Dla Kate Sweeney i�Jennifer Tucker

hermanas de mi alma

Oblany potem i�udr�czony md�o�ciami, ojciec Emilio Sandoz siedzia� na skraju ��ka, z�g�ow� ukryt� w�tym, co pozosta�o z�jego d�oni.

Wiele rzeczy okaza�o si� nie do zniesienia. Na przyk�ad szale�stwo. Albo �mier�. Jak to si� dzieje, �e ja wci�� �yj�, zastanawia� si�, nie tyle z�filozoficznej ciekawo�ci, ile g��boko poirytowany swoj� fizyczn� �ywotno�ci� i�zwyk�ym brakiem szcz�cia, kt�ry spowodowa�, �e wci�� jeszcze oddycha�, cho� pragn�� jedynie �mierci.

��Co� powinienem straci栗 szepn�� do siebie, samotny w�ciemno�ci nocy.�� Albo umys�, albo dusz�

Wsta� i�zacz�� si� przechadza�, ukrywszy okaleczone r�ce pod pachami, by nie ura�a� palc�w. Dr�czony koszmarami w�ciemno�ci, zapali� �okciem �wiat�o, �eby widzie� przed sob� realne przedmioty: ��ko, zmi�t� i�mokr� od potu po�ciel, drewniane krzes�o, ma��, prost� kom�dk�. Pi�� krok�w naprz�d, obr�t, pi�� krok�w z�powrotem. Prawie tyle, co w�celi na Rakhacie�

Kto� zapuka� do drzwi i�Sandoz us�ysza� cichy g�os brata Edwarda Behra, kt�rego sypialnia znajdowa�a si� w�pobli�u i�kt�rego zawsze budzi�y te nocne spacery.

��Nic ojcu nie jest?

Czy nic mi nie jest? Jezu! Jestem przera�ony, okaleczony, straci�em wszystkich, kt�rych kocha�em�

Stoj�cy za drzwiami brat Edward Behr us�ysza� tylko:

��Nic mi nie jest, Ed. Po prostu nie mog� zasn��. Wszystko w�porz�dku.

Brat Edward westchn��, nie zaskoczony t� odpowiedzi�. Ju� prawie od roku opiekowa� si� Emiliem Sandozem w�dzie� i�w�nocy. Troszczy� si� o�jego udr�czone cia�o, modli� si� za niego, obserwuj�c z�przera�eniem m�k�, z�jak� Sandoz usi�owa� wydoby� si� ze stanu kra�cowej rozpaczy i�odzyska� kruchy szacunek do samego siebie. Tak wi�c i�teraz, kiedy szed� korytarzem, by sprawdzi�, co si� dzieje z�jego podopiecznym, spodziewa� si� tej �agodnej odpowiedzi na swoje bezsensowne pytanie.

��To jeszcze nie koniec�� ostrzeg� go kilka dni temu, kiedy Sandoz wypowiedzia� wreszcie to, co wydawa�o si� niemo�liwe do wypowiedzenia.�� Z�czego� takiego nie wychodzi si� od razu.

Emilio musia� si� z�tym zgodzi�.

Wr�ciwszy do swojej sypialni, brat Edward u�o�y� wy�ej poduszk� i�w�lizn�� si� pod prze�cierad�a, nas�uchuj�c monotonnych krok�w. Tak, pomy�la�, nie wystarczy pozna� prawd�. Trzeba jeszcze nauczy� si� z�ni� �y�.

Celestina Giuliani pozna�a s�owo �oszczerstwo� na chrzcie swojej kuzynki. Z�ca�ej uroczysto�ci zapami�ta�a g��wnie to s�owo�� i�m�czyzn�, kt�ry p�aka�.

Podoba� jej si� ko�ci�, podoba�y �piewy, ale niemowl� ubrano w�jej sukienk�, a�z�tym ju� trudno by�o si� pogodzi�. Nikt nie pyta� Celestiny o�pozwolenie, a�uczono j�, �e niczego nie wolno bra� bez pytania. Mama wyja�ni�a jej, �e wszystkie dzieci z�rodziny Giulianich maj� na sobie t� sukienk� podczas chrztu i�pokaza�a jej r�bek, na kt�rym wyhaftowane by�o imi� Celestiny.

��Widzisz, cara? Tu jest twoje imi�, a�tutaj imi� twojego tatusia i�cioci Carmelli, i�twoich kuzyn�w, Roberta, Anamarii, Stefana. Teraz kolej na tego nowego dzidziusia.

Celestin� nie bardzo to przekona�o. Nad�sana, uzna�a, �e ten dzieciak wygl�da jak dziadzia w��lubnej sukni.

Znudzona ceremoni�, zwiesi�a g�ow� i�zacz�a ko�ysa� r�kami, obserwuj�c falowanie swojej sp�dniczki. Co jaki� czas zerka�a na m�czyzn� z�dziwnymi urz�dzeniami przy r�kach, kt�ry sta� samotnie w�k�cie kaplicy. �To ksi�dz, tak jak kuzyn dziadka Giulianiego, don Vincenzo�, wyja�ni�a jej mama, zanim ruszyli do ko�cio�a. �By� bardzo d�ugo chory i�jego r�ce s� jeszcze niesprawne, wi�c ma takie urz�dzenia, �eby �atwiej porusza� palcami. Nie gap si� tak, carissima, to nie�adnie�.

Celestina przesta�a si� przygl�da�, ale co jaki� czas zerka�a na niego z�zaciekawieniem.

W przeciwie�stwie do wszystkich obecnych, m�czyzna nie by� wpatrzony w�niemowl�, a�raz, gdy akurat na niego zerkn�a, spojrza�nani�. Te dziwne urz�dzenia wygl�da�y przera�aj�co, ale on sam nie sprawia� takiego wra�enia. Wi�kszo�� doros�ych �mieje si� twarz�, ale ich oczy m�wi�: �Id� i�pobaw si�!� Natomiast ten cz�owiek mia� na pewno roze�miane oczy.

Niemowl� wierci�o si� i�p�aka�o, a� wreszcie Celestina poczu�a co� nieprzyjemnego.

��Mamo!�� zawo�a�a przera�ona.�� Ten dzidziu��

��Ciiicho, cara!�� szepn�a do�� g�o�no matka, a�wszyscy doro�li roze�miali si�, nawet don Vincenzo, kt�ry mia� na sobie d�ug� czarn� sukni�, tak jak �w m�czyzna z�protezami, i�oblewa� wod� g��wk� niemowl�cia.

Kiedy wszystko si� sko�czy�o, wyszli z�ciemnego ko�cio�a na s�o�ce.

��Ale� mamo, ten dzidziu� zrobi� kupk�!�� upiera�a si� Celestina, kiedy czekali na auto u�st�p schod�w.�� Narobi� w�moj� sukienk�! Wszystko zabrudzi�!

��Celestino�� upomnia�a j� �agodnie matka�� ty te� kiedy� to robi�a�! Dzidziu� ma pieluszki. Ty te� je nosi�a�, pami�tasz?

Celestina otworzy�a szeroko buzi�. Wszyscy doro�li wybuchn�li �miechem. Wszyscy pr�cz tego z�protezami, kt�ry sta� tu� przy niej. Pochyli� si�, a�na jego twarzy malowa�o si� takie samo oburzenie jak na jej buzi.

��To oszczerstwo!�� krzykn�a, powtarzaj�c to, co do niej szepn��.

��Potworna kalumnia!�� potwierdzi� z�oburzeniem, prostuj�c si�, a�je�li nawet Celestina nie zrozumia�a �adnego z�tych s��w, wiedzia�a, �e ma w�nim sprzymierze�ca.

P�niej wszyscy poszli do domu cioci Carmelli. Celestina jad�a biszkoptowe ciasto, nam�wi�a wujka Paola, �eby j� pobuja� na hu�tawce, pi�a te� wod� z�b�belkami, co by�o dla niej wielkim prze�yciem, bo zwykle jej na to nie pozwalano, m�wi�c, �e od tego robi� si� s�abe ko�ci. Nie chcia�a bawi� si� z�kuzynami, bo wszyscy byli od niej starsi, a�Anamaria zawsze by�a mamusi�, wi�c Celestina musia�a by� dzieckiem, co by�o nudne. Kiedy zacz�a ta�czy� po�rodku kuchni, babcia powiedzia�a jej, �e jest �liczna, a�mama, �eby posz�a sobie obejrze� �winki morskie.

Zacz�a marudzi�, wi�c mama zaprowadzi�a j� do sypialni i�po�o�y�a do ��ka. Przez chwil� siedzia�a przy niej, nuc�c ko�ysank�. Celestina prawie ju� spa�a, kiedy matka wyci�gn�a chustk� i�g�o�no wydmucha�a nos.

��Mamo, dlaczego tatu� dzisiaj nie przyszed�?

��By� zaj�ty, cara�� odpowiedzia�a Gin� Giuliani.�� A�teraz ju� �pij.

Sofia Mendes wiedzia�a od samego pocz�tku, �e cz�onkowie jezuickiej misji na Rakhat b�d� na tej planecie gatunkiem zagro�onym.

Za�oga �Stelli Maris� sk�ada�a si� z�o�miu os�b. Alan Pace zmar� kilka tygodni po wyl�dowaniu i�pozosta�o ich siedmioro.

Ojciec D.W. Yarbrough, dow�dca wyprawy, zachorowa� par� miesi�cy p�niej i�ju� nie odzyska� zdrowia, cho� prze�y� w�ci�kim stanie jeszcze osiemna�cie miesi�cy. Bez narz�dzi badawczych i�koleg�w, z�kt�rymi mog�aby przekonsultowa� przypadek, doktor Ann� Edwards nie by�a w�stanie rozpozna� etiologii chor�b, cho� jej opieka niew�tpliwie przed�u�y�a D.W. �ycie. P�niej zosta�a zabita razem z�nim, a�ich �mier� by�a pot�nym ciosem dla ma�ej grupki, kt�ra pozosta�a.

Na skutek b��du w�obliczeniach ilo�ci paliwa w�promie po katastrofie samolotu rozpoznawczego pozostali cz�onkowie grupy zostali uwi�zieni na Rakhacie. I�tym razem nie za�amali si�, przystosowuj�c do �ycia na obcej planecie. W�wiosce Kashan za�o�yli ogr�d, �r�d�o �ywno�ci, i�w��czyli si� w�miejscowy system ekonomiczny, dostarczaj�c mieszka�com egzotycznych towar�w handlowych. VaKashani zaakceptowali ich do tego stopnia, �e wiele rodzin nazywa�o ich krewniakami. By�y te� bardzo radosne wydarzenia, takie jak �lub Sofii z�Jimmym Quinnem czy informacja, �e spodziewaj� si� dziecka�� tu� przed ostateczn� katastrof�.

Podobnie jak wiele innych �ydowskich dzieci, Sofia Mendes przywyk�a do koszmar�w egipskich nadzorc�w, babilo�skich, asyryjskich, rzymskich prze�ladowc�w, kozackich pogrom�w, inkwizytor�w i�esesman�w. Dzieci�ce l�ki przezwyci�a�a, wyobra�aj�c sobie, �e gdy sama spotka si� z�przemoc�, nie podda si� bez walki, a�na cios odpowie ciosem. Kiedy patrol jana�ata�ski przyby� do Kashanu, spali� cudzoziemski ogr�d i�za��da�, by VaKashani wydali swoje dzieci, a�nast�pnie zacz�� je systematycznie mordowa�, Sofia nie waha�a si� ani chwil�.

��Jest nas wielu, ich tylko garstka!�� zawo�a�a do VaKashanich i�przytuli�a kt�re� z�ru�skich niemowl�t do swoich nabrzmia�ych ju� piersi.

Powiedzia�a �nas� i�w�ten spos�b zwi�za�a sw�j los z�losem Run�w�� tych untermenschen Rakhatu.

Jej gest powstrzyma� fal� mordu; jej upadek pod ciosami Jana�at�w wzmocni� op�r Run�w. A�potem, straciwszy wiar� w�zwyci�stwo, ojcowie padli na w�asne dzieci, by os�oni� je swymi cia�ami; matki �ci�gn�y na siebie w�ciek�o�� Jana�at�w, by ocali� reszt�. Kiedy by�o ju� po wszystkim, ziemi� pokrywa�y stosy zakrwawionych trup�w; wi�kszo�� wkr�tce oprawiono i�po�wiartowano.

Po odej�ciu patrolu w�wiosce zapanowa� chaos. Po��czenie przera�enia z�uniesieniem towarzysz�cym pierwszej w��yciu Run�w pr�bie oporu sprawi�o, �e zgodne dzia�anie okaza�o si� niemo�liwe. Zapomnieli o�swojej podstawowej zasadzie strategii przetrwania: trzyma� si� razem, skupi� si� w�wielki kr�g w�celu obrony, dzia�a� zgodnie. Niekt�rzy, bliscy paniki, wyszukiwali tych, kt�rzy podzielali z�nimi jakie� mo�liwe do okre�lenia emocje, tworz�c natychmiast niewielkie, mniej bezbronne grupki. Ci, kt�rym wymordowano rodziny, przystroili si� w�poskr�cane, pachn�ce wst��ki, zbyt ot�piali, by zareagowa� w�inny spos�b. Wi�kszo�� nie robi�a nic, pocieszaj�c si�, �e �ycie wkr�tce potoczy si� tak jak dawniej, skoro nie ma ju� tych wszystkich cudzoziemc�w pr�cz Sofii i�nie ma nielegalnych dzieci. Przewa�a�a opinia, �e trzeba wyda� Sofi� w�r�ce urz�dnik�w jana�ata�skich, aby wykaza�, �e Kashan znowu przestrzega prawa.

��Wydamy jedn�, ocalimy wielu!�� wo�ano.

��Ale Fia nie zrobi�a nam krzywdy! To djanada nas skrzywdzili!�� sprzeciwi�a si� dziewczynka o�imieniu Djalao.

Djalao dopiero co osi�gn�a dojrza�o�� i�w�normalnych warunkach nikt nie liczy�by si� z�jej zdaniem, ale teraz niekt�rzy spo�r�d nich potrzebowali czyjego� przyw�dztwa.

��Ostrze�cie tyle wiosek, ile zdo�acie, powiedzcie im, co si� wydarzy�o w�Kashanie�� powiedzia�a tym, kt�rzy zdecydowali si� na ucieczk�.�� Patrole djanada nadchodz�, ale powt�rzcie wszystkim to, co powiedzia�aFia: nas jest wielu, ich tylko garstka.

Kanchay VaKashan nie wiedzia�, co robi�, podobnie jak pozostali, ale Sofia uratowa�a w�a�nie jego c�reczk� Pusk�, wi�c by� jej wdzi�czny. Kiedy wi�c grupa innych, kt�rych dzieci ocala�y z�masakry, postanowi�a poczeka� do czerwonego �wiat�a i�uciec do po�udniowej puszczy, zabra� ze sob� Sofi�.

Z w�dr�wki do le�nej kryj�wki Sofia zapami�ta�a tylko kwilenie rufiskich niemowl�t, rozko�ysany, p�ynny krok Kanchaya, kt�ry ca�ymi dniami ni�s� j� na grzbiecie, odg�osy sawanny, a�potem puszczy. Z�pocz�tku mia�a tak obola�� twarz, �e trudno jej by�o otworzy� usta, wi�c Kanchay karmi� j� jak�� papk� pomieszan� z�deszczow� wod�, wciskaj�c jej ten kleik przez zaci�ni�te z�by. Stara�a si� to jako� prze�kn��, powtarzaj�c sobie: to dla dziecka. Dziecko tego potrzebuje. Wykrwawiona, ot�pia�a z�b�lu, skupi�a si� na swoim dziecku, kt�re przecie� jeszcze mia�a, w�przeciwie�stwie do tych, kt�rzy utracili swe dzieci. Skupi�a si� na swoim �onie, tam, gdzie wci�� �y�o jej dziecko, odczuwaj�c dreszcz l�ku za ka�dym razem, gdy porusza�o si� niemrawo, i�przyp�yw nadziei, kiedy kopn�o mocniej.

Z pocz�tku spa�a kamiennym snem, a�i�p�niej cz�sto zapada�a w�drzemk�, ogrzewana blaskiem trzech s�o�c s�cz�cym si� przez poszycie lasu. Kiedy si� obudzi�a, le�a�a nieruchomo, ws�uchuj�c si� w�rytmiczny, zduszony zgrzyt d�ugich, szorstkich li�ci, przypominaj�cych miecze samuraj�w, z�kt�rych Runowie budowali na polanie platformy do snu i�zas�ony od wiatru. Gdzie� blisko szumia�a bystra woda, op�ukuj�c g�adkie kamienie. Nad jej g�ow� chyli�y si� w�lekkim wietrze ki�cie pni w��ralii. Zewsz�d dobiega�y mi�kkie, porozrywane przydechami sp�g�oski j�zyka Ruanja, nieustanne mruczenie ru�skich ojc�w, tul�cych do siebie dzieci, kt�re nie uzyska�y prawa do �ycia.

Kiedy poczu�a przyp�yw si�, zapyta�a, gdzie si� znajduje.

��Trucha Sai�� us�ysza�a odpowied�.�� Runowie przychodz� do Trucha Sai, kiedy djanada za bardzo czu� krwi��� wyja�ni� jej Kanchay, m�wi�c prosto, jak do dziecka.�� Po jakim� czasie oni zapominaj�. My-i-ty-te� czekamy na to w�lesie.

By�o to co� wi�cej ni� wyja�nienie. Kanchay z�rozmys�em dobra� s�owa. �S� dwie formy pierwszej osoby liczby mnogiej�, powiedzia� kiedy� Emilio Sandoz reszcie cz�onk�w za�ogi �Stelli Maris�. �Jedna wy��cza osob�, do kt�rej si� m�wi, rozumiecie?

Oznacza my-ale-nie-ty. Druga to my-ale-i-ty. Kiedy Runa u�ywa w��cznego my, mo�ecie by� pewni, �e czyni to �wiadomie. Mo�ecie si� czu� jego przyjaci�mi.

W Trucha Sai zbierali si� uciekinierzy ze wszystkich po�udniowych prowincji Inbrokaru. Ka�dy Runa ni�s� niemowlꠗ potomstwo pary, kt�rej dieta zosta�a wzbogacona o��ywno�� z�ogrod�w za�o�onych i�uprawianych na wz�r ogrodu cudzoziemc�w. By�y to pary, kt�re osi�gn�y zdolno�� rozrodcz� bez wiedzy Jana�at�w, kt�re sp�odzi�y dziecko bez zezwolenia Jana�at�w, kt�re wyzwoli�y si� spod nadzoru Jana�at�w nie tyle w�akcie �wiadomej rebelii, ile w�radosnym akcie prokreacji i�wzbudzonego przez �w akt rodzicielstwa. Po�o�one w�sercu puszczy osiedle Trucha Sai wype�nia�o si� powoli Runami, kt�rych grzbiety poznaczone by�y d�ugimi, potr�jnymi, nie do ko�ca zagojonymi ranami, r�owymi i�woskowatymi, prze�wituj�cymi przez g�ste, p�owo��te futra.

��Sipaj, Kanchay. Niesienie tej jednej musia�o ci� bole栗 powiedzia�a pewnego dnia Sofia, przygl�daj�c si� bliznom i�wspominaj�c w�dr�wk� do puszczy.�� Kto� ci dzi�kuje.

Uszy Kanchaya gwa�townie opad�y.

��Sipaj, Fia! Czyje� dziecko �yje dzi�ki tobie!

To ju� co�, pomy�la�a ze smutkiem, le��c znowu na plecach i�ws�uchuj�c si� w�le�n� symfoni� krzyk�w, pisk�w i�szeleszcz�cych li�ci ociekaj�cych mglistym deszczem. Talmud naucza, �e ocalenie jednego �ycia oznacza ocalenie ca�ego �wiata. Mo�e i�tak, pomy�la�a. Kto to wie?

Czasami, je�li siedzia� cicho, ludzie odchodzili.

Kiedy� mieszka� tu �wiecki szofer. Pomieszczenie nad gara�em dzieli�o od domu rekolekcyjnego zaledwie kilkaset metr�w, ale to wystarcza�o i�Sandoz uzna� je za swoje z�tak� dzik� zach�anno�ci�, �e a� sam by� zaskoczony. Niewiele tam wni�s��� aparatur� fotoniczn� i�d�wi�kow�, biurko�� ale to by�o jego. Obna�one krokwie i�bielone �ciany. Dwa krzes�a, st�, w�skie ��ko, kuchenka, kabina prysznicowa i�toaleta za zas�on�.

Pogodzi� si� ju� z�tym, �e nad pewnymi sprawami nie panuje. Nocne koszmary. Przekle�stwo neuralgii, kiedy uszkodzone nerwy r�k wysy�a�y ku ramionom wi�zki ognistych igie� b�lu. Nie powstrzymywa� si� ju� od kr�tkich okrzyk�w, kiedy taka seria ugodzi�a go bez ostrze�enia. Tutaj, w�samotno�ci, m�g� uczy� si� z�tym �y栗 przyjmowa� uderzenia b�lu, kiedy nadchodzi�y, odpoczywa�, kiedy si� ko�czy�y. Gdyby tylko wszyscy zostawili go w�spokoju�� gdyby pozwolili mu zmaga� si� z�tym na jego w�asny spos�b�� czu�by si� zupe�nie dobrze.

Czeka� z�zamkni�tymi oczami, ko�ysz�c si� nad swoimi d�o�mi, nas�uchuj�c krok�w oddalaj�cych si� od jego drzwi. Znowu rozleg�o si� pukanie.

��Emilio!�� To by� g�os ojca genera�a i�wyczu� w�nim rado��.�� Mamy niespodziewanego go�cia. Kto� przyjecha�, �eby si� z�tob� zobaczy�.

��Chryste��� szepn�� Sandoz, wstaj�c i�chowaj�c d�onie pod pachami.

Zszed� na d� po trzeszcz�cych schodkach, stan�� przed bocznymi drzwiami i�przez chwil� stara� si� uspokoi� oddech. Potem jednym kr�tkim ruchem �okcia wyj�� hak z�otworu we framudze drzwi i�czeka� w�milczeniu, zgi�ty w�p�.

��No, dobra�� powiedzia� w�ko�cu.�� Otwarte.

Na podje�dzie sta�Giuliani z�jakim� wysokim ksi�dzem. Afryka Wschodnia, pomy�la� Sandoz, ledwo na niego zerkn�wszy, wpatruj�c si� szeroko otwartymi oczami w�twarz ojca genera�a.

��To nie jest najlepsza pora, Vince.

��Nie�� przyzna� pogodnie Giuliani.�� Najwyra�niej nie najlepsza.

Emilio opar� si� o��cian�, nie do ko�ca panuj�c nad swym cia�em. No c�, nic na to nie mo�na poradzi�. Gdyby ten Lopore zatelefonowa�, �e przyje�d�a�

��Wybacz mi, Emilio. Zajmiemy ci tylko kilka minut. Pozw�l, �e ci przedstawi�

��Znasz swahili?�� zapyta� nagle Sandoz go�cia po arabsku, i�to z�akcentem suda�skim, kt�ry nagle sobie przypomnia�. Afryka�czyk wyda� si� nieco zaskoczony pytaniem, ale skin�� g�ow�.�� Co jeszcze? �acina? Angielski?

��I�to, i�to. I�kilka innych j�zyk�w.

���wietnie. Nie�le. Nada siꠗ powiedzia� Sandoz do Giulianiego.�� Na razie b�dziesz musia� popracowa� sam�� zwr�ci� si� do Afryka�czyka.�� Zacznij od poznania ruanja. Mamy tu program Al, [Artificial Intelligence�� Sztuczna Inteligencja.] sporz�dzony przez Mendes. K�san na razie sobie daruj. Nie za bardzo posun��em si� z�analiz� formaln�. A�nast�pnym razem najpierw zatelefonuj.�� Zerkn�� na Giulianiego, kt�ry by� wyra�nie zaskoczony szorstko�ci� tej wypowiedzi.�� Powiedz mu o�moich r�kach, Vince�� mrukn�� usprawiedliwiaj�co, wycofuj�c si� do swojej samotni.�� Dzisiaj obie. Nie jestem w�stanie my�le�.

Nie podoba mi si�, �e przy�azicie tu bez zaproszenia, pomy�la�. Zbiera�o mu si� na p�acz i�nie by� w�stanie robi� komu� wyrzut�w. Ledwo do niego dotar�o to, co teraz us�ysza�.

��Modli�em si� za ciebie przez pi��dziesi�t lat�� powiedzia� Kalingemala Lopore g�osem pe�nym zdumienia.�� B�g ci�ko ci� do�wiadczy�, ale nie zmieni�e� si� a� tak, �ebym nie widzia�, kim jeste�.

Sofia Mendes �wietnie si� trzyma�a w�czasie ostatnich miesi�cy ci��y, przep�dzaj�c ze swoich my�li twarze zmar�ych i�koncentruj�c si� na dziecku, kt�re �y�o w�jej �onie. Krytyczny moment nadszed� kilka tygodni po przybyciu do Trucha Sai.

��Kto� pomy�la�: Fia nigdy si� z�tym nie rozstaje�� powiedzia� pewnego dnia Kanchay, wr�czaj�c jej laptop.�� Wi�c kto� przyni�s� to z�Kashanu.

Przebiegaj�c drobnymi palcami po g�adkich kraw�dziach, wyczuwaj�c znajomy kszta�t i�ci�ar i�przecieraj�c szkie�ka fotobaterii, Sofia podzi�kowa�a szeptem Kanchayowi i�odesz�a, by usi��� pod zwalonym pniem w�ralii i�oprze� laptop na brzuchu i�uniesionych kolanach. Po tych wszystkich okropnych prze�yciach i�l�kach, po oszo�omieniu i�rozpaczy mia�a wreszcie co� zwyk�ego, co� znajomego. Dr��c ca�a, wywo�a�a po��czenie i�g�o�no westchn�a z�ulgi, kiedy pojawi� si� sygna� dost�pu do biblioteki �Stelli Maris�, cierpliwy i�godny zaufania jak zawsze.

Da�a si� poch�on�� systemowi, wywo�uj�c dane na chybi� trafi�. NARODZINY, pokrewne terminy: NARODZINY W�DOMU, NARODZINY W��REDNIOWIECZU. POR�D NATURALNY.

��Moja jedyna opcja�� mrukn�a do siebie. A�potem a� krzykn�a:�� NARODZINY POD WOD�!

Ca�kowicie zaskoczona, wesz�a w�odno�niki, �eby zobaczy�, o�czym to mo�e by�. Nonsens, uzna�a, i�powr�ci�a do przegl�du hase�. ROZW�J DZIECKA�� tysi�ce cytat�w. Otworzy�a has�o ROZW�J NOWORODKA�� NORMALNY i�bezwiednie ulegaj�c przes�dowi, opu�ci�a odno�niki do AUTYZMU i�UPO�LEDZENIA W�ROZWOJU. WYCHOWANIE DZIECKA�� MAKSYMY. To mo�e by� po�yteczne, pomy�la�a, nie maj�c przy sobie babci, kt�r� mog�aby zapyta� o�rad�. Och, Ann�! Och, mamo! Zdusi�a w�sobie rozpacz i�szuka�a dalej. WYCHOWANIE DZIECKA�� ASPEKTY RELIGIJNE�� JUDAIZM. Tak, pomy�la�a i�zlekcewa�y�a odno�niki do Tory. Co zrobi�, jak to b�dzie ch�opiec? Uzna�a, �e dokona obrzezania tego problemu, kiedy si� pojawi.

�Przy ka�dym �d�ble trawy stoi anio� i�szepce: Ro�nij, kochanie, ro�nij!�, m�wi�a jej matka, kiedy by�a ma�a i�ba�a si� ciemno�ci. �Czy s�dzisz, �e B�g troszczy�by si� o�ka�d� trawk�, a�nie opiekowa� si� tob�?�

Mamo, jestem jednook�, ci�arn�, �ydowsk� wdow�, pomy�la�a Sofia. I�jestem bardzo daleko od domu. Je�li to w�a�nie oznacza, �e B�g si� mn� opiekuje, to wola�abym by� �d�b�em trawy. A�jednak� B�agam, daj mi c�rk�, pomodli�a si� w�duchu. C�reczk�. Ma��, zdrow� dziewczynk�.

��Dziecko jest u�omne.

Ljaat-sa Kitheri, czterdziesty si�dmy Najdonio�lejszy Najszlachetniejszego Dziedzictwa Inbrokaru, przekaza� t� z�� wiadomo�� ojcu noworodka bez �adnego wst�pu. Wezwany przez ru�skiego s�u��cego do prywatnych komnat Najdonio�lejszego tu� po wzej�ciu drugiego, najbardziej z�otego s�o�ca Rakhatu, SupaariVaGayjur przyj�� to o�wiadczenie w�milczeniu; nawet nie mrugn��.

Wstrz�s czy opanowanie, zastanawia� si� Kitheri, kiedy ten �a�osny ma��onek jego c�rki podszed� do okna. Kupiec patrzy� przez chwil� na st�oczone, pochy�e dachy Inbrokaru, a�potem odwr�ci� si� i�kornie pochyli�.

��Czy kto� m�g�by si� dowiedzie�, wasza Wspania�o��, na czym polega u�omno��?

��Wykr�cona stopa.�� Kitheri spojrza� na drzwi.�� To wszystko.

��Prosz� o�wybaczenie, wasza Wspania�o�栗 nalega� kupiec.�� Czy to nie mo�e by� zniekszta�cenie? Mo�e jakie� drobne niedopatrzenie w�okresie ci��y?

C� za oburzaj�ca uwaga, �achn�� si� Najdonio�lejszy, ale zignorowa� to, bior�c pod uwag�, kto j� wypowiedzia�.

���adna c�rka z�mojej linii lub linii mojej �ony nie pope�ni�a ostatnio b��du�� odpowiedzia� sucho, widz�c z�satysfakcj�, �e kupiec po�o�y� po sobie uszy. �Ostatnio�, w�tym kontek�cie i�w�ustach Kitheriego, oznacza�o, �e jego r�d jest starszy od wszystkich pozosta�ych rod�w na Rakhacie.

Pocz�tkowo Ljaat-sa Kitheri by� przera�ony perspektyw� ma��e�stwa swojej c�rki z�tym nieudacznikiem, ale p�niej pogodzi� si� z�tym, dochodz�c do wniosku, �e trzecia linia potomk�w stwarza sporo niezwyk�ych mo�liwo�ci politycznych. Teraz jednak okaza�o si�, �e ca�a ta sprawa jest zwyk�� fars�. Czego mo�na si� by�o spodziewa�, pomy�la� Najdonio�lejszy, skoro macza� w�tym r�ce Hlavin.

To typowe dla Hlavina, kt�ry sam by� ha�b� dla rodu: przyzna� prawo do sp�odzenia dziecka komu� takiemu jak ten Supaari, po to tylko, by wprawi� w�zak�opotanie ca�� rodzin�. Od niepami�tnych czas�w prawo do utworzenia nowej linii rodu powierzone by�o resztarowi, poniewa� statutowa bezp�odno�� stanowi�a najdonio�lejszy aspekt jego �ycia. Normalnie mo�na by�o polega� na tych nieszcz�snych trzeciakach, �e b�d� oszcz�dnie i�rozs�dnie szafowa� przywilejem, kt�rego sami byli pozbawieni. Tyle �e je�li chodzi o�Hlavina, nic nigdy nie by�o normalne, pomy�la� Najdonio�lejszy z�irytacj� i�niesmakiem.

��Czy to by� syn?�� zapyta� kupiec, przerywaj�c tok my�li Najdonio�lejszego.

Pytam tylko z�ciekawo�ci, m�wi� jego ton. I�ju� u�y� czasu przesz�ego. Godne podziwu, bior�c pod uwag� okoliczno�ci.

��Nie. To by� osobnik rodzaju �e�skiego.

To by�a prawdziwa niespodzianka�� ten wynik rozp�odu. Kiedy kupiec przyby� do Inbrokaru, by pokry� Jhola�, Najdonio�lejszy poczu� ulg�, widz�c, �e to ca�kiem przyzwoity osobnik o�znakomitym fenotypie. Uszy dobrze osadzone na szerokiej czaszce, zako�czonej kszta�tnym, mocnym pyskiem. Inteligentne oczy. Dobra szeroko�� w�barach. Wysoki. Mocne po�ladki. Mo�e wzbogaci� r�d Kitherich, uzna� w�duchu Najdonio�lejszy. Oczywi�cie trudno przewidzie�, co przyniesie taka krzy��wka.

Najdonio�lejszy odchyli� si� do ty�u na umi�nionym, twardym ogonie, skrzy�owa� ramiona na masywnej klatce piersiowej, zaczepiwszy zakrzywione pazury wok� �okci, i�przeszed� do sedna sprawy.

��Chyba rozumiesz, �e w�takich przypadkach ojciec ma pewien obowi�zek.�� Supaari uni�s� podbr�dek; jego pod�u�na, przystojna i�zaskakuj�co szlachetna twarz nie wyra�a�a niczego.�� Mog� by� inne�� pocieszy� go Najdonio�lejszy, ale obaj dobrze wiedzieli, �e Jholaa jest teraz w�a�ciwie niedost�pna.

Kupiec milcza�.

Troch� niepokoj�ce to milczenie. Najdonio�lejszy opad� na poduszk�, �a�uj�c, �e nie wys�a� do kupcajakiego� urz�dnika z�t� wiadomo�ci�.

��A�wi�c ceremonia odb�dzie si� jutro rano, czy tak, Najdonio�lejszy?�� zapyta� w�ko�cu Supaari.

Moi przodkowie musieli to robi�, pomy�la� Najdonio�lejszy, mimowolnie wzruszony. Musieli po�wi�ca� w�asne dzieci, aby oczy�ci� r�d z�nawracaj�cej choroby, z�ych cech, odst�pstwa od fenotypu.

��To niezb�dne�� powiedzia� na g�os z�przekonaniem.�� Zabij jedno ma�o wa�ne dziecko dzisiaj, a�uchronisz przysz�e pokolenia od cierpie�. Musimy mie� na wzgl�dzie wi�ksze dobro.

��Naturalnie temu domokr��cy brakuje i�pochodzenia, i�dyscypliny, kt�re ukszta�towa�y przeznaczonych od urodzenia do panowania.�� Mo�e�� zasugerowa� z�niezwyk��, jak na niego, delikatno�ci��� mo�e wola�by�, �ebym ja� Kupiec wstrzyma� oddech i�podni�s� si�.

��Nie. Dzi�kuj�, Najdonio�lejszy�� powiedzia� z�lekk� nut� nieodwo�alno�ci i�powoli skierowa� na niego spojrzenie.

Znakomicie skalkulowana gro�ba, uzna� w�duchu Najdonio�lejszy z�pewnym zaskoczeniem, znacz�ca, �e tego osobnika nie mo�na obrazi� bezkarnie, ale zr�cznie z�agodzona pe�nym uleg�o�ci tonem, gdy Supaari po chwili doda�:

��Jest to, by� mo�e, cena, jak� kto� p�aci za pr�b� osi�gni�cia czego� nowego.

��Tak�� zgodzi� si� Ljaat-sa Kitheri.�� Dok�adnie moja my�l, cho� ta kupiecka frazeologia nie jest zbyt szcz�liwa. A�wi�c jutro.

Kupiec przyj�� napomnienie z�wdzi�kiem, ale opu�ci� komnat� Najdonio�lejszego bez obowi�zuj�cego uk�onu po�egnalnego. To by�o jego jedyne potkni�cie. I�by� mo�e �wiadome, pomy�la� Najdonio�lejszy z�odrobin� szacunku.

Emilio Sandoz zdo�a� si� uspokoi� po wizycie papie�a dopiero po paru godzinach. Zaledwie usn��, poderwa� si� na ��ku, s�ysz�c pukanie.

��Bo�e! Co znowu?�� krzykn��, opadaj�c z�powrotem na poduszk�. Wyczerpany, zamkn�� oczy i�zawo�a�:�� Odejd�!

��Mam nadziej�, �e rozmawiasz z�Bogiem�� odezwa� si� znajomy g�os�� poniewa� nie zamierzam wraca� do Chicago.

��John?�� Sandoz wyskoczy� z���ka i�otworzy� �okciami wysokie, drewniane �aluzje.�� Candotti!�� krzykn��, zdumiony, wychylaj�c si� przez okno mansardy.�� My�la�em, �e po zako�czeniu przes�ucha� odes�ano ci� do domu!

��Odes�ano, ale �ci�gni�to z�powrotem.

John Candotti sta� na podje�dzie, szczerz�c do niego z�by. W�d�ugich ko�cistych r�kach trzyma� jakie� tekturowe pud�o. W��wietle p�nego popo�udnia jego wystaj�cy spod na p� �ysej czaszki rzymski nos rzuca� ostry cie� niby zegar s�oneczny.

��Co z�tob�? Czy musz� zosta� papie�em, �eby� mnie zaprosi� do �rodka?

Sandoz opar� �okcie na parapecie; jego pozbawione nerw�w, d�ugie palce zwisa�y z�okna jak p�dy bluszczu sta�aka.

��W�a� na g�rꠗ westchn�� z�teatraln� rezygnacj�.�� Drzwi s� otwarte.

��Wielki El Kahuna m�wi mi, �e szukasz asystenta i�dopiero co przeprowadzi�e� rozmow� kwalifikacyjn� z�Ojcem �wi�tym!

��zawo�a� John, wspinaj�c si� po schodach i�garbi�c w�drzwiach, kt�re Emilio, ni�szy od niego o�g�ow� i�ramiona, uwa�a� dot�d za wysokie.�� Mi�e mieszkanko, Sandoz. I�takie schludne.

��Dzi�ki, �e zwr�ci�e� na to uwagꠗ rzek� Emilio, a�jego angielski nagle zabrzmia� bardziej jak w�ustach mieszka�ca Long Island ni� Puerto Rico. Pochyli� si� nad stolikiem, zak�adaj�c protezy.�� A�teraz pewnie chla�niesz mnie brzytw� i�wlejesz do rany troch� soku cytrynowego?

��Billy Crystal. Princess Bride�� zgad� natychmiast John, k�ad�c pud�o w�k�cie pokoju.�� Cz�owieku, brakuje ci nowego materia�u. Czy obejrza�e� kt�r�� z�tych komedii, kt�re ci poleca�em?

Tak. Podoba�a mi si� ta holenderska, East ofEdam. Najlepsza. No Sign of Life te� by�a dobra. W�tych nowszych nie �api� dowcipu. W�ka�dym razie�� zawo�a� z�oburzeniem�� niby sk�d mog�em wiedzie�, �e to papie�?! Jakie� wapniaki zjawiaj� si� pod moim domem�

��Gdyby� pos�ucha� moich rad�� powiedzia� John tonem rozdra�nionego ojca duchownego kleryk�w�� po�apa�by� si� w�tych �artach i�rozpozna�by� tego pieprzonego papie�a!�� Sandoz zignorowa� go, podobnie jak ignorowa� czterdziestoletni� dziur� w�swojej znajomo�ci historii wsp�czesnej. Z�pocz�tku by� zbyt s�aby i�chory, a�teraz po prostu mia� to wszystko w�nosie.�� Czy do ciebie w�og�le dociera, jak wa�ny jest sam fakt, �e Gelazy nas odwiedzi�? M�wi�em ci, �e ju� czas, by� si� troch� zainteresowa� tym, co dzieje si� naoko�o! Ale czy ty mnie kiedykolwiek pos�ucha�e�? Nigdy!

I nawet teraz mnie nie s�uchasz, zda� sobie spraw� John, obserwuj�c go. W�ci�gu ostatnich dwu miesi�cy Emilio zrobi� znaczne post�py w�samodzielnym zak�adaniu protez, ale ta czynno�� wci�� wymaga�a od niego sporej koncentracji.

��a Giuliani po prostu sobie stoi i�patrzy, jak ja �aduj� si� w�g�wno!�� mrucza� pod nosem Sandoz, wpychaj�c po kolei r�ce w�otwarte protezy, a�p�niej ko�ysz�c wychudzonymi przedramionami, �eby d�wignie zaskoczy�y. Rozleg�o si� ciche furkotanie, kiedy p�askie uchwyty i�elektroniczne czujniki zacisn�y si� na jego palcach, przegubach i�przedramionach. Wyprostowa� si�.�� Marz� o�tym, �eby pewnego dnia przy�oi� temu skurczybykowi.

��Powodzenia�� powiedzia� John.�� Osobi�cie uwa�am, �e Kuba�czycy maj� wi�ksz� szans� na zwyci�stwo w�mistrzostwach �wiata.

Usiedli przy stole�� Sandoz na krze�le tu� przy kuchni, a�John naprzeciwko, tam, gdzie siedzia� papie��� i�zacz�li si� przerzuca� kawa�kami dialog�w z�East ofEdain, Back Streets i�film�w ze star� Mimi Jensen. John rozgl�da� si� po pokoju�� rozgrzebane ��ko, skarpetki na pod�odze, brudne naczynia w�zlewie�� a�potem przyjrza� si� podejrzliwie rozczochranemu i�nie ogolonemu Sandozowi. Emilio zwykle dba� o�sw�j wygl�d; czarnosrebrne w�osy mia� wyszczotkowane, brod� konkwistadora kr�tko przystrzy�on�, ubranie bez najmniejszej plamki. John spodziewa� si�, �e jego nowe mieszkanie b�dzie idealnie wysprz�tane.

��Ka�de duchowe o�wiecenie zaczyna si� od schludnie pos�anego ��ka�� wyrecytowa� Candotti, rozk�adaj�c ramiona, aby wskaza� na ba�agan w�ca�ym pokoju. Zmarszczy� brwi.�� Wygl�dasz okropnie. Kiedy ostatnio spa�e�?

��Z�pi�tna�cie minut temu. Potem przyszed� jaki� upierdliwy kumpel i�wyrwa� mnie ze snu. Chcesz kawy czy czego� innego?

Wsta� i�poszed� do kuchni, otworzy� kredens i�wyj�� puszk� z�kaw�, stoj�c plecami do Johna i�udaj�c, �e jest bardzo zaj�ty.

��Nie. Usi�d�. Nie zmieniaj tematu. Kiedy naprawd� spa�e�, zanim przyszed�em?

��Pami�� jest zawodna.�� Sandoz od�o�y� puszk� z�kaw�, trzasn�� drzwiczkami kredensu i�wr�ci�, by ponownie opa�� na krzes�o.�� Nie matkuj mi, John. Nie znosz� tego.

��Giuliani m�wi�, �e te r�ce wci�� ci� piekielnie bol��� powiedzia� John, nie zra�ony uwag� Emilia.�� Nie rozumiem. Przecie� s� ju� wyleczone!�� zawo�a�, wskazuj�c na nie oskar�ycielskim gestem.�� Dlaczego wci�� bol�?

��Z�tego, co mi m�wili, wynika, �e martwe nerwy wyprowadzaj� m�j system nerwowy z�r�wnowagi�� odpowiedzia� Sandoz z�jadowitym o�ywieniem.�� M�j m�zg jest troch� wkurwiony, bo od dawna nie mia� wiadomo�ci od moich r�k. My�li, �e mog� mie� jakie� k�opoty, wi�c zwraca mi uwag� na t� sytuacj�, a�robi to zupe�nie tak samo jak upierdliwy kumpel!�� Popatrzy� przez chwil� przez okno, aby si� uspokoi�, a�potem zerkn�� na Johna, kt�ry by� przyzwyczajony do takich wybuch�w i�nie robi�y na nim wra�enia.�� Wybacz mi, stary. Ten b�l mnie wyka�cza, rozumiesz? Przychodzi i�mija, ale czasami�

John odczeka� chwil�, a�potem sko�czy� za niego zdanie:

��Czasami boisz si�, �e ju� nigdy nie minie.

Emilio nie przytakn��, ale i�nie zaprzeczy�.

��Zbawcza moc cierpienia jest, przynajmniej z�mojego do�wiadczenia, bardzo przesadzona.

��Tak, dla mnie to te� zbyt franciszka�skie�� zgodzi� si� John. Emilio roze�mia� si�, a�John wiedzia�, �e je�li roz�mieszy Sandoza, ma ju� po�ow� roboty za sob�.�� Jak d�ugo tym razem?�� zapyta�.

Sandoz zby� to pytanie wzruszeniem ramion i�odwr�ci� wzrok.

��Jak pracuj�, jest lepiej. Skoncentrowanie si� na czym� zwykle pomaga.�� Zerkn�� na Johna.�� Teraz jest okay.

��Tyle �e masz wszystkiego do��. Dobra. Pozwol� ci troch� odpocz��.�� Trzasn�� r�kami o�uda i�wsta�, ale zamiast wyj��, podszed� do analizatora d�wi�ku ustawionego pod szczytow� �cian�, naprzeciw schod�w. Zaciekawiony, obejrza� go uwa�nie, a�potem rzuci� zdawkowo:�� Po prostu chcia�em spotka� si� z�moim nowym szefem� chyba �e ju� zatrudni�e� papie�a?

Sandoz zamkn�� oczy i�obr�ci� si� na krze�le, �eby spojrze� na Johna przez rami�.

���e niby co?

John odwr�ci� si�, szczerz�c z�by, ale u�miech zamar�, kiedy zobaczy� twarz Emilia.

��Powiedzia�e�, �e chcesz kogo�, kto m�wi po w�giersku. I�po angielsku albo po �acinie. Albo po hiszpa�sku. Moja �acina jest ca�kiem kiepska�� doda�, trac�c odwag�.�� Ale jestem r�wny go��. No i�ca�y nale�� do ciebie. Je�li mnie chcesz, �artujesz�� powiedzia� Emilio bezbarwnym tonem.�� John, nie �aduj mi kitu.

��Masz do wyboru szesna�cie j�zyk�w, a�u�ywasz slangu?

��S�uchaj, Emilio, nie jestem lingwist�, ale radz� sobie nie�le z�systemami i�szybko si� ucz�. Rodzice mojej mamy pochodzili z�Budapesztu. Babcia Toth opiekowa�a si� mn� po szkole. Po w�giersku m�wi� lepiej ni� po angielsku. W�ojczy�nie babcia by�a poetk� i�

Sandoz kr�ci� g�ow�, nie wiedz�c, czy si� �mia�, czy p�aka�.

��John, John. Nie musisz mnie przekonywa�. Tylko��� Tylko �e tak mu Candottiego brakowa�o. Tylko �e tak potrzebowa� pomocy, a�nie m�g� si� przem�c, by o�ni� poprosi�, tak mu by�o potrzebne towarzystwo kogo� bliskiego, a�ba� si� nowych przyja�ni. Ojciec John Candotti, kap�an, kt�ry potrafi� wybacza�, us�ysza� wszystko, a�jednak ani nim nie pogardza�, ani si� nad nim nie litowa�. G�os Emilia by� mi�osiernie spokojny, kiedy w�ko�cu znalaz� w�a�ciwe s�owo.�� By�em pewny, �e to jaka� pu�apka.

Widzisz, ja zapomnia�em, jak to jest, kiedy si� otrzymuje dobr� wiadomo��.

��Nie ma �adnej pu�apki�� o�wiadczy� John z��arliwym przekonaniem, bo �ycie nie nauczy�o go przygotowywa� si� na niespodziewany cios. Ruszy� ku schodom.�� Kiedy mog� zacz��?

��Natychmiast, je�li o�mnie chodzi. Ale u�ywaj systemu bibliotecznego, dobr�? Id� do ��ka�� odpowiedzia� Sandoz, ziewaj�c pot�nie.�� Je�li w�pa�dzierniku wci�� b�d� spa�, na co mam wielk� nadziej�, pozwalam ci si� obudzi�. A�tymczasem mo�esz zacz�� od instrukta�owego programu nauki j�zyka ruanja. Giuliani ma has�a dost�pu. Z�k�sanem poczekaj na mnie. To kurewski j�zyk, John.

Po�o�y� lew� r�k� na stole, ko�ysz�c ramieniem, aby rozewrze� uchwyty protez, lecz po chwili znieruchomia�, uderzony jak�� my�l�.

��Jezu� Giuliani wysy�a ci� z�nast�pn� grup�?

Zapanowa�o d�ugie milczenie.

��Tak�� odpowiedzia� w�ko�cu John.�� Na to wygl�da.

��I�chcesz tam lecie�?

John pokiwa� g�ow�, oczy mia� powa�ne.

��Tak, chc�.

Otrz�sn�wszy si� z�oszo�omienia, Emilio opad� na oparcie krzes�a i�z�przesadn� afektacj� zacytowa� �wi�tego Ignacego:

���Got�w natychmiast wyruszy�, gdy us�yszy polecenie, w�pancerzu dobrze zapi�tym��

��Gdybym umar� na Rakhacie�� powiedzia� uroczystym tonem John�� prosz� tylko, by moje cia�o powr�ci�o na Ziemi� i�zosta�o pogrzebane w�Chicago, gdzie b�d� m�g� nadal uczestniczy�

��w polityce Partii Demokrat�w!�� sko�czy� za niego Emilio. Zarechota� i�pokr�ci� g�ow�.�� Przynajmniej ju� wiesz, �e nie wolno je�� mi�sa. No i�kawa� ch�opa z�ciebie. Mo�esz mie� szanse w�walce, je�li spodobasz si� jakiemu� n�dznemu Jana�acie.

��My�l�, �e Giuliani te� jest tego zdania. Jakbym si� troch� nad��, to mogliby�my razem stworzy� niez�� pierwszoligow� dru�yn�. Inni to te� nie u�omki.

��A�wi�c ju� ich pozna�e�?

��Tylko naszych, cywil�w nie�� odpowiedzia� John, siadaj�c z�powrotem przy stole.�� Ojcem prze�o�onym jest facet, kt�ry si� nazywa Danny �elazny Ko�

��Lakota?�� zapyta� Sandoz.

��Cz�ciowo� bo, jak m�wi, p�ynie w�nim r�wnie� krew francuska i�szwedzka. Jest na to troch� uczulony. Prawd� m�wi�c, india�ska krew przesta�a zasila� jego rodzin� przed czterema pokoleniami i�facet ma serdecznie do�� ludzi, kt�rzy si� spodziewaj�, �e b�dzie nosi� pi�ropusz i�m�wi� �ci�gaj�c wyrazy.

��Wiele ksi�yc�w i�� Choktaw��� zaintonowa� Emilio.

��W�ka�dym razie wychowa� si� na przedmie�ciach Winnipeg, a�wielki wzrost odziedziczy� po Szwedach. Ale wygl�da, jakby dopiero co zszed� z�Czarnych Wzg�rz, wi�c bez przerwy mu dopieprzaj�.�� John skrzywi� si�.�� Ja sam prawie natychmiast da�em plam�, opowiadaj�c mu o�facecie, kt�rego pozna�em w�Pine Ridge. Od razu mi przy�o�y�� �Pos�uchaj, mistrzu, nie nosz� warkoczyk�w i�nie maluj� sobie twarzy. Nie jestem pijakiem i�nigdy nie nocowa�em w�przytu�ku�.

Sandoz zagwizda� i�wytrzeszczy� oczy.

��No, no� rzeczy wi�cie jest uczulony. A�wi�c kim jest?

��Z�tego, co s�ysza�em, jest jednym z�najbystrzej szych uczonych-polityk�w w�Towarzystwie, a�jak wiesz, tych nam nie brakuje. Kr��y�y pog�oski, �e szykuje si� na genera�a, ale kiedy Giuliani zaproponowa� mu wycieczk� na Rakhat, Danny bez mrugni�cia okiem zrezygnowa� z�pe�nej profesury na Gregorianum. Pali si� do tego.

��A�inni?

��Jest chemik z�Belfastu� ma sprawdzi� te nanoprogramowe syntezy, kt�rych dokonuj� na Rakhacie. Widzia�em si� z�nim w�zesz�ym tygodniu, cho� trudno dorwa� tych facet�w, bo Giuliani zafundowa� im ostre przeszkolenie. W�ka�dym razie� uwa�aj, nazywa si� Sean Fein.�� Sandoz spojrza� na niego pytaj�co.�� Zastan�w siꠗ zach�ci� go John.

���artujesz�� powiedzia� po chwili Sandoz.

��On nie, ale jego rodzice. Tatu� by��

���ydem�� doko�czy� Sandoz.

��Bingo. A�jego matka by�a w�

��Sean Fein, Sinn Fein�� zgad� natychmiast Emilio.�� Mo�e to i�dowcip, ale troch� kulawy.

��Taak. Zapyta�em Seana, czy co� pomo�e, jak mu powiem, �e w�liceum mia�em kumpla, kt�ry si� nazywa� Jack Goff. Odpowiedzia� tylko: �To nie przypadek�. Najbardziej ponury Irlandczyk, jakiego pozna�em w��yciu� M�odszy ode mnie, ale zachowuje si�, jakby mia� setk� na karku.

��To mi wygl�da na do�� zabawn� dru�ynꠗ zauwa�y� sucho Emilio.�� Giuliani m�wi�, �e wysy�a czterech. Kim jest ten czwarty?

