Pewnego wieczoru w Nowym Jorku w po�owie dwudziestego wieku Manse Everard przebra� si� w podniszczony domowy str�j i zacz�� przygotowywa� sobie drinka. Od tego zaj�cia oderwa� go dzwonek do drzwi. Everard zakl��. Mia� za sob� kilka ci�kich dni i nie pragn�� niczyjego towarzystwa. Wystarcza�y mu opowie�ci dr. Watsona.

No c�, mo�e zdo�a pozby� si� natr�ta. Przemkn�� przez mieszkanie i otworzy� drzwi naburmuszony.

� Witaj�� powiedzia� zimno.

I wtedy nagle dozna� wra�enia, jak gdyby znalaz� si� na pok�adzie rakiety z pocz�tk�w ery kosmicznej; sta� niewa�ki i bezradny w blasku gwiazd.

� Och�� wykrztusi�.�� Nie wiedzia�em� Prosz�, wejd�.

Cynthia Denison przystan�a i przenios�a spojrzenie na barek. Wisia� nad nim achajski br�zowy he�m, ozdobiony kit� z ko�skiego w�osia, oraz dwie skrzy�owane w��cznie z tej samej epoki. Po�yskiwa�y ponuro i wydawa�y si� niewiarygodnie pi�kne. Cynthia pr�bowa�a si� uspokoi�, ale to si� jej nie uda�o. Poprosi�a wi�c:

� Czy m�g�by� pocz�stowa� mnie drinkiem, Manse? I to zaraz?

� Oczywi�cie.�� Everard zacisn�� usta i pom�g� jej zdj�� p�aszcz. Zamkn�a drzwi, po czym opad�a na wsp�czesn� szwedzk� kanap�, r�wnie eleganck� i funkcjonaln� jak bro� z epoki Homera.

Otworzy�a po omacku torebk� i wyj�a papierosy. Przez jaki� czas nie patrzyli na siebie.

� Czy nadal lubisz irlandzk� whisky z lodem?�� zapyta�. S�owa, kt�re wypowiada�, zdawa�y si� dociera� do niego z daleka. Niezr�cznie manipulowa� butelkami i kieliszkami, zapominaj�c, jak Patrol Czasu wy�wiczy� jego cia�o.

� Tak�� odpar�a.�� Wi�c jednak pami�tasz.�� Jej zapalniczka g�o�no zgrzytn�a w ciszy, kt�ra nagle zapanowa�a.

� Up�yn�o zaledwie kilka miesi�cy�� odpowiedzia�, gdy� nic innego nie przysz�o mu do g�owy.

� Czasu entropicznego. Normalnego, nie zmienionego, z dwudziestoczterogodzinn� dob�.�� Wydmuchn�a k��b dymu i wbi�a wzrok w Everarda.�� Niewiele wi�cej ni� dla mnie. Od czasu mojego �lubu prawie bez przerwy przebywa�am w tera�niejszo�ci. Tylko osiem i p� miesi�ca mojego biologicznego czasu, odk�d Keith i ja� Ale jak d�ugo trwa�o to dla ciebie, Manse? He lat prze�y�e�, ile r�nych epok odwiedzi�e� od czasu, gdy by�e� najlepszym wsp�pracownikiem Keitha?

Zawsze mia�a do�� wysoki i cienki g�os. By�a to jedyna wada, jak� kiedykolwiek u niej odkry�, chyba �e wzi��by pod uwag� jej niski wzrost�� zaledwie p�tora metra. Dlatego nigdy nie umia�a m�wi� wystarczaj�co ekspresyjnie. Teraz jednak s�ysza�, �e z trudem powstrzymuje si� od krzyku.

Poda� jej drinka.

� Do dna�� powiedzia�.�� Wszystko.

Pos�ucha�a, krztusz�c si� lekko. Nala� jej jeszcze i sko�czy� swoj� porcj� szkockiej whisky z wod� sodow�. Nast�pnie usiad� na krze�le i wyj�� fajk� i tyto� z kieszeni marynarki, zniszczonej przez mole. R�ce nadal mu dr�a�y, lecz tak nieznacznie, �e mia� nadziej�, i� Cynthia tego nie zauwa�y. M�drze post�pi�a, nie m�wi�c na wst�pie, co j� do niego sprowadza. Oboje potrzebowali czasu, �eby si� uspokoi�.

Teraz nawet odwa�y� si� jej przyjrze�. Cynthia nie zmieni�a si�. Zachowa�a niemal idealn� figur�, kt�r� subtelnie podkre�la�a czarna elegancka sukienka. Jasne jak s�once w�osy spada�y jej na ramiona. Mia�a du�e niebieskie oczy pod wygi�tymi jak jask�cze skrzyd�a brwiami i zawsze lekko rozchylone usta. Zrobi�a sobie makija�, wi�c nie m�g� pozna�, czy niedawno p�aka�a. Odni�s� jednak wra�enie, �e zbiera si� jej na p�acz.

Zaj�� si� nabijaniem fajki, �eby ukry� wzruszenie.

� W porz�dku, Cyn�� zacz��.�� Czy chcesz mi to powiedzie�?

Zadr�a�a. Wreszcie wykrztusi�a:

� Chodzi o Keitha. On znikn��.

� Co takiego?�� Everard wyprostowa� si�.�� Podczas jakiej� misji?

� Tak. Kiedy� by indziej? W staro�ytnym Iranie. Pojecha� tam i nie wr�ci�. By�o to przed tygodniem.�� Postawi�a kieliszek na por�czy kanapy i splot�a palce.�� Oczywi�cie Patrol przeprowadzi� poszukiwania. Dzisiaj pozna�am rezultaty. Nie mog� go znale��. Nawet nie wiedz�, co si� z nim sta�o.

� Niech to diabli�� szepn�� Everard.

� Keith zawsze� uwa�a� ci� za najlepszego przyjaciela�� ci�gn�a gor�czkowo.�� Nie uwierzy�by�, jak cz�sto o tobie m�wi�. Naprawd�, Manse, wiem, �e�my ci� troch� zaniedbali, ale nigdy nie by�o ci� w domu i�

� Naturalnie�� odpar�.�� Czy uwa�asz mnie za dziecko? By�em zaj�ty. W dodatku przecie� niedawno wzi�li�cie �lub.

�Po tym, jak was sobie przedstawi�em tamtej ksi�ycowej nocy na Mauna Loa. Patrol Czasu nie uznaje snobizmu. Dlatego taka m�oda dziewczyna jak Cynthia Cunningham, absolwentka Akademii, odkomenderowana do stulecia, w kt�rym wcze�niej �y�a, mo�e spotyka� si� z zas�u�onym weteranem� na przyk�ad ze mn�� tak cz�sto, jak sobie oboje tego �ycz�. Nic nie stoi na przeszkodzie, �eby�� wykorzystuj�c swoje umiej�tno�ci�� zabra� j� w przebraniu na ta�ce do Wiednia w czasach Straussa, do londy�skiego teatru za �ycia Szekspira, do dziwacznych ma�ych bar�w w Nowym Jorku Toma Lehrera. A mo�e b�d� bawili si� w berka na s�onecznej hawajskiej pla�y na tysi�c lat przed przybyciem Polinezyjczyk�w. Inny cz�onek Patrolu r�wnie� mo�e si� do nich przy��czy�. A p�niej o�eni� si� z ni�. Pewnie.�

Everard zapali� fajk�. Kiedy ob�ok dymu przes�oni� jego twarz, powiedzia�:

� Zacznijmy od samego pocz�tku. Nie widzia�em si� z wami od dw�ch lub trzech lat, licz�c w moim osobistym czasie, wi�c nie wiem, nad czym Keith ostatnio pracowa�.

� Tak d�ugo?�� zapyta�a zdumiona.�� Nigdy nie wzi��e� urlopu w tej dekadzie? Chcieli�my, �eby� nas odwiedzi�.

� Przesta� wreszcie przeprasza�!�� warkn��.�� Gdybym chcia�, m�g�bym do was wpa��!

Delikatna twarzyczka Cynthii wygl�da�a tak, jak gdyby j� spoliczkowa�. Everard opanowa� si� i przeprosi�:

� Bardzo mi przykro. Oczywi�cie, �e chcia�em, ale jak ju� m�wi�em� My, samodzielni agenci, jeste�my diabelnie zapracowani, skacz�c po czasoprzestrzeni jak pch�y po piasku� Och, do licha�� spr�bowa� si� u�miechn�栗 znasz mnie, Cyn, wiesz, �e bywam nietaktowny, lecz to nic nie znaczy. Da�em pocz�tek legendzie o chimerze jeszcze w klasycznej Grecji. By�em tam znany jako dilaiopod�� niezwyk�y potw�r z dwiema lewymi stopami, trzymaj�cy je na dodatek w pysku.

Cynthia wykrzywi�a wargi w wymuszonym u�miechu i podnios�a le��cy w popielniczce papieros.

� Nadal jestem urz�dniczk� w �Engineering Studies Co.��� powiedzia�a�� ale dzi�ki temu pozostaj� w bliskim kontakcie z ca�ym �rodowiskiem, ��cznie z central�. Dlatego dobrze wiem, co zrobiono dla Keitha� a to za ma�o! Po prostu go opu�cili! Manse, je�li ty mu nie pomo�esz, Keith zginie!

Urwa�a, dr��c na ca�ym ciele. �eby da� sobie i jej troch� czasu, Everard zacz�� odtwarza� w pami�ci karier� Keitha Denisona.

Urodzony w Cambridge w stanie Massachusetts w roku 1927 w zamo�nej rodzinie uko�czy� archeologi� z wyr�nieniem w wieku 23 lat, zdobywszy wcze�niej mistrzostwo uniwersytetu w boksie i przep�yn�wszy Atlantyk w dziewi�ciometrowym keczu. Zosta� powo�any do wojska w roku 1950 i wyr�ni� si� w Korei odwag�, kt�ra zapewni�aby mu s�aw�, gdyby bra� udzia� w bardziej popularnej wojnie. Trzeba go by�o jednak pozna� lepiej, by dowiedzie� si� tego wszystkiego. Potrafi� m�wi� z cierpkim humorem o b�ahostkach dop�ty, dop�ki nie znalaz�o si� zadanie, kt�re trzeba by�o wykona�. Wtedy robi� co trzeba bez zb�dnego zawracania g�owy. �Pewnie�� pomy�la� Everard�� lepszy z nas dosta� dziewczyn�. Keith �atwo m�g�by zosta� samodzielnym agentem, gdyby mu na tym zale�a�o, ale w przeciwie�stwie do mnie zapu�ci� tutaj g��bokie korzenie. Przypuszczam, �e by� bardziej stanowczy�.

Zwolniono go z wojska i znalaz� si� bez pracy w roku 1952. Wtedy to jeden z agent�w Patrolu skontaktowa� si� z nim i go zwerbowa�. Keith przyswoi� sobie wiedz� o podr�ach w czasie znacznie szybciej ni� wi�kszo�� kadet�w. Mia� gi�tki umys�, a ponadto by� archeologiem. Po uko�czeniu Akademii szcz�liwie godzi� swoje zainteresowania z potrzebami Patrolu. Zosta� specjalist� do spraw historii wschodnich Indoeuropejczyk�w i pod wieloma wzgl�dami by� znacznie wa�niejszy od Everarda.

Samodzielny agent m�g� je�dzi� tam i z powrotem po drogach czasu, ratuj�c ofiary wypadk�w, aresztuj�c przest�pc�w i chroni�c dzieje ludzko�ci, ale czy m�g�by cokolwiek zdzia�a� bez wiedzy historycznej? Na ca�e wieki przed powstaniem pierwszych hieroglif�w toczono wojny, odbywano dalekie w�dr�wki, dokonywano odkry� i czyn�w, kt�rych konsekwencje mia�y znaczenie dla najdalszych rejon�w kontinuum. Patrol musia� je pozna�. Ich badaniem i opisywaniem zajmowali si� w�a�nie specjali�ci.

�W dodatku Keith by� moim przyjacielem�.

Everard wyj�� fajk� z ust.

� Dobrze, Cynthio�� o�wiadczy�.�� Opowiedz mi, co si� sta�o.

Cichy g�osik brzmia� teraz prawie spokojnie, tak wzi�a si� w gar��.

� Keith �ledzi� migracje r�nych aryjskich klan�w. Przypominasz sobie, �e praktycznie nic o nich nie wiadomo. Trzeba zacz�� od dobrze udokumentowanej daty, a potem cofa� si� w czasie. Dla wype�nienia swojej ostatniej misji zamierza� si� uda� do Iranu w roku 558 p.ae. Powiedzia� mi, �e to blisko epoki medyjskiej. Chcia� przeprowadzi� badania w�r�d tych ludzi, pozna� ich tradycje, po czym zn�w je zbada� w jeszcze wcze�niejszym okresie i tak dalej� Ale ty na pewno o tym dobrze wiesz, Manse. Pomaga�e� mu kiedy�, zanim si� spotkali�my. Cz�sto o tym m�wi�.

� Och, tylko wybra�em si� z nim na wypadek, gdyby mia� k�opoty.�� Everard wzruszy� ramionami.�� Bada� dzieje pewnego prehistorycznego plemienia znad Donu, w�druj�cego przez Hindukusz. Powiedzieli�my wodzowi, �e jeste�my w�drownymi my�liwymi, powo�ali�my si� na prawo go�cinno�ci i towarzyszyli�my tej kolumnie woz�w przez kilka tygodni. To dopiero by�a zabawa!

Przypomnia� sobie stepy i ogromn� kopu�� nieba, po�cig za antylop� i pewn� dziewczyn�, kt�rej w�osy pachnia�y gorzko�� s�odkim dymem. Przez jaki� czas chcia� �y� i umrze� jako cz�onek tego plemienia.

� Tym razem Keith wyruszy� samotnie�� ci�gn�a Cynthia.�� W jego specjalno�ci, a przypuszczam, �e i w ca�ym Patrolu, deficyt ludzi daje si� dotkliwie we znaki. Trzeba obserwowa� tyle tysi�cleci, dysponuj�c tylko garstk� badaczy. Ju� kiedy� wyprawi� si� sam. Zawsze si� tego obawia�am� ale powiedzia�� �e nie ma przy sobie nic warto�ciowego� �e b�dzie bezpieczniejszy na wy�ynach Iranu ni� na Broadwayu. Tym razem jednak si� pomyli�!

� Rozumiem wi�c�� podchwyci� szybko Manse�� �e wyruszy� tydzie� temu, czy tak? Zamierza� zdoby� wiadomo��, powt�rzy� j� w biurze naukowym odpowiednim dla jego specjalno�ci i wr�ci� tego samego dnia, w kt�rym ci� opu�ci�.�� �Poniewa� tylko sko�czony kretyn sp�dza�by tam wi�cej czasu ni� tutaj��� pomy�la� i doda� g�o�no:�� Ale nie wr�ci�.

� Tak.�� Zapali�a drugiego papierosa od pierwszego i ci�gn�a:�� Z miejsca mnie to zaniepokoi�o. Zapyta�am o to szefa. Wy�wiadczy� mi przys�ug� i osobi�cie zasi�gn�� informacji. Odpowiedziano mu, �e po tygodniu, to znaczy dzisiaj, Keitha nadal nie ma Biuro naukowe o�wiadczy�o, �e wcale si� tam nie zg�osi�. Wobec tego sprawdzili�my w archiwum kwatery g��wnej �rodowiska. Powiedzieli, �e� �e� Keith nigdy nie wr�ci� i wszelki �lad po nim zagin��.

Everard skin�� g�ow� i doda� w zamy�leniu:

� Oczywi�cie przeprowadzono poszukiwania, z kt�rych raporty zachowa�y si� w archiwum.

Po raz setny pomy�la�, �e zmienno�� czasu powoduje mn�stwo paradoks�w.

Je�eli jaki� cz�owiek zosta� uznany za zaginionego, nie musia�e� go szuka� tylko dlatego, �e gdzie� zapisano, i� to zrobi�e�. Ale jak inaczej zdo�a�by� go odnale��? Mog�e� cofn�� si� w czasie, odszuka� go i w ten spos�b zmieni� bieg wypadk�w, a w�wczas tw�j raport od �zawsze� by�by dowodem twojego sukcesu i tylko ty zachowa�by� w pami�ci �poprzedni�� prawd�.

� Nasze biuro zawiadomi�o �rodowisko staro�ytnego Iranu. Wys�ano ekip�, �eby zbada�a te strony�� zgadywa� Everard.�� Znali tylko w przybli�eniu miejsce, w kt�rym Keith zamierza� si� zmaterializowa�, prawda? Znaczy to, �e nie poda� dok�adnych wsp�rz�dnych, poniewa� nie wiedzia�, gdzie b�dzie m�g� ukry� pojazd czasu.

Cynthia skin�a g�ow�. Everard ci�gn��:

� Nie rozumiem jednego: dlaczego p�niej nie znaleziono jego chronocykla? Bez wzgl�du na to, co przytrafi�o si� Keithowi, jego pojazd musia� znajdowa� si� gdzie� w pobli�u, w jakiej� jaskini lub w czym� podobnym. Przecie� Patrol ma detektory. Grupa ratownicza powinna by�a przynajmniej odnale�� chronocykl, a nast�pnie, cofaj�c si�, zlokalizowa� Keitha.

