Potem przyszli inni. Najpierw jeszcze jedna kobieta, Ihona. Kiedy si� z ni� witali, us�yszeli trzask patyk�w niszczonych ci�kimi skokami i z zaro�li wy�oni� si� vodyanoi. Przykica� �abim sposobem typowym dla swojego gatunku i uni�s� obci�gni�te b�on� d�onie. Kiedy zeskoczy� na d�, jego cia�o � g�owa i tu��w tworzy�y jeden p�katy worek � zatrz�s�o si� jak galareta. Fejhechrillen by� upaprany i zm�czony. Jego spos�b poruszania si� by� �le przystosowany do teren�w le�nych.

Wszyscy byli zdenerwowani. Nie wiedzieli, jak d�ugo maj� czeka�, czy warto, czy jeszcze kto� przyjdzie. Cutter docieka�, jak dotar�a do nich jego wiadomo��. Jego natarczywe pytania stresowa�y ich. Nie mieli ochoty rozwodzi� si� nad swoj� decyzj�, �eby do niego do��czy�, bo wiedzieli, �e, zdaniem wielu, zdradzili.

��B�dzie wdzi�czny � powiedzia� Cutter. � To dziwny typ i mo�e tego po sobie nie okaza�, ale b�dzie to dla niego wiele znaczy�o, i dla mnie te�.

Po chwili milczenia Elsie zripostowa�a:

��Nie wiesz tego. Nie wezwa� nas, Cutter. Sam powiedzia�e�, �e tu� przed odej�ciem dosta� jak�� wiadomo��. Mo�e by� z�y, �e nas ze sob� zabierasz.

Cutter nie m�g� jej z czystym sumieniem powiedzie�, �e si� myli, dlatego odpar�:

��Nie wyobra�ani sobie, �eby�cie wr�cili. Mo�e jeste�my tutaj dla siebie, nie tylko dla niego.

Opisa� im, co ich czeka, k�ad�c akcent na niebezpiecze�stwa. Mog�o si� wydawa�, �e chce ich odstraszy�, ale wiedzieli, �e tak nie jest. Drey sprzecza� si� z nim raptownym i nerwowym g�osem. Zapewni� Cuttera, �e rozumiej�. Cutter zauwa�y�, �e Drey pr�buje przekona� siebie samego, zamilk� wi�c, a ten powt�rzy� kilka razy, �e jest zdecydowany.

��Lepiej ruszajmy � powiedzia�a Elsie, kiedy min�o po�udnie. � Nie mo�emy czeka� tutaj bez ko�ca. Je�li kto� jeszcze idzie, to widocznie si� zgubi�. Musz� wraca� do Plenum i wykonywa� swoj� prac� dla miasta.

Kto� wyda� z siebie zduszony okrzyk i wszyscy odwr�cili g�owy.

Dosiadaj�cy gallusa hotchi obserwowa� ich znad brzegu obni�enia terenu. Wielki kogut bojowy nastroszy� pi�ra na piersi i uni�s� szponiast� �ap�. Hotchi, kr�py i twardy cz�owiekje�, g�aska� czerwony grzebie� swego wierzchowca.

��Idzie milicja � m�wi� z wyrazistym i ostrym akcentem. � Dwaj milicjanci b�d� tutaj za par� minut.

Przesun�� si� do przodu na ozdobnym siodle i zawr�ci� ptaka. Prawie bezg�o�nie � nie by�o metalu, kt�ry by brz�cza� o drewniano-sk�rzan� uprz�� � gallus znikn�� po�r�d drzew, unosz�c wysoko �apy.

��Co to�? Co�? Kurwa, czy wy�?

Odg�osy czyjego� zbli�ania si� sprawi�y jednak, �e tak�e on zamilk�. Rozejrzeli si� w niewypowiedzianej panice, ale by�o za p�no, aby si� schowa�.

Pojawili si� dwaj m�czy�ni, w maskach i ciemnoszarych milicyjnych mundurach. Szukali drogi mi�dzy omsza�ymi pniakami. Ka�dy z nich ni�s� zwierciadlan� tarcz� i mia� przytroczony do boku nagan pieprzowy. Kiedy wyszli na polan�, potkn�li si� i stan�li. Ogarn�li wzrokiem ludzi, kt�rzy na nich czekali.

Przez rozci�gni�t� sekund� nikt si� nie poruszy�, odby�a si� zdezorientowana i milcz�ca konferencja � czy wy, czy oni, co, czy mamy, czy mamy�? � a� wreszcie kto� poci�gn�� za spust. Potem kakofonia d�wi�k�w, krzyk�w, perkusja strza��w. Ludzie padali. Cutter straci� rozeznanie, gdzie jest wr�g, a gdzie przyjaciel. Kiszki mu si� skr�ca�y ze strachu, �e zosta� trafiony, ale jeszcze tego nie czuje. Kiedy obrzydliwa synkopowana muzyka strzelaniny ucich�a, przesta� zaciska� szcz�k�.

Kto� krzycza�: �Bogowie, kurwa, bogowie!�. To by� milicjant. Z krwawi�c� ran� brzucha siedzia� ko�o swego martwego kolegi i usi�owa� d�wign�� do g�ry sw�j ci�ki pistolet. Cutter us�ysza� �wist rozcinaj�cy powietrze. Milicjant przewr�ci� si� przeszyty strza�� i umilk�.

Znowu mgnienie ciszy, a potem:

��Na Jabbera� Czy ty, czy wszyscy�? Drey? Pomeroy?

W pierwszej chwili Cutter s�dzi�, �e nikt z jego ludzi nie zosta� trafiony. Potem zobaczy�, �e Drey jest bia�y jak p��tno i trzyma si� za rami�. Krew zafarbowa�a jego dr��ce r�ce.

��Jabberze drogi, ch�opie!

Cutter pom�g� Dreyowi usi���.

��Wszystko w porz�dku? � mamrota� Drey w k�ko.

Kula wyrwa�a troch� mi�sa. Cutter oddar� kilka pas�w z koszuli Dreya i u�y� najczystszych jako banda�a. Drey broni� si� przed tak bolesnym traktowaniem, dlatego Pomeroy i Fejh musieli go przytrzymywa�. Dali mu te� patyk grubo�ci kciuka, �eby mia� na czym zacisn�� z�by.

��Wy idioci zasrani, musieli was �ledzi�! � w�cieka� si� Cutter, opatruj�c ran�. � M�wi�em wam, �eby�cie, kurwa, uwa�ali�

��Uwa�ali�my! � krzykn�� Pomeroy, celuj�c w Cuttera palcem.

��Nie �ledzili. � Wr�ci� hotchi na bojowym kogucie. � Patroluj� okolic�. Wy byli tu za d�ugo, prawie ca�y dzie�. � Zsiad� i obszed� nieck� wko�o. � Za d�ugo. � Obna�y� z�by w ramach jakiej� niezbyt zrozumia�ej miny. Ma�y � nie si�ga� Cutterowi do klatki piersiowej � ale muskularny, paradowa� jak znacznie wi�kszy m�czyzna. Stan�� przy martwych milicjantach i zacz�� w�szy�. Posadzi� jednego, ci�gn�c za strza��, a nast�pnie zacz�� j� przepycha� przez cia�o. � Jak ci nie wr�c�, przy�l� nast�pnych, �eby was szukali � wyja�ni�.

Manewrowa� strza��, �eby omin�a �ebra, chwyci� za grot, kiedy wyszed� z plec�w trupa i z bulgocz�cym d�wi�kiem przeci�gn�� lotk�. Zatkn�� zakrwawion� strza�� za pasek, wyj�� rewolwer ze sztywniej�cych palc�w milicjanta i przestrzeli� dziur�.

Ptaki znowu wzbi�y si� w powietrze. Zdziwiony hotchi pokr�ci� g�ow�: z grubej na palec dziury w klatce piersiowej trupa zrobi� si� krater.

��Dalijabber� Kim ty, do diab�a, jeste�? � rzuci� Pomeroy.

��Wojownik hotchi. Koguci je�dziec. Alektriomach. Pom�c wam.

��Twoje plemi� jest po naszej stronie? � spyta� Cutter. � Niekt�rzy hotchi s� po stronie Plenum � wyt�umaczy� innym. � Dlatego tutaj jest bezpiecznie. A w ka�dym razie mia�o by�. Klan tego ch�opaka nie przepada za milicj�. Pozwalaj� nam przej�� przez sw�j teren. Ale nie mog� ryzykowa� prawdziwej wojny z miastem, dlatego on chce upozorowa�, �e to my�my zabili funkcjonariuszy, a nie ich strza�y.

On sam to zrozumia� dopiero w trakcie tego wyja�nienia.

Pomeroy i hotchi naszpikowali trupy kulami. Pomeroy rzuci� jeden nagan pieprzowy Elsie, drugi Cutterowi. Ten nigdy nie mia� w r�ku tak nowoczesnej i drogiej broni. Pistolet by� ci�ki, z pot�nym sze�ciokomorowym b�bnem.

��Zawodne, ale szybkie � stwierdzi� Pomeroy, zbieraj�c kule.

��Na Jabbera, lepiej st�d wypieprzajmy � g�os Dreya falowa� z b�lu. � Odg�os strza��w niesie jak skurwysyn�

��Ma�o ich blisko � zaprotestowa� hotchi. � Mo�e nikt nie us�ysza�. Ale wy powinni i��, tak. Wy gdzie? Czemu uciekli z miasta? Wy szukacie tego, co jecha� na cz�owieku z gliny?

W pylnik, kiedy wznie�li si� ponad trawiasto-kamienno-kwietny step, Drey umar�. Od paru dni wygl�da�o na to, �e zdrowieje. W mie�cie nie spa�, targowa� si� nawet z lataj�cym handlarzem, ale w nocy pojawi�y si� symptomy zaka�enia krwi. Jeszcze �y�, kiedy balon wystartowa�, ale nied�ugo p�niej wyda� ostatnie tchnienie.

Lataj�cy handlarz zajmowa� si� bucz�cym motorem gondoli. Smutek pasa�er�w budzi� w nim zak�opotanie. Elsie trzyma�a w ramionach stygn�ce cia�o Dreya. W ko�cu, kiedy zbli�a�o si� po�udnie, odprawi�a zaimprowizowane nabo�e�stwo �a�obne. Poca�owali zmar�ego przyjaciela i z nieczystym sumieniem wolnomy�licieli powierzyli go �asce bog�w.

Elsie przypomina�a sobie poch�wki powietrzne rozpowszechnione podobno w�r�d p�nocnych plemion. Mieszka�cy tundry sk�adali swoich zmar�ych do otwartych trumien pod balonami i posy�ali ich pod niebo, przez zimne powietrze i chmury, ponad obszary niszczycielskich dzia�a� owad�w, ptak�w i naturalnego rozk�adu. Stratosfera nad ich terenami my�liwskimi pe�ni�a wi�c funkcj� katakumb. Badacze podr�uj�cy sterowcami spotykali tam tylko b��kaj�cych si� bez celu, zmumifikowanych przez niskie temperatury zmar�ych.

Z konieczno�ci wyprawili Dreyowi innego rodzaju poch�wek powietrzny, z czu�o�ci� zanie�li go nad kraw�d� kosza, wystawili mi�dzy liny i pu�cili.

Zupe�nie jakby lata�, unosi� si� pod nimi i mieli wra�enie, �e rozpostar� ramiona. Op�r powietrza kierowa� nim i Drey porusza� si� tak, jakby ta�czy� albo walczy�, coraz mniejszy wirowa� wok� w�asnej osi. Rozgania� stada ptak�w. Jego przyjaciele �ledzili ten lot w skupieniu w stanie zaskakuj�co bliskim ekstazy i odwr�cili si�, zanim uderzy� o ziemi�.

Dzie� po dniu jechali przez kraj, kt�ry dr�czy� ich upa�em i ro�linami podobnymi do drutu kolczastego. Nie mieli wprawy w uje�d�aniu tych muskularnych wierzchowc�w, ale poruszali si� szybciej, ni� by�oby to mo�liwe na piechot�. Lufy ich broni palnej zwisa�y bezsilnie. Fejh podr�owa� w beczce z wod� przywi�zanej mi�dzy dwiema antylopami. St�ch�a woda nie s�u�y�a jego zdrowiu.

Trajkotanie nad g�owami wp�dzi�o ich w panik�. Z nieba zlecia�a horda warcz�cych i chichocz�cych stworze�. Cutter zna� je z obrazk�w: gluclichy, zgarbiona sylwetka hieny ze sk�rzastymi skrzyd�ami nietoperza.

Pomeroy zastrzeli� jedn� z nich i jej bracia i siostry jeszcze w powietrzu rozerwa�y j� na strz�py i zacz�y po�era�. Kanibalistyczne stado st�oczy�o si� wok� padliny i podr�ni mogli si� bezpiecznie oddali�.

��Cutter, gdzie tw�j zasrany szeptacz?

��Odwal si�, Pomeroy. Jak b�d� to wiedzia�, ty pierwszy o tym us�yszysz.

��Ju� dwoje. Dwoje martwych towarzyszy, Cutter. Co my robimy?

Cutter milcza�.

��Sk�d on wie, jak� ma i�� drog�? � spyta�a Elsie.

Chodzi�o jej o cz�owieka, kt�rego szukali.

��Z tego, co mi m�wi�, zawsze wiedzia�, gdzie jest �elazna Rada, przynajmniej z grubsza � wyja�ni� Cutter. � Sugerowa�, �e dostawa� stamt�d informacje. M�wi�, �e s�ysza� od swojego kontaktu w mie�cie, �e szukaj� Rady. I wtedy sobie powiedzia�, �e musi tam dotrze� pierwszy. � Cutter nie zabra� ze sob� tego li�ciku. Jego zdawkowo�� i og�lnikowo�� urazi�a go. � Pokaza� mi kiedy� na mapie, gdzie, jego zdaniem, jest Rada. M�wi�em wam o tym. I tam idziemy.

Jakby to by�o takie proste.

O zmroku zatrzymali si� u st�p stromego wzniesienia, gdzie znale�li rzeczu�k� i z wielk� ulg� napili si� wody. Fejh wypluska� si�. Potem ludzcy towarzysze zostawili go, �eby spa� w wodzie, a sami wyszli na g�r�. Rozci�ga� si� stamt�d widok na rozleg�� p�ask� krain�. W kierunku, w kt�rym zmierzali, zobaczyli �wiat�a. Trzy jasne wyspy: najdalsza ledwo widoczna, najbli�sza oddalona o jakie� dwie godziny marszu.

��Elsie, Elsie, uda�o ci si�, co� jednak poczu�a� � powiedzia� Cutter.

Pomeroy by� za ci�ki na strome zej�cie do doliny, a Elsie nie mia�a si�y. Tylko Cutter m�g� si� na to powa�y�. Reszta kaza�a mu zaczeka�, nast�pnego dnia wsp�lnie znajd� inn� drog�. Chocia� zdawa� sobie spraw�, jak szalenie niebezpieczne jest samotne chodzenie po tych wrogich pustkowiach, na dodatek noc�, nie umia� si� powstrzyma�.

��Zosta�cie � powiedzia�. � Opiekujcie si� Fejhem. Do zobaczenia p�niej.

P�niacy powyrywali sobie cz�� kolc�w, po czym wzi�li Cuttera i jego towarzyszy na ramiona. Prawie nie odczuwali tego ci�aru. Porzucone antylopy odprowadzi�y ich wzrokiem.

Kaktusy maszerowa�y gigantycznymi krokami, przest�powa�y nad rowami i drzewami. Cutter czu� si� blisko s�o�ca. Widzia� ptaki, nawet garud�w. Ge�ain rozmawiali z nimi. Pierzaste postacie kr��y�y w g�rze, z d�wi�kiem przypominaj�cym �opot �agla na wietrze. Gada�y melancholijnymi ptasimi g�osami. Ge�ain s�uchali i odpowiadali zawodz�co.

��Milicja z przodu � powiedzia� tragarz Cuttera.

Maszerowali niestrudzenie i rzadko odpoczywali, obyczajem ludzi-kaktus�w na stoj�co. Raz zatrzymali si�, gdy ksi�yc z jego dwiema c�rkami wisia� nisko nad horyzontem. Na skraju sawanny, w kierunku zachodnim, pokaza�o si� �wiat�o. Ruchoma latarnia.

��Kto to jest? � spyta� p�niak Cuttera. � Cz�owiek na koniu. �ledzi was?

��To on? Na Jabbera, zanie� mnie do niego! Szybko! Musz� si� dowiedzie�, w co on gra.

Ge�ain pocwa�owa� z ob��kan� pr�dko�ci�, po�eraj�c dystans, i �wiat�o zgas�o.

��Nie ma � zdziwi� si� p�niak.

Szept w uchu szarpn�� Cutterem.

��Nie b�d� idiot��� powiedzia� g�os. � Kaktus mnie nie znajdzie. Tracisz cenny czas. Do��cz� do was, kiedy uznam to za stosowne.

Kiedy wr�cili do pierwotnej marszruty, �wiat�o znowu zap�on�o i dotrzymywa�o im tempa, pozostaj�c wci�� w tej samej odleg�o�ci.

Nie po raz pierwszy podczas tej podr�y czas zakrzep� i Cutter poczu�, �e utkn��. Dzie� by� tylko wyd�u�on� chwil�, a ruch � trzepot owad�w, przemykanie male�kiego gryzonia � elementem bezkresnego cyklu.

Dochodz�ce z dalekiego obozu odg�osy ps�w tropi�cych i szepty Drogona zak��ca�y im tej nocy sen. Bro� zabrana milicjantom nadmiernie ich obci��a�a, dlatego zostawili d�ugie no�e i ci�kie flinty.

Kt�rego� dnia zobaczyli wysoko w g�rze garud�, kt�ry z rozpostartymi skrzyd�ami wygl�da� jak stworzenie ukrzy�owane na niebie. Zobaczyli, jak nurkuje w stron� Drogona, a potem raptownie si� podrywa.

��Pr�bowa� go zaszepta�, ale mu si� wywin�� � powiedzia� zadowolony Cutter.

Ich rytm rozszed� si� z rytmem natury: spali po kilka minut w jasny dzie�, a tak�e o zmierzchu i w nocy. Je�li szeptodziej w og�le za�ywa� snu, to w siodle. W g�rach mijali plamiste kamyczniki, co� pomi�dzy �yrafami i gorylami. Zwierz�ta te podpiera�y si� przy chodzeniu pi�ciami i jad�y li�cie, kt�re mog�y dosi�gn�� z ziemi.

��Szybciej � powiedzia� szeptodziej Cutterowi. � Nadchodz� �apow�ercy.