��Och, b�dziesz zachwycony� Chcia�e� kogo�, kto m�wi po baskijsku, prawda?

��Ten j�zyk nazywa si� euskara�� poprawi� go Sandoz.�� Chcia�em po prostu mie� ludzi obeznanych z�naprawd� r�nymi strukturami gramatycznymi�

��Jak zwa�, tak zwa�.�� John wzruszy� ramionami.�� No wi�c ten facet wchodzi� olbrzymi go��, z�najgrubszymi w�osami, jakie widzia�em w��yciu� a�ja sobie my�l�: no, to jest dopiero zawodnik! A�on m�wi co� kompletnie niezrozumia�ego, z�tyloma sp�g�oskami, �e mnie zatka�o. Nie wiedzia�em, czy mu powiedzie� �Cze��!�, czy mu przy�o�y�! O, masz, napisa� to.�� John wyci�gn�� z�kieszeni kawa�ek papieru.�� Jak to si�, do cholery, czyta?

Emilio uj�� kartk� praw� r�k�, wci�� uzbrojon� w�protez�, i�zacz�� j� przybli�a� i�oddala� na d�ugo�� ramienia.

��To jak gra na puzonie! Ju� nie widz� takich ma�ych liter stwierdzi� pogodnie, ale p�niej z�apa� odpowiedni� odleg�o��.

��Joseba Gastainazatorre Urizarbarrena.

��Du�a rzecz�� mrukn�� John.

��M�wi�, �e kiedy� diabe� pr�bowa� nauczy� si� j�zyka Bask�w�� powiedzia� Sandoz.�� Da� sobie z�tym spok�j po trzech miesi�cach, nauczywszy si� tylko dw�ch s��w. Oba by�y przekle�stwami, i�to hiszpa�skimi.

��Wi�c jak my, zwykli �miertelnicy, b�dziemy go nazywa�?

��Joe Alfabet?�� zaproponowa� Emilio, ziewaj�c i�odpinaj�c drug� protez�.�� Pierwsze imi� to co� takiego jak Jos. To �atwe: Ho-se-ba.

John powt�rzy� to par� razy i�w�ko�cu uzna�, �e da sobie z�tym rad�, je�li nikt nie b�dzie od niego ��da� wym�wienia ca�ego nazwiska.

��W�ka�dym razie jest ekologiem. Wygl�da na r�wnego go�cia. Dzi�ki Ci, Panie, za Twe drobne �aski� Jeezu� wybacz mi, stary! Zupe�nie zapomnia�em, �e jeste� cholernie zm�czony!

��zawo�a�, kiedy Emilio ziewn�� po raz trzeci w�ci�gu trzech minut.�� Okay, ju� id�! Odpocznij sobie., Zobaczymy si� jutro�� powiedzia�, id�c w�kierunku ��ka.�� I� John� bardzo si� ciesz�, �e tu jeste�.

Candotti kiwn�� g�ow�, uradowany, i�wsta�, �eby odej��, ale zatrzyma� si� na szczycie schod�w i�obejrza� przez rami�. Emilio, zbyt zm�czony, by si� rozebra�, zwali� si� jak k�oda na ��ko.

��Hej, nie zamierzasz mnie zapyta�, co jest w�tym pudle?

Emilio nie otworzy� oczu.

��John, powiedz mi, co jest w�tym pudle?�� zapyta� pos�usznie, a�potem mrukn��:�� Chocia� g�wno mnie to obchodzi.

��Listy. I�tylko te na papierze. Dlaczego nigdy nie sprawdzasz swojego e-mailu?

��Bo wszyscy, kt�rych zna�em, s� martwi.�� Otworzy� oczy.�� Wi�c kto, do cholery, ma do mnie pisa�?�� zapyta�, a�w�jego g�osie zabrzmia�o prawdziwe zdumienie.�� Och, John, to pewnie same mi�osne listy z�m�skich klasztor�w!

Candotti prychn��, wyra�nie zaszokowany tym pomys�em, ale Sandoz d�wign�� si� na �okciach, pobudzony jego absurdalno�ci�; przez chwil� sprawia� wra�enie, jakby go opu�ci�o ca�e zm�czenie.

��M�j kochany Emilio�

Opad� z�powrotem na poduszk� i�zacz�� p�ynnie improwizowa� w�stylu wi�ziennych list�w, nie unikaj�c obscenicznych zwrot�w, kt�re zapar�y Johnowi dech w�piersiach. W�ko�cu, kiedy Emilio wyczerpa� si�y i�temat, Candotti otar� oczy r�kawem i�ponownie z�apa� oddech, po czym zawo�a�:

��Co za cynizm! Masz wielu przyjaci�, Emilio!

��Wybacz mi, John. Cynizm i�plugawy j�zyk to moje jedyne wyst�pne rozrywki. Wszystko inne wymaga energii lub pieni�dzy.

Candotti znowu si� roze�mia� i�poradzi� mu, �eby odm�wi� dwie cz�stki r�a�ca, prosz�c o�szczeg�lnie malownicze nieczyste my�li. Potem pomacha�mu i�zacz�� schodzi� po schodach. By� ju� prawie za drzwiami, kiedy us�ysza� swoje imi�. Trzymaj�c r�k� na klamce i�wci�� szczerz�c z�by w�u�miechu, odwr�ci� si�, by spojrze� w�kierunku mansardy Sandoza.

��Tak?

��John� zr�b mi przys�ug�.

��No jasne. Wszystko, co zechcesz.

��Ja� B�d� mia� do podpisania par� dokument�w. Ja odchodz�, John. Porzucam Towarzystwo.

A to skurczybyk, r�bn�� mnie z�zaskoczenia, pomy�la� Candotti i�wyr�n�� g�ow� we framug� drzwi. W�chwil� p�niej znowu us�ysza� g�os Sandoza, cichy i�niepewny:

��M�g�by� mi dopasowa� jakie� pi�ro, �ebym m�g� je trzyma�? Tak jak zrobi�e� mi t� brzytw�, pami�tasz?

John wspi�� si� ju� na kilka stopni, ale zatrzyma� si�, podobnie jak Sandoz nie chc�c prowadzi� tej rozmowy twarz� w�twarz.

��Emilio. Pos�uchaj� W�porz�dku, rozumiem, chyba nikt inny tego nie rozumie. Ale� czy jeste� pewny? To znaczy�

��Jestem pewny. W�a�nie postanowi�em.�� Candotti czeka�.�� D�wigam ju� do�� g�wna, John. Nie chc� do tego dodawa� oszustwa. Nikt nie mo�e nienawidzi� tak, jak ja nienawidz�, i�twierdzi�, �e jest ksi�dzem. To nieuczciwe.�� John usiad� na schodach i�zacz�� trze� twarz r�kami.�� My�l� mo�e co� w�rodzaju wspornika, kt�ry by utrzymywa� pi�ro pod w�a�ciwym k�tem. Te nowe protezy s� ca�kiem niez�e, ale wci�� brakuje mi precyzji, kiedy co� trzymam.

��Dobra. Nie ma problemu. Co� wymy�l�.

John wsta� i�jeszcze raz zszed� na sam d�, czuj�c si� o�dziesi�� lat starszy ni� przed pi�cioma minutami. Kiedy ju� wl�k� si� do g��wnego budynku, us�ysza� g�os Emilia, dobiegaj�cy z�okna mansardy:

��Dzi�ki, John.

Pomacha� r�k�, nawet si� nie odwracaj�c, bo wiedzia�, �e Emilio i�tak go nie widzi.

��Jasne. To twoja gra�� szepn�� i�poczu� niemi�e �askotanie na twarzy, kiedy wiatr znad Zatoki Neapolita�skiej osuszy� mu �zy.

B��d�� je�li to by� b��d�� polega� na zobaczeniu dziecka. Kto wie, co by si� sta�o, gdyby Supaari VaGayjur po prostu poczeka� do rana i, niczego nie podejrzewaj�c, uwolni� ducha dziecka, by m�g� cieszy� si� lepszym losem?

Lecz przysz�a do niego po�o�na, ru�ska mamka, pewna, �e b�dzie chcia� dziecko zobaczy�, a�on rzadko potrafi� si� oprze� owej przyjacielskiej prostoduszno�ci, z�jak� zawsze zwracali si� do niego Runowie. Poszed� wi�c za ni� do dzieci�ca, szeleszcz�c sztywn� od klejnot�w i�haft�w szat�, niespiesznie i�lekko stawiaj�c stopy, wpatrzony oboj�tnie w�przestrze�, z�uszami wychylonymi do przodu. Nie zwraca� uwagi na trajkotanie mamki i�nie raczy� odpowiada� na jej �arty�� �wiadomie zachowywa� si� jak jana�ata�ski arystokrata, pe�en nieskazitelnych cn�t obywatelskich i�pos�gowej pow�ci�gliwo�ci.

A kim ja jestem, �eby szydzi� z�innych?, zapytywa� samego siebie. Dorobkiewiczem, kt�ry w�rozmowie z�lepszymi od siebie u�ywa nieszcz�liwych kupieckich zwrot�w. Trzeciakiem z�prowincjonalnego miasteczka w�g��bi kraju, kt�ry zrobi� fortun�, po�rednicz�c w�handlu z�Runami. Samotnikiem w�r�d wyrzutk�w spo�ecznych, kt�ry dos�ownie wpad� na grupk� niezwyk�ych cudzoziemc�w, pochodz�cych gdzie� spoza trzech s�o�c Rakhatu, i�wynegocjowa� zamian� owego prze�ycia na wymuszone �wiadectwo godno�ci, w�kt�r� nikt pr�cz Run�w nie wierzy�.

Od chwili, w�kt�rej resztar zgodzi� si� na jego propozycj�, wiedzia�, �e zawsze pozostanie tym, kim by�. Nie dba� o�to. Osamotnienie by�o dla niego czym� normalnym. Zawsze �y� pomi�dzy dwoma �wiatami i�do �adnego z�nich nie nale�a�; nie uskar�a� si� na to, wola� obserwacj� od uczestnictwa. Przez pierwszy rok, jaki sp�dzi� po�r�d wybitnych cz�onk�w w�asnego gatunku, przygl�da� si� bacznie ich obyczajom, jak my�liwy poznaj�cy sw� zwierzyn�. Nauczy� si� cieszy� z�tego, �e coraz dok�adniej przewidywa� afronty i�niemi�e odprawy. Potrafi� z�g�ry przewidzie�, kto od razu odm�wi wzi�cia udzia�u w�przyj�ciu, je�li on tam b�dzie, i�kto przyjdzie tylko dlatego, by zrobi� z�niego po�miewisko; kto w�og�le si� z�nim nie przywita, a�kto to uczyni, ale z�gestem daj�cym wyra�nie do zrozumienia, �e wita si� z�kim� podlejszym. Pierwsi woleli bezpo�redni� zniewag�, drudzy byli bardziej subtelni. Jego najstarszy szwagier, Dherai, potrafi� przej�� przez drzwi, potr�caj�c wchodz�cego akurat Supaariego, natomiast m�odszy, Bhansaar, po prostu sta�, jakby Supaari by� niewidzialny, i�wchodzi� do komnaty w�chwil� po nim, jakby w�a�nie wtedy postanowi� wej��.

Sfery towarzyskie Inbrokaru, bior�c przyk�ad z�Kitherich, ignorowa�y Supaariego albo traktowa�y go z�politowaniem i�pogard�. Czasami w�rozmowach pada�o s�owo �domokr��ca� i�natychmiast gin�o w��agodnej fali wykwintnego rozbawienia. Supaari znosi� to wszystko z�wystudiowan� oboj�tno�ci� i�prawdziw� cierpliwo�ci�: dla dobra swojego syna i�jego przysz�o�ci.

Dzieciniec znajdowa� si� do�� daleko, w�g��bi zabudowa�. Supaari nie mia� poj�cia, gdzie jest teraz Jholaa. Ru�ska po�o�na, Pa�uarin, zapewni�a go, �e jego �ona czuje si� dobrze, ale doda�a:

��Biedaczka, strasznie si� nam�czy�a. U�nas jest inaczej. U�nas dzieci wychodz� r�wnie �atwo, jak tam wchodz�� To prawdziwa �aska nie by� Jana�at�. A�kobiety Kitherich s� takie w�skie w�biodrach! Dla biednej po�o�nej to bardzo ci�kie zadanie.

Pa�uarin przyzna�a, �e Jholaa jest bardzo przygn�biona po porodzie, kiedy si� o�to wprost zapyta�. Oczywi�cie. Jeszcze jeden pow�d, aby go nienawidzi�: to on jest za wszystko odpowiedzialny.

Supaari by� tak poch�oni�ty swoimi my�lami, �e dopiero kiedy us�ysza� ciche �miechy Run�w i�weso�y gwar, dochodz�cy z�kuchni razem z�zapachem przypraw korzennych i�sma�onych warzyw, zorientowa� si�, �e Paquarin wprowadzi�a go ju� do dzieci�ca. Przeszed�szy przez jeszcze jedne drzwi, znalaz� si� na niewielkim pustym dziedzi�cu i�dostrzeg� w�k�cie ma�� drewnian� skrzynk�.

Zatrzyma� si� w�p� kroku. A�wi�c po to go tutaj przyprowadzono. �adnych haftowanych koronek nad ko�ysk�, �adnych wst��ek powiewaj�cych na wietrze, aby przyci�gn�� wzrok dziecka i�wy�wiczy� w�nim zdolno�� �ledzenia ruchu. Zwyk�a szmata kuchenna, udrapowana nad skrzynk�, aby zapewni� dziecku cie� i�aby ukry� jego�� i�Supaariego�� ha�b�. Skrzynka nie by�a nowa. Ru�ska ko�yska, pomy�la� z�gorycz�. Musia�a s�u�y� dzieciom kucharek.

Kto� inny m�g�by mie� pretensje do po�o�nej, ale nie Supaari VaGayjur. Ach, Bhansaarze, pomy�la�, to twoja sprawka. Oby twoje dzieci zamiata�y ulice. Oby� do�y� chwili, gdy b�d� po�era� �cierwo.

Nie spodziewa� si� tego nawet po roku zniewag i�afront�w. Pogodzi� si� z�tym, �e jego c�rka jest skazana na �mier�. I�tak nikt by nie po�lubi� kaleki. By�a gorsza od trzeciaka�� pierworodna, ale nieodwracalnie skalana. Ze wszystkiego, czego si� dowiedzia� o�obyczajach tych cudzoziemc�w, najbardziej niezrozumia�e, najbardziej niemoralne by�o to, �e u�nich ka�dy m�g� p�odzi� dzieci, nawet ci, o�kt�rych by�o wiadomo, �e maj� cechy, kt�re mog� spowodowa� trwa�e uszkodzenie p�odu. C� to za gatunek, kt�ry �wiadomie godzi si� na przekazanie choroby swojemu potomstwu! W�ka�dym razie nie my! Nie Jana�atowie!

Mimo wszystko Dherai m�g� poskromi� ma�oduszno�� Bhansaara i�postara� si�, by dziecko mia�o przyzwoit� ko�ysk� w�dzieci�cu przez t� jedyn� noc w�swoim �yciu. Oby twoje c�rki s�u�y�y w�drowcom, pomy�la� m�ciwie Supaari. Oby twoi synowie byli tch�rzami.

Podszed� powoli do skrzynki i�zerwa� szmat� zakrzywionym pazurem.

��Panie, to dziecko jest niewinne�� powiedzia�a pospiesznie mamka, przera�ona cierpk� woni� gniewu.�� Nie zrobi�a nic z�ego, biedactwo.

A kto jest winny? Kto w�o�y� j� do tej odra�aj�cej, ma�ej� Kto sprawi�, �e znalaz�a si� w�tej �a�osnej�

Ja to sprawi�em, pomy�la� ponuro, spogl�daj�c w�d�.

Wyk�pana, nakarmiona i��pi�ca, jego c�rka pachnia�a jak deszcz w�pierwszych chwilach burzy. Oszo�omi�o go to tak, �e zachwia� si� i�ukl�k�. Przygl�daj�c si� uwa�nie male�kiej, doskona�ej twarzyczce, uni�s� r�ce do ust i�ugryz� je mocno sze�� razy, pozbawiaj�c d�ugie pazury ko�c�w, ow�adni�ty przemo�nym pragnieniem, by przytuli� niemowl� i�nie zrobi� mu krzywdy. Gdy tylko to uczyni�, zda� sobie spraw�, �e w�a�nie pope�ni� nieodwracalny b��d. Pozbawiony ostrych pazur�w, b�dzie musia� jednak pozwoli� na to, by obowi�zek ojca spe�ni� Ljaat-sa Kitheri. Poczu� zam�t w�g�owie. Wyj�� dziecko ze skrzynki i�przytuli� niezdarnie do piersi.

��Te oczy Kitherich! Jest pi�kna jak jej matka�� papla�a ruiiska mamka, ucieszona, �e Jana�ata przesta� wydziela� od�r gniewu.�� Ale ma tw�j nos, panie.

Roze�mia� si� mimowolnie i�nie dbaj�c o�sw� szat�, przysiad� na wilgotnych glinianych p�ytkach, wci�� l�ni�cych od porannej rosy, aby dziecko mog�o wygodnie spocz�� na jego podo�ku. Dr��c, dotkn�� aksamitnej g�adko�ci policzka grubymi, pozbawionymi pazur�w palcami�� teraz r�wnie bezbronnymi jak jego c�rka. Nie powinienem sp�odzi� dziecka, pomy�la�. To nie by�o moim przeznaczeniem. Jej wykr�cona n�ka jest znakiem. Zrobi�em �le. Wszystko posz�o �le.

Zebra� w�sobie ca�� odwag� i�ze �ci�ni�tym gard�em rozchyli� pieluszki, aby spojrze� na to, co skaza�o jego dziecko na �mier�, pogr��aj�c wszystkie jego nadzieje w�wiecznym mroku. To, co zobaczy�, zapar�o mu dech.

��Paquarin�� powiedzia�, cedz�c wyrazy, aby jej nie przestraszy� tonem swego g�osu.�� Paquarin, kto widzia� to dziecko pr�cz ciebie i�mnie?

��Szlachetni wujowie, panie. Potem powiedzieli Najdonio�lejszemu, ale on sam nie przyszed�, �eby j� obejrze�. Jaka szkoda! Pani pr�bowa�a od razu zabi� male�stwo.

S�ysz�c w�asne s�owa, Pa�uarin zda�a sobie spraw�, �e Jana�ata mo�e j� �le zrozumie�. Przecie� Jholaa pragn�a �mierci tego dziecka, jeszcze zanim si� dowiedzia�a o�jego u�omno�ci. Zak�opotana, zacz�a si� ko�ysa� na boki, lecz nagle znieruchomia�a.

��Pani Jholaa m�wi: Lepiej umrze� przy narodzinach, ni� by� skazan� na wieczne panie�stwo�� o�wiadczy�a z�przekonaniem. Jholaa rzeczywi�cie tak powiedzia�a, tyle �e kilka lat temu. Zadowolona ze swojego sprytu, mamka trajkota�a dalej:�� Wi�c trzeba to zrobi�. Nikt nie chce kaleki. Ale to nie matka ma zrobi�. To obowi�zek ojca. Kto� pomocny uratowa� to dziecko dla ciebie, panie. Dla twojego dobrego imienia.

Supaari wci�� by� tak oszo�omiony, �e jej s�owa prawie do niego nie dociera�y. Patrzy� na ni� d�ugo w�milczeniu, a� w�ko�cu, zmusiwszy si� do �agodnego u�miechu i�spokojnego, nawet nieco niefrasobliwego tonu, zapyta�:

��Pa�uarin, powiedz mi, prosz� kt�ra n�ka jest zniekszta�cona? Prawa? A�mo�e lewa?

Zak�opotana, stuli�a uszy i�znowu zacz�a si� ko�ysa�, tym razem szybciej, a�potem wyj�ka�a w�swoim ojczystym j�zyku:

��Kto� nie jest pewien. Kto� b�aga o�wybaczenie. Runowie nie wiedz� takich rzeczy. O�tym decyduj� panowie.

��Dzi�kuj� ci, Paquarin. Dobrze zrobi�a�, zachowuj�c to dziecko dla mnie.�� Odda� niemowl� mamce, staraj�c si� panowa� nad ka�dym ruchem, tak jak b�dzie musia� panowa� nad swoimi ruchami jutro rano, spe�niaj�c wymagany prawem obrz�dek.�� Najlepiej b�dzie nie m�wi� nikomu, �e tu przyszed�em, aby obejrze� dziecko.�� Chc�c si� upewni�, �e zrozumia�a jego s�owa, doda� w�j�zyku ruanja:�� Sipaj, Pa�uarin: kto� pragnie, aby� milcza�a.

Pa�uarin zamkn�a oczy, stuli�a uszy i�nadstawi�a gard�o, pewna, �e Jana�ata chce j� zabi�, ale on u�miechn�� si�, pog�aska� j� po g�owie jak ojciec i�jeszcze raz zapewni�, �e jest dobra.

��Zostaniesz przy niej przez t� noc, Paquarin?

Nie zaproponowa� jej pieni�dzy, wiedz�c, �e naturalna sk�onno�� i�tak zatrzymaj� przy dziecku przez ca�� noc: by�a wyhodowana do wierno�ci i�pos�usze�stwa.

��Tak, panie. Kto� ci dzi�kuje. Ta biedna kruszynka nie powinna by� samotna przez jedyn� noc swojego �ycia. Czyje� serce lituje si� nad ni�.

��Jeste� dobra, Pa�uarin�� powt�rzy�.�� B�dzie mia�a kr�tkie, ale godne �ycie, prawda?

��Tak, panie.

Sk�oni�a si� nisko, a�on odszed�, zostawiaj�c j� z�niemowl�ciem w�ramionach. Id�c spiesznie przez dzieciniec, s�ysza� �miechy i�odg�osy tarmoszenia si� wnuk�w Ljaat-sa Kitheriego; by�a to jedyna oznaka prawdziwego �ycia w�tym zamar�ym, dusznym miejscu. �yczy� im, by wcze�nie pozabijali swoich ojc�w. Szed� w�skimi korytarzami, przemierza� wielkie, puste sale, chwyta� strz�py rozm�w dobiegaj�ce spoza zamkni�tych lub zas�oni�tych kotarami drzwi. Mija� spokojnych ru�skich od�wiernych, stoj�cych przy ka�dym przej�ciu, przywyk�ych do swojej s�u�by, zbyt flegmatycznych, by odczuwa� nud�. Otwierali przed nim wewn�trzne wrota i�zewn�trzne kraty, a�on odpowiada� skinieniem g�owy na ich saluty. W�ko�cu wydosta� si� na cich� ulic�.

Lecz nawet tu, poza pa�acem, nie mia� wra�enia uwolnienia. Nie westchn�� z�ulg� na widok rozleg�ego nieba, nie poczu� powiewu wiatru. Zerkn�� w�g�r�, na drewniane balkony i�szerokie okapy, najwyra�niej pomy�lane tak, by deszcz nigdy nie m�g� sp�uka� brudu z�ulic. Dlaczego nikt tutaj nie zamiata? Brn�� przez zwa�y �mieci, czuj�c g��bok� odraz� do tego ciasnego, zat�ch�ego i�przyt�aczaj�cego miasta. Inbrokar ugrz�z� w�swojej pogmatwanej, kazirodczej historii, sp�tany pr�no�ci� i�niemoc� mieszka�c�w. Miasto arystokrat�w i�doradc�w, agent�w i�analityk�w, owych nieustannie por�wnuj�cych si� i�wyk��caj�cych o�pierwsze�stwo pr�niak�w, trawionych gor�czk� wynoszenia si� ponad innych i�drapie�nego, bezwzgl�dnego wsp�zawodnictwa. To szale�stwo wierzy�, �e m�g�by rozpocz�� tu nowe �ycie, �e w�og�le mo�na tu co� rozpocz��, co� stworzy�. To g�upota buntowa� si� przeciw ciemno�ci, w�kt�rej to miasto ustawicznie samo si� pogr��a�o, przeciw egoizmowi i�pysze, przerastaj�cymi to zbutwia�e miasto jak ple��.

Id�c ulicami miasta, kt�re kiedy� uwa�a� za tak pi�kne, raz po raz spotyka� r�nych znajomych Kitheriego, kt�rzy pozdrawiali go z�udawanym szacunkiem. Intryganci i�pieczeniarze, my�la� z�odraz�. Troch� za wcze�nie na kondolencje, skoro dziecko przysz�o na �wiat dopiero dzi� i�nie rozg�aszano oficjalnie jego narodzin. Ich miny �wiadczy�y jednak, �e wiedz� o�wszystkim. Jak dawno to wszystko zaplanowano? Ile os�b wiedzia�o, rozkoszuj�c si� tym wymy�lnym i�okrutnym �artem, wyczekuj�c na ci��� jego �ony r�wnie niecierpliwie jak on sam, cho� z�zupe�nie innego powodu?

Przysz�o mu do g�owy, �e misterno�� tej intrygi jest zbyt wielka, by nie wymy�li� jej sam resztar. Tak, to jego subtelna wra�liwo�� A�w�a�ciwie kto pierwszy wpad� na pomys�, by wymieni� Sandoza na Jhola�? Ta my�l lekko nim wstrz�sn�a. Czy�by Hlavin Kitheri sterowa� nim od samego pocz�tku, prowadz�c do owej nieszcz�snej umowy? Supaari zachwia� si� i�opar� o�mur, pr�buj�c odtworzy� negocjacje, prowadzone w�j�zyku r�wnie ozdobnym i�wykwintnym co pa�ac resztara, w�obecno�ci poet�w i��piewak�w, kt�rzy towarzyszyli Hlavinowi na jego lubie�nym wygnaniu i�kt�rzy tak znakomicie udawali najszczersz� rado�� z�tego, �e kupiec zostanie wywy�szony. Kto zyska�?, zapyta� si� w�duchu i�zatrzyma� po�rodku ulicy, nie zwracaj�c uwagi na przechodni�w. Kto na tym zyska�? Hlavin. Jego bracia. Ich znajomi. Hlavin musia� wiedzie�, �e Jholaa jest za stara. To on przekona� Dheraiego i�Bhansaara, jakie to b�dzie zabawne, je�li darja�ska linia zostanie unicestwiona ju� w�niemowl�ctwie przez samego jej za�o�yciela�

Zgn�biony poczuciem g��bokiego poni�enia, Supaari powstrzyma� zbieraj�ce w�nim md�o�ci i�nagle, prze�ykaj�c gorycz utraconych iluzji, u�wiadomi� sobie z�dziwn� pewno�ci�, �e md�o�ci wcale nie by�y czym� normalnym dla gatunku Sandoza. Tak, pomy�la�, zawsze stara�em si� by� uprzejmym, zawsze chcia�em zadowoli� innych. Ja sam �ci�gn��em na siebie pogard� Hlavina Kitheriego, a�uczyni�em to r�wnie nie�wiadomie, jak Sandoz �ci�gn�� na siebie�

Kto za to zap�aci?, zapyta� si� w�duchu. Poczu�, jak wzbiera w�nim w�ciek�o��, wypieraj�c wstyd, i�pomy�la� z�gorzk� ironi�, �e w�a�nie u�y� niezbyt szcz�liwego wyra�enia kupieckiego.

Kipi�c ze z�o�ci, zawr�ci� do legowiska Kitherich, z�g�ow� pe�n� mrocznych plan�w krwawej zemsty, wyzwa�, pojedynk�w ha �aran. Lecz wiedzia�, �e dla takich jak on nie ma ratunku. C� z�tego, �e poczeka do rana i�wobec �wiadk�w obna�y dwulicowo�� Kitheriego? Ohydna intryga stanie si� po prostu publicznym dowcipem, z�kt�rego wszyscy b�d� si� �mia� ju� otwarcie. C� z�tego, �e ocali dziecku �ycie? Narazi je na o�mieszenie p�niej, kiedy kontrakt ma��e�ski zostanie zawarty tylko po to, aby go zerwa�. Jego �ywa, cudowna i�czaruj�ca c�rka sko�czy tak jak jej matka: jako rekwizyt w�wymy�lnej komedii, wykorzystany do poni�enia jej ojca ku uciesze szlachetnie urodzonych pan�w.

To nie jest sprawa osobista, pomy�la�, zwalniaj�c kroku na widok zabudowa� pa�acu Kitheriego. Tu nie chodzi o�mnie. Tu chodzi o�kategori�, do kt�rej nale�� i�kt�ra ma robi� to, co do niej nale�y. Potrzebuj� nas tam, gdzie jeste�my. Trzeciacy, kupcy. Runowie. �ywimy ich, ubieramy i�chronimy. Zaspokajamy ich potrzeby, ich ��dze, ich zachcianki. Jeste�my fundamentem ich pa�acu i�nie chc� pozwoli� na to, by ruszy� z�niego cho� jeden kamie�, w�obawie �e ca�a budowla runie im na g�owy.

Opar� si� o�mur, patrz�c na otoczony palisad� pa�ac rodziny, kt�ra panowa�a nad Inbrokarem od wielu pokole�, i�w�ko�cu si�gn�� do owego ch�odnego, znajomego miejsca w�swoim sercu, gdzie zwykle podejmowa� decyzje�� bez z�o�ci i�bez z�udze�.

Wiedzia� dobrze, kiedy z�Inbrokaru wyp�ywaj� barki, udaj�ce si� w�g�r� rzeki Pon. Rozwa�y� umow�, kt�r� zawar�, i�uzna�, �e nie splami� swojego kupieckiego honoru. Dotrzyma� zobowi�za�. Nic nie jest im winny.

Zabior� to, co moje, i�odejd�, pomy�la�.

S� takie pytania, kt�rych nie mo�na by�o zada�, a�najwa�niejsze z�nich brzmia�o: �Dlaczego?�

Oczywi�cie �Co?� i��Kiedy?� by�y pytaniami niezb�dnymi.

�Gdzie?� natomiast do�� bezpiecznym. �W jaki spos�b?� by�o dopuszczalne, cho� cz�sto sprowadza�o k�opoty. Natomiast �Dlaczego?� by�o pytaniem tak ryzykownym, �e Selikat zbi�a go, kiedy u�y� tego s�owa. HIavin by� jeszcze dzieckiem, ale zrozumia�, �e spe�ni�a tylko sw�j obowi�zek. Zbi�a go dla jego w�asnego dobra: ba�a si� o�niego i�nie chcia�a, �eby jej najlepszy ucze� zosta� ukarany dla przyk�adu. Lepszy jest bat wychowawcy ni� powolne i�publiczne wyci�ganie konsekwencji, by przestrzec wszystkich m�odszych braci przed ewentualnymi mrzonkami o�spisku.

��To co, jestem tylko manekinem?�� zapyta�, kiedy mia� dwana�cie lat, wci�� nieustraszony i�nie przebieraj�cy w�s�owach.�� Je�li umrze Bhansaar, zarzuc� na mnie p�aszcz urz�dnika i�trzask-prask!, jestem ju� s�dzi�? Tak to dzia�a, Selikat?

Wychowawczyni zawaha�a si�. Taki ju� by� los resztara: musia� przygl�da� si� bezsilnie, jak jego starsi bracia obejmuj� najwy�sze urz�dy, wiedz�c jednak przez ca�y czas, �e gdyby kt�ry� z�nich okaza� si� bezp�odny albo umar� przed sp�odzeniem potomstwa, to on zaj��by jego miejsce i�zosta� uznany za godnego wakuj�cego urz�du. Niezbyt wysoki, ale zgrabny i�zwinny, Hlavin by� ju� fizycznie tak samo rozwini�ty jak Dherai, kt�ry mia� zosta� militarnym przyw�dc� narodu. A�nawet Jholaa by�a inteligentniejsza od Bhansaara, kt�ry potrafi� zapami�ta� wszystko, czego go nauczono, i�nawet zastosowa� to w��yciu, ale rzadko mia� w�asne zdanie, cho� to on w�a�nie mia� pewnego dnia obj�� przewodnictwo w�najwy�szym s�dzie Inbrokaru.

��Wyja�niaj� to najstarsze pie�ni�� powiedzia�a mu Runka, przymykaj�c powieki i�przechodz�c do rytmicznej, melodyjnej intonacji.�� Ingwy, kt�ry umi�owa� �ad, przem�wi� do pierwszych braci, Ch�horila i�Srimata: �Kiedy gromadz� si� kobiety, ta�czy Chaos. Dlatego roz��czcie Pa�au i�Ti-ha�ai, niepohamowane siostry, kt�re po�lubili�cie, i�trzymajcie je oddzielnie pod stra���. Pos�uguj�c si� podst�pem i�sprytnymi sztuczkami, Ch�horil i�Srimat sprzymierzyli si� potajemnie z�innymi m�czyznami i�podporz�dkowali sobie wszystkie �ony i�c�rki. Lecz kiedy oni sami dokonywali uboju i�rzezi, inni m�czy�ni r�wnie� zacz�li ze sob� walczy�, pijani krwi�. �Nie mo�emy si� powstrzyma�, powiedzieli. Wi�c Ingwy rozkaza�: �Niech ci, kt�rzy s� m�drzy, postanowi�, kto w�r�d was jest zbyt gwa�towny, by �y�, a�ci, kt�rzy s� silni, niech zabij� tych, kt�rych m�drzy pot�pi��. A�poniewa� Ch�horil Starszy by� silny, a�Srimat M�odszy by� m�dry, od tego czasu pierworodni z�ka�dego miotu maj� walczy� i�dokonywa� rytualnych zab�jstw, a�drudzy w�kolejno�ci maj� s�dzi� i�podejmowa� decyzje.

��A�ty w�to wierzysz?�� zapyta� bez ogr�dek Hlavin.

Otworzy�a szeroko oczy.

��Wszystko to wydarzy�o si�, zanim udomowiono Run�w�� odpowiedzia�a, opuszczaj�c ogon z�cichym i�chyba wyra�aj�cym ironi� odg�osem.�� Zreszt�, c� za znaczenie ma wiara zwyk�ego wychowawcy, panie?

��Nie jeste� zwyk�ym wychowawc�. Jeste� wychowawc� resztara Kitheriego. Powiedz mi, co my�lisz�� rozkaza�o dziecko w�adczym tonem, cho� w�wczas wydawa�o si�, �e nie czeka go nic poza wygnaniem, aby nie �ywi� ja�owej zawi�ci i�nie zadawa� niebezpiecznych pyta�.

Selikat wyprostowa�a si�, zbieraj�c w�sobie ca�� sw� godno��.

��Za stabilno�� i��ad zawsze p�aci si� zniewoleniem i�krwi��� powiedzia�a, patrz�c na niego spokojnie.�� Pie�ni opowiadaj� te� o�Epoce Niezmienno�ci, kiedy wszystko by�o takie, jakie by� powinno, a�ka�dy zna� swoje miejsce i�miejsce swojej rodziny. Tych, kt�rzy byli wy�ej, darzono szacunkiem, a�tych, kt�rzy byli ni�ej, traktowano uprzejmie. Wszystkie elementy by�y w�r�wnowadze: Zarz�dzanie triumfowa�o, powstrzymano Chaos�

Tak, tak a�gwa�towno�� by�a pod kontrol� jak kobieta w�swojej komnacie�. Albo resztar na wygnaniu�� doda� ch�opiec. Bi�a go regularnie, ale on wci�� by� porywczy i�niebezpiecznie cyniczny.�� Czy naprawd� by�o tak cudownie, Selikat? Nawet je�li wszyscy wiedz�, gdzie jest ich miejsce, ziemia mo�e si� rozst�pi� i�poch�on�� miasta. Co wtedy z�twoj� s�awetn� r�wnowag�? Potop mo�e wyniszczy� po�ow� mieszka�c�w jakiej� nizinnej prowincji. Miasto mog� strawi� p�omienie szybciej, ni� trawi si� posi�ek!

��To prawda�� przyzna�a Selikat.�� Co gorsza, s� tacy, kt�rzy potajemnie podsycaj� w�sobie w�tpliwo�ci, wyzwalaj�c �a�cuch odwet�w, kiedy tylko nadarzy si� okazja. Jest zazdro��, egoizm, rywalizacja dla samej rywalizacji. I�agresja, i�gniew, i��lepa, g�ucha w�ciek�o��, pokusa za�atwienia sprawy raz na zawsze.

Zamilk�a, pe�na szacunku�� doskona�y produkt ca�ych pokole� selektywnej hodowli, absolutna mistrzyni swojego zakresu wiedzy. Od urodzenia �y�a po�r�d gatunku obdarzonego przez natur� odruchami i�instynktami drapie�c�w: chwytne stopy, ostre pazury, pot�ne cz�onki; cierpliwo��, niezb�dna przy podkradaniu si� do ofiary, inteligencja, konieczna do organizowania zasadzek, szybko��, potrzebna, by zabi�. Selikat widzia�a, jaki los spotka� wolnomy�licieli, i�nie chcia�a, by taki los spotka� Hlavina.

��Przeciwwag� tych wszystkich przejaw�w gwa�towno�ci�� podj�a na nowo sw� my�l�� zawsze byli i�s� wielcy jury�ci, znakomici dyplomaci, ci, kt�rych g�os mo�e przywr�ci� spok�j i�przywo�a� innych do porz�dku. Ty, m�j panie, nosisz imi� po najwi�kszym spo�r�d nich: po Hlavinie Mrze, kt�rego m�dro�� zosta�a uwieczniona w�fundamentalnym prawie Inbrokaru, kt�rego oratorium �Czy staniemy si� jak kobiety?� �piewane jest przez ka�dego p�odnego Jana�at�, kiedy dojrzeje i�zajmie swoje miejsce w�spo�ecze�stwie.

��A�co by by�o, gdyby HlavinMra narodzi� si� jako trzeciak?�� zapyta� jego imiennik.�� Albo nawet jako pieworodny?

Selikat milcza�a przez jaki� czas, a�potem go zbi�a. Pytanie �Co by by�o?� uzna�a za jeszcze bardziej niebezpieczne ni� �Dlaczego?�

Gdyby nie wp�yw Selikat, m�g�by sko�czy� tak, jak wielu innych resztar�w z�jego kasty: uwiedziony wybuja�ymi rozkoszami leniwego, �atwego �ycia trzeciaka z�arystokratycznego rodu, zmar�by z�przejedzenia i�nudy w��rednim wieku. Istnia�y ku temu prawie nieograniczone mo�liwo�ci, bo Dherai i�Bhansaar, w�obawie przed skrytob�jstwem i�intrygami, zapewniali mu wszystko, czego za��da�, byle tylko nie za��da� tego, co nale�a�o wy��cznie do nich. Pozbawiony prawa p�odzenia potomstwa, uwi�ziony w�Pa�acu Galatna z�haremem ru�skich konkubin i�wysterylizowanych jana�ata�skich trzeciak�w, Hlavin mia� za towarzyszy dalszych w�kolejno�ci narodzin syn�w mniej nobliwych rod�w, kt�rym pozostawiono pewn� swobod� poruszania si� po kraju. Razem sp�dzali ja�owe dni na brutalnych grach, cz�sto ko�cz�cych si� po�amaniem ko�ci, albo na monstrualnych bankietach i�coraz bardziej poni�aj�cym seksie.

��Bo kiedy wy�a, wiedzia�em przynajmniej, �e kto� zwraca na mnie uwag�!�� zawo�a� Hlavin, pijany i�rozkojarzony, kiedy Selikat zbeszta�a go za tak okrutne zmaltretowanie jakiej� konkubiny, �e trzeba j� by�o dobi�.�� Jestem niewidzialny! R�wnie dobrze m�g�bym by� Jhola�! Tutaj nic nie jest prawdziwe. Wszystko, co ma jakie� znaczenie, znajduje si� gdzie indziej.

Niekt�rzy resztarowie godzili si� ze swoj� spo�eczn� banicj� i�zatracali si� w�autohipnozie rytua�u Sti. Hlavin nie chcia� jednak si� zatraci�, przeciwnie, pragn�� ca�ym sob� czu�, �e �yje. Innych w�og�le nie poci�ga�o wojsko czy prawo i�woleli po�wi�ci� si� nauce, a�byli do�� zamo�ni, by j� kontynuowa�; z�nich wywodzili si� znakomici architekci, chemicy, in�ynierowie, historycy, matematycy, genetycy czy hydrolodzy. Hlavin nie by� typem uczonego.

Selikat by�a dobrze wyszkolon� wychowawczyni� i�szybko dostrzeg�a oznaki nadchodz�cego kryzysu. Zrozumia�a, �e je�li nie znajdzie jakiego� wyj�cia z�tej pu�apki, Hlavin zniszczy sam siebie. By�a pewna szansa� Opiera�a si� jej d�ugo, maj�c nadziej�, �e znajdzie jaki� inny spos�b.

Selikat podj�a decyzj� tego wieczoru, kiedy obserwowa�a z�daleka Hlavina zas�uchanego w�nap�ywaj�ce z�miasta �piewy, nasycaj�ce powietrze jak drugi zach�d s�o�ca. O�tej porze dnia by�o to r�wnie nieuchronne jaknadej�cieciemno�ci; wystarczy�o, by dw�ch Jana�at�w znalaz�o si� o�p� cha�ara od siebie, a�zaczynali razem �piewa�. W�tych monotonnych zawodzeniach nie by�o miejsca dla trzeciego: wszystkie harmonie opiera�y si� na dw�ch g�osach. Selikat nigdy nie zdo�a�a wybi� Hlavinowi z�g�owy muzyki. Nie mia� prawa �piewa�, ale tylko w�wczas zdawa� si� naprawd� zadowolony i�cz�sto s�ysza�a jego g�os, je�li tylko wieczorny wiatr wia� z�odpowiedniej strony. Podejmowa� wyr�niaj�c� si� po�r�d innych melodi� lub jej kontrapunkt, przyozdabiaj�c oryginalne tony chromatycznymi elementami, kt�re rozwija�y lini� basow� lub jej si� przeciwstawia�y. Kiedy ostatnie tony zamilk�y wraz z�umieraj�cym s�o�cem, podesz�a do niego i�powiedzia�a, nie dbaj�c, �e kto� to us�yszy:

��Pami�tasz, panie, jak kiedy� zapyta�e�: �A co by by�o, gdyby Hlavin Mra urodzi� si� jako trzeciak?�

Hlavin podni�s� g�ow� i�wpatrywa� si� w�ni� w�milczeniu.

���piewa�by nawet w�wczas�� o�wiadczy�a z�przekonaniem.�� Nawet w�wczas.

Dlaczego to zrobi�a?, zapytywa� p�niej siebie. To takie ru�skie: po�wi�ci� si� dla swoich pan�w. Zreszt� i�tak niewiele czasu jej pozosta�o, bo mia�a ju� prawie pi��dziesi�t lat, wi�c by�a stara nawet wed�ug standard�w ru�skich dworzan. Mo�e po prostu nie znosi�a marnotrawstwa, a�wiedzia�a, jak sko�czy Hlavin, je�li nie zaspokoi tego, co domaga�o si� w�nim uj�cia. Mo�e nawet pragn�a jego szcz�cia, a�wiedzia�a, �e bez muzyki go nie zazna� Jakakolwiek by�a przyczyna, dla kt�rej go wychowa�a, postanowi�a ofiarowa� mu sw�j ostatni dar.

Hlavin milcza�, oszo�omiony jej s�owami. Oboje milczeli, ws�uchuj�c si� ostro�nie w�swoje oddechy. Us�yszeli kroki i�oboje wiedzieli, co si� teraz stanie.

��Stworzy�by pie�� swojego �ycia!�� zawo�a�a Selikat, kiedy go pospiesznie odprowadzano.�� Nie dbaj�c o��ycie!

To by�y jej ostatnie s�owa, a�Hlavin Kitheri zrobi� wszystko, by je godnie uczci�.

Pa�dziernik by� suchy i�ciep�y i�ju� samo to wystarczy�o, aby Emilio Sandoz poczu� si� lepiej. Po ci�kiej nocy leczy�o go �wiat�o s�o�ca wlewaj�ce si� przez okna.

U�ywaj�c r�k ostro�nie, bo trudno by�o przewidzie�, co mo�e wywo�a� b�l, wczesne godziny dnia przeznacza� na porz�dkowanie swojego pokoju; postanowi� robi� wszystko, na co go b�dzie sta�, bez niczyjej pomocy lub pozwolenia. Po tak d�ugim okresie inwalidztwa s�anie ��ka, zamiatanie pod�ogi i�zmywanie naczy� sprawia�o mu prawdziw� rozkosz. Zwykle o�dziewi�tej, je�li tylko nocne koszmary nie by�y zbyt m�cz�ce, by� ju� ogolony, wyk�pany i�ubrany, gotowy do przej�cia na doskonalszy i�bezpieczniejszy grunt�� samotnych bada� naukowych.

W pracy czerpa� gar�ciami z�technicznych dobrodziejstw, jakimi obdarowa�o �wiat wymieraj�ce ju� pokolenie ameryka�skiego wy�u demograficznego, kt�re starzej�c si�, stworzy�o olbrzymi rynek wyposa�enia pomagaj�cego s�abym i�u�omnym. Wystarczy� tydzie�, by nauczy� system rozpoznawania jego mowy w�czterech j�zykach, kt�rych najcz�ciej u�ywa� przy pracy, a�potem jeszcze jeden tydzie�, by nauczy� si� wokalizacji d�wi�k�w przez mikrofon umieszczony na szyi. Wola� to, do czego by� przyzwyczajony, zam�wi� wi�c wirtualn� klawiatur� i�trzynastego pa�dziernika zacz�� ju� nabiera� wprawy w�pos�ugiwaniu si� specjalnymi nak�adkami na protezy, wyzwalaj�c sygna�y prawie niedostrzegalnymi ruchami palc�w.

Robolingwista, pomy�la� tego ranka, sadowi�c si� przed komputerem z�he�mofonem na g�owie i�protezami na r�kach. Poch�oni�ty wyszukiwaniem hiponim�w i�kolokacji w�danych przekazanych z�Rakhatu, nie zwr�ci� uwagi na pukanie poza s�uchawkami, wi�c ca�kowicie zaskoczy� go kobiecy g�os, wo�aj�cy:

��Don Emilio!

Zdj�� he�mofon i�wirtualn� klawiatur� i�czeka�, nie bardzo wiedz�c, co zrobi� albo powiedzie�, p�ki nie us�ysza�:

��Nie ma go w�domu, Celestino, ale to by� uroczy pomys�. Wr�cimy tu innym razem.

Wcze�niej lub p�niej i�tak trzeba b�dzie przez to przej��, pomy�la�.

Dotar� do drzwi w�chwili, gdy dziecko zacz�o g�o�no okazywa� swe niezadowolenie, a�kiedy je otworzy�, ujrza� trzydziestoletni� kobiet�, wygl�daj�c� na zn�kan� i�zm�czon�, ale o�anielskiej twarzy Celestiny: orzechowe oczy w�owalu z�ko�ci s�oniowej otoczonym jasnobr�zowymi k�dziorami.

��Przynios�am ci �wink� morsk��� oznajmi�a Celestina.

Sandoz spojrza� na jej matk�, czekaj�c na wyja�nienie.

��Bardzo przepraszam, don Emilio, ale Celestina dosz�a do wniosku, �e musi ksi�dz mie� jakie� zwierz�tko�� powiedzia�a kobieta z�wyrazem takiej rezygnacji na twarzy, �e nietrudno by�o si� domy�li�, i� musia�a znosi� nalegania c�reczki od samych chrzcin.�� Moja c�rka jest do�� uparta, kiedy ju� co� sobie postanowi.

��Nie jest mi obce to zjawisko, signora Giuliani�� odpowiedzia� z�cierpk� uprzejmo�ci�, przypominaj�c sobie Askam�; po raz pierwszy ciep�o, a�nie z�uk�uciem b�lu.

��Jestem Gin��� powiedzia�a matka Celestiny, ukrywaj�c zak�opotanie pod zdawkowym u�miechem.�� Je�li ju� mam by� twoj� te�ciow�, powinni�my m�wi� sobie po imieniu. Zgoda?

���e niby co?�� zapyta�, otwieraj�c szeroko oczy.

��Celestina jeszcze ci nie powiedzia�a?�� Gin� odgarn�a z�warg kosmyk w�os�w, zdmuchni�ty tam wiatrem, i�automatycznie zrobi�a to samo Celestinie, staraj�c si�, aby jej rozbrykane i�uparte dziecko wygl�da�o przyzwoicie.�� Moja c�rka zamierza ci� po�lubi�, don Emilio.

��Na�o�� swoj� bia�� sukni� z�imionami�� oznajmi�a Celestina.�� I�ju� nigdy nikomu jej nie oddam. Ciebie te��� doda�a po kr�tkim zastanowieniu.�� Nigdy.

Matka wznios�a oczy ku niebu i�zagryz�a wargi, ale Sandoz usiad� na najni�szym stopniu, aby mie� przed sob� twarz Celestiny w�otoczce w�os�w roz�wietlonych s�o�cem.

��Donno Celestino, to dla mnie naprawd� wielki zaszczyt. Musz� jednak zaznaczy�, �e jestem ju� staruszkiem. Chyba nie bardzo pasuj� do tak m�odej i�pi�knej damy.

Dziecko spojrza�o na niego podejrzliwie.

��Co to znaczy?

��To znaczy, carissima, �e dosta�a� kosza�� odpowiedzia�a Gin� znu�onym tonem, bo wyja�nia�a to ju� c�rce ze sto razy tylko tego ranka.

��Jestem dla ciebie za stary, cara�� potwierdzi� Sandoz z��alem.

��Ile masz lat?

��Wkr�tce b�d� mia� osiemdziesi�t�� odpowiedzia�. Gin� za�mia�a si� g�o�no, a�on spojrza� na ni� z�powag� na twarzy, cho� oczy p�on�y mu rado�ci�.

��Ile to b�dzie palc�w?�� zapyta�a Celestina. Podnios�a cztery palce i�oznajmi�a:�� Ja mam tyle.

Sandoz uj�� jej obie r�czki, powoli otworzy� i�zamkn�� je osiem razy, licz�c na g�os dziesi�tkami. Mechanizm protez cicho zafurkota�.

��To du�o palc�w�� powiedzia�a Celestina z�przej�ciem.

��Tak, du�o, cara. Bardzo du�o. Za du�o.

Celestina zacz�a si� nad tym zastanawia�, skr�caj�c delikatnymi paluszkami gruby kosmyk w�os�w. Emilio z�rozczuleniem patrzy� na wa�eczki wok� jej nadgarstk�w�� ostatni �lad dzieci�cego t�uszczu.

��Ale �wink� morsk� mog� ci da栗 o�wiadczy�a w�ko�cu. Roze�mia� si� szczerze, ale p�niej spojrza� na Gin� Giuliani i�lekko pokr�ci� g�ow�.

��Och, don Emilio, sprawi�by� mi prawdziw� przyjemno��!�� zawo�a�a Gina, zak�opotana, ale stanowcza, bo to ojciec genera� zach�ci� Celestin�, by da�a Sandozowi �wink� morsk�, uwa�aj�c, �e opiekowanie si� zwierz�tkiem b�dzie czym� w�rodzaju fizycznej i�emocjonalnej terapii. Zreszt���� Mamy w�domu jeszcze trzy. Kiedy moja szwagierka Carmella przynios�a ze sklepu zoologicznego pierwsz�, nie wiedzia�a, �e �winka jest w�ci��y.

��Naprawd�, signora, nie jestem zupe�nie przygotowany, aby mie� i�karmi� zwierz�tko��� Urwa�. Klasyczny b��d!

��Przypomnia� sobie rad�, jak� George Edwards da� Jimmy�emu Quinnowi podczas jego �lubu: nigdy nie podawaj kobiecie powodu, dla kt�rego nie chcesz czego� zrobi�, bo zacznie si� z�tob� sprzecza�. M�w �nie� albo przygotuj si� na przegran�.

��Przynios�y�my klatkꠗ powiedzia�a Celestina, kt�ra potrafi�a wszystko przewidzie�, cho� mia�a dopiero cztery lata.�� I�jedzenie. I�butelk� z�wod�.

��To bardzo mi�e zwierz�tka�� zapewni�a go Gina, k�ad�c r�ce na ramionach Celestiny i�tul�c j� do siebie.�� Nie sprawiaj� �adnego k�opotu, dop�ki nie zaczn� si� rozmna�a� jak zwariowane. Ta jest jeszcze m�oda i�niewinna, ale d�ugo taka nie b�dzie.�� Widz�c, �e op�r Sandoza s�abnie, przypu�ci�a bezlitosny atak, wo�aj�c dramatycznym tonem:�� Don Emilio, je�li jej nie we�miesz, padnie ofiar�� swoich w�asnych braci!

Zapanowa�o milczenie, kt�re mo�na by nazwa� wymownym.

��Gino, jeste� naprawd� bezlitosna�� powiedzia� w�ko�cu Sandoz, mru��c oczy.�� Pocieszam si� tylko, �e b�dziesz moj� te�ciow�.

