� Rozumie pan, �e jest to dosy� niecodzienne i wymagaj�ce dyskrecji zaj�cie�� o�wiadczy� Mr. Gordon.�� Mam nadziej�, �e umie pan dochowa� tajemnicy?

� Zazwyczaj tak�� odrzek� Manse Everard.�� Oczywi�cie, zale�y to od jej charakteru.

Mr. Gordon u�miechn�� si�. By� to dziwny u�miech�� lekkie skrzywienie zaci�ni�tych warg. Everard nigdy przedtem nie widzia� czego� podobnego. Przedstawiciel firmy m�wi� potoczn� ameryka�sk� angielszczyzn� i mia� na sobie nie rzucaj�cy si� w oczy garnitur, ale by�o w nim co� cudzoziemskiego, co� wi�cej ni� ciemna cera, g�adko ogolone policzki i sko�ne oczy zupe�nie nie harmonizuj�ce z w�skim europejskim nosem. Trudno to by�o okre�li�.

� Nie jeste�my szpiegami, je�li to mia� pan na my�li�� zastrzeg� si�. Everard u�miechn�� si� szeroko i odpar�:

� Przepraszam. Prosz� nie s�dzi�, �e wpad�em w histeri�, jak wszyscy w tym kraju. I tak nigdy nie mia�em dost�pu do poufnych informacji. W og�oszeniu wspomnieli�cie o wyjazdach za granic�, a w obecnej sytuacji chcia�bym zatrzyma� paszport, rozumie pan.

Manse Everard by� wysokim, barczystym m�czyzn� o nieco zniszczonej twarzy. Mia� kr�tko przyci�te kasztanowate w�osy. Przed nim le�a�y jego papiery: zwolnienie z wojska i za�wiadczenie o pracy w kilku miejscach w charakterze in�yniera mechanika. Mr. Gordon ledwo musn�� je spojrzeniem.

Gabinet wygl�da� zupe�nie pospolicie: biurko, dwa fotele, segregator i drzwi prowadz�ce na zaplecze biura. Okno wychodzi�o na ha�a�liwe ulice Nowego Jorku.

� Jest pan cz�owiekiem z charakterem�� o�wiadczy� siedz�cy za biurkiem przedstawiciel firmy.�� Podoba mi si� to. Tak wielu kandydat�w p�aszczy si�, jak gdyby mieli zamiar okaza� wdzi�czno�� nawet za kopniaka. Oczywi�cie, maj�c takie wykszta�cenie, nie jest pan jeszcze w szczeg�lnie ci�kim po�o�eniu. Mo�e pan dosta� prac� nawet w� ach, s�dz�, �e obecnie okre�la si� to mianem powt�rnego przystosowania.

� Zainteresowa�o mnie wasze og�oszenie�� odrzek� Everard.�� Jak pan widzi, pracowa�em ju� za granic� i chcia�bym zn�w podr�owa�. Szczerze m�wi�c, nadal nie mam poj�cia, czym si� zajmuje pa�ska firma.

� Robimy wiele rzeczy�� odpowiedzia� Mr. Gordon.�� Zobaczmy� walczy� pan we Francji i w Niemczech.�� Everard zamruga� oczami. Wprawdzie w jego papierach znajdowa�a si� lista odznacze�, ale przysi�g�by, �e jego rozm�wca nie mia� czasu jej przeczyta�.�� Hm� czy zechcia�by pan chwyci� za ga�ki na por�czach pa�skiego fotela?�� ci�gn�� Gordon.�� Dzi�kuj�. A teraz prosz� powiedzie�, jak pan reaguje w sytuacji zagro�enia.

� Prosz� pos�ucha慠� obruszy� si� Everard.

Mr. Gordon zerkn�� na jaki� instrument znajduj�cy si� na biurku. By�a to zwyk�a skrzynka ze wskaz�wk� i dwiema tarczami.

� Niewa�ne. Co pan s�dzi o internacjonalizmie?

� Co takiego�?

� Komunizm? Faszyzm? Kobiety? Pa�skie ambicje�? To wszystko. Nie musi pan odpowiada�.

� O co tu, do diab�a, chodzi?�� warkn�� �verard.

� To ma�y test psychologiczny. Prosz� o tym zapomnie�, Everard. Pa�skie pogl�dy interesuj� mnie tylko w takim stopniu, w jakim daj� wyraz podstawowemu emocjonalnemu ukierunkowaniu.�� Mr. Gordon przechyli� si� do ty�u, splataj�c palce, tak �e utworzy�y mostek.�� Jak dot�d wyniki s� bardzo obiecuj�ce. Przejd�my jednak do sedna sprawy. Jak ju� panu powiedzia�em, wykonujemy wielce poufn� prac�. My� ach� zamierzamy zaskoczy� naszych konkurent�w.�� Zachichota�.�� Teraz mo�e pan zawiadomi� FBI. Ju� nas zbadali i okaza�o si�, �e jeste�my czy�ci. Dowie si� pan, �e naprawd� dokonujemy operacji finansowych i in�ynieryjnych na ca�ym �wiecie. Istnieje jednak tak�e inna ga��� naszej dzia�alno�ci i w�a�nie ze wzgl�du na ni� potrzebujemy ludzi. Zap�ac� panu sto dolar�w, je�li zgodzi si� pan przej�� do nast�pnego pokoju i podda� serii test�w. Je�li si� panu nie uda, poprzestaniemy na tym, je�li natomiast wynik oka�e si� pozytywny, przyjmiemy pana, wszystko wyja�nimy i zaczniemy przeszkolenie. Czy to panu odpowiada?

Everard zawaha� si�. Mia� wra�enie, �e jego rozm�wca go ponagla. Ta firma na pewno nie ogranicza�a si� do jednego niepozornego biura i uprzejmego urz�dnika. A jednak�

Wreszcie podj�� decyzj�.

� Podpisz� umow� dopiero po tym, jak mi pan wyja�ni, o co tu chodzi.

� Jak pan sobie �yczy. To zale�y tylko od pana.�� Mr. Gordon wzruszy� ramionami.�� Wie pan, �e testy wyka��, czy si� pan nadaje, czy te� nie. Wykorzystujemy pewne bardzo zaawansowane techniki.

Przynajmniej to by�o prawd�. Everard posiada� troch� wiadomo�ci o wsp�czesnej psychologii. Wiedzia� o encefalografach, testach skojarzeniowych i minnesockim przekroju. Nie rozpozna� jednak �adnej z przykrytych pokrowcami maszyn, kt�re go otacza�y, mrucz�c i migaj�c lampkami. Pytania, kt�rymi zasypywa� go asystent�� bia�y, zupe�nie �ysy m�czyzna w nieokre�lonym wieku, z wyrazem oboj�tno�ci na twarzy i m�wi�cy z cudzoziemskim akcentem�� wydawa�y si� z niczym nie zwi�zane. Jakie by�o przeznaczenie metalowej czapki, kt�r� w�o�ono mu na g�ow�? Dok�d sz�y pod��czone do niej przewody?

Rzuca� ukradkowe spojrzenia na tarcze wska�nik�w, ale nigdy dot�d nie widzia� takich liter ani cyfr. Nie by�y angielskie, francuskie, rosyjskie, greckie ani chi�skie. Mo�e ju� wtedy zacz�� domy�la� si� prawdy?

W miar� przeprowadzania test�w kszta�towa�a si� w nim dziwna samowiedza. Manson Emmert Everard, lat 30, niegdy� porucznik saper�w w armii ameryka�skiej, organizator i kierownik produkcji w Ameryce, Szwecji, krajach arabskich. Wci�� kawaler, cho� coraz cz�ciej zazdro�ci� �onatym przyjacio�om. Nie mia� obecnie dziewczyny i nie ��czy�y go z nikim �adne mocniejsze wi�zy uczuciowe. By� troch� bibliofilem i amatorem �eglarstwa, konnej jazdy i polowa�; grywa� w pokera. Podczas urlop�w przedzierzga� si� w turyst� i w�dkarza. Oczywi�cie wiedzia� o tym wszystkim, ale nigdy nie ��czy� tych fakt�w w ca�o��. Zdumia� si�, kiedy nagle poczu�, �e stanowi integralny organizm, kiedy poj��, �e ka�da z jego cech stanowi konieczny element ca�o�ci.

Po przej�ciu test�w by� wyczerpany i zlany potem. Mr. Gordon pocz�stowa� go papierosem i szybko przebieg� wzrokiem ci�gi zakodowanych informacji na arkuszach, kt�re poda� mu jego asystent. Od czasu do czasu rzuca� cicho pojedyncze frazy:

� �korowy Zet-20� tutaj nie zr�nicowana ocena� psychiczna reakcja na antytoksyn� k�opoty z o�rodkow� koordynacj���� Mimowolnie zacz�� m�wi� ze �piewnym akcentem, dziwacznie wymawiaj�c samog�oski.

Everard nigdy nie s�ysza� niczego podobnego, mimo �e od wielu lat styka� si� z kaleczon� na najr�niejsze sposoby angielszczyzn�.

Up�yn�o dobre p� godziny, zanim zaaferowany przedstawiciel firmy podni�s� wzrok. Everard zaczyna� si� ju� niecierpliwi�, irytowa�o go te� troch� takie lekcewa��ce traktowanie, ale ciekawo�� wzi�a g�r�, wi�c siedzia� spokojnie. Mr. Gordon b�ysn�� nieprawdopodobnie bia�ymi z�bami, u�miechaj�c si� szeroko, i powiedzia� z zadowoleniem:�� No, nareszcie. Czy pan wie, �e musia�em odrzuci� ju� dwudziestu czterech kandydat�w? Ale pan si� nadaje. Zdecydowanie nadaje.

� Do czego si� nadaj�?�� Everard pochyli� si� do przodu, czuj�c, �e jego serce bije mocniej.

� Do Patrolu. B�dzie pan kim� w rodzaju policjanta.

� Taak? A gdzie?

� Wsz�dzie. I zawsze. Niech si� pan przygotuje, to b�dzie prawdziwy szok. Widzi pan, nasza firma, chocia� dzia�a legalnie, jest tylko pretekstem do innej dzia�alno�ci i �r�d�em finansowania. Nasze prawdziwe zaj�cie polega na patrolowaniu czasu.

Akademia znajdowa�a si� na zachodzie Ameryki. W erze oligoce�skiej na pokrytej g�stymi lasami i sawannami Ziemi panowa� ciep�y klimat, a niepozorni przodkowie cz�owieka umykali przed pot�nymi ssakami. Zbudowano j� przed tysi�cem lat i przetrwa jeszcze oko�o p� miliona�� dostatecznie d�ugo, by wykszta�ci� tylu rekrut�w, ilu potrzebowa� Patrol Czasu. P�niej zostanie starannie zburzona, tak by nie pozosta� po niej najmniejszy �lad. Nast�pnie nadci�gn� lodowce i pojawi si� cz�owiek. W roku 19352 n.e. (lub w 7841, licz�c od morennia�skiego triumfu) ludzie znajd� spos�b na przenoszenie si� w czasie i powr�c� do oligocenu, �eby za�o�y� tam Akademi�.

By� to kompleks z�o�ony z d�ugich, niskich, wielobarwnych budynk�w z �agodnymi �ukami, postawionych na murawie otoczonej ogromnymi wiekowymi drzewami. Zbocza rozci�gaj�cych si� dalej lesistych wzg�rz schodzi�y do wielkiej rzeki tocz�cej brunatne wody. W nocy mo�na by�o us�ysze� ryki titanotheri�w lub tygrysa szabloz�bego.

Everard wyszed� z kapsu�y czasu, czuj�c sucho�� w gardle.