W �wietle ksi�yca szli za Drogonem i poszukiwanym przez siebie cz�owiekiem w stron� rozci�gni�tego p�askowy�u. W skalnej �cianie zobaczyli pionowy czarny pas, korytarz prowadz�cy na drug� stron�. Cutter szacowa�, �e uda si� tam dotrze� za dnia. Wyobra�a� sobie, jaka to b�dzie ulga: z rozedrganego od gor�ca nieba zostanie tylko cienka wst�ga rozpostarta nad omsza�ymi skalnymi �cianami i kamiennymi s�upami.

��Co� nadchodzi � powiedzia�a Elsie. Wygl�da�a mizernie. Na jej twarzy malowa�o si� przera�enie. � Co� nadchodzi z po�udnia.

Poza wieloma falami krajobrazu, poza zasi�giem wzroku, by�o jakie� zak��cenie. Cutter wiedzia�, �e Elsie, chocia� nie ma wielkich mocy, co� poczu�a.

Na wschodzie niebo troch� poja�nia�o i Cutter zobaczy� pi�ropusz kurzu wzniecanego przez konia Drogona u st�p mesy. Szeptodziej znajdowa� si� prawie u wej�cia do rozpadliny.

��Pospieszcie si�, przejd�cie na drug� stron� � powiedzia� Drogon do Cuttera. � �apow�ercy depcz� wam po pi�tach, ale zd��ycie, jak si� spr�ycie. Psy ujadaj�. Czuj� zapach naszego cz�owieka, on jest blisko, po drugiej stronie. Jak przejdziecie, mo�e uda si� otoczy� �apow�erc�w, zastawi� na nich pu�apk�.

W�tpliwy plan.

Drogon przypuszczalnie zawr�ci� konia i wjecha� w w�w�z za szczekaj�cymi psami. Cutter pomy�la� o nawisach po obu stronach kanionu i oczyma duszy wyra�nie zobaczy� to, co widzia� w pokoju swego zbieg�ego przyjaciela � zobaczy� to, co kaza�o mu wyruszy� na jego poszukiwania. Cutter zobaczy� rozci�gni�ty w poprzek drut i trupy ze zr�nicowanych materia��w, o cz�owiekopodobnych kszta�tach.

��Szlag trafi�! Wracaj! Wracaj!

Wrzeszcza� na ca�e gard�o. Pomeroy i Elsie zatoczyli si�. Zasn�li podczas marszu. Cutter z�o�y� d�onie w tr�bk� i znowu rykn��.

��St�j! St�j!

Wystrzeli� w powietrze z magazyn�wki.

Drogon pojawi� si� w jego uchu.

��Co ty wyprawiasz? �apow�ercy ci� us�ysz��

Ale Cutter nie przestawa� krzycze�, poganiaj�c jednocze�nie swoje zm�czone nogi.

��St�j, st�j, st�j! Nie wchod� tam! To jest pu�apka!

Kurz si� cofn��, zmieni� kszta�t, jakby formowa� go narastaj�cy upa�, i sta� si� cz�owiekiem na koniu. Drogon przyjecha� z powrotem.

��Nie jed� tam, nie jed� tam! � wo�a� Cutter. � To pu�apka! Golemowa pu�apka!

Jeden prze-tworzony go�ci� tutaj po raz pierwszy. Ramiona mia� skrzy�owane w nadgarstkach i zespolone ze sob� w tym miejscu. Kiedy zgina� i prostowa� palce, wygl�da�o to tak, jakby na�ladowa� ptaka.

By�y dwie kobiety z fabryki pod prz�s�ami kolei, tkaczki, poza tym doker, �lusarz i urz�dnik vodyanoi w specjalnej imitacji ludzkiego garnituru, kt�rej mo�na by�o u�ywa� w wodzie, z naszytym krawatem do kompletu. Jaki� cz�owiek-kaktus uczestniczy� w spotkaniu na stoj�co. Beczki taniego piwa i wina s�u�y�y za stoliki na dysydenckie publikacje: pomi�ty �Krzyk�, �Ku�nica� i kilka egzemplarzy najpopularniejszego wywrotowego pisma �Rozszala�y Renegat�.

��Chaverim, dzi�kuj� wam za przybycie. � M�czyzna w �rednim wieku emanowa� spokojnym autorytetem. � Pragn� powita� naszego nowego koleg�, Jacka. � Skin�� g�ow� w stron� prze-tworzonego. � Wojna z Tesh. Infiltracja milicji. Wolne zwi�zki zawodowe. Strajk w piekarni Purrilla. We wszystkich tych kwestiach mam co� do powiedzenia, ale na pocz�tek chcia�bym przedstawi� moje stanowisko � nasze stanowisko, stanowisko �RR� � w kwestii rasowej.

Spojrza� na vodyanoi, a potem na cz�owieka-kaktusa i zacz�� m�wi�.

W�a�nie te wprowadzenia, te dyskusje wci�gn�y Oriego w �rodowisko �RR�. Przez trzy miesi�ce co dwa tygodnie kupowa� egzemplarz od sprzedawcy owoc�w w Murkside i w ko�cu ten cz�owiek spyta� go, czy chcia�by podyskutowa� na temat omawianych tam kwestii, a nast�pnie skierowa� Oriego na tajne spotkanie. Ori chodzi� regularnie, podnosi� coraz wi�cej kwestii, zg�asza� coraz wi�cej obiekcji, anga�owa� si� z coraz wi�kszym entuzjazmem, a� w ko�cu, po spotkaniu, kiedy zostali sami, prowadz�cy w ge�cie zaufania poda� mu swoje prawdziwe nazwisko: Curdin. Ori odwzajemni� mu si� tym samym, chocia� na spotkaniach jak wszyscy inni wci�� zwracali si� do siebie per Jack.

��Tak, tak � m�wi� Curdin � s�dz�, �e masz racj�, Jack, ale pytanie brzmi: dlaczego?

Ori roz�o�y� �RR� i czyta� fragmentami. Znajome apele o skoordynowane dzia�ania, gniewne i dog��bne analizy, ca�e kolumny o strajkach. Ka�dy zak�ad pracy, ka�dy protest � udany b�d� nie � paru ludzi, kt�rzy od�o�yli narz�dzia, dwudziesto � czy stuosobowa demonstracja, p�godzinne zaprzestanie pracy, znikni�cie ka�dego cz�onka cechu lub podejrzewanego o wywrotowe dzia�ania zwi�zkowca. Katalog wszystkich spor�w, �miertelnie powa�nych i b�ahych. Oriego to nudzi�o.

Brakowa�o artyku��w na inne tematy. Rozczarowanie Oriego zebraniami narasta�o. Nic si� tutaj nie dzia�o. Prawdziwa walka toczy�a si� gdzie indziej, efemerycznie. Na przyk�ad w Dworze Pod�ebrak�w.

Postuka� w gazet�.

��A gdzie Toro? � spyta�. � Toro zaliczy� kolejn� akcj�. S�ysza�em. W Chnum. On i jego ludzie unieszkodliwili stra�nik�w i zastrzelili radnego. Czemu tutaj o tym nie pisz�?

��Jack, przecie� jasno powiedzieli�my, jakie jest nasze stanowisko wobec Toro � odpar� Curdin. � By� na ten temat felieton w przedostatnim numerze. My nie� My w ten spos�b nie dzia�amy.

��Wiem, Jack, Wiem. Wy go krytykujecie. Czepiacie si� go. � Prowadz�cy milcza�. � Toro co� robi, walczy, nie czeka tak jak wy. Wy siedzicie z za�o�onymi r�kami i m�wicie mu, �e co za du�o, to niezdrowo.

��To nie tak. Nie krytykuj� nikogo, kto walczy z radnymi, milicj� czy burmistrzyni�, ale Toro nic nie zmieni w pojedynk� czy nawet ze swoj� ma�� ekip��

��Co� jednak zmienia.

��Za ma�o.

��Ale przynajmniej co�.

Ori szanowa� Curdina, wiele si� dowiedzia� od niego osobi�cie i z jego artyku��w i nie chcia� go do siebie zra�a�, ale samozadowolenie prowadz�cego zacz�o doprowadza� go do furii. Ten cz�owiek by� ponad dwa razy starszy od niego� �Mo�e to jest po prostu kwestia wieku� � pomy�la� Ori. Siedzieli i patrzyli na siebie naburmuszeni, podczas gdy inni wymieniali spojrzenia.

Potem Ori przeprosi� za swoje zachowanie.

��Ja si� nie gniewam � odpar� Curdin. � Mo�esz by� tak niemi�y, jak tylko chcesz, ale powiem ci prawd�, Jack. � Byli sami i poprawi� si�: � Powiem ci prawd�, Ori. Martwisz mnie. Wydaje mi si�, �e idziesz przemy�lan� drog�. Te twoje sztuki teatralne i kukie�ki�

Pokr�ci� g�ow� i westchn��.

��Nie jestem temu przeciwny, daj� s�owo, s�ysza�em, co si� sta�o w Dworze Pod�ebrak�w, i wiesz, wyrazy uznania dla ciebie i twoich koleg�w. Ale epatowanie i strzelaniny nie wystarcz�. Pozw�l, �e ci� o co� zapytam. Twoi koledzy, Elastyczni Lalkarze, dlaczego wybrali tak� nazw�?

��Wiesz dlaczego.

��Nie, nie wiem. Wiem, �e to jest ho�d, i ciesz� si� z tego. Ale czemu dla niego, a nie dla Seshecha albo Billy�ego le Ginsena, czemu nie dla Poppy�ego Lutkina?

��Bo by nas aresztowali.

��Nie udawaj idioty, ch�opie. Wiesz, o co mi chodzi� S� dziesi�tki nazwisk, kt�re mogli�cie wybra�, �eby co� przekaza�, �eby nasika� burmistrzyni do wanny, ale uczcili�cie akurat jego. Za�o�yciel i wydawca �RR� � a nie �Ku�nicy�, �Walki Robotniczej� albo �Szyd�a�. Dlaczego? � Curdin uderzy� si� gazet� w udo. � Powiem ci dlaczego, ch�opie. Mo�e o tym wiesz, mo�e nie, ale to w�a�nie jego w�adza si� boi. Bo mia� racj�. Na temat frakcji, na temat wojny, na temat pluralizmu. A Bill i Poppy, i Neckling Verdant, i ca�a reszta, Toro i jego banda, a nawet sam Jack P�-Pacierza, dobrzy ludzie, chaverim, ale w takich kwestiach ich strategia jest g�wno warta. Ben mia� racj�, a Toro jest na z�ej drodze.

Arogancja? Zaanga�owanie? Pasja? Krytyczna analiza? W�ciek�y Ori nie mia� ochoty rozszyfrowywa� tonu g�osu Curdina.

��B�dziesz teraz szydzi� z Jacka P�-Pacierza?

��Ale� nie, �le mnie zrozumia�e��

��Na lito�� bog�w, za kogo ty si� uwa�asz? Toro co� robi, Curdin. Zmienia rzeczywisto��. Ty� ty tylko gadasz, �Rozszala�y Renegat� to tylko pusta gadanina. A Benjamin Elast nie �yje. Od dawna. Trup.

��Jeste� niesprawiedliwy � odparowa� Curdin. � Dopiero co zacz��e� si� goli� i ty mnie chcesz opowiada� o Benjaminie Ela�cie?

Powiedzia� to �artobliwym tonem, chc�c roz�adowa� atmosfer�, ale Ori by� �wi�cie oburzony.

��Przynajmniej co� zrobi�em! � zawo�a�. � Przynajmniej co� robi�!

Ori w�o�y� koszul� do spodni, bez po�piechu, kt�ry m�g�by zwr�ci� na niego uwag�. Umy� miski pod pomp�, podczas gdy starzec rechota�, ci�gn�� si� za brod� i powtarza� mu za plecami, �e jest �podw�jny�. Ori powoli obszed� sal�, rozdaj�c ostatnie kawa�ki chleba, i wr�ci� do roze�mianego starca.

��Tak, jestem � powiedzia� p�g�osem, konwersacyjnym tonem. � Jestem podw�jny, ale by�bym ci wdzi�czny, gdyby� tak g�o�no o tym nie tr�bi�, ch�opie. Wola�bym, �eby nie wszyscy o tym wiedzieli, kapujesz? Zachowaj to w tajemnicy, co?

��Jasne. � Zachowanie starca uleg�o nag�ej zmianie. Wyszed� z niego spryt szale�ca. Zni�y� g�os. � Jasne, da si� zrobi�, co nie? Dobrzy ludzie, ci podw�jni. Wy podw�jni. Tak samo jak inni, nadliczbowi, wolni i zakazani. � Partia Nadliczbowych, Wolny Zwi�zek, Liga Zakazanych, nie tylko podw�jni! Starzec wymieni� frakcje Plenum. � Dobrzy ludzie, ale tylko k�api� z�bami � powiedzia�, otwieraj�c i zamykaj�c usta. � To wszystko jest tylko k�apanie z�bami. � Ori u�miechn�� si� i skin�� g�ow�. � Lubi� gada�. I wiesz, nie ma w tym nic z�ego, gadanie jest dobre. Nie zawsze jest tylko� k�apaniem z�bami.

��Kto to jest ten stary? � spyta� Ori Ladii.

��Spiral Jacobs � wyja�ni�a. � Biedny stary ob��kaniec. Znalaz� kogo� do rozmowy! Uzna�, �e ci� lubi? Uzna� ci� za zakazanego, wolnego, podw�jnego? � Ori przyjrza� si� jej bacznie. Nie wiedzia�, co ma o tym s�dzi�. Czy w jej s�owach jest jaki� ukryty sens? � Zacz�� ci m�wi� o ramionach i j�zykach? Ramiona i j�zyki, Spiral! � krzykn�a. Pomacha�a ramionami i wystawi�a j�zyk, a starzec ze skrzecz�cym �miechem zrobi� to samo. � Jest za tymi pierwszymi, a przeciwko temu drugiemu, o ile dobrze sobie przypominam � powiedzia�a do Oriego. � Recytowa� ci ju� swoj� rymowank�? �Za du�o pytlowania, za ma�o dzia�ania�.

Kiedy Ori wychodzi� tego wieczoru do domu, w drzwiach spotka� innego ochotnika, cz�owieka o dobrym sercu, ale troch� t�pego.

��Widzia�em, �e rozmawia�e� z Ladi� o Spiralu Jacobsie. � U�miechn�� si� i szepn��: � S�ysza�e�, co o nim m�wi�? Co wcze�niej robi�? By� z Jackiem P�-Pacierza! Przysi�gam na Jabbera. By� w bandzie Jacka, zna� Cz�owieka z Blizn� i si� wywin��.

��Kim s� twoi kumple? � docieka� Ori, ale Jacobs milcza� uparcie.

Sko�czy� je��, zgarn�� palcami resztki jajka i wessa� je. Wydawa�o si�, �e zapomnia� o Orim albo przesta� zwraca� na niego uwag�. Usiad� oparty i odpoczywa�, a potem, nie patrz�c na swego towarzysza, wsta� i zag��bi� si� w oparach szarego dnia.

Ori �ledzi� go, nieszczeg�lnie si� ukrywaj�c, po prostu szed� kilka krok�w za nim a� do samego przytu�ku. Spiral Jacobs nie wybra� najkr�tszej trasy. Przez pozosta�o�ci targowiska na Shadrach Street po�r�d wrzawy Aspic Hole, gdzie kilku masarzy i sprzedawc�w owoc�w mia�o swoje stragany.

Spiral Jacobs rozmawia� z wieloma mijanymi osobami. Dano mu do r�ki troch� jedzenia i kilka monet.

Ori obserwowa� spo�eczno�� wagabund�w. M�czy�ni i kobiety o szarych twarzach, w ubraniach podobnych do warstw �uszcz�cej si� sk�ry, pozdrawiali Jacobsa albo przeklinali go z pasj�. W zw�glonym cieniu strawionego przez po�ar biura Jacobs przez ponad godzin� pi� z tamtejszymi w��cz�gami, a Ori wyt�a� s�uch, aby zrozumie�, co m�wi�.

Grupka dziewczyn i ch�opc�w, samych chuligan�w � mi�dzy innymi skacz�ca jak �aba vodyanoi, a nawet m�ody miejski garuda � przysz�a porzuca� kamieniami. Ori chcia� interweniowa�, ale lumpy zacz�y krzycze� i wymachiwa� r�kami z niemal rytualn� agresj� i ma�olaty szybko sobie posz�y.

W ko�cu Spiral Jacobs po�egna� si� z kolegami i ruszy� na wsch�d w kierunku Wielkiej Smo�y, w stron� ceglanych do��w i przytu�ku w Griss Fell, kt�ry by� dla niego domem. Ori widzia�, jak starzec si� potyka, jak grzebie w kupach �mieci na skrzy�owaniach. Zarejestrowa�, co Jacobs wygrzeba�: zaskakuj�co niepotrzebne odpadki. Ori pr�bowa� zg��bi� znaczenie ka�dej sztuki, jakby Spiral Jacobs by� wiadomo�ci� z innych czas�w, kt�r� trzeba rozszyfrowa�, �ywym tekstem.

�ylasta ma�a posta� przedziera�a si� przez crobuzo�ski ruch uliczny, mija�a furmanki wy�adowane warzywami z p�l i plantacji wok� miasta i ze Spirali Zbo�owej. Po hamakowych mostach przekracza� kana�y, kt�rymi barki transportowa�y antracyt. Przeciska� si� przez popo�udniowy t�um dzieci, targuj�cych si� g�o�no zakupowicz�w, �ebrak�w, nielicznych golem�w, sklepikarzy zmywaj�cych ze �cian spiralne wzory namalowane przez grafficiarzy i radykalne has�a. Szed� mi�dzy zawilg�ymi murami, kt�re ucieka�y do g�ry i zdawa�y si� rozsypywa�, jakby ceg�y rozp�ywa�y si� w powietrzu.

Kiedy po d�ugim czasie niebo zala�y ciemne kolory, dotarli do stacji Trauka. Tory kolejki sz�y g�r� pod k�tem, kt�ry ignorowa� szeregow� zabudow� na dole. Spiral Jacobs odwr�ci� si� do Oriego.

��Kim jest Drogon? � spyta� Judasz.

Szemracz sprawia� wra�enie zagubionego bez swojego konia. Pr�bowa� znale�� sobie jakie� zaj�cie i nie dba� o to, �e inni o nim rozmawiaj�.

��Gdyby to ode mnie zale�a�o, to nie by�oby go z nami � odpar� Pomeroy. � Jak na szeptodzieja w�ada wielkimi mocami. I nie wiemy, sk�d pochodzi.

��Konny w��cz�ga � wyja�ni� Cutter. � Parobek, tropiciel �lad�w. Dosz�o do jego uszu, �e uciek�e�� Bogowie racz� wiedzie�, jakie teraz kr��� s�uchy. Przy��czy� si� do nas, bo chce znale�� �elazn� Rad�. My�l�, �e z powod�w sentymentalnych. Ju� nieraz ocali� nam sk�r�.