Roze�miana i�triumfuj�ca, Gin� poprowadzi�a Sandoza do swego samochodu; Celestina bieg�a za nimi w�podskokach. Otworzywszy tylne drzwi, Gin� wyj�a i�poda�a kap�anowi torb� z�karm�, nie zwa�aj�c na jego r�ce. Postanowi�a nie zwraca� na nie uwagi. Przez chwil� �onglowa� niepewnie torb�, ale uda�o mu si� j� mocno schwyci�. Celestina szczebiota�a przez ca�y czas, pouczaj�c go, jak opiekowa� si� �wink�, a�na koniec oznajmi�a, �e jej matka nazywa si� Kleopatra.

��Na cze�� egipskiego obyczaju kr�lewskiego kazirodztwa�� zauwa�y�a Gin� na tyle cicho, by Celestina nie us�ysza�a i�nie za��da�a wyja�nie�. Wyj�a klatk� z�tylnego siedzenia samochodu.

��Ach��� powiedzia� Sandoz r�wnie cicho z�tej samej przyczyny, kiedy ruszyli z�powrotem do jego pustelni.�� A�wi�c t� nazw� Elizabeth, w�nadziei, �e p�jdzie �ladami Kr�lowej Dziewicy.�� Gin� za�mia�a si�, ale Emilio ostrzeg� j�:�� Je�li jest kotna, signora, nie zawaham si� z�o�y� ca�ej dynastii na twoim progu.

Weszli na g�r� i�zainstalowali Elizabeth w�jej nowym domu. Klatka zrobiona by�a z�listewek i�plastikowej siatki; wewn�trz le�a� przewr�cony koszyczek z�wikliny, �eby zwierz�tko mia�o si� gdzie schowa�. U�g�ry by� otw�r.

��Nie wyjdzie g�r�?�� zapyta� Sandoz, siadaj�c i�zerkaj�c na �wink�: pod�u�ny k��bek z�otego futra, z�bia�� kryz� i�gwiazdk� na zadku, wielko�ci� i�kszta�tem przypominaj�cy otoczak. Prz�d mo�na by�o odr�ni� od ty�u jedynie po parze czujnych oczu, b�yszcz�cych jak paciorki jadeitu.

��Zaraz si� przekonasz, �e �winki morskie nie potrafi� si� wspina栗 powiedzia�a Gin�, kt�ra ukl�k�a, �eby przymocowa� w�klatce butelk� z�wod�. Unios�a na chwil� zwierz�tko, aby m�g� zobaczy� �miesznie ma�e n�ki wspieraj�ce do�� gruby tu��w, a�potem wsta�a i�posz�a do kuchni po �cierk� do naczy�.�� Przekonasz si� r�wnie�, �e r�cznik na kolanach jest rozs�dnym �rodkiem ostro�no�ci�� doda�a, wr�czaj�c mu �cierk�.

��Mo�e zrobi� na ciebie siusiu�� powiedzia�a Celestina, kiedy wzi�� zwierz�tko od Giny.�� I�mo�e�

��Dzi�kuj� ci, cara. Jestem pewna, �e don Emilio potrafi domy�li� si� reszty�� przerwa�a jej matka, siadaj�c na drugim krze�le.

��To wygl�da jak rodzynki.�� Celestina nie rezygnowa�a.

��I�jest bardzo �agodna, w�przeciwie�stwie do mojej c�rki. �winki morskie lubi�, jak sieje pie�ci, ale ta jest jeszcze troch� onie�mielona, kiedy si� j� we�mie na r�ce. Od czasu do czasu potrzymaj j� na kolanach przez pi�� czy dziesi�� minut. Celestina ma racj�, cho� nie zawsze zachowuje si� poprawnie. Nie wierz w�dobre maniery �winek morskich. Je�li potrzymasz kr�low� Elizabeth na kolanach d�u�ej ni� dziesi�� minut, mo�e ci� uzna� za anglika�skiego konwertyt� i�ochrzci�.

Spojrza� na zwierz�tko, kt�re instynktownie znieruchomia�o, staraj�c si� wygl�da� jak kamie�, na wypadek gdyby z�g�ry wypatrzy� je jastrz�b. Na czole, pomi�dzy beznadziejnie zwisaj�cymi uszami w�kszta�cie muszelek, mia�o czarne linie w�kszta�cie litery V.

��Nigdy nie mia�em swojego zwierz�tka�� powiedzia� cicho. Odzyska� ju� czucie w�zewn�trznych kraw�dziach d�oni, gdzie nerwy nie by�y uszkodzone, i�teraz u�y� nie os�oni�tej protez� cz�ci ma�ego palca, by pog�aska� �wink� po grzbiecie od t�pego pyszczka po pozbawiony ogona zadek.

��No dobrze. Przyjm� tw�j podarek, Celestino, ale pod jednym warunkiem�� o�wiadczy� z�powag�, spogl�daj�c na jej matk�.�� Signora, my�l�, �e potrzebny mi jest po�rednik.

��Rozumiem�� powiedzia�a pospiesznie Gin�.�� Cotydzie� przynios� �wie�� karm� i�zmieni� pod�ci�k� w�klatce. Na m�j koszt, rzecz jasna. Jestem ci bardzo wdzi�czna, �e j� we�miesz, don Emilio.

No� tak, to te�. Ale na tym nie koniec. Je�li nie sprawi ci to k�opotu, chcia�bym ci� prosi� o�kupienie mi czego� z�odzie�y. Nie za�atwi�em sobie karty kredytowej, a�poza tym s� pewne� codzienne sprawy, z�kt�rymi jeszcze nie potrafi� sobie poradzi�.�� Ostro�nie uni�s� �wink� i�w�o�y� j� z�powrotem do stoj�cej na pod�odze klatki. Zwierz�tko natychmiast czmychn�o pod koszyk i�zamar�o.�� Nie chc�, aby� za cokolwiek p�aci�a�� powiedzia�, prostuj�c si�.�� Mam niewielk� rent�. Spojrza�a na niego, zaskoczona.

��Rent� inwalidzk�? Przecie� wci�� pracujesz!�� Wskaza�a na analizator d�wi�k�w.

��Nie rent�, tylko emerytur�, signora. Osobi�cie uwa�am, �e legalny aspekt tej sytuacji jest nieco myl�cy, ale w�zesz�ym tygodniu poinformowano mnie, �e w�pewnych regionach Loyola�s Company dzia�a obecnie jako mi�dzynarodowa korporacja, zapewniaj�c swoim ludziom bezp�atn� opiek� zdrowotn� i�emerytur�.

��I�ma oddzia�y regionalne, a�nie prowincje!�� Gin� wytrzeszczy�a oczy, wci�� zdumiona, �e rozmowa zesz�a na ten temat.�� Wiem, to si� ci�gn�o przez blisko sto lat, ale� to okropne, ile szkody mog� narobi� dwaj uparci, nie uznaj�cy kompromisu starcy. Obaj ju� nie �yj�, ale osobi�cie uwa�am, �e nie ma czego �a�owa�.

Sandoz skrzywi� si�.

��No c�, nie po raz pierwszy jezuici troch� za bardzo wyprzedzili Watykan. I�nie po raz pierwszy Towarzystwo zosta�o rozwi�zane.

��Ale tym razem by�o o�wiele wi�cej k�opot�w�� zauwa�y�a Gin�.�� Prawie jedna trzecia biskup�w odm�wi�a odczytania Bulli Kasacyjnej i�wci�� trwaj� setki proces�w cywilnych o�zwrot w�asno�ci. Chyba nikt do ko�ca nie rozumie, jaki jest w�a�ciwie legalny status Towarzystwa Jezusowego!

Emilio potrz�sn�� g�ow� i�wzruszy� ramionami.

��No c�, John Candotti m�wi, �e negocjacje zosta�y podj�te na nowo. Uwa�a, �e obie strony s� gotowe do kompromisu i�wkr�tce mo�e doj�� do jakiej� ugody�

Gin� u�miechn�a si�.

��Don Emilio, ka�dy w�Neapolu wie, �e niewiele jest politycznych �amig��wek, kt�rych by nie potrafi� rozwi�za� Giuliani, albo za pomoc� chytrych sztuczek, albo za pomoc� maczugi. Ten nowy papie� to wspania�y cz�owiek, a�do tego r�wnie przebieg�y jak Giuliani. Mo�esz by� pewny: oni dwaj dadz� sobie rad� nawet z�czym� takim.

��Mam nadziejꠗ powiedzia� Emilio i�powr�ci� do problemu, kt�ry dotyczy� bezpo�rednio jego.�� W�ka�dym razie nie przewidziano sytuacji, w�kt�rej dochodzi do zmiany czasu, kiedy kto� podr�uje z�szybko�ci� zbli�on� do pr�dko�ci �wiat�a. Zgodnie z�ziemskim kalendarzem mam prawie osiemdziesi�t lat, wi�c uwa�am, �e nale�y mi si� emerytura od prawnego sukcesora tego, co nazywa�o si� prowincj� Antyl�w.

Ojciec genera� by� w�ciek�y, kiedy Johannes Voelker, jego prywatny sekretarz, zwr�ci� na to wszystkim uwag�. Voelker by� jednak cz�owiekiem z�niez�omnymi zasadami i�upar� si�, �e Sandoz ma prawo do emerytury.

��No wi�c. Czy nadal robi� lewisy?

��Oczywi�cie�� odpowiedzia�a, troch� rozkojarzona, bo Celestina odesz�a od klatki i�zacz�a si� zbli�a� do aparatury fotonicznej.�� Nie dotykaj tego, caral Scuzi, don Emilio. O�co chodzi�o? O�lewisy?

��Tak. Dwie pary, je�li �aska. I�ze trzy koszule. To bardzo skromna emerytura.�� Odchrz�kn��.�� Nie mam poj�cia, co si� teraz nosi i�jakie s� ceny, wi�c zdaj� si� na ciebie, ale wola�bym, �eby� nie wybra�a czego� okropnie�

��Rozumiem. Nic ekstrawaganckiego.

By�a wzruszona, �e j� o�to poprosi�, ale nie da�a tego po sobie pozna�, tylko zmierzy�a go spojrzeniem z�wpraw� krawcowej, jakby przez ca�e �ycie kupowa�a ubrania ksi�om.

��My�l�, �e przyda�by mi si� sweter�

��Nic z�tego�� powiedzia�a, potrz�saj�c g�ow�.�� Protezy pozaczepiaj� si� o�oczka we�ny. Ale znam kogo�, kto robi bardzo �adne kurtki zamszowe��� Tym razem to on spojrza� na ni� pow�tpiewaj�co, a�ona natychmiast zrozumia�a jego obiekcje.�� Klasyczny wz�r i�trwa�y materia� to nie �adna ekstrawagancja�� o�wiadczy�a stanowczo.�� No i�mo�na to kupi� za godziw� cen�. Co� jeszcze? Jestem m�atk�, don Emilio. Ju� kupowa�am m�sk� bielizn�.

Zakaszla� i�zarumieni� si�, uciekaj�c spojrzeniem w�bok.

��Dzi�kuj�, tym razem nie.

��Troch� si� dziwiꠗ powiedzia�a.�� Emerytura emerytur�, ale czy jezuici nie dostarczaj��

��Tu nie chodzi o�sam� emerytur�, signora. Porzucam kap�a�stwo.�� Chwila niezr�cznego milczenia.�� Nie ustalono wszystkich szczeg��w. Zostaj� tutaj, prawdopodobnie na kontrakcie. Z�zawodu jestem lingwist� i�mam tu co� do zrobienia.

By�a troch� wtajemniczona w�to, przez co przeszed�; ojciec genera� przygotowa� rodzin�, zanim przywi�z� Sandoza na chrzciny. Wci�� jednak nie mog�a si� pogodzi� z�tym, �e mo�na odrzuci� �luby kap�a�skie, bez wzgl�du na powody.

��Przykro mi�� powiedzia�a.�� Wiem, jak trudna musia�a by� taka decyzja. Celestino!�� zawo�a�a, podnosz�c si� i�przyci�gaj�c dziewczynk� do siebie.�� Nie b�dziemy ju� d�u�ej przeszkadza栗 doda�a z�u�miechem.�� Ju� i�tak zabra�y�my ci sporo czasu.

Celestina popatrzy�a na dwoje doros�ych i�pomy�la�a o�malowid�ach w�ko�ciele. Tak �adnie razem wygl�dali!

��Don Emilio nie jest dla ciebie za stary, mammina�� stwierdzi�a z�powag�.�� Dlaczego za niego nie wyjdziesz?

��Sza, cara. Co za pomys�! Prosz� jej wybaczy�, don Emilio. Ach, te dzieciaki!�� zawo�a�a przera�ona Gin�.�� Carlo� m�j m��� ju� z�nami nie mieszka. Celestina, jak chyba sam zauwa�y�e�, jest bardzo �ywym dzieckiem i�

Podni�s� uzbrojon� w�protez� r�k�.

��Nie musisz niczego wyja�nia�, Gino�� zapewni� j� i�z�kamienn� twarz� pom�g� jej sprowadzi� dziewczynk� na d�.

Poszli razem do samochodu. Celestina trajkota�a przez ca�y czas, wype�niaj�c milczenie doros�ych. Wymieniono ciao i�grozie, a�Sandoz otworzy� paniom dr�wi samochodu z�rozmy�ln� i�pe�n� godno�ci zr�czno�ci�, na jak� pozwala�y mu protezy. Kiedy samoch�d ruszy�, zawo�a�:

��Tylko �adnej czerni! Nie kupuj mi nic czarnego!

Gin� roze�mia�a si� i�pomacha�a r�k� przez okno, nie odwracaj�c si�, by na niego spojrze�.

��O�pani, po�lubi�a� g�upca�� powiedzia� cicho i�odwr�ci� si�, by wr�ci� do gara�u, gdzie czeka�a na niego praca.

Trzeciego dnia podr�y na po�udnie niezno�ny upa� przerwa�a burza, kt�ra przemoczy�a pasa�er�w rzecznej barki i�zala�a przybrze�ne r�wniny na g��boko�� d�oni. Supaari VaGayjur, obeznany ze zwyczajami wioskowych Run�w, �ci�gn�� wilgotne szaty i�chodzi� prawie tak nagi, jak jego towarzysze podr�y. Wraz z�odzieniem, kt�re nosi� w�mie�cie, pozby� si� odoru Inbrokaru i�znowu poczu� si� sob�.

Sko�czy�o si�, pomy�la� Supaari, i�nie odnalaz� w�sobie �alu.

By� ju� dostatecznie blisko spe�nienia swoich �yciowych ambicji, by wiedzie�, co kupuje, i�oceni� straty, kiedy wyrzek� si� tego, omotany spl�tanymi sieciami arystokratycznych koligacji, nienawi�ci i�uraz. Z�kupieck� stanowczo�ci� pogodzi� si� ze stratami, wy�lizguj�c si� z�matni z�jednym s�owem na ustach: �Odchodz�. Tak wi�c opu�ci� pa�ac Kitheriego, nie m�wi�c nikomu, �e odchodzi. Zabra� to, co by�o cenne tylko dla niego�� dziecko, kt�re w�tym momencie Pa�uarin trzyma�a za burt�, aby mog�o si� wysiusia�.

Paquarin zgodzi�a si� towarzyszy� mu a� do Kirabai. Teraz �mia�a si�, zanurzaj�c dziecko w�bystrym pr�dzie, aby je obmy�. Zaraz za�nie, pomy�la� i�u�miechn�� si�, widz�c, jak wyraz przera�enia na ma�ej buzi ust�puje sennemu zadowoleniu, kiedy wyl�dowa�o na podo�ku ru�skiej mamki, poddaj�c si� pieszczocie jej zwinnych r�k.

Oparty o�kosz owoc�w, sam senny, obserwowa� przesuwaj�ce si� brzegi rzeki i�zastanawia� si� leniwie, dlaczego Jana�atowie upieraj� si� przy noszeniu ubra�, cho� ich cia�o pokrywa g�ste futro. Ann� Edwards zapyta�a go kiedy� o�to i�nie bardzo wiedzia�, co jej odpowiedzie�, poza og�lnikiem, �e Jana�atowie zawsze przedk�adaj� to, co wyszukane, nad to, co proste. Ciep�y wiatr osuszy� mu futro i�prawie ju� drzema�, kiedy przysz�o mu na my�l, �e str�j nie jest ani ochron�, ani ozdob�, ale oznak� przynale�no�ci do okre�lonej kasty�� pozwala odr�ni� pierworodnych wojskowych od drugich w�kolejno�ci narodzin urz�dnik�w, a�obie te kasty od naukowc�w i�kupc�w, czyli trzeciak�w. W�ten spos�b ka�dy zajmuje sobie w�a�ciw� pozycj� i��atwo oceni�, kogo i�jak pozdrowi�, a�kogo potraktowa� z�odpowiedni� oboj�tno�ci�.

I zachowa� odpowiedni dystans mi�dzy rz�dz�cymi i�rz�dzonymi, pomy�la�, tak aby �aden Jana�ata nie zosta� pomylony z�ru�skim s�u��cym! U�miechn�� si� do siebie, nie otwieraj�c oczu, rad, �e w�ko�cu mo�e odpowiedzie� na pytanie Ha�an.

Dop�ki nie zwr�cili mu na to uwagi ci niezwykle poliformiczni cudzoziemcy, Supaari nigdy nie zastanawia� si� nad zagadkowym podobie�stwem Jana�at�w do Run�w. Nigdy tego nawet nie zauwa�a��� r�wnie dobrze mo�na by�o zapyta�, dlaczego deszcz ma taki sam kolor jak woda�� natomiast cudzoziemcy byli tym naprawd� zafascynowani. Kiedy�, przebywaj�c ju� w�domu Supaariego w�Gayjurze, Sandoz wyrazi� przypuszczenie, �e w�dawnych czasach podobie�stwo dw�ch gatunk�w by�o mniejsze, ale Runowie w�jaki� spos�b spowodowali, �e Jana�atowie upodobnili si� do nich. Nazwa� to mimikr� drapie�nik�w. Supaari poczu� si� bardzo ura�ony przypuszczeniem, �e najbardziej skuteczni �owcy jana�ata�scy, poluj�cy na Run�w, mogli by� tymi, kt�rzy najbardziej si� do nich upodobnili wygl�dem i�zapachem�� po to, by m�c niepostrze�enie zbli�y� si� do stada.

��Tacy �owcy byli zdrowsi i��atwiej im by�o znale�� towarzyszki�� powiedzia� Sandoz.�� Ich dzieci by�y lepiej karmione i�same mia�y liczniejsze potomstwo. Po jakim� czasie podobie�stwo Jana�at�w do Run�w sta�o si� bardziej dostrzegalne.

��Ale� to nonsens!�� odpowiedzia� mu Supaari.�� To my ich hodujemy, a�nie oni nas! �atwiej uwierzy�, �e nasi przodkowie zjadali brzydkich Run�w, a�pozostawiali pi�knych, a�wi�c tych, kt�rzy byli bardziej podobni do Jana�at�w!

Teraz Supaari przyzna�, �e Sandoz m�g� mie� racj�. �To my oswoili�my Jana�at�w�, powiedzia�a mu kiedy� jego ru�ska sekretarka, Awijan. W�wczas Supaari zby� t� uwag� z�o�liwym �artem, �e przecie� niemowl�ta Jana�at�w by�y wychowywane przez rufiskie mamki, a�to jest co� w�rodzaju oswajania�

Zapad� w�sen i�przy�ni�o mu si�, �e stoi przed wej�ciem do ciemnej jaskini. W�jaki� spos�b, jak to bywa we �nie, wiedzia�, �e to wej�cie prowadzi do licznych jaski�. Wszed� do �rodka, ale natychmiast straci� orientacj�, zacz�� b��dzi�, czuj�c si� coraz bardziej i�bardziej zagubiony�� i�nagle przebudzi�y go godowe wrzaski cranila o�bia�ym grzbiecie, kt�ry brodzi� przy brzegu. D�wign�� si� na nogi i�pr�bowa� otrz�sn�� z�niemi�ego wra�enia niepokoju, spaceruj�c wok� nadbud�wki pilota i�obserwuj�c tytaniczne zmagania parz�cych si� zwierz�t. Niech im si� poszcz�ci, pomy�la�, bez wzgl�du na to, co jest szcz�ciem dla cranil�w. Kiedy spojrza� ponownie na swoj� c�rk�, zwini�t� w�k��bek przy Paquarin, pomy�la�: Wszed�em do jaskini i�wynios�em z�niej dziecko.

Nie �dziecko�. Moje dziecko. Moj� c�rk�.

Nie mia� z�kim ustali� jej imienia. Zgodnie ze zwyczajem, pierwsza c�rka powinna przyj�� nie u�ywane imi� kt�rej� ze swoich babek lub prababek. Supaari nie mia� ochoty czci� w�ten spos�b pami�ci kogokolwiek z�rodziny Jholai, wi�c pr�bowa� przypomnie� sobie imiona przodk�w swojej matki, ale ku swemu rozczarowaniu stwierdzi�, �e nie zna �adnego. By� trzeciakiem, zak�adano, �e nigdy nie b�dzie mia� potomstwa, wi�c pewnie nikt mu nie wylicza� przodk�w, a�je�li nawet kiedy� pozna� sw�j rodow�d, nie zapami�ta� �adnego imienia. Nie bardzo wiedz�c, co dalej robi�, Supaari postanowi� wr�ci� do swojego rodzinnego domu w�Kirabai. Poprosi matk� o�wybranie imienia jego c�rce; mia� nadziej�, �e taka pro�ba sprawi jej rado��.

Odetchn�� g��boko powietrzem, w�kt�rym nie by�o �ladu miejskich odor�w, i�pomy�la�: Wszystko si� zmieni�o.

A jednak rozpozna� znajome wonie. Horyzont przy�mi�a czerwona mgie�ka, dobrze widoczna w�uko�nych promieniach zachodz�cego drugiego s�o�ca�� opary wonno�ci unosz�ce si� znad zaro�li. Rzeka by�a coraz szersza, pr�d coraz bardziej leniwy, a�brzegi coraz cz�ciej otwiera�y si� na p�askie r�wniny. Lekki wiatr przynosi� znajomy zapach przetrawionej trawy: dziwnie czyst� wo� odchod�w piyanota. Rozpozna� te� ostry zapach prawie dojrza�ego zielonego melfruita i�cierpki, dymny zapach przejrza�ej datinsy. Wszystko to wita�o jego i�jego c�rk� jak dawno nie widziani domownicy. Tej nocy spa� na pok�adzie, nie dr�czony �adnymi snami i�szcz�liwy.

Czwartego dnia podr�y obudzi�o go poruszenie w�r�d pasa�er�w: barka zbli�a�a si� do mostu Kirabai i�wielu z�nich mia�o zamiar zatrzyma� si� tutaj, aby pohandlowa�. Supaari wsta� i�poleci� Pa�uarin, by zebra�a ich baga�e, a�sam zacz�� sobie niezdarnie szczotkowa� futro. Jaki� ru�ski kupiec, nie proszony, pom�g� Pa�uarin wyj�� najlepsze szaty Supaariego, a�potem pozawi�zywa� wszystkie wst��ki i�pozapina� sprz�czki. Supaari, zadowolony z�tej zniewalaj�cej inbrokarskiej s�u�alczo�ci, podzi�kowa� im obojgu.

Czu�, jak narasta w�nim silne podniecenie�� optymizm, energia, ledwo powstrzymywana rado�� z�powrotu do domu. Odwr�ci� si� do Pa�uarin i�wyci�gn�� r�ce po dziecko, nie dbaj�c o�kosztowny str�j.

��Sp�jrz, male�ka�� powiedzia�, kiedy barka wp�ywa�a pod �uk ze zwyk�ego piaskowca.�� Na zworniku jest god�o twojego przodka sprzed dziewi�ciu pokole�, kt�ry wielce si� zas�u�y� w�drugiej po�skiej kampanii ho�downiczej. Od tego czasu Kirabai nale�y do jego potomk�w na mocy prawa dziedziczenia.

Rozszerzy�a oczy, ale tylko dlatego, �e barka zanurzy�a si� w�cieniu pod mostem. Supaari posadzi� j� sobie na ramieniu i�wci�gn�� w�nozdrza nieco st�ch�y, ale s�odki zapach niemowl�cia.

��Wierz mi, male�ka, musieli�my wr�ci� a� tu, �eby znale�� kogo�, kto b�dzie z�ciebie dumny�� wyszepta� z�gorycz�.�� Jeste�my w�a�cicielami zajazdu, zapewniaj�cymi godziwy nocleg podr�nym: cztery noce na po�udnie od Inbrokaru i�trzy noce na p�noc od brzegu morza. Otrzymujemy za to zasi�ek od rz�du i�pobieramy jedn� dwunast� warto�ci towaru wywo�onego st�d przez wszystkich Run�w VaKirabai. Niestety, rodzina twojego ojca nie nale�y do znamienitych.

Ale nie mordujemy podst�pnie niemowl�t, pomy�la�, kiedy barka ponownie wyp�yn�a z�cienia.

��Zatrzymamy si� tu tylko do jutrzejszego drugiego zachodu, panie�� zawo�a� do niego w�a�ciciel barki z�nadbud�wki pilota.�� Pop�yniesz z�nami dalej, w�d� rzeki?

��Nie�� odrzek� Supaari, podniecony widokiem, zapachami i�odg�osami Kirabai.�� Jeste�my w�domu.

Rozpromieniony, odda� dziecko Paquarin. Barka ju� przybi�a do nadbrze�a; rzucono grube, plecione cumy. Rozgl�da� si� i�wdycha� zapachy, wypatruj�c na nadbrze�u kogo�, kogo zna� jako ch�opiec, ale nie rozpozna� �adnej znajomej twarzy. Przecisn�� si� wi�c przez t�um Run�w, t�ocz�cych si�, by zadeklarowa� towar i�ui�ci� op�at� portow�, i�na chybi� trafi� wynaj�� jakiego� ru�skiego tragarza, cho� baga�u mia� niewiele, a�i�pieni�dzy do wydania nie za du�o. Kirabai opu�ci� prawie z�niczym, a�jednak uda�o mu si� zbudowa� przedsi�biorstwo handlowe, kt�re wytwarza�o pieni�dze tak, jak r�wniny rodz� trawy; pozna�, co to bogactwo, i�czasami w�nocy, kiedy sen nie nadchodzi�, wyobra�a� sobie, jak wraca do domu, z�poczuciem triumfu i�z�nagromadzonym przez te lata maj�tkiem. Kiedy otrzyma� godno�� Za�o�yciela, musia� przekaza� swoje wszystkie aktywa do pa�stwowego skarbca. Teraz wraca� na frachtowej barce, maj�c niewiele wi�cej ni� w�wczas, gdy dom opuszcza�: bezimienne dziecko i�sze��set bahli�� wszystko, co mu pozosta�o po sprzedaniu osobistych klejnot�w w�porcie Inbrokaru, op�aceniu Paauarin i�zap�aceniu za jej przejazd bark�. Ubra� si� w�najlepszy str�j i�wynaj�� tragarza, �eby zrobi� dobre wra�enie. �a�owa� tylko, �e nie ma d�u�szych pazur�w.

Dziecko warte jest tej ceny, pomy�la� z�trze�wo�ci� kupca. Pieni�dze zawsze mo�na zarobi�.

Z portu wida� by�o zajazd po�o�ony na grzbiecie pod�u�nego wzg�rza, kt�re wyrasta�o ponad znak wskazuj�cy przyb�r wody w�rzece. Wczorajsza burza by�a tutaj silniejsza ni� w�g�rze rzeki i�kiedy Supaari prowadzi� swoj� ma�� �wit� przez g��wne wrota, a�p�niej przez centralny plac i�labirynt w�skich alejek mi�dzy kamiennymi domkami Run�w VaKirabai, widzia� na ziemi mn�stwo dach�wek i�po�amanych ga��zi hlari. Zniszczona by�a te� wie�a radiowa, a�w�gaju przy mo�cie wichura zwali�a do rzeki kilka pot�nych marhlar�w. Pomijaj�c jednak te �wie�e zniszczenia, wydawa�o si�, �e Kirabai w�og�le si� nie zmieni�o przez lata jego nieobecno�ci�

Supaari by� przyzwyczajony do wielkomiejskiego t�tna �ycia Gayjuru i�do kipi�cego intrygami Inbrokaru, wi�c Kirabai musia�o mu si� wyda� miasteczkiem do�� sennym. By� to jednak przycz�ek wschodnich p�l rakaru, do�� wa�ny o�rodek handlu dla zbieraczy z�wn�trza kraju. Nie brakowa�o tam r�wnie� sp�dzielni tkackich i�przetw�rni khaliatu. Mo�na tu wiele zrobi�, pomy�la�, przezwyci�aj�c poczucie niemocy i�zniech�cenia.

W bramie zajazdu powita� go nowy od�wierny, ale sama brama by�a stara i�Supaari zauwa�y� z�pewnym zak�opotaniem, �e g�rny zawias wci�� domaga si� naprawy.

��Odszukaj swojego pana!�� zawo�a� do od�wiernego, u�miechaj�c si� na my�l o�zaskoczeniu swoich rodzic�w.�� Powiedz mu, �e ma go�ci z�Inbrokaru!

Runao odszed� bez s�owa, pozostawiaj�c ich samych na dziedzi�cu. Zapad�a d�uga cisza, a�kiedy Pa�uarin spojrza�a pytaj�co na Supaariego, machn�� lekcewa��co ogonem. Po pewnym czasie wykrzykn�� pozdrowienie i�nas�uchiwa� z�nadziej�, �e us�yszy czyj� znajomy g�os. Ale nikt nie odpowiada�. Zaskoczony, zacz�� si� rozgl�da�. Dziedziniec, zwykle zaj�ty przez ekwipunek podr�nych, by� pusty. Najwyra�niej w�zaje�dzie nie by�o go�ci. No tak, ale to normalne w�tej porze roku, pomy�la�. Wi�kszo�� Jana�at�w podr�owa�a we wczesnym Fra�anie, przed nadej�ciem upa��w�

��Je�li my�lisz, �e b�d� trzyma�a b�karta w�moim domu, to mo�esz od razu odej��.

Odwr�ci� si�, zbyt zaskoczony g�osem matki, by poczu� przykro�� po jej s�owach.

���l� o�nas anonimowe listy do Inbrokaru, ale na moich syn�w nie ma co liczy栗 gdera�a, zerkaj�c na dziecko, wtulone w�piersi Paquarin, kt�re w�a�nie si� obudzi�o i�zacz�o popiskiwa�.�� Powiedzia�am im, poskar�cie si� prefektowi! Ale r�d Gran�jori zatru� t� przyn�t�. To tak, jakby si� wy�o na wiatr. Nigdy nie ma pieni�dzy na remonty. Skoro Gran�jori chc� mie� Kirabai, to niech je sobie wezm�� Zosta�y same ko�ci. Nie urodzi�am si� w�norze biedaka, zas�u�y�am na lepszy los. Prefekt tylko udaje, �e co� robi, a�naprawd� cieszy si� z�tego, �e skaczemy sobie do gard�a. Nie st�j tak, idiotko! Nakarm tego bachora, bo urw� ci ucho!�� warkn�a do Pa�uarin, kiedy dziecko zacz�o kwili�.�� Prefekt niby prowadzi dochodzenie, ale wierzy we wszystko, co m�wi� ci �mieciarze z�po�udnia, wi�c po co pr�bowa�? Same ko�ci� M�j brat m�g�by co� zrobi� z�t� dziur�! Pochodz� z�dobrego rodu, nie zas�u�y�am na taki los. Gdyby tw�j ojciec by� uczciwy, zostawi�by mnie w�moim rodzinnym domu, ale on�

Supaari, milcz�c, ruszy� za matk� ku ocienionej galerii wzd�u� muru oddzielaj�cego zajazd od rzeki, gdzie wietrzyk dawa� najwi�cej wytchnienia. Zaproponowa� jej, �eby usiad�a, ale nie us�ucha�a, miotaj�c si� po kolumnadzie z�przekrzywionym woalem, zbieraj�c sp�dnicami py�, li�cie i�opad�e kwiaty hlari. Pa�uarin przysiad�a z�dzieckiem w�k�cie, wyj�a resztki zapas�w i�zacz�a je karmi�, metodycznie zanurzaj�c palec w�pa�cie mi�snej i�przyk�adaj�c go do warg dziecka. Supaari usadowi� si� na poduszkach przy ch�odnym murze i�obserwowa� matk�, posiwia�� i�przygarbion�, jak kr��y tam i�z�powrotem, wyg�aszaj�c swoje tyrady.

W ko�cu spoza pompowni wyszed� ojciec ze swoim przybocznym Run�, kt�rego odprawi� mrukni�ciem.

��Nikt nie pisze o�nas list�w, �ono. A�prefekt ma wa�niejsze sprawy na g�owie ni� prze�ladowanie w�a�cicieli zajazd�w.�� Enrai westchn��, prawie nie zauwa�aj�c Supaariego i�ca�kowicie ignoruj�c dziecko.�� Zabieraj si� st�d, wracaj do domu, gdzie twoje miejsce, ty bezwstydna stara suko. I�przy�lij tu jak�� dziewczyn� z�mi�sem. Jestem g�odny.

Opad� na poduszk� opodal Supaariego i�wpatrzy� si� w�rzek�, po�yskuj�c� jak z�ota folia w�mosi�nym blasku trzech s�o�c. Teraz, kiedy staruszka wesz�a do domu, zapad�a b�oga cisza.

��Twoi bracia s� na uboju�� powiedzia� Enrai po d�u�szym milczeniu.�� Ci nowi Runowie s� do niczego. Prefekt sobie wyobra�a, �e mo�na w�par� dni przyuczy� ich do pracy. Ciekawe jak. VaInbrokari rz�dz�, ale oni s�jak twoja matka, tylko im spiski i�knowania w�g�owie. Pewno si� im �ni� bezogonowe potwory z�w�skimi oczami.�� Odwr�ci� si� w�stron� kuchni i�ponownie zawo�a�, by przyniesiono mu mi�sa.�� Kiedy� by�a taka rozkoszna. To wy doprowadzili�cie j� do ruiny.

Czekaj�c na posi�ek, Enrai zachowywa� si� jak jego �ona: gdera� i�utyskiwa�, mieszaj�c �ywych z�umar�ymi, to, co bliskie i�odleg�e, to, co znane i�nieznane. Kiedy nadeszli starsi bracia Supaariego, natychmiast przy��czyli si� do tych utyskiwa�, rozprawiaj�c o�wa�niach i�rywalizacjach rodowych z�przej�ciem typowym dla os�b po�ledniejszego urodzenia. W�trakcie tej bez�adnej gadaniny pojawi�a si� m�oda Runka z�p�miskiem mi�sa, kt�ry trzyma�a na d�ugo�� wyci�gni�tych r�k, odwr�ciwszy g�ow� na bok, aby nie skazi� jedzenia swym oddechem.

Tylko Supaari na ni� spojrza�. Wie�niaczka VaKashani, pomy�la�, ale nie m�g� sobie przypomnie� jej rodziny. Wsta� i�wzi�� p�misek z�r�k dziewczyny, witaj�c j� w�j�zyku ruanja. Ju� mia�a mu odpowiedzie�, kiedy Enrai warkn��:

��Je�li tego nauczy�e� si� w�mie�cie, Supaari, u�nas mo�esz sobie to darowa�. W�Kirabai nie rozpieszczamy Run�w.

Dziewczyna wykona�a g��boki uk�on, niezbyt zgrabnie, bo jeszcze si� tego dobrze nie nauczy�a, i�pospiesznie wr�ci�a do kuchni.

Bracia roze�miali si�. Supaari sta� nieruchomo przez chwil�, a�potem postawi� p�misek na niskim stoliku i�usiad� ponownie na poduszkach. Sporo czasu min�o, zanim najstarszy brat, Laaraj, spostrzeg�, �e Supaari nie je.

��Mo�esz troch� zje�栗 powiedzia�, skin�wszy r�k� w�stron� p�miska. Zaraz jednak doda�:�� Nie mamy tu niczego w�nadmiarze. Rozejrzyj si�.

��Kiedy wyje�d�asz?�� zapyta� drugi brat, Vijar, prze�uwaj�c mi�so.

��Jutro o�drugim �wicie�� odrzek� Supaari i�poszed� zobaczy�, jak sobie radzi w�kuchni Pa�uarin.

��Nie k��c� si�, ojcze generale�� powiedzia� Daniel �elazny Ko�.�� Po prostu nie mam poj�cia, jak ojciec go przekona, �eby wr�ci�. Jego nie zmusi do tego nawet laserowe dzia�o!

��Sandoz to m�j problem�� odpowiedzia� Vincenzo Giuliani prze�o�onemu drugiej misji na Rakhat.�� Ty zajmij si� reszt�.

Reszt� problem�w czy reszt� za�ogi, zastanawia� si� Danny, opuszczaj�c gabinet Giulianiego. Id�c d�ugim korytarzem do biblioteki i�s�ysz�c echo w�asnych krok�w, parskn��: To jedno i�to samo.

Odk�adaj�c na razie na bok spraw� udzia�u Sandoza, Danny nie by� do ko�ca pewny �adnego z�ludzi, z�kt�rymi mia� ryzykowa� �ycie. Wszyscy byli bardzo inteligentni i�wszyscy byli wielcy�� to jedno by�o pewne. Przez ostatni rok Daniel Beauvais �elazny Ko�, Sean Fein i�Joseba Urizarbarrena pracowali razem nad: sprawno�ciami, od kt�rych na Rakhacie mog�o zale�e� ich �ycie: nad procedurami komunikacyjnymi, udzielaniem pierwszej pomocy, sztuk� przetrwania, okre�laniem po�o�enia, a�nawet nauk� pilota�u, tak �eby ka�dy z�nich m�g�, w�razie nag�ej potrzeby, pilotowa� wahad�owiec. Ka�dy zna� ju� dok�adnie dzienne raporty i�prace naukowe z�pierwszej wyprawy. Ka�dy przerobi� samodzielnie pocz�tki j�zyka ruanja, pos�uguj�c si� opracowanym przez Sofi� Mendes systemem Al, a�teraz mia� w�Neapolu, pod kierownictwem Sandoza, przej�� kurs dla zaawansowanych i�pozna� podstawy drugiego j�zyka Rakhatu, k�sanu. Joseba odznacza� si� wyj�tkow� rzetelno�ci� i�by� ekologiem; nietrudno by�o zrozumie�, dlaczego znalaz� si� w�za�odze. Natomiast bez wzgl�du na to, ile mog�a zarobi� Firma na zapoznaniu si� z�rakhata�sk� nanotechnik�, Sean Fein by� przys�owiowym wrzodem na ty�ku i�Danny potrafi� wymieni� ze stu innych ludzi, kt�rzy nadawali si� lepiej od niego. Za to John Candotti by� naprawd� wspania�ym facetem o�niesamowitych zdolno�ciach manualnych, tyle �e nie mia� �adnego do�wiadczenia naukowego, a�jego wyniki w�szkoleniu pozostawia�y wiele do �yczenia.

Bez w�tpienia ojciec genera� mia� swoje powody�� zwykle przynajmniej trzy dla ka�dego posuni�cia. �Mam by� lask� w�r�ku starca�, recytowa� w�duchu Danny, kiedy czu�, �e niczego nie rozumie, ale oczy mia� otwarte, poszukuj�c wskaz�wek do rozwi�zania tych zagadek, w�miar� jak on sam i�reszta za�ogi przyzwyczajali si� do codziennej rutyny szkolenia.

Przedpo�udnia sp�dzali na nauce j�zyka, natomiast popo�udnia i�wieczory na dalszym studiowaniu raport�w z�pierwszej wyprawy. Robili to pod kierownictwem Sandoza i�w�a�nie podczas tych sesji Danny zacz�� rozumie�, dlaczego Giuliani upiera� si�, by i�jego zabra�. Danny zna� ju� dobrze raporty, ale raz po raz �apa� si� na ca�kowicie mylnej interpretacji poszczeg�lnych wydarze�, a�w�wczas pami�� i�wiedza Sandoza okazywa�y si� nieocenione. Zdarza�y si� jednak dni, w�kt�rych Sandoz z�jakich� powod�w by� niezdolny do normalnej pracy, a�pytania o�Jana�at�w wyzwala�y w�nim bardzo silne emocje.

��Obrazy z�przesz�o�ci, depresje, b�le g�owy, nocne koszmary� klasyczne objawy�� relacjonowa� Danny ojcu genera�owi pod koniec listopada.�� Wsp�czuj� mu, ojcze, naprawd�! Nie zmienia, to jednak faktu, �e w�tym stanie Sandoz nie jest zdolny do podj�cia trud�w wyprawy, nawet je�liby�my go przekonali, �eby si� zgodzi�.

Przychodzi do siebie�� odpowiedzia� ostro�nie Giuliani.�� W�ci�gu ostatnich paru miesi�cy poczyni� du�e post�py, zar�wno w�sferze naukowej, jak i�emocjonalnej. W�ko�cu zrozumie. Jest jedyn� osob�, kt�ra ju� tam by�a i�ma odpowiednie do�wiadczenie. Zna j�zyki, zna tamtych, zna si� na ich polityce. Jego udzia� w�wyprawie znacznie zwi�kszy szans� jej powodzenia.

��Ci, kt�rych zna�, b�d� ju� martwi, kiedy tam dotrzemy. Polityka si� zmienia. B�dziemy zna� j�zyki i�wszystkie podstawowe dane. Nie jest nam potrzebny�

��Ocali wam �ycie, Danny�� upiera� si� Giuliani.�� No i�nie ma innego sposobu, by upora� si� z�tym, co si� sta�o�� doda�.�� Musi tam wr�ci�, cho�by tylko dla swojego dobra.

��Supaari przywi�d� kogo� do domu!�� zawo�a�a rado�nie Kinsa, kiedy barka przycumowa�a na kr�tko do kasha�skiej przystani.

Po�o�ona na stromym zboczu wioska oddalona by�a od Kirabai o�nieca�y dzie� podr�y, kt�r� Supaari odby�, drzemi�c na nagrzanym od s�odca pok�adzie barki, niczego nie planuj�c, o�niczym nie my�l�c, trzymaj�c w�obj�ciach Ha�anal� i�gaw�dz�c z�Kins� i�innymi Runami. Wy�adowuj�c niewielki baga�, patrzy�, jak Runowie wyl�gaj� ze swoich wykutych w�skale dom�w, a�potem p�dz� jak g�rski potok po skalistych �cie�kach ku brzegowi rzeki.

��Sipaj, Kinsa: martwili si� o�ciebie�� powiedzia� dziewczynie, zanim wymieni� po�egnalne okrzyki z�pilotem, a�barka znikn�a za po�udniowym zakolem rzeki.

To wok� niego st�oczyli si� VaKashani, ko�ysz�c si� na boki i�trzymaj�c kwil�ce dzieci.

��Sipaj, Supaari�� m�wili jeden przez drugiego�� nie jeste� tu bezpieczny.

Z trudem uda�o mu si� zapanowa� nad ich bez�adn� gadanin� i�nam�wi�, by zebrali si� w�najwi�kszym pomieszczeniu, gdzie m�g�by ich wys�ucha�.

��Sipaj, VaKashani�� zapewnia� ich�� wszystko b�dzie dobrze. Nie ma o�co robi� takiego fierno.

Myli� si� co do jednego i�drugiego.

Obwieszczenie dotar�o do Kirabai w�kilka godzin po jego odje�dzie, kiedy naprawiono uszkodzone przez burz� radio. Rz�d inbrokarski og�osi� go renegatem. Hlavin Kitheri, obecnie Najdonio�lejszy Dziedzic, wyda� wyrok �mierci na Supaariego za wymordowanie ca�ej rodziny Kitherich i�jakiego� Ira�ila Vry, o�kt�rym Supaari nigdy nie s�ysza�. W�Kashanie pojawi� si� ju� �owca g��w.

��Sipaj, Supaari�� powiedzia� jeden ze starszych�� mamka Pa�uarin przes�a�a nam wiadomo��. Op�aci�a pos�a�ca, korzystaj�c z�twoich pieni�dzy.

��Wi�c wiedzieli�my, po co przyby� �owca�� powiedzia�a jaka� kobieta, a�potem wszyscy zacz�li m�wi� jeden przez drugiego.

��Sipaj, Supaari. Pa�uarin te� ju� nie �yje. Oczywi�cie, pomy�la�, zamykaj�c oczy. Wiedzia�a, �e ja tego nie zrobi�em. Zreszt�� c� warte jest �wiadectwo Runki!

��Dopad� j� �owca�� powiedzia� kto�.�� Ale widzia� to jej pos�aniec i�przybieg� do nas.�� I�znowu wybuch�y krzyki i�zawodzenia.�� Nie jeste� tu bezpieczny!

��Sipaj, VaKashani! Kto� musi pomy�le�!�� ucisza� ich Supaari, tul�c uszy.

Ha�anala by�a g�odna, ale przera�ona Kinsa nie zwraca�a na to uwagi, ko�ysz�c si� apatycznie.

��Kinsa�� powiedzia�, k�ad�c t�pe pazury na jej g�owie�� wynie� st�d dziecko i�nakarm je. W�moim baga�u znajdziesz co� do zjedzenia.

Odwr�ci� si� do starszyzny wioskowej i�zapyta�:

��Ten �owca, kt�ry tu przyby�� gdzie jest teraz?

Zapad�o dziwne milczenie, kt�re w�ko�cu przerwa�a m�oda kobieta, Djalao VaKashan.

��Kto� go zabi�.

Gdyby nagle za�piewa�a, nie zdumia�by si� bardziej. Popatrzy� po ich twarzach, dostrzeg� pe�ne zak�opotania potwierdzenie w�ich cia�ach i�pomy�la�: Ten �wiat oszala�.

��Djanada m�wi�, �e musi by� r�wnowaga�� powiedzia�a Djalao, prostuj�c uszy. Mia�a oko�o siedemnastu lat. Wy�sza nawet od Supaariego i�r�wnie jak on silnie zbudowana. Ale bez pazur�w. Jak ona zdo�a�a��� Urodzenie za urodzenie�� m�wi�a.�� �ycie za �ycie. �mier� za �mier�. Kto� zr�wnowa�y� Paquarin.

Osun�� si� ci�ko na ogon jak pijak. S�ysza� ju� o�czym� takim: o�innych Runach, kt�rzy o�mielili si� zabija� Jana�at�w nawet po wyr�ni�ciu wi�kszo�ci rebeliant�w. Ale tutaj? W�Kashanie?

Pogr��y� si� w�rozmy�laniach. Dobrze wiedzieli, �e handluje z�Kashanem i�Lanjeri. �adne z�po�udniowych miasteczek nie jest bezpiecznym schronieniem. Widziano go na barce, wi�c porty rzeczne b�d� strze�one. Strz�py jego po�cieli porozsy�aj� po wszystkich punktach kontrolnych: jego zapach b�dzie znany wsz�dzie.

��Sipaj, Supaari�� us�ysza� czyj� g�os. Podni�s� g�ow� i�pozna� Manuzhaiego, kt�rego nie widzia� od czasu �mierci jego c�rki Askamy.�� Czy nie mo�esz zosta� hasta�akal�!

��Sipaj, Manuzhai�� odpowiedzia� spokojnie.�� Komu� jest przykro z�powodu twojej straty.

Uszy Manuzhaiego opad�y oboj�tnie. Supaari zwr�ci� si� do innych; widzia�, jak wzdrygaj� si� na my�l o�zrobieniu mu hasta �akali.

��Nikt nie we�mie tego jednego jako hasta�akalꠗ powiedzia�.�� Kiedy kogo� uczyniono Za�o�ycielem, odda� wszystko, co mia�, aby wyposa�y� now� lini� rodow�. Teraz nie ma ju� nic, by wynagrodzi� por�czyciela.

��Wi�c my za ciebie por�czymy�� zawo�a� kto�, a�wszyscy podchwycili to z�entuzjazmem.

Mieli najlepsze zamiary. Kto�, kto wpad� w�tarapaty, m�g� odda� sw�j maj�tek i�tytu�y za nietykalno��, je�li uda�o mu si� znale�� kogo�, kto by go uzna� za zale�nego od siebie i�umo�liwi� rezygnacj� z�publicznych zasi�k�w. W�zamian za mieszkanie i�jedzenie hasta�akala przekazywa� wszystko, co posiada�, por�czycielowi, godzi� si� te� na obci�cie pazur�w, co by�o gwarancj�, �e nigdy nie stanie si� k�usuj�cym VaHapta�.

Supaari wsta�, �eby wszyscy go widzieli.

��Kto� wyja�ni. Por�czyciel musi zapewni� swojemu hasta �akali codzienne po�ywienie. Wy nie jeste�cie w�stanie wy�ywi� tego jednego�� powiedzia� tak �agodnie, jak potrafi�.

Zrozumieli. Runowie nie mieli dost�pu do pa�stwowych zapas�w mi�sa i, oczywi�cie, nie mieli prawa polowa�. Rozleg�o si� t�pe postukiwanie ogonami w�posadzk�, wyra�aj�ce rozczarowanie i��al.

��Sipaj, Supaari�� odezwa� si� Manuzhai po d�ugim milczeniu�� mo�emy ci� wy�ywi�. Kto� jest got�w. Czyja� �ona i�dziecko nie �yj�. Kto� woli by� tw�j ni� jakiego� obcego.

Inni natychmiast to podchwycili.

��Sipaj, Supaari, mo�emy uczyni� ci� hasta�akal�.

��VaKashani mog� by� twoimi por�czycielami.

��Ten kto� te� jest got�w.

��Wy�ywimy ci�.

Do ko�ca swoich dni Supaari b�dzie pami�ta� to wra�enie drgania gruntu pod jego stopami, jakby wiosk� nawiedzi�o ma�e trz�sienie ziemi. Przez chwil� by�o tak realne, �e rozejrza� si� woko�o, zdumiony, i� Runowie nie wybiegaj� z�kamiennej chaty, aby uciec przed rych�� lawin�.

A p�niej pomy�la�: Dlaczego nie? Od niepami�tnych czas�w Runowie byli hodowani, by s�u�y� Jana�atom za �ycia i�karmi� ich swym cia�em po �mierci. Manuzhai wyra�nie ba� si� samotno�ci. Je�li Runao nie chce �y� Znowu poczu�, �e grunt usuwa mu si� spod n�g. Nawet teraz zjad�by zapasy, kt�re przywi�z� ze sob� z�Kirabai, nie zastanawiaj�c si� ani chwili, co zjada! Ale to nie byli� tacy jak oni. Nigdy nie bra� mi�sa z�wiosek, z�kt�rymi handlowa�, ani ze swojego domostwa. Nigdy nie zabi� swojej zwierzyny. By� mieszka�cem miasta! Jego mi�so pochodzi�o z�uboju i�nigdy si� nad tym nie zastanawia�� Nie by�o w�tym nic z�ego; by�o to ca�kowicie naturalne. Wszystko umiera. By�oby marnotrawstwem, gdyby�

Tacy jak oni.

Wyszed� z�sali zgromadze� na taras, gdzie kamienne zbocze opada�o stromo ku rzece, spojrza� w�dal i�zakwili�by jak dziecko, gdyby by� sam. Nie, pomy�la�, patrz�c za siebie na VaKashanich, jakby widzia� ich po raz pierwszy w��yciu. Lepiej umrze� z�g�odu. Wreszcie zrozumia�, dlaczego Sandoz, o�kt�rym wiedzia�, �e jest mi�so�erc�, upiera� si�, by je�� to samo, co Runowie. No c�, ja nie mog� je�� tego, co jedz� Runowie, pomy�la� ze z�o�ci�. I�nie b�d� �ywi� si� padlin�!

Pozostawa�o tylko jedno honorowe wyj�cie dla niego i�jego c�rki. Jaskinia ze snu, pomy�la� i�ujrza� samego siebie, zagubionego, z�dzieckiem w�ramionach.

Kiedy przem�wi�, ton jego g�osu by� stanowczy.

��Sipaj, VaKashani, ten kto� nie mo�e przyj�� waszej propozycji.

��Dlaczego nie?�� rozleg�y si� okrzyki.

Wzruszy� ramionami; nauczy� si� tego od Sandoza, cudzoziemca, kt�ry znalaz� si� w�sytuacji bez wyj�cia i�zupe�nie dla niego niezrozumia�ej. Runowie byli praktyczni, wi�c postanowi� skupi� si� na samych faktach.

��Gdyby ten kto� si� zgodzi�, musia�by da� sobie zrobi� hasta�aka��. Ten kto� nie m�g�by� wzi�� mi�sa, nawet gdyby ofiarowano mu je tak wspania�omy�lnie.

Odpowiedzia� mu Manuzhai.

��Sipaj, Supaari, mo�emy zrobi� ci hasta �akal�, a�Djalao mo�e bra� mi�so dla ciebie. Ona wie jak. Inni mog� si� nauczy�!