Czu� si� tak samo jak w pierwszym dniu pobytu w wojsku przed dwunastu laty (albo za pi�tna�cie do dwudziestu milion�w lat, je�li spojrze� na to inaczej)�� samotny i bezradny, rozpaczliwie szukaj�cy sposobu, by z honorem wr�ci� do domu. Nie pocieszy� go widok innych kapsu�, z kt�rych wysz�o ponad pi��dziesi�cioro m�czyzn i kobiet. Rekruci powoli i niezdarnie zbili si� w grup�. Pocz�tkowo milczeli, przygl�daj�c si� sobie nawzajem. Everard zauwa�y� sztywny ko�nierzyk i melonik. Kroje ubra� i fryzury by�y charakterystyczne dla roku 1954 i lat nast�pnych. Sk�d przyby�a dziewczyna w opalizuj�cych, obcis�ych, si�gaj�cych do kolan spodniach, z ustami pomalowanymi zielon� szmink� i fantastycznie pofalowanymi jasnymi w�osami? A raczej nie sk�d, lecz� z jakiej epoki?

Obok Everarda pojawi� si� m�ody m�czyzna w wieku oko�o dwudziestu pi�ciu lat, najwyra�niej Anglik, s�dz�c po tweedowym ubraniu i poci�g�ej chudej twarzy. Zdawa� si� skrywa� wielk� gorycz pod mask� dobrego wychowania.

� Witaj�� rzek� do niego Everard.�� Poznajmy si�.�� Poda� swoje imi� i nazwisko oraz pochodzenie.

� Charles Whitcomb, Londyn, 1947�� odpar� tamten nie�mia�o.�� W�a�nie mnie zdemobilizowano z RAF i to wygl�da�o na dobr� okazj�. Teraz jednak mam w�tpliwo�ci.

� Mo�e by栗 o�wiadczy� Everard, maj�c na my�li pensj�.�� Pi�tna�cie tysi�cy rocznie na pocz�tek! Ale jak oni obliczaj� lata? Widocznie wedle indywidualnego odczucia up�ywu czasu.

W ich stron� zmierza� jaki� m�czyzna. By� m�ody, szczup�y, ubrany w obcis�y szary mundur i ciemnoniebieski p�aszcz, kt�ry b�yszcza� tak, jak gdyby wszyto w niego gwiazdy. Mia� budz�ce sympati� u�miechni�te oblicze. Przem�wi� pogodnie, bez �ladu obcego akcentu:

� Witajcie w Akademii. Zak�adam, �e wszyscy znacie angielski.

Everard zauwa�y� w�r�d rekrut�w Hindusa i innych ludzi wygl�daj�cych na cudzoziemc�w.

� B�dziemy wi�c pos�ugiwa� si� angielskim, dop�ki wszyscy nie nauczycie si� j�zyka temporalnego.�� M�czyzna sta� swobodnie, opieraj�c r�ce na biodrach.�� Nazywam si� Dard Kelm�� ci�gn��.�� Urodzi�em si� w 9573 roku wed�ug chrze�cija�skiego kalendarza, ale specjalizowa�em si� w waszej epoce, kt�ra trwa�a od 1850 do 2000 roku. Mo�ecie przychodzi� do mnie, �eby si� wyp�aka�, je�li co� si� wam nie powiedzie. Pracujemy tutaj inaczej, ni� si� zapewne spodziewali�cie. Nie wypuszczamy naszych wychowank�w en masse, nie jest wi�c konieczna dyscyplina szkolna czy te� wojskowa. Ka�de z was zdob�dzie wykszta�cenie og�lne oraz indywidualne. Nie musimy nikogo kara� za niepowodzenia w nauce, poniewa� dzi�ki wst�pnym testom mamy gwarancj�, �e ich nie b�dzie. Testy wykaza�y tak�e, �e prawdopodobie�stwo pora�ki w p�niejszej pracy jest niewielkie. Osi�gn�li�cie wysoki poziom rozwoju w ramach kultur, z kt�rych si� wywodzicie. Jednak�e ze wzgl�du na r�nice w uzdolnieniach musimy zapewni� ka�demu indywidualny tok nauczania, je�li chcemy umo�liwi� wszystkim studentom maksymalny rozw�j. Poza zwyk�� kurtuazj� nie jest wymagana �adna specjalna etykieta. B�dziecie mieli do�� czasu tak na wypoczynek, jak na nauk�. Nigdy nie b�dziemy wymaga� od was wi�cej, ni� mo�ecie z siebie da�. Mog� jeszcze doda�, �e poluj�c i �owi�c ryby nawet w najbli�szej okolicy, mo�na osi�gn�� bardzo dobre wyniki, a je�li polecicie kilkaset mil st�d�� wr�cz fantastyczne. Teraz, skoro nie ma �adnych pyta�, prosz� p�j�� za mn�. Osobi�cie dopilnuj�, �eby�cie si� poczuli jak w domu.

Dard Kelm pokaza� im wyposa�enie typowego pokoju. By�o takie, jakiego mo�na by oczekiwa� w roku, dajmy na to, 2000: nie rzucaj�ce si� w oczy doskonale dobrane meble, barki i ekrany pod��czone do olbrzymiej biblioteki obraz�w i d�wi�k�w�� dla rozrywki po nauce. Nie by�o tam jeszcze �adnych bardziej zaawansowanych technicznie urz�dze�. Ka�dy kadet mia� pok�j w budynku �sypialnym�. Posi�ki wydawano w g��wnej jadalni, ale mo�na by�o z�o�y� zam�wienia na obs�ug� prywatnych przyj��. Everard nieco si� odpr�y�.

Wydano powitalny bankiet. Potrawy by�y wszystkim znane, w przeciwie�stwie do maszyn, kt�re bezg�o�nie podje�d�a�y, by je serwowa�. By�o wino, piwo i sporo tytoniu. By� mo�e dodano czego� do jedzenia, poniewa� niemal wszystkich ogarn�a euforia. Everard zako�czy� przyj�cie graj�c boogie-woogie na fortepianie, a p� tuzina biesiadnik�w pr�bowa�o mu wt�rowa�, straszliwie fa�szuj�c.

Tylko Charles Whitcomb trzyma� si� na uboczu. Zas�piony popija� w k�cie wino. Dard Kelm taktownie nie pr�bowa� go nak�oni� do wzi�cia udzia�u we wsp�lnej zabawie. Everard doszed� do wniosku, �e b�dzie mu si� tu podoba�o. Nadal jednak nic nie wiedzia� o przysz�ej pracy, o organizacji i zadaniach Patrolu Czasu.

Everard czu� si� dziwnie, czytaj�c nag��wki i mniej wi�cej wiedz�c, co si� dalej wydarzy. Uspokaja�o go to, lecz zarazem budzi�o w nim smutek, gdy� �y� w tragicznej epoce. M�g� sympatyzowa� z Whitcombem, kt�ry pragn�� cofn�� si� w czasie i zmieni� histori�.

Oczywi�cie wiedzia�, �e pojedynczy cz�owiek ma ograniczone mo�liwo�ci dzia�ania. Nie m�g� zmieni� historii na lepsze, lecz co najwy�ej usun�� jakiego� potwora. Cofn�� si�, zabi� Hitlera, japo�skich i sowieckich przyw�dc�w, a wtedy mo�e jacy� m�drzejsi ludzie zajm� ich miejsca. Mo�e energia atomowa nie znajdzie zastosowania i mo�e nigdy nie rozwinie si� wspania�y wenusja�ski renesans. Do diab�a, nic nie wiadomo�

Wyjrza� przez okno. Latarnie p�on�y na tle wieczornego nieba; ulice wype�nia� potok samochod�w i spiesz�cy si� bezimienny t�um. Nie m�g� st�d dojrze� wie�owc�w Manhattanu, cho� wiedzia�, �e bu�czucznie si�ga�y chmur. Wszystko to by�o tylko jednym z wir�w na rzece p�yn�cej od spokojnych przedludzkich czas�w do niewyobra�alnej danellia�skiej przysz�o�ci. Ile miliard�w i bilion�w istot ludzkich �y�o, �mia�o si�, p�aka�o, �udzi�o nadziej�, pracowa�o i umiera�o w jej nurtach!

� No c󿅠� westchn��, nabi� fajk� i odwr�ci� si�.

D�ugi spacer nie zmniejszy� jego zniecierpliwienia. Jego umys� i cia�o pragn�y dzia�a�. By�o ju� jednak p�no i� Podszed� do p�ki z ksi��kami, na chybi� trafi� wyj�� jaki� tom i zacz�� czyta�. By� to zbi�r opowiada� z prze�omu dziewi�tnastego i dwudziestego wieku.

Uderzy�a go drobna wzmianka. Co� o tragedii w Addleton i niezwyk�ej zawarto�ci staro�ytnego brytyjskiego kurhanu. Nic wi�cej. Hm. Podr� w czasie? U�miechn�� si� w duchu.

A jednak�

�Nie�� pomy�la�.�� To szale�stwo�.

Nic si� nie stanie, je�li to sprawdzi. W ksi��ce wspomniano, �e �w incydent mia� miejsce w Anglii w roku 1894. Everard m�g� zajrze� do starych rocznik�w londy�skiego �Timesa�. Nie mia� nic innego do roboty� Dlatego w�a�nie przydzielono mu to nieciekawe zadanie, �eby jego znudzony umys� wszystko dok�adnie zbada�.

Stan�� na stopniach biblioteki publicznej dok�adnie w chwili jej otwarcia.

Znalaz� tam prasow� relacj� pod dat� 25 czerwca 1894 roku, do kt�rej nawi�zywano przez kilka nast�pnych dni. Addleton by�o wiosk� w hrabstwie Kent wyr�niaj�c� si� jedynie maj�tkiem z czas�w Jakuba I, nale��cym do lorda Wyndhama, oraz kurhanem, kt�rego wieku nikt nie zna�. Lord Wyndham, zapalony archeolog�� amator, prowadzi� tam wykopaliska wsp�lnie z niejakim Jamesem Rotherhithe�em, ekspertem z British Museum, jego dalekim krewnym. Ods�oni� niedu�� komor� grobow�, a w �rodku znalaz� kilka skorodowanych i rozpadaj�cych si� wyrob�w z �elaza oraz ko�ci ludzkie i ko�skie. Znalaz� tam r�wnie� skrzyni� w zaskakuj�co dobrym stanie, zawieraj�c� sztaby z nieznanego metalu, przypuszczalnie o�owiu lub stopu srebra. Odkrywca znaleziska poczu� si� wkr�tce powa�nie chory. Wyst�pi�y objawy charakterystyczne dla wyj�tkowo ci�kiego zatrucia. Rotherhithe, kt�ry tylko zajrza� do wn�trza skrzyni, nie zachorowa�. Poszlaki wskazywa�y na to, �e niepostrze�enie doda� do posi�ku lorda dawk� jakiej� tajemniczej azjatyckiej mikstury. Kiedy lord Wyndham zmar� dwudziestego pi�tego czerwca, Scotland Yard aresztowa� podejrzanego. Rodzina Rotherhithe�a wynaj�a znanego prywatnego detektywa, kt�ry za pomoc� wielce misternego rozumowania popartego testami na zwierz�tach wykaza�, �e oskar�ony jest niewinny i �e �mier� nast�pi�a w wyniku ��mierciono�nej emanacji� ze znalezionej w kurhanie skrzyni. Skrzyni� wraz z ca�� zawarto�ci� wrzucono do kana�u La Manche. Gratulacje dla wszystkich. Happy end i kurtyna.

Everard siedzia� spokojnie w d�ugiej, cichej sali biblioteki. Gazetowa relacja nie wyja�nia�a wielu spraw. By�a jednak, musia� to przyzna�, bardzo sugestywna.

Dlaczego jednak ludzie z wiktoria�skiego biura Patrolu nie przeprowadzili dochodzenia? A mo�e mimo wszystko to zrobili? Prawdopodobnie tak. Oczywi�cie nie og�osili rezultat�w.

Po powrocie do domu wzi�� jedn� z ma�ych kapsu� komunikacyjnych, kt�re otrzyma� od Gordona, w�o�y� do niej raport i zaprogramowa� j�, tak by dotar�a do londy�skiego biura 25 czerwca 1894 roku. Kiedy nacisn�� ostatni guzik, kapsu�a znikn�a z cichym szumem z miejsca, gdzie sta�a.