��On jedzie z nami? � spyta� Judasz.

Wszyscy na niego spojrzeli.

��Wiesz� � zacz�� dyplomatycznie Cutter. � Nie musisz jecha� dalej. Mogliby�my zawr�ci�. � Judasz spojrza� na niego dziwnie. � Wiem, uwa�asz, �e spali�e� za sob� mosty, zastawiaj�c golemow� pu�apk� w swoim pokoju, i to prawda, �e b�d� ci� szukali, ale przecie� m�g�by� zej�� do podziemia. Wiesz, �e Plenum by ci� chroni�o.

Judasz patrzy� na nich i jedno po drugim zawstydzone odwraca�o wzrok.

��Nie wierzycie, �e ona wci�� istnieje � powiedzia�. � O to chodzi? Jeste�cie tutaj ze wzgl�du na mnie?

��Nie � odpar� Pomeroy. � Od pocz�tku m�wi�em, �e nie jad� tylko ze wzgl�du na ciebie.

Ale Judasz nie da� si� zbi� z tropu.

��My�licie, �e ju� jej nie ma? � w jego g�osie pobrzmiewa�a spokojna, niemal religijna pewno��. � Jest. Jak m�g�bym zawr�ci�, Cutter? Nie rozumiesz, po co tutaj jestem? Oni szukaj� w�a�nie Rady. Kiedy j� znajd�, zniszcz� j�. Ich pierwotnym celem byli mieszka�cy Tesh, ale teraz, kiedy ju� wiedz�, gdzie jest Rada, nie mog� jej zostawi� swemu losowi. S�ysza�em to od �r�d�a z dawnych czas�w. �e j� znale�li i co planuj�. Musz� ich ostrzec. Wiem, �e Plenum nie zrozumie. Podejrzewam, �e rzucili na mnie kl�tw�.

��Wys�ali�my im wiadomo�� � powiedzia� Cutter. � Z Myrshock. Wiedz�, �e jedziemy twoim �ladem.

Judasz wyj�� z tornistra plik kartek i trzy woskowe cylindry.

��Od Rady � wyja�ni�. � Najstarszy list ma prawie siedemna�cie lat. Pierwszy cylinder jest jeszcze starszy: dwadzie�cia lat. Ostatnie przysz�y trzy lata temu i mia�y dopiero dwa lata, kiedy je otrzyma�em. Wiem, �e Rada istnieje.

Jakimi drogami podr�owa�y te wiadomo�ci? Z Fellidowego Lasu nad morze, statkami do Cie�niny Ognistej Wody, Shankell i Myrshock, potem do Zatoki �elaznej i Nowego Crobuzon. Albo kr�tymi g�rskimi �cie�kami, albo le�nymi drogami kilkaset kilometr�w w g��b bagien, poni�ej Cobsea. Potem do samego Cobsea, po�o�onego na wielkich r�wninach. A mo�e drog� powietrzn� b�d� taumaturgiczn� � tak czy owak w ko�cu trafi�y do Judasza Lowa.

�Masz mo�liwo�� odpisa�, Judaszu?� � zapyta� w my�lach Cutter. �Wiedz�, �e do nich jedziesz? I ile wiadomo�ci od nich zagin�o po drodze?� Oczyma duszy zobaczy� srogie klify us�ane okruchami wosku. Wiatr niesie kawa�ki zaszyfrowanego papieru jak li�cie nad stepami.

Z nabo�n� czci� patrzy� na listy, grawerowane cylindry, utrwalony d�wi�k. Przedmioty znane z plenarnej famy, z opowie�ci podr�nych i dysydent�w.

Co on mo�e wiedzie�? Kiedy Cutter po raz pierwszy us�ysza� o �elaznej Radzie, by� ch�opcem i zabrzmia�o mu to jak ba�� ludowa, taka sama jak o Jacku P�-Pacierza, Toro i Rokoszu. Kiedy by� dostatecznie du�y, aby zrozumie�, �e parlament m�g� go ok�ama� � �e mog�o nie by� �adnej katastrofy na po�udniowych moczarach � �elaznej Rady, kt�ra wed�ug cz�ci ludzi tam si� narodzi�a, w tym miejscu nie znaleziono. Nawet ci, kt�rzy m�wili, �e j� widzieli, wskazywali w kierunku zachodnim.

�Czemu nigdy mi ich nie pokaza�e�?� � pomy�la�. Podczas wszystkich tych dyskusji, przez ca�y ten czas, kiedy si� do siebie zbli�yli, nawet o tym nie napomkn��. Judasz wzi�� sceptycyzm Cuttera do r�ki i pr�bowa� go przerobi�, wyja�ni� mu, �e takie zgorzknienie zatruwa �ycie. M�wi�, �e istniej� inne sposoby na to, aby w�tpi� we wszystko bez popadania w pesymizm, a Cutter od czasu do czasu pr�bowa� zmieni� swoje mentalne przyzwyczajenia.

Znali si� od kilkunastu lat. Cutter nauczy� si� od Judasza wielu rzeczy i sam te� czego� go nauczy�. To Judasz wci�gn�� Cuttera w orbit� Plenum. Cutter przypomnia� sobie te wszystkie debaty w jego sklepie, w jego ma�ym mieszkaniu, w ��ku. We wszystkich tych politycznych dywagacjach � Judasz by� zupe�nie oderwanym od rzeczywisto�ci powsta�cem, a Cutter nie wi�cej ni� podejrzliwym towarzyszem drogi � Cutter nigdy nie zobaczy� tych namacalnych dowod�w na istnienie �elaznej Rady.

Nie czu� si� oszukany, tylko zdezorientowany. Nie pierwszy raz.

��Wiem, gdzie jest Rada � powiedzia� Judasz. � Potrafi� j� znale��. Wspaniale, �e przybyli�cie. Ruszajmy dalej.

Po wielu dniach pokonywania nieregularnych, poprzecznych wzniesie� daleko na p�nocy pojawi�y si� lesiste g�ry. Judasz nie posiada� si� z rado�ci.

��To jest koniec stepu, to jest p�nocna granica Galaggi.

Za nimi ziemia by�a pop�kana od milicyjnych but�w. Opu�cili t� zdewastowan� stref� pasterstwa i zwierz�cego wina, te kilkadziesi�t kilometr�w, kt�re kiedy� by�y co� warte. Dotarli do regionu wilgotniejszego, ziemi wiecznego lata, gliniastej i ontologicznie niedookre�lonej. Pada� ciep�y deszcz, kt�rego krople wyparowywa�y, zanim dolecia�y do ziemi.

Znajdowali si� w zak�tku �wiata, kt�ry przed nimi odwiedzili tylko staro�ytni m�drcy i poszukiwacze przyg�d. Na temat tej dziwnej okolicy kr��y�y fantastyczne historie � o po�aciach lodu w �rodku lata, o kopcach termit�w wielko�ci psa, o chmurach, kt�re kamienia�y w granit. W pylnik znowu zobaczyli dym i poczuli sw�d. Wspinali si� na piar�yste wzniesienia poro�ni�te brekcj�, aby popatrze� na busz, kt�ry ci�gn�� si� a� po las. Dochodz�c do punktu widokowego, kolejno g�o�no potwierdzali, �e dostrzegaj� �r�d�o ognia.

Kilka kilometr�w dalej. Chelonia. Jej cyklopowe nogi rozsuni�te, jej tarcza brzuszna przyci�ni�ta do ziemi. Boki wznosi�y si� wysoko. Od po�owy wysoko�ci z materii pancerza przez pokolenia uformowa�y si� wie�e, dachy i mury miasteczka z keratyny. Gigantyczny ��w mia� ponad sto metr�w d�ugo�ci i z up�ywem stuleci na jego grzbiecie naros�a wielowarstwowa, chaotyczna osada. Porowate naro�le na jego pancerzu wyhodowano i wyci�to w nich domy, zigguraty i wie�e, kt�re oczywi�cie nie mia�y regularnej formy: linie nie by�y proste, a p�aszczyzny p�askie. Okna pojawiaj�ce si� w nieoczekiwanych miejscach, dzwonnice po��czone mostkami linowymi, uliczki i tunele wyr�bane w rogowej materii. Wszystko zabudowane, wybrukowane i wy�o�one plamistym szylkretem. Chelonia by�a martwa i p�on�a.

Czu� by�o sw�d spalonych w�os�w. Dym wylatywa� ponad mury cuchn�cymi k��bami. Z jaskini paszczy wyp�ywa�y szlam i krew.

W dole manewrowa�y twierdze na ko�ach i p�ozach, ruchome armaty � wojsko crobuzo�skie. By�y tam dwa nashorny z za�og�. Kapitanowie siedzieli na zintegrowanych fotelach za g�owami tych stworze� i manipulowali elementami steruj�cymi, kt�re by�y bezpo�rednio po��czone z ganglionami. Milicyjne armaty najwyra�niej mia�y wi�ksz� si�� przebicia, ni� powszechnie s�dzono, skoro zada�y takie rany.

W kierunku w�drowc�w zmierza�a piechota. �cigali uchod�c�w, kt�ry porzucili ruiny cheloniomiasta.

Drogon i Judasz poprowadzili ich dalej, przez busz. Zatrzyma�o ich kaszl�ce staccato wystrza��w z rewolweru, krzyki i �wist kul. Padli na ziemi� i le�eli bez ruchu, dop�ki nie sta�o si� oczywiste, �e ogie� nie jest w nich wymierzony. Potem nisko pochyleni przeszli pod niewielkie wzg�rze, gdzie schowali si� za barykad� z marglu. Nad nimi, poza os�on� drzew, b��ka�y si� struchla�e rodziny. Nie wszyscy byli lud�mi. Niekt�rzy schronili si� za zwalonymi pniami lub w do�ach, inni uciekali. Ich przera�one okrzyki zgrzyta�y w uszach.

Na szczycie wzg�rza zajmowa� pozycje oddzia� milicji. Ukl�kli za kartaczownicami. Na uciekinier�w zwali� si� monsun ha�asu i kul, wielu z nich pad�o.

Cutter patrzy� na to z w�ciek�o�ci�. Kolejne kule rozrywa�y ziemi�. Konaj�cy drgali w przed�miertnych konwulsjach i pr�bowali odczo�ga� si� w jakie� os�oni�te miejsce. Jeden z chelonian podni�s� co� do ust, rozleg� si� piskliwy d�wi�k i z g�ry dobieg�y okrzyki. Niekt�rzy milicjanci padli od jakiej� tr�bkowej taumaturgii.

Drogon obserwowa� wierzcho�ek wzg�rza przez lunet�. Judasz odwr�ci� si� do niego w reakcji na szept i zapyta�:

��Co ona rozpakowuje?

Na szczycie pokaza� si� kszta�t z drutu i ciemnej sk�ry, wy�szy od cz�owieka. Potem odg�os rozci�gania metalu. Obiekt wyd�u�y� si� wielokrotnie jak statyw na nuty. Buczenie taumaturgicznej energii rozrzedzi�o powietrze. Kiedy funkcjonariuszka milicji rysowa�a r�kami jakie� symbole, zabrzmia�y trzaski i druciano-sk�rzany tw�r zbudzi� si� do �ycia. Zadar� g�ow� ze szklanymi oczami, sk�rzaste skrzyd�a zatrzepota�y, wystartowa� i polecia� na d�, w stron� Galaggit�w. Jego ko�czyny nie by�y nogami ani r�kami, lecz ostrymi jak no�e przed�u�eniami cia�a, owadzimi i gro�nie po�yskuj�cymi. Kiedy zetkn�y si� ze sob�, s�ycha� by�o d�wi�k ostrzenia metalu.

Pokraczna rze�ba frun�a w stron� kul�cych si� ze strachu uciekinier�w. Judasz mia� szeroko otwarte oczy, a jego g�os ocieka� furi� i odraz�.

��Prefab � powiedzia�. � U�ywacie gotowc�w, do cholery?

Wsta� i ruszy� do g�ry. Cutter poszed� za nim z broni� gotow� do strza�u.

Szybuj�cy milicyjny zab�jca przelecia� nad rannymi, kt�rzy skowyczeli z b�lu, i dotar� do tr�bacza, kt�ry wydoby� z instrumentu kolejny nik�y d�wi�k, ale stw�r nie mia� w sobie �ycia, kt�re mo�na by�oby zak��ci�. Naszpikowany bagnetami tr�bacz krzykn�� i umar� sk�pany we krwi.

Judasz kipia� furi�. Cutter strzela� w stron� wierzcho�ka wzg�rza, �eby go os�ania�. Judasz wrzeszcza�, patrz�c nie na druciane monstrum, lecz na steruj�c� nim funkcjonariuszk�. Stw�r z trzepotem sztucznych skrzyde� uni�s� si� nad krwaw� miazg� swojej ofiary. Judasz nad�� pier� jak pi�ciarz.

Nikt nie strzela�. Wszyscy stali i patrzyli � nawet Galaggici, zdziwieni widokiem tej dziwacznej postaci � jak morderczy sk�rzany Ptak z rozpostartymi skrzyd�ami zlatuje na Judasza. Cutter strzeli�, ale nie umia� powiedzie�, czy kula trafi�a w cel.

Judasz bra� do r�ki kamienie i ziemi�. Jego warkot stawa� si� coraz g�o�niejszy i przeszed� w krzyk, kiedy przetoczy� si� nad nim cie�.

��Przeciwko mnie? � jego g�os rozbrzmia� dostojnie nad polem walki. � U�ywacie golema przeciwko mnie? � Jak dziecko rzuci� w stron� stwora gar�� ziemi z kamyczkami. Nast�pi�a og�uszaj�ca eksplozja. Golem jak kamie� spad� z nieba. Judasz sta� nad kup� drutu, z kt�rej znikn�o po�yczone �ycie. Na kilka chwil zaleg�a cisza. Judasz trz�s� si� z w�ciek�o�ci. � U�ywacie golema przeciwko mnie? � powt�rzy�, celuj�c palcem do g�ry.

Kartaczownica zosta�a ju� skierowana wprost na niego, ale strzelec pad� martwy na ziemi�, ra�ony z niewidocznej r�ki Drogona. Nagle powietrze przeszy�y dziesi�tki kul z muszkietu Pomeroya, broni szeptodzieja, Elsie, Cuttera i przera�onej milicji.

Judasz maszerowa� przed siebie po�r�d tej kanonady. Rycza� jakie� s�owa, ale Cutter ich nie rozumia�, usi�owa� tylko dotrzyma� mu kroku, �eby go os�ania�. Crobuzo�ska milicja wrzeszcza�a i strzela�a na o�lep. Judasz Low dotar� do miejsca, gdzie le�a�a sterta trup�w Galaggit�w.

Somaturg wsun�� d�o� mi�dzy cia�a i wypowiedzia� jaki� rozkaz. Nast�pi�a fermentacja, poniewa� energia �wiata zosta�a skanalizowana, moment pochyli� si�, sp�cznia� i wyplu� z siebie co� sprzecznego z natur�. Zw�oki zmieni�y konfiguracj�, golem jeszcze drga� w konwulsjach, kiedy nerwy kona�y.

By�a to posta� zbudowana ze �wie�ych trup�w, krwawa i ociekaj�ca. Z grubsza przypomina�a cz�owieka: pi��, sze�� cia� �ci�ni�tych razem bez zwa�ania na ich anatomi�, wszystko poprzekr�cane, martwa g�owa sta�a si� stop�, ca�o�� z ka�dym krokiem coraz bardziej zmia�d�ona i nieforemna, korpus � konglomerat ramion i ko�ci. Kompozycja ta w przera�aj�cym tempie zmierza�a pod g�r�, ci�gn�c za sob� �lad w�asnej substancji i krzyki winiarzy, kt�rzy widzieli swoich utraconych bliskich o�ywionych w tej groteskowej zjawie. Golem porusza� si� szybko, a za nim szed� Judasz, z kt�rego wytryskiwa�y strumienie energii, ��cz�c go z tym monstrum niezwyk�� p�powin�.

Ostrzeliwana milicja nie mog�a si� ruszy� z miejsca i trupi golem do niej dotar�. Stw�r ten przy ka�dym kroku traci� cz�onki, a �o�nierze, kt�rzy strzelali ze wszystkich luf, jeszcze bardziej go rozbryzgiwali i dewastowali. Wytrzyma� jednak dostatecznie d�ugo, aby ich zboksowa� na �mier�. Bi� pi�ciami, kt�rych funkcj� pe�ni�y martwe cia�a.

Kiedy na szczycie wzg�rza pad� ostatni �o�nierz i wszystko ucich�o, trupi golem przewr�ci� si�. O ziemi� uderzy�y tylko strz�py ludzkiego mi�sa.

��Chaver, Cutter � zagai� kiedy� Pomeroy. � Nie chc� ci� zrani�, ale czy ty jeste�� z drugiego brzegu?

Pomeroy niepotrzebnie si� krygowa�. To nie by�o wyzwisko, lecz �yczliwy eufemizm. Cutter mia� ochot� go skorygowa� � �Nie, jestem dupojebem, Pomeroy� � ale by�oby to niepotrzebne chamstwo.

Wszyscy chaverim od dawna byli zorientowani i starannie unikali wszelkich aluzji na ten temat, ale tylko dlatego � jak us�ysza� dwa razy Cutter � �e dobrzy insurekcjoni�ci nie pot�piaj� nikogo za to, �e jest ofiar� chorego spo�ecze�stwa. On sam nie obnosi� si� ze swoj� orientacj�, ale te� � na Jabbera! � nie zamierza� za ni� przeprasza� ani jej ukrywa�.

Wiedzieli, �e Judasz z nim wsp�y�, ale ku jego w�ciek�o�ci wobec somaturga nie odnosili si� z taktown� pow�ci�gliwo�ci�, nawet w dniu, kiedy Cutter i Judasz przyszli na zebranie w zamienionych ubraniach.

��To jest Judasz.

Z Judaszem seks nie by� seksem, tak samo jak gniew nie by� gniewem, a gotowanie nie by�o gotowaniem. Jego zachowania zawsze nosi�y na sobie pi�tno jakiej� nadprzyrodzonej prawo�ci. Cutter by� peda�em, ale Judasz by� Judaszem Lowem.

Spad� deszcz, ale inny. W ka�dej kropli jak owad w bursztynie uwi�zione by�y promienie s�o�ca i wygl�da�o to tak, jakby z nieba la�o si� �wiat�o. Kryptomieszczanie pomachali im na po�egnanie.

Susullil u�miechn�� si� do Cuttera i skin�� g�ow�.

��Nigdy si� do ko�ca nie zrozumieli�my, co nie, stary? � powiedzia� Cutter z humorem.

