W Europie sprzed dwudziestu tysi�cy lat mo�na doskonale polowa�, a warunki do uprawiania sport�w zimowych s� tam lepsze ni� w jakiejkolwiek innej epoce. Dlatego w�a�nie Patrol Czasu, zawsze dbaj�cy o sw�j wysoko kwalifikowany personel, utrzymuje dom wypoczynkowy w plejstoce�skich Pirenejach.

Manse Everard sta� na oszklonej werandzie i spogl�da� na p�nocne stoki g�r, gdzie zaczyna�y si� lasy, bagna i tundra. Mia� na sobie lu�ne zielone spodnie i tunik� z popularnego w XXIII wieku insulsyntu oraz buty wykonane r�cznie przez dziewi�tnastowiecznego Francuza z Kanady; pali� star�, niewiadomego pochodzenia fajk� z r�anego drewna. Dr�czy� go niejasny niepok�j, wi�c nie zwraca� uwagi na ha�asy dobiegaj�ce z wn�trza domu, gdzie p� tuzina innych agent�w pi�o, rozmawia�o i gra�o na fortepianie.

Kromanio�ski przewodnik przemierzy� za�nie�ony dziedziniec; by� to dryblas z pomalowan� twarz�, ubrany jak Eskimos (dlaczego autorzy powie�ci historycznych zawsze uwa�ali swoich dalekich przodk�w za osobnik�w niezbyt inteligentnych i nie s�dzili, by w epoce lodowcowej wymy�lili kaftany, spodnie i buty dla ochrony przed zimnem?). Za pasem nosi� n�, kt�ry stanowi� zap�at� za jego us�ugi. W tak odleg�ej przesz�o�ci Patrol mia� woln� r�k�, gdy� nie trzeba by�o obawia� si� zmian w historii: metal szybko zardzewieje, a po kilku wiekach tubylcy zapomn� o pobycie obcych. Najgorsze by�o to, �e agentki z libertyiiskich epok zawsze mia�y romanse z miejscowymi my�liwymi.

Piet van Sarawak (holendersko-indonezyjski Wfenusjanin z pocz�tku XXIV wieku), smuk�y, ciemnosk�ry m�ody m�czyzna o sympatycznej twarzy, na tyle przebieg�y, �e z powodzeniem konkurowa� z kromanio�skimi przewodnikami, podszed� do Everarda. Stali tak chwil� milcz�c. Piet r�wnie� by� samodzielnym agentem, gotowym dzia�a� w ka�dym �rodowisku i ju� kiedy� wsp�pracowa� z Amerykaninem.

Odezwa� si� pierwszy w j�zyku temporalnym:

� S�ysza�em, �e zauwa�ono kilka mamut�w w pobli�u Tuluzy. (Miasto to mia�o powsta� po wielu tysi�cleciach, ale przyzwyczajenie jest przecie� drug� natur� cz�owieka).

� Jednego ju� ustrzeli�em�� odpar� ze zniecierpliwieniem Everard.�� Je�dzi�em te� na nartach, uprawia�em wspinaczk� i przygl�da�em si� tubylczym ta�com.

Van Sarawak skin�� g�ow� i zapali� papierosa. Jego policzki zapad�y si�, gdy zaci�gn�� si� dymem.

� Tak, to przyjemna przerwa w pracy�� zgodzi� si� ze swoim rozm�wc��� lecz po pewnym czasie �ycie na �wie�ym powietrzu traci sw�j urok.

Pozosta�y im jeszcze dwa tygodnie urlopu. Teoretycznie ka�dy agent Patrolu m�g� sobie zapewni� niesko�czenie d�ugie wakacje, poniewa� potrafi� wr�ci� do chwili wyjazdu na urlop, ale w praktyce musia� po�wi�ci� na prac� pewn� cz�� �ycia. (Nigdy nie m�wiono pracownikom, kiedy umr�, a ci mieli do�� rozs�dku, �eby o to nie pyta�. Zreszt� i tak nie uzyskaliby absolutnie pewnej informacji z powodu zmienno�ci czasu. Jedn� z korzy�ci p�yn�cych z pracy w Patrolu by�a danellia�ska kuracja odm�adzaj�ca).

� Chcia�bym zobaczy� kolorowe �wiat�a, pos�ucha� muzyki�� podj�� van Sarawak�� i spotka� si� z dziewcz�tami, kt�re nigdy nie s�ysza�y o podr�ach w czasie�

� Czemu nie?�� odpar� Everard.

� Rzym w czasach Augusta?�� zapyta� �ywo drugi agent�� Nigdy tam nie by�em. M�g�bym nauczy� si� j�zyka i pozna� obyczaje pod hipnoedukatorem.

Manse pokr�ci� g�ow� i rzek�:

� To przereklamowane. Chyba �e chcesz si� uda� w bardzo odleg�� przysz�o��. Najwi�ksza dekadencja panuje jednak w moim �rodowisku w Nowym Jorku. Mo�na si� w niej p�awi� pod warunkiem, �e zna si� w�a�ciwe numery telefon�w, a ja je znam.

Van Sarawak wybuchn�� �miechem.

� Ja r�wnie� znam kilka miejsc w moim sektorze�� odpar��� ale og�lnie rzecz bior�c, spo�eczno�� pionier�w nie potrzebuje wyrafinowanych rozrywek. Dobrze, jed�my do Nowego Jorku w� kiedy?

� W roku 1960. By�em tam po raz ostatni w moim publicznym wcieleniu, zanim tutaj przyby�em.

U�miechn�li si� do siebie i poszli si� spakowa�. Na szcz�cie Everard zabra� ze sob� kilka ubra� z po�owy dwudziestego wieku, kt�re mog�y pasowa� na przyjaciela.

Wrzucaj�c ubrania i brzytw� do ma�ej walizki, Amerykanin zastanowi� si�, czy b�dzie umia� dostosowa� si� do Wenusjanina. Nigdy nie �y� na szerokiej stopie i nie potrafi� zdoby� si� na fanfaronad�. Dobra ksi��ka, spotkanie z kolegami, skrzynka piwa�� takie mniej wi�cej by�y granice jego mo�liwo�ci. Ale nawet najtrze�wiejszy na �wiecie cz�owiek musi od czasu do czasu si� upi�.

Zw�aszcza je�li jest samodzielnym agentem Patrolu Czasu, je�li jego praca w Engineenng Studies Co. jest tylko fikcj� maskuj�c� jego w�dr�wki i zmagania na przestrzeni ca�ej historii ludzko�ci, je�li widzia�, jak t� histori� pisano na nowo i �e wcale nie robi� tego B�g�� co Manse m�g�by �atwiej znie�栗 tylko �miertelni i omylni ludzie, gdy� nawet Danellianie nie byli tak pot�ni jak Stw�rca. Everarda nieustannie prze�ladowa� l�k przed wi�ksz� zmian� w historii, zmian� tak powa�n�, �e nigdy nie zaistnia�by ani on sam, ani jego �wiat� Zm�czona, pospolita twarz Manse�a wykrzywi�a si� w grymasie. Rozczesa� palcami sztywne kasztanowate w�osy, jak gdyby chcia� si� uspokoi�. Rozmy�lania na nic si� nie zdadz�. Mowa i logika staj� si� bezsilne w obliczu paradoksu. W takich chwilach lepiej odpr�y� si� i odegna� z�e my�li.

Podni�s� walizk� i podszed� do Pieta van Sarawaka.

Ich ma�y antygrawitacyjny chronocykl czeka� na pochylni w gara�u. Patrz�c na niego, trudno by�o uwierzy�, �e wystarczy odpowiednio ustawi� regulatory, by znale�� si� w dowolnym miejscu na Ziemi i w dowolnej epoce. Samolot jest jednak r�wnie wspania�y, podobnie jak statek czy ogie�.

Van Sarawak �piewa� g�o�no, a jego oddech zamienia� si� w mro�nym powietrzu w par�. Wskoczy� na tylne siode�ko pojazdu. Nauczy� si� tej piosenki, towarzysz�c armii Ludwika XIV. Everard powiedzia� ze �miechem:

� W drog�, ch�opcze!

� Och tak, szybko, zaraz�� za�piewa� m�odszy m�czyzna.�� To jest pi�kne kontinuum, weso�y i wspania�y kosmos. Ruszajmy!

Manse wcale nie by� tego taki pewny; widzia� wystarczaj�co du�o ludzkich nieszcz�� we wszystkich epokach. Po pewnym czasie twardnieje ci serce, ale nadal czujesz b�l, kiedy wie�niak patrzy na ciebie oczami zbitego psa, gdy krzyczy z b�lu przebity w��czni� �o�nierz albo gdy miasto znika w radioaktywnych p�omieniach. Rozumia� fanatyk�w, kt�rzy pr�bowali zmieni� bieg historii. Tylko �e ich dzia�ania mia�y nik�e szanse zmiany czegokolwiek na lepsze.

Ustawi� chronoregulatory, tak by znale�� si� w magazynie Engineering Studies Co. To by�o dobre miejsce na przyjazd z innej epoki. P�niej pojad� do jego mieszkania i zabawa zacznie si� na dobre.

� Mam nadziej�, �e po�egna�e� si� ze wszystkimi tutejszymi przyjaci�eczkami�� powiedzia� Amerykanin.

� Och, zapewniam ci�, �e najwytworniej w �wiecie. Pospiesz si�. Jeste� powolny jak melasa na powierzchni Plutona. Pami�taj: ten pojazd nie jest nap�dzany wios�ami.

Everard wzruszy� ramionami i nacisn�� g��wny guzik.

Gara� znikn��.

Nie znale�li si� jednak w magazynie.

Przez chwil� siedzieli os�upiali. Widzieli tylko fragmenty otoczenia. Zmaterializowali si� jakie� dziesi�� centymetr�w nad ziemi��� chronocykl zosta� tak skonstruowany, by nie m�g� materializowa� si� w cia�ach sta�ych�� a poniewa� tego si� nie spodziewali, uderzyli o bruk tak mocno, �e zadzwoni�y im z�by. Znajdowali si� na czym�, co przypomina�o skwer. Niedaleko tryska�a fontanna; jej kamienne ocembrowanie pokrywa�y rze�bione p�dy winoro�li. Od placu rozchodzi�y si� ulice poprowadzone mi�dzy licz�cymi od sze�ciu do dziesi�ciu pi�ter budowlami z cegie� b�d� betonu, dziwacznie pomalowanymi i ozdobionymi. By�y tam te� samochody nieznanej marki, ogromne i niezgrabne, oraz mn�stwo ludzi.

� Cholera jasna!�� zakl�� Everard i spojrza� na wska�niki: wedle nich chronocykl wyl�dowa� na dolnym Manhattanie 23 pa�dziernika 1960 roku o godzinie 11.30 zgodnie z koordynatami magazynu firmy. Ale silny wiatr ciska� mu w twarz kurzem i sadz�, przynosz�c tak�e zapach dymu i�

Van Sarawak wyj�� paralizator. T�um cofn�� si� w nie�adzie, krzycz�c w niezrozumia�ym �argonie. Byli tam ludzie r�nych ras: wysocy okr�g�og�owi blondyni, z kt�rych wielu mia�o rudawe w�osy, Indianie i Metysi. M�czy�ni mieli na sobie lu�ne kolorowe bluzy, kilty, czyli kr�tkie sp�dniczki w szkock� krat�, oraz si�gaj�ce do kolan po�czochy. Nosili w�osy do ramion i d�ugie w�sy. Kobiety ubrane by�y w sp�dnice do kostek i ukrywa�y k�dziory pod kapturami obszernych opo�czy. Ludzie ci najwyra�niej lubili bi�uteriꠗ nosili masywne bransolety i naszyjniki.

� Co si� sta�o?�� szepn�� Wenusjanin.�� Gdzie jeste�my?