Wr�ci�a po kilku minutach. Everard otworzy� j� i wyj�� arkusz papieru formatu 12 na 15 cali pokryty starannym pismem maszynowym�� tak, oczywi�cie, mniej wi�cej wtedy wynaleziono maszyn� do pisania. Przebieg� pismo wzrokiem z szybko�ci�, jak� naby� w Akademii.

W drodze na stacj� Everard w pe�ni u�wiadomi� sobie realno�� podr�y w czasie. Dot�d zna� j� tylko od strony teorii i cho� by� pod g��bokim wra�eniem, uwa�a� j� za co� egzotycznego, gdy� nie mia� okazji jej prze�y�. Teraz za�, jad�c w dwuko�owej doro�ce przez nie znany mu Londyn (nie w zachowanym gwoli uciechy turyst�w zabytku, ale w prawdziwym powozie, zakurzonym i nieco odrapanym), wdychaj�c powietrze bardziej ni� w dwudziestym wieku przesycone dymem, ale ca�kowicie wolne od spalin, widz�c t�umy zaaferowanych przechodni�w�� d�entelmen�w w melonikach i cylindrach, usmolonych robotnik�w, kobiet w d�ugich sukniach, nie aktor�w, lecz realnych, zaj�tych swoimi sprawami, rozmawiaj�cych, poc�cych si� i �miej�cych ludzi�� naprawd� poczu�, �e jest tutaj. W tej chwili jego matki nie by�o jeszcze na �wiecie, jego dziadkowie niedawno si� pobrali, Grover Cleveland by� prezydentem Stan�w Zjednoczonych, kr�lowa Wiktoria panowa�a w Anglii, Kipling pisa� swoje powie�ci, a ostatnie india�skie powstanie w Ameryce mia�o dopiero wybuchn��. Poczu� si� tak, jak gdyby zosta� uderzony obuchem w g�ow�.

Whitcomb przyj�� wszystko spokojniej, ale nie odrywa� oczu od otoczenia, obserwuj�c ten dzie� chwa�y Imperium Brytyjskiego.

� Zaczynam rozumie栗 mrukn��.�� Potomni nigdy nie zdo�ali ustali�, czy by�a to epoka nienaturalnych przestarza�ych konwenans�w i ledwie zawoalowanej brutalno�ci, czy te� ostatni okres rozkwitu cywilizacji zachodniej, po kt�rym zacz�a si� ona chyli� ku upadkowi. Widz�c te t�umy przechodni�w, zdaj� sobie spraw�, �e epoka wiktoria�ska zawiera�a wszystko, co o niej powiedziano, tak dobrego jak z�ego, poniewa� z�o�y�y si� na ni� miliony bardzo r�nych ludzkich los�w.

� Oczywi�cie�� odpar� Everard.�� Na pewno mo�na to samo powiedzie� o ka�dym innym stuleciu.

Poci�g wyda� im si� znajomy, gdy� wagony niewiele si� r�ni�y od tych z roku 1954, co da�o Whitcombowi okazj� do wyg�oszenia ironicznych uwag na temat �wi�tej tradycji. Po kilku godzinach wysiedli na sennej wiejskiej stacyjce, otoczonej wypiel�gnowanymi ogrodami, gdzie wynaj�li powozik, kt�ry mia� ich zawie�� do maj�tku Wyndham.

Uprzejmy policjant wpu�ci� ich do �rodka po kilku wst�pnych pytaniach. Podawali si� za archeolog�w�� Everard mia� pochodzi� z Ameryki, Whitcomb za� z Australii�� kt�rzy gor�co pragn�li spotka� si� z lordem Wyndhamem i doznali wstrz�su na wie�� o jego tragicznej �mierci. Mainwethering, kt�ry zdawa� si� mie� wsz�dzie kontakty, zaopatrzy� ich w listy polecaj�ce od pewnej znanej osobisto�ci z British Museum. Inspektor ze Scotland Yardu pozwoli� im obejrze� kurhan.

� Sprawa zosta�a wyja�niona, panowie�� powiedzia�.�� Nie ma wi�cej poszlak, nawet je�li m�j kolega si� z tym nie zgadza, ha, ha!

Prywatny detektyw u�miechn�� si� kwa�no i zmru�ywszy oczy, przygl�da� si� �archeologom�, gdy podeszli do kurhanu. By� wysoki i chudy i mia� ostre rysy twarzy. Towarzyszy� mu krzepki, w�saty, kulej�cy m�czyzna, kt�ry wygl�da� na jego sekretarza.

Kurhan by� d�ugi i wysoki, poro�ni�ty traw� z wyj�tkiem miejsca, gdzie zaczyna� si� wykop prowadz�cy do komory grobowej. Niegdy� komora by�a wy�o�ona niezdarnie ociosanymi belkami, ale te ju� dawno run�y; resztki zbutwia�ego drewna le�a�y przemieszane z ziemi�.

� Gazety wspomina�y o metalowej skrzyni�� powiedzia� Everard.�� Czy mogliby�my rzuci� na ni� okiem?

Inspektor przyzwoli� ruchem g�owy i zaprowadzi� ich do przybud�wki, gdzie na stole le�a�y najwa�niejsze znaleziska. Opr�cz skrzyni by�y tam tylko kawa�ki skorodowanego metalu i od�amki ko�ci.

� Hm�� przerwa� milczenie Whitcomb.

Spojrza� w zamy�leniu na g�adkie wieko niewielkiej skrzynki. L�ni�a niebieskawo. Najwyra�niej wykonano j� z jeszcze nie odkrytego stopu odpornego na dzia�anie czasu.

� To bardzo rzadkie. Wcale nie prymitywne. Mo�na by pomy�le�, �e zosta�o wyprodukowane, co?

Everard ostro�nie zbli�y� si� do sto�u. Mia� wyrobione poj�cie o zawarto�ci znaleziska i zachowywa� przezorno�� naturaln� u cz�owieka �yj�cego w epoce atomowej. Wyci�gn�� z walizki jaki� licznik i skierowa� go na skrzynk�. Jego wskaz�wka wychyli�a si� wprawdzie niewiele, ale�

� Ma pan interesuj�c� rzecz�� powiedzia� inspektor.�� Czy mog� zapyta�, co to takiego?

� Eksperymentalny elektroskop�� sk�ama� Everard.

Ostro�nie podni�s� wieko i umie�ci� licznik we wn�trzu skrzynki.

Na Boga! W �rodku radiacja by�a tak silna, �e mog�a zabi� cz�owieka w jeden dzie�! Zanim zatrzasn�� wieko, dostrzeg� tylko ci�kie zmatowia�e sztaby.

� Uwa�ajcie z tym�� powiedzia� dr��cym g�osem.�� Dzi�ki Bogu, �e kto�, kto mia� ze sob� ten piekielny �adunek, pochodzi� z epoki, w kt�rej umiano blokowa� radiacj�!

Prywatny detektyw bezszelestnie podszed� do nich od ty�u. W jego przenikliwych oczach b�ysn�a zawodowa ciekawo��.

� Wi�c rozpozna� pan zawarto��?�� zapyta� spokojnie.

� Tak. My�l�, �e tak.�� Everard przypomnia� sobie, �e Becquerel odkryje zjawisko promieniotw�rczo�ci dopiero za dwa lata i �e up�ynie ponad rok, zanim wyjdzie na jaw istnienie promieni X. Musia� zachowa� ostro�no��.�� To znaczy� na ziemiach zamieszkanych przez Indian s�ysza�em opowie�ci o podobnym kruszcu, kt�ry jest silnie truj�cy�

� To bardzo interesuj�ce.�� Detektyw zacz�� nabija� fajk� z wielkim cybuchem.�� Czy tak jak pary rt�ci?

� Czy�by Rotherhithe umie�ci� t� skrzynk� w grobowcu?�� mrukn�� inspektor.

� Niech pan nie b�dzie �mieszny!�� warkn�� detektyw.�� Dysponuj� trzema niezbitymi dowodami, �e Rotherhithe jest niewinny. Zaintrygowa� mnie prawdziwy pow�d �mierci jego lordowskiej mo�ci. Je�eli, jak m�wi ten pan, w kurhanie ukryto �mierteln� trucizn� mo�e �eby odstraszy� rabusi�w? Zastanawiam si� jednak, jak staro�ytni Anglosasi zdobyli ameryka�ski minera�. Mo�e jest jakie� �d�b�o prawdy w opowie�ciach o podr�ach Fenicjan przez Atlantyk. Przeprowadzi�em badania, by sprawdzi� moj� hipotez�, i� w j�zyku walijskim wyst�puj� chaldejskie nalecia�o�ci, a to odkrycie zdaje si� j� potwierdza�.

Everarda ogarn�y wyrzuty sumienia na my�l o zamieszaniu, jakie wywo�a� w archeologii. Powiedzia� sobie jednak w duchu, �e skrzynka zostanie wrzucona do kana�u La Manche i wszyscy o niej zapomn�. Razem z Whitcombem wym�wili si� najwcze�niej jak mogli i opu�cili str��w prawa.

W drodze powrotnej do Londynu, gdy siedzieli w przedziale sami, Anglik wyj�� kawa�ek zbutwia�ego drewna.

� Wsun��em to do kieszeni przy kurhanie�� wyja�ni�.�� Pomo�e nam ustali� dat�. Czy m�g�by� poda� mi licznik radiow�glowy?�� Umie�ci� drewno w urz�dzeniu, pokr�ci� kilkoma ga�kami i odczyta� wynik.�� Tysi�c czterysta trzydzie�ci �at z dok�adno�ci� do dziesi�ciu. Kurhan zosta� wi�c usypany oko�o� hm� 464 roku n.e., kiedy Jutowie zacz�li si� osiedla� w hrabstwie Kent.

� Je�eli tamte sztaby s� tak piekielnie niebezpieczne po ty�u latach�� mrukn�� Everard�� zastanawiam si�, jakie by�y na pocz�tku. Trudno sobie wyobrazi� niezwykle aktywn� substancj� o tak d�ugim okresie p�rozpadu, ale w przysz�o�ci by� mo�e wyczynia si� z atomami rzeczy, kt�re nawet si� nie �ni� moim wsp�czesnym.

Z�o�ywszy raport Mainwetheringowi, sp�dzili nast�pny dzie� zwiedzaj�c miasto, podczas gdy kierownik centrali wys�a� listy poprzez czas i uruchomi� wielk� machin� Patrolu. Wiktoria�ski Londyn bardzo zainteresowa�, a nawet zafascynowa� Everarda pomimo biedy i brudu. Whitcomb mia� zamy�lone oczy.

� Chcia�bym tu zamieszka栗 powiedzia�.

� Taak? Przy ich medycynie i stomatologii?

� I bez bomb.�� W g�osie Anglika zabrzmia�a wyzywaj�ca nuta.

Mainwethering w�a�nie zako�czy� przygotowania, gdy powr�cili do jego biura. Pal�c cygaro i chodz�c po pokoju z r�kami za�o�onymi do ty�u, opowiedzia� im ca�� histori�.

� Metal zidentyfikowano z du�ym stopniem prawdopodobie�stwa. To paliwo izotopowe z okolic trzydziestego wieku. Kontrola wykaza�a, �e pewien kupiec z cesarstwa Ing przyby� do roku 2987, �eby wymieni� swoje surowce na syntrop, kt�rego receptura zagin�a w okresie bezkr�lewia. Naturalnie przedsi�wzi�� �rodki ostro�no�ci i pr�bowa� podawa� si� za kupca z systemu Saturna, ale mimo to znikn��, podobnie jak jego kapsu�a czasu. Prawdopodobnie kto� go rozszyfrowa� i zamordowa�, �eby zaw�adn�� jego maszyn�. Patrol zosta� powiadomiony, lecz kapsu�a znikn�a bez �ladu. Wreszcie dostarczyli j� z pi�towiecznej Anglii dwaj agenci Patrolu�� odchrz�kn���� Everard i Whitcomb.