Ponownie wybuch�y radosne okrzyki zgody, VaKashani cisn�li si�, by poklepa� go po plecach, zapewni� o�swoim poparciu, uradowani, �e znale�li rozwi�zanie jego problem�w, szcz�liwi, �e mog� pom�c temu jana�atanskiemu kupcowi, kt�ry zawsze by� wobec nich uprzejmy i�uczciwy. Trudno by�o im si� oprze�. Lecz p�niej jego spojrzenie natrafi�o na oczy Djalao, stoj�cej w�oddaleniu od innych.

��Lepiej umrze� w�s�usznej sprawie�� powiedzia�a, patrz�c na niego jak �owca, ale wydawa�o si�, �e oferuje �mier� samemu Supaariemu, a�nie Manuzhaiemu.

Inni przyj�li to o�wiadczenie z�entuzjazmem. �aden VaRakhati�� czy to Runa, czy Jana�ata�� nigdy by nie powiedzia�: �Lepiej �y�.

Supaari odwr�ci� g�ow�, nie mog�c znie�� spojrzenia Djalao. Zgodzi� si� rozwa�y� ich propozycj� i�rano podj�� decyzj�.

��Dlaczego nie?�� zapyta�a Celestina.

��Poniewa� prosi�, �eby�my nie przychodzi�y, cara�� odpowiedzia�a z�naciskiem Gin� Giuliani, zaczynaj�c traci� cierpliwo��. Sama z�trudem znosi�a gorycz zawodu, a�nieustanne pytania c�rki wcale jej w�tym nie pomaga�y. Ot, i�ca�e moje �ycie, pomy�la�a z�gorycz� i�powstrzyma�a westchnienie, odcedzaj�c makaron.

��Ale dlaczego?�� Celestina nie dawa�a za wygran�. Opar�a �okcie na stole kuchennym i�ko�ysa�a si� w�ty� i�w�prz�d.�� Co b�dzie jad�a Elizabeth?�� zapyta�a chytrze.

Gin� podnios�a g�ow�. Nie�le to wymy�li�a, pomy�la�a z�uznaniem. Ca�kiem nie�le. Ale na g�os powiedzia�a:

��Jestem pewna, �e brat Cosimo ma mn�stwo jarzyn dla Elizabeth.�� Spojrza�a na Celestin�.�� A�wiesz, ile razy zrobi�am ci w�tym roku makaron z�serem? Siedemset trzydzie�ci razy. Ten jest siedemset trzydziesty pierwszy. W�tym roku.

��To bardzo du�o paluszk�w�� powiedzia�a Celestina i�zachichota�a, kiedy mama wybuchn�a �miechem.�� Mo�emy p�j�� jutro?

Gin� zamkn�a oczy.

��Cara. Prosz�. Nie!�� krzykn�a, posypuj�c makaron serem.

��Ale dlaczego nie?!�� wrzasn�a Celestina.

��Powiedzia�am ci: nie wiem!�� wrzasn�a Gin�, ciskaj�c misk� na st�. Wzi�a g��boki oddech i�powiedzia�a zwyk�ym g�osem:�� Siadaj i�jedz, cara. Don Emilio mia� troch� zachryp�y g�os�

��Co to znaczy �zachryp�y�?�� zapyta�a Celestina, �uj�c makaron.

��Nie m�w z�pe�nymi ustami. Zachryp�y to szorstki. Pami�tasz, jak by�a� przezi�biona w�zesz�ym tygodniu? Tw�j g�os brzmia� bardzo �miesznie, pami�tasz? Don Emilio na pewno zarazi� si� od ciebie i�nie czuje si� dobrze.

��Mo�emy i�� jutro?�� zapyta�a Celestina, pakuj�c sobie do ust nast�pn� �y�k�.

Gin� westchn�a i�usiad�a naprzeciw c�rki.

��Nie masz lito�ci. Jeste� absolutnie bezlitosna. Pos�uchaj. Poczekamy do przysz�ego tygodnia i�zobaczymy, jak si� b�dzie czu�. A�mo�e zapytamy mam� Pii, czy Pia b�dzie mog�a przyj�� i�pobawi� si� z�tob� po obiedzie?

Na szcz�cie to podzia�a�o i�Celestina przesta�a j� m�czy�.

Tego rana Emilio Sandoz zatelefonowa� do Giny po raz pierwszy, ale jej rado�� zosta�a szybko st�umiona tonem jego g�osu, kiedy poprosi�, by nie przychodzi�y w�ten pi�tek. Zgodzi�a si�, oczywi�cie, i�zapyta�a, czy co� si� sta�o. Zanim odpowiedzia�, zda�a sobie spraw� z�nienaturalnej szorstko�ci jego g�osu i�zapyta�a, troch� zaniepokojona, czy jest chory. Milcza� przez chwil�, a�potem us�ysza�a ch�odn� odpowied�:

��Mam nadziej�, �e nie.

��Przepraszam�� powiedzia�a, nieco rozdra�niona.�� Ale� oczywi�cie, masz racj�. Sama powinnam wiedzie�, �e to z�y pomys�, by przyprowadza� Celestin�.

��By� mo�e oboje pope�nili�my b��d w�ocenie sytuacji, signora�� odpowiedzia� lodowatym tonem.

��Nie mia�am poj�cia, �e jest chora.�� Teraz ju� naprawd� poczu�a si� ura�ona.�� Zreszt� to nic takiego, zwyk�e przezi�bienie. Przesz�o jej po paru dniach. Jestem pewna, �e prze�yjesz.

Kiedy znowu przem�wi�, wyczu�a w�jego g�osie co� dziwnego, ale nie potrafi�a powiedzie�, co to jest.

��Mi scuzi, signora. To nieporozumienie. To nie twoja wina ani twojej c�rki.�� Cholerny hrabia, pomy�la�a ze z�o�ci� i�po�a�owa�a, �e nie w��czy� wizji, cho� i�tak z�jego twarzy na pewno trudno by�oby co� odczyta�.�� Prosz� mi wybaczy�, ale teraz wasza wizyta by�aby� niewygodna.�� Zaj�kn�� si�, szukaj�c odpowiedniego s�owa, co j� zaskoczy�o, bo jego w�oski by� zwykle bezb��dny.�� �Niewygodna� to nie najlepsze s�owo. Mi scuzi. Nie chcia�em pani urazi�, signora.

Zmieszana i�zawiedziona, zapewni�a go, �e nie czuje �adnej urazy, co by�o k�amstwem, ale bardzo chcia�a, �eby w�to uwierzy�. Powiedzia�a mu wi�c, �e dobrze by mu zrobi�a jaka� odmiana, i�zaproponowa�a, by wybra� si� w�kt�ry� wiecz�r do Neapolu. Zbli�a si� Bo�e Narodzenie, na ulicachjest pe�no ludzi robi�cych zakupy. Wyrazi�a nadziej�, �e do po�owy grudnia na pewno pozb�dzie si� przezi�bienia.

��Nikt tak si� nie przejmuje Bo�ym Narodzeniem jak neapolita�czycy. Musisz to zobaczy� i�

��Nie�� us�ysza�a w�s�uchawce.�� To niemo�liwe. Trudno by�o nie poczu� si� obra�on�, aleju� go troch� pozna�a i�wiedzia�a, �e ta szorstko�� ukrywa strach.

��Nie przejmuj si�! P�jdziemy tam wieczorem! Nikt ci� nie rozpozna� w�r�kawiczkach, kapeluszu i�ciemnych okularach�� doda�a ze �miechem.�� M�j te�� i�tak zawsze posy�a za mn� ochroniarzy. B�dziemy naprawd� bezpieczni!

Kiedy i�to go nie przekona�o, spr�bowa�a ironii i�zapewni�a, �e nie dybie na jego cnot�, a�Celestina b�dzie ich przyzwoitk�. To okaza�o si� kompletnym niewypa�em. Us�ysza�a kilka ceremonialnych zwrot�w i�rozmowa si� sko�czy�a. Kiedy od�o�y�a s�uchawk�, by�a zdumiona, ale i�bliska p�aczu.

Tego samego popo�udnia pos�aniec przyni�s� kwiaty.

Tydzie� p�niej Gin� wyrzuci�a je na kup� kompostu, staraj�c si� nie poddawa� sentymentom. Zatrzyma�a jednak bilecik. Nie by�o na nim, rzecz jasna, podpisu, tylko jedno zdanie napisane odr�cznie przez dziewczyn� z�kwiaciarni: �Potrzebuj� troch� czasu�.

Wierzy�a, �e tak jest naprawd�, cho� nie do ko�ca rozumia�a� Da�a mu wi�c czas do Bo�ego Narodzenia.

W Trucha Sai Sofii Mendes nie brakowa�o towarzystwa. Osad� zamieszkiwa�o ju� blisko trzysta pi��dziesi�t os�b, a�w�pobli�u znajdowa�y si� inne wioski, wi�c odwiedziny by�y cz�ste i�radosne. Jada�a i�pracowa�a z�wieloma Runami i�wkr�tce sta�o si� czym� naturalnym sp�dzanie czasu na tkaniu z�li�ci diuso mat, os�on od wiatru, parasoli, koszy na owoce. Bra�a udzia� w�sezonowych zbiorach, uczy�a si� wyszukiwania i�rozpoznawania po�ytecznych ro�lin, unikania zagro�e� i�odnajdywania drogi w�puszczy, kt�ra z�pocz�tku wydawa�a si� jej niedost�pn� d�ungl�.

Powoli stawa�a si� jedn� z�nich�� po�ytecznym cz�onkiem ru�skiej spo�eczno�ci�� i�sprawia�o to jej pewn� satysfakcj�. W�ci�gu pierwszych miesi�cy wygnania najwi�cej otuchy czerpa�a jednak z���czno�ci z�w�druj�c� po orbicie �Stell� Maris�. Nie mog�a dosta� si� na pok�ad statku fizycznie, ale wi�kszo�� dnia sp�dza�a, ��cz�c si� przez radio z�systemem bibliotecznym. Po uporz�dkowaniu swoich obserwacji na temat �ycia Run�w, przesy�a�a je do pami�ci g��wnej, nie poprzestaj�c na zapisaniu ich w�pami�ci laptopa. Przez ten zwyczaj czu�a si� mniej osamotniona, jakby wysy�a�a do kogo� raporty, a�nie tylko prowadzi�a dziennik. Pewnego dnia moje s�owa dotr� na Ziemi�, powtarza�a sobie cz�sto i�wierzy�a, �e jest samotnym uczonym, kt�rego badania przys�u�� si� ludzko�ci. Wci�� jestem cz�owiekiem. Wci�� mam rozum.

A potem, kiedy Izaak mia� zaledwie pi�tna�cie miesi�cy, nadszed� poranek, w�kt�rym wywo�a�a sygna� dost�pu i�ujrza�a na ekranie lakoniczn� informacj� o�b��dzie. Poczu�a fizyczny wstrz�s, jakby w�a�nie w�tej chwili przerwa�a si� wi� ��cz�ca statek kosmiczny z�planet�. Czy�by system pok�adowy uleg� awarii? A�mo�e orbita �Stelli Maris� tak si� zmniejszy�a, �e statek sp�on�� w�atmosferze albo run�� do rakhata�skiego oceanu? Mo�liwo�ci by�o niesko�czenie wiele. Jednej tylko nie wzi�a pod uwag� i�ta w�a�nie okaza�a si� prawdziwa: oto druga wyprawa z�Ziemi, pod auspicjami Narod�w Zjednoczonych, przyby�a na Rakhat. Jakie� dwana�cie tygodni po wyl�dowaniu Konsorcjum Kontakt odnalaz�o Emilia Sandoza. Uznaj�c go za jedynego pozosta�ego przy �yciu cz�onka jezuickiej misji, wys�ano go �Stell� Maris� na Ziemi�, wykorzystuj�c automatyczny system nawigacyjny zaprogramowany przez Sofi� Mendes na podstawie zsyntezowanego przez ni� modu�u sztucznej inteligencji. W�ten spos�b Emilio Sandoz wyruszy� w�powrotn� drog� ku w�asnej nies�awie, a�Sofia utraci�a kontakt z�ostatni� cz�stk� Ziemi.

Odkry�a, �e s� r�ne rodzaje osamotnienia. By�a samotno��, kt�ra rodzi�a si� ze zrozumienia, ale pozostawa�a niezrozumia�a. By�a samotno�� polegaj�ca na braku kogokolwiek, z�kim mo�na by si� posprzecza� lub po�artowa�, kto m�g�by stanowi� dla niej wyzwanie. Samotno�� noc� r�ni�a si� od samotno�ci w��wietle dnia, kt�ra niekiedy dopada�a j� po�r�d t�umu Run�w. Sta�a si� znawczyni� samotno�ci, a�najgorszy jej rodzaj odkry�a po nocy, w�kt�rej �ni�a o��miej�cym si� Izaaku.

Male�kie niemowl�, blade i�wychudzone, przez pierwsze tygodnie pogr��one by�o w�ci�kim �nie, kt�ry nape�nia� j� strachem. Wiedzia�a, �e sen jest sposobem, w�jakim jego w�t�y organizm skupia wszystkie swoje zasoby na przetrwaniu, wi�c zwalcza�a w�sobie pragnienie obudzenia go, wiedz�c, �e to tylko przejaw jej w�asnej potrzeby otuchy. Lecz nawet w�tych kr�tkich chwilach, gdy nie spa�o, nie znosi�o jej spojrzenia, a�chocia� wraz z�up�ywem czasu ssa�o coraz silniej, cz�sto natychmiast wymiotowa�o jej mlekiem. T�umaczy�a sobie, �e to reakcja nierozwini�tego jeszcze systemu pokarmowego na obce mu substancje, ale i�tak odczuwa�a to jako bolesne odrzucenie.

Po sze�ciu miesi�cach Izaak nadal zachowywa� si� jak ptak�� wiecznie milcz�cy, nie reaguj�cy na s�owa i�u�miechy, wpatrzony gdzie� w�dal, skupiony na jakiej� nieodgadnionej tajemnicy li�ci, �wiat�a i�cienia. Po roku nabra� jakiej� dziwnej nieziemskiej godno�ci: drobny, milcz�cy, wiecznie powa�ny malec o�g��boko osadzonych oczach elfa, kt�ry sp�dza� wi�kszo�� czasu, wpatruj�c si� w�kalejdoskop swoich ma�ych palc�w, oczarowany wzorami, w�jakie si� uk�ada�y. Zacz�a mie� nadziej�, �e to milczenie jest skutkiem g�uchoty, bo nie gaworzy�, nie odwraca� si� do niej, kiedy wo�a�a go po imieniu, zdawa� si� nie s�ysze� ru�skich dzieci, kt�re wok� niego baraszkowa�y, piszcza�y, kwili�y i�wybucha�y kaskadami �miechu. I�nagle, pewnego dnia, powiedzia�:,jipaj� i�zacz�� to bez ko�ca powtarza�, a� to s�owo, oznaczaj�ce �S�uchaj mnie!�, sta�o si� dla wszystkich, kt�rzy go s�uchali, pozbawione znaczenia, jak mantra. A�potem znowu zamilk�.

Kiedy zbli�a�y si� jego drugie urodziny, wpad� w�stan nieodgadnionego samozadowolenia; sprawia� wra�enie pozbawionego potrzeb i�pragnie� mistrza zen. Ssa�, kiedy Sofia wsadza�a mu sutek do ust; p�niej jad�, kiedy k�ad�a mu pokarm na j�zyku, pi� wod�, kiedy mu przytyka�a naczynie do warg. Pozwala� si� podnosi� i�trzyma�, ale nigdy nie wyci�ga� do nikogo r�czek. Noszony i�pieszczony przez ru�skie dzieci jakby by� lalk�, czeka�, nieruchomy i�niewzruszony, a� dadz� mu spok�j, aby powr�ci� do swojej naturalnej zadumy i�zag��bi� si� w�medytacji, jakby nic si� nie wydarzy�o.

Wewn�trz jego niewidzialnej twierdzy zdawa�a si� kr�lowa� doskona�o��, od kt�rej �wiat zewn�trzny nie by� w�stanie go oderwa�. Siedzia� ca�ymi godzinami, nieruchomy i�spokojny jak jogin, a�od czasu do czasu jego twarz nawiedza� promienny u�miech, jakby go uradowa�a jaka� tajemnica, jaka� �wi�ta my�l.

Sofia nie musia�a pyta�, co by si� sta�o, gdyby tak nienormalnie zachowywa�o si� ru�skie dziecko. Podobnie jak Spartanin, porzucaj�cy swoje upo�ledzone niemowl� na zboczu wzg�rza nawiedzanego przez wilki, ru�ski ojciec odda�by takie dziecko Jana�atom�� na mi�so dla ich arystokrat�w. Mo�e Runowie nie zdawali sobie sprawy z�tego, �e z�Izaakiem jest co� nie w�porz�dku, a�mo�e ich to nie obchodzi�o; w�ko�cu nie by� Run�, wi�c m�g� by� inny ni� oni i�nie podlega� obowi�zuj�cym w�r�d nich regu�om. Sofia dosz�a do wniosku, �e po prostu zaakceptowali jego milczenie, jak akceptowali brak ogona czy futra�� jak akceptowali wszystko w�ich �wiecie: z�pogod� i�niewzruszonym spokojem.

Wi�c i�ona stara�a si� go zaakceptowa�, cho� wcale jej nie by�o �atwo, kiedy widzia�a, jak ma�y Izaak godzinami wpatruje si� w�swoje r�ce albo wali nimi miarowo w�ziemi�, jakby ws�uchiwa� si� w�jak�� wewn�trzn� melodi�. Pi�kny i�nieziemski jak anio�, Izaak by�by trudnym obiektem mi�o�ci dla ka�dej matki, a��ycie Sofii Mendes nie da�o jej wielu szans, by si� mi�o�ci nauczy�.

W g��bi duszy odczuwa�a jednak ulg�, �e jej syn tak ma�o od niej pragn��. Przez lata jedyn� miar� poczucia utraty rodzic�w by�o �lepe przera�enie, kt�re j� ogarnia�o na sam� my�l o�tym, �e mo�e umrze� m�odo i�osieroci� w�asne dziecko. Niezwyk�o�� Izaaka mia�a swoje dobre strony: je�li ona umrze, on prawie tego nie zauwa�y.

Wiele czasu mia�o up�yn��, zanim zda�a sobie spraw�, jak blisko by�a ob��du. Znalaz�a si� na jego kraw�dzi, oszo�omiona i�beztroska, kiedy Izaak mia� cztery lata. To w�wczas przyby� do Trucha Sai Supaari ze swoj� male�k� c�reczk�, przyprowadzony przez Djalao i�kilka innych kobiet VaKashani. Runowie nie okazali zdziwienia z�powodu jego nieoczekiwanego pojawienia si� w�ich le�nej kryj�wce, zazdro�nie strze�onej przed jana�ata�skirrii panami; cz�ci� ich natury by�o akceptowanie wszystkiego bez zadawania wielu pyta�, a�Supaari VaGayjur zawsze r�ni� si� od innych djanada. Je�li jednak Runowie byli spokojni jak zawsze, Sofia Mendes by�a wstrz��ni�ta si�� swoich emocji. Supaari by� Jana�at�, a�jednak, kiedy go zobaczy�a, nie pomy�la�a o�buncie i��mierci, o�ucisku, wyzysku czy okrucie�stwie, tylko o�przyja�ni i�ko�cu samotno�ci.

Po raz pierwszy od narodzin Izaaka spotka�o j� co�, za co mog�a dzi�kowa� Bogu.

Nie by�o formalnych o�wiadczyn. Siedz�c na olbrzymim g�azie nad pla��, kt�ry sta� si� jego sanktuarium w�okresie, kiedy nie m�g� odnale�� nadziei w�ko�cio�ach, Emilio obserwowa� Celestin� bawi�c� si� na pla�y i�gaw�dzi� z�Gin�, gdy nagle, po chwili wymownego milczenia, zapyta�:

��Masz co� przeciwko �lubowi cywilnemu?

��By�oby to na pewno milsze ni� obrzucanie si� obelgami�� odpowiedzia�a Gin� z�powag� i�da�a mu si� obj��, co mia�o oznacza� zgod�.�� Kiedy?

��O�ile wiem, w�koiicu sierpnia jedziesz z�Celestin� i�rodzicami w�g�ry, tak? A�wi�c w�pierwszy weekend wrze�nia.

Gin� skin�a g�ow�.

��Mo�e po po�udniu?�� zaproponowa�a po pi�ciu minutach, u�miechaj�c si� w�stron� morza.�� Bo w�ten spos�b, je�li ma��e�stwo oka�e si� nieudane, nie b�dziemy marnowa� ca�ego dnia.

��O�dziesi�tej. O�dziesi�tej rano. Trzeciego wrze�nia, w�sobot� po twoim powrocie.

�rodki umo�liwiaj�ce takie rozwi�zanie spoczywa�y od dawna niby skarb w�pudle list�w zgromadzonych przez Johannesa Voelkera w�Rzymie i�dostarczonych Sandozowi przez Johna Candottiego.

Przesy�ki adresowane do Sandoza by�y rutynowo sprawdzane na obecno�� bomb lub bakterii, ale listy mog�y zawiera� s�owa rani�ce bardziej ni� bomby. Emilio wiedzia�, �e jest wobec tego bezbronny, i�nie zagl�da� do poczty, ale Gin� go kocha�a i�by�a przekonana, �e wszyscy inni musz� podziela� jej opini� o�nim. Pewnego dnia na pocz�tku lipca, kiedy Emilio pracowa� w�koiicu pokoju, a�Celestin� bawi�a si� w�dom z�Elizabeth i�wypchanym psem Franco Grossim, Gin� usiad�a na �wie�o pozamiatanej pod�odze, wysypa�a zawarto�� pud�a i�podzieli�a listy na cztery kupki: nienawistne, mi�e, �mieszne i�interesuj�ce. Kiedy sko�czy�a, zabra�a Celestin� i�posz�a z�ni� do kuchni, gdzie dopilnowa�a, by brat Cosimo spali� �nienawistne� listy. Cosimo nale�a� do tych, kt�rzy pochwalali ich zwi�zek, obdarowa� je teraz trzema lodami orzechowymi i�talerzem resztek sa�aty dla Elizabeth.

�Mi�e� listy pochodzi�y g��wnie od dawnych student�w Emilia; najdawniejsi mieli po pi�tna�cie lat, kiedy uczy� ich pocz�tk�w �aciny, a�teraz byli panami w��rednim wieku, czule wspominaj�cymi szkolne lata. Niekt�rzy�� prawnicy, adwokaci�� oferowali swoje us�ugi, proponuj�c wytoczy� proces Konsorcjum Kontakt o�oszczerstwo i�znies�awienie. Gin� podziwia�a ich lojalno��, ale Emilio wci�� uwa�a� si� za winnego pewnych zarzut�w, kt�re postawiono mu zaocznie. Od�o�y�a wi�c te listy na bok, maj�c nadziej�, �e mo�e kiedy� si� przydadz�.

W�r�d ��miesznych� by�o kilka list�w od kobiet, kt�rych samokontrola nad pop�dem reprodukcyjnym by�a s�absza od znajomo�ci podstaw szanta�u; przypisywa�y one ojcostwo swoich dzieci ksi�dzu, kt�rego nawet nie by�o na planecie Ziemi w�czasie ich pocz�cia. Emilio przeczyta� jeden z�nich, ale nie by� tak rozbawiony jego tre�ci�, jak Gin�, wi�c ca�y stosik zosta� skazany na spalenie.

Pozosta�y wi�c �interesuj�ce�.

Wi�kszo�� z�nich, jak s�dzi�a, mo�na by�o od razu odrzuci�: pro�by o�wywiad, umowy o�ksi��k� i�tak dalej. By� jednak list od firmy prawniczej z�Cleveland w�stanie Ohio, a�koperta zawiera�a r�wnie� kopi� odr�cznej noty z�dat� 19 lipca 2021 roku, podpisanej przez Ann� Edwards�� lekark�, kt�ra wraz ze swoim m�em, in�ynierem George�em Edwardsem, by�a cz�onkiem pierwszej misji jezuickiej na Rakhat. Emilio niech�tnie m�wi� o�Ann�, wi�c Gin� zastanawia�a si�, czy rozdrapywa� t� ran�. Uzna�a jednak, �e list dotyczy wa�nej sprawy prawniczej, wr�czy�a go zatem Sandozowi, kt�ry przeczyta� go i�poblad�.

��Caro, czy to co� z�ego? O�co chodzi?

��Nie wiem, co z�tym zrobi栗 odpowiedzia�, kr�c�c g�ow� i�rzucaj�c papiery na biurko. Wsta� i�odszed� par� krok�w, wyra�nie wyprowadzony z�r�wnowagi.�� Nie. Nie chc� tego.

Czego? Co tam jest?�� zapyta�a Celestina, siedz�ca na pod�odze. Przestraszona, spogl�da�a to na matk�, to na Emilia, a�potem si� rozp�aka�a.�� Mamo, czy to jeszcze jeden dokument rozwodowy?

��O�m�j Bo�e��� j�kn�� Emilio i�podszed� do dziecka, aby przy nim ukl�kn�� i�wzi�� w�ramiona.�� Nie, nie, cara mia�� To nic takiego, Celestino! Nic z�ego.�� Spojrza� na Gin�, kt�ra wzruszy�a bezradnie ramionami.�� To co� o�pieni�dzach. Nic wa�nego, cara� To tylko pieni�dze. Mo�e to co� dobrego?

Musz� to przemy�le�. Nie jestem przyzwyczajony do tego, �e inni ludzie o�mnie my�l�. Mo�e to co� dobrego.

Testament Ann� by� kr�tki; napisa�a go w�pewien s�oneczny dzie�, w�trakcie przygotowa� do wyprawy, wspominaj�c o�swojej �miertelno�ci zdawkowo i�teoretycznie. �Nie mo�na kupi� szcz�cia, moi kochani. Zdrowia te� nie. Ale troch� forsy nigdy nie zaszkodzi. Bawcie si� dobrze�. Ona i�George ustanowili fundusze powiernicze dla ka�dego z�cz�onk�w jezuickiej misji, a�jak informowa�a firma prawnicza, po czterdziestu latach warto�� imiennych depozyt�w znacznie wzros�a. Poza tym Emilio Sandoz, Sofia Mendes i�James Quinn dziedziczyli ca�y maj�tek osobisty Edwards�w, wi�c nale�a�a mu si� jedna trzecia. Warunki szczeg�owe testamentu g�osi�y, �e je�li Sandoz b�dzie nadal cz�onkiem Towarzystwa Jezusowego, powinien za�o�y� fundacj� wspomagaj�c� zagraniczne dzie�a mi�osierdzia w�zakresie edukacji i�medycyny. Je�li jednak z�jakiego� powodu porzuci kap�a�stwo, mo�e zrobi� z�pieni�dzmi to, co uzna za stosowne.

Przera�ony tym spadkiem, nie maj�c zielonego poj�cia o�jego egzekucji, d�ugo nie m�g� zasn��. Rano skontaktowa� si� jednak z�bratem Edwardem Behrem, kt�ry przed wst�pieniem do zakonu by� maklerem gie�dowym, i�zasi�gn�� jego porady, stopniowo przyzwyczajaj�c si�, �e jest teraz do�� bogaty. Decyzj� podj�� po tygodniu od czasu pierwszego przeczytania testamentu Ann�. W�Internecie znalaz� list� antykwariat�w w�rejonie Rzymu i�Neapolu i�po zapoznaniu si� z�ich ofertami zam�wi� jeden z�pokazywanych w�katalogu antycznych mebli. Zrobiwszy to, po�o�y� si� z�powrotem do ��ka i�zasn�� natychmiast po przy�o�eniu g�owy do poduszki, co wzi�� za dobry omen.

Vincenzo Giuliani, odwiedziwszy pewnego dnia swoje neapolita�skie biuro i�wszed�szy do gabinetu, zdumia� si� na widok wspania�ego siedemnastowiecznego stolika, kt�rego ozdobiony bogat� intarsj� blat l�ni� w�blasku s�o�ca wlewaj�cego si� przez wysokie, dzielone kamiennymi kolumienkami okna. Stolik nie by� dok�adn� kopi� tego, kt�ry Emilio Sandoz roztrzaska� jedena�cie miesi�cy temu, ale prawie mu dor�wnywa�. Le�a�a na nim koperta, w�kt�rej znajdowa� si� dokument potwierdzaj�cy przekazanie Towarzystwu Jezusowemu zapieraj�cej dech w�piersiach sumy, pochodz�cej z�prywatnego konta EJ. Sandoza. Wszystko to spowodowa�o, �e ojciec genera� pozwoli� sobie na d�ugie i�wymy�lne przekle�stwo.

Po sp�aceniu d�ug�w, dysponuj�c �rodkami pozwalaj�cymi na dostatnie �ycie, wynaj�cie osobistych ochroniarzy i�utrzymanie rodziny, Emilio Sandoz sta� si� niezale�nym, czterdziestosiedmioletnim m�czyzn�, kt�ry m�g� bez niepokoju my�le� o�swojej przysz�o�ci. Widma przesz�y w�stan spoczynku, poczucie winy coraz bardziej blak�o, B�g zosta� odrzucony.

Jeszcze nie jest za p�no, aby �y�, pomy�la�. A�wi�c postanowione: �lub cywilny 3 wrze�nia o�dziesi�tej rano, w�obecno�ci kilku przyjaci�.

��Supaari, czy ty rozumiesz, o�co prosisz?�� zapyta�a Sofia.�� Nie mog� ci obieca�, �e kiedykolwiek wr�cisz do domu�

��Do domu�� powt�rzy� Izaak.

��Nie b�d� chcia� wraca�! Nie ma powodu, bym wraca�!

��Jestem tu niczym. Jestem mniej ni� niczym�

��Ni� niczym�� powt�rzy� Izaak.

��A�wi�c pomy�l o�Ha�anali!�� zawo�a�a Sofia. Dziecko, o�kt�rym wspomnia�a, spa�o w�jej ramionach: futrzana kulka pe�na u�pionej energii.�� Jak� mo�e mie� przysz�o�� w�r�d mojego ludu?

��R�d mojego ludu�� powt�rzy� Izaak.

Sofia spojrza�a w�d�; rzadki b��d w�wymowie zwr�ci� jej uwag� na syna. By� czas, kiedy d�wi�k g�osu Izaaka nape�nia� j� rado�ci� i�poczuciem ulgi; teraz wiedzia�a ju�, �e to tylko echolalia, bezwolne, monotonne papugowanie�� pozbawione sensu i�bardzo denerwuj�ce.

��Ja my�l� o�Ha�anali!�� krzykn�� Supaari.�� Tylko o�niej my�l�!

��Niej my�l�.

Supaari podni�s� si� gwa�townie z�li�ciastego pos�ania i�odszed�, aby zaraz powr�ci� i�ponownie stan�� przed Sofi�. Jego ci�ki ogon zatacza� szerokie kr�gi, zmiataj�c �mieci na ziemi. Zdawa� si� robi� to ca�kowicie nie�wiadomie, ale Sofia widzia�a to ju� do�� cz�sto w�ci�gu ostatnich paru miesi�cy, by mie� pewno��, �e �w gest jest symbolem oznaczania swojego terytorium. W�tym sporze zamierza� trwa� przy swoim.

��Nikt nie po�lubi dziecka, kt�rego ojcem jest VaHapta, Sofio. A�je�li zostaniemy tutaj, w�r�d Run�w, Ha�anala b�dzie jak martwa. Ja ju� jestem jak martwy� gorzej ni� martwy!

Wszyscy czworo jeste�my uwi�zieni w�r�d tych, kt�rzy nie s� naszym ludem�

Urwa� i�wci�gn�� nosem powietrze, aby rozpozna� zapach.

��Naszym ludem�� powt�rzy� Izaak.

Sofia wpatrywa�a si� w�Supaariego, kt�ry w�szy� w�skupieniu. Nas�uchiwali, spodziewaj�c si� g�os�w Run�w budz�cych si� z�po�udniowej sjesty, ale poza normalnymi odg�osami lasu nic nie zak��ca�o ciszy. Umajon� chat�, w�kt�rej Sofia chroni�a si� na kilka dni w�miesi�cu, kiedy jej zapach stawa� si� przykry dla Run�w, otacza�a intensywna woil p�odno�ci. Czasami ona i�Supaari przychodzili tu, aby po prostu wyrwa� si� z�t�umu Run�w; lecz nawet tu rozmawiali ze sob� po angielsku, podobnie jak jej rodzice u�ywali w�domu hebrajskiego, kiedy by�a dzieckiem i�mieszkali w�Stambule.

Dzisiaj towarzyszy� im tylko Izaak. Po raz pierwszy posun�� si� a� tak daleko w�wyra�aniu pragnienia bycia blisko innych�� owej skwapliwo�ci, z�jak� kroczy� za matk� i�jej przyjacielem, nigdy na nich nie patrz�c, ale reaguj�c automatycznie na zmian� kierunku lub pr�dko�ci, zatrzymuj�c si�, kiedy oni przystawali, siedz�c spokojnie i�czekaj�c, a� p�jd� dalej. Sprawia� wra�enie, jakby nie by� �wiadom ich istnienia, ale Sofia by�a coraz bardziej przekonana, �e Izaak o�wiele wi�cej ch�onie z�otaczaj�cego go �wiata, ni� im przekazuje. Bardzo j� to denerwowa�o. Jakby po prostu nie chcia� m�wi�, jakby nie chcia� sprawi� jej tej satysfakcji�� tylko dlatego, �e tak bardzo tego pragn�a�

��Sandoz m�wi� mi, �e macie jakie� g�upie mi�so na Ziemi�� powiedzia� Supaari, przerywaj�c jej my�li.�� Mi�so nie-ludzi�

(� Nie-ludzi.)

��Supaari, tu jest bardzo du�o mi�sa! Mo�esz je�� piyanoty. Albo cranile�

(� Cranile.)

��A�jak je z�api�?�� zapyta� Supaari ch�odnym tonem.�� Piyanoty s� za szybkie, a�cranile za du�e� przewr�c� i�zmia�d�� �owc�, kt�ry spr�buje na nie zapolowa�! Zawsze jedli�my tylko Run�w, kt�rych mo�na z�apa慠� Jego chwytna stopa b�yskawicznie zamkn�a si� na kostce nogi Izaaka.�� Widzisz?�� warkn�� gniewnie.�� Jeste�my stworzeni do chwytania tylko tak powolnej zdobyczy jak to dziecko! Gdyby Runowie nie przychodzili do nas, �eby da� si� zar�n��, mieszka�cy miast wymarliby z�g�odu w�ci�gu jednej pory roku. Dlatego musimy ich hodowa�. Potrzebujemy ich�

��Supaari, pu�� Izaaka.

Dziecko, kt�re zwykle by�o spokojne, teraz zamar�o w�bezruchu, ale nie krzykn�o ani nie zap�aka�o ze strachu. Supaari natychmiast pu�ci� nog� ch�opca i�zwiesi� uszy w�ge�cie przeprosin. Izaak nie zareagowa�, ale Sofia wypu�ci�a powietrze z�p�uc i�spojrza�a na stoj�cego nad ni� Jana�at�.

��Wr�� tu i�usi�d��� powiedzia�a spokojnie, a�Supaari zrobi� to pos�usznie.�� S� inne sposoby polowania! Runowie mog� ci wykopa� do�y i�przykry� je ga��ziami. Mog� ci zrobi� pu�apki.

��Pu�apki�� powt�rzy� Izaak g�osem r�wnie bezbarwnym jak uprzednio.

Zabierz nas ze sob� na Ziemi�, a�moja c�rka i�ja b�dziemy tam je�� bez wstydu�� nalega� Supaari. Kl�cz�c, wpatrywa� si� w�dziecko spoczywaj�ce w�jej ramionach, lecz po chwili podni�s� wzrok.�� Sofia, ja ju� nigdy nie wr�c� do swoich. Nigdy nie b�d� taki, jak by�em. Ale nie my�l�, �ebym m�g� pozosta� w�r�d Run�w�� rzek� z��a�osn� rozpacz�.�� Oni s� dobrzy. S� uczciwi i�prawi, ale�

��Ale.

Tym razem oboje zwr�cili uwag� na Izaaka, a�s�owo, kt�re powt�rzy�, zawis�o w�powietrzu wraz ze wszystkim, co oznacza�o, ale co zosta�o niewypowiedziane.

Wyci�gn�a r�k� i�pog�adzi�a d�oni� wilczy policzek.

��Wiem, Supaari. Rozumiem.

(� Rozumiem.)

��My�l�, �e m�g�bym �y� w�r�d twojego ludu. Ha�an. Ty. Tw�j D�imi. D�ord�. Byli�cie moimi przyjaci�mi i�my�l�, �e m�g�bym��� Znowu urwa�, zbieraj�c w�sobie odwag�, odrzucaj�c g�ow� do ty�u, aby spojrze� na ni� z�dum�.�� Chcia�bym te� odnale�� Sandoza i�nadstawi� mu sw�j kark.�� Chcia�a co� powiedzie�, ale on ju� m�wi� dalej, tak �e nawet Izaak nie zd��y� powt�rzy� jego ostatniego s�owa.�� Je�li mnie nie zabije, to Ha�anala i�ja b�dziemy �y� z�wami i�uczy� si� waszych pie�ni.

��Uczy� si� waszych pie�ni�� powiedzia� Izaak.

I zerkn�� na doros�ych: kr�tki przeb�ysk bezpo�redniej uwagi, tak ulotny, �e tego nie zauwa�yli.

��Dok�d ty p�jdziesz, tam i�ja p�jd�, a�twoje �cie�ki b�d� moimi �cie�kami�� zamrucza�a Sofia po hebrajsku.

Mamo, pomy�la�a, wiem, �e on ma ogon, ale my�l�, �e chce si� nawr�ci�.

Jak mu odm�wi�? Przez sze�� nie ko�cz�cych si�, ja�owych miesi�cy wyczekiwa�a, by jej radio z�apa�o odpowied� nieznanych istot ludzkich. A�tu, tak blisko, �e czu�a jej ciep�o, by�a istota, kt�r� zna�a i�kt�rej los bardzo j� obchodzi�, istota, kt�r� zaczyna�a rozumie�. Mniej jej obca ni� w�asny syn, bardziej do niej podobna, ni� mog�aby sobie wyobrazi� par� lat temu, tak jak ona zawstydzona odkryciem, �e jej wdzi�czno�� wobec Run�w nie okaza�a si� a� tak wielka i�przemo�na, by zd�awi� dr�cz�c� potrzeb� pomy�lenia czego� cho� raz bez tej nie ko�cz�cej si� gadaniny, zrobienia cho� jednego gestu bez konieczno�ci wys�uchania tasiemcowych komentarzy, p�j�cia na samotn� przechadzk� bez wzbudzenia w�Runach �agodnego, ale natarczywego l�ku, kt�ry towarzyszy� ka�demu czasowemu wy��czeniu si� z�grupy.

��No dobrze�� powiedzia�a w�ko�cu.�� Je�li naprawd� uwa�asz, �e to najlepsze dla Ha�anali. Je�li tego pragniesz�

(� Tego pragniesz.)

��Tak, pragn� tego.

(� Pragn� tego.)

Siedzieli przez chwil� w�milczeniu, ka�de pogr��one w�swoich my�lach.

��Powinni�my wr�ci� do wioski�� powiedzia�a Sofia po pewnym czasie.�� Wkr�tce b�dzie czerwone �wiat�o.

(� Czerwone �wiat�o. Supaari �piewa.)

Prawie jej to umkn�o, tak ju� by�a uodporniona na bezbarwny g�os syna.

Supaari �piewa.

Musia�a to sobie powt�rzy� w�my�li, �eby si� upewni�. O�Bo�e, pomy�la�a. Izaak powiedzia�: Supaari �piewa.

Nie chwyci�a syna w�obj�cia, nie krzykn�a, nie zaszlocha�a, nawet si� nie poruszy�a, tylko spojrza�a na Supaariego, tak samo zaskoczonego jak ona i�tak samo jak ona nieruchomego. Zbyt cz�sto widzia�a, jak Izaak zamyka si� w�sobie�� w�jaki� tajemniczy spos�b staje si� Nie Tutaj, kiedy kto� go dotkn��.

��Tak, Izaaku�� powiedzia�a zwyk�ym g�osem, jakby to by�o normalne dziecko, kt�re zrobi�o jak�� uwag� i�czeka na potwierdzenie matki.�� Supaari �piewa o�drugim zachodzie s�o�ca. Dla Ha�anali.

��Supaari �piewa o�drugim zachodzie s�o�ca.�� Czekali, wstrzymuj�c oddech.�� Dla Izaaka.

Supaari zamruga� i�otworzy� usta, tak ludzki w�tej reakcji, �e Sofia prawie si� roze�mia�a. Trzymaj�c jego c�rk� w�ramionach, unios�a podbr�dek: dla Izaaka, Supaari.

Wsta� i�zbli�y� si� do Izaaka, obserwuj�c g�adkie, drobne mi�nie, wypatruj�c ledwo dostrzegalnego drgni�cia poprzedzaj�cego ucieczk�. Jaki� instynkt, kt�ry dopiero teraz si� w�nim obudzi�, powiedzia� mu, �e nie powinien stawa� twarz� w�twarz z�Izaakiem, wi�c ukl�k� przy jego boku i�za�piewa�, cicho i�poza zasi�giem jego wzroku.

Sofia wstrzyma�a oddech, kiedy pop�yn�y pierwsze tony wieczornej pie�ni, ��cz�c si� z�le�nym ch�rem krzyk�w i�pohukiwa�, terkot�w i�pogwizdywa�. S�ucha�a, jak do basu Supaariego�� melodyjnego i�p�ynnego�� do��czy� si� sopran dziecka, w�idealnej tonacji, bezb��dnie wymawiaj�c s�owa, w�cudownej harmonii. Wpatruj�c si� swoim jedynym, kr�tkowzrocznym i�pe�nym �ez okiem w�twarz syna, rozja�nion� w�r�owawym �wietle, przemienion�, o�ywion��� po raz pierwszy naprawd� �yw�. I�dzi�kowa�a Bogu swoich przodk�w za to, �e obdarowa� ich �yciem, �e wzi�� ich w�opiek�, �e pozwoli� im do�y� tej nowej pory roku.

Kiedy �piew dobieg� ko�ca, odetchn�a g��boko powietrzem, kt�re jakby pachnia�o muzyk�. Spokojnym g�osem, z�twarz� wilgotn� po jednej stronie, Sofia Mendes zapyta�a swojego syna:

��Izaaku, chcia�by� si� nauczy� innej pie�ni?

Nie spojrza� na ni�, ale stan�� niepewnie, chwiej�c si� lekko, jak wtedy gdy dopiero uczy� si� chodzi�, a�potem podszed� do niej. Odwr�ciwszy g�ow� na bok, uni�s� r�czk� i�dotkn�� jej ust jednym palcem, delikatnie, jakby to by�o skrzyd�o wa�ki. Tak, prosz�, m�wi� w�jedyny spos�b, w�jaki potrafi�. Innej pie�ni.

��Oto, co nasz lud �piewa o�wschodzie i�zachodzie s�o�ca�� powiedzia�a mu i�zaintonowa�a staro�ytne, modlitewne zawo�anie:�� Sz�ma Israel! Adonaj Elohejnu, Adonaj Echad.

S�uchaj Izraelu! Pan, nasz B�g, jest Panem Jedynym. Kiedy sko�czy�a, ma�y paluszek ponownie musn�� jej wargi, wi�c za�piewa�a jeszcze raz i�tym razem do jej g�osu do��czy� g�os jej syna: bezb��dnie powtarzaj�cy s�owa, w�idealnej harmonii z�jej g�osem.

Wydmucha�a nos w�gar�� zmi�tych li�ci i�otar�a policzek ramieniem okrytym jedn� z�koszulek Jimmy�ego. Przez chwil� mi�tosi�a palcami mi�kk�, znoszon� tkanin�, wdzi�czna za ten kontakt z�ojcem Izaaka. Potem wsta�a.

��Wracamy do domu�� powiedzia�a.

��Co ci� gn�bi?�� zapyta� Emilio, kiedy Gin� wsta�a, aby pozmywa� talerze po obiedzie, kt�ry by� ca�kiem dobry, ale dziwnie milcz�cy.

��Nic�� odpowiedzia�a, ha�asuj�c naczyniami w�zlewie.

��A�wi�c co� ci� gn�bi. Tyle wie nawet eksksi�dz!�� zawo�a� Emilio z�u�miechem, kt�ry zgas�, kiedy nic na to nie powiedzia�a.

Bior�c pod uwag�, jak kr�tko byli razem, uda�o im si� ju� doprowadzi� do kilku uderzaj�co za�artych k��tni. K��cili si� o�spos�b gotowania ry�u, o�spos�b zaparzania kawy, o�jadalno�� karczoch�w, kt�re Gin� uwa�a�a za przejaw �askawo�ci Bo�ej, a�Emilio za co� gorszego od kory d�bowej. Jego ulubionym i�wci�� nie rozstrzygni�tym sporem by�a za�arta dyskusja�� zako�czona niezno�nymi wrzaskami, po kt�rych na d�ugo rozdzieli�o ich odra�aj�ce milczenie�� na temat tego, co jest nudniejsze, mistrzostwa �wiata w�pi�ce no�nej czy mistrzostwa �wiata w�bejsbolu. �A w�dodatku stroje bejsbolist�w s� obrzydliwe�, o�wiadczy�a Gin� tydzie� p�niej, co spowodowa�o now� k��tni�. By�a r�wnie� wspania�a k��tnia o�kr�j i�kolor garnituru, kt�ry mia� w�o�y� na siebie podczas ceremonii �lubnej. Ostatecznie Emilio ust�pi� w�sprawie klap marynarki, co pozwoli�o mu postawi� na swoim w�sprawie koloru: garnitur b�dzie z�szarego jedwabiu, a�nie z�czarnego, przy kt�rym upiera�a si� Gin�. Do tej ugody dosz�o jednak dopiero w�wczas, kiedy przyzna�a, �e ostatecznie stroje bejsbolist�w nie s� a� tak okropne.

Bardzo to by�o zabawne. Oboje byli produktami kultur, w�kt�rych k��tnie ma��e�skie uwa�ano za co� w�rodzaju sztuki. Zach�cali Celestin�, by si� w�nie w��cza�a, dla czystej przyjemno�ci, jak� im sprawia�y jej wrzaski na korzy�� tego doros�ego, kt�ry akurat by� jej faworytem. Emilio zauwa�y�, �e �w status zale�a� zwykle od tego, kto z�nich sprzeciwi� si� jej przedostatni. �adnej jednak z�tych k��tni nie traktowali na powa�nie, a� do dzisiaj, kiedy wygra� walkowerem podczas lunchu, oferuj�c im sw� pomoc w�spakowaniu si� na g�rsk� wycieczk� z�rodzicami Giny.

Emilio zmarszczy� czo�o za plecami Giny, a�potem rzuci� okiem na zegar kuchenny. Wiele si� zmieni�o podczas wielu lat jego nieobecno�ci, ale dzieciaki nadal uwielbia�y kresk�wki.

��Celestino�� powiedzia� niefrasobliwym tonem�� ju� czas na Bambini.�� Odczeka�, a� Celestina pobieg�a do swojej sypialni, aby w��czy� sw�j ulubiony film interaktywny.�� Spr�bujmy od pocz�tku�� zaproponowa� spokojnie, kiedy ju� byli sami.�� Co ci� gn�bi?

Okr�ci�a si� na pi�cie, unios�a g�ow� i�z�oczami pe�nymi �ez o�wiadczy�a stanowczo:

��Powiniene� wr�ci� i�odnale�� Sofi�!

Emilio zamar� i�wpatrywa� si� w�ni� przez chwil�, a�potem zamkn�� oczy i�powoli wci�gn�� powietrze do p�uc, opieraj�c si� o�st�. Kiedy otworzy� oczy ponownie, jego spojrzenie by�o twarde jak obsydian; ju� nie raz przera�a�o ono ludzi o�wiele bardziej odpornych od niej.

��Kto ci powiedzia�?�� zapyta� bardzo spokojnie.

��Nie patrz tak na mnie.

��Kto ci powiedzia�?�� powt�rzy� jeszcze spokojniej, oddzielaj�c ka�de s�owo.

��Co za r�nica, kto mi powiedzia�? Ona �yje. Ta biedna kobieta� jest tam zupe�nie sama!�� krzykn�a Gin� z�p�aczem, bo ju� postanowi�a, �e tak �atwo nie ust�pi.�� Powiniene� wr�ci� i�uratowa� Sofi�. Ona ci� potrzebuje. Kocha�e� j�.

Milcza� d�ugo, nieruchomy jak g�az.

��Po pierwsze�� powiedzia� w�ko�cu.�� Musz� wiedzie�, kto ci to powiedzia�, bo zamierzam go zabi�, bez wzgl�du na to, kto to jest. Po drugie. Wiemy tylko jedno: �e �y�a w�2047 roku. Po trzecie. �Giordano Bruno� doleci tam za siedemna�cie lat. Prawdopodobie�stwo znalezienia jej �ywej, bior�c pod uwag� fakt, �e musia�aby przetrwa� samotnie na Rakhacie do wieku siedemdziesi�ciu jeden lat, jest prawie zerowe. Po czwarte.:.

��Nie znosz�, kiedy jeste� taki!

��Po czwarte!�� Teraz podni�s� g�os.�� Sofia Mendes by�a najbardziej samowystarczaln� i�kompetentn� osob�, jak� kiedykolwiek spotka�em. Zapewniam ci�, �e szczerze by si� u�mia�a, gdyby us�ysza�a, �e ja, w�a�nie ja, jestem jej potrzebny! Po pi�te. Tak. Kocha�em j�! Kocha�em te� Ann� i�D.W., i�Askam�. Nie po�lubi�em �adnej z�tych os�b. Gino, sp�jrz na mnie!�� krzykn��, bole�nie dotkni�ty tym, �e mu nie zaufa�a, rozjuszony, �e kto� spr�bowa� wbi� mi�dzy nich ten klin.�� Gdyby Sofia Mendes w�jaki� cudowny spos�b przekroczy�a teraz te drzwi, �ywa, zdrowa i�w�kwiecie wieku, nie zmieni�oby to niczego mi�dzy nami. Niczego!

Gin� rozp�aka�a si� jeszcze bardziej, rzucaj�c mu wyzwanie wilgotnym spojrzeniem�� Zirytowany, odwr�ci� si� gwa�townie i�podszed� do lady kuchennej, gdzie zacz�� grzeba� w�stosie papier�w, aby wreszcie wyci�gn�� kawa�ek.

��Do kogo dzwonisz?�� zapyta�a przez �zy, widz�c, �e uaktywni� telefon.

��Do s�dziego cywilnego. Chc�, �eby tu przyszed�. Teraz. Bierzemy �lub. A�potem zamierzam zadzwoni� do krawca i�anulowa� zam�wienie na ten cholerny garnitur. A�potem zamierzam zamordowa� Vincenza Giulianiego i�by� mo�e r�wnie� �elaznego Konia�

��Dlaczego mama p�acze?�� zapyta�a Celestina.

Sta�a w�drzwiach kuchni z�zaci�ni�tymi pi�stkami i�patrzy�a na niego gniewnie. Gin� pospiesznie wytar�a oczy.

��To nic takiego, cara�

��Nic takiego! To bardzo wa�ne, a�ona ma prawo wiedzie栗 warkn�� Emilio, kt�ry niewiele rozumia� ze swojego pogmatwanego dzieci�stwa. Anulowa� wybieranie kodu i�wzi�� si� w�gar��.�� Twoja mama boi si�, �e m�g�bym j� opu�ci�, Celestino. My�li, �e m�g�bym kocha� kogo� bardziej ni� j�, cara.

��Bo to prawda.�� Celestina sprawia�a wra�enie zap�dzonej w�kozi r�g.�� Przecie� mnie bardziej kochasz.

Gin� roze�mia�a si� lekko i�odwr�ci�a do Emilia.

��No, dalej�� powiedzia�a z�przek�sem�� porad� sobie z�tym.

Rzuci� jej spojrzenie rekina bilardowego, kt�ry obwieszcza, �e wbije bil� do naro�nej �uzy.

��Ty, Celestino�� powiedzia� spokojnie�� jeste� moj� najukocha�sz� dziewczynk�, a�twoja mama jest moj� najukocha�sz� �on�.�� Odwr�ci� si� do Giny, unosz�c brwi oczekuj�co, i�otrzyma� od niej wspania�omy�ln� pochwa�� w�postaci skinienia g�owy. Zadowolony, wr�ci� do ba�aganu na biurku, mrucz�c:�� To znaczy b�dzie moj� najukocha�sz� �on�, gdy tylko �ci�gn� tutaj s�dziego�

Nie�� powiedzia�a Gin�, chwytaj�c go za r�k� i�przytulaj�c g�ow� do jego ramienia.�� Ju� dobrze. Chyba bardzo chcia�am to us�ysze�. Mo�emy poczeka� do wrze�nia.�� Roze�mia�a si� i�unios�a g�ow�, a�potem zaczesa�a sobie palcami w�osy i�otar�a oczy.�� I�nie wa� si� anulowa� zam�wienia na garnitur!