Cynthia zaci�gn�a si� tak mocno, �e jej policzki si� zapad�y.

� Pr�bowali�� odpar�a.�� Poinformowano mnie, �e to dzika g�rzysta okolica, kt�r� trudno zbada�. Na nic nie natrafili. Znikn�� bez �ladu. To znaczy, na pewno co� by znale�li, gdyby przeszukali teren bardzo, ale to bardzo dok�adnie, kilometr po kilometrze. Nie odwa�yli si� jednak, gdy� to �rodowisko jest niezwykle wa�ne. Pan Gordon pokaza� mi analizy. Nie zrozumia�am tych wszystkich symboli, lecz powiedzia� mi, �e ingerowanie w to stulecie mog�oby by� bardzo niebezpieczne.

Everard zacisn�� palce na cybuchu fajki. Bij�ce od niego ciep�o w jaki� spos�b go pokrzepia�o. Zawsze obawia� si� prze�omowych epok.

� Rozumiem�� o�wiadczy�.�� Nie o�mielili si� szuka� tak dok�adnie, jak by chcieli, bo mogliby zaniepokoi� zbyt wielu miejscowych kmiotk�w, kt�rzy zachowaliby si� inaczej w momencie krytycznym. Nnno tak. Dlaczego jednak nie przeprowadzili �ledztwa w przebraniach?

� Zrobi�o to kilku specjalist�w Patrolu. Pr�bowali przez wiele tygodni, licz�c w czasie perskim. Tubylcy nie dali im �adnej wskaz�wki. Tamtejsze plemiona s� dzikie i podejrzliwe� Mo�e obawiali si�, �e nasi agenci s� szpiegami nas�anymi przez kr�la Med�w? Z tego, co s�ysza�am, wynika, �e nie podoba�y si� im jego rz�dy� Nie, Patrol nie zdo�a� znale�� �adnego �ladu. Nie maj� te� podstawy do przypuszcze�, �e historia si� zmieni�a. Uwa�aj�, �e Keitha zamordowano, a jego pojazd gdzie� znikn��.

Nagle zerwa�a si� na r�wne nogi i krzykn�a:

� Jakie ma znaczenie jeszcze jeden szkielet na dnie w�wozu?! Everard r�wnie� wsta� i Cynthia rzuci�a mu si� w ramiona. Nie przypuszcza�, �e b�dzie cierpia� tak bardzo. Ju� prawie o niej nie my�la��� co najwy�ej dziesi�� razy dziennie�� a teraz przysz�a do niego i znowu b�dzie musia� zapomnie�.

� Czy nie mog� cofn�� si� w czasie?�� b�aga�a.�� Czy kto� nie mo�e skoczy� do minionego tygodnia i powiedzie� Keithowi, �eby zaniecha� tej wyprawy? Czy nie wolno mi o to prosi�? Jakie potwory wymy�li�y prawo, kt�re tego zabrania?

� Zwykli ludzie�� odpar� Everard.�� Gdyby�my raz zacz�li ingerowa� w nasz� przesz�o��, to wkr�tce tak by�my si� zapl�tali, �e �adne z nas by nie istnia�o.

� Przecie� musz� zdarza� si� wyj�tki w ci�gu miliona lub wi�cej lat!

Manse nie odpowiedzia�. Wiedzia�, �e by�y. Zdawa� sobie r�wnie� spraw�, �e przypadek Keitha Denisona nie b�dzie jednym z nich. Agenci Patrolu nie byli �wi�tymi, lecz nie mieli odwagi �ama� ustanowionego przez siebie prawa dla prywaty. Ponosili straty jak ka�da inna formacja, wznosili toasty na cze�� zmar�ych i nie cofali si� w czasie, �eby na nich popatrze�, gdy jeszcze �yli.

Cynthia wysun�a si� z obj�� Everarda, wr�ci�a na swoje miejsce i jednym haustem dopi�a drinka. Jej jasne loki zadr�a�y.

� Przepraszam�� powiedzia�a cicho. Wyj�a chusteczk� i wytar�a ni� oczy.�� Nie chcia�am si� maza�.

� Wszystko w porz�dku.

Wbi�a wzrok w pod�og�.

� M�g�by� spr�bowa� pom�c Keithowi. Zwykli agenci zrezygnowali, ale ty m�g�by� ich zast�pi�.

Czy zdo�a oprze� si� takiej pro�bie?

� M�g�bym�� powiedzia�.�� Ale mo�e mi si� nie uda�. Materia�y archiwalne �wiadcz� o tym, �e je�li nawet pr�bowa�em, to ponios�em pora�k�. Poza tym ka�da zmiana w czasoprzestrzeni jest �le widziana, nawet tak znikoma jak ta.

� Nie jest znikoma dla Keitha�� o�wiadczy�a.

� Wiesz, Cyn�� mrukn���� jeste� jedn� z nielicznych kobiet spo�r�d �yj�cych we wszystkich epokach, kt�re wyrazi�y to w taki spos�b. Wi�kszo�� powiedzia�aby: �Nie jest znikoma dla mnie�.

Spojrza�a mu w oczy i przez chwil� sta�a bardzo spokojnie. P�niej szepn�a:

� Przykro mi, Manse. Nie zdawa�am sobie sprawy� my�la�am, �e skoro dla ciebie up�yn�o tyle czasu, ty�

� O czym ty m�wisz�� pr�bowa� si� broni�.

� Czy psychoanalitycy Patrolu nie mog� nic dla ciebie zrobi�?�� zapyta�a, ponownie pochyliwszy g�ow�.�� Skoro potrafi� wyrobi� w nas odruch warunkowy, tak �e po prostu nie potrafimy powiedzie� nikomu nie wtajemniczonemu o podr�ach w czasie� s�dz�, �e potrafiliby wymaza� z czyjej� pami�ci�

� Zmie�my temat�� przerwa� jej obcesowo. Przez chwil� gryz� ustnik fajki.

� No dobrze�� rzek� w ko�cu.�� Mam kilka pomys��w, kt�rych I nie wypr�bowano. Je�eli mo�na uratowa� Keitha, jutro przed po�udniem b�dziesz go mia�a z powrotem.

� Czy mo�esz mnie przenie�� do tej chwili, Manse?�� Zacz�a dr�e�.

� M�g�bym, ale tego nie zrobi�. Tak czy inaczej, jutro musisz by� wypocz�ta. Zabior� ci� do domu i dopilnuj�, �eby� wzi�a �rodek nasenny. P�niej wr�c� tutaj i zastanowi� si� nad sytuacj�.�� Skrzywi� usta w wymuszonym u�miechu.�� Przesta� ta�czy� shimmy, dobrze? M�wi�em ci, �e musz� pomy�le�.

� Manse�

Palce Cynthii zacisn�y si� na jego d�oniach.

Poczu� nag�y przyp�yw nadziei, za co skl�� siebie w duchu.

Jesieni� roku 542 p.n.e. samotny m�czyzna przyby� z g�r do doliny Kur. Jecha� na pi�knym kasztanowatym wa�achu, okazalszym nawet od wi�kszo�ci koni kawaleryjskich, tak �e gdzie indziej kusi�by bandyt�w. Jednak�e Wielki Kr�l �elazn� r�k� wymusi� przestrzeganie prawa w swoim pa�stwie i m�wiono, �e dziewica z workiem z�ota przesz�aby nie napastowana przez Persj�. By� to pierwszy pow�d, dla kt�rego Manse Everard postanowi� cofn�� si� do tego roku, szesna�cie lat po przybyciu Keitha Denisona.

Drugim powodem by�o to, �e chcia� przyby� tam po wyga�ni�ciu wszelkich emocji, kt�re najprawdopodobniej wywo�a� podr�nik w czasie w roku 558. Uwa�a�, �e bez wzgl�du na to, jaki los spotka� m�a Cynthii, najlepiej b�dzie pozna� go z pewnego czasowego dystansu, skoro zwyk�e metody zawiod�y.

Wreszcie, wedle biura �rodowiska achemenidzkiego[1], jesieni� roku 542 po raz pierwszy od czasu zagini�cia agenta Patrolu mia� zapanowa� w Persji wzgl�dny spok�j. W latach 558�� 553 sytuacja by�a napi�ta, gdy� perski kr�l Anszanu, Kurusz (kt�ry utrwali� si� w historii jako Koresz i Cyrus), toczy� sp�r ze swoim medyjskim zwierzchnikiem Astiagesem. P�niej Cyrus wznieci� bunt i przez trzy nast�pne lata wojna domowa wstrz�sa�a imperium, a� w ko�cu Persowie pokonali swoich p�nocnych s�siad�w, lecz zaraz potem zwyci�ski w�adca stan�� w obliczu bunt�w pokonanych oraz najazd�w tura�skich plemion. Potrzebowa� czterech lat, by spacyfikowa� zrewoltowane kraje i rozszerzy� swoje panowanie na wschodzie. Dzia�ania Cyrusa zaniepokoi�y jednak innych monarch�w: Babilon, Egipt, Lidia i Sparta zawi�za�y koalicj�, by go zniszczy�. Wojskami inwazyjnymi dowodzi� w roku 546 lidyjski kr�l Krezus. Lidyjczycy zostali pokonani, ale zbuntowali si� i ponownie trzeba ich by�o poskramia�. Nale�a�o te� uporz�dkowa� sprawy niezno�nych kolonii greckich w Jonii, Karii i Licji. Kiedy dow�dcy Cyrusa zajmowali si� tym na zachodzie, sam Cyrus musia� wojowa� na wschodzie, wypieraj�c dzikich koczownik�w, kt�rzy mogliby spali� jego miasta.

Teraz mia� chwil� wytchnienia. Cylicja podda si� bez walki, widz�c, �e inne podbite przez Persj� kraje s� rz�dzone humanitarnie, z zachowaniem niespotykanej dot�d tolerancji dla miejscowych zwyczaj�w. Cyrus pozostawi wschodnie rubie�e swoim wielmo�om i zajmie si� konsolidacj� pa�stwa. Dopiero w roku 539 podejmie wojn� z Babilonem i podbije Mezopotami�. P�niej zn�w zazna spokoju do czasu, a� koczownicy zza Morza Aralskiego zbytnio urosn� w si�� i w�wczas Wielki Kr�l stoczy swoj� ostatni� bitw�, w kt�rej poniesie �mier�.

Manse Everard wjecha� do Pasargade, jak gdyby pod��a� do krynicy nadziei.

Nie, ani ta, ani inne epoki nie by�y tak pi�kne, by ewokowa� tak kwieciste metafory. Manse jecha� drog�, mijaj�c pochylonych wie�niak�w z sierpami w d�oniach lub prowadz�cych nie pomalowane skrzypi�ce wozy zaprz�one w wo�y, a dym z wypalanych �ciernisk gryz� go w oczy. Obdarte dzieci ss�ce palce przed pozbawionymi okien chatami gapi�y si� na niego. Rozgdakana kura chodzi�a tam i z powrotem po drodze, a� zgin�a pod kopytami konia kr�lewskiego pos�a�ca, kt�ry j� sp�oszy�. Oddzia� kawalerii wyprzedzi� Everarda. Uzbrojeni we w��cznie je�d�cy wygl�dali do�� malowniczo. Mieli na sobie workowate spodnie, zbroje, spiczaste lub ozdobione pi�ropuszami he�my i barwne pasiaste p�aszcze. Byli te� zakurzeni, spoceni i opowiadali spro�ne kawa�y. Perscy arystokraci posiadali du�e domy z suszonej na s�o�cu ceg�y i przepi�kne ogrody, ale stan prymitywnej gospodarki nie pozwala� na utrzymywanie wielu takich maj�tk�w. Pasargade by�o prawie zupe�nie orientalnym miastem pe�nym grz�skich uliczek, wij�cych si� mi�dzy pozbawionymi okien cha�upami, ludzi w brudnych turbanach i poplamionych szatach, wrzeszcz�cych na bazarze handlarzy, �ebrak�w wystawiaj�cych na widok publiczny swoje wrzody, kupc�w prowadz�cych rz�dy sponiewieranych wielb��d�w i ob�adowanych ponad wszelk� miar� os��w, ps�w grzebi�cych w stosach �mieci, jazgotliwej muzyki w zajazdach, wymachuj�cych r�kami i miotaj�cych przekle�stwa m�czyzn. Kto wymy�li� bajeczk� o tajemniczym Wschodzie?

� Daj ja�mu�n�, panie. Ja�mu�n�, na mi�o�� �wiat�o�ci! Daj ja�mu�n�, a Mitra[2] u�miechnie si� do ciebie�!

� Sp�jrz, panie! Przysi�gam na brod� mojego ojca, �e nigdy nie by�o doskonalszego wyrobu ni� ta uzda, kt�r� ci proponuj�, o najszcz�liwszy z ludzi, za �mieszn� sum�

� T�dy, panie, t�dy, tylko cztery domy do najwspanialszego zajazdu w ca�ej Persji, nie, na ca�ym �wiecie. Nasze sienniki s� wypchane �ab�dzim puchem, nasz ojciec podaje wino godne bogini, moja matka gotuje pilaw, kt�rego s�awa dotar�a do najdalszych zak�tk�w �wiata, a moje siostry s� prawdziwymi czarami rozkoszy dost�pnymi tylko za�

Everard nie zwraca� uwagi na biegn�ce ko�o niego rozkrzyczane dzieci. Jaki� ch�opiec z�apa� go za kostk�. Manse zakl�� i kopn�� go, a tamten u�miechn�� si� bez urazy. Amerykanin mia� nadziej�, �e nie b�dzie zmuszony zatrzyma� si� w jakim� zaje�dzie. Wprawdzie Persowie bardziej dbali o czysto�� ni� wi�kszo�� lud�w tej epoki, lecz nie umieli walczy� z dokuczliwymi insektami.

Stara� si� unika� uczucia, �e jest bezbronny. Zazwyczaj agent Patrolu mia� jakiego� asa w r�kawie, na przyk�ad trzydziestowieczny miotacz i miniaturowy nadajnik, przez kt�ry m�g� wezwa� ukryty pojazd czasu. By�o jednak inaczej, gdy grozi�a mu rewizja osobista. Everard nosi� si� po grecku: tunika, sanda�y, d�ugi we�niany p�aszcz, miecz u pasa i tarcza zawieszona na ko�skim zadzie. Tylko stal nie pochodzi�a z tej epoki. Gdyby wpad� w tarapaty, nie m�g�by si� zwr�ci� o pomoc do �adnego lokalnego biura, poniewa� ta do�� uboga i niespokojna epoka nie bra�a udzia�u w handlu temporalnym. Najbli�sz� jednostk� Patrolu by�a kwatera g��wna tego �rodowiska w Persepolis oddalona o ca�e pokolenie.

W miar� jak jecha�, ulice rozszerza�y si�, bazary zmniejsza�y, a domy stawa�y coraz wi�ksze. Wreszcie dotar� do placu otoczonego czterema pa�acami. Ponad murami ogrod�w widzia� przyci�te drzewa. Stra�nicy�� szczupli, uzbrojeni w �uki m�odzie�cy�� siedzieli w kucki, poniewa� jeszcze nie wymy�lono postawy na baczno��. Kiedy Everard si� zbli�y�, wstali, nak�adaj�c strza�y na ci�ciwy. M�g� po prostu przejecha� przez plac, ale zatrzyma� konia i zwr�ci� si� do �o�nierza, kt�ry wygl�da� na dow�dc�.

� Witaj, panie, oby s�o�ce zawsze jasno ci �wieci�o�� przem�wi� p�ynnie po persku; opanowa� ten j�zyk, sp�dziwszy godzin� pod hipnoedukatorem.�� Szukam go�ciny u jakiego� wielkiego m�a, kt�ry mo�e zechce wys�ucha� moich opowie�ci o dalekich podr�ach.

� Oby twoje dni by�y liczne�� odpar� tamten.

Everard przypomnia� sobie, �e nie mo�e dawa� �ap�wek; ci Persowie z klanu samego Cyrusa byli dumnymi lud�mi�� my�liwymi, pasterzami i wojownikami. Wszyscy m�wili uprzejmie i z godno�ci��� cechy te charakteryzowa�y ich przez wieki.�� S�u�� Lidyjczykowi Krezusowi, s�udze Wielkiego Kr�la. Nie odm�wi schronienia�

� Meandrowi z Aten�� uzupe�ni� Everard. Wybra� takie imi� i kraj pochodzenia, by nikogo nie dziwi�o jego mocno zbudowane cia�o, jasna cera i kr�tkie w�osy. Musia� jednak przyklei� do podbr�dka zarost van Dyke. Herodot nie by� pierwszym greckim globtroterem, wi�c Pers�w nie m�g� zdziwi� inny Ate�czyk. Mimo wszystko jednak p� wieku przed bitw� pod Maratonem Europejczycy do�� rzadko go�cili w Persji i budzili du�e zainteresowanie.