G�os Qurabina, niezwyk�e androgeniczne parlando, wyartyku�owa� s�owa po�egnania. Nikt nie sprawia� wra�enia przygn�bionego faktem, �e jego b�g odchodzi.

Cutter naturalnie nie rozumia� ani s�owa z tego, co m�wi� Qurabin. �Teraz mo�ecie sami za siebie wzi�� odpowiedzialno��, nie potrzebujecie bog�w� � pomy�la�. �Albo �B�d�cie wierni mojej pami�ci, bo inaczej wr�c� i o�lepi� was moj� w�ciek�o�ci��, albo �Nie jestem bogiem, jestem tak� sam� istot� jak wy, pob��dzi�em z powodu idiotycznej religii��.

Cho� lato zbli�a si� ku ko�cowi, powietrze jest rozedrgane od upa�u. S�ycha� strza�y. Na d�wi�k tej odleg�ej perkusji strzelb wszystkie stiltspeary zastygaj� w kamufla�u i przez kilka chwil Judasz przebywa w zagajniku udawanych drzew. Kiedy powraca cisza, stiltspeary stopniowo powracaj� do swojej prawdziwej postaci. Wszystkie patrz� na Judasza.

��Rzadko si� ostatnimi czasy pokazywa�e� � powiedzia� Petron w speluniastym lokalu rewiowym w Howl Barrow.

Nie zwracali uwagi na gibki striptiz i nielegalne transakcje przy innych sto�ach.

��By�em bardzo zaj�ty.

��Znalaz�e� sobie nowe towarzystwo? � W g�osie Petrona nie by�o wyrzutu ani z�o�liwo�ci, wi�zi mi�dzy lud�mi z bohemy maj� ulotn� natur�. Ori wzruszy� ramionami. � Mamy na warsztacie par� ciekawych rzeczy, je�li chcesz wr�ci�. Elastycy wystawiaj� nowy spektakl: �Bura, mistrz i poselstwo diab�a�. Oczywi�cie nie mo�emy si� pos�ugiwa� konkretnymi nazwiskami, ale chodzi o letnie koszmary sprzed paru lat: chodz� pog�oski, �e Rudgutter zawar� jakie� szemrane uk�ady, �eby zapanowa� nad sytuacj�.

Ori s�ucha� i my�la�: �Za par� lat zrobisz sztuk�, w kt�rej ja wyst�pi�. Ori i znak Toro na trupie burmistrzyni. �wiat b�dzie wtedy wygl�da� inaczej�.

W dwie kolejne �a�cole poszed� do Ukochanej Sklepikarza. Za pierwszym razem nie spotka� tam nikogo znajomego. Za drugim razem klapa si� podnios�a i wpuszczono go na spotkanie �Rozszala�ego Renegata�. Sk�ad sporo si� zmieni�. Zosta� prze-tworzony, kt�rego Ori pozna� przed wieloma miesi�cami, nie pami�ta� natomiast sztauera vodyanoi i kalekiego cz�owieka-kaktusa. Kilka innych os�b przegl�da�o literatur�.

Zebranie prowadzi�a kobieta, niska i energiczna, starsza od niego, ale wci�� m�oda. Umia�a m�wi�. Lustrowa�a go wzrokiem i kiedy jej twarz przybra�a niepewny wyraz, przypomnia� j� sobie: by�a szwaczk�.

M�wi�a o wojnie. Atmosfera by�a napi�ta. �Rozszala�y Renegat� nie tylko nie popiera� oficjalnych i domy�lnych cel�w wojny � takie stanowisko by�o powszechne po�r�d ma�ych grup dysydenckich � ale nie ukrywa�, �e walczy o przegran� Nowego Crobuzon.

��My�licie, �e Tesh jest lepsze? � spyta� kto� ze z�o�ci� i niedowierzaniem.

��Nie chodzi o to, kto jest lepszy � odpar�a szwaczka � tylko o to, �e nasi g��wni wrogowie s� tutaj.

Ori nie zabiera� g�osu. Obserwowa� prowadz�c� i tylko raz by� bliski interwencji: jeden z m�czyzn tak si� zdenerwowa� na jej �mi�o�� do Tesh�, jak to nazwa�, �e sprawia� takie wra�enie, jakby zamierza� przej�� do r�koczyn�w. Ori nie wierzy�, �eby kogokolwiek przekona�a � sam nie by� pewien, co s�dzi o wojnie, poza tym, �e obie strony uwa�a� za dra�skie i mia� to wszystko gdzie� � ale jej zdolno�ci oratorskie zrobi�y na nim wra�enie. Kiedy poszli, pochwali� j�, tylko na po�y ironicznie.

��Gdzie jest Jack? � spyta� Ori. � Dawny prowadz�cy?

��Curdin? Znikn��. Milicja. Zgarn�li go. Nie wiadomo, co z nim zrobili.

Oboje umilkli. Zebra�a papiery. Czyli Curdin nie �yje, siedzi w wi�zieniu albo diabli wiedz� co.

��Przykro mi. � Skin�a g�ow�. � Dobrze ci posz�o.

Znowu skin�a g�ow�.

��Opowiada� mi o tobie. � Nie patrzy�a na niego. � Cz�sto o tobie m�wi�. By� bardzo zawiedziony, kiedy przesta�e� przychodzi�. Bardzo ci� ceni�. �Ten ch�opak ma w sobie sprawiedliwy gniew� � m�wi�. �Mam nadziej�, �e wie, co z nim zrobi�. No i� jak tam jest po stronie pi�ci, Jack? Jak tam jest u Bonnota, Toro, Poppy�ego, czy u kogo tam jeste�? My�lisz, �e ludzie nie wiedz�? To jak, co teraz robisz?

��Wi�cej ni� wy. � Ale jeszcze zanim wypowiedzia� te s�owa, jego zgry�liwo�� wyda�a mu si� dziecinna, a poza tym nie chcia� wszczyna� k��tni. � Jak przej�a� stery?

Tak naprawd� chcia� powiedzie�: �Du�o wiesz, jeste� zdoln� polemistk�, zas�u�y�a� sobie na ten awans�. Podczas ich poprzedniego spotkania by� do�wiadczonym dysydentem uzbrojonym w insurekcjonistyczn� filozofi�. Od tego czasu sta� si� cz�owiekiem, kt�ry widzia� �mier�, zhardzia�, dosta� milicyjnym no�em i umia� rozmawia� z niebezpiecznymi szumowinami ze wschodnich dzielnic, ale ona by�a lepiej poinformowana.

Wzruszy�a ramionami.

��Czasy si� zmieniaj� � powiedzia�a bagatelizuj�cym tonem, ale potem spojrza�a mu w oczy. � Jak mog�e� to zrobi� akurat teraz? Nie wiesz, co si� dzieje? Nie czujesz tego? W zesz�ym tygodniu zastrajkowa�o pi�� odlewni, Jack. Pi��. Frakcja Retif gildii doker�w rozmawia z vodyanoi na temat powo�ania mi�dzyrasowego zwi�zku zawodowego. Nasi chaverim toruj� do tego drog�. Nast�pny marsz, kt�ry zorganizujemy, zako�czymy jawnym zebraniem, nareszcie nie b�dziemy musieli si� kisi� w tych lochach. � Pokaza�a na wilgotne �ciany i po�o�y�a d�onie na biodrach. � Na pewno s�ysza�e�, co si� m�wi. Wiesz, co do nas wraca? I w takim momencie postanowi�e� zosta� boj�wkarzem? Odwr�ci� si� plecami do og�u?

Prychn�� pogardliwie. Co za okropny �argon, og�, wsp�lnota, na kt�r� w k�ko powo�ywa� si� �Rozszala�y Renegat�.

��Robimy wa�ne rzeczy � powiedzia�. Jej tyrada wzbudzi�a w nim konsternacj� a mo�e melancholi�, nostalgi�. Nic nie wiedzia� o dzia�aniach i zmianach, o kt�rych m�wi�a i w kt�rych dawniej bra�by udzia�. Ale podniecenie i duma przysz�y mu z pomoc� i doda� z u�miechem: � Nie masz poj�cia, co szykujemy.

�o�nierz nazywa� si� Baron. Powiedzia� to Oriemu bez �ladu konspiracyjno�ci i ostro�no�ci, kt�ra dla dysydent�w by�a drug� natur�. Na trzeci dzie� zjawi� si� wieczorem pod drzwiami Oriego z otrzymanym od niego papierkiem w gar�ci.

��No to gadaj � zacz�� Baron. � Jak chcecie wykurzy� lisa z jamy? I kto ty jeste�, chaver?

W portownik, dwunastego oktuara, co� zawis�o na tle zimnego s�o�ca lata. P�niej Ori nie m�g� sobie przypomnie�, czy widzia� ten moment na w�asne oczy, czy te� tak cz�sto s�ysza� t� histori�, �e przenikn�a do jego wspomnie�.

Jecha� poci�giem. Linia Sink, nad biedn� dzielnic� Spatters w stron� Vaudois Hill z tamtejszymi okaza�ymi rezydencjami. Z innej cz�ci wagonu dobieg� go okrzyk, kt�ry zignorowa�, ale potem rozleg�y si� nast�pne i rozejrza� si� wok� siebie, a potem wyjrza� przez okno.

Jechali odcinkiem nadziemnym, po obu stronach mieli kominy, minarety, wie�owce ze sp�kan� od wilgoci sk�r�, wygl�daj�ce jak drzewa bagienne. W kierunku wschodnim nic nie zak��ca�o widoku. S�o�ce wstawa�o nad horyzont, rozlewaj�c g�ste �wiat�o i cienie � i na �rodku co� si� unosi�o. Male�ka posta�, ostro zarysowana, ani ludzka, ani urz�siony plankton, ani majestatyczny orze�, tylko wszystkiego tego po trochu plus inne rzeczy, po kolei lub r�wnocze�nie. Przybli�a�o si�, wynurza�o ze s�o�ca niemo�liwym do opisania p�ywaj�cym ruchem z wykorzystaniem wszystkich wzajemnie sprzecznych ko�czyn.

Bryzg chymicznego strachu siedz�cej obok khepri trafi� Oriego w twarz; mruga� powiekami, dop�ki substancja si� nie rozproszy�a. P�niej us�ysza�, �e wszyscy ludzie, niezale�nie od tego, gdzie stali, od Flag Hill na p�nocy po Barrackham, nieco ponad dziesi�� kilometr�w na po�udnie, wszyscy zobaczyli, �e ta rzecz p�ynie prosto ku nim z samego �rodka s�o�ca.

Przybli�a�o si�, zas�aniaj�c �wiat�o i okrywaj�c miasto szaro�ci�. Rozta�czone, p�ywaj�ce. Poci�g zwalnia�, chocia� do stacji Lich Sitting by�o jeszcze daleko. Maszynista musia� zauwa�y� zjaw� i przera�ony uruchomi� hamulce.

Niebo nad Nowym Crobuzon l�ni�o jak rozgrzany t�uszcz. Jak plazma. To co� pulsowa�o, oscylowa�o mi�dzy ma�ymi i du�ymi rozmiarami, by�o punkcikiem na tle s�o�ca, a chwil� p�niej wydawa�o si�, �e wisi tu� nad miastem, wi�ksze od niego. Na ten makabryczny moment przybiera�o posta� oka z gwia�dzist� �renic� w diabolicznych kolorach, oka zagl�daj�cego mi�dzy domy, lustruj�cego wszystkie ulice, patrz�cego w oczy ka�demu, kto o�mieli� si� podnie�� wzrok. W ca�ym mie�cie podni�s� si� pot�ny wrzask zgrozy � i stw�r znikn��.

Ori mia� w uszach w�asny krzyk. Oczy go bola�y i dopiero po paru chwilach zauwa�y�, �e razi je s�o�ce, poniewa� on nadal wpatruje si� w punkt, gdzie by� stw�r. Przez ca�y ten dzie� mia� przed uszkodzonymi oczami zielonkaw� mgie�k�, kt�ra stopniowo si� rozproszy�a.

Wieczorem wybuch�y rozruchy w Zakolu Smogu. Rozjuszeni pracownicy fabryk pobiegli w stron� St Jabber�s Mound, �eby zaatakowa� milicj� � za to, �e nie ochroni�a ich przed t� makabryczn� mar�. Inni pobiegli do Creekside i do getta kheprich, aby ukara� obcych. jakby to oni nas�ali stwora. Histeryczny idiotyzm tego zachowania wzbudzi� rozpacz plenaryst�w. Pr�bowali przywo�a� ludzi do rozs�dku, ale nie zdo�ali powstrzyma� uzbrojonej grupy, kt�ra posz�a wzi�� odwet.

Wiadomo�� o tych zdarzeniach b�yskawicznie si� roznios�a. Ori, kt�ry znajdowa� si� po drugiej stronie miasta, wiedzia� o atakach, kiedy jeszcze trwa�y. Par� minut po fakcie wiedzia�, �e u st�p wie�y milicyjnej stan�� twardy mur funkcjonariuszy i �e meduzoje�d�cy natarli na t�um.

Martwi� si� o kheprich z getta.

��Musimy tam p�j�� � powiedzia�. Kiedy on i jego towarzysze czernili twarze i sprawdzali bro�, Baron spojrza� na Oriego z zimnym brakiem zrozumienia. Baron poszed� z nimi nie dlatego, �e chcia� pom�c kheprim z Creekside, tylko dlatego, �e organizacja, do kt�rej wst�pi�, podj�a tak� decyzj�. � Toro do nas do��czy � poinformowa� Ori.

Zarekwirowanym na kr�tko poje�dzie szybko przejechali przez Echomire, pod gigantycznymi �ebrami w Mie�cie Ko�ci, na drug� stron� Mostu Danechiego i przez Brock Marsh. Na niebie roi�o si� od sterowc�w, znacznie liczniejszych ni� zwykle, czarnych na czarnym tle. Na ulice wysz�a milicja, dobrze zabezpieczona, ich twarze skrywa�y lustrzane he�my, oddzia�y specjalne z pa�kami na�adowanymi magi� i gar�aczami do kontrolowania t�umu. Enoch pogania� batem pteraptaki. Na obrze�ach Crow ludzie pl�drowali sklepy, wynosz�c perkal, s�oje z �ywno�ci� i medykamenty.

Nad dachami, zaledwie kilka ulic dalej, wznosi� si� Szpikulec, ponury gw�d�, z kt�rego milicja sprawowa�a w�adz�, zakotwiczony przez siedem podniebnych tor�w. A obok majaczy� Dworzec Perdido, fantasmagoryczny masyw dach�w, nieregularny i szczerbaty.

Przemkn�li pod arkadami linii Sud i Sink, s�uchaj�c sygna��w milicyjnych gwizdk�w. �Szowinistyczni kretyni� � pomy�la� Ori o mot�ochu. �Wy�adowuj� gniew na kheprich. Na mi�o�� Jabbera! Dlatego nas potrzebujecie, �eby�my wam otworzyli oczy�. Jeszcze raz sprawdzi�, czy jego bro� jest gotowa do strza�u.

Trzeciego dnia po ich przybyciu dokona� si� handel wymienny. Swoim sztywnym, maj�cym w pogardzie zasady geometrii krokiem przybyli striderzy, przez wysok� traw�, kt�ra nie porusza�a si� w spos�b naturalny. Roz�o�yli przed kupcami z Rady swoje towary: koagulat w�os�w, flegmy i kamieni szlachetnych, troch� wyplutego przez ziemi� bezoaru.

��To jest napakowane r�nymi rodzajami ju-ju � mrukn�� jeden z Radnych do Cuttera.

�elazna Rada by�a wtajemniczona w egzotyczne formy magii.

��Kto nas znajdzie, mo�e z nami handlowa�.

Zbo�e, informacje, mi�so i wiedza techniczna. Najbardziej poszukiwanym towarem �elaznej Rady by�a wiedza jej ekspert�w, sprzedawana co pewien czas kupcom z miasta Bracia, z Vaudanku czy tym z w�drownych plemion.

Ten model �ycia nie mia� precedens�w. Cutter by� poruszony. Nie pami�ta� czas�w, w kt�rych nie wiedzia�by o Radzie. Dla dziecka by�a to bajka, dla nastolatka przygoda, dla u�wiadomionego politycznie doros�ego m�czyzny pewna mo�liwo��. Teraz mo�liwo�� ta sta�a si� rzeczywisto�ci� i chocia� nie umia�by uj�� swego rozczarowania w s�owa, niew�tpliwie je odczuwa�.

Nie potrafi� zwerbalizowa� poczucia odmienno�ci, kt�re go ogarn�o. Z�o�ci� si� w duchu, �e w tym �yciu nie by�o prawie niczego dla� nieznanego, a przecie�, kiedy patrzy� na ludzi, kt�ry uprawiali rol�, hodowali zwierz�ta, pisali, k��cili si�, opiekowali dzie�mi i wykonywali tysi�ce innych najzwyklejszych czynno�ci, mia� wra�enie, �e jest to co� nowego. Na przyk�ad ten m�czyzna, kt�ry zdrapywa� z poci�gu star� farb� i malowa� go na nowo � niby Cutter widzia� to ju� wiele razy, a jednak wydawa�o mu si� obce.

Nie licz�c puli wykorzystywanej do handlu poza torami, nie by�o pieni�dzy. To r�wnie� z jakiego� powodu go z�o�ci�o. Nie m�g� zrozumie�, dlaczego insurekcjoni�ci powracaj� do systemu feudalnego, w kt�rym ch�opi pa�szczy�niani otrzymywali zap�at� w naturze. Gospodark� bezpieni�n� odbiera� jako sentymentaln� poz�. Malowanie polega na poci�ganiu p�dzlem w g�r� i w d�, niezale�nie od tego, czy dostaje si� za t� robot� brz�cz�c� monet�.

Up�yn�o wiele dni, zanim u�wiadomi� sobie, �e si� myli. Z pozoru ta sama rzeczywisto�� by�a zupe�nie inna. Inne by�o malowanie, orka, ostrzenie no�y, ksi�gowo��. �To jest nowe spo�ecze�stwo� � pomy�la�. �Oni nie s� tacy jak ja�. Potwornie go to wzburzy�o.

Przez jeden straszny dzie� nienawidzi� wszystkiego, co mia� przed oczyma � za to, �e stawia�o przed nim barier� obco�ci. �e by�o za ma�o dziwne, a jednocze�nie tak bardzo dziwne. A potem u�wiadomi� sobie, �e problemem nie jest Rada, tylko on sam.

�Nie by�em przy tym, jak to powstawa�o. Nie budowa�em tego spo�ecze�stwa tak jak starzy, ani si� w nim nie urodzi�em tak jak m�odzi. Nie stworzy�em tej krainy, a wi�c ona nie stworzy�a te� mnie�.