Przed�lubne fochy, pomy�la�, patrz�c na ni�. Ostatnio bardzo �atwo poddawa�a si� emocjom, a�ta historia z�Sofi� kompletnie j� za�ama�a. Przeklinaj�c swoje protezy, uj�� j� za ramiona i�przytrzyma� na odleg�o�� wyci�gni�tych r�k.

��Nie jestem Carlem, Gino. Nigdy ci� nie opuszczꠗ wyszepta�, przygl�daj�c si� czujnie, czy mu wierzy. Przyci�gn�� j� do siebie i�westchn��, my�l�c: Ka�de z�nas ma swoj� przesz�o��. Potem spojrza� na Celestin� ponad ramieniem jej matki i�doda� g�o�niej, �eby obie go us�ysza�y:�� Kocham ciebie i�kocham Celestin�, i�zawsze b�d� was kocha�.

��No dobrze�� oznajmi�a sze�cioletnia Celestin� tonem siedemdziesi�cioletniej damy z�towarzystwa.�� Ciesz� si�, �e to sobie wyja�nili�my!

Gin� i�Emilio spojrzeli na siebie, otwieraj�c usta, a�dziewczynka wybieg�a z�kuchni i�wr�ci�a do swoich kresk�wek.

��Nigdy czego� takiego nie powiedzia�am. Ty to powiedzia�e�? Sk�d ona to wytrzasn�a?�� zapyta�a zdumiona Gin�.

Emilio �mia� si� serdecznie.

��To by�o naprawd� ekstra! Nie poznajesz? Waleria Golina, Ksi�na!�� zawo�a�.�� Nie� zaraz� ty spa�a� na sofie, a�Celestin� i�ja ogl�dali�my to w�sobot�.�� Pokr�ci� g�ow�, zachwycony tym, �e Celestin� przej�a jeden z�jego nawyk�w.�� Na�ladowa�a Waleri� Golin�. To by�o naprawd� wspania�e!

��Naprawd�, Sandoz, my�la�em, �e takie fochy s� poni�ej twojej godno�ci�� powiedzia� Garlo Giuliani z�ch�odnym rozbawieniem, obserwuj�c, jakNicod�Angeli sprawdza wyniki analizy krwi przed ponownym pod��czeniem aparatury.�� To twoja wina i�dobrze o�tym wiesz. Dali�my ci szans� przy��czenia si� do nas na ochotnika, a�ty z�niej nie skorzysta�e�. I�co ci to da�o? Si�ce i�zaka�enie p�cherza.

Opieraj�c si� z�wytwornym wdzi�kiem o�d�wi�koszczeln� przegrod�, Carlo obserwowa� nieruchom�, pos�pn� twarz Sandoza. Nie dostrzeg� rozlu�nienia, charakterystycznego dla �pi�czki czy snu.

��Lubisz oper�, Sandoz?�� zapyta� Carlo, kiedy Nico, nuc�c pod nosem Nessun donna, zacz�� obmywa� g�bk� nieruchome cia�o.�� Wi�kszo�� neapolita�czyk�w ub�stwia oper�. Kochamy nami�tno�ci, konflikty, �ycie ca�� g�b�.�� Odczeka� chwil�, wpatruj�c si� w�zamkni�te oczy Sandoza, podczas gdy Nico unosi� bezw�adne ko�czyny chorego, wycieraj�c mu z��agodn� wpraw� pachy i�l�d�wia.�� Gin� nie znosi�a opery. M�wi�a, �e to pretensjonalne bzdury. Powiniene� by� mi wdzi�czny, Sandoz. Przecie� to zwyk�a kura domowa! Umar�by� z�nud�w przy jej boku. D�ugo by� nie wytrzyma� tej zat�ch�ej domowej atmosferki, makaronu i�tycia. Jeste�my stworzeni do wi�kszych rzeczy, ty i�ja.

Sko�czywszy obmywanie ca�ego cia�a, Nico od�o�y� r�cznik i�przykry� Sandoza na kilka minut prze�cierad�em, aby przed ponownym umocowaniem elektrod sk�ra wch�on�a wilgo�. Carlo czeka� spokojnie, a�kiedy zobaczy� na monitorze serca regularn�, z�bat� lini�, przem�wi� ponownie.

��Mamy ze sob� wiele wsp�lnego, Sandoz� i�wcale mi nie chodzi o�korzystanie z�cia�a Giny.�� U�miechn�� si� z�satysfakcj�, kiedy wykres na monitorze gwa�townie drgn��, a�jego linia straci�a sw� regularno��.�� Mnie te� ojciec cholernie lekcewa�y�. Wiesz, jak mnie nazywa�? Cio-Cio-San! To oczywi�cie aluzja do Madame Butterfly. Tak mi dokucza�, bo by�em troch� roztrzepany, wci�� bra�em si� za co innego. Gardzi� mn� od dnia urodzenia. Widzia� we mnie tylko �wiadectwo niewierno�ci swojej �ony. Z�tob� by�o tak samo, prawda? Tyle �e mi�dzy nami jest pewna r�nica, bo moj� matk� oskar�a� nies�usznie. Ale mojemu tacie �atwiej by�o uwierzy�, �e nie jestem jego synem, ni� pogodzi� si� z�tym, �e nie jestem nim.

Poniewa� Nico, wielbiciel Belliniego, nie potrafi� pracowa� bez �piewu, przeszed� teraz do Normy: Meprotegge, me difende�

��Zawsze by�em we wszystkim dobry�� stwierdzi� Carlo bez fa�szywej skromno�ci.�� Nauczyciele bili si� o�mnie! Ka�dy chcia�, �ebym zosta� jego ulubie�cem� przysz�ym in�ynierem� biologiem, pilotem. A�ja mia�em ich wszystkich w�nosie. No wi�c oskar�ali mnie o�niesta�o�� i�niewierno��, ze z�o�ci, �e nie chcia�em zosta� ich akolit�. Boja, Sandoz, nie jestem niczyim uczniem. Moje �ycie to moje �ycie i�nikogo nie na�laduj�.

Nico zacz�� wymienia� worek z�moczem, wci�ni�ty mi�dzy ��ko a��cian� przegrody. By� jednak osob� skrupulatn� i�robi�c� wszystko metodycznie, w�ustalonej kolejno�ci, wi�c nauczy� si� ju� wykonywa� t� czynno�� tak, by unikn�� zb�dnych k�opot�w.

��Wiem, co sobie o�mnie my�lisz, Sandoz�� ci�gn�� Carlo spokojnie.�� Z�udzenia wielko�ci. Ludzie tacy jak ty i�m�j ojciec s� dobrzy tylko na jakim� w�skim polu. Od m�odo�ci skupiacie si� na jednej rzeczy, osi�gacie sporo bardzo szybko i�gardzicie tymi, kt�rzy nie s� na co� ukierunkowani od samego pocz�tku. M�j ojciec, na przyk�ad, mia� w�kieszeni ca�y Neapol, zanim doszed� do trzydziestki. Imponuj�ce, prawda? Przed czterdziestk� mia� ju� pod kontrol� osiemna�cie procent krajowej produkcji ca�ych W�och, z�rocznym zyskiem wi�kszym od Fiata. W�wieku czterdziestu dw�ch lat, a�wi�c zaledwie rok wi�cej ni� ja mam obecnie, Domenico Giuliani by� w�adc� imperium, kt�rego macki si�ga�y do ca�ej Europy, Po�udniowej Afryki, Bliskiego Wschodu, Karaib�w i�obu Ameryk. Takiego imperium nie mia� nawet Aleksander Macedo�ski. Ojciec przypomina� mi o�tym prawie codziennie przy �niadaniu.

Zamilk� na chwil�, a�potem wyprostowa� si� i�wzruszy� ramionami.

��Ale prawdziwa wielko�� polega na tym, by utrafi� w�swoj� epok�. Wszechstronno��, Sandoz, mo�e by� prawdziw� zalet�!

Je�li chodzi o�mnie, to dobrze bym si� czu� w�czasach Renesansu. Ksi��� w�r�d kupc�w! Kto�, kto potrafi u�o�y� pie��, toczy� wojn�, zbudowa� katapult� i�znakomicie ta�czy�. Nawet m�j ojciec musia� przyzna�, �e to przedsi�wzi�cie wymaga talentu w�wielu dziedzinach. Polityka, finanse, in�ynieria�

Od�piewawszy kilka partii ch�ralnych i�dwie arie, Nico spojrza� na swego padrone.

��Dobra robota�� pochwali� go Carlo.�� Mo�esz odej��, Nico.�� Poczeka�, a� Nico opu�ci przedzia� medyczny, a�w�wczas podszed� do ��ka.�� Widzisz, Sandoz? Znaj�c twoje s�abo�ci i�mocne strony, znalaz�em ci naprawd� wspania�� piel�gniark�. Mo�e nie �wiadczy a� tak rozkosznych us�ugjak Gina, ale zna si� na swojej robocie.

Zerkn�� na odczyty, ale tym razem imi� Giny nie wywo�a�o �adnych zmian w�danych przesy�anych przez organizm do monitor�w.

��Niezwyk�a sytuacja, prawda?�� powiedzia�, patrz�c na m�czyzn�, kt�ry niedawno po�lubi� jego by�� �on�.�� Ca�kiem nieprzewidziana i�nieszcz�liwa. Na pewno my�lisz, �e zrobi�em to w�typowym dla neapolita�czyka szale zazdro�ci, �eby oderwa� ci� od Giny. Mylisz si�, ju� z�ni� sko�czy�em! Rzecz w�tym, �e mnie potrzebny jeste� bardziej ni� jej.�� Otworzy� drzwi przedzia�u medycznego i�sta� w�nich przez chwil�, zanim wyszed�.�� Nie martw si� o�Gin�, Sandoz. Znajdzie sobie kogo� innego.

Dopiero kiedy drzwi si� za nim zamkn�y, wykresy na monitorach zacz�y gwa�townie drga�.

Nie zgodz� siꠗ powtarza� gniewnie ambasador Ma Gurah Vaadai, miotaj�c si� po wewn�trznym dziedzi�cu jak zwierz� po klatce. W�ko�cu zatrzyma� si� przed swoj� �on�, prowokacyjnie postawi� uszy i�wybuchn��:�� Z�o�� rezygnacj�!

��Nie oddam swojej c�rki tej bestii! Jak �mie ��da� mojego dziecka!

��Panie m�j i�ma��onku, Hlavin Kitheri nie za��da� od ciebie Sakinji�� uspokaja�a go Suukmel Chirot u�Vaadai, unosz�c r�k� z�omdlewaj�cym wdzi�kiem i�poprawiaj�c sobie nakrycie g�owy, jakby tym gestem spowija�a dusz� w�welon s�odkiego spokoju.�� W�jego zaproszeniu�

��To tch�rz�� warkn�� Ma, znowu od niej odchodz�c.�� Wymordowa� ca�� swoj� rodzin�

��To prawdopodobne�� zamrucza�a Suukmel�� ale nie udowodnione.

��a potem k�amliwie si� tego wypar�! Jakby kto� m�g� uwierzy� w�te mgliste bajki o�jakim� kupcu� Ca�y r�d Kitherich wymordowany przez zwyk�ego wiejskiego domokr��c�! Kto w�to uwierzy? A�teraz o�miela si� ��da� mojej c�rki!�� Odwr�ci� do �ony twarz �ci�gni�t� grymasem obrzydzenia.�� Suukmel, on kopuluje ze zwierz�tami� i��piewa o�tym!

��Tak m�wi�.�� Wspania�omy�lnie nie zwraca�a uwagi n� wulgarno�� m�a. Jako ambasador musia� przez wi�ksz� cz�� dnia panowa� nad emocjami i�przemawia� z�wystudiowanym taktem, wi�c z�rado�ci� przyjmowa�a te jego wybuchy z�o�ci.�� Hlavin Kitheri, jak s�usznie zauwa�y� m�j pan i�ma��onek, zachowuje si� nieraz w�spos�b do�� niezwyk�y�� ci�gn�a �agodnie, z�nut� poufa�o�ci�� ale to cz�owiek o�zadziwiaj�co szerokich horyzontach my�lowych, wielki poeta, kt�rego pie�ni�

��To same bzdury!�� mrukn�� ambasador, spogl�daj�c w�stron� pa�acu Kitheriego g�ruj�cego nad Inbrokarem.�� Suukmel, on po prostu oszala��

Och, wybacz swojej n�dznej ma��once, m�j wspania�omy�lny i��askawy panie, ale �szale�stwo� to s�owo tak nadu�ywane! Jak�e trafniej by�oby powiedzie� �rozgoryczenie�, �rozpacz�, �niezwyk�o�攅 Trzeba wsp�czu� tym, kt�rych charakter niezbyt pasuje do roli, jak� wyznaczy�o im urodzenie, bo maj� naprawd� trudne �ycie.�� Poprawi�a fa�dy sukni i�usiad�a w�nieco innej pozycji, jeszcze wdzi�czniejszej, ale i�przydaj�cej jej dostoje�stwa.�� Racz pami�ta�, panie m�j i�ma��onku, �e Hlavin Kitheri ju� obj�� Dziedzictwo. Bez wzgl�du na jego przesz�o��, bez wzgl�du na okoliczno�ci przej�cia Dziedzictwa, bez wzgl�du na twoje osobiste zastrze�enia co do jego charakteru, masz obowi�zek, jako ambasador Ma�a Njeru, traktowa� czterdziestego �smego Najdonio�lejszego jako prawowitego w�adc� Inbrokaru.

Jej ma��onek warkn�� na te s�owa, ale Suukmel ci�gn�a z�niezm�conym spokojem:

��Kitheriego nie mo�na lekcewa�y�, nie mo�na nim gardzi�, trzeba go uwa�nie obserwowa�. Nawet pomijaj�c jego poezj�, nie wydaje si�, by zmarnowa� lata, kt�re sp�dzi� na wygnaniu w�Pa�acu Galatna. Przez ca�y czas utrzymywa�, je�li mo�na tak powiedzie�, intymne kontakty z�ca�ym krajem��� Ma prychn�� kpi�co, ale ona m�wi�a dalej z�czaruj�cym u�miechem:�� Tak, panie m�j i�ma��onku, utrzymywa� sta�e kontakty z�lud�mi zdolnymi i�ambitnymi, z�lud�mi, kt�rzy teraz dostarczaj� mu informacji i�pomys��w. Nowych idei. Dalekosi�nych plan�w. Ju� w�pierwszym okresie swego panowania stworzy� nowe, dot�d nie znane urz�dy. A�komu je powierzy�? Swoim ludziom, nawet trzeciakom, nie napotykaj�c prawie �adnego sprzeciwu ze strony obro�c�w tradycji.

Ma Gurah Vaadai zatrzyma� si� i�odwr�ci�, by spojrze� na swoj� ma��onk�. Opu�ci�a oczy, jak nakazywa�y dobre obyczaje, lecz po chwili podnios�a je znowu, patrz�c na niego �mia�o i�z�wymownym zaciekawieniem.

��Nie s�dzisz, �e to bardzo interesuj�ce? Jak mu si� to uda�o?

My�l�, �e m�j pan i�ma��onek m�g�by wiele zauwa�y�, gdyby obserwowa� jego zachowanie na dworze. Jedno jest pewne: Kitheri ju� nie poszukuje �ony.

��Ale� oczywi�cie! Na pewno poszukuje nowych bezogoniastych potwor�w, �eby z�nimi kopulowa慠� Nagle co� go tkn�o.�� Co s�ysza�a�?

��On si� zar�czy�, panie m�j i�ma��onku. Z�dzieckiem VaPalkirni. Najstarszym dzieckiem regenta.

��Elli�nal? To jeszcze niemowl�!

��W�istocie.�� Ma gapi� si� na ni� zaskoczony, uszy mu opad�y.�� Mistrzowskie posuni�cie, nie s�dzisz? Inbrokar le�y w�samym �rodku Potr�jnego Przymierza, z�Ma�a Njerem na zachodzie i�Palkirnem na wschodzie. Umowa ma��e�ska z�Elli�nal zapewnia Kitheriemu spok�j ze strony Palkirnu, przynajmniej do czasu doro�ni�cia dziecka. Pozwala mu to na czysto pragmatyczny stosunek do Ma�a Njeru.�� Min�a chwila, zanim zrozumia�.�� Ma�a Njer mo�e by� protektoratem Inbrokaru, mo�e by� jego partnerem, ale mo�e te� by� jego zdobycz�. Mo�e Kitheri pragnie zmieni� warunki naszego przymierza�

��Nie poinformowano mnie o�tym kontrakcie ma��e�skim.

��A�jednak�

Zauwa�y�, �e spojrzenie �ony spocz�o na Taksayu, jej ru�skiej s�u�ce, siedz�cej w�k�cie jak pos�g milcz�cego szacunku dla swojej pani. Taksayu, kt�ra mog�a mie� przyjaci� w�r�d innych Run�w. Kt�ra biegle w�ada�a k� sanem, kt�ra mog�a wiele s�ysze�, wiele zapami�ta� i�wiele powt�rzy�. Kt�ra by�a na tyle inteligentna, by udawa� g�upi�, kiedy by�o to wygodne.

��No wi�c o�co tu chodzi?�� wybuchn��, aby pokry� zmieszanie.�� Czego Kitheri chce od mojej c�rki?

��Niczego, m�j umi�owany panie�� odpowiedzia�a s�odko Suukmel.�� To nie z�twoj� c�rk� pragnie si� spotka� Hlavin Kitheri, ale z�twoj� ma��onk�.

Ma odrzuci� g�ow� do ty�u i�zarycza� gro�nie.

���arty sobie robisz!�� zawo�a�.

��To wcale nie s� �arty, czcigodny panie m�j i�ma��onku. Co wi�cej, ja zamierzam spotka� si� z�nim.

Trudno powiedzie�, co by�o dla niego wi�kszym wstrz�sem: s�owo �ja� w�ustach kobiety czy oczekiwanie, by m�� wyrazi� zgod� na jej spotkanie z�jakimkolwiek niespokrewnionym samcem, nie wspominaj�c ju� o�budz�cym odraz� charakterze Kitheriego.

��To niemo�liwe�� o�wiadczy� w�ko�cu.

Wszyscy wiedzieli, �e potulny Ma Gurah Vaadai przynajmniej po�ow� swych niepodwa�alnych sukces�w dyplomatycznych zawdzi�cza �onie. Po szesnastu latach ich ma��e�stwa niewidoczna, ukrywaj�ca si� w�jego cieniu, ale zawsze posiadaj�ca naj�wie�sze wiadomo�ci i�potrafi�ca bezb��dnie oceni� ich znaczenie i�warto��, szlachetna Suukmel Chirot u�Vaadai wci�� zaskakiwa�a swego m�a, przera�a�a go i�prowokowa�a. Nie pi�kno�ci�, co prawda, ale wiedz�, pomys�ami, ambicjami. Nie, ona nie jest szalona, pomy�la�, cho� to, co zaproponowa�a, z�pewno�ci� by�o�

��Niemo�liwe�� powt�rzy�.

A jednak�

��Kiedy by�em ma�ym ch�opcem, chcia�em zosta� terroryst��� wyzna� Joseba Urizarbarrena.�� To tradycja rodzinna� moje obie babki nale�a�y do ETA. Nazywali�my si� bojownikami wolno�ci, rzecz jasna. Lepiej?

��Tak�� wydysza� Sandoz.

��Dobrze. Teraz spr�bujemy z�drug�.�� Sandoz wyci�gn�� drug� r�k� i�pozwoli�, by Bask opar� jego przedrami� na swoim uniesionym kolanie.�� To nie zawsze dzia�a�� ostrzeg� Joseba, uciskaj�c kciukami przestrze� mi�dzy ko��mi d�ugimi, p�ki nie odnalaz� miejsca, w�kt�rym mi�sie� przechodzi� w��ci�gno.�� Kiedy mia�em osiem lat, m�j wuj straci� prawie ca�� praw� r�k�. Wiesz, jak nazywaj� zbyt wczesny wybuch bomby? Przedwczesne zdemontowanie.

Sandoz parskn�� �miechem, co ucieszy�o Joseb�. Mimo �e by� otumaniony lekiem, dostrzega� zabawno�� gry s��w, cho� na inne przejawy dowcipu zupe�nie nie reagowa�.

��Moja ciotka uwa�a�a, �e wuj udaje b�l, �eby wymusi� wsp�czucie�� rzek� Joseba, naciskaj�c teraz mocno.�� Cz�sto powtarza�a: Zdech�e psy nie gryz�. Przecie� r�ki ju� nie ma. Jak mo�e bole� co�, czego nie ma? Wuj odpowiada�: B�l jest jak B�g. Niewidzialny, niepoj�ty, wszechmocny�

��I�trudno z�Nim wytrzyma栗 wyszepta� Sandoz dr��cym g�osem.�� Jak z�twoj� ciotk�.

��Masz ca�kowit� racjꠗ odpowiedzia� z�przekonaniem Joseba, pochylony nad jego r�k�.

Przesun�� nieco kciuki i�wzmocni� ucisk, wci�� nieco zdzi wiony, �e znalaz� si� w�takiej sytuacji. Obudzi� si� o�drugiej w�nocy z�pe�nym p�cherzem i�znalaz� Sandoza miotaj�cego si� po wsp�lnym pomieszczeniu jak zwierz� po klatce. �Co ci jest?�, zapyta�, ale reakcj� na jego zatroskanie by�o gniewne warkni�cie. Sandoz nale�a� do ludzi, kt�rym nie�atwo pom�c, a�Joseba wiedzia� z�do�wiadczenia, �e tacy najbardziej pomocy potrzebuj�.

Obawiaj�c si�, �e pozostawi mu siniaka i�czuj�c straszliwe parcie na p�cherz, Joseba zamierza� ju� przerwa� masa�, kiedy us�ysza� kr�tki, g�o�ny szloch.

��Tak?�� zapyta�, chc�c si� upewni�.

Sandoz zamar� w�bezruchu. Oczy mia� zamkni�te, twarz �ci�gni�t�, nie oddycha�. Joseba siedzia� spokojnie, dobrze znaj�c t� reakcj�; jego wuj potrzebowa� zwykle kilkunastu sekund, by uwierzy�, �e b�l naprawd� ust�pi�. W�ko�cu Sandoz odetchn�� i�otworzy� oczy. Sprawia� wra�enie oszo�omionego, ale wyst�ka�: �Dzi�ki�. Potem zamruga� oczami, wyprostowa� si� i�opad� na oparcie krzes�a.

��Nie mam poj�cia, dlaczego to dzia�a�� powiedzia� Joseba.

��Mo�e bezpo�redni nacisk na nerwy w�g�rnej cz�ci r�ki przerywa sygna�y promieniowe?�� podsun�� Sandoz. G�os mia� wci�� troch� rozedrgany.

��Mo�e.�� Nawet je�li to tylko si�a sugestii, pomy�la� Joseba, to dzia�a, bo dzia�a.�� Gdyby� mi o�tym powiedzia� wczoraj, m�g�bym ci pom�c wcze�niej.

��Sk�d mia�em wiedzie�, �e w�twojej rodzinie byli niezdarni zamachowcy?�� zapyta� rozs�dnie Sandoz.

��M�j wujek zwykle p�aka�. Po prostu siedzia� i�p�aka�. A�ty chodzisz.

��Czasami.�� Sandoz wzruszy� ramionami i�odwr�ci� wzrok.�� Najlepsza jednak jest praca.

��Teraz nie pracujesz�� zauwa�y� Joseba.

��Chyba bym nie m�g�. Quell zwykle pomaga� w�ko�cu po�owa b�lu to strach. Ale tym razem by�o ostro.

Joseba wsta�, czuj�c, �e d�u�ej nie wytrzyma.

��Czy wiesz�� zapyta�, ruszaj�c w�kierunku toalety�� �e jutrzni� wymy�lili starzy mnisi maj�cy k�opoty z�prostat�? Skoro i�tak trzeba wsta�, to mo�na si� pomodli�

I odszed�, ko�ysz�c si� jak nied�wied�, ale kiedy wr�ci�, czuj�c b�ogos�awion� ulg�, Sandoz wci�� siedzia� w�ciemnej mesie. Gdyby chcia� by� sam, poszed�by do swojej kabiny, pomy�la� Joseba. Trzeba korzysta� z�okazji.

��W�a�nie czyta�em sobie Ksi�g� Hioba. �Czy widzia�e� drzwi do ciemno�ci? Czy po��czysz gwiazdy Plejad? Rozlu�nisz wi�zy Oriona?��� Oparty o�przegrod�, machn�� r�k� ku zagadkowej ciemno�ci, kt�ra ich otacza�a.�� Dzisiaj cz�owiek m�g�by odpowiedzie�: Prawie tak. Dotarli�my do �r�de� morza, doszli�my do dna otch�ani. Zbadali�my przestworza Ziemi, wymierzyli�my j�. �Czy wysy�a� mo�esz b�yskawice? Czy� w��yciu rozkaza� rankowi?� A�my jeste�my tuj po�r�d gwiazd!

Pokr�ci� g�ow�, ogarni�ty szczerym zdumieniem, a�po chwili powiedzia�:

��Wiesz, ta muzyka si� zmieni�a. Po waszej wyprawie na Rakhat.

��Je�li chodzi o�Hioba, to osobi�cie wol� przek�ad Wolfera�� stwierdzi� Sandoz.�� Wi�c dlaczego terroryzm straci� dla ciebie urok?

��Aha. Zmieniamy temat�� zauwa�y� spokojnie Joseba.�� Nie straci�, w�ka�dym razie nie na d�ugo. Hiszpania i�Francja w�ko�cu uzna�y: Niech szlag trafi tych Bask�w, komu oni s� potrzebni! No wi�c przez jaki� czas walczyli�my mi�dzy sob�. Wesz�o nam to w�krew.�� Spojrza� na Sandoza.�� Czy wiesz, �e g�os Hlavina Kitheriego s�yszano jeszcze prawie przez rok po twoim wylocie z�Rakhatu, a�potem zamilk� na dobre?

��Mo�e umar��� odpowiedzia� Sandoz kpi�cym tonem�� a�przedtem d�ugo si� m�czy�. Czym si� zaj��e�, kiedy terroryzm przesta� by� drog� do kariery?

Polowa�em. W�tym zak�tku �wiata, z�kt�rego pochodz�, wci�� si� poluje. �y�em w�g�rach, otoczony tym, co jeszcze zosta�o z�przyrody. My�liwy� dobry my�liwy� cz�sto identyfikuje si� ze zwierzyn�. Jedno prowadzi do drugiego. Zacz��em studiowa� ekologi�.

��A�jak z�uniwersytetu trafi�e� do seminarium? Mo�e zakocha�e� si� w�cudzie Bo�ego stworzenia?

Cichy, spokojny g�os by� dziwnie bezbarwny. Nieruchom� twarz ledwo by�o wida� w�s�abej po�wiacie ��tych i�zielonych wska�nik�w s�cz�cej si� z�pulpitu sterowni.

��Nie�� przyzna� szczerze Joseba.�� Ostatnio trudno jest dostrzec cud stworzenia, w�ka�dym razie na Ziemi. W�czasie twojej nieobecno�ci bardzo si� pogorszy�o. Ekologia zamieni�a si� w�nauk� o�degradacji przyrody. Teraz zajmujemy si� g��wnie tym, co by�o, pr�buj�c zrekonstruowa� zniszczone systemy i�przywr�ci� zachwian� r�wnowag�. Ale presja przeludnienia jest tak silna, �e za ka�dy krok do przodu p�acimy dwoma krokami do ty�u. W�tej dyscyplinie trudno o�satysfakcj�.

Przeszed� przez ciemne pomieszczenie i�usiad� w�pobli�u Sandoza; plastikowe krzes�o zatrzeszcza�o pod jego ci�arem.

��Kiedy widzisz jaki� uszkodzony system, szukasz przyczyny i�cieszysz si�, jak j� znajdziesz, bo wtedy wydaje ci si�, �e �atwo to uszkodzenie usun��. Jako student przygl�da�em si� nocnym zdj�ciom Ziemi zrobionym przez satelit�. Po��czone nitkami dr�g i�przedmie�ciami skupienia �wiate� miejskich przypomina�y mi koloni� streptokok�w wyhodowan� w�laboratorium. Doszed�em do wniosku, �e Homo sapiens by� chorob�, kt�ra zaatakowa�a Gaj�. Ziemia ch�tnie by si� od nas uwolni�a. Mia�em dziewi�tna�cie lat, a�w�ci�gu mojego �ycia ludno�� Ziemi powi�kszy�a si� dwukrotnie, z�siedmiu do czternastu miliard�w. Znienawidzi�em ten gatunek, kt�ry nazwa� si� rozumnym. Chcia�em wyleczy� Gaj� z�choroby naszego gatunku. Zacz��em si� powa�nie zastanawia�, jak dokona� eksterminacji du�ej liczby ludzi, oczywi�cie w�taki spos�b, �eby mnie nikt nie z�apa�. Uwierzy�em, �e jestem bohaterskim altruist�, samotnym obro�c� planety. Zmieni�em specjalizacj�. Uzna�em, �e najpo�yteczniejsz� dyscyplin� b�dzie wirusologia.

Sandoz wpatrywa� si� w�niego, milcz�c. Dobry znak, pomy�la� Joseba. Jest pod dzia�aniem leku, ale zachowa� zdolno�� oceny moralnej.

��Jak ju� powiedzia�em�� ci�gn�� rzeczowym tonem�� terroryzm nie straci� dla mnie uroku. Mia�em wtedy dziewczyn�. Zerwa�em z�ni�. Chcia�a mie� dzieci, a�mnie dzieci nape�nia�y obrzydzeniem. Nazywa�em je wektorami choroby. Patrzy�em na takich ludzi jak Nico i�my�la�em: Oto skutki nieudanej aborcji. Jeszcze jeden wirus, kt�ry potrafi tylko je�� i�my�le� o�sobie.

Gdzie� w�g��bi zaskoczy� kompresor i�jego buczenie zmiesza�o si� z�cichym bulgotaniem napowietrzanej wody w�zbiorniku i�nieustannym szumem wentylator�w. Sandoz si� nie porusza�.

��Kiedy si� rozstawali�my, moja dziewczyna powiedzia�a mi, �e to okrutne i�niegodziwe pragn�� �mierci ludzi, kt�rych jedynym grzechem by�o przyj�cie na �wiat w�okresie, kiedy ludzi jest ju� za du�o.�� Zamilk� na chwil�, pr�buj�c sobie przypomnie� jej twarz i�zastanawiaj�c si�, jak wygl�da teraz, dochodz�c do pi��dziesi�tki.�� Otworzy�a mi oczy, chocia� p�niej ju� nigdy z�ni� nie rozmawia�em. Troch� mi to zaj�o czasu, ale w�ko�cu zacz��em poszukiwa� powodu, by uwierzy�, �e ludzie nie s� tylko gatunkiem bakterii. Jeden z�moich profesor�w by� jezuit�.

��A�teraz lecisz na planet�, na kt�rej rozumne gatunki nie niszcz� �rodowiska. Chcesz zobaczy�, czym za to p�ac�?

��Chyba po to, �eby odpokutowa� za swoje grzechy.�� Joseba wsta� i�przeszed� do sterowni, sk�d m�g� spojrze� na gwiazdy i�niezg��bion� czer� przestrzeni kosmicznej.�� Czasami my�l� o�dziewczynie, kt�rej nie po�lujbi�em.�� Popatrzy� przez rami� na Sandoza, ale nie dostrzeg� �adnej reakcji.�� Gdzie� wyczyta�em o�ciekawym pomy�le. Tymi narodami, kt�re najbardziej kalaj� planetarne gniazdo, i�tymi, kt�re maj� najbardziej niszczycielskie arsena�y, powinny rz�dzi� wy��cznie kobiety z�ma�ymi dzie�mi. Takie matki najbardziej my�l� o�przysz�o�ci, ajednocze�nie musz� dzie� w�dzie� stawia� czo�o rzeczywisto�ci ludzkiej natury. To sprawia, �e maj� jak�� szczeg�ln� intuicj�.

Joseba wyprostowa� si�, przeci�gn�� i�ziewn��, a�po chwili znikn�� za grodzi�.

��Dobranoc!�� zawo�a� z�korytarza wiod�cego do kabin. Sandoz jeszcze przez d�ugi czas siedzia� samotnie w�mesie, a�potem i�on wr�ci� do swojej kabiny.

Podczas ostatnich dni �ycia Daniel �elazny Ko� cz�sto wpatrywa� si� w�potr�jne cienie na �cianach swojego kamiennego domu w�dolinie N�Jarr i�my�la� o�przesz�o�ci. Do ko�ca zachowa� jasno�� umys�u, ale jego my�li nieustannie powraca�y do tych strasznych miesi�cy sp�dzonych na pok�adzie �Giordana Bruna�. Wydawa�o mu si�, �e egzystowa� w�wczas w�czym� w�rodzaju milcz�cej otch�ani, z�ut�sknieniem wypatruj�c ko�ca kary, podczas gdy na Rakhacie lata mija�y szybko.

Jego pokuta rozpocz�a si� w�chwili, kiedy zgodzi� si� na to porwanie. Tak� sam� pokut� zada� Yincenzowi Giulianiemu�� �y� z�tym, co zrobi�. On sam dosta� jednak l�ejszy wyrok. Wci�� mia� nadziej�, �e b�dzie �y� dostatecznie d�ugo, by pozna� odpowied� na pytanie, kt�re Giuliani zabierze do grobu: A�je�li myl� si� we wszystkim?

Danny zadawa� sobie to pytanie wci�� i�wci��, w�miar� jak mija�y tygodnie sp�dzone w�Neapolu w�towarzystwie tego cz�owieka, kt�rego zamierzali nieodwracalnie skrzywdzi�, prawdopodobnie bez rozs�dnego powodu. �y� z�tym pytaniem przez ca�e miesi�ce podr�y na pok�adzie �Giordana Bruna�, otoczony lud�mi, kt�rzy z�trudem znosili jego widok. Pogodzi� si� z�ich ocen�. Jego grzechem by�a pycha�� robak tocz�cy go od wewn�trz�� pot�na si�a nap�dowa, czerpana ze z�udnej wiary w�to, �e B�g przygotowuje go do dokonania czego� niezwyk�ego.

Cho� rodzina jego ojca wywodzi�a si� z�n�dzy i�poni�enia india�skiego rezerwatu i�cho� sam publicznie odrzuca� romantyczne stereotypy dziedzictwa szczepu Lakota, w�g��bi serca by� z�niego dumny. Od dzieci�stwa wiedzia�, �e jest potomkiem towarzyszy broni Szalonego Konia i�Ma�ego Wielkiego Cz�owieka ze szczepu Oglala, Czarnej Tarczy i�Chromego Jelenia ze szczepu Minikond�w, Nakrapianego Or�a i�Czerwonego Nied�wiedzia ze szczepu Sansark�w, Czarnego Mokasyna ze szczepu Czejen�w czy Siedz�cego Byka ze szczepu Hunkpap�w�� bohater�w wiod�cych najlepsz� w�dziejach �wiata lekk� kawaleri� na b�j w�obronie swoich rodzin i�swojej ziemi, w�obronie w�asnego stylu �ycia, w�kt�rym ponad wszystko ceni�o si� takie warto�ci, jak odwaga, m�stwo, szczodrobliwo�� i�transcendentne wizje duchowe.

R�wnie silna tradycja wi�za�a jego rodzin� z�Czarnymi Sukniami, kt�rych wiara sprzyja�a tym samym warto�ciom. Jego prapraprababka nale�a�a do pierwszych Indian Lakota ochrzczonych przez Pierre�a-Jeana de Smeta, legendarnego jezuit�, kt�ry dzi�ki swej odwadze i�dobroci zdoby� s�aw� i�zaufanie w�r�d plemion Wielkiej R�wniny. Indianie Lakota wierzyli, �e wszystkie ludy, je�li nie osoby, wierz� w�Boga i�pragn� si� z�Nim po��czy�; chrze�cija�skie wezwanie do powszechnego pokoju nie by�o dla nich niczym nowym, bo g�osi�a je r�wnie� s�ynna szamanka Bia�a Krowa. Znali te� krwaw� ofiar� sk�adan� Wakan Tanka�� Wielkiej Tajemnicy. Nawet krucyfiks budzi� znajome skojarzenia: cia�o Jezusa, przebite i�zawieszone na krzy�u, by�o niczym przebite i�zawieszone cia�a S�onecznych Tancerzy, szalonych wizjoner�w, kt�rzy wiedzieli, co to znaczy ofiarowa� Bogu w�asne cia�o i�krew w�imieniu swojego ludu�� z�wdzi�czno�ci, w�celu przeb�agania za winy, w�radosnym transie. Podczas mszy odprawianych przez Czarne Suknie wielu Lakot�w oddawa�o cze�� owej �wi�tej i�niezmierzonej Mocy, kt�ra opiekowa�a si� wszystkim, co istnieje, kt�ra wys�uchiwa�a modlitw tych, kt�rzy sk�adali jej ofiar�, ju� nie ze swojego cia�a i�krwi�� bo jezuici to zmienili�� ale z�chleba i�wina, konsekrowanych na pami�tk� Najwy�szej Ofiary.

Wszystko to by�o z�pewno�ci� przygotowaniem do tego, co mia�o si� sta�: jego pochodzenie i�dziedzictwo, specyficzny styl edukacji, talent, energia i�intuicja, kt�re Daniel �elazny Ko� piel�gnowa� w�sobie, rozwin�� i�wni�s� w�wiek dojrza�o�ci. Wszystko to przygotowywa�o go na �w dzie�, kiedy to po raz pierwszy otworzy� raporty z�misji na Rakhat i�zapozna� si� z�tym, co za�oga �Stelli Maris� zobaczy�a i�pozna�a. I�uwierzy�, a�ta wiara ros�a i�umacnia�a si� z�ka�d� now� stron� raport�w, �e narodzi� si� po to, aby polecie� na Rakhat, �e ze wszystkich, kt�rzy mog� tam zosta� wys�ani, tylko Daniel �elazny Ko� jest w�stanie naprawd� zrozumie� kruche pi�kno kultury Jana�at�w.

Ba� si� o�nich.

�ycie pierwotnych lud�w Wielkiej R�wniny te� zale�a�o od jednego gatunku zwierzyny �ownej; one te� by�y przez obcych uwa�ane za gro�ne plemiona rozmi�owane w�wojnie. Danny wiedzia�, �e to prawda, ale prawda bardzo cz�stkowa i�wyko�lawiona. Uwierzy�, �e je�li znajdzie si� na Rakhacie, b�dzie m�g� w�jaki� spos�b zado��uczyni� swoim lakota�skim przodkom, pomagaj�c Jana�atom odnale�� nowy spos�b �ycia zachowuj�cy najwy�sze warto�ci uznawane przez wojownika, przez �owc� i�przez jezuit�: odwag� i�m�stwo, szczodrobliwo�� i�wizj�.

Czasami, na pok�adzie �Giordana Bruna�, kiedy filtry i�nawiewnie szumia�y cicho, a�prac� silnik�w bardziej mo�na by�o wyczu�, ni� us�ysze�, Danny przypomina� sobie my�l, kt�ra przysz�a mu do g�owy, gdy czyta� raporty z�Rakhatu: zrobi� wszystko, by tam polecie�. Dla niego by�a to tylko przeno�nia, ale B�g uzna� to za uk�ad Fausta.

��Nam obu bli�sza jest tradycja�� powiedzia� mu Gelazy III podczas prywatnej audiencji.�� Rozumiemy potrzeb� ofiary, aby naszej wierze w�Boga nada� konkretny wymiar, aby nasz� wiar� pozbawi� jakichkolwiek zastrze�e�, aby bezgranicznie ufa�, �e je�li zdamy si� na Jego wol�, wszystko b�dzie dobrze. A�teraz my obaj, ty i�ja, zostali�my wezwani, by z�o�y� ofiar�, kt�ra b�dzie sprawdzianem naszej wiary, prawie tak jak Abraham. To trudniejsze od z�o�enia w�ofierze w�asnego cia�a. Ty i�ja musimy z�o�y� w�ofierze Sandoza, zwi�zanego jak Izaak, syn Abrahama. Musimy zrobi� co�, co wydaje si� okrutne i�niezrozumia�e, a�czyni�c to, ca�kowicie zawierzy� Bogu i�sta� si� narz�dziem Jego woli. S�u�ymy Ojcu, kt�ry nie cofn�� si� przed ofiar� Abrahama, kt�ry dopu�ci� ukrzy�owanie swego Syna! I�kt�ry czasami ��da po�wi�cenia tego, co dla nas najdro�sze, aby wype�ni� Jego wol�. Ja w�to wierz�. A�ty wierzysz?

Zdoby� si� w�wczas tylko na kiwni�cie g�ow�. Co sprawi�o, �e wyrazi� milcz�ce przyzwolenie na czyn, kt�ry uwa�a� za odra�aj�cy? Czy naprawd� ambicja? Danny bada� swe sumienie z�zawzi�t� skrupulatno�ci� i�odpowiada� sobie: Nie, to nie ambicja, cho� dobrze wiedzia�, �e inni w�a�nie o�to go oskar�ali. A�mo�e sprawi� to majestat Watykanu, moralny ci�ar dwu tysi�cy lat w�adzy duchowej? Niewzruszona pewno�� samego papie�a?

Wsp�czucie i�pi�kno promieniuj�ce z�tych przenikliwych, wiedz�cych oczu?

Tak. Tak, na pewno.

Czy Ojciec �wi�ty mia� wi�cej powod�w, by wys�a� Sandoza na Rakhat? Niew�tpliwie. Mo�na si� by�o spodziewa� wielu po��danych skutk�w tej decyzji�� politycznych, dyplomatycznych czy praktycznych. Lecz czy te inne motywy przewa�a�y nad niesamowit� pewno�ci� Ojca �wi�tego, a�tak�e nad prawie rozpaczliw� nadziej� ojca genera�a, �e to B�g zapragn��, by Sandoz powr�ci� na miejsce swojego duchowego i�fizycznego gwa�tu?

Daniel �elazny Ko� nie s�dzi�, by tak by�o.

I nie wiedzia� ju�, co sam o�tym my�li, nie wiedzia�, w�co wierzy. By� pewny tylko jednego: po prostu nie potrafi� patrze� Gelazemu III w�oczy, wys�ucha� jego s��w, a�potem wyrzuci� z�siebie szydercze: �To parszywa, ob�udna gra�. By� jezuit� i�nauczono go, jak odnajdywa� Boga we wszystkim; nie by� w�stanie wykr�ci� si� z�etycznej pu�apki, jak� na niego zastawiono. Skoro B�g jest najwy�szym Panem i�je�li jest niesko�czenie dobry, to wszystko, co przydarzy�o si� Sandozowi, musi by� cz�ci� jakiego� wi�kszego planu, a�je�li tak, to trzeba pom�c tej duszy i�wype�ni� wol� Bo��, wracaj�c z�nim na Rakhat.

Tak wi�c, przyzwoliwszy na zdrad� swego sumienia i�po�wi�ciwszy sw� psychiczn� integralno��, Daniel �elazny Ko� m�g� tylko obserwowa� rozw�j tego, do czego si� swoim przyzwoleniem przyczyni��� m�g� �y� z�tym, co uczyni�, i�stara� si� odnale�� w�tym Boga. I�podsyca� w�sobie nadziej�, �e pewnego dnia cel u�wi�ci �rodki.

Kto� zgromadzi� towary, kt�re wybra�a�. S� ukryte w�pobli�u promu�� poinformowa�a Sofi� i�Supaariego Djalao VaKashan, kiedy wreszcie pokaza�a si� w�Trucha Sai.�� Wsz�dzie pe�no patroli djanada.

��Rze�nicy?�� zapyta� ostro�nie Supaari.�� A�mo�e zespo�y inspekcyjne spisuj�ce ludno�� dla nowego Najdonio�lejszego?

��Kto� my�li, �e ani jedni, ani drudzy�� odpowiedzia�a Djalao, ignoruj�c innych Run�w, kt�rzy t�oczyli si� wok� niej, ko�ysz�c si� ju� l�kliwie.�� W�Kirabai m�wi�, �e to djanada z�p�nocy, z�miasta Inbrokaru. S� z�nimi obcy Runowie� kto� s�dzi, �e z�Ma�a Njeru. W�Kirabai starsi musieli wezwa� t�umaczy o�bardzo starym rodowodzie, �eby ich zrozumie�.

Djalao nie okazywa�a przera�enia, ale wida� by�o, �e jest zatroskana. Wszystkie rady wiejskie rozprawia�y, co to oznacza, co si� zmienia.

��Patrole rozpytuj� o�Supaariego�� powiedzia�a spokojnie.�� Pytaj� te� o�cudzoziemc�w.

Czy to bezpieczne rusza� teraz w�drog�?�� zapyta�a Sofia, czuj�c ucisk w��o��dku.�� Mo�e my-ale-nie-wy poczekamy, a� si� uspokoi.

��Kto� my�li: my-i-wy-te� mo�emy podr�owa�, ale tylko w�porze czerwonego �wiat�a. I�chyba najlepiej wyruszy� natychmiast.�� Djalao spojrza�a na Supaariego i�przesz�a na k�san.�� Panie, czy zezwolisz, by kto� was poprowadzi�?

Nasta�o znacz�ce milczenie i�Sofia zrobi�a p�obr�t, aby spojrze� na Supaariego. Sta�, wyprostowany, wpatruj�c si� w�Djalao.

��Czy jestem panem�� zapyta� w�ko�cu�� kt�ry mo�e zezwala� lub zakazywa�?�� A�potem opu�ci� uszy i�uni�s� podbr�dek, patrz�c teraz gdzie� w�przestrze�.�� Przeprosiny. Kto� b�dzie wdzi�czny za przewodnictwo.

Runowie byli wyra�nie zak�opotani; rozleg�o si� szuranie stopami. Sofia zrozumia�a, ile to musia�o kosztowa� Supaariego; Djalao upokorzy�a go w�spos�b, w�jaki nie zrobi� tego �aden Runao. Subtelno�ci ju� do niej nie dociera�y, podobnie jak szczeg�y nie ko�cz�cej si� dyskusji, kt�ra potem rozgorza�a, a�dotycz�cej politycznych i�geograficznych aspekt�w wyprawy do promu �Magellana�. Podczas sze�ciu miesi�cy przygotowa� do powrotu zrobi�a wszystko, co mog�a. Teraz nie by�o ju� wyboru, trzeba by�o zawierzy�, �e Supaari i�Djalao podejm� w�a�ciwe decyzje.

Zm�czona upa�em i�z�udn� nadziej�, �e jest coraz bli�ej Ziemi, Sofia opar�a si� o�pal sza�asu, podci�gaj�c do piersi jedno kolano, drug� nog� wystawiaj�c poza platform�, i�pozwoli�a my�lom b��dzi�. Przed sza�asem ru�skie dzieci bawi�y si� z�Ha�anal�, kt�ra w�a�nie zaczyna�a chodzi� i�chwyta�, nie�wiadoma r�nic mi�dzy ni� a�jej jedynymi towarzyszami. Izaak, kt�rego ostatnio wola�a wci�� mie� przy sobie, nieustannie wyrzuca� z�siebie monotonny strumie� zda� ru�skich i�angielskich, zawsze z�bezb��dn� wymow�. Wi�kszo�� z�tego by�a czystym na�ladownictwem, ale od czasu do czasu zdobywa� si� na prawdziw� mow�, najcz�ciej po od�piewaniu z�ni� Sz�my albo po wieczornym �piewie z�Supaarim. Zawsze chronili si� w�puszczy, z�dala od ustawicznej paplaniny Run�w, w�kt�rych �piew budzi� strach, bo by� narz�dziem panowania djanada. Mo�e to czasowe milczenie pozwoli�o Izaakowi wyj�� poza powtarzanie cudzych zda�, my�la�a Sofia. Kiedy� powiedzia� jej: �Izaak ci� s�yszy�. A�innym razem zauwa�y�: �Ha�anala upad�a�.

Mia�o to jednak swoj� cen�. Aby m�wi�, Izaak musia� przebi� jaki� wewn�trzny mur, a�przez �w male�ki wy�om do jego �wiata wcisn�� si� chaos rzeczywisto�ci. Cienie, kt�re zachwyca�y go od niemowl�ctwa, nagle jakby o�y�y: sta�y si� nieprzewidywalne i�gro�ne. Kolor czerwony, kt�ry dot�d nie budzi� w�nim �adnych wra�e�, teraz go przera�a�, co okazywa� przygn�biaj�cym wszystkich wrzaskiem. Normalny ha�as towarzysz�cy zabawom ruriskich dzieci czasami doprowadza� go do wybuchu, w�kt�rym krzycza� i�obraca� si� w�k�ko jak szalony.

Poczuje si� lepiej na pok�adzie statku, my�la�a Sofia, ledwo s�ysz�c jego monolog i�podniecone g�osy Run�w. Z�pocz�tku b�dzie mu trudno, ale szybko si� przystosuje do codziennej rutyny. Bez �adnych niespodzianek�� wszystko tak, jak b�dzie chcia�. Nic czerwonego. Czerwone wska�niki mo�na czym� przykry�. I�przez ca�y dzie� b�dzie muzyka. Tylko to powinno wystarczy�, by poczu� si� lepiej. A�to warte jest ryzyka, jakie podejmuj�.

Uspokojona, opad�a na poduszk� i�pozwoli�a, by j� u�pi�y codzienne odg�osy wioski. Par� godzin p�niej obudzi� j� dotyk Supaariego i�spok�j oznaczaj�cy osi�gni�cie zgody, kiedy rozwa�ono ju� wszystko, co trzeba by�o rozwa�y�, i�kiedy w�ko�cu podj�to decyzj�.

��Jutro, o�drugim wschodzie�� powiedzia� jej Supaari, streszczaj�c wynik wielogodzinnej dyskusji.�� B�dziemy jak najd�u�ej trzyma� si� lasu� to troch� d�u�sza droga, ale bezpieczniejsza ni� ta kr�tsza, przez sawann�. Przez otwarty teren b�dziemy w�drowa� noc�.

Sofia usiad�a, rozgl�daj�c si� po wiosce. Przygotowywano ostatni posi�ek. Wszyscy sadowili si� na platformach w�oczekiwaniu na nadej�cie wieczoru.

��B�dzie ci przykro odej��, Fia?�� zapyta� Supaari, przysiadaj�c obok niej.

S�ysza�a poszeptywanie ojc�w, gaworzenie i�chichotanie dzieci.

��Byli dla nas tacy uprzejmi� tacy dobrzy�� odpowiedzia�a, ju� za nimi t�skni�c. Fala wdzi�czno�ci zmy�a z�niej ca�e rozdra�nienie.�� Gdyby tylko by� jaki� spos�b, aby odwdzi�czy� si� za ich dobro�

��Tak�� zgodzi� si� Supaari.�� Ale my�l�, �e najlepiej b�dzie odej�� st�d jak najszybciej. To nas szukaj� patrole, Sofio. Teraz jeste�my dla Run�w tylko zagro�eniem.

Przykro mi, John, ale jako� nie widz� wielu mo�liwo�ci�� powiedzia� �agodnie Emilio Sandoz.�� Co proponujesz? Bunt na �Giordanie Bninie�?

��Nie traktuj mnie protekcjonalnie, Emilio! M�wi� powa�nie�

��Wcale mi si� nie wydaje, �e m�wisz powa�nie�� powiedzia� Emilio, wlewaj�c rozbeltanejajka na patelni�. Quell zdawa� si� wzmaga� w�nim apetyt; obudzi� si� o�pi�tej rano czasu lokalnego, czuj�c straszliwy g��d. Kiedy poszed� do kuchni, �eby zrobi� sobie co� do zjedzenia, zasta� ju� tam Johna Candottiego, snuj�cego plany, jak opanowa� statek i�wr�ci� na Ziemi�.

��Chcesz troch�? Mog� zrobi� wi�cej jajecznicy.

��Nie. Pos�uchaj! Im d�u�ej zwlekamy, tym dalej jeste�my od Ziemi i�

��Wi�c co chcesz zrobi�? Poder�n�� Carlowi gard�o podczas snu?

��Nie!�� wyszepta� John.�� Ale mo�emy go zamkn�� w�kabinie�

��Och, przesta�!�� j�kn�� Emilio, przewracaj�c oczami i�mieszaj�c jajecznic�.�� Daj mi troch� soku, dobrze?

��Emilio, on jest jeden! Nas jest siedmiu�

��A�rozmawia�e� ju� z�innymi na ten temat, panie chrze�cijaninie?�� zapyta� Emilio, na�laduj�c Charlesa Laughtona.

John zarumieni� si�. Otworzy� kredens i�wyj�� karton z�sokiem.

