Saga O Ludziach Lodu Tom XXIV

G��boko pod ziemi� s�cz� si� strumienie ciemnej wody.

G��boko w ludzkiej duszy pulsuj� pot�ne strumienie t�sknoty i pragnienia, mi�o�ci, nienawi�ci i rozpaczy.

Nikt nie zna ukrytych podziemnych w�d. Nikt nie umie czyta� w ukrytych my�lach cz�owieka.

Mimo to one istniej�. Z�o�one w najg��bszych tajnikach duszy.

Martwe Wrzosy, tak nazywa�o si� najbardziej chyba przez Boga opuszczone miejsce w Szwecji. Obecnie sta�o si� zapewne cz�ci� jakiego� wi�kszego terytorium i utraci�o swoj� star� nazw�. Wiele si� zmieni�o na �wiecie, natura wielokrotnie poddawana by�a gwa�tom, ludzie wprowadzali do niej zmiany wedle w�asnych pomys��w, lecz w roku 1815 Martwe Wrzosy w pe�ni zas�ugiwa�y na swoje miano.

Nagie wrzosowiska le�a�y na wysokim, wysuni�tym g��boko w morze brzegu, niczym nie chronione przed cz�sto szale�cz� furi� morskiego �ywio�u. Tylko kilka dramatycznie powykrzywianych sosen wytrzyma�o nap�r wichr�w, trwa�y rozpaczliwie pochylone w stron� l�du, ale opr�cz nich trzyma�a si� ju� tylko sucha nadmorska trawa, kr�tka i sztywna, rosn�ca na przemian ze zdrewnia�ymi, stercz�cymi nad ziemi� wrzosami.

Dalej w g��b l�du wznosi�y si� zimne, nieurodzajne ska�y, a jeszcze dalej widnia�y d�ugie ci�gi �agodnych wzniesie� wiod�cych ku krainie bor�w, pot�nych i nieprzebytych.

W owym czasie na Martwych Wrzosach znajdowa�a si� niewielka osada. Bardzo male�ka osada. Wi�kszo�� dom�w kry�a si� po�r�d ska� i wzniesie�, stanowi�cych nieodzown� os�on� przed porywistymi wichrami od morza. Ale i na wrzosowiskach zdarza�y si� domostwa. Firanki nieustannie falowa�y w ich oknach, bo �adne futryny nie by�y do�� szczelne, by zatrzyma� podmuchy wiatru. �adna smo�a ani najlepsza farba nie by�y w stanie przetrwa� d�u�ej na drewnianych �cianach budynk�w.

Rybacy w Martwych Wrzosach si� nie osiedlili. Na po�owy morze tutaj by�o zbyt gwa�towne, a wody przybrze�ne je�y�y si� mn�stwem podst�pnych ska� i szkier�w, czaj�cych si� tu� pod powierzchni�. Osady rybackie le�a�y wiele mil st�d.

Wiosn� wrzosowiska by�y pi�kne, rozci�ga�y si� tu widoki, do kt�rych, kto raz je zobaczy�, b�dzie ju� zawsze t�skni�. Intensywnie zielona trawa i nadbrze�ne kwiaty na niezmierzonych przestrzeniach pod b��kitnym niebem, ptaki przecinaj�ce rozleg�e przestworza. Pod koniec lata zdarza�a si� taka pora, kiedy wrzosowiska p�on�y rdzawo i liliowo. To kwit�y wrzosy. Nieco p�niej jednak kwiaty opada�y, wrzosowiska przybiera�y barw� popio�u, szarpane sztormami morze pieni�o si� bia�ymi grzywami fal i ziemi� okrywa� mrok. Wtedy wydawa�o si�, �e Martwe Wrzosy to miejsce z�e. Ludzie kulili si� w swoich ma�ych domkach ukrytych za ska�ami i prosili Boga, by ich ochrania� przed w�ciek�o�ci� �ywio��w.

Do tego miejsca pomi�dzy morzem a wielkimi borami przyby�a w roku 1815 potomkini Ludzi Lodu. By�a to Anna Maria, c�rka Oli Olovssona, jedyna wnuczka Ingeli.

Urodzi�a si� we wrze�niu 1796 roku we dworze Skenas, parafii Vingaker.

Ojciec Anny Marii, Ola, z l�kiem wpatrywa� si� w twarzyczk� nowo narodzonej dziewczynki, czy nie dostrze�e w niej cech znamionuj�cych obci��enie dziedzictwem z�a. Niczego takiego jednak si� nie dopatrzy�. Buzia dziecka by�a �adna, rysy regularne, a kiedy kilka dni p�niej na dobre otworzy�a oczy, okaza�y si� one takie same, jak zwykle u noworodk�w. Mo�e troch� wi�ksze i troch� bardziej zdziwione tym ogromnym, jasnym �wiatem wok�.

W�osy tworzy�y �liczny, mokry kosmyk na czubku g��wki noworodka i nie by�y ciemniejsze ni� u innych dzieci. R�czki ma�ej, n�ki, ramionka� wszystko by�o pi�knie ukszta�towane.

Ojciec odetchn�� z ulg�.

Nigdy jednak nie mo�na by� ca�kowicie pewnym. Jego rodzony wuj, Solve Lind z Ludzi Lodu, tak�e z pocz�tku wydawa� si� normalny. Podobnie Trond, cz�onek rodu z dawnych czas�w. W obu jednak z�o dotkni�tych ujawni�o si� w p�niejszym �yciu.

Na chrzcie nadali jej imiona Anna Maria, na pami�tk� kuzynki, kt�ra zosta�a pozbawiona pierwotnego imienia i potem nazywa�a si� Gunilla.

Owa Gunilla straci�a nie narodzone dziecko i od tej pory wszyscy w rodzinie mieli nadziej�, �e w tym pokoleniu to ono by�o dotkni�te.

Anna Maria wyros�a na bardzo mi�� istotk�. Nie mia�a w sobie radosnej pogody Vingi, ale jej u�miech �wiadczy� o spokojnej, stanowczej pewno�ci siebie. By�a to dziewczynka cicha, przewa�nie bawi�a si� sama, ale umia�a od czasu do czasu rzuci� wszystko, podbiec do matki, Sary, i przytuli� si� do niej w jakim� spontanicznym, niemym wyznaniu mi�o�ci. Anna Maria pod �adnym wzgl�dem nie sprawia�a wra�enia dziecka nieszcz�liwego. Kochana przez wszystkich, nie przysparza�a w�a�ciwie �adnych k�opot�w, tote� pozwalano jej na wiele.

Z okazji konfirmacji Anny Marii zjecha�a si� ca�a rodzina, zar�wno ze strony ojca, jak i matki. Spo�r�d krewnych matki tylko jedna z kuzynek Sary, Birgitta, wywrze� mia�a pewien wp�yw na �ycie m�odej dziewczyny. Dlatego nie b�dziemy zajmowa� si� tym rodem. Nale�y jedynie wspomnie�, �e byli to ludzie �yczliwi, kt�rzy bardzo lubili Ann� Mari� i na konfirmacj� przyjechali z mn�stwem prezent�w.

Ze strony ojca w uroczysto�ciach uczestniczy�a, oczywi�cie, babka dziewczynki Ingela. By�a to osoba Annie Marii najbli�sza i rozpieszcza�a j� jak tylko mog�a. Wnuczka nie by�a jednak typem dziecka, kt�re mo�na zepsu� otwartym okazywaniem mu uczu� i troski. Nigdy nie wyzby�a si� swego ciep�ego u�miechu ani uprzejmo�ci wobec innych.

Przyby�a te� rodzina ze Smalandii: stary Arv Grip z Ludzi Lodu i jego �ona Siri. Te imiona dostarcza�y wielkiej rado�ci dzieciom. Bo by�a ciotka Siri i matka Anny Marii Sara. Siri � Sara. Arvowi towarzyszy�a te� Gunilla, jego zaginiona w dzieci�stwie c�rka, kt�ra przywioz�a dla Anny Marii szczeg�lnie cenny podarek, bowiem dziewczynka zosta�a ochrzczona jej prawdziwym imieniem. M�� Gunilli, Erland z Backa, by� ros�ym m�czyzn�, sympatycznym, ze sk�onno�ci� do samochwalstwa i pr�no�ci. Pr�ni ludzie mog� te� mie� sw�j wdzi�k, je�li tylko s� wystarczaj�co naiwni. A Erland by� naiwny.

Gunilla i Erland mieli c�rk� Tul�, kilka lat m�odsz� od Anny Marii, do�� pulchn� i pogodn� dziewczynk� o rozbrajaj�cym, perlistym �miechu.

No i przyjecha�a te� tr�jka z Norwegii. Mieli wprawdzie pewne problemy z dostaniem si� do Szwecji, bo w pa�stwie norweskim nasta� czas fermentu. By� rok 1810, okres, gdy uczucia patriotyczne Norweg�w osi�gn�y nie znane przedtem nat�enie. Norwegia chcia�a oderwa� si� od Danii, na co Du�czycy �adn� miar� zgodzi� si� nie zamierzali i czujnie strzegli granic swojego dominium.

W ko�cu jednak Heike i Vinga oraz ich �obuziak Eskil pokonali k�opoty i dotarli do Skenas. Eskil by� trzy lata m�odszy od Anny Marii, prawdziwy wiercipi�ta, usiedzie� na miejscu nie m�g�, odziedziczy� zbyt wiele nieposkromionej ruchliwo�ci Vingi, a zbyt ma�o pow�ci�gliwo�ci Heikego.

Kiedy uroczysto�ci konfirmacyjne dobieg�y ko�ca, wszyscy troje oraz kilkoro innych dzieci z rodziny Sary bawi�o si� znakomicie. Eskil mia� tyle szalonych pomys��w, �e dziewcz�ta a� piszcza�y z uciechy, a spokojna na og� Anna Maria promienia�a. To by�y wspania�e dni, doro�li mogli si� wreszcie nagada� do woli. Wszyscy czuli si� doskonale.

Podczas tego spotkania podj�to te� wa�n� decyzj�. Ot� dwie szwedzkie ga��zie rodu, linia Arva i linia Ingeli, od jakiego� czasu mia�y k�opoty z ostatnim cz�onem nazwiska: Ludzie Lodu. W kraju o tak licznej arystokracji wci�� kogo� denerwowa�o, �e rodzina nieszlacheckiego stanu pos�uguje si� tak ze szlachecka brzmi�cym nazwiskiem. Szwedzcy cz�onkowie rodu zdecydowali zatem, i� poczynaj�c od najm�odszego pokolenia, Anny Marii i Tuli, zrezygnuj� z podpisywania si� jako Ludzie Lodu.

Vinga i Heike przyj�li to z �alem, oni w Norwegii �adnych k�opot�w z tego powodu nie mieli i nie zamierzali skraca� sobie nazwiska.

��Nic si� takiego nie stanie � t�umaczy�a Ingela. � Przecie� z tego powodu nie zerwiemy z wami kontakt�w, to chyba oczywiste. W rodzinie nazwisko Ludzie Lodu pozostanie na sta�e w najserdeczniejszej pami�ci. Bardzo was o to prosz�, moje dzieci � zwr�ci�a si� do Anny Marii, Tuli i Eskila. � Nigdy nie zapomnijcie, �e pochodzicie z tego rodu! A je�li kt�re� popadnie w tarapaty, zwracajcie si� z pro�b� o pomoc do krewnych! Nie dopu��cie do zerwania wi�zi!

Dzieci obieca�y uroczy�cie. By�y ju� na tyle doros�e, by zna� histori� Ludzi Lodu. Wszyscy troje odczuwali dum�, �e do takiego rodu nale��.

W ko�cu go�cie wyjechali, a dla Anny Marii zacz�y si� znowu powszednie dni.

Otrzyma�a najlepsze wykszta�cenie, jakie dosta� mog�a w tamtych czasach m�oda dziewczyna. Najpierw sko�czy�a szko�� ludow�, a potem pobiera�a prywatne nauki, o co zatroszczy� si� Axel Fredrik Oxenstierna. Rodzina Ingeli bowiem nadal by�a zwi�zana z rodem Oxenstiern�w, tak jak zawsze od czas�w Marki Christiany.

Anna Maria by�a zdoln� uczennic�, powodem do dumy dla rodzic�w i wszystko wskazywa�o na to, �e czeka j� wspania�a przysz�o��. W odpowiednim czasie na pewno znajdzie si� te� dla niej dobry m��. �adne cienie nie przes�ania�y horyzontu m�odej panienki.

I oto jak grom z jasnego nieba posypa�y si� wydarzenia, kt�re wszystko odmieni�y.

Dawna tradycja wymaga�a, by na wypadek wojny m�czy�ni z Ludzi Lodu towarzyszyli Oxenstiernom na front. Ola Olovsson pod tym wzgl�dem wyj�tkiem nie by�. Wypad�o mu towarzyszy� synowi Axela Fredrika, Erikowi Oxenstiernie, jednemu z najwybitniejszych oficer�w tego rodu. W latach 1813 i 1814 Erik by� cz�onkiem sztabu wielkiego Sandela podczas wypraw do Niemiec, Brabancji i Norwegii. Zyska� sobie rozg�os po bitwach przeciwko wojskom napoleo�skim pod Grossbeeren, Dennewitz, Roslau i Lipskiem. Bra� udzia� w blokadzie Maastricht i w walkach nad Issebro.

Ola Olovsson nie mia� szcz�cia towarzyszy� mu w tej drodze do ko�ca. W bitwie pod Lipskiem p�n� jesieni� roku 1813 syn Ludzi Lodu zgin�� i Sara zosta�a wdow�, jedyn� opiekunk� siedemnastoletniej c�rki:

Ale Sara nie by�a w stanie podo�a� obowi�zkom. Popada�a w coraz g��bsz� rozpacz i depresj�. Tymczasem r�d Oxenstiern�w opu�ci� Skenas, bo Axel Fredrik, ojciec Erika, zosta� cz�onkiem S�du Najwy�szego i chcia� mieszka� bli�ej stolicy. Sara zakaza�a swej c�rce Annie Marii kiedykolwiek szuka� pomocy czy opieki u Oxenstiern�w. To ich obci��a�a win� za �mier� m�a i nienawidzi�a z ca�ego serca. Kiedy� musi si� sko�czy� uzale�nienie Ludzi Lodu od tego rodu, o�wiadczy�a.

Ingela jednak chcia�a towarzyszy� Axelowi Fredrikowi i jego ma��once. Tak wi�c Anna Maria zosta�a w Skenas sama z coraz bardziej rozpaczaj�c� matk� i nie by�a w stanie zrobi� nic, by przywr�ci� Sarze ch�� do �ycia.

A kt�rego� dnia roku 1815 Anna Maria znalaz�a j� martw�. Nie mog�a ju� widocznie d�u�ej cierpie� i postanowi�a sko�czy� z sob�.

Kiedy m�oda dziewczyna sta�a nad grobem matki, a pastor odmawia� ostatnie modlitwy, czu�a w sercu pustk� i �miertelny ch��d. Wszystko co pi�kne min�o, rodzice odeszli, le�� teraz oboje w zimnych grobach, ich opieka i mi�o�� sko�czy�y si� na zawsze. Odeszli, zostali pochowani g��boko w ziemi.

Anna Maria wype�ni�a wol� matki, by nie zwraca� si� z pro�b� o pomoc do Oxenstiern�w. Babka Ingela zreszt� zajmowa�a bardzo ma�e mieszkanko, w kt�rym nie by�o miejsca dla jeszcze jednej osoby, chocia� Ingela szczerze pragn�a mie� wnuczk� przy sobie.

Ze Smalandii i z Grastensholm przysz�y niemal jednobrzmi�ce listy: �Przyjed� i zamieszkaj u nas! Miejsca mamy pod dostatkiem!�

Anna Maria jednak usiad�a i do wszystkich napisa�a to samo:

Tysi�czne dzi�ki wszystkim za �yczliwo��, ale przemy�la�am bardzo gruntownie swoj� sytuacj� i dosz�am do nast�puj�cych wniosk�w: Otrzyma�am takie staranne wychowanie i tak wysokie wykszta�cenie, �e uwa�am za sw�j obowi�zek zrobi� z tego u�ytek, a nie korzysta� z dobroci krewnych. Kuzynka mojej drogiej mamy, ciocia Birgitta, wyst�pi�a z pewn� propozycj�, kt�ra bardzo mnie poci�ga.

Ciocia Birgitta ma przyjaci�k�, Kerstin Brandt. Brat tej pani jest w�a�cicielem kopalni gdzie� na wybrze�u, nad zatok� Botnick�, miejscowo�� nazywa si� Martwe Wrzosy. Zarz�dca kopalni prosi�, �eby w Martwych Wrzosach otworzy� szko�� dla dzieci g�rnik�w. Pod tym wzgl�dem okolica jest zaniedbana. Kerrtin Brandt poleci�a mnie swojemu bratu jako nauczycielk� i mog� to miejsce dosta�, je�eli tylko si� zdecyduj�. Postanowi�am, �e tam pojad�.

Tak wi�c oddaj� dw�r w Skenas pod opiek� zarz�dcy, on b�dzie pod moj� nieobecno�� wszystkiego dogl�da�. Jak wiecie, dom nale�y do babki Ingeli, a ona chce, �ebym ja kiedy� to wszystko odziedziczy�a. Dlatego niczego nie sprzedaj�. Chc� najpierw, jak to si� m�wi, wypr�bowa� w�asne skrzyd�a, zobaczy�, czy mog� si� do czego� w tym �yciu przyda�. Mam nadziej�, �e mnie rozumiecie.

Oczywi�cie, �e rozumieli. Anna Maria pochodzi�a z Ludzi Lodu. A to nie w ich stylu wykorzystywa� innych. Zawsze chcieli co� z siebie da�. Wszyscy krewni wiedzieli, �e Anna Maria jest z nich najbogatsza i wcale nie potrzebuje tej posady nauczycielki. Ale ona chcia�a pracowa�! Takiego w�a�nie zachowania si� po niej spodziewali!

Napisa�a jeszcze jeden list, tym razem poufny.

Najpierw d�ugo si� zastanawia�a nad tym, komu mog�aby si� zwierzy�. Sprawa by�a tak osobista, �e nikt niepo��dany nie powinien si� o tym dowiedzie�. �aden z m�czyzn w rodzinie, to nie do pomy�lenia. I nie Tula, bo ona wci�� jeszcze by�a prawie dzieckiem. Lecz tak�e nie Vinga, ona i Anna Maria mia�y tak r�ne charaktery. I nie babka, cho� taka jest mi�a i dobra. To mog�a by� tylko Gunilla, z kt�r� Anna Maria zawsze odczuwa�a siln� wi�.

Najdro�sza Gunillo, chcia�abym Ci si� zwierzy� z pewnej tajemnicy. Zawsze czu�am, �e jeste�my sobie bardzo bliskie. Mo�e dlatego, �e nosimy to samo imi�?

Chcia�am Ci mianowicie powiedzie�, �e � mam konkretny pow�d, �eby przyj�� t� posad� nauczycielki. Czy pami�tasz mo�e Adriana Brandta, brata Kerstin, a teraz w�a�ciciela tej kopalni? Spotka�a� go kiedy� u nas. W czasie twojej obecno�ci przyjecha�a Birgitta i przypadkiem towarzyszy�a jej przyjaci�ka Kerstin z bratem. To w�a�nie on. Czy pami�tasz, jaka by�am nim oczarowana? To by�a moja pierwsza, utrzymywana w tajemnicy mi�o��. Ale sama powiedz, czy on nie jest przystojny? Taki troch� marzycielski, melancholijny, taki romantyczny! P�niej dowiedzia�am si�, �e wtedy by� zakochany i st�d ten smutek. O�eni� si� potem z tamt� pann�, a teraz owdowia�. Och, jaka ja wtedy by�am g�upia, ale przecie� mia�am zaledwie trzyna�cie lat i to by�o moje pierwsze uczucie. Jak�e ja p�aka�am, kiedy dotar�a do nas wiadomo��, �e si� o�eni�! Chocia� to mo�e si� wyda� g�upie, ja nigdy o nim nie zapomnia�am. Zreszt� nie mia�am te� wielu mo�liwo�ci widywania innych m�odych ludzi. Mo�e wi�c dlatego Adrian pozosta� dla mnie kim� niewymownie przystojnym i urodziwym. Wiesz, wydaje mi si�, �e w dalszym ci�gu go kocham!

Dlatego chc� pojecha� do Martwych Wrzos�w. B�d� tak mi�a i nie �miej si� ze mnie, musia�am komu� o tym powiedzie�!

Gunilla by�a pe�na wyrozumia�o�ci i nie zamierza�a si� �mia�. Odpowiedzia�a kr�tkim, serdecznym listem i �yczy�a Annie Mari powodzenia.

Ona jednak by�aby zapewne bardziej ostro�na w decyzjach, je�li chodzi o t� posad�, gdyby przeczyta�a list ciotki Birgitty do przyjaci�ki Kerstin Brandt. Przytoczmy kilka fragment�w tego listu:

Moja kochana, jestem pewna, �e tw�j brat Adrian uzna, i� Anna Maria jest osob� czaruj�c�! A czy pami�tasz jak ona go adorowa�a, kiedy by�a jeszcze podlotkiem? Teraz jest doros�a i naprawd� odpowiednia dla niego. �agodna, wyrozumia�a i uleg�a. W�a�nie takiej on, wdowiec, potrzebuje. A poza tym, co te� nie do pogardzenia� Ona jest dziedziczk� fortuny! Dom niedaleko dworu w Skenas b�dzie jej, to naprawd� znakomity dom, przynale�� do niego �yzne pola. Babcia Ingela zostawi jej �adnych par� tysi�cy talar�w, nie licz�c tego, czym Anna Maria ju� dysponuje.

Tego listu dziedziczka omawianej fortuny nigdy nie czyta�a. Na szcz�cie, bo pewnie natychmiast porzuci�aby my�l o Adrianie Brandcie.

Anna Maria przyby�a do Martwych Wrzos�w jesieni�, kiedy wrzosowiska p�on�y jeszcze matowo, a klucze sp�nionych ptak�w ci�gn�y na po�udnie ze smutnym pokrzykiwaniem.

Dyli�ans pocztowy wysadzi� j� na skraju wrzosowiska. Musia�by sporo na�o�y� drogi, gdyby chcia� jecha� a� do osady, sama wi�c zaproponowa�a, �e dalej uda si� piechot�. Mia�a tylko jeden kuferek, zatem pe�na otuchy ruszy�a wij�c� si� przez wrzosowiska �cie�k�. Po chwili stan�a, �eby rozejrze� si� po okolicy, spogl�da�a na ogromne niebo i oddycha�a g��boko. Powietrze by�o takie czyste, takie �wie�e i przesycone sol�, szarozielonkawe morze szumia�o w dole, wrzosowisko rozpo�ciera�o si� przed ni� jak barwny kilim.

B�d� si� tu dobrze czu�a, pomy�la�a, bo nie widzia�a jeszcze tutejszej jesieni i zimy i nie domy�la�a si� nawet, jak male�ki mo�e by� cz�owiek, gdy przyjdzie mu stan�� twarz� w twarz z mocami natury. Ca�e swoje �ycie sp�dzi�a przecie� w g��bi l�du.

Na pustkowiach sta�o kilka niewielkich budynk�w w du�ej odleg�o�ci jeden od drugiego, mija�a je z daleka. Tu ch�tnie bym zamieszka�a, pomy�la�a sobie, bo tak jej si� to podoba�o. Ale, oczywi�cie, widzia�a, �e to biedne domostwa i bardzo zniszczone. Nie dostrzega�a natomiast twarzy, ukrytych za n�dznymi firankami, kt�re przygl�da�y jej si� ciekawie.

Kuferek okaza� si� ci�ki, a droga przez wrzosowisko d�u�sza, ni� Anna Maria pocz�tkowo s�dzi�a. Uchwyt uwiera� j� w r�k�, a� na sk�rze porobi�y si� sine odciski, wci�� musia�a przystawa� i coraz cz�ciej przek�ada�a kuferek z jednej r�ki do drugiej.

Jej kuferek, kt�ry przed podr� pakowa�a z tak� troskliwo�ci�� Teraz dawa� jej co� na kszta�t poczucia bezpiecze�stwa. Mia�a w nim wszystko, czego, jak s�dzi�a, mo�e tu potrzebowa�. Z tak� staranno�ci� wybiera�a rzeczy, �eby wzi�� to, co naprawd� mo�e si� przyda�. Ka�d� sztuk� wa�y�a, niezdecydowana, w r�kach, k�ad�a do kuferka i wyjmowa�a, i znowu przegl�da�a wszystko od pocz�tku. Potem uk�ada�a bardzo starannie i wyg�adza�a. Podr�czniki szkolne � one teraz ci��y�y najbardziej. Buty, mo�e troch� za bardzo zniszczone, ale nie mia�a czasu postara� si� o nowe. Zapomnia�a zabra� proszk�w od b�lu g�owy, co bardzo j� teraz irytowa�o.

Wo�nica, niczym si� nie przejmuj�c, wrzuci� po prostu jej kuferek na dach dyli�ansu, a poza tym tyle razy musia�a si� przesiada�, wi�c z l�kiem my�la�a, jak te przesiadki znios�y naczynia z konfiturami z porzeczek i czarnych jag�d. Je�eli im si� co� sta�o, to wn�trze kuferka musi wygl�da� nieweso�o.

Z daleka zobaczy�a przesmyk pomi�dzy ska�ami, przez kt�ry wiod�a �cie�ka. Wo�nica wyja�ni�, �e osada le�y za tymi ska�ami.

Obola�ymi palcami ponownie uj�a baga�. Czeka�a j� jeszcze d�uga droga!

Rzecz jasna Anna Maria nosi�a �a�ob�. Czarna suknia i odpowiedni do sytuacji p�aszcz otula�y j� niemal od st�p do g��w. Tak�e kapelusz z jedwabiu i aksamitu by� czarny, tak samo podr�ne buty. Wyros�a na zgrabn�, czarnow�os� pann� o powa�nych, szaroniebieskich oczach i zmys�owych ustach; mia�a teraz dziewi�tna�cie lat. O inteligencji �wiadczy�o spokojne, zdecydowane spojrzenie, nieco teraz smutne z powodu �a�oby i l�ku przed nieznanym. To zawsze trudne do�wiadczenie przyby� do obcego miejsca, spotka� obcych ludzi, kt�rzy by� mo�e b�d� dla nas wiele znaczy�. Anna Maria nie stanowi�a pod tym wzgl�dem wyj�tku. Oczywi�cie chodzi�a do szko�y, ale o �yciu zwyk�ych �udzi, robotnik�w i ich rodzin, wiedzia�a niewiele. Nic dziwnego, �e zaczyna�a chwilami �a�owa� swojej decyzji.

No c�, ale chyba powinna by�a to zrobi�. Musi mie� �wiadomo��, �e si� do czego� nadaje, �e jest warto�ciowym cz�owiekiem.

A poza tym tutaj jest Adrian� Adrian Brandt. Z biegiem czasu wspomnienie o nim zatar�o si� i rozmy�o. Sta� si� raczej� No tak, by� raczej �wi�tym ni� cz�owiekiem.

Ile� to lat min�o? Ale jego obraz wci�� nosi�a w sercu. To zrozumia�e, skoro tak rzadko spotyka�a innych m�czyzn, a przedtem, gdy mia�a zaledwie trzyna�cie lat, on sta� si� dla niej objawieniem. Anna Maria wyobra�a�a go sobie w bia�ych rycerskich szatach, na bia�ym koniu, twarz mia� w jej marzeniach promienn�, a blond loki sp�ywa�y mu na ramiona. Wiedzia�a, �e taki obraz ma z rzeczywisto�ci� niewiele wsp�lnego, ale chcia�a marzy�. Rzeczywisto�� by�a dla niej zbyt bolesna w ci�gu ostatnich dw�ch lat. Adrian Brandt by� tym, do kt�rego ucieka�y jej my�li w samotne przep�akane noce. Musia�a mie� prawo do zachowania tego marzenia.

I oto teraz on jej potrzebuje. No, tego oczywi�cie nie wiedzia�a, ale jakkolwiek by�o, przysy�a� po ni�. Wdowiec nieszcz�liwy�

To jasne, �e musia�a przyjecha�.

Pogr��ona w rozmy�laniach podesz�a bli�ej celu i znalaz�a si� w przesmyku pomi�dzy wzg�rzami. Musia�a wspi�� si� do�� wysoko; �cie�ka przez jaki� czas wiod�a w�r�d nagich ska� i nagle Anna Maria stan�a, Przed ni� rozci�ga�o si� g�rnicze osiedle Martwe Wrzosy, ukryte w kotlinie pomi�dzy ska�ami i pi�knymi wzg�rzami, zamykaj�cymi kotlin� na ty�ach osady.

��Jakie to ma�e � powiedzia�a cicho sama do siebie. � Nic dziwnego, �e nie maj� nauczyciela!

Naliczy�a pi�� mniejszych dom�w i jeden du�y, brzydki budynek, kt�ry musia� by� chyba siedzib� zarz�du kopalni. Dalej, w P� drogi na wzg�rza, roz�o�y�o si� du�e domostwo, mo�e nawet dw�r, kt�ry z pewno�ci� nale�a� do Adriana Brandta. Pomi�dzy wzniesieniami dostrzeg�a szerok� drog�, wiod�c� niechybnie do kopalni, znajduj�cej si� w g��bi l�du, bli�ej las�w.

Ciotka Birgitta opowiedzia�a jej co nieco o Martwych Wrzosach, ale sama zbyt wiele nie wiedzia�a. Adrian Brandt chyba tutaj na sta�e nie mieszka�. Anna Maria s�ysza�a, �e kopalnia to jego �yciowa nami�tno��. Za�o�y� j� te�� Adriana, a on przyj�� wszystko, zdecydowany dorobi� si� maj�tku.

Anna Maria uwa�a�a, �e osiedle wygl�da n�dznie.

Z westchnieniem przygn�bienia ruszy�a w d�. Powinna chyba p�j�� do biura kopalni, czy jak tam nazwa� ten du�y, obskurny budynek. Lokal administracyjny? To chyba zbyt szumna nazwa na takie szarobure brzydactwo.

Stwierdzi�a, �e ko�cio�a w osadzie nie ma. W og�le wygl�da�o na to, �e w tej osadzie ma�o co jest.

Teraz jednak b�d� mieli szko��. Zastanawia�a si�, gdzie te� zostanie ona ulokowana. Widzia�a tylko jakie� domy mieszkalne. A gdzie ona sama zamieszka?

I wtedy zobaczy�a co� jeszcze. Ukryte za ska�ami, teraz ukaza�y si� w ca�ej swej brzydocie � dwa d�ugie budynki, rodzaj barak�w, w kt�rych prawdopodobnie mieszkali g�rnicy. Czego� tak okropnego i przygn�biaj�cego chyba jeszcze nie widzia�a. Przed drzwiami wala�y si� �mieci i le�a�y stosy odpadk�w nieokre�lonego rodzaju. Baraki sprawia�y wra�enie, �e wewn�trz za odrapanymi �cianami miejsca by�o niewiele. W pobli�u znajdowa�o si� co�, co musia�o by� sklepem czy kramikiem i tak�e wygl�da�o do�� n�dznie.

Co to ciotka Birgitta m�wi�a? �e je�li chce si� mie� zysk z jakiej� dzia�alno�ci, to nie nale�y wyrzuca� pieni�dzy na dobre uczynki albo zb�dne sentymenty. Wszystkie niepotrzebne wydatki szkodz� firmie.

To by�y jej s�owa, tak. Ale chyba nie Adriana, on zosta� stworzony z delikatniejszego materia�u. Pewnie nie zwr�ci� uwagi na n�dz� barak�w, skoro bywa� tu tak rzadko.

Bo�e drogi, c� za ponura osada!

Anna Maria zebra�a ca�� swoj� odwag� i taszczy�a dalej kuferek wiejsk� drog�, kt�ra pewnie tutaj, w tym osiedlu na pustkowiu, cieszy�a si� mianem ulicy.

Ale nie przesz�a nie zauwa�ona. W drzwiach wielu domostw sta�y kobiety o pustych, pozbawionych nadziei twarzach. Nie m�wi�y nic, lecz Anna Maria widzia�a, �e posy�a�y sobie przez ulic� porozumiewawcze spojrzenia. Ona ze swej strony k�ania�a si� uprzejmie z bladym u�miechem. Najpierw napotyka�a surowe, odpychaj�ce twarze, potem nast�powa�o ledwo dostrzegalne skinienie. To wszystko.

Dwoje dzieci sta�o przy drodze i wytrzeszcza�o na ni� oczy. N�dznie ubrane, nie wygl�da�y zbyt zdrowo.

Dopiero kiedy znalaz�a si� przy tym najwi�kszym budynku, pozwoli�a sobie odetchn��. Potem zastuka�a do drzwi, kt�re uzna�a za w�a�ciwe. Nikt nie odpowiada�. Rozejrzawszy si�, czy gdzie� nie ma innego wej�cia, co wzbudzi�o zainteresowanie obserwator�w � jeszcze bardziej uporczywe spojrzenia od strony ulicy, kt�rym jednak nadal towarzyszy�o tylko milczenie � otworzy�a drzwi i wesz�a do �rodka.

Znalaz�a si� w pustym, nieprzytulnym pomieszczeniu i zrozumia�a, �e trafi�a �le. To nie biuro, pr�dzej jakie� zaplecze biura czy czego� takiego. Szczerze m�wi�c wygl�da�o to jak opuszczony magazyn, brudny i zrujnowany. �adne drzwi nie prowadzi�y w g��b budynku i ju� mia�a wychodzi�, gdy zza �ciany us�ysza�a jak�� rozmow�.

Silny, matowy g�os m�wi� ze wzburzeniem:

��Prosi�em o nauczyciela, a nie o jak�� mamzel�!

��W og�le by�o bardzo trudno znale�� kogokolwiek � odpar� inny, �agodny i przyjazny g�os, kt�ry Anna Maria rozpoznawa�a i kt�ry bardzo si� jej podoba�. To by� g�os Adriana. jej Adriana, kt�rego obraz przechowywa�a przez tyle lat w pami�ci jako niezwyk��, wyj�tkow� tajemnic�.

��Poza tym panna Olsdotter jest bardzo wykszta�cona � m�wi� dalej Adrian.

Dzi�kuj� ci, Adrianie! Dzi�kuj� za obron�!

Ten drugi jednak by� z�y.

��Wielkie dzi�ki! Ju� my znamy te podstarza�e panny, kt�re jak muchy do miodu ci�gn� tam, gdzie du�o ch�op�w, bo to dla nich ostatnia okazja z�apania kt�rego�.

��O Annie Marii Olsdotter mo�na powiedzie� wszystko, tylko nie to, �e jest star� pann�. I pochodzi z bardzo dobrej rodziny.

��To jeszcze gorzej! B�dzie mi tu zadziera� nosa! I jak ja mam utrzyma� porz�dek w�r�d moich ludzi, je�li tu przyjedzie jaka� m��dka? Mog� si� tylko pociesza�, �e jest paskudna jak noc, skoro wybra�a sobie taki zaw�d. I ch�opy nie chc� tu mie� �adnej wa�nej nauczycielki. To by im dzia�a�o na nerwy.

��No, no, Kol, poczekaj z ocenami, dop�ki jej nie zobaczymy! Ju� nie bardzo j� pami�tam, bo Anna Maria by�a chudym podlotkiem, kiedy j� pozna�em, ale wci�� jestem pod wra�eniem jej wielkich, marzycielskich oczu i sympatycznego u�miechu. Towarzyszy�a mi wtedy wsz�dzie, gdzie si� ruszy�em. Ale specjalnie godna uwagi nie by�a, to musz� przyzna�. Ona ma przyjecha� dzisiaj, prawda?

��Prawda, ale ja nie zamierzam organizowa� �adnego komitetu powitalnego, tym mo�e si� w�a�ciciel zaj�� sam.

Potem trzasn�y drzwi i Anna Maria us�ysza�a pe�ne rezygnacji westchnienie w�a�ciciela, kt�ry nadal siedzia� w tym pokoju za �cian�.

Jej Adrian, kt�ry ledwie j� pami�ta! A i to jako naprzykrzaj�c� si� smarkul�!

I ten drugi� Kol, tak go Adrian nazwa�? Musi to by� zarz�dca, sztygar, jak m�wi�a Birgitta, w�a�nie ten, kt�ry prosi� o nauczyciela dla dzieci g�rnik�w. Nie objawia� szczeg�lnego entuzjazmu, �e b�dzie to akurat ona.

A swoj� drog� jakie to dziwne! Cz�owiek ca�� si�� woli d��y do jakiego� celu, ale kiedy ten cel oka�e si� niezupe�nie zgodny z oczekiwaniami, to nagle czujemy si� po prostu zm�czeni i g�odni. Anna Maria by�a kompletnie bezradna, jakby d�wiga�a na ramionach wielki ci�ar, ogarn�o j� rozczarowanie i zniech�cenie.

Najgorsza ze wszystkiego by�a samotno��. Nie mia�a nikogo bliskiego, nikogo!

Nie mog�a jednak sta� w niesko�czono�� w tym pustym pomieszczeniu. Oci�gaj�c si� wysz�a na dw�r i tym razem otrzyma�a pomoc. Kobieta z najbli�szego domu pokazywa�a jej na migi, �e powinna obej�� budynek.

Za rogiem by�a �lepa �ciana, Anna Maria posz�a wi�c do nast�pnego naro�nika i znalaz�a si� przed drug� d�u�sz� ze �cian. Najwyra�niej tam znajdowa�o si� g��wne wej�cie. Otworzy�a i na jednych z wewn�trznych drzwi zobaczy�a napis: �Biuro kopalni�. Co� takiego!

Zapuka�a i wesz�a.

W pokoju znajdowa� si� tylko jeden cz�owiek, siedzia� przy ogromnym, naprawd� imponuj�cym biurku, kt�re jako� nie bardzo pasowa�o do do�� n�dznego otoczenia. Poza tym nic szczeg�lnego nie zwraca�o uwagi, zwyczajne barakowe pomieszczenie. Cho� ten na pierwszy rzut oka zmartwiony m�czyzna bardzo si� najwidoczniej stara�, �eby urz�dzeniu biura nada� jaki� styl. To nie jego wina, �e rezultat okaza� si� w�tpliwy.

Oczywi�cie, m�czyzna przy biurku to by� Adrian Brandt! Oczywi�cie, cho� Anna Maria rozpoznawa�a go z trudem. Sze�� lat wype�nionych marzeniami i romantycznymi wyobra�eniami mo�e kompletnie wypaczy� obraz. Ale oto jest � prawdziwy, godzien zaufania i o sze�� lat starszy.

Nadal by�, rzecz jasna, m�ody, to nie na tym polega�a zmiana. Mimo to trudno go by�o pozna�.

Te szaroblond w�osy, te smutne oczy, b��kitne jak letnie niebo. Twarz do�� pospolita, ale poci�gaj�ca dzi�ki oczom i sympatycznemu u�miechowi. Wszystko by�o jak dawniej, a mimo to co� si� zmieni�o.

Kiedy spostrzeg�, �e wesz�a, zmartwiona twarz rozpogodzi�a si� i teraz bardziej by� podobny do tamtego szlachetnego, promiennego rycerza z jej wczesnej m�odo�ci. Wsta�.

Anna Maria u�wiadomi�a sobie, w jakim napi�ciu oczekiwa�a tego spotkania. A pomy�ka przy wej�ciu i ta pods�uchana rozmowa, z kt�rej dowiedzia�a si�, �e nie b�dzie tu z rado�ci� witana, zdenerwowa�y j� jeszcze bardziej. Adrian Brandt sprawia� jednak wra�enie usposobionego bardzo przyja�nie i to j� troch� uspokoi�o. Usposobionego przyja�nie � i zaskoczonego?

Wyszed� jej na spotkanie z wyci�gni�t� r�k�. Anna Maria zrobi�a to samo. D�o� Adriana by�a silna i ciep�a. Nim m�oda nauczycielka zd��y�a pomy�le�, dygn�a. Taka by�a jeszcze niedoros�a.

��A wi�c to jest kuzyneczka Birgitty � powiedzia� z u�miechem. � Ma�a Anna Maria. My�my si� ju� kiedy� spotkali, prawda? Witaj u nas! Jeste� m�odsza, ni� my�la�em, ale chyba wszystko p�jdzie dobrze, masz takie znakomite �wiadectwa i referencje. A ja jestem Adrian Brandt, by� mo�e mnie pami�tasz, i to ja kieruj� w wolnych chwilach tym ma�ym� przedsi�wzi�ciem.

W ten spos�b okre�li� dzia�alno�� kopalni, dla niego musia�o to by� zaj�cie dodatkowe.

Ale jego �miech, kiedy to powiedzia�; �miech, kt�ry wyra�a� i skr�powanie, i dum�, by� rozbrajaj�cy. On za�, niemal jednym tchem, m�wi� dalej:

��Bywam tutaj tylko od czasu do czasu, �eby sprawdzi�, czy ko�a si� kr�c�; w�a�nie za chwil� wyje�d�am do miasta. Czeka�em tylko na ciebie, �eby si� z tob� przywita�. Ale m�j kancelista si� tob� zajmie. Nilsson! � krzykn�� w stron� s�siedniego pokoju.

Anna Maria zje�y�a si�. Teraz przyjdzie ten, kt�ry nie �yczy tu sobie �adnej mamzeli. Ten, kt�rego Adrian nazwa� Kol czy jako� tak�

��Pan dyrektor mnie wo�a�? � odezwa� si� us�u�ny g�os i do pokoju wkroczy� przero�ni�ty cherubin w czarnym urz�dniczym ubraniu i d�ugich bia�ych zar�kawkach. Nie, pomy�la�a Anna Maria. To nie by� on.

Przyby�y podj�� pr�b� przyg�adzenia swoich anielskich w�os�w, co mu si�, niestety, nie uda�o, loki stercza�y na wszystkie strony. Prawdopodobnie stara� si� na�ladowa� modn� fryzur� Adriana z ma�ymi loczkami nad czo�em i na skroniach. K�dziory Nilssona uk�ada�y si� dok�adnie odwrotnie, wi�c rezultat by� komiczny. Obaj panowie nosili wysokie sztywne ko�nierzyki, kt�rym pro�ci ludzie nadali nazw� ojcob�jc�w. To musi by� okropnie niewygodne, pomy�la�a Anna Maria.

��Nilsson � powiedzia� swoim lekko zdyszanym g�osem Adrian. � Poka�esz Annie Marii Olsdotter wszystko, co trzeba, dobrze? Ja musz� si� ju� spieszy�.

Nilsson sk�oni� si� i napr�y� tak, �e szwy przyciasnawego �akietu zatrzeszcza�y ostrzegawczo. Pospiesznie strzepn�� z ubrania okruchy placka.

��Naturalnie, panie dyrektorze, naturalnie! Pan dyrektor mo�e na mnie Polega�!

Adrian Brandt zacz�� si� �egna�.

��Nilsson wszystko za�atwi. Gdyby� czego� potrzebowa�a, zwracaj si� do niego. Ja przyjad� pod koniec tygodnia z matk� i dwiema siostrami. Lubi� czasami odpocz�� troch� na wsi.

I poszed�.

Czu�a si� nieco ura�ona. Uwa�a�a, �e m�g�by jej po�wi�ci� wi�cej czasu. Ale widocznie nie zrobi�a na nim wielkiego wra�enia wtedy, sze�� lat temu, w ka�dym razie nie by�o to wra�enie tak wielkie jak to, kt�re on pozostawi� w jej dzieci�cej duszy.

��Dyrektor Brandt trzyma wiele srok za ogon � u�miechn�� si� Nilsson tak szeroko, jak mu na to pozwala�y pyzate policzki. � wszystkie sprawy tutaj zostawia mnie, rzecz jasna.

Wytrzeszcza� na ni� oczy jak sowa, ko�cem j�zyka oblizywa� pospiesznie po dzieci�cemu wyd�te wargi.

��Chcia�abym zobaczy� sw�j pok�j � powiedzia�a tak mi�o, jak tylko mog�a. � I bardzo bym te� chcia�a si� dowiedzie�, gdzie jest szko�a.

��Oczywi�cie, oczywi�cie! Prosz� ze mn�!

Wzi�� p�k kluczy z biurka i potrz�sa� nimi z wa�n� min�.

��Pani naprawd� potrafi uczy�? � zapyta� tym swoim jakby naoliwionym g�osem. � Panienka sama wygl�da jak uczennica.

Anna Maria okre�la�a jego wiek na jakie� trzydzie�ci pi�� lat. Taki przero�ni�ty ko�cielny anio�, kt�ry pociesza si� ciastkami i innymi niezdrowymi smako�ykami. Jak go na to sta� przy skromnej urz�dniczej pensji? Ale z�o�ci w nim nie ma, pomy�la�a.

P�niej b�dzie musia�a zmieni� zdanie.

Wyszli na dw�r. Nilsson d�wiga� jej kuferek, czego si�, szczerze m�wi�c, nie spodziewa�a. Kiedy zamyka� drzwi na klucz, opowiedzia�a mu w skr�cie, jakie ma wykszta�cenie, po czym poszli w stron� dom�w mieszkalnych.

��Gdzie b�d� mieszka�?

��U Klary Andersdotter. Trzeci dom z tamtej strony. Klara ma prawo mieszka� w Martwych Wrzosach, bo pierze dla g�rnik�w. Ale jej m��, kt�ry tu pracowa�, uciek� od niej z �on� Kulawca, wi�c Klara powinna opu�ci� mieszkanie. Poniewa� jej ch�op nie pracuje w kopalni.

Kulawiec musia� si� z powrotem przeprowadzi� do baraku, kiedy kobieta od niego uciek�a. Ale najpierw, skoro ju� tu jeste�my, mo�emy popatrze� na pok�j szkolny�

Anna Maria z przera�eniem stwierdzi�a, �e kancelista kieruje si� ku temu pustemu magazynowi, w kt�rym przed chwil� by�a. Nilssonowi usta si� nie zamyka�y:

��Ale panienka musi si� bardzo wystrzega� ch�op�w z kopalni. Ich maniery nie zawsze s� takie jak nasze. To plebejusze bez kultury!

��B�d� si� wystrzega�.

��Spodziewali�my si� troch� starszej osoby.

Anna Maria wtr�ci�a spontanicznie:

��Chyba nie wszyscy s� zachwyceni, �e b�d� tu mie� nauczycielk�? Zdaje si�, �e czekali na nauczyciela.

��Ech, to tylko Kol, to prostak, kt�ry si� stawia. Nie ma si� czym przejmowa�.

��Kol?

��Tak, sztygar. To on si� upiera�, �e trzeba uczy� tutejsze dzieci. To jest rzucanie pere� przed, wieprze, je�li wolno mi wyrazi� moje zdanie.

Otworzy� drzwi do owego pustego, ponurego, przygn�biaj�cego lokalu, kt�ry ju� widzia�a.

��Tu jest w�a�nie klasa. Kol obieca� do �rody wstawi� �awki, katedr� i wszystko co trzeba. Wtedy b�dzie panienka mog�a rozpocz�� nauczanie.

Rozejrza�a si� wzburzona. Nigdy nie uda jej si� stworzy� atmosfery przytulno�ci i bezpiecze�stwa, tak wa�nej w klasie, my�la�a. Wsz�dzie brud i ruina, a przede wszystkim zimno.

��A co b�dzie zim�? � spyta�a. � Mam na my�li ogrzewanie.

��Wszystko si� urz�dzi, tak obieca�.

��Kol�? To imi� czy nazwisko?

��W�a�ciwie to on si� nazywa ca�kiem inaczej, ale trudno to wymawia�. On jest Walonem, pochodzi z tych belgijskich kowali, kt�rzy osiedlili si� w Szwecji w siedemnastym wieku.

Anna Maria przytakn�a, s�ysza�a o nich.

��Mia�am wra�enie, �e oni trzymaj� si� razem?

��No w�a�nie. I dlatego nasz sztygar wci�� nosi cudzoziemskie nazwisko. Guillaume Simon, zdaje mi si�, �e tak to brzmi, ale jakim sposobem ma to wym�wi� prosty g�rnik? Oni przecie� nie maj� takiego wykszta�cenia jak my. No to nazywaj� go Kol Simon albo po prostu Kol, zw�aszcza �e jest taki czarny. [Kol � w j�zyku szwedzkim: w�giel (przyp. t�um.).]

��Czarny? W jakim sensie?

��W�osy i oczy. A poza tym prawdziwy brutal. W z�o�ci niebezpieczny. Ale w kopalni dobry.

Owszem, �e brutal, to mog�a uwierzy�. Ju� raz s�ysza�a jego g�os. O jeden raz za du�o, uzna�a.

��Tak � rzek�a niepewnie, ogarn�wszy po raz ostatni spojrzeniem ten pos�pny magazyn czy co to by�o. � Mo�emy teraz zobaczy� m�j pok�j?

Nilsson ponownie uj�� po rycersku jej kuferek i wyszli.

��Ci�kie to � zauwa�y�.

��Ksi��ki � wyja�ni�a kr�tko.

Na to nie mia� nic do powiedzenia.

Kiedy szli drog� czy te� ulic�, gdyby kto� chcia� by� elegancki, Nilsson powr�ci� do swojej przerwanej opowie�ci, przeskakuj�c z tematu na temat:

��Pod nieobecno�� dyrektora ca�a odpowiedzialno�� za biuro spada, naturalnie, na mnie� Tu, w tym pierwszym domu, mieszka Gustaw, kowal. Wszystkie jego dzieci choruj� na suchoty� My�l�, �e dyrektor Brandt jest zadowolony z mojej pracy. Ma on za sob� ci�ki okres, tak �e trzeba okaza� wyrozumia�o��, skoro wi�kszo�� spraw zrzuca na mnie.

Anna Maria skin�a g�ow�.

��Tak, wiem, �e dyrektor owdowia�.

��Straszna tragedia � rzek� Nilsson namaszczonym g�osem. � Jego �ona by�a zachwycaj�ca! Umar�a w po�ogu. No c�, to nic niezwyk�ego, ale ona by�a prawdziwym anio�em! Tu, w tym drugim domu, mieszka Seved. Kiedy on jest w kopalni, jego �ona przyjmuje wizyty. Chyba nikt nie wie, a ju� ona sama najmniej, kto jest ojcem jej najm�odszego. No! Jeste�my na miejscu. A oto Klara, u kt�rej panienka b�dzie mieszka�. Dzie� dobry, Klaro! Przyprowadzi�em twoj� lokatork�!

Zgorzknia�a, niech�tna kobieta w progu nie odpowiedzia�a, skin�a tylko Annie Marii z cierpk� min� i ruchem r�ki zaprosi�a j� do �rodka.

��Tak. No to ja wracam do biura � o�wiadczy� Nilsson. � Mam jeszcze sporo spraw do za�atwienia.

Klara, id�c przed go�ciem przez sie�, mrukn�a: �Pleciuga w portkach�. Stara farba od�azi�a p�atami od �cian, ale w domu pachnia�o czysto�ci�. Klara, kobieta w absolutnie nieokre�lonym wieku, otworzy�a jakie� drzwi.

��To jest pok�j, je�li panienka chcia�aby tu zamieszka� � rzek�a jako� agresywnie.

Mog�o by� gorzej. Do�� skromnie urz�dzony pok�j mia� ��ko, st� i krzes�a, w k�cie sta�a umywalka. Na domowej roboty komodzie le�a�a Biblia. Okno zdobi�y doniczki z kwiatami.

Anna Maria odwr�ci�a si� do gospodyni z nie�mia�ym u�miechem.

��Tu jest bardzo �adnie. Utrzymuje pani tak� czysto��, pani Andersdatter. Wszystko takie zadbane!

��Robi�, co mog� � odpar�a Klara bez u�miechu.

��Chyba ju� wi�cej nie mo�na � u�miechn�a si� Anna Maria.

��Czasami i to nie wystarcza. Czy panienka chcia�aby jada� u nas, czy woli sobie gotowa� sama?

Anna Maria zawaha�a si�.

��Gdyby to nie by�o zbyt wiele zachodu, to ch�tnie zjad�abym obiad po powrocie ze szko�y. Ale �niadania i kolacje mog� sobie robi� sama.

Klara znowu skin�a g�ow�.

��To b�dzie troch� kosztowa�o. Mam na my�li obiad. Bo komorne p�aci kopalnia.

��W porz�dku. Powiedzmy mo�e�

Anna Maria wymieni�a sum�, kt�rej wysoko�� sprawi�a, �e Klara unios�a brwi. Panienka z Ludzi Lodu niewiele wiedzia�a o pieni�dzach, a ju� zw�aszcza poj�cia nie mia�a, ile w Szwecji zarabiaj� biedacy. Propozycja zosta�a przyj�ta z wdzi�czno�ci�. Gospodyni zobowi�za�a si� nawet przygotowa� od czasu do czasu co� specjalnego, fili�ank� kawy w niedziel� lub wieczorami, gdyby by�o trzeba. Anna Maria podzi�kowa�a uprzejmie.

��Ma pani dzieci, Klaro?

��Czworo. Ale tylko najstarsza p�jdzie do szko�y. Reszta jest za ma�a.

��Mi�o b�dzie je pozna� � powiedzia�a Anna Maria rozpromieniona.

��Mo�e panienka chcia�aby si� teraz rozpakowa�, to ja sobie p�jd�. Potem prosz� przyj�� do kuchni, poka�� pani wszystko i przygotuj� co� do zjedzenia. Musi panienka by� g�odna po podr�y.

��Tak. Dzie� by� taki denerwuj�cy. Nowe miejsce, nowi ludzie.

��Panienka jest okropnie m�oda.

��Mam dziewi�tna�cie lat. Ale ju� od dawna jestem sama i jako� sobie radz�.

��I jest panienka troch� za �adna. Mo�e tu by� sporo ch�tnych do dotrzymywania panience towarzystwa.

��Tutaj? � zdziwi�a si� Anna Maria zaskoczona. � Ale� na mnie jeszcze �aden ch�opiec nie spojrza� dwa razy!

Klara popatrzy�a na ni� sceptycznie, �eby si� przekona�, czy jej lokatorka jest taka skromna, czy tylko udaje. Anna Maria jednak wygl�da�a ca�kiem niewinnie.

Gospodyni posz�a przygotowa� posi�ek, a Anna Maria zacz�a wypakowywa� sw�j dobytek. Garnuszki z konfiturami dobrze znios�y podr�, Bogu dzi�ki! Starannie uk�ada�a swoj� pi�kn� bielizn� w szufladach komody ze �le heblowanych desek, mocno pachn�cych proszkiem do szorowania. Na komodzie poustawia�a osobiste drobiazgi, kt�re mia�y stworzy� w pokoju przytulny nastr�j, uczyni� go bardziej domowym � niedu�y haftowany obrusik, srebrny grzebie� i oprawion� w srebro szczotk� do w�os�w, kt�re dosta�a w dniu konfirmacji, inkrustowan� szkatu�k� z przyborami do szycia. Wszystko przypomina�o jej czas, kt�ry min��, i tych, kt�rych utraci�a�

Odwaga zaczyna�a opuszcza� Ann� Mari�. Tutaj, w tym obcym, surowym pokoju opad�a na ��ko i wpatrywa�a si� w miniaturowe portreciki rodzic�w, oba w ozdobnej drewnianej ramce.

Powr�ci� dawny b�l. Ten b�l, kt�ry odczuwa�a od wielu miesi�cy, cho� ostatnio podr� i zwi�zane z ni� podniecenie troch� go przyg�uszy�y.

Ogarn�o j� znowu poczucie samotno�ci. Takiej bezgranicznej, kt�ra wyp�ywa z najg��bszych zakamark�w duszy i kt�ra nie ma nic wsp�lnego z tym, czy otaczaj� nas ludzie, czy nie.

��Bo�e � szepta�a. � Bo�e kochany, jak zdo�am zdzia�a� jeszcze co� dobrego? Na wszystko jest ju� przecie� za p�no! I co ja robi� tutaj? Nad tym morzem, gdzie� na kra�cach �wiata? Jak mog�am uwierzy�, �e zdo�am uciec od wyrzut�w sumienia? Jakie to g�upie, jakie kr�tkowzroczne! Nie mo�na przecie� uciec od samego siebie!

Bezradna, zrozpaczona przygl�da�a si� nagim �cianom w cudzym domu. Zniszczona pod�oga, przykryta n�dznym szmacianym dywanikiem, meble stare i zu�yte � przez innych. Gdzie s� jej rzeczy? Dlaczego opu�ci�a sw�j ukochany dom rodzinny?

Wiedzia�a jednak bardzo dobrze, dlaczego. Przecie� nie mog�a tylko mieszka� w domu, kr��y� po pustych pokojach, w kt�rych nie rozbrzmiewa�y ju� g�osy rodzic�w. Czy� mia�a reszt� �ycia sp�dzi� na rozmy�laniach? Musia�a si� stamt�d wyrwa�, musia�a si� przekona�, �e i ona mo�e by� w �yciu przydatna. Musia�a co� robi�.

Dla zado��uczynienia? Nie, nie wolno tak my�le�!

Adrian Brandt�

C� za beznadziejny pomys�, �eby tu przyje�d�a�! S�dzi�, �e mog�aby dla niego cokolwiek znaczy�! A on ledwie j� pami�ta�!

Teraz trzeba my�le� o przysz�o�ci! Wszystko, co zwi�zane z przesz�o�ci�, jest takie trudne i nie da si� ju� niczego zmieni�. My�la�a, w swej naiwno�ci, �e uda jej si� od tego uciec.

W �adnym razie nie powinna by�a tego robi�.

Szkolna izba naprawd� by�a gotowa na �rod�, w co Anna Maria po prostu nie mog�a uwierzy�. Kiedy jednak wczesnym rankiem stan�a w progu i zobaczy�a, jak to wygl�da, popad�a w jeszcze wi�ksze przygn�bienie. Mia�a nadziej�, �e b�dzie tu jednak troch� bardziej przytulnie.

�awki w niczym nie przypomina�y szkolnych mebli, by�y to po prostu z grubsza oheblowane deski u�o�one na podp�rkach, sta�y po�rodku izby jedna za drug�, bez pulpit�w, wi�c dzieci b�d� musia�y trzyma� ksi��ki i tabliczki na kolanach. Ona, jako nauczycielka, dosta�a zniszczone krzes�o do siedzenia, ustawione za kiwaj�cym si� sto�em. Ale najlepsze ze wszystkiego znajdowa�o si� z ty�u za ni�. Najwidoczniej nie uda�o im si� kupi� porz�dnej tablicy z rysikiem i wszystkiego, co potrzeba!

I na tym koniec.

No, nie. Potrzebny jest te� piec. I oto, cud nad cudy, w k�cie zainstalowano stary, zardzewia�y piecyk z czarn� rur�, niezbyt pi�knie powyginan� przy �cianie. Niebezpiecze�stwa po�aru nie by�o, bo wszystko zosta�o starannie obmurowane. Rozchlapana zaprawa murarska zastyg�a na pod�odze i na �cianach, nikt nie zada� sobie trudu, �eby j� usun��.

Ona sama wtorek po�wi�ci�a na przemy�lenie organizacji pracy w szkole, opracowa�a plany i przygotowa�a si� do pierwszego dnia nauki. Porozmawia�a z Nilssonem i uzyska�a jego b�ogos�awie�stwo na zakup materia��w, potrzebnych jej i dzieciom. W rozs�dnych granicach, oczywi�cie!

Wci�� jeszcze nie wiedzia�a nic o uczniach, jaki poziom reprezentuj�, jakie maj� podr�czniki.

Wia� porywisty wiatr i jesienny deszcz siek� jej policzki, kiedy sz�a do domu, by przed rozpocz�ciem lekcji zje�� �niadanie.

Ona i Klara we wtorek wieczorem, kiedy dzieci posz�y ju� spa�, odby�y rozmow�. Gospodyni wyrazi�a nie pozbawiony agresji podziw, �e panienka ma takie wytworne rzeczy. Srebrna szczotka, malowane obrazy, pi�kne ubrania! Czy w takim razie koniecznie musi pracowa�, i to w tak niewdzi�cznym zawodzie jak nauczycielstwo?

Wtedy Anna Maria opowiedzia�a jej o swojej sytuacji. O �mierci ojca i o tym, jak trudno by�o jej zajmowa� si� matk� przez te dwa lata. A potem zosta�a sama na �wiecie. M�wi�a te� o tym, i� mia�a do wyboru: mieszka� u krewnych i nic nie robi� albo w jaki� spos�b podzi�kowa� swoim wspania�ym rodzicom za wykszta�cenie, jakie jej dali, i wykorzysta� je w pracy dla innych.

Klara zaduma�a si� nad tym wszystkim, a w ko�cu uzna�a, �e Anna Maria post�pi�a rozs�dnie.

��Sama nie umiem sobie wyobrazi� lepszego �ycia. Bardzo bym chcia�a nic nie robi�, chodzi� tylko po domu pi�knie ubrana, �eby mi wszystko podawali, jedzenie na srebrnej zastawie. Ale� To si� szybko mo�e znudzi�. Cz�owiek samotny musi pracowa� na chleb, to prawda. Chocia� s�ysza�am, �e panienka jest bogata?

Anna Maria westchn�a.

��Tak sobie. Ale kiedy odziedzicz� spadek po babce, b�d� naprawd� zamo�na � rzek�a z lekkim grymasem. � ja jednak kocham moj� babci� i bardzo chc�, �eby �y�a jak najd�u�ej. Nie chcia�abym si� przyczyni� do jej �mierci.

Klara uzna�a, �e to bardzo szlachetne.

��A pani? � zainteresowa�a si� Anna Maria �yczliwie. � Jak sobie pani radzi sama z czworgiem dzieci i jeszcze z praniem i sprz�taniem dla g�rnik�w na dodatek?

��Kulawiec pomaga mi w najci�szych pracach.

��Kulawiec�? Chwileczk�, ju� gdzie� s�ysza�am to przezwisko.

��To pewnie ta pleciuga, Nilsson! Widzi pani, Kulawiec to m�j brat. Tak go nazywaj�, bo ma jedn� nog� kr�tsz�. Ju� od dzieci�stwa cierpi z tego powodu, panienka wie, jakie s� dzieci. Kto to powiedzia�, �e dzieci s� dobre jak anio�y? Na pewno nie ja, bo ja widzia�am, jak dzieci dr�czy�y mojego ma�ego braciszka!

Nagle Anna Maria przypomnia�a sobie s�owa Nilssona: �M�� Klary uciek� z �on� Kulawca. Klarze pozwolono tutaj mieszka�, bo pierze i sprz�ta. Kulawiec musia� si� przeprowadzi� z powrotem do baraku�.

��Tak, ju� pami�tam, co kancelista powiedzia�. Nie wiedzia�am tylko, �e Kulawiec to pani brat.

��O, tak � westchn�a z gorycz� Klara. � My oboje zawsze byli�my zawad�. Nic nie warci, nikt nas nie chcia�. Ja si� tak specjalnie nie przejmowa�am tym, �e m�� mnie �le traktuje. Ale brata to mi zawsze by�o �al. On si� ju� tyle wycierpia� w �yciu.

��Zawsze cierpi si� bardziej z powodu swoich bliskich ni� z powodu w�asnych zmartwie� � powiedzia�a Anna Maria. � My�l�, �e najgorsze, co mo�e spotka� rodzic�w, to widzie�, �e ich dziecko zosta�o zdradzone lub skrzywdzone. Siostra z pewno�ci� odczuwa to podobnie, je�li kocha cierpi�cego brata.

��Panienka wie naprawd� bardzo du�o jak na tak� m�od� osob� � mrukn�a Klara, ale nie wyczuwa�o si� w jej g�osie irytacji.

��To prawda. O cierpieniu troch� wiem � rzek�a Anna Maria spokojnie.

��Tak, straci�a panienka rodzic�w.

Cie� b�lu pojawi� si� na twarzy Anny Marii.

��I nie tylko to � szepn�a jakby sama do siebie. Zaraz si� jednak opanowa�a. � Ale dzieci to pani ma bardzo udane. Ciesz� si�, �e Greta b�dzie chodzi� do szko�y.

W zaci�tej twarzy Klary pojawi�o si� co� mi�dzy rado�ci� i dum�. Anna Maria przeczuwa�a, �e one obie b�d� kiedy� przyjaci�kami, gdy ju� wszystkie bariery zostan� prze�amane.

Z wybiciem godziny dziesi�tej Anna Maria znalaz�a si� znowu w szkole. A dzieci ju� tam na ni� czeka�y.

Gdy wesz�a, zerwa�y si� z �awek. Dyga�y i k�ania�y si� g��boko, uczesane na mokro i ubrane w swoje najlepsze rzeczy z samodzia�owego p��tna � bure i niezgrabne; tylko nieliczne mia�y buty. Anna Maria widzia�a wyra�nie, �e jedyne, czego tu nie brak, to n�dza. Sukienki dziewcz�t najwyra�niej zosta�y przerobione ze starych ubra�, twarze za� wszystkich dzieci nosi�y �lady ci�g�ego niedo�ywienia i zbyt wielu jak na ich wiek bolesnych do�wiadcze�.

Jak�e to Adrian Brandt troszczy si� o swoich podopiecznych?

�w szczeg�lny, ostry zapach ubra� wierzchnich, taki charakterystyczny dla wszystkich klas szkolnych, ju� si� tu zadomowi�, cho� lekcja dopiero co si� zacz�a.

Dzieci nie by�o wiele. No tak, Klara m�wi�a przecie�, �e tylko w pi�ciu domach w centrum osady mieszkaj� rodziny z dzie�mi. I jeszcze w kilku zagrodach na wrzosowiskach.

Policzy�a uczni�w. Dziewi�cioro, w wieku od siedmiu do siedemnastu lat, tak jej si� przynajmniej wydawa�o. Sze�� dziewcz�t i trzech ch�opc�w.

Zacz�a od powitania, prawdopodobnie r�wnie niepewna i onie�mielona jak dzieci. Powiedzia�a, jak jej na imi� i �e uczniowie, zwracaj�c si� do niej, powinni m�wi�: prosz� pani. Potem poprosi�a, by i one si� przedstawi�y.

Onie�mielone szepta�y swoje imiona. Nauczycielka zna�a tylko Gret�, c�rk� Klary, chud� dziesi�ciolatk�, kt�rej poprzedniego dnia pozwolono wej�� do pokoju Anny Marii i podziwia� wszystkie pi�kne przedmioty na komodzie. Dziewczynka by�a ju� ca�ym sercem oddan� wielbicielk� swojej pani. Obok Grety siedzia�o dwoje dzieci kowala Gustawa, dziewczynka i ch�opiec, mieszkaj�cy w domu najbli�ej szko�y. Tak, Nilsson wspomnia�, �e wygl�daj� �le, choruj� na suchoty i kaszl�. W niczym nie przesadzi�. Najwi�kszy w klasie, dobrze wygl�daj�cy ch�opiec mia� na imi� Bengt-Edward, a najstarsza dziewczynka � Anna.

��O, mamy prawie takie same imiona � powiedzia�a Anna Maria, a dziewczynka zaczerwieni�a si� po korzonki w�os�w.

Na tylnej �awce siedzia� jeszcze �a�o�nie malutki, �le ubrany ch�opczyk z siniakami na r�kach i buzi. On mia� na imi� Egon.

O, m�j Bo�e, pomy�la�a Anna Maria z b�lem serca. Bo�e kochany, musz� si� dowiedzie�, gdzie on mieszka.

��Na wrzosowisku � us�ysza�a cichutk� odpowied�, kt�rej towarzyszy�o bolesne chlipni�cie.

Potrzebna mu chusteczka do nosa, pomy�la�a zrozpaczona, ale nie mia�a ochoty ofiarowa� mu w�asnej.

W�r�d pozosta�ych trzech dziewczynek jedna by�a c�rk� Seveda.

Seved? Anna Maria wyt�y�a pami��. Ach, tak, to ten, co mieszka w drugim domu i ma �on�, kt�ra przyjmuje wizyty, kiedy on jest w kopalni. I nikt nie wie, kto jest ojcem najm�odszego dziecka.

Uff, ten Nilsson ze swoim wstr�tnym plotkowaniem! Wola�aby tego wszystkiego nie s�ysze�, to w jaki� spos�b zabarwia�o jej stosunek do dzieci i w og�le do mieszka�c�w osady.

Tylko ma�y Egon pochodzi� z wrzosowiska.

