwierdzenie Pantalaimona wyra�nie j� o�ywi�o.

Jej dajmon kontynuowa�:

��Pami�tasz, stale m�wili o Pyle i by�o oczywiste, �e bardzo si� go boj�. I wiesz co? Wierzyli�my im, chocia� widzieli�my, jacy s� niegodziwi i jakie nikczemne i paskudne rzeczy robi�� Pomy�leli�my, �e Py� musi by� z�y, poniewa� tamci s� doro�li, wi�c skoro co� m�wi�, to chyba wiedz�. A je�li k�amali? Je�li Py� jest�

Lyra doko�czy�a za niego zadyszanym g�osem:

��Tak! Je�li naprawd� jest dobry�

Popatrzy�a na swego dajmona i zobaczy�a, �e w jego zielonych �biczych oczach odbija si� jej podniecenie. Dziewczynce zakr�ci�o si� w g�owie, jak gdyby ziemia pod jej stopami obr�ci�a si�.

Je�li Py� jest dobry� Je�li jest czym� przyjemnym, po��danym, koniecznym�

��R�wnie� mogliby�my go poszuka�, Pan! � szepn�a.

Najwyra�niej by�y to s�owa, kt�re jej dajmon pragn�� us�ysze�.

��Mo�emy dosta� si� tam przed twoim ojcem � doda� i�

Ogrom zadania sprawi�, �e zamilkli. Lyra patrzy�a na po�yskuj�ce niebo. Zdawa�a sobie spraw� z tego, jak ona i jej dajmon s� mali w por�wnaniu z pot�g� i niewyobra�aln� wielko�ci� wszech�wiata; i jak niewiele wiedz� w obliczu tych wszystkich niezwyk�ych tajemnic.

��Uda si� nam � nalega� Pantalaimon. � Przeszli�my ca�� t� drog�, prawda? Potrafimy i tamtego dokona�.

��B�dziemy zupe�nie sami. Iorek Byrnison nie mo�e z nami p�j��. Nie pomo�e nam ani on, ani Ojciec Coram, Serafina Pekkala czy Lee Scoresby� ani nikt inny.

��Wi�c p�jdziemy we dwoje. To nie ma znaczenia. I tak nie jeste�my przecie� sami. W ka�dym razie nie tak jak�

Lyra wiedzia�a, co Pantalaimon ma na my�li:�nie tak jak Tony Makarios. I nie tak jak te biedne opuszczone dajmony w Bolvangarze. Jeste�my nadal jedn� istot�, stanowimy ca�o��.

��I mamy aletheiometr � wtr�ci�a szybko. � Tak. S�dz�, �e musimy si� tam uda�, Pan. P�jdziemy tam, w g�r�, i poszukamy Py�u, a kiedy go znajdziemy, b�dziemy wiedzieli, jak nale�y post�pi�.

Cia�o Rogera le�a�o nieruchomo w ramionach dziewczynki. Delikatnie po�o�y�a je na ziemi.

��I dokonamy tego � doda�a.

Spojrza�a za siebie. Za nimi znajdowa�y si� b�l, �mier� i strach, przed nimi natomiast � niepewno��, niebezpiecze�stwo i niezg��bione tajemnice.

Ale nie jeste�my sami, pomy�la�a.

I tak Lyra i jej dajmon odwr�cili si� od �wiata, w kt�rym si� urodzili, popatrzyli ku obcemu s�o�cu i ruszyli w jego kierunku.