� Je�li ju� si� nam powiod�o, to nie ma si� czym martwi栗 powiedzia� Amerykanin, u�miechaj�c si� szeroko.

Mainwethering wygl�da� na zaszokowanego.

� Ale� drogi m�odzie�cze! Jeszcze si� panu nie uda�o. Dopiero musi pan wykona� to zadanie wed�ug pa�skiego i mojego odczucia czasu. I prosz� nie uwa�a�, �e sukces jest z g�ry przes�dzony tylko dlatego, �e zosta� odnotowany w historii. Czas nie jest sztywny, a ludzie maj� woln� wol�. Je�li si� panu nie powiedzie, historia si� zmieni i pa�ski sukces nigdy nie zostanie w niej zarejestrowany. A ja panu o tym nie powiem. Na pewno tak si� sta�o, o ile wolno mi u�y� sformu�owania �sta�o si�, w nielicznych wypadkach, kiedy Patrol poni�s� pora�k�. Nadal pracujemy nad tymi przypadkami i kiedy wreszcie nasze starania zostan� uwie�czone powodzeniem, historia si� zmieni i oka�e si�, �e by�o tak �zawsze.� Tempus non nascitur, fit, je�li mog� sobie pozwoli� na niewielk� parafraz�.

� W porz�dku, w porz�dku, tylko �artowa�em�� broni� si� Everard.�� Bierzmy si� do roboty. Tempus fugit�� doda�, rozmy�lnie akcentuj�c �g�, i Mainwethering skrzywi� si�.

Niebawem okaza�o si�, �e nawet Patrol niewiele wiedzia� o okresie wczesnego �redniowiecza, gdy Rzymianie opu�cili Brytani�, rzymsko-brytyjska cywilizacja chyli�a si� ku upadkowi, a p�niejsi Anglicy zasiedlali wysp�. Okres ten nigdy nie wydawa� si� szczeg�lnie wa�ny. Londy�ska centrala z roku 1000 przys�a�a wszystkie posiadane przez ni� materia�y ��cznie ze strojami, kt�re mog�y od biedy uj��. Everard i Whitcomb przespali godzin� pod hipnoedukatorami i obudzili si� z dobr� znajomo�ci� �aciny, kilku dialekt�w sakso�skich i jutyjskich oraz obyczaj�w swoich dalekich przodk�w.

Ubrania okaza�y si� bardzo niewygodne: spodnie, koszule, kaftany z szorstkiej we�ny i sk�rzane opo�cze, jednym s�owem nie ko�cz�ca si� kolekcja sznurk�w i rzemyk�w. D�ugie jasne peruki przykry�y wsp�czesne fryzury; brak zarostu nie budzi� zdziwienia nawet w pi�tym wieku. Whitcomb dzier�y� top�r, Everard za� miecz. Ich bro� by�a wykonana z twardej stali. Bardziej jednak ufali paralizatorom ukrytym pod kaftanami. Wprawdzie nie dostali zbroi, lecz w pojemniku przy siode�ku pojazdu schowali par� motocyklowych he�m�w. Nie powinny zwr�ci� niczyjej uwagi w czasach, gdy uzbrojenie produkowano metodami cha�upniczymi, a by�y znacznie wytrzymalsze i wygodniejsze ni� ich odpowiedniki z epoki. Zapakowali te� kanapki i kilka glinianych dzbank�w z wy�mienitym wiktoria�skim piwem.

� Doskonale.�� Mainwethering spojrza� na zegarek i rzek�:�� B�d� oczekiwa� waszego powrotu o� powiedzmy o czwartej. B�dzie mi towarzyszy� kilku uzbrojonych stra�nik�w na wypadek, gdyby�cie przywie�li wi�nia. P�niej p�jdziemy na herbat�.�� U�cisn�� im r�ce.�� Pomy�lnych �ow�w!

Everard wskoczy� na chronocykl, ustawi� regulatory, tak by znale�� si� w roku 464 w Addleton Barrow w �rodku letniej nocy, i nacisn�� guzik.

By�a pe�nia ksi�yca. Wielka i pusta kraina rozci�ga�a si� a� po przes�oni�t� ciemn� smug� lasu lini� horyzontu. Zawy� wilk. Kurhan ju� sta�; przybyli za p�no.

W��czywszy antygrawitacj�, przelecieli nad g�stym, mrocznym lasem. W odleg�o�ci mili od kurhanu le�a�a jaka� osada�� spory drewniany dw�r i kilka mniejszych chat okalaj�cych podw�rzec. W sk�panej w ksi�ycowym blasku okolicy panowa� zupe�ny spok�j.

� Pola uprawne�� zauwa�y� Whitcomb �ciszonym g�osem.�� Wiesz, �e Jutowie i Sasi byli przede wszystkim rolnikami i przybyli tu w poszukiwaniu ziemi. Przypuszczam, �e przed kilku laty wymietli st�d Bryt�w.

� Musimy dowiedzie� si� czego� o tamtym grobowcu�� powiedzia� Everard.�� Czy cofniemy si� i ustalimy dat� powstania kurhanu? Nie, mo�e bezpieczniej b�dzie zapyta� teraz, po fakcie, kiedy wygas�y zwi�zane z tym emocje. Powiedzmy jutro rano.

Whitcomb skin�� g�ow�. Everard sprowadzi� pojazd na ziemi�, ukry� go w krzakach i przeni�s� si� o pi�� godzin w przysz�o��. S�o�ce �wieci�o o�lepiaj�co na p�nocnym wschodzie, rosa l�ni�a na wysokiej trawie, a ptaki wype�nia�y powietrze piekieln� wrzaw�. Agenci zsiedli z chronocykla i b�yskawicznie pos�ali go do g�ry. Zawis� szesna�cie kilometr�w nad ziemi�, sk�d mia� przyby� na sygna� wys�any z umieszczonych w he�mach nadajnik�w.

Nie kryj�c si�, podeszli do niewielkiej osady. P�azami miecza i topora odganiali warcz�ce psy o dzikim wygl�dzie. Para nagich rozczochranych dzieciak�w gapi�a si� na nich z chaty wzniesionej z wikliny oblepionej glin�. Dziewczyna, siedz�ca na zewn�trz i doj�ca ma�� krow�, wyda�a cichy okrzyk. Lej�cy pomyje dla �wi� pot�nie zbudowany parobek o niskim czole chwyci� za w��czni�. Marszcz�c nos, Everard pomy�la�, �e niekt�rzy piewcy �szlachetnego Nordyka� z jego stulecia powinni odwiedzi� t� osad�.

W drzwiach dworu pojawi� si� siwobrody m�czyzna z toporem w d�oni. Podobnie jak wszyscy jemu wsp�cze�ni by� o kilka cali ni�szy od przeci�tnego cz�owieka z dwudziestego wieku. Przyjrza� si� uwa�nie przybyszom, zanim ich pozdrowi�.

Everard u�miechn�� si� i powiedzia� uprzejmie:

� Jestem Uffa, syn Hundiga, a m�j brat ma na imi� Knubbi. Jeste�my kupcami z Jutlandii i przyp�yn�li�my z towarami do Canterbury (poda� �wczesn� nazw� miasta�� Cant-wara-brig). W�druj�c po okolicy, oddalili�my si� od miejsca, gdzie nasz statek rzuci� kotwic� i zgubili�my drog�. Po ca�onocnym b��dzeniu znale�li�my tw�j dom.

� Zw� mnie Wulfnoth, syn Elfreda�� odpowiedzia� kmie�.�� Wejd�cie i posilcie si� z nami.

Dw�r by� du�y, ciemny i zadymiony. Wype�nia� go rozgadany t�um: dzieci Wulfnotha, ich �ony i dzieci, s�udzy i ich �ony, dzieci i wnuki. Na �niadanie podano na p� ugotowan� wieprzowin� w wielkich drewnianych misach. Popijano j� cienkim kwa�nym piwem podawanym w rogach. Nietrudno by�o nawi�za� rozmow�: go�cinni Jutowie odznaczali si�, charakterystyczn� dla �yj�cych na odludziu wie�niak�w, gadatliwo�ci�. K�opot agent�w polega� na wymy�leniu wiarygodnej opowie�ci o tym, co dzia�o si� w Jutlandii. Raz czy dwa Wulmoth, kt�ry nie by� g�upcem, przy�apa� ich na jakiej� nie�cis�o�ci, ale Everard o�wiadczy� stanowczo:

� S�ysza�e� k�amliwe wie�ci. Wiadomo�ci zmieniaj� posta�, kiedy docieraj� na drugi brzeg morza.�� Everarda zdziwi�y kontakty, kt�re Jutowie nadal utrzymywali ze starym krajem. Mimo wszystko jednak rozmowa o pogodzie i zbiorach nie r�ni�a si� zbytnio od tych rozm�w, jakie s�ysza� na �rodkowym Zachodzie.

Dopiero znacznie p�niej Manse zdo�a� zapyta� o kurhan. Wulmoth spochmurnia�, a jego pulchna bezz�bna �ona pospiesznie nakre�li�a w powietrzu znak od�egnuj�cy z�o przed prymitywnym drewnianym bo�kiem.

� Niedobrze jest m�wi� o takich sprawach�� mrukn�� stary Jut.�� Wola�bym, �eby tamtego czarownika nie pochowano na mojej ziemi, ale przyja�ni� si� z moim ojcem, kt�ry umar� w zesz�ym roku i o niczym innym nie chcia� s�ysze�.

� Czarownik?�� Whitcomb nastawi� uszu.�� Co to za historia?

� No c�, mog� wam o nim opowiedzie栗 odpar� mrukliwie Wulmoth.�� By� cudzoziemcem imieniem Stane, kt�ry pojawi� si� w Canterbury jakie� sze�� lat temu. Musia� przyby� z bardzo daleka, poniewa� nie zna� ani j�zyka Angl�w, ani Bryt�w. Nauczy� si� tych j�zyk�w szybko, gdy kr�l Hengist przyj�� go w go�cin�. Stane wr�czy� swojemu gospodarzowi dziwne, lecz bogate dary, a p�niej zosta� nawet jego doradc�. By� bardzo przebieg�y i kr�l coraz cz�ciej polega� na jego zdaniu. Nikt nie o�mieli� si� stan�� mu na drodze, gdy� mia� r�d�k� miotaj�c� pioruny. Widziano, jak roz�upywa� ni� ska�y, a pewnego razu podczas bitwy z Brytami spopieli� ludzi. Niekt�rzy s�dzili, �e to sam Woden[2], ale nie m�g� nim by�, poniewa� umar�.

� Ach, tak.�� Everarda ogarn�a ch�� dzia�ania. Pyta� jednak dalej:�� A co ten Stane zrobi� za �ycia?

� Och� jak ju� powiedzia�em, dawa� kr�lowi m�dre rady. By� zdania, �e my z Kentu nie powinni�my wypiera� Bryt�w i przyzywa� coraz wi�cej naszych wsp�plemie�c�w ze starego kraju, lecz zawrze� pok�j z tubylcami. S�dzi�, �e przy naszej sile i ich rzymskiej wiedzy mogliby�my stworzy� wsp�lnie pot�ne pa�stwo. Mo�e mia� racj�, chocia� osobi�cie uwa�am, �e te wszystkie ksi�gi i k�piele nie na wiele si� przydaj�, nie m�wi�c ju� o tym ich dziwacznym ukrzy�owanym bogu� W ka�dym razie jacy� nieznajomi zabili go dwa lata temu i pochowano go tutaj z ofiarami i wszystkimi rzeczami, kt�rych nie ukradli jego wrogowie. Sk�adamy mu ofiary dwa razy w roku i musz� powiedzie�, �e jego duch nie sprawia� nam k�opot�w, lecz mimo wszystko nie daje mi to spokoju�

� Trzy lata temu, co?�� szepn�� Whitcomb.�� Rozumiem�

Wym�wienie si� zabra�o im dobr� godzin�. Wulfhoth wys�a� z nimi ch�opca, �eby zaprowadzi� ich nad rzek�. Everard, kt�ry nie zamierza� i�� tak daleko, u�miechn�� si� szeroko i sprowadzi� na d� chronocykl. Kiedy agenci zaj�li miejsca, Manse powiedzia� do os�upia�ego m�odzika:�� Wiedz, �e go�cili�cie u siebie Wodena i Thunora[3], kt�rzy b�d� odt�d strzec twoich bliskich przed nieszcz�ciami.�� Nast�pnie cofn�� si� w czasie o trzy lata.