Niewolnik sprowadzi� majordomusa, ten za� poleci� innemu s�udze eskortowa� przybysza. W pi�knym ogrodzie za murami panowa� mi�y ch��d, tak jak Everard si� spodziewa�. Manse nie obawia� si�, �e mo�e zosta� w tym domu okradziony. Jedzenie i napoje powinny by� dobre, a sam Krezus na pewno zechce spotka� si� z go�ciem. �Szcz�cie nam sprzyja, ch�opcze��� pomy�la� Amerykanin. Przygotowano dla niego gor�c� k�piel i namaszczono go pachn�cymi olejkami. Otrzyma� te� czyst� odzie�. Zaspokoi� g��d i pragnienie daktylami i winem przyniesionymi do sporego pokoju, kt�rego umeblowanie ogranicza�o si� do pos�ania. Z okna roztacza� si� ciesz�cy oko widok. Brakowa�o mu tylko cygara.

Ze wszystkich dost�pnych rzeczy.

Oczywi�cie, je�li Keith naprawd� zgin��.

� Przesta�, do wszystkich diab��w!�� mrukn�� pod nosem Everard.�� Pomy�l o czym� innym.

Po zachodzie s�o�ca och�odzi�o si�. Poniewa� ogie� uwa�ano za rzecz �wi�ta, uroczy�cie zapalano lampy i przeno�ne piecyki. Niewolnik pad� na twarz i oznajmi�, �e kolacja jest gotowa. Everard poszed� z nim przez d�ug� sal�, gdzie pe�ne ekspresji freski przedstawia�y s�o�ce i byka Mitry, min�� dw�ch w��cznik�w i znalaz� si� w ma�ej, jasno o�wietlonej komnacie. Pali�y si� tam wonne kadzid�a, a pod�oga by�a wy�o�ona dywanami. Zgodnie z greckim obyczajem przy stole zastawionym niegreckimi talerzami ze z�ota i srebra sta�y dwie le�anki; niewolnicy czekali w pobli�u, a z s�siedniego pomieszczenia dobiega�a muzyka podobna do chi�skiej.

Krezus z Lidii uprzejmie skin�� g�ow� na powitanie. Kiedy� by� przystojnym m�czyzn� o regularnych rysach twarzy, ale musia� bardzo si� postarze� od czasu, kiedy jego bogactwa i pot�ga sta�y si� przys�owiowe. Mia� d�ug� siw� brod� i w�osy, ubrany by� w tunik� greckiego kroju, lecz czerwon� na persk� mod��.

� Ciesz si�, Meandrze z Aten�� rzek� po grecku i nadstawi� twarz.

Everard poca�owa� go w policzek. Gospodarz dawa� w ten spos�b do zrozumienia, �e uwa�a pozycj� spo�eczn� go�cia za niewiele ni�sz� od w�asnej. �To mi�o z jego strony�� pomy�la� Amerykanin�� nawet je�li niedawno jad� czosnek�.

� Ciesz si�, panie. Dzi�kuj� ci za twoj� dobro�.

� Ten samotny posi�ek nie mia� ci� poni�y栗 powiedzia� by�y kr�l.�� Chcia�em tylko��� Zawaha� si� i doda�:�� Zawsze uwa�a�em si� za bliskiego kuzyna Grek�w i mogliby�my powa�nie porozmawia�

� Panie, zaszczycasz moj� skromn� osob� ponad wszelk� miar�.�� Zwyczajowa wymiana uprzejmo�ci trwa�a jeszcze przez jaki� czas, a� wreszcie obaj spocz�li na le�ankach przy stole. Everard rozpocz�� dawno przygotowan� opowie�� o swoich rzekomych podr�ach. Od czasu do czasu Krezus zadawa� niepokoj�co szczeg�owe pytania, lecz ka�dy agent bardzo szybko uczy� si� unika� takich k�opotliwych pyta�.

� Istotnie, czasy si� zmieniaj�. Masz szcz�cie, �e przybywasz na pocz�tku nowej epoki�� stwierdzi� Krezus.�� �wiat nigdy nie zna� kr�la wspanialszego od��� Te i nast�pne s�owa wypowiedzia� bez w�tpienia pod adresem tych spo�r�d domownik�w, kt�rzy dodatkowo pe�nili funkcj� kr�lewskich szpieg�w, ale by�y one szczere.

� Sami bogowie sprzyjali naszemu w�adcy�� ci�gn�� Krezus.�� Gdybym wiedzia�, jak go naprawd� chronili i �e opowie�� p tym wcale nie jest bajk�, jak wtedy s�dzi�em, nigdy nie wyst�pi�bym przeciwko niemu. Nie mo�na w�tpi�, �e jest wybra�cem bog�w.

Chc�c zachowa� konsekwencj� w swojej maskaradzie, Everard rozcie�cza� wino wod� i �a�owa�, �e nie wybra� mniej, ni� Grecja, ceni�cej trze�wo�� ojczyzny.

� Co to za opowie��, panie?�� zapyta�.�� Wiem tylko, �e Wielki Kr�l jest synem Kambyzesa, kt�ry w�ada� t� prowincj� jako wasal Meda Astiagesa. Czy jest co� jeszcze?

Krezus pochyli� si� do przodu. W migotliwym �wietle lamp jego oczy nabra�y dziwnego blasku, pojawi�a si� w nich dionizyjska mieszanka przera�enia i entuzjazmu, o kt�rych to uczuciach zapomniano w epoce Everarda.

� Pos�uchaj wi�c i powt�rz t� opowie�� swoim ziomkom�� powiedzia�.�� Astiages wyda� swoj� c�rk� Mandane za Kambyzesa, poniewa� wiedzia�, �e Pers�w uciska�o narzucone przez niego ci�kie jarzmo. Chcia� w ten spos�b z��czy� ich wodz�w wi�zami pokrewie�stwa ze swoim domem. Kambyzes jednak zachorowa� i s�ab� coraz bardziej. Gdyby umar� i jego nieletni syn, Cyrus zasiad� na tronie Anszanu, regentami zostaliby perscy wielmo�e nie zwi�zani z Astiagesem. W dodatku prorocze sny ostrzeg�y kr�la Med�w, �e Cyrus pozbawi go korony. Dlatego Astiages rozkaza� swojemu krewnemu, Kr�lewskiemu Oku Aurwagauszowi (Krezus nazywa� go Harpagosem, gdy� hellenizowa� wszystkie perskie imiona), �eby uwolni� go od ma�ego ksi�cia. Harpagos pos�ucha� mimo protest�w kr�lowej Mandane. Kambyzes by� zbyt chory, �eby jej pom�c, a poza tym Persja nie mog�a si� zbuntowa� bez przygotowania. W ko�cu jednak medyjski wielmo�a postanowi� ocali� Cyrusa. Zamieni� wi�c ksi�cia na urodzone nie�ywo dziecko pasterza, kt�remu kaza� przysi�c, �e nie zdradzi tajemnicy. Nast�pnie zawin�� martwego ch�opca w kr�lewskie szaty i pozostawi� go na zboczu wzg�rza. P�niej, kiedy oficjalni przedstawiciele medyjskiego dworu stwierdzili �mier� niemowl�cia, pochowa� fa�szywego kr�lewicza. I tak oto nasz pan Cyrus wyr�s� w�r�d pasterzy. Kambyzes �y� jeszcze dwadzie�cia lat, lecz nie mia� innych syn�w. Nie by� te� dostatecznie silny, aby pom�ci� �mier� pierworodnego. Gdy w ko�cu umar�, nie zostawi� nast�pcy, kt�rego Persowie chcieliby uzna� za w�adc�, Astiages za� ponownie obawia� si� niepokoj�w w podbitym kraju. W tym te� czasie pojawi� si� Cyrus i da� si� pozna� dzi�ki pewnym znakom. Astiages, �a�uj�c tego, co uczyni�, przyj�� go i uzna� za nast�pc� Kambyzesa. Cyrus pozostawa� jego wasalem przez pi�� lat, ale tyrania Med�w ci��y�a mu coraz bardziej. Harpagos pozostaj�cy w Ekbatanie r�wnie� mia� powody do zemsty; �eby go ukara� za niepos�usze�stwo w sprawie Cyrusa, Astiages zmusi� go do zjedzenia w�asnego syna. Zrozpaczony Harpagos zacz�� spiskowa� z innymi medyjskimi wielmo�ami. Swoim przyw�dc� spiskowcy uczynili m�odego kr�la Pers�w. Persja zbuntowa�a si� i po trzyletniej wojnie Cyrus zosta� w�adc� obu lud�w. Czy bogowie kiedykolwiek bardziej otwarcie wyjawili swoj� wol�?

Przez chwil� Everard siedzia� spokojnie przy stole. S�ysza�, jak w ogrodzie zimny jesienny wiatr szele�ci w koronach drzew.

� Czy to prawda, a nie fantastyczna plotka?�� zapyta�.

� Odk�d przy��czy�em si� do perskiego dworu, opowiadano mi o tym wielokrotnie. Sam kr�l por�czy� za prawdziwo�� tej opowie�ci, podobnie jak Harpagos i inni, kt�rych to bezpo�rednio dotyczy�o.

Lidyjczyk nie m�g� k�ama�, je�li powo�ywa� si� na s�owa swojego w�adcy; szlachetnie urodzeni Persowie s�yn�li z prawdom�wno�ci, a przecie� w ca�ej swojej karierze w Patrolu Everard nie s�ysza� niczego bardziej wiarygodnego. By�a to historia opowiedziana przez Herodota�� z niewielkimi zmianami powt�rzona p�niej w Szah-name.

Jednak�e naoczni �wiadkowie potwierdzali prawdziwo�� tej historii!

Na pewno kry�a si� w tym jaka� tajemnica. Everard przypomnia� sobie, po co tu przyby�. Po wyra�eniu stosownego zdumienia pokierowa� rozmow�, tak by m�g� w ko�cu powiedzie�:

� Dotar�y do mnie pog�oski, �e szesna�cie lat temu przyby� do Pasargade pewien cudzoziemiec. Ubrany by� jak biedny pasterz, lecz okaza� si� magiem-cudotw�rc�. M�g� tutaj umrze�. Czy m�j �askawy gospodarz wie co� o tym?

Czeka� w napi�ciu. Przeczuwa�, �e Keith Denison nie zgin�� z r�k jakiego� opryszka i nie skr�ci� karku ani te� nie zako�czy� �ycia w podobny spos�b. W takim przypadku Patrol odnalaz�by jego chronocykl. Ratownicy mogli przeczesa� okolic� nie do�� starannie, �eby odnale�� Denisona, ale dlaczego ich detektory nie zdo�a�y wykry� pojazdu czasu?

Manse przypuszcza�, �e wydarzy�o si� co� bardziej skomplikowanego. Gdyby Keith prze�y�, na pewno zszed�by z g�r w doliny, gdzie istnia�a cywilizacja, wprawdzie prymitywna, lecz zawsze cywilizacja.

� Szesna�cie lat temu?�� Krezus szarpn�� brod�.�� Nie by�o mnie tu wtedy. Wiem, �e w tym kraju pojawia�y si� liczne wieszcze znaki, bo w�a�nie wtedy Cyrus zszed� z g�r i jako prawowity nast�pca tronu zosta� kr�lem Anszanu. Nie, Meandrze, nic o tym nie wiem.

� Pragn��em odnale�� tego maga�� odrzek� Everard�� poniewa� pewna wyrocznia�

� Mo�esz rozpyta� si� o niego w�r�d s�u�by i mieszka�c�w miasta�� zaproponowa� Krezus.�� Sam popytam o to na dworze. Zostaniesz tu jaki� czas, prawda? Mo�e kr�l zechce ci� zobaczy�. Zawsze interesowali go cudzoziemcy.

Rozmowa sko�czy�a si� wkr�tce potem. U�miechaj�c si� kwa�no, Krezus wyja�ni�, �e Persowie wcze�nie k�ad� si� spa� i wcze�nie wstaj�, i dlatego musi by� o �wicie w pa�acu kr�lewskim. Niewolnik odprowadzi� Everarda do jego pokoju, gdzie czeka�a na niego �adna u�miechni�ta dziewczyna. Manse zawaha� si�, przypomniawszy sobie pewn� chwil� w przysz�o�ci, od kt�rej dzieli�y go dwadzie�cia cztery wieki. Do diab�a z tym! Cz�owiek powinien bra� to, co mu proponuj� bogowie, znani przecie� ze sk�pstwa.

Wkr�tce po wschodzie s�o�ca oddzia� kawalerii zatrzyma� si� na placu, wzywaj�c g�o�no Menadra Ate�czyka. Everard nie doko�czy� �niadania, wyszed� i stan�� przed dow�dc� kr�lewskich gwardzist�w zwanych Nie�miertelnymi. By� to m�czyzna o surowym spojrzeniu, orlich rysach twarzy i d�ugiej brodzie; siedzia� na pi�knym szarym ogierze. Konie przest�powa�y z nogi na nog�, p�aszcze i pi�ra powiewa�y na wietrze, metal pobrz�kiwa�, sk�ra skrzypia�a, a poranne s�o�ce o�lepia�o, odbijaj�c si� od wypolerowanych kolczug.

� Chiliarcha ci� wzywa�� powiedzia� ochryp�ym g�osem oficer. By� to perski tytu� oznaczaj�cy dow�dc� gwardii i wielkiego wezyra.

Everard sta� przez chwil�, oceniaj�c sytuacj�. Nie by�o to zbyt serdeczne zaproszenie. Nie m�g� jednak powo�a� si� na inne, wcze�niej um�wione spotkanie!

� S�ysz� i jestem pos�uszny�� odrzek�.�� Pozw�l mi tylko wzi�� dla niego drobny upominek z moich baga�y w podzi�ce za zaszczyt, jaki mi wy�wiadcza.

� Chiliarcha powiedzia�, �e masz przyjecha� natychmiast. Wsiadaj na tego konia.

Stoj�cy na warcie �ucznik podsun�� splecione d�onie, ale Everard wskoczy� na siod�o bez jego pomocy; by�a to po�yteczna umiej�tno�� w czasach, gdy nie znano strzemion. Kapitan skin�� g�ow� na znak aprobaty, zawr�ci� konia i na czele swoich ludzi pogalopowa� przez plac, a p�niej szerok� alej� mi�dzy rz�dami sfinks�w i pa�ac�w arystokracji. Aleja nie by�a tak zat�oczona, jak uliczki prowadz�ce na bazary, ale znajdowa�o si� na niej sporo je�d�c�w, rydwan�w, lektyk i przechodni�w, kt�rzy pospiesznie usuwali si� na boki. Nie�miertelni nie zwa�ali na nikogo. Wpadli w otwarte wrota pa�acu. �wir tryska� spod kopyt ich rumak�w. Okr��yli trawnik, na kt�rym bi�y fontanny, i zatrzymali si� przed zachodnim skrzyd�em pa�acu.

Pa�ac z pomalowanej na jaskrawy kolor ceg�y sta� wesp� z kilkoma mniejszymi budowlami na szerokim nasypie. Kapitan zeskoczy� z konia, gestem nakazuj�c i�� za sob�, i wbieg� na marmurowe schody. Everard poszed� za nim, eskortowany przez wojownik�w, kt�rzy ostentacyjnie wyj�li z kab��k�w przy siod�ach lekkie topory bojowe. Przedarli si� przez t�um niewolnik�w w turbanach i d�ugich szatach, kt�rzy na ich widok padli na twarze, min�li czerwono�� ��t� kolumnad�, przeszli przez ozdobion� mozaikami salꠗ w takiej sytuacji Manse nie potrafi� doceni� jej pi�kna�� a� wreszcie, nie zatrzymywani przez kolejny posterunek, znale�li si� w komnacie, gdzie smuk�e kolumienki podtrzymywa�y niebiesk� kopu��, a przez �ukowate okna nap�ywa� z ogrodu zapach p�nych r�.

Tutaj Nie�miertelni padli na twarze. �Co jest dobre dla nich, dobre i dla ciebie, synku��� pomy�la� Everard i poca�owa� perski dywan. Le��cy na sofie m�czyzna skin�� g�ow�.

� Wsta�cie i s�uchajcie�� powiedzia�.�� Przynie�cie poduszk� dla Greka.�� �o�nierze otoczyli rzekomego Meandra, nubijski niewolnik rzuci� si� na poszukiwanie poduszki, kt�r� umie�ci� na pod�odze obok kanapy swojego pana. Everard usiad� na niej i skrzy�owa� nogi. Zasch�o mu w ustach.

Chiliarcha, kt�rego Krezus nazwa� Harpagosem, pochyli� si� lekko do przodu. Z narzucon� na kanap� tygrysi� sk�r� kontrastowa�a wspania�a czerwona szata spowijaj�ca jego wychud�e cia�o. Ten starszy m�czyzna mia� opadaj�ce na ramiona szpakowate w�osy, pooran� zmarszczkami ciemn� twarz, haczykowaty nos i bystre czarne oczy. Zmierzy� przybysza wzrokiem.