Everard siedzia� nieruchomo. Jego umys� pracowa� gor�czkowo. Przypomina� sobie wszystkie epoki, kt�re odwiedzi�, i ksi��ki, kt�re przeczyta�. Cywilizacja przemys�owa� samochody wygl�da�y na nap�dzane par� (ale czemu mia�y ostre dzioby i galeony?)�� spala�y w�giel� Czy�by by�a to era odbudowy po wojnie atomowej? Nie, wtedy nie noszono kilt�w i nie m�wiono po angielsku�

To si� nie zgadza�o. Nigdy nie zarejestrowano takiego �rodowiska.

� Wiejmy st�d!�� sykn�� Manse.

Trzyma� ju� r�ce na desce rozdzielczej, gdy rzuci� si� na niego wysoki m�czyzna. Upadli na bruk. Van Sarawak wystrzeli� i wys�a� do krainy sn�w kolejnego napastnika, a p�niej kto� chwyci� go od ty�u. T�um rzuci� si� na nich i powsta�o zamieszanie.

Everard dostrzeg� k�tem oka m�czyzn w miedzianych he�mach i zbrojach, kt�rzy uderzeniami pa�ek torowali sobie drog� przez rozwrzeszczan� ci�b�. Kto� go wyci�gn�� p�przytomnego i podtrzyma�, kiedy kto� inny zatrzaskiwa� kajdanki na jego przegubach. Nast�pnie obu agent�w zrewidowano i zaprowadzono do wielkiego samochodu. Policyjne budy s� takie same we wszystkich epokach.

Manse odzyska� przytomno�� dopiero wtedy, gdy znale�li si� w wilgotnej zimnej celi z drzwiami z �elaznych sztab.

� I co teraz?

Van Sarawak osun�� si� na prycz� i utkwi� wzrok w pod�odze.

� Gramy w t� grꠗ odpar� ponuro Manse.�� Zrobimy wszystko, co mo�liwe, �eby odzyska� chronocykl i uciec. Kiedy b�dziemy wolni, zastanowimy si�, co dalej robi�.

� Ale co si� sta�o?

� M�wi�em ci, �e nie wiem! Na pierwszy rzut oka wygl�da to tak, jak gdyby co� wysadzi�o z siod�a Grek�w i Rzymian i rz�dy obj�li Celtowie, ale nie umiem powiedzie�, co si� sta�o.

Everard zacz�� chodzi� po celi. Czu� coraz wi�ksz� determinacj�.

� Przypomnijmy sobie podstawy teorii czasu�� powiedzia�.�� Nie ma jednej przyczyny zdarze�. S� one rezultatem ca�ego ich splotu. Dlatego tak trudno jest zmieni� histori�. Gdybym si� cofn��, powiedzmy, do �redniowiecza i zabi� jednego z holenderskich przodk�w Franklina Delano Roosevelta, to i tak Roosevelt urodzi�by si� pod koniec dziewi�tnastego wieku, poniewa� jego geny pochodzi�y od wszystkich jego przodk�w i zasz�o zjawisko kompensacji. Ale od czasu do czasu pojawia si� wydarzenie prze�omowe. ��czy ono tak wiele linii �wiata, �e wywiera wp�yw na przysz�o�� ca�ego kontinuum. Z jakiego� powodu kto� zmieni� jedno z takich wydarze�.

� Nie ma ju� Hesperus City�� wymamrota� van Sarawak.�� Nie ma spacer�w nad kana�ami o zmierzchu. Nie ma win Afrodyty, nie ma� czy wiesz, �e mia�em na Wenus siostr�?

� Zamknij si�!�� niemal wrzasn�� Manse.�� Wiem. Do diab�a z tym. Liczy si� tylko to, co zrobimy. Pos�uchaj �Patrol Czasu i Danellianie nie istniej�. Nie pytaj mnie, dlaczego kiedy� istnieli i dlaczego po raz pierwszy po podr�y w odleg�� przesz�o�� zastali�my zmienion� przysz�o��. Nie rozumiem paradoks�w czasu. Po prostu tak si� sta�o i to wszystko. Ale biura Patrolu i stacje wypoczynkowe, istniej�ce przed zmian�, nie zosta�y unicestwione. Musi tam by� kilkuset agent�w, kt�rych mo�emy zebra�.

� Je�li zdo�amy do nich dotrze�.

� Musimy znale�� to prze�omowe wydarzenie i usun�� interferencj�. Musimy to zrobi�!

� To dobry pomys�, ale�

Us�yszawszy kroki i zgrzyt klucza w zamku, wi�niowie cofn�li si�. Zaraz potem u�miechni�ty van Sarawak sk�oni� si� z galanteri�. Nawet Everardowi zapar�o dech w piersiach.

W asy�cie trzech �o�nierzy do celi wesz�a pi�kna jak bogini dziewczyna. Mia�a wielkie, zielone i l�ni�ce oczy, a jej twarz stanowi�a uciele�nienie irlandzkiego idea�u kobiecej urody. D�uga bia�a suknia okrywa�a smuk�� sylwetk�, kt�ra powinna si� znale�� na murach Troi. Manse zauwa�y�, �e kobiety �yj�ce w tej epoce u�ywa�y kosmetyk�w, chocia� nowo przyby�a ich nie potrzebowa�a. Nie zwr�ci� uwagi ani na jej bi�uteri� ze z�ota i bursztynu, ani na lufy rewolwer�w.

Dziewczyna u�miechn�a si� nie�mia�o i zapyta�a:

� Czy mnie rozumiecie? Podobno znacie j�zyk grecki�

Pos�ugiwa�a si� raczej klasyczn� ni� wsp�czesn� grek�. Everard, kt�ry przez jaki� czas pracowa� w epoce Aleksandra Wielkiego, ws�uchawszy si� w s�owa nieznajomej, by� w stanie je zrozumie� mimo dziwnego akcentu.

� Tak, rozumiem�� odpar�, j�kaj�c si� nieco, gdy� chcia� z ni� jak najszybciej pom�wi�.

� Po jakiemu be�koczesz?�� spyta� van Sarawak.

� W klasycznej grece�� wyja�ni� Manse.

� Ale mam szcz�cie!�� j�kn�� Wenusjanin. Zapomnia� o rozpaczy i nie odrywa� oczu od rudow�osej pi�kno�ci.

Everard przedstawi� siebie i swojego towarzysza. Dziewczyna powiedzia�a, �e nazywa si� Deirdre Mac Morn.

� Och, nie!�� zawo�a� van Sarawak.�� Tego ju� za wiele! Manse, naucz mnie greki. I to szybko.

� Zamknij si�!�� sykn�� Amerykanin.�� To powa�na sprawa.

� Zgoda, ale dlaczego tylko ciebie ma spotka� ta przyjemno��?

Everard przesta� zwraca� na niego uwag� i poprosi� dziewczyn�, �eby usiad�a. Sam ulokowa� si� obok niej na pryczy; jego zas�piony kolega trzyma� si� w pobli�u. Policjanci wci�� mierzyli do nich z rewolwer�w.

� Czy grecki jest nadal �ywym j�zykiem?

� Tylko w Partii, a i tam jest bardzo zniekszta�cony�� . powiedzia�a Deirdre.�� Mi�dzy innymi uko�czy�am filologi� klasyczn�. Saorann ap Ceorn jest moim wujem, wi�c poprosi� mnie, �ebym spr�bowa�a si� z wami porozumie�. Niewielu mieszka�c�w Afallonu zna j�zyk grecki.

� No c󿠗 Everard zdo�a� powstrzyma� si� od g�upawego u�miechu�� jestem za to bardzo wdzi�czny twojemu wujowi.

Deirdre spojrza�a na niego z powag�.

� Sk�d jeste�cie? Jak to mo�liwe, �e ze wszystkich j�zyk�w znacie tylko grecki?

� Znam r�wnie� �acin�.

� �acin�?�� Dziewczyna zmarszczy�a czo�o.�� Ach tak, to by� j�zyk Rzymian, prawda? Obawiam si�, �e nie znajdziecie nikogo, kto by go zna�.

� Wystarczy greka�� powiedzia� stanowczo Manse.

� Nadal mi jednak nie powiedzieli�cie, sk�d pochodzicie.

Everard wzruszy� ramionami.

� Nie traktowano nas zbyt uprzejmie�� napomkn��.

� Przykro mi.�� Zdawa�a si� m�wi� szczerze.�� Nasi ludzie s� tacy dra�liwi.�� Zw�aszcza teraz, w obecnej sytuacji mi�dzynarodowej. A kiedy wy dwaj przybyli�cie znik�d�

Manse pokiwa� g�ow�. Sytuacja mi�dzynarodowa. Mia�o to znajome nieprzyjemne znaczenie.

� Co chcesz przez to powiedzie�?�� zapyta�.

� Na pewno wiecie. Huy Braseal i Hinduraj s� o krok od wojny i wszyscy si� zastanawiamy, co si� stanie� S�abym krajom nie jest lekko.

� S�abym? Przecie� widzia�em map� i Afallon wyda� mi si� do�� du�y.

� Wyczerpali�my si�y przed dwustu laty w wielkiej wojnie z Littornem. Teraz nasze stany nigdy nie mog� doj�� do porozumienia w sprawie wsp�lnej polityki.�� Deirdre spojrza�a mu prosto w oczy i zapyta�a:�� Jak to mo�liwe, �e nic nie wiecie?

Everard prze�kn�� �lin� i o�wiadczy�:

� Przybyli�my z innego �wiata.

� Co takiego?

� Tak. Z planety� (Nie, to znaczy w�drowiec.) Z cia�a niebieskiego kr���cego wok� Syriusza. Tak nazywamy jedn� z gwiazd.

� Ale�� o czym m�wisz?! Planeta towarzysz�ca jakiej� gwie�dzie? Nie rozumiem ci�.

� Nie wiesz? Gwiazda jest s�o�cem jak�

Deirdre wzdrygn�a si� i nakre�li�a palcem jaki� znak w powietrzu.

� Niechaj Baal[1] ma mnie w opiece�� szepn�a.�� Albo jeste� szalony, albo� Przecie� gwiazdy spoczywaj� w kryszta�owej sferze.

�Och, nie!�

� A co z w�drownymi gwiazdami, kt�re widujecie na niebie?�� zapyta� powoli Manse.�� Marsem, Wenus i�

� Nie znam tych nazw. Je�li masz na my�li Molocha, Astarte i ca�� reszt�, to oczywi�cie s� one takimi samymi �wiatami jak nasz i tak samo towarzysz� s�oiicu. Na jednym mieszkaj� dusze zmar�ych, drugi jest ojczyzn� czarownik�w, a trzeci�

�Taka ignorancja w epoce maszyn parowych!� Everard zdoby� si� na s�aby u�miech.

� Je�li mi nie wierzysz, to za kogo nas uwa�asz? Dziewczyna spojrza�a na niego szeroko otwartymi oczami.

� S�dz�, �e jeste�cie czarownikami�� o�wiadczy�a.

Na to nie mo�na ju� by�o odpowiedzie�. Manse zada� dziewczynie jeszcze kilka pyta�, ale dowiedzia� si� niewiele wi�cej ponad to, �e miasto, w kt�rym si� znale�li, nazywa si� Catuvellaunan i jest o�rodkiem przemys�u oraz handlu. Zdaniem Deirdre, Catuvellaunan by�o zamieszkane przez oko�o dwa miliony ludzi, a pi��dziesi�t milion�w zamieszkiwa�o ca�y Afalloa Nie by�a jednak tego pewna, gdy� nie przeprowadzano spis�w ludno�ci.