��Podr� by�a d�uga.

W�drowcy, Ann-Hari i inni cz�onkowie komitetu kierowniczego sp�dzili jeden z wieczor�w w kantynie. Judasz otrzyma� nagrane na voxiterator parlando w rytmie uderze� m�ota, opowiadaj�ce histori� o podr�y �elaznej Rady na zach�d: �Pie�ni dla golemisty�.

��Opowiem wam par� prawdziwych historii o �elaznej Radzie � powiedzia� starszy m�czyzna, kiedy sko�czyli je��. � To nie znaczy, �e te ballady k�ami�, ale pewne rzeczy pomijaj�. Powinni�cie wiedzie� wszystko. � Robi�o si� p�no i zimno. S�uchali, pogryzaj�c podp�omyki. � Podr� by�a d�uga � podj�� i opowiedzia� im o Cacotopic Stain, chocia� nie chcia� poda� szczeg��w. � Wyszli�my z tego such� stop� � podsumowa� kr�tko. � Prawie miesi�c na obrze�ach tej szalonej krainy.

Powiedzia�, �e przez ponad dwa lata wysy�ali zwiadowc�w na nieznane tereny, kt�rych nie by�o na mapach. Wielu z nich nie wr�ci�o, wielu straci�o �ycie. Spierali si� o wyb�r trasy, uczyli si� technik przetrwania. K�adli tory, dawali si� uwik�a� w wojny. Bezwiednie kierowali poci�g pomi�dzy szyki bojowe zwa�nionych mieszka�c�w lasu, kt�rzy bombardowali ich kamieniami i strza�kami; zwierz�to-ludzie oskar�ali Rad� o naruszenie ich integralno�ci terytorialnej. Odszczepie�czy poci�g napotyka� przedstawicieli kraj�w znanych tylko z pog�osek: Vaudanku, kr�lestwa najemnik�w, czy wodnego pa�stwa Gharcheltist. �ela�ni Radni z wymuszon� przez okoliczno�ci pilno�ci� uczyli si� nowych j�zyk�w oraz zwyczaj�w handlowych i dyplomatycznych. Za kakotopi� ci�gn�y si� wielkie przestrzenie.

Biedni, zagubieni Crobuzo�czycy. Cutter mia� wra�enie, �e wsp�czuj� swoim m�odszym wcieleniom, tu�aj�cym si� po obcych i niezrozumia�ych dla nich krainach. Z obecnej perspektywy uwa�ali, �e byli wtedy naiwni i nieporadni. Wzruszali ramionami i szli dalej, k�adli szyny i przepraszali, kiedy zauwa�yli, �e wtargn�li na czyj� teren. Czasem trzeba by�o ponie�� ofiar�, kiedy weszli w drog� jakiemu� despocie, potentatowi czy quasi-b�stwu.

��Wjechali�my kiedy� do lasu i by� tam magmowy ko�, kt�ry przetrzebi� nasze zapasy w�gla. Pami�tacie? Pami�tacie, jak nasi ch�opcy padli ofiar� tego upiornego stworzenia, kt�re zostawia�o szklane odciski st�p?

Kraina, kt�ra kara�a obcych. Dziesi�tkowa�y ich drapie�niki, zimno, gor�co. Umierali z g�odu, umierali od chor�b, umierali z pragnienia, kiedy poszukiwacze wody zab��dzili. Zmuszali si� do nauki, budowali �elazn� drog� ucieczki.

Sami te� toczyli wojny, kiedy musieli, z plemionami, kt�re nie chcia�y przyj�� daniny za prawo do przejazdu przez ich terytorium. By� okres, o kt�rym niech�tnie m�wili � nazywali go Er� Kretynizmu � kiedy w poci�gu rozp�ta�a si� wojna domowa, o strategi�, o dalsz� tras�. Genera�owie z wagonu s�u�bowego i pierwszej lokomotywy przerzucali si� granatami, przez tydzie� trwa�y walki partyzanckie na dachach wagon�w i rze� na korytarzach. � To by�a ci�ka zima. Byli�my g�odni. Byli�my g�upi. Podczas opowiadania tej historii wszyscy siedzieli ze spuszczonym wzrokiem.

Ale nareszcie dotarli na preri�. Sporz�dzili mapy i zawarli pok�j ze wszystkimi s�siadami.

��Mamy wi�cej map ni� miejska biblioteka w Nowym Crobuzon.

Poci�g pozostawa� w ruchu. Wreszcie, daleko na zachodzie, zwiadowcy zobaczyli morze.

��Poci�g jest nasz� ostoj�. Musimy dba� o to, �eby by� silny.

Poci�g nie m�g� sta� w miejscu, to by�aby zdrada. Wiedzieli � od pocz�tku wiedzieli � �e nawet kiedy znajd� miejsce, w kt�rym b�d� chcieli zosta�, kt�re ich wy�ywi, to nie pozwol� poci�gowi si� zatrzyma�. Otaczali go swoistym niereligijnym kultem. Przekszta�cili go, nadali mu demoniczny wygl�d, dbali o lokomotywy, kt�re je�dzi�y na wszystkim, co da�o si� spali�. Stworzyli sobie nowe �ycie.

Budowa potrzebnych struktur trwa�a lata. Ich osada rozrasta�a si�. Koczownicy i zab��kani poszukiwacze przyg�d z wszystkich ras �ci�gali do renegopolis. Do �elaznej Rady.

Miasto i jego rz�d by�y jednym i tym samym. Delegat�w do komitet�w wybierano z poszczeg�lnych grup zawodowych, wiekowych i innych. Toczono zajad�e spory, a metody perswazji nie zawsze by�y godne podziwu. Galimatias demokracji, klientelizmu i si�y przebicia. Jedni m�wili, �e poci�g musi pozosta� w ruchu, drudzy, �e powinien stan��. W pierwszych latach tworzy�y si� frakcje w obr�bie frakcji, spory dotyczy�y metod produkcji przemys�owej i rolnej. Dalej budowali sw�j los, delegowali i byli delegatami, spierali si�, polemizowali, g�osowali i wykuwali mechanizmy wsp�lnego �ycia.

��Wcze�niej by�em smarowniczym � powiedzia� gaw�dziarz. � Oliwi�em ko�a.

��Wiecie, po co tutaj jestem � stwierdzi� Judasz. � Stoicie przed now� decyzj�. Przyszed� czas zwin�� ob�z. Znowu wyruszy� w drog�.

Wys�ali najbystrzejszych wyrmen�w, �eby obserwowali oddalone o setki kilometr�w wybrze�e. Min�� tydzie�.

��Nic nie widzia�em � zameldowa� ten, kt�ry wr�ci� pierwszy.

Judasz si� rozgniewa�.

��Nadchodz� � powiedzia�.

Odm�wi� opowiedzenia si� za jak�� konkretn� opcj�. Z kolei Drogon wr�cz obsesyjnie powtarza�, �e Rada powinna wraca�. Do znudzenia m�wi� Radnym, �e jest to ich obowi�zek. Dziwne op�tanie.

Cutter chodzi� na ta�ce. Rozhukana swawolno�� tych zabaw uspokaja�a go � pijana m�odzie� kr�ci�a si� do rytmu ch�opskich walc�w. Zmienia� partnerki, pi� i jad� narkotyzuj�ce owoce. Poszed� na stron� z krzepkim m�odzie�cem i wygodzili sobie r�cznie, a nawet ca�owali si� tak d�ugo, jakby to by�a jaka� ch�opi�ca zabawa, nie seks, tylko zapasy czy co� w tym rodzaju. Kiedy wytar� sobie d�o�, stwierdzi�, �e jego przygodny znajomy jest rozmowny i gotowy dyskutowa� o tym, co �elazna Rada powinna zrobi�.

��Ka�dy wie, �e wyjedziemy � powiedzia�. � Co, mieliby�my zignorowa� Judasza Lowa? Niekt�rzy m�wi� na p�noc, niekt�rzy na po�udnie, nikt nie jest pewien, ale ja i paru innych mamy inny plan. Przemy�leli�my spraw�. My m�wimy: ani na p�noc, ani na po�udnie, tylko na wsch�d. Po torach, kt�re zostawili�my. M�wimy, czas jecha� do domu. Wraca� do Nowego Crobuzon.

Cutter u�wiadomi� sobie, �e to nie by� podszept Drogona. Idea powrotu by�a g��boko zakorzeniona w duszy tego spo�ecze�stwa.

Obok sypi�cego si� ceglanego portalu stacji Saltpetre i dalej, do Flyside, gdzie latarnie gazowe pali�y si� i brudne �wiat�o czyni�o z mur�w t�o upiornego teatru cieni. Starzec wypisywa� swoje znaki na wszelkich dost�pnych powierzchniach, na przyk�ad na szybie. T�uszcz z u�ytego przez niego materia�u � Ori nie wiedzia�, co to jest � mocno przywiera� do szk�a. W�ska uliczka po�kn�a Oriego i poci�gn�a go w �lad za jego niepoczytalnym guru pod �ukiem ceglanej bramy, za kt�r� o�wietlenie elyktrobarometryczne zast�pi�o gazowe � zimne, krzykliwe kolory, czerwony i z�oty l�d w poskr�canych szklanych rurkach.

Tutaj nie byli ju� sami. Znale�li si� po�r�d jakiego� ciemnego jak we �nie krajobrazu. Ori zada� sobie pytanie, kiedy jego miasto zosta�o w ten spos�b okradzione, jakie tajemne si�y go przeobrazi�y.

Sukcesja. G�o�na muzyka skrzypek. Bogaci m�czy�ni �ajdacz�cy si� z prostytutkami wypadali z drzwi pijackich spelunek i nie�wiadomi niczego mijali tsotsich, kt�rzy �ledzili ich wzrokiem, przebieraj�c palcami po broni. Teraz w stron� wie�y milicyjnej. Dudnienie nadziemnych szyn, po kt�rych przejecha� o�wietlony poci�g. Przeciskanie si� pod w�ami o�wietleniowego szk�a z nazwiskami i nazwami zak�ad�w us�ugowych. Proste animacje � narysowana �wiat�em pani z czerwonymi ustami zast�piona przez inn�, unosz�c� kieliszek, a potem zmiana powrotna, w ramach autystycznej iluminacji. Zawini�te w papier narkotyki sprzedawane na rogach ulic przez wycie�czonych m�odzie�c�w. Milicja w agresywnym szyku, ich lusterka strzelaj� w g��b ulicy odbitym �wiat�em. W�ciek�o��, g�upie pijackie b�jki i prawdziwe walki na no�e.

Na p�noc do Mostu Naboba, po drodze do Riverskin. Na skraju Flyside min�li ci�g pustych, za�mieconych parcel. Ori zobaczy� ostatnie ciosy jakiej� bitwy gang�w i oddzia� Pi�rc�w w garniturach, eleganckich i gro�nych, ale nie n�kali go, tylko szydzili ze student�w, kt�rzy biegli pijani jak mopsy i ze �miechem pr�bowali �apa� iskry taumaturgicznego �wiat�a. Gwizdy, piecyk pikiety przed jak�� chymiczn� fabryk�, strajkuj�cy wsparci przez sympatyk�w z pa�kami i wid�ami, broni�cych ich przed Pi�rcami, kt�rzy rzucili okiem w tamt� stron�, ale po dokonaniu analizy uk�adu si� poszli dalej.

Pokryty bliznami ch�opiec-kaktus mimo tak p�nej pory wci�� �ebra� o monety, kt�re mia�y by� nagrod� dla jego ta�cz�cej ma�pki. Z �yczliwym protekcjonalizmem podrapa� go w g�ow� zwalisty cz�owiek-kaktus, kt�ry szed� na czele grupy os�b, pewnie oddzia�u Wojuj�cego Tygla. Nie pokazywali broni (milicja by�a blisko i tylko czeka�a na taki pretekst), ale zaznaczali swoj� obecno�� na tych dekadenckich ulicach. Na po�y przyjacielskim, na po�y wyzywaj�cym skinieniem g�owy pozdrowili plenaryst�, kt�ry zakomunikowa� co� Przechodniowi r�cznym slangiem i da� nura w star� uliczk�, kiedy nadbieg� spanikowany patrol milicyjny. W g��bi uliczki p�on�� otwarty ogie�, wok� kt�rego kuli�y si� �puny. Jaki� wyrmen zaskrzecza� i wyl�dowa�, by po chwili odlecie�.

Oriego mijali przechodnie. W powietrzu unosi�a si� wo� alkoholu, dymu papierosowego i narkotyk�w, s�ycha� te� by�o wrzaski i wo�ania podobne do g�os�w ptak�w.

Spiral Jacobs szed� przez to wszystko os�oni�ty tarcz� swojego ob��kania. Przystawa�, rysowa� swoje wzory i rusza� dalej, a� dotar� do zbudowanego na mod�� staro�ytnych twierdz Mostu Naboba, a potem szybko przez Kinken, gdzie bogate klany kheprich � stare fortuny i nuworysze � piel�gnowali swoj� wy�nion� kultur� na Placu Pos�g�w, kiczowato-mitologicznych rze�b z khepri�liny. Powietrze by�o g�ste od chymicznych podmuch�w rozm�w kheprich.

Spiral Jacobs w�drowa� w�skimi ulicami Starego Miasta, pierworodnej dzielnicy Nowego Crobuzon, litery V na podmok�ym terenie mi�dzy rzekami, j�dra, z kt�rego z biegiem czasu wyros�a metropolia. Starzec cz�apa�, nuci�, rysowa� spirale na ciemnych ceglanych �cianach. Potem przez Sheck, dzielnic� kupc�w i sklepikarzy, matecznik partii Nowe Pi�ra. Ori poczu� si� nieswojo. Tutaj widzia� nie oddzia�y uderzeniowe w melonikach, tylko nerwowych, korpulentnych cz�onk�w komitet�w samoobrony, upojonych dum� ze swojej odwagi. Potem obrze�a Spit Hearth, gdzie prostytutki czeka�y na klient�w. Spiral Jacobs narysowa� sw�j zawijas. Po jednej stronie by�o okno burdelu reklamuj�cego pikantne rozkosze, po drugiej zmursza�y plakat jakiej� radykalnej organizacji usi�uj�cej zwerbowa� przedstawicielki �niekonwencjonalnych sektor�w us�ugowych�, jak to eufemistycznie okre�lono.

Crow, komercyjne centrum Nowego Crobuzon. O tej p�nej porze spotyka�o si� tam niewielu przechodni�w. Spiral Jacobs i depcz�cy mu po pi�tach Ori mijali arkady i pasa�e, kt�re nie by�y ani otwarte, ani zamkni�te. Starzec z uznaniem dotyka� zwijanych �eliwnych ornament�w. W witrynach by�o pe�no bibelot�w dla drobnomieszcza�skich konsument�w.

A potem Ori zatrzyma� si� i pozwoli� Spiralowi samotnie i�� dalej w stron� obsypanego plamami �wiat�a cienia serca Nowego Crobuzon: cytadeli, fabryki, miasta wie�, a wed�ug niekt�rych b�stwa stworzonego przez jakiego� szale�ca op�tanego ide� teogenezy. To nie by� budynek, lecz g�ra z materia��w budowlanych, architektoniczny melan� zespolony przez jak�� anarchistyczn� inteligencj�. Pi�� linii miejskiej kolejki wychodzi�o z jej gardzieli, a mo�e tam si� zbiega�o, mo�e tam zmierza�y i zwija�y si� w sobie niby ogony kr�la szczur�w, splata�y si� razem i tworzy�y gmach, kt�ry dawa� im mieszkanie: Dworzec perdido. J�dro kolei.

Spiral Jacobs wszed� pod �uk ��cz�cy dworzec z milicyjnym Szpikulcem, za�o�y� nocny ob�z w ceglano-betonowo-drewniano-�elaznej �wi�tyni, kt�ra dzi�ki swojemu ogromowi i �adunkowi elyktrycznemu potrafi�a zmienia� pogod� wok� siebie, potrafi�a zmienia� charakter nocy.

Ori odprowadzi� starca spojrzeniem. Dworzec Perdido nie dba� o targaj�ce miastem niepokoje. Nie dba� o to, �e nic ju� nie by�o takie jak dawniej. Ori odwr�ci� si� i dopiero teraz, po wielu godzinach, ust�pi�o uczucie, �e ma wat� w uszach: us�ysza� nawo�ywania do walki, huk po�ar�w.

Toro zadr�a� i powiedzia�:

��Domowe zakl�cie mign�o.

Sulion, ich przekupiony pomocnik, zostawi� jeden klucz w jednym zamku, odwr�ci� jeden silny urok ochronny i natar� zaczarowan� sol�, przeci�� jedn� wi�zk� kabli. Wi�cej nie by�o im potrzeba.

Cichy komentarz Toro, z danymi odbieranymi przez rogi, kt�re sta�y si� antenami w taumaturgicznym eterze, pomaga� Oriemu w ustalaniu w�asnego po�o�enia wewn�trz domu.

Ich ludzie byli w �rodku.

��Maj� empat� � powiedzia� Toro. � Wiedz�, �e kto� si� zakrad�.

�Oczywi�cie, �e maj� empat� � pomy�la� Ori. �Maj� empat�, taraniarza i kriomant�, maj� wszystko�. Wzi�� si� w gar��, bo zacz�a go ogarnia� panika.

Potem nast�pi� manewr odwracaj�cy uwag�. Ori co� poczu�. Kroki na schodach? Tu� za �cian� bieg� na d�, a inni do g�ry. �Po pierwszym sygnale alarmowym podziel� si�: bezpo�rednia obstawa p�jdzie do burmistrzyni, reszta skieruje si� do �r�d�a zamieszania. B�yskawicznie usun� burmistrzyni� poza obszar zagro�enia�.

Maj�c naprzeciwko siebie schodz�cych milicjant�w, Kit wbiega teraz po pierwszym odcinku schod�w i wszystko, co zagrodzi mu drog�, podpala lepkim ogniem. Za nim pod��aj� Ruby i Enoch z w�asn� broni�, zak�adaj� pu�apki. Jednocze�nie z t� pierwsz� fal�, �ci�gaj�c� milicj� do tego wej�cia, Ulliam wciska� proch pod drzwi. A tam �lad ich wtargni�cia. Ori us�ysza� strza�y.

Ori wyobrazi� sobie, jak go�cie poruszaj� si� z zab�jcz� milicyjn� gracj�. Liczy� na to, �e jego towarzysze zdo�ali ich zaskoczy� i przynajmniej cz�� zlikwidowa�. Pozwoli� sobie nawet na nadziej�, �e uda im si� uciec.

Ulliam wysadzi� drzwi w powietrze. Teraz ca�a ulica si� dowie, ale w tych niespokojnych czasach ludzie pewnie nie b�d� si� spieszyli z interwencj�. Cz�� Tarczog�owych z pewno�ci� skieruje si� w stron� odg�osu wybuchu. Na parterze b�dzie t�ok. W ko�cu do akcji wkroczy Baron.

