Prze�o�y� i pos�owiem opatrzy� Andrzej D�br�wka

Tytu� orygina�u Turks fruit

Copyright � 1969 by Jan Wolkers

Za choler� nie mog�em si� pozbiera� do kupy po tym, jak ode mnie odesz�a. Przesta�em pracowa�, przesta�em je��. Ca�y dzie� mog�em le�e� w brudnej po�cieli, przyklei�em sobie jej portretowe zdj�cia i akty blisko twarzy, tak �e w ko�cu mi si� zdawa�o, �e jej rz�sy, pomalowane grubo tuszem, ruszaj� si�, kiedy si� brandzlowa�em. l �e jej wargi p�czniej� i wilgotniej�, gdy je wydyma, i �e s�ysz� to co zwykle, kiedy finiszowa�a, tak na ca�e gard�o, jak na pocz�tku, kiedy jeszcze nie nauczy�a si� chowa� rozkoszy dla siebie i dla mnie, tylko obwo�ywa�a j� na ca�y �wiat, przez co jaka� s�siadka si� jej pyta�a: �C� on ci takiego robi?" A jeden s�siad powiedzia�: �Wy chyba trzymacie gromad� psiak�w". Czyta�em od nowa jej listy i wypisywa�em z nich na �cianie zdania: Po tym jak ci� opu�ci�am, musia�am biec do apteki po wat�, �eby opatrzy� krwawi�ce serce. Albo: Wczoraj wieczorem czu� by�o u nas w mie�cie zapach siana. Tak t�skni� za tob�. Kiedy do ciebie pisz�, moja pizda wykonuje ss�ce ruchy jak buzia niemowl�cia. Zadr�cza�em si� ustawicznym rozmy�laniem nad tym, co si� mi�dzy nami popsu�o, dlaczego ode mnie odesz�a do takiego chuja z�amanego, do takiego komiwoja�era, do takiego wymoczka przegi�tego w krzy�u. W�osy mi na g�owie wi�d�y z b�lu od my�lenia i grzebania si� w tym. Nic nie znajdowa�em, nie mog�em tego poj��. Jak ona mog�a da� si� tak otumani�. Tej wrednej zgredzie, swojej mamusi. No to znowu si� wytrzepa�em z tym jej zdj�ciem, gdzie j� wida� nag� od ty�u. Troch� si� unosi, tak �e jej po�ladki ci�ko zwisaj�. Sraj, krzycza�em, wysraj si� dla mnie, wyli�� ci g�wno z dziury. Ale po dw�ch tygodniach mia�em dosy� i wylaz�em z ��ka. Chudy i brudny. W kuchni znalaz�em na maszynce gazowej rondelek z tym, co ostatnio ugotowa�a w domu. Dwa zrazy. Le�a�y pod pierzynk� ple�ni i kiedy je sp�ukiwa�em w ubikacji, mog�em rzeczywi�cie zarazem �mia� si� i p�aka�, bo mi si� przypomnia� tamten zraz, kt�ry jako uczennica wys�a�a z internatu do Pa�stwowego Urz�du Kontroli Jako�ci. Wzi��em prysznic i wyszorowa�em do krwi sk�r� szkieletem og�rka morskiego, kt�ry pookr�cany by� jej rudymi w�osami jak nylonow� nici�, l w�o�y�em najlepsze ubranie, i przyjrza�em si� sobie uwa�nie w lustrze. Stwierdzi�em, �e z t� wychudzon� twarz�, starganymi lokami, w obcis�ych czarnych spodniach i czarnej sk�rzanej kurtce wygl�dam nie�miertelnie pi�knie. l z ca�� po- wag�, bo nie by�o mi do �miechu, powiedzia�em do siebie szeptem: �Szcz�cie w nieszcz�ciu". Ale potem by�o jak w tym kawale o �ydzie, kt�ry, jak go znajomy przy�apa� wychodz�cego z burdelu po pogrzebie �ony, powiedzia�: �Ach, ju� sam nie wiem, co ja robi� z tej �a�o�ci". R�n��em jedn� pann� po drugiej. Wlok�em je do swojej jaskini, zdziera�em z nich odzie� i rypa�em do upad�ego. A potem szybkiego drinka i za drzwi. Czasem trzy jednego dnia. Biu�ciska zwisaj�ce jak worki czego� papkowatego z sutkami w sam raz do ssania. �a�osne skurczki, �e nie by�o co g�aska�. No to wtedy bez zdejmowania bluzki. K�py w�os�w �onowych, szorstkich jak trawa morska albo mi�kkich jak futerko. Suche pizdy z krostami w �rodku. Wstr�tne w macaniu, ale dla chuja dodatkowa przyjemno��. Pizdy, kt�rych nie widzia�em, bo zastawia�a je r�czka. Pizdy pulchne i nawil�one jak ciastko ponczowe. Czerstwe dziwy o biodrach jak gom�y sera, z prowincjonalnym akcentem i agresywne, kt�re cz�owieka trzyma�y za kutasa, jakby to by�a korba �widra. Kt�re ledwo z�apa�y dech, a chcia�y si� bra� za zmywanie, mycie pod�ogi i szorowanie klozetu. Dziewuszki wtulaj�ce mokry nosek we w�osy na piersiach z p�aczem, �e zgwa�ci� je ojciec, kiedy mia�y pi�tna�cie lat. Indonezyjka, kt�ra zacz�a mi odgrywa� dziewic� i si� mnie z g�upia frant z t� �piewn� intonacj� spyta�a: �Co ty mi zrobisz?" Rozk�adam ci kolanka i wsadzam ci kutasa, i b�d� ci� jeba�, a� przestan� czu� ten tw�j s�odki oddech. Dawaj te swoje lepkie wargi. Wystaw j�zyk, to ci go zjem. Kurewski b�l g�owy po przebudzeniu, kiedy zn�w jaka� wetkn�a podpask� pod materac. Krew brunatna jak syrop z jab�ek. Mendoweszki, kt�rymi ci� oblepia�y jak ma�ymi strupkami, z pozdrowieniami od licznych przyjaci� z dalekich kraj�w. A wszystkie te przelotne spotkania zapisywa�em w dzienniczku. Cz�sto wklei�o si� jaki� loczek, niekiedy z w�os�w tonowych, je�li kt�ra by�a gotowa tak si� dla mnie po�wi�ci�. To, jak je poderwa�em, a czasem one mnie. l co m�wi�y, a co ja. Bo dla kobiety nie ma nic r�wnie poci�gaj�cego jak m�czyzna, kt�ry cierpi przez utracone mi�o��. Ale po paru miesi�cach chcia�o mi si� od tego rzyga�. Ustatkowa�ern si� znowu co nieco i wynaj��em frontowy pok�j dwu ameryka�skim studentkom, kt�rych nie tkn��em palcem. Studiowa�y histori� sztuki i do �ciany pomi�dzy reprodukcjami Baranka Bo�ego Memlinca a nieodzownym autoportretem tego wariata z Arles z obanda�owan� g�ow� przypina�y powiedzonka. THERE IS NOTHING SADDER THAN ASSOCIATIONS HELD TOGETHER BY NOTHING BUT THE GLUE OF POSTAGE STAMPS. Albo: ONE WHO PUTS SALT IN THE SUGAR BOWL IS A MISANTHROPE. Chocia� nie by�y katoliczkami, w ka�dy pi�tek przynosi�y z targu zapaskudzon� gazet� mizernych p�astug. Do posolenia k�ad�y je po prostu w zlewie, kt�ry by� �liski od mojej flegmy i uryny i �mierdzia� zgni�a sa�at�. Nie przysz�o im do g��wek, �e to trzeba robi� na talerzu. Dlatego nic nie powiedzia�em, jak raz postawi�y na gazie m�j garnuszek do golenia z nak�adzion� zielenin� i widzia�em, jak osad myd�a z czarnymi w�oskami rozpuszcza si� w gotuj�cych si� jarzynach. Co by�o m�wi�. Zreszt� same twierdzi�y, �e w Ameryce wszystko czu� myd�em. Za to chyba po cztery razy dziennie chodzi�y pod prysznic, kt�ry by� zaraz nad wc, tak �e s�ysza�em plusk i chichot, kiedy rozsiada�em si� na klozecie czytaj�c gazet�. Przez te ci�g�e k�piele woda zacz�a przesi�ka� przez szpary w odp�ywie. Najpierw tylko pokaza�a si� na �cianie wilgo�, ale po paru miesi�cach doliczy�em si� siedmiu rodzaj�w ple�ni. Potem zacz�ty wyrasta� ze �cian i sufitu wapnowate wypustki, tak jakby to ich pochwowa flora wysia�a si� przez sufit i owocowa�a parchatymi koralami. Na to te� nic nie powiedzia�em, no bo w ko�cu sam u�ywa�em natrysku. W inne dni, um�wili�my si�. Wchodzi�em wtenczas w bieli�nie do ich pokoju. Siedzia�y na sofie, z tymi swoimi zadartymi ameryka�skimi noskami w ksi��kach. G�o�no sylabizuj�c po holenderska: Od katakumb do el Greca i tym podobne kawa�ki. Zdejmowa�em slipy i koszulk� i niczym kupk� sk�ada�em na pod�odze. Podejrzewa�em, �e zanim moje ow�osione cia�o znik�o w natrysku, pr�bowa�y mi jeszcze pr�dziutko zajrze� w dup�. l zaraz z powrotem czyta�y jedna drugiej: Giotto, Cimabue albo tych paru innych dziadk�w. Je�eli by�em w dobrym humorze, wystawia�em g�ow� zza drzwi i wo�a�em: �Rembrandt to najwi�kszy partacz siedemnastego wieku!" One zastyga�y i nie �mia�y spojrze� w moj� stron�, bo nie wiedzia�y, co wystaje zza drzwi. Potem, �piewaj�c g�o�no The Stars And Stripes Forever odkr�ca�em kran. Pod letni� wod� trzyma�em w r�ku sztywnego kutasa i wyobra�a�em sobie, �e wkraczam tak do ich pokoju, k�ad� si� pomi�dzy nimi i pozwalam tym chwytnym dolarowym r�czkom na zimno i mocno si� obskoczy�. �e rozsmarowuj� mi nasienie po brzuchu i nalepiaj� znaczki odparowane od list�w z Ameryki (od Grace Anderson alias Miss Lonely Hearts albo Babe Sherman), z wizerunkami statui wolno�ci i �ukiem napisu u g�ry: IN GOD WE TRUST, a pod spodem LIBERTY. Albo z podobizn� jednego z tych historycznych wapniak�w, jakiej� starej bezz�bnej baby w odcieniu jasnej zieleni lub jasnego fioletu, kogo� z ich chwalebnej przesz�o�ci bratob�jc�w i morderc�w Indian, bizon�w i Murzyn�w. Ale nigdy do tego nie dosz�o. Owszem, na pocz�tku robi�y uwagi na temat mojego wchodzenia i wychodzenia nago z �azienki. Nawet nie odpowiada�em. Szed�em na d�, k�ad�em kutasa na kawa�ku papieru na brzegu sto�u, robi�em obrys, pisa�em u g�ry MY PENIS i wsuwa�em im pod drzwi. Nie odnalaz�em tego ani w�r�d ich przys��w i reprodukcji na �cianie, ani w koszu na �mieci. Tote� przypuszczam, �e jedna z nich nosi to po dzi� dzie� jak klejnot za nie dopranym pasem do po�czoch, �eby dotyka�o go�ej sk�ry. Nas�a�y na mnie ameryka�skiego ch�opaka, kt�rego pozna�y w mie�cie. Pulpecika ostrzy�onego na zero i o wygl�dzie misia, ale o z�ych jasnych oczkach. Przychodzi� jako pe�ni�cy funkcj� starszego w ko�ciele Jezusa Chrystusa mormon�w. Widocznie mu pokaza�y m�j rysunek i zapragn�� rozpocz�� nawracanie mnie od sprowadzenia erekcji do stanu normalnego pod has�em: �M�j Zbawiciel wisi na Krzy�u". W ka�dym razie na pocz�tek wr�czy� mi kartk� z kolorowym zdj�ciem, przedstawiaj�cym w�ski budynek, strzeg�cy kopu�y �wi�tyni podobnej do nieudanego jaja. �wi�tynia mormon�w ko�o Salt Lak� City w Utah. Kiedy zbiera� si� do wyg�aszania mi kazania o Ksi�dze Mormona, powiedzia�em mu, �e Amerykanie w og�le nie s� pobo�ni. �e my�l� tylko twardymi dolarami. �e sam chyba dobrze wie, �e mormon to skr�t od mor� money. Pokr�ci� g�ow� i nic, nie da� si� zbi� z tropi/. Bo przecie� nie mo�na od razu zacz�� rzuca� napalmem. Ale kiedy wyci�gn�� z kieszeni trzy ma�e figurki i postawi� ja na stole jak pionki do halmy, m�wi�c, �e to s� �wi�ci aposto�owie Peter, John i James, nie mog�em si� powstrzyma� przed rozpi�ciem rozporka, wydostaniem chuja i powiedzeniem: �A to jest �wi�ty Habakkuk". Kr�c�c g�ow� odszed� zasmucony z powodu utraty rynku zbytu. Ale trzech �wi�tych aposto��w zgarn�� jeszcze po�piesznie ze sto�u jak drobne pieni�dze. l tyle go widzia�em. Za to widywa�em innych ich kole�k�w. Bladych, koczuj�cych student�w ameryka�skich, na stypendiach za sk�pych, �eby wy�y�, a za du�ych, �eby umrze�. Bez wytchnienia w�drowali po ziemi niczyjej nieokre�lonych dziewcz�cych pokoik�w, z g��bokimi kieszeniami wystrz�pionych wojskowych kurtek wypchanymi pra�on� kukurydz�, gum� do �ucia i �ytnim chlebem. Od Stavanger po Neapol. Kiedy szed�em kt�rego� ranka do �azienki, naliczy�em ich pi�tnastu. Roz�o�yli si� na pod�odze, pozawijani w ko�skie derki albo india�skie chusty, �pi�c albo niemrawo prze�uwaj�c chleb z d�emem truskawkowym. St�pa�em jak przez koloni� fok. Ostro�nie, �eby nie nadepn�� na ogon albo p�etw�. Gdy trafi� si� jaki� z gitar�, ca�e popo�udnie �piewali pie�ni ludowe. Jakie� tam: Hop hop, jecha� ch�op. Czasem tak g�o�no, �e s�siedzi dzwonili prosz�c, �ebym troch� �ciszy� radio. Kiedy pyta�em dziewczyn, czy nie goszcz� teraz kogo�, z kim mog�yby si� bli�ej zwi�za� � mia�em nadziej�, �e reszta si� wycofa � spogl�da�y gryma�nie. l okazywa�o si�, �e ten jest �too hot to handle", a znowu� inny �chewed his gum too loudly". Byli to wi�c jedynie amatorzy spania na twardej pod�odze, jedzenia i natrysku. A stalaktyty na suficie mojego klopa powi�ksza�y si� niepokoj�co, karmione bakteriami, �upie�em i strupami ze wszystkich pi��dziesi�ciu stan�w Ameryki. Kiedy dobra�y sobie jeszcze tuzin papu�ek i pu�ci�y je wolno na pok�j, tak �e wychodz�c z natrysku mia�em mi�dzy palcami pe�no ptasiego �ajna, a stopy podkurcza�em z b�lu � bo w podeszwy wrzyna�y si� ziarenka karmy � miarka si� przepe�ni�a. Wyrzuci�em clochard�w Wuja Sama, pchn��em okna na o�cie� i trzepaczk� pos�a�em wszystkie papugi na ulic�, jakbym gra� w badmintona. Dziewczynom, kt�re blade i zap�akane pr�bowa�y w krzakach ko�o domu �apa� papu�ki w tiulowe chustki, krzykn��em, �eby wypieprza�y razem ze swoj� pra�on� kukurydz� i swoimi sweet patatoes. �e z miejsca wymawiam im pok�j, zanim te ich cholerne ptaszki zr�bi� mi tymi swoimi krzywymi dziobami tynk a� po go�y mur. Jeszcze tego samego dnia wywo�a�y po po�udniu sensacj� na ulicy, bo wyprowadza�y si� wioz�c graty rowerow� riksz� w towarzystwie chyba dziesi�ciu ch�opak�w, z kt�rych ka�dy ni�s� po papudze w siatce, pospiesznie kupionej w pobliskim sklepie rybackim. Jeszcze przysz�y si� po�egna�. Troch� mi by�o �yso, uwa�a�bym za bardziej zrozumia�e, gdyby mnie z wyrzutem zapyta�y, czy to ma by� wdzi�czno�� za plan Marshalla. Albo gdyby mi rzuci�y w twarz to przys�owie, kt�re zostawi�y na �cianie w�r�d dra�skiego ba�aganu: KTO TRZYMA S�L W CUKIERNICY, TEN JEST MIZANTROPEM.

Wiedzia�em, �e sp�d g��bokiego fotelika, w kt�rym przesiadywa�, by� miniaturowym krajobrazem g�rskim z zaschni�tego gilu. Wydobywa� go z nosa ma�ym palcem, kr�ci� kulki, kt�re nazywa� �rutem, i przyciska� je starannie do spodu listwy. To by�a jedna z pierwszych rzeczy, jakie mi o nim opowiedzia�a, bo bardzo kocha�a swojego ojca. Jej matka �miertelnie si� tego wstydzi�a. Bo sprz�taczka odkry�a to raz przy porz�dkach. Na pocz�tku my�la�a, �e to jest klej stolarski albo �ywica, i pr�bowa�a zdrapywa� paznokciami. Ale nawet pod no�em odskoczy�o ledwo par� zlepk�w. Zostawi�y wi�c te ��tozielone reliefy w spokoju, bo i tak wnet dosz�yby nowe g�ry. Niczego nie da�o si� go oduczy�. Jaki by� poczciwy, taki by�, ale z tym gilem by� jak uparte dziecko. Podczas jedzenia zawsze zwija� sa�at�, zanim j� w�o�y� do ust, boby poucieka�y robaki. A kiedy.w radio nadawali Marsza Radetzky'ego, przy�piewywa� s�owami: Dupa cyc, dupa cyc, dupa cyc, cyc, cyc. Dupa cyc, dupa cyc, dupa cyc, cyc, cyc, cyc. Dok�adnie w takt. l oczywi�cie kiedy �ony nie by�o w pokoju. Ale najbardziej lubi� M�odych nicponi w wykonaniu Petera de Boordera. Kiedy Olga by�a jeszcze malutka, zwymiotowa�a raz w czasie jedzenia na st� i wybuchn�a p�aczem. Matka z�a uciek�a od sto�u, a on wzi�� misia i kiwaj�c nim nad wymiocinami powtarza�: �Misiowi zaszkodzi�o. Misiowi zaszkodzi�o". Dop�ki si� nie roze�mia�a. Pokocha�em tego cz�owieka, jak tak siedzia� z czerwon� plamist� twarz� wci�ni�ty oty�ym cia�em w fotel, kiedy�my przychodzili w odwiedziny. Z t�ustymi r�kami kurczowo na oparciach, chyba �e kr�ci� �rut. Mimo �e za ka�dym razem powtarza�, �e Amerykanie to nie cywilizowany nar�d, i stale na nowo pyta�: �A znasz ten kawa� o tych dw�ch ch�opakach, co wybierali si� do Pary�a? W ko�cu si� nie wybrali", l za ka�dym razem trz�s� si� ze �miechu w swoim ciasnym foteliku. Albo: �Kto li�e kr�low� od ty�u?" A je�eli si� patrzy�o pytaj�co, jak przy pierwszym us�yszeniu, m�wi�: �Ka�dy, kto nakleja znaczek na Iist". l d�ugo trz�s� si� ze �miechu, jak budy� w czasie bombardowania. By� o wiele za gruby. Od lat by� na diecie, o czym m�wi�: �Dieta, ale nie ta". Kiedy nocowali�my u jej rodzic�w, jego �ona by�a dla niego troskliwa i po kociemu �agodna. Tylko jednego kartofelka i �dziebko sosu, ze spodu. Bo w�troba. Ale z tygodnia na tydzie� robi� si�, cholera, coraz bardziej.��ty. Jednego razu wstali�my z Olg� wcze�niej od sto�u, bo szli�my na film, a ja wpad�em jeszcze na chwil� do pokoju po papierosy, ona ju� mu na�adowa�a pe�ny talerz kartofli i polewa�a je w�a�nie zamaszy�cie sosem. Spojrza�a na mnie wrogo i jak winowajca. Przy�apa�em j� na powolnym mordowaniu. Ale Oldze nic nie powiedzia�em. Martwi�aby si� nie mog�c nic na to poradzi�. Nikt by nie powstrzyma� tamtej przed dawaniem mu t�uszcz�w. Nienawidzi�em tej kobiety nie tylko z tego powodu, ale te� dlatego, �e zawsze chcia�a mnie po macierzy�sku przytuli�, bo chodzi�em z jej c�rk� � a ja za ka�dym razem wyczuwa�em miejsce po piersi, kt�r� jej odj�li wraz z rakiem. Sztywny materia� pustego biustonosza. �e koniecznie chcia�a pokaza�, �e si� jeszcze liczy, i co pi�� minut zostawia�a w �azience na pude�ku z podpaskami pokrwawione kneble zawini�te w gazet�. l zawsze wchodzi�a do naszej sypialni. �eby przynie�� �niadanie. Jajka ugotowane na roztrz�sione g�wienko i biszkopty. A potem nieprzyjemnie d�ugo i nie wiadomo po co jeszcze si� kr�ci�a, a� dostawa�am sn�w na jawie, kiedy ju� le�eli�my sami z Olg� po�r�d smrodu siarkowodoru z obci�tego fachowo jajka. �e jej matka zdziera z nas koce, kutasa mi wsadza swojej c�rce, a �api�c mnie za m�dera�y m�wi: �Ju� ja si� zajm� jajami". A potem wytrz�sa zza podomki swoj� jedyn� pier� z sutkiem wielko�ci �o��dzia i te� wpycha Oldze. Wi�c z zemsty, bo to babsko ju� wtedy buntowa�o mi dziewczyn�, mia�em w �azience ochot� wzi�� jej sztuczne szcz�ki, wybrandzlowa� si� nimi i spu�ci� do umywalki. Swojego m�a pozna�a w szpitalu. On pacjent � ona piel�gniarka. Myj�c, wycieraj�c kuper i mierz�c temperatur�. Widzia�a mu ca�y interes, zanim on j� pierwszy raz poca�owa�. On bezkszta�tny, poczciwy i dobrze sytuowany. Ona zgrabna, biedna, chciwa i jeszcze wtedy z dwiema piersiami. Wyrachowana kobieta, wynosz�ca w tajemnicy z sali porodowej �o�yska dla swojego psa, charta, kt�remu na spacerze, kiedy ju� za�atwi� swoj� potrzeb�, wyciera�a pupci� papierem toaletowym. �artowa�a przy kole�ankach ze swojego grubego pacjenta, a one mawia�y: �Jeszcze wyjdziesz za m�� za to swoje po�miewisko". Ale ona sama to ju� dawno obmy�li�a. Tak go podpieszcza�a, tak mu dogadza�a, �e prosto ze szpitalnego ��ka wymanewrowa�a go na �lubny kobierzec. W kr�tkim czasie tak go utuczy�a, �e mog�a by� ju� o niego spokojna, a on nie m�g� si� prawie porusza�. Dawa� jeszcze tylko rad� je�dzi�, g��boko zapadni�ty w siedzenie swojego ameryka�skiego auta, do przedsi�biorstwa � hurtowni artyku��w gospodarstwa domowego, kt�r� po �mierci swojego ojca ochrzci� �Hermes". Dzi�ki jej potajemnemu stosunkowi z pewnym niemieckim oficerem podczas wojny bardzo korzystnie naby� ogromn� parti� no�y, tylko �e nie m�g� ich sprzeda�, bo kanciasty model oraz stempel zdradza�y pochodzenie. l jeszcze dziesi�� lat po wojnie rozdawa� je sta�ym klientom jako prezenty. Kiedy wraca� do domu po dniu zipania za biurkiem, cz�sto jej nie by�o. Wtedy chodzi� bez celu po domu i nawo�ywa� j�, jak grube chore dziecko. Olga, wracaj�c ze szko�y, zastawa�a atmosfer� smutku, rozpaczy i nieufno�ci. Wiedzia�, �e u przyjaci�ek, do kt�rych chodzi�a rzekomo na herbat�, jego �ona przewa�nie nie mia�a nic na sobie, l rzeczywi�cie, pewien przyjaciel domu, kt�rego matka kaza�a Oldze nazywa� wujkiem, powiedzia� raz do niej na pla�y, kiedy mia�a trzyna�cie lat: �Mamy taki sam ma�y palec u nogi, patrz. Jeste� moim dzieckiem". Wstrz��ni�ta i zdezorientowana, d�ugo o tym my�la�a. Nawet po latach. Kiedy ojciec ju� si� przyzwyczai� do przyg�d �ony jako do czego� nieuniknionego, uwa�a� je nawet za wygodne. �To pi�kna kobieta � mawia� � a ze mnie albinos, s�abo widz�. Ale niech upadnie szpilka � s�ysz�, gdzie le�y". Nieraz jednak m�ci� si� na sw�j �agodny spos�b. Gdy odbiera� telefon i to by� znowu jaki� jej muzyk albo aktor, kiedy j� zawo�a� i nadbiega�a w r�owych pantoflach z puchow� obw�dk� i z g�ow� ca�� w papilotach, m�wi� jeszcze pr�dko do s�uchawki, tu� zanim ona j� wzi�a: �M�wi kalafior". A pewnego razu poklepa� dobrotliwie Olg� po po�ladkach i powiedzia�: �Uwa�aj, bo czytam w�a�nie w gazecie, �e znika z horyzontu blondyna o obfitych kszta�tach". Matka spojrza�a na Olg� zawistnie, jakby j� chcia�a obrabowa� z jej m�odo�ci. A mnie to podnieci�o. Blondyna o obfitych kszta�tach. Przywabi�em wi�c Olg� na korytarz, wepchn��em j� do wc i wzi��em na stoj�co. Kiedy finiszowa�a, musia�em spu�ci� wod�, bo inaczej od jej wrzasku zlecia�by si� ca�y dom. A� tu nagle okaza�o si�, �e z nim koniec. Kt�rego� dnia powiedzia�, �e fizycznie czuje si� jak druciana suszarka do naczy�. Po�o�y� si� z powrotem i ju� nie wsta� o w�asnych si�ach. Gdy�my przyszli nast�pnym razem, by� ju� hen daleko. A ona sko�czy�a przy nim, tak jak zacz�a: jako piel�gniarka grubego pacjenta. Wieczorem wystawia�a z pokoju wszystkie kwiaty na korytarz, �e wygl�da�o zupe�nie jak w szpitalu. Chodzi�a strzepuj�c b�yskawicznymi ruchami r�ki termometr, a ja zadawa�em sobie pytanie, gdzie ona mu go jeszcze wtyka. By� ju� wtenczas kup� b�ota, a wilgo� przesi�ka�a przez materac i dom trzeba by�o obficie spryskiwa� wod� kolo�sk�, �eby zabi� zapach rozk�adu, kt�ry przyprawia� o nudno�ci. Olga siedzia�a ca�y dzie� mn�c nerwowo i bez celu chusteczk� do nosa z nabrzmia�ymi policzkami i bia�kami swoich du�ych piwnych oczu nabieg�ymi krwi�. A wieczorem le�a�a wiotka w moich ramionach wzdychaj�c, ze str�kami mokrych w�os�w przyklejonymi do twarzy. Ale tak lepiej by�o jeba� to bezwolne, apatyczne cia�o. l o ma�o jej nie nam�wi�em, �eby nie u�ywa� pessarium, bo nigdzie nie jest sensowniej zrobi� dziecko, jak nad g�ow� umieraj�cego. W nocy budzi�a si� wci�� z j�kiem i szarpa�a mnie, dop�ki i ja si� nie obudzi�em. Pr�bowa�em j� pociesza�. A ona, wstrz�sana jeszcze p�aczem, m�wi�a, �e zn�w jej si� �ni� tamten ko�. To by�a wojenna historia, jak� jej opowiada� jeden ze znajomych, kt�ry by� na przymusowych robotach w Niemczech. Ze wzgl�du na nadci�gaj�cych Rosjan i uciekaj�cych przed nimi Niemc�w znale�li si� w Berlinie. W opuszczonej podmiejskiej dzielnicy. Mieszka�cy nie pozostawili nic do jedzenia. Siedzieli setkami jak szczury w pu�apce przy ulicy mi�dzy zwa�ami gruz�w, nad kt�r� fruwa�y granaty. Naraz nadbieg� ko�. Us�yszeli stukot jego podk�w o bruk. Ludzie przepychali si� do wybitych okien i patrzyli z zapartym tchem na zwierz�, kt�re p�ochliwie bieg�o w�r�d kamieni i �mieci. Wtem otwar�y si� jakie� drzwi i na dw�r wybieg� m�czyzna; doskoczy� do konia wieszaj�c si� wok� szyi i pr�buj�c powali�. Ale ko� stan�� d�ba i przewr�ci� si�. M�czyzna wyl�dowa� na wierzchu. Zaraz wychyn�� z kt�rego� domu inny cz�owiek. We dw�ch wyci�li kawa� mi�sa z zadu konia, kt�ry kwicza� przera�liwie, zag�uszaj�c odg�osy strza��w. Co chwil� kto� wybiega� z kt�rego� z dom�w, dopada� konia i wraca� z drgaj�cym krwawym kawa�kiem mi�sa. Trwa�o to jak�� godzin�, zanim usta�o rz�enie. W ogromnej ka�u�y krwi le�a�y tylko kawa�y sk�ry, wn�trzno�ci i gnaty oraz �eb z otwartym pyskiem o ��tych z�bach. Gdy mi si� uda�o uspokoi� Olg� i sam si� teraz boryka�em z tym koniem, ona nagle powiedzia�a: �Moja matka to czarownica", l zaraz zakry�a usta d�oni�, jakby zl�k�a si� w�asnych s��w. Gdy jej to przypomnia�em rok p�niej � bo matka jej wtenczas powiedzia�a, �e jako atrakcyjnej wdowy nie zapraszaj� jej zam�ne przyjaci�ki � zaprzeczy�a, �e kiedykolwiek co� takiego m�wi�a. Ojciec umar� po kilku dniach. Przedtem wolno nam by�o jeszcze kolejno do niego wej��, mnie na ostatku � ostatecznie co obcy to obcy. Jego twarz by�a bezkszta�tn� ��t� mask�, a w wodnistych worach policzk�w zwisaj�cych na poduszki wi�y si� fioletowe �y�ki, przechodz�ce w czerwone wysi�ki na tkaninie. Nie spojrza� na mnie, ale kiedy przy nim usiad�em, sprawia� wra�enie, jakby wiedzia�, �e to ja. Przynajmniej powiedzia� dziwnym, wysokim g�osem: �Bierzesz sobie t� moj� rud� Olg�, co?" Nastraszy�em si�, bo my�la�em, �e nast�pi jeszcze jedna sentymentalna historyjka. �e powinienem strzec jego c�rki, bo by�a jego oczkiem w g�owie. Ale to nie by�o w jego stylu. Powiedzia� � i zdawa�o mi si�, �e pr�buje si� u�miechn��: � �Znasz ten kawa� o dw�ch ch�opakach, co wybierali si� do Pary�a?" D�ugo czeka� i z trudem doko�czy�: �W ko�cu si� nie wybrali". l powt�rzy� to jeszcze raz, ju� prawie niedos�yszalnie. l straci� przytomno��. Nie odzyskawszy jej umar� dwie godziny potem. W domu zrobi� si� prawdziwy s�dny dzie�. Rozhisteryzowana �ona wpada�a co chwila do jego pokoju j s�yszeli�my, jak wykrzykuje swoje wyrzuty sumienia i poczucie winy. Przeprowadza�a z nim ca�e rozmowy, w kt�rych pyta�a go w k�ko o to samo. Potem przychodzi�a do nas zawodz�c, rzuca�a mi si� na szyj� i m�wi�a, �e teraz ja jestem g�ow� rodziny. �ebym rzuci� to rze�bienie, bo i tak nie zarobi� tym na suchy chleb, a w zamian zosta� dyrektorem �Hermesa". Przera�enie targn�o moim sercem, bo zobaczy�em siebie rozdaj�cego do ko�ca �ycia sta�ym klientom w prezencie te kanciaste niemieckie no�e wojskowe. Przed kremacj� w Velzen, tym supermarkecie �mierci, zrobi�a jeszcze awantur� w dyrekcji, bo nie chcieli gra� uwertury La Donna Diana Rezniczka jako nie do�� uroczystej. Wprawdzie bardziej lubi� Marsza Radetzky'ego, ale tego w og�le nie bra�a pod uwag�, dobrze wiedzia�a, �e nikt z rodziny nie m�g�by go wys�ucha�, nie s�ysz�c przy tym jego przy�piewu: Dupa cyc, dupa cyc, dupa cyc, cyc, cyc. l tak trumna zosta�a opuszczona w g��b tego podium przy d�wi�kach fugi Bacha. Pomy�la�em, �e zamiast wie�c�w z kwiatami i wst�gi powinien p�j�� do pieca razem z trumn� tamten fotelik z glutami. Ta rzecz by�a mu w ko�cu ze wszystkich najmilsza. Kiedy w kilka miesi�cy p�niej odwiedzili�my jej matk�, kt�ra by�a zaj�ta przygotowaniami do wyjazdu na urlop zimowy, fotelika nie by�o. l nikt nie wiedzia�, gdzie jest.