Dziwi�o j� to, �e tylko rodziny z dzie�mi mog�y mieszka� we w�asnych domach. A przecie� Kulawiec te� kiedy� tam mieszka�, ale potem, gdy �ona uciek�a, musia� si� przeprowadzi� do baraku. Tak, Klara jej to wyja�ni�a. Kulawiec te� mia� ma�� c�reczk�, ale �ona zabra�a j� ze sob�, gdy znikn�a. Kulawiec najbardziej rozpacza� w�a�nie z powodu utraty dziecka. Do jego dawnego mieszkania w ostatnim, najdalej po�o�onym domu wprowadzi�a si� teraz inna rodzina � rodzice gadu�y Bengta-Edwarda i jego dw�ch si�str.

Panowa�y tu najwyra�niej twarde zasady � nie ma dzieci, nie ma domu. Tylko ��ko w barakach, o kt�rych Anna Maria wola�a nie my�le�. Wygl�da�y naprawd� okropnie � ciasne, brudne, rozpadaj�ce si�.

Zreszt� domy te� nie by�y pa�acami, co to, to nie. Ten nale��cy do Klary utrzymany by� z pewno�ci� najlepiej i pewnie dlatego Anna Maria tam w�a�nie zosta�a ulokowana. Poza tym wszystkie mieszkania by�y przeludnione, cho� wi�kszo�� dzieci nie osi�gn�a jeszcze szkolnego wieku.

Gdy tylko dzieci podros�y, sz�y do kopalni. Dlaczego ten wyro�ni�ty Bengt-Edward chodzi do szko�y, nie mog�a w tej sytuacji poj��.

Okaza�o si�, �e �adne z dzieci nie umie czyta� ani pisa�. Trzeba wi�c b�dzie zaczyna� od zera, co Anna Maria przyj�a w gruncie rzeczy z ulg�. B�dzie jej du�o �atwiej, uniknie nauczania na r�nych poziomach, dzielenia grupy.

�adnych ksi��ek te�, rzecz jasna, dzieci nigdy nie mia�y.

��No, �wietnie! � powiedzia�a Anna Maria i bardzo si� stara�a, by jej g�os brzmia� zach�caj�co. � Nie mamy wprawdzie potrzebnych pomocy, ale zaraz zaczniemy si� uczy�. Ja mam ma�� tabliczk� z rysikiem. B�dziecie jej u�ywa� po kolei, a poza tym mamy t� du�� tablic�. Ale nie wydaje si� wam, �e dzisiaj jest tu troch� za zimno i nieprzyjemnie? Marzniecie, prawda? � spyta�a, spogl�daj�c ukradkiem na dr��cego Egona i dwoje kaszl�cych dzieci kowala. � Spr�buj� napali� w piecu, je�li znajdziemy tu jaki� opa�.

Wtedy rozleg� si� niski g�os Bengta-Edwarda, odnosi�o si� wra�enie, �e ch�opiec dopiero co przeszed� mutacj�.

��Tu nie mo�na napali�, prosz� pani. Piec nie jest jeszcze gotowy.

Anna Maria spogl�da�a rozczarowana to na ch�opca, to na piec, i dopiero teraz zobaczy�a, �e rura nie zosta�a po��czona z czarnym �elaznym monstrum. Najwyra�niej wszystko to stanowi�o jedynie dekoracj�. Pr�na nadzieja na ciep�o�

��Ale� � zacz�a.

��Nie zd��yli�my � wyja�ni� Bengt-Edward zawstydzony. � Pracowali�my ca�� noc, ale nie zd��yli�my.

��Uwa�am, �e i tak wykonali�cie wspania�� prac� � pochwali�a Anna Maria serdecznie. � Ty te� pomaga�e�?

��Tak. Kol� To znaczy chcia�em powiedzie�, sztygar, m�j tata, jeszcze kilku g�rnik�w i ja.

Skin�a g�ow�. Nie chcia�a go pyta� o powody, dla kt�rych zdecydowa� si� chodzi� do szko�y, a nie pracowa� w kopalni. Akurat teraz nie wygl�da� na specjalnie zadowolonego, ale to przecie� nigdy nie wiadomo.

Tak oto Anna Maria Olsdotter rozpocz�a pierwsz� lekcj� w swoim nauczycielskim �yciu. Niepewna, poruszaj�ca si� cokolwiek po omacku, ale dzieci by�y takie pos�uszne i� tak podporz�dkowane, �e nie mia�a najmniejszych k�opot�w z utrzymaniem dyscypliny.

Dr�czy�y j� jednak bolesne uczucia. Dojmuj�cy smutek, g��boka potrzeba, �eby co� zrobi� dla tych wyn�dznia�ych istot, by sta� si� ich przyjaci�k� i powiernic�, naprawd� im pom�c.

A przede wszystkim temu ma�emu Egonowi w zbyt cienkich �achmanach, kt�re on pewnie uwa�a� za swoje najlepsze ubranie.

Anna Maria przygl�da�a mu si� od czasu do czasu ukradkiem. Chyba przed wyj�ciem umy� sobie buzi�, w ka�dym razie tak� mo�na by�o mie� nadziej�. Egon by� zdaje si� jednym z tych dzieci, do kt�rych brud sam si� lepi. Mysiego koloru w�osy stercza�y na wszystkie strony, sztywne, przet�uszczone. Ca�a przestraszona twarz by�a umazana i nosi�a �lady �ez. Za du�e samodzia�owe ubranie wisia�o na jego chudym ciele. Spodnie mia�y �wie�e plamy na kolanach, a r�ce ch�opca by�y sinoczerwone z zimna.

Dwoje dzieci Gustawa potrzebowa�o pomocy lekarza, to by�o widoczne z daleka. Poza tym mog� zarazi� innych uczni�w, je�li ju� si� to nie sta�o. Ten biedny Egon, na przyk�ad.

Kiedy ju� wszystkie dzieci nauczy�y si� pisa� du�e A i pod kierunkiem pani ka�de z nich napisa�o w�asne imi�, Anna Maria uzna�a, �e na dzisiaj wystarczy. Po od�piewaniu psalmu: �Ka�dy krok zbli�a mnie ku �mierci�, jedynego, jaki zna�y wszystkie (nauczy�y si� zapewne na cz�stych tutaj pogrzebach), pierwszy dzie� nauki dobieg� ko�ca.

Podczas �piewu ujawni�a si� si�a Bengta-Edwarda. On, kt�ry j�cza� i wzdycha� nad swoim zbyt d�ugim imieniem, kiedy trzeba je by�o napisa� na tablicy, i wielokrotnie powtarza�, �e wola�by mie� na imi� na przyk�ad Egon, �piewa� teraz z wielk� pewno�ci� siebie g�osem przysz�ego artysty operowego.

Gdy umilk�y ostatnie tony pie�ni, Anna Maria spojrza�a na niego z podziwem:

��Czy twoi rodzice wiedz�, �e masz taki wspania�y g�os?

Ch�opiec zaczerwieni� si� okropnie, wszystkie pryszcze sta�y si� widoczne.

��Tak. I dlatego chc�, �ebym chodzi� do szko�y. �ebym potem da� sobie rad� w �wiecie. �ebym umia� podpisa� kontrakt i w og�le, �ebym si� nie da� oszuka�. Bo ja b�d� takim, co to je�dzi i �piewa po jarmarkach i zarabia mn�stwo pieni�dzy.

Chyba wi�cej ni� �piewanie na jarmarkach m�g�by� osi�gn�� � pomy�la�a Anna Maria, ale nie chcia�a podrywa� autorytetu rodzic�w w obecno�ci innych uczni�w.

��W takim razie spr�buj� nauczy� ci� wszystkiego, co mog�oby ci by� potrzebne � powiedzia�a przyja�nie. � No, dzieci, na dzisiaj koniec. To dopiero pierwszy dzie� w szkole, a poza tym wszyscy strasznie zmarzli. Spotkamy si� znowu w pi�tek o godzinie dziewi�tej. Szko�a jest czynna trzy razy w tygodniu, to wiecie, prawda? W poniedzia�ki, �rody i pi�tki. Na nast�pny raz postaram si� o tabliczki i rysiki dla wszystkich. �eby�my si� te� mogli zacz�� uczy� rachunk�w.

Z ksi��kami mo�na na razie poczeka�, pomy�la�a.

��Czy to b�dzie drogo? � zapyta� zal�kniony dziewcz�cy g�osik.

��Was nie b�dzie to kosztowa�o nic � odpar�a Anna Maria chyba zbyt nieodpowiedzialnie.

Wszyscy wyszli, w klasie zosta� tylko Bengt-Edward.

��Gdyby by�y jakie� k�opoty, prosz� pani, to prosz� mi zaraz powiedzie�!

��Dzi�kuj� ci, Bengt-Edward. Ale jakie k�opoty masz na my�li?

Ch�opiec rozejrza� si� i zni�y� g�os do szeptu:

��Z tymi z kopalni. Oni gadaj� tylko o tym, �e b�d� pani� zaczepia�.

Anna Maria g�o�no prze�kn�a �lin�.

��Dzi�kuj� ci za ostrze�enie, Bengt-Edward! B�d� uwa�a�.

Poniewa� dzie� nauki by� tym razem bardzo kr�tki, posz�a wprost ze szko�y do biura kopalni, �eby zam�wi� potrzebne przybory.

Nilsson przygl�da� jej si� z podejrzliw� min�.

��Czy to konieczne, �eby wszyscy dostali wszystko? � spyta�, chowaj�c napocz�ty cukierek do kieszeni. Wytar� r�k� wargi.

��Ma�a tabliczka dla ka�dego, to minimum � powiedzia�a ostro. � I rysiki, a tak�e liczyd�a. Potrzebowa�abym jeszcze wiele innych rzeczy, ale to musz� absolutnie mie�. W przeciwnym razie nie b�d� mog�a uczy�.

Nilsson westchn��.

��Dostan� bur� od dyrektora Brandta za to. A wszystko przez tego prostaka Kola.

��M�wi pan o sztygarze? To musi by� bardzo kulturalny cz�owiek, skoro domaga� si� szko�y.

��Kulturalny? On? To najwi�kszy ordynus ze wszystkich. On tylko wbi� sobie do g�owy beznadziejn� ide�, �eby inni mieli to, czego on sam nie mia�. Po prostu g�upoty!

��Ale przecie� wszystkie dzieci w Szwecji powinny mie� prawo do nauki?

��Dzieci g�rnik�w niekoniecznie. One si� nie nadaj� do szko�y � o�wiadczy� Nilsson z niesmakiem. � Niech mi pani wierzy, panno Olsdotter. Traci pani tylko czas. Takim ludziom nie nale�y miesza� w g�owach. To niezdrowo kszta�ci� robotnik�w, nie umiej� sobie p�niej znale�� miejsca.

On si� chyba boi konkurencji, pomy�la�a Anna Maria z�o�liwie.

Nie zada�a sobie nawet trudu, �eby co� odpowiedzie� na te jego wynurzenia. Uzna�a je po prostu za g�upie. Ale umocni�y w niej jeszcze bardziej postanowienie, �eby zrobi� wszystko i da� tym dzieciom jak najlepsze wykszta�cenie.

Teraz by�a zadowolona, �e tu przyjecha�a. �e pozna�a ma�ego, bezradnego Egona, Bengta-Edwarda o wspania�ym g�osie, chore dzieci kowala i Klar� obdarzon� tak� si�� ducha.

Nilsson m�g� sobie i�� do diabla, je�li o ni� chodzi.

�akomstwo zwyci�y�o i kancelista wyj�� cukierka z kieszeni.

Z ci�kim westchnieniem obieca� jednak postara� si� jak najszybciej o przybory szkolne.

Anna Maria powa�nie my�la�a o swojej misji.

Zacz�a od pr�by zrobienia czego� dla chorych na suchoty w domu Gustawa.

Wiedzia�a, �e Axel Gustav Oxenstierna by� �onaty z c�rk� jednego z najwybitniejszych lekarzy w Szwecji, profesora Abrahama Backa, cz�owieka, kt�ry zrewolucjonizowa� sprawy lecznictwa w kraju. Zrobi� bardzo du�o dla upowszechnienia s�u�by medycznej na prowincji, a tak�e dla kszta�cenia lekarzy. By� g��wnym lekarzem w sztokholmskim szpitalu �wi�tego Serafina i cieszy� si� ogromnym szacunkiem. Profesor Back ju� jednak nie �y�, a Anna Maria nie wiedzia�a, czy i na ile c�rka kontynuuje jego dzia�alno��. A poza tym obieca�a przecie� nie zwraca� si� w �adnej sprawie do rodziny Oxenstiern�w.

Tam wi�c nie mog�a szuka� pomocy dla chorych dzieci.

Ale by� jeszcze kto�, kogo mog�a bez obaw poprosi�

Nast�pnego dnia napisa�a list:

Drogi Wuju Heike!

Pisz� �Wuju�, bo jeste� kuzynem mojego ojca, ale pozw�l, �e b�d� te� pisa� �Ty�, cho� jeste� ode mnie starszy. Pozwolisz mi na to? Wiesz, �e jestem ju� doros�a. Sko�czy�am dziewi�tna�cie lat!

Musz� prosi� Ci� o pomoc�

Dalej Anna Maria opowiedzia�a o swoim nowym �yciu i o chorych dzieciach. Co mo�na by dla nich zrobi�? Heike uzdrowi� przecie� chorego na suchoty adwokata Mengera, tak si� nazywa�, prawda? I od tamtej pory jest szeroko znanym uzdrowicielem. Co powinno si� zrobi� dla tych dzieci? Ta dw�jka, kt�ra chodzi do szko�y, jest pewnie najzdrowsza w rodzinie. Klara opowiada�a o m�odszych, jedno z nich jest po prostu umieraj�ce.

W dalszym ci�gu listu Anna Maria napisa�a troch� wi�cej o sobie, ale o Adrianie Brandcie nie wspomnia�a, wola�a mie� pewno��, jak si� sprawy rozwin�, czy on w og�le dostrze�e jej istnienie. Zapytywa�a, jak si� miewaj� Vinga i Eskil. Wyrazi�a nadziej�, �e rodzina jest zdrowa, i za��cza�a serdeczno�ci dla wszystkich.

Wys�a�a list nie zwlekaj�c. Napisa�a na kopercie �Pilne� i zap�aci�a wi�cej ni� za normalny list. Nie �eby uwa�a�a, i� przeci��a poczt� w ten spos�b, ale chcia�a zrobi� wszystko, by list doszed� jak najszybciej.

W czwartek wieczorem zosta�a zaproszona do kuchni Klary, gdzie Greta do�� nieporadnie �wiczy�a si� w sztuce pisania u�ywaj�c drzewnego w�gla wyj�tego z pieca, a troje m�odszych dzieci ju� spa�o. Anna Maria z zak�opotaniem my�la�a, �e zajmuje ich jedyny pok�j, a ca�a rodzina t�oczy si� tutaj. Do przyj�cia lokatorki sk�oni�o ich zapewne ub�stwo.

Usiad�y z Klar� przy kuchennym stole, gdy do izby wszed� ros�y i do�� niezdarny m�czyzna o bardzo sympatycznej twarzy. Z zaciekawieniem przygl�da� si� Annie Marii.

��To m�j brat � przedstawi�a Klara, a jej twarz rozja�ni�a si� rado�nie. � Wejd�, wejd�, pijemy w�a�nie kaw�, panienka i ja.

A wi�c to jest Kulawiec, ten zdradzony i porzucany. Tak, rzeczywi�cie poci�ga� nog�, a nawet wyra�nie kula�.

Uprzejmie podzi�kowa� za zaproszenie i usiad� skr�powany, z r�kami z�o�onymi bezradnie na kolanach. Powiedzia�, jak bardzo si� cieszy, widz�c siostr� w dobrym humorze, od dawna nie by�a taka zadowolona, m�wi�.

��Bo mam z kim porozmawia� i nikt si� nie wy�miewa, �e m�� ode mnie uciek� � powiedzia�a Klara sucho. � �eby� wiedzia�, jak �atwo jest rozmawia� z nasz� panienk�! Chocia� jest taka wytworna i w og�le. Wiesz rodzina panienki pracowa�a dla Oxenstiern�w! To chyba wy�ej postawiona rodzina ni� ci sk�pcy Brandtowie.

Kulawiec da� wyraz swemu zachwytowi dla tak znakomitych koneksji. Rozmawiali chwil� o pogodzie, �e zanosi si� na mr�z, po czym Kulawiec powiedzia�:

��Musz� przyzna�, �e by�em bardzo ciekawy, jak te� mamzela wygl�da. M�wi�, �e przyjemnie popatrze�, i nie przesadzaj� � zako�czy� ze �miertelnie powa�n� min�, nie spuszczaj�c wzroku z Anny Marii.

Pochyli�a g�ow�.

��Nie wiedzia�am, �e w og�le kto� zwraca na mnie uwag� � b�kn�a zawstydzona. � Je�li widzia�am jakich� g�rnik�w, to z daleka.

��Ho! W kopalni o niczym innym nie m�wi�! Sztygar jest w�ciek�y. Krzycza� nawet, �e niech sobie ta przekl�ta baba idzie do diab�a.

��Oj! � przestraszy�a si� Anna Maria. � To naprawd� niedobrze!

Kulawiec zrozumia�, �e wyrazi� si� nad wyraz niezr�cznie, i nieporadnie stara� si� to za�agodzi�:

��Nie powinna si� panienka nim przejmowa�, Kol ju� taki jest. Ordynarny, �e strach! Ale zdolny. Nie, no, najlepiej b�dzie, je�li ju� sobie p�jd�. A gdyby panie potrzebowa�y jakiej� pomocy, to jestem do us�ug. Zawsze!

��Wiemy o tym, wiemy � u�miecha�a si� do niego Klara z siostrzan� czu�o�ci�. � A tobie jak si� wiedzie? Musz� panience powiedzie�, �e m�j brat jest kucharzem dla g�rnik�w.

��Nie, mnie niczego nie brakuje � zapewni�. � Tylko �e nieustannie my�l� o mojej ma�ej dziewczynce� O mojej c�reczce, wie panienka. Taka by�a male�ka i taka mi�a dla swojego taty. Tw�j ch�op, Klara, nie by� dobry dla swoich dzieci, to jaki b�dzie dla pasierbicy?

��O, tak, to ci�ka sprawa � przyzna�a Klara z gorycz�.

Anna Maria d�ugo nie mog�a zasn�� w swoim niewygodnym ��ku w tym obcym i takim opuszczonym domu. Zastanawia�a si�, co mog�aby dla tych ludzi zrobi�. Musia�a wzi�� na swoje barki tak�e niedol� Kulawca. Gdyby tak zdo�a�a zwr�ci� mu c�reczk�!

Nie mo�esz by� zarozumia�a, Anno Mario Olsdotter, upomina�a sama siebie. Kim�e ty jeste�? Panem Bogiem? Pochodzisz wprawdzie z Ludzi Lodu, ale przecie� nie nale�ysz do tych, kt�rzy otrzymali szczeg�lne w�a�ciwo�ci. Nie jeste� podobna do Tengela Dobrego ani do Sol, ani nawet do Ingrid czy Heikego�

O, �eby tak Heike tu przyjecha�! Ju� on by umia� co� zrobi� dla tych opuszczonych ludzi!

Anna Maria nie by�a jednak zbyt dalekowzroczna. Wyros�a w �rodowisku zamo�nym, niewiele wiedzia�a o �yciu zwyczajnych ludzi. Nie mia�a poj�cia, �e setki tysi�cy Szwed�w i Norweg�w �yje w n�dzy, a ludzie uprzywilejowani s� nieliczni. Widzia�a tylko ten niedu�y zak�tek g��bokiej prowincji i ju� to wystarczy�o, by j� przerazi�, chcia�a zrobi� wszystko, co w jej mocy, by cho� troch� poprawi� los mieszka�c�w Martwych Wrzos�w.

Przy bli�szym zastanowieniu si� uzna�a, niestety, �e mo�e niewiele albo prawie nic.

Z t� przygn�biaj�c� my�l� zasn�a.

W pi�tek, kiedy mia�a ju� ko�czy� lekcje, bez tabliczek i w og�le bez jakichkolwiek pomocy, nieoczekiwanie do szkolnej sali wszed� Adrian, �eby popatrze�, jak przebiega nauka.

Anna Maria bardzo si� zdenerwowa�a. Po pierwsze nie wiedzia�a, czy uczy dzieci we w�a�ciwy spos�b, po drugie my�la�a, �e Adrian przyjedzie dopiero nast�pnego dnia, a po trzecie wreszcie nie spodziewa�a si� po sobie samej takich uczu�, jakich na jego widok teraz doznawa�a. Nie przypomina�y w niczym tego, co czu�a do niego jako dziecko. Anna Maria niewielu spotka�a m�czyzn w swoim �yciu; Sara bardzo pilnowa�a c�rki, a przez ostatnie dwa lata Anna Maria zaj�ta matk� i domem prawie nigdzie nie wychodzi�a. Adrian Brandt wydawa� jej si� du�o bardziej sympatyczny ni� kiedykolwiek, teraz, kiedy ju� przywyk�a do jego dojrza�ego wygl�du i sposobu bycia. Mo�e w�a�nie jego osobista kultura by�a przyczyn� uczu� m�odej panienki? Pochodzi� z takiego samego �rodowiska jak ona. Gdy by� w pobli�u, wszystko stawa�o si� �atwiejsze. Bardzo lubi�a mieszka�c�w Martwych Wrzos�w, dobrze si� z nimi czu�a, ale przez ca�y czas serce �ciska�o jej si� ze wsp�czucia. Adrian Brandt by� spokojnym, solidnym cz�owiekiem, on nie budzi� w niej wsp�czucia. Przeciwnie, szuka�a kontaktu z nim, by u niego znale�� pomoc i wsparcie.

Odda�a mu swoje krzes�o, kt�re on przesun�� g��boko w k�t. Siedzia� tam w milczeniu i obserwowa�, jak dzieci ucz� si� czyta� i pisa� na tablicy s�owo �mama�. Dalej si� w nauce nie posun�y. Potem Anna Maria przeczyta�a im rozdzia� z ksi��ki do historii.

Po sko�czonej lekcji, gdy dzieci wysz�y pobawi� si� na dziedzi�cu, Adrian Brandt podszed� do nauczycielki. Anna Maria zdawa�a sobie spraw� z tego, �e przez ca�y czas obserwowa� j�, a nie dzieci.

��No, wygl�da to nie�le, Anno Mario.

Spu�ci�a wzrok.

��B�dzie lepiej, kiedy dzieci dostan� tabliczki i liczyd�a.

��Tak. S�ysza�em, �e Nilsson ma to kupi�.

Umilk� na chwil�, a potem doda� g�osem, w kt�rym wyra�nie brzmia�a duma, cho� stara� si� m�wi� swobodnie:

��Musz� ci zreszt� powiedzie�, �e mia�em niedawno spraw� do za�atwienia w budynku parlamentu i spotka�em te� ministra. By� bardzo zadowolony, �e wzi��em na siebie obowi�zek zorganizowania szko�y dla dzieci g�rnik�w. Wiesz, nie�atwo jest znale�� nauczycieli do wiejskich szk� w takim rozleg�ym kraju jak Szwecja. Minister by� dla mnie specjalnie mi�y.

Przez g�ow� Anny Marii przemkn�a my�l, �e przecie� to nie on wyst�pi� z propozycj� zorganizowania szko�y, no ale przecie� musia� ponosi� koszty, wi�c, oczywi�cie, to jego zas�uga. S�ucha�a jego �yczliwych s��w i w�tpliwo�ci si� rozwia�y. Spostrzeg�a, �e przygl�da jej si� ukradkiem. Jakby si� zastanawia��

��Przyjemnie patrze�, jaki masz dobry kontakt z dzie�mi.

��Naprawd�? � zarumieni�a si� z rado�ci. � Dzi�kuj�! Jak mi�o to s�ysze�!

Zdawa�o si�, �e nie dotar�a do niego jej odpowied�. My�lami b��dzi� gdzie� daleko i nagle powiedzia�:

��Anno Mario, co by� powiedzia�a na to, �eby jutro wieczorem z�o�y� wizyt� mojej matce i siostrom? Bardzo chcia�yby ci� pozna�.

��No� dobrze � powiedzia�a z oci�ganiem.

��Kerstin przecie� znasz, prawda? Spotka�a� j� kiedy�.

��Tak, ze trzy czy cztery razy. W domu cioci Birgitty.

���wietnie. No to co, przyjdziesz? O si�dmej?

Adrian Brandt by� tak o�ywiony, �e przesta�a si� waha�.

��Dzi�kuj�, ch�tnie.

��W takim razie przyjd� po ciebie, �eby� nie musia�a sama chodzi� ko�o barak�w. To by mog�o by� nieprzyjemne prze�ycie.

��Dzi�kuj�!

Sta� jeszcze przez chwil� i m�wi� co� o szkole. Teraz, kiedy dosta� b�ogos�awie�stwo ministerstwa, sprawia� wra�enie bardziej zainteresowanego t� spraw�, cho� przecie� szko�a b�dzie go troch� kosztowa�. Wygl�da�o na to, �e w tej ma�ej sto�eczno�ci panuj� feudalne stosunki. W�a�ciciel� kt�ry �askawie troszczy si� o swoich poddanych.

Och, sk�d jej si� bior� takie niesprawiedliwe my�li? Adrian Brandt nie by� despot�, sprawia� wra�enie cz�owieka �agodnego i wyrozumia�ego. Ale wiedzia�, czego chce! Dobrze zarz�dza� spadkiem, kt�ry dosta� od swego te�cia. Klara m�wi�a, �e tamten to by� dopiero despota! W por�wnaniu z nim nowy w�a�ciciel jest po prostu anio�em.

�agodny g�os Adriana wyrwa� j� z zamy�lenia.

��Bardzo lubimy, ja i moja rodzina, przyje�d�a� tu, �eby troch� odpocz��. Miasto jest ponure i m�cz�ce, zw�aszcza o tej porze roku, poza tym ja musz� przyzna�, �e �ywi� szczeg�lnie ciep�e uczucia dla Martwych Wrzos�w. To w pewnym sensie moje dzie�o. Wiele zrobi�em w kopalni, kiedy j� przej��em.

��A co si� w tej kopalni wydobywa?

��Rud� �elaza � odpowiedzia� jakby troch� zbyt pospiesznie, co Ann� Mari� zdziwi�o.

Brandt b��dzi� gdzie� my�lami.

��Kol jest g�upi � powiedzia� jakby sam do siebie i zaraz potem zacz�� m�wi� o czym innym.

Nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e Anna Maria mu si� podoba, odnosi� si� do niej z niezwyk�� uwag�, by� przemi�y. Rozmy�la�a o tym, wracaj�c do domu, gdy wczesny zmrok okrywa� osad�. Mia�a wra�enie, �e j� ocenia. Jakby bra� ze mnie miar�, przysz�o jej do g�owy.

Ale jako co? Jako nauczycielk�, czy�?

C�, jego obecno�� przydawa�a Martwym Wrzosom �ycia. Anna Maria nie przywyk�a do zainteresowania ze strony m�czyzn. Kiedy z nim rozmawia�a, by�a okropnie skr�powana i ledwo mia�a odwag� podnie�� czasami wzrok i spojrze� na niego. Ale teraz, kiedy zosta�a sama, rado�� i podniecenie o ma�o nie rozsadzi�o jej piersi � rodz�ce si� zainteresowanie m�czyzn�!

To zupe�nie nowe uczucie! Cudowne! I tak niewymownie podniecaj�ce!

�agodna, �yj�ca w cieniu Anna Maria, kt�ra dwa ostatnie lata podczas choroby matki sp�dzi�a w strasznej wprost samotno�ci, czu�a, �e wyzwoli�y si� w niej jakie� si�y, �e uczucia, kt�re drzema�y w ukryciu, szukaj� teraz uj�cia. Spokojni i cierpliwi ludzie, ci, kt�rzy czekaj� niczym w u�pieniu, nie przeczuwaj�c nawet pot�gi tkwi�cych w ich zmys�ach si�, tacy ludzie prze�ywaj� wszystko w podw�jnym nat�eniu, kiedy ju� pozwol� sobie p�j�� za g�osem natury. Anna Maria nic o tym nie wiedzia�a, ale przeczuwa�a, �e stan�a wobec czego� gwa�townego, co gruntownie odmieni jej m�ode, samotne �ycie.

I by�o to, jako si� rzek�o, pot�ne, ale nadzwyczaj przyjemne, podniecaj�ce uczucie.

��No i jak? � zapyta�a niecierpliwie siostra Adriana, Kerstin, gdy brat wr�ci� do pa�skiej siedziby na wzg�rzu. � Obieca�a przyj��?

��Tak. Przyjdzie.

��Znakomicie! To naprawd� odpowiednia dla ciebie osoba, Adrian, musisz si� ko�o niej zakr�ci�!

Adrian zniecierpliwiony powiesi� okrycie.

��Pos�uchaj no, Kerstin. Anna Maria to nie jest dziewczyna, ko�o kt�rej mo�na �si� zakr�ci�. Jest na to zbyt wra�liwa. I je�eli b�d� si� o ni� stara�, to tylko dlatego, �e sam tego chc�, a nie dlatego, �e ty mi tak ka�esz z jakich� m�tnych powod�w. To wasze nieustanne naleganie sprawia, �e sam do siebie czuj� niesmak, kiedy na ni� patrz�. Anna Maria jest �adna, jest te� bardzo mi�a i naprawd� j� lubi�. Ale sam b�d� decydowa� o moim stosunku do niej!

Wybuch emocji zarumieni� mu policzki.

��Oczywi�cie, oczywi�cie, �e tak, Adrianie, nie przejmuj si� nami, ale przecie� my chcemy tylko twojego dobra. Jeste� taki samotny i potrzeba ci kogo�, obiecuj� jednak, �e nie powiemy ju� ani s�owa na temat, kto si� ewentualnie nadaje na twoj� narzeczon�.

��Mam nadziej�, �e tak b�dzie � sykn�� Adrian przez z�by i poszed� do swego pokoju.

Kerstin patrzy�a w �lad za nim z u�miechem zadowolenia. Plany pa� si� powiod�y, Adrianowi spodoba�a si� Anna Maria Olsdotter. C� to wi�c ma za znaczenie, czy one do tego doprowadzi�y, czy on sam dokona� wyboru.

Na g�rze Adrian sta� po�rodku pokoju, zakrywaj�c d�o�mi udr�czon� twarz. Potem powoli opu�ci� r�ce.

��Przekl�te baby! � j�kn��. � Dom pe�en intryguj�cych bab! Czy one nie mog� zostawi� mnie w spokoju?

W sobot� przed po�udniem Anna Maria by�a wolna. Cho� pogoda nasta�a ju� prawdziwie jesienna, wysz�a na ma�y spacer, �eby pozna� troch� lepiej okolic�. Zaj�ta organizowaniem szko�y, nie mia�a dot�d na to czasu.

Wia�o bardziej, ni� si� spodziewa�a, ale to przecie� sta�a cecha Martwych Wrzos�w. Pi�kny dom na wzg�rzu wybija� si� na tle krajobrazu. W s�o�cu musia�o to wygl�da� wspaniale. To tam mia�a si� uda� dzi� wieczorem�

By�a to stosunkowo nowa pa�ska siedziba z mn�stwem rze�b i ozd�b na zwie�czeniu dachu i na werandzie.

Z tego g�ruj�cego nad okolic� domu w�a�ciciel kopalni m�g� dogl�da� swojego dominium.

Och, znowu zaczyna my�le� w ten spos�b! Nigdy dotychczas nie ocenia�a bogatych ludzi z tej perspektywy. Zmieni�a pogl�dy pewnie dlatego, �e teraz zobaczy�a osiedle niejako od �rodka, od strony zatrudnionych w kopalni. Ale to niesprawiedliwe w stosunku do Adriana, kt�ry jest cz�owiekiem wra�liwym i delikatnym.

A jaka jest jego rodzina?

Adrian jest wdowcem, ma matk� i dwie siostry�

Kerstin przypomina�a sobie Anna Maria niejasno jako wysok�, g�o�no m�wi�c� dam� o zdecydowanych pogl�dach. W �adnym razie nie wydawa�a jej si� niesympatyczna.

Bardziej jednak dominuj�ca ni� Adrian, spokojny, ciesz�cy si� u ludzi autorytetem.

Anna Maria zobaczy�a w oddali baraki robotnik�w i drog� do kopalni. Zwolni�a kroku, wci�� mia�a w pami�ci nieprzyjemne wydarzenie z ostatniej nocy. Obudzi�o j� stukanie w szyb�. S�dz�c, �e to kt�ry� z jej uczni�w, wsta�a i uchyli�a firank�. Za oknem zobaczy�a kilka m�skich sylwetek, cztery czy pi��, us�ysza�a ordynarne chichoty. Cofn�a si� i udawa�a, �e dalszego stukania nie s�yszy, niepokoi�o j� tylko, �e Klara mo�e si� obudzi� i b�dzie z�a. W ko�cu jednak poszli sobie, rzucaj�c g�o�no paskudne obelgi pod jej adresem.

Nie, nie chcia�a chodzi� ko�o barak�w, nie chcia�a te� teraz nikogo spotyka�. Chcia�a pozna� okolic�. Posz�a wi�c w bok i powoli wspi�a si� na ska�y, sk�d rozci�ga� si� rozleg�y widok na wrzosowiska i na morze.

Oj! Poryw wiatru szarpn�� tak gwa�townie, �e o ma�o jej nie przewr�ci�. Morze grzmia�o i hucza�o, trawa k�ad�a si� w podmuchach wiatru na ziemi.

Jak si� wszystko odmieni�o w por�wnaniu z tym, co widzia�a na wrzosowiskach za pierwszym razem! Kwiaty wrzos�w zwi�d�y i pustkowia mia�y teraz kolor popio�u. Morze by�o ciemnoszare, podobnie jak niebo, a na wzburzonej wodzie k��bi�a si� bia�a piana. Jakby �ywio� szczerzy� k�y.

Pojedyncze domki wygl�da�y teraz na jeszcze bardziej opuszczone, ka�dy nast�pny poryw wichru m�g� zmie�� je z powierzchni ziemi. W pobli�u le�a�y dwie ma�e ch�opskie zagrody, a nieco dalej dwa inne domostwa, kryj�ce si� pod os�on� pokrzywionych sosen. Jednego nie widzia�a prawie wcale, drugie na wp� przes�ania�y drzewa.

Zastanawia�a si�, gdzie te� mieszka ma�y Egon. Mia�a nadziej�, �e w tych bli�szych zabudowaniach i �e nie ma do szko�y bardzo daleko. Ta zagroda wygl�da�a jednak zbyt dobrze czy raczej najmniej n�dznie, a Egon nie sprawia� raczej wra�enia, �e w domu si� jako tako powodzi.

Zastanawia�a si� te�, co sk�oni�o jego rodzic�w, �e pozwolili mu chodzi� do szko�y. Wszystko by�o niezrozumia�e, je�li chodzi o Egona. Codziennie przychodzi� posiniaczony. Taki chudziutki i wyn�dznia�y, jakby nigdy nie jad�.

A mimo to posy�ali go do szko�y! Tutaj, gdzie i tak nikt nie kontrolowa�, czy dzieci si� ucz�, czy nie!

Musi koniecznie sprawdzi�, czy ch�opiec przynosi �niadania z domu. Czy w og�le cokolwiek jada.

Widok tych smaganych wiatrem nadmorskich pustkowi pog��bi� jeszcze uczucie samotno�ci. Uczucie, kt�re powraca�o zawsze na wspomnienie przesz�o�ci.

Trudno by�o dalej sta� na skale, Anna Maria stwierdzi�a, �e policzki i uszy ma ca�kiem przemarzni�te. Wiatr przenika� do szpiku ko�ci. Zawr�ci�a. Zacz�a schodzi� w d� i nagle drgn�a. W g�r�, do niej, sz�o trzech m�czyzn.

G�rnicy, to by�o wida� na pierwszy rzut oka.

Anna Maria znajdowa�a si� w fatalnym miejscu, ca�kowicie niewidocznym z dom�w we wsi.

Bardzo jej si� nie podoba�a ta sytuacja.

Dw�ch nieznajomych by�o m�odych, trzeci znacznie starszy od kompan�w i jakby troch� niedorozwini�ty. Chichota� nerwowo przez ca�y czas.

Jeden z m�odszych zwraca� na siebie uwag�, bardzo przystojny, cho� w jaki�, mo�na powiedzie�, tandetny spos�b. On by� przyw�dc�, tamci podziwiali go szczerze i robili wszystko dok�adnie tak jak on.

��A, witamy, witamy panienk� � powiedzia� przyw�dca takim g�osem, �e Anna Maria nie mia�a najmniejszych w�tpliwo�ci, i� widzieli j� ju� na ska�ach i podbiegli, �eby przeci�� jej drog� w�a�nie w tym niewidocznym z osiedla miejscu.

Uprzejmie odpowiedzia�a na pozdrowienie i zapyta�a przyja�nie:

��Nie jeste�cie w kopalni?

��Nocna zmiana � odpar� ten przystojny z nieprzyjemnym u�mieszkiem. � No, a jak te� panienka mo�e mie� na imi�?

��Anna Maria Olsdotter. A wy jak si� nazywacie?

Nie odpowiedzia� na to pytanie. Zachichota� tylko znowu, jakby obmy�la� nast�pne posuni�cie.

W tym momencie ze wzg�rza, kt�re dzieli�o ich od osiedla, rozleg� si� krzyk:

��Sixten!

Wszyscy trzej odwr�cili si� sp�oszeni. Na wzg�rzu sta� Adrian Brandt i nigdy Anna Maria nie �yczy�a sobie bardziej jego obecno�ci. Wszyscy ruszyli w jego stron�, Anna Maria bardzo szybko, tamci trzej z oci�ganiem. Zdj�li czapki z g��w i starali si� wymin�� go z daleka.

Adrian Brandt nic im nie powiedzia�, popatrzy� tylko gro�nie i czeka�, a� znikn� mu z pola widzenia.

��Dzi�kuj� � wyszepta�a Anrta Maria zdyszana. � Nie wiedzia�am, jak mam si� zachowa�. Oni byli� obrzydliwi.

��Na szcz�cie zobaczy�em ci� z okna. I widzia�em, �e ci� zaczepiaj�, zbieg�em wi�c na d�. Musisz by� ostro�niejsza, kiedy wychodzisz sama.

Ruszyli w stron� g�rniczego osiedla.

��Ci m�czy�ni tutaj �yj� przewa�nie bez kobiet � powiedzia� Adrian. � A na Sixtenie to ju� naprawd� nie mo�na polega�: On�

��Tak? Co chcia�e� powiedzie�?

��Ach, nic. To tylko gadanie Nilssona. �e Sixten odwiedza tutaj pewn� dam�.

���on� Seveda? Tak, Nilsson wygaduje na ni� niestworzone rzeczy.

��Nie trzeba s�ucha� tego wstr�tnego plotkarza � rzek� Adrian gniewnie. � Najgorsze jest to, �e w jego gadaniu tkwi zawsze jakie� ziarno prawdy. A jak poza tym u ciebie?

��Dzi�kuj�, dobrze. U Klary jest czysto i bardzo mi�o.

��Dlatego w�a�nie wybra�em jej dom. No, to tutaj si� po�egnamy, �eby Nilsson nie zacz�� tak�e o nas plotkowa�. Zobaczymy si� wieczorem. Bardzo si� ciesz� na to spotkanie.

��Ja tak�e. I jeszcze raz dzi�kuj� za pomoc.

Patrzy�a chwil� w �lad za nim. Na jego prost�, eleganck� sylwetk�. ��eby Nilsson nie zacz�� tak�e o nas plotkowa慔

Dziwna my�l, ale podniecaj�ca. Nieoczekiwana.

Kiedy teraz sz�a przez osiedle, czu�a si� jak na wystawie. Czy Nilsson przygl�da jej si� z biura kopalni? A rodzina Adriana z okien domu na wzg�rzu?

W domu kowala Gustawa panowa�a cisza. Raz tylko da� si� s�ysze� kaszel dziecka i znowu wszystko umilk�o. W oknie Seveda jednak zobaczy�a kobiec� twarz, kryj�c� si� za firank�. Twarz szybko znikn�a, ale Anna Maria zd��y�a dojrze� do�� pospolit� blond pi�kno��. Lalkowat�, ale mi�� i pozbawion� z�o�ci. Prawdopodobnie do�� �atwo by�o j� zdoby� m�czy�nie, raczej ofiara m�skich chuci ni� urodzona ladacznica.

Sixtenowi musia�a si� podoba�.

Anna Maria mia�a wra�enie, �e ze wszystkich okien �ledz� j� czujne oczy. Zd��y�a ju� spotka� wi�kszo�� kobiet z tych pi�ciu domostw. Kilku g�rnik�w te� ju� widzia�a.

Jednego tylko nie mia�a okazji spotka�: Zarz�dcy kopalni, sztygara, tego, kt�rego nazywaj� Kal. I kt�ry taki by� rozczarowany, �e to ona przyjecha�a do ich szko�y, a nie �porz�dny� nauczyciel.

Ona zreszt� tak�e nie mia�a najmniejszej ochoty na spotkanie z nim.

Przystan�a.

W przewianej wiatrem, wymar�ej osadzie panowa�a jaka� osobliwa atmosfera.

Dozna�a trudnego do pokonania wra�enia, �e jest to cisza przed burz�.

To w�a�nie w tym momencie w historii Ludzi Lodu wydarzy�o si� co� przera�aj�cego.

W Grastensholm Heike obudzi� si� w �rodku nocy i wystraszony usiad� na ��ku.

��Co to jest? � dysza� ci�ko.

Vinga tak�e si� obudzi�a.

��Co si� sta�o, Heike? Z�y sen?

��Nie � sykn�� niecierpliwie. � Ciii! S�yszysz?

Nas�uchiwali oboje, w ko�cu Vinga szepn�a:

��Ja nic nie s�ysz�.

��Teraz ju� ucich�o � odpar�, wci�� �miertelnie blady ze strachu.

��Ale co to by�o?

Heike szuka� odpowiedniego s�owa.

��Niebezpiecze�stwo � rzek� w ko�cu p�g�osem. � Jakie� straszne, trudne do nazwania niebezpiecze�stwo.

Ving� przenikn�� dreszcz.

��To mi co� przypomina.

��Co takiego?

��Nie pami�tasz, ca ci czyta�am w ksi�gach Ludzi Lodu? O Tengelu i Silje, kt�rzy obudzili si�, bo kto� wzywa��

��Teraz nikt nie wo�a�.

��Nie, ale sytuacja jest bardzo podobna. I wtedy to Sol wzywa�a Tengela na pomoc. Bo mia�a widzenie i ukaza� jej si� Tengel Z�y, nie pami�tasz?

Heike chwyci� Ving� za rami� tak mocno, �e a� zabola�o.

��Pami�tam! M�j Bo�e, co to jest? To niebezpiecze�stwo, kt�re wyczuwa�em� To ma jaki� zwi�zek z Tengelem Z�ym?

��Co ty m�wisz? To niemo�liwe, niemo�liwe!

Heike oddycha� ci�ko, wci�� nas�uchiwa�, wyczekuj�c czego�, co pozwoli mu zrozumie�.

��Nic nie s�ysz�, ale, Vingo, co� musia�o si� sta�. Co�, co naruszy�o sen Tengela Z�ego.

Wsta� i podszed� do sto�u, gdzie le�a�a paczka do Szwecji, gotowa do wys�ania. Heike podni�s� j� i w zamy�leniu wa�y� w r�kach.

��Wiesz, mia�em zamiar pos�a� te lekarstwa Annie Marii. Prosi�a, �ebym pom�g� chorym dzieciom. My�l� jednak, �e powinienem jecha� sam�

��Teraz? W zimie?

��Czy Eskil jest w domu?

��Oczywi�cie, �pi spokojnie w swoim pokoju.

��A wi�c ostrze�enie, kt�re otrzyma�em, nie jego dotyczy. To nie on naruszy� spok�j Tengela Z�ego. Musz� jecha�, Vingo. Nie wiem, czy si� nie myl�, ale wydaje mi si�, �e niebezpiecze�stwo pochodzi ze Szwecji. A poza tym jestem zm�czony, potrzeba mi odmiany.

��Jad� z tob�.

��Nie, ty nie powinna��

��Ja te� potrzebuj� troch� odmiany.

Heike potwierdzi� skinieniem g�owy.

��W ko�cu Eskil da sobie rad� z gospodarstwem, a ja chcia�bym mie� ci� przy sobie, nie musz� ci� przekonywa�.

��My�lisz, �e Anna Maria jest w niebezpiecze�stwie?

��Tego w�a�nie nie wiem. Musimy sprawdzi�. A poza tym potrzebna jej pomoc w sprawie tych chorych dzieci.

��Chcesz wyjecha� i odpocz�� od nawa�u pracy z chorymi, a tam ju� czekaj� na ciebie inni chorzy � powiedzia�a z trosk� w g�osie.

��No, te male�stwa Anny Marii to nic w por�wnaniu z t�umami, jakie tu do mnie ci�gn� ka�dego dnia.

Siedzia� na kraw�dzi ��ka i zastanawia� si�.

��Mam wra�enie, �e wiem, kto mnie obudzi��

��M�wi�e�, �e kto� ze Szwecji.

��Nie, nie. Kto� mnie obudzi�, �eby mi powiedzie�, �e w Szwecji �le si� dzieje.

��To skomplikowane, ale zdaje mi si�, �e rozumiem. Czy to by� tw�j� przyjaciel i obro�ca z lat dziecinnych?

Heike skin�� g�ow�.

��W�drowiec w Mroku, tak. My�l�, �e to on. Chcia� mnie ostrzec. Wiesz, on jest najbli�ej Tengela Z�ego, jest stra�nikiem. Musia� zauwa�y�, �e nasz z�y przodek sprawia wra�enie, jakby mia� si� obudzi�.

��O, m�j Bo�e, Heike! To nie mo�e si� sta�! Ale dlaczego my�lisz, �e to ma co� wsp�lnego ze Szwecj�?

��Takie odnios�em wra�enie� a mo�e otrzyma�em znak. Odczu�em co� takiego, jakby mi kto� m�wi�: �Musisz zobaczy�, co si� dzieje w Szwecji!�

��We �nie?

��To nie by� sen. To by�o twarde, brutalne ostrze�enie, niemal cios. Fala strachu i przera�enia. Nie umiem ci tego dok�adnie wyt�umaczy�.

��Kogo w Szwecji to mo�e dotyczy�, jak my�lisz? � zapyta�a Vinga cicho. � W Szwecji mieszka wielu cz�onk�w rodu. Anna Maria, ona jest teraz sama. Jej babka Ingela, tak�e sama. Arv Grip, Gunilla i ma�a Tula.

��To mo�e chodzi� o ka�de z nich. Ale Anna Maria prosi�a o pomoc. By� mo�e za t� pro�b� kryje co� wi�cej? Mo�e chodzi o co� wi�cej ni� tylko chore dzieci? Mo�e ona�?

Vinga wyskoczy�a z ��ka:

��Jedziemy natychmiast, wyruszymy wcze�nie rano, nie ma czasu do stracenia. Do licha, gdzie ja po�o�y�am ubranie? Ciemno tu jak w kominie�

��Kochana Vingo � powiedzia� Heike z u�miechem. � Je�li mamy jecha� tak daleko, to musisz si� porz�dnie wyspa�. Ale masz racj�, ja te� si� martwi�. Anna Maria to powa�na osoba, nie robi pop�ochu bez powodu, skoro prosi o pomoc, to musi naprawd� jej potrzebowa�.

Spogl�dali na siebie w md�ym �wiate�ku nocnej lampki. Nigdy przedtem nie zdarzy�o si� jeszcze, by Tengel Z�y we w�asnej osobie stanowi� zagro�enie.

Heike si� nie myli�: To W�drowiec w Mroku go obudzi�. Owa prastara istota, cie� w�a�ciwie, znajdowa�a si� daleko na po�udnie od Grastensholm, w S�owenii, i wysy�a�a sygna�y ostrzegawcze do swego podopiecznego, Heikego Linda z Ludzi Lodu.

A g��boko pod ziemi� Tengel Z�y porusza� si�, jakby si� budzi� ze swego wiele wiek�w trwaj�cego omdlenia. Po raz pierwszy od XII wieku; czyli od czasu, gdy postanowi� zapa�� w ten sen podobny do �mierci, us�ysza� sygna�y. Te upragnione. Jeszcze niezbyt wyra�ne, jeszcze niepe�ne, ale kto�, kto�� Kto� pr�bowa� go wzywa�!

Tengel Z�y otworzy� oczy. Ca�� jego istot� przepe�ni�o intensywne, pe�ne napi�cia oczekiwanie, a po na wp� zmumifikowanej twarzy przemkn�� z�owieszczy u�miech.

Jego czas! Jego czas nadchodzi! Dope�nia si� Dope�nia!

Anna Maria by�a zdenerwowana, kiedy tego wieczoru wesz�a w towarzystwie Adriana do hallu Brandt�w.

Stara�a si� ubra� tak elegancko, jak jej na to pozwala�a �a�oba, ale wiatr i zacinaj�cy deszcz obesz�y si� okrutnie z jej strojem i fryzur�. Na domiar z�ego czu�a, �e jej mokra od deszczu twarz jest te� sina z zimna.

W najwi�kszym po�piechu stara�a si� naprawi� szkody przed lustrem, po czym zrezygnowana wesz�a do salonu.

Wsz�dzie widoczna by�a dyskretna elegancja. �Wiejski domek� wytwornych pa�stwa. Delikatne �wiat�o srebrnych kandelabr�w dodawa�o pokojowi przytulno�ci.

Wok� sto�u siedzia�y cztery kobiety. Na widok go�cia jedna z nich wsta�a; po wzro�cie i silnym g�osie Anna Maria rozpozna�a Kerstin, przyjaci�k� swojej ciotki.

��Witaj, Anno Mario, ile� to ju� lat min�o, odk�d widzia�y�my si� po raz ostatni? � powiedzia�a, wyci�gaj�c r�k�. Przechyli�a g�ow�. � Niech no ci si� przyjrz�! Naprawd�, moja kochana, jeste� ju� doros�� pann�! Ale Birgitty to specjalnie nie przypominasz. Chocia� nie ma czego �a�owa�, nie jest ona pi�kno�ci�, trzeba przyzna�

��Tak, bardziej jestem podobna do rodziny ojca � powiedzia�a Anna Maria, nieco zak�opotana w imieniu swojej ciotki. Ona sama nigdy nie zwraca�a uwagi na urod�! Uwa�a�a �e to raczej osobowo��, to, co cz�owiek ma w duszy, decyduje o wygl�dzie.

��No w�a�nie, to rodzina twojego ojca ma takie dziwne nazwisko, prawda?

��Tak, Ludzie Lodu. Ale my go ju� nie u�ywamy.

��Bardzo rozs�dnie. Jako� wieje ch�odem od tych Ludzi Lodu. Ale chod�, przedstawi� ci� mojej mamie�

Anna Maria dygn�a przed wynios�� matron�, kt�ra si� nawet nie poruszy�a.

��I mojej siostrze Lisen�

Lisen by�a m�od� dam� o wytrzeszczonych oczach i najwyra�niej uwielbia�a k�a�� kaba��. Ledwie spojrza�a znad kart, kiedy kiwn�a Annie Marii g�ow�, bardziej przej�ta tym, co wynika z uk�adu. Obie siostry mia�y w sobie co� m�skiego, ze sk�onno�ciami do w�sik�w na g�rnych wargach i brzydk�, zaniedban� cer�. Obie dominowa�y nad bratem, kt�ry by� cz�owiekiem �agodnym.

Anna Maria u�wiadomi�a sobie, jak bardzo lubi Adriana za jego wra�liwo��. Uwa�a�a, �e zupe�nie nie pasuje do tych kobiet.

��I ma�ej Celestynie�

Pi�cioletnia dziewczynka wpatrywa�a si� w Ann� Mari� zimnymi oczyma. Br�zowe w�osy ma�ej zosta�y starannie ufryzowane w d�ugie loki, a sukienka by�a pi�knie marszczona, nic jednak nie mog�o ukry� faktu, �e p�aska twarzyczka Celestyny wyra�a znudzenie i z�o��.

I wrogo��.

To osobowo�� ma�ej decydowa�a, �e takie w�a�nie odnosi�o si� wra�enie. Nie by�o w tym dziecku nic sympatycznego.

Ale sk�d taka wrogo��?

Na odpowied� nie trzeba by�o czeka�. Gdy tylko Adrian usiad� obok dziewczynki, ona natychmiast wsun�a mu r�k� pod rami� i wpatrywa�a si� agresywnie w Ann� Mari�.

M�j Bo�e, pomy�la�a m�oda nauczycielka. O co tu chodzi?

��Celestyna jest c�reczk� Adriana � wyja�ni�a Kerstin. � Ale ty, oczywi�cie, o tym wiesz.

��Nie, nie wiedzia�am � odpar�a Anna Maria, zanim zd��y�a pomy�le�. Pospieszy�a za�agodzi� jako� swoj� niezr�czno��, wi�c wyci�gn�a r�k� do dziewczynki, m�wi�c: � Bo ja przecie� wcale nie znam pana dyrektora Brandta. Dzie� dobry, Celestyno, ciesz� si�, �e mog� ci� pozna�!

��Panno Celestyno, je�li wolno prosi� � odpar�a dziewczynka, nie reaguj�c na powitanie, wi�c Anna Maria musia�a cofn�� r�k� i poczu�a si� bardzo g�upio.

Dziewczynka m�wi�a dalej:

��Ty jeste� tylko nauczycielk�. I nie jeste� taka �adna jak moja mama. Wcale nie jeste� �adna!

��No, no, Celestyno! � upomnia�a j� babka �agodnie.

��Wiemy, �e nikt nie jest taki �adny jak twoja mama, ale tak nie wolno si� zwraca� do ludzi. Nie mo�na nikogo rani�.

Dziewczynka prychn�a obra�ona i odwr�ci�a si� do ojca, kt�ry poklepa� j� przyja�nie po ramieniu.

Celestyna si� boi, pomy�la�a Anna Maria zaskoczona. Boi si�, �e jej odbior� ojca. A ja przecie��

A mo�e jednak?

Poproszono do sto�u, gdzie podano kaw� i ciasta; Anna Maria siedzia�a w�r�d zebranych i odnosi�a wra�enie, �e oni rozmawiaj� ponad jej g�ow�. Panie zwraca�y si� do Adriana z nieustannymi wspomnieniami o jego cudownej �onie: �Czy pami�tasz, jak wtedy, tamtego dnia�?� i traktowa�y Ann� Mari� jak osob� ni�szego stanu, odnosi�y si� do niej �yczliwie, ale protekcjonalnie. Od czasu do czasu dostrzega�a, �e panie wymieniaj� mi�dzy sob� spojrzenia, kt�rych znaczenia nie pojmowa�a. Wygl�da�o na to, �e Adrian czuje si� dobrze w roli g�owy rodziny, osoby, do kt�rej wszyscy maj� zaufanie i kt�r� wszyscy podziwiaj�.

Raz starsza pani zapyta�a �yczliwie o rodzin� Anny Marii i inne sprawy, o zdrowie babki Ingeli i czy Anna Maria zamierza utrzymywa� si� z pracy nauczycielskiej.

Ona za� nie mog�a pozby� si� wra�enia, �e za tymi uprzejmymi pytaniami co� si� kryje.

Gdy przes�uchanie dobieg�o ko�ca, znowu wszyscy wr�cili do tej rozmowy ponad jej g�ow�, jakby jej tu nie by�o, tote� z rado�ci� zacz�a si� �egna�, gdy wizyta dobieg�a ko�ca. Celestyna ju� wcze�niej posz�a spa� i to tak�e by�o mi�e. Dziewczynka da�a jej pod sto�em kilka porz�dnych kopniak�w i co chwila pokazywa�a jej j�zyk. Gdyby Anna Maria by�a Ving� lub kt�r�� inn� z energicznych kobiet Ludzi Lodu, te� by pokaza�a j�zyk niesfornemu bachorowi. Ale Annie Marii Olsdotter nic takiego nie przysz�oby do g�owy.

Kiedy mia�a ju� wychodzi�, nagle wszystkie panie sta�y si� dla niej niewypowiedzianie mi�e, jakby dopiero teraz zauwa�y�y, �e istnieje, zaprasza�y, by przysz�a znowu. �Bo ma taki dobry wp�yw na biedn� sierotk� Celestynꅔ

Dobry wp�yw? Ona? Dziewczynka nie mog�a jej przecie� znie��. O co im chodzi?

Adrian odprowadzi� j� do domu, wiatr szarpa� ich ubrania.

��Teraz to ju� prawdziwa jesie�! � krzycza� Adrian.

��Co? � krzycza�a Anna Maria, nie rozumiej�c.

Musia� powtarza� bezsensowne uwagi, dopiero gdy znale�li si� w�r�d zabudowa�, mogli rozmawia� spokojniej.

��Wydawa�o mi si�, �e owdowia�e� niedawno powiedzia�a Anna Maria.

��Tak, jeszcze nie min�� rok.

��Ale� my�la�am� tak m�wiono, �e twoja �ona zmar�a w po�ogu, a Celestyna ma ju� pi�� lat�

��Celestyna jest naszym pierwszym dzieckiem. Moja droga Fanny rodzi�a po raz drugi. Sta�o si� nieszcz�cie, umar�a i ona, i dziecko.

��Och, tak mi przykro!

��Tak, takiej �ony jak Fanny pr�dko si� nie zapomina.

Anna Maria, kt�ra tego wieczora s�ysza�a imi� Fanny co najmniej pi��dziesi�t razy, kiwa�a g�ow�.

��To musia�a by� wyj�tkowa osoba.

��By�a wyj�tkowa.

��Jakie to straszne dla ma�ej Celestyny, straci� matk�.

��Oczywi�cie! Ma�a otacza czci� wszystkie portrety matki. Fanny pochodzi�a z bardzo dobrej rodziny�

I bogatej, pomy�la�a Anna Maria. Adrian dosta� przecie� od te�cia kopalni� w Martwych Wrzosach.

Zatrzymali si� przed domem Klary.

Adrian zni�y� g�os.

��Anno Mario, ja�

Czeka�a.

��Ja� By�em potwornie samotny przez ten rok. To bardzo trudno by� samotnym ojcem. Dziecko potrzebuje matki.

To w ko�cu truizm, oczywisto��, do czego on zmierza? Anna Maria spojrza�a w urodziw� twarz Adriana, ledwo widoczn� w ciemno�ciach, i poczu�a, jak bardzo go lubi.

��Moja �a�oba jeszcze si� nie sko�czy�a. Ale chcia�bym ci� zapyta� mimo wszystko, Anno Mario� Czy mog�aby�, kiedy� w przysz�o�ci, ale w niezbyt odleg�ej przysz�o�ci� czy mog�aby� dzieli� ze mn� �ycie?

Ze zdumienia zacz�a gwa�townie �apa� powietrze, jakby co� �ciska�o jej p�uca.

��Ale, m�j drogi� My� my si� prawie nie znamy!

Adrian doda� pospiesznie:

��Nie mam zamiaru w �aden spos�b ci� ponagla� i nie powinna� traktowa� tego, co powiedzia�em, jako oficjalnych o�wiadczyn, jeszcze nie teraz. Chcia�bym tylko wiedzie�, czy nie jeste� zaj�ta kim innym, i w og�le czy mog� mie� nadziej�, kiedy sko�czy si� moja �a�oba?

Anna Maria by�a kompletnie zdezorientowana. Gdyby zapyta� j� o to jeszcze kilka godzin temu, by�aby nieprzytomna ze szcz�cia. Ale tymczasem pojawi�a si� Celstyna, kt�ra jej nie lubi. Czy starczy jej odwagi, by zaj�� si� cudzym, wrogo do niej nastawionym dzieckiem?

A mo�e sama jest tak ma�ostkowa, �e po prostu nie umia�aby kocha� tej biednej, niewinnej sierotki?

��Och, Adrianie, dzi�kuj� ci � wyj�ka�a patrz�c w ziemi�. � ja, oczywi�cie, nie m�wi� nie i nie jestem nikim zaj�ta, ale chyba obojgu nam potrzeba troch� czasu? Ja naprawd� nic nie wiem, a ty tak�e m�g�by� p�niej �a�owa�. Musimy si� lepiej pozna�, zanim podejmiemy powa�n� decyzj�.

��Ale nie jestem ca�kiem pozbawiony szans?

Anna Maria zwr�ci�a si� ku niemu z przej�ciem.

��Nie, to� Nie, oczywi�cie, �e nie, to bardzo uprzejme z twojej strony, �e pomy�la�e� o mnie, ale nie s�dz�, bym by�a ciebie godna, i wola�abym zaczeka� troch� z odpowiedzi�. Mam nadziej�, �e mnie rozumiesz�

��Naturalnie! Nie powinienem by� pyta� tak bez ceregieli. Ale wiesz, od chwili, kiedy ci� zobaczy�em, nie my�l� o niczym innym. I jestem coraz bardziej pewien, �e tego chc�. Mylisz si� m�wi�c, �e si� nie znamy. Znamy si� przecie� od wielu lat, prawda?

Skin�a g�ow� nie patrz�c na niego. Och, prawda, prawda, �eby� wiedzia�, jak dalece jest to prawda!

Adrian chcia� w�a�nie powiedzie� co� jeszcze, gdy zza naro�nika uderzy� w nich gwa�towny podmuch wiatru i zerwa� mu kapelusz z g�owy. Adrian rzuci� si� w pogo�, ju�, ju� go mia�, pochyli� si�, �eby go podnie��, gdy nowy podmuch potoczy� kapelusz dalej. W ko�cu uda�o mu si� go pochwyci�, ale Anna Maria od�a�owa� nie mog�a tego, co si� sta�o. Nie chcia�a ogl�da� w�a�ciciela kopalni w �miesznej sytuacji, cho� to przecie� bardzo ludzkie. Adrian by� m�czyzn�, kt�rego si� wielbi i podziwia, a nie kt�ry wywo�uje weso�o��. Szczery �miech razem z nim nie bardzo umia�a sobie wyobrazi�.

Czyszcz�c kapelusz powiedzia�:

��Jutro musz� odwie�� rodzin� do miasta. Mam jednak nadziej�, �e nied�ugo znowu b�d� m�g� z tob� porozmawia�, Anno Mario.

Potem uca�owa� jej r�k� i poszed�.

Anna Maria sta�a przy drzwiach i patrzy�a w �lad za nim, dop�ki nie znikn�� w ciemno�ciach.

Taka by�a samotna po �mierci rodzic�w. Babcia Ingela mieszka�a daleko i� Tak, najgorsza by�a chyba samotno�� w czasie ci�kiej melancholii matki. Czu�a si� wtedy podw�jnie sama.

Adrian Brandt by� dla niej niczym �wiat�o w mroku. M�czyzna, kt�remu ona nie jest oboj�tna, kt�ry si� prawie o ni� o�wiadczy�! Przyjemnie by�o o tym my�le�, czu�a ciep�o w sercu.

Jego c�rka? Co tam, Anna Maria z pewno�ci� zdob�dzie t� twierdz�. Cierpliwo�ci� i spokojem na pewno pozyska zaufanie dziewczynki.

Nagle jej �ycie nabra�o nowych barw.

W eleganckim domu na wzg�rzu panie spogl�da�y po sobie.

��Uwa�am, �e ona si� nadaje � powiedzia�a Kerstin. � Prawda?

��Celestyna jej nie lubi � wtr�ci�a Lisen.

��Celestyna nie lubi nikogo, komu jej ojciec okazuje cho�by cie� zainteresowania. Mamo, nie powinno si� tak wci�� umacnia� uczu� dziecka do zmar�ej matki. To si� teraz m�ci.

��Porozmawiam z Celestyn� � o�wiadczy�a matka ch�odno � spr�buj� przem�wi� jej do rozs�dku. Anna Maria jest dla Adriana odpowiednia. Mo�e si� okaza� ratunkiem dla nas wszystkich i sprawia wra�enie, �e nietrudno ni� kierowa�. Trzeba ponagla� Adriana.

��Nie, w�a�nie tego nie powinny�my robi�, bo wtedy on staje d�ba. Musimy by� bardzo ostro�ne. Niepostrze�enie pog��bia� jego zainteresowanie dla panny. Albo po prostu pozwoli�, by sam dzia�a�. Ona mu si� podoba, ale kiedy mu co� na ten temat m�wi�, to si� w�cieka. Nie, on musi wierzy�, �e sam decyduje i �e to on wymy�li� ma��e�stwo z Ann� Mari�, tak b�dzie najlepiej!

��Bardzo dobrze, Nie pojedziemy jutro do domu � zgodzi�a si� Lisen. � Adrian tak�e powinien zosta�, musi si� z ni� widywa�, a my musimy j� kontrolowa�

��Ale trzeba si� spieszy� � doda�a Kerstin. � Czas nagli.

��Tak � potwierdzi�a matka. � Nie nale�y wtajemnicza� Adriana w nasze plany! On jest tylko narz�dziem.

��Tylko co zrobi� z tym Kolem Simonern? � zapyta�a Kerstin, a Lisen drgn�a mimo woli. � On wci�� stwarza tak okropnie du�o k�opot�w.

��Postaraj si� go uspokoi� � rzek�a matka. � Zap�a� mu wi�cej. Nie ma takich, kt�rych nie mo�na kupi�.

��Zobaczycie, �e wszystko si� u�o�y � powiedzia�a Kerstin zadowolona, a pozosta�e panie kiwa�y g�owami.

Ca�� niedziel� Anna Maria sp�dzi�a w swoim pokoju nas�uchuj�c, jak stary dom trzeszczy szarpany wichur�, a wiatr gwi�d�e w szczelinach. Klara siedzia�a skulona i przepowiada�a ci�kie czasy. Ale tak jest ka�dej jesieni, dodawa�a co chwil�.

Nikt nie wychodzi� z domu, wiatr turla� po drodze jakie� puste beczki, a Sevelowi zerwa�o z chlewika dach.

Anna Maria my�la�a o ma�ym Egonie w domu na pustkowiu.

Nie s�dzi�a, �e w poniedzia�ek rano kto� przyjdzie do szko�y, skoro jesienny sztorm wci�� szala�. Ona jednak musia�a p�j��, �eby przynajmniej si� pokaza�.

Najlepiej maj� teraz g�rnicy pod ziemi�, my�la�a pchaj�c si� pod wiatr w stron� szko�y. Zimno przenika�o do szpiku ko�ci, musia�a si� przytrzyma� w�g�a ostatniego domu, zanim zdecydowa�a si� wyj�� na otwart� przestrze�.

Najpierw zobaczy�a Nilssona z pomocami naukowymi, kt�re zam�wi�a. Piec zosta� doprowadzony do porz�dku i kto� � z pewno�ci� nie Nilsson � rozpali� ju� ogie�. Ostra wo� d�ugo nie u�ywanego pieca wype�nia�a izb�. Ale by�o ciep�o i to najwa�niejsze.

��Mieszka pan w tym budynku? � zapyta�a. � Czy w baraku?

��Ja? � patrzy� na ni� z min�, jakby z�apa� szczura za ogon. � Ja mieszkam, oczywi�cie, w domu pa�stwa. Dogl�dam wszystkiego, kiedy wyje�d�aj�. Ale w tym tygodniu postanowili zosta�, tak �e�

��Zostali? My�la�am, �e wyjechali wczoraj?

Nilsson wygl�da�, jakby go kto� skrzywdzi�.

��Rozmy�lili si�. Zostali wszyscy. Okropnie przeszkadzaj�, bez przerwy pl�cz� si� pod nogami.

Adrian nadal jest tutaj. Cudownie! Od razu w Martwych Wrzosach zrobi�o si� przyjemniej i bardziej interesuj�co.

��Tutaj s� pani rzeczy, panno Olsdotter � powiedzia� Nilsson, wskazuj�c r�k� st�, gdzie wszystko z�o�y�. � Trzeba by�o je�dzi� po to do miasta. I kosztowa�o niema�o.

��Jak to uprzejmie z pa�skiej strony, �e pan to za�atwi�. Dzi�kuj� za pomoc!

Wyraz twarzy Nilssona wskazywa� wyra�nie, �e to nie on je�dzi� do miasta, ale podzi�kowania przyjmowa�.

Anna Maria u�miechn�a si� rozbawiona, ale uda�a, �e niczego si� nie domy�la.

��Czy w ramach podzi�kowania mog� upiec panu placek na Bo�e Narodzenie?

Skrzyde�ka nosa starszawego cherubina zadrga�y z podniecenia, po czym Nilsson o�wiadczy� z godno�ci�:

��Dzi�kuj� pani, to bardzo mi�a obietnica.