� Wi�c to ty jeste� tym m�em z Aten�� rzek� po persku z chropawym akcentem charakterystycznym w p�nocnych prowincjach.�� Szlachetny Krezus opowiada� dzi� rano o twoim przybyciu i wspomnia� te� o pytaniach, kt�re mu zada�e�. Poniewa� mo�e chodzi� o bezpiecze�stwo pa�stwa, chcia�bym si� dowiedzie�, czego w�a�ciwie szukasz.�� Pog�adzi� brod� mocno upier�cienion� d�oni� i u�miechn�� si� zimno.�� Je�eli twoje poszukiwania oka�� si� nieszkodliwe, wtedy by� mo�e b�d� m�g� ci pom�c.

Starannie unika� zwyczajowych powitalnych formu�ek, nie proponowa� pokrzepiaj�cych napoj�w, s�owem nie czyni� nic, co nada�oby Meandrowi prawie �wi�ty status go�cia. To by�o przes�uchanie.

� Panie, co chcia�by� wiedzie�?�� zapyta� Everard. Dobrze wiedzia�, co go interesuje, i czeka� z niepokojem na odpowied�.

� Szukasz maga w przebraniu pasterza, kt�ry zjawi� si� w Pasargade przed szesnastu laty i czyni� cuda.�� Pod wp�ywem napi�cia chiliarcha m�wi� dyszkantem.�� Dlaczego to robisz i co jeszcze s�ysza�e� o tej sprawie? Nie tra� czasu na wymy�lanie k�amstw�� m�w!

� Wielki panie�� odpar� Everard�� wyrocznia delficka oznajmi�a mi, �e szcz�cie si� do mnie u�miechnie, je�eli poznam losy pewnego pasterza, kt�ry przyby� do perskiej stolicy w, ach, trzecim roku pierwszej tyranii Pizystratesa. Niczego wi�cej si� nie dowiedzia�em. Wiesz, panie, jak niejasne s� wypowiedzi wyroczni.

� Hm, hm.�� Strach odmalowa� si� na szczup�ym obliczu wezyra, kt�ry nakre�li� w powietrzu znak krzy�a, mitraicki symbol stolica. Potem zapyta� obcesowo:�� Czego si� dot�d dowiedzia�e�?

� Niczego, wielki panie. Nikt nie m�g� mi nic powiedzie�

� K�amiesz!�� warkn�� Harpagos.�� Wszyscy Grecy s� k�amcami. Strze� si�, gdy� bliski jeste� �wi�tokradztwa. Z kim jeszcze o tym rozmawia�e�?

Everard zauwa�y� tik nerwowy wprawiaj�cy w dr�enie usta Harpagosa. �cisn�o go w do�ku. Przypadkiem natrafi� na jaki� sekret, kt�ry wezyr uwa�a� za dobrze strze�ony. By� to sekret tak wa�ny, �e chiliarcha ryzykowa� konflikt z Krezusem, kt�remu zwyczaj nakazywa� broni� go�cia. A najlepszym kneblem, jaki kiedykolwiek wynaleziono, by� n� po wyci�gni�ciu z cudzoziemca za pomoc� szczypc�w i ko�a tortur wszystkich wiadomo�ci� �Ale co ja takiego wiem, do wszystkich diab��w?�

� Z nikim, panie�� powiedzia� ochryp�ym g�osem.�� Tylko z wyroczni� i bogiem s�o�ca, kt�ry przez ni� przemawia i kt�ry mnie tu przys�a�.

Harpagos ze �wistem wci�gn�� powietrze do p�uc, zaskoczony powo�aniem si� na takiego patrona. P�niej jednak odzyska� zimn� krew, wzruszy� ramionami i wycedzi�:

� Mamy tylko twoje s�owo, s�owo Greka, �e jeste� wys�annikiem wyroczni, a nie szpiegiem. Je�eli nawet b�g s�o�ca ci� tu przys�a�, to chyba tylko po to, �eby� poni�s� kar� za swoje winy. Zaprowad�cie go do loch�w. W imieniu kr�la.

Kr�la.

Everard dozna� nagle ol�nienia. Zerwa� si� na r�wne nogi.

� Tak, kr�la!�� krzykn��.�� B�g mi powiedzia�� �e otrzymam pewien znak� a p�niej powinienem przekaza� jego s�owa kr�lowi perskiemu.

� Bierzcie go!

Gwardzi�ci odwr�cili si�, �eby wykona� rozkaz swojego komendanta. Everard odskoczy�, wzywaj�c kr�la Cyrusa tak g�o�no, jak tylko m�g�. Niech go aresztuj�. Wie�� o tym dotrze do w�adcy, a wtedy� Dw�ch gwardzist�w przycisn�o go do �ciany, wznosz�c topory. Ponad ich g�owami Amerykanin zobaczy�, �e Harpagos zeskakuje z kanapy.

� We�cie go i zetnijcie mu g�ow�!�� rozkaza� chiliarcha.

� Ale� panie�� zaprotestowa� kapitan�� on odwo�a� si� do kr�la!

� �eby rzuci� na niego urok! Poznaj� go teraz, jest synem Zohaka[3] i wys�annikiem Arymana[4]! Zabijcie go!

� Nie, zaczekajcie!�� krzykn�� Everard.�� Zaczekajcie. Czy nie widzicie, �e to zdrajca, kt�ry chce mnie powstrzyma� od przekazania kr�lowi� Pu�� mnie, ty draniu!

Czyja� d�o� zacisn�a si� na jego prawym ramieniu. By� przygotowany na kilkugodzinny pobyt w wi�zieniu, dop�ki kr�l nie us�yszy o ca�ej sprawie i nie wyci�gnie go stamt�d, ale sytuacja przedstawia�a si� �le. Lewym sierpowym rozkwasi� nos najbli�szemu gwardzi�cie, kt�ry cofn�� si� o krok. Everard wyrwa� mu top�r z r�ki i odparowa� cios wojownika atakuj�cego z lewej.

Nie�miertelni rzucili si� na niego. Top�r Amerykanina ze szcz�kiem uderzy� o metal i zmia�d�y� czyj� knykie�. M�g� si�gn�� ostrzem dalej ni� wi�kszo�� jego przeciwnik�w, ale nie mia� �adnej szansy, by wyj�� z opresji ca�o. Co� ze �wistem przelecia�o obok jego g�owy. Uskoczy� za kolumn�; posypa�y si� od�amki. Dostrzeg� odst�p mi�dzy atakuj�cymi. Og�uszy� jednego gwardzist�, przeskoczy� nad nim i znalaz� si� na otwartej przestrzeni pod kopu��.

Wtedy rzuci� si� na niego Harpagos, wyci�gaj�c szabl� spod lu�nej szaty. Everard musia� przyzna�, �e ten stary �ajdak by� odwa�ny. Odwr�ci� si�, by stawi� mu czo�o, a chiliarcha odgrodzi� go od Nie�miertelnych. Top�r i miecz skrzy�owa�y si� z brz�kiem. Manse zamierza� trzyma� si� blisko przeciwnika, by Persowie nie odwa�yli si� cisn�� w niego toporami, ale gwardzi�ci ju� go okr��ali, staraj�c si� zaj�� go od ty�u. Na Boga, to mo�e oznacza� koniec kolejnego agenta Patrolu�

Trzykrotnie zabrzmia�a tr�bka. Gwardzi�ci znieruchomieli, utkwili wzrok w odzianej w szkar�atn� szat� gigantycznej postaci, kt�ra stan�a w drzwiach i rzucili si� na dywan. Harpagos upu�ci� miecz. Everard o ma�y w�os nie rozbi� mu g�owy, p�niej jednak, przypomniawszy sobie, gdzie jest, i s�ysz�c w korytarzu szybkie kroki wojownik�w, cisn�� bro� na pod�og�. Przez chwil� niedawni przeciwnicy, dysz�c ci�ko, patrzyli sobie w oczy.

� Wi�c tak� dowiedzia� si� i przyby�� od razu�� wyst�ka� Everard.

Med skuli� si� jak pr꿹cy si� do skoku kot i sykn��:

� Uwa�aj! B�d� ci� obserwowa�. Je�li skazisz jego umys�, czeka ci� trucizna lub sztylet�

� Kr�l idzie! Kr�l idzie!�� rykn�� herold.

Oddzia� Nie�miertelnych wmaszerowa� do komnaty i stan�� w dwuszeregu, tworz�c alejk� prowadz�c� do kanapy. Wbieg� szambelan, by rozwin�� specjalny dywan. Po chwili, stawiaj�c spr�yste kroki, wszed� sam Cyrus. Lu�na szata falowa�a wok� jego szczup�ej postaci. Za nim pod��a�o kilku dworzan, zahartowanych w bojach wojownik�w, kt�rzy mieli prawo nosi� bro� w obecno�ci kr�la, oraz niewolnik pe�ni�cy funkcj� mistrza ceremonii. Ten ostatni za�amywa� r�ce z rozpaczy, �e nikt nie mia� czasu, aby roz�o�y� godny w�adcy kobierzec lub zawo�a� muzykant�w.

W zapad�ej nagle ciszy rozleg� si� g�os Wielkiego Kr�la:

� Co si� dzieje? Gdzie jest cudzoziemiec, kt�ry mnie wzywa?

Everard odwa�y� si� rzuci� na niego okiem. Cyrus by� wysoki, smuk�y, lecz szeroki w barach. Wygl�da� starzej, ni� m�wi�a Cynthia�� Manse u�wiadomi� sobie, �e sko�czy� czterdzie�ci siedem lat, i si� wzdrygn���� by� jednak w dobrej kondycji dzi�ki wojnom i polowaniom. Mia� poci�g�� ciemn� twarz, orzechowe oczy, prosty nos i pe�ne wargi; lewy policzek przecina�a blizna po ciosie zadanym mieczem. Lekko siwiej�ce czarne w�osy nosi� zaczesane do ty�u i bardziej dba� o brod�, ni� tego wymaga� perski obyczaj. By� ubrany tak skromnie, jak na to pozwala� jego status.

� Gdzie jest cudzoziemiec, o kt�rym zameldowa� mi niewolnik?

� Ja nim jestem, Wielki Kr�lu�� powiedzia� Everard.

� Wsta�. Podaj swoje imi�.

Manse wsta� i mrukn��:

� Cze��, Keith.

Bujna winoro�l oplata�a marmurow� pergol�, niemal zas�aniaj�c �ucznik�w, kt�rzy stali woko�o. Keith Denison osun�� si� na �awk�, wpatruj�c si� w pod�og�, i stwierdzi� z przek�sem:

� Przynajmniej mo�emy porozmawia� bez obawy. Angielskiego jeszcze nie wymy�lono.�� Mo�na by�o pozna�, �e od dawna nie pos�ugiwa� si� ojczystym j�zykiem.�� Czasami mam wra�enie�� podj���� �e najtrudniej jest �y� wtedy, gdy nie ma si� ani jednej chwili dla siebie. Mog� co najwy�ej wyrzuci� wszystkich z pokoju, w kt�rym akurat przebywam, ale nadal stercz� pod drzwiami i oknami, pilnuj�c i nas�uchuj�c. Mam nadziej�, �e ich lojalne duszyczki b�d� si� sma�y� w piekle przez ca�� wieczno��!

� Jeszcze nie pomy�lano o �yciu prywatnym�� przypomnia� mu Everard�� a takie grube ryby jak ty w �adnej epoce nie mia�y do niego prawa.

Denison zwr�ci� ku niemu �ci�gni�t� ze zm�czenia twarz.

� Chcia�bym wiedzie�, jak ma si� Cynthia. Oczywi�cie dla niej nie trwa�o to�� nie potrwa�� tak d�ugo. Najwy�ej tydzie�. Czy masz przypadkiem papierosy?

� Zostawi�em je w poje�dzie�� odpar� Everard.�� Nie chcia�em si� t�umaczy� w razie rewizji. Uzna�em, �e i tak b�d� mia� do�� k�opot�w, ale nigdy nie przypuszcza�em, �e zastan� tu ciebie, kieruj�cego ca�ym tym kramem.

� Sam tego nie oczekiwa�em.�� Denison wzruszy� ramionami.�� Je�li kiedy� wydarzy�a si� jaka� fantastyczna rzecz, to chyba w�a�nie ta. Same paradoksy czasowe�

� Co si� w�a�ciwie sta�o? Denison przetar� oczy i westchn��.

� W�o�y�em palec do skrzyni bieg�w tej epoki. Wiesz, czasami wszystko, co si� kiedy� wydarzy�o, wydaje mi si� nierealne jak sen. Czy istnia�o kiedy� co� takiego jak chrze�cija�stwo, muzyka kontrapunktowa albo Deklaracja Praw Cz�owieka? Nie m�wi�c ju� o ludziach, kt�rych zna�em. Ty sam nie nale�ysz do tych czas�w, Manse. Powtarzam sobie, �e lada moment si� obudz� Pozw�l mi zebra� my�li. Czy wiesz, co si� w�wczas dzia�o? Medowie i Persowie s� ze sob� do�� blisko spokrewnieni, zar�wno pod wzgl�dem etnicznym, jak kulturowym, ale wtedy rz�dzili akurat Medowie i przej�li od Asyryjczyk�w wiele obyczaj�w, kt�re niezbyt przypad�y do gustu Persom. Jeste�my przede wszystkim hodowcami i wolnymi rolnikami. Czy to sprawiedliwe, �e mieliby�my zosta� wasalami�?�� Denison zamruga�.�� Nie, znowu zaczynam! Rozumiesz, co mam na my�li, m�wi�c �my�? W ka�dym razie w Persji by�o niespokojnie. Przed dwudziestu laty medyjski kr�l Astiages rozkaza� zamordowa� ma�ego ksi�cia Cyrusa, cho� p�niej tego �a�owa�, poniewa� ojciec Cyrusa umiera� i spory o sukcesj� mog�y si� przerodzi� w wojn� domow�. Wtedy w�a�nie pojawi�em si� w g�rach. Zacz��em od niewielkiej eksploracji przestrzeni i czasu, przeskakuj�c po kilka mil i kilka dni, �eby znale�� dobr� kryj�wk� dla mojego pojazdu. Po cz�ci dlatego, �eby Patrol nie m�g� go p�niej zlokalizowa�. W ko�cu ukry�em go w pewnej jaskini i ruszy�em w drog� pieszo, lecz wkr�tce potem wpad�em w tarapaty. Okaza�o si�, �e w pobli�u stacjonowa�a armia medyjska, maj�ca za zadanie nastraszy� bliskich wszcz�cia rewolty Pers�w. Jeden ze zwiadowc�w, kt�ry widzia�, jak wychodzi�em z groty, poszed� za mn� i zanim si� zorientowa�em, co si� dzieje, wpad�em w ich r�ce. Dow�dca Med�w zacz�� mnie przes�uchiwa�, ��daj�c wyja�nie� dotycz�cych urz�dzenia, kt�re zostawi�em w jaskini. Jego ludzie uznali mnie za czarownika i bardzo si� mnie bali, ale jeszcze bardziej bali si� okaza� strach. Oczywi�cie wie�� o moim przybyciu rozesz�a si� lotem b�yskawicy zar�wno w armii, jak i w�r�d okolicznych mieszka�c�w. Niebawem ca�a prowincja wiedzia�a, �e pewien cudzoziemiec pojawi� si� w niezwyk�ych okoliczno�ciach. Medami dowodzi� sam Harpagos, najprzebieglejszy i najbardziej uparty cz�owiek na �wiecie. Doszed� do wniosku, �e mog� mu si� przyda� i rozkaza� mi wprawi� w ruch mojego br�zowego konia, lecz nie pozwoli� mi go dosi���. Mimo to uda�o mi si� wys�a� go z powrotem w czas i dlatego ratownicy z Patrolu nic nie znale�li. Przebywa� w tym stuleciu tylko kilka godzin, a p�niej zapewne wr�ci� do Pocz�tku.

� Dobra robota!�� pochwali� go Everard.

� Och, doskonale wiedzia�em, �e takie anachronizmy s� zakazane.�� Denison skrzywi� si�.�� Spodziewa�em si� jednak, �e ludzie z Patrolu mnie uratuj�. Gdybym wiedzia�, �e tego nie zrobi�, to nie wiadomo, czy pozosta�bym r�wnie zdyscyplinowanym, zdolnym do wszelkich po�wi�ce� agentem. Mog�em uczepi� si� pojazdu i uczestniczy� w grze Harpagosa, a� nadarzy�aby si� okazja do ucieczki.

Manse spojrza� ponuro na swojego rozm�wc�. Pomy�la�, �e Keith si� zmieni�. Nie tylko wiek, ale i lata sp�dzone w�r�d obcych wywar�y na niego wi�kszy wp�yw, ni� przypuszcza�.

� Podejmuj�c ryzyko zmiany przysz�o�ci�� powiedzia� Everard�� ryzykowa�e� istnieniem Cynthii.

� Tak, to prawda. Pami�tam, �e o tym my�la�em� wtedy. Wydaje mi si�, �e to by�o tak dawno!