Przysz�o�� agent�w Patrolu by�a r�wnie niejasna jak przedtem. Armia skonfiskowa�a ich chronocykl i inne rzeczy, lecz nikt nie mia� odwagi z nich skorzysta� i toczy�y si� burzliwe dyskusje nad tym, jak nale�y potraktowa� dziwnych cudzoziemc�w. Everard odni�s� wra�enie, �e w�adze Afallonu, ��cznie z dow�dztwem armii, dzia�aj� chaotycznie z powodu personalnych rozgrywek. Pa�stwo to by�o najlu�niejsz� z mo�liwych konfederacj� utworzon� przez samodzielne niegdy� narody�� brittyskich kolonist�w i zeuropeizowanych Indian. Wszyscy zazdro�nie strzegli swoich praw. W dawnym imperium Maj�w, pokonanym w wojnie z Teksasem (Tehannah), a p�niej anektowanym, kultywowano stare tradycje i stamt�d pochodzili najbardziej k��tliwi delegaci w Radzie Suffet�w.

Majowie chcieli zawrze� przymierze z Huy Braseal, na pewno z powodu sympatii do innych Indian. Stany Zachodniego Wybrze�a, kt�re obawia�y si� Hinduraju, sta�y si� jego poplecznikami. �rodkowy Zach�d (nic dziwnego) prowadzi� polityk� izolacjonizmu. Je�li za� idzie o stany Wschodniego Wybrze�a, zamierza�y popiera� polityk� Brittysu, cho� by�y ze sob� sk��cone.

Kiedy Manse dowiedzia� si�, �e w Afallonie istnieje niewolnictwo, chocia� nie zwi�zane z przynale�no�ci� rasow�, przysz�a mu do g�owy dziwaczna my�l, �e osobnikami, kt�rzy zmienili histori�, mogli by� Konfederaci.

Do�� tego. Musi my�le� o ratowaniu sk�ry swojej i van Sarawaka.

� Pochodzimy z Syriusza�� powiedzia� wynio�le.�� Twoje wiadomo�ci na temat gwiazd s� b��dne. Przybyli�my tutaj jako pokojowo nastawieni badacze, je�li jednak zostaniemy �le potraktowani, mo�ecie spodziewa� si� zemsty naszych pobratymc�w.

Deirdre mia�a tak nieszcz�liw� min�, �e Manse poczu� wyrzuty sumienia.

� Czy oszcz�dz� dzieci?�� zapyta�a b�agalnym tonem.�� Dzieci nie mia�y z tym nic wsp�lnego.

Everard bez trudu wyobrazi� sobie przera�aj�ce sceny, o kt�rych my�la�a: zrozpaczeni, zap�akani mali je�cy prowadzeni w kajdanach na rynki niewolnik�w w �wiecie czarownik�w.

� Nie b�dzie �adnych k�opot�w, je�li nas uwolnicie i zwr�cicie nam nasz� w�asno�栗 o�wiadczy�.

� Porozmawiam z wujem�� obieca�a�� ale nawet je�li go przekonam, niewiele wsk�ra, bo jest tylko jednym z Rady Suffet�w. Rada oszala�a na my�l o pot�dze, jak� zapewni�aby nam wasza bro�, gdyby�my nauczyli siej� wytwarza�.

Wsta�a. Everard uj�� jej r�ce�� ciep�e i mi�kkie spocz�y w jego d�oniach�� i u�miechn�� si� do niej kwa�no.

� G�owa do g�ry, dzieciaku�� powiedzia� po angielsku.

Deirdre zadr�a�a i zn�w nakre�li�a w powietrzu chroni�cy przed czarami znak.

� No dobrze. Czego si� dowiedzia�e�?�� zapyta� van Sarawak, gdy zostali sami.

Kiedy Manse wyja�ni�, Wenusjanin pog�adzi� podbr�dek i mrukn��:

� To by� pi�kny ma�y zbi�r sinusoid. Na pewno istniej� �wiaty gorsze od tego.

� Albo lepsze�� odpar� szorstko Manse.�� Wprawdzie nie maj� bomby atomowej, ale nie wynale�li te� penicyliny. Nie wolno nam zast�powa� Boga.

� Nie. Przypuszczam, �e nie�� westchn�� van Sarawak.

Sp�dzili niespokojny dzie�. By�a ju� noc, gdy w korytarzu zamigota�y �wiat�a latarek i stra�nik otworzy� drzwi celi. Wyprowadzono wi�ni�w tylnym wyj�ciem, przed kt�rym czeka�y dwa samochody. Umieszczono ich w jednym z nich i ca�y oddzia� odjecha� w ciszy.

W Catuvellaunan nie by�o lamp ulicznych i w nocy ulice �wieci�y pustkami. Dlatego w�a�nie to wielkie miasto wydawa�o si� nierealne. Everard zainteresowa� si� konstrukcj� samochodu, kt�rym jecha�. Tak jak przypuszcza�, by� nap�dzany par� i spala� mia� w�glowy. Mia� gumowe opony i g�adk�, ostro zako�czon� mask� ozdobion� galeonem w postaci w�a. Ca�o�� by�a prosta w obs�udze i solidnie zmontowana, cho� nie najlepiej zaprojektowana. Doszed� do wniosku, �e ta cywilizacja metod� pr�b i b��d�w rozwin�a stopniowo mechanik�, lecz nie stworzy�a prawdziwej nauki.

Przez niezgrabny �elazny most wjechali na Long Island, kt�ra tak�e w tym �wiecie by�a dzielnic� willow� przeznaczon� dla bogatych. Mimo s�abego �wiat�a lamp naftowych jechali szybko i dwukrotnie w ostatniej chwili unikn�li wypadku: nie by�o �adnej sygnalizacji i kierowcy najwidoczniej gardzili ostro�n� jazd�.

Rz�d i ruch uliczny� hmm. Wszystko to jakim� cudem sprawia�o wra�enie francuskiego porz�dku, wyj�wszy te rzadkie okresy w historii, kiedy Francj� rz�dzi� jaki� Henryk z Nawarry albo genera� de Gaulle. Przecie� nawet w dwudziestym wieku Francja w przewa�aj�cej mierze by�a celtycka. Everard nie wierzy� w go�os�owne teorie, g�osz�ce istnienie sta�ych cech narodowych, ale uwa�a�, �e mo�na m�wi� o zwyczajach mocno zakorzenionych w narodowej psychice i bezrefleksyjnie akceptowanych. Rz�dzony przez Celt�w �wiat Zachodu, w kt�rym ludy germa�skie nie odgrywaj� �adnej roli� Tak, je�li wzi�� pod uwag� dwudziestowieczn� Irlandi� albo przypomnie� sobie, jak plemienne rozgrywki i przeciwstawne ambicje polityczne przyczyni�y si� do upadku powstania Wercyngetoryksa[2]� Tylko jak wyt�umaczy� istnienie Littomu?� Chwileczk�! W jego �wiecie Litwa by�a niegdy� pot�nym pa�stwem, kt�re bardzo d�ugo opiera�o si� Niemcom, Polakom i Rosjanom i przyj�a chrze�cija�stwo dopiero w XV wieku. Bez niemieckiej konkurencji Litwa mog�a przesun�� si� daleko na wsch�d�

Mimo charakterystycznej dla Celt�w politycznej niestabilno�ci w tym �wiecie istnia�y ogromne pa�stwa, lecz �y�o mniej narod�w ni� w �wiecie Everarda. Cywilizacja zachodnia powsta�a na gruzach imperium rzymskiego oko�o roku 600 n.e. Celtowie musieli znacznie wcze�niej zdominowa� ten �wiat.

Zacz�� si� domy�la�, co si� sta�o z Rzymem, ale wyci�gni�cie wniosk�w od�o�y� na p�niej.

Samochody zatrzyma�y si� przed zdobion� bram� w d�ugim kamiennym murze. Kierowcy zamienili kilka s��w z dwoma uzbrojonymi wartownikami nosz�cymi liberie i cienkie stalowe obr�cze charakterystyczne dla niewolnik�w. Otwarto bram� i pojazdy wjecha�y na d�ug�, wysypan� �wirem alej�, wzd�u� kt�rej ros�y drzewa i ci�gn�y si� trawniki. Na jej przeciwleg�ym ko�cu, prawie na pla�y, majaczy� w mroku jaki� budynek. �o�nierze gestami kazali wi�niom wysi��� i poprowadzili ich w jego stron�.

By�a to du�a drewniana rezydencja. W �wietle pal�cych si� na ganku lamp gazowych Everard spostrzeg�, �e dom jest pomalowany w jaskrawe pasy, a jego szczyty i ko�ce belek s� zako�czone smoczymi �bami. W pobli�u szumia�o morze, a ksi�yc �wieci� tak jasno, �e by�o wida� sylwetk� stoj�cego na kotwicy statku, prawdopodobnie frachtowca, z wysokim kominem i galeon� na dziobie.

W oknach pali�o si� ��te �wiat�o. Niewolnik pe�ni�cy obowi�zki lokaja otworzy� drzwi. �ciany we wn�trzu domu by�y wy�o�one ciemn� boazeri�, r�wnie� fantazyjnie rze�bion�, pod�og� za� pokrywa�y puszyste dywany. W ko�cu korytarza znajdowa� si� prze�adowany meblami salon z kilkoma obrazami w konwencjonalnym stylu; w ogromnym kamiennym kominku weso�o buzowa� ogie�.

Saorann ap Ceorn siedzia� w jednym fotelu, a Deirdre w drugim. Na widok agent�w dziewczyna od�o�y�a ksi��k� i wsta�a u�miechaj�c si�. Genera� o surowej twarzy zaci�gn�� si� cygarem i spiorunowa� wi�ni�w wzrokiem. Powiedzia� co� kr�tko i stra�nicy znikn�li. Lokaj przyni�s� wino na tacy, dziewczyna za� poprosi�a agent�w Patrolu, by usiedli.

Everard spr�bowa� wina�� by� to wy�mienity burgund�� i zapyta� bez ogr�dek:

� Dlaczego tu jeste�my?

� Na pewno bardziej ci si� tu spodoba ni� w wi�zieniu�� powiedzia�a Deirdre z promiennym u�miechem.

� Oczywi�cie. W ka�dym razie jest tu wi�cej ozd�bek. Czy odzyskamy wolno��?

� Jeste�cie��� chcia�a udzieli� dyplomatycznej odpowiedzi, ale by�a zbyt szczera, wi�c doko�czy�a:�� �jeste�cie tu mile widziani, lecz nie wolno wam opu�ci� tej posiad�o�ci. Mamy nadziej�, �e zgodzicie si� nam pom�c. Zostaliby�cie sowicie wynagrodzeni.

� Pom�c wam? Jak?

� Ucz�c naszych rzemie�lnik�w i druid�w czar�w potrzebnych do produkcji broni i pojazd�w takich jak wasze.

Manse westchn��. Wyja�nienia na nic si� nie zdadz�. Afallo�czycy nie mieli nawet narz�dzi do wyprodukowania innych narz�dzi, kt�rymi mogliby si� pos�u�y�, by skonstruowa� to, czego pragn�li. Jak jednak wyt�umaczy� to ludziom wierz�cym w czary?

� Czy to dom twojego wuja?�� zapyta�.

� Nie, m�j�� odpar�a Deirdre.�� Jestem jedynym dzieckiem moich rodzic�w, kt�rzy nale�eli do bogatej arystokracji. Umarli w zesz�ym roku.

Ap Ceorn powiedzia� co� szczekliwie i dziewczyna prze�o�y�a jego s�owa z zafrasowan� min�:

� Do tej pory opowie�� o waszym niezwyk�ym przybyciu rozesz�a si� po ca�ym Catuvellaunan, dotar�a wi�c te� do zagranicznych szpieg�w. Mamy nadziej�, �e b�dziecie tu dobrze ukryci przed nimi.