��Ca�a przyjemno�� po mojej stronie.

Nie oczekuj�c �adnej reakcji Anna Maria podesz�a jednak do drzwi i zadzwoni�a na lekcj� ma�ym dzwoneczkiem, kt�ry przywioz�a ze sob� z domu. Takie dzwoneczki przywi�zuje si� owcom wyprowadzanym na g�rskie pastwiska. Dzieci by�y nim zachwycone.

Ale c� to? Uczniowie stawili si� wszyscy co do jednego i ca�a gromadka czeka�a pod drzwiami. Zdumiona, �e przyszli w tak� pogod�, prosi�a, by weszli, a oni siadali na �awkach wyprostowani jak ma�e zapalone �wieczki, uroczy�cie oczekuj�cy.

Lubi� chodzi� do szko�y, my�la�a. To ma dla nich znaczenie! Musz� zadba�, �eby mogli czerpa� z tego rado��.

Nilsson pochyli� si� ku niej z tajemnicz� min�. Domy�li�a si�, �e ch�tnie by jej opowiedzia� nowe plotki, a ona nie mog�a tak po prostu odej��.

Ze �le skrywan�, z�o�liw� rado�ci� szepta� jej nad uchem:

��S�yszeli�my w mie�cie, �e jaki� okropny gwa�ciciel uciek� z domu wariat�w i w��czy si� po naszej okolicy. Oni uwa�aj�, �e zmierza w stron� kopalni. Czai si� gdzie� na wrzosowiskach. Wyczekuje okazji, �eby rzuci� si� na jak�� samotn� kobiet�.

��Czy jest niebezpieczny?

��Uzbrojony w siekier�.

Anna Maria spojrza�a w stron� ma�ego Egona, kt�ry s�ucha�, co Nilsson m�wi, z tak� uwag�, �e a� mu uszy stercza�y. Ch�opiec, je�li to mo�liwe, by� jeszcze bardziej zsinia�y z zimna ni� zwykle. Wygl�da� jak wrona na wietrze. On nie powinien by� przychodzi�.

Uda�o jej si� w ko�cu wyprawi� Nilssona i mogli zaczyna� lekcj�.

Dzieci by�y bardzo ch�tne i dumne z nowych pomocy. Dzie� min�� szybko. Przerwy uczniowie sp�dzali w klasie. Anna Maria podzieli�a swoje �niadanie i postara�a si�, �eby Egon dosta� najwi�kszy kawa�ek, bo z domu przyni�s� tyle co nic. Jak�� such� sk�rk� chleba zawini�t� w ga�ganek niewiadomego charakteru.

Poniewa� o tej porze roku zmrok zapada� wcze�nie, zako�czy�a lekcje, gdy jeszcze by�o na dworze troch� �wiat�a. Wezwa�a do siebie Egona.

Ma�y przera�ony ch�opczyk stan�� przy stole.

��Egon, ty nie mo�esz sam i�� przez pustkowia, to po prostu niemo�liwe.

Jego oczy sta�y si� jeszcze wi�ksze.

��Czy kto� po ciebie przyjdzie?

��Nie � szepn��.

Anna Maria spyta�a �agodnie:

��Czy nie m�g�by� zaczeka� na ojca? On jest pewnie w kopalni?

��Nie � szepn�� znowu, potrz�saj�c energicznie g�ow�.

Pomy�la�a chwil�.

��W takim razie mo�e by� przenocowa� u kt�rego� z koleg�w? Na przyk�ad u Bengta-Edwarda.

Oczy ch�opca nape�ni�y si� �zami. Anna Maria zacz�a si� ba�, �e ma�y mo�e si� posiusia�.

��Ja musz� i�� do domu! Musz� pomaga�. Bo jak nie, to� b�d� �li.

Bez w�tpienia m�wi� prawd�. Anna Maria westchn�a.

��Dobrze, w takim razie sama ci� odprowadz�. Ale najpierw musimy i�� do mnie, �eby si� cieplej ubra�. I po latarni� sztormow�, bo szybko si� �ciemnia.

Ulga w jego twarzy by�a wyra�na.

��Ale pani nie musi mnie odprowadza� a� do ko�ca� � wtr�ci� pospiesznie.

��Nie. Tylko do miejsca, od kt�rego b�dziesz ju� m�g� i�� sam.

Wychodz�c spotkali Nilssona. Anna Maria wyja�ni�a, co zamierza. Spojrza� na ni�, jakby zwariowa�a.

��Tylko uwa�ajcie na tego zbocze�ca z siekier� � ostrzeg�. � On naprawd� napada. Najpierw pani� zgwa�ci, a potem zar�bie siekier�.

��Niech pan nie straszy dziecka! � powiedzia�a ze z�o�ci�.

��Ale to prawda � o�wiadczy� Nilsson tym swoim g�osem niewini�tka, a poniewa� wepchn�� do ust karmelka, wi�c ju� trudno by�o go zrozumie�. � M�wi�, �e z jednej zagrody na wrzosowiskach zgin�a siekiera.

��Chod�, Egon, musimy si� spieszy�, zanim b�dzie zupe�nie ciemno.

W chwil� p�niej przeszli obok ska� i znale�li si� na wrzosowisku. P�nojesienny mrok wypar� ju� zupe�nie �wiat�o dnia.

Anna Maria nigdy by nie przypuszcza�a, �e wiatr mo�e mie� tak� si��! Ma�y Egon niemal unosi� si� nad ziemi� i musia�a z ca�ych si� trzyma� go za r�k�. Sama te� musia�a si� opiera�, �eby jej wicher nie przewr�ci�. Sp�dnice powiewa�y jak chor�gwie i p�ta�y jej nogi. Jedn� ze swoich we�nianych chust szczelnie otuli�a chude ramionka Egona, mia� te� na sobie jej sweter, wi�c gdy opuszczali dom Klary, wygl�da� jak niedu�a starowinka. Ona sama ubrana by�a w przeciwdeszczow�, nieprzemakaln� peleryn�, ale sz�o jej si� w tym ci�ko, wiatr szarpa� grubym okryciem.

Deszcz siek� im twarze, lodowato zimne krople by�y jak ig�y. Nie mia�a dla ch�opca but�w, szed� w swoich niezdarnych drewniakach, kt�re z trudem trzyma�y si� kupy, a ju� ciep�a nie dawa�y �adnego. Nie m�g� te� mie� niczego na r�ce, za kt�r� go trzyma�a, bo wtedy na pewno by si� wy�lizgn��, ale na drugiej mia� jej r�kawic�.

To niezwyk�e, �e latarnia Klary dotychczas nie zgas�a. Ale ludzie dobrze wiedzieli, co si� tu dzieje, kiedy morze otworzy swoj� paszcz�, znali tutejsze sztormy.

Och, jak walczyli z t� napieraj�c� na nich si��! A mieli wra�enie, jakby nie ruszali si� z miejsca. Ciemno�� pog��bia�a to uczucie. Anna Maria by�a wdzi�czna przynajmniej za jedno: przy takiej pogodzie mogli si� nie ba� gwa�ciciela.

Egon zna� drog�. W blasku latarni miga�a im czasem b�otnista �cie�ka, ale ciemno�� stawa�a si� coraz g�stsza. Nie wolno by�o w �adnym razie straci� �cie�ki z oczu�

Chwilami, gdy wchodzili na teren bardziej otwarty, musia�a bra� ch�opca na r�ce, bo taki by� leciutki i chudy, a wicher taki porywisty.

I nikt mu na spotkanie nie wyszed�! Co oni sobie my�l�? Taki sztorm m�g� zwia� t� drobn� istotk� jak suchy li��. Ona sama mia�a trudno�ci z utrzymaniem si� na nogach.

Ch�opiec co� do niej krzycza�, pokazywa� za siebie.

Anna Maria odwr�ci�a si� i poczu�a, �e oblewa j� zimny pot. Daleko za nimi majaczy�o �wiat�o latarni.

��Morderca z siekier� � zdawa�o jej si�, �e tak w�a�nie krzycza� Egon.

Mimo woli przyspieszyli kroku.

��Czy to jeszcze daleko? � krzykn�a do ch�opca po chwili.

Odpowiedzi nie zrozumia�a. Mysi g�osik u jej boku by� zbyt s�aby.

Ale latarnia za nimi zbli�a�a si� nieustannie.

Morze hucza�o teraz g�o�niej, musieli si� do niego zbli�y�. Ciemno�� nie by�a jeszcze nieprzenikniona; kiedy patrzy�o si� w stron� morza, widzia�o si� spienione fale. Czu�o si� te� s�l na wargach.

Znowu si� odwr�ci�a.

�wiat�o znikn�o!

Najpierw dozna�a wielkiej ulgi, ale zaraz potem u�wiadomi�a sobie, �e niebezpiecze�stwo wzros�o. On pewnie stara si� podej�� do nich niezauwa�ony.

Ich latarnia� Trzeba j� zgasi�!

Nie. Zd��y�a si� opanowa�. Wtedy byliby straceni. Wtedy�

Anna Maria zatrzyma�a si� gwa�townie. Po�a jej peleryny zaczepi�a o jaki� krzew.

Egon tak�e to zauwa�y�.

��Zgubili�my �cie�k� � skar�y� si� �a�o�nie.

Kiedy, uciekaj�c w pop�ochu, zeszli ze �cie�ki? Nie wiedzia�a. Taka by�a zaj�ta �wiat�em za sob�. Ale mogli b��dzi� od dawna.

Czu�a b�l w p�ucach, oddech mia�a gwa�towny, urywany, ogarn�o j� �miertelne zm�czenie, najwi�kszym wysi�kiem woli zerwa�a si� do walki z wichur� i ze strachem.

��Tam! Tam widz� �wiat�o w oknie. Czy ty tam mieszkasz?

��Nie � odpowiedzia� Egon, a wiatr unosi� jego cieniutki g�osik tak, �e ledwie go s�ysza�a.

��Idziemy tam mimo wszystko! Szybko! Chod�!

Ruszyli przez wrzosowisko; Anna Maria stara�a si� i�� w stron�, gdzie, jak si� jej zdawa�o, jest �cie�ka, ale mog�a przecie� si� myli�.

Pr�bowa�a biec, ale nier�wna, poro�ni�ta krzewinkami ziemia ledwo pozwala�a si� porusza�. Anna Maria by�a strasznie zm�czona, ch�opiec pewnie te�!

Raz si� potkn�a. I wtedy na tle ciemnego nieba zobaczy�a jeszcze ciemniejszy zarys m�skiej sylwetki, blisko, potwornie blisko. Co� krzycza��

��Chod�, Egon � dysza�a. � Biegnij!

Ch�opiec ba� si� jeszcze bardziej, s�ysza�a jego �a�osne zawodzenie, kt�re miesza�o si� z jej szlochem. Potykali si�, ale biegli przez wrzosy, Anna Maria dos�ownie nios�a Egona pod pach�. Nagle jej stopa w czym� uwi�z�a, w �aden spos�b nie mog�a jej wyrwa�. Oboje padli bez tchu na mokry, k�uj�cy wrzos i le�eli z twarzami przy ziemi�

Ch�opiec, my�la�a, musz� ratowa� ch�opca� Bo�e, pom� mi, nie opuszczaj nas!

Skuli�a si�, os�oni�a sob� dziecko i oczekiwa�a ciosu, kt�ry, by�a tego pewna, musia� na ni� spa��.

Oczekiwanego ciosu nie by�o. Ani te� brutalnego szarpni�cia gwa�ciciela.

Dwoje silnych r�k pomog�o jej ukl�kn��, podnios�o latarni�, kt�ra o ma�o nie zgas�a, postawi�o Egona na ziemi, wszystko jednym jedynym ruchem, tak si� przynajmniej zdawa�o.

��Co wy�cie, do cholery, wymy�lili? � rykn�� jej nad uchem w�ciek�y g�os.

Ch�opiec zapiszcza� cieniutko:

��Kol! To tylko Kol, prosz� pani!

��Tylko? A czego si� spodziewa�e�? � odpar� tamten szorstko.

Anna Maria pr�bowa�a zgarn�� z twarzy lepi�ce si� mokre ga��zki wrzosu.

��Morderca z siekier� � szepn�a bez tchu. � My�leli�my, �e to morderca z siekier�.

��Co za morderca?

Uni�s� wysoko latarni� i w jej blasku m�g� lepiej zobaczy� twarz Anny Marii, ona te� zobaczy�a jego. �wiat�o pada�o na nieoczekiwanie fascynuj�ce rysy. By� znacznie m�odszy, ni� si� spodziewa�a, o oczach czarnych jak noc, w�osach koloru w�gla wymykaj�cych si� spod w��czkowej czapki i rysach twardych, a jednocze�nie zdradzaj�cych wra�liwo��. Wi�cej zobaczy� nie zd��y�a, bo Kol odwr�ci� si�, �eby doprowadzi� ich do �cie�ki.

By�a tak zm�czona, �e z trudem wymawia�a s�owa.

��Nilsson opowiada� o mordercy z siekier�. O gwa�cicielu, kt�ry uciek� z zak�adu i w��czy si� po wrzosowiskach. Dowiedzia� si� o tym w mie�cie, kiedy kupowa� przybory szkolne.

G�os gin�� w szumie wichury i musieli do siebie krzycze�.

��Nonsens � o�wiadczy� m�czyzna, kt�rego nazywano Kolem. � Gdyby kto� mia� przywie�� takie nowiny z miasta, to raczej ja, bo to ja kupowa�em przybory. Ale to ca�y Nilsson. Uwielbia straszy� ludzi makabrycznymi sensacjami. I nieustannie zionie jadem. Ale kt�rego� dnia zrobi to o jeden raz za du�o. Ty, oczywi�cie, jeste� t� now� nauczycielk�. Co ty tu robisz?

��Na wrzosowiskach czy w osiedlu?

��Na wrzosowiskach, rzecz jasna � odpar� cierpko.

��Chcia�am odprowadzi� Egona do domu.

��Nie mog�a� poprosi� jakiego� m�czyzny, �eby go odprowadzi�?

��Kogo?

Nie odpowiedzia� na to pytanie.

��Nilsson m�wi� mi, �e wyszli�cie. To bardzo g�upio decydowa� si� na co� takiego, kiedy si� nie wie, jak jest na wrzosowiskach podczas sztormu.

Wzi�� przemarzni�tego ch�opca na r�ce i poprosi� Ann� Mari�, by o�wietla�a drog�.

��Moja latarnia zgas�a � wyja�ni�. � I sk�d ci, u diab�a, przysz�o do g�owy, �e zbieg�y morderca chodzi po wrzosowiskach, przy�wiecaj�c sobie latarni�? � prychn�� gniewnie.

Anna Maria przyzna�a, �e da�a si� ponie�� panice.

Potem nie m�wili ju� nic wi�cej, dop�ki nie doszli do zabudowa�, gdzie w jakim� oknie migota�o s�abe �wiate�ko. Kol zastuka� pi�ci� do drzwi i postawi� ch�opca na ziemi.

Niewyra�ny m�ski g�os zawo�a� ze �rodka:

��Drzwi s� otwarte, czego si� tak dobijasz, ty diabelski pomiocie? Nie mo�esz da� ludziom pospa�?

Kol otworzy� i weszli do �rodka. Znale�� si� w pomieszczeniu, mie� nareszcie jak�� os�on� przed sztormem, to by�o rozkoszne uczucie, jakby kto� wy�cieli� uszy wat�. Wiatr nie przenika� ju� do ko�ci� ale o wiele cieplej ni� na dworze to w tym pomieszczeniu nie by�o.

��Co to za cholerne ha�asy tu urz�dzasz? � rozleg�o si� od strony ��ka. � I co, do wszystkich diab��w, sobie my�lisz, �eby wraca� tak p�no? Ogie� wygas�, a ja le�� tu bez �adnej pomocy� � Zamilk�, a potem doda� ciszej: � O, do diab�a, przepraszam, nie widzia�em pa�stwa.

M�czyzna na ��ku schowa� pospiesznie butelk� z w�dk� i wyszczerbiony kubek ze stolika przy ��ku. Czyni� wysi�ki, �eby si� podnie�� i poprawi� na sobie ubranie.

��Musieli�my odprowadzi� Egona � powiedzia� Kol. � On sam nie przeszed�by przez wrzosowiska dzisiaj wieczorem, tyle powiniene� rozumie�.

��To nie ja wymy�li�em t� ca�� szko�� � burkn�� le��cy ze z�o�ci�. � On powinien siedzie� w domu i opiekowa� si� biednym, chorym ojcem.

��Chorym! � sykn�� Kol. � Rozpal zaraz ogie�, �eby ch�opiec m�g� si� wysuszy�! I ubieraj go porz�dnie, kiedy idzie do szko�y!

��Szko�a! Szko�a! � przedrze�nia� tamten. � S� wa�niejsze sprawy w tym �yciu, a nie �eby traci� na g�upstwa ca�e dnie!

��Pewnie � powiedzia� Kol ze z�o�ci�.

Tymczasem Anna Maria wysup�a�a Egona z wielkiej chustki i zdj�a mu z n�g przemoczone drewniaki.

��Mo�e powinni�my pom�c w rozpaleniu ognia � powiedzia�a niepewnie. � Egon jest taki przemarzni�ty, a w domu zimno jak w psiarni.

Kol zawaha� si� na moment, potem skin�� g�ow� i zabra� si� do roboty, naj�atwiejsza rzecz na �wiecie, bo na p�ce pali�a si� �wieca, a w domu by�o pod dostatkiem chrustu i wysuszonego wrzosu.

Egon przemkn�� bli�ej �yciodajnego ciep�a.

��Nie kr�� si� pa�stwu pod nogami! � rykn�� ojciec, kt�ry podni�s� si� nareszcie i sta� przy ��ku na wyra�nie chwiejnych nogach.

��Pozw�l mu si� ogrza� � powiedzia� Kol. � I je�li nie zajmiesz si� jak nale�y ch�opcem i domem, to wyrzuc� Sune z roboty, bo czego� takiego nie chcemy tu w okolicy tolerowa�! Dobrze wiesz, �e Sune i tak ledwo si� trzyma.

��Co, chcecie nam odebra� jedyny doch�d? To z czego b�dziemy �y�?

Wysoki, czarny Kol podszed� bli�ej.

��Ty decydujesz. Daj� ci tydzie�, �eby� si� postara� o porz�dne, ciep�e ubranie dla Egona i zatroszczy� si� o odpowiednie jedzenie dla niego i dla Sune. To jest tw�j obowi�zek, zreszt� sta� ci� na to, bo Sune zarabia dobrze. �eby� tylko wszystkiego nie przepija�. A je�li Egon jeszcze raz przyjdzie do szko�y posiniaczony, to dni Sune w kopalni b�d� policzone.

Wyj�� z kieszeni kilka srebrnych monet i po�o�y� je na stole. Nim kt�re� z obecnych zd��y�o mrugn��, m�czyzna z�apa� pieni�dze i wcisn�� do kieszeni.

��To na ubranie i jedzenie dla twoich syn�w, a nie na w�dk� dla ciebie! � ostrzeg� Kol. � Idziemy, panienko.

Wyszed� z domu, a Anna Maria za nim. Najpierw powiedzia�a Eganowi dobranoc.

Znowu znale�li si� w sztormie. Koi przystan�� i energicznie otuli� j� szczelniej chustk�, kt�r� mia�a na ramionach, by wiatr nie szarpa� tak bardzo okryciem. Teraz mam tyle swobody ruchu co mumia, pomy�la�a, ale nie odwa�y�a si� protestowa�, Ten m�czyzna budzi� w niej respekt.

Ruszyli w drog�. Anna Maria mia�a trudno�ci w dotrzymaniu Kolowi kroku, a wichura uniemo�liwia�a jak�kolwiek rozmow�, ale kiedy doszli do k�py powykrzywianych sosen, zrobi�o si� nieco ciszej. Nie za bardzo, ale na tyle, by mog�a zawo�a�:

��W�a�ciwie dlaczego Egon chodzi do szko�y?

��Po to, �eby m�g� mie� troch� spokoju � odpar� Kol z gorycz�. � Ojciec i brat wys�uguj� si� nim jak niewolnikiem. Nie mog� na to patrze�.

��Rozumiem. Czy ten brat te� jest dla niego taki niedobry jak ojciec?

��Sune jest s�aby. Wpad� w z�e towarzystwo, a ojciec nauczy� go pi�. Po w�dce Sune staje si� nieobliczalny, ale poza tym nie jest niebezpieczny.

Anna Maria zastanawia�a si� przez chwil�.

��To pewnie Sune jest wielbicielem i nieod��cznym cieniem Sixtena?

��Tak. W�a�nie Sixten jest tym z�ym towarzystwem. Znasz ich? Ano tak, Nilsson co� wspomina�, �e schowa�a� si� razem z nimi za ska�ami.

��Schowa�am si�? � sykn�a i gor�co jej si� zrobi�o z oburzenia.

��No, no, nie w�ciekaj si�! Ja zrozumia�em dok�adnie tak, jak naprawd� by�o. Dobrze znam j�zor Nilssona. Nie raz sam tego do�wiadczy�em, wiem, jak to smakuje.

��Ach, tak? A co m�wi� o� tobie?

��Ech � Kol machn�� r�k�, ale co powiedzia�, nie dos�ysza�a, bo znowu wyszli na otwart� przestrze�. Ale by�o to co� o �onie Seveda i jej najm�odszym dziecku. Ostatnie s�owa zabrzmia�y wyra�nie: � Dziecko okaza�o si� jednak blondynkiem o w�osach jak mleko, wi�c nie mia� si� do czego przyczepi�.

Anna Maria milcza�a przez chwil�, potem powiedzia�a:

��Jeszcze ci nie podzi�kowa�am za to, �e nam pomog�e�.

��Nie ma za co dzi�kowa� � burkn��. � Mieszkam tu na wrzosowiskach. Po prostu szed�em do domu.

Anna Maria by�a zaskoczona.

��Gdzie ty mieszkasz?

��W tym domu przed nami. Idziemy tam, my�l�, �e powinna� si� ogrza�.

Teraz zobaczy�a �wiat�o w oknach.

��Ja� Nie przypuszcza�am, �e kto� tu mieszka � rzek�a z wolna. � Ale zdaje mi si�, �e ci� rozumiem. Ja te� jestem pod urokiem tych wrzosowisk.

��Tak. Pewnie dlatego nie chcia�em mieszka� w barakach ani w osadzie, jest mi tam za ciasno.

��Masz� rodzin�?

��Mam kobiet�, kt�ra troszczy si� o wszystko, czego mi potrzeba.

Anna Maria zamar�a. �eby m�wi� takie rzeczy tak po prostu i brutalnie�! On naprawd� jest nieprzyzwoity, ludzie maj� racj�.

��Chyba jednak powinnam wr�ci� do domu! � krzykn�a. � Klara b�dzie si� martwi�.

��Klara odniesie si� do tego ze spokojem. Gorzej z Nilssonem. Odwa�ysz si� raz jeszcze narazi� na jego plotki?

��Jeszcze raz? To ju� tyle razy da�am powody?

��Nilsson powiada, �e w�a�ciciel kopalni ma zamiar si� z tob� o�eni�.

By�a tak zaszokowana, �e przystan�a.

��Ale��! Czego� takiego Adrian nigdy by Nilssonowi nie powiedzia�!

Kol tak�e przystan��. Podni�s� latarni� i przygl�da� si� badawczo Annie Marii, jakby chcia� sprawdzi�, ile prawdy kryje si� w gadaniu Nilssona.

��Nie, to nie w�a�ciciel � rzek�. � To jego siostra.

Anna Maria by�a tak wstrz��ni�ta, �e nie potrafi�a powiedzie� niczego rozs�dnego.

��Ale jak� oni maj� podstaw�, by� by�

Kol skrzywi� si�.

��Wystrzegaj si� tych �mij � powiedzia� kr�tko.

Ruszyli znowu. Doszli do furtki i Anna Maria z najwy�sz� niech�ci� wesz�a. Szczerze m�wi�c nie mia�a wyboru, bo Przecie� sama nie znalaz�aby drogi do domu. A ciep�o wabi�o przemo�nie.

Kol otworzy� drzwi i niezbyt uprzejmym, niedba�ym ruchem r�ki zaprosi� j� do �rodka.

W mieszkaniu by�o bardzo przyjemnie. Wyczuwa�o si� obecno�� troskliwej kobiecej r�ki. W panuj�cym mi�ym cieple, w zapachu �wie�ego chleba, w czystym i porz�dnym pokoju, do kt�rego weszli.

Z kuchni wysz�a starsza kobieta.

��Mam go�cia, pani Axelsdotter. Nasza nowa nauczycielka. Prosz� j� pocz�stowa� czym� gor�cym, pani odprowadza�a Egona do domu, by�a to dosy� dramatyczna wyprawa.

Kol wszed� do innego pomieszczenia, zatrzaskuj�c za sob� drzwi.

�Kobieta, kt�ra troszczy si� o wszystko, czego mi potrzeba�� Teraz Anna Maria si� zawstydzi�a, to ona mia�a paskudne my�li, a nie Kol.

Pani Axelsdotter u�miecha�a si� do niej uprzejmie.

��Musia�a panienka okropnie przemarzn��. Prosz� usi��� tutaj i wysuszy� ubranie przy kominku, a ja zaraz przynios� co� gor�cego.

��Dzi�kuj� � u�miechn�a si� Anna Maria przyja�nie.

��Jak to mi�o, �e sztygar ma go�cia! Zdziera zdrowie w tej kopalni dzie� i noc, nie my�li o niczym innym. To nieludzkie, takie �ycie.

Anna Maria mog�a tylko kiwa� g�ow�, wcale przecie� Kola nie zna�a. Jedyne, co o nim s�ysza�a, to s�owa Nilssona: � On chce, �eby dzieci mia�y to, czego on sam nie mia��. Szko��

Zaj�ta my�lami, patrzy�a przed siebie. Te s�owa wiele m�wi�y o sztygarze.

Kiedy Kol wr�ci�, Anna Maria siedzia�a ju� przy stole nad talerzem dymi�cej zupy. P�aszcz suszy� si� przy piecu.

Dopiero teraz mog�a naprawd� zobaczy�, jak Kol wygl�da, jego ciemne w�osy i zamy�lone, troch� badawcze oczy. Przebra� si� w proste, ale �adne ubranie i zmy� z siebie kopalniany brud, cho�, oczywi�cie, ciemne smugi pozosta�y na r�kach w zag��bieniach sk�ry, ale na to nic nie m�g� poradzi�.

��To ja p�jd� teraz do domu wydoi� krowy � powiedzia�a jego gospodyni. � Wr�c� p�niej i posprz�tam po obiedzie.

Kol bez s�owa skin�� g�ow�.

Gospodyni wysz�a i zostali sami.

Poczuli si� skr�powani. Anna Maria jakby w og�le zapomnia�a j�zyka, on te� si� nie odzywa�.

W ko�cu Anna Maria zapyta�a:

��Dlaczego nie jesz?

��Nigdy si� nie uczy�em zachowania przy stole.

Od�o�y�a �y�k�.

��Mam wra�enie, �e gn�bi� ci� r�ne niepotrzebne l�ki z powodu twojego pochodzenia! Nie bardzo to dla mnie zabawne, �ebym jad�a sama.

Kol wykrzywi� usta, jakby zirytowany, ale wzi�� �y�k� i zacz�� je�� z przesadn� ostro�no�ci�, �eby nie pope�ni� jakiej� gafy. Anna Maria spogl�da�a znad swojego talerza i nie mog�a powstrzyma� weso�ych b�ysk�w w oczach. Kol pochyli� g�ow�, zaj�ty wy��cznie jedzeniem.

Gdy ju� prawie sko�czyli, zapyta� ponuro:

��Co za diabli musieli podkusi� tak� dziewczyn� jak ty, �eby zosta� nauczycielk�?

Anna Maria odchyli�a si� w ty�.

��Ja wiem, �e chcia�e� mie� tutaj nauczyciela.

��Nie odpowiedzia�a� na moje pytanie.

Zastanawia�a si� przez chwil�.

��Powod�w by�o kilka. �eby robi� co� po�ytecznego na przyk�ad� Pom�c troch� tym biednym ludziom.

��Nie zna�a� Martwych Wrzos�w, zanim tu przyjecha�a�, wi�c to nie mog�o by� przyczyn� � rzek� ze z�o�ci�.

��Nie, ja�

��No, powiedz nareszcie! Poznaj� po oczach, �e co� ci� gryzie. Zauwa�y�em to na samym pocz�tku.

Spojrza�a na niego zaskoczona, potem spu�ci�a wzrok.

��Mo�e chcia�am za co� odpokutowa�.

��Odpokutowa�? A za co ty by� mia�a pokutowa�?

Anna Maria zas�oni�a twarz r�kami.

��B�d� tak dobry i nie pytaj! Rozmowa na ten temat sprawia mi przykro��.

Wtedy na swojej r�ce poczu�a u�cisk jego silnej d�oni. �Opowiedz�, zdawa� si� m�wi�. �Rozmowa o bolesnych sprawach przynosi ulg�.

Cofn�a swoj� r�k�.

��Pope�ni�am b��d, ale nie wiem, jak do tego dosz�o.

Kol czeka�. Jego oczy by�y niczym ciemne studnie, nigdy nie widzia�a czego� podobnego. Sk�ra wok� oczu tak�e by�a ciemna, co sprawia�o, �e znajdowa�y si� one jakby g��biej, a brwi i rz�sy by�y czarne jak w�giel.

��M�j ojciec zgin�� na wojnie przeciw Napoleonowi, blisko trzy lata temu, i wtedy mama popad�a w melancholi�. Nie umia�a otrz�sn�� si� z �a�oby, coraz bardziej pogr��a�a si� w rozpaczy i nienawi�ci dla tych, kt�rzy zabrali nam ojca. My�la�am, �e robi� dobrze, chcia�am by� dla niej wsparciem, stara�am si� jej przet�umaczy�

Oczy Anny Marii nape�ni�y si� �zami, otar�a je niecierpliwie.

��I nagle� pewnego ranka, kiedy rozsun�am zas�ony w jej pokoju� Mama w nocy odebra�a sobie �ycie. Ja zawiod�am, rozumiesz? Nie umia�am jej pom�c� Nigdy, nigdy nie wybacz� sobie tego, co si� sta�o!

Kol wyci�gn�� r�k� przez st� i znowu po�o�y� j� na jej d�oni, a ona pozwoli�a mu na to, bo pami�ta�a, �e jest to r�ka silna i ciep�a.

��Nie tylko ciebie dr�cz� takie my�li � powiedzia� tym swoim ostrym g�osem. � Ka�dy, kto prze�y� samob�jstwo kogo� bliskiego, siebie obarcza win�. I nie opuszcza go my�l, �e mo�e nie zrobi� wszystkiego, co nale�a�o. Przewa�nie jednak tacy ludzie s� niewinni. A ju� ty pewnie bardziej ni� ktokolwiek. Nie zna�em co prawda twojej matki i nic nie wiem o jej chorobie, ale nie s�dz�, �eby� mog�a zapobiec nieszcz�ciu. Robi�a� przecie�, co mog�a�, prawda?

��Tak my�la�am. A w ka�dym razie chcia�am zrobi� wszystko.

Kol milcza� przez chwil� i spogl�da� na ni� ukradkiem.

��Ale jakim sposobem znalaz�a� si� w Martwych Wrzosach?

Teraz �atwiej jej by�o m�wi�. Po cz�ci dlatego, �e mog�a z kim� rozmawia� o swoich k�opotach, a cz�ciowo dlatego, �e zmieni�a temat.

��Kuzynka matki poleci�a mnie tutaj. Ona jest przyjaci�k� Kerstin Brandt.

Kol nie zdo�a� ukry� nieprzyjemnego grymasu. Wykrzywi� mu twarz na moment, ale mimo to Anna Maria zd��y�a go zauwa�y�.

��I tak po prostu przyj�a� prac�? Nie sprawdzaj�c, co to za miejsce?

Odwr�ci�a wzrok u�miechaj�c si� niepewnie.

��Wiesz, ja kiedy� ju� spotka�am Adriana Brandta, wiele lat temu. By�am wtedy jeszcze dzieckiem, ale odt�d by� dla mnie niczym ksi��� z bajki. Marzy�am� o nim, chcia�am go znowu zobaczy�.

��No i co? W dalszym ci�gu uwa�asz go za� ksi�cia?

S�owa zabrzmia�y bardzo sucho. Anna Maria odpowiedzia�a w zamy�leniu:

��By�oby rzecz� niesprawiedliw� oczekiwa�, �e zwyczajny cz�owiek oka�e si� taki sam jak bohater ze sn�w.

��Ale mimo to wyjdziesz za niego za m��?

Anna Maria zaciska�a d�onie oparte na stole.

��On mnie� zapyta�. Bardzo by�am zaskoczona. Ale nie mam ochoty dyskutowa� o nim� z nikim.

Kol u�miechn�� si� cierpko. By�a tak skr�powana, �e z trudem znajdowa�a s�owa. Zmieni� temat.

��Wi�c uwa�asz, �e powinna� co� zrobi� w celu zado��uczynienia, �e �zawiod�a�� swoj� matk�?

Anna Maria o�ywi�a si�.

��Tak � odpar�a szczerze. � Ju� nawet zacz�am.

��Ach, tak? A w jaki spos�b?

��Wiesz, jak to jest z dzie�mi kowala, prawda? S� chore na p�uca. ja jestem� To znaczy, ja pochodz� z bardzo dziwnego rodu, nazywamy si� Ludzie Lodu, w�a�ciwie jest to rodzina norweska. Od dawna w naszym rodzie przychodzili na �wiat ludzie obdarzeni zdolno�ci� leczenia chor�b. Nawet sobie nie wyobra�asz, ile oni potrafi� zrobi�. Napisa�am list do jednego z takich uzdrowicieli, on mieszka w Norwegii. Prosi�am go o lekarstwa. On ju� przedtem leczy� ludzi chorych na p�uca.

Kol przygl�da� si� jej o�ywionej twarzy.

��Przykro mi, �e musz� pozbawi� ci� iluzji, ale my�l�, �e w tym przypadku to ju� na wszystko jest za p�no.

A poza tym jeszcze nie s�ysza�em, �eby kto� chory na suchoty wyzdrowia�.

��A ja wierz�, �e si� uda � powiedzia�a z uporem. � I chcia�abym co� zrobi� dla Egona�

��Ju� zrobi�a�. Uwa�aj, nie mieszaj si� zanadto w tutejsze sprawy!

��Naturalnie! Wszystko robi� bardzo dyskretnie. Po prostu staram si�, �eby mia� co zje�� na przerwie i tak dalej. I jeszcze tak okropnie mi �al Kulawca, kt�ry straci� wszelki kontakt ze swoj� c�reczk��

��Tak. To rzeczywi�cie niezbyt weso�a historia. Ale chyba niewiele mog�aby� na to poradzi�. Ta ladacznica, z kt�r� Kulawiec mia� nieszcz�cie si� o�eni�, ukry�a si� bardzo dobrze. Prawdopodobnie w Sztokholmie. Du�o jeszcze jest takich, kt�rych chcia�aby� zbawia�?

U�miechn�a si� blado.

��Chcia�abym, oczywi�cie, pom�c Klarze. To wspania�y cz�owiek.

��To prawda.

��I poza tym�

Anna Maria zapomnia�a o wszelkich konwenansach, opar�a si� o st� i chwyci�a Kola za r�k�.

��Poza tym mia�abym ochot� przygotowa� z dzie�mi jase�kowe przedstawienie. Robili�my jase�ka, kiedy by�am ma�a, dok�adnie pami�tam, jak to by�o. Bengt-Edward mo�e by� anio�em, kt�ry �piewa wszystkie psalmy i kol�dy. I jemu te� chcia�abym pom�c, Kol! U niego w domu chc�, �eby je�dzi� po jarmarkach i zarabia� �piewaniem, ale w ten spos�b zmarnuj� ten jego wspania�y g�os! Chcia�abym �o�y� na jego wykszta�cenie, �eby m�g� mie� odpowiedniego nauczyciela, on naprawd� mo�e zosta� kim�!

Kol ostro�nie cofn�� r�ce i odsun�� si� od niej. Odetchn�� g��boko i powiedzia�:

��Nie pr�buj przeflancowa� dziecka g�rnik�w do zbyt wytwornego �rodowiska, bo mo�esz wszystko zniszczy�! A je�li chodzi o te jase�ka, to zapomnij o tym! Cokolwiek zrobisz, to i tak narazisz rodziny na wydatki, a je�li oni czego� si� naprawd� boj�, to w�a�nie dodatkowych koszt�w. Oni przecie� nie maj� niczego, czy jeszcze tego nie rozumiesz? Gdyby� wiedzia�a, jakie n�dzne s� ich zarobki, to by� si� rozp�aka�a!

Anna Maria by�a zbyt o�ywiona, by zrozumie� jego ostatnie s�owa.

��Ale� ich nie b�dzie to kosztowa�o ani grosza, ja sama za wszystko zap�ac�, sta� mnie na to. Za wykszta�cenie Bengta-Edwarda te�! To dla mnie drobiazg.

Kol milcza� d�ugo.

��A wi�c to dlatego� � powiedzia� w ko�cu p�g�osem. � O, cholera! � zakl��.

Niczego dalej nie wyja�niaj�c wsta�.

��My�1�, �e powinna� ju� i��. Klara mo�e si� martwi�. Nie daj Bo�e, zacznie ci� szuka� na wrzosowiskach.

��Masz racj�! Przepraszam ci�! Niepotrzebnie si� tak rozgada�am. `

Szybko w�o�y�a okrycie i wyszli. Kol chcia� odprowadzi� j� do miejsca, sk�d ju� sama dojdzie do domu. Milcza�, przy tej wichurze rozmowa by�a niemo�liwa.

Kiedy jednak doszli do ska�, gdzie mieli si� po�egna�, Anna Maria powiedzia�a:

��Wspomnia�e�, �e robotnicy zarabiaj� bardzo ma�o.

��Tak.

��Ale Adrian jest przecie� taki mi�y! jak on mo�e�?

Kol prychn�� i odwr�ci� twarz.

��Czy kopalnia nie przynosi zysk�w? � zapyta�a �a�osnym g�osem. � Adrian powiedzia�, �e to kopalnia rudy �elaza, a przecie� �elazo�

��Ruda �elaza! � mrukn�� Kol z gorycz�. � Bo�e uchowaj, co to za ruda! No, ale przecie� z tego �yjemy. S� jeszcze jakie� inne, nic nie warte minera�y. Nie, to wszystko jest iluzja, nierealne marzenie! Jaki� szaleniec wm�wi� te�ciowi Adriana Brandta, �e w Martwych Wrzosach jest z�oto. Stary uleg� gor�czce i za�o�y� t� ca�� kopalni�. A zi�� poszed� w jego �lady. Taki sam fanatyk, te� do niego �adne argumenty nie docieraj�! I na co� takiego ja trwoni� swoje �ycie!

��W takim razie dlaczego tu pracujesz? Czemu nie rzucisz tego i nie wyjedziesz?

Chwyci� j� za ramiona i stara� si� mimo ciemno�ci spojrze� jej w oczy. Dostrzega�a, �e wzrok mu p�onie.

��Z tego samego powodu co ty, dziewczyno! Poniewa� wiem, �e ci biedacy, kt�rzy tu pracuj�, mimo wszystko co� zarabiaj�, jakkolwiek n�dzne s� te ich dochody. Jestem tutaj ze wzgl�du na nich. Nie ze wzgl�du na siebie. To ja dbam o to, by nie pracowali za darmo. To ja chroni� ich przed Nilssonem i� innymi, kt�rzy chcieliby ich wykorzystywa�.

��Adrian taki nie jest!

Pu�ci� j� zrezygnowany.

��Nie, to nie Adriana Brandta mia�em na my�li. On jest niewinny. �Niewinny jak baranek� � zacytowa� nagle psalm. � Teraz ju� sama trafisz, prawda?

��Trafi� � odpar�a. � Dzi�kuj� za pomoc! A zatem uwa�asz, �e nie powinnam przygotowywa� jase�ek?

��R�b, jak chcesz. Mnie to nic nie obchodzi. je�li ci� sta�, to r�b!

Po chwili by� ju� daleko na pustkowiu.

Anna Maria otuli�a si� szczelnie p�aszczem i z wysi�kiem ruszy�a w stron� osady. Mia�a teraz wiatr w plecy, sz�a wi�c znacznie szybciej.

Klara przywita�a j� w sieni.

��jezu, ju� my�la�am, �e panienka ca�kiem przepad�a na wrzosowisku! �eby tyle czasu si� nie pokaza�!

Anna Maria zdj�a p�aszcz przeciwdeszczowy i strz�sn�a z niego wod�. Czu�a, �e jej wysmagane wiatrem policzki p�on�.

��Wybacz mi, Klaro, nie mog�am pr�dzej. Kol prosi�, �ebym wst�pi�a do niego si� ogrza�, a ja nie mog�am odm�wi�. By�am przemarzni�ta do szpiku ko�ci.

Klara wpatrywa�a si� w ni� z niedowierzaniem.

��Co? By�a panienka u Kola? No nie, �wiat si� ko�czy!

Anna Maria spojrza�a przelotnie na swoje odbicie w lustrze.

��O Bo�e! jak ja wygl�dam! Moje w�osy! Czy ja naprawd� przez ca�y czas tak wygl�da�am?

Roze�mia�a si� zdenerwowana i bardzo zmartwiona.

��Niech no panienka uwa�a, �eby was Nilsson nie wzi�� na j�zyk � powiedzia�a Klara zza drzwi. � To by by�a woda na jego m�yn! Poza tym przychodzi� tu w�a�ciciel. Chcia� panienk� zaprosi� do nich na herbat�.

��Tak? � Anna Maria znieruchomia�a.

��Troch� go zdenerwowa�o, �e panienka gdzie� sobie posz�a akurat wtedy, kiedy on chcia� panienk� zabra�. �Okropnie g�upie i niepotrzebne w tak� pogod�, powiedzia� na odchodnym.

��Och, mam nadziej�, �e nie poszed� mnie szuka�? Na wrzosowisko?

��Nie, wr�ci� do domu. �Panna Anna Maria mo�e przyj�� do nas jutro wieczorem�, powiedzia� jeszcze. O si�dmej. On po panienk� przyjdzie.

��Aha. No to chyba p�jd�, skoro tak.

Anna Maria czu�a, �e wszystko, ka�dy nerw w niej wibruje z jakiej� niezwyk�ej rado�ci i podniecenia. Jakby przespa�a ca�e dziewi�tna�cie lat i dopiero teraz zrozumia�a, czym jest �ycie.

��Och, Klaro, wiesz, co ja sobie pomy�la�am? �e przygotujemy z dzie�mi jase�kowe przedstawienie, Greta b�dzie Matk� Bosk�, ale musimy poszuka� kilku ch�opc�w, bo przecie� b�d� potrzebni pasterze i trzej m�drcy, i �wi�ty J�zef, i�

Klara przygl�da�a jej si� bez s�owa. Nigdy jeszcze nie widzia�a w oczach panienki takiego promiennego blasku!

Czy to naprawd� takie wielkie i wspania�e prze�ycie by� zaproszon� do w�a�ciciela kopalni i tych jego z�o�liwych bab? No, co prawda Adrian Brandt jest bardzo przystojnym m�czyzn�� I wytworny, ale �eby a� tak�? Zreszt� to chyba on robi dobr� parti�, a przynajmniej lepsz� ni� panienka�

Trzy kobiety sta�y przy oknie pa�skiej rezydencji i patrzy�y na oddalaj�c� si� latarni� Adriana, kt�ry odprowadza� Ann� Mari� po do�� nudnym wieczorze.

��Mamo, chyba nie nale�y tak nieustannie podkre�la�, jak niezwyk�� kobiet� by�a Fanny � powiedzia�a Kerstin.

��Zw�aszcza �e Fanny nie zawsze by�a taka niezwyk�a � mrukn�a Lisen.

��Zmarli pozostaj� na zawsze bez skazy � o�wiadczy�a matka ostro. � A ta nowa dziewczyna musi by� trzymana kr�tko. Nie mo�e sobie wyobra�a�, �e cokolwiek znaczy. To dla niej �aska, �e Adrian j� adoruje.

��Nie jestem ju� wcale taka pewna, czy Anna Maria Olsdotter jest odpowiedni� osob� � powiedzia�a Lisen z dziwnie podst�pn� min�. � Czy ona naprawd� jest taka �agodna i uleg�a, jak na to wygl�da? Od czasu do czasu ujawnia znaczn� inteligencj� i zdecydowanie.

��Ech, nic podobnego � prychn�a matka ze z�o�ci�. � To ca�e gadanie o jase�kach! Czy te zal�knione, mato�kowate dzieciaki zdolne s� wyst�pi� w takim przedstawieniu? �mieszne!

��Dajcie jej spok�j, niech robi, co chce � powiedzia�a Kerstin z pogardliwym u�miechem na wargach. � To si� nie mo�e uda�. A jej dobrze to zrobi, jak dostanie po �apach.

Matka wci�� trwa�a w zadumie.

��Ona przesadza z troskliwo�ci� wobec tych dzieciak�w�

��Uwa�am, �e to akurat bardzo dobrze � powiedzia�a Kerstin. � B�dzie dobr� matk� dla Celestyny. Tym dzieckiem mo�e si� opiekowa� jedynie kto�, kto ma du�o cierpliwo�ci.

��Z Celestyn� to ca�kiem inna sprawa, Celestyna pochodzi z dobrego domu � rzek�a matka stanowczo. � Ale �eby ci�gn�� jakiego� zasmarkanego Egona przez wrzosowisko w tak� pogod�

��A potem wst�powa� do Kola � roze�mia�a si� Kerstin z�o�liwie.

Na te s�owa Lisen a� podskoczy�a i ruszy�a do drzwi.

��Ona ��e! � krzykn�a. � Obie s�ysza�y�cie, �e k�amie jak naj�ta. Kol nigdy w �yciu nie wpu�ci�by jej do swojego domu!

Wyraz twarzy Kerstin jako� dziwnie przypomina� min� lisa, kt�ry krzywi si� w stron� winogron, bo �i wisz� wysoko, i s� kwa�ne�, ale powiedzia�a tylko:

��To oczywi�cie Nilssan rozg�asza plotki o rzekomej wizycie. Anna Maria nic nie m�wi�a, po prostu nie zaprzeczy�a, kiedy j� o to zapyta�am.

��Ja jej nie lubi�, i to w�a�nie chcia�am wam powiedzie�!

Matka upomnia�a j� ostro:

��Lisen! Nie wychod� teraz! Jeszcze nie wszystko om�wi�y�my!

C�rka wr�ci�a powoli z cierpk� min�.

��A dlaczego mama jej da�a t� chi�sk� szkatu�k�?

��To taktyka, moje dziecko. Oszo�omi� j� prezentami i �yczliwo�ci�, �eby nie mog�a powiedzie�: nie. Poza tym mamy jeszcze dwie takie same szkatu�ki.

Kerstin uderzy�a zaci�ni�t� pi�ci� w okienn� ram�.

��Och, taka jestem niecierpliwa! �eby ten Adrian wszystkiego nie popsu�! Musi si� pospieszy�, doprowadzi� j� do o�tarza!

��Adrian zwierzy� mi si�, �e ona w �adnym razie nie okaza�a niech�ci, kiedy pierwszy raz rozmawia� z ni� o ma��e�stwie � rzek�a matka. � Absolutnie �adnej niech�ci.

��O, jeszcze by tego brakowa�o! � zawo�a�a Lisen. � Taka g�upia g�!

Kerstin m�wi�a w zamy�leniu:

��Nie mamy czasu, �eby miesi�cami oczekiwa� �lubu. W pi�tek Adrian i ja rozmawiali�my z dyrektorem banku. Nie wykazuje on specjalnej ch�ci wsp�pracy, to by�a bardzo nieprzyjemna rozmowa. Ale kiedy mimochodem wspomnia�am, �e nied�ugo b�dziemy mie� dw�r niedaleko Skenas jako zabezpieczenie, natychmiast nabra� zainteresowania.

��Ale�, Kerstin! Powiedzia�a� tak w obecno�ci Adriana?

��Owszem! Bardzo go to, oczywi�cie, zdenerwowa�o. Ale jeszcze p�niej rozmawia�am z dyrektorem sama. Zapyta�am go, czy nie mo�na by za�atwi� od r�ki po�yczki z widokiem na zabezpieczenie w niedalekiej przysz�o�ci. Od razu jednak zrobi� si� znowu bardzo pow�ci�gliwy i mamrota� co�, �e je�li chodzi o Adriana, to i tak sprawy zasz�y ju� za daleko. By� po prostu niemi�y! Ale potem powiedzia�, �e gdyby panna Olsdotter, na przyk�ad przy zar�czynach, przed�o�y�a dokument, �e sprawy swego maj�tku sceduje na przysz�ego m�a, to� owszem, wtedy mo�na by powr�ci� do rozm�w o po�yczce.

Matka i siostra s�ucha�y jej w milczeniu.

��Powiedzia�a� o tym Adrianowi? � zapyta�a po chwili Lisen.

��Powiedzia�am. Kiedy wracali�my do domu. By�, rzecz jasna, w�ciek�y.

��Trudno. Zatem musimy dzia�a� na w�asn� r�k�.

Usiad�y i pochyli�y ku sobie g�owy, by przedyskutowa� spraw�.

Anna Maria niech�tnym ruchem schowa�a chi�sk� szkatu�k� do szuflady komody. Nie lubi�a dostawa� w ten spos�b kosztownych prezent�w, protestowa�a zreszt�, skr�powana i nieszcz�liwa, ale na nic si� to zda�o. Wszyscy namawiali j� i przekonywali, Adrian tak�e, �e powinna przyj�� podarunek.

Ale nie chcia�a ogl�da� szkatu�ki na swojej komodzie.

Adrian odprowadzi� j� do domu. Powt�rzy� te� o�wiadczyny, tym razem bardziej stanowczo. Powiedzia�, �e jest do niej bardzo przywi�zany, �e my�li o niej dzie� i noc.

Adrian � ksi��� z marze�. Zamo�ny m�czyzna z dobrej rodziny, przystojny, przyjazny�

Mamo! Ojcze! Dlaczego nie ma was przy mnie? Kto powie mi, co mam robi�? Ja, kt�ra uwielbia�am go przez tyle lat, ja nie by�am w stanie mu odpowiedzie�! Potrz�sn�am tylko g�ow�, pochyli�am j�, a potem umkn�am, p�przytomna ze zdenerwowania.

Dlaczego zachowuj� si� w ten spos�b?

Przed po�udniem Anna Maria by�a na spacerze; wiatr wci�� jeszcze wia� silny, cho� wyczuwa�o si� ju�, �e pogoda �agodnieje. Posz�a znowu na ska�y, ale tym razem stara�a si� omija� z daleka baraki.

D�ugo sta�a, wystawiona na wiatr, i patrzy�a w dal, na wrzosowiska. Kt�r�dy to szli poprzedniego wieczora? Egon � gdzie jest jego dom? Chyba tam, w prawo� Tam dostrzegli �wiat�o w oknie. W takim razie Egon powinien mieszka� w tym mniejszym domu dalej. Tak, to tam!

Wzrok jej b��dzi� nadal.

Kt�r�dy poszli p�niej? Nie ulega w�tpliwo�ci, �e to tamten dom za sosnami, kt�rego st�d dok�adnie nie wida�.

Tak. Potem byli w�a�nie tam.

Za zimno by�o tak sta� na ska�ach, wiatr przewiewa� a� do szpiku ko�ci, dygota�a na ca�ym ciele, ale czy to naprawd� z zimna?

Anna Maria obraca�a si� powoli w k�ko, wzrok jej zatrzyma� si� na brzydkim domu biura kopalni. Wyszed� stamt�d jaki� m�czyzna akurat w momencie, gdy spojrza�a na drzwi. Przystan�� i chyba te� j� spostrzeg�.

Odleg�o�� by�a znaczna, ale przecie� Anna Maria pozna�a, kim jest ten m�czyzna, po masywnej sylwetce; nie dor�wnuj�cy wzrostem Adrianowi, ale przecie� tak�e ros�y. Po niewiarygodnie ciemnej karnacji�

Patrzy� na ni�. Stali oboje zupe�nie bez ruchu. Odleg�o�� by�a tak du�a, �e Anna Maria poznawa�a jedynie, i� odwr�cony jest w jej stron�, ale nie mia�a w�tpliwo�ci, �e na ni� patrzy.

W�a�nie kiedy zastanawia�a si�, czy powinna podnie�� r�k� w ge�cie pozdrowienia, czy nie, on odwr�ci� si� i poszed� w stron� kopalni. Anna Maria odetchn�a g��boko i szybko zacz�a schodzi� w stron� domu. Wesz�a do swego pokoju, w ubraniu usiad�a na kraw�dzi ��ka i mocno przycisn�a r�ce do kolan, �eby tak nie dr�a�y.

Twardy, brutalny i nieprzyjemny cz�owiek, m�wiono o nim. A oto teraz, p�nym wieczorem, Anna Maria siedzi sama w pokoju, ukry�a pi�kny prezent, kt�ry dosta�a od matki ksi�cia ze swoich marze�, i czuje si� okropnie. Z powodu prezentu! A nie z powodu tego nieokrzesanego m�czyzny, kt�ry poprzedniego wieczora kl�� na ni� i kt�ry najch�tniej pozby�by si� jej z Martwych Wrzos�w, �eby na jej miejsce m�g� przyjecha� normalny nauczyciel.

Anna Maria ca�ym sercem i dusz� zaanga�owa�a si� w przygotowanie jase�ek. Dzieci, po pierwszych chwilach niepokoju, czy nie poci�gnie to za sob� wydatk�w, odnosi�y si� do pomys�u z entuzjazmem. Trzeba by�o zaprosi� kilku m�odszych ch�opc�w, a Anna, najstarsza z uczennic, mia�a gra� jednego z trzech m�drc�w; w ten spos�b uda�o si� obsadzi� wszystkie niezb�dne role. Bengt-Edward nie dosta� roli anio�a, nie mogli traci� ch�opca na posta�, kt�r� z powodzeniem mog�a gra� dziewczynka. Bengt-Edward mia� by� �piewaj�cym pasterzem. To na nim spoczywa� ci�ar opanowania ca�ego tekstu, co przyjmowa� z pe�nym godno�ci zrozumieniem.

Anna Maria szy�a. Ofiarowa�a na kostiumy kilka sztuk swojej bielizny i pi�kn� chustk�. Przyda� si� te� bia�y mu�lin, kt�ry przywioz�a na wszelki wypadek. Teraz zamierza�a wykorzysta� go na anielskie skrzyd�a, do kt�rych szkielety przygotowywa� Kulawiec.

Klara pocz�tkowo Przyj�a pomys� ze sceptycyzmem. Kiedy jednak Anna Maria zapyta�a, czy mog�aby zaprosi� do swego pokoju wszystkie kobiety ze wsi, �eby om�wi� z nimi spraw� przyj�cia po przedstawieniu, Klara uzna�a, �e to wspaniale! Anna Maria powiedzia�a bowiem, �e nie mo�na ludziom zaproponowa� tylko kr�tkiego przedstawienia i na tym koniec. Trzeba nada� ca�o�ci �wi�teczn� opraw� i zaprosi� widz�w na kaw� z ciastem.

Tak wi�c dzieci mia�y przynie�� odpowied�, czy mama b�dzie mog�a przyj�� do Klary. Egon obieca� zaprosi� gospodynie z domostw na wrzosowiskach, kt�re nie mia�y dzieci w szkole. Od czasu interwencji Kola Egon chodzi� lepiej ubrany i nie wygl�da�o ju� na to, �e musi dba� o siebie sam. Mo�na te� powiedzie�, �e by� czysty, a w ka�dym razie ju� nie taki posiniaczony. Przestraszony jednak by� jak dawniej. W jase�kach mia� gra� rol� Melchiora.

Wszystkie dzieci przynios�y pozytywne odpowiedzi � kobiety z Martwych Wrzos�w chcia�y odwiedzi� nauczycielk�.

��Och, jeszcze nie widzia�am czego� tak zwariowanego � narzeka�a Klara, ale wygl�da�a na bardzo tym przej�t�, sprz�ta�a i szorowa�a z jeszcze wi�kszym zapa�em ni� zazwyczaj. Teraz zobacz�, co to znaczy dobrze utrzymany, czysty dom!

Brandtowie wr�cili do miasta, ale przedtem Anna Maria zosta�a jeszcze raz zaproszona. Wszyscy odnosili si� do niej z niebywa�� �yczliwo�ci�, starsza pani da�a jej ca�� torb� ciasteczek do herbaty, �eby nie musia�a o wszystko prosi� Klary. Anna Maria przyjmowa�a je z najwi�ksz� niech�ci�. Ale kiedy pr�bowa�a odmawia�, w oczach rodziny Brandt�w pojawia�y si� zimne b�yski.

W oczach kobiet, �ci�le bior�c. Adrian adorowa� j� w bardzo sympatyczny spos�b, jak mo�na odmawia� komu� tak mi�emu? O takim przymilnym spojrzeniu? Anna Maria zna�a tylko jeden spos�b, co robi�, gdy Adrian zaczyna� m�wi� cokolwiek na temat ich zwi�zku lub gdy w jego g�osie pojawia�a si� czu�o��; wtedy natychmiast przerywa�a pospiesznie: �Och, musz� si� jeszcze przygotowa� do lekcji na jutro!� albo: �O, m�j Bo�e, to ju� tak p�no?�

I Adrian nie mia� okazji powt�rzy� o�wiadczyn.

A teraz wszyscy wyjechali. To znaczy Adrian pokazywa� si� stosunkowo cz�sto, ale panie pozostawa�y w mie�cie. Anna Maria przyjmowa�a to z niek�aman� ulg�. Zw�aszcza z dzieckiem nie umia�a si� obchodzi�. Cokolwiek by powiedzia�a, i tak nara�a�a si� na nie�ask� Celestyny.

Zaprosi�a ca�� rodzin� na przedstawienie, co zosta�o przyj�te z u�mieszkami, ale odpowiedzi nie doczeka�a si� �adnej. Nie rozumia�a takiego braku uprzejmo�ci. W rodzinnym Skenas nikt by si� tak nie zachowa�.

Nadszed� wiecz�r spotkania kobiet. Klara co chwila wpada�a do pokoju Anny Marii, trzeba by�o po�ycza� krzes�a od s�siad�w, a wszystkie panie zosta�y poproszone o przyniesienie w�asnych fili�anek. Po�yczano te� �awk� z heblowanych desek i przy akompaniamencie och�w i ach�w Klary uda�o si� w ko�cu zapewni� dla wszystkich miejsce do siedzenia.

Klara upiek�a pszenny chleb, b�d�cy jej specjalno�ci�, niebywa�y luksus w tej osadzie, ale zap�aci�a, oczywi�cie, Anna Maria. Klara jednak chcia�a pokaza�, co potrafi.

Anna Maria stwierdzi�a, �e co� takiego jak �ycie spo�eczne w Martwych Wrzosach nie istnieje. Wszyscy mieli do�� w�asnych k�opot�w, je�li ludzie ze sob� rozmawiali, ta z daleka, ka�dy sta� w swoich drzwiach. W domach si� nie odwiedzali.

Dzieci Klary otrzyma�y polecenie, �e maj� si� na czas zebrania sta� niewidzialne, ale, oczywi�cie, ciekawo�� je pali�a. Nieustannie zagl�da�y przez szpar� w drzwiach. Tylko Greta pomaga�a przy stole, ale ona by�a przecie� jedn� z najwa�niejszych aktorek!

Wszystkie kobiety przysz�y niemal jednocze�nie. Klara po raz ostatni wytar�a spocone r�ce w fartuch i wita�a wchodz�ce przy drzwiach. Najwyra�niej kobiety czeka�y na dworze, a� zbior� si� wszystkie, i teraz Klara mia�a urwanie g�owy, �eby odebra� od nich okrycia.

Kilka matek mia�o ze sob� najm�odsze dzieci, kt�rych nie by�o z kim zostawi�. Przysz�a te� lalkowata �ona Seveda. Anna Maria zauwa�y�a, �e inni zachowuj� si� z wyra�n� rezerw� w stosunku do Lillemor � tak �ona Seveda mia�a na imi�, ale kiedy �pani� g�o�no zachwyca�a si� jej synkiem Rudolfem, one te� si� zmieni�y. Przysz�a tak�e Lina Axelsdotter, gospodyni Kola, co Anna Maria przyj�a z rado�ci�. Znajoma twarz po�r�d gromady obcych kobiet.

Klara cz�stowa�a kaw� i swoim smakowitym chlebem z serem. P�niej jeszcze raz podano chleb, ale tym razem z marmolad� porzeczkow�. Kawa, a mo�e swoboda i �yczliwo��, z jak� zwraca�a si� do nich Anna Maria rozwia�y ich sztywn� niepewno�� i wkr�tce wszystkie kobiety rozmawia�y z o�ywieniem.

Teraz Anna Maria mog�a przedstawi� swoj� spraw�: Jak najlepiej zorganizowa� przyj�cie w szkolnej sali? To one przecie� znaj� lokalne obyczaje, wiedz�, co nale�a�oby zrobi�, na co mo�na ludzi zaprosi�.

Zaleg�a cisza. D�ugo �adna nie chcia�a nic m�wi�. Spogl�da�y na siebie niepewnie.

��Czy ludzie b�d� musieli p�aci� za jedzenie? � zapyta�a kt�ra�.

Nie. Anna Maria wyja�ni�a, �e bierze na siebie wszystkie koszty, je�li tylko gospodynie zgodz� si� przygotowa� co� smacznego.

Bezg�o�ne westchnienie ulgi sta�o si� udzia�em ca�ego zgromadzenia, wszystkich siedz�cych blisko przy sobie kobiet. Jedno z dzieci zacz�o p�aka� i trzeba by�o je utuli� do snu.

Lina Axelsdotter odezwa�a si� pierwsza:

��No to mo�e ja si� do�o��. Przygotuj� �mietan� do kawy i mleko dla dzieci.

��Bardzo dzi�kuj�! � Anna Maria u�miechn�a si� serdecznie. � Tylko pami�tajcie, trzeba zapisywa� wszystkie wydatki i odda� mi rachunki.

��Ja mog� upiec taki chleb jak ten, je�li wam smakowa� � w��czy�a si� Klara.

Wszystkie chwali�y g�o�no, a Klara promienia�a.

��Tylko �e kanapki trzeba zrobi� z serem � powiedzia�a Anna Maria. � Bo dzieci by nam wymalowa�y ca�� klas� marmolad�.

Roze�mia�y si� wszystkie i nastr�j sta� si� znacznie swobodniejszy.

��Chcia�am panience podzi�kowa� za Ann� � zmieni�a temat jedna z matek. � Dziewczyna tak si� dobrze czuje w szkole i wci�� opowiada, jaka pani jest mi�a.

��O, ja czasem s�ysz� co innego � roze�mia�a si� Anna Maria. � Ale dzieci macie naprawd� udane! Wszystkie! Bardzo je polubi�am.

��Ten wstr�tny Nilsson gada, �e panienka zaniedbuje nauk� przez te jase�ka � powiedzia�a �ona Seveda. � Ale to nieprawda, wszystkie mo�emy za�wiadczy�.

��Pewnie, �e mo�emy � zapewnia�a matka Bengta-Edwarda.

��Dzi�kuj�, dzi�kuj�, jestem wzruszona � �mia�a si� Anna Maria. � Ale wracajmy do naszego przyj�cia!

Po d�ugich dyskusjach ustalono, co kt�ra przygotuje.

��Ale sala szkolna jest taka okropnie brzydka i nieprzytulna � westchn�a Anna Maria. � Poza tym b�d� te� potrzebowa� pomocy stolarza, �eby zrobi� scen�, zawiesi� kurtyn� i tak dalej. Brat Klary bardzo mi pomaga, ale nie mo�na oczekiwa�, �e wszystko zrobi sam. Mo�e kt�ra� z was chcia�aby si� pozby� m�a na kilka wieczor�w?

Te s�owa wywo�a�y frywoln� weso�o��, kt�rej Anna Maria pocz�tkowo nie zrozumia�a, co kobiety rozbawi�o jeszcze bardziej. Kiedy w ko�cu ona sama poj�a, co powiedzia�a, weso�ym �miechom nie by�o ko�ca, a repliki stawa�y si� coraz bardziej pieprzne, jak to czasami bywa, gdy kobiety zbior� si� we w�asnym gronie.

Przy okazji rozwi�za� si� te� problem stolarskiej pomocy, po czym Anna Maria zapyta�a, czym by jeszcze wzbogaci� �wi�to.

��Powinni�my chyba zaprosi� proboszcza � zaproponowa�a �ona kowala Gustawa troch� skr�powana.

��Tak, oczywi�cie � popar�a j� inna. � M�g�by powiedzie� par� pobo�nych s��w. To przecie� Bo�e Narodzenie i w og�le.

��Mo�e by odczyta� Ewangeli� na Bo�e Narodzenie � wtr�ci�a Anna Maria. � Chocia� o tym w�a�nie jest mowa w jase�kach. Czy kto� zna proboszcza tak dobrze, �eby mu przekaza� zaproszenie?

��M�j m�� m�g�by to zrobi� � zg�osi�a si� Lina Axelsdotter. � Pojutrze i tak ma i�� na probostwo.

��Znakomicie! � ucieszy�a si� Anna Maria.

Czu�a si� strasznie m�oda w�r�d tych dojrza�ych kobiet i bardzo si� dziwi�a, �e tak jej we wszystkim s�uchaj�!

Powietrze zrobi�o si� a� g�ste od zaduchu rzadko u�ywanych ubra�. Wszystkie by�y zgodne co do tego, �e nale�y otworzy� drzwi. Ustalono, �e przedstawienie i przyj�cie po nim odb�dzie si� trzy dni przed �wi�tami. Lina mia�a poprosi� Kola, by na ten wiecz�r zamkn�� kopalni�, �eby wszyscy mogli przyj��. Ta Anna Maria zwr�ci�a si� o to do Liny. Sama nie mia�a tyle odwagi�

Na koniec trzeba by�o ustali� program wieczoru poza tym, co przygotuj� dzieci. Matka Bengta-Edwarda powiedzia�a, �e przecie� Sixten i Sune �piewaj� czasami weso�e ludowe pie�ni, sama s�ysza�a, kiedy przyszli do jej syna.

��A graj� mo�e na jakim� instrumencie? � zapyta�a Anna Maria.

��Nie. Tylko Sixten wystukuje rytm dwoma drewnianymi �y�kami.

��To wspania�e! Porozmawiam z Bengtem-Edwardem i z bratem Egona, Sunem.

Anna Maria nie mia�a wielkich nadziei, �e m�odzi g�rnicy b�d� chcieli wzi�� udzia� w przedstawieniu. Ch�opcy w tym wieku specjalnie si� do takich rzeczy nie pal�. Ale prze�wiczy�a ze swoimi uczniami par� kol�d, wi�c jako� wype�ni� czas.

I tak spotkanie dobieg�o ko�ca. Wygl�da�o na to, �e kobiety �egnaj� si� niech�tnie, a Lina zapyta�a:

��Czy nie powinny�my zrobi� jeszcze jednego zebrania przed uroczysto�ci�? Mo�emy si� spotka� u mnie, je�li chcia�oby si� wam i�� na wrzosowiska.

�adna nie mia�a nic przeciwko temu. Wprost przeciwnie, oczy kobiet rozb�ys�y jakim� nowym blaskiem, tak si� przynajmniej Annie Marii zdawa�o.

Ona sama te� z rado�ci� przyj�a propozycj� Liny. Znowu zobaczy to przytulne mieszkanie Kola.

Nie, co za g�upstwa! Spotkanie ma si� przecie� odby� u Liny, w jej gospodarstwie.

Kiedy kobiety posz�y i kiedy Klara wyg�osi�a swoje komentarze do wszystkiego, co si� sta�o, co kt�ra m�wi�a, Anna Maria zacz�a si� powoli przygotowywa� do snu.

Dom pogr��a� si� w ciszy, a ona sta�a zamy�lona w nocnej koszuli po�rodku pokoju.

��Anno Mario � powiedzia�a do siebie. � Dzisiaj zrobi�a� co� wa�nego dla innych ludzi!

Nast�pnego dnia spotka�a na ulicy �on� Gustawa. Poniewa� teraz zna�a ju� wszystkie kobiety, uwa�a�a, �e wypada zatrzyma� si� i porozmawia�.