� Teraz czeka nas najtrudniejsze zadanie�� powiedzia�, spogl�daj�c zza krzak�w na u�pion� osad� Wulfhotha.

Kurhanu jeszcze nie by�o, co oznacza�o, �e czarownik Stane wci�� �y�.

� �atwo jest urz�dzi� pokaz magii dla dzieciaka, ale musimy wywabi� tego typa z du�ego miasta, gdzie jest praw� r�k� kr�la. W dodatku ma miotacz.

� Najwyra�niej nam si� powiod�o albo powiedzie�� odpar� Whitcomb.

� Wcale nie. Wiesz, �e to nie jest nieodwo�alne. Je�eli przegramy, za trzy lata Wulfhoth opowie nam inn� histori�, pewnie tak�, �e Stane wci�� tam przebywa�� przecie� on mo�e zabi� nas dwukrotnie! A Anglia, w kt�rej po wiekach ciemnoty zapanowa�a kultura neoklasyczna, rozwinie si� w taki spos�b, �e nie poznasz jej w roku 1894. Zastanawiam si�, o co chodzi temu Stane�owi.

Poderwa� pojazd i skierowa� go do Canterbury. Nocny wiatr smaga� jego policzki. Kiedy znale�li si� w pobli�u miasta, Everard wyl�dowa� w zagajniku. Ksi�yc srebrzy� na po�y zrujnowane mury rzymskiego Durowernum, wydobywaj�c z mroku �aty z ziemi i drewna, za kt�rych pomoc� Jutowie naprawili miejskie umocnienia. Nikt nie m�g� wej�� do miasta po zachodzie s�o�ca.

Ponownie zatrzymali chronocykl w bia�y dzie�, oko�o po�udnia, po czym pos�ali go w niebo. Everardowi le�a�o na �o��dku zjedzone przed dwiema godzinami�� i zarazem przed trzema laty�� niesmaczne �niadanie. Weszli na niszczej�c� rzymsk� drog� i pod��yli w stron� Canterbury. Droga okaza�a si� ruchliwa. Poruszali si� po niej g��wnie wie�niacy wioz�cy �ywno�� na jarmark skrzypi�cymi prymitywnymi wozami. W bramie zatrzymali ich dwaj wartownicy o gro�nych minach i zapytali, czego szukaj� w mie�cie. Tym razem agenci Patrolu podali si� za pe�nomocnik�w pewnego kupca z Thanetu, kt�ry wys�a� ich na spotkanie z tutejszymi rzemie�lnikami. Dr�gale nadal spogl�dali na nich nieufnie, p�ki Whitcomb nie wcisn�� im do r�k kilku rzymskich monet. Dopiero wtedy stra�nicy opu�cili w��cznie i pozwolili im wej��.

W mie�cie zaskoczy�a ich wrzawa i krz�tanina, ale najwi�ksze wra�enie wywar� na Everardzie wszechobecny smr�d. W�r�d przepychaj�cych si� Jut�w dostrzegali od czasu do czasu zromanizowanego Bryta, kt�ry kroczy� ostro�nie, staraj�c si� nie wpa�� w b�oto i pogardliwie obci�ga� wytart� tunik�, �eby nie dotkn�� �adnego z otaczaj�cych go dzikus�w. By�oby to �mieszne, gdyby nie by�o patetyczne.

Zatrzymali si� w niezwykle brudnej karczmie mieszcz�cej si� w omsza�ych ruinach, kt�re niegdy� by�y miejsk� rezydencj� bogatego Rzymianina lub Bryta. Everard i Whitcomb przekonali si�, �e w kraju, gdzie dominuje handel wymienny, ich pieni�dze maj� wielk� warto��. Postawiwszy kilka kolejek, uzyskali wszystkie potrzebne im informacje. Dw�r kr�la Hengista znajdowa� si� w pobli�u centrum miasta� w�a�ciwie nie prawdziwy dw�r, lecz stary budynek, kt�ry zosta��� ku powszechnemu ubolewaniu�� upi�kszony pod kierunkiem tego cudzoziemca, Stane�a� Nie znaczy to, �e nasz zacny i dzielny kr�l jest jakim� zniewie�cialcem, nie zrozum mnie �le, przybyszu� przecie� tylko w ostatnim miesi�cu� Och, tak, Stane! Mieszka w domu tu� obok kr�lewskiego dworu. Dziwny z niego jegomo��, niekt�rzy m�wi�, �e to jaki� b�g� na pewno lubi dziewcz�ta� Tak, m�wiono, �e to on sta� za tymi wszystkimi rozmowami pokojowymi z Brytami. Ka�dego dnia coraz wi�cej tych gogusi�w przenosi si� do miasta i porz�dny cz�owiek nie mo�e ju� upu�ci� troch� krwi bez� Oczywi�cie, Stane jest bardzo m�dry, zrozum, nie powiedzia�bym o nim z�ego s�owa, ostatecznie potrafi miota� b�yskawice�

� Wi�c co robimy?�� spyta� Whitcomb, kiedy wr�cili do swojej izby w karczmie.�� P�jdziemy i aresztujemy go?

� Nie, w�tpi�, czy to mo�liwe�� odpar� ostro�nie Everard�� Mam pewien plan, ale wszystko zale�y od tego, czy odgadniemy prawdziwe zamiary tego �czarownika�. Zobaczmy, czy udzieli nam audiencji.�� Wsta� z wypchanego s�om� siennika, kt�ry zast�powa� ��ko, i zacz�� si� drapa�.�� Do diab�a! Ta epoka nie potrzebuje upowszechnienia umiej�tno�ci pisania i czytania, tylko proszku na pch�y!�� warkn��.

Dom Stane�a zosta� starannie odnowiony, a jego bia�a fasada z portykiem wydawa�a si� nienaturalnie czysta w por�wnaniu z brudnym otoczeniem. Dwaj rozwaleni na schodach stra�nicy natychmiast si� o�ywili na widok zbli�aj�cych si� agent�w. Everard obdarowa� ich pieni�dzmi i powiedzia�, �e jest przybyszem przynosz�cym wa�ne wie�ci dla wielkiego czarownika.

� Powiedzcie mu �cz�owiek z przysz�o�ci�. To jest has�o. Zrozumieli�cie?

� Ono jest bez sensu�� poskar�y� si� jeden ze stra�nik�w.

� Has�a nie musz� mie� sensu�� odpar� wynio�le Everard.

�o�nierz oddali� si�, szcz�kaj�c broni� i kr�c�c g�ow�. Te wszystkie nowomodne pomys�y!

� Czy jeste� pewien, �e m�drze post�pi�e�?�� zapyta� Whitcomb.�� Wiesz, �e teraz b�dzie si� mia� na baczno�ci.

� Wiem tak�e, �e wa�na osobisto�� nie b�dzie traci�a czasu dla ka�dego cudzoziemca. To sprawa nie cierpi�ca zw�oki, ch�opie! Jak dot�d nie dokona� niczego specjalnego, by przej�� do legendy, ale gdyby Hengist rzeczywi�cie zjednoczy� si� z tymi Brytami�

Stra�nik wr�ci�, mrukn�� co� pod nosem i poprowadzi� ich po schodach, a p�niej przez perystyl. Dalej znajdowa�o si� atrium, spore pomieszczenie, w kt�rym dywany z nied�wiedzich sk�r kontrastowa�y z obt�uczonymi marmurami i wyblak�ymi mozaikami. Jaki� m�czyzna czeka� na nich, stoj�c obok prymitywnego drewnianego ��ka. Kiedy weszli, podni�s� r�k� i Everard ujrza� smuk�� luf� trzydziestowiecznego miotacza.

� Trzymajcie r�ce tak, �ebym je widzia�, z dala od bok�w�� powiedzia� cicho.�� Inaczej by� mo�e b�d� zmuszony porazi� was piorunem.

Przera�ony Whitcomb g�o�no wci�gn�� powietrze do p�uc, ale Everard spodziewa� si� takiego przyj�cia. Mimo to poczu� ucisk w do�ku.

Czarownik Stane by� niskim m�czyzn�, ubranym w pi�kn� haftowan� tunik�, kt�ra musia�a pochodzi� z jakiej� brytyjskiej willi. Mia� gibkie cia�o, du�� g�ow� z bujn� czarn� czupryn� i sympatyczn� brzydk� twarz. Jego usta by�y wykrzywione w sztucznym u�miechu.

� Obszukaj ich, Eadgarze!�� rozkaza�.�� Wyjmij wszystko, co mog� ukrywa� w ubraniach.

Jut zrewidowa� ich niezdarnie, ale znalaz� dwa paralizatory i rzuci� je na pod�og�.

� Mo�esz odej�栗 powiedzia� Stane.

� Czy oni nie s� niebezpieczni, panie?�� zapyta� �o�nierz.

Stane u�miechn�� si� jeszcze szerzej i odrzek�:

� Kiedy trzymam to w r�ku? No, id�.

Eadgar wyszed�, pow��cz�c nogami.

�Przynajmniej nadal mamy top�r i miecz�� pomy�la� Everard.�� Chocia� nie na wiele si� zdadz�, p�ki trzyma nas na muszce�.

� Wi�c przybyli�cie z przysz�o�ci�� mrukn�� Stane. Nagle na jego czo�o wyst�pi� perlisty pot.�� Zastanawia�em si�, czy znacie p�niejszy j�zyk angielski?

Whitcomb otworzy� usta, ale Everard go uprzedzi�, improwizuj�c w sytuacji zagro�enia:

� O jaki j�zyk ci chodzi?

� O taki.�� Stane przeszed� na angielszczyzn�. Mia� dziwny akcent, lecz s�owa pozosta�y zrozumia�e dla dwudziestowiecznych ludzi.

� Ja kce fiedziecz, sk�d wy jezdezcze, jake macze zamary i fszystko ine. Dafa� fakty albo fas spale.

Everard pokr�ci� g�ow�.

� Nie�� odpar� po jutyjsku.�� Nie rozumiem ci�. Whitcomb spojrza� na niego pytaj�co, po czym uspokoi� si�, got�w p�j�� za przyk�adem Amerykanina. Manse wyt�y� umys�. Rozpacz doda�a mu odwagi, gdy� wiedzia�, �e zap�aci �yciem za pierwsz� pomy�k�.

� W naszych czasach rozmawiali�my tak��� I wyrecytowa� jaki� ust�p w meksyka�skiej odmianie hiszpa�skiego, przekr�caj�c s�owa na tyle, na ile starczy�o mu �mia�o�ci.

� Ach� j�zyk roma�ski!�� Oczy Stane�a zab�ys�y. Miotacz zadr�a� mu w d�oni.�� Sk�d jeste�cie?

� Z dwudziestego wieku po Chrystusie, a nasz kraj nazywa si� Lyonesse. Le�y po drugiej stronie Oceanu Zachodniego�

� Ameryka!�� j�kn�� �czarownik�.�� Czy kiedykolwiek nazywano go Ameryk�?

� Nie, nie wiem, o czym m�wisz.

Stane zadr�a� na ca�ym ciele. Zaraz jednak opanowa� si� i zapyta�:

� Czy znasz j�zyk Rzymian?

Everard przytakn��.