Everard zadr�a�, przypomniawszy sobie gierki, do kt�rych ucieka�y si� tak pa�stwa Osi, jak alianci w ma�ych neutralnych pa�stwach, na przyk�ad w Portugalii. Ludzie zagro�eni wojn� nie b�d� r�wnie kurtuazyjni jak Afallo�czycy.

� O co chodzi w tym konflikcie?�� zapyta�.

� Oczywi�cie o kontrol� nad Oceanem Ice�skim, a w szczeg�lno�ci o pewne bogate wyspy, kt�re nazywamy Ynys Yr Lyonnach.�� Deirdre podnios�a si� i pokaza�a na globusie Hawaje.�� Jak ju� wam m�wi�am, Littorn i sojusz zachodni�� ��cznie z nami�� wyczerpa�y si� w d�ugiej wojnie. Teraz wielkimi mocarstwami s� takie ekspansywne m�ode pa�stwa jak Huy Braseal i Hinduraj, kt�re rywalizuj� mi�dzy sob� o wp�ywy. Do zatargu mi�dzy nimi wci�gane s� mniejsze narody, gdy� chodzi w nim nie tylko o konflikt ambicji, lecz r�wnie� konflikt system�w: monarchia Hinduraju przeciwko teokracji czcicieli s�o�ca w Huy Braseal.

� Czy mog� zapyta�, jak� wyznajesz religi�?

Dziewczyna zamruga�a oczami. Pytanie to wyda�o si� jej pozbawione sensu.

� Ludzie wykszta�ceni s�dz�, �e istnieje Baal, kt�ry stworzy� pomniejszych bog�w�� powiedzia�a powoli.�� Oczywi�cie nadal zachowujemy dawne kulty i oddajemy cze�� pot�nym obcym bogom, takim jak Perkunas i Czernebog z Littornu, Wotan Ammon z Cimberlandu, Brahma� Lepiej nie nara�a� si� na ich gniew.

� Rozumiem.

Ap Ceorn zaproponowa� im cygara. Van Sarawak zaci�gn�� si� dymem i powiedzia� zaczepnym tonem:

� Do diab�a, ale mam szcz�cie! �e te� musi to by� �wiat, gdzie nie m�wi si� �adnym znanym mi j�zykiem.�� O�ywi� si�.�� Naucz� si� nawet bez hipnozy. Poprosz� Deirdre, �eby zosta�a moj� nauczycielk�.

� Nasz��� doda� szybko Everard.�� Pos�uchaj, Piet�

Zrelacjonowa� mu wszystko, czego si� dowiedzia�.

� Hmm.�� M�odszy m�czyzna potar� podbr�dek.�� To niezbyt zach�caj�ce, prawda? Oczywi�cie, gdyby tylko pozwolili nam si� zbli�y� do chronocykla, zaraz by�my uciekli. Dlaczego nie uda�, �e si� zgadzamy?

� Nie s� tacy g�upi. Mo�e wierz� w czary, lecz nie w czysty altruizm.

� To dziwne, �e s� tak intelektualnie zap�nieni. Przecie� maj� maszyny parowe.

� Nie, to ca�kiem zrozumia�e. Dlatego zapyta�em ich o religi�. Zawsze byli poganami. Wydaje si�, �e tutaj zupe�nie zanikn�� judaizm, a buddyzm nigdy nie mia� wielkich wp�yw�w. Jak to wykaza� Whitehead, �redniowieczna idea jednego, wszechmocnego Boga przyczyni�a si� do rozwoju nauki, poniewa� zak�ada�a istnienie porz�dku w naturze. A Lewis Mumford doda�, �e zegar mechaniczny�� niezwykle wa�ny wynalazek�� skonstruowano prawdopodobnie w jednym z pierwszych klasztor�w, poniewa� mnisi musieli odmawia� modlitwy o sta�ych porach. Wydaje mi si�, �e w tym �wiecie zegary pojawi�y si� znacznie p�niej.�� Everard u�miechn�� si�, �eby ukry� smutek.�� Dziwnie si� czuj�. Przecie� Whitehead i Mumford nigdy nie istnieli.

� Mimo to�

� Chwileczk�.�� Manse zwr�ci� si� do Deirdre:�� Kiedy zosta� odkryty Afallon?

� Przez bia�ych ludzi? W roku 4827.

� A� odk�d liczycie czas?

M�oda Afallonka by�a ju� przyzwyczajona do zaskakuj�cych pyta�.

� Od stworzenia �wiata�� powiedzia�a�� albo raczej od daty ustalonej przez filozof�w�� a zosta� on stworzony 5964 lata temu.

Odpowiada�o to s�ynnemu ustaleniu biskupa Usshera�� 4004 r. p.n.e., cho� mo�e by�a to przypadkowa zbie�no��. W tej kulturze wyra�nie zaznacza� si� pierwiastek semicki. Historia o stworzeniu �wiata zawarta w Biblii r�wnie� wywodzi�a si� z Babilonu.

� A kiedy zacz�to u�ywa� pary (pneuma) do nap�dzania maszyn?

� Oko�o tysi�ca lat temu. Wielki druid Boroihme O�Fiona�

� Niewa�ne.�� Everard pali� cygaro i rozmy�la� jaki� czas w milczeniu. P�niej zwr�ci� si� do van Sarawaka:

� Zaczynam rozwi�zywa� t� �amig��wkꠗ powiedzia�.�� Gallowie wcale nie byli barbarzy�cami, za jakich si� ich uwa�a. Wr�cz przeciwnie, odznaczali si� energi� i przedsi�biorczo�ci�. Dlatego wiele si� nauczyli od fenickich kupc�w i greckich kolonist�w, podobnie jak od Etrusk�w z Galii Przedalpejskiej. Tymczasem Rzymianie byli lud�mi przyziemnymi, bez szczeg�lnych zainteresowa� intelektualnych. W�a�ciwie nie mo�na m�wi� o post�pie technicznym w naszym �wiecie przed rozpadem ich imperium i pocz�tkami �redniowiecza.

� Ale w tej historii Rzymianie wcze�nie znikn�li ze sceny dziej�w, podobnie jak, jestem tego pewny, �ydzi. Przypuszczam, �e gdyby nie by�o r�wnowagi si� mi�dzy Rzymem a pa�stwem Seleucyd�w, ci ostatni pokonaliby Machabeuszy. Przecie� niemal to im si� uda�o. W ka�dym razie po wyeliminowaniu Rzymu Gallowie zdobyli przewag� w basenie Morza �r�dziemnego. Zacz�li organizowa� wyprawy, budowali coraz lepsze statki i w IX wieku naszej ery odkryli Ameryk�. Nie g�rowali jednak nad Indianami tak bardzo, �eby ci nie mogli im dor�wna� stworzyli nawet w�asne imperia, takie jak Huy Braseal. W XI wieku Celtowie zbudowali maszyny parowe. Zdaje si�, �e przej�li te� proch strzelniczy od Chi�czyk�w i sami wynale�li kilka rzeczy, lecz dokonali tego metod� pr�b i b��d�w, bez prawdziwie naukowych podstaw.

Van Sarawak skin�� g�ow� i rzek�:

� Przypuszczam, �e masz racj�. Ale co si� sta�o z Rzymem?

Everard ponownie zwr�ci� si� do Deirdre:

� Mo�e ci� to zaskoczy�� powiedzia� g�adko�� ale nasi ludzie odwiedzili wasz �wiat dwa i p� tysi�ca lat temu. Dlatego w�a�nie znam grecki, lecz nie wiem, co si� p�niej wydarzy�o. Chcia�bym, �eby� mi o tym opowiedzia�a� je�li dobrze rozumiem, jeste� prawdziw� erudytk�.

M�oda Afallonka zaczerwieni�a si� i opu�ci�a powieki ozdobione d�ugimi ciemnymi rz�sami, jakimi mog�oby si� poszczyci� niewiele rudow�osych dziewcz�t.

� Z rado�ci� pomog� wam w miar� swoich mo�liwo�ci�� o�wiadczy�a i doda�a b�agalnie:�� Ale czy i wy nam pomo�ecie?

� Nie wiem�� odpar� z trosk� w g�osie Manse.�� Chcia�bym, lecz nie wiem, czy b�dziemy mogli.

�Poniewa� moim prawdziwym celem jest unicestwienie ciebie i twojego �wiata�.

Kiedy Manse znalaz� si� w swoim pokoju, przekona� si�, �e Afallo�czycy serdecznie podejmuj� go�ci. By� jednak zbyt zm�czony i przygn�biony, by skorzysta� z ich go�cinno�ci� Na chwil� przed za�ni�ciem pomy�la�, �e przynajmniej pi�kna niewolnica ofiarowana van Sarawakowi na pewno si� na nim nie zawiedzie.

Mieszka�cy tego �wiata wstawali wcze�nie. Z okna swego pokoju na pi�trze Everard zobaczy� wartownik�w przechadzaj�cych si� po pla�y, ale ten widok nie zepsu� mu humoru. Zszed� razem z Wenusjaninem na �niadanie. Odni�s� wra�enie, �e szynka, jaja, tosty i kawa nale�� jeszcze do snu. Deirdre powiedzia�a im, �e ap Ceorn pojecha� do miasta na posiedzenie Rady Suffet�w. Zapomniawszy na chwil� o zmartwieniach, rozmawia�a weso�o o banalnych sprawach. Manse dowiedzia� si�, �e nale�y do amatorskiego zespo�u, kt�ry od czasu do czasu wystawia klasyczne greckie sztuki w j�zyku orygina��w�� st�d tak dobrze zna�a grek�. Lubi�a je�dzi� konno, p�ywa�.

� Czy p�jdziemy?�� zapyta�a.

� Po co?

� Oczywi�cie pop�ywa�!�� Zerwa�a si� z fotela stoj�cego na trawniku pod drzewami i ca�kiem niewinnie rozebra�a si� do naga.

Van Sarawakowi opad�a szcz�ka.

� Chod�cie!�� zawo�a�a, �miej�c si�, dziewczyna.�� Ostatni b�dzie Sassenachem.

Ju� pluska�a si� w zimnych szarych falach, kiedy zmarzni�ci agenci Patrolu weszli na pla��. Wenusjanin j�kn��:

� Pochodz� z ciep�ej planety. Moi przodkowie byli Indonezyjczykami� tropikalnymi ptakami.

� Ale znalaz�o si� w�r�d nich r�wnie� kilku Holendr�w, czy� nie?�� zapyta� ze �miechem Manse.

� Mieli do�� rozs�dku, by osiedli� si� w Indonezji!�� odparowa� jego towarzysz.

� W porz�dku, zosta� na brzegu.

� Do diab�a! Je�li ona mo�e, to i ja potrafi�!

Wenusjanin dotkn�� wody ko�cem stopy i zn�w j�kn��. Everard zmobilizowa� si� i wbieg� do morza. Deirdre ochlapa�a go lodowat� wod�. Zanurkowa�, chwyci� j� za nog� i wci�gn�� pod wielk� fal�. Dokazywali tak przez kilka minut, zanim pobiegli z powrotem do domu pod gor�cy prysznic. Van Sarawak powl�k� si� za nimi.

� I co tu m�wi� o m�kach Tantala�� wymamrota� ponuro.�� Jestem go�ciem najpi�kniejszej dziewczyny w ca�ym kontinuum i nie tylko nie mog� nic do niej powiedzie�, ale ona w dodatku zachowuje si� tak, jak gdyby jednym z jej rodzic�w by� nied�wied� polarny.

Kiedy niewolnicy wytarli Everarda i Deirdre do sucha i ubrali w miejscowe stroje, samodzielny agent znowu stan�� przed kominkiem w salonie.

� Co to za dese�?�� zapyta�, wskazuj�c kratk� na swojej sp�dniczce.