��Rozmawiam najpierw z�tob�, ale jestem pewny, �e�

��Wi�c nie b�d� taki pewny�� powiedzia� sucho Emilio. Pozbawiony emocji, dostrzega� realia z�pora�aj�c� jasno�ci�; rozumia� teraz, dlaczego zbuntowani wi�niowie poddaj� si� natychmiast, gdy im przez dziurki od klucza wpuszcz� gaz nasycony �uellem.�� Siedmiu na jednego, ale tym jednym jeste� ty sam, John.

Prze�o�y� jajecznic� na talerz, podszed� z�nim do sto�u i�usiad� plecami do kuchni. John poszed� w�jego �lady, stawiaj�c na stole pojemnik z�sokiem i�siadaj�c naprzeciw niego. Emilio jad� w�milczeniu, czuj�c na sobie jadowite spojrzenie przyjaciela, lecz po chwili odsun�� talerz i�podni�s� g�ow�.

��Zrozum, John. Przeanalizuj fakty. Bez wzgl�du na to, co my�lisz o�nim samym czy o�jego motywach, Danny �elazny Ko� ju� zaryzykowa�sw� dusz�, prawda?�� Wpatrywa� si� w�Johna spokojnie, p�ki ten nie kiwn�� niech�tnie g�ow�.�� Joseba ma swoje w�asne powody, by lecie� na Rakhat, niezale�ne od innych. Sean� jego nie rozumiem, ale on chyba uwa�a, �e cyniczny stosunek do ludzkiej natury jest najlepsz� odpowiedzi� na grzech. Nie stanie po �adnej stronie.

John nie spuszcza� z�niego oczu, ale zaczyna� si� poddawa�.

��Je�li chodzi o�Nica�� m�wi� Emilio�� to nie radzi�bym ci go nie docenia�. Nie jest taki g�upi, na jakiego wygl�da, a�zaszczepiono mu g��bok� lojalno�� wobec padrone. Zaatakuj Carla, b�dziesz mia� do czynienia z�Nikiem, a�ostrzegam ci�: jest naprawd� dobry w�swoim fachu.�� Wzruszy� ramionami.�� Za��my jednak, �e Sean zachowa neutralno��, �e zdo�asz nak�oni� do wsp�pracy Danny�ego i�Joseb� i��e w�jaki� spos�b spacyfikujemy Carla i�Nica. Nadal b�dziemy potrzebowa� kogo�, kto sprowadzi statek z�powrotem na Ziemi�, a�tym kim� jest Gruby Frans�

��Zgoda, ale Frans to typowy najemnik! Mo�na go kupi�!

��Wiadomo, �e uwa�a Carla za �wira�

��Frans ma prawdziwy talent do koloryzowania wszystkiego.�� Emilio opar� �okcie na stole.�� John, Carlo to zimny, pozbawiony skrupu��w egoista, ale na pewno nie jest �wirem. A�nawet gdyby by�, nie liczy�bym na wsp�prac� Fransa.�� John naje�y� si�, ale Emilio nie zwraca� na to uwagi.�� Kamorra ma d�ugie r�ce i�dobr� pami��. Sprzeciwienie si� Carlowi to dla Fransa zbyt du�e ryzyko.

��Wspania�a analiza, Sandoz!�� zawo�a� Carlo, wchodz�c do wsp�lnego pomieszczenia.�� Zachwycaj�co makiaweliczna. Wierz mi, Candotti�� powiedzia� sucho, kiedy John podskoczy� na d�wi�k jego g�osu�� tajno�� jest pierwsz� zasad� konspiracji. Mesa to naprawd� niezbyt odpowiednie miejsce na takie rzeczy.�� Przeni�s� swoje weso�e szare oczy z�poczerwienia�ej twarzy Johna na twarz Sandoza, blad� i�nieruchom�.�� A�ty, Sandoz?

��Nie chcesz wr�ci� do Giny i�mojej c�rki?

��To, czego ja chc�, nie jest wa�ne. Ale prawd� jest, �e by�em cz�ci� ich �ycia tylko przez par� miesi�cy.�� John �achn�� si�, a�Emilio zwr�ci� si� do niego.�� Na Ziemi mijaj� lata, John. Nawet gdyby�my teraz zawr�cili, trudno oczekiwa�, �e powitaj� mnie tak, jakbym wraca� z�kr�tkiego wyjazdu s�u�bowego.

John zmarkotnia�, za to Carlo ca�y promienia�.

��A�wi�c wolno mi mniema�, �� podj��e� ju� decyzj� P�niej wspominali, �e uderzenie zabrzmia�o jak karabinowy wystrza�.

Rozleg� si� g�uchy trzask, po nim zapad�a kompletna cisza i�ciemno��, a�po chwili ca�y statek rozbrzmia� krzykami ludzi obijaj�cych si� o�sprz�ty i��ciany, kiedy zgas�y silniki i�stracili grawitacj� zapewnian� przez przyspieszenie.

Prawie r�wnocze�nie zapali�y si� �wiat�a awaryjne i�zawy�a syrena sygnalizuj�ca przerwanie kad�uba, a�potem zaj�cza�y zamykaj�ce si� samoczynnie drzwi mi�dzy grodziami, izoluj�ce pomieszczenia, w�kt�rych dosz�o do gwa�townego spadku ci�nienia. W�chwil� p�niej zacz�y lata� w�powietrzu wszystkie sprz�ty i�przedmioty, oddalaj�c si� od centralnej osi masy. John wyr�n�� w�kraw�d� sto�u z�tak� si��, �e zapar�o mu dech. Emilio, kt�rego uderzenie powali�o na bok, przywar� teraz do grodzi, czuj�c, jak tuleja wlotu powietrza wciska mu si� w�plecy. Cho� w�uszach mu dzwoni�o od uderzenia g�ow� w��cian�, obserwowa�, zafascynowany, tub� Wolvertona, w�kt�rej ro�liny i�ziemia najpierw zawirowa�y bez�adnie w�powietrzu, a�potem pochwyci� je pot�ny wir, zamieniaj�c wszystkie uprawy w�bur� tr�b� powietrzn�.

��Tam jest teraz o�! W�tubie!�� wrzasn�� Carlo, kt�ry z�szeroko roz�o�onymi ramionami przywar� do �ciany naprzeciw Emilia.

Przypomnia�o mu si� przera�aj�ce prze�ycie z�weso�ego miasteczka, kiedy by� dzieckiem�� wielki cylinder obracaj�cy si� coraz szybciej i�szybciej, a� si�a od�rodkowa odrywa�a ludzi od pod�ogi i�przyciska�a do �cian. Z�trudem �apa� powietrze, bo pot�na si�a zdawa�a si� mia�d�y� mu piersi, wi�c ograniczy� si� do kr�tkich zda�, ale zachowa� spok�j.

��Sandoz� tam jest czerwony guzik� na lewo od ciebie� Tak. B�d� tak �askaw� i�naci�nij go� dobrze?

Sandoz stara� si� przesun�� nog� o�cal, a�Carlo, obserwuj�c go ze wsp�czuciem, sam spr�bowa� poruszy� nog�, �eby si� przekona�, jakie to trudne przy ca�kowicie zmienionym wektorze grawitacji. Sandoz uzna�, �e nie zdo�a przesun�� stopy si�� samych mi�ni �ydki, wi�c wygi�� w��uk ca�e cia�o, a� kraw�d� stopy trafi�a na guzik. Syrena umilk�a.

��Dobra robota�� pochwali� go Carlo, czemu towarzyszy�o mimowolne westchnienie ulgi, jakie wyda� z�siebie Candotti.

Teraz jednak us�yszeli bardziej z�owieszcze d�wi�ki: trzeszczenie skalnej substancji statku, plusk wody wyciekaj�cej z�jakiej� pompy, sycz�cy gwizd ulatuj�cego powietrza i�j�k zgniatanego metalu przypominaj�cy �a�osny �piew wieloryba.

��Interkom: w��czy� wszystkie przeka�niki�� powiedzia� Carlo normalnym tonem, aktywizuj�c wewn�trzny system komunikacji.

Wywo�ywa� ich po imieniu: Frans, Nico, Sean, Joseba i�Danny zg�aszali si� po kolei. Przyszpileni do �cian i�sufit�w, tkwili w�swoich kabinach, pozamykani w�nich przez awaryjny program Al, kt�ry ka�de pomieszczenie zamieni� w�kapsu�� ratunkow�.

��Zupe�nie jak� podczas �wicze� rozleg� si� uradowany g�os Nica.�� Nic� nam nie b�dzie.

John, z�twarz� przyci�ni�t� do blatu sto�u, wytrzeszczy� oczy, s�ysz�c to optymistyczne stwierdzenie, a�po chwili gdzie� z�wn�trza statku dobieg� ich g�os Fransa:

��Brav� scugnizz�, Nico!

Carlo te� zdawa� si� nie traci� pogody ducha.

��Panowie�� zawo�a�, wiedz�c, �e wszyscy go s�ysz��� s�dz� �e �Giordano Bruno� musia� uderzy� w�mikrometeoryt. Skoro� nie zostali�my zredukowani do� py�u minera��w i�mgie�ki organicznych� moleku�, mo�na zak�ada�, �e w�cokolwiek uderzyli�my� by�o bardzo ma�e. Poruszamy si� jednak� z�wielk� szybko�ci�, kt�ra wywo�a�a� taki skutek.�� Zacz�� odnajdywa� w�asny rytm i�teraz oddycha� ju� �atwiej.�� Ach!

Widzisz to, Sandoz?�� zapyta�, poruszaj�c oczami w�swojej unieruchomionej g�owie.�� Pr�nia wysysa brud z� tuby Wolvertona� przez szczelin� wyrwan� przez meteoryt. O, ju� si� zaczopowa�a.

G�o�ny syk ucich�, a�tornado szalej�ce wewn�trz przezroczystego cylindra ust�pi�o miejsca zwartej masie ziemi, kt�ra przywar�a do �cianki, podobnie jak Sandoz i�Carlo do wewn�trznych �cian wsp�lnego pomieszczenia.

Tocz�c dziko oczami, John dostrzega� Carla gdzie� na skraju swojego pola widzenia.

��Wi�c teraz� dzieli nas od� przestrzeni kosmicznej� tylko brud?�� wyrzuci� z�siebie chrapliwym g�osem.

��Brud i� mi�o�� Boga�� rozleg� si� w�interkomie napi�ty g�os Seana.

Carlowi uda�o si� roze�mia�.

��Mo�e jest w�r�d pasa�er�w kto�� kto ma ochot� pomodli� si� za dusz� Jamesa� Lovella, patrona pechowych kosmonaut�w? On� na pewno obserwuje nas tego ranka, drodzy przyjaciele. S�uchajcie!�� krzykn��, gdy system fotoniczny nagle si� uruchomi� i�zresetowa�.�� Przygotujcie si� na upadek. Je�li wszystko p�jdzie dobrze, inercyjny system kieruj�cy� zacznie zaraz odpala� rakiety kierunkowe�

Rozleg�y si� kr�tkie modlitwy i�przekle�stwa�� i�jedne, i�drugie sk�adaj�ce si� wy��cznie z�imienia Jezus�� a�potem okrzyki strachu, zaskoczenia i�b�lu, kiedy system kieruj�cy zacz�� odpala� silniki rakietowe i�dokonywa� korekty k�ta nachylenia statku, gwa�townie nim wstrz�saj�c i�obracaj�c. W�pomieszczeniu wsp�lnym zawirowa�y w�powietrzu kuleczki soku pomara�czowego, kawa�ki jajecznicy i�py�; widelec Emilia obraca� si� jak szalony tu� obok lataj�cego talerza. W�kabinach wszystko, co nie by�o przytwierdzone�� laptopy, maszynki do golenia, skarpetki, po�ciel, r�a�ce�� ta�czy�o wok� cia� ludzi zgodnie z�chaotycznymi si�ami ruchu statku, kt�ry zmienia� si� co chwila. Po chwili do og�lnego chaosu do��czy�y pigu�ki �liny, wymiocin i��ez�� na kr�tko uformowane przez napi�cie powierzchniowe�� roztrzaskuj�ce si� o�p�aszczyzny, wpadaj�ce na siebie albo rozbijane gor�czkowymi ruchami ludzkich r�k i�n�g szukaj�cych punktu oparcia.

W ci�gu kilku minut, kt�re wydawa�y si� wieczno�ci�, obr�t ustabilizowa� si� i�wszystkich poci�gn�o ku peryferiom statku, ale ju� ze znacznie mniejsz� si��.

��Czujesz to, don Gianni?�� zawo�a� Nico, najwyra�niej zaniepokojony l�kiem, kt�ry us�ysza� w�g�osie Johna Candottiego.�� Czujesz? Zaczyna puszcza�

��W�porz�dku�� powiedzia� Carlo, spokojny jak zawsze.

��Kiedy si�a od�rodkowa zmaleje, zacznijcie przesuwa� si� w�stron� pod�ogi.

��Rozumiesz, don Gianni?�� zapyta� z�trosk� Nico, bez �ladu ironii.�� Statek zaraz nas pu�ci�

��Kiedy uruchomi� si� wszystkie silniki�� ostrzeg� ich Carlo�� odzyskamy pe�n� moc i�

Oznacza�o to pe�n�, normaln� grawitacj�. Pod�ogi nagle znalaz�y si� tam, gdzie by� powinny, a�ka�dy, kto nie pot�uk� si� wcze�niej, kiedy system kierowania spowolni� i�zatrzyma� obr�t, m�g� teraz skorzysta� z�szansy zarobienia kilku siniak�w.

��No i�po wszystkim!�� zawo�a� weso�o Carlo, tryskaj�c werw� i�owym prawie magicznym samozadowoleniem, charakterystycznym dla przystojnych W�och�w w��rednim wieku.�� Wszystko posz�o tak g�adko, jak tylko mo�na by�o sobie �yczy�. Prosz� wszystkich o�zameldowanie si� w�mesie.

Przez ca�e lata po swoim drugim uwi�zieniu na Rakhacie Sofia Mendes �ni�a o�domu. Nienawidzi�a tych sn�w i�przesta�a przesy�a� komunikaty na Ziemi�, maj�c nadziej�, �e zerwanie tej ostatniej wi�zi przerwie owe sny, ale si� zawiod�a.

Najcz�ciej �ni�a, �e jest na jakim� lotnisku i�czeka na og�oszenie jej lotu albo na dworcu; za ka�dym razie jecha�a gdzie�, by spotka� si� z�Jimmym. Czasami sz�a jak�� znajom� ulic� w�Tokio lub Warszawie, a�czasami znajdowa�a si� w�jakim� chimerycznym, nieznanym miejscu, ledwo przypominaj�cym Ziemi�. Prawie zawsze by�a sama, ale raz, siedz�c w�jakiej� kafejce i�przys�uchuj�c si� toczonym w�niej rozmowom, zobaczy�a wchodz�cego Sandoza�� sp�nionego, jak zwykle. �Gdzie byli�my?�, zapyta�, siadaj�c naprzeciw niej. �Byli�my zakochani�, odpowiedzia�a i�obudzi�a si�, wstrz��ni�ta w�asnymi s�owami, kt�rych nigdy nie wypowiedzia�a na jawie.

Tamtej nocy le�a�a z�otwartymi oczami, ws�uchana w�dochodz�ce z�puszczy szelesty i�trzaski, i�pr�bowa�a odtworzy� elementy rzeczywisto�ci, z�kt�rych zbudowany by� ten sen. Kafejka musia�a by� w�Cleveland, to oczywiste. Kiedy po raz pierwszy spotka�a Sandoza? I�nagle nap�yn�o natarczywe pytanie: Ile w�a�ciwie mam lat? Policzy�a i�wzdrygn�a si�, kiedy otrzyma�a wynik. Prawie pi��dziesi�t. Siedemna�cie lat tutaj. D�u�ej ni� w�Stambule! Tak d�ugo jeszcze nigdzie nie mieszka�a.

��Sipaj, Fia�� zapyta�a j� kiedy� Ha�anala, c�rka Supaariego�� nie jest ci przykro, �e twoi ziomkowie zostawili ci� tutaj sam�?

��Wszystko, co si� dzieje, ma jaki� cel�� powiedzia�a jej Sofia.�� Teraz moimi ziomkami s� Runowie, no i�tw�j lud.

Powiedzia�a to z�silnym przekonaniem, bo ju� dawno zepchn�a swoj� �a�osn� rozpacz na dno duszy, gdzie spocz�a, przywalona ci�arem czystego, bezinteresownego oburzenia z�powodu zniewolenia Run�w. Odkry�a sw�j cel �ycia na Rakhacie. Przyby�a tu, by nauczy� VaRakhat�w jednego s�owa: sprawiedliwo��.

Wsz�dzie, na ca�ym najwi�kszym kontynencie Rakhatu, Supaari VaGayjur, Djalao VaKashan i�ich zwolennicy u�yczali swego g�osu niewypowiedzianym dot�d �alom i�pretensjom. Zwyk�� bro�, jak� pos�uguj� si� uci�nieni�� pozorn� uleg�o�� i�ciemnot�, drobne kradzie�e i�niepos�usze�stwa, oci�a�o�� i�dobrze udawan� t�potꠗ wszystko to od�o�ono na bok, otwarcie si�gaj�c po zdumiewaj�c� i�o�ywcz� si��. Jak olbrzymy powstaj�ce na d�wi�k wyzwalaj�cego ich z�wielowiekowego snu zakl�cia, Runowie otrz�sali si� z�niemocy i�bezsilno�ci, odnajduj�c sw� prawdziw� moc, o�kt�rej uprzednio wiedzieli tylko Jana�atowie, s�usznie si� jej obawiaj�c.

Po pierwszych gwa�townych rozruchach, po wyzwoleniu Gayjuru i�Agardi panika zrobi�a swoje. Jana�ata�ski patriarcha budzi� si� rano i�z�przera�eniem stwierdza�, �e ca�a s�u�ba uciek�a, a�na jego pos�aniu, tu� obok gard�a, le�y n�. Je�li mia� cho� odrobin� rozs�dku, zabiera� rodzin� i�ucieka� na p�noc. Nie oby�o si�, rzecz jasna, bez akt�w oporu. Na samym pocz�tku Jana�atowie pr�bowali tu i��wdzie przej�� do kontrataku. Ale wiedza jest pot�g�, a�z�pomoc� Sofii Mendes Runowie zdobyli wiedz�.

Sofia dostarczy�a im my�li technicznej umo�liwiaj�cej stworzenie wysoko rozwini�tego systemu komunikacji i�urz�dze� do przetwarzania danych, a�co wa�niejsze, u�wiadomi�a im, �e takie systemy i�urz�dzenia mo�na stworzy�; Runom wystarcza� pomys�, by nowy produkt powsta� szybko i�skutecznie. Urz�dzenia radiowe�� dzie�o r�k Run�w�� kt�re uprzednio s�u�y�y jana�ata�skim w�adzom, teraz zosta�y odpowiednio zmodyfikowane, by wykorzysta� satelity pozostawione na orbitach przez za�og� �Stelli Maris�, co pozwala�o na sta�y kontakt mi�dzy oddzia�ami powsta�c�w. Po jakim� czasie wszyscy m�odzi oficerowie nauczyli si� angielskiego, kt�ry dla Jana�at�w pozosta� niemo�liwym do z�amania szyfrem, podobnie jak na Ziemi j�zyk Nawa�� i�h�w w�czasie drugiej wojny �wiatowej. Pos�uguj�c si� komputerowymi systemami �Magellana�, Sofia by�a w�stanie skanowa� kontynent w�pa�mie oko�o czterdziestu stopni szeroko�ci geograficznej po ka�dej stronie r�wnika�� jedynie po�udniowy ocean i�l�d na p�noc od g�r Garnu pozostawa�y poza polem obserwacji. Ukryta w�Trucha Sai, dostarcza�a komunikat�w meteorologicznych i�raport�w o�transportach rzecznych, �ledzi�a ruchy ma�ych jana�ata�skich oddzia��w, kt�re mo�na by�o �atwo osaczy�, kiedy wkroczy�y na teren odpowiadaj�cy Runom, nieprzewidywalnym w�swoich dzia�aniach, brakowa�o im bowiem tradycji prowadzenia wojny. Kiedy Jana�atowie: wycofali si� na tereny bardziej sposobne do obrony, Sofia okre�la�a po�o�enie wielkich zbiorowisk Run�w przeznaczonych na: rze�; napadali na nie w�porze czerwonego �wiat�a i�uwalniali ca�e stada, spychaj�c wyg�odzonych Jana�at�w coraz bardziej na p�noc.

��I�nie t�sknisz za swoimi bliskimi?�� zapyta�a Ha�anala.

��Mam ciebie i�twojego ojca�� odpowiedzia�a Sofia.�� Mam Izaaka i�Run�w. Mam wszystko, czego mi trzeba.

��Naprawd�, matko?

��Naprawd�!�� krzykn�a Sofia.�� Jestem wdzi�czna za to, co mam, Ha�analo.

Mog�a doda�: Pragnienie posiadania czego� wi�cej rodzi poczucie zawodu. Lecz Sofia Mendes ju� dawno pozby�a si� takich my�li.

��Co? Co si� dzieje?�� zapyta� Sandoz, os�aniaj�c oczy r�k�.

��Znowu wy�e��� powiedzia� John.

Emilio usiad� na pryczy, zaskoczony, ale nie przygn�biony. Spojrza� z�ukosa na Johna, kt�ry sta� p�nagi w�drzwiach kabiny.

��Przepraszam. Nie chcia�em ci� obudzi�.

��Emilio, tak d�u�ej nie mo�na�� burkn�� John.�� Musisz przekona� Carla, �eby przesta� ci podawa� to �wi�stwo.

��A�niby dlaczego? John, to mi robi dobrze na r�ce. I�to takie przyjemne, niczym si� nie przejmowa�.

John wytrzeszczy� oczy.

,� Emilio, wrzeszczysz co noc!

��No wiesz� te koszmary m�cz� mnie od lat. Teraz, kiedy si� obudz�, przynajmniej ich nie pami�tam.�� Opar� si� wygodnie o��cian� i�stamt�d przygl�da� si� Johnowi z�irytuj�co wyrozumia�ym rozbawieniem.�� Je�li to ci� m�czy, mog� si� z�powrotem przenie�� do pomieszczenia dla chorych� tam s� d�wi�kokoszczelne �ciany.

��Jezu, Emilio� tu przecie� nie chodzi o�m�j sen!�� krzykn�� John.�� Chodzi o�to g�wno, kt�rym ci� faszeruj�!

��Cz�owieku, wpadasz w�cholerne d�ugi. Jeszcze tego nie czujesz, ale nied�ugo przedstawi� ci rachunek! Pos�uchaj swojego oddechu! Serce ci wali, prawda?�� Sandoz zmarszczy� czo�o, kiwn�� g�ow�, ale wzruszy� ramionami.�� Quell stosuje si� zwykle tylko przez par� dni. A�ciebie nim szpikuj� prawie od dw�ch miesi�cy!

��Musisz wr�ci� do rzeczywisto�ci, a�im szybciej, tym lepiej�

��O�Jezu, John, wyluzuj si�, dobrze? Mo�e sam powiniene� spr�bowa� tego za�y�

John wpatrywa� si� w�niego z�otwartymi ustami.�� Nie potrafisz ju� normalnie my�le栗 powiedzia� sucho, wy��czy� �wiat�o i�wyszed�, zamykaj�c za sob� drzwi.

��dojrza�y dwie noce temu����rzek� Pon. Ale kto� my�li����ju� si� nie sprzedaje����taka wojna wymaga zaopatrzenia! je�li� (Aannhh.)���o� jest g�odny! Kto ma����pola rakaru s� na p�noc od��� Sip�j, Panar! Kto� s�ysza�����aa wcze�nie. Dojrzewajaa����i zamiast tego skupi� si� na skonsolidowaniu� (Aaaannhh.)���zbieracze nitarlu w�porcie Kran��� Spo,Djalao, pewno jeste� g��d��� Znale�li�my wi�cej nad rze����paari wkr�tce b�dzie� (Aaaaaaaannhh.)���tkacze nie mog� u�y慠��wi�c je�li wyprawimy si� po rakari����kto� t� wi�zk� ree����nala, zr�b co�, �eby Izaak przesta���� Podrap tutaj. Nie, ni�ej! Taa� (Aaaaaaaaaaaaaannhh�)

��Sipaj, Izaak! Przesta�!�� krzykn�a Ha�anala.

Izaak pad� na ziemi�, oszo�omiony, ale zadowolony. Kr�cenie si� w�k�ko przemienia�o niepoj�te w�jednolit� zamazan� plam�, a�je�li sam wyda� jaki� d�wi�k, udawa�o mu si� czasami uciszy� ha�as, ale najlepiej by�o, kiedy jeden g�os wzbija� si� nad inne i�ucisza� wszystkich.

��Sipaj, Izaak�� powiedzia�a Ha�anala powoli, niskim g�osem.�� Chod�my do kryj�wki.�� Odczeka�a tyle, ile by�o trzeba, zanim doda�a:�� B�dziemy s�ucha� muzyki.

Ha�anala mia�a klarowno��.

Izaak wsta�, przyciskaj�c laptop do nagiej, ko�cistej piersi, czuj�c jego ch�odn�, p�ask�, nieskaziteln� doskona�o��. Wszystko wok� niego by�o niepewne, nieprzewidywalne, niezrozumia�e. Nie m�g� ufa� nawet w�asnemu cia�u. Stopy oddala�y si� coraz bardziej, ramiona si�ga�y coraz dalej, kiedy oplata� nimi tors. W�osy pojawia�y si� tam, gdzie ich przedtem nie by�o. Kamie�, raz g�adki i�bez skazy, za drugim razem, gdy na� spojrza�, m�g� ju� by� przykryty li�ciem albo ska�ony obecno�ci� robaka. Uszy, oczy, usta i�cz�onki porusza�y si� nieustannie. Cia�a siedzia�y i�spa�y w�r�nych miejscach. Jak mogli od niego oczekiwa�, �e zrozumie, co m�wi�, skoro wci�� stara� si� poj��, kim oni s�?

Ro�liny wyskakiwa�y z�ziemi, ros�y i�znika�y. P�czki, kwiaty i�te suche rzeczy by�y, a�potem ich nie by�o. M�g� siedzie� i�gapi� si� ca�ymi godzinami�� nie, dniami�� ale nigdy nie zdo�a� zauwa�y�, jak to si� dzieje. Zasypia�, a�rano tej starej rzeczy ju� nie by�o, by�a nowa i�czasami zachowywa�a si� tak jak przedtem, a�czasami nie. �adnej klarowno�ci.

W komputerze by� �wiat, kt�ry nie zmienia� si� ka�dego ranka�� pr�cz codziennej wiadomo�ci od matki. Wiedzia� ju�, �e matka robi w�nim ma�e zmiany, bo pokaza�a mu, jak to zrobi�. Skar�y� si� na to, wi�c zebra�a wszystkie wiadomo�ci od siebie w�oddzielny plik i�to by�o dobre, bo nie zmienia�o niczego w�innych miejscach. Tylko Izaak m�g� zmienia�. Komputer by� lepszy od kr�cenia si� w�k�ko.

��Sipaj, Izaak. Chod� ze mn��� powiedzia�a Ha�anala, wyra�nie oddzielaj�c ka�de s�owo.

Zebra�a jego ubranie�� prostok�t z�niebieskiego jedwabiu, kt�ry przykrywa� go od g�owy do pasa. Jego ta�es, m�wi�a Sofia z�ponur� ironi�.

��B�dziemy s�ucha� muzyki�� powt�rzy�a Ha� anala, chwytaj�c go stop� za kostk� u�nogi.

Izaak wyszarpn�� nog� i�mrukn��:

��Teraz kto� musi zacz�� od pocz�tku.

Ha�anala unios�a podbr�dek i�usiad�a, czekaj�c. Izaak nie znosi�, jak mu przerywano my�l; musia� wtedy zaczyna� od pocz�tku. Je�li co� m�wi�, a�kto� mu przerwa�, powtarza� wszystko, s�owo po s�owie, p�ki nie wypowiedzia� dok�adnie tego, co chcia� powiedzie�. Pewnie dlatego tak ma�o m�wi, pomy�la�a Ha�anala. Kiedy w�pobli�u byli Runowie, w��aden spos�b nie m�g� doko�czy� my�li lub zdania. Nikt nie by� w�stanie milcze� tak d�ugo, nawet ryzykuj�c fierno.

Sko�czy� my�l i�wyprostowa� si�: sygna�, �e mo�e i�� dalej. Ha�anala przetoczy�a si� na nogi i�ruszy�a ku skrajowi polany. Izaak szed� za ni� troch� z�boku, z�podniesion� i�nieco przekrzywion� g�ow�, �eby nie widzie� jej poruszaj�cych si� n�g. Ludzie znowu m�wili.

��adiowa kontrola����paj Hatna! Nie r�b���� teraz ju� ponad sto bahW.���nowe os�ony przeciwwietrzne dla ty��� jest dobre w�po��czeniu z�k�ta����urza nadejdzie za�

Rozmowy cich�y, wypierane przez bez�adne odg�osy puszczy: skrzeki, buczenie, kapanie. Prawie taki zgie�k jak w�wiosce. Ale w�puszczy przynajmniej nie by�o tego okropnego zam�tu rozm�w i�intonacji, tych z�trudem chwytanych znacze�, burzonych przez kolejne s�owa.

Impasto, [impast, technika malarska polegaj�ca na nak�adaniu grubej warstwy farby p�dzlem, szpachl� lub d�oni�, przez co uzyskuje si� szorstk�, jakby rze�bion� faktur� obrazu.] pomy�la� Izaak. Gorsze od czerwonego. Wioska to impasto s��w. Puszcza to impasto d�wi�k�w. Nie ma klarowno�ci!

Znalaz� s�owo impasto w�jednym z�plik�w Marca Robichaux. Odszuka� je w�s�owniku i�zobaczy� d�o� z�pi�cioma palcami, nak�adaj�c� kolorowe warstwy jakiej� mazi; ka�da nowa warstwa prawie przykrywa�a poprzedni�. Przez d�ugi czas jego ulubionym s�owem by�a �klarowno��, ale impasto bardzo mu si� spodoba�o. Docenia� precyzj� jego znaczenia, dok�adno��, z�jak� pasowa�o do tego, co widzia� i�odczuwa�. Kiedy m�g� si� skupi� na jednym s�owie, znaczenie dociera�o do niego jak wysoki, wzbijaj�cy si� ponad ch�r g�os i�sprawia�o mu to rado��. Ale w�wiosce nie by�o klarowno�ci i�trudno by�o oderwa� si� na dostatecznie d�ugo�

���artujesz�� prychn�� John.

Gruby Frans spojrza� na niego znad talerza.

��Czy samob�jstwo nadal jest uwa�ane za grzech?

��To zale�y� Dlaczego pytasz?

��Bo dla dobra twojej teoretycznie nie�miertelnej duszy chcia�bym ci da� pewn� rad�. Nigdy nie wsiadaj do samolotu pilotowanego przez Emilia Sandoza.

Efektowna przesada, pomy�la� John i�odsun�� sw�j talerz.

��Nie jest a� tak z�y!

M�wi� ci, Johnny, pierwszy raz widz� kogo� tak t�pego�� powiedzia� Frans, troch� poniewczasie prze�ykaj�c tilapi� z�ry�em.�� Nico, powiedz don Gianniemu, ile czasu potrzebowa�e�, �eby nauczy� si� lata� promem?

��Trzy tygodnie�� odpowiedzia� z�k�ta Nico.�� Don Carlo m�wi, �e promy w�a�ciwie lataj� same, ale mia�em trudno�ci z�programami nawigacyjnymi.

John skrzywi� si�. Emilio uczy� si� ju� od miesi�ca.

��Jego m�zg musi by� ca�kowicie wype�niony obcymi j�zykami. Wydaje mi siꠗ powiedzia� Frans, dosypuj�c troch� soli do ry�u�� �e nie ma ani jednej wolnej synapsy. S�uchaj, Johnny, podziwiam wytrwa�o�� jak ka�dy, ale to nie ma sensu. Nawet D.W. Yarbrough da� mu spok�j. Wiesz, co o�nim napisa� w�jednym z�raport�w?�� Przez chwil� �u� w�milczeniu, a�potem wyrecytowa�:�� �Jako pilot ojciec Sandoz jest cholernie dobrym lingwist� i�zupe�nie niez�ym lekarzem. Wykre�lam go z�grafika nauki pilota�u i�nadaj� mu status pasa�era, �eby kogo� nie zabi��.�� Frans pokr�ci� g�ow�.�� My�la�em, �e mnie lepiej z�nim p�jdzie, bo te nowe promy s� prawie ca�kowicie zautomatyzowane, ale ten facet jest takim mu�em, �e si� podda�em.�� Wsadzi� sobie do ust porcj� ryby i�z�wypchanymi policzkami zerkn�� na Johna.�� Zr�b co�, Johnny. Pom�w z�nim.

John prychn��.

��A�sk�d ci przysz�o do g�owy, �e w�og�le zwr�ci uwag� na to, co mu powiem? W�ci�gu ostatnich o�miu tygodni nie odezwa� si� do mnie ani razu� przepraszam, raz mnie ochrzani� za jaki� cholerny b��d w�u�yciu trybu ��cznego w�ruanja.�� Trudno by�o nie poczu� si� dotkni�tym. Nafaszerowany narkotykiem czy trze�wy, Sandoz nie pozwala� nikomu zbli�y� si� do siebie.�� Gdzie on jest teraz?

���wiczy w�swojej kabinie. Ju� go nawet nie podgl�dam na monitorze, to zbyt okropny widok.

��No dobra�� powiedzia� John.�� Zobacz�, co da si� zrobi�.

By�o ju� po drugim �wicie, kiedy Ha�anal� obudzi�o �wiat�o dnia. Odwr�ci�a g�ow� od blasku i�spojrza�a na wci�� senn� Pusk�.

Jak mam to powiedzie� Sofii, nap�yn�a pierwsza my�l, identyczna z�pierwsz� my�l� wczorajszego i�poprzedniego dnia. Usiad�a, popatrzy�a na siebie i�skrzywi�a si�: jej futro by�o zmatowia�e i�zab�ocone, dzi�s�a napuchni�te, g�owa ci�ka. Och, Izaaku, pomy�la�a z�rozpacz�, podnosz�c si� powoli, prostuj�c zesztywnia�e cz�onki. W�g�owie mia�a pustk�, tak jak pusta by�a rozci�gaj�ca si� przed ni� r�wnina, pokryta blad�, lawendow� mgie�k� kwitn�cych traw i�porost�w.

��Sipaj, Puska, obud� si�!�� powiedzia�a p�g�osem. Pomaca�a wok� siebie ogonem i�lekko chlasn�a nim Pusk� w�biodro. Puska machn�a r�k� przez sen.�� Puska!�� zawo�a�a Ha� anala, bardziej natarczywie, nie chc�c poruszy� g�ow�, by nie zgubi� zapachu.�� On �yje! Czuj� jego zapach.

Puska przetoczy�a si� powoli na nogi i�spojrza�a w�tym kierunku, w�kt�rym patrzy�a Ha�anala, ale zobaczy�a tylko pust� r�wnin�.

��Sipaj, Ha�anala�� powiedzia�a zaspanym g�osem�� nikogo tam nie ma.

��Izaak tam jest�� upiera�a si� Ha� anala, pospiesznie strzepuj�c b�oto z�futra.�� To zale�y od wiatru, ale kto� my�li, �e on idzie na p�noc.

Puska poci�gn�a nosem i�wyczu�a tylko owocuj�cy sintaron i�k�pk� s�odkich li�ci obiecuj�c� zupe�nie przyzwoite �niadanie.

��Sipaj, Ha�anala, czas wraca� do domu.

��Mo�emy go do�cign��

��Nie.

Ha�anala wzdrygn�a si�, spojrza�a przez rami� i�zobaczy�a w�twarzy Puski sceptycyzm i��al.

��Nie b�j siꅠ� zacz�a.

��Nie boj� siꠗ przerwa�a jej twardo Puska, zbyt zm�czona, by sili� si� na uprzejmo��.�� Nie wierz� ci, Ha�analo�� doda�a i�umilk�a, zak�opotana.�� Sipaj, Ha�analo, kto� my�li, �e si� mylisz. Jego tu nie ma.

Przez d�u�szy czas patrzy�y na siebie, jakby by�y sobie zupe�nie obce. Milczenie przerwa�a Ha�anala.

��Wi�c dobrze�� powiedzia�a bezbarwnym g�osem.�� Kto� p�jdzie dalej sam. Powiedz Fii, �e kto� odnajdzie Izaaka, nawet je�li b�dzie musia� p�j�� za nim a� do morza.

Nie widz� tu �adnego problemu�� powiedzia� Sean Fein, nak�adaj�c sobie na talerz troch� gulaszu z�garnka stoj�cego po�rodku sto�u.�� Daj to na g�o�niki. Podkr�� g�o�no��. Czy ten biedak nie mo�e sobie wyj�� na ma�y spacer?

��Tu nie chodzi o�samo wys�uchanie tych pie�ni. Tu jest potrzebna dog��bna analiza�� odpar� Danny �elazny Ko�.�� Po�owy s��w nie rozumiem, ale to, co rozumiem, jest� Zrozum, zrobi�em z�tym wszystko, co potrafi�! Sandoz musi pom�c.

��Raz ju� mu powiedzia�em, �e muzyka si� zmieni�a, odk�d on tam by�. Nie wyrazi� �adnego zainteresowania�� powiedzia� Joseba, stawiaj�c talerz na stole.�� Nawet na Ziemi nie chcia� s�ucha� tych pie�ni.

Bo to by� g�os Hlavina Kitheriego�� zauwa�y� John, prze�uwaj�c z�namys�em mi�so.�� Albo kogo� innego, kogo zna�. A�tu mamy co� zupe�nie innego!

:� Ale to na pewno styl Kitheriego�� stwierdzi� Carlo, nalewaj�c sobie troch� czerwonego Ferreghini.

��Tak�� zgodzi� si� Danny�� i�je�li Kitheri tworzy teraz takie kawa�ki, to ca�a struktura tego spo�ecze�stwa�

W drzwiach mesy pojawi� si� Sandoz z�he�mem VR pod� pach�. Zapad�a cisza, jak zwykle, kiedy wchodzi�, a�jeszcze nie wiedziano, w�jakim jest nastroju.

��Panowie, Geryon zosta� oswojony�� oznajmi�.�� Uda�o mi si� pomy�lnie odby� symulowany lot wahad�owcem z��Bruna� na powierzchni� Rakhatu i�z�powrotem.

��Zostan� przekl�ty�� mrukn�� Frans Vanderhelst.

��Prawdopodobnie�� odpowiedzia� Sandoz i�sk�oni� si� z�przesadn� dworsko�ci�, kiedy rozleg�y si� okrzyki aplauzu i�gwizdy.

��Wci�� nie mog� zrozumie�, dlaczego sprawi�o ci to tyle k�opotu�� powiedzia� John, podchodz�c do Emilia z�Nikiem, jak sekundanci po zwyci�skiej walce, by zdj�� mu r�kawice VR i�wzi�� od niego he�m.�� Czy to by�o trudniejsze od bejsbola?

��Po prostu nie mog�em zobaczy� tego, co musz� zrobi�. Jestem mentalnym �lepcem�� wyja�ni� Emilio, siadaj�c przy stole.�� Dopiero w�college�u dowiedzia�em si�, �e inni ludzie potrafi� widzie� r�ne rzeczy w�wyobra�ni.�� Kiwn�� g�ow� do Carla, kiedy rozlano wino, by spe�ni� uroczysty toast.�� I�nie potrafi� czyta� map� Kiedy kto� udziela� mi wskaz�wek, jak si� gdzie� dosta�, musia�em to sobie napisa� proz�.�� Odchyli� si� wygodnie na krze�le, sprawiaj�c wra�enie rozlu�nionego, cho� zm�czonego, i�u�miechn�� si� do Nica, kt�ry przyni�s� mu z�kuchni talerz.�� Ale chyba b�dzie lepiej, jak mnie umie�cicie na samym ko�cu listy potencjalnych pilot�w promu�

���agodnie m�wi�c�� mrukn�� John, siedz�cy naprzeciw niego, czuj�c, jak mu serce topnieje na widok u�miechu Emilia.�� No, teraz ju� chyba dasz wszystkim troch� odpocz��, co?

Rozleg�y si� chrz�kania i�pomruki popieraj�ce tak� propozycj� i�po raz pierwszy od startu na pok�adzie �Magellana� zapanowa�o co� w�rodzaju wsp�lnotowej atmosfery, kiedy tak siedzieli razem, jedz�c, popijaj�c i�rozmawiaj�c. Wszyscy poczuli�� cho� by�o to jeszcze bardzo kruche poczucie�� �e stanowi� jedn� dru�yn�, ale nikt nie o�mieli� si� tego wyrazi�; dopiero pod koniec posi�ku Nico o�wiadczy� ni st�d, ni zow�d:

��To mi si� bardziej podoba.

Zapanowa�a kr�tka cisza, jak zwykle pod koniec wsp�lnego obiadu, ale przerwa� j� Danny �elazny Ko�, m�wi�c:

��S�uchaj, Sandoz, jest taka jedna nowa pie�� rakhata�ska, nad kt�r� pracuj�, i�

��Danny, daj spok�j!�� zaprotestowa� John.�� �adnych rozm�w o�interesach!

Ale Emilio si� nie naje�y�, wi�c Danny kontynuowa� swoj� my�l.

��Tylko ten jeden kawa�ek. Jest naprawd� niezwyk�y. Szczerze m�wi�c, Sandoz, uwa�am, �e z�politycznego punktu widzenia jest bardzo wa�ne, co te wersy oznaczaj�, ale zrobi�em ju� wszystko, co w�mojej mocy, a�

��Danny��� zacz�� znowu John.

��John, je�li b�d� potrzebowa� rzecznika, dam ci zna栗 powiedzia� Emilio. John wzruszy� ramionami: umywam r�ce.�� No dobra, Danny�� doda� Emilio.�� Pos�uchajmy tego.

Sama muzyka by�a r�wnie �atwo rozpoznawalna jak muzyka Mozarta, r�wnie silnie dzia�aj�ca na uczucia, jak muzyka Beethovena. Z�wyj�tkiem partii barytonu, g�osy nie przypomina�y niczego, co do tej pory nadchodzi�o z�Rakhatu: by�y to lekko matowe, bogate alty, roziskrzone, wspania�e dyszkanty, splecione ze sob� w�harmoniach, kt�re sprawi�y, �e wszyscy zacz�li oddycha� szybciej. A�potem pojedynczy g�os: wznosz�cy si�, wznosz�cy, porywaj�cy ich gdzie��

��To s�owo�� powiedzia� Danny z�naciskiem, kiedy sopran opad� w�ch�r jak cofaj�ca si� fala w�ocean.�� To jest klucz. To musi by� klucz. Znasz je?

Sandoz pokr�ci� g�ow� i�wyci�gn�� r�k�, wys�uchuj�c ca�ego utworu, zanim przem�wi�.

��Jeszcze raz�� powiedzia�, kiedy si� sko�czy�o. A�potem:

��Jeszcze raz�� po raz trzeci wys�ucha� ca�ego utworu.�� Nico, podaj mi laptop�� poprosi�, kiedy nagranie ucich�o.�� Danny, kiedy to z�apali�cie?

��W�zesz�ym tygodniu.

��Zaraz zobaczymy, czy dobrze rozumiem proces, dzi�ki kt�remu otrzymali�my t� transmisjꠗ powiedzia� sucho Sandoz, kiedy Nico wyszed� po komputer.�� Kiedy te pie�ni po raz pierwszy nadano na Rakhacie, zosta�y automatycznie zarejestrof wane przez system �Magellana�, zakodowane, skompresowane i�spakowane w�plik, prawda? Zatrzymane w�pami�ci do czasu, i�kiedy gwiazdy znalaz�y si� we w�a�ciwym po�o�eniu. Wy�owione i�przez radioteleskopy po czterech latach od wys�ania ich przez! �Magellana�. Sprzedane jezuitom przez Konsorcjum Kontakt, na i�pewno po jakim� okresie negocjacji co do ceny. Zbadane i�ponownie spakowane. Przes�ane do nas� kiedy? Po jakich� dwu latach? A�teraz poruszamy si� z�maksymaln� pr�dko�ci�, tak?�� zapyta�, spogl�daj�c na Grubego Fransa.�� Z�tego by wynika�o, �e do chwili, gdy pakiet do nas dotar� w�zesz�ym tygodniu, up�yn�o wi�cej lat z�powodu efektu wzgl�dno�ci czasu. Nie mam poj�cia, co to nam daje, ale to s� bardzo stare wiadomo�ci, Danny� Ach, grazie, Nico.

Przez pewien czas po prostu obserwowali proces, kt�ry tak dobrze znali, kiedy Sandoz przebiega� przez r�ne pliki, szukaj�c podobnych �r�d�os�ow�w, by potwierdzi� lub odrzuci� jak�� hipotez�, kt�ra tworzy�a si� w�jego umy�le.

��My�l�, �e to ma jaki� zwi�zek ze �r�d�owym s�owem oznaczaj�cym wszelk� zmian�: sohraa�� oznajmi� w�ko�cu.�� Pierwsza sylaba to, oczywi�cie, wzmacniacz. Termin jest, jak s�dz�, poetyckim neologizmem, ale nie znam tej konstrukcji. R�wnie dobrze mo�e by� archaiczna, a�nie nowa. ��czy sohraa z�rdzeniem implikuj�cym wy�anianie si� albo uwolnienie: hramaut. S�ysza�em go tylko raz, kiedy Supaari pokaza� mi ma�e zwierz�tko, kt�re wy�ania�o si� z�czego� w�rodzaju poczwarki.�� Podni�s� oczy i�spojrza� na Danny�ego.�� Je�li mam zgadywa�, powiedzia�bym, �e to s�owo oznacza emancypacj�. Prawdopodobnie tematem ca�ego utworu jest rado�� z�zerwania wi�z�w.

Daniel �elazny Ko� przymkn�� na kr�tko powieki, jakby si� modli�. Wywi�za�a si� o�ywiona rozmowa, ale wkr�tce przerwa� j� Danny.

��Zgadzasz si�, �e to jest kompozycja Kitheriego? Jego styl, zar�wno w�s�owach, jak i�w�formie muzycznej?�� Sandoz pokiwa� g�ow�: To nie podlega w�tpliwo�ci.�� A�g�osy? Kto �piewa? Nie kto. Kt�ry gatunek?

��Basy nale�� z�pewno�ci� do Jana�at�w m�skiego rodzaju. Inne s� w�znacznie wy�szych rejestrach�� stwierdzi� spokojnie Sandoz.

��Scuzi�� odezwa� si� nie�mia�o Nico.�� Co znaczy emancy� Jakie to by�o s�owo?

��Emancypacja�� odpowiedzia� Emilio.�� To znaczy �uwolnienie�. Kiedy wyzwala si� legalnie niewolnik�w, nazywamy to emancypacj�.

��Runowie maj� znacznie wy�sze g�osy, prawda?�� zapyta� Nico.�� Mo�e �piewaj�, bo si� ciesz� z�odzyskania wolno�ci.

�elazny Ko� wpatrywa� si� wci�� w�Emilia.

��Sandoz, a�je�li Kitheri wyzwoli� Run�w?

Po raz pierwszy o�mieli� si� wypowiedzie� t� my�l na g�os. Wszyscy zacz�li si� prostowa�, mruga� oczami, marszczy� brwi, rozwa�aj�c to, co us�yszeli.

��O�Bo�e, Emilio�� zawo�a� John�� je�li Runowie �piewaj�� je�li tematem tej pie�ni jest emancypacja�

��To by zmienia�o wszystko�� wyszepta� Sean.

��Sp�ni�em siꠗ westchn�� Carlo.

��Gratuluj�, Johnny!�� krzykn�� Frans Vanderhelst.�� Oto tw�j ukryty sens!

��Sandoz�� powiedzia� Danny ostro�nym tonem�� mo�e w�a�nie dlatego mia�e� wr�ci�

Sandoz przerwa� narastaj�cy gwar spekulacji, spogl�daj�c na Danny�ego.

��Nawet gdyby� mia� racj�, a�w�tpi� w�to z�r�nych powod�w: lingwistycznych, politycznych i�teologicznych, nie musia�bym lecie� na Rakhat, �eby si� o�tym dowiedzie�.�� Zerkn�� na zegar z�datownikiem, wskazuj�cy czas ziemski.�� Mog�em us�ysze� t� muzyk�, kiedy transmisje dotar�y do Ziemi. To dobre kilka lat temu, prawda? Mo�e gdzie� w�pobli�u �smej rocznicy ma��e�stwa z�Gin��� doda�, rzucaj�c ch�odne spojrzenie na Carla. Zapad�o milczenie.

��Przykro mi, �e sprawiam zaw�d Nicowi i�kilku innym romantykom, ale te g�osy nie brzmi� mi jak g�osy Run�w. A�s�owa s� w�j�zyku k�san, co nie obala hipotezy Danny�ego, ale na pewno jej nie wspiera. Alty wci�� u�ywaj� zaimka osobowego, kt�rego nigdy nie s�ysza�em. Nigdy nie zwraca�a si� do mnie bezpo�rednio �adna Jana�atanka, nawet w�wczas, kiedy nale�a�em do haremu Kitheriego, wi�c podejrzewam, �e to zaimek �e�ski, a�te g�osy s� g�osami doros�ych Jana�atanek. Te najwy�sze mog� by� g�osami dzieci, ale wydaje mi si�, �e to s� jana�ata�skie dzieci, nie ruriskie.

��Ale nawet je�li wyzwoli� jana�atariskie kobiety��� zacz�� Danny.

��Ojcze �elazny Koniu, zdaje mi si�, �e ma ojciec lekk� sk�onno�� do pobo�nych �ycze� powiedzia� Sandoz z�jadowit� uprzejmo�ci�, kt�ra wszystkich zmrozi�a.�� Na jakiej podstawie, na przyk�ad, zak�adasz, �e Kitheri by�by sk�onny do czego� takiego? A�mo�e podk�adasz w�asne pragnienie samousprawiedliwienia si� pod sytuacj� i�osob�, o�kt�rych nic nie wiesz?�� Danny s�usznie przyj�� to jak policzek.�� Gdyby Hlavin Kitheri�� ci�gn�� Sandoz�� by� w�jaki� spos�b odpowiedzialny za zmian� statusu takich cz�onk�w jego gatunku, a�trudno mi to sobie wyobrazi�, by�bym bardzo szcz�liwy. Ale niczego mu nie wybaczam.

��Nawet ma�a zmiana mo�e podminowa� ca�y system�� zauwa�y� Joseba, wci�� przej�ty tym pomys�em.�� A�je�li co�, co powiedzia�e� albo zrobi�e�, wp�yn�o na Kitheriego albo na innych Jana�at�w? To by oznacza�o, �e to, co si� wydarzy�o, jest��� Urwa�, bo Sandoz nagle wsta� i�przeszed� w�drugi koniec pomieszczenia.

��Jakie, Josebo? Mo�liwe do wybaczenia?�� zapyta�.�� Do zniesienia? Tak? Jakie� lepsze?

��To by odkupi�o to, co ci zrobiono�� powiedzia� cicho Sean Fein. Prawie si� ugi�� pod spojrzeniem tych czarnych, twardych jak stal oczu, ale zmusi� si� do m�wienia dalej.�� Sandoz, przecie� tego si� nigdy nie wie!�� krzykn��.�� A�co by si� sta�o, gdyby ta cholerna austriacka komisja przyj�a m�odego pana Hitlera do szko�y artystycznej? Malowa� zupe�nie przyzwoite pejza�e i�architektur�. Mo�e gdyby dosta� sw�j n�dzny dyplom, losy �wiata potoczy�yby si� inaczej?

��Par� s��w, Emilio!�� powiedzia� John nalegaj�cym tonem.�� Akt dobroci, mi�o�ci albo odwagi�

Sandoz sta� nieruchomo z�opuszczon� i�odwr�con� od nich g�ow�.

��No dobrze�� powiedzia� ch�odno, podnosz�c g�ow�.�� Na u�ytek tej dyskusji przyjmijmy, �e niezamierzone konsekwencje mog� by� zar�wno dobre, jak i�z�e. K�opot w�tym, je�li ju� chodzi o�m�j przypadek, �e nigdy nie dano mi mo�liwo�ci wyg�oszenia Hlavinowi Kitheriemu lub jego towarzyszom poruszaj�cego kazania o�wolno�ci lub bezcenno�ci dusz jana�ata�skich, ru�skich czy ludzkich.�� Zamilk�, czekaj�c z�zamkni�tymi oczami. By� zm�czony, rzecz jasna.�� Nie przypominam sobie, �eby mi pozwolono wypowiedzie� cho�by jedno s�owo. Wy�em, krzycza�em, to prawda� ale obawiam si�, �e w�tym wyciu nie by�o s��w, kt�re ktokolwiek by rozumia�.�� Znowu zamilk� i�zaczerpn�� g��boko powietrza, a�potem wypu�ci� je powoli, zanim na nich spojrza�.�� I�walczy�em, �eby nie da� si� wzi�� tym jebakom, ale nie s�dz�, by nawet najbardziej mi�osierny obserwator uzna� to za pokaz m�stwa. Zdumiewaj�cy pokaz daremno�ci i�bezsilno�ci, o�tak, to mog�o przyj�� komu� do g�owy.