Denison pochyli� si� do przodu, opar� r�ce na kolanach i utkwi� wzrok w zielonej zas�onie okrywaj�cej pergol�. M�wi� dalej apatycznie:

� Oczywi�cie Harpagos ciska� gromy. Przez jaki� czas my�la�em, �e mnie zabije. Zabrali mnie zwi�zanego jak indyka przed upieczeniem. Ale, jak ci ju� m�wi�em, kr��y�y o mnie pog�oski, kt�re coraz bardziej ubarwiano. Harpagos zrozumia�, �e mo�e mnie lepiej wykorzysta�. Da� mi do wyboru: albo przyjm� jego warunki, albo ka�e mi poder�n�� gard�o. Co mog�em zrobi�? Zw�aszcza �e problem zmiany przysz�o�ci w og�le si� nie pojawi�: bardzo szybko odkry�em, �e gram rol�, kt�r� historia ju� napisa�a. Harpagos przekupi� pewnego pasterza, kt�ry mia� potwierdzi� jego opowie�� i przedstawi� mnie jako Cyrusa, syna Kambyzesa.

Everard, kt�rego ta rewelacja wcale nie zaskoczy�a, skin�� g�ow� i zapyta�:

� Dlaczego to zrobi�?

� Na pocz�tku chcia� umocni� rz�dy Med�w. Wiedzia�, �e zale�ny od niego kr�l Anszanu b�dzie musia� dochowa� wierno�ci Astiagesowi i �e w ten spos�b zjednoczy wszystkich Pers�w. Bra�em w tym udzia�, b�d�c zbyt zdezorientowany, �eby robi� co� wi�cej ponad wype�nianie polece� Harpagosa. Spodziewa�em si�, �e lada chwila przyb�dzie pojazd Patrolu i wybawi mnie z k�opotliwego po�o�enia. Fanatyczne umi�owanie prawdy cechuj�ce ira�skich arystokrat�w bardzo nam pomog�o: tylko nieliczni podejrzewali, �e sk�ama�em, przysi�gaj�c, i� jestem Cyrusem. Przypuszczam jednak, �e nie zwiod�em Astiagesa. Zreszt� kr�l Med�w zem�ci� si� straszliwie na Harpagosie za to, �e nie wykona� jego rozkazu i nie zabi� Cyrusa, mimo i� teraz obecno�� fa�szywego ksi�cia by�a mu na r�k�. Zakrawa to na ironi� losu, poniewa� przed dwudziestu laty Harpagos by� mu �lepo pos�uszny! Je�li idzie o mnie, to przez pi�� nast�pnych lat czu�em coraz wi�ksz� antypati� do Astiagesa. Teraz, oceniaj�c to z perspektywy czasu, zdaj� sobie spraw�, �e wcale nie by� diab�em z piek�a rodem, tylko zwyczajnym orientalnym monarch�, typowym w tej epoce. Trudno jest zdoby� si� na obiektywizm, gdy trzeba patrze�, jak torturuje si� cz�owieka. Harpagos, pa�aj�c ��dz� zemsty, uknu� spisek i zaproponowa� mi obj�cie przyw�dztwa, na co si� zgodzi�em.�� Denison u�miechn�� si� krzywo.�� By�em przecie� Cyrusem Wielkim i mia�em odegra� swoj� rol� na arenie dziej�w. Na pocz�tku mieli�my twardy orzech do zgryzienia, gdy� napadali na nas Medowie. Ale wiesz co, Manse? To mi si� spodoba�o. By�o zupe�nie inaczej ni� w tym cholernym dwudziestym wieku, kiedy siedzia�e� w lisiej norze, zastanawiaj�c si�, czy ogie� zaporowy nieprzyjaciela nie przygniecie ci� na zawsze. Och, tutaj wojna tak�e jest przera�aj�ca, zw�aszcza gdy s�u�ysz jako prosty �o�nierz i wybuchnie zaraza, jak to si� zawsze dzieje. Ale kiedy ju� walczysz, na Boga, to walczysz! W�asnymi r�kami! Przekona�em si�, �e mam talent do takiej zabawy. Prze�y�em wspania�e chwile!

Wielki Kr�l o�ywi� si� i ci�gn�� z entuzjazmem:

� Na przyk�ad tego dnia, kiedy zaatakowa�a nas znacznie liczniejsza lidyjska kawaleria. Pognali�my przodem wszystkie juczne wielb��dy, za nimi ruszy�a piechota, a na samym ko�cu nasza jazda. Kuce Krezusa zw�szy�y wielb��dy i rzuci�y si� do ucieczki. Mo�e do dzi� gnaj� na �eb na szyj�! Wymietli�my ich dok�adnie!�� nagle urwa�.

Spojrza� Everardowi w oczy i przygryz� wargi.

� Przepraszam, ponios�o mnie�� podj��.�� Od czasu do czasu przypominam sobie, �e w naszej epoce nie by�em zab�jc��� szczeg�lnie po bitwie, gdy widz� zabitych i, co jest jeszcze straszniejsze, rannych. Ale to by�o silniejsze ode mnie, Manse! Musia�em walczy�! Na pocz�tku by� bunt przeciwko Astiagesowi. Jak d�ugo bym po�y�, gdybym nie wzi�� udzia�u w grze Harpagosa? A p�niej spad�y na mnie obowi�zki wobec pa�stwa. Nie prosi�em ani Lidyjczyk�w, ani wschodnich barbarzy�c�w, �eby nas zaatakowali. Czy widzia�e� kiedy� miasto spl�drowane przez Turan�w, Manse? To walka na �mier� i �ycie. Tyle �e kiedy my zwyci�amy, nie zakuwamy pokonanych w kajdany, zachowuj� oni swoje ziemie, obyczaje i� Na Mitr�, Manse, czy mog�em zrobi� co� innego?

Everard siedzia�, ws�uchuj�c si� w szelest li�ci poruszanych �agodnym wietrzykiem. Wreszcie powiedzia�:

� Nie, rozumiem. Mam nadziej�, �e nie by�e� zbyt samotny.

� Przyzwyczai�em si� do tego�� odpar� ostro�nie Denison.�� Harpagos zosta� moim znajomym. To interesuj�cy cz�owiek. Krezus okaza� si� bardzo porz�dnym jegomo�ciem. Mag Kobad ma oryginalne my�li i jest jedynym z dworzan, kt�ry nie boi si� wygra� ze mn� w szachy. Opr�cz tego s� uczty, polowania i kobiety�

� Rzuci� Everardowi wyzywaj�ce spojrzenie.�� Taak. A co jeszcze mia�bym robi�?

� Nic�� odrzek� Manse.�� Szesna�cie lat to bardzo d�ugo.

� Kassadane, moja g��wna �ona, wynagrodzi�a mi z nawi�zk� wszelkie k�opoty i przykro�ci. Chocia� Cynthia, na Boga, Manse!

� Denison wsta� i opar� r�ce na ramionach Everarda. Zacisn�� palce a� do b�lu: przez ponad pi�tna�cie lat trzyma� w nich top�r, �uk i wodze. Kr�l Pers�w krzykn�� g�o�no:

� Jak chcesz mnie st�d wyci�gn��?!?

Everard r�wnie� wsta� i podszed� do kra�ca marmurowej posadzki. Wsadzi� kciuki za pas, pochyli� g�ow� i utkwi� wzrok w kamiennym wzorze.

� Naprawd� nie wiem�� odpar�.

Denison uderzy� pi�ci� w otwart� d�o�.

� Tego si� w�a�nie obawia�em. Z roku na rok coraz bardziej si� ba�em, �e je�li nawet Patrol mnie znajdzie� Musisz mi pom�c.

� M�wi� ci, �e nie mogꠗ odpar� Everard. G�os mu si� za�ama�.�� Zastan�w si�. Na pewno robi�e� to wielokrotnie. Nie jeste� jakim� drobnym barbarzy�skim kacykiem, kt�rego kariera w �aden spos�b nie zmieni biegu wydarze� w tej epoce. Jeste� Cyrusem, za�o�ycielem imperium perskiego, g��wn� postaci� w wa�nym �rodowisku. Je�eli Cyrus zniknie, wraz z nim zniknie przysz�o��! Nie b�dzie w niej �adnej dwudziestowiecznej Cynthii!

� Czy jeste� tego pewny?�� zapyta� b�agalnie Denison.

� Zanim tutaj przyby�em, dok�adnie sprawdzi�em wszystkie fakty�� powiedzia� Everard przez zaci�ni�te z�by.�� Przestali si� oszukiwa�. �ywimy uprzedzenia wobec Pers�w, poniewa� w pewnej epoce byli wrogami Grek�w, a zr�by naszej cywilizacji powsta�y dzi�ki kulturze helle�skiej. Persowie s� jednak przynajmniej tak samo wa�ni! Widzia�e� to na w�asne oczy. Pewnie, �e z naszego punktu widzenia s� bardzo okrutni, lecz taka jest ta epoka. Grecy im nie ust�puj�. Persowie nie znaj� demokracji, ale nie mo�na ich pot�pia� za to, �e nie skorzystali z europejskiego wynalazku, nie pasuj�cego do ich sposobu my�lenia. Liczy si� co innego. Ot� Persja by�a pierwszym mocarstwem, kt�re stara�o si� szanowa� i zjednywa� sobie podbite ludy i liczy�o si� z ich prawami. Podporz�dkowa�o sobie tak rozleg�e terytoria, �e umo�liwi�o regularne kontakty mi�dzy Wschodem a Zachodem. Stworzy�o zoroastryzm�� �ywotn� �wiatow� religi�, nie ograniczaj�c� si� ani do jednego ludu, ani kraju. Mo�e nie wiesz, jak silnie chrze�cija�ska wiara i obrz�dek s� zakorzenione w mitraizmie? Wierz mi, �e bardzo silnie. Nie m�wi�c ju� o judaizmie, kt�ry ty, Cyrus Wielki, uratujesz. Pami�tasz? Kiedy opanujesz Babilon, pozwolisz wr�ci� do ojczyzny �ydom, kt�rzy zachowali narodow� to�samo��. Gdyby nie ty, zostaliby wch�oni�ci, rozp�yn�liby si� w morzu obcych, tak jak dziesi�� innych plemion Izraela. Imperium perskie nawet w okresie schy�ku by�o �r�d�em cywilizacji. Na czym bowiem polega�a wi�kszo�� podboj�w Aleksandra Wielkiego, je�li nie na opanowaniu terytori�w, kt�re przedtem nale�a�y do Persji? Dzi�ki temu hellenizm rozprzestrzeni� si� na ca�y znany �wiat! Powsta�y te� pa�stwa b�d�ce spadkobiercami imperium perskiego: Pont, Partia, Persja Firdausiego, Omara[5] i Hafiza[6], Iran, kt�ry znamy, i Iran z przysz�o�ci znacznie odleglejszej ni� dwudziesty wiek�

Everard odwr�ci� si� na pi�cie.

� Je�li odejdziesz�� powiedzia��� mog� sobie wyobrazi�, �e za trzy tysi�ce lat ludzie nadal b�d� budowa� zikkuraty[7], wr�y� z wn�trzno�ci zwierz�t i przemierza� puszcze Europy�� Europy, kt�ra nie odkry�a Ameryki.

Denison zgarbi� si�.

� Taak�� odpar�.�� Tak te� my�la�em.

Przez jaki� czas chodzi� tam i z powrotem po tarasie, a jego twarz zdawa�a si� starze� z minuty na minut�.

� Jeszcze trzyna�cie lat�� mrukn��, tak �e mo�na by�o pomy�le�, i� zwraca si� tylko do siebie.�� Za trzyna�cie lat zgin� w bitwie z koczownikami. Nie wiem dok�adnie, jak to si� stanie, ale tak czy owak to mnie czeka. Przecie� okoliczno�ci zmusi�y mnie do dokonania tego, co ju�, chc�c nie chc�c, dokona�em� Wiem, �e m�j syn Kambyzes, mimo moich wysi�k�w, by go dobrze wychowa�, oka�e si� nieudolnym osobnikiem i w dodatku sadyst� i �e trzeba b�dzie Dariusza, aby uratowa� imperium. Ach, Bo�e!�� Zas�oni� twarz szerokim r�kawem.�� Wybacz mi. Gardz� lud�mi, kt�rzy rozczulaj� si� nad sob�, ale to silniejsze ode mnie.

Everard usiad�, odwracaj�c wzrok, s�ysza� jednak g�o�ny, urywany oddech Denisona.

Wreszcie Wielki Kr�l nape�ni� winem dwa kielichy, usiad� na �awce obok niego i stwierdzi� sucho:

� Przepraszam. Ze mn� ju� wszystko w porz�dku. Jeszcze nie skapitulowa�em.

� Mog� przekaza� twoj� spraw� do kwatery g��wnej�� rzek� Everard nieco ironicznie.

Denison zawt�rowa� mu:

� Pi�kne dzi�ki, przyjacielu. Doskonale pami�tam ich pogl�dy. �aden z nas nie jest naprawd� niezast�piony. Zabroni� podr�owa� do epoki Cyrusa, �ebym nie uleg� pokusie, i przy�l� mi uprzejme pismo. Przypomn� mi, �e jestem w�adc� absolutnym cywilizowanego ludu i �e posiadam wielk� liczb� pa�ac�w, niewolnik�w, winnic, artyst�w i teren�w �owieckich. Na co mia�bym si� uskar�a�? Nie, Manse, to sprawa, kt�r� musimy za�atwi� sami.

Everard zacisn�� palce d�oni tak mocno, �e paznokcie wpi�y si� w jego cia�o.

� Czy zdajesz sobie spraw�, w jak trudnym stawiasz mnie po�o�eniu, Keith?

� Prosz� ci� tylko, �eby� si� zastanowi� nad tym problemem; i, na przekl�tego Arymana, zrobisz to!

Zn�w silne palce Wielkiego Kr�la zacisn�y si� jak c�gi na ramieniu Everarda. Zdobywca Wschodu wyda� podniesionym g�osem jaki� rozkaz. �Dawniej Keith nigdy nie u�y�by takiego tonu��� pomy�la� Manse, dr��c z gniewu. �Je�eli nie wr�cisz i Cynthia zostanie przekonana, �e nigdy do tego nie dojdzie, b�dzie mog�a do ciebie przyby�, Keith. Jeszcze jedna cudzoziemka w kr�lewskim haremie w niczym nie zmieni historii. Je�li jednak z�o�� raport w kwaterze g��wnej przed spotkaniem z Cynthia i zasygnalizuj�, �e tego problemu nie mo�na rozwi�za�, co jest najszczersz� prawd�� Patrol zaka�e podr�y do epoki Cyrusa i nigdy jej nie zobaczysz�.

� Rozwa�y�em to wszystko�� podj�� spokojniejszym tonem Denison.�� R�wnie dobrze, jak ty, znam wszystkie implikacje mojej sytuacji. Gdybym pokaza� ci jaskini�, w kt�rej przez kilka godzin znajdowa� si� m�j chronocykl, m�g�by� si� zmaterializowa� w tej samej chwili, gdy si� tam pojawi�em, i mnie ostrzec.

� Nie, w �adnym wypadku�� odparowa� Everard�� i to z dw�ch powod�w. Po pierwsze dlatego, �e zabraniaj� tego nasze przepisy. W innych okoliczno�ciach nasze w�adze zrobi�yby wyj�tek. Jest jednak i drugi pow�d: ty jeste� Cyrusem. Patrol nie po�wi�ci ca�ej przysz�o�ci dla uratowania jednego m�czyzny.

�Czy zrobi�bym to dla jednej kobiety? Nie wiem. Mam nadziej�, �e nie� Cynthia nie musi pozna� wszystkich fakt�w i lepiej by dla niej by�o, gdyby jej nie wtajemniczono. Jako samodzielny agent m�g�bym za��da�, �eby zatajono prawd� przed ni�szymi rang� oficerami Patrolu. Powiedzia�bym jej tylko, �e Keith umar� w okoliczno�ciach, kt�re zmusi�y nas do zamkni�cia tej epoki dla ruchu w czasie. Na pewno b�dzie cierpia�a, lecz jest zbyt zr�wnowa�ona, �eby nosi� �a�ob� oczywi�cie, by�oby to �wi�stwo wobec niego� ale czy nie wy�wiadczy�bym jej przys�ugi, nie godz�c si�, aby przyby�a do �rodowiska, gdzie b�dzie musia�a dzieli� si� ukochanym m�czyzn� z przynajmniej tuzinem ksi�niczek, kt�re Cyrus po�lubi� ze wzgl�du na racj� stanu? Czy nie by�oby dla niej lepiej, gdyby z nim zerwa�a i rozpocz�a �ycie od nowa, pozostaj�c przy tym w�r�d swoich?�

� No tak�� burkn�� Denison.�� Wspomnia�em o tej mo�liwo�ci tylko po to, �eby j� wykluczy�. Przecie� musi istnie� jaki� inny spos�b. Pos�uchaj mnie, Manse. Przed szesnastu laty powsta�a sytuacja, z kt�rej wynik�o to wszystko, a nie by�a ona rezultatem ludzkiego kaprysu, lecz logiki wydarze�. A gdybym si� nie zjawi�? Czy Harpagos nie znalaz�by innego fa�szywego Cyrusa? Prawdziwa to�samo�� kr�la Persji si� nie liczy. Inny Cyrus na co dzie� zachowywa�by si� inaczej. To naturalne. Je�li jednak nie by�by kretynem czy maniakiem, lecz przeci�tnie zdolnym i uczciwym cz�owiekiem�� a musisz przyzna�, �e tak jest w moim przypadku�� jego kariera w og�lnych zarysach nie r�ni�aby si� od mojej. Nast�pi�yby te same wydarzenia, kt�re opisano w dzie�ach historycznych. Wiesz r�wnie dobrze jak ja, �e poza kilkoma krytycznymi punktami czas zawsze powraca do swojego pierwotnego kszta�tu. W miar� up�ywu dni i lat niewielkie r�nice zacieraj� si�. To jest negatywne sprz�enie zwrotne. Tylko w kluczowych momentach mo�e wyst�pi� pozytywne sprz�enie zwrotne, kt�rego rezultaty mno�� si� w czasie, zamiast zanika�. Dobrze o tym wiesz!