Jak j� spotka�em. W�a�ciwie dwa razy. T� rud� diablic�. Cho� tak nazwa�em j� dopiero p�niej, kiedy ode mnie odesz�a z tym sflacza�ym chujem i przy odbieraniu swoich rzeczy � maszyny do szycia, odkurzacza i jeszcze paru �a�osnych rupieci � pokaza�a naraz, �e potrafi, furia jedna, rozedrze� takie �lepia jak mamusia. Ale to by�o dlatego, �e kiedy jej kochanek dy�urowa� za drzwiami na wypadek moich nagabywa�, pr�bowa�em j� przelecie� na stojaka przed lustrem. Strzepn�a sp�dnic� i tupn�a jak nauczycielka. Oboje si� nawet smutno za�miali�my. Ja dlatego, �e co�, co by�o mi�dzy nami takie zwyczajne, nagle okaza�o si� niemo�liwe. Dlaczego za�mia�a si� ona, nie wiem. A jeszcze chcia�a przyprowadzi� tego swojego, �eby mi go przedstawi�. Ale powiedzia�em, �e je�li on postawi jeden krok na mojej pod�odze, to mu dr�giem rozwal� �eb. Ju� ona wiedzia�a, �e by tak by�o. Zobaczy�em j� pierwszy raz, kiedy pr�bowa�em z�apa� okazj� na szosie w Limburgii. Gdzie� w okolicy Roermond. Pada�a marzn�ca m�awka i za przedni� szyb� jej samochodu prawie nic nie by�o wida�. W przeciwnym razie nie wystawi�bym nawet r�ki. Taka pi�kna panna w takiej wielkiej gablocie. Studiowa�em rze�b� w Amsterdamie. W akademii. Najstarsze roczniki pojecha�y w zimowych miesi�cach na zaproszenie miasta Valkenburg wykuwa� p�askorze�by w grotach G�ry �wi�tego Piotra. Wi�ksze od cz�owieka religijne sceny, po kt�rych burmistrz i panowie rada oczekiwali o�ywienia turystyki. Ja si� zajmowa�em wskrzeszeniem �azarza. Ale przesz�a mi prawie ca�kiem ochota, bo sknoci�em g�ow� Chrystusa. W skale by� skamienia�y je�owiec i �eby go wydoby� w ca�o�ci, wyku�em za du�o marglu. Po paru dniach skamielina, kt�r� uwolni�em z g�owy syna Bo�ego, rozpad�a si� w hotelowym holu na proszek jak bry�ka br�zowego cukru. Tego samego wieczora wda�em si� w k��tni� z szefem hotelu, bo mia�em zastrze�enia do naszego wy�ywienia i zabrudzi�em sufit. No bo rzeczywi�cie obrzydliwe �arcie nam wtenczas podetkn�li. Potrawka my�liwska. Du�e k�sy mi�sa w brunatnej mazi. Jakby kto� z gigantyczn� sraczk� nachapa� si� w po�piechu. Arty�ci s� �ar�oczni i bezkrytyczni. Ka�dy ju� sobie chlapn�� tego pe�ny talerz, ale ja odepchn��em waz� od siebie i waln��em pi�ci� w st�. �To jest mi�so z wieloryba" � krzykn��em, l wszyscy zacz�li naraz tak ostro�nie cedzi�, jakby si� bali o�ci. Pr�bowali, smakowali, w�chali. Zawo�ali kelnera. Nie m�g� zaprzeczy�, ale uwa�a�, �e nazwa �potrawka my�liwska" jest jednak uzasadniona. Wieloryby zosta�y z�owione przed laty przez Sp�k� imienia Willema Barendtsa i przerobione na konserwy. Ale ludziom nie da si� wcisn�� do �arcia byle czego i konserwy posz�y po cenach dumpingowych do hoteli, bo liczyli na to, �e zg�odniali tury�ci b�d� bez opor�w wcina� t� zup� z najwi�kszych trup�w �wiata. Ka�dy si� ba� po�kn�� cho�by k�s, a ten i �w poszed� do klopa, �eby si� wyrzyga� albo przep�uka� usta. Posprz�tali ze sto�u i nic innego nie dali do jedzenia. Tylko deserek w postaci r�owego budyniu, takiego twardego, �e jake�my wkurwieni ciskali nim o sufit, nie zostawia� nawet �ladu. Na drugi dzie� zawo�ali mnie do dyrektora hotelu, bladego spuchlaczka o podbr�dku przycupni�tym do zwi�d�ej szyi, kt�ry bodaj�e mia� zaj�cz� warg�. Jak si� po swojemu do mnie odezwa�, to od razu wiedzia�em, dlaczego Niemcy po przekroczeniu naszej granicy w maju czterdziestego roku dopiero w Brabancji zauwa�yli, �e s� na obcym terytorium. Ca�kowicie zepsu�em apetyt moim kolegom. Przepyszne danie, wysoce cenione latem przez niemieckich i belgijskich smakoszy i figuruj�ce dumnie w menu jako Ragout de Viande et de Legumes, przeze mnie posz�o do �wi�. Zapowiedzia� mi, �e z�o�y skarg� u burmistrza, �eby mnie odes�ali do Amsterdamu. Odpar�em, �e to ca�kiem zbyteczne, bo za par� dni, jak si� sko�czy karnawa�, sam mam zamiar wyjecha�. l tak w�a�nie zaliczy�em jeszcze i to jedno. Jak calutka ludno�� miasteczka, kt�ra przez rok nie �mia�a spojrze� na innego m�czyzn� albo kobiet�, sz�a na ca�o��. Cz�owiek wchodzi� do swojego numeru i patrzy� prosto w pizd� obcej babki, podczas gdy podpity facet ko�o twojego ��ka wyd�ubywa� w po�piechu faj� z rozporka. A piwo przetworzone na nasienie wstrzykiwane by�o paniom gdzie popad�o po korytarzach i chodnikach, gdy obok p�dzi�y korowody i grzmia�y �piewy, z kt�rych pami�tam co� w rodzaju: �Oj, ta ma�a si� uda�a, zanim da�a tak, jak sta�a, Pokaza�a, co tam mia�a, l wo�a�a, kto da wa�a, Mnie te� taka by si� zda�a". Zanim m�ska po�owa ludno�ci przysz�a do siebie, z plamami zesch�ego bia�ego krochmalu wok� rozpork�w, ale z g�owami pe�nymi odpuszczenia, ja ju� wyjecha�em. Opr�cz swoich rzeczy zabra�em jeszcze do wojskowego worka futrzan� kurtk� o wspania�ym b��kitnym odblasku, kt�r� znalaz�em jak szmat� na korytarzu, z kleist� plam� w �rodku jako dowodem, �e tylko celny strzelec zdobywa futerka. l tak ruszy�em na pobocze szosy ko�o Roermond. No wi�c by�a marzn�ca m�awka i m�j oddech by�o wida� jak dymek z tekstem przy ustach komiksowej postaci. Buty przymarza�y mi do ziemi, a na spodniach robi�a si� warstewka lodu i trzeszcza�a, kiedy si� porusza�em. Ale wszystkie niewygody posz�y w niepami�� z chwil�, gdy cisn��em swoje torby do baga�nika i zapad�em si� obok niej w tej landarze, kt�ra zaraz zasz�a mg��, bo zacz�� si� na mnie roztapia� l�d i poczu�em na udach ch��d od nogawek. Co jaki� czas musia�a nagle zmniejsza� pr�dko��, bo na drodze le�a�y du�e ga��zie, kt�re porobi�y si� za ci�kie od oblodzenia i potrzaska�y jak zapa�ki. Wtedy widzia�em, jak jej nogi poruszaj� si�, jakby st�pa�y po peda�ach organ�w Hammonda. Kto� przeci�ga� krajobraz obok nas po obu stronach auta. Brudne cha�upy w�r�d byle jakich wiklin i ochrowych trzcin. Nudne jak flaki z olejem w�a�ciwie � gdyby nie to, �e si� siedzia�o ko�o takiej �licznej panny, a przed oczami mia�o taki b�yszcz�cy pulpit, sk�d Cliff Richard �piewa� Living Doll. �Got the one and only walking talking living doll". Gdyby si� na przyk�ad musia�o peda�owa� t�dy na rowerze jak o, tamten ch�op okr�cony szalikiem. Kiedy blade s�o�ce prze�wieca�o troszeczk� przez chmury, drzewa l�ni�y, jakby sta�y w stopionym szkle. A czasem wydawa�o si�, �e dajemy tam nura. Na ostrych zakr�tach. Co rusz zerka�em w bok na jej twarz. Kr�g�e policzki z piegami. Te nies�ychane rude w�osy, o kt�re ju� zapyta�em, czy s� prawdziwe, a gdy przytakn�a, powiedzia�em tylko co� w rodzaju, �e to jest wenecki blond. Ze �miechem popatrzy�em na ni�, kiedy troch� wt�rowa�em Cliffowi Richardowi: �Look at her hair, it's real". Tymczasem my�la�em o tym, czy w�osy pod pachami i �onowe te� ma takie rude. l troszeczk� si� od niej odsun��em na siedzeniu, �eby przynajmniej zobaczy� jej oczy, gdy spojrzy w bok, i nie da� si� od razu zaczarowa�. Wspania�e oczy. Najpi�kniejsze, jakie widzia�em w �yciu. Piwne by�y. Prawie z�ote. Mimo woli przypomnia�o mi si�, co powiedzia� mi kiedy� przyjaciel studiuj�cy biologi�, trzymaj�c na d�oni pulchn� �ab�: �Je�li kiedy� spotkam babk� o takich oczach, z miejsca poprosz� j� o r�k�". Ale zaraz doda� �kurwa ma�" i odstawi� krostowate stworzenie do terrarium, bo mu naszcza�o na r�k�. Mnie co� takiego by nie odstraszy�o. Przecie to jakby anio�ek sikn�� ci na j�zyk, l kiedy tak spogl�da�em na jej twarz w tych piegach, wyobra�a�em sobie, �e z tym petem niedbale tkwi�cym mi�dzy wargami m�g�bym mie� bombowy �obuzerski portrecik. A poniewa� nie rzuci�o jej to jako� na kolana, �e jestem artyst�, opowiedzia�em jej troch� historyjek wzi�tych prosto z �ycia amsterdamskiej bohemy. Tych przyzwoitszych. No bo nie chcia�em obrzuca� jej najgorszymi brudami realnego �ycia artysty, b�bni�c pi�ciami w pier� i z rykiem rozochoconego samca ruszaj�cego do ataku. Jak to kiedy� w akademii wrzuci�em do pojemnika z glin� jasnow�os� modelk� i jak j� calutk� tym t�ustym burym b�otem wysmarowa�em. Dar�a si� i gryz�a, i chyba z godzin� sta�a przy umywalce w wyuzdanych pozach i wyciera�a si� w stare fartuchy. Nie doda�em ju�, �e si� zem�ci�a. Ca�kiem smakowicie. Bo kiedy wszyscy wyszli, przycisn�a mnie nagle do �ciany i tak jak sta�a, zacz�a mnie brandzlowa�. A kiedy wystrzeli�em jej na d�o�, wzi�a r�k� du�y powolny zamach i chlapn�a to na ziemi� m�wi�c: �O!" l majtaj�c torebk� wysz�a z pracowni. Albo jake�my w pracowni anatomicznej sparzyli ze sob� dwa szkielety. Kiedy wszed� wyk�adowca � nazywali�my go Mistrzem Ko�ciejem, bo traktowa� szkielety z tak� troskliwo�ci�, jakby to by�y dziewczyny � mo�na by�o pomy�le�, �e to on sam u�o�y� to chrobocz�ce jebanko. Bez zmru�enia oka zacz�� od razu omawia� wszystkie mi�nie, kt�re przy podobnej scenie musz� czyni� swoj� powinno��. Dziewczyny siedzia�y jak piwonie i koniec ko�c�w wszystkich rozbola�y g�owy. Bo zesz�o mu na tym bite trzy godziny. A kiedy roz��czy� szkielety i podni�s� je z pod�ogi, dymem z fajeczki, kt�r� stale pali�, dmuchn�� do�� bezczelnie na wskro� klatki piersiowej i powiedzia�: �Je�li pa�stwa jeszcze by interesowa�o, jak to jest, kiedy kobieta jest na wierzchu, prosz� na przysz�y.tydzie� u�o�y� je w tej ciekawej pozycji". �mia�a si� od ucha do ucha trz�s�c brzuchem. A kiedy wyprzedzali�my ci�ar�wk� i przy tej go�oledzi musia�a obie r�ce trzyma� na kierownicy, po�o�y�em jej naraz d�o� na kolanach, kt�re akurat wygl�da�y spod sp�dnicy. A nie by�a to sk�ra i ko�ci, z t� stercz�c� okropnie rzepk�, ani te� jakie� bezkszta�tne blade bu�y. By�y to wspania�e, imponuj�ce kawa�y rze�b, jak mawia� nasz profesor historii sztuki, kiedy nawija� o greckich mistrzach, l ostatecznie ja sam nie na pr�no ca�e lata studiowa�em anatomi�. Nie odepchn�a mojej d�oni, kiedy�my mieli ci�ar�wk� za sob�, ani nie �cisn�a kolan, kiedy przesun��em r�k� troch� wy�ej na wewn�trzn� stron�. Dlatego zaproponowa�em jej, �eby�my zjechali na bok i si� pokochali. Widzia�em, �e oczy zasz�y jej mg��. Dlatego drug� d�oni� dotkn��em jej szyi i podrapa�em j� kr�ciutko w miejscu, gdzie ko�czy�y si� w�osy, i uj��em lekko za koniuszek ucha, jak z�apan� kawk�. Skr�ci�a na boczny pas i zanim samoch�d sta� na dobre, le�eli�my ju� w swoich ramionach. Zsun�a si� w d� z rozchylonymi udami tak, �e mog�em odsun�� jej majteczki i palce mia�y swobod� ruch�w w jej wilgotnej szparze. Od szyi wsun��em si� pod bluzk� i g�adzi�em j� po plecach, kt�re � jak si� okaza�o, gdy z rozkoszy pochyli�a si� do przodu, a� mog�em zajrze� w p�mrok prze��czy mi�dzy jej �opatkami � pokryte by�y ciemnymi c�tkami jak plecy foteli w Royalu na Nieuwendijk. A ona lew� r�k� � na szcz�cie nosz� w lewej nogawce � g�aska�a najpierw przypadkiem, a potem celowo ten kawa�ek spr�yny w moich jeszcze wilgotnych d�insach. Drapa�a paznokciami po materiale i dos�ownie chcia�a go poharata� na strz�py. Wyci�gn�a mi z ty�u koszul� ze spodni i wsun�a d�o� do �rodka. Trzeba by�o teraz j� wydosta� zza tej kierownicy na moje siedzenie. A jeszcze czy zechce, �eby j� przyszpili� mi�dzy udami. Z lekka zacz��em j� popycha� i o nic nie proszona, nie przerywaj�c pieszczot, podsun�a si� mi�kko pode mnie. Majteczki tylko odsun��em na bok, �eby skomplikowan� czynno�ci� nie da� jej och�on��. Bo ca�kiem si� rozp�ywa�a odurzona podnieceniem. Kiedy ju� by�em, gdzie trzeba, powiedzia�a jak w transie: �Tylko nie zr�b mi dziecka, nie zr�b mi dziecka", l powtarza�a to za ka�dym razem, kiedy finiszowa�a i po moim zziajaniu poznawa�a, �e ju�. Ale ja stale si� powstrzymywa�em, beznami�tnie patrz�c na pude�ko stoj�ce na tylnym siedzeniu, na kt�rym niesamowicie wielkimi czerwonymi literami by�o napisane HERMES S. A. � HURTOWNIA ARTYKU��W GOSPODARSTWA DOMOWEGO. Kiedy ju� nie da�em rady, targn��em si� do ty�u, a� uderzy�em bole�nie plecami o t� ca�� b�yszcz�c� guziczkami rozdzielni� � zapalniczka, �wiate�ko w te, �wiate�ko we w te, radio, wycieraczki. Ona, tak g�adko jak przysz�a, wysun�a si� na swoje miejsce. Co� sobie poprawi�a mi�dzy nogami i pogodnie naci�gn�a sp�dnic� a� na kolana. I tylko rozci�gaj�c sztywno wargi przed lusterkiem wstecznym i wycieraj�c po�linionym palcem rozmazania szminki, zapyta�a: �Nic si� nie dosta�o, najdro�szy?" O rany, najdro�szy, pomy�la�em sobie. Powiedzia�a to jako� tak prawdziwie. Czyli nie uwa�a�a mnie za ogiera kryj�cego, kt�remu mog�a si� okazyjnie pod�o�y�. A zreszt� mo�e i tak. Te� dobrze. Ale jednak najdro�szy. Pokaza�em jej, co �cieka�o po siedzeniu. l na to te� popatrzy�a zza jakiej� takiej mgie�ki. A ja troch� jak Mackie Majcher powiedzia�em: �Ani kropli, najdro�sza", l wtedy oboje si� roze�miali�my. Kiedy wyciera�em plam� swoj� chusteczk�, zapyta�em, czy mnie troszeczk� lubi. A ona na to: �Jakie troszeczk�. My�lisz, �e bym si� dla ciebie zatrzyma�a? Nigdy nikogo nie zabieram. Ciebie jednego". l tak si� ni� zachwyci�em, �e normalnie zapomnia�em zasuwaj�c zamek w rozporku, �e kutas nie jest jeszcze schowany pod slipkami. Wyrwa� mi si� okrzyk b�lu i straci�em swobod� ruch�w. Sk�ra mojego chuja dosta�a si� do miedzianego suwaka. Najpierw �miali�my si� z tego, bo my�la�em, �e jako� si� z tym uporam, jak wtenczas, kiedy zamkiem u koszuli zaci��em si� w szyj�. Powiedzia�em, �e teraz by�by jak znalaz� ten wynalazca zamka b�yskawicznego z opowiadania Tucholsky'ego. Ale nic o tym nie s�ysza�a. A ja wychodzi�em ze sk�ry, ale to kurestwo nie chcia�o pu�ci�. Wygl�da�o to dos�ownie, jak kiedy cz�owiekowi przytnie co� tramwajowa szyna na rozje�dzie. Do tego jeszcze z powodu b�lu m�j kutas stercza� komicznie tym swoim czerwonym czubkiem do g�ry, podczas gdy wci�ta w suwak sk�ra zrobi�a si� purpurowa. l przy najmniejszym ruchu musia�em wy� z b�lu. Nie pozostawa�o nic innego, jak ostro�nie obc��kami roz��czy� z�bki zamka. Tylko �e, cholerny �wiat, jak samoch�d d�ugi i szeroki nie by�o ani �ladu ma�ych obc��ek. Powiedzia�em do Olgi, �e musi gdzie� jecha�, bo trzeba sk�d� po�yczy� narz�dzie. Najpierw my�la�a o jakim� warsztacie. Ale tam trudno by nam by�o powiedzie� mechanikowi otwieraj�cemu mask�, �e to chodzi o pewien przew�d w �rodku. Wytar�a zamglone szyby i ruszy�a ostro�nie, bo przy najmniejszym wstrz�sie j�cza�em jak po�o�nica. Skr�ci�a w najbli�sz� boczn� drog� i zatrzyma�a si� przy wiejskim domku. Patrzy�em na ni�, jak wchodzi na podest, z t� pi�kn� dup�. Dzwonek. Otworzy�a gruba kobieta z fartuchem na brzuchu. Zacz�a do niej m�wi�. Za d�ugo. Co ona jej tam za g�upoty wciska. l kiedy si�, do kurwy n�dzy, poka�� te obc��ki. Wygl�da�em przez okno, robi�o mi si� niedobrze z b�lu. Kobieta podrepta�a do �rodka. Po niej stan�� w drzwiach skurczony cz�owieczek w wyblak�ej niebieskawej marynarce roboczej. Zupe�nie jak jakie� cholerne laleczki w higroskopie o kszta�cie domku. Znowu za d�uga gadka. Nie dziwota, �e Marks nie mia� wiele zaufania do proletariatu wiejskiego. S� poczciwi, bo s�, ale zap�on maj� wybitnie sp�niony. No a kiedy wreszcie pokaza�a si� z obc��kami, to oczywi�cie chcia� z ni� i��. Napracowa�a si�, �eby go zawr�ci� w p� schodk�w. No i nareszcie mog�em z�bek po z�bku rozbraja� zamek, gdy tymczasem z cha�upki zza fuksji czy jakiej� innej zieleniny nie spuszczali z nas oka. W ko�cu mog�em zacz�� wyd�ubywa� z mojego um�czonego cz�onka jeden po drugim miedziane od�amki, kt�re jak w�dkarskie haczyki powczepia�y si� w moj� sk�r�. Rob�tka w sam raz dla rybaka, a taka przyn�ta nie co dzie� si� trafia. Olga spogl�da�a nastraszona, ale przewa�nie nie patrzy�a w to miejsce. Za to po�o�y�a mi ostro�nie d�o� na udzie, a ja powiedzia�em co� w tym gu�cie, �e Pan B�g raz okaza� si� rychliwy. Kiedy ju� by�o po wszystkim i ulokowa�em mojego kutasa jak rannego Galijczyka ostro�nie w slipkach, Olga odnios�a obc��ki. Nim wr�ci�a, wysiad�em uwa�aj�c na rann� cz�� cia�a i wydosta�em z baga�nika futerko. Bo uzna�em, �e o ile ja czuj� si� na wp� obrany ze sk�ry, to ona zas�u�y�a na futerko. Powiedzia�a, �e to niebieski lis. Bardzo kosztowne futro. Kiedy spyta�a, sk�d to mam, powiedzia�em, �e zamieni�em si� z kim� na bardzo rzadk� skamielin�, na kt�r� si� przy pracy w grotach natkn��em w g�owie Jezusa. Wi�cej o to nie pyta�a, zawr�ci�a samoch�d i ruszy�a ku szosie. Troch� milczeli�my, bo niby co mia�a powiedzie�. Przecie� nie, �e g��boko wsp�czuje mojemu kutasowi. Albo: jak tam tw�j chuj. Znali�my si� zaledwie par� godzin. Ale naraz zacz�li�my si� �mia�. Jednocze�nie. Coraz g�o�niej. l tak si� waln��em po udach, �e a� si� zwin��em z b�lu. l my�l�, �e przez ten �miech sta� si� tamten wypadek. Bo nagle auto znalaz�o si� na lewym pasie, a z naprzeciwka co� jecha�o. Musia�a tak ostro szarpn�� kierownic�, �eby zrobi� unik, �e wpad�a w po�lizg. Wyda�a z siebie taki okrzyk, jakby si� zacz�a unosi�. Samoch�d obr�ci� si� wok� osi. Zobaczy�em, jak drzewa wzd�u� drogi zahu�ta�y si�, jakby wisia�y luzem w powietrzu. Wtedy przejecha� na drug� stron� jezdni i kropn�� zderzakiem o drzewo. Polecia�em do przodu. By�o to tak, jakby mnie co� z niesamowitym p�dem wstrzeli�o do lodowatego tunelu. Perkusja g�o�nych stukni��. W ustach zrobi�o mi si� pe�no ostrych, twardych od�amk�w. Wszystko wyplu�em. Z�by, przelecia�o mi przez g�ow�. Na twarzy poczu�em letnie ciep�o. Kiedy przeci�gn��em po niej r�k�, by�a czerwona i lepka. Ba�em si� pomaca� g�ow�, bo zdawa�o mi si�, �e r�k� bym pogrzeba� w m�zgu. Potem spojrza�em na Olg�. Zamar�em ze strachu. Wygl�da�a jak nie�ywa. Le�a�a przerzucona do przodu z kierownic� w �ebrach i z wystawionym j�zykiem. Oczy mia�a po prostu otwarte. Mia�em uczucie, jakbym z godzin� tak le�a� w ni� wpatrzony, zanim otworzy�em drzwiczki. Wyci�gn��em j� na zewn�trz. Futrzana kurteczka opina�a j� podarta. Tak ciasno, �e ba�em si�, czy nie powstrzymuje jej oddechu. �ci�gn��em to z niej i wyrzuci�em. Potem d�wign��em j� na r�ce i chwiejnym krokiem przeszed�em na szos�. Krew skapywa�a mi z g�owy na jej twarz, �cieka�a po szyi pod ubranie. l tak z ni� sta�em. l becza�em, bo by�em przekonany, �e si� zabi�a. Przejecha�y trzy samochody. Nie mog�em zrobi� �adnego gestu. Trzyma�em j� w g�rze i krzycza�em. W dw�ch kierowcy patrzyli prosto w moj� zakrwawion� g�b�. Ale pruli twardo przed siebie. Po co sobie paskudzi� samoch�d. Potem nadjecha� stary angielski samochodzik. Morris jeszcze z wojny. Ten si� zatrzyma�. Wysiad� szczup�y Anglik, kt�ry nadbieg� z wyci�gni�tymi ramionami, m�wi�c ca�kiem spokojnie: �Can l help you, sir?" Kiedy prze�o�y�em Olg� na jego r�ce, nogi mu si� zgi�y w kolanach i oboje padli na ziemi� u moich st�p. Jej zakrwawiona g�owa uderzy�a o jego jasny p�aszcz. Jakim sposobem zabieraj�c nas do szpitala da� rad� umie�ci� j� i mnie na tylnym siedzeniu swojego malutkiego samochodziku, nigdy nie zdo�am poj��. My�la�em, �e Olga sama wsta�a, ale nie mog�a sobie tego p�niej przypomnie�. Ani tego, �e wo�a�a: �Samoch�d, o, taki pi�kny nowy samoch�d". Pami�tam tylko, �e kiedy siedzia�em na zielonej sk�rze tylnego siedzenia otaczaj�c r�k� jej dr��ce cia�o, obmacywa�em j�zykiem z�by od ty�u. l wtedy wyjrza�em przez okienko na jej samoch�d. Wrak, kt�ry naraz sta� si� naszym samochodem. Przednia szyba by�a bia�a jak �nieg, a w miejscu, gdzie uderzy�em g�ow�, by�o wybrzuszenie z ma�� dziurk� na �rodku. Domy�la�em si�, �e okruchy szk�a stamt�d dosta�y mi si� do ust. Wrak i wszystko dooko�a niego by�o usiane sopelkami lodu, kt�re oberwa�y si� z drzewa od uderzenia samochodu. A w�r�d tego b�yszcz�cego pobojowisko le�a�a jak rozjechane zwierz� zeszmacona futrzana kurteczka.