Jeszcze raz przerwa�, oddychaj�c z�wysi�kiem.

��Wi�c, jak widzicie�� powiedzia� w�ko�cu�� nie s�dz�, by istnia� cho� strz�p nadziei, �e ktokolwiek wyci�gn�� jakie� buduj�ce wnioski na temat �wi�to�ci �ycia albo politycznej warto�ci wolno�ci podczas mojego� pos�ugiwania kap�a�skiego w�r�d Jana�at�w. I�proponuj�, panowie, aby�my ju� nie poruszali tego tematu a� do ko�ca naszej wsp�lnej podr�y.

S� teraz za nowymi murami�� zameldowa�a Taksayu, a�jej s�owa odbi�y si� g�uchym echem po kamiennej gardzieli wie�y na dziedzi�cu ambasady.

��A�m�j pan i�ma��onek?�� zawo�a�a z�do�u Suukmel Chirot u�Vaadai, spogl�daj�c na obute stopy Taksayu.�� A�Najdonio�lejszy? Widzisz ich?

��Tam!�� zawo�a�a po chwili Taksayu, wskazuj�c r�k� na po�udnie, gdzie po�yskiwa�y zbroje.�� Najdonio�lejszy ma z�oty napier�nik i�z�ot� os�on� ogona. I� tak, srebrne naramienniki i�p�ytki na l�d�wiach. Ambasador przy jego lewym boku, ca�y w�srebrze. S� na czele, za nimi szlachetnie urodzeni.

��A�tamci?�� zapyta�a Suukmel, patrz�c na swoj� ru�sk�� No w�a�nie, kim ona dla mnie jest, pomy�la�a. Ju� nie s�u��c�. Cz�sto towarzyszk�. Mo�e sprzymierze�cem? W�k�sanie nie by�o odpowiedniego s�owa.�� Ilu ich jest?

Tak wielu, my�la�a Taksayu, czuj�c zakazany dreszcz dumy. Jest nas tak wielu! Jak to opisa� tej kobiecie, kt�ra zawsze kry�a si� poza zas�onami lektyki lub murami swojej posiad�o�ci? Ca�e �ycie pani Suukmel polega�o na rozpatrywaniu subtelnych struktur w�adzy i�pokrewie�stwa, na lawirowaniu w�delikatnej sieci jana�ata�skiej polityki, ale to, co Taksayu teraz widzia�a, nie by�o abstrakcj�. To by�a rzeczywista pot�ga.

��Rebelianci s� tak liczni jak w�osy na ciele�� powiedzia�a.�� Jak li�cie marhlara. Pani, trudno ich zliczy�.

��Wchodz� na g�rꠗ o�wiadczy�a Suukmel.

Teraz, kiedy zabrak�o energii zasilaj�cej system radiowy, miastem rz�dzi�y tylko pog�oski i�Suukmel �akn�a informacji. Nie zwa�aj�c na protesty Taksayu, zmusi�a si� do wspi�cia po wewn�trznej spirali schodk�w, by zobaczy� to na w�asne oczy, ale kiedy stan�a u�boku Runki i�unios�a woal, zachwia�a si�.

��Jeste� chora?�� krzykn�a Taksayu, chwytaj�c j� za ramiona w�obawie, �e jej pani upadnie.

Nie! Tak! Nie jestem��� Suukmel zarzuci�a woal i�zamkn�a oczy. Barwy wszystkiego, co znajdowa�o si� w�odleg�o�ci nie wi�kszej od d�ugo�ci sali bankietowej, zamazywa�y si� w�plamy.�� Obja�nij mi to�� powiedzia�a, odzyskuj�c spok�j. Znowu unios�a woal.�� Powiedz mi, co widz�. Wszystko miesza mi si� przed oczami., Taksayu zrobi�a, co mog�a, wskazuj�c obiekty znane Suukmel ze s�yszenia. Budynki wygl�da�y jak zabawki, a�drzewa a��aja, podobne do tych, kt�re ocienia�y dziedziniec ambasady, wydawa�y si� ga��zkami lub sadzonkami albo w�og�le nie mo�na ich by�o wy�owi� z�tej pl�taniny kszta�t�w. Runowie byli plamkami, w�ze�kami w�pozbawionym desenia dywanie. Bezsensowna mieszanina barw i�kszta�t�w powodowa�a u�niej md�o�ci. Po chwili podda�a si� i�wr�ci�a na d�.

To ma�e kamienne pomieszczenie na parterze wie�y by�o jej ostatni� twierdz�, ostatnim schronieniem, bo ca�a ambasada pe�na by�a uchod�c�w. Id�c za przyk�adem Hlavina Kitheriego, Ma Gurah Vaadai przyjmowa� ich tylu, ilu m�g� wy�ywi�, ale to Suukmel musia�a �y� na co dzie� z�konsekwencjami tej wspania�omy�lno�ci. Dokonano uboju wszystkich Run�w poza s�u�b� osobist�; ci, kt�rzy pozostali, byli tak obci��eni prac�, i� trudno si� by�o dziwi�, �e tak wielu uciek�o z�miasta, by przy��czy� si� do rebeliant�w. Nawet �mia�e reformy Najdonio�lejszego nie przygotowa�y jana�ata�skich kobiet do �ycia pod jednym dachem z�obcymi. Nikt ju� nie wiedzia�, kto rz�dzi, kto jest wy�szy, a�kto ni�szy rang�. K��tnie wybucha�y raz po raz, zbyt cz�sto ko�cz�c si� poharatanymi twarzami i�krwawi�cymi brzuchami�

��To musi by� ten cudzoziemiec, Fia!�� krzykn�aTaksayu, wyci�gaj�c r�k� ponad kamiennym obramowaniem wie�y.

��Naprawd�?�� wydysza�a Suukmel, wracaj�c do schodk�w i�spogl�daj�c w�g�r� z�napr�onym gard�em.�� Jak to wygl�da?

��Jest bardzo ma�e� jak dziecko! Jak to oddycha? Nie ma nosa! I�ogona.�� Taksayu wzdrygn�a si�.�� Musi by� okaleczone. W�osy ma tylko na cz�ci g�owy.�� Taksayu poczu�a obrzydzenie, kiedy pomy�la�a, �e Najdonio�lejszy m�g� pokry� takie dziwactwo.�� To rzeczywi�cie potw�r�� powiedzia�a�� jak zawsze powtarza� nasz pan.

��Widzisz tego drugiego?�� zawo�a�a Suukmel.

Nikt ju� nie wymawia� imienia zdrajcy. Istnienie Supaariego VaGayjura zosta�o wymazane z�pami�ci, jego ca�y klan wymordowano dawno temu. Dzisiaj umrze z�r�k Hlavina Kitheriego, pomy�la�a Suukmel. Runowie m�wi�, �e jego c�rka uciek�a, wi�c zostaje tylko ten potw�r, Fia, kt�ry nie b�dzie �y� wiecznie. A�potem, pomy�la�a Suukmel, oddamy rebeliantom po�udnie i�pozostawimy ich w�asnemu losowi. Najdonio�lejszy zbuduje nowe miasta i�zabierze tych wszystkich obcych z�naszej posiad�o�ci. Mo�e b�dziemy biedni i�g�odni, tak, na pewno, ale jeszcze powr�ci pi�kno i�cywilizacja, nauka i�pie�ni�

��Tam! Teraz wyst�pi� Bezimienny. Jest bez zbroi�� doda�a Taksayu po chwili, �ciszaj�c g�os, �eby nowiny nie roznios�y si� w�r�d tych, kt�rzy nie powinni ich zna�. To straszliwa obraza dla Najdonio�lejszego, pojawia� si� na polu bitwy bez zbroi. To tak, jakby si� m�wi�o: Zbroja nie b�dzie mi potrzebna.

Zabrzmia� hymn bitewny, grzmi�cy ch�r g�os�w Jana�at�w przygotowuj�cych si� na �mier� lub zwyci�stwo. Zwykle wyst�powali po tym jeden po drugim wojownicy, stosownie do rangi, aby zmierzy� si� z�wojownikami wystawionymi przez stron� przeciwn�. Dzisiaj to przygotowanie by�o czysto ceremonialne. By� tylko jeden wojownik, kt�ry m�g� stan�� do boju. Obie strony uzgodni�y, �e b�dzie to pojedynek mi�dzy dwoma przeciwnikami�� mi�dzy Najdonio�lejszym i�Bezimiennym�� a�jego wynik mia� by� uznany przez wszystkich.

��I�b�dzie po wszystkim�� szepn�a Suukmel, opieraj�c si� o�zimn� �cian� wie�y.

Stara�a si� nie dostrzega� rozpaczy w�tych s�owach.

Nie tch�rzostwo i�nie os�abienie odwiod�o Rukueiego od zamiaru powrotu na po�udnie, by dalej walczy�. By�o to pytanie retoryczne, zadane sobie samemu g�osem zmar�ego ojca, nasycone ironi�: �I kog� to wyzwiesz na pojedynek? Jak�� ru�sk� hord�?�

Gdyby jego matka nale�a�a do pierwszego rz�du albo cho�by do drugiego, Rukuei by�by teraz Najdonio�lejszym Dziedzicem, ale nale�a�a do trzeciego. Czy dziecko konkubiny ma tytu� do walki w�imieniu swojego ludu? Nie by�o jednak �adnych braci przyrodnich ani �adnego wuja, kt�ry pe�ni�by rol� regenta. Kto wi�c jest Najdonio�lejszym?, zapytywa� si� w�duchu, nie widz�c ju� wok� siebie ani wyczerpanych kobiet i�dzieci, ani obcego z�dzieckiem, ani tego dziwacznego cudzoziemca. Nie widzia� nawet poszarpanych wzg�rz i�w�woz�w, kt�rymi powi�d� ich Shetri Laaks.

Poczernia�e kamienie, zbiela�e ko�ci: �wiat traci barw�, pomy�la� Rukuei, nie�wiadom wielobarwnych �y� skalnych przecinaj�cych strome �ciany labiryntu urwisk, mieni�cych si� ochr�, jadeitem i�kobaltem w�p�nym �wietle drugiego zachodu. Nie ma ju� tarlca, nie ma pi�kna, prawa i�muzyki. Pozosta� dym. I�g��d.

Jedno tylko by�o pewne i�tego musia� si� trzyma�. By� teraz najstarszym m�czyzn� w�swoim klanie, odpowiedzialnym za podejmowanie decyzji. Suukmel i�inne kobiety i�dzieci nie mog� i�� dalej. Musimy tu pozosta�, dop�ki pani Suukmel nie odzyska si� do dalszej w�dr�wki, pomy�la�, kiedy wlekli si� przez ostatni cha �ar do osady obcych.

Nie mia� poj�cia, dok�d w�wczas p�jd�, tak jak nie mia� poj�cia, dok�d ich teraz prowadz�. Utraciwszy ju� zdolno�� widzenia, pozwoli� si� zaprowadzi� tym silnym, �agodnym r�kom do miejsca pachn�cego obcymi cia�ami. Zbyt zm�czony, by co� zje��, zapad� w�g��boki sen, w�otch�a� nie�wiadomo�ci, z�kt�rego obudzi� si� dopiero po wielu godzinach.

Zobaczcie, co oni zrobili�� wydysza� Joseba Urizarbarrena, najpierw ze zgroz�, potem z�g��bokim �alem, kiedy na ekranie zacz�y si� pojawia� coraz to nowe obrazy.�� Zobaczcie, co oni zrobili!

��O�Bo�e�� wyszepta� John Candotti�� jakie to pi�kne�

��Pi�kne!�� krzykn�� Joseba.�� Nie pomy�la�e�, ilu musia�o umrze�?�� zapyta�, wskazuj�c ze z�o�ci� na ekran. Nagle zamilk�, przera�ony, �e Sandoz to us�ysza� i�poczu� si� oskar�ony, ale Emilio by� poch�oni�ty w�asn� prac� w�dalekim ko�cu sterowni, monitoruj�c transmisje radiowe, kt�re teraz odbierali ju� bezpo�rednio.

��Josebo, co ty wygadujesz?�� zdziwi� si� John.�� To jest wspania�e! To jest� to jest�

��To jest katastrofa!�� wyszepta� Joseba z�przej�ciem, trz�s�c si� z�bezsilnego gniewu.�� Nie widzisz? Ca�kowicie zrujnowali ekologi�. Wszystko si� zmieni�o!�� Wsta� i�odwr�ci� si� od monitora.�� Rolnictwo!�� j�kn��, zakrywaj�c twarz r�kami.�� Jeszcze jedn� planet� diabli wzi�li�

��Uwa�am, �e to �adne�� powiedzia� Nico do Seana Feina, kt�ry te� opar� si� o�przegrod� sterowni, obserwuj�c, jak system skanuje coraz to nowe obrazy i�wype�nia je barwami.

��Bo jest �adne, Nico�� zgodzi� si� Sean.�� Jest �adne.

Z pocz�tku zamazane, potem wy�aniaj�ce si� spo�r�d atmosferycznej mgie�ki i�kapry�nych ob�ok�w, coraz ostrzejsze i�wype�nione barwami, obrazy powierzchni Rakhatu ujawnia�y przed ich oczami zupe�nie nowy �wiat: pierwotny raj przemieniony w�zaplanowany ogr�d. Zmiany by�y najwi�ksze w��rodkowych szeroko�ciach geograficznych p�kuli p�nocnej, gdzie najwi�ksze miasta kontynentu�� po raz pierwszy zidentyfikowane czterdzie�ci lat wcze�niej przez Jimmy�ego Quinna, George�a Edwardsa i�Marca Robicheaux�� przylega�y do wybrze�a i�rzeki. Nak�adaj�c dawne obrazy na nowe, mo�na by�o wci�� rozpozna� zarysy centr�w miejskich. Teraz, wsz�dzie tam, gdzie niegdy� by�a dzika sawanna, d�ungla, moczary lub g�rskie lasy, rozpo�ciera�a si� wspania�a, koronkowa tkanina upraw�� gigantyczne klomby splataj�ce si� w�zawi�e wzory jak celtyckie ozdoby ze srebra i�z�ota: gospodarno��, geometria i�sztuka na wielk� skal�.

��Przyjrzyj si� temu uwa�nie�� wyrecytowa� spokojnie Sean Fein, przypominaj�c sobie dwunastowieczny opis Ksi�gi z�Kells�� a�dotrzesz do samego sanktuarium sztuki. Ujrzysz zawi�e ornamenty, tak delikatne i�subtelne, tak pe�ne zaw�le� i�po��cze�, o�barwach tak �wie�ych i��ywych, i� pomy�lisz, �e to dzie�o anio��w, a�nie ludzi.

��Musieli u�y� obraz�w satelitarnych, by to wszystko rozplanowa栗 stwierdzi� prozaicznie Frans Vanderhelst.�� Nie s�dz�, by mo�na by�o dokona� czego� takiego bez ogl�dania z�g�ry.

��To mo�liwe�� zgodzi� si� Carlo.�� Ale mo�na to zrobi�, pos�uguj�c si� linami i�palikami. Najprostsze narz�dzi a�pomiarowe��� Spojrza� na ekran ponad ramieniem Fransa i��ledzi� zakrzywiaj�cy si� zarys jakiej� g�ry, kt�ra pos�u�y�a za podk�ad pod misternie rozplanowane tarasy ziemne.�� Cz�� wzor�w dostarczy�a im sama geologia.�� Odwr�ci� si� do Sandoza, kt�ry w�swoim dalekim k�cie nie widzia� tych obraz�w skupiony na nas�uchu. Carlo pomacha� r�k�, by zwr�ci� jego uwag�.�� Rzu� okiem na te nowe obrazy, Sandoz. Co o�tym my�lisz?�� zapyta�, kiedy Emilio zdj�� s�uchawki.

��Sandoz wsta�, przeci�gn�� si� i�j�kn��, zanim do��czy� do Danny�ego, Seana i�Nica opartych o��cian�, sk�d widzieli ca�y rz�d ekran�w.

��Jezu��� wyszepta�, zdumiony.�� Jana�atowie musieli w�ko�cu uzna�, �e uprawianie ro�lin przez Run�w to dobry�� pomys�.�� Gapi� si� przez jaki� czas na monitory, obserwuj�c, jak nast�puj�ce po sobie obrazy uzyskuj� coraz lepsz� rozdzielczo�� i�ukazuj� coraz drobniejsze szczeg�y kompozycji.�� Jak to wygl�da w�podczerwieni?

Joseba stukn�� w�klawisze. Jeszcze gorzej! Popatrzcie na wska�niki temperatury i�w�miastach.�� Otworzy� plik z�danymi zebranymi przez �Stell� Maris�.�� O�Bo�e. To musi by�, boja wiem� jaki� czterdziesto� pi�cioprocentowy wzrost zaludnienia. W�ci�gu dw�ch pokole�!

��Nie przesadzaj�� powiedzia� Danny, dokonuj�c b�yskawicznych oblicze� w�g�owie.�� Z�moich bada� wynika, �e temperatura podnios�a si� �rednio o�jakie� dwadzie�cia dziewi�栗 procent. I�nie mo�na by� pewnym, �e wy��cznie na skutek wzrostu zaludnienia. To mog� by� zmiany zwi�zane z�rozwojem przemys�u�

��Ale sp�jrz tutaj�� odezwa� si� Carlo.�� Tu s� nowe osiedla wzd�u� rzeki. I�o�wiele wi�cej dr�g ni� przedtem.�� Wytyczonych zgodnie z�rze�b� terenu, pomy�la�. Nie jak rzymskie drogi, biegn�ce prosto od punktu A�do punktu B, ale jednak drogi. Dobre do transportu przemys�owego, pomy�la�.�� Co� nowego w�radiu?�� zapyta� Sandoza.

Emilio pokr�ci� g�ow�.

��Zam�wienia, analizy rynku. Komunikaty meteorologiczne, wysoko�� plon�w, terminarze dostaw. Nie ko�cz�ce si� zawiadomienia o�spotkaniach! Wszystko w�j�zyku ruanja�� doda�, ziewaj�c pot�nie.�� Musz� sobie zrobi� przerw�. To mnie usypia.

��Nadal �adnej muzyki?�� zapyta� Danny �elazny Ko�.

��Ani jednej nuty�� potwierdzi� Emilio, wychodz�c ze sterowni.

Robi� teraz wszystkie t�umaczenia, ale Danny mia� trudniejsze zadanie. By�y ca�e dekady transmisji wychwyconych z�Rakhatu przez �Magellana� i�przekazanych na Ziemi�, a�pr�bki tego Ziemia przesy�a�a na �Bruna�; trzeba to by�o uzgodni� z�tym, co �Bruno� przechwyci� z��Magellana� w�drodze, i�z�tym, co odbierali teraz ju� bezpo�rednio z�Rakhatu. Emilio gubi� si� w�tej pl�taninie czas�w, ale Danny dawa� sobie z�tym nie�le rad�. By�y du�e zmiany w�s�ownictwie; mn�stwo s��w, kt�re Emilio s�ysza� po raz pierwszy i�m�g� si� jedynie domy�la� ich znaczenia, a�pracowali tylko na strz�pach rozm�w i�pr�bkach przys�anych z�Ziemi. Po jakim� czasie zacz�li jednak otrzymywa� pr�bki zawieraj�ce osza�amiaj�c� mieszanin� j�zyk�w, pie�ni i�informacji. Nabra� przekonania, �e na Rakhacie rzeczywi�cie zasz�y jakie� wielkie zmiany, i�to na lepsze.

Nie mia� poj�cia, co oznacza prawie ca�kowita nieobecno�� j�zyka k�san, nie wiedzia�, jakie wnioski wysnu� z�bujnego rozwoju rolnictwa, wi�c zostawi� Joseb� i�Danny�ego, sprzeczaj�cych si� o�znaczenie tak szybkiego rozwoju rakhata�skiej gospodarki, i�poszed� do kuchni, �eby napi� si� kawy. Nalewa� j� sobie, kiedy za plecami us�ysza� chrz�kni�cie Johna.

��Dzi�ki�� powiedzia� Emilio, zerkaj�c na niego przez rami�.�� Nie jest ju� tak �le, jak by�o, John.

��Zauwa�y�em. Ale wol� nie zaskakiwa� ci�, je�li mog�.�� John nie wszed� do ciasnego pomieszczenia, tylko zosta� w�drzwiach.�� Nadal �adnej reakcji na nasze wywo�ania? Powiedzia�by� mi o�tym, prawda?

��Oczywi�cie.�� Emilio obr�ci� si�, trzymaj�c kubek w�obu d�oniach, a�kiedy przem�wi� ponownie, by� to g�os Seana.�� W�oczekiwaniu na co� najlepsze jest to, �e kiedy to co� si� wydarza, jeste� zadowolony, �e mia�e� racj�.

��Mo�e ona nie prowadzi nas�uchu�� powiedzia� John.�� Mam na my�li to, �e nie spodziewa si� go�ci, prawda? Mo�e wci�� �yje.

��To mo�liwe.�� Mo�e popsu� si� jej komputer. Mo�e go zgubi�a albo jej ukradli. A�mo�e po prostu przesta�a go u�ywa�.

Pog�d� si� z�tym, powiedzia� sobie Emilio. Ona nie �yje.�� Szanse na to, �e wtedy prze�y�a, te� nie by�y du�e�� powiedzia� na g�os, zanosz�c kaw� do sto�u, gdzie opad� na krzes�o. John poszed� za nim i�usiad� naprzeciwko.

��Mia�aby teraz ponad siedemdziesi�t lat.

Emilio pokiwa� g�ow�.

��Czyli ze trzydzie�ci lat mniej ode mnie. Chodzi mi o�to, na ile si� czuj�.�� Ziewn�� i�przetar� oczy ramionami.�� Jezu, jestem zm�czony. Tyle czasu wys�uchiwa� raport�w o�zbiorach.

��To dziwne, prawda? Mogli�my tu w�og�le nie przylecie�, gdyby�my us�yszeli t� sieczk�, a�nie muzyk�.

Emilio osun�� si�, a� jego g�owa spocz�a na oparciu krzes�a, a�podbr�dek si�gn�� piersi.

��Nie, i�tak by�my przylecieli�� powiedzia�, �miej�c si� z�mimowolnego u�ycia przez Johna jezuickiego �my�.�� Prawdopodobnie wm�wi�bym sobie, �e terminarze dostaw to litania do �wi�tych.�� B�ysn�� bia�kami oczu.�� Religia� pobo�ne �yczenie ma�py, kt�ra m�wi! Wiesz, co my�l�?�� zapyta� retorycznie, pr�buj�c zapomnie� o�jeszcze jednej �mierci.�� Zdarzaj� si� r�ne zasrane przypadki, a�my zamieniamy je w�ba�nie i�nazywamy �wi�tymi ksi�gami�

John siedzia� nieruchomo, milcz�c. Emilio spojrza� na niego i�zobaczy� jego twarz.

��Och, Bo�e. Wybacz mi�� powiedzia�, podci�gaj�c si� na krze�le.�� Emilio Sandoz, trucizna w�ludzkim ciele! Nie s�uchaj mnie, John. Jestem po prostu zm�czony i�cisn� mi si� na usta same �wi�stwa�

��Wiem�� odrzek� John, bior�c g��boki oddech.�� I�ch�tnie przyznam, �e zdoby�e� czarny pas w�kategorii b�lu i�cierpienia. W�porz�dku? Ale nie jeste� jedynym, kt�ry jest zm�czony, i�nie jeste� jedynym, kt�remu cisn� si� na usta �wi�stwa, i�nie jeste� jedynym, kt�ry bardzo pragn��, by Sofia nadal �y�a! Staraj si� o�tym pami�ta�.

��Przebacz mi, John!�� zawo�a� Emilio, gdy Candotti opu�ci� mes�.�� Chryste��� szepn�� zn�kanym tonem.

Z �okciami na stole, obejmuj�c uzbrojonymi w�protezy d�o�mi kubek, wpatrywa� si� w�jego wn�trze. Jaki jest rok?, pomy�la�. Ile mam teraz lat? Mo�e czterdzie�ci osiem? Dziewi��dziesi�t osiem? Dwie�cie? Po chwili zorientowa� si�, �e widzi w�asne odbicie na czarnej, nieruchomej powierzchni kawy: wychud�a twarz po��obiona bruzdami, �wiadectwo z�ych lat, pe�nych b�lu. Dobrze wiedzia�, �e nic nie mog�o zachwia� wiary Johna, ale opad� na oparcie krzes�a, czuj�c si� podle.

��Mi�a gra, nie ma co�� westchn��.

Nienawidz�c siebie, Johna, Sofii i�wszystkich, kt�rych by� w�stanie sobie przypomnie�, powr�ci� my�lami do pracy, aby w�niej znale�� ucieczk�. Przysz�o mu do g�owy, �e mo�e powinien da� sobie spok�j z�bezpo�rednim ods�uchiwaniem monitorowanych sygna��w radiowych, a�zamiast tego skupi� si� na przes�uchaniu zanotowanych dawniej emisji z�wi�ksz� szybko�ci�, w�poszukiwaniu zmian j�zykowych. Dlaczego przedtem o�tym nie pomy�la�em? Nie dzia�a� z�my�l� o�najwy�szej skuteczno�ci�

W chwil� p�niej opad�a mu g�owa i�obudzi� si�, otwieraj�c oczy i�widz�c przed sob� na stole kubek z�kaw�. Ramiona ci��y�y mu, jakby by�y z�o�owiu�� nie by� w�stanie si�gn�� po kubek. Kofeina i�tak ju� na mnie nie dzia�a, pomy�la�, prostuj�c si� nieco. Czas na kilka magicznych pigu�ek Carla.

Nie po raz pierwszy zmusza� si� do takiego �ycia; ju� dawno odkry�, �e mo�e funkcjonowa� zupe�nie nie�le, sypiaj�c tylko trzy lub cztery godziny na dob�. Czu� si� podle przez ca�y czas, ale to nie by�o dla niego nowo�ci�. Ignorujesz to, powiedzia� sobie w�duchu. Przyzwyczai�e� si� do tego pieczenia w�oczach, do nieustaj�cego, t�pego b�lu g�owy. Nie chodzi o�to, �e zapomnia�e� o�zm�czeniu, o�strachu, o��alu, o�gniewie, nie chodzi o�to, �e co� si� polepszy�o albo sta�o �atwiejsze. Mo�esz po prostu pracowa� mimo to. Po prostu jeste� wci�� na nogach, nie dajesz si�

A dlaczego? Bo gdyby� na chwil� usiad�, pomy�la�, ponownie si� budz�c, gdyby� pozwoli� sobie na odpoczynek� No dobra, ale sobie nie pozwalasz. Wgryzasz si� w�robot�, bo alternatyw� jest wkroczenie do miasta umar�ych, do nekropolii wewn�trz twojej g�owy. Tylu zmar�ych�

�Pr�bowa� je wyprostowa�, u�o�y� cia�a. By�a noc, ale ze wszystkich stron nap�ywa�o �wiat�o ksi�yca, a�cia�a by�y prawie pi�kne. W�osy Ann�, srebrne w�ksi�ycowej po�wiacie. Hebanowe cz�onki siostrzyczki tego ma�ego Dodotha� delikatne i�kruche� jej doskona�y drobny szkielet, tak pi�kny, cho� tak przygn�biaj�cy� Ale jej cierpienia ju� przemin�y, by�a z�Bogiem.

To by�o najgorsze, wiedzia� to we �nie. Je�li B�g jest wrogiem, to nawet umarli znajduj� si� w�niebezpiecze�stwie. Wszyscy, kt�rych kocha�e�, mog� by� z�Bogiem, a�Jemu nie wolno zaufa�, Jego nie wolno pokocha�. �Wszystko, co �yje, umiera�, m�wi� mu Supaari. �By�oby marnotrawstwem nie zje�� tego�. Ale miasto znowu p�on�o, wo� spalonego mi�sa by�a wsz�dzie, a�to nie by�a ksi�ycowa po�wiata, tylko ogie�, ogie� i�wsz�dzie byli Jana�atowie, i�wsz�dzie byli umarli, tylu umar�ych�

Kto� nim potrz�sa�. Obudzi� si� z�g�o�nym westchnieniem, wci�� czuj�c od�r �mierci.

��Co? Co si� sta�o?�� Usiad�, zdezorientowany, jeszcze nie uwolniwszy si� od trwogi.�� Co! Cholera, przecie� nic mi si� nie �ni�o!�� sk�ama�, nawet nie wiedz�c dlaczego.�� Czy jest�

��Emilio! Obud� si�!�� John Candotti sta� nad nim, szczerz�c z�by w�u�miechu, z�twarz� rozja�nion� jak dynia w�Halloween.�� Zapytaj mnie, co nowego?

��Och, Chryste, John�� j�kn�� Emilio, opadaj�c na oparcie krzes�a.�� Jezu! Przesta� si� zgrywa�

��Ona �yje�� powiedzia� John. Emilio wytrzeszczy� na niego oczy.�� Sofia. Dziesi�� minut temu Frans dorwa� j� przez radio�

Sandoz ju� wsta�, ju� go odtr�ca�, by biec do sterowni.

��Poczekaj, poczekaj!�� krzycza� John, �api�c go za rami�.�� Uspok�j si�! Przerwa�a po��czenie. Wszystko jest okay!�� Twarz mu p�on�a, zapomnia� o�ich kr�tkiej k��tni.�� Powiedzieli�my jej, �e �pisz. Roze�mia�a si� i�powiedzia�a: �To typowe!� Powiedzia�a, �e skoro czeka�a na ciebie czterdzie�ci lat, mo�e poczeka� jeszcze kilka godzin, wi�c nie powinni�my ci� budzi�. Ale wiedzia�em, �e mnie zabijesz, wi�c ci� obudzi�em.

��Wi�c ona �yje i�ma si� dobrze?

��Najwidoczniej. Jej g�os brzmia� �wietnie.

Emilio opar� si� o�przegrod� i�zamkn�� oczy. Potem ruszy� w�kierunku radioodbiornika, pozostawiaj�c za sob� u�miechni�tego Johna.

By�o wi�cej rozm�w. O�towarach z�melodyjnym w�oskim g�osem, o�wsp�rz�dnych i�torach lotu z�chropowatym g�osem pilota. Wst�pnie uzgodniono, �e wyl�duj� w�pobli�u rzeki Pon. Uzgodniono, �e b�d� kontaktowa� si� codziennie, �e b�d� wymienia� pytania i�odpowiedzi, �e musz� wszystko rozwa�y� i�dokona� oblicze�. Niezgrabne �do widzenia� Sandozowi, a�potem� potem ju� by�a z�powrotem na Rakhacie, znowu sama, w�cichym pokoju, ukryta tam ze swoimi wspomnieniami, z�dala od zam�tu i�rozm�w.

W Pa�acu Galatna nie by�o ju� luster. Gdyby nie wiedzia�a, co Sandoz zobaczy, mog�aby�� cho� przez jaki� czas�� wierzy�, �e ma trzydzie�ci pi�� lat, prost� sylwetk� i�potrafi jasno my�le�, ma �wietny wzrok i�jest pe�na nadziei. Tylko nadziej a�pozosta�a� Nie, nadzieja zosta�a spe�niona. S� wojny, kt�re warto toczy�. �mierci, kt�re przynosz� owoce. To wszystko mia�o sw�j cel� Och, Sandoz, pomy�la�a. Wr�ci�e�. Zawsze wiedzia�am, �e wr�cisz�

(Wr�cisz.)

Izaak, pomy�la�a, zamieraj�c. Ha�anala.

Siedzia�a tak d�ugo, wydobywaj�c z�g��bin duszy wszystko, co tam ukrywa�a. Czy to odwaga, czy g�upota, wystawia� serce na ten mro�ny podmuch i�znowu czeka�, czeka�, czeka� na obumarcie nadziei?

��Jak�ebym mog�a nie spr�bowa�?�� zapyta�a sam� siebie.

Wi�c spr�bowa�a.

Nawet gdyby Sean Fein mia� jakie� z�udzenie co do tego, �e na Rakhacie wszystko odzyska sw�j sens, utraci� je w�godzinach poprzedzaj�cych l�dowanie �Giordana. Bruna� na powierzchni planety.

Prawa i�mechanizmy chemii by�y dla niego najwi�kszym cudem tego �wiata, ale musia� ulec fizyce lotu, a�zawsze si� spodziewa�, �e jego wrodzony pesymizm zostanie nagrodzony straszliw� katastrof� ka�dego pojazdu powietrznego, na kt�rego pok�adzie si� znajdzie. Zachowa� wi�c specjalnie na t� okazj� butelk� Jamesona i�sp�dzi� ostatnie godziny na �Bninie�, przygotowuj�c si� duchowo na to, �e powita swojego Pana i�Zbawiciela kajaniem si� za nadu�ycie alkoholu.

Poczucie niewa�ko�ci i�zimna zdominowa�o ostatni etap opuszczania pr�ni przestrzeni kosmicznej. By� jeszcze kr�tki, b�ogos�awiony okres ma�ej grawitacji i�podwy�szania si� temperatury, ale po nim nast�pi�o odczuwalne przyspieszenie. Kiedy znale�li si� w�atmosferze, wahad�owiec wpad� w�wibracj�, a�potem zacz�� podskakiwa� jak skorupka na wzburzonym morzu.

Alkohol zawi�d� go. Zn�kany md�o�ciami, ze smakiem waty w�ustach, Sean sp�dzi� lot, na przemian wzywaj�c wstawiennictwa Naj�wi�tszej Dziewicy i�odmawiaj�c litani� z�o�on� z�najgorszych irlandzkich przekle�stw, z�zamkni�tymi oczami i�cuchn�cymi r�kami. Kiedy ju� si� wydawa�o, �e nie mo�e by� gorzej, uderzyli w��cian� z�ego powietrza pozostawionego przez ostatni� tropikaln� burz�, a�kiedy temperatura wchodzenia w�atmosfer� podnios�a si� do �aru, jego cia�o, zlodowacia�e ze strachu i�zlane potem, rozpaczliwie walczy�o z�gor�czk�.

Dlatego pierwszym cz�onkiem za�ogi �Giordana Bruna�, kt�ry postawi� nog� na Rakhacie, nie by� Daniel �elazny Ko�, prze�o�ony misji, ani Joseba Urizarbarrena, ekolog marz�cy o�ujrzeniu tego nowego �wiata, ani Emilio Sandoz, kt�ry zna� ten �wiat i�m�g� najszybciej zareagowa� na jakie� zagro�enie, ani John Candotti, pragn�cy by� u�jego boku na wypadek, gdyby choroba ponownie zaatakowa�a; nie by� nim r�wnie� konkwistador Carlo Giuliani czyjego ochroniarz Niccolo d�Angeli. By� nim ojciec Sean Fein z�Towarzystwa Jezusowego, kt�ry przepchn�� si� na prz�d kolejki i�opu�ci� prom, gdy tylko otworzy� si� w�az, I�po czym przeszed� chwiejnie par� krok�w i�pad� bezw�adnie na kolana, wymiotuj�c przez dobre dwie minuty.

Mogli mie� nadziej� na bardziej pomy�lny pocz�tek ich pobytu na obcej planecie. W�ka�dym razie to Seanowi zawdzi�czali, I��e pierwsze s�owa wypowiedziane przez cz�onka ich misji na Rakhacie by�y czym� w�rodzaju modlitwy.

Emilio Sandoz pierwszy dostrzeg� czterech w�drowc�w zbli�aj�cych si� do obozu od zachodu. Wszyscy mieli na sobie szaty i�wysokie buty ru�skich kupc�w z�miasta, wi�c nie mia� powodu, by w�tpi� w�ich to�samo��.

��Mamy go�ci�� oznajmi� i�wyszed� im na spotkanie z�Nikiem przy boku. Sean i�Joseba poszli za nimi.

Sandoz si� nie ba�. Sofia wci�� go zapewnia�a, �e na po�udnie od g�r Garnu nie ma �adnych djanada, a�Nico by� uzbrojony.

Wyci�gn�� obie r�ce d�o�mi do g�ry, jak witali si� Runowie, i�przygotowa� na znajome ciep�o d�ugich palc�w, kt�re spoczn� w�tych d�oniach, a�potem przypomnia� sobie o�protezach i�opu�ci� r�ce.

��Czyje� r�ce nie nadaj� si� do dotykania, ale kto� wita was z�dobrymi zamiarami�� wyja�ni�. Zerkn�� na Nica i�szepn��:�� Przywitaj siꠗ a�potem patrzy� z�zadowoleniem, jak uroczyste i�ca�kiem poprawne �Challalla khaeri� Nica zosta�o zrozumiane i�odwzajemnione przez dw�ch Run�w, kt�rzy wysun�li si� do przodu.

Spojrza� na Seanai Joseb� i�u�miechn�� si�, widz�c, �e zamarli w�miejscu i�oniemiali.

��Ci z�przodu to kobiety�� powiedzia�.�� Ci z�ty�u mog� by� rodzaju m�skiego. Czasami wol�, �eby to kobiety czyni�y wszelkie honory. Powitajcie ich.�� Kiedy wymieniono pozdrowienia, zwr�ci� si� do przybysz�w, jakby od dawna mieszka� na Rakhacie:�� Tak d�ug� mieli�cie podr�! By�oby nam mi�o podzieli� si� z�wami jedzeniem.

Tych dw�ch z�ty�u spojrza�o po sobie, a�Sandoz wstrzyma� oddech i�przyjrza� si� mniejszemu. To nie by� Runao, ale kto�, kogo Emilio Sandoz widzia� w�tylu koszmarach sennych: m�czyzna �redniego wzrostu, z�fioletowymi oczami niezwyk�ej pi�kno�ci, kt�re teraz zwr�ci�y si� w�stron� Emilia i�wpatrzy�y w�jego oczy z�tak� si�� i�przenikliwo�ci�, �e z�trudem si� powstrzyma�, by ich nie opu�ci�.

To niemo�liwe, pomy�la�. To nie mo�e by� on.

��Ty jeste�� ty musisz by� synem Emilia Sandora�� us�ysza� jego g�os. To nie by� ten g�os. D�wi�czny, wibruj�cy, pi�kny, ale nie ten.�� Widzia�em podobizn� twojego ojca. W�zapiskach�

Na d�wi�k j�zyka k�san i�widok k��w Jana�aty, kt�re Rukuei obna�y� przy m�wieniu, Sean cofn�� si�. Nico wyci�gn�� bro�, ale Joseba podszed� szybko i�powiedzia�:

��Daj mi to.

Odbezpieczy� bro� i�ze zr�czno�ci� baskijskiego my�liwego odwr�ci� si� i�strzeli� w�co� podobnego do �wini w�sz�cego w�pobliskich krzakach.

Wystrza� i�kwik �miertelnie ranionego zwierz�cia wywo�a� gwa�town� reakcj� w�kr�lestwie stepowych zwierz�t, a�VaRakhani odskoczyli do ty�u z�szeroko otwartymi oczami i�stulonymi uszami. Joseba odda� brorl Nicowi, kt�ry wycelowa� j� w�Rukueiego, ale bacznie obserwowa� wszystkich przybysz�w�� teraz wyra�nie przera�onych. Joseba podszed� do martwego zwierz�cia, podni�s� je za jedn� nog�, pozwalaj�c, by krew�� jako przyk�ad ich si�y�� �cieka�a na ziemi�.

��Nie mamy wobec was z�ych zamiar�w�� o�wiadczy� stanowczo�� ale nie pozwolimy wam zrobi� nam czego� z�ego.

��Dobrze powiedziane�� mrukn�� Emilio. Oddycha� ci�ko, ale Carlo mia� racj�: kule robi� swoje.�� Nie jestem tego kogo� ojcem�� powiedzia�, patrz�c na Rukueiego.�� Jestem tym, kt�rego imi� wymieni�e�: Emiliem Sandozem. Wystarczy moje jedno s�owo, a�ten cz�owiek, Nico, zabije ka�dego, kto nam zagrozi. Czy to jasne?

Wszyscy YaRakhatani wykonali gesty potwierdzenia.

��M�j ojciec ciebie zna���� powiedzia� wymijaj�co Rukuei, wci�� oszo�omiony.

��Mo�na tak to uj�栗 odrzek� ch�odno Sandoz.�� Jak mam si� do ciebie zwraca�?�� zapyta� wojowniczym tonem arystokraty wy�szej rangi.�� Urodzi�e� si� pierwszy czy drugi?

Uszy Jana�aty lekko opad�y do ty�u, a�jego towarzysze zacz�li z�zak�opotaniem szura� nogami.

��Jestem wolno urodzonym Jana�at�. Moja matka nie pochodzi�a z�licz�cego si� rodu. Jestem Rukuei Kitheri.

��Bo�e wszechmog�cy�� j�kn�� Sean Fein.�� Kitheri?

��Jeste� synem Hlavina Kitheriego?�� zapyta� Sandoz, cho� nie mia� �adnych w�tpliwo�ci. Cechy ojca za bardzo rzuca�y si� w�oczy, a�Rukuei potwierdzi� to, unosz�c podbr�dek.�� K�amiesz�� prychn�� Sandoz.�� Jeste� b�kartem.�� By�o to �wiadome wyzwanie obliczone na sprawdzenie reakcji, poznanie punktu krytycznego. Wiedzia�, �e Nico stoi przy jego boku.�� Kitheri by� resztarem i�nie mia� prawa do rozrodu.

Zbyt oszo�omiony realno�ci� tego spotkania, by zareagowa� tak, jak zrobi�by to w�ka�dym innym przypadku, Rukuei po prostu opu�ci� ogon, ale w�wczas wyst�pi�a czwarta osoba i�ujawni�a si� r�wnie� jako Jana�ata.

��Jestem Shetri Laaks.�� Martwy froyil w�r�ku cudzoziemca wci�� ocieka� krwi�, wi�c Shetri przem�wi� �agodnym tonem, u�y� jednak dominuj�cego zaimka, zapraszaj�c cudzoziemc�w do dyskusji, na wypadek gdyby sk�onni byli raczej do walki.�� Rukuei jest kuzynem mojej �ony i�nie mog� pozwoli�, by go obra�ano w�mojej obecno�ci. Nie sk�ama� i�nie jest b�kartem, ale d�ugo by trzeba �piewa� pie�� o�jego urodzeniu. S�dz�, �e naszym i�waszym celom bardziej b�dzie sprzyja� powstrzymanie si� od dalszych zniewag.

Zapanowa�o kr�puj�ce milczenie; obie strony czeka�y na odpowied� Sandoza.

��Ja te� tak s�dzꠗ powiedzia� w�ko�cu i�napi�cie nieco opad�o.�� M�wi�e� o�celach�� doda�, zwracaj�c si� do Shetriego.

Odpowiedzia� mu jednak Rukuei.

��Wiem, po co tu przybyli�cie�� rzek� i�natychmiast dostrzeg� reakcj�: przyspieszenie oddechu, skupienie uwagi.�� Przybyli�cie, aby nauczy� si� naszych pie�ni.

��To prawda�� odpowiedzia� ma�y cudzoziemiec.�� A�raczej kiedy� by�o to prawd�.�� Zamilk� i�wyprostowa� si�, odrzucaj�c g�ow� do ty�u, by spojrze� na nich z�oddali swoimi ma�ymi oczami, czarnymi i�obcymi, nie takimi, jak oczy Izaaka, kt�re te� by�y ma�e, ale niebieskie, jak normalne oczy, i�kt�re nigdy tak nie spogl�da�y.�� Przybyli�my tu, bo s�dzili�my, �e �piewacie o�prawdzie i�o�ujawniaj�cym si� w�prawdzie Rozumie. Chcieli�my si� dowiedzie�, jakie pi�kno objawi� wam ten Prawdziwy Rozum. Okaza�o si� jednak, �e nie �piewacie o��adnym pi�knie�� powiedzia� z�pogard�.�� �piewali�cie o�rozkoszy posiadania bezlitosnej w�adzy, o�zadowoleniu p�yn�cym z�mia�d�enia wszystkiego, co wam si� sprzeciwia, o�rado�ci ze stosowania brutalnej si�y.

��Od tamtych dni wszystko si� zmieni�o�� powiedzia�a jedna z�Runek.�� Ta jedna nazywa si� Kajpin�� oznajmi�a, przyk�adaj�c obie d�onie do czo�a.�� Teraz tak� w�adz� posiadaj� po�udniowi Runowie. My, Va�Njarri, jeste�my inni.

��Mamy w�r�d nas jednego, kt�ry pozna� muzyk�, o�jak� wam chodzi��� zacz�� Rukuei.

��Je�li chcecie jej pos�ucha�, b�dziecie musieli p�j�� z�nami�� doda�a szybko Tiyat.�� Izaak pragnie, �eby�cie�

Cudzoziemcy �ywo zareagowali.

��Izaak�� powt�rzy� Sandoz.�� Izaak to obce imi�. Czy ten, o�kt�rym m�wicie, jest jednym z�nas?

��Tak�� odrzek� Shetri.�� On jest z�waszego gatunku, ale nie jest taki jak jego matka i�siostra�

��Siostra!�� krzykn�� Sandoz.

��Jego siostra, a�moja �ona, ma na imi� Ha�anala, a�jej macoch� jest Sofia Mendes u�Ku�in�� ci�gn�� Shetri, nie zwa�aj�c na wrzaw�, kt�ra wybuch�a w�r�d cudzoziemc�w.

��Zna�e� ojca mojej kuzynki�� powiedzia� Rukuei, maj�c nadziej� uspokoi� Sandoza i�jego towarzyszy.�� Ha�anala jest c�rk� siostry mojego ojca i�Supaariego z�Gayjuru�

To wszystko strasznie �mierdzi�� mrukn�� Sean.�� Dlaczego Izaak nie przyszed� tu z�wami?�� zapyta� w�j�zyku k�san.�� Dlaczego nie porozumia� si� ze swoj� matk�? Czy on wci�� �yje, czy wy tylko wspominacie jego imi�?

Nie czekaj�c na odpowied�, Joseba powiedzia� po angielsku:

��A�je�li jest ich zak�adnikiem? Sandoz, je�li oni go�

��Zak�adnikiem!�� krzykn�a Kajpin, zaskakuj�c ich znajomo�ci� angielskiego.�� To metoda Athaansiego!

��My nie bierzemy zak�adnik�w��� zacz�� Rukuei.

��Nico�� powiedzia� cicho Sandoz�� rzu� go na ziemi�. Zanim ktokolwiek zd��y� si� poruszy�, Rukuei Kitheri le�a� na ziemi, krztusz�c si� luf� pistoletu, kt�r� Nico wetkn�� mu w�usta ze sprawno�ci� zawodowca.

��S�uchaj mnie, Kitheri�� powiedzia� Sandoz, kl�kaj�c, �eby Rukuei s�ysza� jego szept�� je�li jeste� zm�czony �yciem, sk�am mi teraz. Ilu was tutaj jest? Nico, pozw�l mu m�wi�.

��Czworo�� odpowiedzia� Rukuei, czuj�c w�ustach smak stali.�� Naprawd�. Tylko ci, kt�rych widzisz.

��Je�li jest was wi�cej, ka�� zabi� ciebie i�ich� ciebie na ko�cu. Wierzysz mi?�� Rukuei podni�s� podbr�dek, rozszerzaj�c ze strachu swoje i�tak wielkie oczy.�� Ja m�wi�: Trzymacie cudzoziemca Izaaka wbrew jego woli. M�wi�: Wykorzystujecie go tak, jak tw�j ojciec wykorzystywa� mnie.

��Oni s� szaleni!,� krzykn�a nad nim Tiyat.

Nie spuszczaj�c wzroku z�Rukueiego, Sandoz krzykn��:

��Chc�, �eby on mi odpowiedzia�! M�w, Kitheri: czy cudzoziemiec Izaak �yje?

��Tak! Izaak to osoba otaczana czci� w�r�d VaN�Jarri�� odpowiedzia� Rukuei, z�trudem prze�ykaj�c �lin�.�� Wiele lat temu z�w�asnej woli porzuci� po�udniowych Run�w. Jest wolny, mo�e odej�� lub pozosta�. Woli by� z�nami. Lubi nasze pie�ni�

��Sipaj, Sandoz, przecie� mogli�my was wzi�� jako zak�adnik�w, kiedy spali�cie!�� powiedzia�a Kajpin, zbyt rozdra�niona t� nieoczekiwan� wrogo�ci�, by si� ko�ysa�.�� To Rukuei nalega�, aby�my byli wobec was szczerzy! Eskorta z�Gayjuru wkr�tce przyb�dzie�

��Sk�d o�tym wiesz?�� zapyta� Sean, ale Kajpin ci�gn�a dalej:

��To my-ale-nie-wy jeste�my w�niebezpiecze�stwie! Nie jeste�my dla was gro�ni. Potrzebujemy was i�w�zamian mamy wam co� do zaoferowania, ale je�li zostaniemy schwytani, zabij� nas!

O�mielony milczeniem ma�ego cudzoziemca, Shetri ukl�k� przy nim i�przem�wi� cichym, nalegaj�cym tonem:

��Ju� trzykrotnie VaN�Jarri pr�bowali rozmawia� z�rz�dem w�Gayjurze, ale oni zabili naszych delegat�w, kiedy tylko ich zobaczyli. Prosz�. Wys�uchaj mnie. Pragniemy zgody z�po�udniowcami, ale VaGayjuri nie chc� z�nami negocjowa�, poniewa� m�j siostrzeniec Athaansi wci�� rabuje ru�skie wioski, a�odpowiedzialno�� za to spada na nas wszystkich!�� Zamilk� i�uspokoi� si�.�� Pos�uchaj mnie, Sandoz. B�d� por�czycielem. Je�li oka�e si�, �e k�amiemy, je�li uznasz, �e w�jakikolwiek spos�b was oszukali�my, wtedy mo�esz kaza� mnie zabi�, tak jak kaza�e� zabi� tego froyila. B�d� waszym zak�adnikiem.

��My te��� powiedzia�a Kajpin, bior�c Tiyat za r�k�.

��Ja r�wnie� oferuj� sw�j kark�� powiedzia� Rukuei Kitheri.�� Ale b�dziecie musieli p�j�� do Izaaka, bo on do was nie przyjdzie. Mo�emy was do niego zaprowadzi�, ale musicie nam zaufa�. Niekt�rzy z�nas wierz�, �e Izaak nauczy� si� muzyki Prawdziwego Rozumu, kt�rej poszukujecie, ale on nie przyjdzie do was, �eby�cie j� poznali.

��K�amstwa�� powiedzia� w�ko�cu Sandoz.�� M�wicie to, co my chcieliby�my us�ysze�

��A�sk�d mieliby�my wiedzie�, co chcecie us�ysze�?�� krzykn�a Tiyat.

Sandoz oddycha� ci�ko. Wsta� i�zrobi� kilka krok�w, odwracaj�c si� do nich plecami.

��Pozw�l mu wsta�, Nico�� mrukn��, ale si� nie odwr�ci�, bo ju� d�u�ej nie by� w�stanie wytrwa� w�pozie, kt�r� przybra�. Zrobi�o mu si� s�abo i�potrzebowa� czasu, �eby to wszystko przemy�le�.�� Pilnuj ich�� rzuci� przez rami� i�odszed�.

Trudno powiedzie�, kt�ra strona odczu�a wi�ksz� ulg� z�powodu jego odej�cia, ale spowodowa�o to zauwa�alny spadek napi�cia.

��Wstyd by by�o zmarnowa� tyle mi�sa�� powiedzia� Shetri do Joseby, kiedy Sandoz odszed� ju� do�� daleko, a�Bask, jako stary my�liwy, zgodzi� si� z�t� opini�. Rozpalono wi�c ognisko, wypatroszonoroyZa i�zawieszono na patyku, a�Tiyat przynios�a z��odzi inny prowiant. Podczas gdy mi�so i�jarzyny piek�y si� nad ogniem, Sean i�Joseba, a�nawet Nico zadawali wiele pyta� i�s�uchali z�uwag� odpowiedzi, a�potem rozwa�ali, czy jest to prawdopodobne i�sp�jne. W�ko�cu poszli poszuka� Sandoza.

Znale�li go kilkaset metr�w od obozu; siedzia� na ziemi skulony i��a�osny.

��Nico, dlaczego ich nie pilnujesz, jak ci kaza�em?�� zapyta�, kryj�c si� za t� surowo�ci� tonu, do jakiej zdo�a� si� zmusi�.