To w�a�nie kowalowa skierowa�a rozmow� na swoje chore dzieci. Kobieta, kt�ra sama by�a tak wychudzona, �e niemal przezroczysta, mia�a �zy w oczach.

��Dwoje najm�odszych czuje si� bardzo �le � szepn�a zd�awionym g�osem. � Nie ma dla nich �adnej nadziei!

Wtedy Anna Maria odwa�y�a si� powiedzie�, �e my�li o nich.

��Nie wiem, czy uda mi si� pom�c � rzek�a. � Ale napisa�am do Norwegii z pro�b� o lekarstwo. Mieszka tam m�j krewny, kt�ry potrafi leczy� suchoty. Je�li list doszed�, to lekarstwa powinny tu by� lada dzie�.

Kobieta spogl�da�a na ni� z niedowierzaniem.

��Nie ma lekarstwa na suchoty � westchn�a. � Jak ju� kto� zachorowa�, to czeka go �mier�.

��Nie chcia�abym budzi� z�udnych nadziei. A zreszt� nawet je�li m�j krewny przy�le lekarstwo, to i tak nie wiem, czy potrafi� je zastosowa�. On ma specjalne zdolno�ci uzdrowicielskie.

��Dzi�kuj�. To bardzo uprzejmie ze strony panienki, �e o nas pomy�la�a.

��Czy wszystkie wasze dzieci s� chore?

��Wszystkie sze�cioro, kt�re nam jeszcze zosta�y. Dwoje najstarszych ju� stracili�my. Umar�y we wczesnym dzieci�stwie. Wie panienka, to m�j m�� jest chory, od niego maj� chorob�. Teraz to ju� wszyscy j� mamy. Tak �e nic dobrego nas nie czeka� � Znowu otar�a �zy. � Te biedne male�stwa�

��Czy jaki� doktor je bada�? � zapyta�a Anna Maria zgn�biona.

��Kogo sta� na doktora?

��Ale w�a�ciciel kopalni� Nie postara� si� o lekarza?

��Wzywa kogo� tylko w razie wypadku w kopalni. A i tak to Kol o to zabiega.

��Tak, Kol � powiedzia�a Anna Maria i nie mog�a zrozumie�, dlaczego fala gor�ca obla�a jej twarz. � Ale on te� nigdy nie sprowadzi� doktora do waszych dzieci?

��On nic nie wie o moich dzieciach! jego obchodzi tylko kopalnia, to nieludzki potw�r. A mojemu m�owi nigdy by do g�owy nie przysz�o, �eby rozmawia� z nim o dzieciach. On jest bardzo dumny, wie pani�

Anna Maria ch�tnie by odwiedzi�a dzieci, ale nie chcia�a si� narzuca�, a kowalowa nie zaprasza�a. Wobec tego po�egna�y si� i nauczycielka posz�a do szko�y.

Nie mia�a dzi� lekcji i w�a�ciwie nie musia�a tam chodzi�. Zreszt� nie dosz�a do klasy, bo Nilsson dawa� jej znaki przez okno, �eby wst�pi�a do biura.

Skin�a g�ow�, �e zaraz przyjdzie, musia�a tylko zaczeka� na kilkoro dzieci, kt�re bieg�y do niej. Chcia�y jej pokaza�, co zrobi�y dla u�wietnienia jase�ek. Z du�ym wysi�kiem, nat�aj�c wyobra�ni�, Anna Maria w nastroszonych wiechciach s�omy rozpoznawa�a zwierz�ta, diab�y i inne postaci, kt�re zwykle nosz� ze sob� kol�dnicy. Ca�kiem pewna jednak nie by�a.

��Jakie to �adne! � zawo�a�a. � Oczywi�cie, �e si� przydadz�, bardzo wam dzi�kuj�!

��A mama przyniesie sosnowych ga��zek. Mn�stwo! � wo�a�a kt�re� z mniejszych. � Mama zawsze przynosi ga��zie sosnowe na pogrzeby tutaj w Martwych Wrzosach.

O m�j Bo�e, pomy�la�a Anna Maria, ale zaraz przysz�o jej do g�owy rozwi�zanie.

��Ja mam du�o czerwonej jedwabnej wst��ki! Zrobimy girlandy z sosnowych ga��zek, przepleciemy wst��k� i zawiesimy na �cianach. B�dzie naprawd� pi�knie!

Dzieci pobieg�y z powrotem, jeszcze bardziej o�ywione, unosz�c swoje s�omiane zwierz�ta nieokre�lonego rodzaju.

Anna Maria patrzy�a w �lad za nimi z u�miechem. A prace szkolne odrabiaj� solidnie, i uczniowie, i ona, niezale�nie od tego co wygaduje Nilsson. Przygotowania do �wi�ta odbywa�y si� wieczorami, a poza tym dzieci przychodzi�y we wtorki, czwartki i soboty, kiedy nie by�o lekcji, na pr�by jase�kowego przedstawienia. Trudno je by�o wtedy odprawi� do domu, chcia�y pracowa� jeszcze wi�cej. Anna Maria wiedzia�a jednak, �e s� potrzebne matkom, przede wszystkim do pilnowania m�odszego rodze�stwa i do pomocy w l�ejszych pracach, ale w ci�szych tak�e. Na d�u�ej zatrzymywa�a tylko Bengta-Edwarda, on musia� opanowa� d�ugi tekst. Ch�opiec by� znakomitym �piewakiem i niez�ym recytatorem, ale jego aktorstwo to prawdziwa katastrofa. Sztywny, porusza� si� jak kuk�a, a na dodatek dobrze wiedzia�, �e Anna Maria poci si� z wysi�ku, �eby co� z niego wycisn��. Odpr� si�, ch�opcze, prosi�a raz po raz, ale bezskutecznie!

Czy nie m�g�by sta� za kulisami i �piewa�? Nie, nie, w �adnym razie. Trzeba walczy� dalej.

Tego dnia musia�a p�j�� do sklepiku i bardzo j� to niepokoi�o. Kiedy� ju� tam by�a i skutki okaza�y si� op�akane. Do sklepu wesz�a gromada g�rnik�w, sze�ciu czy siedmiu, i zacz�li si� zabawia� jej kosztem.

Kupiec by� zal�knionym cz�owieczyn�, nie odwa�y� si� nawet pisn�� w jej obronie. Anna Maria pr�bowa�a odpowiada� uprzejmie, u�miecha�a si�, lecz aluzje pod jej adresem by�y coraz bardziej niewyszukane, tak �e wysz�a stamt�d zaczerwieniona po korzonki w�os�w.

A teraz znowu musi tam p�j��. Uff! Ale najpierw Nilsson ze swoj� tajemnicz� spraw�.

Kiedy wysz�a zza naro�nika, kieruj�c si� ku drzwiom biura, dozna�a szoku, a w ka�dym razie tak jej si� zdawa�o. Drog� od strony kopalni nadchodzi� Kol. Mimo woli przystan�a na chwil�.

Nie rozmawia�a z nim od tamtego sztormowego wieczoru. Parokrotnie widzia�a go tylko z daleka, tak �atwo by�o rozpozna� jego sylwetk� nawet z wi�kszej odleg�o�ci. Raz nawet o ma�o si� nie spotkali na wiejskiej drodze, Kol szed� w jej stron�, ale nieoczekiwanie pojawi� si� Adrian i zabra� j� ze sob�. Odwr�ci�a si� i pomacha�a Kolowi, a on uk�oni� si� w odpowiedzi. Adrian z irytacj� powiedzia� wtedy, �e nauczycielka nie musi si� k�ania� na prawo i na lewo.

O Bo�e, ile da�aby teraz za to, by m�c sta� tutaj i czeka� na Kola! Powiedzie� mu dzie� dobry, podzi�kowa� za ostatnie spotkanie, us�ysze� znowu jego g�os.

Ale on ma pewnie tylko jaki� interes do barak�w, ona za� musia�a wej�� do biura.

Nilsson za swoim ogromnym biurkiem wygl�da� na zdenerwowanego. By� sam, przed nim le�a�y papiery.

��No i jak tam nasza ma�a dama o wielkich ambicjach? � powita� j� sarkastycznie. � �wi�teczny bal! M�j Bo�e! Jase�ka i proboszcz w szkole, niebo i ziemia poruszone w naszej spokojnej osadzie! Kobiety jak zaczadzia�e, zaniedbuj� m��w, �eby lata� na jakie� babskie zebrania! Czy my�li Pani, �e sta� mnie na takie koszty i tyle roboty?

��Nie s�dz�, �eby m�czyznom dzia�a si� krzywda, i nic te� nie wiem, �eby pan mia� jakie� specjalne wydatki.

��No, ja nie, ale kopalnia.

��Wydawa�o mi si�, �e za wszystko p�ac� sama � powiedzia�a spokojnie. � A gdyby trzeba by�o co� jeszcze, to prosz� mi przys�a� rachunek! Jakie to wyj�tkowe prace musia� pan wykona�?

Na to pytanie nie umia� jej konkretnie odpowiedzie�, mrukn�� tylko; �mn�stwo zamieszania i zgie�ku�.

��Czego pan chcia� ode mnie? � zapyta�a wobec tego.

��A w�a�nie, w�a�nie � o�ywi� si�. � Panienka jest proszona o podpisanie kontraktu, �e zostanie w Martwych Wrzosach jako nauczycielka tak�e w drugim p�roczu.

Anna Maria ucieszy�a si�.

��A zatem zosta�am zaakceptowana?

Eee� hmm� c� Nie�atwo jest o nauczyciela do takiej wsi. Tylko nazwisko tutaj, u do�u!

Zaproponowa�, �eby usiad�a na jego krze�le przy biurku, sam trzyma� sw�j pulchny palec wskazuj�cy na papierze, w miejscu gdzie powinna z�o�y� podpis.

Anna Maria przejrza�a pospiesznie kontrakt sporz�dzony ko�lawym pismem Nilssona. Tre�� by�a dok�adnie taka, jak powiedzia�. Anna Maria usiad�a i podpisa�a.

��I jeszcze kopia � doda� Nilsson. � Kopia musi by� wys�ana do w�adz sp�ki.

Poci�gn�� ku sobie arkusz, na kt�rym zosta� spisany kontrakt, pod spodem ukaza�a si� ostatnia linijka kopii, kt�ra wygl�da�a dok�adnie tak jak orygina�. Nilsson opar� si� ci�ko o biurko, przyciskaj�c swoj� r�k� t�ustego cherubina reszt� papier�w.

Kto� nie pukaj�c otworzy� drzwi i wszed� do �rodka.

��Nie podpisuj nigdy niczego, dop�ki nie przeczytasz � rozleg� si� ostry glos Kola.

Nilsson drgn��, szarpn�� ku sobie papiery i sykn��:

��Nic ci do tego, czarnuchu! I nie masz tu nic do roboty, pilnuj tej swojej kopalni i nie w��cz si� tu!

��Ale ja jeszcze nie zd��y�am podpisa� � rzek�a Anna Maria.

��I nie powinna� tego robi�! W ka�dym razie dop�ki nie przeczytasz!

��Mo�emy to od�o�y� na kiedy indziej � o�wiadczy� Nilsson, pospiesznie zebra� dokumenty i zamkn�� je na klucz w szufladzie. Twarz mia� b�yszcz�c� od potu, a chocia� u�miecha� si�, wida� by�o, �e z trudem opanowuje w�ciek�o��.

��Czego tym razem chcesz, Kol?

��Musz� mie� wi�cej drewna na stemple. P�nocny chodnik jest niepewny, zawsze by�o tam niebezpiecznie. Czy nie mo�emy przesta� tam kopa�? Tam naprawd� nie ma nic godnego zachodu!

��Dyrektor bardzo liczy na ten chodnik � powiedzia� Nilsson wynio�le.

��Rozumiem, bo gdzie indziej te� nic nie ma � mrukn�� Kol z nieodgadnionym wyrazem twarzy. Nie patrzy� na Ann� Mari�, ale zdawa� si� m�wi� w�a�nie do niej.

��Nie sta� nas na tak� rozrzutno�� � narzeka� Nilsson.

��To nie jest rozrzutno��, tu chodzi o �ycie dwudziestu ludzi!

��Tak, tak, ju� o tym rozmawiali�my. B�dzie tak, jak postanowi w�a�ciciel.

Kol wpad� w z�o��, Anna Maria widzia�a to wyra�nie. Zaczyna�a si� domy�la�, dlaczego wszyscy uwa�aj�, �e jest on niebezpieczny.

��Dostan� te stemple?

��Dosta�e� ju� i tak du�o.

��Ale to nie wystarcza.

Nilsson westchn��.

��No dobrze, dobrze, zapytam dyrektora.

Kol zerwa� si� z twarz� wykrzywion� gniewem.

��Ale on ma racj� � powiedzia�a Anna Maria.

Nilsson by� zdenerwowany i nie wa�y� swoich s��w.

��Rozumiem, �e pani z nim trzyma! Gruchali�cie sobie przecie� niedawna w jego domu, i to ca�kiem sami, wieczorem�

��Ca takiego? � sykn�a Anna Maria.

��Je�li o mnie chodzi, to usta mam zamkni�te na siedem piecz�ci. Ale akurat teraz nie sta� mnie ju� na milczenie. Przed �wi�tami i w og�le� A pani� Pani jest dobrze sytuowana, mo�e sobie pozwoli� na fundowanie tej ho�ocie� to mo�e te� zap�aci�

��Kto powiedzia� to o mnie i o Kolu? � zapyta�a, a serce jej �omota�o ze wzburzenia i nadmiaru uczu�. Z�o��, upokorzenie, rozczarowanie�

��Ja si� nie zajmuj� rozsiewaniem plotek. Ale wiem to od wysoko postawionej osoby, wi�c nie ma co si� wypiera�.

Anna Maria wybuchn�a �miechem.

��Tak? w takim razie nie ma w tym niczego dziwnego! je�eli dowiedzia�e� si� tego od pa�stwa Brandt�w, to wszystko w porz�dku. Ja sama powiedzia�am Adrianawi i jego rodzinie, co si� sta�o. Nie mia�am powodu tego przemilcza�! Kol mi pom�g�, czy jest w tym co� z�ego?

Nalane oblicze Nilssona wyd�u�y�o si� pod wp�ywem rozczarowania.

��Ale panna Kerstin powiedzia�a�

��C� takiego powiedzia�a panna Kerstin? � zapyta�a Anna Maria ostro.

���e to by� cios dla panny Lisen, �e panienka spotka�a si� z lepszym przyj�ciem ni� ona, kiedy pr�bowa�a� i Kol j� wyrzuci�. Tak, Lina Axelsdotter te� to m�wi�a. Lisen by�a w domu nie d�u�ej ni� dwie minuty, potem Kol j� wyprowadzi�� Trzyma� j� mocno za rami�, wyprowadzi�, a potem wr�ci� do domu i zatrzasn�� drzwi. Ale panna Lisen zawsze mia�a ochot� na Kola�

Anna Maria bezskutecznie usi�owa�a powstrzyma� potok jego s��w.

��Nie chc� tego s�ucha�! � krzykn�a wreszcie. � Nie chc� s�ucha� tego rodzaju plotek!

Osadzony w ten spos�b Nilsson postanowi� uderzy� jeszcze mocniej. Chwyci� j� za nadgarstek. U�miech na twarzy ostro kontrastowa� ze s�owami � sycz�cymi, gro�nymi.

��Poczekaj no ty, Panno Zarozumialska, zobaczysz, co b�dzie, kiedy opowiem dyrektorowi o tych� no, o tych okoliczno�ciach po tamtym wieczorze u naszego �wi�toszkowatego sztygara.

��Pan po prostu zwariowa� � powiedzia�a Anna Maria czerwona z gniewu. � To przecie� kompletny wymys�!

��A w jaki spos�b dyrektor mo�e to sprawdzi�? Podejrzenia uwieraj�, panno Anno Mario. Nic tak nie uwiera jak podejrzenie. A chyba przykro by�oby patrze�, jak tytu� dyrektorowej odp�ywa w sin� dal? Jako si� rzek�o, akurat teraz przed �wi�tami jestem do�� potrzebuj�cy� he, he� i obiecuj�, �e nie pisn� ani s�owa, je�li tylko dostan�

Anna Maria zd��y�a si� ju� wyrwa� i pobieg�a do drzwi tak wzburzona, �e w oczach jej pojawi�y si� �zy. Z r�kami na uszach, by nie s�ysze� jego obrzydliwych propozycji, okr��y�a naro�nik i wpad�a prosto w ramiona Kola, kt�ry wyszed� z izby szkolnej.

��No, no � powiedzia� uspokajaj�co i po�o�y� jej r�ce na ramionach. Jego ciemne oczy iskrzy�y si� ze z�o�ci tak bardzo, �e Anna Maria a� j�kn�a z przestrachu.

��Nie chc� tu d�u�ej zosta� � szlocha�a. � Tyle z�o�ci, tyle podst�pnych plotek! Pu�� mnie! Chc� st�d uciec jak najdalej!

Spojrza�a w g�r�, w te oczy znajduj�ce si� teraz tak blisko niej, i u�wiadomi�a sobie, �e to nieprawda. Nie chcia�a wyje�d�a� z Martwych Wrzos�w. Niezale�nie od tego, ile by j� to mia�o kosztowa�, je�li chodzi o dobre imi� i opini�, nie mog�a i nie chcia�a opuszcza� tego nieszcz�snego miejsca.

Kol trzyma� j� mocna za ramiona, dop�ki si� troch� nie uspokoi�a.

��Nie musisz mi powtarza�, co Nilsson powiedzia� � rzek� kr�tko. � by�em w sali szkolnej i s�ysza�em wszystko.

Kiwa�a g�ow�, nie mog�c z irytacji wykrztusi� s�owa. Wiedzia�a, �e �ciany s� bardzo cienkie. Kiedy jest w szkole sama, s�yszy g�osy z biura. Przy dzieciach nie s�ycha� nic, bo ha�asuj�.

Jaka� natr�tna my�l nie dawa�a jej spokoju: Co on robi� w klasie? I dlaczego nie m�g� przyj��, kiedy ona tam by�a?

W ko�cu zdo�a�a powiedzie� co� rozs�dnego.

��Kol, on mnie� po prostu szanta�owa�!

��Oczywi�cie! To zreszt� nie pierwszy raz.

��Ale� Nilssonowi najwyra�niej dobrze si� powodzi.

��Owszem.

��To znaczy, �e kto� mu p�aci.

��Masz racj�, wysysa z tych biednych g�rnik�w, ile tylko si� da.

���e te� Adrian toleruje co� takiego � powiedzia�a wstrz��ni�ta. � Dlaczego go nie wyrzuci?

��Nasz �atwowierny w�a�ciciel prawdopodobnie nie ma poj�cia, jakie rzeczy si� tutaj dziej�.

Nagle Anna Maria przypomnia�a sobie co�.

��To prawda, ja powinnam by�a, ale� tak� Kol, czy m�g�by��? Nie, to bez sensu! Zapomnij o tym!

��Nie. Musisz mi powiedzie�!

��Och, nie! Wybacz, nie mia�am zamiaru�

W jego oczach znowu pojawi� si� ten p�omie� gniewu.

��Prosz� ci�, �adnych niedopowiedzianych zda�! Mamy ich w naszym osiedlu a� nadto.

Anna Maria skr�powana przeciera�a oczy.

��Nie, chodzi o to, �e ja musz� i�� do sklepiku. A kiedy by�am tam ostatnio, mia�am bardzo nieprzyjemne prze�ycia. T�um m�czyzn�

��Tak. Oni tam si� zbieraj� po pracy. Chod�!

��Ty nie potrzebujesz wchodzi� do �rodka � rzek�a pospiesznie. � �eby� tylko by� w pobli�u.

��Wol� i�� z tob�. � Przystan��. � Je�li ci nie przeszkadza moje towarzystwo. Plotki ju� si� przecie� zacz�y.

��Nie o to mi chodzi�o. Po prostu nie chcia�am ci� fatygowa�.

��I tak id� w tamt� stron�.

Poszli ku barakom. Kiedy przechodzili ko�o biura kopalni, Anna Maria nie mog�a si� powstrzyma�, �eby nie spojrze� w okno, i zobaczy�a tam okr�g�� twarz Nilssona przylepion� do szyby. Oczy omal nie wysz�y mu z orbit.

��On nie mo�e tego zrozumie� � powiedzia� Kol. � Tego, �e go zlekcewa�yli�my. Ale osadzi�a� go w miejscu, kiedy powiedzia�a�, �e to od ciebie Brandtowie wiedz� o naszym spotkaniu na wrzosowiskach. A przy okazji, uwa�aj na Kerstin! Ona i Nilsson to jedna szajka.

��A� Lisen?

��Ta przekl�ta dziwka! S�ysza�a�, co m�wi� Nilsson? To wszystko prawda. Lisen przysz�a do mnie� z propozycj�, kt�rej nie mog�em przyj��.

Anna Maria by�a bardziej wyrozumia�a.

��Ale jej nie mo�na mie� tego za z�e! Skoro si� w tobie zakocha�a?

��Gdyby by�a zakochana, potraktowa�bym j� �agodniej. Ale ona mia�a na my�li czysto fizyczne sprawy. Zachowywa�a si� wulgarnie, chcia�a, �ebym si� na ni� rzuci�, �ebym j� gwa�ci�. �askawie by si� do mnie zni�y�a. Co� w tym rodzaju powiedzia�a zupe�nie otwarcie. �Nawet rasowy ko� potrzebuje od czasu do czasu mocnej r�ki�, tak si� wyrazi�a. Wybacz, �e o tym m�wi�, ale tak mnie to zdenerwowa�o, a poza tym wiem, �e nie rozgadasz tego dalej.

Anna Maria pochyli�a g�ow�, onie�mielona i zarazem dziwnie uszcz�liwiona.

��Nie zd��y�am ci jeszcze podzi�kowa� za ostatni wiecz�r � szepn�a. � I dzi�kuj�, �e mnie powstrzyma�e� przed podpisaniem tych papier�w, Nilsson nie mia� czystych intencji. Najwyra�niej nie chcia� mi pokaza� tego dokumentu pod spodem. Jak my�lisz, co to by�o?

Kol wzruszy� ramionami.

��Mo�e zobowi�zanie, �e sp�acisz jego d�ugi albo co� w tym rodzaju � roze�mia� si� cierpko.

Nieoczekiwanie to uczucie szcz�cia, kt�re j� przed chwil� ogarn�o, sta�o si� niemal trudne do zniesienia. Dzie�, �w zimny jesienny dzie�, wyda� jej si� najpi�kniejszy w ca�ym dotychczasowym �yciu, krajobraz z obskurnymi budynkami nabra� srebrzystego blasku. Sz�a sobie oto, pogr��ona w szczerej rozmowie z Kolem, kt�rego wszyscy si� boj�, z tym, kt�rego interesowa�a jedynie kopalnia i kt�ry nie przejmowa� si� lud�mi. Nie, to ostatnie to nieprawda, to tylko rodzina Brandt�w tak uwa�a. Przecie� w�a�nie Kol troszczy� si� o biednych ludzi w Martwych Wrzosach.

Ale by� cz�owiekiem upartym jak te nieustannie przyginane wichrem do ziemi sosny na wrzosowiskach. I zlitowa� si� nad ni�, �eby nie musia�a sama wchodzi� do sklepiku.

Gor�czkowo poszukiwa�a jakiego� tematu do rozmowy. �eby si� nie znudzi� jej towarzystwem i nie poszed� sobie.

��Zastanawia�am si� nieraz � zacz�a pospiesznie. � Zastanawia�am si�, co si� sta�o z matk� Egona. Nie �yje?

��Tak. Umar�a przy jego urodzeniu. Ojciec pr�bowa� znale�� jak�� kobiet�, kt�ra by si� zaj�a domem i ch�opcami, ale �adna nie wytrzymywa�a jego pija�stwa. Stary, jak si� upije, jest nieobliczalny. A Sune zrobi� si� podobny do niego pod ka�dym wzgl�dem.

Anna Maria westchn�a.

��Niewiele mo�na zrobi� dla Egona.

��Ale wygl�da teraz lepiej, prawda?

��Owszem, nawet si� chyba troch� poprawi� na buzi. Nadal jest jednak tak samo przera�ony.

��Wci�� si� boi, �e ojciec albo brat si� upij�. Wtedy rzucaj� si� na niego. Musz� znowu powa�nie porozmawia� z Sunem. Widzia�em, �e klasa szkolna wygl�da teraz bardzo �adnie. Ale musz� ci powiedzie�, �e w t� �wi�teczn� uroczysto��, przedstawienie i w og�le, to nie bardzo wierz�. G�rnicy wyklinaj� na babskie pomys�y i niepotrzebne zamieszanie. I co to mog� zrobi� te ich gapowate dzieci, zastanawiaj� si�. Szczerze m�wi�c to ja si� z nimi zgadzam. Nie powinna� przesadza� ze swoj� rol� na tej wsi.

��Ale ja�

��To mo�e narobi� z�ej krwi. Chcia�em ci� tylko ostrzec.

Ann� Mari� to zdenerwowa�o. Tymczasem jednak dotarli do sklepu, wi�c nie zastanawiaj�c si� wesz�a do �rodka, a Kol za ni�. Uderzy� w nich zaduch, g�sta wo� r�nych zapach�w: sk�ry, �ledzi, myd�a, przypraw� Anna Maria nie wszystko rozr�nia�a. Kol podszed� do grupy m�czyzn siedz�cych na skrzynkach, beczkach lub opieraj�cych si� o lad�. Anna Maria poprosi�a o k��bek sznurka i kupiec poszed� po niego na zaplecze.

M�czy�ni, wci�� umorusani czarnym kopalnianym py�em, spogl�dali na ni� ciekawie, rozmawiaj�c z Kolem. W jego obecno�ci nie odwa�yli si� jej zaczepia�.

Nagle w gromadzie mign�a Annie Marii twarz jakby znajoma. Zanim zd��y�a si� zastanowi�, wyci�gn�a r�k� i podesz�a do g�rnika, kt�ry zwr�ci� jej uwag�.

��Dzie� dobry � powiedzia�a z przyjaznym u�miechem. � Ty musisz by� moim najbli�szym s�siadem. Seved, Prawda?

Zaskoczony g�rnik patrzy� na ni� zm�czonym, pozbawionym iluzji wzrokiem.

��Zgadza si�. Sk�d te� panienka o tym wie?

��Och! � roze�mia�a si�. � Pozna�am was, bo ma�y Rudolf taki jest do was podobny. Dok�adnie ten sam wyraz ust, twarzy i w og�le.

W sklepiku zaleg�a grobowa cisza. D�ugo, bardzo d�ugo nikt nic nie m�wi�. Wystraszony kupiec spogl�da� to na jednego, to na drugiego. G�rnicy stali nieruchomi, czekali, co powie Seved.

Powoli Anna Maria u�wiadamia�a sobie, co zrobi�a. Przecie� ma�y Rudolf by� tym fatalnym najm�odszym dzieckiem w domu Seveda!

I wtedy Seved wyprostowa� zm�czone plecy, a potem zawo�a� stanowczym g�osem:

��Kupiec! Kufel piwa dla panienki! Ja p�ac�!

��Ale ja nie� � zaprotestowa�a.

��Przyjmij pocz�stunek � mrukn�� za jej plecami Kol.

��No dobrze, skoro taka okazja, to mog� spr�bowa� piwa � u�miechn�a si� Anna Maria, a kupiec ju� podawa� jej szklanic�, mo�e nie przesadnie czyst�, ale pe�n� pienistego napoju. G�rnicy podnie�li swoje kufle, Anna Maria u�miechn�a si� i upi�a troch�. Uda�o jej si� ukry� grymas, nigdy nie lubi�a piwa.

Seved sta� przy szynkwasie i dyrygowa� kupcem:

��To mi zapakuj dla �ony � Pokazywa� na do�� tandetn� porcelanow� pasterk� o okrutnie czerwonej twarzy w jadowicie zielonej sukni. � Tylko najlepsze jest dla niej dobre � o�wiadczy�. � Zapisz to na m�j rachunek. Ja zap�ac�, wiesz o tym.

Zebrani podziwiali drogi i kruchy porcelanowy drobiazg.

��W szcz�liwym momencie to powiedzia�a� � szepn�� jej Kol do ucha. � Mn�stwo ran si� dzi�ki temu zabli�ni.

��Powiedzia�am tylko prawd� � szepn�a w odpowiedzi.

��Tak, kto� z zewn�trz widzi pewnie wi�cej ni� my, miejscowi. My�l�, �e ci ju� nic z ich strony nie grozi.

Uk�oni� si� i wyszed�. Anna Maria poczu�a �al, w g��bi duszy pojawi�a si� bolesna pustka.

�aden z m�czyzn ju� jej nie zaczepia� ani nie robi� g�upich uwag jak poprzednim razem. A Seved odprowadzi� j� do domu. By� rozmowny i bardzo ciekawy, co te� powie �ona, kiedy przyniesie jej t� porcelanow� figurk�.

��B�dzie co postawi� na komodzie � �mia� si� zadowolony. � B�dzie co pokaza� ludziom.

��Oczywi�cie � potakiwa�a Anna Maria, a potem zacz�a rozmawia� o starszej c�reczce Seved�w, kt�ra by�a jej uczennic�. O, tak, Seved, kiedy ju� odzyska� poczucie pewno�ci jako m�czyzna, ch�tnie opowiada�, jakie to maj� niezwyk�e dzieci. No, bo czy� jego c�reczka nie jest naprawd� m�dra? I ma gra� rol� anio�a w jase�kach, nie m�wi teraz o niczym innym.

Nilsson zobaczy� ich, gdy przechodzili pod jego oknem. Ci dwoje razem? Z kim ona jeszcze zamierza si� pokazywa� na drodze? Ta panna mo�e by� niebezpieczna dla jego interes�w! Nilsson skrzywi� si� ze z�o�ci�.

Kiedy Anna Maria zaci�gn�a tego wieczora zas�ony w swoim pokoju, sta�a przez chwil� i zastanawia�a si�. Czy jej si� zdawa�o, czy naprawd� widzia�a wysoko na ska�ach jak�� posta�, wpatruj�c� si� w jej dom?

Nie, chyba oszala�a, nikogo tam nie ma!

Sama jednak, gdy tylko mia�a woln� chwil�, ch�tnie chodzi�a na ska�y. Wci�� te� wynajdywa�a jakie� interesy do kupca. Zagl�da�a do szko�y cz�ciej, ni� tego wymaga�y jej obowi�zki. Cia�o jej trawi� niszcz�cy ogie� t�sknoty i pragnienia; �eby nie wiem jak by�a zm�czona, mia�a k�opoty z zasypianiem.

Widywa�a go od czasu do czasu. Cz�ciej ni� w pocz�tkowym okresie. Bardzo cz�sto przecina� jej drog�, rzadko jednak spogl�da� w jej stron�, rozmawia� zawsze z kim� innym, jej po�wi�ca� najwy�ej ledwie widoczny uk�on i pospieszne pozdrowienie, Anna Maria czu�a jednak, �e dok�adnie w momencie, gdy ona si� odwr�ci, spojrzenie Kola zaczyna pali� jej plecy. A mo�e tak sobie tylko wyobra�a�a? Po prostu chcia�a, �eby tak by�o.

Niebywale cz�sto widywa�a natomiast Adriana. Osiad� prawie na sta�e w Martwych Wrzosach, a na ni� spogl�da� z min� w�a�ciciela, zw�aszcza w obecno�ci innych. Anna Maria wystrzega�a si� jednak sam na sam z Adrianem, �miertelnie si� ba�a, �e on popadnie w romantyczny nastr�j. Narasta�o mi�dzy nimi jakie� dziwne uczucie, gromadzi�o si� coraz wi�cej nie wypowiedzianych s��w, ksi�gi mo�na by pisa�. Adriana to irytowa�o, Anna Maria stara�a si� tego nie dostrzega�, on za� by� wci�� taki mi�y w stosunku do niej, �e nie mog�a mu po prostu powiedzie�, �eby poszed� do diab�a i da� jej spok�j.

Chocia� tego w�a�nie sobie �yczy�a.

By�a po�owa grudnia, �wi�ta si� zbli�a�y i Anna Maria zaczyna�a odczuwa� zm�czenie. Ca�ym sercem i dusz� zaanga�owa�a si� w przygotowanie przedstawienia i uroczysto�ci, a jednocze�nie prze�ywa�a wewn�trzne konflikty oraz w najwy�szym stopniu irracjonaln�, irytuj�c� t�sknot�, kt�ra, zdawa�o si�, nie b�dzie mia�a uj�cia; wszystko to szarpa�o jej nerwy.

M�cz�ce wizyty u rodziny Brandt�w tak�e dawa�y jej si� we znaki. Adrian uparcie przychodzi� i zabiera� j� ze sob�, cho� m�wi�a mu, �e czuje si� zm�czona i zapracowana, panie okazywa�y jej wylewn� �yczliwo�� i za ka�dym razem wraca�a do domu z rozmaitymi mniejszymi i wi�kszymi prezentami, kt�re przyjmowa�a wbrew w�asnej woli. Na nic si� zda�y protesty i stanowcze odmowy, panie wyposa�a�y j� zawsze a to w ciasta i r�ne przysmaki, a to wr�cza�y jedwabne po�czochy specjalnie dla niej przywiezione z miasta, a to inne rzeczy. Anna Maria znosi�a to z trudem.

Jej wizyta u kupca tamtego dnia nie pozosta�a bez nast�pstw. W kilka dni p�niej w szkole napad�a na ni� rodzina Brandt�w. Majestatyczna matrona, pani Brandt, o�wiadczy�a uprzejmie lodowatym g�osem, �e nie wypada, by panna z dobrego domu brata�a si� w ten spos�b z posp�lstwem. Powinna te� mie� na wzgl�dzie Adriana i jego najbli�szych.

Tego ostatniego ju� Anna Maria nie mog�a zrozumie�. Pierwszego zreszt� te� nie, ale trudno. Poinformowa�a starsz� pani�, �e nie chodzi�a do sklepu sama, mia�a towarzystwo, zar�wno w jedn�, jak i w drug� stron�.

Tak, ale co to za towarzystwo? N�dzny g�rnik! A ten Kol to ju� naprawd� nie jest odpowiedni cz�owiek, z jego okropnymi manierami, z tymi przekle�stwami i byle jakim cudzoziemskim pochodzeniem.

Lisen przeszywa�a j� wzrokiem. Ta pani mo�e by� mi�a jak si� postara, my�la�a Anna Maria buntowniczo. Ale i tak wiem, �e mnie nienawidzi. Ma to wypisane na twarzy.

Poniewa� Anna Maria by�a osob� �agodn� i opanowan�, nie przysz�o jej do g�owy sprzecza� si� z paniami. Powiedzia�a natomiast z najwi�kszym spokojem:

��O ile wiem, Walonowie s� wysoko cenieni za swoj� kultur�, r�ne talenty i wyj�tkowe uzdolnienia rzemie�lnicze.

��Dosz�y do nas pog�oski o niewybaczalnych sprawach mi�dzy wami dwojgiem � wtr�ci�a si� Kerstin. � To oczywi�cie tylko plotki, ale one te� mog� by� niebezpieczne. Nie �yczymy sobie �adnych plotek, Anno Mario.

My? O co im chodzi? Zanim zda�a sobie spraw�, o co chodzi, i zanim zd��y�a zaprotestowa�, tamte zacz�y m�wi� o czym innym. Siedzia�a wi�c zraniona i obola�a, nie wiedz�c co pocz��. Adrian te� jej wiele nie pom�g�, cho� w�a�nie wszed� do klasy. By� taki s�aby, �e Anna Maria zaczyna�a wstydzi� si� za niego. Matka i siostry tyranizowa�y go okropnie.

Z bohatera jej dziewcz�cych marze� nie zosta�o ju� nic, ani �ladu tego blasku, kt�ry go opromienia� w jej snach.

Wielk� rado�ci� by�a dla niej szko�a i uczniowie. Czu�a, �e jest dobr� nauczycielk�, dzieci uczy�y si� �atwo i szybko. Nie wszystkie tak samo, rzecz jasna, ale ona troszczy�a si� o to, by �adne nie odstawa�o od reszty.

Pewnego dnia dosta�a prezent. �ona Seveda wsun�a jej nieforemn� paczk�, w kt�rej znalaz�a par� we�nianych, robionych na drutach r�kawiczek. Ile one musia�y kosztowa� t� kobiet�, to Anna Maria mog�a sobie tylko wyobrazi�. Teraz bowiem orientowa�a si� ju�, w jakiej trudnej sytuacji znajduj� si� tutejsi ludzie, i wiedzia�a, �e nawet najmniejszy nieprzewidziany wydatek czyni� ogromny wy�om w n�dznym bud�ecie rodzinnym. Ten podarunek chcia�a jednak przyj�� i u�ywa�a r�kawic w ka�dy ch�odniejszy dzie�.

Nilsson sta� si� teraz wy��cznie z�o�liwy, przy ka�dej okazji robi� jej wstr�ty. Odebra�a mu wszelkie szanse na takie wspania�e �r�d�o dochod�w, nie m�g� jej tego wybaczy�, wi�c nie szcz�dzi� jej swego jadu. Tylko �e nikt si� ju� nim nie przejmowa�. Zosta� unicestwiony, przynajmniej je�li chodzi o najm�odsze dziecko Seveda.

Co pewien czas Nilsson wchodzi� do klasy i z podejrzliw� min� obserwowa� przygotowania do �wi�t. Gapi� si� na podium zbudowane przez Kulawca, na sto�y ustawione wzd�u� �cian i na stosy kostium�w, kt�re uszy�a Anna Maria.

Ale Nilsson by� podst�pny. Wiedzia�, gdzie powinien ugodzi�, �eby sprawi� b�l.

��Przychodzi� tu wczoraj sztygar. Ju� �a�uje tego swojego pomys�u, �eby sprowadzi� do nas nauczyciela, a jeszcze gorzej: nauczycielk�. On uwa�a, �e panienka pozwala sobie na zbyt du�� samowol�. A ju� to przedstawienie budzi w nim w�ciek�o��. Ma zamiar zabroni� g�rnikom, �eby tu przyszli. Kopalnia b�dzie pracowa� a� do p�nocy.

Chocia� Anna Maria zna�a ju� Nilssona dobrze, potraktowa�a jego s�owa powa�nie. Zabola�o j� to. Nie ma dymu bez ognia, powiedzia� kiedy� Adrian. W ka�dej plotce jest jakie� �d�b�o prawdy. Tak, z pewno�ci�, sama przekona�a si� o tym wielokrotnie.

Kt�rego� dnia, gdy lekcje si� sko�czy�y, dzieci wybieg�y z ha�asem. W ciszy, jaka potem zaleg�a, us�ysza�a, �e w biurze trwa jaka� k��tnia. Poniewa� jeden g�os nale�a� do Kola, s�ucha�a bez za�enowania.

Nilsson sycza� jadowicie:

��A tobie nic nie zosta�o, Kol. Pani Anna Maria gdzie indziej ulokowa�a swoje zainteresowania, wszyscy o tym wiedz�.

G�os Kola by� ze zdenerwowania piskliwy:

��I ja si�, do cholery, te� wcale ni� nie interesuj�!

��Ach, tak? To po co w��czysz si� tu dzie� i noc jak kot w marcu?

Annie Marii zdawa�o si�, �e s�yszy, jak Kol podchodzi do Nilssona.

��Czy mo�esz wymieni� chocia� jeden jedyny raz, kiedy z ni� rozmawia�em? Bardzo dobrze sobie radzi�em bez bab do tej pory, to i teraz nie mam nic do jakiej� zarozumia�ej mamzeli z przekl�tego dobrego domu!

��Au! Pu�� m�j ko�nierz, ty chamie! Kol tak by� zdenerwowany, �e z trudem wymawia� s�owa: � je�li nie odwo�asz tych paskudnych plotek, kt�rych narozpowiada�e� o niej i o mnie, to wbij� ci n� w plecy.

Po czym z hukiem wypad� z biura, a Anna Maria s�ysza�a, jak Nilsson dyszy zziajany.

Tego dnia wraca�a do domu pogr��ona w smutnych rozmy�laniach. Jakby ju� w Martwych Wrzosach nie by�o niczego, ca mog�oby cz�owieka cieszy�.

Poza tym najwi�ksz� udr�k� by�a dla niej Celestyna. Gdy tylko si� spotyka�y, dziewczynka od pierwszej chwili odnosi�a si� do niej okropnie niegrzecznie. Wygl�da�o jednak na to, �e rodzina Brandt�w stara si� jej tych spotka� oszcz�dza�. Dziecko pojawia�o si� rzadko w te wieczory, kiedy Ann� Mari� proszono na kaw� do pa�skiej willi. Anna Maria naprawd� pr�bowa�a okazywa� wyrozumia�o�� biednej sierotce. Wszystkie wysi�ki napotyka�y jednak zimny op�r. Tak jak tego dnia, gdy Celestyna tonem osoby doros�ej o�wiadczy�a: �Tatusiowi wcale na pani nie zale�y. �eni si� z pani� tylko dla pieni�dzy�.

Anna Maria nie wiedzia�a, co o tym s�dzi�. Czy ma�a us�ysza�a od kogo� te s�owa (od Lisen?), czy te� samo dziecko by�o tak z�o�liwe, �e potrafi�o co� takiego wymy�li�?

W ka�dym razie pewnego dnia z wielkim za�enowaniem stwierdzi�a, �e ona sama unika Celestyny. Nie umia�a ju� znosi� jej otwartej wrogo�ci. Tego typu sprawy przygn�biaj� cz�owieka, psuj� mu humor, nie m�wi�c ju� o tym, jak �le wp�ywaj� na poczucie pewno�ci siebie. A tej ostatniej Anna Maria nie mia�a w nadmiarze, nie mog�a sobie pozwoli� na dalsze jej zmniejszanie. W�a�ciwie to bardzo ju� nie chcia�a chodzi� do tego pa�skiego domu. Ka�da wizyta by�a prawdziw� m�k�. Du�o lepiej czu�a si� w towarzystwie Klary i innych kobiet z osiedla.

Jakkolwiek jednak stara�aby si� unika� adoracji Adriana, nic nie pomaga�o; pewnego wieczora, kiedy odprowadza� j� do domu po m�cz�cej wizycie, jednak wpad�a. Panie z rodziny nieustannie powtarza�y, jaka Anna Maria jest im bliska, poprzez mi�dzy innymi jej ciotk�, a ich przyjaci�k� Birgitt�. Bez przerwy mog�y m�wi� o tym, jak to �my, nale��cy do lepszego towarzystwa, musimy trzyma� si� razem w czasach, kiedy wszystko upada, a robotnicy s� coraz bardziej aroganccy�.

Ledwie odeszli par� krok�w od bramy dworu, gdy Adrian przystan��, obj�� j� mocno i przyci�gn�� do siebie.

��Tylko nie zacznij zaraz m�wi� o czym innym, Anno Mario! Teraz ja musz� ci co� powiedzie�!

��Ale ja naprawd� mog� wr�ci� do domu sama, Adrianie. Nie musisz mnie za ka�dym razem odprowadza� � m�wi�a gor�czkowo.

��Pozw�l, �e o tym b�d� decydowa� ja! � uci��. � Dzisiaj jestem w szczeg�lnie dobrym nastroju, wiesz. Musz� przyzna�, �e nie by�em taki zadowolony od wielu tygodni, ale te� mia�em powa�ne k�opoty�

Rzeczywi�cie, tego wieczora wszyscy w tym domu byli dla niej wyj�tkowo mili. Jakby wszyscy doznali ulgi�

Zanim zd��y�a znale�� jaki� inny spos�b, by go powstrzyma� w jego romantycznych zap�dach, Adrian przytuli� j� jeszcze mocniej i m�wi� dalej:

��Dlatego dzisiaj chcia�bym ci� zapyta�, Anno Mario, czy wyjdziesz za mnie? Ju� ci� o to przecie� pyta�em, wi�c mia�a� czas si� zastanowi�.

A niech to licho! Gdyby Anna Maria mia�a zwyczaj przeklina�, to na pewno teraz by to zrobi�a. Kl�aby d�ugo i siarczy�cie. Wszystko jednak, co w tej dziedzinie mia�a do zaprezentowania, sprowadza�o si� do tego jednego: �A niech to licho!� Tak wi�c wpad�a w zastawione sieci.

Adrian by� przecie� taki mi�y. Mia� w sobie wszystko, o czym kobieta mo�e marzy�. By� przystojny, bogaty, kulturalny, odnosi� si� do niej z szacunkiem�

I oto musia�a go zrani� i powiedzie�: nie.

Jak to si� robi? Co si� w takich razach m�wi? To tego w�a�nie najbardziej si� przez ca�y czas ba�a�

Adrian nie poprawi� sytuacji, kiedy przypomnia� jej, co m�wi�a wcze�niej:

��Da�a� mi do zrozumienia, �e nie jestem ci niemi�y. A poniewa� przyjmowa�a� od nas te wszystkie drobne prezenty�

��Nie, chwileczk�, zaczekaj � przerwa�a mu pospiesznie. � Dobrze wiesz, �e nie chcia�am �adnych prezent�w.

��Ale je przyjmowa�a�!

��Sk�ania�a mnie do tego uprzejmo��. Nie mog�am odmawia�, gdy wszyscy tak nalegali, nie chcia�am nikogo rani�

Patrzy� na ni� badawczo, ale ona sta�a ze wzrokiem wbitym w ziemi�.

��Dobrze, machnijmy r�k� na prezenty. Czy zechcia�aby� odpowiedzie� na moje pytanie?

��Oczywi�cie, naturalnie�

Musia�a przecie� mie� jaki� pow�d, �eby powiedzie�: nie. A ona takiego powodu nie mia�a. Z wyj�tkiem jednego � nie kocha�a go i nie czu�a si� dobrze w jego towarzystwie! Ale czy mo�na powiedzie� co� takiego?

Chyba nie, je�li cz�owiek nazywa si� Anna Maria Olsdotter i nieustannie my�li o tym, co czuj� inni.

Wychowanie wielokrotnie ju� sprawia�o jej powa�ne k�opoty. Nigdy jednak tak wielkich jak teraz.

I oto� Zupe�nie niespodziewanie nadszed� ratunek. �e te� nie pomy�la�a o tym wcze�niej! Ludzie Lodu! Ludzie Lodu i ich przekle�stwo!

��Adrianie, ja nie powiedzia�am ci wszystkiego, ale tak ci� polubi�am, �e pr�bowa�am zapomnie� o tamtej sprawie�

Twarz mu st�a�a.

��Co ty chcesz mi powiedzie�?

��Ja nigdy nie b�d� mog�a wyj�� za m�� � powiedzia�a ponuro, wdzi�czna mimo wszystko losowi za to �d�b�o, kt�rego mog�a si� uchwyci�. � Wiesz, ja pochodz� z do�� osobliwego rodu, z Ludzi Lodu�

��Tak, tak, s�ysza�em o tym rodzie.

��I o tym tak�e, �e ci��y na nim przekle�stwo? �e w ka�dej generacji rodzi si� dziecko obci��one� potworek? �e wygl�da jak monstrum albo jest uosobieniem z�a, albo i jedno, i drugie? Takie dzieci przy urodzeniu odbieraj� �ycie swoim matkom. To chyba tch�rzostwo, Adrianie, ale nie chcia�abym nara�a� si� na co� takiego. I ciebie tak�e nie.

Zauwa�y�a, �e przy jej pierwszych s�owach Adrian odsun�� si� od niej. Przez chwil� sta� bez ruchu, ale wkr�tce znowu powiedzia� rado�niej:

��Ale�, kochanie, ty si� nie musisz ba� urodzenia dziecka. Wiesz przecie�, �e ja ju� mam c�rk�, wi�c nic mi nie szkodzi, czy b�d� mia� jeszcze jakie� dzieci, czy nie. �eby� tylko ty zosta�a moj� �on�� Nie, nie uciekaj ode mnie, Anno Mario! Poczekaj! Dobrze, porozmawiamy o tym kiedy indziej�

Ale ona by�a ju� daleko, zaszokowana egoizmem, jaki w�a�nie ujawni� Adrian. Nigdy wi�cej rozmawia� z nim nie b�dzie!

Pewnego wieczoru, kiedy dzieci ju� sobie posz�y, Anna Maria wci�� pracowa�a w szkolnej izbie. Dni, kt�re pozosta�y do uroczysto�ci, mo�na ju� by�o liczy� na palcach, a sala wci�� wygl�da�a n�dznie. Ale jutro przynios� so�nin� i pomog� jej zrobi� girland�, tak� przynajmniej mia�a nadziej�.

Mo�e!

By�a bardzo zm�czona. Przedstawienie wci�� by�o w rozsypce, Bengt-Edward nie umia� tekstu, a ma�y Egon nadal odzywa� si� w niew�a�ciwych miejscach. Greta by�a za ma�a do roli Panny Marii, siedz�cy na ostatnich �awkach w og�le nie b�d� jej widzie�. Gdyby tak mieli podwy�szon� scen�! Ale nie mo�na oczekiwa� cud�w w Martwych Wrzosach. Naprawd� otrzyma�a tyle pomocy. A zreszt� Nilsson m�wi, �e i tak nikt nie przyjdzie.

A jutro wieczorem maj� i�� na wrzosowisko do Liny Axelsdotter. To akurat bardzo cieszy�o Ann� Mari�, tylko kiedy, kredy, na Boga, zd��y si� wyspa�?

Us�ysza�a, �e kto� wszed� do budynku. Wyprostowa�a si� sp�oszona jak nas�uchuj�ce zwierz�. Do sali wszed� Kol, trzymaj�cy w obj�ciach wielkie pud�o.

Wierzy�a, �e u�miechn�a si� do niego �yczliwie, ale pewna nie by�a, bo twarz jej zesztywnia�a pod wp�ywem szoku, jakiego dozna�a na jego widok.

On by� najwyra�niej tak samo onie�mielony jak ona. Mo�e my�la�, �e zastanie tu wi�cej os�b?

��Zobaczy�em �wiat�o i pomy�la�em, �e tu jeste� � powiedzia� niepewnie, a s�owa te przepe�ni�y jej serce nadziej�. Postawi� skrzynk� na najbli�szej �awce. � Przynios�em r�ne takie rzeczy, kt�re u mnie le�� � wyja�ni� ze sztuczn� nonszalancj�, �wiadcz�c� raczej, �e te rzeczy maj� dla niego niema�e znaczenie. � Mo�e ci si� to przyda na uroczysto��?

Anna Maria pochyli�a si� nad skrzynk�, a Kol ostro�nie odsuwa� wy�ci�k� z wi�r�w i ga�gank�w.

��Mam nadziej�, �e myszy w tym nie gospodarowa�y � mrukn��. � To wszystko mam po dziadku, on by� bardzo zdolnym stolarzem t rze�bi� w drewnie. To belgijskie figurki, wiesz. Odziedziczy�em je. I od tamtej pory le�� po prostu w skrzynce�

M�wi�c to, wyj�� ma�� figurk� z drewna. Zreszt� nawet nie tak� ma��. Tylko w jego wielkiej d�oni wydawa�a si� niedu�a.

��Wielb��d � szepn�a Anna Maria. � Jak pi�knie wyrze�biony! Z siod�em, w z�otej uprz�y, a jakie �liczne kolory! Och, Kol, to cudowne!

Postawi� figurk� obok skrzynki i wyj�� nast�pne zawini�tko. Ostro�nie, bardzo ostro�nie ods�ania� m�sk� posta� w orientalnym ubraniu, w pelerynie, koronie na g�owie i z kadzielnic� w d�oni. Anna Maria z zachwytu wstrzyma�a dech.

��Wygl�da na to, �e myszy nie zwiedzia�y si� o moich skarbach � powiedzia� uspokojony.

Anna Maria ukl�k�a obok skrzyni i uwa�nie �ledzi�a, jak Kol odwija kolejn� figurk�. Coraz bardziej rozradowana �mia�a si� tak, �e �zy p�yn�y jej z oczu.

��I ���bek, i ca�a stajenka! Nigdy czego� takiego nie widzia�am, s�ysza�am tylko, �e maj� takie cuda w zamku. Och, Kol, ja� ja�

Musia�a ociera� �zy.

Kola rozbawi�o jej o�ywienie, ale te� by� wzruszony.

���bek z Dzieci�tkiem by� troch� uszkodzony, a m�drzec Kacper straci� d�o�, ale Kol obieca�, �e we�mie je do domu i naprawi.

Anna Maria nie posiada�a si� z rado�ci.

��Ustawimy szopk� na stole, nie szkodzi, �e zabierzemy jeden ze sto��w, na kt�rych ma by� podany pocz�stunek. To b�dzie� pozw�l, niech przymierz� tutaj, blisko sceny, tak �eby wszyscy widzieli. I musimy to jako� o�wietli�, i�

��Pami�tam, �e m�j dziadek zbiera� mech i wok� szopki tworzy� zielony pejza� � powiedzia� Kol przej�ty jej rado�ci�.

��Tak! � wykrzykn�a zachwycona. � Ja zaraz p�jd�

Po�o�y� r�k� na jej d�oni.

��No, no, nie ty, moje dziecko! Jeste� taka zm�czona, �e masz cienie pod oczami. Pozw�l, �e ja si� tym zajm�!

Patrzy�a na jego ciemn� d�o� na swojej jasnej. Wzbudza�o to w niej niezwyk�e wzruszenie, przenika�a j� jaka� niewymowna t�sknota. Z ca�ej si�y stara�a si� j� st�umi�. By�o to uczucie unicestwiaj�ce, nie mog�a sobie na to pozwoli�!

��Jutro wieczorem masz i�� do Liny Axelsdotter � powiedzia� cicho. � My�l�, �e Klara z tob� p�jdzie?

��Tak, i inne kobiety tak�e.

Skin�� g�ow�.

��Bo gdyby nie, to ja przyjd� i ci� zabior�. Nie powinna� wychodzi� sama.

��Tak � powiedzia�a Anna Maria. � Szkoda�

Stwierdzi�a jednak, �e powiedzia�a chyba za du�o, i zmieni�a temat:

��W niedziel�, wiesz, pogoda by�a taka �adna, nie wia�o, wi�c posz�am nad morze.

��By�a� nad morzem? W niedziel�? A ja musia�em i�� do kopalni, �eby umocni� chodnik stemplami, kt�re dali mi jak z �aski. Niech to diabli!

Do czego odnosi�y si� te ostatnie s�owa, ch�tnie by si� dowiedzia�a. Ale wola�aby, �eby Kol nie przeklina� tyle.

Nie chcia�a jednak wyg�asza� umoralniaj�cych kaza�, wi�c milcza�a.

Kol wypakowa� ze skrzynki figurk� wo�u.

��Gdybym by� wtedy w domu, na pewno bym ci� zobaczy� � m�wi� dalej. � Cz�sto si� za tob� rozgl�dam.

Ogarn�a j� fala rado�ci. On jednak zako�czy� do�� prozaicznie:

��Zbyt cz�sto wychodzisz sama. To niedobrze, g�rnicy kr�c� si� wsz�dzie. Dlatego staram si� wiedzie�, gdzie chodzisz.

��O, teraz mog� ju� spokojnie chodzi� sama. Tylko na pocz�tku zdarza�o si�, �e mnie zaczepiali.

��Tak, bo ja im powiedzia�em, �e je�li ci� kt�ry� tknie, zostanie wyrzucony z roboty. Natychmiast! Mam dosy� k�opot�w i bez tego, �ebym jeszcze musia� by� twoj� nia�k�!

Nie brzmia�o to zbyt przyja�nie, ale Anna Maria w �aden spos�b nie mog�a st�umi� przepe�niaj�cego j� uczucia. By� tak blisko, przygl�da�a si� jego r�kom z tak� troskliwo�ci� wyjmuj�cym figurki. Anna Maria czu�a pulsowanie krwi w wargach, rumie�ce na twarzy, napi�cie w piersiach i w ka�dej kom�rce ca�ego cia�a, ogarn�o j� trudne do opanowania pragnienie, �eby odwr�ci� si� do niego, zbli�y� si� do miejsca, w kt�rym siedzi, obj�� go i poczu� jego wargi na swoich. By�o to fantastyczne uczucie, doznawa�a od tego zawrotu g�owy tak silnego, �e a� dech jej zapar�o. Poca�unek powinien by� delikatny, my�la�a, a zarazem silny, pe�en czu�o�ci, d�ugotrwa�y. Naprawd� zakr�ci�o jej si� w g�owie i spostrzeg�a, �e kurczowo zaciska r�ce na kraw�dzi skrzynki, a� jej palce zbiela�y.

C� to za niezwyk�e pr�dy kryj� si� w cz�owieku, my�la�a wstrz��ni�ta. Pot�ne uczucia czaj� si� w najwi�kszej g��bi duszy i tylko czekaj�, �eby wybuchn��, nie pytaj�c, czy sobie tego �yczymy, czy nie. Trwaj� w nas niczym nieznane �r�d�a ukryte w ziemi.

O Bo�e, �eby tylko on nie zauwa�y�, co si� ze mn� dzieje, �eby nie domy�li� si�, jaka t�sknota pcha mnie ku niemu! Bo co by sobie wtedy pomy�la�? On, kt�ry wyrzuci� za drzwi Lisen Brandt!

Mimo wszystko nie jestem chyba taka bezwstydna jak tamta.

Nagle stwierdzi�a, �e Kol jej si� przygl�da. I �e chyba trwa to ju� jaki� czas. Nie mog�a spojrze� mu w oczy, zdo�a�a tylko zmusi� r�ce i g�os do jako tako normalnego funkcjonowania i rzek�a z udan� swobod�:

��Och, jak si� ciesz�, �e dzieci to obejrz�!

G�os jednak nie bardzo by� jej pos�uszny. Brzmia� ochryple i skrzekliwie jak g�os �le naci�gni�tej struny skrzypiec.

Kol skupia� ca�� uwag� na figurkach.

��To okropne, �e musia�em by� w tej przekl�tej kopalni akurat w niedziel�. M�g�bym ci tyle pokaza�. Tyle r�nych tajemniczych rzeczy na wrzosowiskach i na brzegu. A w�a�ciwie to co ty tam, do diab�a, robi�a�?

W jego g�osie s�ycha� by�o z�o��.

Anna Maria ustawiaj�c figurki powiedzia�a wykr�tnie:

��Och, chcia�am tylko posta� chwil� na brzegu i poczu� atmosfer� wieczno�ci, jaka zawsze panuje nad wzburzonym morzem. Czas i przestrze� przestaj� w takim miejscu istnie�, zw�aszcza zim�, kiedy wszystko jest jak wymar�e. Chcia�am po�azi� po brzegu, czu� wiatr, widzie� morze i wrzosowiska, wtopi� si� w surow� przyrod�. Cz�owiek mo�e wtedy spojrze� w g��b Kosmosu. Czy m�wi� g�upstwa?

��Nie, oczywi�cie, �e nie. Pog��biasz tylko przepa�� jeszcze bardziej.

��Co chcia�e� przez to powiedzie�?

Odwr�ci� si� ku niej gwa�townie:

��To, �e u�ywasz takich m�drych s��w. Wiadomo wtedy, sk�d pochodzisz. Z dobrej, wykszta�conej rodziny.

��Ale moja rodzina wcale nie jest taka dobra. Jest to rodzina w najwy�szym stopniu mieszana, margrabiowie, ch�opi, czarownicy, wszystko co chcesz. �eby� wiedzia�, kogo w tej rodzinie nie by�o!

��I jeste� te� bogata.

��Kiedy� chyba b�d�.

��Nie w�tpi� w to. Adrian Brandt chce si� przecie� z tob� o�eni�.

��Kto tak powiedzia�?

��Adrian Brandt.

Anna Maria ukry�a twarz w d�oniach.

��Dlaczego w tej wsi tyle si� ci�gle gada? I dlaczego ta rodzina nie mo�e uzna�, �e je�li kto� m�wi nie, to to znaczy nie?

Odwr�ci� si� gwa�townie w jej stron�.

��Wi�c ty mu odm�wi�a�?

��Akurat nie o tym w tej chwili my�la�am. Chodzi�o mi o jego rodzin�. Kol, oni mi wci�� wciskaj� r�ne prezenty, a ja nie mam prawa odmawia�, bo czuj� si� wtedy tacy rozczarowani i zranieni, nie wiem, co robi�.

Kiwa� g�ow� na znak, �e rozumie.

��Ale co powiedzia�a� Adrianowi?

��Och, drogi przyjacielu, nie chc� powtarza� prywatnych rozm�w. Ale je�li o mnie chodzi, to ma��e�stwo w og�le nie mo�e by� brane pod uwag� i Adrian o tym wie.

Kol absolutnie chcia� wiedzie�, dlaczego Anna Maria nie mo�e wyj�� za m��, musia�a wi�c jeszcze raz opowiedzie� o przekle�stwie ci���cym na Ludziach Lodu, o potworach, jakie w tej rodzinie przychodz� na �wiat, i o kobietach, kt�re p�ac� za to �yciem. Tym razem jednak zako�czy�a inaczej:

��Ale ja nie wierz�, �e jaka� kobieta, kt�ra naprawd� kocha m�czyzn�, mog�aby nie chcie� urodzi� mu dziecka. W ka�dym razie nie ze strachu o w�asne bezpiecze�stwo. Mi�o�� jest silniejsza od strachu � powiedzia�a ze �wie�o nabyt� pewno�ci� siebie.

Kol spogl�da� na ni� z g�ry, a gdy podnios�a g�ow� i napotka�a jego wzrok, zdawa�o jej si�, �e widzi na jego wargach delikatny u�mieszek. Jakby chcia� pieszczotliwie musn�� jej policzek, takie mia�a uczucie. Ale, oczywi�cie, niczego takiego nie zrobi�.

��Zreszt� Adrian by� w znakomitym humorze � doda�a. � Na og� jest w nim co� tragicznego, co�, co go dr�czy.

��Nic dziwnego, �e jest zadowolony � powiedzia� Kol z przek�sem. � Bank da� mu kolejn� po�yczk�, wi�c b�dzie m�g� jeszcze przez jaki� czas prowadzi� te swoje beznadziejne poszukiwania z�ota. Ale mnie to nie obchodzi, a poza tym dzi�ki temu ci nieszcz�ni g�rnicy b�d� jeszcze przez par� miesi�cy mieli z czego �y�.

Anna Maria wsta�a, bo w�a�ciwie nie by�o ju� powodu, dla kt�rego mieliby jeszcze zosta� w szkole. W�o�yli na powr�t figurki do skrzyni.

��W ka�dym razie jestem ci winna wdzi�czno��, �e czuwasz nade mn� � u�miechn�a si�. � Powiedz mi tylko, czy by�e� na ska�ach pewnego wieczoru jaki� czas temu? Zdawa�o mi si�, �e ci� widzia�am.

��Pewnego wieczoru? � u�miechn�� si� cierpko. � Star�em na py� grub� warstw� tej ska�y w�asnymi butami.

��Naprawd�? � zawo�a�a otwieraj�c szeroko oczy.

��Oczywi�cie, przecie� musia�em pilnowa�, �eby kt�ry� nie rzuca� kamieniami w twoje okno, jak to ju� kiedy� robili. � Kol zastyg� bez ruchu. � Ciii! Kto� jest w biurze! � Zacisn�� ostrzegawczo d�o� na jej ramieniu.

��Tak � potwierdzi�a szeptem. � Przed chwileczk� kto� wszed�.

Nas�uchiwali krok�w, kt�re ostro�nie zbli�a�y si� do �ciany, oddzielaj�cej biuro od szkolnej klasy. Spogl�dali na siebie, odczuwaj�c to samo.

��No, to mieli�my szcz�cie dzisiejszego wieczora � powiedzia�a Anna Marla specjalnie g�o�no, by pods�uchuj�cy niczego nie uroni�. � Dzi�kuj� panu za pomoc, panie Simors. Musz� jednak stwierdzi�, �e odzywa si� pan do mnie dosy� niegrzecznie. Czy to naprawd� konieczne.

Oczy Kola rozb�ys�y. Zrozumia�, o co jej chodzi.

��No, a jak si� rozmawia z tak� cholern� mamzel� jak pani? A teraz nie mam ju� wi�cej czasu do stracenia. Mo�e sobie pani wr�ci� do domu sama. �egnam!

Po czym wyszed� ze skrzynk� pod pach�, bo zgadzali si� co do tego, �e �liczne figurki nie powinny tu zosta� na noc.

Anna Maria patrzy�a za nim z u�miechem. Ostatnie spojrzenia obojga �wiadczy�y o szczerym porozumieniu.

Ogarn�o j� takie rozkoszne uniesienie, �e wprost nie mog�a oddycha�.

Kol szybko okr��y� naro�nik i skierowa� si� do biura. Teraz przy�apie tego potwora Nilssona na gor�cym uczynku! Dok�adnie tak, jak zapewne Nilsson zamierza� Ann� Mari� i Kola nakry� in flagranti, co jest obcym okre�leniem gor�cego uczynku w�a�nie, mo�e tylko z pewnym naciskiem na niemoralno�� post�pku.

Ale w biurze nie spotka� pulchnego kancelisty, lecz samego chlebodawc�, Adriana Brandta.

Nastr�j sta� si� nieprzyjemnie nerwowy.

��Chcia�em zobaczy�, kto si� tu w��czy wieczorami � o�wiadczy� Kol do�� obcesowo. � Skoro tak, to wracam spokojnie do domu.

��Nie, zaczekaj chwileczk�, Simon! Chcia�bym z tob� porozmawia�.

G�os w�a�ciciela brzmia� stanowczo, wi�c Kol zawr�ci�.

Adrian stuka� palcami w swoje ogromne biurko.

��S�ysz�, �e okazujesz szczeg�lne zainteresowanie pewnej m�odej damie�

��Tak? A ja niczego takiego nie s�ysza�em.

Adrian wyra�nie wyczuwa� podniecenie w jego g�osie. Kol mia� ugruntowan� opini� cz�owieka gwa�townego, kt�rego nie nale�y dra�ni�. Pozornie spokojnym g�osem powiedzia� wi�c:

��Chcia�bym tylko ci� poinformowa�, �e panna Anna Maria jest zaj�ta. Wkr�tce wyjdzie za m�� za mnie.

Kol uni�s� brwi.

��A mnie si� zdawa�o, �e panna Anna Maria w og�le nie zamierza wychodzi� za m��.

Adrian skrzywi� si� niech�tnie, �e i Kol s�ysza� o przekle�stwie ci���cym na Ludziach Lodu, po czym rzek� z nonszalancj�:

��Chodzi o te g�upstwa? Dla mnie to nie ma znaczenia, ja ju� mam dziecko, wi�c nie musz� si� martwi�.

Kol podszed� bli�ej. Oczy zrobi�y mu si� ca�kiem czarne z gniewu na tak nieludzkie, egoistyczne o�wiadczenie.

Adrian by� nieco wy�szy od mocno zbudowanego Kola i wykorzysta� teraz przewag�. Wyprostowa� sw�j arystokratyczny kark i stara� si� spogl�da� na sztygara z g�ry. Ale a� tyle wy�szy od niego nie by�, a poza tym rozbiegane oczy �wiadczy�y, �e si� boi.

��Nie powiniene� nawet my�le� o Annie Marii Olsdotter, Kolu Simonie � m�wi� dalej, szukaj�c jednocze�nie schronienia za biurkiem. � Co ty sobie w�a�ciwie wyobra�asz? Jeste� przecie� tylko zwyk�ym robotnikiem, jedynie przez przypadek wyniesionym do roli sztygara. O niczym ten tytu� nie �wiadczy! I pami�taj o swojej przesz�o�ci! Dzieli was ca�e morze, je�li chodzi o kultur� i w og�le, ona pobiera�a nauki w najdro�szych szko�ach, przyzwyczajona jest do towarzystwa szlachty i ludzi wy�szego stanu. Posiada te� wi�kszy maj�tek, ni� ty by�by� w stanie sobie wyobrazi�, a jeszcze wi�cej nied�ugo odziedziczy! Jej babka jest bardzo stara�

��To pan w�a�ciciel wszystkiego si� dowiedzia�? � zapyta� Kol ze z�o�ci�. � A ona m�wi�a, �e nie czeka na pieni�dze babki. Bardzo jej zale�y, �eby starsza pani �y�a jak najd�u�ej.