Obejrzeli�my Kaprysy i Dziwy Natury. Piszczel wro�ni�ty w drzewo. Ciel� z zaj�cz� warg�. Mongo�owatego cielaka o psiej g�owie, co przyszed� na �wiat u ch�opa Hermsa w Winschoten 13 kwietnia 1952 roku. Pejcze z oboz�w koncentracyjnych. Grube od smo�owatej krwi. Ciel� o dw�ch g�owach. Blade paskudztwo w m�tnej cieczy. R�wnie dobrze mog�y to by� szklane s�oje z na wp� zepsutymi salcesonami, kt�re cudem uda�o si� zdoby� na zbankrutowanym wiejskim rze�niku. Ale naraz dostrzega�o si� blade oko. Jak dziurk� na guzik w brudnej bieli�nie. Wr�g ludzko�ci numer 1, RAK. To Trzeba Zobaczy�! No i zobaczyli�my, a jej przez ca�y czas ze zgrozy nie przestawa�y chodzi� po grzbiecie ciarki. Mo�e dlatego, �e my�la�a o swojej matce. Ale wtedy ja o tym nie wiedzia�em. O tym amputowanym jednym szczycie. Olg� zobaczy�em po raz drugi w ogr�dku kramu z p�czkami w cieniu drzew amsterdamskiego Nieuwmarktu. Niespe�na dwa miesi�ce po wypadku. Pewnie dlatego trzymali�my si� z daleka od elektrycznych samochodzik�w, nie m�wi�c o tym ani s�owa, ani nawet nie �artuj�c. Za to wjechali�my rozgruchotanym wehiku�em do Gabinetu Okropno�ci. Tym razem siedzia�a po mojej prawej stronie i by�o ca�kiem tak, jakby�my we �nie mieli powt�rzy� tamten wypadek. Siedzia�a ko�o mnie cichutko, przyci�ni�ta, i ani pisn�a przy niciach opl�tuj�cych nam twarze, kiedy wapnisty paj�k o korpusie wielko�ci orzecha kokosowego za�wieci� si� naraz niebieskawo na igelitowej sieci, ani wtedy, kiedy nagle w jakim� szkielecie zapali�o si� �wiate�ko. Przera�aj�cy by� ten kawa�ek ulicy, wtedy przez chwil� o�wietlony w tych egipskich ciemno�ciach, i jasne szpary, oznaczaj�ce, �e budynek jest z�o�ony z osobnych p�yt, kt�re mo�na zacz�� przysuwa� jedn� do drugiej, �eby cz�owieka zepchn�� na zgub� i �mier� do napawaj�cej groz� studni, jak w tym opowiadaniu Poego. Kiedy wyjechali�my z ciemno�ci przez wahad�owe drzwiczki, umieszczone na ko�cu szeregu olbrzymich �eber, kt�re jak �uki przewiesza�y si� ponad nami, wtedy wyda�a z siebie okrzyk. Z ca�ej si�y i przenikliwie. l wtuli�a twarz w m�j sweter. Pomog�em jej wysi���, i mru��c oczy od ostrego �wiat�a, ona w dodatku troch� zak�opotana, wyszli�my poza teren jarmarku przez t�um li��cy patyczki kwa�nych cukierk�w, pogryzaj�cy cukrow� wat�, w��cz�cy wielkie pluszowe misie, strzelaj�cy z wiatr�wek, w�r�d jazgotu muzyki, pisku i dudnienia diabelskich m�yn�w. Kiedy j� tam zobaczy�em siedz�c� w kawiarnianym ogr�dku, znowu poczu�em w ustach szk�o z przedniej szyby. Jak ja si� ucieszy�em, �e znowu widz� ten rudy mglisty okaz. A ona, �e zobaczy�a mnie, bo odgarn�a mi z czo�a w�osy, �eby popatrze� na drobne blizenki. Gdzie indziej te� mia�em, ale o tamte nie pyta�a. Zreszt� bym nie m�g� wyci�gn�� z rozporka chuja, �eby jej pokaza�, �e fioletowe wg��bienia po o�miu tygodniach jeszcze nie znikn�y. Jakby kto� o perfidnie, kwadratowych z�bach k�apn�� wzd�u� szcz�k�. Przez dwa miesi�ce nie chodzi�em na zaj�cia w akademii. W pierwszych tygodniach z powodu strasznego b�lu mi�ni po wypadku, przez co mog�em chodzi� tylko o lasce, bardzo uwa�aj�c, i w okularach s�onecznych, bo mnie bola�y oczy i wszystko widzia�em podw�jnie. Ale w szpitalu w Eindhoven, gdzie mnie prze�wietlali i tak mi naciskali g�ow�, jakby mi chcieli skr�ci� kark, powiedzieli jednak, �e nie by�o wstrz�su m�zgu. A potem je�dzi�em par� razy w tygodniu do Alkmaaru w nadziei, �e j� spotkam. Godzinami stercza�em w bramie na ukos naprzeciw ich przedsi�biorstwa. Na okr�g�ej, niebiesko emaliowanej tablicy z namalowanym Hermesem, w czapce, z kaduceuszem i skrzyd�ami u sanda��w, mia�em ochot� pisa�: KOCHAM CI�! CZEKAM NA CIEBIE, WYJD� DO MNIE. NIGDY CI� NIE ZAPOMN�! Nad biurem, gdzie mieszkali, nigdy nic si� nie poruszy�o za oknami. A kiedy dzwoni�em, energiczny g�os biuralistki m�wi�: �Sp�ka Akcyjna Hermes, s�ucham". Wtedy pr�dko odk�ada�em s�uchawk�, nic nie m�wi�c. Bo kiedy za d�ugo czeka�em, ten sam g�os dodawa� ozi�ble: Niepotrzebnie pan znowu dzwoni, przecie� pan wie. l tak nie po��czymy pana z pann� Olg�". Gdybym wtenczas wiedzia� o tych no�ach z czas�w wojny, by�bym si�, ju� cho�by po to, �eby d�u�ej pozosta� w kontakcie z jej domem, poda� za prezesa towarzystwa kampingowego poszukuj�cego solidnych nakry�: �No�e mog� by� jak najbardziej z wojny. �aden problem, je�li w metalu wyryty jest napis GOTT MIT UNS albo HEIL HITLER albo WIR HABEN ES NICHT GEWUSST. Ale niestety, nie by�em jeszcze tak dalece wtajemniczony w arkana prywatnej inicjatywy. Za pierwszym razem, kiedy zadzwoni�em, prze��czyli mnie na wewn�trzny i odebra�a matka. Ani my�la�a wo�a� dla mnie do telefonu Olg�. A �e�my razem o ma�y w�os unikn�li �mierci, to �aden pow�d. Dosy� jednej szkody, nowiutkiego samochodu, l zapowiedzia�a, �e gdybym si� naprzykrza� Oldze, ona podejmie kroki, kt�re na pewno nie sprawi� mi przyjemno�ci. S�odziutko, �e do rany przy��, ale: m�j m�� i ja w �adnym wypadku sobie nie �yczymy, aby nasza c�rka utrzymywa�a podobne kontakty. O co jej chodzi�o? �e jako przysz�y artysta nie mam widok�w, �eby zarobi� na suchy chleb? Albo chcia�a przez to powiedzie�: z takim typem, co siedzi w samochodzie mojej c�rki z rozpi�tym rozporkiem? Bo to niew�tpliwie us�yszeli na policji. Tam nawet przez sekund� nie wierzyli w dziuraw� d�tk�, przez kt�r� mia�a straci� panowanie nad kierownic�. Po trochu nas podpuszczali, �e jeste�my m�odzi, �e to zrozumia�e, kiedy si� ludzie troch� poobejmuj� i pog�aszcz�. A sko�czyli na insynuacjach, �e na pewno jedno z nas, a mo�e i oboje trzymali�my r�ce nie tam, gdzie trzeba. Pies policyjny z pewno�ci� wyniucha� krople spermy we wraku, kt�ry wisia� w wozie transportowym na podw�rzu komisariatu. l wci�� nieufnie patrzyli na m�j stoj�cy otworem rozporek, kt�ry przyci�ga� uwag� bia�ym tr�jk�tem poni�ej kurtki. Z drugiej strony mogli przecie� pomy�le�, �e to mi si� zrobi�o w wypadku, bo nogawice moich d�ins�w by�y pe�ne rozdar�, jak kora rosn�cego drzewa. �Wi�c to opona? l oboje pa�stwo jeste�cie tego pewni". Niezr�cznie napisany protok�. Przeze mnie, dy�urnego takiego-a-takiego, sporz�dzony itede. Tak czy owak, teraz przecie� j� odnalaz�em. W drodze do mojego atelier powiedzia�a mi, �e rodzice pojechali na urlop do Austrii. Na trzy tygodnie. Pomy�la�em sobie, to mog�aby� sprowadzi� si� do mnie na trzy tygodnie, ale nie �mia�em jej tego zaproponowa� z obawy, �e odm�wi. Sama z tym wysz�a. Kiedy siedzia�a za mn� na rowerze obejmuj�c mnie w pasie ramionami. l ja czu�em wtedy, �e z ty�u za pochylonymi plecami wioz� taki skarb, siedz�cy t� pi�kn� mi�sist� dup� na baga�niku, �e przez to bardzo ostro�nie jecha�em. �eby si� to wszystko na niej nie trz�s�o, l postanowi�em sobie, �e nie rzuc� si� na ni� od razu jak to zwierz�, tak jak wtedy w jej samochodzie. Bo nie z czego innego bior� si� wypadki i przykro�ci, l tak te� by�o. Godzinami siedzieli�my na pod�odze atelier gadaj�c, a� nie wiadomo kiedy zrobi�o si� ciemno. l w k�ko nastawiali�my jedyne dwie p�yty, jakie mia�em. Drugi koncert jazzowy Benny Goodmana: �Hello, this is Benny Goodman and it seems to'me that l have heard that thing before. You may have heard it too as well as the other numbers�" W ko�cu znali�my to od a do zet. Z dziesi�� razy Someday Sweetheart, Stardust, My Gal Sal, Josephine, Everybody Loves My Baby,,; You Turned Thfe Tables On Me. A w przerwach ona opowiada�a r�no�ci. Najpierw o ojcu, bo jego najbardziej kocha�a. O jego manii d�ubania w nosie. Sk�adowisko �rutu na spodzie fotela. �e strasznie si� �mia� ca�ym swoim grubym cia�em, kiedy sztywna od tego wypadku wr�ci�a do domu i z b�lu nie mog�a usi���, i �e wcale si� nie gniewa� z powodu auta. �e wszystkie jeremiady jej matki kwitowa� stale powiedzeniem: �Kobieto, co tu drze� szaty o jaka� blaszan� puszk�?!" �e w czasie deszczu albo wichury podchodzi� do okna i poczciwie m�wi�: �Jaka z�a pogoda, zupe�nie jak ludzie". Pewnego razu um�wi�y si� z jej kole�ank�, �e wyrecytuj� to razem z nim w ch�rze, dok�adnie co do s��wka, bo to ju� by�o co� jak wyliczanka. l wyrecytowa�y to dok�adnie co do s��wka. Tylko �e on nie otworzy� ust i trz�s� si� ze �miechu. Bo w niekt�rych rzeczach potrafi� by� po �wi�sku przebieg�y. �e chodzi� po domu kaszl�c tak po staro�wiecku. S�ysza�a to a� w swoim pokoju, gdzie le��c czyta�a Pod skrzyd�ami mamusi albo Uparciuszka. l jak kiedy� jej ostro�nie wyci�ga� paluszek z buzi, jak korek z butelki, m�wi�c przy tym: �Twoje paluszki to przecie� nie lizaki, laluniu". �e matka powiedzia�a jej, kiedy jako dziesi�cioletnia dziewczynka wesz�a do �azienki i zobaczy�a to miejsce po obci�tej piersi, wyr�wnane jak grabiami: �To si� zrobi�o od twojego ssania". l potem d�ugi czas my�la�a, �e si� traci piersi przy urodzeniu dziecka, bo niemowl� je zjada. O szkole podstawowej. O pierwszych ch�opakach ze zbyt d�ugimi r�kami. Tych jednor�kich: �Zwi��� ci� jedn� r�k�!" Skrzy�owane r�ce przycisn�� do piersi, przytrzyma� jedn� r�k�, drug� mo�na maca�. �e kiedy� z kt�r�� kole�ank� zwi�za�y szkolnym r�cznikiem w niebiesk� krat� ch�opczyka z klasy. Kole�anka powiedzia�a wtedy: �Winnetou wolny, gdy zje robaka". A on mia� powt�rzy�. �Winnetou wolny, gdy zje robaka", powiedzia� potulnie i zmys�owo, z zadumaniem w oczach, jakby robi� kup�. Przynios�y spod kamienia na boisku jakiego� robaka i po�o�y�y mu na j�zyku, kt�ry on wystawi�, jakby si� spodziewa� op�atka. l z rozstawionymi wargami, �eby dobrze widzia�y, pogryz� robaka na kawa�eczki i po�kn��. Potem powiedzia�: �Teraz jestem wolny". Wypu�ci�y go, a on poszed� do kranu i popi� �ykiem wody. Popatrzy�a si� na mnie z powag� i powiedzia�a: �Kiedy si� zje robaka, to si� jest wolnym. Naprawd� w to wierz�. Ale ja bym tak nigdy nie potrafi�a". Wzi��em j� za r�ce, podci�gn��em, �eby wsta�a, i zacz�li�my ta�czy�. l hadn't anyone till you, l never gave my love till you, And through my lonely heart� l zapali�em par� �wieczek, bo to by�o w czasach artystycznych prywatek przy �wiecach i cierpkim krajowym winku. �wiece w pustych butelkach, l chc�c nie chc�c przypomnia�em sobie, co kto� kiedy� powiedzia� na takiej zabawie: �Takie pe�ne kr�g�e babeczki to si�, prosz� ciebie, nie szczypi�". W trakcie ta�ca unios�em jej sp�dnic� i �ci�gn��em majtki poni�ej po�ladk�w. Kiedy by�a odwr�cona do lustra plecami, na d�u�szy czas zatrzyma�em obroty i ta�czyli�my w miejscu, l widzia�em, jak te wspania�e po�ladki lekko si� ko�ysa�y. Bezwstydnie przy �wietle �wiec, l czu�em si� taki cholernie bogaty. Ale wtem ona si� obejrza�a i powiedzia�a na po�y zgorszona i zdziwiona: �Ty� mi si� przygl�da�". Chcia�a mnie pu�ci�, �eby podci�gn�� majtki i strzepn�� sp�dnic�. Ale kiedy szybko si� obr�ci�em, �eby mog�a zobaczy�, jak ja ta�cz� z tym kawa�kiem jej nago�ci, przesta�a si� opiera�. Poczu�em ciep�o jej cia�a przez spodnie, ukl�k�em przed ni� i nie wiadomo kiedy mia�em mi�dzy wargami jej soczyst� pizd�. A nie by�a to taka zwyk�a dziura obro�ni�ta byle jak chaszczami w�os�w, kt�ra sprawia wra�enie, �e si� cmoka m�czyzn� z brod� i w�sami. Ani te� takie wej�cie do rze�ni z du�ymi wargami sromowymi k�apciasto na zewn�trz, jak brunatne drzwiczki saloonu, gotowe przytrzasn�� cz�owiekowi jaja. Nie, cho� tylko pobie�nie obejrza�em jej kozi� br�dk�, wiem, co zobaczy�em. Jak jej brzuch, z zab��kanym tu i �wdzie na d� piegiem niby br�zowa fasola w�r�d l�ni�cej pszenicy z Pie�ni nad pie�niami, poni�ej, po lekkim wkl�ni�ciu znowu przechodzi ku przodowi w wypuk�o��, prawie jak ma�a napi�ta pier� dziewcz�ca. Dojrza�y r�owy owoc o rudych w�oskach, z bruzdk�, kt�ra si� otwiera od mlecznej soczysto�ci. Otuli�em d�o�mi jej po�ladki i przycisn��em do siebie, i wetkn��em j�zyk w t� wilgotn� bruzdk�. Zamrucza�a i st�kn�a, a jej szpilkowe obcasy zastuka�y o pod�og� w dr��cym napi�ciu, naraz co� jakby pchn�o j� ku przodowi, i obiema r�kami zacz�a przyci�ga� moj� g�ow� twarz� do tego mi�kkiego przepysznego miejsca. Potem pokr�ci�a pizd� wok� mojego j�zyka. Wreszcie odepchn�a mnie od siebie, ale broda zaczepi�a mi si� o gumk� w jej majteczkach rozpi�tych sztywno mi�dzy udami i zd��y�em jeszcze j� na odchodne lizn�� ze smakiem. Mimowolnie przypomnia�o mi si�, co przeczyta�em we francuskim przek�adzie Kamasutry: Podniecone bezpo�rednio ssaniem, oddechem i lizaniem wszystkich ich organ�w kobiety popadaj� w sza� i tryskaj� w usta m�czyzny g�stym �luzem z gruczo��w sromowo-pochwowych. Zawsze my�la�em, �e to by�a przesada i �e Henryk IV � kr�lestwo za pizd� � kt�ry taki by� na to �asy, �e wr�cz �wiata za tym nie widzia�, musia� by� ofiar� swojej rozgor�czkowanej fantazji. Uwa�a� to za wi�kszy przysmak ni� ostrygi. Ot� ja nie lubi� ostryg, ale kiedy ju� mia�em tak� na j�zyku, to patrz�c na Olg�, jeszcze obracaj�c� na wp� zamkni�tymi oczami i si� rozkoszuj�c�, musia�em kosztuj�c przyzna�, �e to by�o smaczne. Olga naraz przycisn�a d�onie do w�os�w w kroku i powiedzia�a, �e musi koniecznie wyj��. Powiedzia�em, �e �mia�o mo�e wysiusia� si� w moje usta. Ona na to, �e jestem �wintuch, i pobieg�a do miejsca, kt�re jej wskaza�em, umywalki w drugim k�cie atelier. A kiedy troch� zawstydzona, ale z przyjemno�ci� wypuczona nad umywalk� szcza�a, niedok�adnie ukryta za du�ym fikusem, ucieszy�em si�, �e nie przyj�a mojej propozycji. Bo dochodzi� stamt�d taki ciurkot, jakby jaka� koza pimpowa�a na kawa� blachy. A taki by�em na ni� napalony, �e zanim sko�czy�a, dolecia�em do niej, wsun��em z g�ry r�k� mi�dzy jej uda i potrzyma�em d�o� w tej wspania�ej gor�cej urynie. A potem natar�em sobie tym twarz. Zrobi�a obrzydzon� min�, ale ja powiedzia�em, �e nic nie pachnie tak pysznie, jak szczyny zdrowej, m�odej kobiety, o ile nie jest piwoszk�. A w dodatku to dzia�a leczniczo. Zw�aszcza na poparzenia pokrzyw�. Potem wzi��em j� z t� mokr� pizd� na r�ce i zanios�em do ��ka, po drodze ca�uj�c j� i li��c po ca�ej twarzy. Nawet uszy i dziurki w nosie. Gorzko i s�ono. Kiedy j� rozebra�em, na co mi pozwoli�a ulegle i leniwie, poustawia�em dooko�a ��ka na �awkach i skrzynkach butelki ze �wiecami. Potem usiad�em na krze�le, �eby spokojnie na ni� popatrze�. Jak jej piersi nie opadaj� jak zbyt rzadki budy�, ale twardo stercz� z sutkami wskazuj�cymi na sufit. A te sutki to nie by�y takie rodzyneczki, kt�re jak si� we�mie w dwa palce, to znikaj�, ale najprawdziwsze zwie�czenia imponuj�co sklepionych fronton�w. Usiane setkami drobniutkich pieg�w, jakby posypane br�zowym cukrem. A jej sk�ra mi�dzy tymi wszystkimi br�zowymi plamkami by�a taka bia�a, jakby ona zawsze si� my�a myd�em ma�lankowym. Le�a�a sobie spokojnie z t� swoj� okr�g��, urocz� g��wk� i kasztanoworudymi w�osami fali�cie na poduszce, rozgl�daj�c si� tymi du�ymi ciemnymi oczami. Po atelier. Patrz�c na ro�liny, szkice akt�w, w lustrze ��ko otoczone �wiecami. Wyszed�em na chwil� do ubikacji, a kiedy wr�ci�em, ju� spa�a z jedn� r�czk� przy rudych w�osach �onowych, a drug� przy policzku. Znowu usiad�em na krze�le i dalej na ni� patrzy�em. Wtem zobaczy�em, jak rozklejaj� si� jej usta, do �rodka wchodzi kciuk i zaczyna si� powolne ssanie. Jak d�ugo tak siedzia�em, zafascynowany tym uroczym stworzeniem, nie wiem. Jedna po drugiej gas�y �wiece. Czasem z sykiem, kiedy reszta parafiny z pal�cym si� knotem osun�a si� przez szyjk� do butelki i ton�a w winnym osadzie. l us�ysza�em, kiedy ptaki zacz�y jak oszala�e �piewa�, go��bie grucha� i burcze� na d�ugo, zanim si� rozwidni�o. A gdy si� zrobi�o widno, ona si� przebudzi�a z porannego ch�odu. Po�o�y�em si� ko�o niej, narzuci�em lu�no prze�cierad�o, i wtedy zacz�a si� dla nas noc.