� Oczywi�cie�� odpar� Everard�� ale s�dz�c na podstawie tego, co mi powiedzia�e�, uwa�am, �e twoje pojawienie si� w tamtej jaskini by�o w�a�nie wydarzeniem prze�omowym. To dzi�ki niemu Harpagosowi przyszed� do g�owy taki, a nie inny plan. Gdyby nie to� �atwo mog� sobie wyobrazi� schy�ek, p�niej za� rozpad imperium medyjskiego. Mo�e pad�oby �upem Lidyjczyk�w lub Turan�w, poniewa� Persowie nie mieliby odpowiedniego przyw�dcy, kt�rego w�adza opiera�aby si� na prawie boskim� Nie, nie zbli�y�bym si� do tej krytycznej chwili w grocie bez pozwolenia Danellianina.

Denison spojrza� na niego ponad uniesionym kielichem i powoli opu�ci� naczynie, nie odrywaj�c oczu od Everarda. Jego rysy st�a�y. Wreszcie powiedzia� bardzo �agodnie:

� Nie chcesz, �ebym wr�ci�, prawda?

Manse zerwa� si� z �awki. Kielich wypad� mu z r�ki i z brz�kiem potoczy� si� po pod�odze; wino wyla�o si� z niego jak krew.

� Zamknij si�!�� wrzasn��. Denison skin�� g�ow� i rzek�:

� Jestem kr�lem. Wystarczy, �ebym skin�� ma�ym palcem, a moi gwardzi�ci por�bi� ci� na kawa�ki.

� Dziwny spos�b na przekonanie mnie, �ebym ci pom�g�!�� warkn�� Everard.

Denison siedzia� przez jaki� czas nieruchomo. W ko�cu powiedzia�:

� Wybacz mi, Manse. Nie mo�esz sobie wyobrazi�, jaki to szok� och, tak, tak, to nie by�o takie z�e �ycie. Znacznie bardziej malownicze ni� wi�kszo�ci ludzi i wydaje mi si�, �e niby-bosko�� nie pozostaje bez wp�ywu na cz�owieka. Przypuszczam, �e w�a�nie dlatego za trzyna�cie lat wyrusz� przeciw Scytom. Nie b�d� m�g� post�pi� inaczej, czuj�c na sobie spojrzenia tych wszystkich m�odych lw�w. Do diab�a, my�l� nawet, �e gra by�a warta �wieczki.

Na jego ustach zaigra� lekki u�miech.

� Niekt�re z moich dziewczyn by�y nadzwyczajne. No i mam jeszcze Kassadane. Uczyni�em j� g��wn� �on�, poniewa� przypomina mi nieco Cynthi�. Po tylu latach trudno to okre�li�, ale dwudziesty wiek wydaje mi si� nierealny. Jeden dobry ko� sprawia wi�cej rado�ci ni� sportowy samoch�d� W dodatku wiem, �e moja praca tutaj co� znaczy, a tylko niewielu ludzi los obdarzy� tak� pewno�ci�� Taak. Przepraszam, �e si� unios�em. Wiem, �e pom�g�by� mi, gdyby� si� odwa�y�. Poniewa� tak nie jest, a ja nie �ywi� do ciebie urazy, nie musisz si� o mnie martwi�.

� Przesta�!�� j�kn�� Everard.

Mia� wra�enie, �e jego m�zg wype�niaj� ko�a z�bate, obracaj�ce si� w pr�ni. Na suficie zobaczy� malowid�o przedstawiaj�ce m�odzie�ca zabijaj�cego byka. Byk by� zarazem s�o�cem i cz�owiekiem. Za kolumnami i zas�on� z winoro�li kroczyli tam i z powrotem gwardzi�ci w kolczugach, z napi�tymi �ukami w d�oniach; ich twarze sprawia�y wra�enie wyrze�bionych w drewnie. W oddali dostrzeg� skrzyd�o pa�acu, w kt�rym mie�ci� si� harem, gdzie sto, a mo�e tysi�c m�odych kobiet uwa�a�o si� za szcz�liwe, gdy� mog�y czeka� na mo�liwo�� zaspokojenia kr�lewskiej ��dzy. Za murami miasta falowa�y �any dojrza�ego zbo�a. (�e�cy w�a�nie sk�adali ofiary Matce�� Ziemi, kt�ra by�a uznawana za b�stwo od niepami�tnych czas�w, kiedy na te ziemie przybyli Aryjczycy). Na horyzoncie majaczy�y g�ry, w kt�rych �y�y wilki, lwy, dziki i demony.

To wszystko by�o zbyt obce. Everard przeceni� swoj� zdolno�� akomodacji w obcym �rodowisku. Nagle zapragn�� tylko jednego�� uciec, ukry� si�, wr�ci� do swojej epoki i zapomnie� o wszystkim�

� Zapytam koleg�w o radꠗ powiedzia� ostro�nie.�� Badaj�c szczeg�owo ca�e �rodowisko, mo�emy natrafi� na punkt zwrotny, ale brak mi kwalifikacji, �eby okre�li� to na w�asn� r�k�, Keith. Je�li chcesz, wr�c� w przysz�o�� i zasi�gn� rady. Je�eli znajdziemy rozwi�zanie, wr�c� jeszcze tej nocy.

� Gdzie jest tw�j chronocykl?

Manse machn�� r�k� i odpar� wymijaj�co:

� Tam, na wzg�rzach.

Denison pog�adzi� brod�.

� Nie powiesz mi nic wi�cej, co? W gruncie rzeczy masz racj�. Nie jestem pewien, czy bym sobie zaufa�, gdybym wiedzia�, gdzie jest pojazd czasu.

� Nie o to mi chodzi�o!�� zawo�a� Everard.

� Och, to niewa�ne. Nie pobijemy si� o to�� westchn�� Denison.�� Niech tak b�dzie: jed� do domu i zobacz, co si� da zrobi�. Czy chcesz eskort�?

� Wola�bym nie. Czy to konieczne?

� Nie. W tej epoce jest bezpieczniej ni� w Central Parku.

� To niewiele znaczy.�� Everard wyci�gn�� r�k�.�� Rozka�, �eby zwr�cono mi konia. Nie chcia�bym go straci�: to zwierz� specjalnie wytresowane do podr�y w czasie.�� Spojrza� w oczy Keitha.�� Wr�c� bez wzgl�du na to, jaka zapadnie decyzja.

� Wiem, Manse�� odpar� Denison.

Wyszli razem i zado��uczynili wymaganiom dworskiej etykiety, zawiadamiaj�c gwardzist�w i od�wiernych. Denison pokaza� Everardowi komnat�, w kt�rej zamierza� czeka� na niego co noc przez najbli�szy tydzie�. Wreszcie Manse poca�owa� stopy Wielkiego Kr�la. Kiedy ten si� oddali�, Everard wskoczy� na konia i powoli wyjecha� za wrota pa�acu.

Czu� pustk� w sercu. Naprawd� nie m�g� nic zrobi�.

A przecie� obieca� Keithowi, �e wr�ci i zawiadomi go o decyzji.

Pod koniec dnia znalaz� si� w�r�d wzg�rz, k�usuj�c w ponurym cieniu wielkich cedr�w. Woko�o szemra�y strumyki, a boczna droga, w kt�r� skr�ci�, zmieni�a si� w strom� i kr�t� �cie�k�. W tej epoce, mimo wyja�owienia gleby, w Persji wci�� jeszcze ros�y takie lasy.

Jego zm�czony koi� ci�ko st�pa�. Powinien znale�� jak�� pastersk� chat� i poprosi� o go�cin�, chocia�by po to, �eby da� odpocz�� biednemu zwierz�ciu. Nie chcia� jednak tego zrobi�. Podczas pe�ni ksi�yca b�dzie m�g� dotrze� do miejsca, gdzie ukry� chronocykl, przed wschodem s�o�ca, nawet gdyby musia� w�drowa� pieszo. W ka�dym razie na pewno nie zmru�y oka tej nocy�

Widok polany poro�ni�tej traw� i otoczonej krzakami oblepionymi jagodami zach�ci� go do odpoczynku. W sakwach przy siodle mia� �ywno�� i buk�ak z winem, a po�ci� od �witu. Cmokn�� na konia i zawr�ci�. Co� przyku�o jego uwag�. Daleko na �cie�ce zauwa�y� powi�kszaj�cy si� z minuty na minut� ob�ok kurzu. Odgad�, �e to kilku je�d�c�w p�dz�cych co ko� wyskoczy. Kr�lewscy wys�annicy? W tych stronach? Zaniepokojony w�o�y� he�m, zawiesi� tarcz� na ramieniu i sprawdzi�, czy mo�e �atwo wyj�� z pochwy sw�j kr�tki miecz. Na pewno je�d�cy min� go, pozdrawiaj�c �yczliwie, ale nigdy nic nie wiadomo.

Naliczy� ich o�miu. Dosiadali wspania�ych wierzchowc�w (ostatni prowadzi� luzaki), lecz zwierz�ta pada�y ze zm�czenia. Pot rysowa� arabeski na ich zakurzonych bokach, a grzywy lepi�y si� do szyj. Nieznajomi byli przyzwoicie ubrani w tradycyjne szerokie bia�e spodnie, kaftany, bury, p�aszcze i wysokie kapelusze bez skrzyde�. Nie wygl�dali na dworzan czy zawodowych �o�nierzy, ale i nie na bandyt�w. Ich uzbrojenie sk�ada�o si� z szabli, �uk�w i lass.

Nagle Everard rozpozna� siwobrodego starca jad�cego na czele: to by� Harpagos! Mimo i� si� �ciemnia�o, zauwa�y�, �e nawet w warunkach perskich cz�onkowie eskorty wezyra sprawiali wra�enie typ�w spod ciemnej gwiazdy.

� Oho ho�� powiedzia� p�g�osem.�� Mo�na rzec, �e zacz�y si� wakacje.

Wyt�y� umys�. Nie mia� czasu, �eby si� ba�. Musia� szybko my�le�. Harpagos zapu�ci� si� tak daleko tylko w jednym celu: �eby pojma� Greka Meandra. Oczywi�cie na pe�nym szpieg�w i gadu� dworze wezyr w ci�gu godziny dowiedzia� si�, �e kr�l rozmawia� z cudzoziemcem w obcym j�zyku jak r�wny z r�wnym i �e pozwoli� mu odjecha� na p�noc. Znacznie wi�cej czasu zabra�o chiliarsze wymy�lenie pretekstu do opuszczenia pa�acu, wezwanie stra�y przybocznej i rozpocz�cie polowania na Greka. Dlaczego? Poniewa� w�a�nie w tych stronach przed lary pojawi� si� �Cyrus� na tajemniczej rzeczy, kt�ra spodoba�a si� Harpagosowi. Starego Meda, kt�ry przecie� nie by� g�upcem, nigdy nie zwiod�a historyjka opowiedziana przez Keitha. Na pewno przypuszcza�, �e pr�dzej czy p�niej przyb�dzie inny mag z ojczyzny kr�la, a wtedy nie pozwoli r�wnie �atwo jak niegdy� sprz�tn�� sobie sprzed nosa spi�owego �konia�.

Everard nie traci� wi�cej czasu. Pogo� znajdowa�a si� w odleg�o�ci zaledwie pi�ciuset metr�w od niego. Dostrzeg� b�yszcz�ce oczy chiliarchy.

� Zatrzymaj si�!�� dobieg� go z ty�u znajomy g�os.�� Zatrzymaj si�, Greku!

Manse zmusi� swojego zm�czonego konia do k�usu. Cedry rzuca�y na niego d�ugie cienie.

� Zatrzymaj si� albo b�dziemy strzela� st�j!� strzelajcie! Nie �eby zabi�! Celujcie w konia!

Na skraju lasu Everard zsun�� si� z siod�a. Us�ysza� przeci�g�e �wisty i odg�osy uderze�. Jego ko� zar�a� bole�nie. Kiedy Manse si� odwr�ci�, nieszcz�sne zwierz� osun�o si� na kolana. Na Boga, kto� za to odpowie! By� jednak sam, a prze�ladowc�w�� o�miu. Rzuci� si� mi�dzy drzewa. Strza�a �wisn�a obok jego lewego ramienia i wbi�a si� w pie�.

Bieg�, kluczy�, niekiedy pada� na ziemi�. Czasami ni�sze ga��zie smaga�y go po twarzy. M�g�by lepiej wykorzysta� le�ne poszycie�� nauczy� si� kilku algonki�skich[8] sztuczek przydatnych dla zbiega�� ale przynajmniej mi�kka ziemia t�umi�a kroki. Straci� Pers�w z oczu. Pr�bowali dopa�� go konno, jad�c na wyczucie. Trzask �amanych ga��zi i odg�osy szamotaniny, kt�rym towarzyszy�y ohydne przekle�stwa, dowodzi�y, �e to im si� nie uda�o.

Lada moment mogli pojawi� si� pieszo. Everard nastawi� ucha. Cichy szmer wody�

Ruszy� w stron� niewidocznego potoku, pn�c si� na strome, usiane g�azami zbocze. Nie �ciga�y go zwyk�e mieszczuchy.

Przynajmniej niekt�rzy byli g�ralami potrafi�cymi znale�� nawet najmniej wyra�ne �lady jego st�p. Musia� wi�c ich zmyli�. Kiedy tego dokona, b�dzie m�g� si� ukry� i czeka� spokojnie, a� Harpagos wr�ci do pa�acu.

Nagle zasch�o mu w gardle. Us�ysza� za sob� rozkazy wydawane ostrym w�adczym tonem, ale nie rozumia� ich sensu. By� za daleko, a ponadto czu� w uszach mocne pulsowanie krwi.

Harpagos kaza� strzela� do kr�lewskiego go�cia. Nie zamierza� wi�c pozwoli�, �eby ten powiedzia� o napa�ci �Cyrusowi�. Plan by� jasny jak s�o�ce: schwyta� zbiega, podda� go torturom, �eby wskaza� kryj�wk� pojazdu i wyja�ni�, jak go obs�u�y�, a p�niej z nim sko�czy�. ��adna historia�� pomy�la� gor�czkowo Everard�� tak spartaczy�em t� robot�, �e mog�oby to zosta� opisane gwoli przestrogi w podr�czniku dla agent�w Patrolu. Punkt pierwszy: nie zadr�cza� si� my�lami o dziewczynie kochaj�cej innego m�czyzn� do tego stopnia, �eby zapomnie� o elementarnych �rodkach ostro�no�ci�.

Dotar� na skraj wysokiej skarpy, u kt�rej podn�a wi� si� strumyk. Persowie dojd� jego tropem do tego miejsca, a p�niej� rzut monet� rozstrzygnie, dok�d si� skieruje� �lizgaj�c si� po zimnym b�ocie, niezdarnie schodzi�. Lepiej p�j�� w g�r� strumienia: po pierwsze, znajdzie si� bli�ej chronocykla, a po drugie, Harpagos mo�e pomy�le�, �e uciekinier zawraca, �eby dotrze� do kr�la.

Kamienie kaleczy�y jego cierpn�ce w lodowatej wodzie stopy. Na brzegach strumienia r�s� g�sty nieprzebyty las. Wysoko na niebie szybowa� orze�. Robi�o si� coraz ch�odniej. Szcz�cie jednak nie ca�kiem opu�ci�o Everarda, gdy� strumyk wi� si� niczym oszala�y wa�. Manse szed� jego korytem, �lizgaj�c si� i potykaj�c, i szybko przesta� by� widoczny z miejsca, gdzie wszed� do wody. �Przejd� jeszcze kilometr albo dwa, a p�niej mo�e znajd� jak�� zwisaj�c� ga��� i wyjd� na brzeg, nie zostawiaj�c �lad�w�. Wolno mija�y minuty.