Deirdre podnios�a g�ow�.

� To barwy mojego klanu�� odpar�a.�� Na czas pobytu go�� staje si� honorowym cz�onkiem klanu gospodarza, nawet wtedy, gdy s� zwa�nieni.�� U�miechn�a si� nie�mia�o.�� A mi�dzy nami nie ma krwi, Manslachu.

Everard spos�pnia�, gdy� przypomnia� sobie, co musi zrobi�.

� Chcia�bym zapyta� ci� o dzieje twojego �wiata�� powiedzia�.�� Bardzo mnie to interesuje.

Dziewczyna skin�a g�ow�, poprawi�a z�ot� siateczk� okrywaj�c� jej w�osy i wyj�a jak�� ksi��k� z zape�nionej po brzegi eta�erki.

� S�dz�, �e to najlepsza historia �wiata. Mog� znale�� w niej wszystkie szczeg�y, kt�re pragniesz pozna�.

�I powiedzie� mi, co mam zrobi�, �eby ci� zniszczy�.

Everard usiad� przy niej na kanapie. Wszed� lokaj, pchaj�c w�zek z obiadem. Manse jad� w ponurym nastroju, nie zwracaj�c uwagi na smak potraw.

P�niej zada� pytanie zgodne z tokiem jego rozumowania:

� Czy Rzym i Kartagina kiedykolwiek prowadzi�y ze sob� wojn�?

� Tak. Dwukrotnie. Na pocz�tku sprzymierzy�y si� przeciwko Epirowi, ale p�niej si� pok��ci�y. Rzym wygra� pierwsz� wojn� i stara� si� ograniczy� kartagi�sk� ekspansj�.�� Manse widzia� j� pochylon� nad ksi��k� na podobie�stwo pilnej uczennicy.�� Druga wojna wybuch�a dwadzie�cia trzy lata p�niej i trwa�a� hm� wszyscy s� zgodni, �e jedena�cie lat, chocia� przez trzy ostatnie lata jedynie oczyszczano teren po tym, jak Hannibal zdoby� i spali� Rzym.

Everard wcale nie by� zadowolony z sukcesu Hannibala.

Druga wojna punicka (tutaj nazywano j� wojn� rzymsk�), za sprawa jakiego� wydarzenia, kt�re podczas niej nast�pi�o, stanowi�a punkt zwrotny. Mimo to�� po cz�ci z ciekawo�ci, po cz�ci za� dlatego, �e nie chcia� si� zdradzi栗 Manse nie zapyta� od razu o szczeg�y. Najpierw chcia� si� dowiedzie�, co si� wydarzy�o p�niej. (Nie� raczej nie wydarzy�o. By� duchem w realnym �wiecie).

� Co si� potem sta�o?�� spyta� oboj�tnie.

� W sk�ad imperium kartagi�skiego wesz�y: Hiszpania, po�udniowa Galia i �stopa� P�wyspu Apeni�skiego�� powiedzia�a Afallonka.�� W pozosta�ej cz�ci terytorium Italii po upadku republiki rzymskiej zapanowa�y chaos i anarchia. Rz�dy kartagi�skie by�y jednak zbyt skorumpowane, by mog�y przetrwa�. Hannibala zamordowali ludzie, kt�rym jego uczciwo�� przeszkadza�a w realizacji plan�w. W tym samym czasie Syria i Partia walczy�y o panowanie nad wschodni� cz�ci� basenu Morza �r�dziemnego. Partia zwyci�y�a i w ten spos�b znalaz�a si� pod jeszcze silniejszym wp�ywem kultury greckiej. Jakie� sto lat po wojnach rzymskich kilka plemion germa�skich podbi�o Itali�. (Musieli to by� Cymbrowie z sojusznikami�� Teutonami i Ambronami, kt�rych w �wiecie Everarda powstrzyma� Mariusz). Ich niszczycielski przemarsz przez Gali� wywo�a� ruchy lud�w celtyckich, kt�re stopniowo przenika�y do Hiszpanii i Afryki P�nocnej, w miar� jak Kartagina chyli�a si� ku upadkowi. Gallowie wiele nauczyli si� od Kartagiriczyk�w. P�niej rozgorza�y d�ugie wojny, w kt�rych wyniku Partia zosta�a os�abiona i powsta�y pa�stwa celtyckie. Huno�� wie pokonali German�w w Europie �rodkowej, ale ich z kolei rozbili Partowie. Gallowie zaj�li r�wnie� te ziemie i jedynymi krajami germa�skimi pozosta�y Italia oraz Hiperborea (to musia� by� P�wysep Skandynawski). Wraz z ulepszeniem konstrukcji statk�w rozwin�� si� handel z Dalekim Wschodem, tak poprzez Arabi�, jak i wok� Afryki. (W �wiecie Everarda Jubusz Cezar zdumia� si�, �e Weneci buduj� lepsze okr�ty ni� jakikolwiek inny lud znad Morza �r�dziemnego.) Celtowie odkryli po�udniowy Afallon, kt�ry pocz�tkowo wzi�li za wyspꠗ st�d nazwa �Ynis��� lecz zostali wyparci przez Maj�w. Jednak�e brittyskie kolonie le��ce dalej na p�noc przetrwa�y i z czasem uzyska�y niepodleg�o��. Przez ten czas trwa�a ekspansja Littornu. Wch�on�� on wi�ksz� cz�� Europy. Zachodnia cz�� tego kontynentu odzyska�a wolno�� w rezultacie traktatu pokojowego po wojnie stuletniej, o kt�rej ju� ci wspomnia�am. Narody azjatyckie zrzuci�y jarzmo europejskich metropolii i zmodernizowa�y si�. Z kolei kraje Europy Zachodniej zacz�y chyli� si� ku upadkowi.�� Deirdre unios�a g�ow� znad ksi��ki, kt�r� wertowa�a podczas rozmowy.�� Ale to tylko bardzo og�lny zarys, Manslach. Czy mam m�wi� dalej?

Everard pokr�ci� g�ow� i rzek�:

� Nie, dzi�kuj�.�� Po chwili doda�:�� Bardzo rzetelnie przedstawi�a� sytuacj� swojego kraju.

Dziewczyna odpowiedzia�a szorstko:

� Wielu z nas nie chce tego przyzna�, ale ja uwa�am, �e zawsze nale�y patrze� prawdzie w oczy. Czy teraz opowiesz mi o swoim �wiecie?�� zapyta�a podekscytowana.�� To niewiarygodne i cudowne.

Manse westchn��, poskromi� sumienie i zacz�� k�ama� jak z nut.

Napadni�to na nich tego samego dnia po po�udniu.

Van Sarawak odzyska� r�wnowag� psychiczn� i pilnie uczy� si� afallo�skiego od Deirdre. Chodzili po ogrodzie, zatrzymuj�c si�, �eby nazywa� przedmioty i odmienia� czasowniki. Everard szed� za nimi, od czasu do czasu zastanawiaj�c si�, czy nie gra roli pi�tego ko�a u wozu, po czym zn�w �ama� sobie g�ow� nad tym, jak si� dosta� do chronocykla.

S�o�ce �wieci�o jasno na bezchmurnym niebie. Szkar�atny klon strzela� w g�r�, a zesch�e li�cie tworzy�y kobierzec na po��k�ej trawie. Stary niewolnik niespiesznie grabi� dziedziniec, m�ody india�ski stra�nik siedzia� w niedba�ej pozie z karabinem przewieszonym przez rami�, a para wilczur�w drzema�a pod �ywop�otem. By� to idylliczny obrazek; trudno uwierzy�, �e kryli si� za tymi murami ludzie planuj�cy morderstwo.

Cz�owiek pozostaje jednak cz�owiekiem niezale�nie od historycznych uwarunkowa�. Tej kulturze obca by�a brutalno�� i wyrafinowane okrucie�stwo cywilizacji zachodniej; pod pewnymi wzgl�dami sprawia�a wra�enie dziwnie pacyfistycznej. Nie znaczy�o to jednak, �e nie odwo�ywano si� tutaj do przemocy. Everardowi wydawa�o si�, �e w tym �wiecie by� mo�e nigdy nie powstanie prawdziwa nauka i ludzie bez ko�ca b�d� obraca� si� w b��dnym kole wojen. W jego przysz�o�ci rodzaj ludzki w ko�cu si� z tego wyzwoli�.

Ale po co? Nie m�g� o�wiadczy� z r�k� na sercu, �e to kontinuum jest lepsze lub gorsze od tego, kt�re zna�. Po prostu by�o inne. Czy ci ludzie nie mieli prawa do istnienia tak jak jego ziomkowie, kt�rzy zostan� skazani na wieczny niebyt, je�li jemu si� nie uda?

Zacisn�� pi�ci. To go przerasta�o. �aden cz�owiek nie powinien decydowa� o tak wa�nej sprawie.

Wiedzia� jednak, �e w ko�cu sk�oni go do dzia�ania nie abstrakcyjne poczucie obowi�zku, lecz pami�� o zwyk�ych ludziach i drobnych wydarzeniach.

Okr��yli dom i Deirdre wskaza�a na morze.

� Awarlann�� powiedzia�a. Jej rozpuszczone w�osy p�on�y na wietrze.

� Czy to znaczy �morze�, �Atlantyk�, a morze tylko �woda�?�� roze�mia� si� van Sarawak.�� Zobaczmy.�� Poci�gn�� j� w stron� pla�y.

Everard poszed� za nimi. D�ugi i szybki statek podobny do kutra parowego mkn�� po falach kilometr od brzegu. Lecia�y za nim krzycz�ce przenikliwie mewy, tworz�c �nie�nobia�� chmur�. Manse pomy�la�, �e gdyby on za wszystko odpowiada�, to postawi�by tam okr�t wojenny.

Czy musi podj�� decyzj� sam? Przecie� w czasach przedrzymskich s� inni agenci Patrolu, kt�rzy wr�c� do swoich epok i�

Zesztywnia� i zadr�a� na ca�ym ciele.

Wr�c�, zorientuj� si�, co si� sta�o, i b�d� pr�bowali skorygowa� bieg wydarze�. Je�li cho� jednemu z nich to si� uda, w�wczas ten �wiat zniknie z czasoprzestrzeni, a on razem z nim.

Deirdre przystan�a. Zlany potem Everard nie zauwa�y�, czemu si� przypatrywa�a, dop�ki nie krzykn�a g�o�no i nie wyci�gn�a r�ki, wskazuj�c na co�. Wtedy podszed� do niej i spojrza� na morze.

Za�oga kutra porzuci�a szybowiec, zepchn�a sw�j lekki statek na g��bsz� wod� i odp�yn�a z maksymaln� pr�dko�ci�. Pozostawi�a na pla�y zabitych i rannych Afallo�czyk�w, ale zabra�a cia�a wszystkich towarzyszy.

Everard siedzia� na �awce na pok�adzie kutra i przygl�da� si�, jak brzeg ginie w oddali. Stopniowo odzyskiwa� jasno�� my�li. Deirdre wyp�akiwa�a si� w rami� van Sarawaka, kt�ry stara� si� j� pocieszy�. Zimny wiatr ciska� im w twarze wodny py�.

Kiedy dwaj biali m�czy�ni wyszli z kabiny, umys� Manse�a zn�w zacz�� pracowa�. To nie byli Azjaci, ale Europejczycy! A teraz, gdy uwa�nie przyjrza� si� reszcie za�ogi, zauwa�y�, �e wszyscy maj� europejskie rysy twarzy. Ciemna cera by�a wynikiem makija�u.