Kiedy te ameryka�skie cipki ze swoimi papugami, albumami (ten smutas D�rer z trefionymi w�osami), obijaj�cymi si� kole�kami � nie mog� odeprze� wspomnienia, �e ich kalesonki by�y z jakiego� elastyku, kt�ry �ciska� do kupy ca�y interes � dosta�y ode mnie krzy�yk na drog�, moje upojne �ycie zacz�o si� na nowo. Albo zacz��em nowe upojne �ycie. Uszlachetnione samotno�ci� i cierpieniem, mo�na by powiedzie�, l t�sknot� do tej rudej. W ka�dym razie nie lata�em ju� tak zawzi�cie z kutasem na baczno��, �eby go jak harpun wbi� w pierwszy lepszy po�e� s�oniny, jaki wychynie z odm�t�w wieczornego miejskiego �ycia. Nie, szuka�em, jak to m�wi�, wewn�trznego kontaktu. Bra�em do domu dziewczyny, po kt�rych by�o wida�, �e s� w k�opocie. Dziewczyny, z kt�rymi mo�na by�o rozmawia� godzinami, zanim zosta�a dobyta bia�a bro�. O �mierci, nieszcz�ciach, chorobach, sutkach wewn�trznych, na co i tak nie ma rady, mo�na by�o przyk�ada� si� do ssania z ca�� nami�tno�ci�, a� wschodzi�y jak ogniste p�ki, �lina w ustach robi�a si� letnioch�odna, a te siup, znowu przepada�y w porowatej tkaninie tych mleczarni � o domu, rodzicach, m�odszych siostrach, starszym bracie, kazirodztwie, jebaniu w dupci� i o tr�dziku m�odzie�czym. Ale cz�sto wypadki toczy�y si� niespodziewanym trybem, bo s�usznie powiadaj�, �e kto z dzie�mi spa� si� k�adzie, zasrany wstaje. A tak samo ze stukni�tymi. Elly na przyk�ad, kt�r� jak kreta wyd�uba�em z budki telefonicznej i za p�no przy tym si� spostrzeg�em, �e urwa�a si� z zak�adu. Jak mi wieczorem opowiedzia�a, �e wyci�a w dziecinnym krzese�ku p��tno, bo nasra�a tam jej siostrzyczka, i �e w domu na obrazach wszystkim ludziom ponak�uwa�a oczka, my�la�em tylko, �e jest grub� i g�upi� patologiczn� k�amczuch�, fantastk�. Ale kiedy obudzi�em si� rano, siedzia�a wyprostowana ko�o mnie na ��ku z takim dziwnym b�yskiem w oczach i rozdrapan� do �ywego mi�sa sk�r� na r�kach. Kiedy j� zapyta�em, c� na lito�� bosk� robi�a, ona powiedzia�a: �A, nasz�a mnie ch�tka na kawa�ek sk�rki". A do tego wszystkiego jeszcze mnie zdrowo podeszcza�a. Kalwinka Ewelina, czarne, zabiedzone chucherko z piersi�tkami obwis�ymi jak woreczek na datki na tac� i z pi�dziajk� w�sk� jak sardelka. Ca�� bo�� noc rypa�em j� w pocie czo�a, �eby pom�c jej przebole� fatalny roz�am w �onie synodu biskup�w protestanckich z 1886 roku. A ta cipa mi rano cedzi przez zaci�ni�te usteczka: �Brakowa�o mi Boga mi�dzy nami". Pewnie, �e ma�e trio pomaga na r�ne rzeczy. Ale w �adnym razie nie wolno by�o wtedy �artowa� i m�wi�, �e si� jest w tych rzeczach lepszym od Pana Boga, albo z�o�ci� jej pytaniem, dlaczego B�g, je�li jest wszechmog�cy, to nigdy nie znajdzie pierwszego jajka czajki, tylko zawsze kto� inny wr�cza je kr�lowej. Bo wtedy si� dopiero zrywa�a burza. Operuj�c sprawniej ni� �mier� kos� cytatami z artyku��w wiary podcina�a skutecznie porann� pe�nop�cherzow� erekcj�. Katoliczka Truus, t�usta od za�erania si� rybim mi�sem w pi�tki, a przy g��bokich poca�unkach zasobna w �lin� jak kropielnica. Kiedy ju� wys�uchawszy wszystkiego, co jej le�a�o na sercu, chcia�em j� przelecie�, okaza�o si�, �e ma okres. Faktem jest, �e m�wi�a id�c do toalety, �e jest bole�nie niedysponowana, ale kto m�g� wiedzie�. My�la�em, �e ma sraczk�. No i za p�no si� zorientowa�em, �e stosowa�a antykoncepcj� systemu Niezauwa�alne Zabezpieczenie, tak �e kutas utkn�� nagle na mieli�nie. Kiedy chcia�em wsadzi� jej od g�ry, powiedzia�a: �Nie po to Pan B�g da� cz�owiekowi usta". Pr�no by�o zach�ca�, �e w�a�nie ma si� zamiar udzieli� �wi�tej hostii. Bo wtedy by�a zdolna zawi�za� ci chuja na kokardk�. Ale to wszystko i tak by�a kaszka z mlekiem w por�wnaniu z takimi, co zwraca�y si� do ciebie per Stary Jaszczurze, Kociu albo Kudlu-Pudlu lub co� podobnego, co us�ysza�y w dukaniach rodzic�w po dwudziestu pi�ciu latach ma��e�skiej rutyny i st�chlizny. Albo z historyczkami, co mia�y kompleks ognistego ch�opaka znad Morza �r�dziemnego, jak ta pod�a tleniona blondynka Bertie, kt�ra gdy si� na chwil� wynurzy�em od niej, �eby i�� do ubikacji, patrzy�a za mn� �ar�ocznie, m�wi�c przy tym: �Chodzisz zupe�nie jak w�oski rybak". W takich razach trzeba by�o mie� si� na baczno�ci. O mamma mia. Za par� dni dosta�em list od jej prawnego opiekuna, kt�rego zdo�a�a przerobi� na swata: �Z powodu kontaktu, jaki pan utrzymuje z Bertie, nad kt�r� sprawuj� kuratel�, by�bym wielce zobowi�zany, gdyby zechcia� pan mnie odwiedzi�". Zupe�ny dziewi�tnasty wiek, jak w historyjkach z Camera Obscura. A za siedem miesi�cy mo�na ja by�o widzie� na Kalverstraat, jak cz�apa�a za w�zkiem z ciemnow�osym dzieci�tkiem o du�ych piwnych oczach, niechybnie zrobionym przez w�oskiego rybaka z �uskami i krwi� tu�czyk�w we w�osach �onowych, gdzie� o zmroku na pla�y mi�dzy Genu� a Neapolem, podczas gdy mi�dzy jej mokrymi po�ladkami skrzypia� piasek, a po wodzie ni�s� si� zgie�k g�os�w i arii, jakby morze by�o najwy�sz� galeri� opery w czasie przerwy. Surinamska Mulatka, kt�ra by�a statystk� w zespole baletowym z Afryki i straszne katusze cierpia�a z tego powodu, �e ci czarni jak w�giel skoczkowie nie uwa�ali jej za pe�nowarto�ciow�: �Ty w og�le jeste� nie wiadomo co. Kawa z mlekiem. Du cafe et du lait". Kt�ra na wszystko, co powiedzia�em, mia�a jedn� odpowied�: �Id� zr�b szybko kup�, id� z tym pr�dko do toalety". Kt�ra stroi�a do mnie najdziwniejsze urocze minki przy udziale swojego bardzo ruchliwego noska i nazywa�a mnie Lubczyk Dupczyk, i obejmowa�a mnie, kiedy w odwet robi�em dzikie miny, m�wi�c przy tym: �Potworku, no chod�, dam ci buzi". Bladolica Willie, kt�ra si� musia�a zapatrzy� w fusy od kawy i do mojego atelier przysz�a z w�zkiem, w kt�rym pod parasolem w bia�e kwiatki kr�lowa�o mi�dzy torbami zakup�w urocze i spokojne Murzyni�tko. l kt�ra mi dok�adnie z okazaniem odcinka kasowego wyliczy�a, ile jestem jej winien za siekany befsztyk, kt�ry m�j kot fachowo wypakowa� i zjad� mi�dzy igraj�cymi n�kami dziecka, kiedy my�my si� kochali. Annie, kt�ra twierdzi�a, �e nienawidzi wszystkich m�czyzn, a to dlatego, �e dawniej jej ojciec, czasem, kiedy by� nie ogolony, bra� j� na r�ce, m�wi�, �e da jej spr�bowa� kruchego sucharka, i szura� swoim szorstkim zarostem o jej policzek. l wybucha� �miechem, kiedy ze �zami w oczach ucieka�a. Nie chcia�a si� ze mn� pierdoli�, odwr�ci�a si� do mnie ko�cist� dup� i powiedzia�a, �e moje cholerowanie kojarzy jej si� z chlorowaniem (na wkl�s�o, chlorkiem �elaza � chodzi�a na kurs miedziorytnictwa). Kiedy j� jednak w �rodku nocy wzi��em po p�przytomnej szamotaninie spl�tanych n�g, nie mog�a si� spu�ci�. Cho� stara�em si� by� dla niej taki mi�y, jak tylko umia�em, i dawa�em wszystko z siebie, by�o tak, jakbym pr�bowa� napompowa� przebit� d�tk�. Dziewczyna z psem bokserem, kt�ra tak rozpaczliwie si� we mnie zakocha�a, �e chcia�a mi si� odda� dopiero w noc po�lubn�. A kiedy do tego nie dosz�o, codziennie przechodzi�a st�skniona ko�o mojego domu odwracaj�c g�ow�. Jedynie kiedy pies podnosi� nog� pod pobliskim drzewem, spogl�da�a przelotnie w moje okna. Natomiast je�li przycupn�� na dr��cych tylnych �apach, �eby wydusi� balaska, jakby zapuszcza� korze�, szarpa�a go niecierpliwie. Czerwieni�a si� ze wstydu po szyj�, jakby to ona osobi�cie przede mn� w kucki robi�a kup�. W dniu urodzin po�o�y�a mi pod drzwiami du�� muszl� s�odkowodnego ma��a, kt�rej �rodek z macicy per�owej wymoszczony by� mchem, a na tym le�a�y czerwone jag�dki, imitacje pere� i jeszcze jakie� �miotki. Obok le�a�a kartka z reprodukcj� Picassa, dziewczyn� o p�askiej twarzy, jak� sama mia�a, i wielkich melancholijnych oczach. Ona niestety takich nie mia�a. Na odwrocie napisa�a: �Jak�e musisz by� samotny, aby� przesta� to czu�. Jak�e musisz by� cichy, aby pragnienie przesta�o przemawia�". Ale w ko�cu i tego by�o mi dosy�. Sko�czy�em z tym. Straci�em ochot�. Zacz��em rzyga� na sam widok sp�dniczki. Najpierw my�la�em, �e popad�em w impotencj� po jednej dziewczynie, kt�ra mia�a takie zaro�ni�te piersi, �e g�owa cz�owieka le�a�a jakby mi�dzy dwoma orzechami kokosowymi. Ale to nie by�o to. Nie mog�em tego po prostu odnale��. Niczego z niej. Z Olgi. U wszystkich tych dziewuch, jakie przypadek nawia� mi ze wszystkich stron �wiata do ��ka, znajdowa�em zaledwie male�k� cz�stk� tego, czego tak usilnie po��da�em, za czym jak wariat t�skni�em. Jedna mia�a jej oczy (prawie jej oczywi�cie, w przeciwnym razie ju� by mi to wystarczy�o), inna jej po�ladki, jej g�os, jej p�pek, jej biodra, by�a poc�tkowana piegami na podobie�stwo asfaltu Pi�tej Avenue w Nowym Jorku po paradzie z confetti, jak m�j ukochany rudzielec. Ale gdybym nawet za�o�y� ca�y harem z tych cz�stek i cz�steczek Olgi, nie potrafi�bym z takiej rozsypanej �amig��wki u�o�y� pe�nego jej wizerunku. l wtedy przysz�o najgorsze. Zacz��em o tym chrzani�. O niej i o tym nieszcz�ciu. Jak wygl�da�a. Jej w�osy, jej oczy; je�li by�em bardziej spoufalony, o jej pi�dzie, po�ladkach, cycach. Jaka by�a. �e pewnego razu czyszcz�c zamszem szyb� powiedzia�a: �Czy zauwa�y�e� kiedy, �e parapety maj� specyficzny zapach?" Kiedy zapyta�em, czym pachn�, ona odpowiedzia�a: �Mokrym oknem". �e kiedy� na samym pocz�tku spyta�em j�, czy p�jdzie ze mn� obejrze� Wi�niowy sad. A ona zach�annie i �ar�ocznie na to: �Tak, a gdzie to jest?" Kiedy jej powiedzia�em, �e to taka sztuka Czechowa, troch� si� zawstydzi�a m�wi�c, �e o tym wiedzia�a, tylko chcia�a zapyta�, w jakim teatrze graj�. A jestem pewien, co sobie wyobrazi�a: �e to jest sad, w kt�rym za par� gulden�w mo�na si� naje�� wi�ni, ile dusza zapragnie. �e w par� dni potem przynios�em jej du�e torb� majowych czere�ni i �e si� zaczerwieni�a, ale pa�aszuj�c powiedzia�a: �To jest najgorsze w ca�ej �mierci. �e si� ju� nigdy nie b�dzie jad�o czere�ni". �e kt�rego� rana le�eli�my d�ugo w ��ku i pod naszym oknem rozleg� si� jaki� ostry kobiecy g�os: �Uhu-uhu-uhu, Frits!", na co ona powiedzia�a: �Ratuj si�, komu Frits na imi�", l to o trutniu te� cz�sto opowiada�em: �Jakby to by�o fajnie by� trutniem. Gruby brzusio w we�nianym swetrze w paski, na takich dwu skrzyde�kach z gazy". Gdy to opowiada�em, oczy mi nap�ywa�y �zami (ona mia�a taki we�niany sweter w paski, ale go spali�em, kiedy odesz�a) i wtedy musia�em stara� si�, �eby nie mruga�, bo wtenczas sp�ywa�y. Ale zanim do tego dosz�o, po��k�e r�cz�ta jednej czy drugiej nieco zwietrza�ej kariatydy (z tych podpieraj�cych �ciany na zabawach) ju� mnie ze zrozumieniem obejmowa�y. Bo czego jak czego, ale bezb��dnego instynktu w ocenie stopnia wilgotno�ci twoich oczu nie mo�na takim odm�wi�, l wtedy dopadaj� ci� pikuj�cym lotem, jak motyl kielicha kwiatowego pe�nego nektaru. Gdybym ja m�g� napisa�: Widzimy bohatera niniejszej opowie�ci w tym stadium kryzysu duchowego, kiedy doprowadzony przez zadum� nad sob� samym i samotno�� do rozpaczliwego stanu, dostaje silnego przechy�u w stron� pocieszycielskiej damskiej piersi. Gdybym m�g� tak ironicznie sobie o tym pisa�. O sobie jako bohaterze. W�wczas nie by�bym ofiar� tej historii, a trzyma�bym wszystkie sznurki mocno w gar�ci. Ale nie widz�, kurwa ma�, �adnego bohatera. Widz� siebie i wszystko, co we mnie jest �a�osnego. Z tymi krokodylimi �zami i w og�le. Widz� si� na przyj�ciu przyci�ni�tego w k�cie do jakiej� starszej kobiety. l nie, �eby od razu jaki� masa�, jakby kto my�la�. Czysty przypadek syna marnotrawnego. Ona otoczy�a mnie pocieszycielsko ramionami, podczas gdy za nami w�r�d niedopa�k�w i rozchlapanych napoj�w ca�e to stado w�ciek�ych bawo��w galopuje od Rock Around The Clock do Yes Tonight Josephine. l niech mnie kule bij�, przecie� si� nie wypr�, �e w�a�nie tocz� �lozy. Wida� to po moich barkach. �e pr�buj� si� powstrzyma�. Wyp�akiwa� si� u jakiej� pierwszy raz w �yciu spotkanej baby! l to w dodatku jakiej� szantrapy. Gdyby by�a inna, to przecie� ju� by ta�czy�a rocka albo na bosaka szlaja�a si� w ludowych wygibasach. Z wielkimi siekaczami zawadzaj�cymi przy m�wieniu o doln� warg�, l tak sta�em si� znany na przyj�ciach. Milcz�cy ch�opak o nieodwo�alnie bia�ych jak marmur i przedwcze�nie zapad�ych policzkach. Romantyczny poeta suchotnik Pi�t Paaltjens w nowym wcieleniu z tworzyw sztucznych. A czasem us�ysza�em, jak kto� w pobli�u rzuci� w rozmowie: �To chyba by�a tamta ruda, co?" Albo �W naszych czasach to si� prawie nie zdarza. Ka�dy si� cieszy, jak mu si� stara zmyje". A bardziej chropawe natury: �Te� ma si�, kurde, czym przejmowa�. Przecie� wszystkie s� takie same, jak si� ju� ich dosi�dzie. Byle kt�r�, byle z dziur�, powiedzia� ch�op i przystawi� si� do swojej �wini". Ale te wszystkie pocieszaj�ce mamu�ki czego� mnie nauczy�y. Bo nieraz mia�y c�rki w tym samym wieku co Olga. l jedna z tych ��dnych w�adzy zgred powiedzia�a mi kiedy�, gdy rozmowa zesz�a na moj� te�ciow� � tamt� z jednym cyckiem � i si� jej spyta�em, jak matka mo�e c�rk� tak z pe�n� �wiadomo�ci� wp�dzi� w nieszcz�cie: �Ka�da matka jest dla swoich c�rek macoch�", l wtedy ol�ni�o mnie co�, co Olga na samym pocz�tku m�wi�a, �e pocz�tek bajki o Kr�lewnie �nie�ce zrobi� na niej jako dziecku takie okropne wra�enie, �e matka nigdy nie chcia�a jej przeczyta� tej bajki, bo uwa�a�a j� za zbyt okrutn�. Ale ojciec czyta�. Kr�lowa, kt�ra patrzy na padaj�cy �nieg przez okno w ramie z czarnego hebanu. K�uje si� ig�� w palec i patrz�c na krew m�wi: �Chcia�abym mie� dziecko tak bia�e jak �nieg, tak czerwone jak krew i tak czarne jak heban". Czer�, biel, czerwie�. Te kolory utkwi�y jej na zawsze w pami�ci jako bajkowy strach, l nagle poj��em, �e matka nie chcia�a jej tego czyta� wcale sobie tego nie u�wiadamiaj�c, poniewa� bajka podstawia�a jej pod nos lusterko, m�wi�ce nie tylko to, kto w kraju jest najpi�kniejszy, ale i to, co zrobi� z zatrutym jab�kiem, kt�re si� trzyma na podor�dziu dla swojej pasierbicy, l ju� j� widz�, to wstr�tne, pod�e babsko, przebrane za staruszk�, a w gniewie ma�o mi si� nie napisa�o: specjalnie si� nie musia�a do tego przebiera�. Widz�, jak wyci�ga jab�ko zza pazuchy, l dostrzegam, �e wpycha mojej ukochanej w usta nic innego, jak swoj� zrakowacia��, pe�n� zgnilizny i truj�c� pier�. l rozumiem teraz, �e od samego pocz�tku na wszystko by�o za p�no. Wiem, �e ju� nigdy nie b�dzie mo�liwe, aby zatruty k�s wyskoczy� jej z gard�a, a ona �eby siad�a prosto i zapyta�a: �Gdzie ja jestem?" l �e ja nigdy nie b�d� ksi�ciem, kt�ry powie: �Jeste� przy mnie. Kocham ci� bardziej ni� cokolwiek na �wiecie".