Stane roze�mia� si� nerwowo i rzek�:

� Wi�c porozmawiajmy w nim. �eby� wiedzia�, jak mam do�� tego lokalnego �wi�skiego narzecza��� m�wi� �aman� �acin�. Najwyra�niej nauczy� si� jej w tym stuleciu, ale mo�na go by�o zrozumie�. Machn�� miotaczem.�� Przepraszam za nieuprzejmo��, ale musz� uwa�a�.

� Naturalnie�� przytakn�� Everard.�� Ja� mam na imi� Mencius, a m�j przyjaciel nazywa si� Iuvenalis. Tak jak odgad�e�, przybywamy z przysz�o�ci. Jeste�my historykami. W naszej epoce w�a�nie odkryto mo�liwo�� podr�owania w czasie.

� W�a�ciwie nazywam si� Rozher Schtein i pochodz� z roku 2987. Czy� czy o mnie s�yszeli�cie?

� A o kim�e innym, jak nie o tobie?�� podchwyci� Everard.�� Przybyli�my w poszukiwaniu tajemniczego Stane�a, kt�ry wygl�da� na jedn� z wa�niejszych postaci w historii. Przypuszczali�my, �e by� podr�nikiem w czasie, czyli peregrinus temporis. Teraz wiemy.

� Trzy lata.�� Schtein zacz�� gor�czkowo chodzi� po atrium, wymachuj�c miotaczem, ale by� zbyt daleko, �eby mogli go znienacka zaatakowa�.�� Jestem tu od trzech lat. Gdyby�cie wiedzieli, jak cz�sto sp�dza�em bezsenne noce, zastanawiaj�c si�, czy mi si� powiedzie� Powiedzcie mi, czy wasz �wiat jest zjednoczony?

� Nasz �wiat i planety�� odpar� Everard.�� Od dawna.�� Poczu� wewn�trzny dreszcz. Jego �ycie zale�a�o od tego, czy zdo�a przejrze� plany Schteina.

� Czy jeste�cie wolnym ludem?

� Jeste�my. To znaczy, cesarz przewodniczy, ale senat stanowi prawa i jest wybierany przez lud.

Na brzydkiej jak u gnoma twarzy pojawi� si� wyraz bezgranicznego szcz�cia, przeobra�aj�c j� tak, �e sta�a si� niemal pi�kna.

� Marzy�em o tym�� szepn�� Schtein.�� Dzi�kuj� wam.

� Wi�c przyby�e� tu ze swojej epoki, �eby� stworzy� histori�?

� Nie�� odpar� Schtein.�� �eby j� zmieni�.

Wyrzuci� z siebie potok s��w, jak gdyby od dawna pragn�� przem�wi�, lecz nie mia� �mia�o�ci.

� Ja tak�e by�em historykiem. Przypadkiem spotka�em cz�owieka, kt�ry podawa� si� za kupca z ksi�yc�w Saturna, ale poniewa� kiedy� tam mieszka�em, odgad�em, �e k�ama�. Przeprowadzi�em wi�c dochodzenie i pozna�em prawd�. By� podr�nikiem w czasie i przyby� z bardzo odleg�ej przysz�o�ci. �y�em w strasznej epoce, a jako historyk�� psychograf zdawa�em sobie spraw�, �e n�kaj�ce ludzko�� wojny, n�dza i tyranie nie s� pochodnymi naszego przyrodzonego z�a, lecz powstaj� na mocy zwyk�ego zwi�zku przyczynowo�� skutkowego. Cywilizacja techniczna narodzi�a si� w �wiecie podzielonym na wrogie pa�stwa i wojny stawa�y si� coraz wi�ksze i bardziej destrukcyjne. Bywa�y okresy pokoju, niekiedy nawet do�� d�ugie, ale ta choroba zapu�ci�a korzenie zbyt g��boko i konflikt sta� si� istotnym elementem naszej cywilizacji. Moja rodzina zgin�a podczas wenusja�skiego ataku, nie mia�em wi�c nic do stracenia. Zabra�em kapsu�� czasu po� pozbyciu si� jej w�a�ciciela. Doszed�em do wniosku, �e ten wielki b��d pope�niono jeszcze we wczesnym �redniowieczu. Rzym stworzy� wielkie imperium i zapewni� mu pok�j, a z pokoju zawsze mo�e wyrosn�� sprawiedliwo��. Niestety, Rzym wyczerpa� swoje si�y i zacz�� si� rozpada�. Nap�ywaj�cy zewsz�d barbarzy�cy byli pe�ni energii i mogli wiele zdzia�a�, lecz szybko ulegli zepsuciu. Istnia�a jednak jeszcze Anglia. �y�a w izolacji od gnij�cej tkanki spo�ecznej Cesarstwa Rzymskiego. Przybywali do niej Germanie, brudni g�upcy, ale silni i garn�cy si� do nauki. W mojej historii unicestwili oni cywilizacj� zromanizowanych Bryt�w, a p�niej, poniewa� pod wzgl�dem intelektualnym niczego sob� nie reprezentowali, wch�on�a ich inna z�a cywilizacja zwana zachodni�.

Chcia�em to poprawi�. Nie przysz�o mi to �atwo. Mo�e si� zdziwicie, ale jest niezwykle trudno przetrwa� w obcej epoce, zanim zorientujecie si� w sytuacji, nawet je�li macie nowoczesn� bro� i interesuj�ce dary dla kr�la. Ciesz� si� teraz szacunkiem Hengista i coraz wi�kszym zaufaniem Bryt�w. Mog� zjednoczy� oba ludy do walki z Piktami[4]. Anglia stanie si� jednym kr�lestwem�� amalgamatem saskiej si�y i rzymskiej wiedzy�� wystarczaj�co pot�nym, by odeprze� wszystkich naje�d�c�w. Naturalnie nie obejdzie si� bez chrze�cija�stwa, ale dopilnuj�, �eby by�o to odpowiednie chrze�cija�stwo, takie, kt�re b�dzie uczy�o i cywilizowa�o ludzi, nie kr�puj�c ich umys��w. Z czasem Anglia opanuje kontynent europejski, a w dalszej przysz�o�ci powstanie jeden �wiat. Pozostan� tutaj dostatecznie d�ugo, �eby zmontowa� antypiktyjsk� lig�, po czym znikn�, obiecawszy powr�ci� p�niej. Je�eli b�d� si� pojawia�, powiedzmy, co pi��dziesi�t lat przez najbli�sze kilka stuleci, w�wczas stan� si� �yw� legend�, bogiem, kt�ry dopilnuje, by zosta� zachowany w�a�ciwy kierunek.

� Wiele czyta�em o �wi�tym Staniusie�� powiedzia� powoli Everard.

� Wi�c zwyci�y�em!�� zawo�a� Schtein.�� Da�em �wiatu pok�j.�� Strumienie �ez pop�yn�y mu z oczu.

Everard zbli�y� si� do niego. Schtein wycelowa� miotacz w jego brzuch, nie ufaj�c mu jeszcze ca�kowicie. Everard okr��y� go niedba�ym krokiem i ni�szy m�czyzna odwr�ci� si�, �eby nadal trzyma� go na muszce. By� jednak zbyt poruszony rzekomym potwierdzeniem powodzenia swojej misji, by pami�ta� o Whitcombie. Everard, obejrzawszy si� przez rami�, pos�a� Anglikowi porozumiewawcze spojrzenie.

Whitcomb cisn�� toporem. Everard pad� na pod�og�. Schtein wrzasn��, a jego miotacz zaskwiercza�. Top�r rozp�ata� rami� �czarownika�. Whitcomb podbieg� i chwyci� za r�k�, w kt�rej Schtein trzyma� bro�. Manse rzuci� si� na pomoc koledze. Przez chwil� panowa�o zamieszanie.

P�niej miotacz zn�w wystrzeli� i cia�o Schteina nagle zaci��y�o w r�kach agent�w. Na ich p�aszcze trysn�a krew z paskudnej dziury w piersi doradcy Hengista.

Nadbiegli dwaj stra�nicy. Everard podni�s� z pod�ogi paralizator i nastawi� urz�dzenie na pe�n� moc. W��cznia drasn�a go w rami�. Wystrzeli� dwukrotnie i barczy�ci m�czy�ni osun�li si� bezw�adnie. B�d� nieprzytomni przez wiele godzin.

Przykucn�wszy na chwil�, Amerykanin wyt�y� s�uch. Z dalszych pokoi dobieg� go kobiecy krzyk, ale nikt nie pojawi� si� w drzwiach.

� S�dz�, �e wykonali�my zadanie�� powiedzia� rw�cym si� g�osem.

� Tak.

Whitcomb spojrza� ponuro na le��ce u jego st�p zw�oki. Wydawa�y si� �a�o�nie ma�e.

� Nie chcia�em jego �mierci�� podj�� Everard�� ale czas jest� odporny. Przypuszczam, �e to by�o mu pisane.

� Lepsze to ni� s�d Patrolu i planeta karna�� odpar� Whitcomb.

� Formalnie rzecz bior�c, by� z�odziejem i morderc��� doda� Amerykanin�� ale mia� �mia�� wizj�.

� A my j� zniszczyli�my.

� Sama historia mog�a j� zniszczy� i zapewne zrobi�aby to. Pojedynczy cz�owiek nie jest ani do�� pot�ny, ani m�dry, by co� takiego osi�gn��. My�l�, �e wi�kszo�� nieszcz��, kt�re n�kaj� ludzko��, to sprawka takich jak on fanatyk�w maj�cych jak najlepsze ch�ci.

� Wi�c sied�my z za�o�onymi r�kami i czekajmy, co si� stanie.

� Pomy�l o swoich przyjacio�ach tam, w czterdziestym si�dmym. �aden z nich nigdy by nie istnia�.

Whitcomb zdj�� opo�cz� i usi�owa� oczy�ci� ni� ubranie z krwi.

� Ruszajmy�� powiedzia� Everard.

Przebieg� przez tylny portal. Przera�ona konkubina Schteina przygl�da�a mu si� szeroko otwartymi oczami.

Zniszczy� miotaczem zamek w drzwiach jednego z pokoi. Znalaz� tam kapsu�� czasu z epoki Ing, kilka skrzynek z broni� i �ywno�ci� oraz kilka ksi��ek. Za�adowa� to wszystko do kapsu�y z wyj�tkiem skrzynki z paliwem. Musia� j� zostawi�, �eby w dalekiej przysz�o�ci dowiedzie� si� o jej istnieniu, a p�niej cofn�� si� w czasie i powstrzyma� cz�owieka, kt�ry chcia� sta� si� Bogiem.

� Czy mo�esz to zabra� do magazynu w 1894?�� zwr�ci� si� do towarzysza.�� Ja wyrusz� naszym pojazdem i spotkamy si� w biurze.

Whitcomb obrzuci� go przeci�g�ym spojrzeniem. Twarz mia� �ci�gni�t� ze zm�czenia. Po chwili jego oblicze st�a�o, jak gdyby podj�� jak�� decyzj�.

� W porz�dku, przyjacielu�� odpar� Whitcomb. U�miechn�� si� niemal z �alem i u�cisn�� r�k� Everarda.�� Do widzenia! �ycz� ci szcz�cia.

Wsiad� do szarego stalowego cylindra. Everard odprowadzi� go wzrokiem. Zdziwi�y go te s�owa, bo przecie� za kilka godzin mieli p�j�� na herbat� w roku 1894.

Ogarni�ty dziwnym niepokojem wyszed� z budynku i wmiesza� si� w t�um. Charlie by� dziwnym jegomo�ciem. No c�

Bez przeszk�d opu�ci� miasto i zag��bi� si� w zaro�lach. Sprowadzi� na d� chronocykl i mimo �e powinien by� si� pospieszy�, gdy� kto� m�g� zauwa�y�, jaki to ptak siad� na ziemi, opr�ni� dzbanek piwa. Bardzo tego potrzebowa�. P�niej po raz ostatni omi�t� spojrzeniem starodawn� Angli� i przeni�s� si� do roku 1894.