��Oni wcale nie chc� uciec. Czekaj� na nas, chc�, �eby�my z�nimi poszli�� odpowiedzia� pogodnie Nico.�� Don Emilio, tak sobie my�l�, �e je�li si� dowiemy, gdzie jest Izaak, signora Sofia bardzo si� ucieszy.�� Wci�� trzyma� pistolet inie spuszcza� oka z�VaRakhanich, tak na wszelki wypadek.�� Don Carlo b�dzie wiedzia�, gdzie jeste�my�� doda�, zerkaj�c na ma�e wybrzuszenie na swym przedramieniu, gdzie mia� wszyty mikronadajnik.�� My mamy bro�, oni nie.

��Nigdzie z�nimi nie p�jdziemy. B�dziemy tutaj czeka� na eskort� Sofii�� o�wiadczy� Sandoz, nie podnosz�c si� z�ziemi.

Joseba spojrza� na Seana.

��Nico�� powiedzia��� czy m�g�by� przynie�� troch� wody dla don Emilia?�� Nico skin�� g�ow� i�odszed� w�stron� obozu, a�Joseba usiad� naprzeciw Emilia.�� Sandoz, czy orientujesz si�, jak du�a by�a populacja Jana�at�w, kiedy byli�cie tu po raz pierwszy?

Sandoz wzruszy� ramionami, nie zwa�aj�c na to, �e znowu zacz�o pada�.

��Nie. Nie mam poj�cia. Wiem tylko, �e stanowili jakie� trzy, mo�e cztery procent populacji Run�w. Mo�e sze��set tysi�cy? To tylko przypuszczenie.�� Spojrza� na Joseb�.�� Dlaczego pytasz?

Sean i�Joseba wymienili spojrzenia i�Sean te� usiad�.

��Pos�uchaj, Sandoz, ci sodomici mog� k�ama�, ale Rukuei m�wi, �e zosta�o najwy�ej oko�o tysi�ca pi�ciuset Jana�at�w.�� Sandoz zmarszczy� brwi, a�Sean ci�gn�� dalej.�� Runowie ich rozp�dzili. Gnie�d�� si� po g�rach i�lasach, ale s� dwie g��wne grupy, z�kt�rych ka�da liczy kilka setek, i�troch� osad uchod�c�w, zbyt przera�onych, �eby opu�ci� swoje pustkowia. Ci VaN�Jarri �yj� sami w�swojej dolinie. Jest tam najwy�ej trzystu Jana�at�w i�oko�o sze�ciuset Run�w.

Joseba wychyli� si� do przodu.

���eby utrzyma� genetyczn� poprawno��, populacja mi�so�erc�w musi zwykle liczy� przynajmniej dwa tysi�ce osobnik�w, w�tym dwie�cie pi��dziesi�t par zdolnych do rozp�odu. Nawet je�li Rukuei zani�a liczb�, Jana�atowie s� bliscy wymarcia�� wyszepta�, jakby wypowiedzenie tego przypuszczenia na g�os mog�o spowodowa�, �e natychmiast si� sprawdzi.�� A�je�li zawy�a, s� ju� skazani na wymarcie.�� Milcza� przez chwil�, rozwa�aj�c to, co powiedzia�.�� To si� trzyma kupy, Sandoz. Z�tego, co sami zobaczyli�my, i�z�tego, co m�wi Shetri, wynika, �e Jana�atowie �yj� na absolutnym marginesie swojej niszy ekologicznej. Nawet gdyby ich cywilizacja nie upad�a, ten gatunek nie ma �adnej przysz�o�ci.

��Jest co� jeszcze�� powiedzia� Sean, teraz troch� g�o�niej, bo jego s�owa zacz�� zag�usza� deszcz.�� Co� si� tam na p�nocy dzieje. Pyta�em dwukrotnie, �eby mie� pewno��, ale kiedy by�a mowa o�mi�sie tegofroyila, jeden z�nich� ten Shetri� powiedzia� nam, �e Jana�atowie VaN�Jarri gin� z�g�odu. Oni nie jedz� Run�w, Sandoz.�� Emilio spojrza� na niego, mru��c oczy.�� A�teraz b�dzie prawdziwa bomba. Wiesz, jakiego u�y� zwrotu?

���To mi�so nie jest koszerne�!�� Sandoz cofn�� si� gwa�townie, a�Sean podni�s� r�k�.�� Przysi�gam, �e tak powiedzia�. Najwidoczniej �ona tego Shetriego, Hanala czy jak jej tam, zosta�a wychowana przez Sofi� Mendes na po�udniu, w�r�d Run�w.

��i�Oczywi�cie musi by� jaka� wymiana kulturowa�� doda� Joseba.�� Shetri m�wi, �e jego �ona jest nauczycielem, ale� Sandoz� on u�y� przy tym s�owa �rabbi�! Mo�e oni po prostu k�ami�, �e nie jedz� Run�w, ale wystarczy im si� przyjrze�! S� wychudzeni, futra matowe, brakuje im z�b�w�

��A�towarzysz� im dwie zdrowe, t�uste Runki, kt�re absolutnie nie sprawiaj� wra�enia, jakby si� obawia�y, �e kto� zrobi z�nich �niadanie.�� Sean zawaha� si�, po czym ci�gn�� dalej.�� pos�uchaj tego Kitheriego! Bo mnie si� wydaje, �e ta Hanala mo�e by� kim� w�rodzaju� no, nie wiem, ale sam siebie zapytuj�: A�gdyby Moj�esz by� Egipcjaninem wychowanym w�r�d Hebrajczyk�w?

Sandoz siedzia� z�otwartymi ustami, staraj�c si� to zrozumie�.

��M�wisz powa�nie?�� zapyta�, a�kiedy Sean kiwn�� g�ow�, krzykn��:�� Och, na mi�o�� bosk�!� No w�a�nie�� powiedzia� Joseba, patrz�c, jak Sandoz wstaje, przemoczony do suchej nitki.

S�yszycie to, co chcecie us�ysze�!�� zawo�a� Sandoz.�� Patrzycie na t� kultur� przez pryzmat swojego folkloru!

��Mo�e tak jest�� zgodzi� si� Joseba, wci�� siedz�c w�b�ocie�� ale przyby�em tu nie tylko jako ekolog, ale i�jako kap�an. Chc� si� tego dowiedzie�. Sandoz, jazamierzam p�j�� z�nimi na p�noc. Sean te� chce i��. Mo�esz tu zosta� z�Nikiem i�poczeka� na ludzi Sofii. Prosimy ci� tylko o�jedno: nie wydaj ich. Od tego zale�y, czy nam si� uda� i�Umilk� na widok zbli�aj�cego si� Nica. Sandoz te� nic nie powiedzia�, tylko napi� si� wody z�mena�ki i�zjad� co�.

Ale Nicowi, zwykle tak ma�om�wnemu, co� chodzi�o po g�owie.

��Don Emilio, jeden z�tych Jana mia� z�y sen, taki jak twoje�� powiedzia�, odgarniaj�c z�oczu mokre w�osy. Sandoz wytrzeszczy� na niego oczy, a�Nico ci�gn��:�� W�tym �nie widzia�; p�on�ce miasto. Powiedzia�, �e to mu si� przy�ni�o, jak by� ma�ym ch�opcem, ale widzia� tam ciebie, don Emilio. W�mie�cie. W�tym �nie. My�l�, �e powiniene� go o�to zapyta�.

I tak, po dodatkowych przes�uchaniach i�dyskusjach, o�miu przedstawicieli trzech r�nych gatunk�w wyruszy�o w�ko�cu razem na p�noc. Pogoda by�a pod�a, a�oni wyruszyli potajemnie. Nie powiadomili Carla Giulianiego o�swojej decyzji, bo bali si�, �e radio jest monitorowane przez w�adze w�Gayjurze. Wiedz�c teraz, w�jakim niebezpiecze�stwie s� VaN�Jarri, za rad� Joseby pozbyli si� swoich mikronadajnik�w�� drobne rozci�cie sk�ry, kt�re ka�dy z�nich uzna� za b�ahostk�.

Zamierzali w�drowa� szybko i�nie nara�a� si� na podejrzenia, ale przygotowali si� na wypadek, gdyby kto� ich wypytywa�, kim s� i�co tutaj robi�. Cudzoziemcy s� przyjaci�mi Fii. Shetri i�Rukuei to najemni VaHaptii, kt�rzy prowadz� Run�w i�cudzoziemc�w do ostatniej twierdzy tych drapie�nik�w, kt�rzy polowali na Run�w od niepami�tnych czas�w. Chc� odnale�� to miejsce, a�wtedy b�dzie tam mog�o przyj�� wojsko i�wypleni� ostatnich djanada. I�wi�cej ju� ich nie b�dzie.

VaN�Jarri s�dzili, �e to tylko do�� przekonuj�ce k�amstwo. W�rzeczywisto�ci by�o to bardzo bliskie prawdy.

Nico d�Angeli nie zrozumia� nic z�tego, co Joseba m�wi� o�minimalnej populacji i�wymarciu gatunku, niewiele te� do niego dotar�o z�rozmowy o�rewolucji i�religii. Nico zrozumia� jednak bardzo dobrze to, co mu powiedzia� Frans przed l�dowaniem. A�Frans powiedzia�: �Nico, je�li wyjmiesz t� kapsu�k� spod sk�ry, nie b�d� ci� m�g� odnale��. Ludzie z��Magellana�zgin�li, nikt nie wie, co si� z�nimi sta�o, capiscel Nigdy si� tego nie pozbywaj, Nico. Jak b�dziesz to mia�, zawsze ci� odnajd�.

Wi�c kiedy inni za�adowywali ��d� i�gotowali si� do drogi, Nico powoli doszed� do wniosku, �e b�dzie lepiej, je�li don Carlo i�Frans b�d� wiedzieli, gdzie oni s�, nawet je�li reszta by�a innego zdania. Dlatego wzi�� jeden z�porzuconych mikronadajnik�w i�w�o�y� go do kieszeni.

Nie zamierza� nikogo skrzywdzi�.

Najpierw pop�yn�li rzek�, Jana�atowie i�ludzie st�oczeni pod p�acht� przykry waj�c� �adunek, Runki na wierzchu, pozdrawiaj�c przemoczonych pasa�er�w i�za�ogi mijanych barek. Nap�dzane energi� elektryczn� silniki �odzi by�y ciche jak �agiel, a�jej pasa�erowie zachowywali si� prawie tak samo cicho nawet wtedy, gdy w�pobli�u nie by�o nikogo, kto m�g� ich us�ysze�. Co jaki� czas temu lub owemu cz�owiekowi przychodzi�a do g�owy jaka� w�tpliwo��, a�w�wczas wypowiada� j� i�s�ucha� rozwiewaj�cych j� wyja�nie�. VaN�Jarri te� czasem zadawali pytania, ale najbardziej pragn�� dowiedzie� si� czego� o�cudzoziemcach Jana�ata, kt�ry najwi�cej l�ka� si� Sandoza, a�ten rzadko si� odzywa� od czasu, gdy zgodzi� si� towarzyszy� im a� do miasta Inbrokaru. Wi�c Rukuei na og� te� milcza�.

W obawie przed zdradzeniem swojej kryj�wki postanowili nie wraca� drog�, kt�r� w�drowali na po�udnie i�drugiego dnia porzucili rzek�. Przybili do brzegu w�pobli�u jakiej� jaskini, kilka cha�a� od przycz�ka Tolal, sk�d Tiyat i�Kajpin pop�yn�y dalej, �eby odda� wypo�yczon� ��d� w�a�cicielce. Tiyat odby�a z�ni� d�ug� i�burzliw� dyskusj� na temat uszkodze� poszycia, kt�r� przerwa�a Kajpin, wymachuj�c plikiem pieni�dzy i�m�wi�c wielkopa�skim tonem:

��To tylko pieni�dze! Zap�a� jej, odbijemy sobie na umowie o�rakar.

Co doprowadzi�o, rzecz jasna, do o�ywionej dyskusji na temat nowych upraw rakaru. W�ko�cu po�egna�y si� w�przyjaznej atmosferze z�w�a�cicielk� �odzi i�w�b�bni�cym deszczu ruszy�y w�kierunku miasteczka.

��To tylko pieni�dze�� prychn�a Tiyat ze z�o�ci�, kiedy zatrzyma�y si� na targowisku w�Tolalu i�wyda�y ostatnie bahli na s�l.

��Nie martw siꠗ powiedzia�a jej Kajpin, kiedy ju� sz�y drog� prowadz�c� z�miasteczka na p�nocny wsch�d.�� W�nast�pnej porze roku napadniemy na jak�� karawan�!

Pewne, �e nikt za nimi nie idzie, porzuci�y drog� i�zatoczy�y �uk, biegn�c na po�udnie. Dotar�y do jaskini bez przeszk�d i�ju� wszyscy razem ruszyli dalej, pozostawiaj�c za sob� drogi i�rzeki, a�zag��biaj�c si� w�bezkresn� r�wnin�. Zatrzymywali si� od czasu do czasu, by nas�uchiwa�, bacznie obserwowa� i�w�szy�, i�nabierali coraz wi�kszego przekonania, �e s� bezpieczni. Woko�o rozci�ga�o si� dzikie, p�askie pustkowie ca�kowicie pozbawione �lad�w dzia�alno�ci jakiegokolwiek rozumnego gatunku. Szli w�deszczu ciep�ym jak krew, nie spiesz�c si�, ale i�nie odpoczywaj�c, i�widzieli tylko k�py kar�owatych zaro�li o�lawendowych li�ciach, z�kt�rych wystawa�y d�ugie �odygi zako�czone dzwonkowatymi kwiatami, nie s�ysz�c nic, pr�cz b�bnienia deszczu, chlupotania podmok�ego gruntu pod stopami i�weso�ego pod�piewywania Nica.

��Nie przeszkadza wam?�� zapyta� Sandoz Runki po jakim� czasie.�� Kto� mo�e mu powiedzie�, �eby przesta� �piewa�.

��Mnie nie przeszkadza�� odpowiedzia�a Kajpin.

��Nie jest tak pi�kne, jak muzyka Izaaka�� doda�a Tiyat�� ale �adne.

Cudzoziemcy nie�li radiostacj� i�odpowiadali lakonicznymi meldunkami na rutynowe wezwania z��Giordana Bruna�.

��Tutaj leje jak w�trzecim kr�gu piekie��� powiedzia� im raz Sean.�� Jakiej pogody mo�emy si� spodziewa� jutro?

��Przeja�nienie�� odpowiedzia� mu Frans.

��Dzi�ki Bogu�� skwitowa� z�ulg� Sean i�przerwa� po��czenie.

Ha�anala mia�a tej nocy dwa sny. Jej trzecie dziecko�� to bezimienne, kt�re urodzi�o si� martwe�� pojawi�o si� w�drzwiach, ma�e i�pomarszczone, ale radosne, z��obuzerskim u�miechem. �Gdzie by�e�?�, krzykn�a Ha�anala na jego widok. �Ju� prawie pora; czerwonego �wiat�a! Nie powiniene� by� tak d�ugo poza domem!� A�dziecko odpowiedzia�o: �Nie powinna� martwi� si� o�mnie!�

Przebudzi�a si� na kr�tko, czuj�c ucisk w�brzuchu, ale odwiedziny syna we �nie natchn�y j� otuch� i�znowu zapad�a w�g��boki sen, jak jej si� to cz�sto zdarza�o podczas tej ci��y. W�drugim �nie te� by�o dziecko, ale tym razem prze�y�a na nowo ostatnie minuty �ycia Urkinala i�obudzi�a si� z�przera�eniem, wci�� s�ysz�c �wisty i�szmery w�jego male�kich p�ucach.

Suukmel, kt�ra wprowadzi�a si� do niej, kiedy Shetri odszed�, te� si� obudzi�a.

��Ju� czas?�� zapyta�a spokojnie w�bladym �wietle �witu.

��Nie�� szepn�a Ha�anala.�� Mia�am sen.

Usiad�a ostro�nie, nie chc�c obudzi� �pi�cej obok niej Sofi�ali.

Jeszcze jeden szary dzie�, pomy�la�a, wygl�daj�c przez szpary mi�dzy kamieniami. W�osadzie by�o wci�� cicho.

��Dzieci znowu mnie odwiedzi�y.

��Kto� powinien zawi�za� ci wst��ki na ramionach�� powiedzia�a Suukmel, �miej�c si� z�tego przes�du.

Ale Ha�anala wzdrygn�a si�, nie tylko z�zimna, ale i�na wspomnienie tych ma�ych, �wiszcz�cych piersi.

��Wola�abym, �eby Shetri tu by�. Czy Ma by� z�tob�, kiedy rodzi�a� swoje c�rki?

��Och, nie�� odpowiedzia�a Suukmel, wstaj�c i�zabieraj�c si� do porannych czynno�ci.�� Ma nigdy by czego� takiego nie zrobi�. Por�d? Nie, to by by�o nie na miejscu. Kobiety z�mojej kasty zawsze by�y same� no, niezupe�nie, bo mia�y�my Runki. M�czy�ni nie mieli nic wsp�lnego z�kobietami i�porodem, poza spowodowaniem tego wydarzenia. I�wcale bym nie chcia�a mie� widz�w.

��Ja te� nie chc� widz�w, ja chc� towarzystwa!

Ha�anala podci�gn�a si� na �okciach i�opar�a plecami o�zwini�te pos�anie swojego m�a. Czu�a dziwny niepok�j, mimo �e I�dopiero co otrzyma�a od Shetriego dobre wiadomo�ci za po�rednictwem �Bruna�. On i�inni czuj� si� dobrze i�przyb�d� dzisiaj I�z�cudzoziemcami niezwyk�ym pojazdem, kt�ry przeniesie ich do domu szybko i�w�spos�b trudny do wykrycia.

��Nawet gdyby Shetri nie m�g� znie�� widoku porodu, to by�oby mi l�ej�

Urwa�a, twarz jej zamar�a. Nareszcie!, pomy�la�a, witaj�c fal� skurczu, przetaczaj�c� si� od g�ry do do�u. Kiedy ponownie otworzy�a oczy, Suukmel przygl�da�a si� jej ze zrozumieniem.

��Jeszcze nie m�w nikomu�� poprosi�a j� Ha�anala, zerkaj�c znacz�co na Sofi�al�, kt�ra zaczyna�a si� wierci�.�� Potrzebuj� towarzystwa, nie fierna.

��Jestem g�odna!�� zawo�a�a Sofi�ala p�aczliwym g�osem, cho� oczy mia�a wci�� zamkni�te. Tak by�o dzie� w�dzie� w�tej porze roku.

��Tw�j ojciec przyniesie wiele wspania�ych rzeczy do jedzenia�� powiedzia�a Suukmel dziewczynce i�u�miechn�a si� smutno, kiedy wielkie lawendowe oczy otworzy�y si� na te s�owa. Teraz s�ycha� ju� by�o odg�osy budzenia si� s�siad�w i�poczu�y zapach dymu z�ognisk rozpalanych przez Run�w.�� Wkr�tce tu b�dzie, a�tymczasem mo�e by� posz�a do paleniska Biao-Tol i�zobaczy�a, co tam si� gotuje?

��Poczekaj��� krzykn�a Ha�anala, kiedy Sofi�ala wybieg�a, �eby, przy��czy� si� do innych dzieci, kt�re sp�dza�y poranki, myszkuj�c po wiosce, zagl�daj�c do garnk�w, poluj�c na najobfitsze lub najsmaczniejsze �niadanie.�� Sipaj, Sofi�ala!

��B�d� grzeczna!�� Suukmel zacmoka�a na te s�owa, ale Ha�anala nie da�a si� uciszy�.�� Jest niezno�na! I�nie znosz�, jak pr�buje rozkazywa� wszystkim dzieciom!

��Widzisz w�niej sam� siebie�� powiedzia�a Suukmel.�� Nie s�d� jej za surowo. To naturalne, �e pr�buje innymi rz�dzi�.

Wypr�nianie si� te� jest naturalne�� odpar�a Ha�anala�� ale nikt tego nie robi wsz�dzie i�w�ka�dej chwili, kiedy tylko poczuje potrzeb�.

��Ale opieraj� si� jej nawet dzieci Run�w! To dobra szko�a�� przekonywa�a j� Suukmel.�� Wszystkie nabieraj� si�. Sp�dzi�y poranek na takich przekomarzaniach, znajduj�c w�tym rado��, ale wci�� mia�y na uwadze tempo i�si�� skurcz�w.

��Teraz powinny by� cz�stsze i�silniejsze�� powiedzia�a Ha�anala, kiedy wzesz�y ju� wszystkie trzy s�o�ca; najja�niejsze przebija�o przez chmury nad g�ow� jak p�aski, bia�y dysk.

��Ju� nied�ugo�� zgodzi�a si� Suukmel, ale ona te� by�a troch� zaniepokojona, patrz�c, jak Ha� anala zwija si� w�k��bek w�swoim gnie�dzie i�pogr��a w�milczeniu.

Tymczasem Sofi�ala domy�li�a si� ju�, co si� dzieje, wi�c Suukmel zaj�a si� pocieszaniem jej i�witaniem go�ci, kt�rzy zacz�li si� schodzi�, s�ysz�c lamenty dziewczynki. Jana�atowie wycofywali si� po przekazaniu najlepszych �ycze�, ale dom wkr�tce zape�ni� si� Runami, kt�rzy wnie�li entuzjazm, otuch� i�jedzenie dla wszystkich, razem z�ciep�em swych cia� i�szczerym wsp�czuciem. Podobnie jak oni, Ha�anala te� uwa�a�a, �e por�d jest znakomit� okazj� do �wi�towania i�cieszy�a si� z�ich towarzystwa, wi�c Suukmel ich nie wygania�a.

Skurcze nie powtarza�y si� cz�ciej, ale by�y za to coraz silniejsze, co Ha�anala powita�a z�zadowoleniem, dzielnie znosz�c b�l. W�samym �rodku o�ywionej dyskusji nad sposobami przyspieszenia akcji wbieg� ch�opiec, krzycz�c, �e zobaczy� lataj�c� maszyn� i�wkr�tce wszyscy us�yszeli jej przera�aj�cy ryk, wi�c dom opustosza� w�jednej chwili, bo wszyscy pobiegli, by zobaczy� to zdumiewaj�ce zjawisko.

��Le� zobacz, jak to wygl�da!�� zawo�a�a Ha�anala do Suukmel.�� Opowiesz mi wszystko, jak wr�cisz! Nic mi si� nie stanie, ale przy�lij mi tu Shetriego!

��Zr�b to, zr�b tamto�� mrucza�a Suukmel pod nosem, spiesz�c na l�dowisko wyznaczone na skraju doliny.�� Zupe�nie jakbym s�ysza�a Sofi�al�!

Ha�anala, w�ko�cu sama, za�ywa�a spokoju, troch� zaskoczona tym, jak bardzo czuje si� zm�czona, cho� wszystko wskazywa�o, �e do porodu jeszcze daleko. Us�ysza�a, jak ryk silnik�w nagle zamilk�, potem dobieg�a j� wrzawa podnieconych g�os�w. Wydawa�o si� jej, �e up�yn�o wiele dni, zanim wreszcie zobaczy�a Shetriego. Chcia�a go zapyta� o�tyle rzeczy, ale zdo�a�a tylko powiedzie�:

��Komu� jest zimno.

Shetri pobieg� do drzwi i�zawo�a�, �e potrzebuje pomocy. Wkr�tce Ha�anal� d�wigni�to na nogi i�chocia� co jaki� czas przystawa�a i�zgina�a si� w�p�, kiedy chwyta�y j� kurcze, zdo�a�a jako� doj�� do miejsca, gdzie rozpalono kilka ognisk i�pieczono dziczyzn�, i�to w�zdumiewaj�cych ilo�ciach. Uradowana z�tego spontanicznego �wi�ta, szuka�a wzrokiem w�t�umie cudzoziemc�w. Jeden by� prawie tak ma�y jak Sofia, inni wzrostu Izaaka, ale nie tak wysmukli jak on. Ciemni i�ja�ni, z�brodami i�bez, z�grzywami i�bez grzyw. A�te j�zyki! Szlachetny k�san i�ruanja wie�niak�w, i�h�inglisz�� cudowna mieszanina rozradowanych g�os�w, j�zyk�w, powita�, opowie�ci, porad kucharskich� Przypomnia�a sobie, �e ona te� m�wi�a tak� mieszanin� j�zyk�w, kiedy po raz pierwszy spotka�a Shetriego.

��S� tacy r�ni!�� krzykn�a.�� To cudowne! Cudowne!

Ciesz�c si� ciep�em i�perspektyw� pogodzenia z�po�udniem, ukl�k�a ci�ko na ziemi, pr�c z�ca�ej si�y, pewna, �e jej dziecko powinno przyj�� na �wiat w�a�nie teraz, po�r�d tego blasku i��miechu. Poczu�a jednak tak ostry b�l, �e a� krzykn�a, co uciszy�o wszystkich, tak �e s�ycha� by�o tylko syk t�uszczu spadaj�cego do ognia i�daleki trel jakiej� p�rkry. Kiedy odzyska�a oddech, roze�mia�a si� kr�tko i�zapewni�a wszystkich:

��Ju� wi�cej nie b�d� tego pr�bowa�!

I znowu rozbrzmia�y rozmowy i��miechy, ale wyczu�a bij�cy od Shetriego niepok�j, co j� zmartwi�o.

��Opowiedz mi o�twojej podr�y!�� poprosi�a go czule, ale by� za bardzo wystraszony i�wym�wi� si�, �e musi pom�c cudzoziemcom rozdzieli� mi�so; przys�a� jej Rukueiego, aby usiad� przy niej jak ru�ski ma��onek. Przysz�a te� Suukmel, a�potem Tiyat ze swoim najm�odszym dzieckiem na plecach. Ha�anala opar�a si� wygodnie o�brzuch Rukueiego, a�on obj�� j� czule ramionami, a�nogi opl�t� swymi nogami i�za�piewa� pie�� o�swojej wyprawie w�rozko�ysanym rytmie d�ugiego marszu. Zas�ucha�a si�, szczerze zaciekawiona jego przygodami, �miej�c si�, kiedy Rukuei odegra� kr�tk� komedi� swojej sromotnej pora�ki w�starciu z�ma�ym cudzoziemcem Sandozem.

��Ma�e istoty mog� by� zaskakuj�co pot�ne�� zauwa�y�a Ha�anala, pochylaj�c si�, by �cisn�� sw�j nabrzmia�y brzuch mi�dzy piersiami i�nogami, zadowolona, �e nawet teraz mo�e i�z�siebie wykrzesa� troch� humoru. Us�yszawszy swoje imi�, Sandoz podszed� do nich, robi�c uk�on, zamiast poda� r�ce. Kiedy mu przedstawiono Ha�anal� i�Suukmel, usiad� tak, by widzie� wszystkich: milcz�cy, skulony, ij ko�ysz�c si� lekko, z�r�kami skrzy�owanymi na piersiach. Jego) poza bardzo przypomina�a pozycj� Ha� anali, kiedy czu�a skurcze, wi�c jej pierwsze s�owa do niego brzmia�y:

��To �mieszne, ale chyba nie jeste� w�ci��y?

Wytrzeszczy� na ni� oczy, wzdrygn�� si�, ale po chwili odpowiedzia� z�u�miechem, najwidoczniej rozbawiony jej uwag�:

��Gdybym by�, musieliby�my stworzy� zupe�nie now� religi�.�� Nie zrozumia�a jego s��w, ale podoba� si� jej jego u�miech. Mia� oczy takie jak SoiTala, br�zowe i�ma�e, ale ciep�e, nie kamienne.�� Pani, jaki j�zyk najbardziej ci odpowiada?�� zapyta�.

��Ruanja to j�zyk uczu�, angielski nauki� I�dowcip�w.

��K�san to j�zyk polityki i�poezji�� ci�gn�a Ha�anala, przerywaj�c na kr�tko, kiedy nadchodzi�a fala skurczu.�� Hebrajski to j�zyk modlitwy.

Przez jaki� czas przygl�dali si� w�milczeniu, jak Runowie krz�taj� si� przy ogniskach, przypiekaj�c na patykach warzywa, kt�re teraz jedli r�wnie� Jana�atowie.

��Marzyli�my o�tym�� powiedzia�a Suukmel, u�miechaj�c si� do Tiyat i�wyci�gaj�c chwytn� nog�, by z�apa� za kostk� najpierw Rukueiego, a�potem Ha�anal�.

��O�czym?�� zapyta� Sandoz.�� O�dobrym jedzeniu?

Zastanowi�a si� przez chwil�, zanim uzna�a, �e to ironia.

��Tak�� zgodzi�a si� ch�tnie, a�potem zatoczy�a r�k� �uk.�� Ale i�o�tym: o�nas wszystkich razem.

��Czyje� oczy czuj� si� dobrze, kiedy na to patrz��� powiedzia�a Tiyat. Spojrza�a w�d�, na swojego �pi�cego synka, a�potem na wszystkich, kt�rzy otaczali Ha�anal�.�� Trzy rodzaje s� lepsze odjednego!

��Sandoz, opowiedz mi o�twoich towarzyszach�� poprosi�a Ha�anala w�j�zyku polityki.

Najpierw wskaza� na tego z�nag� czaszk� i�odpowiedzia� jej w�j�zyku uczu�.

��Djon ma zr�czne r�ce, jak Runao, i�szczodre serce. Popatrz teraz na jego twarz, a�dowiesz si�, jak wygl�daj� ludzie, kiedy si� z�czego� ciesz�. Kto� my�li: Najwi�ksz� przyjemno�� sprawia Djonowi pomaganie innym. Ma talent do przyja�ni.�� Zamilk� na chwil�, a�potem przeszed� na k�san.�� My�l�, �e on nie potrafi k�ama�.

��A�ten obok niego?�� zapyta�a Ha�anala, zerkaj�c na Suukmel, kt�ra przys�uchiwa�a si� z�uwag�.

Tym razem odpowiedzia� jej po hebrajsku.

��Ma na imi� Szaan. Patrzy na wszystko bardzo trze�wo i�wszystko dostrzega.�� Spojrza� po innych i�zrozumia�, �e tylko Ha�anala m�wi po hebrajsku, wi�c przeszed� na k�san.�� Czasami trzeba wys�ucha� gorzkiej prawdy. Szaan jest twardy, nie oszcz�dza innych. Ale to, co m�wi, jest wa�ne.�� Wskaza� na Joseb� i�upro�ci� jego imi�.�� Hosei te� patrzy trze�wo, ale jest subtelny. Kiedy Hosei m�wi, s�ucham uwa�nie.

��A�ten czarnow�osy?�� zapyta�a Suukmel, kiedy Ha�anala umilk�a, walcz�c z�kolejnym skurczem.

Sandoz wzi�� g��boki oddech i�powoli wypu�ci� powietrze.

��Dani�� powiedzia�, a�oni czekali, jaki j�zyk wybierze.�� On mo�e si� okaza� bardzo po�yteczny dla was�� powiedzia�, u�ywaj�c k�sanu.�� Pochodzi z�ludu, kt�ry prze�y� to, co teraz prze�ywaj� Jana�atowie i�bardzo chce wam pom�c. Ale u�niego czasami idea�y s� wa�niejsze od etyki.

��Co sprawia, �e mo�e by� niebezpieczny�� powiedzia�a Suukmel.

��Tak�� przyzna� Sandoz.

��A�ten, kt�ry �piewa?�� zapyta�a Ha�anala.�� On chyba te� jest troch� jak Jana�ata. Jest poet�?

Sandoz u�miechn�� si�.

��Nie, nie jest poet��� odpowiedzia� w�j�zyku Run�w.�� Nico ceni jednak poezj� i�zdobi j� swoim g�osem.�� Spojrza� na Tiyat, ostro�nie dobieraj�c s�owa.�� Nico jest podobny do Runao z�wioski, kt�rym mo�e �atwo pokierowa� kto� silny.�� Zrobi� pauz�, a�troje Jana�at�w wymieni�o spojrzenia.�� Nico mo�e by� zagro�eniem, ale teraz mu ufam. W�ka�dym razie i�tak z�wami nie zostanie. Jest cz�onkiem grupy kupc�w, kt�ra chce tylko zrobi� interesy na po�udniu i�wraca�. Inni chc� tu pozosta�, aby wam pomaga� i�uczy� si� od was, je�li si� zgodzicie.

��A�ty, Sandoz?�� zapyta� Rukuei.�� Zostaniesz czy wr�cisz?

Nie odpowiedzia�, bo Ha�anala zamkn�a oczy, pochyli�a si� nad swoim brzuchem i�tym razem wyda�a zduszony okrzyk, kt�ry �ci�gn�� do jej boku Shetriego. Kiedy odzyska�a oddech, powiedzia�a:

��B�dzie dobrze. Nie boj� si�.

Nie u�y� wahad�owca, boj�c si�, �e w�razie niespodziewanego zagro�enia zabraknie paliwa, wi�c wyruszy� pieszo razem z�Nikiem. Ksi�a pozostali w�dolinie N�Jarr, �eby pom�c jej mieszka�com, ale Nico za �ic nie chcia� si� z�nim rozsta�, wi�c Emilio nie protestowa�. Nie s�dzi�, by to, co ich spotka podczas dwunastu dni w�dr�wki, wymaga�o u�ycia broni lub si�y, a�Nico ju� nieraz udowodni� swoj� warto�� i�Emilio cieszy� si� z�jego towarzystwa. Tiyat i�Kajpin te� z�nimi posz�y, �eby ich poprowadzi� przez g�rskie prze��cze, kr�te w�wozy i�doliny. Postanowili wr�ci� do ruin Inbrokaru, a�potem p�j�� troch� dalej na po�udnie i�poczeka� na drodze na Sofi� i�ruiisk� armi�.

O drugim zachodzie s�o�ca Emilio i�Nico mieli pokrwawione kolana, a�Emilio zacz�� ju� si� zastanawia� nad definicj� �niespodziewanego zagro�enia�. G�ry Garnu zbudowane by�y z�cienkich i�kruchych warstw, bardzo zdradliwych i�m�cz�cych przy wspinaczce. Runki mia�y nie tylko chwytne nogi, ale i�ogony, kt�rymi mog�y si� podpiera�, ale nawet dla nich by�a to trudna wspinaczka.

��Jak si� czujesz, Nico?�� zapyta� Emilio, kiedy Tiyat i�Kajpin pomog�y wielkoludowi po raz pi�ty.�� Mo�e jednak powinni�my wr�ci� po prom�

Urwa�, s�ysz�c za sob� grzechot osypuj�cych si� kamieni, i�odwr�ci� si� razem z�Nikiem, by zobaczy� wysokiego, nagiego cz�owieka, schodz�cego po zboczu na brudnych, bocianowatych nogach, z�poszarpanym, niebieskim parasolem nad g�ow�.

��Izaak?�� zapyta� Nico, strzepuj�c brud z�poocieranych d�oni i�rozcieraj�c kolejnego siniaka.

��Tak�� zgodzi� si� z�nim Emilio.�� Bo kt� inny?

Spodziewa� si� dostrzec mieszanin� Jimmy�ego i�Sofii w�twarzy ich dziecka. By� mo�e to w�a�nie by�o najwi�kszym zaskoczeniem: Izaak nie by� dzieckiem. Musi mie� ko�o czterdziestki, zda� sobie spraw� Emilio. Starszy od Jimmy�ego, kiedy umiera�� Mia� kr�cone i�rude w�osy ojca, ale ciemniejsze, teraz przypr�szone szaro�ci�, pozlepiane w�brudne str�ki. W�d�ugich, ptasich ko�ciach by�o co� z�delikatno�ci Sofii i�co� znajomego w�ustach, ale trudno by�o odnale�� matk� w�tym ponurym widmie z�nieuchwytnym spojrzeniem niebieskich oczu.

��Izaak ma swoje zwyczaje�� poinformowa�a ich szybko Tiyat, kiedy m�czyzna zamar� w�bezruchu na zboczu, o�kilka krok�w od nich.

Izaak nawet na nich nie spojrza�, tylko wpatrywa� si� uwa�nie w�co� na lewo od Emilia.

��Izaaku�� zacz�� Emilio i�zawaha� siꠗ idziemy spotka� si� z�twoj� matk��

��Nie wr�cꠗ odpowiedzia� Izaak dono�nym, monotonnym g�osem.�� Czy znasz jakie� pie�ni?

Emilio, ca�kowicie zaskoczony, nie wiedzia�, co odpowiedzie�, ale odezwa� si� Nico.

��Ja znam mn�stwo pie�ni.

��Za�piewaj jedn�.

Nawet Nico zdawa� si� nieco wytr�cony z�r�wnowagi t� nieoczekiwan� pro�b�, ale stan�� na wysoko�ci zadania, od�piewuj�c O�mio bambino caro Pucciniego z�mi�kkim falsetem w�wysokotonowych partiach, a�potem za�piewa� to jeszcze raz, kiedy Izaak go o�to poprosi�. Przez jaki� czas w�g�rskim pustkowiu s�ycha� by�o tylko te dwa g�osy: bli�niacze, niewyszkolone tenory, naturalnie pi�kne w�bliskiej harmonii. Nico, ca�y rozpromieniony, chcia� jeszcze za�piewa� Questa o�guella, ale Izaak przerwa� mu, m�wi�c:

��To wszystko.

I odwr�ci� si�, aby odej��.

Ca�kowity brak prozodii, zauwa�y� Emilio, przypominaj�c sobie kurs lingwistyki rozwojowej. VaN�Jarri wspominali o�dziwactwach Izaaka, ale a� do tej chwili nie zdawa� sobie sprawy, �e tu nie chodzi tylko o�skutki d�ugotrwa�ego osamotnienia.

��Izaaku!�� zawo�a�, zanim m�czyzna zd��y� si� oddali�, podnosz�c wysoko kolana jak wodny ptak.�� Masz jak�� wiadomo�� dla swojej matki?

Izaak zatrzyma� si�, ale nie odwr�ci� do nich.

��Nie wr�cꠗ powt�rzy�.�� Ona mo�e tu przyj��.�� Pauza.�� To wszystko�� doda� i�znikn�� za wyst�pem ska�y.

��Ona ju� idzie�� mrukn�a Kajpin.

��Prom jest zbyt ha�a�liwy i�za bardzo �mierdzi�� zauwa�y�a Tiyat, wracaj�c do rozmowy, kt�r� prowadzili, zanim ukaza� si� Izaak.�� Najgorsz� cz�� drogi b�dziemy mie� za sob� jutro, przed trzecim zachodem s�o�ca�� obieca�a.

Po miesi�cach uwi�zienia na pok�adzie �Giordana Bruna� g�ry otaczaj�ce dolin� N�Jarr wyda�y si� Danielowi �elaznemu Koniowi tak kusz�ce, �e zacz�� si� z�nadziej� uwa�nie przygl�da� wysokiej p�ce skalnej na wsch�d od osady. Nie mia� ekwipunku, a�jego buty w�og�le nie nadawa�y si� do wspinaczki, przesz�o mu te� przez g�ow�, �e upadek z�takiej wysoko�ci z�pewno�ci� sko�czy si� bardzo malownicz� �mierci�. Ale chcia� by� sam, marzy�, �e tylko B�g wie, gdzie on jest, wi�c wyruszy� o��wicie, nie m�wi�c nikomu o�swoich planach.

Od chwili, gdy Emilio Sandoz opu�ci� dolin�, by spotka� si� z�Mendes na drodze do Inbrokaru, Danny czu� si� tak, jakby zrzuci� kilkana�cie kilogram�w. Kiedy zacz�� wspina� si� po skalnym licu g�ry, pomy�la�, �e w�ci�gu ca�ego ostatniego roku nie czu� si� tak szcz�liwy jak teraz. Ogarn�� go spok�j, uwag� poch�on�o mozolne poszukiwanie punkt�w oparcia. Wczepiaj�c palce w�skalne szczeliny, mia� przed oczami mocne ko�ci nadgarstk�w dziadka Lundberga, grube jak ko�ki w�p�ocie, czu� w�pierI siach serce babci Beauvais, silne i�pracuj�ce miarowo nawet po dziewi��dziesi�tce. To zabawne, pomy�la�, jak ci dziadkowie I�zawsze starali si� rozebra� go na czynniki pierwsze. Ch�tnie by I�podzielili moje DNA, za�mia� si� w�duchu, przypominaj�c sobie, I�jak rodzina jego ojca ostrzega�a go z�owieszczo, �e ma �w�trob� I�Lakot�w�. Teraz znalaz� si� w�ko�cu w�takim miejscu, gdzie to i�wszystko nie mia�o �adnego znaczenia, gdzie by� po prostu Zie? mianinem. Dopiero tutaj zrozumia�, �e nie by� �adnym spornym terytorium, o�kt�re tocz� boje jego dziadkowie, ale ogrodem, w�kt�rym ka�dy z�jego �yj�cych przodk�w chcia� dostrzec co� z�siebie, co�, co si� w�nim zakorzeni�o i�wyros�o. Przez pewien czas zatraci� si� w�czystym radowaniu si� si��; i�zr�czno�ci�, ale wysoko�� zrobi�a w�ko�cu swoje. Czuj�c, �e brak mu tchu, podda� si� kilkaset metr�w od p�ki, kt�ra by�a jego celem, a�znalaz� za to wype�niony piargiem �leb, do kt�rego wiatry nawia�y do�� drobin ziemi i�ro�lin, by powsta�a mi�kka warstwa humusu. Usiad� tam, �eby odpocz��, przygl�daj�c si� rozplanowaniu roz�o�onej w�dole, opustosza�ej osady�� wyczulony na wszelkie oznaki m�wi�ce o�strukturze spo�ecznej�� i�pomodli� si� o�pomy�lno�� uchod�c�w, kt�rzy opu�cili j� dwa tygodnie wcze�niej. Zda� sobie spraw�, �e ju� wiele czasu min�o, odk�d czu� si� socjologiem czy kap�anem.

Nieco zmartwiony faktem, �e a� tyle czasu musia�o up�yn��, by odzyska� normalny rytm oddechu, musia� w�ko�cu przyzna� si� przed samym sob�, �e pokona�a go nie tylko wysoko��. Przypomnia� sobie s�owa Vincenza Giulianiego: �Jeste� m�ody, ojcze �elazny Koniu�. Ju� nie taki m�ody, pomy�la� Danny, nape�niaj�c p�uca g�rskim powietrzem i�wspominaj�c tamten wiecz�r w�neapolita�skim ogrodzie. �Jeste� m�ody i�masz wady m�odego cz�owieka. Kr�tkowzroczno��. Pogard� dla pragmatyzmu�� Tutaj, tak wysoko nad dolin�, jedynym d�wi�kiem, jaki s�yi sza�, by� ryk wodospadu spadaj�cego gdzie� blisko, bo od czasu do czasu czu� na twarzy wodny py�. Wreszcie samotny, z�w�asnymi my�lami, Danny zmusi� si�, by wyobrazi� sobie szachownic�, oceni� ustawienie figur, przewidzie� wiele nast�pnych ruch�w. Nie�wiadomie zada� sobie to samo pytanie, kt�re uformowa�o wi�ksz� cz�� kariery Vincenza Giulianiego: Wi�c z�kim mi tutaj przysz�o pracowa�?

Trudno by�o o�jasne wnioski. Bior�c pod uwag� wydarzenia pierwszej misji, katastrofa czai�a si� za najmniejszym b��dem; wszystko wskazywa�o na to, �e w�najlepszym razie mog� mie� nadziej� na zagmatwany impas. Jakbym s�ysza� Sandoza, pomy�la� nagle Danny. Ale to jest polityka. Musimy po prostu znale�� jaki� spos�b na to, by wszyscy gracze dostali przynajmniej to, czego potrzebuj�.

Prawie nie zdaj�c sobie z�tego sprawy, wsta� i�znowu zacz�� si� wspina� ku p�ce, kt�ra by�a jego celem, a�kiedy do niej dotar�, rozwi�zanie przysz�o jak objawienie nad potokiem Cardoner i�wyda�o mu si� tak oczywiste, �e zada� sobie pytanie, czy Vincenzo Giuliani m�g� przewidzie� tak� sytuacj�. To niemo�liwe, a�jednak�

Wygra�e�, ty stary lisie, pomy�la� Danny i�zdawa�o mu si�, �e us�ysza� �miech duszy, kiedy wci�gn�� si� na p�k� i�stan�� na niej jak pos�g nad dolin�. Najpierw Suukmel, pomy�la�. Potem Sofia Mendes. Je�li si� zgodzi, to Carlo. A�potem ju� inni.

Ironia tego, co zamierza� zaproponowa�, a� k�u�a w�oczy, a�wiedzia�, �e nie do�yje skutk�w. Ale mo�na przynajmniej zyska� na czasie. A�liczy� si� tylko czas.

Jeszcze raz fale radiowe przenios�y na Ziemi� muzyk� z�Rak hatu i�jeszcze raz Emilia Sandoza wyprzedzi�y wiadomo�ci, kt�re mia�y zmieni� jego �ycie.

Reakcje na muzyk� DNA utrwali�y si� na d�ugo przed jegoi powrotem naZiemi�. Wierz�cy uznali j� zacudowne potwierdzenie istnienia Boga i��wiadectwo Bo�ej Opatrzno�ci. Sceptycy o�wiadczyli, �e to oszustwo, sprytna sztuczka wymy�lona przez jezuit�w, aby odwr�ci� uwag� od ich poprzednich niepowodze� i�b��d�w. Atei�ci nie podwa�ali autentyczno�ci muzyki, ale uznali j� za jeszcze jeden przypadek, kt�ry nie dowodzi niczego�� jak sam wszech�wiat. Agnostycy stwierdzili, �e to wspania�a muzyka, ale wstrzymali si� od oceny, czekaj�c B�g wie na co.

By� to wz�r, kt�ry ustali� si� na Synaju i�pod drzewem Bodhi, na Kalwarii i�w�Mekce, w��wi�tych jaskiniach, u�studni �ycia i�w�kamiennych kr�gach. Znaki i�cuda zawsze spotykaj� si� z�w�tpieniem i�mo�e tak w�a�nie powinno by�. Przy braku pewno�ci wiara jest czym� wi�cej ni� opini��� jest nadziej�.

Sam Emilio przeczyta� kiedy� o�uczonym z�Lesotho, kt�ry utrwali� w�swojej pami�ci ka�d� ulic� w�ka�dym mie�cie Afryki. Gdyby taki kto� pod�o�y� nut� pod ka�d� nazw�, to czy odnalaz�by harmoni� w�adresach? Mo�e tak, zak�adaj�c, �e mia�by dostateczn� liczb� danych, do�� czasu i�nic lepszego do roboty. A�gdyby tak si� sta�o, zapytywa� sam siebie Emilio podczas d�ugiej podr�y na Ziemi�, to czy ta muzyka sta�aby si� cho� troch� mniej pi�kna?

Ostatecznie by� lingwist� i�potrafi� przyj��, �e religia i�literatura, sztuka i�muzyka to tylko efekty uboczne struktury m�zgu, kt�ry przychodzi na �wiat got�w wywie�� j�zyk z�bez�adnego nat�oku d�wi�k�w, sens z�chaosu. Nasza zdolno�� do nadawania znacze� jest zaprogramowana, by rozwin�� si� w�taki sam spos�b, w�jaki rozwijaj� si� skrzyd�a motyla, kiedy wyjdzie z�poczwarki, got�w do lotu. Jeste�my biologicznie zaprogramowani, by nadawa� rzeczom znaczenie. A�je�li tak jest, zapytywa� sam siebie, czy to umniejsza �w cud?

W�a�nie wtedy by� ju� bardzo bliski modlitwy. Czymkolwiek jest prawda, my�la�, niech b�dzie b�ogos�awiona.

�Giordano Bruno� by� prawie w�po�owie drogi, kiedy Nico zauwa�y�, �e don Emilia nie dr�cz� ju� nocne koszmary.

Chcia�abym, podobnie jak za pierwszym razem, poda� niekt�re z�moich �r�de�. Na fragment Ksi�gi Wyj�cia 33,17-23, kt�ry natchn�� Johna Candottiego, zwr�ci�am uwag�, czytaj�c Sparks Beneath the Surface Lawrence�a Kushnera, zacytowany w�wersji z�Chatam Sofer. Genetyk Susumu Ohno dokona�a konwersji kodu genetycznego myszy na nuty, a�rezultat podobno przypomina Bacha; harmonia ukryta w�sekwencjach DNA czeka jednak wci�� na swojego odkrywc�. Niezwyk�e autobiografie Tempie Grandin i�Donny Williams umo�liwi�y mi wgl�d w��wiat autyzmu, podobnie jak pora�aj�co szczera i�pi�kna ksi��ka Clary Claiborne Park The Siege. Wiersz z�powstania w�getcie warszawskim, kt�rego refren m�wi o��mi�sie zbuntowanym�, to Counterattack W�adys�awa Szlengela, a�natrafi�am na� w�ksi��ce Adiny Blady Szwajger Remember Nothing Mor�. Sean Fein i�ja uczyli�my si� chemii z�ksi��ek Bettye Kap�an i�z�Water, Ice and S�one Billa Greena, kt�rego proza jest tak przejrzysta i�pi�kna, jak badane przez niego antarktyczne jeziora. Kiedy pisa�am, cz�sto przychodzi�y mi do g�owy dwie pie�ni: Testimony Robbiego Robertsona i�Beim Schlafengehn Richarda Straussa.

Maura Kirby ma sw�j udzia� w�pocz�ciu tej ksi��ki. Kate Sweeney i�Jennifer Tucker pomaga�y mi w�okresie pisarskiej ci��y i�trwa�y przy mnie w�czasie d�ugiego porodu; od obu nauczy�am si� wiele o�okrucie�stwie artysty. Mary Dewing nie tylko nauczy�a mnie pisa�, ale i�nauczy�a mnie (i Nica) ceni� oper�. David Kennedy, Aitor Esteban i�Roberto Marino pomogli mi w�poznaniu specyfiki j�zyka angielskiego, kt�rym si� m�wi w�Belfa�cie, euskary i�neapolita�skiej odmiany w�oskiego. Moja zwyk�a reakcja na krytyk� polega na ukryciu si� w�skorupie i�ssaniu kciuka, a�jednak spotka�am ludzi, od kt�rych przyj�am par� s��w prawdy o�wcze�niejszych wersjach tej ksi��ki i�o�sposobach dokonania w�nich poprawek i�ulepsze�. S� to: o. Ray Bucko TJ, Miriam Goderich, Tomasz i�Maria Rybakowie, Vivian Singer, o. Marty Connell TJ, Ellie D�Addio, s. Richard Doria, Louise Dewing Doria, Rod Tulonen, Ken Foster, Kathie Colonnese, Paula Sanch, Judith Roth, Leslie Turek, Delia Sherman i�o. Kevin Ballard TJ. Jednym z�wielkich i�trwa�ych dobrodziejstw, jakie na mnie spad�y po napisaniu Wr�bla, jest przyja�� wielu cz�onk�w Towarzystwa Jezusowego; mam nadziej�, �e wybacz� mi porwanie, o�kt�rym pisz� w�tej ksi��ce. Vince Giuliani i�ja dobrze wiedzieli�my, �e to straszne �wi�stwo, ale po prostu nie potrafili�my wymy�li� innego sposobu �ci�gni�cia Emilia Sandoza z�powrotem na Rakhat!

Ka�dy autor mo�e tylko marzy� o�tak pomys�owym i�skutecznym agencie, jak JaneDystel, i�bardzo si� ciesz�, �e jej wsp�pracownicy Miriam Goderich w�ko�cu uda�o si� przekona� j� do zainteresowania si� Wr�blen� Leona Nevler i�David Rosenthal maj� sw�j udzia� w�pierwszym drgni�ciu mojej wiary, z�kt�rego narodzi�a si� potrzeba napisania obu moich powie�ci, i�b�d� im za to zawsze wdzi�czna. Ca�a za�oga wydawnictwa Villard i�Balantine by�a naprawd� cudowna, ale chc� szczeg�lnie podzi�kowa� Brianowi McLendonowi, kt�rego talent publicystyczny dor�wnuje jego poczuciu humoru i�zdrowemu rozs�dkowi, Marysue Rucci, kt�ra dokona�a ostatecznej redakcji ksi��ki, a�tak�e Denni sowi Ambrose�owi za jego pogodn� cierpliwo�� przy wprowadzaniu przeze mnie zmian w�ostatnich minutach przed drukiem. Dzi�kuj� te� ludziom z�dzia�u sprzeda�y Random House i�licznym ksi�garzom, kt�rzy sprzedawali Wr�bla, a�tak�e wielu czytelnikom, kt�rzy powiedzieli mi, �e dobrze zrobi�am, porzucaj�c antropologi� i�bior�c si� za pisanie powie�ci. Dobrze wiem, ile wam wszystkim zawdzi�czam, i�mam nadziej�, �e Dzieci Boga spe�ni� wasze oczekiwania.

Na koniec pragn� wyrazi� m� mi�o�� i�wdzi�czno�� Donowi i�Danielowi, mojemu najlepszemu m�owi i�mojemu najlepszemu synowi, kt�rych pomoc, mi�o��, cierpliwo�� i��miech karmi�y moj� dusz�. Dzi�kuj� wam, ch�opcy.