W atelier, kt�re wtenczas zajmowa�em, mieszka� w czasie wojny jaki� bojownik ruchu oporu, rozstrzelany przez Niemc�w. Po wojnie umieszczono na frontowej �cianie br�zowe p�yt� z napisem ZGIN�� ZA OJCZYZN�. Pod ni� na zardzewia�ym gwo�dziu, kt�ry przez reszt� roku jakby zaprasza�, �eby si� na nim powiesi�, pojawia�a si� rokrocznie wi�zanka kwiat�w. K�pa wilgotnego torfowca z wetkni�tymi bia�ymi i czerwonymi go�dzikami oraz niebieskimi irysami. Nie wiem dlaczego, ale nienawidzi�em tych kwiat�w. Ka�dego roku, zanim zd��y�y zwi�dn��, zabiera�em je z muru i wyrzuca�em do kosza na �mieci. Kiedy dmucha� wiatr, wst��ka z napisem RUCH OPORU ARTYST�W 1942-1945 furkota�a w�ciekle za szybami. Odk�d Olga posz�a sobie z tym gnojkiem, za ka�dym razem podrywa�o mnie to na nogi: kiedy my�l�c o czym� innym wchodzi�em do kuchni i nagle k�tem oka zauwa�a�em poruszaj�c� si� w s�o�cu jedwabn� szarf�. Przenika� mnie dreszcz przestrachu i rado�ci, �e wr�ci�a, bo wygl�da�o to na jej sukienk� z wieloma kokardkami i tasiemkami, jak� zacz�a nosi�, gdy ode mnie odesz�a. �e stoi pode drzwiami i boi si� zadzwoni�. Kr�tko potem, jak u mnie zamieszka�a � po wszystkich korowodach z domem, ojcem, kt�ry bardzo do niej t�skni�, matk�, kt�ra w g��bi serca cieszy�a si� z tego, �e ma�a przesta�a jej miesza� szyki, ale z prostej zajad�o�ci nie chcia�a zostawi� nas w spokoju i kaza�a si� zak�adowemu kierowcy przywozi� pod nasze drzwi, �eby, drepcz�c jak rozjuszona kwoka, przez bite p� godziny bez przerwy do nas dzwoni� � dzieci z s�siedztwa znalaz�y w rocznic� najazdu niemieckiego, czwartego maja, nie�ywego wr�bla. Tu� pod naszym oknem pochowa�y go na trawniku. Na grzbiecie, z wystaj�cym �ebkiem, �eby nie nalecia�o mu do oczu piasku. Zaraz potem przysz�a kobieta i przed oficjaln� uroczysto�ci� po�o�y�a na ziemi bukiet narcyz�w. Dok�adnie u st�p wr�blej mogi�ki. Chcia�o mi si� strasznie �mia�, ale Olga oczywi�cie jak ta g�upia polecia�a na dw�r i w kucki przygl�da�a si� tej wystaj�cej nad ziemi� g��wce, bo ba�a si�, �e on jeszcze �yje. Zawo�a�em j� do domu, bo przeczuwa�em, �e to si� �le sko�czy, l oczywi�cie zacz�a gada� o zmar�ych cz�onkach rodziny. Ciotka Zocha dosta�a u nich na schodach udaru serca i skacz�c jak worek kartofli zjecha�a na brzuchu w d�. Inna ciotka wysch�a powoli do cna, chora na raka. Z kt�rej podczas mycia wa�kowa�y si� zacierki martwego cia�a i przywiera�y do r�kawic. Dziadek, kt�ry umar� u nich w domu, kiedy mia�a dwana�cie lat. Nie mogli mu zamkn�� powiek. Stale si� przez szpark� patrzy�. Pewnie ze strachu o HERMESA, gdy� pod kierownictwem jego grubego poczciwego syna przed firm� nie rysowa�a si� �wietlana przysz�o��. l przez to si� rozbecza�a, bo u tego wr�bla matowo pob�yskuj�ce oczy te� wyziera�y przez szpark�. Bo w og�le by�a ulubienic� dziadka i zawsze od niego dostawa�a prezenty. Histerycznie szlocha�a i kaza�em jej przesta�. Ale nie umia�a tego sama opanowa�. Nadstawi�a mi twarz i powiedzia�a, �ebym j� uderzy�. To wtedy jej przejdzie. Powiedzia�a, �e ma to jeszcze z dawna. �e i tak tego nie zrozumiem. Z miejsca uderzy�em j� mocno w mokre policzki. Kiedy wci�� nie przestawa�a, rzuci�em j� na ��ko, zdar�em kieck�, �ci�gn��em majtki i z ca�ej si�y da�em je na p�ask par� klaps�w w ty�ek. A� sk�ra zaczerwieni�a si� i nabrzmia�a, i po�ladki nabra�y strasznie apetycznego wygl�du. Jakby go�� pup� wyczochra�a si� o pokrzywy. Wtedy przer�n��em j� trzymaj�c d�onie pod jej rozpalonym siedzeniem. Wilgotna twarz z pozlepianymi str�kami rudych w�os�w przy moim policzku. Jej zdyszany szlochaj�cy oddech w moim uchu. Spu�ci�a si� z takim zwierz�cym krzykiem, �e pomy�la�em sobie, jak to mog�o zak��ci� uroczyste przem�wienie rocznicowe przed domem. Kiedy�my wstali i ci�gn�c pizd� i kutasem nitki spermy podeszli do okna patrz�c na grupki ludzi, kt�rzy po wszystkim jeszcze stali i rozmawiali, powiedzia�a mi, �e ca�y czas nie mog�a oderwa� si� my�lami od swoich figur�wek z br�zowymi trzewikami, kt�re dosta�a na urodziny od dziadka tu� przed jego �mierci�, i �e nawet w dniu jego pogrzebu nie mog�a sobie odm�wi� tego, �eby poje�dzi�. Dlatego mia�a teraz uczucie, jakby zamaszystymi �ukami �eglowa�a poprzez mro�ny dzie� zimowy, kiedy by� grzebany ten stary cz�owiek. �e przez to nie my�la�a o pogrzebowym przem�wieniu na dworze, l powiedzia�a, �ebym zakopa� tego wr�belka ca�ego, bo inaczej stale b�dzie o tym my�la�a. Ale zanim mog�em to zrobi�, nasz kot ju� go wni�s� do bramy. Znalaz�em go, wsun��em na kawa�ek gazety, zawin��em i wrzuci�em do kosza. Nic o tym nie powiedzia�em Oldze, a ona potem ju� nie pyta�a, gdzie on si� podzia�. Razem z kwiatami, kt�re na moje polecenie zdj�a spod tablicy i wsadzi�a do kosza, wszystko pewnie u niej posz�o w zapomnienie. Czy zepchn�a to do wspomnie� razem z �y�wami i trzewikami, kt�re jeszcze wcze�niej, gdy si� zrobi�y na ni� za ma�e, powiesi�a w swoim pokoju na �cianie, otoczywszy starymi fotosami Soni Henie, i kt�re chcia�a zachowa� na zawsze? Kiedy zamieszka�a u mnie na dobre, matka zadzwoni�a do Armii Zbawienia i odda�a te �y�wy oraz prawie wszystkie zabawki i dziewcz�ce ksi��ki. Lalki ona sama przedtem odda�a. Kiedy jeszcze by�a w takim wieku, �e mog�a si� bawi� lalkami. Z p�aczem i b�lem serca, bo bez przekonania. Ale nie by�o innego wyj�cia. Nie mog�a patrze� na lalki. Kiedy� dosta�a tak� wielk� lal�. Prawie wielko�ci niemowl�cia. M�wi�a �mamo" i otwiera�a i zamyka�a oczy z d�ugimi rz�sami. Codziennie j� rozbiera�a i robi�a jej k�piel. A rano przed p�j�ciem do szko�y wtyka�a kawa�eczki chleba do otwartej buzi. Po jakim� czasie wyda�o jej si�, �e lalka zachorowa�a, bo przesta�a m�wi� �mamo", cho�by nie wiem jak ni� wymachiwa�a. A kiedy� nachyli�a si� nad ko�ysk� i zobaczy�a, �e twarzyczk� lalki ob�a�� robaki, kt�re macaj�c przed sob� dr��cymi tr�bkami wychodz� z lalczynej buzi. Chcia�a krzycze�, ale nie mog�a. W�o�y�a czubki palc�w w usta i zacisn�a z�by. l tak sta�a wpatrzona, p�ki nie przysz�a matka, �eby powiedzie�, �e sp�ni si� do szko�y. P�acz�c� odci�gn�a j� od ko�yski. Kiedy wr�ci�a ze szko�y, ojciec nala� wybielinki do wn�trza lalki. Usta utraci�y przez to barw� i po policzkach rozchodzi�y si� wy�arte promienie. Zgi�t� szpilk� do w�os�w pr�bowa� wyd�uba� t� obrzydliw� bryj�, ale w po�owie roboty mia� do��, tak �e kiedy si� poruszy�o lalk�, to co� w niej chlupa�o. Nie chcia�a jej wi�cej trzyma�, a i innych lalek te�. Nie chcia�a te� odda� ich kole�ankom. Wszystkie trzeba by�o wyrzuci�, zakopa�. No i tak ojciec, poczciwy grubas, bo matka chcia�a po prostu wrzuci� wszystko do kosza, zawin�� r�kawy koszuli i wykopa� w ogr�dku do�ek i je tam zakopa�. O tym wszystkim Olga opowiedzia�a mi du�o p�niej i dlatego wtedy zastanawia�em si�, czy to t� histori� z lalkami mia�a na my�li wtenczas, jak m�wi�a: �To mam jeszcze z dawna. l tak tego nie zrozumiesz". Bo mia�a takie swoje tajemnice, o kt�rych cz�owiek czego� si� dowiadywa� bardzo powoli. Dopiero po dw�ch latach bycia razem zorientowa�em si�, �e jej g�rne siekacze nie by�y naturalne. Mia�a wspania�e mocne z�by. Bia�e i takie zwierz�ce. Dba�a o nie z chorobliw� skrupulatno�ci�. Natychmiast po jedzeniu wydobywa�a resztki jedzenia spomi�dzy z�b�w wyka�aczk� z przyci�tego g�siego pi�ra. Potem akuratnie je szorowa�a z ustami pe�nymi piany. Pewnego razu, kiedy stoj�c przed lustrem zn�w drobiazgowo usuwa�a z z�b�w resztki jedzenia, naraz wyda�a okrzyk. Z grymasem na twarzy i otwartymi ustami podbieg�a do torebki, wydosta�a ma�e lusterko i wetkn�a je do ust pod k�tem do du�ego lustra. Z oczami rozwartymi szeroko ze strachu bada�a od ty�u z�by. Kiedy zapyta�em, co si� sta�o, wskaza�a tylko ze wstr�tem na wyka�aczk�, upuszczon� na pod�og�. Podnios�em j� i zobaczy�em na niej robaka. Powiedzia�em, �e oczywi�cie resztki jedzenia dosta�y si� do �rodka pi�ra i �e jaka� mucha z�o�y�a tam jajeczka. Ale nie da�a si� uspokoi�. Uparcie wierzy�a, �e wydoby�a go ze swoich z�b�w, l wtedy nast�pi�a historia ze wstawianymi z�bami. �e zawsze mia�a takie uczucie, jakby w ka�dej chwili mog�y powypada�. Poniewa� je�li korzenie by spr�chnia�y, to nic by nawet nie poczu�a, bo by�y zatrute. �e jako trzynastoletnia dziewczynka spad�a z �elaznego ogrodzenia skwerku. Akurat na usta. U�ama�y si� dwa g�rne siekacze, ale jeszcze par� lat tak chodzi�a. Jaki� ch�opak z klasy powiedzia�, �e wygl�da jak gniazdko elektryczne, a poniewa� jej rude w�osy by�y wtedy jeszcze ja�niejsze, przezywali j� w szkole Lampk� z Aba�urem. U�mia�em si� z tego i rozczulony przytuli�em do siebie. Ale ona mnie odepchn�a, podesz�a z powa�n� min� do telefonu i zapisa�a si� do dentysty.

Kiedy widz� dzikie kaczki na niebie, zawsze mi si� przypomina, jak powiedzia�a, �e wygl�daj� ca�kiem jak lataj�ce butelki chianti. Orzeszk�w ziemnych nie chcia�a �uska�, bo przypomina�y jej palce u n�g starca. Kiedy� pojechali�my do IJmuiden, znanego z lemoniad, i zapyta�em j�, czy kiedy� tam by�a, a ona odpowiedzia�a: �Tak, jeden raz. Jedn� butelk� napoju lukrecjowego". Szli�my obj�ci po molo i patrzyli�my, jak holownik ci�gnie gigantyczny statek pasa�erski. Ona bardzo d�ugo sta�a ko�o w�dkarza, zagl�daj�c do zawieszonej w wodzie siatki na z�apane ryby. Wi� tam si� zakrwawiony w�gorzyk, od kt�rego widoku chuj mnie rozbola� i pr�dko poszed�em dalej. D�ugo siedzieli�my na tarasiku w s�o�cu patrz�c, jak parz� si� muchy. Ale nie mogli�my si� dopatrze�, jak one to robi�. Powiedzia�a, �e gdy si� tak dobrze przyjrze�, jak one si� myj�, toby cz�owiek nigdy wi�cej w �yciu ani jednej nie zabi�. W alejce handlowej przy drodze na pla��, kt�rej drewniane sklepiki, baraczki, kioski z przek�skami wygl�da�y jak dekoracja ulic miasteczka z westernu po zdj�ciach, gdzie w�r�d zapachu frytek, owoc�w i ryb, kiedy�my przechodzili, gwizdali na ni� ch�opcy, albo m�wili: �Ale sztuka", albo �miej�c si� jeden przez drugiego szeptali sobie o niej �wi�stewka, da�em jej �wier� guldena, �eby wrzuci�a do automatu z niespodziankami. Wyskoczy�a brudnobia�a kulka na kszta�t jaja p�aza. W �rodku by�a ma�a dygocz�ca salamandra w kolorze cielistym, z poka�n� g��wk� i o du�ych smutnych oczach. Uzna�a, �e to jest co� wstr�tnego, a ja powiedzia�em, �e najzabawniej by�oby niepostrze�enie nadzia� j� na haczyk jakiemu� w�dkarzowi. Ale ona od razu chcia�a si� jej pozby�, wywierci�a obcasem do�ek w piachu i tam j� wrzuci�a. Zasypa�a piaskiem i zadepn�a nog�. Albo tamto w Lasku Amsterdamskim, mi�dzy sosnowymi pniami, z kt�rych sp�ywa�a mleczna �ywica, w cieniu taka niebieska jak bluszczyk, na kt�rym le�eli�my. Na ceglastym koniu przeje�d�a� je�dziec, kt�ry si� do nas za�mia� i powiedzia�: �Mo�e pan si� ze mn� zamieni? Kasztanka za kasztank�!" A tam mi opowiedzia�a, jak pewnego razu zatrzyma� j� z kole�ank� policjant na koniu. Na zakazanych wydmach ko�o Egmond aan Zee. Otworzy� ju� swoj� raport�wk�, �eby spisa� dane, gdy wtem jego ko� wypu�ci� na niesamowit� d�ugo�� bladego wiotkiego chuja i zacz�� szcza� jak sikawa. Policjant natychmiast schowa� notatnik i powiedzia�, �eby w tej chwili zesz�y mu z oczu. Pewnie mia� takie uczucie, jakby to on sam, kiwaj�c chujem wypuszczonym z rozporka, odlewa� si� na oczach tych dwu ma�ych dziewczynek. Przez pierwsze miesi�ce, kiedy byli�my razem, zje�dzili�my wzd�u� i wszerz ca�� Holandi�. Od Amelandu po Limburgi� � unikaj�c G�ry �wi�tego Piotra i turyst�w siorbi�cych potrawk� z wielorybiego mi�sa � i od latarni morskiej w Westkapelle do Denekamp. To by�y te� ostatnie miesi�ce moich studi�w na akademii i nie bardzo ju� mia�em ochot� chodzi� na zaj�cia. Sztuka nie wytrzymywa�a konkurencji z ni�. Mia�em oczywi�cie zabra� si� za wszystko od nowa, ale najpierw musia�em da� si� wyszumie� swojemu szalonemu zakochaniu. Kiedy jej rodzice wr�cili z urlopu, znale�li jej list, kt�ry nie pozostawia� cienia w�tpliwo�ci. Kt�ry wi� z rodzicami, ow� niewidzialn� p�powin� nie tyle przecina�, co wysadza� w powietrze. Razem z �o�yskiem i w og�le. (Musz� gwoli uczciwo�ci doda�, �e go jej podyktowa�em). Bo te� sypa�y si� p�niej na nasze g�owy strz�pki w postaci pod�ego judzenia i ob�udnych szepcik�w. Ale jej ojciec nic sobie z tego nie robi�. Nawet na jaki� czas dosta�a samoch�d, �eby uczci� nasze przedmiodowe miesi�ce. Odk�d z oszcz�dno�ci mieszkali nad zak�adem, i tak prawie wcale go nie potrzebowa�. Tylko dla reprezentacji. A co mog�o by� bardziej reprezentacyjne, ni� kiedy jego pi�kna c�rka je�dzi�a w samochodzie, na kt�rego drzwiczkach dostojnymi z�otymi literami by�o napisane HERMES S. A. � HURTOWNIA ARTYKU��W GOSPODARSTWA DOMOWEGO. Zaraz po wypadku, kiedy jeszcze ba�a si� prowadzi�, wepchn�� j� do nowego fiata m�wi�c, �e inaczej nigdy si� nie prze�amie. A dla swojej �ony i tak go nie potrzebowa�, bo mu na pierwszej lekcji jak ta g�upia wpakowa�a si� komu� na �ywop�ot i wjecha�a ludziom do ogr�dka. Nie licz�c szk�d w samochodzie, trzeba by�o zap�aci� odszkodowanie za trzy szklanki oran�ady i dwie grenadyny, co sta�y na stoliczku, a kt�ry tr�ci� zderzakami samoch�d przed zatrzymaniem. No wi�c trafili�my i do Coevorden, gdzie szczeg�lnie mocno pragn�a si� znale��, bo ta nazwa utkwi�a jej w pami�ci z lekcji geografii. Zawracanie g�owy, wiejska uliczka i par� dom�w na krzy�. Niewarte tego, �eby z ca�� litani� innych wkuwa� na pami��. Zrobi� cz�owiek dwa kroki i znowu mia� pod nogami golutkie br�zowe torfowiska pod niemieck� granic�, gdzie si� nawet porz�dnie nie mo�na by�o wyrucha�, nie zapadaj�c si� w ka�u�e torfowego b�ota. A zn�w we Wschodnim Flevolandzie prze�ladowa�y nas bure tornada komar�w albo ryzykowa�o si� tym, �e szybuj�cy nad ��gami drapie�ny b�otnik we�mie w kosz�cym locie kutasa za zaskro�ca albo ci do oczu zacznie skaka� szlamnik rycyk, bo nie mog�c nie dopu�ci�, �eby z kija wypu�ci�, musia�e� pr�dko wybiera� �cie�k� zamiast go�ci�ca i schlapa�e� mu si� na gniazdko, pa�kaj�c jajeczka w barwach ochronnych. Nie, ta mi�o�� na �onie natury to wielkie zawracanie dupy. Zawsze wygl�da�o to tak, jakby wszystkie stworzenia polne sprzysi�g�y si�, �eby nam uniemo�liwi� rozmna�anie. Ledwie cz�owiek zd��y� si� wygodnie u�o�y� ze spodniami spuszczonymi do kolan i z�apa� wznosz�co-opadaj�cymi ruchami rytm jej podniecaj�cego st�kania, kt�re si� wydobywa�o spomi�dzy grubych warg, a� tu jaka� larwa lub chru�cik gramoli ci si� wprost do dupy, to zn�w Olga tu� przed ostatnim pchni�ciem podskakuje jak oparzona, bo do �rodka chcia� si� w�lizn�� p�ywak ��tobrze�ek. Albo konik polny przysiad� na czubku jej nosa i zdmuchni�cie zak��ci�o kadencj�. Nie, nigdzie nie by�o tak smacznie jak w domu na ��ku albo na materacu przesuni�tym pod du�e lustro, je�eli chcieli�my spogl�da�. Jak moje jaja dobijaj� do jej po�ladk�w przy ka�dym pchni�ciu; na purpurowe krwiaczki mi�dzy piegami na jej pi�knych pe�nych plecach; albo je�li patrzy�a w lustro, na jej twarz z boku, kiedy widzia�a moje uwijaj�ce si� ow�osione cia�o na tle jej delikatno�ci. Jej m�tny wzrok i to podniecaj�ce rozdygotanie warg chcia�o si� przet�umaczy� na s�owa, kt�re a� t�tni�y w skroniach, ale kt�rych nigdy by nie wym�wi�a: �Zlej si� we mnie, ma�piszonie. No, ju�, chlap si�!" Natomiast na tym niezmierzonym polderze, w�r�d ��tych p�l kwitn�cego rzepaku, przy asfaltowej szosie, kt�ra l�ni�a w upale jak woda i prowadzi�a od jednego bezsensownego zielonego horyzontu do drugiego, jedli�my w�dzonego w�gorza, kupionego w Kampen z �odzi od rybaka z sekty zwanej Artyku� 31. Nie umia�a ich wyczy�ci�, wi�c musia�em sam wtyka� jej mi�kkie mi�sko kawa�eczkami jak ma�emu ptaszkowi, kt�ry jeszcze jest karmiony. Nie spotkali�my �ywej duszy nawet potem, jak przemkn�li�my po tym �mierdz�cym smo�owatym paskudztwie ko�o tablicy WITAMY W LELYSTAD, R�WNIE� W KO�CIELE. Wydawa�o si�, �e wszyscy mieszka�cy tych ma�ych nowych domk�w i barakowych obozowisk padli ofiar� �rodk�w owadob�jczych. Panowa� suchy zapylony spok�j zaprowadzony przez ddt i nawet nie da� si� zauwa�y� ani jeden znajomy zwitek opakowania po batonach czekoladowych Mars, kt�re zawsze rzucaj� si� w oczy jako zwierz�tka. Not a breath of wild air. Kiedy�my wracali w pomara�czowym s�o�cu przez Knardijk do Harderwijk, siedzia�a obok mnie spieczona s�o�cem na r�owo z bukietem rumiank�w i mak�w, kt�re przy jej ciele umiera�y z gor�ca. W domu poszli�my razem pod prysznic i wymy�em jej z w�os�w �onowych nasiona traw. Nie ubrali�my si� potem i chodz�c tak po atelier mog�em przy niej ukl�kn��, poca�owa� jej po�ladki i lizn�� po dupie, kt�ra smakowa�a myd�em. Wsadzi�em jej tam kwiatuszek maku i zacz�a lata� po atelier kr�c�c ty�kiem, bo j� �widrowa�o. Ale jednak to jej si� podoba�o, bo go tam zostawi�a i ogl�da�a si� za ka�dym razem, jak przechodzi�a ko�o lustra, l zacz��em j� goni� z listewk�. A� si� podda�a i z dup� do g�ry waln�a si� na ��ko, gdzie roztrzepa�em kwiatek o jej po�ladki na czerwony sok i zasn��em na niej z palcem w pizdeczce, bo znowu nie by�o mo�na. W �rodku nocy obudzi�em si� z zimna z kutasem w jej dupci. Sama nadzia�a si� na mnie i jak oszala�a dobiega�a w�a�nie do szczytu: wsadzi�a sobie swoje palce mi�dzy moimi w pizd� i sobie na ca�ego dobrze robi�a paluszkami. Takie by�o �ycie na pocz�tku. Przynajmniej kiedy by�o ciep�o i mieli�my w domu maki. Ale jest pewne zdarzenie z tamtego okresu, kt�rego si� bardzo wstydz�. Po nied�ugim czasie dosta�em na �o��dzi jakiej� wysypki. Wpad�em w furi�, bo my�la�em, �e normalnie co� od niej z�apa�em. Przysi�ga�a mi z p�aczem, �e ju� na d�ugo, zanim si� spotkali�my, z nikim nie spa�a. Ale jej nie uwierzy�em i zawlok�em j� do dermatologa, kt�ry powiedzia�, �e m�j stan zapalny na czubku to skutek zbyt intensywnego wsp�ycia seksualnego. Kiedy wr�cili�my do domu, kipia�a z w�ciek�o�ci. Ju� po drodze sz�a ko�o mnie tak jako� pop�dliwie, a ja nie bardzo wiedzia�em, co mam powiedzie�. Dlatego pr�dko nastawi�em p�yt�, kt�r� bardzo lubi�a. Kwintet jazzowy Phila Woodsa z Jonem Eardleyem. Pot Pie oraz Mad About The Boy. Ale tym razem mo�na by�o powiedzie� wszystko, tylko nie to, �e zwariowa�a na moim punkcie, bo pchn�a na bok rami� gramofonu, z�apa�a p�yt� i pu�ci�a j� z rozmachem przez otwarte okno. To wida� ostudzi�o jej gniewny zapa�, bo naraz wybuchn�a dono�nym i niepohamowanym �miechem. Nied�ugo potem wzi�li�my �lub. Gratisowo. Tylko ksi��eczka ma��e�ska kosztowa�a nas pi��dziesi�t cent�w. Pojechali�my tak samo, jak j� wtenczas po jarmarku przywioz�em pierwszy raz do mnie. Na rowerze. Ona na baga�niku, gdzie z tej okazji po�o�y�em mi�kki kocyk pod gumowe wi�zania. Koniec ko�c�w z jakiej racji w najpi�kniejszym dniu ca�ego �ycia mia�y jej si� w pup� wrzyna� druty. Mia�a na sobie purpurow� sukienk� i s�omkowy melonik, kt�ry sama zrobi�a z meksyka�skiego sombrera, obcinaj�c szerokie rondo. Sukienk� kupi�em jej za zaliczk� a konto pierwszego zam�wienia. Za pierwsze przez siebie zarobione pieni�dze. Jeszcze musia�em co prawda zrobi� figurk�, kt�ra by wyra�a�a Szcz�cie Macierzy�skie, a mia�a stan�� na tym czy innym skwerku, ale to by�o p�niejsze zmartwienie. Na ratuszu administracyjny m�yn po�kn�� trzy pary za jednym zamachem, wi�kszo�� oblubienic by�a w zaawansowanej ci��y. Jeden �lub trzeba by�o nawet odroczy�, bo w poczekalni zacz�y si� b�le. Ale urz�dnik stanu cywilnego zada� sobie jednak trud i nie poszcz�dzi� czasu, �eby uszcz�liwi� nas ma�ym osobistym przem�wieniem. Rzecz by�a o kwitn�cej mi�o�ci m�odych, a ca�y czas si� ze smakiem oblizywa� nie spuszczaj�c oka z mojej ukochanej, kt�ra nie posiada�a si� ze szcz�cia, a w t� purpurow� sukienk� z imitacji sk�ry by�a swoim obscenicznym cia�em wci�ni�ta jak w�gorz w sk�r�. (P�niej, kiedy ode mnie odesz�a i pope�nia�a liczne ma��e�stwa jedno po drugim, urz�dnik czytaj�c nazwiska poprzednich ma��onk�w kaszla� znacz�co, a jeden nawet, kiedy sko�czy� t� litani�, powiedzia�: �No, no"). Chcieli�my sp�dzi� ten dzie� po prostu w swoich ramionach z butelk� szampana przy ��ku, a gdy si� �ciemni, na nogi i p�j�� zje�� co� na mie�cie. Ale co pi�� minut byli�my, kurwa ma�, wyrywani z ��ka do telefonu przez znajomych jej i jej ojca. Okaza�o si� mianowicie, �e jej matka wydrukowa�a jednak zawiadomienia o �lubie i rozes�a�a je prawie po ca�ej Holandii P�nocnej. Papier satynowy z wyt�oczonymi r�yczkami i nasze nazwiska z�otymi czcionkami. Postanowi�em raz na zawsze jasno powiedzie� mojej �wie�o upieczonej te�ciowej, �eby przesta�a wtyka� nos w nie swoje sprawy, a mieli�my za par� dni pojecha� do nich na �wi�towanie za�lubin. Kiedy jej ojciec po nas przyjecha�, musia�em zamiast Olgi si��� ko�o niego. Na miejscu dla samob�jcy. Poniewa� lekarz odradza� mu siada� kiedykolwiek za kierownic�, jak mi spod nosa mrukn��, gdy�my beztrosko p�yn�li po szosie z pr�dko�ci� stu czterdziestu kilometr�w na godzin�. l wtedy opowiedzia� mi sw�j pierwszy kawa�. Jeszcze nie ten o dw�ch ch�opakach, co jechali do Pary�a. Ten o innych dw�ch ch�opakach, kt�rzy spotkali pi�kn� pann� i mieli zaprosi� j� na kolacj�. Um�wili si�, �e je�li w czasie jedzenia jeden odwa�y si� powiedzie� trzy �wi�stwa, to drugi ust�pi mu pola. Podaj� barszcz i osobno gotowane jajka. On sobie nie bierze, tylko si� pyta: �Mo�e pani ma ochot� na moje jaja?" Przy drugim daniu, z kurczaka, on si� pyta: �Czy pani te� ma tak� tward� pier�?" l jeszcze si� nie zdecydowali, na czym sko�czy�. On m�wi: �Je�eli chodzi o deser, to jestem got�w spu�ci� si� na pani�". Cho� si� tego i owego domy�la�em, nie wpad�em mu w s�owo i jak sko�czy�, szczerze si� roze�mia�em. l zaraz doda�em co� od siebie, mo�e nie nazbyt stosownego na pierwsze spotkanie zi�cia z te�ciem, ale wyda� mi si� taki ujmuj�cy i sympatyczny, �e postanowi�em wali� prosto z mostu, jak mi�dzy starymi kumplami. Szyper z c�rk� i pomocnikiem maj� tylko jedn� koj�, w kt�rej musz� spa� we tr�jk�. Szyper w �rodku. Kiedy szyper ju� g�o�no chrapie, pomocnik siada, tr�ca c�rk� i pyta: �No to jak?" Ona mu m�wi, �eby najpierw wyrwa� ojcu w�osek z woreczka. Troch� to polecenie wydaje mu si� dziwne, ale dobrze, albo�my to jacy tacy, w ko�cu co� za co�. l tak par� nocy pod rz�d, a kiedy� rano c�rka i pomocnik stoj� na