Ori wyobrazi� to sobie. Co za odwaga! �a�owa�, �e tego nie widzi. Lina przerzucona z okna pierwszego pi�tra do okna s�siedniego domu, Baron � w nowym pancerzu i he�mie � brachiacyjnie przechodzi na drug� stron�, potem rzuca lin� z w�z�ami na d�, �eby m�g� si� po niej wspi�� Starobark. Baron jest ju� pewnie w holu, przymocowuje �adunek do s�upka por�czy i zapala d�ugi lont. Rozpyla na schodach rop� i podpala, �eby wi�kszo�� funkcjonariuszy zosta�a odci�ta na parterze. Teraz jest ju� obok niego Starobark z gotowym do strza�u kuszarpaczem, chakri na ci�ciwie, i razem id� na g�r�.

Szef stra�y przybocznej wysy�a kilku ludzi w stron� schod�w i och! � Oriemu stan�o to przed oczyma jak �ywe � co za szok i determinacja na widok Barona. Baron strzeli i cofnie si�, �eby poci�gn�� za sob� gwardzist�w. Jego widok wytr�ci ich z r�wnowagi � odbezpieczone pistolety, pot�ne bary, pancerz i nowy he�m, staranna imitacja pokrytej bliznami nit�w g�owy byka.

�Toro!� � krzykn�. �Toro!�

Czy w�a�nie w tym momencie tak krzycz�?

Nawet Tarczog�owi wystrasz� si� tego s�ynnego zbrodniarza, sprawcy tak pomys�owych akt�w buntu i rozlewu krwi. C� za okazja, �eby go unieszkodliwi�! Ori przy�o�y� ucho do przypr�szonego gipsem drewna. Z drugiej strony dochodzi� odg�os tupotu n�g.

��Id� � powiedzia� Toro za jego plecami. � Ju� czas.

Ori us�ysza� kroki biegn�cych. Wyci�gn�� pistolet pieprzowy i stwierdzi�, �e r�ka mu nie dr�y.

��Ju� czas, teraz � powiedzia� Toro.

Tarczog�owi gwardzi�ci przebiegaj� obok �adunku pod�o�onego przez Barona, widz� na dole tylko ogie� i cofaj�c� si� posta� Barona z g�ow� byka, strzelaj�cego i wal�cego rogami o �ciany. To Ori zapina� Baronowi he�m. �Widzisz co�?� � spyta�. �Wystarczy, �eby zabi� � odpar� Baron. I wystarczy, �eby zgin��. Ori by� przekonany, �e Baronowi jest wszystko jedno.

Starobark mia� za zadanie najpierw unieszkodliwi� funkcjonariuszy-kaktus�w za pomoc� kuszarpacza, a dopiero potem zabra� si� za innych. A obok niego strzelaj�cy z precyzj� specjalisty Baron, fa�szywy byk. Wi��e si�y wroga. Toro znowu powiedzia�, �e ju� czas.

Ju� tylko sekundy� Ori zmobilizowa� si�. �Krok, krok, dwa trzy, szybko, szybko, krok, cel, pal�.

��Teraz � powt�rzy� Toro i tym razem mia� racj�. Wykwit eksplozji. Huk rozprzestrzeniaj�cego si� ognia i dygot mur�w. �ciana, o kt�r� oparty by� Ori, sypn�a py�em i po�r�d tornada p�dz�cej w d� materii domu schody mi�dzy pierwszym pi�trem i holem wylecia�y w powietrze. Pok�j za �cian� by� odci�ty.

��Teraz � powt�rzy� Toro i podszed� do Oriego, kt�ry przygotowa� bro� i patrzy�, jak jego szef z g�uchym rykiem w�ciek�o�ci pochyla g�ow� i naciera rogami, tym razem nie przebijaj�c rzeczywisto�ci za pomoc� hermetycznych technik, tylko ordynarnie wal�c w �cian�. Jednym uderzeniem Toro przebi� si� na drug� stron� i wszed� do s�siedniego domu, a za nim Ori. Po�r�d wapna i desek ze zwalonej �ciany stali w sypialni, mierzeni spojrzeniami znajduj�cych si� tam os�b.

Ori zachowa� spok�j. Czas zwolni�. Ori porusza� si� jak w wodzie.

Przytulny pok�j, tapiserie i obrazy, ozdobne meble, kominek, kobieta i m�czyzna na szezlongu, inny m�czyzna stoi, nie, dw�ch m�czyzn, patrz� na wype�nion� k��bem py�u dziur� i na Oriego i Toro. Gra�a muzyka. Jaki� ruch: powiewaj�ce po�y fraka jakiego� m�czyzny, kt�ry tanecznym krokiem przemierza� pok�j, unosz�c lask�, kt�ra w wyniku jakiego� organicznego procesu zamieni�a si� w bro� podobn� do metalowego szponu. Zbli�a� si� szybko jak b�yskawica.

Ori, dziwnie wolny od strachu, podni�s� pistolet i zada� sobie pytanie, czy zd��y zatrzyma� napastnika.

Toro prychn��, pochyli� g�ow� i ze sporej odleg�o�ci d�gn�� ochroniarza, rozrywaj�c mu klatk� piersiow�. Zakrwawiony m�czyzna le�a� z zamkni�tymi oczami i wyzion�� ducha u st�p Oriego.

Ori poruszy� pistoletem: �Krok, krok, cel, raz dwa, r�g, r�g�. Us�ysza� krzyk. Drugi ze stoj�cych m�czyzn podni�s� r�ce do g�ry i krzykn��:

��Sulion, Sulion!

Ori go zastrzeli�.

Informator pad� na ziemi�, a z dziury w g�owie la�a si� krew. M�czyzna i kobieta siedzieli bez ruchu wpatrzeni w trupy. Toro wymierzy� w nich z pistoletu z obci�t� luf� i opalizuj�cymi szklanymi oczami spojrza� na Oriego.

Oczywi�cie nie da�o si� odczyta� wyrazu ukrytej pod he�mem twarzy. Nikt nie wyda� Oriemu rozkazu zlikwidowania Suliona. Zerkn�� na cia�o i nie poczu� skruchy. Czy to by�a panika? Czy podj�� wcze�niej taki zamiar? Je�li to by�a zemsta, to za co? Ori nie wiedzia�. Nadal by� ca�kowicie spokojny.

Toro skin�� g�ow� w stron� drzwi: �Zabezpieczy� pok�j�. Ori przest�pi� nad mokrym trupem Suliona.

Korytarz ko�czy� si� zw�glon� wyrw�. Na dole trwa�a walka. Ori zada� sobie pytanie, kto z jego przyjaci� wci�� �yje. Oleisty ogie� pe�ga� po �cianach niby bluszcz. Mieli najwy�ej kilka minut, zanim dom sp�onie albo policyjna taumaturgia przeci�nie si� przez czarn� dziur� w miejscu, gdzie kiedy� by�y drzwi wej�ciowe.

��Mamy ma�o czasu � zakomunikowa� Ori.

Stan�� obok Toro przed m�czyzn� i kobiet�, kt�ry nadal siedzieli przy kominku i patrzyli na niespodziewanych go�ci.

Z voxiteratora dobywa�y si� d�wi�ki suity wiolonczelowej, momentami zak��canej trzaskaniem wosku. M�czyzna by� po sze��dziesi�tce, barczysty i muskularny, ubrany w jedwabny szlafrok. Mia� spokojn�, m�dr� twarz. Jego nieruchome, intensywne spojrzenie zdradza�o Oriemu, �e co� planuje. Trzyma� kobiet� za r�k�.

Musia�a by� mniej wi�cej w jego wieku � historia to potwierdzi�a � ale po prawie wolnej od zmarszczek twarzy trudno by�oby si� tego domy�li�. Jej w�osy by�y bia�e jak puch. Ori zna� j� z setek heliotyp�w. Trzyma�a w r�ku d�ug� glinian� faj�, cienk� jak ko�� palca. G��wka jeszcze dymi�a. W powietrzu unosi� si� korzenny zapach. Kobieta by�a okryta jedynie szalem. W jej spojrzeniu nie by�o ani strachu, ani agresji, lecz spok�j i dociekliwo��, podobnie jak u jej kochanka.

��Mog� wam da� pieni�dze � zaproponowa�a.

��Cisza! � powiedzia� Toro. � Burmistrzyni Stem-Fulcher, prosz� milcze�.

Burmistrzyni Stem-Fulcher. Ori by� zaintrygowany. Bardziej ni� w�ciek�y, zniesmaczony czy ��dny zemsty. Ta kobieta zarz�dzi�a Masakr� Paradox i znacznie podnios�a liczb� prze-tworze�. Ta kobieta zawiera�a zakulisowe uk�ady z Nowym Pi�rem, nie �ciga�a ich za pogromy obcych. Ta kobieta naszpikowa�a legalne gildie agentami. Sta�a na czele skorumpowanej klasy politycznej, kt�ra bezczynnie przygl�da�a si� rozkwitowi antygospodarki g�odu i kradzie�y. Ta kobieta wszcz�a wojn�. Burmistrzyni Eliza Stem-Fulcher, La Crobuzonia, Wielka Matka Pe�nego S�o�ca.

��Wiecie, �e si� st�d nie wydostaniecie � powiedzia�a burmistrzyni rzeczowym tonem. Podnios�a nawet faj�, jakby mia�a zamiar si� zaci�gn��. � Mog� da� wam glejt.

W jej g�osie nie by�o nadziei. Spojrza�a na kochanka i co� si� mi�dzy nimi wydarzy�o. �Po�egnanie� � pomy�la� Ori i co� w nim drgn�o, jakie� wielowarstwowe uczucie, kt�rego nie umia� odczyta�. �Ona wie�.

��Prosz� milcze�, pani burmistrzyni.

Burmistrzyni i magister znowu wymienili spojrzenia. Eliza Stem-Fulcher zwr�ci�a si� do Toro i chocia� nadal trzyma�a swego m�czyzn� za r�k�, wyprostowa�a si�, jakby chcia�a przybra� oficjaln� poz�, i rzeczywi�cie si� zaci�gn�a. Zamkn�a oczy, zatrzyma�a dym w p�ucach, a potem wypu�ci�a przez nos. Spojrza�a na Toro i� �Bogowie! � pomy�la� pe�en podziwu Ori � u�miechn�a si�.

��Co teraz zrobisz? � spyta�a pob�a�liwym tonem nauczycielki. � Jak my�lisz, co teraz zrobisz?

Patrz�c Toro prosto w oczy, znowu si� u�miechn�a, ponownie wci�gn�a dym, z przekrzywion� filuternie g�ow� unios�a pytaj�co g�ow� � �To jak?� � i Toro j� zastrzeli�.

Jej kochanek podskoczy�, kiedy trafi�a j� kula. Zagryz� warg�, ale mimo to z jego ust doby�o si� miaukni�cie, kt�re przesz�o w j�k. Siedzia� i trzyma� j� za r�k�, a czerwona plama na jej odchylonej do ty�u g�owie robi�a si� coraz wi�ksza. Z otwartych ust snu� si� dym. G�ow� trupa i d�o� Toro przez moment ��czy�a p�powina siarczanych opar�w. M�czyzna szlocha�, nie wypuszczaj�c d�oni martwej kochanki ze swojej. W ko�cu jednak zapanowa� nad sob� i spojrza� na Toro.

Ori by� pogr��ony w onirycznym os�upieniu, ale jednocze�nie dojrzewa�a w nim �wiadomo��, �e wykonali zadanie i nadal �yj�. Dopu�ci� do siebie nadziej�, �e wyjd� z tego ca�o. �Na co czekamy?�

��Pilnuj go � rozkaza� Tori i Ori podni�s� spluw�. Toro zacz�� odpina� sprz�czki he�mu. Ori nie rozumia� tego, co mia� przed oczyma. Toro zdejmowa� bycz� g�ow�. � Pilnuj go.

G�os brzmia� inaczej, od��czony od tajemnych mechanizm�w, kt�re nadawa�y mu pompatyczn� basowo��. Sta� si� ludzki.

Co� znikn�o z powietrza, kiedy Toro zdj�� he�m i przerwa� taumaturgiczny obw�d. Toro uni�s� metalowe urz�dzenie jak nurek pozbywaj�cy si� mosi�nego dzwonu. Toro potrz�sn�a g�ow�, �eby jej mokre od potu w�osy si� rozsypa�y.

Chodzi� z ekipami zbieraj�cymi opa� do bojler�w � drewno, w�giel brunatny, torf. Razem z innymi poszukiwa� wody.

R�d�karz wyszed� z cysterny, kt�r� oddano do dyspozycji vodyanoi. Nazywa� si� Shuechen i odpowiada� stereotypowemu wizerunkowi swojej rasy, by� bowiem opryskliwy i ma�om�wny. Cutterowi to si� podoba�o. Jego szorstkie i sceptyczne usposobienie przychylnie nastraja�o go do vodyanoi.

Po drodze Shuechen, kolebi�cy si� w wype�nionej wod� sakwie, opowiada� im o sporach mi�dzy frakcjami Radnych, o debatach na temat nowej polityki Rady. Dawni RR, sceptycy, m�odzi, l�kliwi starzy. R�d�karz powiedzia�, �e wszystkich dr�czy�a niepewno��, czy wybrana strategia jest najlepsza.

Shuech k�ad� swoje ogromne d�onie p�asko na ziemi i w�szy� jak pies, a potem uderza� o ziemi� i s�ucha� echa. W odleg�o�ci trzech godzin od poci�gu czysta woda pop�yn�a ze ska�y i zebra�a si� w otoczonej kamieniami misie w tak ma�ym stopniu ska�onej Momentem, �e Cutter poczu� si� prawie jak w Rudewood. �zy zacz�y mu si� cisn�� do oczu.

Nape�nili worki wod�, ale zapad�a noc, tak b�yskawicznie, jakby kto� zarzuci� na s�o�ce r�cznik, i rozbili ob�z. Nie rozpalili ogniska.

��W pobli�u strefy nie wolno � powiedzia� Shuech.

Przyci�ni�ci do siebie, �eby ochroni� si� przed bij�cym od ska� zimnem, dwaj prze-tworzeni nak�onili Cuttera i jego przyjaci�, �eby opowiedzieli im o Nowym Crobuzon.

��Rudgutter nie �yje? Nie powiem, �eby ta wiadomo�� szczeg�lnie mnie zasmuci�a. Ten dra� by� burmistrzem od zawsze. A teraz Stem-Fulcher? Bogowie miejcie nas w swojej opiece!

Zmiany ich zbulwersowa�y.

��Milicja dzia�a jawnie? W mundurach? Co si� sta�o, do diab�a lekkiego?

Pomeroy opowiedzia� im pokr�tce o wojnie z konstruktami, oczyszczeniu wysypisk i pog�oskach na temat mocy, kt�re si� tam rzekomo zagnie�dzi�y. Brzmia�o to nierealnie, nawet dla Cuttera, kt�ry pami�ta� te czasy.

D�ugi czas nie chcieli uwierzy� w to, co Cutter m�wi� im o �apow�ercach.

��Jeden za nami goni� � powiedzia�. � Podczas kt�rych� rozruch�w Stem-Fulcher zakomunikowa�a, �e �nawi�zali kontakt�, i okaza�o si�, �e padli ofiar� tragicznego nieporozumienia.

�apow�ercy, od stuleci budz�ce groz� postacie z miejskiej mitologii; wed�ug jednych obdarzone z�oczynn� moc� r�ce wyrastaj�ce na trupach, wed�ug innych diab�y, kt�re uciek�y z piek�a, w�adaj�ce �wiadomo�ci� op�tanych przez siebie os�b i znacznie zwi�kszaj�ce tym repertuar swych fizycznych mo�liwo�ci.

Skoro skazani i tak maj� umrze�, argumentowa�a Stem-Fulcher, a miasto potrzebuje pomocy, kt�rej mog� udzieli� �apow�ercy, to by�oby nieodpowiedzialnym sentymentalizmem, gdyby nie wyci�gn�� z tego narzucaj�cych si� wniosk�w. Oczywi�cie dzia�aliby pod �cis�ym nadzorem.

Uprzedzenia by�y jednak tak g��boko zakorzenione, �e s�owa burmistrzyni wywo�a�y gwa�towne protesty, nazwane p�niej Buntem �apow�erczym. Obywatele chcieli wyrazi� swoj� odraz� do tego pomys�u. T�umy, kt�re chcia�y wsi��� na �odzie i pop�yn�� po Wielkiej Smole, �eby zaatakowa� Parlament, zosta�y pokonane przez protestuj�cych, kt�rzy domagali si� przyznania im praw politycznych, m�czyzn i kobiety, kt�re nagle wy�oni�y si� ze swoich szereg�w i plu�y ogniem, �apow�ercy prawi odziani w mi�so skazanych.

Cutter opowiada� d�ugo, �eby nie zasn��.

��A jak Moment nas tutaj dosi�gnie?

Prze-tworzeni uspokajali go na dwa r�ne sposoby: jeden m�wi�, �e jak przyjdzie czyja� godzina, to trzeba si� po prostu z tym pogodzi�, a drugi przekonywa�, �e s� dostatecznie daleko, aby nie mie� powod�w ba� si� Momentu.

Tej nocy zostali zaatakowani.

Ostatni odcinek tor�w po�o�yli wzd�u� trasy, kt�ra, wed�ug ich geomant�w, by�a ambulatoryjna: przewidywali, �e zmieni przebieg i zmyli pogo�. Lokomotywa, na kt�rej namalowano now� warstw� g��w drapie�nik�w i symboli �mierci, i naznaczone trudami podr�y wagony wje�d�a�y serpentynami na wzniesienie. Cutter zauwa�y�, �e nie umie sobie wyobrazi� krajobrazu, kt�ry nie by�by opiecz�towany stemplem Momentu.

Osi�gn�li grzbiet wzg�rza, m�oty przytwierdza�y ostatnie fragmenty toru, a brygady w tyle zabiera�y szyny z ich trasy. Cutter patrzy� na ukszta�towany przez wiatr krajobraz dymokamienia, dziwaczny i egzotyczny, ale pozbawiony chorobliwo�ci, makabrycznej rakotw�rczej p�odno�ci kakotopicznej plamy.

��Na wszystkich bog�w � powiedzia� do siebie Cutter. Wybuch� entuzjazm, spontaniczny i przeszcz�liwy. � Na wszystkich bog�w, Jabbera i �wi�t� ruj�, wydostali�my si�!

Wybrali drog� samym skrajem, w�skim grzbietem, kt�ry oddziela� peryferia Momentu od zdrowej krainy. K�adli szyny na r�wninie dymokamienia i powr�cili tam, gdzie rz�dzi�y prawa natury.