Wsta� i spojrza� na swoich nowych pan�w. Jeden z nich by� t�gim m�czyzn� przeci�tnego wzrostu, w �rednim wieku, ubranym w czerwon� jedwabn� bluz�, szerokie bia�e spodnie i karaku�owy kapelusik; nie mia� zarostu, a jego ciemne w�osy by�y splecione w warkocz. Drugi by� nieco m�odszym, rozczochranym, jasnow�osym olbrzymem. Mia� na sobie tunik� z miedzianymi haczykami, obcis�e spodnie z getrami, sk�rzany p�aszcz i ozdobny he�m z rogami. Obaj nosili u pasa rewolwery i za�oga kutra traktowa�a ich z szacunkiem.

� Co, do diab�a?�� Everard jeszcze raz rozejrza� si� woko�o. Ju� przestali by� widoczni z l�du i p�yn�li na p�noc. Pracuj�cy na najwy�szych obrotach silnik wprawia� ca�y statek w wibracj�. Spieniona woda pryska�a na wszystkie strony, kiedy dzi�b kutra ci�� fale.

Starszy m�czyzna zwr�ci� si� do wi�ni�w po afallo�sku. Everard wzruszy� ramionami. Wtedy brodaty Nordyk najpierw odezwa� si� w niezrozumia�ym dialekcie, po czym zapyta�:

� Taelan thu Cimbric?

Manse, kt�ry zna� kilka j�zyk�w germa�skich, wykorzysta� szans�, a van Sarawak nastawi� uszu. Deirdre skuli�a si� i przygl�da�a si� tej scenie szeroko otwartymi oczyma, zbyt oszo�omiona, �eby si� poruszy�.

� Ja�� odpar� Everard.�� Ein Wenig.�� Kiedy blondyn spojrza� niepewnie, poprawi� si�:�� A little[3].

� Ah, aen litt. Gode!�� olbrzym zatar� d�onie.�� Ik hait Boierik Wulfilasson ok main gefreond herr erran Boles�aw Arkoriski[4].

Everard nigdy nie s�ysza� takiego j�zyka�� po tylu wiekach nie m�g� to by� pierwotny dialekt cymbryjski� ale rozumia� go do�� dobrze. Gorzej by�o z wymow�; nie wiedzia�, jak� przesz�a ewolucj�.

� What the heli erran thu maching, anyway?�� wypali�.�� Ik bin aen man auf Syrius�� the stern Syrius, mit planeten ok all. Set uns g�bach or willen be der Teufel to pay![5]

Boierik Wulfllasson zrobi� smutn� min� i zasugerowa�, �eby kontynuowa� rozmow� z pomoc� m�odej damy jako t�umaczki.

Zaprowadzi� ich do kabiny, kt�ra okaza�a si� ma�ym, lecz komfortowo urz�dzonym salonem. Drzwi pozosta�y otwarte; pilnowa� ich uzbrojony wartownik, inni za� czekali w pobli�u.

Arko�ski powiedzia� co� do Deirdre po afallo�sku. Skin�a g�ow� i grubas poda� jej kieliszek wina. Wydawa�o si�, �e to j� pokrzepi�o, ale odezwa�a si� do Everarda matowym g�osem:

� Zostali�my pojmani, Manslach. Ich szpiedzy dowiedzieli si�, gdzie przebywali�cie. Inna grupa mia�a ukra�� wasz pojazd�� znaj� miejsce, gdzie zosta� ukryty.

� Tak przypuszcza�em�� odpar� Manse.�� Ale kim oni s�, na Baala?

Us�yszawszy to pytanie, Boierik wybuchn�� �miechem, po czym d�ugo rozwodzi� si� nad swoj� przebieg�o�ci�. Chcieli, �eby suffeci Afallonu uznali, �e to Hinduraj jest odpowiedzialny za porwanie. W rzeczywisto�ci Littom i Cimberland, zwi�zane tajnym przymierzem, stworzy�y bardzo efektywn� siatk� szpiegowsk�. Powiedzia�, �e p�yn� do letniej rezydencji ambasadora Littornu na Ynis Llangollen (Nantucket), gdzie zmusz� czarownik�w do wyjawienia sekret�w ich magii i w ten spos�b sprawi� przykr� niespodziank� wielkim mocarstwom.

� A je�li tego nie zrobimy?

Deirdre przet�umaczy�a s�owo w s�owo odpowied� Arko�skiego.

� B�dzie mi przykro z powodu konsekwencji, jakie poniesiecie. Jeste�my cywilizowanymi lud�mi i zap�acimy wam hojnie z�otem i zaszczytami za wsp�prac�. Je�li jednak b�dzie trzeba, zmusimy was do niej. Tutaj w gr� wchodzi byt naszych kraj�w.

Everard przyjrza� si� im uwa�niej. Boierik wydawa� si� zak�opotany i nieszcz�liwy; jego rado�� �ycia gdzie� si� ulotni�a. Arko�ski zacisn�� usta i b�bni� palcami po stole, ale w oczach mia� co� na podobie�stwo pro�by. Zdawa� si� my�le�: �Nie zmuszajcie nas do tego. Przecie� musimy liczy� si� z konsekwencjami naszych post�pk�w�.

Na pewno byli m�ami i ojcami, lubili napi� si� piwa i pogra� w ko�ci tak jak inni ludzie. Mo�e Boierik hodowa� konie w Italii, a Arko�ski by� nadba�tyckim mi�o�nikiem r�. To jednak nie mia�o znaczenia, skoro Nar�d znalaz� si� w konflikcie z s�siadami.

Manse przez jaki� czas podziwia� ich misterny plan, po czym zastanowi� si�, co on i van Sarawak powinni zrobi�. Kuter by� szybki, lecz mimo to potrzebowa� oko�o dwudziestu godzin, �eby dotrze� do Nantucket. Mieli wi�c tyle czasu do namys�u.

� Jeste�my znu�eni�� powiedzia� po angielsku.�� Czy mogliby�my troch� odpocz��?

� Ja, deedy�� odpar� Boierik z nieco sztuczn� �yczliwo�ci�.�� Ok wir skallen gode gefreonds bin, ni?[6]

Littorne�ska rezydencja znajdowa�a si� na po�udniowym brzegu Nantucket w pobli�u wioski rybackiej, ale by�a ogrodzona wysokim murem. Ambasada zbudowa�a t� letni� siedzib� w stylu obowi�zuj�cym w Littornie: d�ugie drewniane domy pokryte dachami wygi�tymi jak koci grzbiet Rezydencja i jej przyleg�o�ci sta�y wok� brukowanego dziedzi�ca. Po przebudzeniu Manse zjad� �niadanie w ponurym nastroju. Deirdre patrzy�a na niego z wyrzutem i jedzenie nie mog�o mu przej�� przez gard�o. Kiedy przybili do prywatnej przystani, sta� tam ju� inny, wi�kszy kuter i okolica roi�a si� od m�czyzn o twardych spojrzeniach. Oczy Arko�skiego zab�ys�y. Powiedzia� po afallo�sku:

� Widz�, �e przywieziono czarodziejsk� maszyn�. Bierzmy si� do roboty.

Gdy Boierik przet�umaczy� jego s�owa, Everard poczu� ch��d w okolicy serca.

Zaprowadzono go�ci, jak uparcie nazywa� ich jasnow�osy olbrzym, do du�ej sali, gdzie Arko�ski ukl�k� przed pos��kiem bo�ka o czterech twarzach, Swantewita, kt�rego Du�czycy por�bali i spalili w innej historii[8]. Na kominku p�on�� du�y ogie�, a pod �cianami stali uzbrojeni stra�nicy.

� S�ysza�em, �e w Catuvellaunan stoczono ci�ki b�j, aby zdoby� t� rzecz�� powiedzia� Boierik.�� Wielu poleg�o, lecz nasi zdo�ali wycofa� si� w por�, tak �e nie by�o po�cigu.�� Dotkn�� ostro�nie kierownicy i zapyta�:�� Czy ten w�z naprawd� mo�e dotrze� wsz�dzie, dok�d zechce si� uda� jego kierowca, i przyby� po prostu znik�d?

� Tak�� odpar� Manse.

Deirdre obrzuci�a go tak pogardliwym spojrzeniem, jakiego wcze�niej nie widzia�. Wynio�le odsun�a si� od niego i van Sarawaka.

Arko�ski przem�wi� do niej; najwyra�niej chcia�, �eby to przet�umaczy�a, ale Afallonka plun�a mu pod nogi. Boierik westchn�� i powt�rzy� Everardowi s�owa Littorne�czyka:

� Chcemy, �eby� zademonstrowa� nam dzia�anie tej maszyny. Ty i ja udamy si� na przeja�d�k�. Uprzedzam ci�, �e wyceluj� rewolwer w twoje plecy. Powiesz mi wcze�niej o wszystkim, co zrobisz. Je�li stanie si� co� dziwnego, strzel�. Jestem jednak pewien, �e zostaniemy dobrymi przyjaci�mi.

Agent skin�� g�ow�. Czu� napi�cie w ca�ym ciele; d�onie mia� zimne i wilgotne od potu.

Rzuci� okiem na chronocykl. Od razu odczyta� koordynaty przestrzenne na wska�nikach pozycyjnych i czas na zegarze pojazdu. P�niej omi�t� wzrokiem pomieszczenie i zobaczy�, �e van Sarawak siedzi na �awce pod luf� pistoletu Arko�skiego i lufami karabin�w littome�skich stra�nik�w. Deirdre r�wnie� siedzia�a, wyprostowana, jak najdalej od Wenusjanina. Okre�li� w przyb�i�eniu pozycj� �awki w odniesieniu do chronocykla, podni�s� r�ce do g�ry i za�piewa� w temporalnym:

� Van, spr�buj� ci� st�d wyci�gn��. Zosta� w tym samym miejscu, gdzie teraz jeste�, powtarzam, dok�adnie w tym samym miejscu. Je�li wszystko dobrze p�jdzie, stanie si� to po up�ywie minuty od mojego znikni�cia razem z naszym w�ochatym koleg�.

Van Sarawak nie da� nic po sobie pozna� i dalej siedzia� z kamienn� twarz�, ale na jego czole pojawi� si� perlisty pot.

� Bardzo dobrze�� powiedzia� Everard �amanym cymbryjskim.�� Usi�d� na tylnym siode�ku, Boieriku. Pu�cimy w ruch tego magicznego konia.

Jasnow�osy m�czyzna skin�� g�ow� i pos�ucha�. Kiedy Manse zaj�� miejsce przed desk� rozdzielcz�, poczu� na piecach dotyk zimnej lufy rewolweru trzymanego w dr��cej r�ce.

� Powiedz Arko�skiemu, �e wr�cimy tu za p� godziny�� doda�.

W tym �wiecie stosowano mniej wi�cej ten sam system mierzenia czasu co w �wiecie Everarda; oba wywodzi�y si� z Babilonu. Gdy Nordyk wyda� polecenie, Manse rzek�:

� Najpierw znajdziemy si� w powietrzu nad oceanem i b�dziemy szybowa�.

� D� d� dobrze�� wyj�ka� niepewnie Boierik.

Agent Patrolu ustawi� regulatory przestrzeni na pi�tna�cie kilometr�w w poziomie i trzysta w pionie, po czym nacisn�� odpowiedni guzik.

Siedzieli jak czarownice na miotle, spogl�daj�c w d� na szarozielony bezmiar w�d i widoczn� w oddali niewyra�n� smug� l�du. Szarpn�� nimi porywisty wiatr i Everard mocniej przycisn�� kolana do bok�w pojazdu. U�miechn�� si� zimno, us�yszawszy przekle�stwo rzucone przez Boierika.

� Czy ci si� to podoba?�� zapyta�.

� To jest� to jest cudowne.�� W miar� oswajania si� z now� sytuacj� Boierik przejawia� coraz wi�kszy entuzjazm.�� Balony s� niczym w por�wnaniu z tym. Maj�c takie maszyny, b�dziemy mogli polecie� nad nieprzyjacielskie miasta i spali� je!