�Odzyskam pojazd, wr�c� do przysz�o�ci i poprosz� szef�w o pomoc. Dam g�ow�, �e mi jej nie udziela. Dlaczego nie mieliby po�wi�ci� jednego cz�owieka dla zapewnienia egzystencji sobie i tym, kt�rych maj� chroni�? Keith definitywnie wpad� i za trzyna�cie lat za�atwi� go barbarzy�cy. Ale wtedy Cynthia b�dzie jeszcze m�oda. Po trzynastu latach sp�dzonych na wygnaniu w tej obcej i strasznej epoce�� od pocz�tku wiedz�c, jak d�ugo po�yje jej m���� zostanie sama na dworze Kambyzesa, szale�ca i sadysty� Nie, nie powiem jej prawdy. Niech nie opuszcza dwudziestego wieku, niech s�dzi, �e Keith nie �yje. My�l�, �e Denison sam tak by post�pi�. Za rok lub dwa zn�w b�dzie szcz�liwa. M�g�bym jej w tym pom�c�.

Amerykanin zatrzyma� si�. Ska�y kaleczy�y mu �le chronione cienkimi podeszwami stopy; by� ca�y obola�y i s�ania� si� na nogach. Woda wyda�a mu si� zbyt ha�a�liwa. P�niej skr�ci� i ujrza� dw�ch Pers�w.

Brodzili w wodzie, id�c w d� strumienia. Tak bardzo chcieli go pojma�, �e z�amali religijne zasady zabraniaj�ce kalania wody. Dw�ch innych sz�o po obu stronach potoku, prze�lizguj�c si� mi�dzy drzewami. Jednym z tych ostatnich by� Harpagos. Wyci�gn�li z pochew d�ugie miecze.

� Zatrzymaj si�!�� zawo�a� chiliarcha.�� Zatrzymaj si�, Greku, i si� poddaj!

Everard znieruchomia�. Woda pluska�a wok� jego kostek. Id�cy w jego stron� Persowie wydawali mu si� nierealni; w g��bokim cieniu ich ciemne twarze by�y zamazane i widzia� tylko ich bia�e stroje i b�yszcz�ce miecze. Wstrz��ni�ty zrozumia�, �e doszli po jego �ladach do potoku, a potem, rozdzielili si�, aby przeszuka� tak g�rny, jak dolny odcinek. Id�c brzegiem, posuwali si� szybciej od niego. Niebawem odnale�li miejsce, dok�d w najlepszym razie m�g�by dotrze�, po czym zawr�cili. Szli teraz wolniej, pewni, �e im si� nie wymknie.

� We�cie go �ywcem!�� przypomnia� im Harpagos.�� Przetnijcie mu �ci�gna w kolanie, je�li b�dzie trzeba, ale we�cie go �ywcem.

Everard odwr�ci� si� w stron�, sk�d pad� rozkaz.

� Sam tego chcia�e�, �ajdaku!�� warkn�� po angielsku.

Dwaj �o�nierze, kt�rzy weszli do wody, wrzasn�li i zacz�li biec. Jeden potkn�� si� i upad� na twarz, drugi za� zjecha� na siedzeniu ze zbocza.

B�oto by�o �liskie i Everard wspiera� si� na tarczy, �eby utrzyma� r�wnowag� podczas wspinaczki. Harpagos spokojnie wyszed� mu na spotkanie. Kiedy Amerykanin znalaz� si� w zasi�gu jego miecza, chiliarcha zada� cios z g�ry. Everard odwr�ci� g�ow�; brzeszczot zad�wi�cza� na jego he�mie, odbi� si� od ochraniacza policzka i drasn�� go w prawe rami�, niezbyt g��boko. Manse poczu� tylko zwyk�e pieczenie, a p�niej by� zbyt zaaferowany, by cokolwiek odczuwa�.

Nie liczy� na zwyci�stwo. Zmusi ich, �eby go zabili, ale przedtem zap�ac� wysok� cen�. Znalaz�szy si� na poro�ni�tym traw� terenie, ledwie zd��y� przyj�� na tarcz� cios Harpagosa celuj�cego w oczy, a nast�pnie odbi� p�azem brzeszczot, kt�ry tym razem by� wymierzony w kolano. W pojedynku z hoplit� lekko zbrojny Azjata nie mia� �adnych szans, co zosta�o udowodnione dwa pokolenia p�niej. �Gdybym mia� teraz na sobie porz�dn� zbroj� i nagolenniki, m�g�bym pokona� ca�� czw�rk�!��� pomy�la� Everard, zr�cznie manewruj�c tarcz� nie tylko po to, by si� os�oni�, lecz tak�e �eby zmusi� przeciwnika do odwrotu; uparcie stara� si� w�lizn�� pod d�ugi miecz chiliarchy i zada� mu cios w brzuch.

Harpagos u�miechn�� si� pogardliwie pod nastroszonymi siwymi w�sami i odskoczy�. Chcia� zyska� na czasie i to mu si� uda�o. Trzech �o�nierzy wdrapa�o si� na brzeg i z krzykiem rzuci�o na rzekomego Meandra. Atakowali w rozproszeniu. Wspaniale walcz�c w pojedynk�, Persowie nigdy nie przyswoili sobie europejskiej dyscypliny, kt�rej im zabrak�o na polach Maratonu i Gaugameli. Jednak�e tocz�c nier�wny b�j z czterema wojownikami, Manse nie mia� �adnych szans.

Opar� si� plecami o drzewo. Pierwszy przeciwnik rzuci� si� na niego i jego miecz zad�wi�cza� na pod�u�nej greckiej tarczy. Brzeszczot miecza Everarda wyskoczy� do przodu i zag��bi� si� w ciele Persa. Poczuwszy mi�kki, ale mimo wszystko wyra�ny op�r Amerykanin, kt�ry stoczy� ju� niejedn� walk�, wyci�gn�� ostrze z rany i szybko odst�pi� na bok. �miertelnie ranny wojownik z j�kiem osun�� si� na ziemi�. Powoli wycieka�o ze� �ycie. Zrozumiawszy, �e umiera, zwr�ci� twarz ku niebu.

Jego towarzysze otoczyli Manse�a. Zwisaj�ce nisko ga��zie uniemo�liwia�y im u�ycie lass, wi�c zdecydowali si� na bezpo�rednie starcie. Uderzeniem tarczy Everard odtr�ci� brzeszczot miecza atakuj�cego go z lewej strony Persa, ods�aniaj�c przy tym sw�j prawy bok. �wiadomie podj�� to ryzyko, bo Harpagos poleci� swoim ludziom wzi�� go �ywcem. Drugi stra�nik zamachn�� si� mieczem, mierz�c w kostki uciekiniera, kt�ry podskoczy� i ostrze ze �wistem przemkn�o pod jego z��czonymi stopami. Napastnik z lewej ponownie zaatakowa�. Manse poczu� mocne uderzenie i zobaczy�, �e perski miecz zag��bi� si� w jego �ydce. Odskoczy� do ty�u. Promie� zachodz�cego s�o�ca przedar� si� przez g�stwin�, o�wietlaj�c krew, kt�ra niesamowicie zal�ni�a. Zraniona noga ugi�a si� pod �Meandrem�.

� Tak, tak!�� wo�a� Harpagos stoj�cy jakie� trzy metry dalej.�� R�bcie go!

Manse warkn�� znad kraw�dzi tarczy:

� Wasz dow�dca to szakal, kt�ry nie odwa�y�by si� zrobi� tego sam po tym, jak uciek� przede mn�, chowaj�c ogon pod siebie!

To by�o dobrze obliczone. Ataki na chwil� usta�y i Manse, zataczaj�c si�, post�pi� krok naprz�d.

� Je�li wy, Persowie, koniecznie musicie by� psami �a�cuchowymi jakiego� Meda�� podj���� to przynajmniej wybierzcie sobie cz�owieka honoru, a nie tch�rza, kt�ry zdradzi� kr�la i teraz ucieka przed samotnym Grekiem.

Nawet w kraju le��cym tak daleko na zachodzie i w tak odleg�ej epoce �aden Azjata nie m�g� pu�ci� p�azem takiej obelgi. Harpagos wcale nie by� tch�rzem; Everard doskonale wiedzia�, �e jego oskar�enia s� bezpodstawne. Chiliarcha zakl�� w�ciekle i zaatakowa�. Amerykanin dostrzeg� oszala�e oczy osadzone w chudej twarzy z krogulczym nosem. Chwiej�c si� na nogach, stawi� czo�o wezyrowi. Pozostali Persowie wahali si� sekund� za d�ugo. Everard i Harpagos starli si�. Szabla Meda spad�a na grecki he�m, ze�lizn�a si� po tarczy i wbi�a w nog� �Meandra�. Lu�na bia�a tunika zafalowa�a przed oczami Manse�a, kt�ry pochyli� si� i pchn�� mieczem z ca�ej si�y.

Wyci�gn�� miecz z, dobrze znanym zawodowcom, okrutnym skr�tem, kt�ry zamienia� ka�d� ran� w �mierteln�, odwr�ci� si� na prawej pi�cie i wychwyci� cios tarcz�. Przez chwil� zaciekle walczy� z kolejnym napastnikiem. K�tem oka dostrzeg�, �e pozostali �o�nierze zataczaj� kr�g, chc�c go zaj�� od ty�u. �No c󿠗 pomy�la� dziwnie oboj�tnie�� przynajmniej zabi�em jedynego cz�owieka, kt�ry m�g� by� niebezpieczny dla Cynthii��

� Przesta�cie! Opu��cie broi�!

Wo�anie by�o cichsze ni� szmer strumienia, ale atakuj�cy wojownicy zatrzymali si� i opu�cili miecze; nawet konaj�cy Pers przesta� wpatrywa� si� w niebo.

Harpagos usiad� z trudem w ka�u�y krwi. Jego twarz zszarza�a.

� Nie� zaczekajcie�� szepn��.�� To nie przypadek. Mitra nie pozwoli�by mi zgin��, gdyby�

Przywo�a� swojego niedawnego przeciwnika dziwnie wielkopa�skim gestem. Everard opu�ci� miecz, kulej�c zbli�y� si� do wezyra i ukl�kn�� obok niego. Harpagos osun�� mu si� w ramiona.

� Przybywasz z ojczyzny kr�la�� powiedzia� chrapliwie.�� Nie zaprzeczaj. Wiedz jednak, �e� Aurwagausz, syn Chszajawarsza� nie jest zdrajc�.�� Zesztywnia�, jak gdyby kaza� �mierci czeka� na jego pozwolenie.�� Nigdy nie w�tpi�em, �e przybycie kr�la mia�o zwi�zek z jakimi� mocami, cho� do dzi� nie wiem, czy by�y one dobre, czy z�e. Pos�u�y�em si� nimi, tak jak pos�u�y�em si� kr�lem, lecz nie dla w�asnych cel�w, tylko dlatego, �e m�j dawny w�adca, Astiages, potrzebowa� jakiego�� jakiego� Cyrusa. Inaczej wojna domowa rozdar�aby ca�e kr�lestwo. P�niej z powodu okrucie�stwa Astiagesa poczu�em si� zwolniony z przysi�gi. Nadal jednak by�em Medem i zrozumia�em, �e Cyrus jest jedyn� nadziej�� Medii. Jest dobrym kr�lem tak�e dla nas� W jego pa�stwie cieszymy si� niemal takim samym powa�aniem jak Persowie. Czy to rozumiesz, przybyszu z ojczyzny kr�la?�� Chiliarcha stara� si� skierowa� swoje zm�tnia�e �renice na Everarda, lecz ju� ich nie kontrolowa�.�� Chcia�em ci� schwyta� wydoby� z ciebie wiadomo�ci o twoim wozie i jego obs�udze, a potem zabi� tak, ale nie dla siebie, dla dobra kr�lestwa. Obawia�em si�, �e zabierzesz kr�la do jego ojczyzny. Wiem, �e bardzo tego pragn��. Co wtedy by si� z nami sta�o? B�d� lito�ciwy, bo mo�e pewnego dnia i ty b�dziesz b�aga� o lito��.

� B�dꠗ odpar� Everard.�� Kr�l zostanie.

� To dobrze�� westchn�� Harpagos.�� Wierz�, �e m�wisz prawd� nie �miem w�tpi� w twoje s�owa. Powiedz mi: czy odpokutowa�em za zbrodni� pope�nion� z rozkazu mojego dawnego w�adcy? O ty, kt�ry jeste� kr�lewskim ziomkiem, powiedz mi, czy odpokutowa�em za porzucenie bezbronnego dziecka w g�rach? Przecie� �mier� tego ksi�cia� omal nie doprowadzi�a do katastrofy� ale znalaz�em innego Cyrusa i uratowa�em nas wszystkich! Czy odpokutowa�em?

� Tak, zosta�o ci to wybaczone�� odpowiedzia� Everard, zastanawiaj�c si�, ile warte jest rozgrzeszenie, kt�rego udzieli�.

Harpagos zamkn�� oczy.

� Wi�c zostaw mnie!�� powiedzia� g�osem, w kt�rym pobrzmiewa�o tylko echo dawnego w�adczego tonu.

Amerykanin po�o�y� go na ziemi i oddali� si� kulej�c. Dwaj Persowie ukl�kli obok swojego pana, �eby odprawi� konieczne obrz�dki. Konaj�cy zn�w zaj�� si� kontemplacj� nieba.

Manse usiad� pod drzewem, oderwa� od p�aszcza pas materia�u i zabanda�owa� nim rany. Niepokoi�a go zraniona noga. Powinien jak najszybciej dotrze� do chronocykla, a na pewno nie b�dzie to przyjemny spacer. Za kilka godzin poczuje si� jak nowo narodzony, gdy� lekarz Patrolu zastosuje nieznan� w XX wieku terapi�. Uda si� do biura w do�� odleg�ym �rodowisku, poniewa� w macierzystej epoce musia�by odpowiedzie� na zbyt wiele pyta�. Nie m�g� sobie na to pozwoli�. Gdyby szefowie poznali jego zamiary, prawdopodobnie postawiliby veto.

Znalaz� rozwi�zanie. Nie nast�pi�o to dzi�ki niespodziewanemu ol�nieniu, lecz w wyniku �mudnego ods�oni�cia wiedzy, kt�ra by� mo�e od dawna znajdowa�a si� pod powierzchni� jego �wiadomo�ci. Opar� si� o pie�, usi�uj�c z�apa� oddech.

Przyszli pozostali �o�nierze Harpagosa i dowiedzieli si�, co zasz�o. Udawali, �e nie dostrzegaj� Everarda, ale obrzucali go ukradkowymi spojrzeniami, w kt�rych przera�enie miesza�o si� z dum�, i dyskretnie kre�lili znaki chroni�ce przed z�em. Zanie�li do lasu cia�o swojego pana i konaj�cego towarzysza. Mrok zg�stnia�. Gdzie� w oddali zahuka�a sowa.

Wielki Kr�l usiad� na �o�u. Za zas�onami rozleg� si� jaki� d�wi�k. Kr�lowa Kassadane poruszy�a si� w mroku; smuk�a d�o� dotkn�a jego twarzy.

� Co si� dzieje, s�o�ce mojego nieba?�� zapyta�a.

� Nie wiem�� odpar� kr�l. Namaca� miecz, kt�ry zawsze trzyma� pod poduszk�.�� Nic.

Niewidoczna r�ka przesun�a si� na pier� monarchy.

� Tak, co� jest�� szepn�a nagle wstrz��ni�ta Kassadane.�� Co� powa�nego. Twoje serce wali jak m�ot.

� Zosta� tutaj.

Cyrus prze�lizn�� si� mi�dzy zas�onami. Ksi�ycowa po�wiata wpada�a przez �ukowate okno do wn�trza komnaty. Prawie o�lepia�a, odbijaj�c si� w br�zowym zwierciadle. Zimne nocne powietrze owia�o nagie cia�o monarchy.

Dostrzeg� w mroku na tle granatowego nieba cie�, unosz�cy si� w powietrzu spory przedmiot, kt�ry po chwili bezszelestnie wyl�dowa� na trawniku przed pa�acem. Chronocyklista przesta� manipulowa� regulatorami i guzikami na tablicy rozdzielczej i zeskoczy� na ziemi�. By� to muskularny m�czyzna w greckiej tunice i b�yszcz�cym he�mie.

� Keith!�� szepn�� przybysz.

� Manse!�� Denison zrobi� krok do przodu i stan�� w �wietle ksi�yca.�� Wr�ci�e�!

� Nie masz mi nic wi�cej do powiedzenia?�� prychn�� ironicznie Everard.�� Czy kto� nas us�yszy? Nie s�dz�, �eby mnie zauwa�ono. Zmaterializowa�em si� tu� nad dachem i powoli poszybowa�em w d�.

� Za drzwiami s� gwardzi�ci�� odrzek� Denison.�� Ale nie wejd�, chyba �e uderz� w ten gong albo zawo�am.

� Doskonale. Ubierz si�.

Denison upu�ci� miecz i sta� przez chwil� w os�upieniu. Wreszcie szepn�� z niedowierzaniem:

� Znalaz�e� wyj�cie?

� By� mo�e��� Everard odwr�ci� wzrok i zab�bni� palcami na tablicy rozdzielczej chronocykla.�� By� mo�e� Pos�uchaj, Keith�� powiedzia� w ko�cu.�� Mam pewien plan, kt�ry mo�e si� uda� albo nie. Potrzebuj� twojej pomocy i lojalnej wsp�pracy. Je�li si� nam powiedzie, biuro zaakceptuje fakt dokonany i nie zareaguje na z�amanie przepis�w. Je�li jednak ten pomys� nie wypali, b�dziesz musia� wr�ci� do tej samej nocy i prze�y� reszt� �ycia jako Cyrus. Czy czujesz si� na si�ach?