Adrian Brandt skrzywi� si� na te s�owa, z wielu r�nych powod�w. Kol szed� ku drzwiom i m�wi� dalej:

��Ale pan w�a�ciciel nie powinien si� obawia�. Ja wiem bardzo dobrze, �e Anna Maria Olsdotter nie jest dla mnie. I my�li pan, �e sam nie zdaj� sobie sprawy z tego, jaka otch�a� nas dzieli? Za nic na �wiecie nie chcia�bym mie� �ony, kt�ra nade mn� g�ruje, i nigdy si� te� do niej nie zaleca�em. Wyssa� pan to sobie z palca. Albo dowiedzia� si� od Nilssona. My�la�em jednak, �e ma pan dla siebie samego wi�cej szacunku i nie s�ucha takich plotek.

Po czym wyszed�, trzasn�wszy drzwiami, zanim w�a�ciciel kopalni zd��y� cokolwiek powiedzie�.

Adrian Brandt sta� nadal przy biurku w ponurym nastroju. Chocia� wygarn�� Kolowi, co mu si� nale�a�o, nie m�g� pozby� si� wra�enia, �e to on, w�a�ciciel, przegra�.

Ale i Kol czu� si� nie najlepiej, jak wicher przelecia� przez osad� i dalej, �cie�k� w�r�d ska�, na zamarzni�te wrzosowiska. Bieg�, jakby przed czym� ucieka�, b�ogos�awi� wiatr, kt�ry studzi� mu czo�o, i zim�, kt�ra obejmowa�a go ch�odnym, pozbawionym uczu� u�ciskiem.

Wreszcie przystan��. Postawi� na ziemi skrzynk�, kt�r� niedawno, pe�en sprzecznych uczu�, ni�s� do wsi. Ukry� twarz w d�oniach i d�ugo sta� na szarpanym wichrem wrzosowisku, a w oddali morze bi�o w�ciekle o oblodzony brzeg. Pr�bowa� si� uspokoi�, ale my�li k��bi�y mu si� w g�owie jak szalone.

W ci�gu dnia nie m�g� si� ju� jak dawniej koncentrowa� na pracy w czarnej g��bi kopalni. Nocami nie m�g� spa�. Wieczorami b��dzi� niespokojnie po ska�ach, rozgor�czkowany wypatrywa�, czy nie zobaczy jej w oknie, nieustanne w�dr�wki do wsi, jakie� w�tpliwe interesy w biurze w oczekiwaniu, �e mo�e, mo�e�

Ranki, kiedy budzi� si� z nadziej�, �e czeka go co� cudownego, a potem bolesna �wiadomo��, �e to nie dla niego, �e powinien wiedzie�, gdzie jest jego miejsce.

Tego wieczora�

W jego mrocznym �yciu sp�dzanym w kopalni pojawi� si� jasny promyk. Powr�t do ciemnego, ponurego �wiata wydawa� mu si� trudniejszy ni� kiedykolwiek przedtem.

W pewnej gospodzie, w bardziej zaludnionych okolicach Szwecji, Heike i Vinga starali si� jako� urz�dzi� w wynaj�tym pokoju. Jak w wiele poprzednich wieczor�w rozpakowywali baga�e, zm�czeni po ca�ym dniu niewygodnej jazdy.

��Wygl�dasz na bardzo zmartwionego � zauwa�y�a Vinga, rozsznurowuj�c podr�ne buty. � Ju� dawno nie widzia�am ci� w takim stanie.

��Tak, rzeczywi�cie, jestem zmartwiony � odpar� Heike smutno. Siedzia� nieruchomo na ��ku, nawet nie powiesi� zakurzonego p�aszcza.

��Czy odebra�e�� kolejne sygna�y? � spyta�a Vinga p�g�osem.

��Tak. Dzisiaj, w dyli�ansie. Nie mog�em zbyt otwarcie si� w nie ws�uchiwa�, wo�nica by co� zauwa�y�. Ale to by�y uporczywe, pe�ne l�ku ostrze�enia ze strony mojego przyjaciela, W�drowca w Mroku. Vingo, czas nagli. Kto� bliski jest rozwi�zania zagadki i wyrwania Tengela Z�ego z letargu.

��A mo�e on ju� si� obudzi�? � spyta�a z okr�g�ymi ze strachu oczyma.

��Nie, nie s�dz�. Nic na to nie wskazuje. Wydaje mi si�, �e jeszcze m�g�bym temu przeszkodzi�, w przeciwnym razie W�drowiec nie ci�gn��by mnie a� tutaj.

��Ale wci�� nie wiesz, z czym by si� to mog�o wi�za�?

Heike uni�s� g�ow� i wpatrywa� si� przed siebie, jakby chcia� sobie przypomnie�, co dok�adnie si� wydarzy�o.

��To jest d�wi�k, Vingo, ale nie mog� go rozpozna�, bo jest bardzo s�aby. Wiesz, ja nie nale�� do najbardziej uzdolnionych czarownik�w czy jak tam nazwa� nas, dotkni�tych z Ludzi Lodu. Nie potrafi� odbiera� tak niewyra�nych sygna��w.

Vinga usiad�a przy m�u i czule obj�a go za szyj�.

��Ja uwa�am, �e wprost przeciwnie, ty nale�ysz do najwi�kszych �czarownik�w�, jak to nazwa�e�. Tylko to nie ty jeste� tym legendarnym potomkiem Ludzi Lodu o niezwyk�ej ponadnaturalnej sile, tym, na kt�rego od tak dawna czeka ca�y r�d.

��Masz racj�, to nie jestem ja. W przeciwnym razie nie zwleka�bym z wypraw� do Lodowej Doliny w Trondelag. Nasi opiekunowie najwyra�niej powstrzymuj� mnie przed tak� podr�. I nie mam nawet prawa szuka� tego, co znajduje si� na strychu w Grastensholm.

Heike uj�� r�k� Vingi spoczywaj�c� na jego barku i przytuli� do niej twarz, a potem uca�owa� z czu�o�ci�.

��Ja nie wierz�, �e on si� narodzi. Czy te� ona, nikt jako� nie wspomnia� nigdy o p�ci. My�l� po prostu, �e to wszystko jest mitem.

��Ale� nam nie wolno tak my�le�!

Heike westchn��. Podr� go zm�czy�a i przygn�bi�a.

��Kochana Vingo, min�o ju� blisko dwie�cie pi��dziesi�t lat od czas�w Tengela Dobrego. Jak d�ugo mamy czeka�? Jak d�ugo, twoim zdaniem, Ludzie Lodu jeszcze wytrzymaj� pod brzemieniem tego przekle�stwa? A teraz potrzebujemy wybawiciela bardziej ni� kiedykolwiek. Bo teraz Tengel Z�y zaczyna si� budzi�! A ja, kt�ry jestem zaledwie jednym z do�� �agodnie dotkni�tych, b�d� musia� wzi�� na siebie ca�� odpowiedzialno��, podj�� samotn� walk� ze z�em. Uwa�asz, �e to dziwne, i� my�l o tym nape�nia mnie rozpacz�?

��Dzisiaj jeste� zm�czony, Heike. Jutro, kiedy s�o�ce wzniesie si� nad horyzontem, spojrzysz na to inaczej.

��Mo�liwe. Nied�ugo b�dziemy na miejscu. Mam troch� wyrzut�w sumienia, �e zwalimy si� biednej Annie Marii na g�ow� w same �wi�ta. Mo�e ona nawet nie b�dzie mia�a nas gdzie podzia�? Przecie� niczego nie wiemy o tych jakich� Martwych Wrzosach, a nazwa nic dobrego nie wr�y.

��Dzisiaj wszystko wydaje nam si� takie przygn�biaj�ce. A mo�e po prostu nale�a�oby bra� rzeczy takimi, jakie s�? Przespa� si� w psiarni, je�li nie ma lepszego miejsca. Ale s�dz�c po twoim niepokoju, czas rzeczywi�cie nagli, wi�c nie mo�emy zamieszka� w jakiej� wygodnej gospodzie, �eby przeczeka� �wi�ta.

��Nie. Musimy jecha� do Anny Marii niezale�nie od tego, w jak niedogodnym momencie si� zjawimy. Nie mamy czasu do stracenia.

��Czy jeste� pewien, �e te ostrzegawcze sygna�y dotycz� Anny Marii? � zapyta�a Vinga cicho.

��Nie jestem pewien, ale to ona prosi�a o pomoc. Co prawda tylko o lekarstwa dla chorych dzieci, ale co� innego, gro�niejszego mo�e by� ukryte nawet przed ni�. Musz� tam pojecha� i sprawdzi�, czy to nie ona niepokoi Tengela Z�ego.

��Tak, masz racj�. Ale my�l�, �e je�li kto� pr�buje go obudzi� czy dopiero b�dzie pr�bowa�, to czy nie wydaje ci si� bardziej prawdopodobne, �e chodzi tu raczej o kogo� z dotkni�tych?

��Ale przecie� ustalili�my ju�, �e nie ma nikogo dotkni�tego w pokoleniu Anny Marii, Eskila i Tuli � rzek� Heike i przyci�gn�� Ving� do siebie. � Dotkni�te musia�o by� ta dziecko, kt�re utraci�a Gunilia.

��Tak, Bogu niech b�d� za to dzi�ki! Bo przecie� nie wszyscy dotkni�ci s� tacy jak ty. Ale teraz, m�j kochany, musisz ju� spa�. Jutro te� czeka nas m�cz�cy dzie�.

��A czy nie mogliby�my najpierw zje�� dobrej kolacji? Zakropionej odrobin� wina?

��Oczywi�cie! Zas�u�yli�my sobie, my, stare, pracowite ma��e�stwo!

��Stara? Ty? � u�miechn�� si� Heike i przytuli� j� mocno.

Anna Maria sz�a pospiesznie do domu Klary. Kiedy mija�a mieszkanie kowala, poczu�a w sercu skurcz niepokoju. Dlaczego lekarstwa z Norwegii jeszcze nie nadesz�y? Czy wuj Heike nie dosta� jej listu? Czy mo�e drogocenna paczka zgin�a gdzie� po drodze? Codziennie z l�kiem my�la�a, czy z domu Gustawa nie nadejdzie tragiczna wiadomo��, ka�dego wieczora dzi�kowa�a Bogu, �e zachowa� jeszcze maluch�w przy �yciu.

Tylko co mog�y w ich sytuacji zdzia�a� jakie� pigu�ki? To Heike wyleczy� z choroby p�uc adwokata Mengera i wielu innych. A c� ona, kt�ra nie wie nawet, jak i z czym nale�y lekarstwo podawa�. Na co ona liczy? Budzi tylko nadzieje, kt�rych nie b�dzie w stanie spe�ni�, a potem, gdy wszystko runie, b�dzie jeszcze gorzej.

Min�a dom Seveda. Panowa� tam teraz spok�j. Anna Maria spojrza�a na swoje r�kawice i u�miechn�a si�. My�l, �e wprowadzi�a do tego domu s�o�ce, sprawia�a jej wielk� rado��.

��Na mi�o�� bosk�! � zawo�a�a Klara, gdy Anna Maria wesz�a do domu. � Co si� znowu sta�o? Panienka ma po prostu gwiazdy w oczach!

Anna Maria chwyci�a chud� Klar� w obj�cia i zakr�ci�a si� z ni� po pokoju.

��Och, Klaro, nie wiem, ale tak mi dzisiaj rado�nie na duszy!

��Mo�na by pomy�le�, �e w�a�ciciel kopalni si� o�wiadczy�.

W tym momencie oczy Anny Marii pociemnia�y.

��Uff! Nie, dlaczego wspominasz tego cz�owieka?

Klara przygl�da�a jej si� spod oka.

��Och, te rozpromienione oczy mnie nie zwiod�! Tylko m�czyzna mo�e sprawi� co� takiego.

��Nie, ja� � zacz�a Anna Maria zawstydzona. � Tak si� ciesz�, �e Seved i jego �ona s� znowu szcz�liwi.

��Prosz� mi nie mydli� oczu! O kogo to chodzi?

Anna Maria znowu zacz�a si� �mia�. Ta�czy�a i kr�ci�a si� w k�ko z oczami utkwionymi w sufit i wyci�gni�tymi r�kami. Ale na pytanie nie odpowiedzia�a.

Nast�pnego dnia w szkole by�o okropne zamieszanie. Po lekcjach przyniesiono so�nin�, pleciono girland�, a Anna Maria ofiarowa�a swoj� jedwabn� czerwon� wst��k�, �eby dekoracja wygl�da�a naprawd� �wi�tecznie. Gdy doro�li wieszali girland�, ona jeszcze raz pr�bowa�a z dzie�mi przedstawienie. Bengt-Edward wci�� stanowi� ogromny problem. Co zrobi�, �eby nabra� troch� pewno�ci siebie? Skoro taki jest skr�powany teraz, to co b�dzie, kiedy ujrzy sal� pe�n� widz�w?

Je�li w og�le ktokolwiek przyjdzie. Kiedy Anna Maria zobaczy�a, jak n�dznie i nieciekawie wlecze si� to ca�e przedstawienie, to niemal zapragn�a, �eby po prostu nikt si� nie pojawi�. Nie, oczywi�cie, �e tego nie chcia�a, ale mia�a okropne przeczucia.

Wszelkie b��dy i niedostatki, jakie mie� mo�e szkolne przedstawienie, kwit�y tutaj pe�nym blaskiem. Kurtyna (kilka po��czonych starych koc�w) nie dzia�a�a. Kostiumy wci�� nie by�y gotowe, a to, co uda�o im si� zgromadzi�, wygl�da�o po prostu �miesznie. Od koron trzech m�drc�w po ubranie J�zefa, zrobione ze starego okrycia z owczej sk�ry. Piskliwe g�osiki dzieci, sztywne ruchy Bengta-Edwarda, skrzyd�a anielskie, kt�re wci�� opada�y i chwia�y si� sm�tnie, wszystko wygl�da�o �a�o�nie i beznadziejnie.

Na co ona si� w�a�ciwie porwa�a?

Ale kiedy wieczorem kobiety zebra�y si� przed domem Klary, �eby razem p�j�� na wrzosowiska do domu Liny Axelsdotter, przej�te i rozbawione, �mia�y si� i �artowa�y, Anna Matia zapomnia�a o swoich zmartwieniach. Weso�a gromadka ruszy�a w drog�.

To jedno mi si� przynajmniej uda�o, my�la�a Anna Maria. Te �yj�ce w izolacji kobiety, kt�re interesowa�y si� tylko plotkami, zaprzyja�ni�y si� i ch�tnie sp�dzaj� razem czas. Ciesz� si� na �wi�ta, rozmawiaj� o przepisach, ustalaj�, kt�ra ma si� czym zaj��, jak przenie�� kaw� i kanapki, jak je podawa�, co ma by� najpierw, a co potem, sta�y si� jedn� grup�!

A ja stworzy�am im mo�liwo�� przygotowania czego� wi�cej ni� tylko powszedni chleb i od wielkiego dzwonu pierniczki. Mog� pokaza�, co naprawd� potrafi�.

Jak mi�o jest zrobi� dobry uczynek od czasu do czasu!

W ostatnich dniach ci�gle odwiedza�y Ann� Mari�, to jedna, to druga, i nie�mia�o pyta�y, czy mo�na to lub tamto zam�wi� jeszcze u kupca. Jedna mia�a matk�, kt�ra kiedy�, za czas�w jej dzieci�stwa, robi�a pyszne karmelki, a ona sama wci�� pami�ta przepis, i czy nie by�oby mi�o zaskoczy� wszystkich takimi karmelkami? Ale cukier jest taki drogi� A inna znowu chcia�aby doda� migda��w � niewiarygodny luksus � do swojego placka. Albo dziewczynka powinna mie� lepsze buty, skoro ma wyst�powa� w przedstawieniu� Kamaszki, na dodatek zniszczone, nie bardzo pasuj� do anielskiego stroju� Zap�aciliby p�niej�

A Anna Maria odpowiada�a �tak� i �prosz� bardzo� i �niech kupiec zapisze to na m�j rachunek�. Bo wszystkie prosi�y z tyloma obiekcjami i z takim za�enowaniem! Ona wiedzia�a jednak dobrze, co to dla nich znaczy mie� co�, o czym dawniej nie �mia�y nawet marzy�. Wiedzia�a, oczywi�cie, �e przy okazji wzbogaca te� prywatne �wi�ta w ich domach, ale ch�tnie na to pozwala�a. Je�li mo�e im sprawi� troch� rado�ci, to zrobi to.

Rachunek okaza� si� rzeczywi�cie znaczny, trzeba b�dzie w najbli�szych dniach p�j�� do banku, je�li przygotowania do uroczysto�ci potrwaj� nadal.

Gromadka wkroczy�a na wrzosowisko, kobiety otuli�y si� szczelniej chustkami. Ich latarki b�yszcza�y niczym ma�e ogniki ponad piaskiem, wrzosami i zwarzon� mrozem traw�.

Kto� szed� im naprzeciw. Kobiety by�y odwa�ne, czu�y si� pewnie w gromadzie i weso�o pozdrawia�y Kola, kt�rego na og� si� ba�y.

Anna Maria mimo woli zwolni�a kroku, on zwolni� tak�e, a pozosta�e kobiety wyprzedza�y ich jedna po drugiej.

��No? I co s�ycha�? � zapyta� st�umionym g�osem.

Zatrzymali si� oboje, jakby z��czeni niewidzialnym sznurem.

Mr�z by� ostry, wiatr szarpa� w�osy Anny Marii, ale ona tego nie dostrzega�a. Z gorycz� powiedzia�a:

��Po prostu fatalnie. Gdyby tak Bengt-Edward by� troch� mniej sztywny! On �piewa naprawd� jak anio�, ale jest ca�kowicie sparali�owany na scenie. Idziesz� do kopalni?

Mrukn�� pod nosem co�, co zabrzmia�o jak potwierdzenie.

��A poza tym naprawi�em ���bek i r�k� Kacpra.

��Znakomicie! Dzi�ki Bogu, �e mam t� szopk� do pokazania! Boj� si�, �e ca�e przedstawienie b�dzie okropnie nieudane.

Kol zastanawia� si� nad czym�, a potem powiedzia�:

��Ja znam troch� Bengta-Edwarda, pomaga czasami w kopalni. Mo�e m�g�bym z nim porozmawia�? Je�li to mo�e co� pom�c.

Stwierdzili, �e nie mog� d�u�ej tak sta�. Kobiety zaczynaj� si� dziwi�, co si� sta�o. Kol doda� wi�c pospiesznie:

��Rozmawia�em te� z Sixtenem i Sune, czy nie chcieliby wyst�pi� podczas uroczysto�ci. Najpierw, oczywi�cie, by�y r�ne szydercze komentarze, ale p�niej s�ysza�em, �e dyskutuj� na temat, co mogliby za�piewa�.

��Ale� to fantastyczne! Dzi�kuj�, och, dzi�kuj� ci! To naprawd� wielka ulga! Ale teraz musz� ju� biec, bo zostan� ca�kiem sama. Do zobaczenia!

Pobieg�a za migocz�cymi w oddali latarniami, kt�rymi kobiety o�wietla�y sobie drog�.

Klara zatrzyma�a si�, czeka�a na ni�.

��A wi�c to tak si� sprawy maj�! � powiedzia�a. � To o Kola chodzi? Musia�a panienka rozum postrada�!

��Dlaczego? � zapyta�a Anna Maria tonem potwierdzaj�cym wszelkie domys�y Klary. Zaraz wi�c doda�a pospiesznie: � Kol szed� w�a�nie do kopalni.

Klara spojrza�a w �lad za znikaj�c� w oddali latarni�.

��Do kopalni? O tej porze? Tak, tak, mo�e nam wmawia�, co chce. Ale czy panienka wie, �e on siedzia�? Za zamordowanie cz�owieka! On mo�e by� niebezpieczny, powinna panienka wiedzie�!

Anna Maria milcza�a. To by�a niepotrzebna wiadomo��. Klara jednak m�wi�a dalej:

��Niewielu ludzi tutaj o tym wie. Ja s�ysza�am kiedy� jego k��tni� z Nilssonem, o to si� k��cili, ale my�l�, �e opr�cz nich to tylko ja jedna o tym wiem. Bo nikomu innemu nie powiedzia�am. S�ysza�am, jak Nilssan grozi� mu, �e p�jdzie do w�a�ciciela i szepnie mu do ucha to i owo w sprawie, o kt�rej wspomina�am. A na to Kol najbardziej w�ciek�ym g�osem jaki kiedykolwiek s�ysza�am wysycza� co� do Nilssona, a mnie si� wydawa�o, �e trzyma go za gard�o, bo Nilsson prycha� i charcza� okropnie, Kol natomiast m�wi�, �e wbije mu n� w brzuch. My�l�, �e Nilsson chcia� wymusi� od Kola pieni�dze, bo jego zawsze sta� na kupowanie r�nych dobrych rzeczy w sklepie, Nilssona znaczy. Wszyscy strasznie si� boj� z�o�ci Kola, bo w kopalni to mo�e si� rzuci� na cz�owieka, je�li robi co� nie tak, jak on ka�e. To my�l�, �e panienka powinna by� troch� bardziej ostro�na!

Anna Maria powiedzia�a bezbarwnie:

��Ale mi�dzy nami nic nie ma, jeste�my po prostu przyjaci�mi, Kol pom�g� mi ju� tyle razy.

��W takim razie naprawd� si� odmieni� � mrukn�a Klara. � To najgorszy samotnik, jakiego znam. Inni g�rnicy je�d�� czasami do miasta, �eby si� zabawi�, spotykaj� si� z dziewczynami wiadomego rodzaju, je�li mog� sobie pozwoli� na m�wienie o czym� takim, ale on nie. Dla niego istnieje tylko kopalnia. Panienka powinna si� wystrzega� takich m�czyzn, takich, kt�rzy nikogo nigdy nie mieli. Taki to robi si� szalony, jak si� mu pozwoli zbli�y�. Niech mu pani w �adnym razie nie robi nadziei!

Anna Maria by�a niewymownie zak�opotana.

��Ale� ja nie zamierza�am niczego takiego robi�! I trudno mi uwierzy�, �e Kol ma tak� przesz�o��, jak m�wisz. Musia�a� �le zrozumie�!

Klara nie powiedzia�a nic, w milczeniu potrz�sa�a g�ow�.

Sp�dzi�y u Liny Axelsdotter niezwykle mi�y i weso�y wiecz�r. Gospodyni mog�a pokaza� sw�j zadbany dom, a jako �ona w�a�ciciela gospodarstwa by�a w stanie pocz�stowa� go�ci smako�ykami, na kt�re w domach g�rnik�w nie mo�na by�o sobie pozwoli�. Tak, Anna Maria domy�la�a si�, �e Lina mia�a ukryty cel w tym, �eby je tutaj zaprosi�, i u�miecha�a si� sama do siebie na my�l o tym. jakie to ludzkie, jakie ludzkie! Ma�a zagroda le�a�a os�oni�ta od morskich sztorm�w niewielkim sosnowym zagajnikiem, znajdowa�a si� tu na d�ugo przed otwarciem kopalni.

Kobiety rozmawia�y z o�ywieniem, m�wi�y jedna przez drug�, nie wygl�da�y ju� na takie przygn�bione, a nawet zadba�y wyra�nie o sw�j wygl�d przed wyj�ciem z domu. Bo to chyba nie zawsze jest tak, jak s�dz� m�czy�ni, �e mianowicie kobiety stroj� si� dla nich. R�wnie cz�sto kobiety ubieraj� si� dla siebie nawzajem. �adna nie chce po prostu wygl�da� gorzej ni� inne.

Gada�y i gada�y tego wieczora, i o przyj�ciu, i o prywatnych sprawach, o domu, o dzieciach lub po prostu o sobie, swoich s�dach i gustach. Milk�y z szacunkiem tylko wtedy, kiedy Anna Maria co� m�wi�a. Cho� akurat tego nie rozumia�a. One, dojrza�e kobiety, a c� ona, dziewi�tna�cie lat zaledwie!

Trzeba jednak przyzna�, �e jej my�li tego wieczora nader cz�sto kr��y�y daleko st�d, po wrzosowiskach�

Klara musia�a �le zrozumie�!

Kiedy wr�ci�y do domu, w kuchni siedzia� brat Klary, Kulawiec, zalany �zami. jego proste serce nie by�o w stanie znie�� wiadomo�ci, kt�re w�a�nie do niego dotar�y.

��Ten Nilsson � t�umaczy� Klarze i Annie Marii dr��cym g�osem. � Ten Nilsson wci�� mi przynosi jakie� okropne nowiny! On m�wi, Klaro, �e tw�j ch�op bije je obie, moj� �on� i moj� malutk� c�reczk�!

��To mnie wcale nie zaskakuje � burkn�a Klara ponuro.

Anna Maria zapyta�a pospiesznie:

��To znaczy, �e Nilsson wie, gdzie one s�?

Kulawiec zwr�ci� ku niej swoj� prost�, zap�akan� twarz.

��Ale nie chce mi powiedzie�, och, m�g�bym �ycie z niego wycisn�� go�ymi r�kami!

��Wi�c ci�gle nie wiesz, gdzie mo�na by ich szuka�? Chodzi mi o twoj� c�reczk�.

��Nie. Ukryli si�. W mie�cie nie mieszkaj�, tyle wiem.

��To jakim cudem Nilsson mo�e co� wiedzie�?

��On twierdzi, �e w mie�cie, na jarmarku, spotka� moj� �on�. I �e ona mu si� skar�y�a. Ale tu wr�ci� nie chce.

��Nilsson ��e! � stwierdzi�a Klara. � Wcale jej nie spotka�. On tylko lubi zadawa� b�l.

��Ale cz�owiek pewno�ci nie ma � j�kn�� Kulawiec.

Nagle Anna Maria poczu�a, jak bardzo jest zm�czona. Poniewa� jednak nale�a�a do tych tysi�cy kobiet skandynawskich, kt�re przez ca�e �ycie maj� wyrzuty sumienia, �e nie robi� tyle, ile powinny, i �yj� w przekonaniu, �e maj� obowi�zek bra� na siebie zmartwienia innych, powiedzia�a ze �ci�ni�tym sercem:

��Za�atwimy to, obiecuj� ci. Id� teraz do domu i prze�pij noc spokojnie. Nied�ugo ich odszukamy! Doro�li niech sobie robi�, co chc�, ale dziecko nie powinno cierpie�.

Kulawiec wsta�.

��Niech pani� B�g b�ogos�awi, pani nauczycielko! pani jest jak anio� dla Martwych Wrzos�w. Skoro panienka jest po mojej stronie, to nie spoczn�, dop�ki nie odnajd� mojej ma�ej dziewczynki. Cho�by�my mieli jej szuka� a� na ko�cu �wiata!

Anna Maria powiedzia�a serdecznie:

��Dobrze, b�dziemy jej szuka�. Ale rozumiesz chyba, �e �adne z nas nie ma na to czasu przed uroczysto�ci� w szkole, to ju� pojutrze. Wyruszymy zaraz nast�pnego dnia. Ja i tak musz� jecha� do banku, to b�dziesz m�g� zacz�� si� rozpytywa� w mie�cie.

O, m�j Bo�e, my�la�a. W dzie� po uroczysto�ci mia�am odpoczywa�. Wyspa� si�. Tak my�la�am.

Kulawiec wyszed�, zadowolony i uspokojony. Oczywi�cie, mo�e poczeka�, a� uroczysto�ci si� sko�cz�, przecie� rozumia�, �e pani nauczycielka ma mn�stwo do zrobienia.

Zaraz po wyj�ciu Kulawca obie kobiety us�ysza�y jego zdenerwowany g�os i ostro�nie wyjrza�y przez okno. Mign�a im jeszcze oty�a posta� Nilssona i us�ysza�y jego sarkastyczny g�os; obaj m�czy�ni szli jednak szybko ulic� w stron� biura kopalni.

��� a panienka i tak jedzie do banku, i pomo�e mi odnale�� moj� dziewczynk�, bo je�li ona tego nie zrobi, to nikt nie pomo�e! � krzycza� Kulawiec agresywnie.

A� tyle zaufania maj� do mnie, pomy�la�a Anna Maria zmartwiona.

O�lizg�y g�os Nilssona donosi� ze zwyk�� dla niego uszczypliwo�ci�:

��Tak, tak, t� dam� sta� na to i owo, s�dz�c po jej licznych m�skich znajomo�ciach tu, w Martwych Wrzosach.

G�os rozp�yn�� si� w oddali.

��Niech si� panienka tym nie przejmuje � powiedzia�a Klara. � On zawsze tak.

��Nie, nie przejmuj� si� � zapewnia�a Anna Maria, ale to nie by�a prawda.

To by� ostatni spokojny wiecz�r. Ju� wkr�tce piek�o mia�o si� rozp�ta� nad biedn�, ma�� osad� o smutnej nazwie Martwe Wrzosy.

Ostatni przed �wi�tami dzie� zaj�� szkolnych trwa� kr�cej. Wszystkie dzieci zabra�y do domu zawiadomienie, �e rodzice wraz z rodze�stwem i domownikami proszeni s� na �wi�teczn� uroczysto�� w szkole, kt�ra odb�dzie si� nast�pnego wieczora. Ka�dy powinien przynie�� ze sob� fili�ank� lub szklank�. Bengt-Edward zosta� wys�any z zaproszeniem do g�rniczych barak�w. Nikt nie oczekiwa� wielkich rezultat�w tej ostatniej wizyty. Ma�y Egon mia� obej�� wszystkie bezdzietne rodziny na wrzosowiskach i zaprosi� ich cz�onk�w.

Rodzina Brandt�w, proboszcz oraz Nilsson i kupiec zostali zaproszeni ju� kilka dni temu. Proboszcz w ka�dym razie obieca� przyj��.

Nie mo�na ju� by�o zrobi� nic wi�cej. Anna Maria musia�a przyzna� sama przed sob�, �e jest raczej pesymistk�. W osadzie, w kt�rej tyle wci�� plotek i podejrze�, a nawet otwartej wrogo�ci, ka�dy najch�tniej siedzi w domu.

Po po�udniu w szkole rozpocz�� si� gor�czkowy ruch. Wi�cej pr�b jase�kowego przedstawienia nie nale�a�o ju� robi�, teraz dzieci powinny mie� czas na skupienie si�, ale trzeba by�o po raz ostatni przymierzy� kostiumy i przygotowa� sal�. Wniesiono �awki i krzes�a; zbyt du�o, uwa�a�a Anna Maria, u�o�ono pi�kne haftowane obrusy, na og� przechowywane g��boko w szufladach. Kawa mia�a by� przygotowana u Klary i przeniesiona do szko�y, gdzie postawi si� j� na piecu, �eby nie ostyg�a. W�a�ciwie to najbli�ej by�o do domu kowala, ale nikt by si� nie odwa�y� przygotowywa� jedzenia w domu dotkni�tym zaka�n� chorob�. Anna Maria dyplomatycznie wyt�umaczy�a kowalowej, �e Klara bardzo prosi�a, by jej powierzy� w�a�nie przygotowanie kawy. A poniewa� zwr�ci�a si� z tym pierwsza, wi�c Anna Maria musia�a obieca�

��Gdyby�my tylko wiedzieli, ilu ludzi naprawd� przyjdzie � narzeka�a Klara, kt�ra biega�a nieustannie mi�dzy szko�� a swoim domem.

��No w�a�nie, trzeba by�o wcze�niej si� zorientowa� � zgadza�a si� z ni� Anna Maria. � Mog�am pos�a� dzieci z pytaniem, kto si� wybiera.

�ona kowala, kt�r� dyskretnie Anna Maria kierowa�a do prac nie maj�cych zwi�zku z przygotowaniem jedzenia, wyprostowa�a si� znad pod�ogi, kt�r� wyk�ada�a pachn�cymi �wie�o ga��zkami ja�owca.

��M�j Gustaw s�ysza�, �e paru g�rnik�w si� wybiera.

��Znakomicie! � zawo�a�a Anna Maria zadowolona.

��Ode mnie przyjd� wszyscy � powiedzia�a ma�a Anna, kt�ra r�wnie� pomaga�a dekorowa� sal�. A nie by�o to naj�atwiejsze zadanie. Dziewczynka zakleja�a papierowymi dekoracjami najgorsze plamy i dziury na �cianach. Wiesza�a te� dziwne zwierz�ta ze s�omy, kt�re prezentowa�y si� nadspodziewanie dobrze.

��Moi rodzice te� przyjd� � do��czy� si� Bengt-Edward. � I mama, i ojciec, a jak u ciebie, Egon?

��Ja nie wiem � pisn�� ma�y biedaczyna. � Sune tylko chichocze, a tata jest�

Pijany, pomy�la�a Anna Maria z gorycz�. Ale ostatnio Egon nabra� cia�a. Najwyra�niej ojciec czu� respekt przed Kolem.

No w�a�nie, Kol. Cz�sto, bardzo cz�sto jej my�li bieg�y ku niemu, a wtedy ogarnia� j� jaki� smutek i przygn�bienie. Czy to mog�a by� prawda? To, �e zabi� cz�owieka? I �e siedzia� za to w wi�zieniu?

Nie, nie wolno nikogo s�dzi�, dop�ki si� go nie wys�ucha. Anna Maria wola�a my�le�, �e to zwyczajne k�amstwa Nilssona.

Kol nie przyni�s� jeszcze szopki, ale pracowali w kopalni dzie� i noc, jak s�ysza�a. Prawdopodobnie odrabiali wolne dni w �wi�ta.

Nilsson wsun�� przez drzwi g�ow� o �wi�skich oczkach, o rumianych jak jab�ka policzkach i prychn��:

��Jak widz�, trwoni si� tu czas i pieni�dze! Nie za to p�acimy pani tak s�ono, panno Olsdotter.

Klara podesz�a do niego.

��Zamknij ten sw�j niewyparzony pysk! Je�li kto� na tym traci, to tylko sama panienka. To ona okazuje nam wszystkim niezwyk�� szczodro��. A ty zabieraj si� do domu, bo jak nie, to zostaniesz zaszlachtowany jak �winia na �wi�ta!

Wszystkie kobiety i dzieci chichota�y po kryjomu. Ale� ta Klara odwa�na! A Nilsson wycofa� si� jak niepyszny.

��Licz si� ze s�owami, Klara! � ostrzeg�. � Ty te� nie jeste� bez zmazy!

��I wiem o tym. Ale nie pr�buj wymusza� ode mnie pieni�dzy, bo po�a�ujesz!

Tego ju� Nilsson nie s�ysza�, zd��y� zatrzasn�� za sob� drzwi.

Anna Maria siedzia�a w szkole do p�nego wieczora, nawet nie mia�a czasu porz�dnie zje��. Mo�e czeka�a na co�, co si� jednak nie sta�o? St� przeznaczony pod ���bek wydawa� jej si� taki pusty w k�cie sali�

Zosta�a sama. Wolno, z g��bokim westchnieniem pogasi�a �wiece i zamkn�a drzwi na klucz.

Kiedy wysz�a z o�wietlonej sali w zimow� ciemn� noc, nie widzia�a nic, zw�aszcza �e nie by�o �niegu. Wszyscy nad tym ubolewali; �nieg stworzy�by �wi�teczny nastr�j, przykry� brudy i �mieci, w kt�rych wie� ton�a. Przykry�by te� n�dzne domy i paskudny budynek zarz�du kopalni. Niebo wisia�o nad ziemi� ci�kie, ani jednej gwiazdki, ciemno by�o jak w worku. I zimno, nie cichn�cy tu nigdy wiatr uderza� w naro�niki dom�w.

Anna Maria dosz�a do zabudowa� kowala, tak jej si� przynajmniej zdawa�o; by�o tak ciemno, �e jej nienawyk�e oczy nie by�y w stanie nawet rozr�ni� kontur�w budynku. W domach zreszt� panowa�a cisza, by�o naprawd� p�no, raczej noc ni� wiecz�r.

Nagle z ciemno�ci wy�oni�a si� jaka� posta� i zderzy�a si� z ni�.

��Oj, trzeba uwa�a�! � za�mia�a si� Anna Maria, ale w nast�pnej sekundzie stwierdzi�a, �e cz�owiek przed ni� ma z�e zamiary. Czyja� silna r�ka chwyci�a jej szerok� peleryn�, druga r�ka zamachn�a si� i Anna Maria us�ysza�a chrz�st rozci�tego materia�u.

Zd��y�a jednak instynktownie uskoczy� w ty� i cios chybi�. Zrobi�a kilka krok�w, jakby chcia�a wr�ci� do szko�y, ale zrezygnowa�a z tego i znowu pobieg�a w stron� zabudowa�, nie rozumiej�c, co si� dzieje. Czy to jaki� gwa�ciciel? Nie, chyba nie.

Nie mia�a czasu si� zastanawia�, bo napastnik znowu j� zaatakowa� i skutecznie uniemo�liwia� ucieczk� w stron� dom�w. Anna Maria nie mia�a wyj�cia, musia�a zawr�ci� w stron� biura.

Pocz�tkowo nie potraktowa�a napadu na tyle powa�nie, by wzywa� pomocy. Przysz�o jej do g�owy, �e to mo�e Bengt-Edward i jego koledzy przyczaili si� tu, �eby j� nastraszy�. Pewna jednak nie by�a i zaczyna�a si� naprawd� ba�, ale kiedy okr��a�a budynek biura, by�o za p�no, �eby krzycze�. Nikt by jej i tak nie us�ysza�.

Kimkolwiek by� jej prze�ladowca, widzia� w ciemno�ciach lepiej ni� ona. Prawdopodobnie wi�cej czasu sp�dzi� na dworze. Mo�e czai� si� od dawna? Czeka�, a� to w�a�nie ona wyjdzie ze szko�y? Sama.

Ta my�l wzbudzi�a w niej panik� i Anna Maria zacz�a biec jak szalona.

Oczywi�cie po ciemku zapl�ta�y jej si� nogi i upad�a. Napastnik rzuci� si� na ni�, ale w ostatniej sekundzie zd��y�a si� przewr�ci� na plecy i wymkn�� mu si�. Wtedy mign�o jej te� w oddali �wiate�ko�

To u kupca?

Nie, to w barakach, w n�dznych mieszkaniach g�rnik�w.

Zacz�a krzycze�. Wzywa�a pomocy, bo kto� przecie� musia� czuwa�, skoro w jakim� oknie pali si� �wiat�o!

Prze�ladowca znowu si� na ni� rzuci�, zdecydowany i �wiadomy celu. Czyje� r�ce szarpa�y j� z w�ciek�o�ci� i z trudem udawa�o jej si� unika� cios�w. Krzycza�a zdyszana, ale bandyta pr�bowa� zatka� jej usta r�k� i wtedy�

Pocz�tkowo nie poczu�a b�lu. U�wiadomi�a sobie tylko, �e co� zimnego i �liskiego przesuwa si� jej po ramieniu i wbija w d�o�. Jaka� niezrozumia�a si�a pozwoli�a jej odepchn�� z�oczy�c�, zerwa�a si� na nogi i pobieg�a w stron� barak�w.

I wtedy pojawi� si� b�l. Straszny, intensywny, bezlitosny. Czu�a, �e za chwil� zemdleje, zatoczy�a si�, ale zanim upad�a, postara�a si� jeszcze odskoczy� jak najdalej od miejsca, gdzie, jak si� jej wydawa�o, by�a droga. Wpad�a w jakie� krzaki i le�a�a bez ruchu.

Nie�atwo zachowa� cisz�, gdy ze zm�czonych p�uc powietrze wydobywa si� ze �wistem, a r�ka niezno�nie boli. Zauwa�y�a, �e ciep�a krew bucha z rany, i st�umi�a krzyk strachu.

Ale napastnik nie da� si� oszuka�. Anna Maria s�ysza�a skradaj�ce si� kroki, coraz bli�ej�

Chwila odpoczynku da�a jej jednak nowe si�y. A poniewa� bandyta zbli�y� si� niebezpiecznie, zerwa�a si� i zacz�a ucieka�.

I wtedy us�ysza�a g�osy. M�skie g�osy, kt�re wo�a�y:

��Halo! Czy kto� wzywa� pomocy?

��Tutaj! Ratunku! � wrzeszcza�a.

W tym samym momencie poczu�a bolesny cios, co� ci�kiego uderzy�o j� w plecy, a� si� potoczy�a do przodu. Sama s�ysza�a, �e j�czy z b�lu, przed oczyma wirowa�y jej fioletowe plamy, zdawa�o jej si�, �e s�yszy kroki kogo�, kto ucieka, a mo�e kogo�, kto nadchodzi? Stara�a si� zas�oni� g�ow� r�kami, ale wszystko bola�o j� tak, �e z trudem podnosi�a ramiona. Widzia�a chwiejne �wiat�o latarni. Jaki� g�os powiedzia�: �O, Jezu, to przecie� mamzela ze szko�y!� Potem Ann� Mari� ogarn�a ciemno��.

Ockn�a si� w momencie, kiedy jej g�owa zderzy�a si� z czym� twardym.

��Och, Per, uwa�aj! Ona uderzy�a g�ow� o framug� drzwi!

Anna Maria zosta�a po�o�ona na czym�, co wydawa�o jej si� kozetk�. W pomieszczeniu panowa� zaduch, wszelkie mo�liwe odory nie mytych cia� i brudnych ubra�, d�awi�ce, trudne do wywietrzenia.

Ale teraz nie mia�o to znaczenia.

��Dzi�kuj� � szepn�a. � My�l�, �e uratowali�cie mi �ycie.

��No, jaki� diabe� zwiewa� w krzaki � powiedzia� kto� z obecnych, kto stara� si� wygl�da� jak najsympatyczniej mimo kopalnianego brudu i w�asnej niezdarno�ci. � Sk�d si� panienka tam, na Boga, wzi�a? I kto to by�?

��Nie wiem � wyszepta�a. � Kto� z no�em, napad� na mnie, kiedy wysz�am ze szko�y. Och, moja r�ka okropnie krwawi, zabrudz� pos�anie�

��Nie szkodzi. My si� tym zajmiemy! Pos�ali�my po sztygara do kopalni�

Sztygar? Kol�

To by�a rozkoszna my�l.

Cierpia�a bardzo.

��Co� mnie uderzy�o w plecy. Co� ci�kiego�

��Wielki kamie�. Znale�li�my go przy drodze. Przynie�li�my na dow�d.

Dow�d na co? Ale nie by�a w stanie my�le�. Zamkn�a oczy i stara�a si� nie rozp�aka�.

Kol wpad� do pokoju i ukl�k� przy niej. Na stole, pomi�dzy czterema kupkami kart, sta�a latarnia. Widocznie wydarzenia przerwa�y graj�cym parti�. Kol wzi�� latarni� i o�wietli� kozetk�, na kt�rej le�a�a Anna Maria.

Poleci� przygotowa� bali� z wod� i powiedzia� do le��cej:

��Opowiedz mi teraz, co si� sta�o.

Anna Maria, najlepiej jak umia�a, przedstawi�a kolejne wydarzenia. Zm�czenie ostatnich tygodni dawa�o o sobie zna�, miesza�o si� z gorycz�, �e oto kto� my�li o niej tak �le, �e chcia� j� zamordowa�, i z trudem wymawia�a s�owa. Ale nie chcia�a p�aka�, w jego obecno�ci � nie.

Zanim sko�czy�a m�wi�, do pokoju wesz�o dw�ch m�odych m�czyzn.

��Nikogo nie z�apali�my � powiedzieli. � S�yszeli�my tylko kroki, kto� ucieka�, ale jest tak cholernie ciemno.

Kol poleci�, �eby wszyscy na chwil� wyszli, bo chcia� obejrze� plecy rannej. Nikt nie robi� g�upich komentarzy, przyj�li to, co si� sta�o, z najwi�ksz� powag�.

Sztygar i jeden z m�odszych g�rnik�w przemyli i opatrzyli jej r�k� stosuj�c sk�pe �rodki z kopalnianej apteczki. Kiedy m�czy�ni wychodzili, Anna Maria popatrzy�a ukradkiem na Kola. Sta�, czekaj�c, by zamkn�li drzwi, a twarz mia� bardziej surow� i napi�t� ni� kiedykolwiek przedtem. Nie pami�ta�a go takim. By� to niebywale silny m�czyzna, niespecjalnie wysoki, taki w sam raz, pomy�la�a. Mocno zbudowany, o kanciastych r�kach, wyj�tkowo pi�knych oczach i ustach. Szczeg�lnie podoba�y jej si� w�a�nie jego usta. Takie m�skie, a jednocze�nie wra�liwe i pe�ne wyrazu. Kol Simon by� naprawd� przystojnym m�czyzn�. Czy raczej Guillaume Simon, jak naprawd� brzmi jego nazwisko. Ale nie chcia�a go tak nazwa�. Kol pasuje do niego znakomicie. Jest w nim co� mrocznego, gro�nego, nie tytko w wygl�dzie. A mimo to budzi poczucie bezpiecze�stwa. Nie mog�a tego poj��.

Kiedy zostali sami, Kol zwr�ci� si� do niej i zapyta�:

��Mo�esz usi���?

��Tak, tylko musisz poda� mi r�k�.

Kol zagryz� wargi, uj�� jej zdrowe rami� i lekko przyci�gn�� ku sobie. Z trudem st�umi�a j�k.

�wiadomo��, �e on jest przy niej, jakie to rozkoszne uczucie! By�o tak intensywne, �e g�uszy�o b�l. Niebezpieczne uczucie, kt�re czyni�o j� s�ab�, ale inaczej ni� s�abo��, kt�rej przyczyn� by�y rany.

��Ja� � Powiedzia� Kol niepewnie. � ja musz� ci� poprosi� musz� chyba obejrze� twoje plecy�

Bez s�owa rozpi�a g�r� sukni zdrow� r�k�, a potem zsun�a sukni� z ramion.

��Wystarczy? � zapyta�a bezbarwnie.

Jeszcze troszk�, je�li mo�na � odrzek� prawie szeptem.

Anna Maria poprosi�a dr��cym g�osem, by sam ods�oni� tyle plec�w, ile trzeba, ona nie by�a w stanie podnie�� wy�ej r�ki. Gdy poczu�a dotyk jego d�oni na sk�rze, drgn�a gwa�townie. S�ysza�a, �e on wstrzymuje oddech, widz�c jej reakcj�, ale nie powiedzia� nic. Patrzy� tylko na jej plecy, ona za� mocno przytrzymywa�a sukni� na piersiach.

Kol uni�s� latarni�, by lepiej widzie�.

��Dosta�a� porz�dnie, nie ma co. Plecy masz czerwone i spuchni�te, mi�dzy �opatkami sk�ra jest podrapana. � Delikatnie przesun�� d�o� po jej kr�gos�upie. Anna Maria j�kn�a. � Ale nie wygl�da na to, �eby co� by�o z�amane � rzek�. � Mia�a� szcz�cie.

��Tak. Strasznie wymachiwa� tym no�em, mog�am rzeczywi�cie oberwa�.

��Widzia�em, �e twoja peleryna jest w kilku miejscach rozci�ta. � Kol pom�g� jej w�o�y� i pozapina� sukni�. � Nie rozpozna�a�, kto to by�?

��Nie.

��I nie masz �adnych podejrze�?

��Nie. Nie potrafi� tego zrozumie�. Tak �le prowadzi�am si� tu, w Martwych Wrzosach, �e kto� musia� mnie� � g�os jej si� za�ama� i zamilk�a. Jakby si� ba�a, �e uzna j� za p�aczliw� panienk�, kt�ra u�ala si� nad sob�.

On sam tak�e zachowywa� si� bardzo oficjalnie, jakby chcia� podkre�li� dystans mi�dzy nimi. To j� m�czy�o.

��Nie mo�esz le�e� na tej brudnej kozetce, w tym zaba�aganionym pokoju. Odprowadz� ci� do domu.

��Dzi�kuj�. Sama bym chyba nie dosz�a.

��Oczywi�cie, �e nie! Per!

Na jego wo�anie wr�cili inni m�czy�ni.

��Per, we�miesz latarni� i po�wiecisz nam. A wy wszyscy nikomu ani s�owa! Spr�bujemy zachowa� w tajemnicy to, co si� sta�o. W ten spos�b czasem �atwiej z�apa� winowajc�.

Anna Maria nie bardzo rozumia�a, jak to mo�liwe, ale z wdzi�czno�ci� uj�a pomocn� d�o� Kola, kiedy wstawa�a z kozetki. Serdecznie dzi�kuj�c wszystkim za ratunek, po�egna�a si�.

��Jezu � wykrztusi� kt�ry�. � Jakby s�onko wyjrza�o, kiedy panienka si� u�miecha. Panie sztygarze, jak pan my�li, kto chcia� skrzywdzi� to dziecko?

��Tego nie wiem, ale wiem przynajmniej tyle, kto jest teraz w kopalni � odpar� Kol sucho. � I wiem, �e wy byli�cie tutaj. Poza tym naprawd� poj�cia nie mam, komu mog�o na tym zale�e�.

��Wcale bym si� nie dziwi�, gdyby to Nilsson � powiedzia� Per w drzwiach. � On si� potwornie w�cieka, bo wszyscy tak lubi� panienk�.

Naprawd� mnie lubi�, pomy�la�a Anna Maria uradowana. Jak cudownie to s�ysze�!

A Kol doda� cierpko:

��Nilsson w�cieka si� do tego stopnia, �e nie chce przyj�� na jutrzejsz� uroczysto��. Wcze�nie rano ma zamiar jecha� do miasta. ��eby utrze� nosa tej zarozumia�ej mamzeli!�

Wszyscy wybuchn�li �miechem, Anna Maria tak�e. Bo nikt nie przejmowa� si� tym, czy Nilsson przyjdzie, czy nie. �Nawet dobrze b�dzie unikn�� tych jego docink�w, jakby mu si� ��ci ulewa�o�, podsumowa� spraw� jeden z g�rnik�w.

Szli wolno drog� o�wietlon� migotliwym p�omieniem latarni. Anna Maria musia�a skupia� ca�� uwag� na tym, by w og�le i��. Wci�� kr�ci�o jej si� w g�owie.

Kol zauwa�y�, jak si� m�czy.

��Per, poczekaj! � zawo�a�. � B�dzie chyba najlepiej, je�li ponios� panienk�. Nie czuje si� chyba zbyt dobrze.

Per mamrota� co� o wstrz�sie m�zgu. Anna Maria nie bardzo wierzy�a, �e to mo�liwe, ale nie zaprotestowa�a, gdy Kol wzi�� j� na r�ce, delikatnie, �eby nie urazi� obola�ych plec�w, i ni�s� j� przez reszt� drogi.

Udawa�a, �e nie mo�e unikn�� dotykania policzkiem jego ramienia ani opierania czo�a o jego twarz. On si� te� nie odsuwa�, porusza� natomiast czasami g�ow�, tak �e swoim policzkiem pie�ci� jej czo�o. Anna Maria przymkn�a oczy i jednym uchem s�ucha�a jego rozmowy z Perem o p�nocnym chodniku w kopalni, kt�ry grozi zawaleniem i nie mo�na go porz�dnie podeprze�. Domy�la�a si�, �e g�rnicy maj� o to pretensje do Adriana Brandta.

Doszli do domu i wszyscy razem wkroczyli do sieni, a Klara wybieg�a z kuchni ze �wie�o zapalon� �wiec� w r�ce.

��Panie Jezu, jak to panienka wraca do domu?

Kol wyja�ni�, co si� sta�o, Klara wydawa�a raz po raz okrzyki zgrozy.

��Zaraz odgrzej� jej troch� jedzenia.

��Tak zr�b!

Per poszed� z Klar� do kuchni, Anna Maria i Kol do jej pokoju. Zapalili �wiec�.

��Mieszkasz tu bardzo �adnie � stwierdzi� Kol kr�tko, wyra�nie onie�mielony, �e znalaz� si� w panie�skim pokoju.

��O, tak. Klara utrzymuje dom w znakomitym porz�dku. Naprawd� nie ma si� na co skar�y�.

��Nie, ja mia�em na my�li twoje osobiste� Tw�j wp�yw na pok�j. Nie przypomina �adnego znanego mi pokoju. Chodzi mi o to� � Zwr�ci� si� energicznie w jej stron� i powiedzia� stanowczo: � Poczekaj, pomog� ci zdj�� buty, nie powinna� si� za bardzo schyla�.

Kiedy tak siedzia�a na kraw�dzi ��ka i patrzy�a na jego pochylon� g�ow� u swoich st�p, przenikn�o j� niemal bolesne pragnienie, by pog�aska� te czarne w�osy. Z trudem si� przed tym powstrzyma�a.

��No � powiedzia� i wsta�. � Teraz mo�esz po�o�y� si� na ��ku i odpoczywa�, dop�ki Klara nie przyniesie kolacji. Jak tam twoja g�owa?

��Ju� lepiej. Ale wci�� jestem wstrz��ni�ta tym, co si� sta�o. Nie mog� tego zrozumie�.

Kol ostro�nie u�o�y� jej nogi na ��ku, poprawi� poduszk� i okry� Ann� Mari� pledem.

��Wygl�dasz na okropnie zm�czon� � westchn�� zmartwiony. � Powiem Klarze, �eby ci� nie budzi�a jutro za wcze�nie. Powinna� si� wyspa�.

��Ale ja nie mam czasu na�

Przerwa� jej uniesieniem r�ki.

��Jutro wieczorem musisz by� zdrowa i wypocz�ta, prawda? Pozw�l, �e my si� ju� wszystkim zajmiemy!

Mog�a mu tylko podzi�kowa� skinieniem g�owy. By�a taka zm�czona, taka zm�czona, i wci�� p�acz d�awi� j� w gardle.

Kol przysiad� na chwil� na kraw�dzi ��ka i przygl�da� jej si� ze smutkiem.

��Za du�o tego na ciebie spad�o, ca�a ta sytuacja tutaj � stara� si� swojemu g�osowi nada� surowe brzmienie, cho� nie bardzo mu si� to udawa�o. � Przyjecha�a� do Martwych Wrzos�w z wyrzutami sumienia po �mierci matki i tutaj wszystkie nasze zmartwienia wzi�a� na swoje barki�

��Och � westchn�a Anna Maria i pr�bowa�a wsta�, lecz on zdecydowanie j� powstrzyma�. � Ca�kiem zapomnia�am, obieca�am bratu Klary, temu, kt�rego nazywaj� Kulawiec, wiesz, obieca�am mu, �e pojad� z nim do miasta i pomog� mu odszuka� jego ma�� c�reczk�, kt�r� ojczym, dawny m�� Klary, bije.

��Kiedy macie tam jecha�?

��Pojutrze. i tak b�d� musia�a jecha� do banku, wi�c obieca�am, �e�

Kol westchn�� ci�ko:

��Kiedy ty zaczniesz my�le� o sobie, Anno Mario?

Jak cudownie to brzmi, kiedy on wymawia jej imi� w ten spos�b. �zy znowu nap�yn�y jej do oczu.

��Tyle spraw czeka na zado��uczynienie, wiesz przecie� � szepn�a st�umionym g�osem.

��Jeszcze ci to nie min�o? Anno Mario Olsdotter, pos�uchaj mnie. Zrobi�a� dla swojej matki wszystko podczas jej d�ugiej choroby, ju� to ustalili�my.

Teraz z najwi�kszym trudem powstrzymywa�a �zy, pragn�a, by on nie zaczyna� znowu roztrz�sa� tej sprawy.

��Tak, ale widocznie to nie wystarczy�o! Ona odebra�a sobie �ycie. Ja j� zawiod�am.

Kol spogl�da� na ni� surowo. Pochyla� g�ow� tak, �e twarz znajdowa�a si� w cieniu. Wydawa�a jej si� niesko�czenie poci�gaj�ca, taka ciemna i powa�na.

��Tak nie wolno ci my�le�, dr�czysz sama siebie � powiedzia�. � A poza tym ja uwa�am, �e ty siebie ok�amujesz.

��Jak to? Co masz na my�li?

��Pomy�l tylko troch�. Zrobi�a�, co tylko mog�a�, tego jestem pewien, na tyle dobrze znam ju� tw�j charakter. Wi�c nie to jest przyczyn� twoich wyrzut�w, ale to w�a�nie usi�ujesz sobie wmawia�, �eby uspokoi� sumienie w innej sprawie. Nie, ty stara�a� si� odpokutowa� za co� innego ju� wtedy, kiedy piel�gnowa�a� chor� matk�. To nie podczas choroby j� zawiod�a�. Tu chodzi�o o jak�� dawniejsz� spraw�.

Anna Maria przygl�da�a mu si� rozszerzonymi oczyma, zastanawia�a si�, do czego Kol zmierza.

��Czy zawsze by�a� tak� dobr� i pos�uszn� c�rk�, jak powinna�? � zapyta�. � Nie, ja nie pytam jak jaki� ksi�dz. Pytam, bo wydaje mi si�, �e ty i ja prze�yli�my co� podobnego. No wi�c?

��Ja� � zacz�a, j�kaj�c si� i zastanawiaj�c nad tym, co Kol powiedzia�. � Ja podobno by�am niezwykle pos�usznym dzieckiem, tak m�wili wszyscy. Ale by� taki okres� kiedy sko�czy�am czterna�cie lat do mniej wi�cej szesnastu, kiedy my�la�am, �e rodzice, a zw�aszcza mama, s� g�upi. Wszystko, co m�wili, by�o g�upie. Lekcewa�y�am ich w g��bi duszy. By�am nieustannie zbuntowana, pami�tam to bardzo dobrze. Nie �ebym si� jako� specjalnie �le zachowywa�a, tylko� wstydzi�am si� za nich czasami i pragn�am si� od nich uwolni�. Zw�aszcza od matki, kt�ra by�a z nich dwojga mniej zdolna, mniej wykszta�cona.

��Ale� to ca�kiem naturalne! Wszyscy m�odzi ludzie przechodz� przez taki okres.

��Ja tego nie rozumia�am, nigdy nie mia�am z kim porozmawia� o tego rodzaju sprawach, zawsze by�am taka samotna. P�niej, kiedy sta�am si� rozs�dniejsza, strasznie tego �a�owa�am i my�la�am, �e jestem najgorsz� c�rk� na �wiecie.

Kol kiwa� g�ow�, jego podejrzenia zyska�y potwierdzenie.

��Tak, to przechodzi z wiekiem. I co, wr�ci�y ci uczucia do rodzic�w? Czy nie s�dzisz, �e to wyrzuty sumienia z tego w�a�nie powodu nadal ci� m�cz�?

Anna Maria zastanawia�a si� d�ugo.

��Tak, m�czy mnie, �e mog�am zrobi� dla niej co� wi�cej przedtem. Zanim zosta�a wdow� i rozchorowa�a si� z �alu. Wiem, �e zostawia�am j� sam�, kiedy ojciec by� na wojnie, chodzi�am na d�ugie spacery, by zag�uszy� w sobie jak�� nieznan� t�sknot�. Mama zawsze si� na to skar�y�a. Masz racj�, Kol, to, co robi�am potem, wcale nie zmniejszy�o mojej winy.

W jego oczach pojawi� si� b�ysk, trzyma� j� mocno za ramiona.

��Pos�uchaj mnie teraz, moje drogie dziecko, od tej chwili sko�czysz z tymi wyniszczaj�cymi ci� wyrzutami sumienia! Czy ty nie rozumiesz, kto naprawd� tutaj zawi�d�?

��Nie.

��Twoja matka! Tak, w�a�nie ona! Ty, jej jedyne dziecko, �y�y sobie wypruwa�a�, �eby jej pom�c, a ona nawet palcem nie ruszy�a, �eby ciebie pocieszy�, cho� przecie� i ty cierpia�a�. Ani s�owa podzi�ki, ani wsparcia, ona mog�a tylko bra�

��Ale� ona by�a chora!

��Nigdy nie jest si� a� tak strasznie chorym, �eby zapomnie� o rodzonej samotnej c�rce. Trzeba by� wielkim egoist�, �eby pogr��y� si� we w�asnej rozpaczy i nie zauwa�a� innych. A w podzi�ce za dwa lata twoich stara� ona wybiera ucieczk� od cierpienia i wszelkich trudno�ci, zostawiaj�c dziecko bez opieki, w podw�jnej �a�obie, na pastw� losu.

��Nie by�am ju� dzieckiem! Mia�am prawie dziewi�tna�cie lat.

��W dalszym ci�gu jeste� dzieckiem � powiedzia� szorstko. � Jeste� taka dobra, �e a� naiwna! Pozwalasz si� wykorzystywa�, z czego skwapliwie korzysta ta przekl�ta familia tam, na wzg�rzu.

��Oni zawsze s� dla mnie tacy mili. Zapraszaj� mnie do siebie i�

��Wcale nie s� mili! Oni sobie ciebie kupuj� tymi prezentami i osaczaj� ci�. A ty tylko stoisz, zagryzasz wargi i nie masz odwagi zaprotestowa�.

Tego by�o Annie Marii za wiele. Okre�lenie �zagryzasz wargi� wywo�a�o najpierw �miech, po kt�rym przyszed� p�acz. Ukry�a twarz w d�oniach.

��Czy mo�esz ju� i��? Ja� potrzebuj� odpoczynku.

��Tak, oczywi�cie.

Wyprostowa� si� natychmiast. Sta� przez chwil� niezdecydowany przed t� skulon� postaci� na ��ku, patrzy�, jak jej ramiona podnosz� si� i opadaj� w nieutulonym p�aczu.

Anna Maria poczu�a palce g�adz�ce j� nieporadnie po policzku.

Po czym drzwi si� za nim zamkn�y.

Kol Simon sta� jeszcze przez chwil� w ciemnej sieni, zanim odwa�y� si� wej�� do kuchni po Pera, rozmawiaj�cego pewnie z Klar�, kt�ra szykowa�a kolacj� dla Anny Marii.

Kol opar� si� o �cian� i przymkn�� oczy. Stara� si� oddycha� spokojnie i powstrzyma� dr�enie cia�a. Nigdy nie musia� tak bardzo panowa� nad sob� jak dzisiaj, kiedy zajmowa� si� tym ma�ym, cudownym stworzeniem.

Jej delikatna, pokaleczona sk�ra. Jej uparte pr�by ukrycia swojej bezradno�ci, swego nieszcz�cia, �e zosta�a napadni�ta. Jej uroda, rozum, jej �agodny g�os� Absolutne zaufanie do niego, zmieszane z dziewcz�c� nie�mia�o�ci�.

Taka jak ona zdarza si� jedna na tysi�ce. Ale dla potomka walo�skich kowali, kt�rego ludzie nazywaj� Kol, ca�kowicie niedost�pna.

Zm�czony i zrezygnowany otworzy� drzwi do kuchni.

��Chod�, Per! Kopalnia czeka.

By� ju� p�ny dzie�, gdy Anna Maria ockn�a si� przera�ona. Jase�ka! Uroczysto��! Zaspa�a, a tyle mia�a pracy!

Wszystko przepad�o! Nie b�dzie przedstawienia!

Dr�czona okropnymi wyrzutami sumienia zerwa�a si� z ��ka.

Och, plecy! I r�ka�

Ostro�nie, bardzo ostro�nie zsun�a nogi z pos�ania i postawi�a stopy na pod�odze. Ale kiedy ju� zacz�a si� porusza�, okaza�o si�, �e jest lepiej, ni� s�dzi�a. Cia�o powoli wraca�o do normalnego stanu. Bez specjalnie dokuczliwego b�lu zdo�a�a si� ubra�.

Ale nie b�dzie mog�a doko�czy� szycia anielskich szat z gazy, takiej jakiej si� u�ywa do cedzenia sok�w lub przecierania marmolady.

Biedne dzieci, zaufa�y jej, a ona znowu zawiod�a�

Wszystkie kostiumy i materia�y znikn�y.

��Klara! � zawo�a�a Anna Maria w g��b cichego mieszkania.

Natychn3iast przybieg�a Greta, a za ni� jedna z mniejszych dziewczynek.

��Mama posz�a do szko�y � wyja�ni�a szeptem Greta, kt�rej powiedziano, �e nie wolno budzi� panienki.

��Ale gdzie si� podzia�y kostiumy?

��Ju� gotowe. Wszystkie mamy pomaga�y.

��Och � odetchn�a Anna Maria. � Jak to mi�o z ich strony!

��Tak, bo panienka musia�a si� wyspa�, tak powiedzia� sztygar, on m�wi�, �e panienka za bardzo si� ostatnio m�czy�a. Mama przygotowa�a �niadanie, czy panienka chce zje��?

��O tak, bardzo dzi�kuj�! A potem p�jdziemy do szko�y.

Zjad�a szybko i razem z dziewczynkami wysz�a z domu. By�a im wdzi�czna, �e jej towarzysz�. Sama nie by�aby w stanie wystawi� nogi za pr�g. Cz�owiek bywa okropnym tch�rzem, pomy�la�a, znowu bardzo niesprawiedliwa wobec siebie.

Greta i jej siostrzyczka mia�y bardzo tajemnicze miny. Wzdycha�y co chwila przej�te i szepta�y: �O, niech no tylko panienka zobaczy!�

W szkolnej sali by�y same kobiety. Dekorowa�y ga��zkami ja�owca sto�y, ustawione przy d�ugiej �cianie.

��No, a oto i panienka! � przywita�a j� Klara z ulg�. � Jak si� panienka dzisiaj czuje?

��Bardzo dobrze, dzi�kuj�! I dzi�kuj� za pomoc przy kostiumach!

Klara powt�rzy�a s�owa c�rki:

��Sztygar przykaza�, �eby panienka spa�a, jak d�ugo zechce.

��Ale trwa�o to chyba za d�ugo � u�miechn�a si� Anna Maria zawstydzona.

��No, i jak si� pani podoba to, co�my tu zrobi�y? � zapyta�a Klara z dum� w g�osie.

��Pi�knie! Bardzo pi�knie! Naprawd� wspaniale!

Anna Maria ogarn�a wzrokiem sal� i nagie zobaczy�a ���bek.

��Och! � zawo�a�a.

��P�niej zapali si� tam jeszcze �wieczki. Sztygar by� tu wcze�nie rano i ustawi� szopk� z pomoc� mojego brata i Bengta-Edwarda. Czy to nie pi�kne?

Wszystkie kobiety, wstrzymuj�c dech, podesz�y bli�ej, by cieszy� si� zachwytem nauczycielki.

To nie jest skandynawska tradycja, my�la�a Anna Maria. I nawet nie protestancka. To belgijskie dziedzictwo Kola.

Szopka sta�a w pi�knym otoczeniu, przedstawiaj�cym las. Nawet wzg�rza nie zabrak�o, powsta�o ze starannie ukrytej skrzynki. Ga��zki ja�owca i krzewinki bor�wek z powadzeniem udawa�y drzewa i krzewy. Nad wszystkim wznosi�o si� ciemnoniebieskie niebo rozjarzone gwiazdami, a nad dachem szopki �wieci�a szczeg�lna, wyj�tkowo du�a gwiazda, jakiej Anna Maria jeszcze nie widzia�a. Niebo wygl�da�o na zniszczone, musia�o by� stare, a tu i �wdzie widnia�y �lady, �e kto� �wie�o zamalowa� najgorsze plamy. St� wy�o�ono zielonym mchem, przez kt�ry wiod�a do stajenki dr�ka usypana z piasku i kamyk�w. Dr�k� kroczyli trzej m�drcy w pi�knych, zdobionych z�otem szatach, za nimi sz�y wielb��dy i ich przewodnicy. Pasterze z owcami i barankami zostali skupieni nad ma�ym jeziorkiem, utworzonym z kawa�ka lustra otoczonego mchem, a w stajence, za postaciami Marii i J�zefa, le�a�y w� i osio�ek.

Dziewczynki sta�y przed tym cudem oniemia�e.

��Niczego pi�kniejszego jeszcze w Martwych Wrzosach nie by�o � powiedzia�a matka Anny. � Mo�na by si� rozp�aka�, taka ogarnia cz�owieka b�ogo��, kiedy si� na to patrzy.

Anna Maria skin�a g�ow�.

��Tak, i ja doznaj� takiego uczucia.

��Scena te� jest gotowa � poinformowa�a Klara. � My�l�, �e teraz ju� nie wi�cej nie mo�na zrobi�.

��Nie, wszystko jest w doskona�ym stanie � powiedzia�a Anna Maria. Roze�mia�a si�. � No i popatrzcie! A ja my�la�am, �e wszystko si� zawali tylko dlatego, �e spa�am zbyt d�ugo!

Wszyscy obecni �miali si� wraz z ni�, a ona rozkoszowa�a si� tym �yczliwym oddaniem, jakie jej okazywali.

��No, pozostaje jedynie mie� nadziej�, �e kto� przyjdzie � powiedzia�a matka Anny.

��Tylko �eby ich nie by�o wi�cej ni� trzydzie�ci cztery osoby � ostrzeg�a Klara. � Policzy�am wszystkie miejsca siedz�ce. Wi�cej si� nie zmie�ci, a i tak dzieci musia�yby siedzie� na pod�odze.