Te s�owa w jaki� spos�b pomog�y Everardowi zrobi� to, co by�o konieczne.

� Teraz polecimy do przodu�� oznajmi� i ruszyli. Boierik wyda� okrzyk rado�ci.�� A potem w jednej chwili przeskoczymy do twojej ojczyzny�� doda�.

Przesun�� d�wigni� manewrow�. Chronocykl zakre�li� p�tl� i zanurkowa� z przyspieszeniem 3g.

Chocia� Manse by� przygotowany na to, co si� sta�o, z trudem i utrzyma� si� na siode�ku. Nigdy si� nie dowiedzia�, czy Boierik i run�� w d� podczas kre�lenia p�tli, czy te� w czasie nurkowania. Dostrzeg� tylko k�tem oka spadaj�c� do morza posta�, cho� wola�by tego nie widzie�.

P�niej przez kr�tk� chwil� wisia� nad falami. Najpierw zadr�a�: a gdyby olbrzym zd��y� wystrzeli�? Potem poczu� wyrzuty sumienia. W ko�cu przesta� o tym my�le� i zacz�� zastanawia� si� nad sposobem uratowania kolegi.

Ustawi� regulatory przestrzeni na odleg�o�� 30 centymetr�w od �awki z wi�niami. Praw� r�k� trzyma� w pobli�u tablicy kontrolnej�� b�dzie musia� dzia�a� bardzo szybko�� a lew� zostawi� woln�.

Pojazd czasu zmaterializowa� si� b�yskawicznie tu� przed Wenusjaninem. Everard z�apa� go za tunik� i wci�gn�� w obszar pola czasoprzestrzennego. Jednocze�nie drug� r�k� cofn�� wskaz�wk� na tarczy zegara i nacisn�� g��wny guzik.

Od metalu odbi�a si� kula. Manse zauwa�y� krzycz�cego Arko�skiego. A p�niej wszystko znikn�o: cofn�li si� w czasie o dwa tysi�ce lat i znale�li na trawiastym wzg�rzu opadaj�cym ku pla�y.

Everard, dr��c na ca�ym ciele, opar� si� o kierownic� chronocykla.

Ockn�� si�, s�ysz�c g�o�ny krzyk. Odwr�ci� si�, �eby spojrze� na le��cego na zboczu van Sarawaka i zobaczy�, �e Wenusjanin wci�� obejmuje ramieniem Deirdre.

W plejstoce�skim domku my�liwskim Everard i van Sarawak (p� godziny po wyruszeniu w podr� do Nowego Jorku) oddali Deirdre pod opiek� �yczliwej matrony, kt�ra zna�a grecki, i zwo�ali swoich koleg�w. Wkr�tce potem przez czasoprzestrze� zacz�y mkn�� pojazdy czasu.

Wszystkie biura dzia�aj�ce przed rokiem 218 p.n.e�� najbli�sze znajdowa�o si� w Aleksandrii w okresie od 250 do 230 roku p.n.e.�� �nadal� by�y na swoich miejscach; ich personel liczy� oko�o dwustu os�b. Pisemny kontakt z przysz�o�ci� okaza� si� niemo�liwy, a kilka kr�tkich wypad�w do niej potwierdzi�o przypuszczenia agent�w. Zaniepokojeni pracownicy Patrolu zwo�ali konferencj� w oligoce�skiej Akademii. Samodzielni agenci byli wy�si stopniem od koleg�w odkomenderowanych do poszczeg�lnych epok i zarazem sobie r�wni. Poniewa� Everard osobi�cie pozna� fenomen zmiany dziej�w ludzko�ci, wybrano go przewodnicz�cym komitetu wy�szych oficer�w.

Spotka� go zaw�d. Ci m�czy�ni i kobiety swobodnie podr�owali w czasie i w�adali broni� bog�w, lecz pozostali lud�mi, zachowuj�c wszystkie wady charakterystyczne dla rodzaju ludzkiego.

Wszyscy zgadzali si�, �e szkod� trzeba naprawi�. Obawiali si� o koleg�w i kole�anki, kt�rzy wyruszyli do r�nych epok i nie zostali ostrze�eni. Je�eli nie wr�c� do chwili, kiedy historia wr�ci na dawny tor, nikt ich nigdy wi�cej nie zobaczy. Wprawdzie Everard wys�a� ratownik�w, ale w�tpi� w powodzenie ich wysi�k�w. Przestrzeg� te� ich surowo, �eby wr�cili w ci�gu jednego dnia wed�ug czasu lokalnego, gdy� inaczej ponios� konsekwencje swojej opiesza�o�ci.

Jaki� m�czyzna z epoki renesansu naukowego zwr�ci� uwag� na inny aspekt zaistnia�ej sytuacji. Oczywi�cie ocalali agenci maj� obowi�zek odtworzy� �pierwotny� bieg wydarze�, ale powinni pami�ta� o swoich zobowi�zaniach wobec nauki. Pojawi�a si� przecie� niezwyk�a szansa zbadania ca�kiem nowej fazy dziej�w ludzko�ci. Nale�y przez kilka lat prowadzi� badania antropologiczne, zanim� Manse z trudem zmusi� go do milczenia. Nie pozosta�o wystarczaj�co wielu agent�w, �eby mo�na by�o podj�� takie ryzyko.

Grupa badawcza mia�a okre�li� dok�adny czas i okoliczno�ci zmiany. Dyskusje o metodach dzia�ania trwa�y bez ko�ca. Everard spogl�da� w prehistoryczn� noc za oknem i zastanawia� si�, czy tygrysy szabloz�be nie spisuj� si� lepiej ni� ich pochodz�cy od ma�p nast�pcy.

Kiedy w ko�cu wyprawi� swoich wys�annik�w, otworzy� butelk� i upi� si� w towarzystwie van Sarawaka.

Komitet koordynacyjny zebra� si� ponownie nast�pnego dnia i wys�ucha� meldunk�w wys�annik�w, kt�rzy przemierzyli imponuj�c� liczb� lat w przysz�o�ci. Uratowali tuzin agent�w Patrolu z mniej lub bardziej k�opotliwych sytuacji; oko�o dwudziestu znikn�o i trzeba by�o spisa� ich na straty.

Raport grupy szpiegowskiej okaza� si� bardzo interesuj�cy. Agenci odkryli, �e dw�ch helweckich najemnik�w przy��czy�o si� do armii Hannibala podczas przeprawy przez Alpy i zdoby�o jego zaufanie. Po wojnie piastowali wysokie urz�dy w Kartaginie. Przybrawszy imiona Frontes i Himilkon, praktycznie przej�li ster rz�d�w, zorganizowali zab�jstwo Hannibala i �yli w niebywa�ym luksusie. Jeden z agent�w widzia� domy, �Helwet�w� oraz ich samych.

� Du�o udogodnie�, o kt�rych nie s�yszano w antycznym �wiecie. Ta dw�jka wygl�da�a na Neldorian z dwie�cie pi�tego tysi�clecia.

Manse skin�� g�ow�. By�a to epoka bandyt�w, kt�rzy wiele razy przysparzali Patrolowi mn�stwo pracy.

� S�dz�, �e sprawa jest jasna�� powiedzia�.�� Niewa�ne, czy do��czyli do Hannibala przed bitw� nad Ticinusem, czy te� nie. By�oby diabelnie trudno aresztowa� ich w Alpach tak ostro�nie, by mimo woli nie zmieni� historii. Najwa�niejsze jest to, �e to chyba oni usun�li Scypion�w i w�a�nie tam trzeba interweniowa�.

Jaki� dziewi�tnastowieczny Anglik, kompetentny, ale bardzo przypominaj�cy typowego pu�kownika armii indyjskiej, rozwin�� map� i wyg�osi� wyk�ad na temat przeprowadzonego przez niego z powietrza rozpoznania pola bitwy. U�y� teleskopu na podczerwie�, by przyjrze� si� dzia�aniom wojennym poprzez warstw� chmur.

� A tutaj stali ci Rzymianie�

� Wiem�� odpar� Manse.�� Cienka czerwona linia. Chwila, w kt�rej rzucaj� si� do ucieczki, jest krytyczna, lecz ca�e to zamieszanie daje nam szans� dzia�ania. Zgoda, okr��ymy dyskretnie pole bitwy, nie wydaje mi si� jednak, �eby�my mogli wys�a� do akcji wi�cej ni� dw�ch agent�w. Aleksandryjskie biuro dostarczy stroj�w van Sarawakowi i mnie.

� My�la�em, �e to mnie przypadnie w udziale ten zaszczyt!�� powiedzia� Anglik.

� Nie. Przykro mi.�� Manse u�miechn�� si� lekko.�� To nie �aden zaszczyt Po prostu zaryzykujemy �yciem, �eby unicestwi� �wiat pe�en ludzi takich samych jak my.

� Ale, do diab�a� Everard wsta�.

� Musz� si� tam uda栗 stwierdzi� stanowczo.�� Nie wiem dlaczego, ale musz� to zrobi�.

Van Sarawak skin�� g�ow�.

Zostawili chronocykl w k�pie drzew i poszli przez pola.

Nad horyzontem i wysoko na niebie unosi�a si� setka uzbrojonych agent�w Patrolu, ale by�a to ma�a pociecha w obliczu w��czni i strza�. Niskie chmury ucieka�y przed zimnym wyj�cym wiatrem i pada� deszcz, gdy� w s�onecznej Italii ko�czy�a si� jesie�.

Zbroja ci��y�a na ramionach Everarda biegn�cego po �liskim b�ocie. W�o�y� he�m i nagolennice, na lewym ramieniu zawiesi� rzymsk� tarcz�, a u pasa miecz, lecz w prawej d�oni trzyma� paralizator. Tak samo wyekwipowany van Sarawak pod��a� za nim skokami, czujnie spogl�daj�c spod powiewaj�cego na wietrze oficerskiego pi�ropusza.

Rycza�y tr�by i dudni�y b�bny, ale d�wi�ki te niemal zupe�nie zag�usza� bitewny zgie�k: wrzaski i tupot ludzi, r�enie koni bez je�d�c�w i �wist strza�. Tylko kilku dow�dc�w i zwiadowc�w siedzia�o jeszcze na koniach: jak si� cz�sto dzia�o przed wynalezieniem strzemion, jazda, kt�ra rozpocz�a bitw�, ko�czy�a j� pieszo, gdy� �o�nierze pospadali z wierzchowc�w. Kartagi�czycy parli do przodu, uderzaj�c mieczami w �ami�ce si� rzymskie szeregi. Tu i tam walczy�y ju� tylko grupki �o�nierzy, kt�rzy kl�li i zadawali ciosy obcym.

Walka przenios�a si� w inne miejsce. Wok� Everarda le�a�y trupy. Manse pospieszy� za si�ami rzymskimi ku b�yszcz�cym w oddali or�om legion�w. Ponad he�mami i trupami dostrzeg� purpurowy, powiewaj�cy triumfalnie sztandar. Tam w�a�nie zobaczy� szar�� s�oni: wielkie zwierz�ta zamajaczy�y na tle szarego nieba, podnios�y tr�by i pot�nie zatr�bi�y.

Wojna zawsze jest taka sama, nie zgrabne linie na mapie ani rycersko��, tylko st�kaj�cy, spoceni, krwawi�cy w oszo�omieniu ludzie.

Szczup�y m�odzik o ciemnym obliczu zwija� si� z b�lu w pobli�u, daremnie usi�uj�c wyci�gn�� z rany w��czni�, kt�ra wbi�a si� w jego brzuch. By� kartagi�skim procarzem, ale siedz�cy tu� obok niego i z niedowierzaniem wpatruj�cy si� w kikut swojej r�ki krzepki italski wie�niak nie zwraca� na niego uwagi.