Mainwethering i jego stra�nicy byli na miejscu, tak jak zosta�o ustalone. Oficer zaniepokoi� si� na widok samotnego cz�owieka w zakrwawionym ubraniu, ale Everard szybko go uspokoi�.

Everard umy� si�, zmieni� ubranie i z�o�y� szczeg�owy raport sekretarzowi, co zaj�o mu troch� czasu. Whitcomb powinien by� ju� przyby� w odebranej Schteinowi kapsule, ale jak dot�d sienie pojawi�. Mainwethering wezwa� przez radio personel magazynu i odwr�ci� si� z ponur� min�.

� Jeszcze go nie ma�� powiedzia�.�� Czy mog�o si� co� sta�?

� W�tpi�. Tamte kapsu�y s� nie do zepsucia.�� Everard przygryz� warg�.�� Nie wiem, o co chodzi. Mo�e �le mnie zrozumia� i zamiast przyby� tutaj, uda� si� do roku 1947.

W wyniku wymiany depesz okaza�o si�, �e Whitcomb r�wnie� i tam si� nie zjawi�. Mimo to Everard i Mainwethering poszli na herbat�. Kiedy jednak wr�cili, nadal nie by�o �ladu Whitcomba.

� Najlepiej zawiadomi� ekspozytur� w terenie�� powiedzia� Mainwethering.�� Co ty na to? Powinni go znale��.

� Nie, zaczekaj.�� Manse sta� przez chwil� rozmy�laj�c. Od jakiego� czasu w jego umy�le kie�kowa�o straszne podejrzenie.

� Czy si� czego� domy�lasz?

� Tak. Mniej wi�cej.�� Manse zacz�� zdejmowa� wiktoria�ski garnitur. R�ce mu dr�a�y.�� Czy mo�esz mi przynie�� moje dwudziestowieczne ubranie? Spr�buj� sam go odnale��.

� Patrol za��da wst�pnego raportu na temat twoich plan�w�� przypomnia� mu Mainwethering.

� Do diab�a z Patrolem!�� odpar� Everard.

Londyn, rok 1944. Zapad� wczesny zimowy wiecz�r i ch�odny wiatr wy� w ciemnych ulicach. Gdzie� rozleg� si� odg�os wybuchu i b�ysn�� ogie�. Wielkie czerwone sztandary ognia za�opota�y nad dachami.

Manse zostawi� sw�j pojazd na chodniku�� kiedy na miasto spada�y bomby, na ulicach by�o pusto�� i poszed� po omacku w g�stym mroku. Siedemnasty listopada. Dzi�ki dobrze wy�wiczonemu umys�owi przypomnia� sobie t� dat�. Tego dnia zgin�a Mary Nelson.

Na rogu znalaz� budk� telefoniczn� i zajrza� do spisu telefon�w. By�o tam wielu abonent�w z nazwiskiem Nelson, ale tylko jedna Mary figurowa�a w rejonie Streatham. Oczywi�cie musia�a to by� matka dziewczyny. Jej c�rka prawdopodobnie nosi�a takie samo imi�. Nie mia� poj�cia, o kt�rej godzinie zrzucono bomb�, ale �atwo m�g� si� tego dowiedzie�.

Po wyj�ciu z budki zosta� og�uszony wyciem bomb i o�lepiony blaskiem po�aru Rzuci� si� na ziemi�, a szk�o rozprys�o si� w miejscu, gdzie przed chwil� sta�. M�odszy Manse Everard, porucznik saper�w w armii USA, znajdowa� si� teraz gdzie� po drugiej stronie kana�u La Manche w pobli�u niemieckich armat. Nie m�g� sobie przypomnie�, gdzie dok�adnie przebywa� w tym czasie, i nie zatrzyma� si�, �eby wyt�y� pami��. To nie mia�o znaczenia. Wiedzia�, �e prze�yje tamto niebezpiecze�stwo.

Nowy po�ar rozgorza� za jego plecami, gdy bieg� do swojego pojazdu. Wskoczy� na siode�ko i wzbi� si� w powietrze. Wysoko nad Londynen zobaczy� tylko morze ciemno�ci, z kt�rego w r�nych miejscach strzela�y do g�ry p�omienie. Noc Walpurgi i prawdziwe piek�o na ziemi!

Dobrze pami�ta� Streatham, dzielnic� ceglanych budynk�w zamieszkanych przez ni�szych urz�dnik�w, handlarzy jarzyn i mechanik�w. To w�a�nie oni, angielska drobna bur�uazja, powstrzymali pot�g�, kt�ra podbi�a Europ�. �y�a tam kiedy� pewna dziewczyna, w roku 1943� W ko�cu wysz�a za kogo� innego.

Lec�c nisko, spr�bowa� odnale�� dom narzeczonej. Nie opodal wybuch� prawdziwy wulkan. Chronocykl zako�ysa� si� w powietrzu i Everard o ma�o nie spad� z siode�ka. Pospieszy� w stron� zbombardowanego miejsca i zobaczy� zburzony p�on�cy budynek, oddalony zaledwie o trzy domy od miejsca zamieszkania Mary Nelson. Sp�ni� si�.

Nie! Sprawdzi� czas�� w�a�nie by�a 22.30�� i cofn�� si� o dwie godziny. Nadal by�o ciemno, lecz dom sta� ca�y. Zapragn�� ostrzec jego mieszka�c�w. Nie, przecie� ludzie umierali na ca�ym �wiecie. Nie by� Schteinem, �eby bra� histori� na swoje barki.

U�miechn�� si� krzywo, wyl�dowa� i przeszed� przez bram�. Nie by� te� cholernym Danellianinem. Zapuka� do drzwi. Otworzy�a mu kobieta w �rednim wieku. U�wiadomi� sobie, �e m�g� j� zdziwi� widok Amerykanina w cywilnym ubraniu.

� Przepraszam pani��� powiedzia�.�� Czy zna pani pann� Mary Nelson?

� Tak.�� Kobieta zawaha�a si� i doda�a:�� Mieszka w pobli�u i wkr�tce ma do nas przyj��. Czy jest pan jej przyjacielem?

Everard skin�� g�ow� i odpar�:

� Przys�a�a mnie tutaj z wiadomo�ci� dla pani� ach�

� Enderby.

� W�a�nie, pani Enderby. Jestem strasznie zapominalski. Panna Nelson bardzo przeprasza, ale nie mo�e przyj��. Chce jednak spotka� si� z pani� i ca�� pani rodzin� o 22.30.

� Ze wszystkimi? Ale� dzieci�

� Oczywi�cie, dzieci tak�e. Ze wszystkimi. Ma dla was prawdziw� niespodziank�, co�, co mo�e wam pokaza� tylko wtedy. Dlatego musicie p�j�� tam wszyscy.

� No� no dobrze, prosz� pana, skoro Mary tak m�wi.

� Wszyscy bez wyj�tku o 22.30. Wtedy ponownie si� zobaczymy, pani Enderby.�� Everard skin�� g�ow� i wr�ci� na ulic�.

Zrobi�, co m�g�. Teraz musi uda� si� do domu Nelson�w. Min�� trzy budynki, zaparkowa� pojazd w ciemnej alei i podszed� do upatrzonego domu. Pope�ni� t� sam� zbrodni� co Schtein. Nawet nie wiedzia�, jak wygl�da planeta karna.

Nie dostrzeg� �ladu kapsu�y z epoki Ing, zbyt du�ej, by mo�na by�o j� ukry�. Wi�c Charlie jeszcze tu sienie zjawi�. Do czasu jego przybycia b�dzie musia� kierowa� si� intuicj�.

Pukaj�c do drzwi, zastanowi� si�, jaki wp�yw na losy rodziny Enderby wywrze jego interwencja. Dzieci dorosn� i same b�d� mia�y dzieci, na pewno takich samych przeci�tnych Anglik�w z klasy �redniej, ale mo�e kiedy� w przysz�o�ci ta rodzina wyda jak�� wa�n� posta�, kt�ra tak czy inaczej przysz�aby na �wiat. Oczywi�cie czas nie jest gi�tki. Poza nielicznymi wyj�tkami nie liczy si� konkretny przodek, tylko ca�a ludzka skarbnica gen�w i spo�ecze�stwo. M�g�by to jednak by� jeden z owych rzadkich przypadk�w.

Otworzy�a mu niewysoka m�oda kobieta. Chocia� nikt nie nazwa�by jej sko�czon� pi�kno�ci�, by�a naprawd� �liczna i �adnie wygl�da�a w swoim eleganckim mundurze.

� Czy panna Nelson?

� Tak.

� Nazywam si� Everard. Jestem przyjacielem Charlie�ego Whitcomba. Czy mog� wej��? Mam dla pani do�� zaskakuj�c� nowin�.

� W�a�nie mia�am wyj�栗 powiedzia�o przepraszaj�cym tonem.

� Nie, nie mia�a pani.�� Niedobrze; dziewczyna zesztywnia�a z oburzenia.

� Przepraszam. Czy mog� wszystko wyt�umaczy�?

Zaprowadzi�a go do sztampowego zagraconego saloniku.

� Prosz� usi���, panie Everard. Niech pan nie m�wi zbyt g�o�no. Ca�a rodzina ju� �pi. Musz� wcze�nie wsta�.

Everard rozsiad� si� wygodnie. Mary przycupn�a na brzegu kanapy, przygl�daj�c mu si� wielkimi oczami. Zastanowi� si�, czy jej przodkami byli r�wnie� Wulfhoth i Eadgar. Tak� po tylu wiekach byli bez w�tpienia. Mo�e r�wnie� Schtein.

� Czy s�u�y pan w lotnictwie?�� zapyta�a.�� Czy tam spotka� pan Charlie�ego?

� Nie, jestem w wywiadzie i st�d to cywilne ubranie. Czy mog� zapyta�, kiedy widzia�a go pani po raz ostatni?

� Och, kilka tygodni temu. Teraz stacjonuje we Francji. Mam nadziej�, �e wojna wkr�tce si� sko�czy. Niemcy g�upio post�puj� walcz�c. Przecie� musz� wiedzie�, �e przegrali, prawda?�� Przechyli�a lekko g�ow� i zapyta�a z ciekawo�ci�:�� Jakie nowiny ma pan dla mnie?

� Dojdziemy do tego za chwil�.�� Zacz�� przeskakiwa� z tematu na temat, opowiadaj�c o warunkach panuj�cych po drugiej stronie kana�u La Manche. Czu� si� dziwnie, wiedz�c, �e rozmawia z duchem. Nabyty w Akademii odruch warunkowy uniemo�liwia� mu powiedzenie prawdy; chcia� to zrobi�, ale kiedy spr�bowa�, jego j�zyk sko�owacia�.

� �i ile kosztuje zdobycie butelki zwyk�ego czerwonego wina�

� Prosz� pana�� przerwa�a mu zniecierpliwiona.�� Czy nie zechcia�by pan przej�� do rzeczy? Jestem um�wiona dzi� wieczorem.

� Och, przepraszam. Bardzo przepraszam. Widzi pani, to jest tak� Uratowa�o go stukanie do drzwi.

� Prosz� mi wybaczy栗 mrukn�a dziewczyna i przesz�a obok czarnych zas�on, �eby zobaczy�, kto puka. Everard poszed� za ni�.

Mary cofn�a si� z cichym okrzykiem:

� Charlie!

Whitcomb przytuli� j� do siebie, nie zwa�aj�c na �wie�� krew nadal plami�c� jego jutyjskie przebranie. Everard wszed� do przedpokoju. Anglik spojrza� na niego z przera�eniem:

� Ty tutaj�

Szybko si�gn�� po paralizator, ale Everard go uprzedzi�.

� Nie b�d� g�upcem�� powiedzia� Amerykanin.�� Jestem twoim przyjacielem i chc� ci pom�c. Czy ty w og�le mia�e� jaki� plan, cho�by najbardziej szalony?