��Och, takiego t�oku to na pewno nie b�dzie � u�miechn�a si� Anna Maria. � Przyjd� dzieci, ich rodzice i proboszcz. Zostanie du�o pustych �awek.

Starannie zamkn�a drzwi klasy na klucz i wszyscy rozeszli si� do dom�w.

Kiedy robi�o si� ju� ciemno i czas rozpocz�cia uroczysto�ci si� zbli�a�, wszystkie kobiety zebra�y si� ponownie w szkole. Kawa sta�a na piecu, mleko w dzbankach, wszystkie sto�y nakryte, a na nich tace z g�rami kanapek i ciast, przyniesione tu przez pe�ne skrupu��w gospodynie. �M�j chleb jako� nie chcia� dobrze rosn��!� �Mia�am tylko jedn� tac�, czy mo�e tak by�?� �Nie wiem, czy te moje strucle si� uda�y�� Ale, oczywi�cie, wszystko uda�o si� nadzwyczajnie, kobiety na ca�ym �wiecie maj� zwyczaj podawa� w w�tpliwo�� jako�� swoich wypiek�w. Za opuszczon� kurtyn� kr�ci�y si� podniecone dzieci, Anna Maria z pomoc� Klary stara�a si� ubra� je w kostiumy, umocowa�, co trzeba, poprawi�, wci�� czego� brakowa�o, trzeba by�o improwizowa�. Panna Maria, czyli Greta, siedzia�a ju� gotowa z Dzieci�tkiem Jezus w obj�ciach. Anio�y, najmniejsze uczennice, nieustannie musia�y biega� siusiu, a poniewa� nie mog�y pokazywa� si� przysz�ym widzom w kostiumach, za ka�dym razem trzeba by�o zdejmowa� z nich p�aszcze i odpina� skrzyd�a.

Bengt-Edward z godno�ci� odgrywa� swoj� wa�n� rol�, ale poci� si� okropnie i wci�� musia� sobie ociera� twarz. Egonowi zapodzia� si� gdzie� domowej roboty kostur w�drowca.

I nagle pojawili si� widzowie! Wielkie zamieszanie przy drzwiach, to rodzina Bengta-Edwarda, pi�knie ubrana, uroczysta, wchodzi�a na sal�, zapraszana uprzejmie przez Lin� Axelsdotter, kt�ra czyni�a honory domu. Anna Maria zosta�a przecie� zraniona w praw� r�k�, musia�aby si� wdawa� w d�ugie t�umaczenia, na kt�re nikt nie mia� czasu. Go�cie zostali skierowani do pierwszych rz�d�w, ale najpierw musieli obejrze� szopk� Kola. Zatrzymali si� tam na d�ugo, a tymczasem do sali wchodzili wci�� nowi.

O jednej sprawie w ca�ym zamieszaniu wszyscy zapomnieli: co zrobi� z okryciami widz�w? Gdzie je pomie�ci�? Nie ma przecie� miejsca!

Zjawi� si� akurat Kol, wi�c Anna Maria zdenerwowana prosi�a go o rad�.

��Poczekaj chwilk� � uspokoi� j� i zawo�a� do siebie jednego z m�czyzn. Wyszli, a za chwil� przynie�li d�ugi st� z biura. Ustawiono go po prostu w k�cie sali i tam mo�na by�o sk�ada� ubrania, jedno na drugim.

Sytuacja stawa�a si� krytyczna. Rodziny dos�ownie wali�y drzwiami, wszystkie dzieci, chodz�ce do szko�y i nie, t�oczy�y si� przed ���bkiem, tak �e tylko niekt�re mog�y cokolwiek zobaczy�, a Anna Maria ba�a si�, by o�wietlaj�ce szopk� �wiece si� nie poprzewraca�y.

Przyszed� proboszcz. Na szcz�cie Lina natychmiast si� nim zaj�a, wskaza�a mu miejsce w pierwszym rz�dzie, ale zanim usiad�, powiedzia� kilka pi�knych s��w przy ���bku. Kiedy teraz Anna Maria si� odwr�ci�a, zobaczy�a, �e przy drzwiach stoi spora grupa g�rnik�w. Poprzez sal� odszuka�a Kola i spojrza�a na niego z niedowierzaniem, a on skin�� g�ow� i u�miechn�� si� weso�o.

Bengt-Edward szepn�� jej do ucha:

��W kopalni maj� wolne, wszyscy. Dlatego pracowali ostatniej nocy.

��Czy to Adrian Brandt tak postanowi�?

��Nie, to Kol.

��I kaza� im tu przyj��?

��Nie, oni sami, z ciekawo�ci.

��Musimy mie� wi�cej krzese� � wo�a�a Klara bliska paniki. � M�j Bo�e, przyjd� chyba wszyscy co do jednego!

Tym razem tak�e pom�g� Kol, kt�ry zdawa� si� sta� tu� przy Annie Marii zawsze, kiedy by� potrzebny. Wys�ali Sixtena i Sune wraz z kilkoma innymi wyrostkami, �eby przynie�li jakie� krzes�a i sto�ki. Sk�d si� da.

Nawet ojciec Egona si� zjawi�. Co prawda niezbyt trze�wy, ale Anna Maria by�a wzruszona. Syn b�dzie m�g� pokaza�, na co go sta�!

Nagle zobaczy�a �on� kowala i zmarszczy�a brwi.

��A gdzie Gustaw, tw�j m��? Powinien zobaczy� wyst�p swoich dzieci, s� takie zdolne.

Kobieta by�a zak�opotana.

��Kto� musia� zosta� w domu z ma�ymi. A ja mog� si� tu na co� przyda�.

��Kol � rzek�a Anna Maria zdecydowanie. � Te dzieci te� musz� tutaj przyj��.

��Nie, panienko! � protestowa�a matka. � Nie mo�na. One le�� w ��ku! Nie mog� nawet sta� o w�asnych si�ach.

��B�d� na przedstawieniu, nawet gdyby to mia�o by� ostatnie wydarzenie w ich �yciu � o�wiadczy�a nauczycielka, nie bardzo zastanawiaj�c si� nad sensem swoich s��w. � Ch�opcy, zr�bcie miejsce po tej stronie, przyniesiemy tu ��ko! Chod�, Kol!

Zabrali ze sob� matk� oraz Kulawca i poszli szybko do domu kowala.

Anna Maria stan�a w progu izby, w kt�rej le�a�y dzieci. Instynktownie chwyci�a r�k� Kola i trzyma�a mocno. W du�ym, przymocowanym do �ciany ��ku le�a�o czworo ma�ych dzieci, kt�re przypomina�y raczej zamarzni�te oszronione figurki. Ich buzie by�y alabastrowo bia�e, gorza�y w nich tylko wielkie, bezradne oczy. Spocone w�osy oblepia�y czo�a, a na n�dznej po�cieli widnia�y �lady krwi.

Wpatrywa�y si� w pi�kn� pani� stoj�c� na progu.

��Mam lepsz� po�ciel � m�wi�a matka nerwowo. � I nasze ��ko jest mniejsze, �atwiej b�dzie je nie��.

��Bardzo dobrze � powiedzia�a Anna Maria poblad�ymi wargami. � Zmie� szybko po�ciel. Ch�opcy, zabierajcie ��ko. Gustaw, trzeba dobrze otuli� dzieci, niech ka�dy zabierze jedno i zanie�cie je do szko�y. ja, niestety, dzisiaj nie mog� pom�c.

��Tak, s�ysza�em o wczorajszym wypadku � wtr�ci� Gustaw. � Ale czy naprawd� powinni�my zabiera� dzieci?

��Przyszli wszyscy mieszka�cy Martwych Wrzos�w � odpar� Kol p�g�osem. � Dlaczego tylko wy mieliby�cie siedzie� w domu?

W chwil� p�niej ��ko znalaz�o si� w szkole.

��Powiadasz, �e du�o ludzi przysz�o? � zwr�ci� si� Gustaw do Kola.

��Wszyscy. Z wyj�tkiem Nilssona. Ale za nim to akurat nikt nie t�skni.

��On by si� pewnie nawet nie m�g� pokaza� w�r�d tych wszystkich, kt�rych tak dr�czy. Zosta�by ukamienowany!

Gustaw roze�mia� si� cierpko z w�asnych s��w.

Kiedy weszli z dzie�mi, w sali zrobi�o si� cicho jak makiem sia�. Wszyscy ust�powali z drogi Kolowi i innym, tak by chore male�stwa mog�y zobaczy� ���bek. Anna Maria dostrzeg�a delikatny, nie�mia�y u�miech na buzi jednego z dzieci i wybuchn�a p�aczem. Nic nie mog�a na to poradzi�, musia�a schroni� si� za kurtyn�, gdzie mali aktorzy patrzyli na ni� zdumieni.

W ko�cu chore dzieci zosta�y wygodnie u�o�one w ��ku, podparto je poduszkami, by widzia�y scen�. Kowal przyni�s� zapas chusteczek i ga�gank�w na wypadek, gdyby kt�re� zacz�o kaszle� krwi�, jak wyja�ni�.

Jak mog�am uwierzy�, �e jakie� lekarstwo z magicznych zi� Ludzi Lodu by�oby w stanie uratowa� te dzieci? my�la�a Anna Maria w rozpaczy. One ju� znajduj� si� w szponach �mierci! Zw�aszcza tych dwoje najm�odszych. Z nich ju� nic nie zosta�o.

Nieoczekiwanie za kurtyn� zjawili si� Sixten z Sunem i jeszcze jakich� dw�ch ch�opc�w i chcieli rozmawia� z panienk�. Wytar�a nos, osuszy�a oczy i wysz�a do nich.

��Mogliby�my za�piewa� jaki� kawa�ek, gdyby to odpowiada�o � rzek� Sixten nonszalancko.

��Znakomicie � ucieszy�a si� Anna Maria szczerze. � Wyst�picie zaraz po przedstawieniu, ja was zapowiem, �eby�cie wiedzieli, kiedy wej�� na scen�. Mogliby�cie za�piewa� dwie pie�ni?

Mog�, oczywi�cie.

��A on, Bertil � Sixten przedstawi� koleg�. � On bardzo �adnie deklamuje. I te� by m�g� powiedzie� jaki� wiersz, gdyby panienka chcia�a.

��Dobrze, bardzo ci dzi�kuj� � zwr�ci�a si� do Bertila.

Sixten za� przedstawia� drugiego koleg�:

��Fredrik umie �piewa� ko�cielne psalmy i gra na pile.

���wietnie. To zrobimy tak: zaraz po przedstawieniu wyst�pi Fredrik z psalmami, potem wiersze. Potem dzieci za�piewaj� kol�dy� I na koniec wy dwaj, Sixten i Sune, bo wy macie chyba l�ejszy repertuar, prawda? Och, uratowali�cie nas! Przedstawienie jest za kr�tkie, �eby wype�ni� ca�y wiecz�r.

��No. Sztygar te� tak m�wi� � wtr�ci� Sixten. � I, panienko� My bardzo �a�ujemy tego, co m�wili�my tam, ko�o ska��

Sune przytakiwa� koledze, kiwaj�c g�ow�.

Anna Maria u�miechn�a si�:

��Zapomnieli�my ju� o tym, prawda? To si� nigdy nie wydarzy�o.

W tej chwili do sali wkroczy�a rodzina Brandt�w. Zatrzymali si� dumnie w drzwiach, jakby zacz�li �a�owa�, �e dali si� nam�wi� na uczestnictwo w ludowym �wi�cie, i patrzyli niech�tnie na przepe�nion� sal�. Lina podesz�a do nich, uk�oni�a si� i poprosi�a, by weszli dalej i usiedli obok proboszcza. Tylko mo�e najpierw pa�stwo chcieliby obejrze� szopk�?

Podeszli bli�ej i studiowali wszystko dok�adnie, podczas gdy ich podw�adni cofn�li si� z szacunkiem. Brandtowie podnosili figurki, na co przed nimi nikt si� nie odwa�y�; i wymieniali mi�dzy sob� uwagi. Celestyna chcia�a bawi� si� wielb��dem. Babka jej na to pozwoli�a, Anna Maria jednak wyj�a jej figurk� z r�k i odstawi�a na miejsce, za co dziewczynka obdarzy�a j� spojrzeniem pe�nym nienawi�ci. Adrian przywita� si� z Ann� Mari�, zdenerwowany, jak zwykle w obecno�ci rodziny. Sprawia� wra�enie, jakby przy g�rnikach unika� jej spojrzenia.

Nie o to chodzi, �e Anna Maria uwielbia�a twardych m�czyzn, ale s�abo�� te� powinna mie� granice! Adrian by� najbardziej pozbawionym swojego zdania cz�owiekiem, jakiego zna�a, i pozosta�o dla niej zagadk�, jak kto� taki mo�e kierowa� du�ym przedsi�biorstwem. To chyba dow�d, ile mog� zdzia�a� pieni�dze i nazwisko. No, a poza tym ma dobrego sztygara�

Nic nie mog�a poradzi� na to, �e spojrzenie, kt�re pos�a�a Kolowi, by�o du�o cieplejsze. Akurat teraz wyra�a�o jej my�li. Kol popatrzy� na ni� uwa�nie i odwr�ci� si�.

W�adczy g�os starszej pani Brandt przywo�a� Ann� Mari� do rzeczywisto�ci. Na moment o niej zapomnia�a.

��Bardzo pi�kne � stwierdzi�a pani Brandt, wskazuj�c ���bek. Kiwa�a �askawie g�ow�. � Kup to, Adrianie.

Po czym ruszy�a w stron� pierwszego rz�du.

Anna Maria a� si� zaczerwieni�a z oburzenia.

��Nie s�dz�, by Kol chcia� to sprzeda� � rzek�a niepewnie.

Siostry Brandt u�miecha�y si� z wy�szo�ci�, a ma�a Celestyna natychmiast zawo�a�a:

��Ja chc� mie� ten ���bek, babciu!

Kol zwr�ci� si� do Adriana, niezdecydowanie stoj�cego z boku:

��Pani nauczycielka ma racj�, szefie. ���bek nie jest na sprzeda�!

Matka Adriana odsun�a go energicznie:

��Tylko nie pr�buj zarabia� na uczuciach ma�ego dziecka i nie podno� ceny! Dogadamy si� co do tego.

Zanim dosz�o do jakich� po�a�owania godnych zdarze�, Lisen spostrzeg�a chore dzieci w ��ku.

��Czy�cie wy poszaleli? Przynosi� tutaj dzieci chore na suchoty? Nie mo�emy tego tolerowa�!

Kol, z czarnymi oczyma w bladej, zaci�tej twarzy, sta� u boku Anny Marii.

��Droga wolna i mo�na wyj��, je�li komu� nie odpowiada towarzystwo.

Lisen odwr�ci�a si� na pi�cie i usiad�a.

��O, pastor! � zawo�a�a starsza pani Brandt s�odkim g�osem. � Dzie� dobry! Dawno�my si� nie widzieli. A oto moje c�rki. I ma�a c�reczka Adriana. A tak�e Anna Maria, moja przysz�a synowa�

��Nie � j�kn�a Anna Maria, szukaj�c rozpaczliwie spojrzenia Kola.

��Aha, aha � rzek� pastor �yczliwie, przygl�daj�c si� Annie Marii, kt�ra sta�a do�� daleko od nich i nie mog�a podej�� bli�ej ani nic wyja�ni�. Adrian natomiast z kim� rozmawia� i niczego nie s�ysza�.

��Tak, �lub odb�dzie si� w najbli�szej przysz�o�ci. Zapowiedzi wyjd� zaraz po �wi�tach.

��Nie! � szepn�a Anna Maria do Kola. � Jakie to pod�e! I �eby takie rzeczy m�wi� tutaj! Nie mam mo�liwo�ci zaprotestowa�! Naprawd� tego nie rozumiem! Wyje�d�am st�d! Jutro!

Kol uj�� j� mocno za r�k�.

��Nie mo�esz wyjecha� � szepn��. � Bo wtedy w Martwych Wrzosach s�o�ce by zgas�o.

Anna Maria zrozpaczona tylko potrz�sa�a g�ow�. Uda�o jej si� przecisn�� do siostry Adriana.

��Kerstin! Na Boga, ja nigdy nie obieca�am, �e�

Przyjaci�ka ciotki Birgitty popatrzy�a ch�odno.

��Nie? A przecie� przyjmowa�a� wszystkie nasze zar�czynowe prezenty, prawda? I Adrian twierdzi, �e nie odrzuci�a� jego o�wiadczyn.

Po czym odesz�a.

��Ale te� ich nie przyj�am. Kol, ja tego nie rozumiem. O co im chodzi?

��Machnij na to r�k�. Za�atwisz to p�niej. Patrz, Lina si� tu przeciska, widocznie ma jakie� problemy.

Nieprzerwanie nap�ywali nowi go�cie.

��Prosz� pani! � wo�a�a Lina. � Przyszli ludzie z s�siedniej parafii! Co robi�? Nie ma ju� miejsca!

��O Bo�e � szepn�a Anna Maria. � Kol, co my zrobimy?

��Zaraz si� tym zajm�.

Wzi�� ze sob� kilku swoich pracownik�w i sk�d� wyczarowa� nowe �awy. Zaproponowa� zebranym, �eby usiedli bli�ej siebie, g�rnik�w poprosi�, by ust�pili miejsca kobietom, starszym i nowo przyby�ym, i jako� mu si� uda�o wszystkich ulokowa�, chocia� wzd�u� �cian tak�e sta� g�sty t�um.

��Taka masa ludzi � szepta� Bengt-Edward za kulisami. � Ja nie mog�, prosz� pani, ja si� nie odwa��, zrobi� w majtki!

��Wszystko p�jdzie dobrze, zobaczysz � uspokaja�a go, ale skoncentrowa� si� nie mog�a. Dlaczego nie mog�a rozmawia� z Adrianem, musi mu przecie� wyt�umaczy�

W pewnym momencie stwierdzi�a, �e na sali zapanowa�a cisza, przerywana jedynie kaszlem chorych dzieci. Widzowie czekali, �e nauczycielka rozpocznie uroczysto��.

Wyjrza�a przez szpar� w kurtynie. Wszyscy siedzieli, wstrzymuj�c dech. Zobaczy�a Seveda z �on�. On trzyma� na kolanach najm�odsze dziecko i przytula� je do siebie serdecznie. Oczy malca �mia�y si� do ���bka i pal�cych si� tam �wieczek. Widzia�a te� ojca Egona, kt�ry w�a�nie chowa� butelk� do kieszeni, widzia�a pomarszczone twarze g�rnik�w, a tak�e obcych m�czyzn i nieznajome kobiety, r�wnie biedne jak mieszka�cy Martwych Wrzos�w. Nie widzia�a natomiast Kola, a akurat tego potrzebowa�a teraz najbardziej. Kol sta� gdzie� poza zasi�giem jej wzroku.

Bo�e, nie opuszczaj mnie, pomodli�a si� cicho. Mnie i Bengta-Edwarda, i pozosta�ych dzieci. Po czym wysz�a zdecydowanie przed kurtyn� i lekko dr��cym g�osem powita�a obecnych. Nie wymienia�a nikogo z osobna, bo wola�aby zwr�ci� si� raczej do chorych dzieci Gustawa ni� do rodziny Brandt�w. Zabanda�owan� r�k� chowa�a przez ca�y czas za plecami. Poinformowa�a, jaki przygotowano program, powiedzia�a, �e wszystkie kobiety z Martwych Wrzos�w przyczyni�y si� do zorganizowania pocz�stunku, a potem odda�a g�os proboszczowi.

Nie wiedzia�a jednak, �e proboszcz uwielbia s�ucha� w�asnego g�osu i �e nie przepu�ci okazji przemawiania do tak licznego zgromadzenia. Bo�e, czy on zamierza wyg�osi� ca�e kazanie? Dzieci za kulisami zaczyna�y si� niecierpliwi�. Czeka�y ju� tak d�ugo, anielskie skrzyd�a zaczepia�y si� o siebie, anio�y szepta�y coraz g�o�niej. Zebrani zaczynali si� wierci� i pokas�ywali znacz�co.

Nareszcie dobrodziej zako�czy� i dzieci za kurtyn� zosta�y ustawione na swoich miejscach.

��Prosz� pani, ja umr�! � szepn�� rozpaczliwie Bengt-Edward.

��Nie umrzesz, nie martw si�. Proboszcz przemawia� nieprzyzwoicie d�ugo, ale teraz musisz si� opanowa�, Bengcie-Edwardzie! C� to jest takie szkolne przedstawienie wobec wyst�p�w na jarmarku!

Ch�opiec tylko j�kn�� w odpowiedzi.

Anna Maria ogarn�a wzrokiem grup�. Wszystkie dzieci sta�y tam, gdzie powinny. Blade z przera�enia. Da�a znak r�k� i kurtyna rozsun�a si� z wolna na boki, a ona sama zesz�a na sal� i stan�a pod �cian�. Obok stan�� Kol, odszuka� jej r�k� i �cisn�� uspokajaj�co. Anna Maria by�a taka ma�a, �e nie zas�ania�a nikomu.

Uroczysto�� zaczyna�a si� pi�knie! Wszyscy wyci�gali szyje, �eby widzie� lepiej. Kulawiec zrobi� podwy�szenie po�rodku sceny, na kt�rym teraz siedzia�a Greta, czyli Panna Maria, i najstarszy syn Gustawa, graj�cy rol� J�zefa. Przyklejono mu brod�, �eby sprawia� powa�niejsze wra�enie. Lalka przedstawiaj�ca Dzieci�tko przypomina�a prawdziwe niemowl�, a o�wietlenie by�o pi�kne, wszystko wygl�da�o bajecznie, po prostu fantastycznie. To tak�e dzie�o Kulawca.

Ale co si� sta�o z g�osem Bengta-Edwarda?

Ch�opiec, przebrany za pasterza, sta� pod �cian� sceny i rozpaczliwie szuka� wzrokiem nauczycielki. Skin�a mu g�ow� i da�a dyskretny znak r�k�. Odetchn�� z ulg�, nie odwa�y�by si� zacz�� bez jej pozwolenia.

Niezwyk�y g�os ch�opca wype�ni� sal�. Pocz�tkowo niepewny, troch� chwiejny, stawa� si� coraz spokojniejszy, jakby �piewak sam nabiera� wiary w siebie. Na przemian �piewa� i wyg�asza� Ewangeli� na Bo�e Narodzenie, bardzo uproszczon�, rzecz jasna, trzej m�drcy w��czali si� w odpowiednich miejscach do recytacji. Korona przekrzywi�a si� ma�emu Egonowi i mia� troch� k�opot�w, �eby j� poprawi�. Pasterze kl�kali z ha�asem i potykali si�. Ale Bengt-Edward by� zaskakuj�co rozlu�niony!

��Pi�knie! � szepn�� jej Kol do ucha. � Sp�jrz, jacy ludzie s� przej�ci!

Tu i �wdzie na sali podnoszono do oczu chusteczki.

Nagle rozleg� si� g�os Celestyny:

��Dlaczego oni tak robi�, ciociu Kerstin?

Ukaza�y si� dwa anio�y. Skrzyd�a trzyma�y si� jak nale�y.

��Dlaczego ja nie jestem anio�em? � zapyta�a znowu g�o�no Celestyna. � Ja chc� by� anio�em! Du�o �adniejszym anio�em ni� te g�upie dzieciaki!

Bengt-Edward zawaha� si�, jakby chcia� zamilkn��.

Kol �cisn�� uspokajaj�co rami� Anny Marii i na palcach podszed� do Celestyny. Pochyli� si� nad dziewczynk� i szepn�� jej co� do ucha. Odwr�ci�a g�ow� i oniemia�a wpatrywa�a si� w niego. Potem siedzia�a ju� cicho jak mysz.

Przedstawienie mog�o toczy� si� dalej.

��Co ty jej powiedzia�e�? � zapyta�a szeptem Anna Maria, gdy Kol wr�ci� i stan�� na dawnym miejscu za jej plecami.

��Nic takiego. Tylko par� s��w: Je�li nie zamkniesz pyska, ty cholerny bachorze, to wbij� ci n� w brzuch!

��Ale�, Kol! � j�kn�a Anna Maria zaszokowana, ale zaraz roze�mia�a si� cichutko.

Przedstawienie zako�czy�o si� od�piewaniem przez wszystkie dzieci pie�ni na chwa�� Pana. Egonowi uda�o si� oczywi�cie wypiszcze� jedno �gloria� za du�o, kiedy wszyscy ju� sko�czyli, i by� bardzo nieszcz�liwy, gdy na sali rozleg�y si� �miechy. Ale aplauz by� niezwyk�y, wielu ludzi ociera�o �zy.

Dzieci przesz�y na sal� i usiad�y, mniej lub bardziej uroczy�cie ubrane, a tymczasem Fredrik, przygrywaj�c sobie na pile i fa�szuj�c okrutnie, �piewa� wyciskaj�c� �zy z oczu ko�cieln� pie�� o dziecku, kt�re zosta�o �ywcem wzi�te do nieba. Wyj�tkowo z�y wyb�r, Anna Maria pomy�la�a o chorych dzieciach w ��ku, ale innym w�a�nie to wyda�o si� wzruszaj�ce.

P�niej Bertil deklamowa� bardzo d�ugi wiersz, lecz czyni� to wyj�tkowo dobrze. Opowiada� o statku na morzu podczas sztormu, co tak�e wszystkich g��boko wzrusza�o. Dzieci zdo�a�y od�piewa� swoje kol�dy bez fa�szywych ton�w, po czym nadesz�a kolej na Sixtena i Sunego. Ca�e szcz�cie, bo ich weso�e ludowe piosenki zmieni�y nastr�j. G�rnicy tupali nogami zgodnie z rytmem wystukiwanym przez Sixtena drewnianymi �y�kami, w odpowiednich miejscach sala pokrzykiwa�a: hej, ho! Ch�opcy musieli �piewa� d�ugo. Przy ostatniej piosence w��czy� si� te� Bengt-Edward, wci�� w pasterskiej pelerynie, i za�piewa� tak, �e sala po prostu wibrowa�a.

Kiedy Anna Maria dzi�kowa�a za wyst�p, wszyscy mieli radosne, rozbawione twarze. Teraz do akcji wkroczy�y kobiety, zapraszaj�c zebranych na pocz�stunek.

W chwil� p�niej Anna Maria sta�a na scenie i sortowa�a kostiumy, kt�re dzieci z siebie zdj�y. Ws�uchiwa�a si� w szum na sali, g�o�ny, t�umi�cy rozmowy, ale radosny i swobodny. Uda�o mi si�, my�la�a przej�ta. Nam si� uda�o! Wszyscy dobrze si� tu czuj�!

Proboszcz tak�e wszed� na scen�, na kt�rej teraz ustawiono sto�y i krzes�a. Podzi�kowa� nauczycielce za wspania�e przedstawienie i zapyta�, czy w drugi dzie� �wi�t nie chcia�aby przyjecha� z jase�kami do miasta. Maj� w ko�ciele spotkanie, by�oby wi�c pi�knie, gdyby te jase�ka�

Pani Brandt towarzyszy�a ksi�dzu, nie bardzo wiadomo z jakiego powodu, a wygl�da�a tak, jakby ca�e przedstawienie by�o jej zas�ug�.

��Naturalnie, prosz� ksi�dza! � zawo�a�a. � Przyjedziemy. Musimy pokaza� tym w mie�cie, co mamy tu w Martwych Wrzosach!

Anna Maria nie odpowiedzia�a, bo nagle na sali zaleg�a kompletna cisza, ha�as zamar� w niemym zdumieniu.

Odwr�ci�a si� ku drzwiom. Zebrani na sali zaczynali szepta�, narasta� szum podziwu i niepokoju.

W drzwiach sta�o dwoje ludzi. Dwoje podr�nych tak odmiennych od mieszka�c�w Martwych Wrzos�w jak dwie lilie rzucone na �mietnik. Dama by�a tak ol�niewaj�co pi�kna, �e m�czy�ni wstrzymali dech, i tak elegancko ubrana, �e panie Brandt wygl�da�y przy niej tandetnie, mia�a blond w�osy i taka by�a delikatna, �e mog�aby wyst�pi� jako anio� w jase�kach. Pi�knej pani towarzyszy� pan. Ros�y m�czyzna, na widok kt�rego ludzie na sali cofn�li si� pod �ciany w podziwie i l�ku. Twarz przyby�ego przypomina�a oblicze trolla, by�o w niej co� dramatycznego, nikt tutaj nigdy nie widzia� podobnej twarzy, nikt nawet nie przypuszcza�, �e kto� taki mo�e istnie�.

Przybysze nie byli bardzo m�odzi, ale mieli w sobie co� m�odzie�czego, a jednocze�nie dojrza�y autorytet.

Pi�kna pani podesz�a do sceny.

��Czy kto� m�g�by nam powiedzie�, gdzie zastaniemy Ann� Mari� Olsdotter? � zapyta�a po norwesku.

Anna Maria ockn�a si� ze zdumienia:

��Ciocia Vinga! I wuj Heike! Och, witajcie, witajcie oboje!

��Odejd� ode mnie, Szatanie! � mrukn�� proboszcz.

Heike, kt�ry s�ysza� podobne s�owa niezliczon� ilo�� razy i kt�ry podczas d�ugiej podr�y przez Szwecj� �miertelnie przestraszy� mn�stwo ludzi, nie wzi�� sobie tego do serca. Natomiast Anna Maria poczu�a si� dotkni�ta w jego imieniu.

��Wuj Heike jest cz�owiekiem szlachetniejszym ni� ca�y t�um ksi�y � powiedzia�a oburzona. Bezustannie obejmowa�a to Ving�, to Heikego, �ciska�a ich, by�a niewymownie szcz�liwa, najszcz�liwsza! Nie przej�a si� wcale tym, �e zar�wno proboszcz, jak i rodzina Brandt�w poszli sobie, no nie, zd��y�a k�tem oka zauwa�y�, �e Klara pobieg�a za Celestyn� i odebra�a jej trzy figurki, kt�re panienka ukradkiem �ci�gn�a ze ���bka. Na szcz�cie Klara czuwa�a. Poniewa� uroczysto�� ju� w�a�ciwie dobieg�a ko�ca, inni go�cie te� zaczynali si� zbiera� do wyj�cia i kolejka do sto�u z okryciami sta�a d�uga. Wielu jednak zostawa�o z ciekawo�ci. Anna Maria wci�� rado�nie �wiergota�a, ciesz�c si� z przybycia takich wspania�ych go�ci:

��Och, jaka szkoda, �e nie mogli�cie zobaczy� przedstawienia, dzieci by�y wspania�e, naprawd�, ale wy jeste�cie pewnie bardzo zm�czeni po d�ugiej podr�y, pewnie nie mieliby�cie nawet si�y ogl�da� wyst�p�w. Ach, i na pewno jeste�cie bardzo g�odni, mo�na was zaprosi� na kaw� i ciasto? Niech no tylko si� dowiem, czy co� w og�le zasta�o.

W najwi�kszym po�piechu kobiety umy�y kilka fili�anek i odgrza�y resztki kawy.

��Jedli wszyscy jak konie! � burcza�a Lina.

��Ale czuli si� u nas dobrze � u�miechn�a si� Anna Maria uszcz�liwiona.

��O, co do tego nie ma najmniejszych w�tpliwo�ci!

Lina nakry�a do sto�u dla nowych go�ci, a tymczasem Anna Maria �ciska�a � lew� r�k� � d�onie tych wszystkich, kt�rzy chcieli podzi�kowa� jej za wspania�y wiecz�r. Nadal na sali panowa� ruch, kobiety posprz�ta�y ju� ze sto��w i powoli z pustymi tacami zbiera�y si� do dom�w, wszystkie bardzo zadowolone. Przygl�da�y si� spod oka tej niezwyk�ej parze, owej promiennie pi�knej pani i jej podobnemu do trolla m�owi. Nie mog�y poj��, jak taki zwi�zek jest mo�liwy. Czy ona zosta�a zaczarowana? No chyba tak w�a�nie mo�na by powiedzie�.

Adrian jeszcze nie wyszed�, wci�gni�to go w jak�� rozmow�. Zosta� tu w�a�ciwie zredukowany do roli statysty, pomy�la�a Anna Maria, najwyra�niej czu� si� nie najlepiej i przez ca�y wiecz�r prawie si� nie odzywa�. Ale nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e na Kola jest w�ciek�y.

I oto przez chwilk� Anna Maria i Adrian znale�li si� sami w jednym k�cie sceny. Oboje mieli co� na sercu. Anna Maria zacz�a pierwsza:

��Adrian, co twoja matka mia�a na my�li, m�wi�c o zapowiedziach? Czy� nie powiedzia�am jasno i wyra�nie�

On machn�� niecierpliwie r�k�:

��Ech, przesta�, nic mnie nie obchodz� �adne nieudane dzieci Ludzi Lodu.

��Wuj Heike jest takim dzieckiem. Ale nie nazywaj go nieudanym. To niesprawiedliwe, a poza tym nieprawda!

Pi�kne, b��kitne oczy Adriana spojrza�y przelotnie na Heikego.

��Ale przecie� powiedzia�em ci, �e to bez znaczenia. Ja ju� mam dziecko. Dziecko, kt�re potrzebuje matki!

��Z tym si� zgadzam. Tylko �e w takim razie powinna to by� osoba, kt�r� dziecko toleruje. A nie ja, kt�rej nienawidzi.

��C� za g�upstwa! Nie pozwolisz sobie chyba, �eby dziecko tob� kierowa�o?

Mn�? pomy�la�a Anna Maria ironicznie. To dziecko dyryguje ca�� rodzin�.

��No dobrze � rzek� Adrian pojednawczo. � W ka�dym razie zapowiedzi s� ju� zam�wione, poniewa� pozwoli�a� nam wszystkim s�dzi�, �e ty tak�e chcesz� Nie, nie przerywaj mi! Ale ja te� mam ci co� do powiedzenia. ��dam, �eby� ograniczy�a kontakty z moim sztygarem!

Dlaczego wszystko, co Adrian m�wi, tak j� irytuje?

��Uwa�am, �e o tym b�d� decydowa� sama � odpar�a, z najwy�szym trudem zdobywaj�c si� na spok�j.

��Czy ty nie widzisz, �e mnie o�mieszasz? Kol Simon jest morderc�, Anno Mario! On jest tutaj wy��cznie z mojej �aski! To kryminalista, przest�pca najgorszego gatunku, a poza tym jest nieobliczalny, �miertelnie niebezpieczny.

��Sama go o to zapytam. A ty b�d� tak dobry i odwo�aj zapowiedzi, ja si� nie zgadzam.

G��boko wzburzona wr�ci�a do swoich krewnych. Us�ysza�a, �e Adrian wychodz�c usi�owa� trzasn�� drzwiami, ale tymi drzwiami nie mo�na by�o trzaska�, one potrafi�y co najwy�ej �a�o�nie skrzypie�.

Biedny Adrian! Cokolwiek zrobi, wszystko ponosi fiasko.

��No i co z tob�, Anno Mario? � zapyta� Heike, kt�ry zd��y� ju� troch� przek�si�.

Anna Maria mia�a wra�enie, �e wuj przygl�da jej si� badawczo.

��Dzi�kuj�, bardzo dobrze!

��jeste� taka blada.

��Mia�am sporo pracy z tym �wi�tem.

��Wygl�da na to, �e uda�o ci si� znakomicie � u�miechn�a si� Vinga. � Ale, moje drogie dziecko, czy mog�aby� przesta� zwraca� si� do nas tak oficjalnie: ciociu, wujku! Widzisz, my nie bardzo jeszcze czujemy si� w takim wieku cio� i wujaszk�w, chocia� pewnie ju� jeste�my.

Anna Maria u�miecha�a si� onie�mielona. Nie mog�a si� pozby� wra�enia, �e Heike czego� od niej chce, tylko trudno mu zapyta�. Wygl�da� na zmartwionego, zw�aszcza kiedy na ni� patrzy�. Czy naprawd� taka jest zm�czona?

Nie, to musi chodzi� o co� innego� Ale w�a�nie teraz mia� taki dziwny wyraz twarzy. To nie mo�e mie� nic wsp�lnego ze mn�, pomy�la�a. Tak jako� dziwnie podnosi� g�ow�, jakby nas�uchiwa�. Albo jeszcze gorzej: jakby wietrzy�!

Anna Maria przygl�da�a mu si� badawczo, a jego s�owa wywo�a�y w niej prawdziwy szok.

��Macie tutaj �mier� � o�wiadczy� wolno. � Wyczuwam wibracje.

��Och, nie, nie m�w tak � j�kn�a zrozpaczona. � Nie mia�am jeszcze czasu porozmawia� o dzieciach, ale�

W�a�nie w tej chwili podesz�a do niej kowalowa.

��Panienko � powiedzia�a przepraszaj�co. � Potrzebujemy pomocy, �eby odnie�� dzieci do domu. I ��ko.

��Tak, oczywi�cie. � Anna Maria wsta�a. � W�a�nie to chcia�am powiedzie�, Heike. To te dzieci, o kt�rych ci pisa�am. Hulda, to ten norweski uzdrowicieli, kt�rego prosi�am o lekarstwa. A on przyjecha� osobi�cie.

��Och � j�kn�a kowalowa onie�mielona. Podobnie jak inni troch� si� ba�a tego niesamowitego, niemal demonicznego olbrzyma.

��Heike, mo�e m�g�by� popatrze� na dzieci ju� teraz? One s� tutaj�

Heike i Vinga podnie�li si� natychmiast i poszli za ni�.

��Anno Mario, czym ty si� zajmujesz w tych Martwych Wrzosach? � zapyta�a Vinga szeptem. � Taka jeste� zdenerwowana. I co zrobi�a� w r�k�?

��Och, tyle si� tu wydarzy�o! Opowiem wam p�niej.

��Tyle si� wydarzy�o? � Heike ba� si� w�a�nie tego.

Anna Maria nie do ko�ca to rozumia�a.

Heike sta� ju� przy ��ku i spogl�da� na ma�e biedactwa. Dwoje najmniejszych le�a�o z zamkni�tymi oczyma i oddycha�o ci�ko.

��Niema�o ode mnie wymagasz � mrukn�� do Anny Marii. � W�a�ciwie to chcia�em porozmawia� z tob� o czym� nies�ychanie wa�nym, ale po kolei, nie mo�emy zajmowa� si� wszystkim naraz. Nie powinna� by�a przynosi� tych dzieci tutaj. Ta sala to nie jest dla nich najlepsze miejsce.

��Ja wiem. Ale czy tylko potrzeby cia�a trzeba zawsze bra� pod uwag�?

��Masz racj� � u�miechn�� si�. � Bawi�y�cie si� dobrze, dzieci?

Przezroczyste twarzyczki dwojga starszych rozb�ys�y.

��Teraz powinni�my przenie�� je do domu � rzek�a Anna Maria.

Heike nie odpowiedzia�. Sta� i uwa�nie przygl�da� si� Malcom. Po czym zwr�ci� si� do Huldy i Gustawa, z niepokojem czekaj�cych obok:

��To wy jeste�cie rodzicami?

Oboje skin�li g�owami.

��Macie wi�cej dzieci?

Gustaw zawo�a� dwoje niedawnych aktor�w, ch�opiec, kt�ry gra� J�zefa, wci�� jeszcze nosi� brod� i by� wymalowany w�glem drzewnym. Broda przekrzywi�a mu si� troch� i wygl�da�a dosy� dziwnie. Heike przyjrza� im si� pospiesznie, os�ucha� plecy i piersi obojga, kaza� zakaszle�. Potem popatrzy� na rodzic�w.

��Wszyscy jeste�cie zara�eni, wiecie o tym. Mam nadziej�, �e niekt�rym z was b�d� m�g� pom�c, ale�

Zawaha� si�.

��Najmniejsze? � zapyta� Gustaw ochryple.

��Takie ma�e dzieci s� na og� bardziej odporne. Ten najm�odszy�

Oczy Huldy wype�ni�y si� �zami.

��On jest taki �liczny. I grzeczniutki!

��Tak.

Wzi�� dziecko na r�ce. Ch�opczyk, malutki elf, a raczej cie� elfa, dos�ownie przelewa� si� przez r�ce, jakby ju� kona�. Wszyscy, kt�rzy na to patrzyli, nadziwi� si� nie magli, jak bardzo z�agodnia�a twarz demona i z jakim spokojem dziecko spoczywa�o w jego ramionach. Widzieli, jak Heike delikatnie g�adzi ch�opca swoj� wielk� d�oni�.

��Jego r�ce mog� by� gor�ce jak ogie� � wyja�ni�a Vinga szeptem. � On uzdrawia r�kami.

��Och! � j�kn�a Hulda, a Gustaw patrzy� bez s�owa, pe�en l�ku i nadziei.

��Nie oczekujcie, �e stanie si� cud � mrukn�� Heike. � Ja nie jestem �wi�tym, kt�ry czyni cuda. Wprost przeciwnie! Ale tu ju� �adne zio�a ani inne lekarstwa nie pomog�.

Wszyscy wstrzymywali oddech.

Kol sta� przy ���bku i pakowa� swoje figurki, kt�re sprawi�y tyle rado�ci. Zachowywa� si� bardzo cicho, ju� od godziny by� taki. Spogl�da� na Ving� i Ann� Mari� i u�wiadamia� sobie, �e przepa�� dziel�ca go od m�odej nauczycielki sta�a si� jeszcze wi�ksza. Vinga by�a prawdziw� wielk� dam�. Nie �adna tam pa�cia jak kobiety z rodziny Brandt�w. A przy tym Vinga Lind z Ludzi Lodu by�a du�o bardziej otwarta i przyst�pna ni� tamte, od czasu do czasu wypowiada�a si� te� swobodnie, lecz wszystko w niej wskazywa�o na wrodzon� kultur�.

Heike go onie�miela�. Wi�c to Anna Maria mia�a na my�li, kiedy m�wi�a o przekle�stwie ci���cym na rodzie. Ale czy istnieje kto� sympatyczniejszy i bardziej ujmuj�cy? Wystarczy spojrze�, z jak� czu�o�ci� tuli do piersi to skazane na �mier� dziecko! Czarownik, powiedzia�a Anna Maria� Tak, m�g�by by� czarownikiem!

Spojrzenie Kola powr�ci�o do Anny Marii, jak zwykle, i sztygar westchn��. Musi j� sobie wybi� z g�owy, to pewne; czy w og�le kiedykolwiek dopu�ci�a do jakiej� poufa�o�ci z nim? Nie mia�a dla niego ani chwili czasu, od kiedy przyjechali jej krewni, nie mia� zreszt� o to pretensji. To musia�o by� cudowne uczucie spotka� swoich bliskich, zw�aszcza dla niej, kt�ra nie ma ani rodzic�w, ani rodze�stwa.

Gorsze by�o to, co zrobi� Adrian Brandt. Kol s�ysza� w�ciek�y g�os w�a�ciciela, kt�ry wykrzykiwa�, �e on, Kol, jest morderc� i kryminalist�. Widzia� wtedy w jej oczach przera�enie i niech��.

Mimo to trawi�a go gor�czka. Nic nie m�g� na to poradzi�. To by�a t�sknota, kt�ra pozbawia�a go tchu. Zdawa� sobie spraw� z dziel�cego ich dystansu, a jednak nie m�g� odej��, dr�czy� si�, powinien by� ju� dawno zabra� swoje rzeczy i i��, naprawd� nie mia� tu nic do roboty, ale on musia� na ni� patrze�, s�ysze� jej g�os, widzie� u�miech, cho� ona na niego nie patrzy�a.

Bo�e, b�d� mi�o�ciw! Pom� mi o niej zapomnie�! Ona przecie� nigdy nie b�dzie dla mnie. Przecie� ja jestem dla niej nikim.

Zrezygnowany uk�ada� swoje ostatnie figurki i pakowa� stajenk�. I nagle poczu� czyj�� r�k� na ramieniu. Obok sta�a Anna Maria, a on z ca�ej duszy pragn��, by jego twarz by�a nieprzenikniona.

��M�g�by� pom�c nam odnie�� dzieci i ��ko, Kol? � zapyta�a uprzejmie.

��Tak, naturalnie � odpar� bezbarwnym g�osem. � Ale p�niej musz� i�� do domu. Lina prosi�a mnie, �ebym j� odprowadzi� przez wrzosowiska, troch� si� boi po wczorajszym napadzie na ciebie.

��Rozumiem. Lina p�jdzie z nami do domu kowala.

Hulda za�ama�a r�ce.

��Nie mog� zaprosi� tak znakomitych go�ci do zupe�nie nieprzygotowanego domu. Pobiegn� pierwsza i troch� ogarn� izb�

Niemal widoczna by�a na jej twarzy pospieszna gonitwa my�li: posprz�ta� ubrania, umy� pod�og�, wyszorowa�, wytrze� A wszystko w ci�gu pi�ciu minut.

Vinga wzi�a j� uspokajaj�co za r�k�:

��Wierz mi, i ja, i m�j m�� poznali�my na w�asnej sk�rze najstraszniejsz� n�dz�. On wychowywa� si� w ubogiej cha�upce na po�udniu, tylko cztery �ciany i nic wi�cej. A mnie odnalaz�, kiedy prowadzi�am �ycie podobne do �ycia le�nego zwierz�cia. Przez wiele miesi�cy mieszka�am na pustkowiu zupe�nie sama. �ywi�am si� kor� drzew i jeszcze gorszymi rzeczami, o kt�rych w og�le nie chc� wspomina�. Naprawd� nie macie si� czego wstydzi�! Jedynym, kt�ry tutaj powinien si� wstydzi�, jest w�a�ciciel kopalni. Chod�my!

Bez ceregieli wzi�a jedno z dzieci na r�ce i ruszy�a na czele procesji. Kol po�o�y� skrzynk� z figurkami na ��ku i pomaga� je d�wiga�, ostatnie kobiety zabra�y swoje naczynia, �wiat�a zosta�y pogaszone, szko�� zamkni�to. �wi�to dobieg�o ko�ca.

Heike wzi�� najbardziej chore dziecko, nie chcia� przerywa� kontaktu z nim. �Zamierzam podj�� walk� ze �mierci�� � mrukn��, a wtedy cie� u�miechu przemkn�� po ustach towarzysz�cych mu os�b.

W�r�d nieustannych przeprosin Huldy wszyscy weszli do domu kowala.

Nagle Anna Maria stan�a zgn�biona.

��Och, moi kochani � zwr�ci�a si� do swoich krewnych. � Gdzie wy tu b�dziecie mieszka�?

��Heike z pewno�ci� sp�dzi noc tutaj, a ja mog� chyba przenocowa� u ciebie? � odpowiedzia�a Vinga.

Anna Maria my�la�a o swoim n�dznym pokoiku, w kt�rym by�o tylko jedno ��ko. Wymieni�y spojrzenia z Klar�.

��Ty mo�esz spa� w moim ��ku � powiedzia�a pospiesznie do Vingi. � Ja zostan� tutaj, chyba b�d� potrzebna.

Heike potwierdzi� to skinieniem g�owy. Poprosi� Huld�, by nagrza�a du�y garnek wody.

��Nie wy jedni w Martwych Wrzosach chorujecie na p�uca � powiedzia�. � Je�li teraz Anna Maria pomo�e mi przygotowa� nap�j z zi� dla wszystkich l�ej chorych, to ja b�d� m�g� spokojnie zaj�� si� dzie�mi.

Jego s�owa budzi�y zaufanie. Wielu zaofiarowa�o swoj� pomoc, ale Heike powiedzia�, �e jest za ma�o miejsca, wobec tego wi�kszo�� sobie posz�a. Klara zabra�a ze sob� Ving�, Kol i Lina tak�e si� po�egnali. Us�ysza� tylko: �Dzi�kuj� ci za dzisiejszy wiecz�r, Kol� od Anny Marii, ale na nic wi�cej nie by�o czasu.

A on chcia�by jej tyle powiedzie�! Tyle wyja�ni�. Nie mia� tylko pewno�ci, czy j� to w og�le obchodzi.

Gustaw z dwojgiem starszych dzieci przycupn�� na �awie. Hulda i Anna Maria czeka�y, a� si� woda zagotuje. Tymczasem wszyscy patrzyli na Heikego. On za� siedzia� na kraw�dzi ��ka z najbardziej chorym dzieckiem w ramionach. Zdumieni s�yszeli, �e �piewa co� cichutko ch�opczykowi i nieustannie g�adzi jego cia�ko.

Owo ciche, �piewne mruczenie Heikego by�o jedynym d�wi�kiem w izbie. Gustaw spogl�da� pytaj�co na Ann� Mari�. Zdawa�o mu si�, �e s�yszy w �piewie uzdrowiciela jakie� obce zakl�cia.

Przez d�u�szy czas r�ce Heikego spoczywa�y na odkrytych piersiach ma�ego, wychudzonych, ze stercz�cymi �ebrami. Gustaw i Hulda nie wiedzieli, co my�le� o tym wszystkim. Liczyli si� z tym, �e najm�odszy ju� znajduje si� w szponach �mierci, w�a�ciwie to wszystkim czworgu niewiele si� ju� nale�a�o. Nie mieli te� odwagi my�le�, �e uda im si� zachowa� dwoje starszych ani �e oni sami prze�yj�. Wierzyli jedynie, �e w ich przypadku potrwa to nieco d�u�ej, bo s� doro�li i silniejsi. Ale znali bezlitosny up�r tej choroby. Je�li ju� kto� na ni� zapadnie�

Dziewczynka, kt�ra bra�a udzia� w przedstawieniu, zapyta�a teraz ze �zami w oczach:

��Czy my wyzdrowiejemy?

��Ciii � szepn�� Gustaw, spogl�daj�c niespokojnie na Heikego.

Tamten jednak przerwa� swoje zakl�cia i odpowiedzia� ma�ej:

��Wy macie sporo szans na pokonanie choroby. Je�li tylko b�dziecie za�ywa� lekarstwa, kt�re wam zapisz�. Z twoim m�odszym rodze�stwem jest gorzej, ale obiecuj� ci, �e zrobi� wszystko co w mojej mocy. Powiem ci tylko, �e ten malec �y�by jeszcze najwy�ej miesi�c, gdybym nie przyjecha�.

Hulda ociera�a �zy.

Ca�� noc sp�dzili w domu kowala. Pomagali sobie nawzajem utrzymywa� ogie� na palenisku i wci�� gotowali wod�, sporz�dzali nowe wywary. Wszyscy cz�onkowie rodziny kowala wdychali aromatyczn� gor�c� par�, Anna Maria smarowa�a im piersi i plecy pachn�cymi olejkami i przez ca�� noc s�uchali monotonnego g�osu Heikego, kt�ry pochyla� si� nad czworgiem najmniejszych dzieci. Raz zdarzy�o si�, �e dotkn�� r�k� d�oni Huldy, i ona opowiada�a potem wszystkim, �e dozna�a takiego uczucia, jakby si� oparzy�a, a jednocze�nie przenikn�� j� pr�d, jakby potrz�sn�a ni� jaka� wielka si�a. Skoro to mia�o by� z po�ytkiem dla jej najmniejszego, to gotowa by�a przyj�� wszystko ze spokojem. Sp�yn�a na ni� wielka pociecha.

Nad ranem da�o o sobie zna� zm�czenie. Wi�ksze dzieci u�o�y�y si� na swoim ��ku i dawno spa�y, Gustawowi powieki ci��y�y jak z o�owiu, ale nie chcia� niczego przegapi�.

Kiedy na dworze poszarza�o przed �witem, zm�czony Heike wyprostowa� si� i o�wiadczy�, �e na ten raz wystarczy. Teraz on tak�e chcia�by par� godzin odpocz��, �eby p�niej m�c podj�� dalsz� walk�. Poprosi� Huld� i Gustawa, �eby wyszorowali dom od pod�ogi a� po sufit i spalili wszystkie rzeczy, kt�rych u�ywa�y chore dzieci, a tak�e ich po�ciel. Kiedy przestraszeni zapytali, co w takim razie maj� na siebie w�o�y�, Heike si�gn�� po sakiewk� i da� im kilka szyling�w. Ich protesty uciszy� jednym zdaniem: �To dla dobra ca�ych Martwych Wrzos�w�. �Wyszorujcie dom mocnym �ugiem�, upomnia� jeszcze. �Choroba czai si� wsz�dzie�.

��Ale jak my zap�acimy za wszystko�? � zacz�� Gustaw niepewnie.

��Nic nie musicie p�aci� � uspokoi� go Heike z u�miechem. � Wzi��em odpowiedzialno�� za te dzieci. Chc� walczy� o ich �ycie. To wielkie wyzwanie, podj�� walk� ze �mierci�.

��Na razie niczego jeszcze nie uwa�am. Tych czworo najmniejszych by�o ju� na granicy �ycia i �mierci. Walki o nich nie da si� rozstrzygn�� w ci�gu jednej nocy. zobaczymy si� p�niej!

To dziwne uczucie wyj�� na zimowy ch��d po takiej nieprzespanej nocy. Dziwnie jest patrze� na u�pion� osad�. jak cicho wsz�dzie! A mo�e to tylko Anna Maria by�a taka zm�czona, �e nic do niej nie dociera�o? Czu�a, jakby mia�a m�zg otulony we�n�. Trudno powiedzie�.

��Heike, ja naprawd� nie wiem, gdzie mam ci� po�o�y� spa�. W�a�ciwie to tutaj nigdzie nie ma miejsca. Z wyj�tkiem domu Brandt�w, a tam bym nie chcia�a.

��Zdaje mi si�, �e nie lubisz tych ludzi � zauwa�y� ze �miechem.

��Rzeczywi�cie, nie lubi�.

��Ja te� nie, cho� tak ma�o ich znam. Twoje zainteresowania skierowane s� w inn� stron�, jak zd��y�em zauwa�y�?

��Och, ale� Czy to wida�?

��Czy wida�? I zainteresowanie jest obustronne, to te� rzuca si� w oczy. No i sprawia on bardzo dobre wra�enie, Ale, Anno Mario, wok� niego jest aura brutalno�ci!

Westchn�a niecierpliwie.

��Wszyscy m�wi� o jego brutalno�ci. Ja nie wierz�, �e on jest taki.

��I wcale te� nie musi by�. Mog�y si� jednak w przesz�o�ci przytrafi� w jego �yciu brutalne wydarzenia.

Skin�a w milczeniu g�ow�. Sk�d Heike wie takie rzeczy? Czy on naprawd� jest czarownikiem?

Heike o�wiadczy�:

��Idziemy do twojego domu, Anno Mario. Vinga si� na pewno wyspa�a, wykurz� j� z ��ka.

Anna Maria u�miechn�a si�:

��Masz racj�. Ja jeszcze nie musz� spa�, ty pierwszy mo�esz si� po�o�y�.

Zosta�o im ju� tytko par� krok�w do domu Klary, Anna Maria zapyta�a wi�c:

��A o czym to chcia�e� ze mn� rozmawia�?

Heike drgn��:

��A, to! Wiesz, na to jestem chyba teraz za bardzo zm�czony. A poza tym najpierw chcia�bym wiedzie� co� wi�cej o tobie. Jedno tylko powinienem wiedzie� zaraz: Czy ostatnio co� si� tutaj wydarzy�o?

��O, mn�stwo! Ale nie rozumiem�

Byli na miejscu. Vinga ju� wsta�a i ubra�a si�, w�a�nie mia�a zamiar p�j�� do domu kowala. Klara przysz�a z porann� kaw� dla wszystkich trojga. Anna Maria i Heike umyli si� gruntownie, a potem wszyscy troje cz�onkowie Ludzi Lodu rozgo�cili si� w ma�ym panie�skim pokoiku. Heike, najbardziej zm�czony po ca�onocnej wyczerpuj�cej koncentracji, po�o�y� si� na pos�aniu. Vinga usiad�a skulona w nogach ��ka, Anna Maria na krze�le.

��Teraz musisz opowiedzie� nam wszystko, Anno Mario. Absolutnie wszystko!

��To troch� skomplikowane. Nie wiem, co ci� najbardziej interesuje.

Mimo to zacz�a m�wi�. O nieprzyjemnych wieczorach u Brandt�w. O wszystkich prezentach, wyj�a je nawet, �eby pokaza�, i o tym, jak nie mog�a zaprotestowa�, a teraz Brandtowie twierdz�, �e traktowali to jako prezenty zar�czynowe. M�wi�a o o�wiadczynach Adriana i o tym, �e �adne z Brandt�w nie chce przyj�� do wiadomo�ci, �e ona wci�� odmawia. Opowiedzia�a o okropnej Celestynie, kt�ra z pewno�ci� jest nieszcz�liwym dzieckiem, ale z kt�r� Anna Maria nie chce mie� nic wsp�lnego. M�wi�a te� o Lisen, kt�ra jej nienawidzi ze wzgl�du na Kola, i o Kerstin, kt�ra wys�uguje si� tym plotkarzem Nilssonem. Wspomnia�a o gro�bie zapowiedzi, o kopalni, kt�ra nie ma �adnej warto�ci, i o fanatyzmie Adriana poszukuj�cego z�ota.

Wreszcie dosz�a do napadu. Heike wypytywa� o szczeg�y, ale jej odpowiedzi niczego mu nie wyja�nia�y.

��Dlaczego pytasz o to wszystko? � zdziwi�a si� Anna Maria.

��Tengel Z�y daje znaki �ycia.

Poczu�a, �e strach ogarnia ca�e jej cia�o. W�a�nie to przez wieki sp�dza�o Ludziom Lodu sen z powiek, �e Tengel Z�y si� ocknie, zanim oni zd��� unieszkodliwi� jego straszliw� moc.

��To niemo�liwe � szepn�a.

��Owszem. Kto� ma zamiar go obudzi�. I to tutaj, w Szwecji. Mo�e czyni to z w�asnej woli, a mo�e w wyniku nieszcz�liwego zbiegu okoliczno�ci. Bali�my si�, �e ma to jaki� zwi�zek z tob�, bo wzywa�a� mojej pomocy.

Anna Maria by�a wstrz��ni�ta. Nie pyta�a, jak Heike si� o tym dowiedzia�, o takie rzeczy nie nale�y pyta�.

��Zapewniam ci�, �e to nie ja. Jedyne, czego nie rozumiem, to ten napad na mnie, ale przecie� Tengel Z�y tego nie zrobi�?

��Nie, ten napad ma zwi�zek z Martwymi Wrzosami � rzek� Heike. � Tutaj dokonuj� si� jakie� oszustwa, tak mi si� zdaje.

��Owszem, rodzina Brandt�w wygl�da mi wyj�tkowo niesympatycznie � wtr�ci�a Vinga. � Mam ochot� z�o�y� im wizyt�. Jak my�lisz, Anno Mario? Mo�e mog�abym odnie�� im te wszystkie prezenty? Wyja�ni�, �e to by�o nieporozumienie.

��Tak zr�b � popar� j� Heike.

��O, tak! � zawo�a�a Anna Maria uradowana. � B�d� tak mi�a. Chocia� to nie jest zbyt przyjemne zadanie, o, wybacz mi�

Vinga roze�mia�a si� tylko:

��Bo przecie� nie chcesz zachowa� tych dar�w? Na przyk�ad ze wzgl�du na ich warto��?

��O nie, nie! Ba�am si�, �e wypal� mi dziur� w komodzie. Spad�by mi kamie� z serca, gdybym si� ich pozby�a.

��W takim razie p�jd� zaraz po po�udniu.

Anna Maria spogl�da�a na swoich krewnych i czu�a, jak to dobrze mie� kogo� bliskiego. Ludzie Lodu zawsze byli sobie bliscy. Lubili si� szczerze od pierwszego wejrzenia, nawet je�li si� dobrze nie znali. Cudownie jest mie� kogo�, kto my�li tak samo! Komu mo�na bezwzgl�dnie ufa�!

��Ale je�li to nie ja budz� Tengela Z�ego, a naprawd� trudno mi uwierzy�, bym to mog�a by� ja, to kto?

��Wyb�r mamy niewielki � rzek� Heike. � Twoja babka Ingela�

��Nie, och, to z pewno�ci� nie babcia!

��Poczekaj, to mo�e by� po prostu pech!

��Tak, naturalnie.

��Pozostaje tr�jka ze Smalandii. Stary Arv Grip. Jego c�rka, Gunilla. I ma�a Tula.

Anna Maria wykrztusi�a cicho:

��Jest kto� jeszcze, cho� to przera�aj�ca perspektywa.

��Kto?

��Christer. Brat Gunilli.

��O, to prawda! � j�kn�a Vinga. � Zaginiony brat Gunilli, zapomnieli�my o nim!

Heike popad� w zadum�.

��Tak � powiedzia� w ko�cu. � Je�li to on, b�dziemy mie� niewyobra�alne k�opoty. Nikt przecie� nie wie, gdzie on si� podziewa.

��I to wcale nie musi by� on sam � doda�a Vinga, jakby sprawa i tak nie by�a ju� dostatecznie zagmatwana. � On zbli�a si� do czterdziestki, mo�e mie� dzieci, a nawet wnuki.

Heike zas�oni� twarz d�o�mi.

��Nie, nie jestem ju� w stanie my�le� o niczym. Musz� si� przespa�. Te chore dzieci mnie potrzebuj�. Anno Mario, zatroszcz si�, �eby wszyscy chorzy w Martwych Wrzosach pili ten wywar, kt�ry przygotowali�cie w nocy.

Wsta�a pospiesznie.

��Natychmiast porozmawiam o tym z Kolem. On wie, kto kaszle i w og�le.

��Co� bardzo ci do tego spieszno � u�miechn�a si� Vinga domy�lnie. � Ale biegnij, oczywi�cie, a Heike niech sobie �pi. Ja tymczasem b�d� tu siedzie� cichutko jak mysz i napisz� list do naszego syna Eskila. To prawdziwy wiercipi�ta i �obuziak, mo�esz mi wierzy�. Poj�cia nie mam, jak on tam prowadzi gospodarstwo.

Klara zapuka�a i wesz�a, �eby sprz�tn�� ze sto�u.

��Id� na wrzosowiska � poinformowa�a j� Anna Maria.

��Sama? � zaniepokoi�a si� gospodyni.

��Co tam, w bia�y dzie� nie ma si� czego ba�.

Klara wyjrza�a przez okno.

��Panienka nie b�dzie musia�a si� fatygowa�. Sztygar idzie w�a�nie do biura.

��Och, to biegn� natychmiast, �eby mi nie poszed� do kopalni.

I znikn�a, zanim ktokolwiek zd��y� usta otworzy�.

Anna Maria dobieg�a na miejsce dok�adnie w momencie, gdy Kol wychodzi�. Drgn�� na jej widok i d�ugo marudzi� przy zamku.

��Dzi�kuj� ci za wczorajszy wiecz�r � powiedzia�a zdyszana.

Kol zd��y� si� troch� opanowa� i u�miechn�� si� krzywo.

��Ju� wsta�a�?

��Nie, wci�� jeszcze �pi�, jak widzisz.

Wyt�umaczy�a mu, o co prosi Heike. Kol obieca� zaj�� si� czarodziejskim napojem, jak si� wyrazi�.

��Chcia�em rozmawia� z Nilssonem, ale jeszcze nie przyszed�.

Anna Maria skin�a g�ow�, szuka�a odpowiednich s��w:

��Ja� Ja musz� p�j�� do szko�y, zobaczy�, czy nie zostawi�am tam wczoraj r�kawiczek.

��Hm � mrukn�� Kol. � To i ja p�jd�. Odnios� krzes�a do biura�

Obeszli razem naro�nik budynku i weszli do sali, kt�ra mia�a typowy wygl�d �w dzie� po��

��Adrian pewnie znowu nas widzia� � powiedzia�a Anna Maria. � I zaraz tu przybiegnie.

Kol nic nie odpowiedzia� i Anna Maria pomy�la�a, �e uzna� jej s�owa za g�upie.

��Och, gdzie� ja mog�am po�o�y� te r�kawiczki?

��A jak posz�o wam z dzie�mi? � zapyta� Kol szorstko.

��Heike pracowa� przez ca�� noc. A my pomagali�my mu, przygotowywali�my lekarstwa, inhalacje i co trzeba. Heike jest kompletnie wyczerpany, �pi teraz w moim ��ku.

��To ty sobie zbyt d�ugo nie pospa�a�?

��Nawet oka nie zmru�y�am � roze�mia�a si� onie�mielona. Zacz�li rozmawia� i Kolowi jako� si� nie spieszy�o z tymi krzes�ami. Chocia� wieczorem kobiety pr�bowa�y doprowadzi� klas� do normalnego stanu, to na �cianach wci�� wisia�y dekoracje, za du�o te� by�o �awek i sto��w. Ale scena by�a rozmontowana, a ga��zki z pod�ogi zmiecione w k�t.

��Ja te� nie spa�em dzisiejszej nocy � powiedzia� Kol sucho.

��Nie?

��Nie. Musia�em przemy�le� par� spraw.

Anna Maria, kt�ra bardzo dobrze wiedzia�a, �e r�kawiczki le�� w domu, uzna�a jego s�owa za zach�t� do rozmowy i przerwa�a poszukiwania. Usiad�a przy jakim� stole, jeszcze jedno krzes�o obok niej sta�o wolne. � Adrian by� wczoraj na ciebie z�y � powiedzia�a lekko.

Kol waha� si� przez chwil�, a potem usiad� tak�e.

��Tak. Nie m�g� znie��, �e samowolnie zamkn��em kopalni�. T� cholern� kopalni�, w kt�rej nic nie ma!

���Kol jest g�upi�, powiedzia� kiedy�, gdy m�wi�o kopalni � u�miechn�a si� Anna Maria. � Chyba o tym wtedy my�la�, �e ty nie wierzysz w z�oto.

��Na pewno! To fanatyk. Jest �wi�cie przekonany, �e tam jest z�oto! Da� si� zwie�� star� map�, kt�r� jaki� oszust sprzeda� jego te�ciowi. A teraz si� w�cieka, bo da�em g�rnikom wolne na ca�e �wi�ta. Ci nieszcz�ni pracuj� jak galernicy w pi�tek i �wi�tek, przez ca�y rok! jest mi ich po prostu �al.

��Kol� � zacz�a Anna Maria ostro�nie. � Czy to prawda, �e ty kogo� zamordowa�e�? I �e siedzia�e� w wi�zieniu? Chcia�abym, �eby� mi sam opowiedzia�.

Jego twarz by�a przez chwil� nieprzenikniona, czarne oczy wpatrywa�y si� w ni� uporczywie.

��Tak, to wszystko prawda � odrzek�.

Anna Maria mimo woli zacisn�a d�onie.

��Przykro mi, �e musia�am pyta�. �e nie powiedzia�e� mi o tym sam.

��Tak wiele znowu z sob� nie rozmawiali�my. A poza tym ty nale�ysz do innego �wiata.

��Dlaczego wci�� to powtarzasz? Wielu cz�onk�w mojej rodziny zawiera�o ma��e�stwa z lud�mi prostego stanu. Vendel Grip o�eni� si� ze swoj� gospodyni�. Gunilia wysz�a za m�� za komorniczego syna z mn�stwem rodze�stwa, a margrabianka Gabriella Paladin zosta�a �on� g�rnika, kt�ry by� do tego stopnia anonimowy, �e nawet nie mia� nazwiska.

Kol pozwoli� sobie na cierpki u�miech.

��To wszystko brzmi wspaniale, ale to w�a�nie moja przesz�o�� oddziela mnie od innych ludzi. Jak my�lisz, dlaczego ci�gle jestem sam? Kto�, kto siedzia� w wi�zieniu, nie ma przyjaci�, powinna� o tym wiedzie�.

��Nie chcesz mi opowiedzie�? � zapyta�a cicho.

��Owszem. Tobie chc� opowiedzie�. Tkwi to we mnie jak k�uj�cy cier�.

��Rozumiem. Powiedzia�e� kiedy�, �e ty i ja mieli�my podobne do�wiadczenia. Chodzi�o ci o wyrzuty sumienia, je�li dobrze zrozumia�am.

��Och, istnieje wielka r�nica mi�dzy nami!

Siedzia� przez chwil� w milczeniu, a potem zacz�� opowie��:

��Mia�em� wtedy szesna�cie lat. Ojciec ju� nie �y�, mia�em ojczyma. Moi rodzice byli Walonami, ale po �mierci ojca matka wysz�a powt�rnie za m�� za Szweda. Walonowie tego na og� nie robili, bo Szwedzi nie lubi� nas, �cudzoziemc�w�. Jeste�my zbyt ciemni, zbyt obcy.

Anna Maria kiwa�a g�ow�.