��Dlaczego Rada wraca?

��Bo nas namierzyli � wyja�ni� Judasz. � Nowe Crobuzon dotar�o do nas przez Cie�nin� Ognistej Wody. Od lat chcieli nas zniszczy�. �cigaj� nas przez kakotopiczn� plam�. Rada ma jeszcze kawa�ek drogi do miasta, ale nadci�ga. Przybyli�my was zawiadomi� i zobaczy�

��Jeste�cie pewni, �e dalej was tropi�? Przez plam�? Jak wam si� uda�o przejecha� przez Krain� Tysi�ca Plag?

��Nie uda�o nam si� ich zgubi�. Na pewno maj� spore straty, ale nie zatrzymali si�. Chocia� Parlament nie wierzy, �e Rada wraca, wys�ani przez niego zab�jcy siedz� nam na karku.

��Ale dlaczego jeste�cie tutaj?

��Oczywi�cie ze wzgl�du na was. Na ty�ek Jabbera, Curdin, wiedzia�em, �e co� si� dzieje, jak wyje�d�a�em, a kiedy powiedzieli�my o tym Radzie, uznali, �e czas wraca�. Wzi�� w tym udzia�.

�Przecie� ty by�e� przeciwko temu� � pomy�la� Cutter, kt�ry poczu� si� dziwnie.

��Wracamy. Przyst�pimy do Kolektywu.

Rado�� na twarzach plenaryst�w, ale Cutter da�by sobie g�ow� uci��, �e ich miny zdradza�y r�wnie� pewne w�tpliwo�ci.

Jako Toro Ori porusza� si� w ciemno�ciach mi�dzy porami w rzeczywisto�ci, wyskakiwa� po�r�d wieczornej ciszy w Mog Hill, niezauwa�ony, za plecami zwiedzaj�cych. Mieszka�cy Chnum i Mafaton wiwatowali jak na pokazie fajerwerk�w, widz�c oleiste wykwity wybuch�w czy anty�wietlny blask czarodziejskiego ognia parlamentarnych taumaturg�w, dziecinnymi okrzykami witali ogniki krzesane przez cha�upniczych zaklinaczy z Kolektywu.

�M�g�bym po�ow� z was pozabija�, za moich braci i siostry, za moich zmar�ych� � pomy�la� Ori, ale tego nie zrobi�.

Przez wiele kolejnych wieczor�w czeka� w magazynie w Kelltree, ale nie zjawi� si� �aden z jego towarzyszy. By� pewien, �e Baron nie skorzysta� z szansy ucieczki. Nikt nie przyszed� na miejsce spotka�.

Ori p�aci� w�a�cicielce wynajmowanego pokoju wekslami, kt�re ochoczo przyjmowa�a. W granicach Kolektywu panowa�a atmosfera braterstwa. Ori siedzia� z w�a�cicielk� wieczorami i s�ucha� odg�os�w walk. Kr��y�y s�uchy, �e Parlament po raz pierwszy od dwudziestu lat u�ywa wojennych konstrukt�w.

Ori trzyma� g�ow� byka pod ��kiem. Wk�ada� he�m tylko na nocne w�dr�wki, nie wiedzia� dlaczego. Kt�rego� razu otwiera� sobie rogami drog� przez niebezpieczne ulice � obok kolektywistycznych stra�nik�w, na jednych posterunkach pijanych, na innych trze�wych i czujnych � do garkuchni. Bezdomni byli pogr��eni w dyskusji.

Nie by�a to pierwsza wizyta Oriego w przytu�ku od czasu zamachu. Dach znikn��, zast�piony odchodami niszcz�cych mury robak�w, kt�rymi Parlament pos�u�y� si� jako broni�. Kuchnia by�a pusta. Wsz�dzie wala�y si� gnij�ce strz�py wywrotowej literatury, kt�ra dawno wysz�a z ukrycia. Koce obrasta�y ple�ni�.

Informacja o tym, �e �elazna Rada przy��czy�a si� do Kolektywu, wyciek�a. Po�r�d nieweso�ych nastroj�w, kt�re ogarn�y ludzi, by�a to sensacyjna wiadomo��.

Podniecone grupy biega�y uliczkami w pobli�u dogfe�skiej poczty, rozgl�daj�c si� za szanownymi go��mi. Kiedy nareszcie znale�li Maribet i Rahula, barykada, przy kt�rej prze-tworzeni pe�nili s�u�b�, sta�a si� czym� w rodzaju wojennej �wi�tyni.

Kolektywi�ci cierpliwie stali w kolejce, chocia� nad g�owami �wista�y milicyjne kule. Podchodzili do Radnych i zadawali pytania � spontanicznie wytworzy� si� zwyczaj, �e nie wi�cej ni� trzy na osob�.

��Kiedy dotrze tu Rada?

��Przyjechali�cie nam na ratunek?

��Zabierzecie mnie ze sob�?

Solidarno��, strach, milenijne mrzonki. Kolejka przerodzi�a si� w uliczne zebranie, po�r�d spadaj�cych bomb od�y�y dawne spory mi�dzy frakcjami.

Na ko�cu ulicy, po drugiej stronie barykady wartownicy zobaczyli przez peryskopy, �e zbli�aj� si� konstrukty wojenne. Nadci�ga�y �o�nierskie maszyny z mosi�dzu i �elaza, ze szklanymi oczami i przyspawanym uzbrojeniem. Od lat nie widziano tylu konstrukt�w naraz w jednym miejscu.

Bie�nik ich g�sienic kruszy� gruz i szk�o za�cielaj�ce ulic�. Na czele jecha� wielki buldo�er z klinowatym p�ugiem, kt�ry za chwil� mia� rozwali� barykad�.

Granaty i bomby nie przynosi�y efektu. Spanikowani Kolektywi�ci pos�ali po taumaturga, �eby powstrzyma� to monstrum, ale nie by�o szans, �eby zd��y�. Wiedzieli, �e musz� si� wycofa�. Ta barykada, ta ulica by�a stracona.

Snajperzy i magicy pojawili si� na dachach strefy granicznej, aby zasypa� konstrukty i milicj� kulami i zakl�ciami. Z pocz�tku uda�o im si� zada� straty si�om rz�dowym, ale potem salwy z obrotowej kartaczownicy �ci�gn�y cz�� z nich na d�, a reszta spanikowa�a na widok krwawej miazgi, kt�ra zosta�a po ich kolegach.

Panika wybuch�a r�wnie� na barykadzie. Kolektywi�ci bez�adnie uciekali przed p�dz�cymi konstruktami. Rahul i Maribet nie wiedzieli, co maj� robi�. Przedostali si� w stron� drugiej linii umocnie�, kt�ra nie zapewnia�a im bezpiecze�stwa. Cutter dowiedzia� si� p�niej, jaki by� przebieg wydarze�: dw�jka prze-tworzonych galopowa�a na swoich zwierz�cych nogach to w jedn�, to w drug� stron�, ponaglana okrzykami przera�onych Kolektywist�w, kt�rzy pr�bowali im pom�c. Maribet zwichn�a sobie kopyto w leju bombowym. Kiedy z pomoc� Rahula gramoli�a si� z powrotem na nogi, us�yszeli potworny huk i zgrzyt: buldo�er zburzy� barykad�. Pracuj�cy dla milicji kaktus przeszed� nad tym rumowiskiem i wystrzeli� z kuszarpacza w szyj� Maribet.

Rahul opowiedzia� im o tym, kiedy dowl�k� si� do domu Oriego. Pierwsza �mier� cz�onka Rady w Nowym Crobuzon.

Na ca�ym terytorium Kolektywu zawis�y plakaty z apelami, �eby nie ucieka�. KA�DY MʯCZYZNA, KOBIETA CZY DZIECKO MNIEJ OZNACZA OS�ABIENIE KOLEKTYWU. RAZEM MO�EMY WYGRA�. Nie uda�o si� jednak zatrzyma� strumienia uchod�c�w, kt�rzy przemykali mi�dzy kordonami, chowaj�c si� w podziemnym mie�cie albo w zniszczonych dzielnicach za Mostem Wielkiego Kalibru.

Wi�kszo�� szuka�a schronienia w Grain Spiral, Mendican Foothills, a najzuchwalsi zostawali rozb�jnikami w Rudewood. Niekt�rzy z nara�eniem �ycia tworzyli oddzia�y partyzanckie i zmierzali przez chaos przedmie��, mijaj�c opuszczone posterunki milicji w zdzicza�ych z g�odu dzielnicach, kt�re by�y za ma�o istotne, aby w�adze o czymkolwiek informowa�y mieszka�c�w. Na zach�d od miasta uciekinierzy zacz�li przeszukiwa� dawno opuszczone hale i bocznice towarowe, kt�re kiedy� stanowi�y g��wn� baz� MKK. Lokomotywy, wagony i platformy sta�y i rdzewia�y.

W niekt�rych biurach pali�o si� �wiat�o. Pozosta�o�ci sp�ki Weathera Wrightby�ego nadal wegetowa�y, koncern wci�� zatrudnia� kad�ubow� za�og� z�o�on� z kilkudziesi�ciu urz�dnik�w i technik�w. �y� ze spekulacji finansowych, sprzeda�y z�omu oraz pracy ochroniarzy i najemnej, paramilitarnej stra�y kolejowej, niewielkiej, ale wiernej korporatystycznej wizji Wrightby�ego i gardz�cej przemoc� rasow� Nowopi�rc�w. Ludzie ci stacjonowali na terenie rozleg�ego obiektu MKK i czasem przeganiali uciekinier�w, szczuj�c ich psami.

Je�li uchod�cy nie zostali wykryci, kradli narz�dzia i wyruszali w drog� do miejsca, kt�re kiedy� stanowi�o punkt pocz�tkowy kolei Cobsea-Myrshock.

��Znam twoich bog�w � powiedzia� Qurabin.

To co� nadal by�o w ruchu. Budynki oddycha�y �mierci�. Na twarzy Spiral Jacobsa nag�e wykwit� strach.

Qurabin by� tylko g�osem lec�cym przez pust� przestrze�. Mnich brzmia� histerycznie, agresywnie, bojowo. Prowokowa� Spiral Jacobsa. Gdyby nadal zna� sw�j ojczysty j�zyk, to w przekonaniu Cuttera us�ysza�by w�a�nie gard�ow�, szarpan� mow� Tesh. Zosta� mu jednak tylko ragamollski.

��Prymitywne hokus-pokus� �atwo ich zastraszy�, bo nie wiedz�, co to jest, no nie? A je�li si� oka�e, �e kto� wie? Kto� z Tesh, tak jak ty? Kto potrafi rozgry�� tajemnice Tesh? Twoje tajemnice? � Spiral Jacobs co� krzykn��. � Ju� ci� nie rozumiem, stary � odpar� Qurabin, ale Cutter by� przekonany, �e ambasador powiedzia� �zdrajca�. � Wiesz, kim jestem?

��Tak, wiem, kim jeste�! � krzykn�� Jacobs i obur�cz pchn�� w stron� g�osu k��b lepkiej materii zjawie�ca, ale wiruj�ce powietrze nie napotka�o �adnego oporu. � Jeste� momentystycznym gadu��.

Judasz kl�kn�� i wbi� palce w ziemi�, kt�ra dr�a�a pod naciskiem emanacji demona. Pr�bowa� zbudowa� golema, wszystko jedno jakiego.

��Wychodzi! � wrzasn�� Cutter.

Wychodzi�o ze swojej jamy do rzeczywisto�ci, wypowija�o si�, tworz�c r�ne sprzeczne z zasadami geometrii po��czenia. Wymiary cegie� i kraw�dzie mur�w ugi�y si� pod naporem demona. Architektura dygota�a.

��Wszystkie twoje bo�ki i demiurgi �yj� w Momentach, cz�owieku z Tesh. I m�j Moment to wie.

G�os Qurabina by� pot�ny, g�o�niejszy ni� zbli�anie si� demona mordu. Spiral Jacobs splun�� i jego �lina pos�a�a agresywn� fal� przez mlecznobia�e turbulencje. Qurabin rykn�� i zacz�� krzycze�.

��Tekke Vogu, prosz�, powiedz mi�

G�os zanik�, bo Qurabin przeni�s� si� tam, gdzie mieszka� Moment.

Bezruch, nadchodz�ce co� jakby czeka�o. Potem Qurabin znowu krzykn��, a raczej j�kn�� z pot�nego b�lu, poniewa� do odkrycia by�y wielkie tajemnice. Cutter nie umia� sobie wyobrazi�, ile to kosztowa�o, ale mnich czego� si� dowiedzia�. Kiedy rozedrgany filigran Phasmy Urbomacha wytoczy� si� do normalnej przestrzeni, zamieniaj�c ceg�y, iglice, kurki pogodowe i dach�wki Nowego Crobuzon w straszliwe z�by i szpony, nasycaj�c powietrze z�em, Cutterowi zapar�o dech, a Qurabin uwolni� zakryt� wiedz� i demon zosta� wci�gni�ty z powrotem do nico�ci, z kt�rej wype�z�. Szamota� si�, �eby znowu z niej wyj��.

Judasz wys�a� w stron� Jacobsa golema z trawy i ziemi, kt�ry rozpad� si� jednak w drobny mak, zanim dotar� do celu. Judasz usi�owa� wi�c zrobi� golema z powietrza, ale mleczna biel kr�powa�a mu ruchy.

Spiral Jacobs zakl�� w ojczystym j�zyku, Qurabin wrzasn�� i Phasma zacz�� znowu wype�za�, ale ostatni� rozpaczliw� pro�b� o wiedz� Qurabin zmusi� makabrycznego, ludob�jczego go�cia do w�lizni�cia si� z powrotem w otch�a�. Kiedy Spiral Jacobs przekl�� rzedniej�ce powietrze, to samo powietrze wyplu�o z siebie jak�� posta�. Z twarz� we krwi i �miertelnie wyczerpany cenobita Qurabin u�miechn�� si� przez swoje rany, pozbawiony j�zyka � potrafi� tylko popiskiwa� jak foka � i pozbawiony oczu, zobaczy� Cutter. Taka by�a cena wszystkich tajemnic, kt�re ich uratowa�y.

Qurabin obj�� ambasadora Jacobsa jak brata i szepn�� mu do ucha ostatnie s�owo, jakie pozosta�o renegatowi z Tesh, po czym wst�pi� razem z nim do prawdziwej tajemnicy, do zakrytego miejsca, do kr�lestwa Tekke Vogu. Powietrze zamkn�o si� za nimi, przestrze� poch�on�a ich razem z Urbomachem.

W powietrzu pozosta�a tylko ta opalizacja. Zacz�a g�stnie�, zbryla� si� jak bia�ko jajka w gor�cej wodzie, przybra�a posta� cuchn�cej chmury, z kt�rej spad� �luzowaty deszcz � a potem niebo i powietrze opustosza�y.

Zaleg�a ci�ka cisza, by po chwili odp�yn��, i Cutter na powr�t us�ysza� odg�osy wojny, strza�y, wybuchy bomb, ogie� artyleryjski. Przetoczy� si� po za�mieconej ziemi, zobaczy�, �e Judasz wstaje z wysi�kiem, oszo�omiony i pijany od smrodu substancji, kt�ra pozosta�a z rozk�adu zjawie�ca. Zobaczy� Oriego, nieruchomego, w jaki� spos�b przymocowanego do muru, krwawi�cego. Cia�o Elsie, szare nic. Zobaczy� puste niebo. Zobaczy�, �e Qurabin, Spiral Jacobs i morduj�cy miasta demon znikn�li.

��Umiesz pos�ugiwa� si� tymi lusterkami, prawda? Pami�tasz, jak ci t�umaczy�em? Bo milicja przesz�a przez stref� kakotopiczn�. Dogoni� Rad�. A skoro im si� uda�o, to znaczy, �e s� niesamowicie sprawni, twardzi i szybcy. Musisz to u�wiadomi� Radzie. Nie zawied� mnie, Cutter.

��A ty? Co b�dziesz robi�, kiedy ja pojad� przekonywa� Rad�?

��Ju� m�wi�em. Mam pewien pomys�� na wypadek niepowodzenia. Ostatni atut. Bo, na Jabbera, wszystkich bog�w i w og�le wszystko, Cutter, nie dopuszcz� do tego. Zatrzymaj ich. Ale je�li tego nie zrobisz, ja wkrocz� do akcji. Nie zawied� mnie, Cutter.

�Dra� � pomy�la� Cutter, kt�rego tak potwornie zabola�y s�owa Judasza, �e nie by� w stanie m�wi�. ��eby tak do mnie powiedzie�! Przecie� wiesz, ile dla mnie znaczysz�. Dra�. Mia� poczucie pustki w piersiach, jakby zapada� si� w siebie, jakby jego wn�trzno�ci wyrywa�y si� do Judasza Lowa.

��Kocham ci�, Judaszu � powiedzia� i odwr�ci� wzrok. � Kocham ci�. Zrobi�, co b�d� m�g�.

�Kocham ci� tak bardzo, Judaszu, �e umar�bym za ciebie�. P�aka� bezg�o�nie, w�ciek�y na siebie, pr�buj�c powstrzyma� �zy.

Judasz poca�owa� go, a nast�pnie wyprostowa� si�, serdeczny, nieprzejednany, delikatnie chwyci� Cuttera za podbr�dek i uni�s� jego g�ow�. Cutter zobaczy� plam� wilgoci na tapecie, zobaczy� framug� drzwi, spojrza� na szczeciniasty, siwy zarost Judasza, na jego wychudzon� twarz. Judasz poca�owa� go. Cutter us�ysza�, �e z jego gard�a wydobywa si� �kanie, by� w�ciek�y na siebie, a potem tak�e na Judasza. �Ty draniu� � pomy�la� podczas poca�unku, a raczej pr�bowa� pomy�le�, ale nie potrafi� si� do tego zmusi�. Zamierza� spe�ni� pro�b� Judasza. �Kocham ci�, Judaszu�.

Stado wyrmen�w Rady przylecia�o zobaczy�, co jest grane. Radni debatowali, ale dyskusja by�a jednostronna, co doprowadza�o Cuttera do sza�u.

��Pokonali�my ju� kiedy� milicj�, dawno temu.

��Nieprawda! � zaprotestowa�.�� Znam t� histori�. Odpierali�cie ich na tyle d�ugo, �eby zd��y� zwia�, a to nie to samo. Poza tym teraz jeste�cie na otwartej przestrzeni. Nie macie gdzie si� ukry�. Je�li b�dzie bitwa, wyr�n� was do nogi.

��Jeste�my teraz silniejsi i mamy swoje zakl�cia.