przednim pok�adzie i ona zaczyna �piewa�: �Jak dobrze posz�o dzisiaj w nocy! Hip hip!" A pomocnik: �A jutro p�jdzie jeszcze lepiej! Hip hip!" A� tu nagle ze ster�wki rozlega si� g��boki bas szypra: �Jak tak dalej p�jdzie, au, b�d� �yse jaja mia�! Hurra hurra hurra!" Tak si� zani�s� �miechem, �e jak niedawno jego c�rka porz�dnie odbi� na lewy pas. Dzi�ki ostrym �wiat�om z naprzeciwka i gwa�townemu hamowaniu unikn�li�my katastrofy, my i auto, oddalaj�ce si� z wymy�laniami klaksonu. Przy jego akompaniamencie powiedzia� nieporuszony: �W ruchu ulicznym to jest tak: wszystko dok�adnie do siebie pasuje. A kiedy za kt�rym� razem nie pasuje, to s�ycha� brzd�k". No i o ma�y w�os byliby�my brzd�kn�li. Tymczasem za nied�ugo stali�my w ogrodzie po�r�d notabli i kontrahent�w. Jej matka wola�a przyj�cie urz�dzi� w restauracji z zimnym bufetem na zako�czenie, ale ka�d� restauracj�, jak� ona wymieni�a, on zbywa� jednym: �Ju� dzi� wiem, jak b�dzie tam smakowa� jedzenie 17 kwietnia 1992 roku". W�wczas ze snobizmu rzuci�a si� na nowink� dopiero co przywiezion� z Ameryki, bo upar�a si�, i mia�a swoje party: Barbecue. Z ca�ym zestawem dzbanuszk�w z przyprawami w najpi�kniejszych odcieniach rzygowin. Oczywi�cie ka�dy snu� si� po ogr�dku ze �zami w oczach od dymu i smrodu � bo nie umia�a si� obchodzi� z w�glem drzewnym i przed podpaleniem obla�a go sowicie naft� � trzymaj�c w r�ku kawa�ek mi�sa, kt�ry jedn� stron� przypomina� nad�art� gumow� podeszw�, podczas gdy na drugiej krew miesza�a siej z fioletowym tuszem stempla kontroli sanitarnej. Jej ojciec spogl�da� na to wszystko ze swojego wygodnego fotela na pode�cie, tym razem bez d�ubania w nosie i kr�cenia �rutu, ale za to z odrobin� �yczliwego szyderstwa, i tak si� do mnie odezwa� wierszem: �Tymi skrawkami nikt naje�� si� nie mo�e, Ale to taki mi�y sport ten ca�y ro�en". Niestety, �ylaste porcje, od kt�rych cz�owiek dostawa� w ustach uczucia jak kominiarz po dniu pracy, znika�y, ukradkowo, ale zdecydowanie ci�ni�te mi�dzy petunie i lawendy na grz�dce, gdzie si� z nimi za�atwia� niemiecki wy�e� kt�rego� z go�ci. A kiedy ju� wzniesiono niesko�czenie wiele toast�w i jednej czy drugiej ciotce-babce z Haarlemu, ubranej w pomiot�ow� kieck� w orzechowy wzorek, co ze czterdzie�ci lat le�a�a w antymolowej skrzyni i na kilometr cuchn�a naftalin�, zachcia�o si� koniecznie zaprodukowa� na temat naszego przysz�ego szcz�cia, g�osem, kt�ry przemieszcza� si� skrzypliwie wraz z obluzowanymi szcz�kami, tamto na�arte psisko przecisn�o si� mi�dzy nogami za�enowanego i ofiarnie s�uchaj�cego t�umu na gazon i z �bem przy ziemi zacz�o konwulsyjnie rzyga�. l oto na oczach wszystkich w trawie pojawi�o si� niezaprzeczalnie siedem czy osiem czarnych szasz�yk�w w szarym sosie tre�ci �o��dkowej. Jej ojciec by� nie zast�piony, bo wsta� z fotelika, wyci�gn�� spod brody serwetk�, kt�r� mu nie znosz�cym sprzeciwu gestem za�o�y�a wciskaj�c do r�k sw�j nadpalony przysmak, i przykry� ni� niezgrabnie kupk� bryi. Rozleg�y si� nie�mia�e brawa, kt�re go zak�opotanego wp�dzi�y z powrotem na fotel. Moja obawa, �e jaki� sp�niony go�� mo�e chcie� podnie�� serwetk� my�l�c, �e kto� j� upu�ci�, by�a na szcz�cie przedwczesna, l tak przyj�cie, kt�re ani rusz nie chcia�o rozwin�� si� w serdeczne �wi�to, rozlaz�o si�, z dwoma obrazkami na koniec: starej ciotki z Haarlemu uciekaj�cej na �eb na szyj� w krzaki przed os� i s�oniowatego wuja, kt�ry jednym st�pni�ciem swojego buta numer czterdzie�ci osiem wdepn�� ze szcz�tem w gazon kieliszek sherry, odstawiony na traw� przez kt�rego� z go�ci. Kiedy wszyscy zaproszeni znikn�li, i ro�en ju� tylko troch� dymi� opuszczony, przysz�a do mnie do ogrodu Olga. Powiedzia�a, �e ojciec chcia� z nami porozmawia� o pieni�dzach, ale �e za tym oczywi�cie kry�a si� jej matka. Ta wstr�tna �mija. By�em zdolny posadzi� j� tym zadem otulonym w szar� plisowan� sp�dnic� prosto na ro�en. Olga poda�a mi r�k� i poszli�my spokojnie poczeka� w pokoju na to, co si� mia�o wydarzy�. Naraz drzwi odskoczy�y i ona wepchn�a go przed sob� do �rodka. �No to do dzie�a", powiedzia�a i ulokowa�a go w foteliku. Roz�o�y� si� w nim ci�ko, spojrza� na sufit, na dw�r, zab�bni� palcami w por�cz fotela. Marsz Radetzky'ego, pomy�la�em. A ona coraz natarczywiej pr�bowa�a pochwyci� jego wzrok. Zakaszla�a po damsku i wreszcie rozdra�niona i zniecierpliwiona powiedzia�a: �No, tatusiu". Ale on nie przesta� milcze�, kr�ci� tylko coraz czerwie�szy g�ow� na wszystkie strony, nie patrz�c na nas ani na ni�. Tupn�a i rzucaj�c mu jeszcze jedno jadowite spojrzenie pu�ci�a naraz co� w rodzaju s�ownego pawia. �e gar�ciami wydawa�a pieni�dze, aby ten dzie� by� czym� niezapomnianym. �e co prawda wymusili�my na nich zgod� na ma��e�stwo gro��c im s�dem, ale �eby�my sobie nie my�leli, �e dostaniemy od nich kiedykolwiek cho�by jednego centa. l �e ona, Olga, niech przede wszystkim nie liczy, �e za par� miesi�cy b�dzie mog�a wr�ci� do domu z nosem na kwint�. �e do�� wyra�nie zosta�a ostrze�ona przed �yciem artysty, kt�re jest jednym pasmem n�dzy, zw�aszcza dla kogo� z zamo�nego mieszcza�stwa. l inne takie fantastyczne, bezsensowne komuna�y. A kiedy przerwa�a, �eby wzi�� g��bszy oddech i z now� si�� parskn�� trucizn�, on, jak g�upkowate grube ch�opaczysko, kt�re niczego nie skapowa�o, ale my�li, �e ju� wszystko si� wyja�ni�o i polubownie da�o za�atwi�, powiedzia�: �No to jeste�my um�wieni". Ona podskoczy�a, jakby rzeczywi�cie siad�a na ro�nie, i na szcz�cie dla siebie mog�a swoj� z�o�� wy�adowa� na paluszku popio�u, kt�ry spad� mi z papierosa na dywan mi�dzy stopami. Pobieg�a do kuchni i za chwil� wr�ci�a z obrotow� szczotk� do odkurzania dywan�w, i zacz�a mnie stuka� ni� po butach sprz�taj�c. On, zacieraj�c r�ce, podszed� do barku i nie zbity z tropu nala� sobie kieliszek beerenburgera, jakiej� odmiany d�inu zio�owego, bo to by� jego ulubiony nap�j. Z przepe�nionym kieliszkiem wr�ci� na swoje miejsce nie uroniwszy kropli i, zsiorbuj�c wianuszek, z prawie niezauwa�alnym szyderstwem w g�osie, kt�re stawia�o pod znakiem zapytania jego poprzedni� g�upkowato��, i wygl�daj�c przy tym z przekorn� weso�o�ci� do ogrodu, gdzie ju� tylko serwetka le�a�a na gazonie, powiedzia�: �To by�o jednak �wi�to".

Od matki dosta�a na �lub w�zek. Taki wysoki, angielski, kt�ry latami sta� u niej na strychu w pokrowcu. Kupi�a go dla siebie, kiedy jej si� wydawa�o, �e w ostatnim momencie, tu� przed definitywnym zamkni�ciem interesu, zasz�a w ci���. Czy w ko�cu by�a to ci��a urojona, czy jednak powi�a jakiego� martwego kr�lika � wtenczas by�a strasznie oczarowana pewnym w�drownym magikiem o bia�ych w�osach � ju� nawet nie wiem. W�zek nie by� w ka�dym razie nigdy u�ywany. Kiedy pos�aniec go przyni�s�, czego matka nie poprzedzi�a pytaniem, czy jest potrzebny, Olga natychmiast wstawi�a go do rupieciarni. Z biegiem czasu nak�ad�o si� do niego r�no�ci i obwiesi�o go �achami, �e w ko�cu ca�kiem si� schowa�. Kiedy go wstawi�a, powiedzia�a zirytowana, �e na pewno jej matka chcia�aby jak najpr�dzej widzie� j� bez piersi i z takim obwis�ym brzuchem. Mo�na by�o m�wi� jej nie wiem co, t�umaczy�, �e ten l�k przed urodzeniem dziecka wzi�� si� st�d, �e kiedy zobaczy�a u matki miejsce po zrakowacia�ej piersi, to ta g�upia wyst�pna stara cipa powiedzia�a, �e to ona jej t� pier� wyjad�a jako niemowl�. Albo �e by�a zawsze niewiern� �on�, a j� i jej ojca zostawia�a swojemu losowi. Nic nie pomaga�o. Nie da�o jej si� wybi� z g�owy tego l�ku. Zaczyna�a wtedy o swoich przyjaci�kach, kt�re by�y pi�kno�ciami, ale po pierwszym dziecku cz�apa�y za w�zkiem jak dziad�wki. Albo kt�re z powodu karmienia podostawa�y zapale� i musia�y okupi� macierzy�stwo znamionami i bliznami na piersiach. Tote� ci�gn�a mnie na punkt konsultacyjny �wiadomego macierzy�stwa po prezerwatywy i po pessarium dla siebie. A przy tym urz�dzonku u�ywa�a tak przesadnie du�o pasty plemnikob�jczej, �e si� wpycha�em jak w s�oiczek kleju. Mog�a w�a�ciwie tylko par� dni w miesi�cu. To si� po �o�niersku nazywa ostra strzelanie. (Zreszt� �mog�a" to �le powiedziane. Dr�twia�a ze strachu na my�l, �e mo�e jest jednak jakie� niebezpiecze�stwo. Nie by�o po prostu jak. Nie by�a w stanie rozewrze� n�g). Trzy dni przed okresem i par� dni po. W czasie okresu nie lubi�a. Nazywa�a to krwawe gody i zawsze si� mnie czepia�a, kiedy z w�os�w �onowych i j�der z mozo�em sp�ukiwa�em wyciek�a krew. P�niej wk�ada�o si� do �rodka gumow� b�on� dziewicz�, �eby powstrzyma� te kijaneczki nast�pnej generacji. A kiedy by�a p�odna, co mog�a stwierdzi� z prawie godzinn� dok�adno�ci� mierz�c temperatur�, wtedy w og�le nie by�o mo�na. Mog�em wci�ga� na chuja po dziesi�� kondom�w na kup� i na dodatek wszystkie torebki plastykowe i czapeczki narciarskie, jakie tylko by�y w domu. Ale musz� przyzna�, �e zapewnia�a mi wtedy ca�kiem udane zast�pstwo dla swojej psiteczki. Swoje wspania�e pe�ne po�ladki. (Przez kr�tki czas mia�a w�oskiego przyjaciela). Po pocz�tkowej grze k�ad�a si� na brzuchu i rozsuwaj�c d�o�mi po�ladki i pokazuj�c mi swoj� r�ow� pupci�, m�wi�a bardzo czule: �Wejd� tutaj, kochany". Bieg�em wtedy pr�dko do kuchni i na chwil� zanurza�em chuja w oleju sto�owym, �eby u�atwi� �lizganie, a po chwili le��c na niej patrzy�em po usianych pieprzykami plecach i wspania�ych okr�g�ych biodrach, jak moja sztanga pracuje mi�dzy olbrzymimi bia�ymi (na po�ladkach mia�a tylko jedn� myszk�) wzg�rzami. Finisz mia�a nie gorszy ni� kiedy indziej. Z muzyk� i w og�le. Zawsze m�wi�a: �Czuj� to po prostu od �rodka, i to tylko ciuteczk� s�abiej". W takich razach musia�em dba�, �eby sobie zaraz wymy� g�wno spod napletka, bo inaczej budzi�em si� z czubem spuchni�tym i czerwonym jak �wiate�ko odblaskowe. Przy takim uk�adzie zawsze udawali�my, �e jestem kap�anem inkaskim, ofiaruj�cym dziewic�. Odchyla�em jej g�ow� do ty�u, �eby szyja z przodu by�a napi�ta, i wyobra�ali�my sobie, �e kiedy si� w ni� zlewam, kap�anka jednym poci�gni�ciem ostrego jak brzytwa no�a podcina jej gard�o. Kiedy j� takie gierki bardzo podnieci�y, odwraca�a g�ow� na bok, otwiera�a usta i m�wi�a, �ebym tam naplu�. Kiedy si� b�d� spuszcza�. Bo moja �lina jest truj�ca jak kwas pruski i zabije j� na miejscu. Gdy si� tak w ni� chlapa�em z dw�ch stron naraz, jej ma�o nie rozsadza�o z podniecenia, i tak nam si� jednak mimo jej panicznego strachu przed ci��� �y�o bardzo szcz�liwie i podniecaj�co. Zreszt� naprawd� jeszcze nie czu�em potrzeby, �eby mie� w domu takiego wrzeszcz�cego ssaczka. Chwilowo mia�em pe�ne r�ce roboty z w�asnymi p�odami, poniewa� nie by�o fraszk� zaczyna� jako rze�biarz w mie�cie, kt�re poprzednia generacja zapcha�a t� marksistowsk� ma�� architektur�. Wsz�dzie si� to widzia�o. Na mostach. Na szczytach dom�w. Na grzybkach. W piaskowcu, w wapieniu lub granicie. Takich malutkich ludzik�w. Kurdupli z �ysymi g��wkami i przewa�nie z nagim korpusem. Mieli rzekomo przedstawia� robotnik�w w tym kraju, w kt�rym praca uszlachetnia. Ale pewien m�j kolega powiedzia� mi szeptem: �To nie jest ludzki socjalizm. To jest socjalizm dla ma�p". Chwilowo nie mia�em wi�c nic wsp�lnego z tymi stosowanymi neandertalczykami. Zam�wiono u mnie dla pewnego skweru przedstawienie w br�zie Szcz�cia Macierzy�skiego. Musia�a si� z tego oczywi�cie zrobi� matka z dzieckiem. Tak da�a do zrozumienia Komisja Upi�kszania Miasta: �Robi� teraz te r�ne abstrakcje albo kobiet� podobn� do napompowanego balona, kt�ra nazywa si� wtenczas Pramatk�, lub co� w tym rodzaju. My jednak odrzucamy tak� sztuk�", wyduka� z siebie jeden z cz�onk�w komisji. My�la�em nawet troch� o kobiecie ci�arnej, ale oni uwa�ali, �e takie szcz�cie macierzy�skie jest cokolwiek przedwczesne. Zreszt� trudno by mi by�o nam�wi� Olg�, �eby do pozowania przywi�za�a sobie poduszeczk� na brzuchu pod ubraniem. Przekr�ci�aby si� z obrzydzenia, jak sama powiedzia�a. Wystarczaj�co trudne by�o dla niej sterczenie z t� du�� lal� na r�ku, kt�r� kupi�em w pobliskim sklepie z zabawkami bardzo tanio, bo by�a Ciut Uszkodzona. Trwa�o to miesi�cami, czasem po sze�� godzin dziennie. Ale kiedy tylko by�o mo�na, kiedy zajmowa�em si� ty�em postaci, ona natychmiast k�ad�a lalk� u st�p. Wciskaj�c twarzyczk� w pod�og�. A kiedy pos�g by� gotowy i komisja przysz�a go ogl�da�, wszyscy byli rozentuzjazmowani opr�cz siwego urz�dnika, kt�ry wyrzek� te prorocze s�owa: �Wygl�da, jakby matka ba�a si� tego dziecka", l tak by�o. Cieszy�a si�, kiedy pos�g pow�drowa� do odlewnika, i nigdy nie chcia�a p�j�� obejrze� miejsca, gdzie stan��. Na tym skwerze przy kanale okalaj�cym miasto, po�r�d matek z w�zkami i maluchami. W�r�d prawdziwego, niek�amanego szcz�cia macierzy�skiego. Nie doko�czonych i p�kni�tych studi�w w glinie i gipsie te� chcia�a si� pozby�. Wola�em nie stawia� ich ko�o �mietnika, bo zaraz ogl�da�bym je znowu stoj�ce na kominkach za oknami moich s�siad�w, l wtedy przyda� si� w�zek. Zdj�li�my i wyci�gn�li�my z niego ca�y �mietnik i za�adowali�my miniaturami matek z dzieckiem, ma�o nie pu�ci�y spr�yny, l tak pewnego wieczora wjechali�my na most nad Amstelem. l ca�kiem jakby by�o w tym co� zabawnego, nawet chyba �piewali�my: �Wyjecha�a furka z mojego podw�rka". Na �rodku mostu chcia�em odczeka�, a� nie b�dzie �adnego ruchu, bo kto� m�g�by pomy�le�, �e topimy dziecko. Ale ona z miejsca chlupn�a wszystko do wody, raz za razem, jak tylko mog�a najdalej. Mnie nawet nie dopu�ci�a. W pewnym momencie zobaczy�em w�druj�c� na dno lalk�. Zachowa�a j� sobie na koniec. Potem z ulg� prowadzi�a w�zek do domu, puszcza�a z pochy�o�ci most�w i zn�w go dogania�a. To by�a bardzo szcz�liwa twarz. M�oda matka nie posiadaj�ca si� z rado�ci. Ale w domu od razu wstawi�a go do rupieciarni i przyrzuci�a wszystkim, co przedtem na nim le�a�o. Teraz, kiedy ju� mieli�my czysto w domu, mog�em si� zabra� tylko za ni�. Za pieni�dze, kt�re mi zosta�y z honorarium, mog�em � przy oszcz�dnym �yciu � przez ca�y rok pracowa� tylko dla siebie. l prawie okr�g�y tamten rok ona przechodzi�a nago w moim atelier. Rysowa�em j� siedz�c�, le��c�, w pozycji tanecznej. Ramiona u�o�one poziomo i jedna noga w g�rze. Powiedzia�a, �e w balecie nazywaj� to arabesk�, �adne s�owo. Ale przy tym mo�na jej by�o zajrze� prosto w pizd�. Rysowa�em j� jako Pomon� z jab�kami (kt�re pozuj�c stale zjada�a. Scrapple from the Apple), jako Persefon� z bukietami polnych kwiat�w, kt�re sama zrywa�a. Sk�d przechodzi�y na jej boskie cia�o g�sieniczki motyli i cykad. Ku�em w granicie jej tors. Przepad� on w ogrodzie pewnego bogacza o duchu ch�tnym, ale ciele md�ym: jako �e gdy nie mo�esz dosta� kobiety, musisz si� pocieszy� kamieniem. Zrobi�em jej setki rysunk�w. Z zamkni�tymi oczami widzia�em ca�e jej cia�o, ka�de zgi�cie, ka�de zag��bienie, ka�d� fa�d� obmaca�em oczami. Powt�rzy�em d�o�mi w glinie. By�em jak �yj�tka wype�zaj�ce z bukiet�w, dla kt�rych jej piersi by�y wzg�rzami, mierzonymi godzinami w�dr�wki, i kt�re mog�y si� ukry� w cieniu na nizinie mi�dzy jej �opatkami. A podczas przerwy, kiedy wychodzi�a do wc, rysowa�em nas, jak si� kochamy na wszelkie sposoby. Podpisywa�em: SCHOD� PR�DKO! TO B�D� Z TOB� ROBI�. Albo: CHC� CI� OFIAROWA�. A kiedy by�a nieodparcie poci�gaj�ca � przede wszystkim w dobach p�odno�ci, bo to by�o po niej wida�, wygl�da�a wtedy jak kwiat w swojej pe�ni � pisa�em: BARDZO CI� KOCHAM, NIE WYCIERAJ SOBIE DUPY, WYLI�� Cl DO CZYSTA. Nigdy tego nie zrobi�a. Zawsze my�la�a, �e to tylko takie gadanie. Poetycka przesada. l przy tym wszystkim jeszcze w fantastyczny spos�b prowadzi�a dom. Nie mogli�my wydawa� du�o pieni�dzy na jedzenie, ale z uparowanej makreli umia�a zrobi� takie fileciki, doda� sosu i ob�o�y� r�no�ciami, �e chcia�o si� pyta� kelnera, jakie wino radzi�by do tego wypi�. A ca�e atelier zastawia�a tacami pe�nymi owoc�w. W po��czeniu z parnym od gliny powietrzem stwarza�o to wra�enie, �e mieszkamy w sadzie. Gdy kupi�a pory, p�uka�a i uk�ada�a na dzie� przed zjedzeniem na bry�ach kamienia. Robi�a to ze wszystkimi warzywami. Po prostu uwa�a�a, �e to grzech tak od razu pokroi� na kawa�ki i spa�aszowa� takiego pi�knego bia�ego kalafiora. Albo znowu� przynios�a wielk� torb� dymki i ca�y dzie� siedzia�a na balkonie z czerwonymi od �ez oczami i obiera�a cebul�. Wiatr miota� potem po ca�ej ulicy srebrzyste �upinki, a w domu unosi� si� odurzaj�cy winny zapach suszonych li�ci laurowych. Po paru dniach szafa w atelier by�a zastawiona s�oikami cebuli w occie z li��mi laurowymi, zielem angielskim i go�dzikami. Sta�y razem z jej figurkami w�r�d rysunk�w. A ona jeszcze z czo�em spoconym od napi�cia patrzy�a na nie g��boko ukontentowana i m�wi�a: �Zapas na zim�". To wnios�o do atelier bezpieczny zimowo-kominkowy nastr�j. Jakby�my mieszkali w chatce na kurzej n�ce (budz�c si� zawsze jak�e uradowani) gdzie� na skraju wydm w lasach przyginanych do ziemi przez morski wiatr i pe�nych muchomor�w i purchawek. Jakby�my musieli tylko uwa�a�, �eby nie rozgniewa� �ywio��w. S�siedzi i wszyscy zauwa�yli, ile serca wk�ada�a Olga w to, �eby wszystko jak naj�adniej urz�dzi� i jak najlepiej zrobi�, bo kiedy� na przyj�ciu us�ysza�em, �e jeden s�siad m�wi� za moimi plecami: �Pi�kna babka i tak si� po�wi�ca. A jaka dla niego Zawsze mi�a. Nie mam poj�cia, co on z ni� wyrabia, ale facet chyba musi mie� z�otego kutasa". Kiedy op�tany ni� i jej cia�em przepracowa�em tak ca�y rok, dosta�em nowe zam�wienie. Dla budynku Czerwonego Krzy�a. Ale diabe� chyba macza� w tym palce, bo mia�a to by� znowu matka z dzieckiem. Od razu powiedzia�a, odwal si� ode mnie. Zapowiedzia�a, �e nie b�dzie pozowa�, nie chce mie� z tym nic wsp�lnego. �e rozchorowa�aby si�, �e by umar�a, wyrzyga�a, odesz�a ode mnie. Ale �e nigdy ju� nie b�dzie jak g�upia sta� z jak�� obrzydliw� lal� na r�ku. Niech to sobie wybij� z g�owy. Tak te� zrobi�em. l oto wida�, jak istotn� rol� w rozwoju sztuki mog� odegra� domowe okoliczno�ci. (Lard pour l'art). Bo oto zrobi�em pochylon� posta� wielko�ci wi�kszej ni� naturalna, ca�kowicie otwart�, kt�ra podnosi z ziemi nie tyle dziecko, co jakie� stworzenie. Pos�g wyra�a� raczej jaki� macierzy�ski gest, ni� mia� cokolwiek wsp�lnego z rzeczywistym wizerunkiem matki i dziecka. Brak piersi, korpus jedna wielka dziura, przez kt�r� musia�a by� widoczna trawa, gdzie mia� zosta� ustawiony, oraz twarz pozbawiona ludzkiego wyrazu. Pi�� skierowana do ziemi. Olga by�a zachwycona i rozentuzjazmowana. Przesadnie. Poniewa� to nie mia�o nic wsp�lnego z ni�. Mo�e nawet uwa�a�a, �e to nie tn� nic wsp�lnego z jak�kolwiek matk� i dzieckiem. Tote� kiedy przysz�o wykonywa� gipsowy odlew, przepracowywa�a si�: z chustk� na g�owie, w d�insach i bluzie, z kropkami na twarzy i r�kach, biega�a jak kamieniarz, sztukator i rosyjska kobieta murarz w jednej osobie. Pomaga�a mi przy sporz�dzaniu formy, wyjmowaniu z niej gliny, rozrabianiu gipsu. Kochana! Wszystkie zgi�cia i linie na jej ciele by�y bia�e. A rude w�osy wygl�da�y jak siwe od py�u. Kiedy pos�g by� odlany w br�zie i ustawiony, otrzyma�em zaproszenie do wzi�cia udzia�u w otwarciu gmachu przez kr�low�. Zamiarem by�o �przedstawienie artysty Jej Wysoko�ci na miejscu dokonania". Bardzo si� z tego oboje �miali�my, bo w atelier, w cieniu pos�gu zdrowo si� walili�my i jedno dokonanie zmienia�o drugie. Olga zacz�a natychmiast szy� sobie now� sukienk�. Wyci�a j� g��boko i przychodzi�a do mnie, nachyla�a si� i pyta�a, czy co� wida�. �Tylko sutki�, odpowiada�em. No bo tak by�o. W dniu otwarcia stali�my na posterunku przed moim dzie�em w gor�cym jesiennym s�o�cu. Wygl�da�a tak pi�knie, �e wprost nie mog�em patrze� na swoj� rze�b�. Widzieli�my przez okna, jak kr�lowa kroczy z jednego oddzia�u na drugi, otoczona drepcz�c� �wit� powciskanych we fraki marabut�w. Kr�low� wypuszczano zawsze par� krok�w do przodu, tak jakby mia�a wypr�bowa�, czy sklepienie wytrzyma. Zaraz potem widzieli�my, jak zwiedza otoczenie, odpoczywa nad stawem i wymachuje, zapewne na pelikany na wysepce, l jestem przekonany, �e odpowiedzia�y jej skinieniem tylko swoich odkurzaczowych work�w. Wzi�o si� to mo�e st�d, �e Jej Wysoko�� znowu mia�a na g�owie jaki� koszmar z pi�rami i mo�e dopatrzy�y si� w niej egzemplarza swojego gatunku. A potem ruszyli w nasz� stron�. Olga sta�a obok mnie w pozie dziobowego pos�gu, prezentuj�c trzy czwarte piersi na tacy swojego gorsu. Ale kiedy �wita czarnych mr�wek ze swoj� kr�low� na czele by�a ju� blisko, skr�cili i omin�li nas wielkim �ukiem. P�niej na tarasie, kiedy kr�lewski go�� odjecha� w I�ni�coczarnym dworskim aucie i ka�dy m�g� ��opa� sherry ile wlezie, a Olga wysz�a na chwil� do toalety zostawiaj�c mnie samego w k�ciku, podszed� do mnie ma�y, ruchliwy mistrz ceremonii o inkwizytorskim wygl�dzie. Spojrza� z nagan� i powiedzia�: �Rozumie pan, �e w tej sytuacji nie mogli�my przedstawi� pana Jej Wysoko�ci". Gdy unios�em ze zdziwieniem brwi, doda� szeptem: �To, jak jest ubrana dama, kt�ra panu towarzyszy, przekracza wszelkie granice". Kiedy w kilka lat potem, jak ode mnie odesz�a, znalaz�em si� przypadkowo w tamtym miejscu, a doj�cie do budynku znalaz�em zagrodzone, usiad�em naprzeciw pomnika po drugiej stronie kana�u. Stan�� mi przed oczami tamten wrze�niowy dzie�. Jak sta�a w tej obcis�ej sukience i z tymi swoimi cycami na wierzchu, jak dalie na cyzelowanej tacy. Jak blad� przy niej m�j pos�g. Pozbawiona �ycia abstrakcja, kt�ra nic z niej nie zachowa�a. l wtedy mnie uderzy�o, �e przecie� tym pos�giem da�em kszta�t jej l�kowi. L�kowi przed macierzy�stwem. �e to nie by�a kobieta, kt�ra podnosi dziecko, ale taka, kt�ra odpycha je od siebie na ziemi�. �e to dziecko wype�ni�oby sob� dok�adnie dziur� w ciele tej kobiety. �e to wszystko teraz jednak dotyczy jej, jaka by�a, gdy j� niedawno spotka�em. Zmaltretowana, po dw�ch skrobankach u jakiej� brudnej baby, z wyci�tym jednym jajnikiem i �miertelnie zm�czona ucieczk� przed sam� sob�. l przerazi� mnie ten dawno zrobiony pos�g. Przy kt�rym mi pomaga�a taka beztroska i szcz�liwa. Musia�em zdumiewaj�co jasno widzie� przysz�o��. Co jednak moje r�ce wiedzia�y wcze�niej, ja sam za p�no zrozumia�em. Za p�no, �eby jej jeszcze pom�c.