��Matka nie powinna by�a �ama� regu�. Cierpia�a potem bardzo. Potwornie! W ko�cu nie by�em ju� w stanie znosi� tego, jak ojczym j� traktowa�, bi�, obrzuca� najgorszymi wyzwiskami. By�em wyro�ni�ty i bardzo silny i mia�em dosy� gwa�towny temperament. Pewnego dnia rzuci�em si� na ojczyma, uderzy�em tak nieszcz�liwie, �e zabi�em go. Matka stara�a si� mnie broni�, ale trafi�em do wi�zienia. Siedzia�em trzy lata, a kiedy wyszed�em, matka ju� nie �y�a. Teraz wiesz wszystko.

Anna Maria wpatrywa�a si� w pod�og�.

��Ale w �adnym razie nie mog�abym nazwa� ci� morderc� � powiedzia�a cicho. � To potworna z�o�liwo��, �eby tak o tobie m�wi�!

��Oni m�wi� wi�cej, prawda?

Spojrza�a na niego pytaj�co.

��Chodzi o to, �e� bywasz czasami gwa�towny? I zdarza si�, �e w kopalni mo�esz kogo� uderzy�?

��Kiedy� uderzy�em jednego g�rnika � westchn��. � Ale to dlatego, �e nara�a� lekkomy�lnie �ycie wielu ludzi, i to �wiadomie. I� Zdarza si�, �e wpadam w straszn� z�o��, taki mam charakter, ale zawsze staram si� opanowa�, �eby nikomu nic nie zrobi�. Teraz wi�c widzisz, jak bardzo si� od siebie r�nimy, ty i ja.

Anna Maria bliska by�a rezygnacji, je�li on nie chce, to nie, nic na to nie mo�na poradzi�.

Kol siedzia�, wsparty �okciami o st�, i wpatrywa� si� w jaki� niewidoczny punkt na �cianie ponad jej g�ow�.

��A ta panna Brandt, Lisen, czy wiesz, co ona powiedzia�a, kiedy przysz�a wtedy do mnie?

��Nie.

��Powiedzia�a, �e to dla niej nie ma znaczenia, �e zamordowa�em cz�owieka. �e to dodaje sprawie pikanterii. I oczy jej p�on�y. Wtedy ma�o brakowa�o, a by�bym si� na ni� rzuci� i udusi� albo nie wiem co. Ale opanowa�em si� i wyrzuci�em j� za drzwi.

To zdumiewaj�ce, z jak� przyjemno�ci� s�ucha si� o kompromitacji niekt�rych ludzi i o tym, �e spotka�a ich kara! Anna Maria pr�bowa�a zd�awi� ogarniaj�ce j� uczucie triumfu.

Kto� dyskretnie zapuka� do drzwi.

��To w ka�dym razie nie w�a�ciciel, skoro puka � mrukn�� Kol. � Wej��, do cholery!

Au, czy on naprawd� nie m�g�by przesta� kl��? Anna Maria nie nale�a�a jednak do ludzi, kt�rzy rozmawiaj� o takich sprawach.

Wszed� Kulawiec. Za�enowany, nie�mia�y, przestraszony, �e si� naprzykrza.

��A bo ja� szukam akurat panienki! No bo mieli�my w�a�nie jecha� do miasta� dzisiaj�

Anna Maria zerwa�a si� na r�wne nogi.

��Oczywi�cie! Och� tyle by�o zamieszania� ale ja zaraz b�d� gotowa.

��Zdoby�em podwod�. Po�yczy�em konia i bryczk�.

Kol ofiarowa� si�, �e pojedzie z nimi. Poniewa� ma pewne podejrzenia, gdzie si� ukry� m�� Klary z �on� Kulawca i dzieckiem.

Przyj�li jego propozycj� z wdzi�czno�ci�. Oboje. Cho� ka�de z innego powodu.

Anna Maria mia�a znowu p�omienne rumie�ce na policzkach. Ca�y dzie� razem! Czy mo�na chcie� wi�cej?

W drodze do miasta Anna Maria by�a o�ywiana i wcale nie chcia�o jej si� spa�; siedzia�a z Kolem na tylnym siedzeniu w otwartym powoziku, a Kulawiec zajmowa� miejsce stangreta. Usta mu si� nie zamyka�y, �artowa�, opowiada� anegdoty z czas�w swej m�odo�ci i wszyscy troje �miali si� weso�o. Od czasu do czasu bezwstydnie wygadywali na Adriana Brandta i jego zdominowan� przez kobiety rodzin�; pogl�dy mieli zgodne. Dobrze by�o wyrzuci� z siebie urazy i poczucie krzywdy, wypomnie� g�upstwa, jakich Adrian si� dopu�ci�.

��Uff, jeste�my okropni � powiedzia�a na koniec Anna Maria.

��Pozw�l swojemu sumieniu chwil� odpocz�� � uspokoi� j� Kol. � Stanowczo go nadu�ywasz.

Gdy si� nad tym lepiej zastanowi�a, musia�a przyzna� mu racj�.

W mie�cie, do kt�rego by�o bli�ej, ni� s�dzi�a, zaraz na pocz�tku spotka�o ich niepowodzenie. Bank zosta� zamkni�ty na �wi�ta i nie b�dzie czynny a� do Nowego Roku.

��Czyli �e kupiec b�dzie musia� poczeka� � westchn�a Anna Maria zgn�biona. � Kol, czy my�lisz, �e bardzo go to zdenerwuje?

��Ale� sk�d! Jego te� oczarowa�a�, udzieli ci kredytu a� do Wielkanocy, gdyby si� to okaza�o konieczne.

Ona jednak nie umia�a �artowa� na taki temat. Fakt, �e nie jest w stanie sp�aci� na czas d�ugu, uwa�a�a za okropny wstyd. Rozczarowanie sprawi�o, �e gdy za namow� Kola wyruszyli do osady g�rniczej po�o�onej po drugiej stronie miasta, jej radosne o�ywienie zgas�o. Ca�a doba bez snu da�a o sobie zna�, oczy jej si� klei�y.

��Chcesz spa�? � zapyta� Kol.

��Tutaj? � Przez ca�y czas podskakiwa�a na twardym siedzeniu, a ko�a w metalowych obr�czach wcale sytuacji nie poprawia�y.

��Mog�aby� oprze� si� o mnie.

Popatrzy�a na niego okr�g�ymi ze zdumienia oczami.

��Czy to wypada?

��Tego nie wiem. Nigdy nie obejmowa�em �adnej kobiety z wyj�tkiem ciebie tego wieczoru, kiedy nios�em ci� do domu, wiesz. Gdyby� jednak pomy�la�a, �e jestem twoim ojcem�

Roze�mia�a si� na te s�owa.

��A ile ty w�a�ciwe masz lat?

��Dwadzie�cia sze��.

Siedem lat starszy ode mnie. To brzmi nie�le, pomy�la�a. Z leciutkim u�miechem przytuli�a si� do niego, Kol obj�� j� zdecydowanie, a ona wspar�a g�ow� na jego ramieniu.

Ogarn�o j� niezwyk�e uczucie. M�j Bo�e, my�la�a wstrz��ni�ta, jakim sposobem mog�abym tu zasn��? Spogl�daj�c na jego ciemn� d�o� na moich piersiach! Czuj�c jego ciep�y bok tu� przy moim! I co mam zrobi� z r�kami? Najgorsze jednak by�o to nieznane przenikaj�ce j� wzruszenie, o�ywiaj�ce ka�d� najmniejsz� cz�stk� jej cia�a. Sk�ra sta�a si� bole�nie wra�liwa, serce bi�o jak oszala�e, zrobi�a si� dziwnie oci�a�a, zoboj�tnia�a na otaczaj�cy j� �wiat. Jej �wiat ogranicza� si� teraz do niej samej i Kola, poza tym nie istnia�o nic.

��Wolno ci oddycha� � szepn�� jej do ucha, a jego g�os wprawi� j� w dr�enie. Odetchn�a g��boko. Czy on zauwa�y�, jak jego obecno�� na mnie dzia�a? pomy�la�a w panice.

Chcia�a usi��� prosto, czu�a si� znowu o�ywiana, nie mia�a ochoty spa�. Ale Kol powstrzyma� j� stanowczo.

���pij! Potrzeba ci odpoczynku. Ja te� si� zdrzemn�. Kulawiec sam znajdzie drog�, prawda?

��Jasne.

��Dobrze. W takim razie �pimy.

�adne jednak nie zasn�o, to oczywiste. Siedzieli w milczeniu, on wspiera� g�ow� na wysokim oparciu, Anna Maria patrzy�a przed siebie na zimowy krajobraz, kt�ry mijali. R�ka Kola przysun�a si� do jej d�oni, ich palce si� splot�y.

Poczu�a jego wargi na swoim czole. Nie odwa�y�a si� spojrze� w g�r�, tylko powolutku wci�gn�a powietrze i przytuli�a si� mocniej do ramienia Kola. S�ysza�a bicie jego serca. Mocne, przyspieszone.

Nape�nia�o j� to rozkosznym uczuciem wsp�lnoty. Drugi cz�owiek tak blisko niej! Cz�owiek, kt�ry j� lubi, wiedzia�a o tym. I cz�owiek, kt�rego ona lubi.

Szyja Kola by�a tak blisko, ciep�a, pulsuj�ca. Ostro�nie musn�a j� wargami. To by�o niezwykle podniecaj�ce doznanie, dotyka� wargami jego sk�ry. Nie mia�a w�tpliwo�ci, �e on do�wiadcza tego samego. Wstrzyma� dech, mi�nie ud si� napi�y, a z krtani wydoby� si� st�umiony, cichutki j�k. Trzyma� j� teraz bardzo mocno, jakby si� ba�, �e kto� mu j� odbierze.

Szepta� jej co� do ucha. Niemal bezg�o�nie. Nas�uchiwa�a.

��Dobrze, �e Kulawiec jest z nami. To bardzo dobra przyzwoitka.

Anna Maria st�umi�a �miech.

Zaraz jednak przypomnia�a sobie s�owa Klary i spowa�nia�a: �Panienka powinna si� wystrzega� takich m�czyzn; takich, kt�rzy nikogo nigdy nie mieli. Taki to robi si� szalony, jak si� mu pozwoli zbli�y�. Niech mu pani w �adnym razie nie robi nadziei!�

A ona to w�a�nie robi!

Odsun�a si� odrobin�, nie za bardzo, �eby go nie urazi�, ale na tyle, by uspokoi� swoje wiecznie czuwaj�ce sumienie.

��Panie sztygarze, chyba nied�ugo b�dziemy na miejscu? � zapyta� Kulawiec swoim ufnym g�osem.

Usiedli prosto, Anna Maria poprawi�a w�osy.

��Owszem, doje�d�amy � potwierdzi� Kol oszo�omiony. � To za tamtymi wzg�rzami.

Czar znikn��. Nigdy p�niej Anna Maria nie by�a w stanie zrozumie�, jak mog�a by� taka �mia�a, by dotkn�� wargami jego szyi, wtedy, w powozie. Nigdy, nigdy nie mog�a tego poj��!

Anna Maria Olsdotter nie by�a bowiem tak wychowana, by chocia� si� domy�la�, �e w jej ciele drzemi� si�y, kt�re rz�dz� si� swoimi prawami. Po prostu o niczym takim nie wiedzia�a.

Vinga w dobrym nastroju sz�a po zboczu wzg�rza do domu Brandt�w. By�a teraz dojrza��, �wiadom� swoich zamiar�w i pewn� siebie dam� w najlepszym znaczeniu tych okre�le�. Pewno�� siebie mo�e zdzia�a� wiele. W po��czeniu z doz� �agodno�ci mo�e cz�owiekowi bardzo w �yciu pomaga�. Akurat teraz przesadna �agodno�� specjalnie Vindze nie przeszkadza�a, ale wiedzia�a, o co jej chodzi, i obiema nogami sta�a na ziemi. Nie �ywi�a zb�dnych iluzji. Ma��e�stwo z Heikem da�o jej to poczucie bezpiecze�stwa, kt�rego potrzebowa�a, by wierzy� w siebie. Mia�a przy tym mn�stwo sympatycznych cech i one znakomicie �agodzi�y pewn� szorstko��, sprawia�y, �e nie wydawa�a si� ludziom zarozumia�a.

Teraz sz�a walczy� o jedno z Ludzi Lodu, co nape�nia�o j� rado�ci�.

S�owo �l�k� by�o jej obce. Jak d�ugo wspiera j� mi�o�� Heikego, stawi czo�o wszystkiemu.

Panie przyj�y j� troch� zaskoczone. Nie, Adriana nie ma w domu, poszed� do kopalni. Ten pozbawiony sumienia sztygar da� wolne g�rnikom na ca�y tydzie�, czy widzia� kto� podobn� samowol�? Adrian, rzecz jasna, nakaza� im wraca� do pracy, przynajmniej tym, kt�rzy byli mu potrzebni do wykonania planu, jaki sobie za�o�y�.

Vinga zapyta�a uprzejmie, c� to za plan.

��Chodzi o tak zwany p�nocny chodnik � o�wiadczy�a Kerstin z triumfem. � Sztygar nie chce tam pracowa�, twierdzi, �e nic tam ju� nie ma, a to przecie� tam�

Umilk�a. Chyba nie trzeba informowa� tej pani o z�ocie.

Przez ca�y czas obok doros�ych sta�a ma�a dziewczynka z grymasem na twarzy i z wrogo�ci� wpatrywa�a si� w Ving�. Vinga spogl�da�a na ni� ch�odno. W pewnej chwili Celestyna zasz�a j� od ty�u i mocno uszczypn�a w udo, a jeszcze przekr�ci�a palce, by naprawd� zabola�o,

Vinga nie zareagowa�a i nadal rozmawia�a z doros�ymi. Ma�a nieustannie podejmowa�a pr�by zwr�cenia na siebie uwagi, a �adna z pa� nie przywo�a�a jej do porz�dku. Czy� wi�c mo�na si� dziwi�, �e dziewczynka tak si� zachowuje?

��Wszyscy jeste�my zachwyceni pani m�od� kuzyneczk�, Ann� Mari� � o�wiadczy�a pani Brandt z promiennym wyrazem twarzy. � Szkoda, �e nie przysz�a z pani�.

��Nie mia�a czasu. Pojecha�a do miasta, �eby pom�c jednemu z tutejszych ludzi. Ona i sztygar wylechali par� godzin temu. Anna Maria mia�a te� interes do banku.

��O, to pojechali na pr�no � wtr�ci�a Lisen. � Bank b�dzie zamkni�ty do Nowego Roku tysi�c osiemset szesnastego. Ach, to ju� Nowy Rok! Jak ten czas leci!

Wszystkie panie Brandt popatrzy�y na siebie i zmartwione kiwa�y g�owami nad t� banaln� uwag�. Ukradkiem przygl�da�y si� swojemu go�ciowi. By�a to najwyra�niej osoba zamo�na, wygl�da�a bardzo elegancko.

Pani Brandt powiedzia�a:

��Um�wi�am si� z naszym proboszczem, �e w drugi dzie� �wi�t dzieci wyst�pi� w mie�cie z jase�kami.

��W�tpi�, czy Anna Maria temu podo�a � westchn�a Vinga. � Jest do�� wyczerpana i potrzebuje wypoczynku.

��Och, taki drobiazg, na pewno b�dzie w stanie.

��A jak dzieci dostan� si� do miasta? To powa�na sprawa, jak mi si� zdaje.

��Prosz� pozostawi� to nam! Najwa�niejsze, �e musimy pokaza� innym, jak� prac� prowadzimy w Martwych Wrzosach. Pastor nie m�g� wyj�� z podziwu! Ale gdzie pa�stwo mieszkaj�, pani i m��? Musz� pa�stwo zamieszka� u nas na ca�y czas pobytu. Wkr�tce przecie� i tak zostaniemy rodzin�, wi�c�

��Dzi�kuj� za uprzejmo��, pani Brandt, ale sprawa nocleg�w zosta�a ju� za�atwiona.

��Tak? A w jaki spos�b, je�li wolno zapyta�? Chyba nie u Klary?

��Nie, pewna uprzejma gospodyni nazwiskiem Lina Axelsdotter otworzy�a przed nami sw�j dom.

��Na wrzosowiskach? � zapyta�a pani Brandt wynio�le. � Nie, to przecie� nie uchodzi!

Kobiety z Ludzi Lodu zawsze umia�y b�yskawicznie znale�� wyja�nienie dla ka�dej sprawy, mog�y k�ama�, je�li to akurat by�o konieczne.

��To ja prosi�am, by zamieszka� na wrzosowisku nad morzem. Uwielbiam morze, prosz� pani.

W rzeczywisto�ci sprawy mia�y si� dok�adnie odwrotnie. Vinga by�a prawdziwym szczurem l�dowym, morze budzi�o w niej szacunek i l�k.

Celestyna, w�ciek�a, �e nikt nie zwraca na ni� uwagi, szarpn�a ci�k� torebk� Vingi i zrzuci�a j� na ziemi�. Zawarto�� szcz�kn�a z�owieszczo.

��O, co to si� sta�o? � zawo�a�a Kerstin. � Musi pani wybaczy� naszej s�odkiej Celestynie, biedna ma�a jest sierotk�, bez matki! Mam nadziej�, �e nic si� pani nie pot�uk�o?

��Je�li nawet, to nie mnie � odpar�a Vinga lekko. � Te rzeczy nale�� do pa�stwa. I to one stanowi� pow�d mojej wizyty. Moja kuzynka, Anna Maria, bardzo ubolewa, ale dosz�o tu do przykrego nieporozumienia�

Wszystkie trzy panie znieruchomia�y.

��Poniewa� Anna Maria musia�a dzisiaj wyjecha�, ja podj�am si� misji zwr�cenia pa�stwu tych rzeczy ze szczerymi przeprosinami. Anna Maria nie domy�la�a si� nawet, �e to mia�y by� zar�czynowe prezenty, ona nigdy nie mia�a zamiaru wychodzi� za m�� za pana Adriana. W og�le chyba nie mia�a zamiaru wychodzi� za m��. � U�miech znikn�� z twarzy Vingi. Z ca�� �wiadomo�ci� m�wi�a dalej: � Cho� nie wiem, czy teraz nie zmieni plan�w. Zdaje mi si�, �e ona i sztygar z pa�stwa kopalni bardzo si� sob� interesuj�.

Panie z trudem chwyta�y oddech. I Lisen, i Kerstin spurpurowia�y.

��Tego� nie mo�emy zrozumie� � sykn�a Kerstin. � To� to po prostu nieprzyzwoite! Dziewczyna jest niezdecydowana i nie�mia�a, to wszystko. Co zreszt� jest ca�kiem naturalne.

��Co takiego jest nieprzyzwoite? � zapyta�a Vinga spokojnie.

��Tak nie wolno traktowa� Adriana! � wtr�ci�a si� pani Brandt ostro. Jej g�os zabrzmia� jak wystrza� pistoletu. � Zapowiedzi ju� id��

��No, wiecie panie! � zawo�a�a Vinga zirytowana ju� nie na �arty. � Czy� w sprawie zapowiedzi i ma��e�stwa nie powinny decydowa� obie strony?

��Pani tego nie rozumie � o�wiadczy�a Kerstin lodowato. � Anna Maria dawa�a nam do zrozumienia, �e zamierza wyj�� za Adriana�

��My�l�, �e to nieprawda � odpar�a Vinga spokojnie. � To do niej niepodobne, a poza tym ona twierdzi co� dok�adnie odwrotnego. Anna Maria nie jest osob�, kt�ra k�amie.

��Trudno, ale w �adnym razie nie mo�e si� wycofa�! � uci�a pani Brandt. � To naprawd� nie uchodzi, rani wra�liwego cz�owieka w ten spos�b! Zapowiedzi nie zostan� odwo�ane!

Na Boga, co si� za tym kryje? zastanawia�a si� Vinga. Czy one powariowa�y, czy�?

Do rozmowy w��czy�a si� Lisen:

��Mamo, Kerstin, poczekajcie! � zawo�a�a histerycznie. � Nie dajmy si� ponie�� rozgoryczeniu! Czy ten biedny Adrian ju� nigdy nie znajdzie szcz�cia? Proponuj�, pani Lind z Ludzi Lodu, by�my poczeka�y na Adriana i Ann� Mari�. Czy tak nie b�dzie bardziej sprawiedliwie?

Ten zwrot wzbudzi� w Vindze wi�cej podejrze� ni� wszelkie wcze�niejsze protesty. Wszystkie trzy kobiety spogl�da�y na siebie nawzajem i na ni� i kiwa�y g�owami jak chi�skie lalki.

Ving� ogarn�a przemo�na ch��, by szturchn�� Celestyn�, tym razem akurat zupe�nie niewinn�.

Nie by�o �adnych k�opot�w z odszukaniem domu, w kt�rym ukry�a si� �ona Kulawca z c�reczk� i kochankiem. Przypuszczenia Kola, �e nale�y szuka� w�a�nie w tej osadzie g�rniczej, okaza�y si� s�uszne.

Kochanek by� w kopalni, drzwi otworzy�a �ona Kulawca i przestraszona uskoczy�a w ty�. Bardzo pospolita kobieta, �adnych cech femme fatale.

��Britta, moja droga, nie b�j si� mnie � prosi� Kulawiec.

��Tata! � zawo�a� cieniutki g�osik. Do sieni wbieg�a ma�a dziewczynka i rzuci�a si� Kulawcowi na szyj�. Nie by� w stanie powstrzyma� �ez, dziecko p�aka�o g�o�no.

��Ja chc� do domu! � szlocha�a dziewczynka. � Ja chc� do naszego domu! Nie chc� mieszka� tutaj!

Kulawiec podci�gn�� r�kaw jej swetra. Post�pi�, jak si� okaza�o, bardzo roztropnie, bo r�ka dziecka pokryta by�a siniakami i zadrapaniami.

��Wi�c jednak to prawda? � westchn�� ojciec. � To prawda, �e on was bije. Ale teraz jedziecie ze mn� do domu i zapomnimy o wszystkim, Britta.

Jego wielkoduszna propozycja pad�a jedynie w po�owie na podatny grunt. Anna Maria i Kol czytali w my�lach Britty jak w otwartej ksi�dze: �Ten cz�owiek nie ma mi nic do ofiarowania, sko�czy�am z tym nudziarzem, wszystko, co do niego czu�am, wygas�o, jego widok wywo�uje we mnie md�o�ci. Ale, z drugiej strony, ma�a nie ma tu za dobrze��

Mniej wi�cej co� takiego musia�a kobieta my�le�.

��Ja tutaj zostan� � powiedzia�a odwracaj�c wzrok. � Ale czy ty mo�esz zapewni� dziecku normalne �ycie?

��Klara obieca�a si� ni� zaj��, kiedy ja b�d� w kopalni � zapewni� Kulawiec z iskierk� nadziei. � Ty wiesz, �e nie jestem z�y dla ma�ej!

��Tak, tak, wiem.

Co zmusza kobiet� do �ycia z brutalnym m�czyzn�? zastanawia�a si� Anna Maria. Co j� w nim fascynuje? Nie, my�l�, �e d�ugo to ju� nie potrwa. Pr�dzej czy p�niej on u�mierci tak�e jej uczucie. Tak jak zabi� mi�o�� Klary. Teraz nie zgodzi�aby si� za nic na �wiecie, �eby do niej wr�ci�!

Jakkolwiek b�dzie, Kulawiec z pewno�ci� ju� �ony nie odzyska. Nic nie jest tak martwe jak umar�a mi�o��, Klara tak powiedzia�a. A dla tej kobiety Kulawiec by� jak bry�a ciasta, kt�ra upad�a na ziemi� i do niczego ju� si� nie nadaje.

Komiczne por�wnanie, sk�d jej to przysz�o do g�owy?

W najwi�kszym po�piechu zebrali rzeczy dziewczynki, matka u�ciska�a j� ze �zami w oczach i poprosi�a Kulawca:

��Dbaj o ni�!

Opu�cili dom. Dziewczynka by�a za ma�a, by rozumie�, �e to po�egnanie z matk�. Pojmowa�a jedynie, �e musz� wyjecha� jak najszybciej, �eby ten z�y cz�owiek ich nie z�apa�.

W drodze powrotnej Kulawiec z c�reczk� na kolanach zaj�� tylne miejsce. By� niewymownie szcz�liwy, powtarza� dziecku nieustannie, jak dobrze b�dzie im razem, zbyt prostoduszny, by przewidzie� czekaj�ce ich problemy. Na przyk�ad, gdzie b�d� w przysz�o�ci mieszka�? Kto b�dzie si� opiekowa� dzieckiem? Czy ma to spa�� na barki i tak przeci��onej Klary? A p�niej? Kulawiec nie mia� czasu si� nad tym zastanawia�.

Wiedzieli jednak, �e post�pili w�a�ciwie. K�opoty dnia codziennego to problem. Ale zupe�nie inn� spraw� jest krzywdzenie ma�ego dziecka. Nie mieli wyboru.

Tym razem Kol powozi� i Anna Maria usiad�a obok niego na ko�le.

��Powinna� si� przespa� � powiedzia� surowo.

��Spa� b�dziemy w domu � odpar�a z uporem. W �adnym razie nie roztrwoni�aby tej cennej okazji bycia z nim!

Nie rozmawiali jednak ze sob�, umys�y by�y na to zbyt zm�czone, my�li kr��y�y bez�adnie. Siedzieli po prostu i rozkoszowali si� wzajemn� blisko�ci�, spogl�dali na siebie od czasu do czasu i u�miechali tajemniczo. Ten u�miech trwa� na twarzach jeszcze d�ugo, kiedy ju� znowu patrzyli prosto przed siebie. Wszystko to by�o niezwykle przyjemne i uspokajaj�ce. Akurat teraz Anna Maria nie pragn�a niczego innego.

By�o ju� ciemno, kiedy wr�cili do Martwych Wrzos�w. Ma�a dziewczynka zasn�a i Kulawiec wni�s� j� na r�kach do domu Klary.

Kol odprowadzi� Ann� Mari� do drzwi, �eby mie� pewno��, �e ju� nikt na ni� nie napadnie, jak powiedzia�.

Trudno by�o wypowiada� s�owa: �Dobranoc i dzi�kuj� za dzisiejszy dzie�!� Wielokrotnie to jedno, to drugie zaczyna�o si� �egna�, ale �adne nie potrafi�o wykrztusi� zdania do ko�ca. Stali wi�c milcz�cy, jakby ich grom porazi�, i z pewno�ci� powietrze mi�dzy nimi by�o na�adowane jak przed burz�. W ka�dym razie Anna Maria tak to odczuwa�a, a domy�la�a si�, �e z Kolem jest podobnie. Ani on, ani ona nie nawykli do spotka� z p�ci� przeciwn�; wznosi� si� mi�dzy nimi mur w�tpliwo�ci, czuli si� kompletnie bezradni. Surowe przestrogi Klary dzwoni�y Annie Marii w uszach, na pr�no pr�bowa�a si� od nich uwolni�.

��Cii! � szepn�� Kol. � Kto� tu idzie!

Mogli sobie teraz powiedzie� dobranoc, ale �adne tego nie chcia�o. Kol poci�gn�� j� ku sobie, na ganek Klary. Anna Maria widzia�a z bliska jego p�on�ce oczy, Kol obejmowa� jej ramiona.

Z mroku wy�oni�a si� jaka� para, kt�ra ostro�nie schroni�a si� pod os�on� szopy po drugiej stronie drogi. S�ycha� by�o ciche szepty, st�umione, gard�owe �miechy. Anna Maria widzia�a oboje jak cienie na tle �ciany.

P�g�o�ny kobiecy chichot.

��Lisen � szepn�� Kol Annie Marii do ucha.

Ze zdumienia wytrzeszczy�a oczy. Co Lisen robi o tej porze w osadzie?

Pod szop� zamajaczy�o co� ja�niejszego. Halki?

Znowu ten niski, gard�owy �miech kobiecy. Brzmia�o w nim zadowolenie. Jak dziwnie oni stoj�!

Cisza.

��Nie chc� na to patrze� � szepn�a Anna Maria i ukry�a twarz na piersi Kola. � Chod�my st�d!

��Teraz nie mo�emy! � odpowiedzia� jej prosto do ucha i przytuli� mocniej do siebie, �eby niczego nie widzia�a.

Ale Anna Maria s�ysza�a! Przepe�nia�o j� obrzydzenie, �e musi s�ucha� takich intymnych d�wi�k�w. A do tego ta panna z dobrej rodziny, kt�ra za dnia uwa�a�a, �e jest zbyt wykwintna, �eby rozmawia� z robotnikami, w��czy si� z nimi po wiejskich drogach pod os�on� nocy. Pr�bowa�a nie s�ucha�, ale na nic si� to zda�o.

Cisza przerywana b�ogimi westchnieniami kobiety� Przyspieszony oddech m�czyzny, sapanie, szelest materia�u, stukot o �cian� szopy� Anna Maria wbi�a palce w ramiona Kola, przytuli�a czo�o do jego piersi, zacisn�a z�by i czeka�a.

Oddech Lisen by� coraz g�o�niejszy, przechodzi� w piskliwe zawodzenie i nagle pod szop�, zaledwie par� �okci od Kola i Anny Marii, wszystko sta�o si� chaosem. G�uche b�bnienie w �cian�, d�ugi, przeci�g�y j�k rozkoszy z kobiecych ust i gwa�towne, �wiszcz�ce dyszenie m�czyzny, jakby mu brakowa�o powietrza.

I zaraz potem tamci odskoczyli od siebie. On poszed� sobie bez s�owa. Ona, tak�e si� nie ogl�daj�c, pobieg�a w stron� pa�skiej siedziby na wzg�rzu.

M�czyzna stan�� po�rodku drogi i porz�dkowa� ubranie. �Cholerna wyw�oka�, warkn�� i wtedy Anna Maria rozpozna�a, �e to Sixten. Wolno ruszy� do barak�w.

Anna Maria nie by�a w stanie powiedzie� ani s�owa. Uwolni�a si� z obj�� Kola i zdawa�o jej si�, �e si� zapadnie pod ziemi� ze wstydu. Mo�e nawet nie tyle z powodu tej przy�apanej na gor�cym uczynku pary, lecz przede wszystkim dlatego, �e sama czu�a rozkoszne mrowienie tam, gdzie nie powinna by�a teraz odczuwa� niczego. Cho� przecie� nie sprawi�o tego nieprzyzwoite zachowanie tamtych dwojga, lecz my�l o Kolu. O Kolu i o niej� A tamto� Tamto by�o obrzydliwe. Nie mia�o nic wsp�lnego z Kolem i z ni�. A mimo to by�a taka podniecona, nie mog�a tego zrozumie�.

Wstydzi�a si�!

Kol pr�bowa� bagatelizowa� to, co si� sta�o.

��G�rnicy z barak�w m�wi� o niej �materac� � szepn��. � Nie przejmuj si� tym. To naprawd� nie ma nic wsp�lnego z mi�o�ci�.

��Wiem � odpar�a i pr�bowa�a si� u�miechn��. � Wiem, �e nie ma.

Nastr�j, jaki panowa� pomi�dzy nimi, zosta� jednak zburzony i to by�o przykre. Wszystko wydawa�o si� sponiewierane i zabrudzone.

�adne nie by�o ju� w stanie rozmawia�, jakby zdolno�� m�wienia ich opu�ci�a, oboje mieli uczucie, �e co� im skradziono.

Na koniec Anna Maria zdo�a�a jako� bezd�wi�cznie wykrztusi� �dobranoc�, ale g�os wi�z� jej w gardle, rozleg� si� tylko �wiszcz�cy szept. Kol skin�� g�ow� i odwr�ci� si� na pi�cie.

Ale nie zd��y�a jeszcze uj�� klamki, gdy us�ysza�a kr�tkie: �Anno Mario!�

Odwr�ci�a si� natychmiast. Kol znowu podszed� do niej. Przez chwil� sta� bez ruchu, po czym chwyci� jej d�onie i podni�s� delikatnie do ust. Uca�owa� je czule.

��Tylko tyle � szepn��. � Na wi�cej si� nie odwa��, bo nie chcia�bym zachowa� si� jak Sixten. Id� teraz i po�� si�! Nie st�j tutaj, to niebezpieczne!

Pu�ci� jej r�ce i znikn�� w ciemno�ciach.

Anna Maria oddycha�a g��boko, przeci�gle. Znowu przepe�nia�o j� to b�ogie uniesienie. Jaki on cudowny! I jaki� niebezpieczny!

Tak, Klara z pewno�ci� mia�a racj�. Kol to nie Sixten. On ma w sobie znacznie gor�tszy, a zarazem jaki� mroczny, niebezpieczny �ar!

Zadr�a�a. Tyle� z l�ku, co z pe�nego napi�cia oczekiwania.

Go�cie przeprowadzili si� do Liny i ��ko Anny Marii by�o wolne. Uk�ada�a si� do snu w nastroju niemal uroczystym.

Nie od razu jednak zasn�a. Le�a�a i ws�uchiwa�a si� w g�osy dochodz�ce z kuchni Klary. C�reczka Kulawca sprawia�a, niestety, k�opoty. Anna Maria domy�la�a si�, �e teraz by�oby najlepiej, gdyby Klara mia�a ca�y dom dla siebie. To nie do poj�cia, �e tyle os�b musi si� t�oczy� w ciasnej kuchni, gdy Anna Maria zajmuje sama po�ow� domu. Kulawiec mieszka� w barakach, a ma�a dzieli�a ��ko z dzie�mi Klary. Zacz�a teraz wo�a�, �e chce do mamy, co sytuacji nie u�atwia�o.

Nie wszystkie ba�nie ko�cz� si� szcz�liwie�

W ko�cu zm�czenie sprawi�o, �e Anna Maria przesta�a s�ysze� cokolwiek, zasn�a i spa�a g��boko jak kamie�, bez sn�w, a� do nast�pnego ranka.

Po �niadaniu mia�a zamiar p�j�� do Liny i odwiedzi� swoich krewnych. Nie dosz�a jednak dalej ni� do ska�, gdy us�ysza�a ich oboje, schodz�cych do wsi w towarzystwie Kola.

Wyja�nili, �e id� do kowala. A Kol, kt�ry te� wygl�da� na wypocz�tego, nie wybiera� si� w �adnym okre�lonym kierunku, w ka�dym razie jego wyja�nienia by�y takie pospieszne i niezborne, �e nikt niczego nie rozumia�. Cokolwiek jednak zamierza�, to teraz najwyra�niej zmieni� zdanie i chcia� im towarzyszy� do kowala.

Anna Maria przyj�a to z gwa�town� rado�ci�. Nie ulega�o najmniejszej w�tpliwo�ci, �e mia� nadziej� spotka� w�a�nie j�. Zawr�ci�a, naturalnie, i posz�a razem ze wszystkimi. Vinga opowiedzia�a o swojej niezbyt przyjemnej wizycie w domu Brandt�w � w ka�dym razie uda�o jej si� odda� owe fatalne zar�czynowe prezenty � Heike za� z�o�y� raport w sprawie dzieci. Dwoje najm�odszych dosta�o gor�czki, ale z tym si� liczy�. Gor�czka jest nieod��czn� towarzyszk� suchot, a dwie ostatnie doby by�y dla biednych male�stw bardzo trudne.

Znajdowali si� ju� na placu po�rodku Martwych Wrzos�w, gdy Heike nagle przystan��.

Wszyscy zatrzymali si� tak�e.

��Co si� sta�o, Heike? � zapyta�a Anna Maria.

��Czy pami�tasz, co powiedzia�em przedwczoraj? �e macie tutaj �mier�?

��Och, nie chcesz chyba powiedzie�, �e kt�re� z dzieci umar�o?

��Nie. To nie o dzieci tutaj chodzi, teraz czuj� to wyra�nie. Bo wibracje nadal pochodz� jakby ze szkolnej sali.

��To niemo�liwe, nie m�wisz powa�nie � j�kn�a Anna Maria.

��Musimy tam p�j�� � o�wiadczy� Heike ochryp�ym g�osem.

Kol patrzy� na Ann� Mari� pytaj�co.

��M�wi�am ci, �e on ma specjalne zdolno�ci � szepn�a w odpowiedzi. � On jest przyzwyczajony do kontakt�w z umar�ymi.

Odpowied� niewiele Kolowi wyja�ni�a. Zbity z tropu wszed� za ni� do lodowatej, wci�� nie posprz�tanej sali.

��Tak � potwierdzi� swoje przypuszczenia Heike. Jego barczysta posta� zastyg�a po�rodku izby. � To tutaj. Kiedy byli�my tu po raz ostatni, w szkole kr�ci�o si� zbyt wiele ludzi. I zmyli�a mnie obecno�� �miertelnie chorych dzieci.

��Ale klasa jest przecie� pusta! � zaprotestowa�a Anna Maria, a jej g�os odbi� si� g�ucho od �cian.

��Tak. B�d�cie przez chwil� ca�kiem cicho�

Wytrzeszczaj�c ze zdumienia oczy Kol i Anna Maria patrzyli, jak Heike wolniutko obchodzi szkoln� izb� dooko�a i nas�uchuje. Vinga niczemu si� nie dziwi�a, zna�a swego m�a.

Wida� by�o, �e Heike coraz wyra�niej kr��y przy �cianie. W ko�cu stan�� i wyprostowa� si�.

��Tutaj � o�wiadczy�.

��Mam nadziej�, �e to nie jaki� zdech�y szczur � powiedzia�a Vinga. � Jest ich tu z pewno�ci� sporo.

��Szczury nie sygnalizuj� z�ej, nag�ej �mierci � Heike u�miechn�� si� tak�e, ale by� bardzo napi�ty, i psychicznie, i fizycznie.

��Co znajduje si� w g��bi budynku? � zapyta� Kola.

��Biuro kopalni. Wej�cie jest z tamtej strony.

W milczeniu wyszli na dw�r i udali si� do imponuj�cego biura Adriana.

��Ta �ciana ��czy biuro z klas� � powiedzia� Kol, stukaj�c w desk�.

Rozejrzeli si� uwa�nie. �adnych podejrzanych �lad�w nie by�o. Znajdowa�a si� tu tylko jedna ma�a szafa z dwoma szufladami pe�nymi papier�w.

Heike sta� chwil�, marszcz�c czo�o.

��Tu sygna�y s� s�absze � powiedzia�. � Istnieje tylko jedno mo�liwe rozwi�zanie. Chod�my!

Znowu znale�li si� na dworze.

��Gdyby naprawd� ukryto tu jakie� zw�oki � powiedzia�a Vinga niepewnie � to musia�yby le�e� od dawna.

��Nie tak bardzo � odpar� Heike.

Obejrza� budynek z zewn�trz. W szczycie znajdowa�o si� wej�cie do czego� w rodzaju piwnicy.

��Co tam przechowujecie?

Kol wzruszy� ramionami.

��Nic specjalnego. Sk�ada si� tam niepotrzebne graty. �eby nie przeszkadza�y.

Bez zb�dnych rozwa�a� obaj m�czy�ni zacz�li schodzi� do pomieszczenia pod tym wyj�tkowo ponurym domem. Vinga i Anna Maria czeka�y na zewn�trz.

��Nic z tego nie rozumiem � powiedzia�a Anna Maria bezradnie.

��Wierz mi, Heike w takich sprawach si� nie myli!

Nie by�o ich niepokoj�co d�ugo. W ko�cu wyszli z uwalanymi ziemi� kolanami, z mn�stwem wi�rk�w i s�omy we w�osach i na plecach.

��Nilsson � powiedzia� Kol bezbarwnie. � Le�a� tu kilka dni. Zad�gany no�em.

Vinga ofiarowa�a si� niezw�ocznie, �e sprowadzi lensmana. Lina z pewno�ci� poka�e jej drog�, o�wiadczy�a i znikn�a.

Kol by� wstrz��ni�ty.

��M�g�by tu le�e� na wieki � mrucza�. � Gdyby�my nie mieli�

Zamierza� powiedzie�: czarownika, ale w por� si� powstrzyma�.

��Nie roztrz�sajmy tego teraz � powiedzia� Heike. � Zaczekajmy na lensmana! Ale ja musz� i�� do dzieci. P�jdziecie ze mn�?

Tajemnicy nie uda�o si� zbyt d�ugo zachowa�. Hulda widzia�a ich przez okno.

��Co pa�stwo robili w tej piwnicy?

Spojrzeli po sobie. Kol skin�� g�ow� Heikemu, a ten powiedzia�, co odkryli, i prosi�, �eby nikomu o tym nie m�wi�a.

Hulda sprz�ta�a dom, jak jej nakaza� Heike, co jednak przerwa�o przygotowania do �wi�t. Przera�ona zamkn�a drzwi do izby, w kt�rej le�a�y najm�odsze dzieci.

��Na Boga �ywego! � szepta�a poblad�a. � Ale to mnie w najmniejszym stopniu nie dziwi. On sam si� o to prosi�.

��Tak � potwierdzi� Kol. � Nilsson mia� w Martwych Wrzosach wielu wrog�w.

Anna Maria nie mog�a si� uwolni� od natr�tnej my�li: Zad�gany no�em? Kt� to ma zwyczaj miota� takie pogr�ki: �Bo jak nie, to wbij� ci n� w brzuch�?

��Nie! � zawo�a�a i zakry�a uszy r�k�. � Nie! Tego ju� za wiele! Tragedia Egona i Kulawca. Chore dzieci. Pod�e plotki o Sevedzie i jego �onie Lillemor. Zapowiedzi, na kt�re nie wyrazi�am zgody. Napad na mnie. I w ko�cu to!

Ale dzie� dopiero si� zacz��. Nim s�o�ce zajdzie, w Martwych Wrzosach mia�y si� rozegra� jeszcze straszniejsze wydarzenia.

��Heike wzi�� jedno dziecko �na zabieg�. K�ad� na nim swoje ciep�e r�ce, jakby chcia� odbudowa� to, co choroba zniszczy�a w malutkim cia�ku. Nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e dziecko bardzo dobrze si� czuje przy tym zabiegu, u�miecha�o si� do Heikego bladziutko i wcale si� nie ba�o tego ogromnego pana o strasznym wygl�dzie.

��Czy wielu jest takich, kt�rzy chcieliby si� pozby� Nilssona? � zapyta� Heike.

��Bardzo wielu! � odpar� Kol. � On prze�ladowa� wszystkich. Nawet Ann� Mari�. Twierdzi�, �e ona i ja� mieli�my potajemn� schadzk� u mnie w domu. ��da� pieni�dzy za milczenie. Ale ona nie da�a si� zastraszy�.

U�miechn�a si� do niego nie�mia�o, a w jego oczach pojawi�y si� ciep�e b�yski.

Heike g�adzi� dziecko po piersiach.

��Ale niekt�rzy p�acili, jak m�wi�e�?

��Owszem. Musia� dostawa� od wielu, bo sta� go by�o na wszystko. Kupowa� sobie �akocie, �adne ubrania�

��W porz�dku, niech si� tym zajmuje lensman � mrukn�� Heike, bo wi�ksze dzieci niepostrze�enie wesz�y do pokoju. � Jak si� dzisiaj czujesz? � zapyta� najstarsz� dziewczynk�.

��Dzi�kuj�, dobrze � dygn�a, nie spuszczaj�c z niego pe�nych oddania oczu. � To lekarstwo na kaszel jest okropne. Ale tak dobrze mi po nim w piersiach.

��I nosicie kompresy, jak kaza�em?

��Nosimy! To pachnie tak �adnie jak w lesie.

��Tak. Zmiesza�em tam wiele pachn�cych olejk�w � u�miechn�� si� Heike.

��Najstarszy ch�opiec wcale nie kaszla� dzisiejszej nocy � powiedzia�a Hulda. � I mnie te� jako� ul�y�o w piersiach.

��Znakomicie! Ale na wyzdrowienie potrzeba jeszcze czasu, o tym musicie pami�ta�! A jak m�odsze?

��Najmniejsze maj� gor�czk�. Z nimi nie jest najlepiej. �rednie bez zmian. I pomy�le�, �e Nilsson� � Spojrza�a na dzieci i umilk�a. Ale nie mog�a si� powstrzyma� na d�ugo: � Nie schodzi mi to z my�li! Oj, wielu si� chyba ucieszy!

Przyj�li jej s�owa tak, jak zosta�y powiedziane. �adnej z�o�liwej rado�ci, po prostu stwierdzenie, �e wielu dozna ulgi.

��Co si� sta�o, mamo? Co z Nilssonem?

��E, nic, tak tylko m�wi�.

Patrzy�a na r�ce Heikego, obejmuj�ce wychudzone dzieci�ce cia�ko. Cia�ko jej ukochanego dziecka, przedostatniego, dwuletniego zaledwie. Nigdy nie mia�a nadziei, �e to dziecko si� uchowa, ale stara�a si� jak mog�a odsuwa� my�l o �mierci. �y�a chwil� bie��c�. My�la�a tylko o tym, �e przecie� jeszcze je ma, nie wybiega�a w przysz�o��. Nie znios�aby tego.

Ale teraz? Czy mog�a mie� nadziej�? Nie, nie wolno uwierzy� za wcze�nie. Nie my�le� o niczym, odsuwa� to od siebie jak najd�u�ej!

��Gdzie Gustaw? � zapyta� Kol.

Hulda spojrza�a na niego zdumiona.

��W kopalni, oczywi�cie!

��W kopalni? A c� on tam robi? Maj� przecie� wolne!

��Nie! To sztygar nie wie? W�a�ciciel przyszed� wczoraj bardzo z�y, �e nikt nie pracuje, i zmusi� Gustawa i kilku innych, �eby poszli do roboty.

��Co takiego?!

��To prawda! Gustaw przyszed� na chwil� do domu w nocy i m�wi�, �e w�a�ciciel zachowuje si� jak oszala�y, postanowi�, �e teraz zabierze si� za p�nocny chodnik, skoro ten pod�y sztygar nie przyszed�. O, przepraszam, ale to s�owa w�a�ciciela, nie Gustawa.

Kol kiwa� g�ow�, ale my�lami by� gdzie indziej. Jego z�ocistobrunatna twarz wyra�nie poblad�a.

��W�a�ciciel zabra� wszystkich g�rnik�w?

��Nie, on chyba tak wielu nie potrzebowa�. Zreszt� i tak by nie m�g�. Do tych, kt�rzy mogli si� rozz�o�ci�, w og�le nie chodzi�.

��Obieca� dodatkow� zap�at�?

��O, tak! Powiedzia�, �e dostan� du�o pieni�dzy, bo ma ich teraz pod dostatkiem. Posz�o pi�ciu albo sze�ciu.

��Kto?

��Gustaw, bo on jest przecie� kowalem, wi�c jest tam potrzebny, musia� i��, chocia� bardzo si� opiera�. Chcia� zosta� przy dzieciach. No, i o ile wiem, to Sune i Sixten. Opr�cz tego Seved. Tak, i nie wiem, czy kto� jeszcze.

��Anno Mario � Kol sprawia� wra�enie bardzo zaniepokojonego. � Ja musz� i��. Przyjmiesz lensmana?

��Nie, chcia�abym p�j�� z tob�.

Heike przesta� na chwil� masowa� piersi dziecka.

��Um�wi�em si� z Ving�, �e gdy tylko wr�ci, pojedziemy do miasta, �eby kupi� prezenty �wi�teczne i za�atwi� par� innych spraw. Ale mo�e lepiej, �eby�

��Nie, nie, jed�cie � powiedzia� Kol. � Jeste�cie pa�stwo tutaj obcy i nie ma powodu wci�ga� was w nasze nieporozumienia.

I pobieg� do kopalni, a Anna Maria pomy�la�a sobie, �e teraz nie zazdro�ci Adrianowi Brandtowi!

Kol ponury niczym chmura gradowa dopad� kopalnianej bramy. Cisza panowa�a i na placu, i w tym ma�ym pomieszczeniu, w kt�rym on na og� przebywa� i do kt�rego g�rnicy mogli przyj�� si� ogrza�.

S�ysza� jednak dochodz�ce spod ziemi g�osy i stukot kilof�w.

Kopalnia, w swojej obecnej postaci, by�a jego dum�. Wiedzia�, �e nic nie jest warta, a mimo to uwa�a� za punkt honoru utrzymywa� j� w mo�liwie najlepszym stanie. Uwa�a�, �e jest to winien wykorzystywanym ponad miar� g�rnikom. Adrian Brandt z�o�ci� si� nieustannie na niepotrzebne koszty, ale Kol trwa� przy swoim. Poniewa� za� Brandt zna� kopalni� przewa�nie zza biurka, a Kol by� naprawd� fachowcem, trwa�a mi�dzy nimi nieprzerwana, milcz�ca wojna. Co najmniej ze sto razy Adrian by� got�w odprawi� Kola, wiedzia� jednak, �e w takim razie sztygar odszed�by natychmiast i zabra� ze sob� wi�kszo�� ludzi. A na to Adrian nie m�g� sobie pozwoli�. Bez Kola nie b�dzie pracy w kopalni � t� smutn� prawd� zna�.

Kol zapali� swoj� latark� i ruszy� ciemnym korytarzem. Nie p�niej ni� przedwczoraj zamkn�� definitywnie p�nocny chodnik i o�wiadczy�, �e wchodzenie tam jest �miertelnie niebezpieczne, a szlachetnych minera��w nigdy tam nie by�o. Nic nie pomo�e podpieranie chodnika stemplami, strop ledwie si� trzyma i w ka�dej chwili grozi zawaleniem. Kamienie s� obluzowane, wystarczy dotkn��, a wszystko runie.

I tam w�a�nie Adrian Brandt pos�a� g�rnik�w!

Wyszed� mu naprzeciw sam w�a�ciciel. Na jego widok stan�� jak wryty. Nie lubi� spotyka� sztygara sam na sam pod ziemi�.

Zanim Kol zd��y� wybuchn�� w�ciek�o�ci�, Adrian powiedzia� szybko:

��Twoje obawy okaza�y si� ca�kowicie bezpodstawne! W p�nocnym chodniku mo�na pracowa�.

��Ach, tak? I sam pan tam chodzi�?

��To zb�dne. Moi ludzie sk�adaj� raporty. Ju� zacz�li kopa�, wygl�da to obiecuj�co. Sam zobacz!

Z triumfuj�c� min� podni�s� odr�bany od �ciany kanciasty kawa�ek kamienia.

Kol ledwie rzuci� okiem.

��Fa�szywe z�oto! � powiedzia� kr�tko. � My�la�em, �e wi�cej si� pan ju� nauczy�. Prosz� odwo�a� stamt�d g�rnik�w! Natychmiast!

Adrian zast�pi� mu drog�. W blasku latarki oczy mu pa�a�y:

��Nie mo�esz niczego ocenia�, skoro nawet tego nie obejrza�e�. A ci ludzie pracuj� dla mnie! Nie masz prawa mi rozkazywa�! Kol, pos�uchaj mnie, je�li zabierzesz si� do pracy, to dostaniesz ekstra wynagrodzenie. Powiedzmy�

Adrian zastanowi� si� i wymieni� podejrzanie wysok� sum�.

��W�a�ciciel chcia� powiedzie�: je�li znajdziemy tam z�oto? � zapyta� Kol z niech�ci�.

��Nie, nie! Zap�ac� ci teraz. Mam do�� pieni�dzy. Dosta�em z banku. Tamci w kopalni te� dostan� nieprzyzwoicie dobr� zap�at�, ale sta� mnie na to. A ciebie wynagrodz� jeszcze sowiciej. Co ty na to?

��Prosz� wyprowadzi� ludzi na powierzchni� � powt�rzy� Kol zm�czony i pr�bowa� wymin�� w�a�ciciela. Adrian ponownie zast�pi� mu drog� w ciasnym chodniku.

Kol wiedzia�, �e m�g�by powali� go na ziemi� jednym jedynym ciosem. Ale do�� ju� przemocy. Anna Maria nie lubi jego gwa�towno�ci. A jej s�owa by�y dla niego najwa�niejsze.

��Kto tam jest? � zapyta�.

��Sixten i Sune. Seved i Lars. I kowal, oczywi�cie, te�, a nawet ojciec Sunego.

��Ojciec Sunego i Egona? � zawo�a� Kol przestraszony. � Przecie� on od wielu miesi�cy nie wchodzi� do kopalni! Zwabi� go pan pieni�dzmi?

��No to co? � roze�mia� si� Adrian, ale zaraz znowu w jego g�osie pojawi�a si� nuta pretensji. � A co mia�em zrobi�? Ty da�e� wszystkim wolne, wi�kszo�� pojecha�a do miasta. Post�pi�e� bardzo samowolnie, Kol, nie b�d� tego tolerowa�!

Adrian stwierdziwszy, �e Kol nie zamierza ucieka� si� do r�koczyn�w, znowu nabra� odwagi. Wyprostowa� dumnie kark.

��Zwalniam ci�! Natychmiast! I wyno� si� z kopalni!

��Wie pan dobrze, �e gwi�d�� na t� ca�� kopalni�, wi�c prosz� sko�czy� z tymi komediami i zachowywa� si� jak doros�y m�czyzna � odpowiedzia� Kol. � I prosz� zmieni� ton! Nie ma czasu na przedstawienia. Przed chwil� znale�li�my martwego Nilssona. Zosta� zamordowany. Lensman ju� tu jedzie.

��Co? Co ty m�wisz? Nilsson? Lensman tutaj jedzie? Kto si�?

W jednym z chodnik�w rozleg� si� �oskot spadaj�cych kamieni.

��Idziemy! � zawo�a� Kol i odepchn�� Adriana pod �cian�.

��Nic si� nie sta�o! � krzykn�� za nim Adrian Brandt. � Par� kamieni odpad�o od stropu. Przez ca�y czas tak jest.

��Czy pan zwariowa�? � wrzasn�� Kol. � I nic pan z tym nie robi?

Niech�tnie i z wahaniem Adrian zdecydowa� si� p�j�� za biegn�cym sztygarem.

��Nilsson� i lensman � mamrota� pod nosem. � Czy wszystkie nieszcz�cia musz� si� na mnie wali�? A ju� tak mi by�o dobrze!

Vinga przyjecha�a z lensmanem i dwoma jego lud�mi i odda�a wszystkich pod opiek� Anny Marii, kt�ra poprowadzi�a przyby�ych do fatalnej piwnicy.

��B�dziesz potrzebowa� naszego moralnego wsparcia? � zapyta�a Vinga.

��Nie. Ja te� wiele zrobi� nie mog� � odpowiedzia�a Anna Maria. � Reszt� musi si� zaj�� Adrian Brandt i Kol. Jed�cie, sklepy otwarte s� ju� tylko dzisiaj.

��Och, mamy tam inn� wa�n� spraw� do za�atwienia � odpar�a Vinga. � Ale wr�cimy jak najszybciej, to naprawd� nie potrwa d�ugo.

Pojechali, a Anna Maria posz�a do siebie. Nie chcia�a patrze�, jak wynosz� Nilssona.

��Dlaczego Kol nie wraca?

Klara by�a zdenerwowana, Anna Maria zaj�a si� dzie�mi. Stara�a si� je zabawia� opowiadaniem bajek. Kulawiec poszed� do kupca po �wi�teczne podarunki. Jego ma�a c�reczka ju� si� troch� uspokoi�a, ale wci�� pyta�a o matk� i dlaczego nie mog� mieszka� w swoim prawdziwym domu.

Po chwili przyszed� lensman, chcia� porozmawia� z Ann� Mari� i Klar�. Kiedy po raz ostatni widzia�y Nilssona?

Wyja�ni�y, �e w dniu poprzedzaj�cym uroczysto�ci.

To znaczy tego samego dnia, w kt�rym napadni�to na Ann� Mari�?

Tak, zgadza si�. Tego popo�udnia kto� chyba z Nilssonem rozmawia�. Powiedzia� wtedy, �e wyje�d�a. Nie chcia� wzi�� udzia�u w przedstawieniu.

I nikt go nie widzia� w dniu uroczysto�ci? Ani p�niej?

O ile wiedzia�y, to nikt.

Potem Anna Maria musia�a szczeg�owo opowiedzie� o napadzie. Musia�a te� pokaza� zranion� r�k� i d�o�.

��Tak, tak � powiedzia� lensman. � To rana od no�a. Czy m�g�bym obejrze� tak�e pani poci�ty p�aszcz?

Anna Maria przynios�a okrycie.

��Czy lensman uwa�a, �e to zrobi� ten sam cz�owiek? � zapyta�a Klara.

Posterunkowy przytakn��.

��Mo�liwe, �e ma�o brakowa�o, a panienka by zobaczy�a morderc� Nilssona. Przest�pca my�la� pewnie, �e ju� go panienka widzia�a.

Anna Maria zastanawia�a si� przez chwil�, ale nie mog�a sobie przypomnie�, by zauwa�y�a co� podejrzanego. Powiedzia�a o tym lensmanowi.

Klara spyta�a:

��To on z panienk� mia� zamiar na powa�nie�?

��Na to wygl�da.

Ann� Mari� przenikn�� dreszcz. Naprawd� mia�a szcz�cie!

A� podskoczy�a, bo rozleg� si� jaki� nieznany, straszny d�wi�k. Dzwon bij�cy nieprzerwanie na trwog�.

Wszyscy obecni zamarli z przera�enia.

��Kopalnia! � szepn�a Klara. � Sta�o si� nieszcz�cie!

��Och, Kol! � j�kn�a Anna Maria.

Narzucili na siebie okrycia i wybiegli, a tymczasem pojawi� si� zdyszany Gustaw.

��Panienko! Panienko! � wo�a�. � Sztygar prosi, �eby pani przysz�a ze �rodkami opatrunkowymi. Pani jest bardzo zr�czna. I prosz� zabra� ze sob� czarownika!

Schorowane p�uca Gustawa by�y kra�cowo wyczerpane. Usiad� na schodach i ci�ko dysza�. Kaszla� co chwila przejmuj�co.

Ale Kol przynajmniej �yje, pomy�la�a Anna Maria. Nie mogli pyta� Gustawa o nic wi�cej, nie by� w stanie odpowiada�. Zewsz�d biegli do kopalni ludzie, przewa�nie kobiety i dzieci, g�rnik�w akurat nie by�o wielu w osadzie. Anna Maria zabra�a w�asne lekarstwa, a tak�e wszystko, co by�o w biurze, i przybieg�a do kopalni jako ostatnia. Fakt, �e nie ma �czarownika�, wszystkich zmartwi�.

Adrian wyszed� im naprzeciw.

��Tylko spokojnie, spokojnie � m�wi� i macha� r�k�, jakby chcia� ich zatrzyma�. � Nic si� nie sta�o. Paru robotnik�w mia�o pecha, ale to nic gro�nego.

��Komu przydarzy�o si� nieszcz�cie? � dopytywali si�.

��Nie wiem, ale to niewielki zawa�. Sztygar wie, co robi�. Jest teraz pod ziemi�. Nie, Anno Mario, ty nie powinna� tam wchodzi�, to po prostu nie wypada�

��Kol prosi� mnie, �ebym przysz�a. � Zwr�ci�a si� do g�rnik�w: � Poka�cie mi drog�!

Adrian krzycza� za ni�:

��Nie wolno ci tam i��! To niebezpieczne, zabraniam ci�

Zamilk� i ju� si� nie odzywa�, patrzy� tylko bezradnie w �lad za znikaj�cymi w mroku lud�mi. W�r�d zebranych przed kopalni� wrza�o. Chcieli wiedzie�, dlaczego w�a�ciciel nagle zmieni� zdanie. Dopiero co nie by�o podobno niebezpiecze�stwa, a teraz jest?

W pop�ochu zamyka� bram�. Ludzie mieli wra�enie, �e raczej chodzi�o mu o w�asn� sk�r�, ni� o to, by nie dopuszcza� nikogo do kopalni i nie nara�a� ich �ycia.

Anna Maria nigdy przedtem nie by�a w pobli�u kopalni, a co dopiero w jej wn�trzu. Na szcz�cie nie widzia�a teraz ani czarnych �cian, ani ci�kiego stropu, pod kt�rym si� przemykali, ona i dwaj nie znani jej g�rnicy. My�la�a tylko o tym, by jak najpr�dzej doj�� do celu.

Ale droga by�a d�uga. Niekiedy brodzili po wodzie, niekiedy korytarz, czy mo�e to si� nazywa chodnik, nie wiedzia�a, stawa� si� tak w�ski i niski, �e musieli si� czo�ga�. G�rnicy nie odzywali si�, wskazywali jej tylko drog�, czasem wspierali.

To by�o miejsce pracy Kola! Kola i Kulawca, a tak�e Sunego i tych wszystkich, kt�rych ju� zd��y�a pozna�! Latarka �wieci�a sk�pym �wiate�kiem, nigdy nie by�o wiadomo, co cz�owiek ma przed sob�.

Weszli do korytarza, kt�rego �ciany podparto z obu stron grubymi drewnianymi pniami. To Pewnie te stemple, o kt�rych Kol tyle m�wi�.

I nagie stan�li przed osypiskiem. Chodnik by� cz�ciowo odci�ty; musieli wdrapa� si� na kamienie, kt�re spad�y na ziemi�.

��O, cholera! � zakl�� jeden z g�rnik�w. � Przepraszam, panienko, ale z�o�� cz�owieka zalewa! To w�a�nie tego sztygar tak si� ba�. Hop! Hop!

Krzycza� w g��b ciemnego korytarza. W oddali odezwa�y si� g�osy. Anna Maria i jej towarzysze poszli dalej coraz bardziej po omacku. Ziemia i kamienie wci�� sypa�y si� z g�ry, raz mniej, raz wi�cej. Na tym odcinku chodnik nie by� ju� tak dobrze ostemplowany, tylko miejscami. Wygl�da�o na to, �e w wi�kszej cz�ci zosta� zasypany, mimo to przy osypisku utworzy�o si� nowe przej�cie. Nieprzyjemnie w�skie, ale jednak. Gdy podnie�li latark�, zobaczyli Kola, kt�ry kl�cza� przed czym�, czego nie odr�niali.

��A gdzie reszta? � zapyta� jeden z przewodnik�w Anny Marii.

��Odci�ci po tamtej stronie � odpar� Kol. � A ja nie mog� kopa� ze wzgl�du na tego tutaj.

Teraz zobaczyli wystaj�c� spod kamieni r�k� cz�owieka. Palce porusza�y si� nieznacznie.

��Anna Maria! � zawo�a� Kol przestraszany. � Nie chcia�em, �eby� przychodzi�a a� tutaj! Prosi�em tylko, �eby� da�a lekarstwa kt�remu� g�rnikowi i przyjmowa�a rannych, je�li uda nam si� wynie�� kogo� na g�r�. A najlepiej �eby si� nimi zaj�� tw�j krewny, Heike.

��Ale jestem tutaj � powiedzia�a wstrz��ni�ta tym, co widzia�a. Ta ciasna i brudna jama, jej Kol trzymaj�cy za r�k� cz�owieka, a po tamtej stronie odci�ci g�rnicy, mo�e ju� martwi lub umieraj�cy� Zmusi�a si�, by m�wi� spokojnie. � Heike wyjecha�, ale mam nadziej�, �e nied�ugo wr�ci. Tylko �e on tutaj nie wejdzie, on by tu dosta� histerii, wiesz, kiedy by� dzieckiem, zamykali go w klatce i teraz nie znosi zamkni�cia. � Przerwa�a potok s��w. � Co mam robi�?

��Wyjd� na g�r� � powiedzia� stanowczo. � Prosz� ci�!

Anna Maria popatrzy�a na niego w md�ym �wietle latarni. Kol zd��y� jednak w jej oczach wyczyta� odpowied�: Ty jeste� tutaj, to i ja tu zostan�.

Westchn��.

��Kto� musi podtrzymywa� g�ow� temu cz�owiekowi i ochrania� go, kiedy my b�dziemy kopa�. Podejmiesz si� tego?

Natychmiast ukl�k�a przy le��cym i zast�pi�a Kola. R�ce ich dotkn�y si� na moment, wtedy Kol chwyci� jej d�o� i u�cisn�� mocno, z desperacj�.

��Czy to bardzo powa�ne? Chodzi mi o zawa�.

��Ziemia i kamienie wci�� si� sypi�. To wszystko ledwo si� trzyma.

Teraz z kolei Anna Maria u�cisn�a jego r�k�.

��Ten przekl�ty idiota � powiedzia� jeden z g�rnik�w przez z�by, gdy niesko�czenie powoli i ostro�nie zacz�li zbiera� kamienie.

Wszyscy wiedzieli, kogo ma na my�li.

��I pozwoli� Annie Marii zej�� na d�?

��A jak? Protestowa� dosy� s�abo. Ale mo�emy si� pocieszy�, �e za bram� kopalni nie wyjdzie. Zebra�a si� tam ca�a wie�. Wszyscy s� w�ciekli!

��Mam nadziej�, �e wi�cej nikogo tu nie wpu�ci � powiedzia� Kol. � Tu ju� dla nikogo miejsca nie ma. A zw�aszcza �eby nam Kulawca nie przys�a�. On jest taki niezdarny, �e wszystko by zawali�. No i jak, Anno Mario?

Potok drobnych kamieni opad� za ni� na ziemi�.

��Dobrze � odpowiedzia�a, zgarniaj�c okruchy i py� z twarzy i r�ki rannego. Teraz zobaczy�a, �e to ojciec Egona, ten stary, przepity dra�.

Przez ca�y czas dochodzi� do nich sk�d� �a�osny, rozpaczliwy j�k.

Kol krzykn�� w stron� kupy gruzu, gliny i kamieni:

��Jest tam kto?

Odpowiedzia� mu s�aby g�os, jakby z odleg�o�ci wielu mil.

��Jeste�my.

Kto� m�wi� dalej, a brzmia�o to jakby �� ranny i Lars przysypany i� powietrze��

��Brak im powietrza � mrukn�� Kol.

���ywcem pogrzebani- doda� jeden z kopi�cych.

��Zamknij pysk! � warkn�� Kol.

Drgn�li i skulili si�. W chodniku, za nimi, z �oskotem opad�a ca�a lawina kamieni i wyj�cie zosta�o zasypane.

Kiedy si� troch� uspokoi�o, Anna Maria powiedzia�a cicho do Kola:

��Teraz zaczynam rozumie� l�k Heikego przed zamkni�ciem.

��Tak. Tylko nie poddawaj si� panice! To by mog�o mie� fatalne nast�pstwa.

��Opanuj� si� � obieca�a lakonicznie. Ale nie czu�a si� wcale taka dzielna.

Pracowali w milczeniu. W pewnej chwili dos�yszeli �a�osne j�ki od strony, gdzie le�a� ojciec Egona.

��Je�li to prze�yj� � zawodzi� ranny � Je�li prze�yj�, to ju� nigdy nie b�d� pi�!

��Nie obiecuj wi�cej, ni� potrafisz dotrzyma� � rzek� Kol cierpko.

��Sune! Gdzie jest Sune?

��Odci�ty. Pr�bujemy si� do nich dosta�. Zachowuj si� spokojnie, bo mo�esz spowodowa�, �e spadnie jeszcze wi�cej kamieni!

Stary p�aka�.

��M�j ch�opiec! Nie by�em ja dobry dla moich ch�opc�w. Ale teraz b�d� pracowa�! Przestan� pi�! Jezu, s�yszysz mnie? Pom� mi, Jezu. B�d� mi�o�ciw! I uratuj ch�opca, Panie! On nie zrobi� ci nic z�ego�

��Oszcz�dzaj si�y � ostrzeg� Kol, kt�ry nie przestawa� zbiera� i odk�ada� do ty�u kamieni. � Gdzie ci� boli?

��Nic nie czuj�. Tylko �e ramiona mam przywalone ziemi�. I nie tylko ramiona� Trudno mi oddycha�.

Nowy deszcz kamieni posypa� si� z g�ry, stary zacz�� prycha� i plu�. Anna Maria oczy�ci�a twarz, kt�r� ju� ledwo by�o wida�.

Szuka�a wzroku Kola, potrzebowa�a pociechy i wsparcia.

Adrian znalaz� si� w dosy� k�opotliwej sytuacji. Nie mia� odwagi zej�� do kopalni, a sta� na otwartym placu przed kopalni� nie m�g�. Rozw�cieczony t�um napiera� na bram�, w ka�dej chwili m�g� j� sforsowa�.

Niespokojny w�a�ciciel wszed� do kopalni, zastanawia� si�, czy nie najlepiej by�oby si� schroni� w jednym z bezpiecznych chodnik�w. Chocia� i one ca�kiem bezpieczne nie by�y. Miejscami zbiera�a si� woda, kt�ra si�ga�a cz�owiekowi niemal do pasa, przemoczy�by si� na wylot. M�g�by zreszt� zab��dzi� i nigdy nie wydosta� si� na powierzchni�

Adrian s�ysza�, �e kamienie zasypa�y chodnik ko�o pracuj�cej grupy, to by�o porz�dne t�pni�cie, kt�re d�ugo odbija�o si� g�uchym echem w podziemnych chodnikach.