W g�rze kr��y�o stado wron, czekaj�c na swoj� kolej.

� T�dy!�� mrukn�� Everard.�� Pospiesz si�, na Boga! Ten szereg mo�e w ka�dej chwili p�kn��.

Powietrze drapa�o go w gardle, gdy uparcie bieg� w stron� rzymskich sztandar�w. Nagle przypomnia� sobie, �e zawsze pragn�� zwyci�stwa Hannibala. By�o co� odpychaj�cego w zimnej, przyziemnej chciwo�ci Rzymu. A teraz stara� si� ocali� Wieczne Miasto! Tak, dziwne s� koleje losu.

Pociesza� si� my�l�, �e Scypion Afryka�ski by� jednym z nielicznych uczciwych ludzi, kt�rzy prze�yli t� wojn�.

Wrzaski i szcz�k broni nasili�y si� i Rzymianie si� cofn�li. Manse zobaczy� co�, co przypomina�o fal� rozbijaj�c� si� o ska��. Ale ta ska�a par�a do przodu. Tworz�cy j� �o�nierze krzyczeli i ci�li mieczami.

Zacz�� biec. Min�� go jaki� legionista, wrzeszcz�c z przera�enia. Siwow�osy rzymski weteran splun�� na ziemi�, zapar� si� nogami i nie ruszy� si� z miejsca, dop�ki nie zosta� zasieczony. S�onie Hannibala zarycza�y i zni�y�y k�y. Zwarte kartagi�skie szyki nieub�aganie napiera�y na wroga przy akompaniamencie warkotu b�bn�w.

Teraz, do przodu! Manse zobaczy� grup� je�d�c�w, rzymskich oficer�w. Trzymali wysoko or�y i krzyczeli, ale nikt ich nie s�ysza� w bitewnym zgie�ku.

Niewielka grupa legionist�w min�a agent�w Patrolu i zatrzyma�a si�. Ich dow�dca zawo�a�:

� Chod�cie tutaj! Poka�emy im, jak si� walczy, na brzuch Wenus!

Manse pokr�ci� przecz�co g�ow�, nie przestaj�c biec. Rzymianin rzuci� si� na niego, wo�aj�c:

� Chod� tu, ty tch�rzu!

Wi�zka promieni z paralizatora odj�a mu mow� i legionista run�� w b�oto. Jego ludzie zadr�eli; kt�ry� z nich krzykn��, po czym wszyscy uciekli.

Kartaginczycy byli ju� bardzo blisko, id�c w zwartym szyku z czerwonymi od krwi mieczami w r�kach. Everard dostrzeg� sin� blizn� na policzku jakiego� �o�nierza i wielki haczykowaty nos innego. W��cznia odbi�a si� od jego he�mu. Pochyli� g�ow� i zn�w zacz�� biec.

Zobaczy� przed sob� grupk� walcz�cych. Chcia� j� wymin�� i potkn�� si� o posiekanego trupa. Z kolei jaki� Rzymianin wpad� na niego. Van Sarawak zakl�� i odci�gn�� go na bok. Czyj� miecz drasn�� Wenusjanina w rami�.

Nieco dalej otoczeni przez wrog�w ludzie Scypiona walczyli bez nadziei na ocalenie. Manse zatrzyma� si�, wci�gn�� powietrze do p�uc, kt�re pali�y go ogniem, i wbi� wzrok w cienk� zas�on� deszczu. Zab�ys�y za ni� mokre zbroje, gdy galopem nadjecha� oddzia� rzymskiej jazdy. Konie by�y ochlapane b�otem a� po nozdrza. To musia� by� syn konsula, przysz�y Scypion Afryka�ski, kt�ry przybywa� ojcu na ratunek. T�tent ko�skich kopyt przypomina� odg�os gromu.

� Tam!

Van Sarawak podni�s� r�k�. Everard przykucn��. Woda sp�ywa�a mu z he�mu na twarz. Z przeciwnej strony p�dzi� kartagi�ski oddzia�, kieruj�c si� w stron� miejsca, gdzie walczono. Na czele jecha�o dw�ch m�czyzn o charakterystycznej postawie i nieregularnych rysach Neldonan. Nosili przepisowe stroje, ale ka�dy z nich by� uzbrojony w pistolet o w�skiej lufie.

� T�dy!�� Manse odwr�ci� si� na pi�cie i rzuci� si� w ich stron�. Sk�rzane wi�zania jego zbroi skrzypia�y podczas biegu.

Obaj agenci znale�li si� blisko Kartagi�czyk�w, zanim tamci ich zauwa�yli. Kt�ry� z je�d�c�w krzykn�� ostrzegawczo. Dw�ch zwariowanych Rzymian! Manse dostrzeg�, �e �w �o�nierz u�miechn�� si� szeroko. Jeden z Neldonan uni�s� miotacz.

Everard pad� na ziemi�. Niebiesko-bia�y p�omie� przeci�� powietrze tam, gdzie przed chwil� sta� agent. Teraz on wystrzeli� z paralizatora; trafiony ko� run�� w b�oto ze szcz�kiem metalu. Van Sarawak pozosta� na miejscu i spokojnie zacz�� strzela�. Dwa razy, trzy, cztery�� i jeden Neldorianin spad� na ziemi�.

Wok� obu Scypion�w toczy� si� zaci�ty b�j. Eskorta Neldonan zawy�a z przera�enia. Kartagi�czycy z pewno�ci� znali dzia�anie miotaczy, ale te niewidoczne ciosy by�y dla nich czym� zupe�nie nowym. Uciekli. Drugi bandyta uspokoi� konia i chcia� zrobi� to samo.

� Zajmij si� tym, kt�rego postrzeli�e�, Piet�� st�kn�� Manse.�� Odci�gnij go na bok� przes�uchamy go�

Podni�s� si� z trudem i skierowa� w stron� bezpa�skiego wierzchowca. Zanim w pe�ni zda� sobie spraw� z tego, co robi, znalaz� si� na koniu i zacz�� �ciga� Neldorianina.

Za jego plecami Publiusz Korneliusz Scypion i jego syn przebili si� i do��czyli do wycofuj�cej si� armii rzymskiej.

Uciekinier i �cigaj�cy mkn�li przez bitewny chaos. Everard ponagla� swojego rumaka, ale nie stara� si� zbli�y� do Neldorianina. Kiedy tylko znikn� walcz�cym z oczu, jeden z chronocykli b�dzie m�g� si� zni�y� i �ledz�cy wszystko bacznie agent bez trudu schwyta bandyt�.

Taka sama my�l musia�a przyj�� do g�owy temporalnemu w��cz�dze, gdy� zatrzyma� konia i wycelowa� miotacz. Manse zobaczy� o�lepiaj�cy b�ysk i poczu� mrowienie w policzku: omal nie zosta� trafiony. Nastawi� sw�j pistolet na szerok� wi�zk� i jecha�, nieustannie strzelaj�c.

Nast�pna p�omienista kula ugodzi�a jego konia prosto w pier�. Zwierz� run�o na ziemi� i Everard wypad� z siod�a. Dzi�ki wy�wiczonym odruchom zamortyzowa� upadek. Zerwa� si� na r�wne nogi i chwiejnym krokiem ruszy� w stron� wroga. Zgubi� paralizator, kt�ry le�a� gdzie� w b�ocie, i nie mia� czasu go szuka�. To niewa�ne, znajdzie go, je�li prze�yje. Szeroka wi�zka promieni spe�ni�a zadanie: wprawdzie nie by�a dostatecznie silna, by powali� cz�owieka, ale Neldorianin wypu�ci� miotacz z r�ki, a jego ko� s�ania� si� na nogach z zamkni�tym oczami.

Deszcz smaga� twarz Everarda. Agent dobrn�� do konia bandyty. Neldorianin zeskoczy� na ziemi� i wyci�gn�� miecz. Brzeszczot miecza Amerykanina r�wnie� zab�ysn�� w szarym �wietle dnia.

� Jak chcesz�� powiedzia� agent po �acinie.�� Jeden z nas nie opu�ci tego pola �ywy.

Nad g�rami wzeszed� ksi�yc i �nieg nagle zal�ni� w jego promieniach. Daleko na p�nocy b�yszcza� jeden z lodowc�w; w oddali zawy� samotny wilk. Kromanionczycy �piewali w swojej jaskini i ich przyt�umione g�osy dociera�y na oszklon� werand�.

Deirdre sta�a w ciemno�ciach, wygl�daj�c na zewn�trz. Promie� ksi�yca o�wietli� cz�� jej twarzy i zal�ni� we �zach sp�ywaj�cych po policzkach. Drgn�a, kiedy Everard i van Sarawak stan�li za ni�.

� Ju� wr�cili�cie?�� zapyta�a.�� Przecie� przybyli�cie tutaj i zostawili�cie mnie dopiero tego ranka.

� Nie zabra�o nam to wiele czasu�� odpar� Wenusjanin, kt�ry nauczy� si� greki pod hipnoedukatorem.

� Mam nadziejꅠ� Spr�bowa�a si� u�miechn��.�� Mam nadziej�, �e wykonali�cie wasze zadanie i b�dziecie mogli odpocz�� po trudach.

� Tak�� oznajmi� Everard.�� Wykonali�my je.

Stali obok siebie przez chwil�, spogl�daj�c na zimowy krajobraz.

� Czy to prawda, �e nigdy nie b�d� mog�a wr�ci� do siebie?�� zapyta�a Deirdre.

� Niestety tak. Czary��� Agenci wymienili porozumiewawcze spojrzenia.

Oficjalnie pozwolono im powiedzie� dziewczynie wszystko, co uznaj� za stosowne, i zabra� j� tam, gdzie, ich zdaniem, b�dzie jej najlepiej. Van Sarawak utrzymywa�, �e mo�e to by� tylko Wenus w jego epoce, a Manse by� zbyt zm�czony, by si� z nim spiera�.

Deirdre odetchn�a g��boko.

� Niech tak b�dzie�� rzek�a.�� Nie zmarnuj� �ycia, lamentuj�c z tego powodu. Oby Baal sprawi�, �eby moi rodacy �yli w pokoju.

� Jestem pewien, �e tak b�dzie�� uspokoi� j� starszy agent.

Nagle Everard poczu�, �e d�u�ej tego nie wytrzyma. Pragn�� tylko snu. Niech van Sarawak powie, co zechce, i zbierze ewentualne laury.

Skin�� koledze g�ow�, m�wi�c:

� Id� si� po�o�y�. Odwagi, Piet.

Wenusjanin wzi�� dziewczyn� za r�k�, a Manse Everard powoli poszed� do swojego pokoju.

Baal�� semicki b�g przyrody, p�odno�ci i rolnictwa.

Wercyngetoryks�� przyw�dca zbrojnej rebelii przeciwko Rzymianom w 52 r. p.n.e. (Przyp. t�um.)

Tak� troch�.

Ach, troch�. To dobrze. Nazywam si� Boierik Wulfilasson, a to m�j przyjaciel Boles�aw Arko�ski. (Przyp. t�um.)

Co wy tam knujecie, do diab�a? Jestem z Syriusza, z gwiazdy Syriusz i jej planet. Wypu��cie nas, bo inaczej drogo zap�acicie. (Przyp. t�um.)

Tak, oczywi�cie� B�dziemy dobrymi przyjaci�mi, co? (Przyp. t�um.)

Italia irredenta (�ac.)�� Italia utracona. (Przyp. t�um.)

Swantewit (�wiatowid)�� prawdopodobnie najwa�niejszy b�g S�owian. Jego pos�g sta� w �wi�tyni w Arkonie na Rugii, g��wnym o�rodku kultu nadba�tyckich S�owian; zniszczony w roku 1168 przez Du�czyk�w. (Przyp. t�um.)