Jasne, �e by�a pr�na. A co by�cie chcieli, jak ludzie o ma�y w�os nie wpadaj� pod tramwaj, ogl�daj�c si� za tob�; kiedy chodzisz po zakupy przy nie milkn�cym koncercie klakson�w, a wszystkie kobiety z osiedla najch�tniej spali�yby ci� na stosie jako czarownic�, bo ich m�owie czekaj� z nosem przy szybie i z r�k� w kieszeni, a� b�dziesz wraca�a od rze�nika. Kiedy wybiera�a si� do Bata International na Kalverstraat po buty, cz�sto kupowa�a za ma�e. M�wi�a wtedy, �e stopy ma nabrzmia�e od chodzenia po sklepach. Ale od razu poznawa�em po poduszeczkach na jej podbiciu (istnych dolnych cyckach), �e nie w tym rzecz. Kiedy p�niej j� bola�o, gdy w nich chodzi�a, m�wi�a, �e jednak mia�em racj�. �e czuje si� jak jedna z przyrodnich si�str Kopciuszka. Wtenczas odkr�ca�em imad�o i m�wi�em, �e mog� jej odj�� pi�k� do metalu kawa�ek pi�ty albo palucha. Albo zabiera�em si� do niej z ostrymi jak brzytwa obc��kami. A pewnego razu, kiedy wracali�my w niedziel� o czwartej nad ranem z nocnego koncertu � Jay Jay Johnson i Lee Konitz � mia�a rzeczywi�cie krew w butach. A go��bie na drzewach Van Baerlestraat grucha�y jak naj�te, ale nie o tym, �e ona nie jest prawdziw� narzeczon�. Na pocz�tku sz�a na bosaka, kul�c si� z b�lu, ale d�ugo tak nie wytrzyma�a. Zreszt� ba�a si�, �e kt�rym� zdartym b�blem nast�pi na ��tozielon� flegm�, wycharkni�t� przez jakiego� starego grzyba. Powiedzia�em, �e j� zanios� do domu. Najpierw chcia�a spocz�� swoimi okr�g�o�ciami w moich ramionach. Ale o tym nie mog�o by� mowy. Nie by�em Johnnym Weissm�llerem ani zreszt� ona Jane. No wi�c podkasa�a obcis�� sp�dniczk� i wzi��em j� na barana. l za ka�dym razem, kiedy wyprzedza� nas autem jaki� p�pijany hulaka, zatrzymywa� si�, �eby�my mu jeszcze raz przedefilowali. Bo te jedwabne figi znika�y bez reszty w jej wielkim kanionie i wygl�da�o to tak, jakby wlaz�a na mnie z go�� dup�, a co� takiego nawet dla kogo� p�przytomnego z niewyspania i m�czonego nudno�ciami po alkoholu to by� widok nie do przeoczenia. Mo�na by�o przy tym nie wierzy� w�asnym oczom. W owych czasach chodzili�my na wszystkie koncerty jazzowe, nawet je�li musieli�my przez ca�y tydzie� odmawia� sobie po to mi�sa. Art Blakey and the Jazz-Messengers z Lee Morganem na tr�bce. Kwintet Milesa Davisa. Jazz from Carnegie Hall: Dizzy Gillespie, Roy Eldridge, Stan Getz, Trio Sonny Rollinsa. Max Roach and his All-Stars. Dziesi�tki obiad�w z samych jarzyn z kartoflami. Kiedy�my wracali po koncercie w porze, kiedy tylko rybacy ruszali na �owy, a ona nie mia�a za ciasnych but�w i mog�a usta� na w�asnych nogach, wtenczas po to, aby nam te cholerne p�yty nie przesuwa�y si� pod stopami tak powoli, bawili�my si� w Kt�re Auto Ci Kupi�, Gdy B�d� Bogaty. W d�ugiej alei Churchilla. M�wi�a na przyk�ad przy biedniutkim volkswagenie: �Dziesi�ty samoch�d licz�c od tego dostaj�, gdy b�dziesz s�awny i bogaty". (Bo by�a przekonana, �e taki za par� lat b�d�). Kiedy wypad� citroen DS albo jaguar, by�a uszcz�liwiona jak dziecko. Ca�owa�a mnie w oba policzki, jakbym go ju� tam w�a�nie dla niej postawi�. Je�li wypad� zszargany wypierdek o prze�artej rdz� karoserii, stoj�cy jednym ko�em na z�omowisku, albo poharatany gniot, twierdzi�a, �e musieli�my si� gdzie� pomyli� w liczeniu, l �e zaczynamy od nowa. Bo do czego by to by�o podobne, gdyby ona, we francuskich butach r�cznej roboty od Charlesa Jourdana za sto pi��dziesi�t gulden�w, wczo�giwa�a si� do wehiku�u, kt�ry nie by� wart nawet pi��dziesi�ciu gulden�w za z�om. Bawili�my si� w to w r�nych rejonach Amsterdamu, bo chodzili�my na du�o r�nych imprez. l stale te� na nocne seanse klubu filmowego w Kriterionie. W prowincjonalnym wa�nym kinie w tym swoim zakichanym Alkmaarze nie obejrza�a wiele wi�cej ni� Romy Schneider w M�odej cesarzowej Sissi albo High Society z Louisem Armstrongiem. (R�ne rzeczy st�d pod�piewywa�a myj�c endywi� albo przy obieraniu kartofli: �Dam sto tysi�cy, co ty na to. Ja nic. Mog�aby� wszystko kupi� za to. Ja nic"). By�a taka zdumiona ca�ym tym �wiatem filmu. Nawet jej si� nie �ni�o, �e co� takiego istnieje. A ja by�em dla niej czarodziejem, kt�ry to wszystko wydoby� na �wiat�o dzienne. Kolosalne dekoracje z Nietolerancji Griffitha. G�owy Asyryjczyk�w, kt�rych po seansie chcia�o si� szuka� mi�dzy fotelami, tak prawdziwie toczy�y si� na sal�. Dos�ownie si� na mnie wdrapywa�a, kiedy�my prze�ywali chwile grozy z Conradem Veidtem albo Borisem Karloffem. Albo kiedy brzytwa w Psie andaluzyjskim zbli�a�a si� do wyba�uszonego oka, a kamera przeje�d�a�a na ksi�yc, na tle kt�rego przeci�ga� w�ski w�yk chmury, l wydawa�a z siebie mro��cy krew w �y�ach okrzyk. �ysy Mongo� dmuchaj�cy we wspania�y futrzany ko�nierz z lisa przypomina� jej futerko, kt�re jej podarowa�em na pocz�tku. Kiedy pr�bowa�em z�apa� okazj�, a ona mnie zabra�a. Uwa�a�a, �e patrzy�em z tak� sam� zach�anno�ci�. Nie na futro, tylko na ni�. Po obejrzeniu Potiomkina miesi�cami wo�ali�my przy r�nych okazjach o �y�k� Strawy. Ale najpi�kniejszy ze wszystkiego by� dla niej Obywatel Kane Orsona Wellesa i z jego udzia�em. Zw�aszcza to, jak ten stary cz�owiek le�y na �o�u �mierci i upuszcza z umieraj�cych r�k szklan� kulk� z wiruj�cym �niegiem mamrocz�c ROSEBUD. l za ka�dym razem, kiedy w domu k�ad�em si� na sofie z pi�eczk� tenisow�, kt�r� wypuszcza�em z r�k st�kaj�c naturalistycznie rosebud, ona prawie mia�a �zy w oczach. (Pewnie dlatego, �e przypomina�o to jej ojcowe �o�e �mierci. Nigdy jej nie m�wi�em, �e ostatni� rzecz�, jak� powiedzia�, by� tamten kawa� o ch�opakach, co wybierali si� do Pary�a. Mo�e gdyby to by�o co� tak pi�knego, jak rosebud, na przyk�ad gdyby to by� p�czek jaskra, to wtedy bym jej powiedzia�. Ale �ycie to dalib�g nie jest film. W ko�cu si� nie wybrali). Najwi�cej u�mia�a si� na tym filmie z Mae West, gdzie ta, potraktowana strasznie z g�ry pod drzwiami w�asnego domu przez bogat� dam�, co przysz�a j� prosi�, �eby zostawi�a w spokoju jej m�a, wraca do pokoju i odgrywa si� na s�u��cej, kt�rej wynio�le nakazuje: �Obierz mi ki�� winogron". l kiedy ja, zamiast bogaty i s�awny sta�em si� biedny i obdarty ze wszystkiego, i przeszed�em na system �dostarcz dzie�o � dostaniesz zasi�ek", bo tej bandzie �obuz�w w Hadze znowu� si� wszystko popieprzy�o i oszcz�dno�ciami w zakupach chcieli zatka� wyrw� w bud�ecie rozklekotanym od histerii zbrojeniowej, wtenczas ona, bior�c eleganckim gestem te par� dziesi�tek zasi�ku na �ycie, jakie jej wtyka�em, m�wi�a nieraz: �Peel me a grape". l nie trac�c pogody ducha sz�a dorobi�. W zak�adziku nie opodal dostawa�a guldena za godzin� zgrzewania majtek z tworzyw sztucznych dla niemowl�t, l kiedy przepracowa�a od �smej do dwunastej i wraca�a do domu z mia�em plastykowym we w�osach i palcami sztywnymi od mechanicznej pracy, ale z czterema przez siebie zarobionymi guldenami, by�a dumna z tego, �e sama zarobi�a na jedzenie dla nas tego dnia. A kiedy nie odbiera�a wyp�aty przez par� dni i dodatkowo pracowa�a w sobot� do po�udnia, cz�sto przynosi�a do domu �wiarteczk� jenevera, du�� butl� coli i torebk� s�onych orzeszk�w. Wtenczas popo�udnie sp�dzali�my mi�o przed otwartymi drzwiami atelier, popijaj�c, chrupi�c i s�uchaj�c p�yt Parkera, Milesa Davisa i Sonny Rollinsa, kt�re kupi�em za pieni�dze na materia�y, jakie dostawa�em raz na trzy miesi�ce. Slow Boat To China, How Ar� Things In Glocca Morra, Sipping At Bells, Chasing The Bird. Kiedy zacz�a pracowa� w Banku Ubezpiecze� Spo�ecznych i du�o wi�cej zarabia�, pod koniec tygodnia zawsze przynosi�a do domu jakie� ro�liny. Przewa�nie kaktusy. Zrobi�a dla nich na parapecie ca�e stanowisko. Jakby tak� ma�� trybun�. Jakby te wodniste grubasy przede wszystkim musia�y widzie�, co si� dzieje na ulicy. Stercz�ce k�uj�ce korniszony, le��ce soczyste og�rasy, pokryte srebrnoszarymi w�oskami. A przede wszystkim ��ywy kamyk". Zwyczajny kawa�ek czego� (do�� obrzydliwego) z korzonkami. Zwariowa�a na jego punkcie i mog�a mu si� godzinami przygl�da�, jakby jej tam jaki� balet przedstawiali. Ale dla mnie to by�o jak nadgni�e cycki albo pizda starej suki. (Kiedy ode mnie odesz�a i po paru tygodniach chcia�em podla� ca�� t� kaktusiarni�, na kt�r� przez ca�y ten czas nawet nie spojrza�em, by�o ju� za p�no. Wysuszone i pokurczone, wygl�da�y jak krokiety, co przez miesi�c le�a�y na Saharze). W tamtym banku strasznie byli ni� na pocz�tku zachwyceni, ale na d�u�sz� met� nie mog�a si� tam utrzyma�. Swoj� ofiarn� prac� biurow� nie mog�a powetowa� strat wydajno�ci, jakie powodowa�a swoim wygl�dem. Naczelnik wydzia�u wci�� j� wysy�a� z pi�tra na pi�tro do naczelnik�w innych wydzia��w, niby to z teczkami dokumentacji. A kiedy pewnego razu na korytarzu zajrza�a do �rodka, dossier zawiera�o jeden arkusik papieru, na kt�rym d�ugopisem by�o napisane: Drogi Arie, to jest ten smako�yk. Dobrze sobie obejrzyj. Ale mordka, co? Zauwa� g��wnie, jak ona chodzi. Ki�, ki�, ki�. Rozumiesz, co mam na my�li. Cze�� pracy, Willem. l po czym� takim facet znika� przewa�nie na kwadransik w toalecie. l tak musia�a stamt�d odej��, je�eli nie chcia�a roz�o�y� ca�ej obs�ugi rent dla os�b z zaburzeniami psychicznymi i innych inwalid�w w rozumieniu prawa, jak to nazywaj�. Wtedy na jaki� czas trzeba by�o po�egna� si� z d�inem i jazzem. Ale dobrze mi by�o z tym, �e znowu mia�em j� ca�y dzie� ko�o siebie, a ona bardzo dobrze znosi�a bied�. By�o jej tak swojsko i przytulnie, jak mi kiedy� powiedzia�a. Bo wtedy znowu mog�a mi pokaza�, co potrafi zrobi� z w�dzonego �ledzia i paru pomidor�w, pietruszki i jajka na twardo. Ale kiedy ju� nie mog�a wytrzyma�, bo taka j� bra�a ochota na co� smacznego, pyta�a jak ma�a dziewczynka: �Czy mog� zrobi� torciki?" Kupowa�a �wie�y chleb i p� kostki mas�a �mietankowego. Z rozpromienion� twarz� zasiada�a do sto�u, z rozkosz� smarowa�a kromk� chleba grubo mas�em, posypywa�a to na centymetr czekolad� w ziarnkach, a na to t�uczony any�ek. Zima w Czekolandii to si� nazywa�o. Albo wychlapywa�a p� s�oika d�emu truskawkowego na dwa chlebki, na to p�atki czekoladowe i przykrywa�a r�owym plasterkiem sprasowanych wi�rk�w kokosowych. Maj�c du�e usta pe�ne d�emu i ziarenek rozkoszowa�a si� tym potem z min� spiskowca i niecnoty. Bo robi� torciki pozwala� jej kiedy� ojciec, kiedy w przerwie obiadowej przychodzi�a ze szko�y, a matka by�a znowu gdzie� na kominkach. On wtenczas zaczyna� pierwszy od swojej racji dwu kromeczek chleba i dwu plasterk�w sera, jakie przygotowa�a dla niego na blacie kuchennym. Ale kiedy tak patrzy� na pa�aszowanie Olgi, w ko�cu nie wytrzymywa� i szeptem, jakby jego z�y duch pods�uchiwa� pod drzwiami, prosi�: �Zr�b i dla mnie jeden torcik". A kiedy ju� sprz�tn�� ze trzy lub cztery, zmiata� ziarenka ze swojego talerza na talerz Olgi i m�wi�: �Ani s�owa mamusi, dobrze?" Torcik�w u mnie mog�a je��, ile dusza zapragnie, ale zamiast na koncerty jazzowe i filmy chodzili�my teraz dla rozrywki na �ono natury, bo to by�o bez bilet�w. Do miejsc, kt�re p�niej niemal r�wnocze�nie z ni� przepad�y. Zasypane piaskiem i zabudowane blokami. Po�udniowy Szlak Spacerowy z pomara�czowymi kortami tenisowymi, z wysokim �ywop�otem czarnego bzu, wal�cymi si� kom�rkami i szopami nieokre�lonego charakteru. Szkolne ogr�dki z dzie�mi grzebi�cymi si� mi�dzy grz�dami jarzyn w czarnej torfowej ziemi. Zabielone wapnem szklarnie, niechlujnie, jakby nad nimi na drzewach mie�ci�a si� kolonia czapli. Kwiaty, kt�rych samemu mo�na by�o sobie narwa� za pi��dziesi�t cent�w. Ile kto m�g� unie��. Tutaj wpad�em na pomys� zrobienia z niej tamtej wielkiej Persefony. Ugorek, gdzie w�r�d pobliskich trzcin ros�a pa�ka, z kt�rej ch�opcy rwali ca�e nar�cza br�zowych kolb dla matek, kiedy uszargali si� w b�ocie po kolana, l gdzie zawsze, gdy�my przechodzili obj�ci, paru ch�opc�w wo�a�o do nas ze zbudowanego przez siebie sza�asu: �No, ca�ujcie si�, na co czekacie!" A kt�rym� razem z prze�miechami, tak �e my�leli�my, �e to na �arty: �Prosz� pana, tutaj jest taki facet, kt�ry chce, �eby�my mu pokazywali ptaszka. Przecie� to jest brzydko!" Ale wtem zobaczyli�my niepozornego ch�opin�, jak si� przez trzciny przemyka do swojego roweru i zwiewa na �eb na szyj�. Szlak Spacerowy za Buitenveldert, na wskro� nisko po�o�onej podmok�ej ��ki z jasnymi rowami wody, gdzie nawet w �rodku lata mo�na by�o wyobrazi� sobie pochylone ciemne sylwetki, wyrajaj�ce si� na �y�wach z miasta na poldery. Poro�ni�te wiklin� zakole, gdzie by�y ustawione �awki i gdzie tak cz�sto zrzuca�a buty i wyci�ga�a si� jak d�uga w s�o�cu z g�ow� na moich kolanach, s�uchaj�c odg�os�w z ogr�dk�w dzia�kowych, t�umionych przez zaro�la. Przynajmniej je�eli miejsce nie by�o zaj�te przez jakiego� frajera, co siedzia� i czeka� na przeje�d�aj�c� samotnie na rowerze piel�gniark�, �eby jej pokaza� swojego chuja. No i wreszcie Dijk, ost�py wzd�u� grobli nad Amstelem, prawie zawsze ucz�szczane przez podgl�daczy zbyt licznych jak na liczb� kochaj�cych si� parek, przez co niekiedy robi�o si� tak, jakby to ekipa filmowa uwiecznia�a na celuloidzie mi�osn� scen� w plenerze, l zakr�t rzeki widziany z g�ry, kt�r�dy sko�nie sun�y frachtowce o pok�adach pe�nych czerwonych skrzynek albo pomara�czowych beczek z olejem. Gdzie buja�y na falach daleko w dole czaple, w takich samych barwach co woda, i sk�d dochodzi�y g�osy wio�larzy, jakby byli bliziutko. Drzewa Amstelrust w oddali z boku, sk�d niekiedy wzbija�a si� w powietrze ca�a chmara wron, tak jakby korona drzewa nagle nabra�a du�o powietrza. W tamtym miejscu nad rzek� pewnego razu zjad�a jedn� po drugiej osiem porcji lod�w, kt�re jej kupi�em u lodziarza ko�o zardzewia�ego stojaka na rowery przed p�ywalni� Mirandy. Oczywi�cie rozbola� j� brzuch i musia�a wraca� do domu.zgi�ta wp� i przyciskaj�c r�kami �o��dek. Takie r�ne drobiazgi pami�ta�a jeszcze po latach, kiedy ju� dawno wszystko mi�dzy nami by�o beznadziejnie minione i stracone. Jak si� okaza�o, kiedy ot tak sobie na chwil� do mnie zajrza�a. Po prostu zmusi�em j�, �eby bo ciemku posz�a ze mn� na spacer na Dijk. Sam nie by�em tam ju� ca�e lata. Grobla ju� prawie ca�kiem zr�wna�a si� z nasypanym piaskowym gruntem po obu stronach. Wysokie �ywop�oty z ligustru znikn�y, a ziemia by�a zryta g��bokimi �ladami spychaczy. P�on�o ognisko ze starych walizek, rozwalonych foteli j wszystkiego, co z biegiem lat uzbiera si� na takim nieu�ytku. Stan�a tak blisko niego, �e sk�ra napi�a si� od gor�ca, i powiedzia�a: �Ogie� to najpi�kniejsze, co istnieje". Potem patrzyli�my na powstaj�ce ekraniki o�wietlonych okien, a ja pr�bowa�em pokaza� jej, gdzie by�o wszystko kiedy�, ale sam ju� tego nie widzia�em. W drodze powrotnej powiedzia�a, �e pierwszego stycznia sze�� lat temu jedli�my baranin� z fasolk� szparagow�. l morele na deser. Wtedy przypomnia�em sobie zdanie z listu, jaki dosta�em od przyjaciela tu� potem, jak posz�a: �Byli�cie ze sob� bezczelnie szcz�liwi, i to si� po prostu sko�czy�o".