��To oni � szepn�� sam do siebie. � Teraz s� straceni. Kol, m�j niepos�uszny sztygar. I Anna Maria, kt�ra mia�a szans�, ale wybra�a jego zamiast mnie! Kt�ra mnie zdradzi�a, kiedy jej najbardziej potrzebowa�em.

Jego m�zg pracowa� gor�czkowo:

��Nilsson� Morderstwo! Kol�?

Adrian odetchn�� g��boko, a potem energicznie ruszy� do wyj�cia i dalej, pod bram�.

��S�yszeli�cie, co si� sta�o, prawda? Nowy zawa�! Bardzo mi przykro, ale nic wi�cej nie mo�emy zrobi�. Pom�dlmy si� za nich�

��Co jest, u diab�a�? � wrzasn�� kt�ry� z g�rnik�w. � Wpu�� nas, do cholery! Nie st�j tak jak g�upi i nie j�cz!

I wtedy nadbieg�y panie Brandt w pe�nym sk�adzie, to znaczy niemal pe�nym, bo, oczywi�cie, bez Celestyny.

��C� to za j�zyk? � zapyta�a pani Brandt lodowatym tonem i naprawd� uda�o jej si� zmrozi� wszelki op�r. Jej m�skie c�rki robi�y, co mog�y, by przywr�ci� respekt, jaki od wiek�w umacnia� si� w ni�szych warstwach spo�ecznych wobec wy�ej postawionych. T�um cofn�� si� przed szlachetnymi paniami.

��Matko � j�cza� Adrian �a�o�nie. � Pom� mi st�d wyj��!

Pospiesznie opowiedzia�, co si� sta�o.

Jaka� kobieta z ty�u krzykn�a:

��Pozw�lcie nam wej�� na teren kopalni i na w�asne oczy zobaczy�, czy oni nie �yj�!

��No w�a�nie! Dajcie nam mo�liwo�� ratowania przysypanych � popar� j� kto� inny.

Pani Brandt podnios�a r�k�.

��Wy zostaniecie tutaj! Ja osobi�cie sprawdz�, jaka jest sytuacja w kopalni.

Mo�na m�wi�, co si� chce, ale to piekielna baba, my�leli zebrani i wahali si� akurat tak d�ugo, by Adrian zd��y� wpu�ci� swoje panie do �rodka. Po czym znowu zatrzasn�� bram�.

Odprowadzi� matk� i siostry na bok.

��Nie mo�emy tam wej�� � szepta�, cho� nie by�o to konieczne. � Ale pos�uchajcie, co teraz powiem�

Dyskutowali z o�ywieniem. Twarze Kerstin i Lisen rozja�ni�y si�. Wszystkie trzy kiwa�y g�owami na znak, �e si� zgadzaj�, po czym wysz�y ponownie przed bram�.

��Naprawd� bardzo mi przykro � powiedzia�a pani Brandt. � �a�uj�, ale jest ju� za p�no. Niestety! Jak m�wi m�j syn, mo�emy si� jedynie pomodli� i od�piewa� psalm. Z tego co wiem, w�r�d zasypanych nie ma krewnych nikogo z was�

��A ma�y Egon? � zawo�a�a jaka� kobieta. � Czy� nie ma tam jego ojca i brata?

Pani Brandt machaj�c r�kami, uspokaja�a wzburzony t�um. Po czym zacz�a si� modli�

Anna Maria nie mog�aby zaprzeczy�, �e boi si� �miertelnie. Nie mia�a odwagi nawet spojrze� w g�r�. Gdy raz to zrobi�a, widok przerazi� j� tak, �e straci�a dech. Ale mia�a przy sobie Kola, byli razem, i to �agodzi�o l�k.

W nast�pnej sekundzie krzykn�a. Ziemi� nad nimi przenikn�� wstrz�s, jakby g��bokie westchnienie, i w d�, na ni�, posypa� si� grad kamieni, przemieszanych z ziemi�. Zasypa�o j� to, zd�awi�o, gniot�o niczym �elazna obr�cz. Ale powietrza jej nie brakowa�o. Po chwili u�wiadomi�a sobie, dlaczego. Dwa z nielicznych stempli skrzy�owa�y si� nad jej g�ow� i utworzy�y nisz�, w kt�rej mog�a oddycha�. S�ysza�a wo�anie Kola:

��Anno Mario!

��Jestem tutaj! � zawo�a�a.

Jaki� inny, nieznany g�os odezwa� si� tu� obok:

��O, m�j Bo�e! Nie wierzy�em ju�, �e jeszcze kiedykolwiek zobacz� ludzi.

Znale�li si� przy wcze�niej zasypanych, ale odby�o si� to kosztem Anny Marii i ojca Egona.

��Wyci�gnijcie tamtych! � poleci� Kol swoim ludziom. � Ja zajm� si� tymi dwojgiem.

Anna Maria widzia�a, jak Kol j� odkopuje, ostro�nie, ale nerwowo. Nie mia�a trudno�ci z oddychaniem, tylko nogami nie mog�a porusza�. Kol ostro�nie odsuwa� ziemi� i gruz z jej g�owy i twarzy, ale nie mog�a nawet drgn��, bo zaraz wszystko wok� niej zaczyna�o si� osypywa�. Potem oczy�ci� jej oczy i usta. W jego wzroku widzia�a strach.

��Ojciec Egona � szepn�a. � Musz�

Kogo� wyci�gano przez w�ski otw�r ponad ni�. Us�ysza�a g�os Sune:

��Dzi�ki ci, Panie Bo�e! Jak si� czujesz, ojcze?

Anna Maria poruszy�a r�k�, jakby chcia�a zrobi� miejsce dla starego, ale natychmiast osun�a si� tam ziemia.

��Masz ma�e jaki� kij albo co� takiego, Kol?

Szukali gor�czkowo i w ko�cu znale�li kawa�ek drewna. Wsp�lnymi si�ami u�o�yli go wzd�u� jej r�ki i rzeczywi�cie powsta�o tam co� w rodzaju w�skiego kana�u. Dalsze kopanie by�o niemo�liwe, wtedy wszystko by si� zawali�o i zamkn�o doj�cie do zasypanych, by� mo�e na zawsze.

Anna Maria najbardziej si� ba�a o ojca Egona. Nagle poczu�a s�aby ruch w pobli�u swojej r�ki.

��On �yje � powiedzia�a.

Sune natychmiast chcia� zacz�� kopa�, ale Kol go powstrzyma�.

��Najpierw musimy wydosta� tamtych. Oni maj� tylko t� jedn� szans�. A tw�j ojciec podobnie jak Anna Maria mia� tyle szcz�cia, �e stemple skrzy�owa�y si� nad nim. To go uratowa�o.

��Ale nadal jest w niebezpiecze�stwie.

��Wiem � powiedzia� Kol powa�nie. � Wszyscy jeste�my w niebezpiecze�stwie.

Jeszcze jeden g�rnik zosta� wydobyty spod kamieni. Znalaz� si� troszeczk� bli�ej wolno�ci. Prawdopodobnie by� ci�ko ranny. Anna Maria nie widzia�a, kto to.

Kol jej nie opuszcza�. G�adzi� j� delikatnie, chcia� da� jej jak najwi�cej ciep�a i� tak, Anna Maria nie waha�a si� nazwa� mi�o�ci� tego, co p�on�o w jego rozdzieraj�co nieszcz�liwych oczach, tego, co dawa�o o sobie zna� w czu�o�ci pieszcz�cych j� palc�w.

��Kol � szepn�a. I w tym jednym s�owie zawar�a wszystkie swoje uczucia do niego. Ca�y l�k i wszystkie swoje pragnienia.

U wej�cia do kopalni ukaza� si� Seved, wisz�cy pomi�dzy Sixtenem i Sune.

Psalm zamar�.

��Ale co, u� � zacz�� kto� w t�umie przed bram�. � Oni przecie� wychodz�!

��Nie zgin�li! � krzycza� kto� inny, w ko�cu ca�y t�um zacz�� wrzeszcze� i wy�. Czuli ulg� i jednocze�nie w�ciek�o�� na Adriana Brandta, kt�ry ich ok�ama�. Rzucili si� na bram� i jeden przez drugiego krzyczeli, �eby si� dowiedzie�, co si� sta�o z pozosta�ymi.

Cz�onkowie rodziny Brandt pytali o to samo, troch� pobladli, ale opanowani.

��Pr�buj� dosta� si� do Larsa � wyja�ni� Sixten, bo nie mia� przecie� poj�cia, co twierdzili Adrian i jego matka. M�wi� z trudem, by� potwornie zm�czony. � Lars zosta� zasypany najdalej. Trudno si� do niego dosta�, bo ka�dy ruch powoduje nowe osypywanie si� ziemi nad panienk� i ojcem Sunego. Tam si� wci�� sypie. Sztygar prosi o dw�ch ludzi, ale nie wi�cej, bo w chodniku jest ciasno jak cholera.

��Nie przeklina si� w obecno�ci dam! � rzek�a pani Brandt ostro.

��Ale ja nie mog� otworzy� bramy � powiedzia� Adrian nerwowo. � Oni s� szaleni. Gotowi rzuci� si� wszyscy do kopalni.

��Wygl�da raczej na to, �e rzuc� si� na ciebie, ty przekl�ty draniu! � szlocha� Sune. �zy p�yn�y mu z oczu i ��obi�y dwie ja�niejsze smugi na czarnej twarzy. � M�j ojciec tam le�y i kona, czy ty tego nie rozumiesz? A wszystkiemu winne twoje cholerne sk�pstwo! Ale dostaniesz za to, niech no ja si� lepiej poczuj�. Zap�acisz za wszystko!

Obaj ch�opcy byli zakrwawieni, umazani czarnym py�em, podrapani i najwyra�niej do�� powa�nie ranni. Ale w najgorszym stanie by� Seved. Jego m�oda, �adna �ona sta�a przy ogrodzeniu i szlocha�a.

Kerstin powiedzia�a ostro do Sunego:

��Jak ty si� zwracasz do swojego chlebodawcy? Nie ujdzie ci to na sucho�

Sune odwr�ci� ku niej udr�czon� twarz i powiedzia�:

��Zamknij pysk, cholerna czarownico, bo ci w niego napluj�! Ty przekl�ta koby�o!

��Sune! � rykn�� Adrian.

Wtedy odezwa� si� Seved:

��Ty te� trzymaj ten sw�j przekl�ty pysk, s�yszysz? My�lisz, �e nie wiem, jak si� w��czy�e� za moj� �on� niczym kot w marcu, co? A ona, biedaczka, nie mog�a da� odprawy w�a�cicielowi, bo by�my stracili prac� i dom, i wszystko. Ale patrz, nie masz nic, dziecko jest moje, mo�esz o to zapyta�, kogo tylko chcesz. A ty nawet syna nie mo�esz mie�, tylko tak� cholern�, zarozumia�� dziewuch�, ty wykastrowana �winio!

Panie za bram� krzycza�y i ucieka�y w pop�ochu przed wyzwiskami.

Ale z tej strony bramy rozleg� si� du�o spokojniejszy g�os:

��Aha! To bardzo ciekawe! Poniewa� urz�dnik pana Brandta, Nilsson, kt�ry by� znany jako roznosiciel plotek i szanta�ysta, zosta� zamordowany. Mo�e poznamy tu motywy?

To lensman nadszed� w�a�nie w towarzystwie Vingi, Heikego i dw�ch swoich ludzi. Na razie zako�czyli dochodzenie na miejscu przest�pstwa.

Po obu stronach bramy zaleg�a grobowa cisza. Wszyscy spogl�dali na Adriana, kt�ry nie wiedzia�, gdzie podzia� oczy.

Cisz� przerwa�a matka Adriana.

��Nonsens, panie lensmanie! Wszyscy tutaj wiedz�, �e ta wyw�oka lata�a za moim synem, nikt�

��Teraz ty si� zamknij, ty zarozumia�a babo � wrzasn�� Seved r�wnie niewyszukanie jak inni. � Moja �ona nigdy si� nawet nie obejrza�a za tym wymoczkiem, tego jej nie wm�wisz! Ale poza tym to prawda, �e wszyscy tu wiedz�, �e w�a�ciciel ma swoje za uszami, tego nie mo�e si� wyprze�. Nic dziwnego, �e Nilsson wymusza� na nim pieni�dze.

Kerstin powiedzia�a stanowczo:

��Lensmanie, prosz� rozp�dzi� t� ho�ot�! �eby�my mogli wyj�� st�d �ywi! Oni powariowali!

Lensman przerwa� wszelkie dyskusje i skoncentrowa� si� na najwa�niejszym, na zasypanych w kopalni. Nakaza� swoim ludziom odprowadzi� rodzin� Brandt�w bezpiecznie do domu, ��eby si� ich nareszcie pozby�. Heike zaj�� si� trzema rannymi; a dwaj do�wiadczeni g�rnicy, kt�rzy tymczasem wr�cili z miasta, zostali wys�ani na pomoc Kolowi. Sam lensman mia� pilnowa� porz�dku na g�rze.

Vinga wiedzia�a jednak, �e Heike tak szybko zaj�� si� rannymi, bo nie by� w stanie zej�� na d�, do ciasnych chodnik�w. Nie powiedzia�a, oczywi�cie, ani s�owa, pomaga�a m�owi opatrywa� rannych �rodkami, kt�re mia� przy sobie Sixten. Wiedzia�a tak�e, i� Heike pracuje, by pokry� niepok�j o m�od� kuzynk�. K�ad� swoje uzdrowicielskie r�ce na ciele Seveda, kt�ry by� najbardziej poszkodowany, a wok� zgromadzi�y si� kobiety i dzieci.

Vinga nie mog�a st�umi� l�ku. Walczy�a z p�aczem.

��Anna Maria � szepta�a bezradnie. � Nasza kochana Anna Maria!

Heike podni�s� na moment wzrok i po�o�y� swoj� du�� d�o� na jej drobnej r�ce.

��Anna Maria ma swojego Kola. Poradzi sobie. B�d� tak dobra i podaj mi banda�! Czy to wszystkie �rodki, jakie Adrian Brandt zafundowa� swoim rannym pracownikom?

Vinga zauwa�y�a, �e Heike jest z�y. A to oznacza�o, �e g��boko zaanga�owa� si� w sprawy biednych mieszka�c�w Martwych Wrzos�w.

Na dole w kopalni ci dwaj g�rnicy, kt�rzy przyszli razem z Ann� Mari�, zdo�ali przedosta� si� przez zawa� i pr�bowali uwolni� Larsa. Kol tymczasem siedzia� w kucki obok dziewczyny, kt�ra stara�a si� jak mog�a utrzyma� t� niewielk� nisz�, �eby ojciec Egona mia� czym oddycha�.

��Anno Mario � powiedzia� Kol cicho. � Ty wiesz, co ja do ciebie czuj�, prawda? Chodzi mi o to� Poniewa� nie wiemy, jak si� to wszystko sko�czy, wi�c chyba nie ma sensu udawa� i rozmawia� ch�odno� Rozumiesz mnie, prawda?

��A nie m�g�by� powiedzie� g�o�no, co masz na my�li? � pr�bowa�a �artowa�. Wci�� piasek trzeszcza� jej w z�bach, oczy piek�y. Ca�e cia�o mia�a obola�e od niewygodnej pozycji i przygniataj�cego j� ci�aru. Wydawa�o jej si�, �e ona sama jest wy��cznie b�lem.

Kolowi nie�atwo by�o m�wi� o tym, co czuje jego serce, nie mia� w tych sprawach �adnego do�wiadczenia, �y� przecie� przez tyle lat samotnie.

��Wybaczysz mi, �e z pocz�tku okazywa�em ci niech��?

Anna Maria cierpia�a tak bardzo, �e nie�atwo jej by�o m�wi�. Tej chwili jednak nie wyrzek�aby si� za nic na �wiecie.

��Mam ci wybaczy� t� mamzel�, kt�ra szuka miejsc, gdzie s� sami m�czy�ni, bo to mo�e dla niej by� ostatnia szansa? I zarozumia�� pannic�? O, Kol, pami�tam wszystko dok�adnie!

Kol u�miecha� si�, ale by� to bardzo smutny u�miech. Obok niego chwia� si� p�omyk latarni, niepokoj�co s�aby. Co si� stanie, je�li zga�nie? Jak sobie poradz� w kompletnych ciemno�ciach?

��Zawsze wiedzia�em, �e nie mog� si� zwi�za� z kobiet�, kt�ra by mnie przewy�sza�a we wszystkim � m�wi� dalej.

��I nadal tak my�lisz! Ty pod �adnym wzgl�dem nie jeste� cz�owiekiem mniejszej warto�ci, Kol. Powiniene� o tym wiedzie�.

��Och, nie m�w tak, moje kochane, drogie dziecko. Na zawsze pozostanie na mnie pi�tno zab�jcy, siedzia�em w wi�zieniu. Na dodatek ty jeste� bogata�

��I bardzo samotna � przerwa�a mu. � A poza tym tak strasznie bogata nie jestem, posiadam jednak ma�y dw�r, kt�rego sama prowadzi� nie potrafi�, bo jestem na to za g�upia.

��Wcale nie jeste� g�upia! Ja bym nawet chcia�, �eby� by�a! Ale jeste� te� ode mnie du�o m�drzejsza. Pod ka�dym wzgl�dem dzieli nas przepastne morze, musisz to zrozumie�! Ty nale�ysz do �wiata, o kt�rym ja zaledwie s�ysza�em.

��I c� ten �wiat jest wart akurat teraz, Kol? A je�li nawet wyjd� z tego �ywa, to co potem zrobi�? Jak my�lisz, czy ja bym przyjecha�a do Martwych Wrzos�w, gdyby mnie samej nie by�o to potrzebne? Z powodu mojej przera�aj�cej samotno�ci? Kol, ja tu przyjecha�am, bo musia�am spotka� ludzi! Takich jak Klara i Kulawiec, ty i Egon, i wszyscy inni. Ja nie posiadam nic, Kol, nic z tego, co ��czy ludzi na �wiecie.

G�aska� j� po ubrudzonym policzku.

��Mylisz si�. My ci� wszyscy bardzo kochamy. Wszyscy, bez wyj�tku! Bo oczywi�cie o tych na g�rze nie chc� m�wi�. Ale wszyscy inni. A jeden du�o bardziej ni� pozostali. Gdyby�my teraz mieli umrze�, przynajmniej to chcia�bym ci powiedzie�.

S�owa na temat �mierci nie by�y bezpodstawne. Bez ustanku lu�ne kamienie spada�y ze stropu, gdzie po najwi�kszym zawale przez jaki� czas zia�a czarna pustka.

Anna Maria zrozumia�a jego na wp� wyra�one wyznanie. Nie odwa�y� si� otwarcie tego powiedzie�. Dlatego ona te� odpowiedzia�a troch� niejasno:

��O, Kol, ja ciebie potrzebuj�. Chyba ju� dawna odkry�e�, �e chcia�abym zosta� z tob� na zawsze.

Jego g�os zabrzmia� do�� niepewnie:

��Naprawd� by� chcia�a? M�wisz to powa�nie?

��Kiedy mog�abym by� bardziej powa�na ni� teraz?

Kol milcza� przez chwil�. Potem rzek�:

��Je�li wyjdziemy st�d �ywi� to chcia�bym mie� prawo opiekowa� si� tob�. Zawsze.

��Sprawiasz mi wielk� rado��, Kol.

Wyczuwa� ogromne napi�cie w jej g�osie.

��Anno Mario!

Nie odpowiada�a. Jej g�owa spoczywa�a ci�ko na jego r�ce.

��Anno Mario! Odpowiedz!

�adnego d�wi�ku z jej strony.

��O, Bo�e! � szepta� Kol. � O, Bo�e! Ty, do kt�rego modli�em si� w dzieci�stwie w moim katolickim domu� Zachowaj j� przy �yciu! Ona jest taka m�oda i taka ufna! I samotna� taka� do mnie przywi�zana. Powiedzia�a przecie�, �e mnie chce. Zachowaj j� przy �yciu, Panie! Przysi�gam, �e nigdy, nigdy jej nie zdradz�. Nie zawiod� jej zaufania. B�d� nad sob� panowa�, nigdy nie pozwol� sobie na z�o��, je�li tylko mi j� uratujesz! � W rozpaczy zawo�a� w stron� zwaliska kamieni: � Czy wy nigdy tam nie sko�czycie?

��To bardzo trudne � dosz�a do niego odpowied�.

Kol odda�by wszystko za mo�liwo�� wydobycia Anny Marii spod osypiska. Gdyby jednak teraz zacz�� kopa�, oznacza�oby to koniec dla tamtych trzech, tak krucha by�a podpora, podtrzymuj�ca przej�cie w g��b. Musia� czeka�. M�g� podejmowa� jedynie ostro�ne wysi�ki w celu zachowania niewielkiego otworu, przez kt�ry dostawa� troch� powietrza ojciec Egona, przez ca�y czas znajduj�cy si� pod gro��cym zawaleniem usypiskiem kamieni nad skrzy�owanymi stemplami. I nikt ju� teraz nie wiedzia�, czy ranny �yje, czy nie.

Nigdy czas oczekiwania nie wydawa� si� Kolowi taki straszny, nigdy nie prze�ywa� takiej rozpaczy. W pewnej chwili Kol Simon u�wiadomi� sobie, �e widzi niewyra�nie. Niecierpliwie otar� oczy. Nie zdarzy�o mu si� to od czasu, gdy sta� si� cz�owiekiem doros�ym. A przynajmniej od czasu, kiedy wyszed� z wi�zienia i dowiedzia� si�, �e matka nie �yje. I �e nigdy si� nie dowie o jego walce o normalne ludzkie �ycie.

Drgn��. Anna Maria co� szepta�a!

��Guillaume � powiedzia�a, u�miechaj�c si� tajemniczo.

Kol nie wiedzia�, czy �mia� si�, czy p�aka�.

��Nie by�o ci� przez jaki� czas przy mnie � powiedzia� ochryple.

��Bola�o mnie troch� � u�miechn�a si� s�abo.

��Troch�, m�j Bo�e, musisz strasznie cierpie�! Czy my�lisz, �e ja tego nie rozumiem?

Poruszy�a r�k�, by powi�kszy� odrobin� otw�r i da� wi�cej powietrza ojcu Egona. Kol by� wzruszony:

��Umiesz nawet wym�wi� moje imi�. Ty wszystko umiesz!

��Chcesz, �ebym nazywa�a ci� Guillaume?

��Nie. Podoba mi si� Kol. A zreszt� Guillaume to francuska forma imienia William albo Wilhelm, jak wolisz.

��Hej, Willi � u�miechn�a si� Anna Maria bole�nie.

Wtedy i Kol si� roze�mia�, na przek�r rozpaczy. Nagle zamar�.

��S�yszysz? Kto� nadchodzi!

G�osy przybli�a�y si� w korytarzu za nimi. Ukaza�o si� md�e �wiate�ko�

To ci dwaj g�rnicy, kt�rych lensman wys�a� na d�. Przedarli si� przez zewn�trzne osypiska. I nie�li odpowiednie narz�dzia.

��My�leli�my ju�, �e �wiat o nas zapomnia�! � zawo�a� Kol.

��Gdyby w�a�ciciel nadal rz�dzi�, to pewnie by tak by�o. Nie interesowa� si� ratowaniem was. No i jak wam tu idzie?

Kol zrobi� ruch g�ow�.

��Uwolnijcie tamtych! Ale ostro�nie, do diab�a! Wszystko mo�e run�� w ka�dej chwili. I pospieszcie si�! Tych dwoje ju� d�ugo nie wytrzyma.

G�rnicy widzieli tylko g�ow� i ramiona Anny Marii pod skrzy�owanymi stemplami.

��Dwoje?

��Tak, ojciec Sunego le�y jeszcze ni�ej. Panienka utrzymuje go przy �yciu, tak� mamy nadziej�. Dzi�ki niej on ma powietrze. A teraz si� spieszcie!

W jego g�osie brzmia�a desperacja. G�rnicy, czo�gaj�c si�, znikn�li mu z oczu i znowu zaleg�a cisza.

��G��boko pod ziemi� � powiedzia�a Anna Maria.

��Co m�wisz?

��Nic. P�niej ci wyja�ni�.

��Nie. Powiedz teraz!

��Jeste�my teraz g��boko pod ziemi�, prawda?

��Tak.

��Te s�owa mnie prze�laduj� � mrukn�a.

��Dlaczego?

��Z wielu powod�w� Ojciec i mama. Uczucia, sprawy, strumienie� Tu. W kopalni. I co�, co przera�a mnie bardziej ni� wszystko inne.

��Anno Mario, nie rozumiem, o czym ty m�wisz!

G�os jej dr�a� z b�lu.

��Nie. Jestem zbyt zm�czona. My�li si� k��bi�.

��Oczywi�cie, przepraszam ci�! Porozmawiamy o tym p�niej.

P�niej? Czy istnieje jakie� p�niej?

��Jest takie miejsce� Dolina, daleko, daleko st�d � szepta�a. � Tam co� zosta�o zakopane. G��boko pod ziemi�. A my tego nie odnale�li�my. Nie odnale�li�my tego we w�a�ciwym czasie.

Kol by� zmartwiony. Jego ma�a, taka rozs�dna Anna Maria m�wi�a co� bez �adu i sk�adu. To nie wr�y�o niczego dobrego.

��A daleko na po�udniu� Tam, gdzie by� Heike� Zastanawiam si�, czy on tak�e znajduje si� w g��bi ziemi?

��Heike?

��Nie, nie! Ten wielki strach. A Heike jest dobry!

M�j Bo�e, czy oni nigdy nie wyjd� spod tych kamieni?

Anna Maria zacz�a p�aka�:

��Tak mnie boli, Kol!

G�adzi� jej zakurzone, potargane w�osy.

C� wi�cej m�g� zrobi�? Nic!

��Nie boisz si�? � zapyta� z niedowierzaniem.

��Gdyby ciebie przy mnie nie by�o, to bym si� ba�a.

Tak. Domy�la� si�. I dlatego nie opuszcza� jej ani na sekund�.

No! Nareszcie!

��Uwolnili�my Larsa! Wychodzimy!

��Czy on �yje? � krzykn�� Kol.

��Nie wiadomo!

Powolutku, powolutku wydobyli Larsa spod kamieni. U�o�yli go na noszach, kt�re przynie�li tu ze sob�, a kt�re Kol mia� zawsze w swojej kom�rce. Tamci, kt�rzy pracowali najd�u�ej, zabrali Larsa i zacz�li wychodzi� na powierzchni�. Anna Maria poczu�a uk�ucie w sercu. Oni s� ju� wolni. Zaraz wyjd� na �wiat�o dzienne.

��To jeszcze tych dwoje � powiedzia� Kol potwornie zdenerwowany. � Spr�bujcie podnie�� t� belk�! Ja b�d� przez ca�y czas trzyma� panienk�. A ty zajmij si� tamtym, kt�ry le�y poni�ej. Spr�buj go wyci�gn��, ale tak �eby si� wszystko zaraz nie zawali�o! Nie s�dz�, �e on jest ci�ko ranny. Tylko przyduszony. Stemple go chroni�y.

��To si� nie uda � powiedzia� jeden z g�rnik�w. � Je�li tylko tkniemy stemple, wszystko runie.

��Musimy spr�bowa�. Musimy wydoby� ich st�d jak najpr�dzej.

��Gdyby� odsun�� troch� kamieni ode mnie, to chyba mog�abym sama si� podnie�� � szepn�a Anna Maria do Kola. � A ty by� wtedy pom�g� ojcu Egona.

Odni�s� si� do tego sceptycznie, ale skin�� g�ow�.

��M�dlcie si� teraz do swojego Boga!

Anna Maria mia�a wra�enie, �e nasta� koniec �wiata. Podejmowa�a straszliwe wysi�ki, by si� uwolni�. W ko�cu uda�o jej si� gwa�townie szarpn�� ca�ym cia�em, us�ysza�a pot�ny grzmot, jakie� g�osy nad sob�, sama krzycza�a rozpaczliwie, wszystko sta�o si� przejmuj�cym b�lem, przekraczaj�cym wszelkie granice, a potem ciemno��, g�sta ciemno��, ale ona zdo�a�a si� podnie��, mimo wszystko, i sta�a!

Wzywa�a Kola, wiedzia�a, �e jest tu obok, pod tymi kamieniami i ziemi� i �e ona nie mo�e go opu�ci�.

��Biegnij, Anno Mario! Uciekaj! � s�ysza�a g�os Kola. Poczu�a jego r�ce na swoich barkach, zrozumia�a, �e ci�gn� jak�� bezw�adn� posta�, i sama te� chwyci�a rannego.

Potykali si�, padali, ale podnosili i znowu czo�gali si� dalej, coraz bli�si paniki. Latarki zosta�y zasypane, nic nie widzieli, ale w ciemno�ciach s�yszeli z�owieszczy chrz�st piachu i kamieni, spadaj�cych nieustannie na chodnik przed nimi.

��O, cholera! � j�cza� jeden z g�rnik�w, kiedy ju� przez to przeszli, wszyscy. � Dosta�em kamieniem tak, �e mi si� kr�ci w g�owie. Gdzie my jeste�my?

��W drodze na powierzchni� � odpar� Kol. � Id�cie za mn�. Znam kopalni� jak w�asn� kiesze�. Czy wszyscy s�?

Wszyscy czworo, tak�e Anna Maria, pomagali nie�� starego pijaka, kt�ry wygl�da� teraz bardziej jak trup ni� jak �ywy cz�owiek. Nogi ugina�y si� pod Ann� Mari� raz po raz, musieli si� zatrzymywa�, by mog�a przyj�� do siebie. Ale byli ju� poza tym niebezpiecznym chodnikiem, na pewniejszym gruncie, tu mogli czu� si� spokojniej.

Nie od razu zdali sobie spraw�, �e s� poza kopalni�. Na dworze zapad� ju� zmrok. I naraz dostrzegli przed sob� migotliwe �wiate�ka i us�yszeli okrzyki rado�ci, gdy zobaczy� ich zgromadzony przed bram� t�um. Wyci�gn�o si� mn�stwo r�k, by podtrzyma� ojca Sunego, w�r�d czekaj�cych by� te� ma�y Egon, kt�ry szlocha� rozdzieraj�co. Vinga sk�oni�a Ann� Mari�, by usiad�a na jakiej� skrzynce, i w tym samym momencie resztki si� opu�ci�y nauczycielk�. By�a wolna, wszyscy wyszli na powierzchni�. Opad�a na skrzynk� bezw�adnie i Vinga musia�a j� podpiera�.

Heilke zaj�� si� ojcem Egona. Powiedzia� te�, �e najbardziej poszkodowany jest Lars.

Nic wi�cej Anna Maria ju� nie s�ysza�a.

Po jakiej� godzinie jaki taki �ad zacz�� si� powoli wy�ania� z chaosu.

Lensman zamkn�� i opiecz�towa� kopalni�. Ojca Egona i Larsa odwieziono do szpitala w mie�cie. Anna Maria zosta�a opatrzona przez Heikego, okaza�o si� te�, �e Kol jest bardziej poraniony, ni� mu si� zdawa�o. Tak�e i on zosta� zbadany i obanda�owany, podobnie jak wszyscy, i kt�rzy byli w kopalni.

W ko�cu ludzie rozeszli si� do dom�w. Zanosi�o si� na do�� niespokojne �wi�ta.

Lensman wraz z Heikem, Ving�, Kolem i Ann� Mari� uda� si� do domu Brandt�w. Rodziny nadal pilnowa� jeden z policjant�w. Wszyscy Brandtowie byli oburzeni tym, �e nie pozwolono im wr�ci� do miasta, gdzie zamierzali �wi�towa� Bo�e Narodzenie. Siedzieli w salonie, w powietrzu wyczuwa�o si� napi�cie. Lensman powiedzia�:

��No, tak. Zdarzy�o si� ostatnio to i owo w Martwych Wrzosach. Chcia�bym zatem wyja�ni� kilka spraw�

Umilk� na moment. Pani Brandt ani na chwil� nie spuszcza�a z niego lodowatego wzroku. C�rki unika�y spogl�dania w stron� Anny Marii i Kola, Adrian kr��y� nieustannie po pokoju. Celestyny na szcz�cie nie by�o.

��Kopalnia zosta�a zamkni�ta, i to ju� na zawsze � o�wiadczy� lensman. � Zgodnie z tym, co m�wi sztygar Simon, wszystko, co w niej by�o, ju� wydobyto, pozosta�a tylko ziemia i ska�a. �adnych minera��w ju� nie ma, nie ma wi�c powodu kopa� dalej.

��Nic mnie to nie obchodzi � odpar� Adrian nerwowo. � Zd��y�em podj�� inne prace. Nie mamy ju� w tych n�dznych Martwych Wrzosach nic do roboty!

��A co z g�rnikami? � zapyta� lensman. � Co zamierza pan z nimi zrobi�?

Adrian wyprostowa� si�, przybieraj�c pe�n� godno�ci min�:

��Oni wszyscy zachowali si� tak podle wobec mnie i mojej rodziny, �e nie mog� oczekiwa� z mojej strony mi�osierdzia.

Lensman nie upiera� si�, �eby dyskutowa� teraz o przysz�o�ci g�rnik�w. Na nic by si� to zreszt� nie zda�o. Powiedzia� natomiast:

��Podj�� pan ju� inne prace, jak pan m�wi. W jaki spos�b ma pan zamiar je finansowa�? Bo ta ca�a kopalnia to by�o przecie� ca�kowicie deficytowe przedsi�wzi�cie, oparte na z�udzeniach i marzeniach, �e znajdzie si� tam z�oto.

Adrian �achn�� si�, chcia� zaprotestowa�, ale zmieni� zamiar. Nie b�dzie rozmawia� z takim plebejuszem jak wiejski lensman.

��Pieni�dzy mam pod dostatkiem.

��Ach, tak? A przecie� niedawno by� pan u mnie i�

��W�a�nie dosta�em po�yczk� z banku.

��Pod jakie zabezpieczenia, je�li wolno zapyta�?

��Z jakiej racji mam panu odpowiada�? To najzupe�niej prywatna sprawa.

Lensman przypomina� skorpiona gotuj�cego si� do ataku. M�wi� spokojnie:

��W takim razie s�dz�, �e pa�stwo Lind z Ludzi Lodu b�d� mieli co� do powiedzenia w tej sprawie�

Oczy wszystkich skierowa�y si� ku Heikemu i Vindze. To ona zabra�a g�os:

��Tak, dzi� przed po�udniem pojechali�my w pewnej sprawie do miasta. Najpierw odwiedzili�my proboszcza, �eby uniewa�ni� zapowiedzi Adriana Brandta z nasz� kuzynk�.

Panie Brandt zerwa�y si� z miejsc i sta�y wyprostowane jak trzciny. Adrianowi krew odp�yn�a z twarzy.

��Ale�, Anno Mario! Nie mog�a� im na to pozwoli�!

��Zrobili to na moj� pro�b� � odpar�a, chocia� nic jeszcze nie wiedzia�a o wizycie Vingi i Heikego u proboszcza. � To dla mnie taka ulga, �e mog�abym p�aka�! Nigdy nie chcia�am wyj�� za ciebie i ty dobrze o tym wiesz!

��Ale przecie� obieca�em ci, �e b�d� patrzy� przez palce na t� s�abo��, jak� obci��ona jest twoja rodzina!

��To nie ma nic wsp�lnego z moimi pragnieniami. Kol poprosi� o to, by m�g� si� mn� opiekowa� przez reszt� mojego �ycia i ja ca�ym sercem przyj�am o�wiadczyny.

��Nie! � sykn�a Lisen. � Nie! ja wychodz�!

Kerstin tak�e sprawia�a wra�enie wstrz��ni�tej.

��Nigdzie nie p�jdziecie � o�wiadczy� lensman. � Prosz� m�wi� dalej, pani Lind z Ludzi Lodu.

Pi�kna Vinga by�a bardzo powa�na.

��Po wizycie na probostwie odwiedzili�my tak�e dyrektora banku. Prywatnie. Bank jest przecie� zamkni�ty w czasie �wi�t, o czym rodzina Brandt�w informowa�a mnie bardzo wyra�nie.

W pokoju zapanowa� niepok�j. Panie Brandt sprawia�y wra�enie, �e zaraz utrac� panowanie nad sob�, trwa�y na swoich miejscach tylko dlatego, �e ludzie lensmana pilnowali drzwi. Jedynie Adrian wygl�da� na zdezorientowanego.

��Poniewa� nabrali�my podejrze�, �e co� si� tu dzieje niedobrego, i przedstawili�my konkretne podejrzenia, dowiedzieli�my si�, w jaki spos�b Adrian Brandt otrzyma� swoj� po�yczk� � m�wi�a dalej Vinga.

��No, nie� � krzykn�� Adrian oburzony. � To najgorsze, co s�ysza�em. Zapewniam, �e w mojej po�yczce nie ma niczego podejrzanego!

Teraz g�os zabra� lensman.

��Chcia�bym, �eby tak by�o! Pan Adrian Brandt dosta� t� po�yczk� dlatego, �e jego przysz�a �ona, Anna Maria Olsdotter, podpisa�a o�wiadczenie, �e ca�y sw�j maj�tek przekazuje przysz�emu m�owi, kt�rym mia� by� Adrian Brandt!

Anna Maria podskoczy�a.

��Nigdy nie podpisa�am czego� podobnego!

��Nie podpisa�a�? � zapyta� Adrian Brandt zdumiony. � Ale dyrektor banku powiedzia�, �e�

��Nie podpisa�a � potwierdzi� lensman. � Pa�stwo Lind widzieli ten papier. Podpis jest rzeczywi�cie podobny do podpisu panny Anny Marii, ale wygl�da niezdarnie, jakby sk�adano go bardzo wolno, niepewn� r�k�, staraj�c si�, �eby jak najbardziej przypomina� prawdziwy podpis.

Kol i Anna Maria popatrzyli na siebie.

��Tego dnia� � powiedzia� Kol.

��Tak, masz racj� � potwierdzi�a. � Ale ty wszed�e� i powiedzia�e�, �ebym nie podpisywa�a papieru, kt�rego nie czyta�am. Tak, podpisa�am tylko ten, kt�ry le�a� na wierzchu, a tam nie by�o �adnego podst�pu. Nilsson by� na ciebie w�ciek�y i gwa�townie zacz�� chowa� tamten dokument. Ja go nie podpisa�am, lensmanie!

��Nie. Ale da�bym g�ow�, �e to, co Nilsson pani podsuwa�, to by� ten dokument dla banku. A p�niej podpisa� sam. On albo kto� inny.

��My�l�, �e wszyscy zwariowali�cie! � wrzasn�� Adrian. � Ja niczego takiego nie zrobi�em! Przyznaj�, �e dzisiaj zachowywa�em si� g�upio. Dosta�em o�wiadczenie Anny Marii, �e przekazuje mi ca�y sw�j maj�tek. Ale mimo to nie mog�a si� zdecydowa�, �eby za mnie wyj��, jej chodzi�o tylko o mojego sztygara. Tak, nie sprawdzi�em, czy zasypani w kopalni �yj�, czy nie. Ale by�em przekonany, �e wszyscy zgin�li, przysi�gam wam. Mamo, Kerstin, przecie� wiecie!

��Przesta�, Adrian! � powiedzia�a matka ostro.

��Tak, ale ja nie zamordowa�em Nilssona! Bo pan do tego zmierza, lensmanie, prawda?

Przedstawiciel prawa skin�� g�ow�.

��Nilsson i Anna Maria. W ten sam wiecz�r. Tylko �e pr�ba zamordowania nauczycielki si� nie powiod�a.

Adrian rozgl�da� si� wok� b��dnym wzrokiem.

��Nic a nic z tego nie rozumiem! Tamtego wieczora mnie tu nie by�o! I dlaczego kto� mia�by�?

��Bo Anna Maria w�a�nie opowiedzia�a paniom w tym domu, �e nast�pnego dnia wybiera si� do banku! Nie wolno by�o do tego dopu�ci�! Dyrektor banku powiedzia�by jej, co si� sta�o, �e maj�tek zosta� zagarni�ty. To trzeba by�o utrzyma� w tajemnicy, dop�ki nie odb�dzie si� �lub a Adrianem. Ale Anna Maria nie chcia�a Adriana! I teraz dochodzimy do Nilssona! On m�g�by szepn�� panience o tej sprawie, znano go przecie� jako bezwzgl�dnego szanta�yst�! Trzeba si� go by�o pozby�.

��Powiedzie�? Komu? � zapyta� Adrian poblad�ymi wargami.

��Lensmange, prosz� sko�czy� z t� komedi�! � rozkaza�a pani Brandt wynio�le. � Nie b�dziemy d�u�ej tego znosi�!

��Jako si� rzek�o, ani Anna Maria, ani Nilsson nie mogli zosta� przy �yciu � m�wi� dalej niczym niezra�ony lensman. � Dlatego napad na Ann� Mari� by� taki w�ciek�y i agresywny. Pozwol� sobie poza tym wspomnie�, �e panna Lisen wodzi�a oczami za Kolem Simonem, ale bez wzajemno�ci�

��Nie, to ju�� � zacz�a Lisen, lecz przerwa� jej spokojny g�os lensmana.

��Z drugiej za� strony panna Kerstin mia�a sporo wsp�lnego z Nilssonem. Cz�sto razem przygotowywali bardzo nieprzyjemne sprawki. Pomagali sobie nawzajem.

��Niech pan sobie da spok�j, lensmanie � uci�a Kerstin. � Ja i moja siostra jeste�my kobietami. Nie s�dzi pan chyba, �e kt�ra� z nas mia�aby si�� przeci�gn�� kogo� tak ci�kiego jak Nilsson.

Lensman popatrzy� na obie panie taksuj�co.

��Mo�e wsp�lnymi si�ami� � zacz��.

��Nie, no wie pan co? � krzykn�a Lisen.

On jednak odwr�ci� si� ku jej siostrze.

��Chodzi o to, �e pa�stwo Lind roztropnie zapytali dyrektora, kto te� przyni�s� ten dokument do banku. Nie by� to Nilsson, jemu bank nie da�by wiary. I nie by� to ani pan Adrian, ani pani Brandt. Oni oboje, cho� nie powiedzia�bym, �e niewinni, znajduj� si� jednak nieco na uboczu w tej smutnej historii. Nie, dyrektor banku powiedzia� pa�stwu Lind, �e by�a to siostra pana Brandta. Nie wyjawi�a swojego imienia, ale dyrektor j� przecie� zna. A ja sam, kiedy tak tu siedzimy, mia�em okazj� zaobserwowa�, �e panna Lisen nie jest jedyn� osob� zainteresowan� Kolem Simonem, wi�c ten brutalny atak na Ann� Mari�

��Teraz to ju� naprawd� do��! � krzykn�a Kerstin i zerwa�a si� z miejsca. � Nie zostan� tu ani chwili d�u�ej!

Daleko jednak nie zasz�a. Przy drzwiach zatrzyma� j� policjant.

Kiedy spostrzeg�a, �e gra sko�czona, zachowa�a si� tak jak wi�kszo�� przest�pc�w:

��Tylko sobie nie my�lcie, �e dzia�a�am sama! Lisen pomaga�a mi ukry� Nilssona. Tak by�o!

��P�niej tak! � zawo�a�a Lisen. � By�am zaszokowana tym, co zrobi�a�.

��Ach, to tak! � sykn�a Kerstin. � A ty, matko! Czy nie wymy�la�a� mi, �e zachowa�am si� g�upio i w��czy�am w to Nilssona? A przecie� musia�am! Bo kto by zmusi� to g�upie ciel� do podpisania o�wiadczenia?

��Ale nie mia�am najmniejszego poj�cia, �e go zamordowa�a�! � zaprotestowa�a matka.

��Nie, oczywi�cie! Ale bardzo ci si� spieszy�o, �eby zasypanych w kopalni zostawi� w�asnemu losowi!

Lensman sta� z u�miechem zadowolenia i nie przeszkadza� im.

��I ty te�, Adrianie � zwr�ci�a si� Kerstin agresywnie do brata. � To ty si� najbardziej spieszy�e�, �eby uciec z kopalni.

��Wcale nie, ja naprawd� my�la�em, �e oni nie �yj�.

��Och, nie pr�buj nas oskar�a�, Kerstin! � popar�a go Lisen. � Ty sama jeste� wszystkiemu winna. Gdyby� nie by�a taka niezdarna i nie wypu�ci�a z r�k tej pannicy, to nie mieliby�my teraz tego ca�ego pasztetu.

��Aha, nie mieliby�my? A ten jaki� czarownik tutaj to co? To przecie� on wyw�szy� trupa! Nie, wszyscy byli przeciwko nam, dobrze o tym wiesz! To niesprawiedliwo�� zwala� wszystko na mnie!

W gwa�townym wybuchu w�ciek�o�ci Lisen zwr�ci�a si� do Anny Marii:

��Nie sied� tak i nie r�b takiej niewinnej minki! Wyobra�asz sobie, �e Kol ci� chce z innego powodu ni� pieni�dze?

��O w�a�nie! � krzykn�a Ketstin. � Niczego innego sobie nie my�l!

��Ty to naprawd� zrobi�e� znakomit� parti� � skrzywi� si� Adrian do Kola z�o�liwie. � Z krymina�u na pa�ski dw�r. Gratuluj�!

��Dzi�kuj�! Teraz to ju� wystarczy � przerwa� im lensman, kt�ry ba� si�, �e Kol mo�e nie zapanowa� nad swoim cudzoziemskim temperamentem. Nie wolno do tego dopu�ci�. � Koniec tej zabawy!

Heike wsta�.

��Kilkoro chorych dzieci czeka na mnie. S� dla mnie wa�niejsze ni� te rozmowy tutaj.

Lensman przyzna� mu racj�.

Wszyscy czworo ruszyli w d� w stron� osiedla. Anna Maria czu�a si� jak og�uszona, zar�wno fizycznie, jak i psychicznie. Dosz�a do pewnej granicy: nie by�a ju� w stanie niczego wi�cej prze�ywa�. Kol widzia�, jaka jest udr�czona, i wzi�� j� za r�k�. Uchwyci�a si� go niemal desperacko, jakby si� ba�a, �e je�li go pu�ci, ta stanie si� co� potwornego.

��C� to za Bo�e Narodzenie im si� przydarzy�o! � mrukn�� Heike. � My�l� o mieszka�cach Martwych Wrzos�w.

��Tak � westchn�a Vinga. � Ludzie bez przysz�o�ci.

��Ja si� zatroszcz� o ich przysz�o�� � powiedzia� Kol.

Anna Maria spojrza�a na niego i stwierdzi�a, �e on naprawd� tak my�li.

��Niestety, nikt inny by si� tego nie podj�� � powiedzia� Heike, wskazuj�c za siebie na dom, z kt�rego dopiero co wyszli.

Anna Maria z trudem prze�kn�a �lin�.

��Jakie to smutne pomy�le�, �e Kerstin jest przyjaci�k� ciotki Birgitty.

��Twoja ciotka nie ma z tym nic wsp�lnego � uspokoi�a j� Vinga.

��Ale to ona spowodowa�a, �e tu przyjecha�am.

��Dosta�aby szoku, gdyby si� dowiedzia�a, co z tego wynik�o.

��Uczniowie rozjad� si� pewnie teraz na wszystkie strony?

��Tu nie maj� co robi� � odpar� Kol. � Nauczycielka te� nie b�dzie ju� potrzebna.

Anna Maria westchn�a.

��W takim razie b�d� musia�a wr�ci� do pracy w moim dworze w Skenas. A poj�cia nie mam o gospodarstwie wiejskim!

��S�dz�, �e kto� ci pomo�e � rzek�a Vinga, popatruj�c spod oka na Kola.

��Ja te� niewiele wiem o rolnictwie � odpar� sztygar. � Ale chyba m�g�bym si� nauczy�. A skoro ty chcesz pracowa� z dzie�mi, to tam pewnie tak�e s� szko�y.

��Albo urodzicie sobie w�asne dzieci � roze�mia�a si� Vinga.

Kol poczu�, �e r�ka Anny Marii drgn�a, ale pozosta�a w jego d�oni.

��Czasami jeste� bardziej szczera, Vingo, ni� trzeba dla zachowania r�wnowagi psychicznej � mrukn�a dziewczyna.

Doszli ju� do osady i Vinga przystan�a.

��Nie chcia�abym za was decydowa�, ale widzia�am w domu tej strasznej rodziny, �e jeste� blada jak �ciana, Anno Mario. Teraz p�jd� z tob� do Klary i powiem, �e znajdujesz si� na granicy za�amania nerwowego, co zreszt� nie jest k�amstwem, i �e nie mo�esz by� w nocy sama. Powiem, �e b�dziesz spa�a u nas, ale to nieprawda, bo u nas nie ma miejsca. Kol, ona chyba mo�e zosta� u ciebie na noc? Nikt nie musi o tym wiedzie�.

��Niczego bardziej nie pragn� � powiedzia� Kol. � Sam o tym my�la�em, ale nie odwa�y�em si� zaproponowa�. Ale je�li by�aby u mnie bezpieczna, to�

��A gdzie ona b�dzie bezpieczniejsza?

��Chodzi mi o to� Anna Maria jest mi tak niesko�czenie droga, pod ka�dym wzgl�dem, i ja� pragn� jej. Te� pod ka�dym wzgl�dem. Nie wiem� czy zdo�am� kiedy ona b�dzie tak blisko�

��Pos�uchaj, Kol � powiedzia�a Vinga, k�ad�c mu r�k� na ramieniu. � W�a�nie teraz Anna Maria jest bardzo samotna i zagubiona, obola�a, przestraszona, bliska p�aczu. Teraz najbardziej potrzeba jej blisko�ci drugiego cz�owieka, cz�owieka, kt�ry si� o ni� troszczy. Kogo�, z kim ona sama pragnie by�. I jest zupe�nie nieistotne, w czym si� ta blisko�� wyrazi. Im bli�si sobie b�dziecie, tym lepiej, to chcia�am ci powiedzie�.

Twarz Kola by�a nieprzenikniona, ale w jego oczach pojawi� si� b�ysk �wiadcz�cy o g��bokim porozumieniu z t� niezwyk�� kobiet�, Ving�.

Zwr�ci� si� do Anny Marii:

��Chcia�aby�? � zapyta�. � Chcia�aby� zosta� u mnie na noc?

Anna Maria dr�a�a. Od kilku godzin znajdowa�a si� w tym stanie. Jakby ca�a krew usz�a z jej cia�a ju� dawno temu.

��Vinga ma racj� � powiedzia�a. � Jestem bliska za�amania. Pozw�l mi zosta� u ciebie, to mi przywr�ci spok�j.

��Noo� � wtr�ci�a Vinga. � Co do spokoju, to nie jestem taka pewna. W tym m�czy�nie p�onie wielki st�umiony �ar, Anno Mario. My�l�, �e czeka ci� w �yciu wiele rado�ci.

Heike u�miechn�� si�.

��Nie powiniene� si� gorszy� s�owami mojej �ony, Kol. Ona jest niepoprawna, nigdy nie b�dzie dystyngowan� dam�.

��My�l�, �e jest po prostu szczera � odpar� Kol. � I naprawd� du�o rozumie.

��O tak! � potwierdzi� Heike z serdecznym u�miechem i poszed� do domu kowala, by potrzyma� swoje �yciodajne r�ce na cia�ach chorych dzieci.

Kol zapali� lamp� w swojej sypialni i spogl�da� zmartwiony na Ann� Mari�. Ona za� siedzia�a na kraw�dzi ��ka, przyciskaj�c mocno do piersi rzeczy, kt�re tu przynios�a. W drodze przez wrzosowiska nie wypuszcza�a z r�ki d�oni Kola i ba�a si� �miertelnie, �e m�g�by od niej odej��.

Kol mia� zamiar zaproponowa� jej, �e sobie po�ciele w kuchni, �eby pi�kna, tak ma�o mu jeszcze znana istota mog�a zaj�� jego ��ko. Teraz u�wiadomi� sobie, �e to fatalny pomys�. Musia� by� przy niej, uspokaja� j�, nawet gdyby to mia�a bardzo wiele kosztowa�. On zrobi wszystko, by nie sprawi� jej b�lu.

Sk�d we�mie na to si�y?

Przez tyle nocy le�a� w tym pokoju, nie �pi�c, marzy� o niej, t�skni� do niej! Pragn�� by� dla niej dobry, opiekowa� si� ni�. Nie potrafi� jednak st�umi� dr�cz�cego pragnienia, by wzi�� j� w ramiona. Anna Maria by�a kobiet� bardzo poci�gaj�c�, tak�e pod wzgl�dem erotycznym. W jej ruchach, w �miechu by�o du�o zmys�owo�ci, zosta�a stworzona do kochania. I Kol straci� dla niej g�ow� ju� przy pierwszym spotkaniu. Sta�o si� to tutaj, w jego izbie, gdy odprowadzili Egona. Po jej wizycie dom nigdy ju� nie by� taki jak dawniej. Kol ka�dy przedmiot widzia� teraz w zwi�zku z Ann� Mari��

��Nie chcia�aby� si� po�o�y�? � zapyta� niepewnie.

G�os Anny Marii dygota� z napi�cia.

��Tak, tylko moje w�osy� Nie mog� p�j�� spa� z takimi brudnymi w�osami. Przy ka�dym ruchu nad moj� g�ow� unosi si� ob�ok kurzu.

��Ze mn� te� nie jest lepiej.

��Ale ja mam d�u�sze w�osy. Czy mog�abym je umy� Kol?

��Oczywi�cie. Zobacz�, czy Lina zostawi�a w kocio�ku ciep�� wod�:

Woda by�a, wi�c ustawi� w kuchni balijk�.

��Pomog� ci, je�li chcesz � zaproponowa� z wahaniem, nie bardzo wiedzia�, czy to wypada.

��Dobrze, dzi�kuj� ci. Czy Lina przyjdzie jutro bardzo wcze�nie?

��B�d� spokojna, nie ma �adnego niebezpiecze�stwa! Twoi krewni powiedzieli Linie, �e nie musi przychodzi�.

Anna Maria wci�� porusza�a si� jak w oszo�omieniu, ale krz�tanina w kuchni oderwa�a j� troch� od smutnych my�li.

Zapyta�a nie�mia�o, czy mo�e zdj�� sukni�. Oczywi�cie! Do g�owy by mu nie przysz�o protestowa�, ale nagle poczu�, �e zrobi�o mu si� bardzo gor�co.

Tak jak si� spodziewa�, bielizna Anny Marii by�a bia�a, cieniutka i delikatna. Halka obszyta najpi�kniejsz� koronk�. Najwyra�niej przebra�a si�, kiedy na chwil� wesz�a do domu:

Kol musia� zamkn�� oczy. Nie by�o �atwo sta� tu� przy tej cudownej istocie i namydla� jej w�osy. Pr�bowa� trze�wo patrze� na siniaki i zadrapania, kt�rymi by�a pokryta jej sk�ra, ogarnia�a go w�ciek�o�� na cz�owieka, kt�ry do tego doprowadzi�, ale widzia� wyra�nie, �e r�ce mu dr��, i oddycha� z trudem.

Annie Marii jednak ciep�a woda pomog�a opanowa� troch� wewn�trzne napi�cie.

��Chcia�abym zabra� Klar� i ca�� jej rodzin� do Skenas � powiedzia�a. � I Kulawca z c�reczk� tak�e. B�d� tam mieli gdzie mieszka� i praca te� dla nich jest.

��To bardzo szlachetnie z twojej strony � odpar� Kol g�ucho, bo w�a�nie dotkn�� jej nagiego ramienia. � Dzi�ki temu ja b�d� mia� mniej problem�w. Do�� �atwo jest znale�� prac� dla g�rnik�w, to przewa�nie kawalerowie i bez k�opot�w zaczepi� si� w r�nych kopalniach na wybrze�u. Myd�o dosta�o ci si� do oczu? Prosz�, tu masz r�cznik. Gorzej z rodzinami obarczonymi dzie�mi.

Och, znalaz� si� przez moment dok�adnie za jej plecami! R�ce mu dr�a�y jeszcze bardziej, mydlana piana sp�ywa�a na pod�og�, z trudem panowa� nad sob�.

��Ch�opskie gospodarstwa nie nale�� do kopalni?

��Nie. Lina i inni maj� z czego �y�. Kupcem si� nie przejmuj�, poradzi sobie sam.

Anna Maria powiedzia�a do�� niewyra�nie:

��Porozmawiam z rodzin� Oxenstiern�w w sprawie Bengta-Edwarda. Mo�e pomog� jego rodzicom znale�� mieszkanie i prac� niedaleko Sztokholmu. Chcia�abym op�aca� jego nauk� �piewu, nie pozwol�, �eby sko�czy� jako w�drowny �piewak!

��Masz racj�.

Czy ona s�yszy napi�cie w jego g�osie? Mia� nadziej�, �e nie.

Anna Maria zapyta�a nieoczekiwanie:

��Czy Kerstin.,. tak�e ci si� narzuca�a?

Kol zmienia� wod� i zastanawia� si�.

��By�a bardzo agresywna � rzek�. � Patrzy�a mi wyzywaj�co w oczy przy ka�dej okazji. Uwielbia�a mnie zaczepia�, prowokuj�co, bezwstydnie.

��No tak � westchn�a Anna Maria. � Chcia�a ci� zdoby�, ukrywa�a to pod z�o�liwo�ciami� Biedna kobieta. I Celestyna�

��Nie, no wiesz co? B�dziesz si� jeszcze nad nimi litowa�! Oni zawsze do wszystkich odnosili si� z najwy�sz� pogard�.

W�osy Anny Marii by�y umyte i wyp�ukane. Kol sta� przy niej odr�twia�y, czu� blisko�� jej cia�a i nie by� w stanie si� ruszy�, b�dzie �le, je�li natychmiast nie wydob�dzie si� z tego transu!

Na my�l o tym, �e m�g�by dotkn�� r�k� jej piersi, krew zaczyna�a mu pulsowa� w ca�ym ciele a� po koniuszki palc�w, ogarnia�y go pragnienia, do kt�rych nawet przed samym sob� nie m�g� si� przyzna�, z ca�ych si� stara� si� zapanowa� nad podnieceniem, zaciska� zbiela�e wargi�

Anna Maria wyprostowa�a si� i ruchem g�owy odrzuci�a w�osy do ty�u. Wzi�a r�cznik, kt�ry Kol poda� jej sztywnymi r�kami, i zawin�a g�ow�, po czym odwr�ci�a si� do niego i spojrza�a mu w oczy.

��Ooch! � szepn�a cichutko. Oczy zrobi�y jej si� wielkie, pe�ne zdumienia.

�Panienka powinna si� wystrzega� takich m�czyzn, takich, kt�rzy nigdy nikogo nie mieli. Taki to robi si� szalony, jak mu si� pozwoli zbli�y�!�

W�a�nie to znajdowa�a teraz w oczach Kola. Ten mroczny ogie�. I dostrzega�a r�nic� mi�dzy nim a szwedzkimi m�czyznami. �G��boko w ludzkiej duszy pulsuj� pot�ne strumienie t�sknoty i pragnienia, mi�o�ci, nienawi�ci i rozpaczy��

Te strumienie o�ywi�y si� tak�e w jej duszy. Ju� dawno. W dniu, kiedy spotka�a Kola.

Ani przez moment nie my�la�a o tamtej ohydnej scenie pomi�dzy Lisen i Sixtenem. Bo tamto nie mia�o nic wsp�lnego z tym, co teraz� To mi�dzy nimi test du�o, du�o g��bsze, to wzajemne oddanie.

To jest naprawd�.

Zarzuci�a mu r�ce na szyj� i szepta�a jakie� niezwyk�e s�owa:

��Mam nadziej�, �e jeste� naprawd� szalony, Kol!

On westchn�� g��boko, ca�e opanowanie go opu�ci�o, przygarn�� j� do siebie z tak� si��, �e straci�a dech. Ca�owa� j� zach�annie i szepta� jakie� zapewnienia, �e naprawd� nie chce, ona za� zamkn�a oczy i pozwoli�a si� nie�� na ��ko, w cudownym oszo�omieniu zdawa�o jej si�, �e p�onie w powietrzu!

Ramiona Kola by�y silne i bezpieczne. Ca�e napi�cie, przera�enie po tym, co prze�y�a, opuszcza�o j�, czu�a d�awienie w piersiach i w gardle, ci�ki, gwa�towny szloch wstrz�sn�� jej cia�em.

Akurat nie takiej reakcji si� spodziewa�a, ale Kol to rozumia�.

��No, no, ju� dobrze, dobrze � szepta�, uk�adaj�c j� ostro�nie na pos�aniu. � To by�o potrzebne. �zy ci pomog�, przynios� ulg�. Ju� jest lepiej, prawda?

Usiad� przy niej, pociesza�, ogrzewa� swoim cia�em, dop�ki nie wyp�aka�a ca�ego nagromadzonego b�lu i przera�enia. Powoli jego pieszczoty zmienia�y charakter, Kol stawa� si� taki �szalony�, dziki i brutalny zarazem, jak Anna Maria chcia�a, �eby by�.

Nadszed� Nowy Rok 1816.

Zacz�� pada� �nieg i w ciszy okrywa� wrzosowiska, zasypa� niepotrzebne ju� drogi do pa�skiego dworu na wzg�rzu i do kopalni.

Martwe Wrzosy zaczyna�y si� wyludnia�. Najpierw wyjecha�a rodzina Bengta-Edwarda; Erik Oxenstierna i jego matka wykazali wiele zrozumienia, kiedy Anna Maria zwr�ci�a si� do nich z pro�b�, i zaj�li si� przysz�o�ci� ma�ego �piewaka. Kol znalaz� prac� dla wielu g�rnik�w, mi�dzy nimi dla Sunego. Dostali te� mieszkania, wi�c nie m�g� zabra� ojca i m�odszego brata. Ojciec po katastrofie w kopalni zrobi� si� bardzo religijny. Cz�sto tak bywa z na�ogowymi alkoholikami, religia okazuje si� dla nich wybawieniem, mia� i on pracowa� w nowej kopalni, co prawda jako pomocnik, ale dobre i to na pocz�tek! Stary wierzy� niez�omnie, �e to sam B�g wyrwa� go z podst�pnych szpon�w na�ogu.

Klara i Kulawiec z wdzi�czno�ci� przyj�li propozycj� wyjazdu do Skenas. Kol czyni� starania, by ulokowa� gdzie� pozosta�e rodziny. Bank cofn�� Adrianowi po�yczk� i kupiec m�g� odzyska� swoje pieni�dze od Anny Marii.

Wszystko te� wskazywa�o na to, �e najbardziej poszkodowany Lars z czasem wr�ci do zdrowia.

Tylko dom na wzg�rzu sta� pusty. Podobno kto� z miasta zamierza� go kupi� na letnisko.

Jase�ka w domu parafialnym w drugi dzie� �wi�t musieli, oczywi�cie, odwo�a�. Nikt nie by�by w stanie si� tym zajmowa�.

Z miasta sprowadzono lekarza, �eby zbada� Gustawa i jego rodzin�. By� u niej ju� przed rokiem i tylko kr�ci� g�ow�. Heike chcia�, �eby przyjecha� w�a�nie on, bo zna� chorych.

Doktor nie m�g� wyj�� ze zdumienia.

Czworo najm�odszych po raz pierwszy od wielu miesi�cy wsta�o z ��ka. Twarzyczki ich mia�y normalny kolor, znikn�y te fa�szywe wywo�ane gor�czk� rumie�ce. P�uca by�y co prawda nadal bardzo s�abe, a dzieci wychudzone i male�kie. Ale chodzi�y! I nie odst�powa�y ani na chwil� tej budz�cej l�k istoty, o kt�rej m�wi�y: �Du�y pan o gor�cych r�kach�.

Jak to si� sta�o?

Ca�a rodzina zdawa�a si� by� na najlepszej drodze do wyzdrowienia. Najwi�kszy cud zdarzy� si� jednak z najm�odszym ch�opczykiem. Kiedy doktor widzia� go rok temu, stwierdzi� tylko: �Tych p�uc ju� nic nie uratuje�.

Teraz musia� zmieni� pogl�d. Kiedy zbiera� si� ju� do wyj�cia, powiedzia�:

��Wcale by mnie nie zdziwi�o, gdyby�cie wszyscy wyzdrowieli. � Ju� w drzwiach odwr�ci� si� jeszcze raz i doda�: � Tylko �e to wszystko dokona�o si� nie bardzo po bo�emu, takie jest moje zdanie!

W ko�cu sobie poszed�.

Heike jednak nie uwa�a�, �e zrobi� ju� dla dzieci wszystko. Uni�s� wysoko w g�r� cudem uratowanego ma�ego chudzielca, kt�ry zani�s� si� radosnym �miechem. Par� zabieg�w jeszcze by mu si� przyda�o, pomy�la�. Kol za�atwi� Gustawowi prac� i mieszkanie, ale wyjecha� jeszcze nie mogli. Dom, w kt�rym mieli zamieszka�, b�dzie wolny dopiero za kilka tygodni i Heike chcia� doprowadzi� leczenie do ko�ca. Nigdy nie lubi� niedok�adnej pracy.

Kt�rego� dnia Heike i Vinga byli u Kola, gdzie i Anna Maria sp�dza�a najwi�cej czasu. Dano ju� na zapowiedzi i tym razem obie strony zgadza�y si� pod ka�dym wzgl�dem. Mieli wkr�tce opu�ci� Martwe Wrzosy, ona i Kol, Anna Maria dosta�a takie mn�stwo prezent�w od wszystkich mieszka�c�w osiedla, �e nie mia�a poj�cia, jak si� z tym wszystkim zabierze. Nikt nie w�tpi�, �e lepszej nauczycielki dzieci nigdy mie� nie b�d�.

Siedzieli przy stole i jedli pyszne bu�eczki Liny ze �wie�ym mas�em, gdy Heike nagle zamar�. Jego r�ce zastyg�y na stole.

��Co si� sta�o? � zapyta�a Anna Maria.

Vinga, kt�ra w okresie Bo�ego Narodzenia odgrywa�a tu rol� �wi�tego Miko�aja i obdarowywa�a wszystkich kupionymi w mie�cie prezentami, za co kochano j� niemal histerycznie, po�o�y�a jej ostrzegawczo r�k� na ramieniu.

��Sygna�y! � szepn�a. � B�d�cie cicho!

Anna Maria nie mia�a odwagi nawet poruszy� ustami. Kol, kt�ry zna� od niej ca�� histori�, nie wiedzia�, co o tym my�le�. Historia Ludzi Lodu by�a dla niego zagadk�. Uwa�a� jednak, �e ci troje, kt�rych zna, s� naprawd� wyj�tkowi.

Heike siedzia� nieruchomo, bezg�o�nie wci�ga� powietrze i ws�uchiwa� si� w co�, co by�o raczej przywidzeniem ni� rzeczywistym d�wi�kiem.

Ponownie dotar�o do niego przes�anie i twarz �ci�gn�� mu l�k. Coraz mocniej �ciska� r�k� Vingi, kt�ra nie protestowa�a, cho� krzywi�a si� bole�nie. Ale milcza�a jak gr�b.

W ko�cu Heike pu�ci� jej d�o�, odetchn�� g��boko i wsta� tak gwa�townie z miejsca, �e a� st� si� zatrz�s�.

��Bogu dzi�ki to nie Christer � wykrztusi�. � Ale jest bardzo �le. To Tula!

��O m�j Bo�e! Ona ma dopiero pi�tna�cie lat! � krzykn�a Vinga.

��To nie ma znaczenia. Wpl�ta�a si� w co� bardzo niebezpiecznego, nie wiem, o co to chodzi. Wiem tylko, �e niebezpiecze�stwo jest �miertelne � powt�rzy�. � To poruszy�o Tengela Z�ego w jego nieznanej kryj�wce. Musimy natychmiast jecha� do Smalandii! Ostatni intensywny zabieg z dzie�mi kowala i wyruszamy, Vingo!

Anna Maria i Kol spogl�dali na siebie. Oni te� jad�. Do dworu niedaleko Skenas, by tam rozpocz�� spokojne i szcz�liwe wsp�lne �ycie. Lecz Heike, ten obci��ony dziedzictwem czy te� wybrany, nie m�g� spocz��.

Jego walka o bezpiecze�stwo Ludzi Lodu i bezpiecze�stwo �wiata jeszcze si� nie sko�czy�a.