Denison zadr�a�, nie tylko od nocnego ch�odu.

� S�dz�, �e tak�� odrzek� bardzo cicho.

� Jestem od ciebie silniejszy�� ci�gn�� szorstko Everard�� i tylko ja b�d� mia� bro�. Je�li b�dzie trzeba, przyprowadz� ci� tu si��. Nie zmuszaj mnie do tego.

Keith g��boko westchn��.

� Nie b�d�.

� Miejmy nadziej�, �e norny[9] b�d� nam pomaga�. W�� co� na siebie. Wyt�umacz� ci wszystko po drodze. Po�egnaj si� z t� epok�, bo je�li wcielimy plan w �ycie, ani ty, ani nikt inny wi�cej jej nie zobaczy.

� Co chcesz przez to powiedzie�?�� zapyta�.

� Spr�bujemy na nowo napisa� historiꠗ odpar� Manse.�� A mo�e odtworzy� j� tak�, jak� by�a na pocz�tku? Dok�adnie nie wiem. No, pospiesz si�!

� Ale�

� Szybko, stary, szybko� Czy zdajesz sobie spraw�, �e wr�ci�em do tego samego dnia, w kt�rym ci� opu�ci�em, �e w�a�nie w tej chwili wlok� si� przez g�ry z otwart� ran� na nodze tylko dlatego, �eby� mia� dodatkowy czas? Ruszaj si�!

Denison podj�� jak�� decyzj�. Jego twarz by�a niewidoczna w mroku, lecz powiedzia� bardzo cicho i wyra�nie:

� Musz� si� z kim� po�egna�.

� Co takiego?

� Chc� si� po�egna� z Kassadane. Na Boga, przecie� by�a tutaj moj� �on� przez czterna�cie lat! Urodzi�a mi troje dzieci, dwukrotnie wyleczy�a z gor�czki i ponad sto razy dodawa�a mi otuchy, gdy wpada�em w rozpacz. Pewnego dnia, kiedy Medowie podeszli pod nasze mury, stan�a na czele kobiet Pasargade, kt�re si� do nas przy��czy�y, i zwyci�yli�my� Daj mi pi�� minut, Manse.

� No dobrze� dobrze� r�b, co chcesz, ale up�ynie ponad pi�� minut, zanim eunuch odnajdzie j� w haremie i�

� Ona jest tutaj.

Denison znikn�� za zas�onami �o�a.

Everard os�upia�. �Spodziewa�e� si�, �e przyb�d� dzi� w nocy�� pomy�la��� i mia�e� nadziej�, �e b�d� m�g� ci� zabra� do Cynthii. Dlatego pos�a�e� po Kassadane?�

Zacisn�� palce na r�koje�ci miecza tak mocno, �e go zabola�y, i zbeszta� siebie w duchu: �Och, zamknij si�, ty n�dzny purytaninie�.

Denison wkr�tce wr�ci�. Bez s�owa ubra� si� i zaj�� miejsce na tylnym siode�ku chronocykla. Everard usiad� przed tablic� rozdzielcz�. W jednej chwili komnata znikn�a i dwaj m�czy�ni znale�li si� wysoko w g�rze, ponad zalanymi ksi�ycowym blaskiem wzg�rzami. Odnalaz� ich tam zimny porywisty wiatr.

� Teraz do Ekbatany�� o�wiadczy� Everard.

Zapali� ma�� lampk� na tablicy rozdzielczej i zacz�� manipulowa� guzikami zgodnie z zapisanymi w notesie wsp�rz�dnymi.

� Ek� och! Chcesz powiedzie� do Hammatanu, dawnej stolicy Medii?�� powiedzia� zdziwiony�� Denison.�� Przecie� teraz to tylko letnia rezydencja.

� M�wi� o Ekbatanie sprzed trzydziestu sze�ciu lat�� wyja�ni� Manse.

� Co?

� Wszyscy historycy s� przekonani, �e opowie�� o dzieci�stwie Cyrusa przekazana przez Herodota i zachowana w tradycji perskiej, to tylko legenda. Mo�e od pocz�tku mieli racj�? Mo�e twoje przygody wynik�y za spraw� jednego z niewielkich zaburze� w czasoprzestrzeni, kt�re Patrol stara si� wyeliminowa�?

� Rozumiem�� powiedzia� powoli Denison.

� Przypuszczam, �e jako wasal Astiagesa cz�sto bywa�e� na jego dworze. B�dziesz przewodnikiem. Chc� osobi�cie spotka� si� z t� star� kanali�, najch�tniej w nocy i bez �wiadk�w.

� Szesna�cie lat to bardzo du�o�� odpar� Denison.

� I co z tego?

� Je�li chcesz zmieni� histori�, dlaczego interweniujesz w�a�nie wtedy? Lepiej zabierz mnie do drugiego roku moich rz�d�w, kiedy dobrze zna�em Ekbatan�

� Przykro mi, ale nie. Nie odwa�� si� tego zrobi�. Jeden B�g wie, jakie mog�yby by� konsekwencje p�tli wt�rnej w liniach wszech�wiata! Nawet gdyby�my si� z tego wypl�tali, Patrol wys�a�by nas obu na planet� kam�, �eby nas oduczy� takiego ryzykanctwa.

� No� tak, w gruncie rzeczy masz racj�.

� Poza tym nie masz sk�onno�ci samob�jczych. Czy naprawd� chcia�by�, �eby twoja obecna osobowo�� nigdy nie zaistnia�a? Zastan�w si� chwil� nad tym, co to wszystko mog�oby oznacza�.

Kiedy Everard ustawi� ostatni przycisk, Keith wzdrygn�� si�.

� Na Mitr�, masz racj�! Nie m�wmy ju� o tym!

� Wi�c ruszajmy.

Manse wcisn�� g��wny guzik.

Szybowali nad otoczonym obronnymi murami miastem, kt�re le�a�o po�rodku nieznanej r�wniny. Chocia� i ta noc by�a ksi�ycowa, Everard widzia� tylko bez�adne nagromadzenie ciemnych kszta�t�w. Si�gn�� do baga�nika.

� W�o�ymy te kostiumy�� powiedzia�.�� Ch�opcy z biura �rodkowego Mohend�o-Daro[10] zrobili je na moje zam�wienie. Cz�sto musz� tam u�ywa� takiego przebrania.

Pojazd ze �wistem skierowa� si� ku ziemi. Denison wskaza� na majacz�c� w mroku bry��.

� To jest pa�ac kr�lewski. Sypialnia znajduje si� na g�rze, w lewym skrzydle�

Masywna budowla nie by�a tak elegancka jak perski pa�ac w Pasargade. Everard dostrzeg� przelotnie par� skrzydlatych byk�w, kt�rych kult Medowie przej�li od Asyryjczyk�w, o�wietlonych teraz przez ksi�yc. Zobaczywszy, �e okna s� za w�skie, zakl�� i zawr�ci� w stron� najbli�szych drzwi. Dwaj konni gwardzi�ci krzykn�li ze strachu na widok tego, co spada�o z nieba. Ich wierzchowce stan�y d�ba, zrzucaj�c je�d�c�w na ziemi�. Chronocykl Everarda roztrzaska� drzwi. Jeszcze jeden cud nie zmieni historii, zw�aszcza w epoce, w kt�rej wierzono w cuda z r�wnym zapa�em, jak w czasach Everarda w witaminy w tabletkach�� i mo�e nie bez racji.

Korytarz by� o�wietlony. Na widok �lataj�cego wozu� gwardzi�ci i niewolnicy wrzasn�li z przera�enia, a kiedy chronocykl dotar� do kr�lewskich komnat, Manse uderzy� r�koje�ci� miecza w drzwi.

� Twoja kolej, Keith�� powiedzia�.�� Znasz dobrze dialekt medyjski.

� Otw�rz, Astiagesie!�� rykn�� Denison.�� Otw�rz wys�annikom Ahura-Mazdy!

Ku zdumieniu Everarda ukryty w sypialni m�czyzna pos�ucha�. Astiages�� korpulentny, jeszcze m�ody jegomo�� o srogiej, zaci�tej twarzy�� by� r�wnie odwa�ny jak wi�kszo�� jego poddanych, ale kiedy zobaczy� dwie istoty w b�yszcz�cych tunikach, z aureolami wok� g��w i pulsuj�cymi �wietlnymi skrzyd�ami, siedz�ce na �elaznym tronie, kt�ry unosi� si� w powietrzu, pad� na twarz.

Keith zagrzmia� w najlepszym stylu pustynnych prorok�w, pos�uguj�c si� dialektem, kt�ry Manse niezbyt dobrze rozumia�:

� O nikczemne naczynie grzechu, gniew bog�w wisi nad tob�! Czy wyobra�asz sobie, �e twoje my�li, chocia� kryj� si� w mroku, kt�ry je sp�odzi�, kiedykolwiek umkn�y uwadze Oka Dnia?! Czy sadzisz, �e wszechpot�ny Ahura�� Mazda pozwoli, �eby� dokona� czynu tak ohydnego, jaki teraz knujesz?

Everard przesta� s�ucha� i zamy�li� si�. Gdzie� w tym samym mie�cie na pewno przebywa� niewinny Harpagos, w kwiecie wieku. Nigdy nie b�dzie musia� d�wiga� brzemienia grzechu. Nigdy nie po�o�y dziecka na g�rze i nie b�dzie czeka�, wsparty na w��czni, a� przestanie ono krzycze�, zacznie dr�e� z zimna i wreszcie umrze. Wprawdzie w przysz�o�ci zbuntuje si� z innych pobudek i zostanie chiliarch� Cyrusa, ale nie skona w ramionach wroga w nawiedzanym przez demony lesie. R�wnie� pewien nie znany z imienia Pers nie zginie od greckiego miecza i nie zapadnie si� w nico�� �mierci.

�A przecie� wspomnienie o ludziach, kt�rych zabi�em, wry�o si� w kom�rki mojego m�zgu, na nodze mam w�sk� bia�� blizn�, a Keith Denison nauczy� si� my�le� jak kr�l�.

� �Wiedz, o Astiagesie, �e to dzieci�, Cyrus, jest wybra�cem nieba. A niebo jest mi�osierne: ostrzega ci�, �e je�li splamisz swoj� dusz� krwi� tego niewini�tka, nic nie zma�e tego grzechu. Pozw�l Cyrusowi dorosn�� w Amszanie albo b�dziesz si� sma�y� w wiecznym ogniu w towarzystwie Arymana. Mitra ci� ostrzega!

Le��cy plackiem Astiages bi� g�ow� o pod�og�.

� Chod�my st�d�� powiedzia� po angielsku Denison.

W mgnieniu oka znale�li si� trzydzie�ci sze�� lat p�niej. �wiat�o ksi�yca sp�ywa�o na wielkie cedry, na drog� i na strumie�. By�o zimno i niewidoczny wilk zawy� przeci�gle.

Everard posadzi� pojazd na zmarzni�tej ziemi, zsiad� z niego i zacz�� �ci�ga� przebranie. Twarz Keitha wy�oni�a si� spod maski; malowa�o si� na niej wielkie zdziwienie. Kiedy si� odezwa�, jego g�os zdawa� si� gin�� w g��bokiej ciszy zalegaj�cej w g�rach:

� Zastanawiam si�, czy nie przesadzili�my, strasz�c Astiagesa. Historia m�wi, �e przez trzy lata walczy� ze zbuntowanymi Persami.

� Zawsze mo�emy wr�ci� do pocz�tku tej wojny i zes�a� mu widzenie, kt�re zach�ci go do oporu�� odpar� Everard, staraj�c si� my�le� praktycznie, gdy� otacza�y go widma przesz�o�ci.�� Nie s�dz� jednak, �eby by�o to konieczne. Nie tknie ma�ego ksi�cia, ale kiedy jego wasale si� zbuntuj�, b�dzie tak w�ciek�y, �e nie we�mie pod uwag� widzenia, kt�re uzna za sen. Poza tym dostojnicy z jego dworu zwi�zani ze spraw� medyjsk� nie pozwol� mu skapitulowa�. Zreszt� �atwo to sprawdzi�. Czy kr�l nie przewodzi rytualnej procesji po ceremonii zwi�zanej z zimowym zr�wnaniem dnia i nocy?

� Tak. Jed�my tam pr�dko.

I nagle zobaczyli zalane s�o�cem Pasargade. Ukryli chronocykl i wmieszali si� w t�um pielgrzym�w przyby�ych �wi�towa� dzie� narodzin Mitry. Po drodze, udaj�c podr�nych, kt�rzy d�ugo przebywali na obczy�nie, zapytali, co si� wydarzy�o podczas ich nieobecno�ci. Otrzymane odpowiedzi zadowoli�y ich. Zgadza�y si� nawet w drobnych szczeg�ach z tym, co Denison zachowa� w pami�ci, a pomin�y kroniki.

Wreszcie stan�li pod bladym niebem w wielotysi�cznym t�umie i padli na ziemi�, kiedy min�� ich wielki Cyrus jad�cy na wspania�ym rumaku, a potem jego mistrz ceremonii, mag Kobad, Krezus, Harpagos i kwiat duchowie�stwa Pasargade.

� Jest m�odszy ode mnie�� szepn�� Denison�� ale to chyba normalne. I troch� ni�szy� wcale nie jest do mnie podobny, prawda? Na pewno da sobie rad�.

� Mo�e chcia�by� zosta�, �eby si� o tym przekona�? Denison owin�� si� szczelnie p�aszczem. Mr�z by� siarczysty.

� Nie�� odpar�.�� Wracajmy. To trwa�o tak d�ugo� nawet je�li nic si� nie wydarzy�o.

� W�a�nie�� zawt�rowa� mu Everard.�� Teraz nic z tego nigdy si� nie wydarzy�o.�� W jego g�osie by�o wi�cej smutku ni� zadowolenia z udanej misji ratunkowej.

Keith wyszed� z windy w pewnym budynku w Nowym Jorku. Z pewnym zaskoczeniem stwierdzi�, jak mgliste s� jego wspomnienia o tym mie�cie. Zapomnia� nawet swojego adresu i musia� sprawdzi� w ksi��ce telefonicznej. Szczeg�y. Tyle szczeg��w. Nie mo�e tak dr�e�.

Nie zd��y� zadzwoni�: Cynthia ju� otworzy�a drzwi.

� Keith�� powiedzia�a prawie z zaskoczeniem.

� Manse uprzedzi� ci� o moim powrocie, prawda? Obieca� to zrobi�.�� Nie mia� nic wi�cej do powiedzenia.

� Tak. Nie o to chodzi. Nie przypuszcza�am, �e a� tak bardzo si� zmieni�e�. Ale to niewa�ne. M�j kochany, och, m�j kochany!

Wprowadzi�a go do �rodka, zamkn�a drzwi i rzuci�a mu si� na szyj�.

Keith rozejrza� si� po pokoju. Zapomnia�, �e by� taki zagracony. Chocia� zawsze uwa�a�, �e Cynthia urz�dzi�a ich mieszkanie bez gustu, nigdy jej tego nie powiedzia�.

B�dzie musia� zn�w nauczy� si� ulega� kobiecie, a nawet pyta� j� o zdanie. Nie przyjdzie mu to �atwo!

Nadstawi�a zap�akan� twarz, czekaj�c na poca�unek. Wi�c tak wygl�da? Zapomnia� o niej. Zupe�nie. Pami�ta� tylko, �e by�a ma�a i mia�a jasne w�osy. Prze�y� z ni� zaledwie kilka miesi�cy, podczas gdy z Kassadane� Kassadane nazywa�a go gwiazd� porann�, urodzi�a mu troje dzieci i przez czterna�cie lat �y�a u jego boku, wype�niaj�c jego wol� i odgaduj�c �yczenia.

� Witaj w domu, Keith�� powiedzia�a niepewnie Cynthia. �W domu!�� pomy�la�.�� W domu! O Bo�e!�

Achemenidzi�� dynastia za�o�ona przez Cyrusa Wielkiego. Panowa�a w Persji do roku 330 p.n.e. (Przyp. t�um.)

Mitra�� perski b�g �wiat�a. (Przyp. t�um.)

Zohak�� tr�g�owy w��, wcielenie z�ych mocy.

Aryman�� z�y duch, w�adca ciemno�ci i podziemnego �wiata.

Omar Chajjam�� perski poeta, astronom i filozof.

Hafiz�� s�awny perski poeta.

zikkurat�� budowany w Mezopotamii rodzaj �wi�tyni w kszta�cie �ci�tej piramidy. (Przyp. t�um.)

Algonkinowie�� plemi� india�skie zamieszkuj�ce niegdy� p�nocno-wschodnie obszary USA. (Przyp. t�um.)

Norny�� boginie losu w mitologii skandynawskiej. (Przyp. t�um.)

Mohend�o-Daro�� staro�ytne miasto le��ce na terytorium dzisiejszego Pakistanu. (Przyp. t�um.)