��Nie wiem, jak� bro� zabra�a milicja, ale czy naprawd� my�licie, �e powstrzymacie elitarne crobuzo�skie oddzia�y za pomoc� mchomagii? Zostawcie poci�g. Ukryjcie si�. Inaczej jest ju� po was.

��A co z lusterkami Judasza?

��Nie wiem. Nie wiem nawet, czy uda mi si� je uruchomi�.

��To sprawd� � powiedzia�a Ann-Hari. � Przygotuj si�. Nie po to przyjechali�my tak daleko, �eby teraz ucieka�. Je�li nas dogoni�, to wdepczemy ich w ziemi�.

Cutter przegra�.

��Kolektyw przesy�a wyrazy solidarno�ci i mi�o�ci! � krzykn�� pilot dr��cym g�osem. � Potrzebujemy was! Potrzebujemy, �eby�cie nas jak najszybciej wzmocnili. Wasza walka jest nasz� walk�. Chod�cie, razem obalimy tyrani�!

��Ich walka jest dawno przegrana! � wo�a� Cutter, ale nikt go nie us�ysza�.

Podesz�a do niego Ann-Hari. Prawie p�aka� z w�ciek�o�ci i rozczarowania.

��Takie jest nasze przeznaczenie � powiedzia�a.

��Historia nie przebiega wed�ug planu � zareplikowa�. � Zginiecie.

��Nie. B�d� straty, ale nie mo�emy teraz zawr�ci�. Wiedzia�e� o tym.

Mia�a racj�. Od pocz�tku wiedzia�. Pod wiecz�r wyrmeny wr�ci�y z rekonesansu.

��Zmieszcz� si� w jednym wagonie! � krzykn�� jeden z nich.

Oddzia� liczy� zaledwie kilkudziesi�ciu milicjant�w. Radni skwitowali t� wiadomo�� szyderczymi okrzykami. Wielokrotnie przewy�szali wroga liczebnie.

��Mo�e jest ich ma�o, ale tu nie chodzi tylko o to! � zawo�a� Cutter. � My�licie, �e id� z pustymi r�kami?

��Tym bardziej masz pow�d, �eby zacz�� si� przygotowywa� � stwierdzi�a Ann-Hari. � Zacznij �wiczy� z lusterkami Judasza.

W�adze �elaznej Rady zgromadzi�y wszystkich zdolnych do walki. Maruderom rozkazano nadrobi� dystans, dla ich w�asnego bezpiecze�stwa. Przyspieszyli uk�adanie tor�w, aby jak najszybciej dotrze� do punktu, gdzie z ziemi stercza�y formacje wulkaniczne, gdzie wzg�rza dawa�y troch� os�ony. Z nabyt� przez lata fachowo�ci� szykowali si� do walki.

��Znik� � powiedzia� jeden z wyrmen�w. Chodzi�o o kt�rego� z uczestnik�w misji wywiadowczej. � Znik� w locie. Co� go wyci�gn�o z powietrza.

Nie byli sami po�r�d tej wilgotnej g�uszy. Co kilka dni widywali pojedyncze gospodarstwa, niewielkie drewniane domy na wzg�rzach. Kilka morg�w pochy�ej, kamienistej ziemi w cieniu urwistych skarp. Sady, ogr�dki warzywne, zagrody z owcami w ziemistym kolorze. G�rscy rolnicy i �yj�ce na odludziu rodziny wychodzi�y na zewn�trz i patrzy�y, jak poci�g ich mija, co trwa�o wiele godzin. Mleczny kolor sk�ry zdradza�, �e rozmna�aj� si� we w�asnym gronie. Z g��bokim os�upieniem wpatrywali si� w wielkiego �elaznego potwora. Czasem przynosili towary na wymian�.

W okolicy musia�y si� znajdowa� jakie� miejscowo�ci handlowe, ale �elazna Rada na �adn� nie trafi�a. Wiadomo�� o ich przyje�dzie � o zbli�aj�cym si� z zachodu poci�gu wagabundzie, eskortowanym przez armi� liberosynkret�w i ich dzieci, dumnych i wolnych � tajemnymi �cie�kami pog�osek w�drowa�a po tej wiecznie wilgotnej krainie.

�W Nowym Crobuzon te� o nas us�ysz�. Mo�e ju� wkr�tce wy�l� przeciwko nam milicj�.

��Wiecie ju�? � spyta�a ich bezz�bna rolniczka. Zaproponowa�a im w�dzon� w dymie z drewna jab�oni szynk�, za pieni�dze � ezoteryczne dublony z zachodniego kraju i kolejow� pami�tk� � dali jej lepkie od smaru k�ko z�bate, kt�re wzi�a do r�ki z tak� czci�, jakby to by�a �wi�ta ksi�ga. � S�ysza�am o was. Wiecie ju�? � Z dum� da�a im wolny przejazd przez swoje n�dzne morgi, nastawa�a, �eby poprowadzili tory przez �rodek jej pola. � Zrobicie za mnie ork�. Wiecie ju�? Podobno w Nowym Crobuzon jest niespokojnie.

�To mo�e znaczy�, �e Kolektyw pad�. To mo�e znaczy�, �e zwyci�y�. To mo�e znaczy� wszystko�.

Im dalej na wsch�d, tym wi�cej s�yszeli o tych niepokojach.

��Wojna si� sko�czy�a � relacjonowa� pewien m�czyzna.

Jego cha�upa pe�ni�a funkcj� stacji kolejowej, a weranda peronu. Mieszka�cy ca�ej okolicy zjechali si� do niego, aby by� �wiadkami przejazdu Rady. Patrzyli na �elaznego kolosa z radosn� powag�.

��Wojna si� sko�czy�a. Tak m�wi�. Wojowali z Tesh, prawda? Wojna si� sko�czy�a, wygrali�my. � �My? Twoja stopa nigdy nie posta�a w Nowym Crobuzon, cz�owieku. Nigdy nie by�e� nawet w promieniu stu kilometr�w od miasta�. � Co� wykombinowali, pokonali ich i teraz Tesh chce pokoju. O czym mam wiedzie�? O Kolektywie? Co to jest Kolektyw?

Nowe Crobuzon co� wykombinowa�o. Ta historia si� powtarza�a. Tajna misja, m�wili niekt�rzy, skrytob�jstwo. Co� zosta�o zatrzymane i rzeczywisto�� si� zmieni�a. Teshi zostali przyparci do muru i zmuszeni do negocjacji albo kapitulacji. Wygl�da�o na to, �e ten triumf wzmocni� pozycj� Parlamentu i burmistrza, odbieraj�c poparcie Kolektywowi. Nie umia� z tego �artowa�. Wola� o tym nie my�le�.

��Strajkuj�cy? S� sko�czeni. W�adza zrobi�a z nimi porz�dek.

Cutter krzykn�� odruchowo. Zatrzyma� konia, Rahul stan�� i wszyscy spojrzeli do g�ry. Judasz Low gestykulowa� zawzi�cie, �eby zwr�ci� ich uwag�.

��Ann, Ann-Hari! � wrzeszcza�. � Cutter!

Obszernym gestem ramion przywo�a� ich do siebie.

��Judasz � powiedzia� Cutter.

��Na g�r�, na g�r�! Co wy tutaj robicie? Co wy robicie? Bogowie, chod�cie na g�r�!

Dla ci�kiego jaszczurczego korpusu Rahula zbocze by�o za strome, �lizga� si� po nim. Musia� zaczeka� przy torach i patrze�, jak chwytaj�c si� korzeni, Cutter i Ann-Hari wdrapuj� si� na g�r�. Tak d�ugo, jak to by�o mo�liwe, Cutter trzyma� g�ow� spuszczon�, by wreszcie unie�� szar� jak �upek twarz i spojrze� na Judasza Lowa.

Judasz patrzy� na Ann-Hari z nieprzeniknion� min�. D�ugo j� obejmowa�. Cutter obliza� wargi. Czeka�. Judasz odwr�ci� si� do niego i co najmniej z p�u�miechem te� go u�ciska�. Na kr�ciutk� chwil� Cutter pozwoli� unie�� si� w g�r�. Zamkn�� oczy i opar� g�ow� na ramieniu Judasza, po czym odst�pi� do ty�u. Ze swojego stanowiska obserwacyjnego widzieli miejsce, gdzie tory wychodzi�y z w�wozu.

Ca�a tr�jka przygl�da�a si� sobie nawzajem. Oto wysoki, chudy, siwow�osy Judasz Low. �Kim jeste�?� � pomy�la� Cutter. R�ne przedmioty zdradza�y, �e Judasz tutaj obozowa�: butelka z wod�, golemistyczne odpady, luneta.

W tym miejscu nie mieli �adnych widz�w. Ostatnie przej�cie przez g�ry przed miastem. Wyrmeny znowu kr��y�y nad g�owami, wykrzykuj�c histeryczne ostrze�enia.

��Co robi�e�? � spyta� Cutter. � Co robisz tutaj? Nie chcieli si� zatrzyma�, Judaszu, nie chcieli zawr�ci�. Pr�bowa�em�

��Wiem. Wiedzia�em, �e b�dziesz rzuca� grochem o �cian�. To nie ma znaczenia.

��Co si� sta�o? W mie�cie?

��Och, Cutter. Marzenia prys�y.

Judasz sprawia� wra�enie dziwnie spokojnego, apatycznego. Mi�dzy g�owami Cuttera i Ann-Hari patrzy� na zakr�t tor�w, w kierunku, z kt�rego mia� przyjecha� wieczny poci�g. Potem znowu spogl�da� na nich. Jego uwaga oscylowa�a.

��Co teraz robimy? � spyta� Cutter.

��Nie ma ju� nic do zrobienia � odpar� Judasz. � Nie jest ju� tak, jak by�o. Miasto� znowu si� zmieni�o.

��Dlaczego jeste� tutaj? � docieka�a Ann-Hari z min� wsp�lniczki. � Po co tutaj przyszed�e�, Judaszu Low?

Na ustach ich obojga igra�y u�mieszki. G�osy podszyte ironi�. Mimo nadchodz�cej rzezi, mimo �e widzia�a milicj�, nadal mia�a w sobie co� figlarnego. Wyci�gn�a r�k� i dotkn�a go, a on odwzajemni� ten gest. Ni�, kt�ra ich ��czy�a, by�a jak napi�te, wij�ce si� zwierz�. Judasz spojrza� przez rami�, a potem znowu na ni�.

��Judasz! � wtr�ci� si� g�o�no Cutter i ten skierowa� wzrok na niego.

��Tak, tak, Cutter, oczywi�cie � powiedzia�. � Po co tu przyjecha�e�?

��Co zrobi�e�? � powt�rzy� Cutter, ale w tym momencie rozleg� si� jaki� ha�as i Judasz wyda� z siebie radosny pisk, jak ma�y ch�opiec, po czym stan�� na palcach, znowu jak ma�y ch�opiec. U�miecha� si�. Przez �zy.

Nieca�y kilometr dalej pojawi�a si� wst�ga dymu. Wieczny poci�g. Spaliny wy�azi�y z w�wozu niby larwa sadzy z bruzdy w ziemi. Od strony poci�gu wezbra� wiatr i napiera� na ich twarze. Cutter i Ann-Hari odwr�cili si�, �eby spojrze� na reflektory, kt�re z trudem przebija�y si� przez �wiat�o dzienne, omiata�y kamie� i tory � i �elazna Rada wjecha�a na ostatni odcinek w�wozu.

�Nie�. Cutter nie wiedzia�, czy wym�wi� to s�owo na g�os. Nie wierzy�, �e za szeregami milicji ukryci s� rewolucjoni�ci. Patrzy� i krzycza� na g�os albo w g�owie, kiedy �elazna Rada wy�oni�a si� z kamiennej gardzieli i pod pe�n� par� pe�ni�a ku w�asnej zag�adzie. �Nie�.

Wyszczerzone z�by bufora, sypi�cy iskrami fetysz lokomotywy, ruchowa kronika bohaterskich czyn�w obwieszona my�liwskimi trofeami, t�oczna od najbardziej nieustraszonych wojownik�w, najwi�kszych prze-tworzonych, ludzi-kaktus�w ze skramatoporami, rycz�cy poci�g fetowany przez crobuzo�skich uchod�c�w, kt�ry biegli wzd�u� tor�w, desperacko wiwatowali i rzucali confetti. Druga lokomotywa, wszystkie wagony, ca�e natorowe miasto zmilitaryzowane, �elazna Rada sta�a si� wojenn� twierdz�. Ko�a dudni�y o tory, dym bucha� z komin�w, wszyscy gotowi do walki, bez planu, bez strategii, bez taktyki, tylko krety�ski impuls �naprz�d!�.

�Uch uch, uch uch�. Stukot k�. Cutter podbieg� na kraw�d� skarpy i krzykn��, chocia� nie by�o szans, �eby go ktokolwiek us�ysza�. Zobaczy�, �e Judasz p�acze, ale nadal z u�miechem, a Ann-Hari tylko si� u�miecha. Jad�c najszybciej w ca�ej swojej historii, poci�g min�� Rahula, kt�ry pomacha� swymi ludzkimi i jaszczurczymi r�kami.

Cutter us�ysza�, �e Judasz mruczy co� pod nosem, na�laduje dwuelementowy rytm, charakterystyczny takt poci�gu. �piewa� razem z poci�giem i zdawa� si� pe�en oczekiwania. Cutter pochyli� si� i spojrza� z g�ry na poci�g, na Radnych przygotowanych do wojny, do ich ostatniej wojny, o miasto. Daleko z przodu zauwa�y� osobliwy dese� przeszk�d mi�dzy torami, za ma�y, �eby wykolei� czy uszkodzi� lokomotyw� � precyzyjny obstrukcyjny uk�ad, kt�ry z tej wysoko�ci wygl�da� jak punktowy piktogram na kilkumetrowym odcinku tor�w.

��Uch uch, uch uch � skandowa� Judasz.

Na dole synchronicznie zabrzmia�o �uch uch� i przed �elazn� Rad� przebieg� mechanizm, kt�ry Cutter ju� wcze�niej widzia� i kt�ry uzna� za relikt jakiego� elementu sygnalizacji albo za co� niedoko�czonego. Kiedy ko�a go dotkn�y, uruchomi� si�, a Judasz j�kn�� i pad� na kolana. Jego sk�ra napr�y�a si� i krew z niej odp�yn�a. Cutter zobaczy� pot�g� kathexis, szarpni�cie energii.

Us�ysza� synkopowanie poci�gu i czego� nowego, z�o�ony takt, staccato w antyfazie. �elazna Rada przestawi�a przygotowany przez Judasza w��cznik i zamkn�a obw�d, wysysaj�c si�y z somaturga. Tylko Cutter to widzia�. Patrzy�, jak Judasz mruga i dyszy.

Ma�a blokada mi�dzy torami, kt�rej Cutter i Ann-Hari wcze�niej nie zauwa�yli, bo pierwszy okrzyk Judasza odwr�ci� ich uwag�, wklinowana w podsypk�, wsparta na podk�adach � obstrukcja ze szpilek, metalowych pr�t�w i kloc�w � zosta�a rozepchni�ta na boki przez �elazn� Rad�. Ka�dy element ci�ko wyl�dowa� na zamontowanych przez Judasza kontaktach, a ich uk�ad i u�yte materia�y utworzy�y precyzyjn� kompozycj� muzyczn�, melodi� p�kania, stukania i brz�kania metalu o metal, uzupe�niaj�c� idealnie zsynchronizowany takt poci�gu. Przez par� chwil, przez urywek czasu dzia�a�a pulsomagia, palimpsestowy rytm. Ka�dy akcentowany d�wi�k by� jak ruch d�uta na bryle czasu i, kiedy totemiczna g�owa �elaznej Rady wy�oni�a si� spo�r�d kamiennych fa�d i synklin na otwart� przestrze�, momenty czasu by�y �upane, rze�bione przez ha�as � interwencja poprzez mechanizm, kt�ry wysysa� energi� z Judasza, tego wybitnego somaturga samouka z Nowego Crobuzon. Prymitywna, mocarna, dominuj�ca, precyzja tego parcelowania nadawa�a czasowi nowy kszta�t, by�a konfliktem w czasie,

Jego wspomnienia o z�ym czasie w g�rach rozmy�y si�. U�cisk Rahula. Czy Cutter miota� si�, kiedy prze-tworzony go trzyma�? P�aka�? Podejrzewa�, �e tak, p�aka� i trzyma�. By� obezw�adniony, dop�ki zm�czenie nie powali�o go na ziemi�.

Pami�ta�, �e Ann-Hari odwr�ci�a si� i odesz�a, nie patrz�c na niego.

��Z powrotem � powiedzia�a. � Rada.

Nie wiedzia�, co to mia�o znaczy�. Jej s�owa dotar�y do niego dopiero p�niej, kiedy potrafi� ju� my�le�.

�yje tam gdzie�, czy szuka�a �mierci i znalaz�a j�? Widzia�, jak Ann-Hari i Rahul oddalili si� w stron� ska�, przy kt�rych czeka�a �elazna Rada. Potem ju� nigdy ich nie spotka�.

Kiedy poczu� si� ju� dostatecznie mocny, pr�bowa� ruszy� Judasza z miejsca. Chcia� go pochowa�. Stara� si� nie patrze� na jego pogruchotan� twarz. Wreszcie zdo�a� go �ci�gn�� ze zwierz�cej �cie�ki. Bez patrzenia, na dotyk, Cutter zamkn�� oczy Judasza. Trzyma� jego stygn�c� d�o� i nie umia� zdoby� si� na to, �eby dotkn�� jego sparcia�ych ust swoimi, chocia� bardzo tego pragn��. W ko�cu poca�owa� swoje palce i przytkn�� je do nieoddychaj�cych ju� ust Judasza. Tak jakby ten musia� si� obudzi�, gdyby Cutter cierpliwie czeka�.

Zbudowa� nad nim kopczyk z kamieni. Potrafi� o tym my�le� tylko przez kr�tkie chwile.

�elazna Rada sta�a w miejscu. Cutter nie poszed� jeszcze jej zobaczy�, ale wiedzia�, �e kiedy� to zrobi. Na razie wystarczy�o zapyta� pierwszego lepszego przechodnia. Wszyscy Crobuzo�czycy znali losy �elaznej Rady. �mier� Judasza nie wyzwoli�a jej z synchronicznego wi�zienia. Gazety snu�y egzotyczne teorie na temat jej przypad�o�ci. Najcz�ciej sugerowano osad Momentu, �lady po przeje�dzie przez stref� kakotopiczn�. Cutter by� przekonany, �e w Parlamencie s� tacy, co znaj� prawd�.

Cutter zamierza� wybra� si� na t� pielgrzymk�, kiedy poczuje si� na si�ach. Pomy�la� o Ann-Hari, po�r�d ska�, dosiadaj�cej Rahula.