� Ja� zatrzyma� j� tutaj� przeszkodzi� jej p�j�� do�

� I wydaje ci si�, �e oni nie zdo�aj� ci� odnale��?�� Everard przeszed� na temporalny, jedyny j�zyk, kt�rym mogli si� porozumiewa� w obecno�ci przestraszonej Mary.

� Kiedy opuszcza�em Mainwetheringa, nabiera� coraz wi�cej podejrzeli. Je�eli nie za�atwimy tego w odpowiedni spos�b, na pewno zaalarmuj� wszystkie jednostki Patrolu. Prawdopodobnie naprawi� pomy�k�, zabijaj�c twoj� dziewczyn�. Ty za� zostaniesz zes�any.

� Ja��� Whitcomb prze�kn�� �lin�. Jego twarz wykrzywi�a si� w grymasie przera�enia.�� Ty� czy pozwoli�by�, �eby tam posz�a na pewn� �mier�?

� Nie, ale musimy zachowa� ostro�no��.

� Uciekniemy� znajd� jak�� epok� odleg�� od tego wszystkiego� je�li b�dzie trzeba, wr�cimy do ery dinozaur�w.

Mary wysun�a si� z jego obj��. Otworzy�a usta, by krzykn��.

� Zamknij si�!�� rozkaza� jej Everard.�� Twoje �ycie jest w niebezpiecze�stwie i pr�bujemy ci� uratowa�. Je�li mi nie ufasz, to zaufaj Charlie�emu.

Odwr�ciwszy si� ponownie do przyjaciela, kontynuowa� w mowie temporalnej:

� Pos�uchaj, cz�owieku, nie ma takiej epoki, w kt�rej m�g�by� si� ukry�. Mary Nelson zgin�a dzisiejszej nocy. To ju� historia. Nie by�o jej w roku 1947. To te� historia. Ja ju� si� narazi�em: rodziny, kt�r� mia�a odwiedzi�, nie b�dzie w domu, gdy uderzy w niego bomba. Je�li spr�bujesz z ni� uciec, odnajd� mnie. To czysty przypadek, �e dot�d nie zjawi� si� �aden oddzia� Patrolu.

Whitcomb stara� si� uspokoi�.

� Przypu��my, �e skocz� z ni� do roku 1948. Sk�d wiesz, �e nagle zn�w si� nie pojawi�a w tym roku? Mo�e i to nale�y do historii?

� Cz�owieku, nie mo�esz tego zrobi�. Spr�buj. Powiedz jej, �e zamierzasz j� przenie�� o cztery lata w przysz�o��.

Anglik j�kn��.

� Mimowolne zdradzenie tajemnicy�� a wyrobiono we mnie odruch warunkowy�

� Taak. Masz tylko tyle woli, �eby zjawi� si� przed swoj� dziewczyn�, ale rozmawiaj�c z ni�, musia�by� sk�ama�, poniewa� nie m�g�by� powiedzie� prawdy. Zreszt� jak by� jej to wyt�umaczy�? Je�li pozostanie Mary Nelson, to tym samym zdezerteruje z WAF, je�li za� przyjmie inne nazwisko, to sk�d we�mie metryk�, �wiadectwo uko�czenia szko�y, ksi��eczk� z kartami �ywno�ciowymi, jakikolwiek ze �wistk�w papieru, kt�re dwudziestowieczne rz�dy tak uwielbiaj�? To beznadziejne, synu.

� Wi�c co mo�emy zrobi�?

� Stawi� czo�o Patrolowi i waln�� pi�ci� w st�. Zaczekaj tu chwil�.�� Everard by� spokojny i opanowany. Nie mia� czasu na strach czy zastanawianie si� nad swoim zachowaniem.

Odszuka� chronocykl i nastawi� chronoregulatory tak, �eby pojazd pojawi� si� za pi�� lat na Picadilly Circus w samo po�udnie.

Nacisn�� g��wny guzik, upewni� si�, �e chronocykl znikn��, i wr�ci� do domu Nelson�w. Zasta� Mary w obj�ciach Whitcomba, dr��c� i zap�akan�. Nieszcz�sne dzieci zagubione w d�ungli �ycia!

� W porz�dku.�� Everard zaprowadzi� ich z powrotem do saloniku i usiad�, trzymaj�c gotowy do strza�u pistolet.�� Teraz troch� poczekamy.

Nie trwa�o to d�ugo. Zjawi� si� pojazd z dwoma m�czyznami w szarych mundurach Patrolu. Manse powali� ich wi�zk� z paralizatora nastawionego na p� mocy.

� Pom� mi ich zwi�za�, Charlie�� powiedzia�. Oniemia�a Mary skuli�a si� w k�ciku.

Kiedy agenci Patrolu odzyskali przytomno��, Everard stan�� nad nimi, u�miechaj�c si� blado.

� O co jeste�my oskar�eni, ch�opcy?�� zapyta� w tempora�nym.

� S�dz�, �e wiesz�� odpar� spokojnie jeden z wi�ni�w.�� Centrala kaza�a was odnale��. Badaj�c przysz�y tydzie�, odkryli�my, �e ewakuowa�e� rodzin�, kt�ra mia�a zgin�� pod bombami. Akta personalne Whitcomba nasun�y nam przypuszczenia, �e p�niej przyby�e� tutaj, aby pom�c mu uratowa� kobiet�, kt�ra powinna umrze� dzi� wieczorem. Lepiej nas uwolnij albo otrzymasz najwy�szy wymiar kary.

� Nie zmieni�em historii�� o�wiadczy� spokojnie Everard.�� Przecie� Danellianie nadal s� tam, w przysz�o�ci, prawda?

� Tak, oczywi�cie, ale�

� Sk�d wiesz, �e rodzina Enderbych mia�a zgin��?

� Ich dom zosta� trafiony i powiedzieli nam, �e opu�cili go tylko dlatego, �e�

� Aha, ale s�k w tym, �e jednak go opu�cili. Tak zosta�o zapisane. Teraz to wy chcecie zmieni� histori�.

� Ale ta kobieta tutaj�

� Czy jeste� pewien, �e nie by�o niejakiej Mary Nelson, zamieszka�ej, powiedzmy, w Londynie w roku 1850, kt�ra zmar�a ze staro�ci w roku 1900?

Szczup�y m�czyzna u�miechn�� si� szeroko.

� Bardzo si� starasz, prawda? To ci si� nie uda. Nie mo�esz walczy� z ca�ym Patrolem.

� Czy�by? Mog� was tu zostawi�, �eby znale�li was Enderby�owie. Nastawi�em sw�j pojazd, tak �e pojawi si� w miejscu publicznym w chwili, kt�r� tylko ja znam. Jak to wp�ynie na histori�?

� Patrol podejmie dzia�ania korekcyjne� tak jak ty to zrobi�e� w pi�tym wieku.

� By� mo�e! Mog� im znacznie u�atwi� podj�cie decyzji, je�eli zechc� wys�ucha� mojej apelacji. Chc� Danellianina.

� Co takiego?

� Nie przes�ysza�e� siꠗ odpowiedzia� Everard.�� W razie potrzeby wezm� wasz chronocykl i przenios� si� o milion lat w przysz�o��. Udowodni� Danellianom osobi�cie, �e b�dzie znacznie pro�ciej, je�li zostawi� nas w spokoju.

� To nie b�dzie potrzebne.

Everard odwr�ci� si�, z trudem �api�c powietrze. Wypu�ci� z r�ki paralizator. Nie m�g� patrze� na l�ni�c� posta�. Szloch zamar� mu w gardle, gdy powoli si� cofa�.

� Twoja apelacja zosta�a rozpatrzona�� rozleg� si� bezd�wi�czny g�os.�� Zapoznano si� z ni� i oceniono na ca�e wieki przed twoim urodzeniem. Mimo to pozosta�e� niezb�dnym ogniwem w �a�cuchu czasu. Gdyby� zawi�d� dzi� wieczorem, nie m�g�by� liczy� na lito��. W naszych kronikach istnieje zapis, �e niejacy Charles i Mary Whitcombowie �yli w wiktoria�skiej Anglii. Odnotowano te�, �e Mary Nelson zgin�a razem z rodzin�, kt�r� odwiedzi�a, �e Charles Whitcomb pozosta� kawalerem i w ko�cu zgin�� podczas pe�nienia obowi�zk�w s�u�bowych. Zauwa�ono t� sprzeczno��, a poniewa� nawet najdrobniejszy paradoks niebezpiecznie os�abia tkank� czasoprzestrzeni, nale�a�o j� usun��, uniemo�liwiaj�c zaistnienie kt�rego� z tych dw�ch fakt�w. Ty zdecydowa�e�, kt�ry z nich zostanie wyeliminowany.

W jaki� spos�b zaszokowany Everard zda� sobie spraw�, �e pojmani przez niego agenci Patrolu nagle odzyskali wolno��. Zorientowa� si� te�, �e jego pojazd ju� zosta�� w�a�nie jest� zostanie niepostrze�enie przechwycony w tej samej chwili, kiedy si� zmaterializuje. Pozna� te� odpowiedni zapis historyczny: Mary Nelson z WAF, uznana za zaginion�, prawdopodobnie zgin�a od wybuchu bomby ko�o domu Enderbych, kt�rzy przebywali w jej domu, gdy bomba zniszczy�a ich domostwo. Charles Whitcomb znikn�� w roku 1947; przypuszczalnie uton��. Manse dowiedzia� si� r�wnie�, �e Mary powiedziano prawd� o Patrolu, wyrobiono w niej odruch warunkowy, by nigdy nie mog�a jej ujawni�, i wys�ano razem z Charlesem do roku 1850. �yli spokojnie jako cz�onkowie klasy �redniej, chocia� nigdy dobrze si� nie czuli w epoce wiktoria�skiej. Pocz�tkowo Charlie cz�sto rozmy�la� z �alem o pracy w Patrolu, a p�niej zaj�� si� �on� i dzie�mi i uzna�, �e wcale nie jest to takie wielkie po�wi�cenie.

Ledwie Everard zdo�a� przyj�� te wszystkie wiadomo�ci, Danellianin znikn��. Kiedy odzyska� jasno�� my�li i spojrza� przytomnie na swoich niedawnych wi�ni�w, nie wiedzia�, jak potocz� si� jego dalsze losy.

� Chod��� zwr�ci� si� do niego pierwszy agent.�� Wyjd�my st�d, zanim kto� si� obudzi. Podrzucimy ci� do twojego roku. To 1954, prawda?

� A co potem?�� zapyta� Everard.

Tamten wzruszy� ramionami, ukrywaj�c pod pozorami beztroski szok, jakiego dozna� w obecno�ci Danellianina.

� Zamelduj si� u szefa twojego sektora. Udowodni�e�, �e nie nadajesz si� do sta�ej pracy.

� Wi�c� wyrzucili mnie, co?

� Nie musisz a� tak dramatyzowa�. Czy s�dzi�e�, �e tw�j przypadek jest jedyny w licz�cych milion lat dziejach Patrolu? Mamy ustalon� procedur�. Naturalnie zostaniesz skierowany na dodatkowe przeszkolenie. Ze wzgl�du na rodzaj osobowo�ci najlepiej nadajesz si� na samodzielnego agenta�� w ka�dej epoce, ka�dym miejscu, wsz�dzie, gdzie i kiedy mo�esz by� potrzebny. S�dz�, �e to ci si� spodoba.

Everard z trudem wsiad� na chronocykl. Gdy z niego zsiad�, min�o ca�e dziesi�ciolecie.

Powie�� Roberta Nathana (1947) o losach pary zakochanych, dla kt�rych czas biegnie z r�n� szybko�ci�. (Przyp. t�um.)

Woden (Odyn)�� najwy�szy b�g w mitologii germa�skiej. (Przyp. t�um.)

Thunor (Thor)�� germa�ski b�g piorun�w, pogody i zbior�w. (Przyp. t�um.)

Piktowie�� pierwotni mieszka�cy Szkocji. (Przyp. t�um.)