Nie ba�a si� myszy ani paj�k�w. Kiedy kot pewnego wieczora wszed� do domu z mysz� w pysku � tylko ogon wystawa� ozdobnym zawijasem, co upodabnia�o go do Salvadora Dali � zaraz mu j� odebra�a. Pewnie si� chcia� z ni� pobawi�, bo nic jej nie by�o. By�a tylko spa�kana koci� �lin� i jedno ucho mia�a starmoszone o �epek. Posadzili�my j� na strz�pach gazet w wiadrze, �eby przysz�a do siebie. Kiedy po paru godzinach zajrzeli�my, mia�a wspania�e puszyste futerko � chcia�o si� w nie prawie dmucha�, jak ten Mongo� z Burzy nad Azj�, takie by�o �liczne � i stoj�c na tylnych �apach my�a sobie pyszczek. Tak samo ucho by�o ca�kiem w porz�dku i od razu jad�a mi okruchy chleba z r�ki. Chcieli�my da� jej do jutra czas na otrz��ni�cie si� z przestrachu i dopiero wtedy wypu�ci�. Kiedy nazajutrz rano chcieli�my ostatni raz przed wypuszczeniem na wolno�� popatrze� na Jonathana � tak nazwa�a j� Olga � przy��czy� si� naraz do nas zaciekawiony kot, opar� si� przednimi �apami o kraw�d� wiadra izerka� w d�. l natychmiast, jakby si� poci�gn�o za �ci�gno, tak jak w odr�banej kurzej nodze, ucho znowu by�o potarmoszone i przyklejone do �ebka. Kiedy kota odepchn�li�my, znik�o to jak za dotkni�ciem r�d�ki. Olga chcia�a teraz j� zatrzyma�, bo uwa�a�a, �e to bardzo ciekawe mie� jako zwierz� domowe mysz z urazem psychicznym. Ale po paru dniach zdo�a�em j� nam�wi�, �eby jednak to male�stwo, kt�re wci�� podskakuje w wiadrze i z b�cni�ciem spada, wepchn�� do mysiej dziurki pod kuchni�. P�niej dowiedzia�em si�, �e prawdopodobnie musia�a tam zgin�� straszn� �mierci�. Bo myszy wyka�czaj� ka�dego obcego przedstawiciela swojego gatunku, kt�ry wtargnie na ich terytorium, l to nie �eby przegryza�y mu gard�o, one zwyczajnie zaczynaj� go po kolei zjada�, bo obcy element musi po prostu jak najszybciej znikn��. (Czego mysz nie zna, to zjada). M�wi�, �e ludzie, kt�rzy nie mog� albo z takiego czy innego powodu nie chc� mie� dzieci, pr�buj� sobie ten brak rekompensowa� zwierz�tami. Olga nie mieszka�a ze mn� jeszcze miesi�ca, jak zapragn�a mie� kota. Kiedy pewnego razu by�em na bazarze na ulicy Alberta Cuypa po zielenin�, zobaczy�em stoj�cego za szyb� w oknie sklepu zoologicznego ma�ego kotka. Odstawi�em rower i przyjrza�em si� uwa�nie kosmatemu stworzonku. By�o w rudoczarne c�tki, rudo�� odcienia takiego jak w�osy Olgi. Koniuszek ogona mia�o jasny i od czo�a do nosa bieg� jasny pr��ek, przez co wygl�da�o zupe�nie jak dzidziu�. Ale profil jego g��wki by� taki szlachetny jak u tygrysa. Skoro ju� przecie� m�wili�my o myszach z urazem, mog� spokojnie powiedzie�, �e w�a�nie ta dwoisto�� charakteru, tak wyra�nie uwidoczniaj�ca si� w jego wygl�dzie, sk�oni�a mnie do kupienia go Oldze. Poniewa� by�, jak mi si� zdawa�o, do niej podobny, l oczywi�cie dlatego, �e tak �a�o�nie zamiaucza�, kiedy zastuka�em w szyb�, i �e oddzielone od niego tylko kawa�kiem gazety by�y obok trzy pokojowe pieski, niewiele wi�ksze ni� on, ale w�ciekle baraszkowa�y i go p�oszy�y. Za dwa i p� guldena sta� si� moj� w�asno�ci�. Wsadzi�em go za pazuch�, bo pada�o. W drodze przelaz� pod kurtk� do r�kawa, l kiedy wr�ci�em do domu i powiedzia�em Oldze, �eby usiad�a, bo mam dla niej niespodziank�, mog�em go dos�ownie wytrz�sn�� z r�kawa na jej kolana. Obj�a mnie, z kotkiem mi�dzy nami, i natychmiast posz�a kupi� szczoteczk�, �eby mu l�ni�o futerko, i oddzielnie miseczki na mi�so, ryby i �koci chleb" z puszki. Po jakim� czasie kot tak si� do niej przyzwyczai�, �e wcze�niej ode mnie rozpoznawa� po stukaniu szpilek jej zbli�aj�ce si� pop�dliwie kroki. A kiedy wychodz�c po zakupy zostawia�a otwarte drzwi, wybiega� za ni� i czeka� na rogu ulicy, a� wr�ci. (Jeszcze po roku od jej odej�cia podbiega� do drzwi, kiedy zbli�a� si� odg�os wysokich obcas�w w pop�dliwym rytmie. Zaczyna�em wtedy dygota� z napi�cia, bo my�la�em, �e wr�ci�a. Ale zawsze si� oddala�y te czyje� kroki. Uwa�a�em, �e on m�g� bardziej prze�y� jej nag�e znikni�cie ni� ja). Ruda Olga. Olga od zwierz�t. Potnia theiroon, panuj�ca nad zwierz�tami, jak nam t�umaczy� nasz profesor historii sztuki przy wizerunku Artemidy, kt�ra w ka�dej r�ce unosi�a za sk�r� na grzbiecie jakie� stworzenie podobne do kota. Jej �ycie u mnie mo�na by rzeczywi�cie przemierzy� w siedmiomilowych butach patrz�c na zdarzenia zwi�zane ze zwierz�tami. Zaczynaj�c od kot�w. Kt�rych mnogo�ci do�� pr�dko si� dorobili�my. Koci� wyros�o na kotk�, kt�ra dwa razy do roku zachodzi�a w ci���. Pe�ne koszyki m�odych. Ma�e rude kocurki, czarne kociczki i wszystkie odcienie po�rednie. Kocica ospale na boku z czerwonymi suteczkami, no a ca�a paczka dalej�e pi� na um�r. Ale za kt�rym� razem, w taki duszny dzie� sierpniowy, kiedy ciep�o dos�ownie w�azi ca�ym ci�arem na cz�owieka, a kotka znowu si� koci�a, Olga wyci�gn�a jej ostatnie ma�e, kt�re utkwi�o. Jednak kotka le�a�a dalej dysz�c i nie przejawia�a �adnego zainteresowania ma�ymi. W �rodku nocy musieli�my jecha� taks�wk� do weterynarza. Tam okaza�o si�, �e mia�a jeszcze jedno ma�e, ale by�o martwe i z powodu ciep�a zacz�o si� rozk�ada�. Trzeba by�o natychmiast operowa�. Siedzia�em otaczaj�c ramionami jej lepkie cia�o w duchocie poczekalni, dok�d nagle przenik�a z korytarza wo� eteru. Skuli�a si�, gdy j� poczu�a, bo wiedzieli�my ju�, �e si� zacz�o. Nagle strasznie zagrzmia�o, a topole w ciemno�ci ogrodu na zapleczu zako�ysa�y si�, cho� nie mo�na by�o zauwa�y� wiatru. Zab�bni� deszcz. By�a na pewno przekonana, �e si� nie uda, �e doktor ju� nic nie wsk�ra. To przez t� z�owr�bn� burz�, kt�ra wci�� piekielnie bia�o o�wietla�a ogr�dki, tak �e przez u�amek sekundy widzia�o si� te wszystkie drzewka, kt�rych przedtem nigdy w �yciu si� nie zauwa�a�o. Jakby do dramatycznego filmu klasy B kto� przej�� chwyty z kresk�wek. Ale wtem weterynarz stan�� w drzwiach, u�miechni�ty, w pokrwawionym fartuchu na pr��kowanej pi�amie. Pozwoli� nam spojrze� na kotk�. Le�a�a w klatce po prostu na blasze. Mokra i rozczochrana, i jeszcze bez przytomno�ci. Na brzuchu mia�a �ys� blador�ow� plam�, a cia�o by�o tak �ci�gni�te, �e wygl�da�o jak zraz zawijany. Lekarz powiedzia�, �eby�my si� zg�osili za tydzie� po odbi�r, a zanim wyszli�my, obj�a go za szyj� i poca�owa�a z dubelt�wki, bo po�wi�ci� dla nas nocny spoczynek. Ja sobie my�l�, �e noc si� dla niego dopiero zacz�a. Tyle o kocie. Teraz go��bie, bo z nimi wr�ci�a za kt�rym� razem z targu drobiowego na Amstelveld. Para piaskowych synogarlic z tym czarnym sierpem poni�ej g�owy. Od razu zabra�em si� do robienia dla nich klatki, z niebieskimi grz�dami i kruszywem z muszelek na dnie. Na pocz�tku by�o nawet fajnie z tym gruchaniem, i to by�a jaka� jurna parka, bo r�n�y si� nieraz wi�cej ni� my. A potem �mia�y si� i chichota�y rozkosznie, tak �e cz�owiek sam nabiera� znowu ochoty. By�o te� w tym co� poetyckiego. Na ��ku m�oda zakochana para, z nago�ci� w po�owie ukryt� pod prze�cierad�ami, i do tego to gruchanie go��bi. Ale zabiegi mi�osne tych ha�a�nik�w mia�y zwyk�y przebieg, bo w ci�gu paru miesi�cy samiczka ju� wysiadywa�a dwa bia�e jajeczka. Olgi nie mo�na by�o oderwa� od jajek. Wci�� tylko nas�uchiwa�a i pewnego dnia powiedzia�a, �e s�yszy cichutkie tykanie, l my�la�a sobie, �e wydostan� si� wspaniale upierzone ma�e ptaszki. Co� w rodzaju pulchnych strzy�yk�w woleoczko albo ma�ych kurcz�tek. A� tu kt�rego� dnia le�� ci w gnie�dzie takie dwa obrzydiiwe go�e worki na kiszki z tymi prehistorycznymi �bami. C� to by�o za straszne rozczarowanie, l robi�o jej si� niedobrze, jak rodzice przy odg�osach wymiot�w wypluwali im w dziobki p�strawiony pokarm. Wygl�da�y coraz okropniej, w miar� jak ros�y. Z ka�dym dniem robi�y si� bardziej sine i zgredowate, i wida� by�o prze�wituj�ce ze �rodka te wszystkie kiszki i �y�ki, jak si� rozpanosza�y jak jaka� choroba. Wreszcie trzeba to by�o zabra� jej sprzed oczu. Wiem dlaczego. Nigdy jej o to nie zapyta�em, ale z ca�� pewno�ci� z powodu tego zrakowacia�ego cycka matki. Bo mnie samemu trudno by�o o tym nie my�le�, gdy widzia�em ten k��bek wn�trzno�ci trzymany w kupie przez pomarszczon� b�on�. Kiedy pewnego razu przysz�a jej przyjaci�ka, kt�rej z zachwytu a� dech zapar�o na ich widok, ze strat� je od razu odst�pi�a. l nigdy wi�cej nie wspomina�a s�owem o tych jurnych weso�kach. Po sierp�wkach przysz�y rzekotki. Zieloniutkie jak mech i te przynajmniej nie dar�y mordy. Czasem kt�ra� wyd�a p�cherz brudnobia�ej barwy w podgardlu, ale nie s�ysza�em, �eby dosz�o kiedykolwiek do rechotu. Trzyma�a je w szklanym s�oju, dok�d par� razy w tygodniu wk�ada�a �wie�e ga��zie z li��mi i karmi�a je m�cznikami i rurecznikami, kt�re, jak d�ugo si� da�o, pr�bowa�a trzyma� w dobrym stanie w s�oiku pod bie��c� wod� z kranu. Nieraz mog�a d�u�sz� chwil� przygl�da� si� temu r�owemu pulsuj�cemu zlepkowi, a kiedy� powiedzia�a, �e gdyby cz�owiek mia� dusz�, to mniej wi�cej tak musia�aby wygl�da�. Kiedy to dzwonienie wody jak deszczu ciekn�cego z rynien mnie kiedy� zm�czy�o i zakr�ci�em kran, w jedn� noc ten zlepek podobny do jakiego� morskiego polipa zamieni� si� w kupk� cielistego b�ota. l to pr�dzej tak mog�aby wygl�da� dusza. Czasem sadza�a tak� �ab� na d�oni, �eby skaka�a na ro�liny. Albo urz�dzali�my zawody w skoku w dal, jakby to by�y zabawki. Ale zazwyczaj wiod�y zapomniany �ywot przy oknie kom�rki, bo z trudem mo�na by�o si� do nich docisn�� obok w�zka. Kiedy ode mnie odesz�a i tygodniami ot�pia�y z b�lu nie wychodzi�em z ��ka, kot str�ci� szklan� pokryw� s�oja. Uciek�y i z biegiem czasu znajdowa�em je to tu, to tam zasuszone w�r�d rupieci. Mo�na je by�o jeszcze �mia�o rozpozna� jako �abki, ale by�y twarde jak celuloid. l by� jeszcze go�� przelotny. �asiczka. Zobaczy�em, jak biegnie, kiedy wygl�da�em na dw�r zza drzwi atelier. Zaraz za ni� ruszy�em. Za tym szybkim br�zowym pr��kiem, co znik� w drugich drzwiach, kt�re by�y uchylone. Kiedy ostro�nie otworzy�em drzwi i zajrza�em do �rodka, zza kub�a ze szczotk� wychyla� si� ma�y �epek i prze�widrowa�a mnie para czarnych oczek. Zawo�a�em Olg�, wzi��em ze skraju podestu pusty blaszany pojemnik na �mieci i kaza�em jej trzyma� otworem przy szparze drzwi, kiedy ja wejd� przez bram� do �rodka. Znowu bystra g��wka obrzuci�a mnie spojrzeniem, ale zaraz znik�a. Prze�lizn��em si� do k�ta i zastuka�em w wiadro ze szczotk�. Br�zowy b�ysk strzeli� ku drzwiom. Krzykn��em na Olg� i natychmiast us�ysza�em trza�niecie wieka. Wszystko musia�o si� odby� bardzo szybko i dlatego nic nie widzia�a. Nie wiedzieli�my, czy �asiczka jest w �rodku. Zabrali�my pojemnik do atelier i kiedy go otworzy�em, wyskoczy�a gdzie� na p� metra w g�r�. Ale na szcz�cie pionowo, tak �e b�cn�a z powrotem na dno. Piorunem wieko w d�, gar�� waty umoczonej w eterze do �rodka i po chwili trzyma�em za sk�r� na szyi zwierz�tko z tym brzuchem bia�ym jak szeroki krawat. Po�o�yli�my j� w starym go��bniku i pr�dko przysz�a do siebie. Zaraz zacz�a je�� mielony befsztyk, kt�ry jej ugniata�em trzonkiem p�dzla i podawa�em przez kratki. Musia�a by� wyg�odzona, bo zjad�a bez odpoczynku ca�ego kotleta. Olga chcia�a j� zatrzyma� i ma�o nie otworzy�a drzwiczek, �eby j� pog�aska�. Ale jej powiedzia�em, �eby da�a spok�j, bo potrzebuje wszystkich dziesi�ciu palc�w przy tym zgrzewaniu niemowl�cych majtek. �e takiego drapie�nika nie trzyma si� w klatce, bo to dla niego m�czarnia. Zaraz poszed�em do s�siad�w po szklany s��j, w kt�rym m�g�bym j� wygodnie na rowerze wywie�� za miasto i wypu�ci�. Olga mia�a tymczasem mie� na ni� oko. Kiedy wr�ci�em, by�a zrozpaczona. Posz�a na chwil� po poczt� do skrzynki, a kiedy wr�ci�a do atelier, �asiczka uciek�a. Nie mog�em wprost uwierzy�. Odst�py mi�dzy pr�tami kratki nie by�y wi�ksze ni� centymetr i nigdzie nie by�y wygi�te ani nie by�o �adnych w�osk�w. Zaraz przeszukali�my ca�e atelier, ale nie znale�li�my ani �ladu. Pomy�la�em, �e mo�e wymkn�a si� przez jak�� szpark� w pod�odze, mo�e przez mysi� dziurk�, ale odt�d za ka�dym razem, kiedy w atelier odsuwa�em kawa� kamienia, oczekiwa�em, �e j� tam znajd� zasuszon� i �ci�ni�t�, i �e przewr�ci si� jak kawa�ek dykty. Kiedy po dw�ch latach zdj�o si� do pomalowania wielki kaloryfer i Olga mog�a wreszcie sprz�tn�� ca�y �mietnik, jaki si� za nim w ci�gu lat nagromadzi� � kawa�ki wapienia, jeszcze sprzed wojny, zardzewia�y drut, bry�ki gipsu, kawa�eczek p��tna z niezdarnie namalowanymi olejn� farb� ptaszkami � w pewnej chwili podesz�a do mnie uroczy�cie i dramatycznie z czym� rudobr�zowym na obu d�oniach. Przestraszy�em si� nie na �arty, bo pomy�la�em, �e wypad�o jej tyle w�os�w. Ale to by�o wszystko, co pozosta�o z �asiczki. Troch� pergaminowatej sk�ry z futerkiem wy�a��cym od dotkni�cia. Niewarte nawet zachodu z pogrzebaniem. Razem z zardzewia�ym drutem, w kt�ry si� zapl�ta�a, oraz innym �mieciem bez ceregieli posz�a do kosza na �mieci. Nast�pny by� �liczny malutki przyjaciel domu, kt�ry dosta� prawdziwy pogrzeb, gdy zgin�� w okropnym wypadku. Z kwiatami, �zami i w og�le. Na rowerowym baga�niku w skrzynce po cygarach. Kiedy w Lasku Amsterdamskim wygrzeba�em w�asnymi r�kami do�ek pod jesionem o rzadkiej koronie i wstawi�em tam skrzynk�, i Olga szlochaj�c u�o�y�a na niej orchide�, kupion� za w�asne pieni�dze (kosztowa�a pi�� gulden�w. Dziewczyna musia�a na to przez pi�� godzin zgrzewa� te niemowl�ce majtki), przysz�o mi j� podtrzymywa�, �eby nie osun�a si� na �ci�k� mi�dzy pokrzywy. Palce mnie a� bola�y, tak zagrzebywa�em, ale nie przez t� milutk� bia�o-czarn� kaczusi�, kt�ra zadeptana na �mier� le�a�a w skrzynce na cygara, tylko przez t� orchide�, kt�ra zosta�a pochowana �ywcem. Na wakacje zawsze je�dzili�my na wysp� Ameland (s�cz�c ma�e buteleczki sherry ju� w wagonie restauracyjnym poci�gu do Leeuwarden i p�pijani przesiadaj�c si� na ��d� w Holswerd), gdzie na campingu zaraz za wydmami wynajmowali�my domko-namiot, do wysoko�ci ramion zmontowany z drewna pomalowanego na bia�o wapnem, a powy�ej doko�czony z p��tna namiotowego, co dawa�o przedziwne o�wietlenie. Herbaciane i ciep�e, gdy �wieci�o s�o�ce, a gdy niebo by�o zachmurzone, wygl�da�o to jak lody mi�towe od �rodka. By�y tam kilometry pla�y, gdzie nikt nie przychodzi� opr�cz nas dwojga, gdzie ca�y dzie� chodzili�my nago i gdzie w p�ytkim do�ku z wod� mog�a mnie t� swoj� �liczn� dup� dosi��� i sobie poje�dzi�. Albo da� si� wyrucha� w s�o�cu na mieli�nie w�r�d morszczynu i sinych meduz o brze�kach purpurowych jak u halki. Tam te� zrobi�em jej to zdj�cie, gdzie le�y na plecach w sypkim piasku, z kwiatuszkami dzikiej r�y, kt�re jej wetkn��em we w�osy, i z piersiami stercz�cymi pro�ciutko w g�r�, o co kto� si� kiedy� zapyta�: �Cyc-fotomonta�?" (Wtenczas na to nie odpowiedzia�em, bo ju� dawno sobie ode mnie posz�a, a te jej piersi, te wspania�e twarde, a przecie� mi�kkie cycusie, przez jej g�upie niechlujne �ycie, jej pijatyki i nocne hulanki, te� ju� ca�kiem sflacza�y). l to tam na wydmach znalaz�a t� ma�� kaczuszk� norow�. Z miejsca to si� za ni� pokra�ka�o, tak jak gdzie� czyta�em, �e tak robi�, kiedy zgubi� matk�. Pierwsza �ywa istota, jak� wtedy napotkaj�, jest ich matk�, czy to b�dzie pi�kna kobieta jak Olga, czy po�awiacz muszel o krzywych w�ochatych no�yskach i paznokciach sczernia�ych od wodorost�w. Wi�c to napotka� ten �liczny puszysty oharek z czarno bia�ym wzorkiem. Z miejscowej poczty w Nes natychmiast zadzwoni�em do biologa, kt�ry powiedzia�, �e mo�na je utrzyma� przy �yciu karmi�c kawa�kami �wie�ej ryby i krewetkami. Ale �e noc� potrzebuj� matczynego ciep�a. I tu trudno��, bo wprawdzie mo�na je w nocy trzyma� na piersi, ale wtedy cz�owiek wstaje zafajdany. Bo u matki ca�e stadko �pi pod ni� z kuperkami na zewn�trz. Kiedy kt�re� ma do cztykni�cia kupk�, wydaje pi�niecie i zanim zd��y si� za�atwi�, matka unosi troch� skrzyd�a, �eby pi�ra nie musia�y pos�u�y� jako papier toaletowy. Opowiedzia�em to wszystko Oldze, kt�ra siedzia�a przy stole z u�o�onymi w p�otek r�kami, mi�dzy kt�rymi tam i z powrotem biega�o kacz�tko. Powiedzia�a, �e jest gotowa tyle z siebie da�. No i zasypia�a co wiecz�r na plecach z tym male�stwem mi�dzy piersiami. (Czasem, kiedy wcze�niej si� obudzi�em i j� tak zobaczy�em, wygl�da�o to, jakby mia�a potr�jne piersi. Dwie zwyczajne ze smakowicie r�owego ludzkiego cia�a i trzeci� na zim� mi�dzy nimi, pokryt� puszystym futerkiem). Przed p�j�ciem spa� okr�ca�a kuperek szmat� i przewa�nie to zdawa�o egzamin, ale czasem ma�e wygrzebywa�o si� z tego i wtedy budzi�a si� z piersiami jak wymi� kozy, co le�a�a w b�ocie. Z tymi zabrudzonymi go�ymi cycami lecia�a skoro �wit przez drzemi�ce pola namiotowe do morza i sp�ukiwa�a je s�on� wod�, podczas gdy ja na ca�ego �apa�em siatk� j�zyczki solek, fl�derki i krewetki dla kacz�tka. A kiedy przelatywa�o kilka doros�ych ohar�w, tak dostojnie i pewnie, m�wi�em jej, �e i nasza taka uro�nie. Wtedy smutnia�a, bo wiedzia�a, �e kiedy� b�dzie musia�a pu�ci� j� na swobod�. A ma�e zmierza�o do tego wielkimi krokami, bo ros�o tak szybko, �e aby zabra� je po wakacjach do Amsterdamu, potrzebowali�my specjalnego pude�ka. Dosta�o ma�ych skrzyde�ek i wypi�wszy pier� potrafi�o nimi �mia�o trzepa�, jakby ju� wypr�bowywa�o skrzyd�a wolno�ci, l wsz�dzie �azi�o za Olg�. Nawet po ulicy, kiedy sz�a do piekarza, nie odst�powa�o jej, powoduj�c zak��cenia w ruchu samochod�w. l po atelier, gdzie pracowa�em nad jej pomnikiem z kotem na r�kach i gdy polewa�em wod� glin�, tapla�o si� w ka�u�ach na posadzce, jakby z betonu mog�y wyp�ywa� morskie szczecionogi. l tam si� wydarzy�a ta straszliwa rzecz. Kiedy si� cofa�em, �eby popatrze� z pewnej odleg�o�ci na statu� Olgi, nadepn��em na to male�stwo. Us�ysza�em chrupni�cie, jakby mia�o w �rodku ma�e drewniane okienko. W konwulsjach le�a�o u moich st�p, a Olga skuli�a si� � krzykiem. Ca�y dzie� siedzia�a przy �cianie z podkurczonymi nogami i martwym ptakiem w pude�ku i pop�akiwa�a. Czasem siada�em ko�o niej i obejmuj�c j� ramieniem becza�em razem z ni�. Ale by�a niepocieszona, l my�l�, �e to dlatego ta statua kobiety z kotem wysz�a tak prawdziwie. Bo pozowa�a mi do niej taka smutna i miesi�cami nie dawa�o jej to spokoju, l w przeciwie�stwie do rze�by tamtej kobiety z dzieckiem, kt�r� wcze�niej z ni� zrobi�em i o kt�rej jeden z cz�onk�w komisji powiedzia�, �e wygl�da tak, jakby ba�a si� tego dziecka, o tej statui kobiety z kotem, kiedy sprzedawa�em j� miastu Groningen, kto� z komisji zakup�w powiedzia�: �Ta kobieta tak trzyma tego kota, jakby tuli�a w ramionach ukochane dziecko". Kiedy Olga ode mnie odesz�a, gipsowy model tej rze�by je�dzi� po wystawach plenerowych w ca�ym kraju. A gdy raz znowu do mnie zasz�a po drugim czy trzecim ma��e�stwie, powiedzia�a nie bez dumy: �Znowu widzia�am sam� siebie. Jak sta�am z tym kotem. W Rotterdamie na Lijnbaan". Kiedy to zosta�o odlane w br�zie, pewnego razu, ju� po sprzedaniu, wr�ci�em p�no w nocy do domu i zobaczy�em j� nagle stoj�c� bia�ym cieniem przed drzwiami do atelier. Tak si� nastraszy�em, �e musia�o min�� sporo czasu, zanim zrozumia�em, �e to odlewnik przywi�z� z powrotem gipsowy model i poniewa� nie by�o nikogo w domu, postawi� go pode drzwiami. Musia�em chwil� posta� oparty o rze�b�, zanim opad�y wszystkie emocje i zebra�em si�y, �eby wtaszczy� j� do �rodka i ustawi� na miejscu, gdzie mia�a sta�. Gdzie od tamtej pory zawsze sta�a. A� po dzi� dzie�.

Co to si� sta�o. Z ni�, z Olg�. Co si� zmieni�o z biegiem lat. Czy mo�e by�em �lepy na co�, co zawsze by�o. Nie zauwa�y�em, �e ukochany rudzielec najpierw niepewnie i prawie niezauwa�alnie, ale p�niej coraz usilniej chce si� wyzwoli� z mojego u�cisku. W k�ko si� nad tym zastanawia�em w�r�d ca�ej mojej t�sknoty i rozpaczy, kiedy dopiero co ode mnie odesz�a. Bo to oczywi�cie nie by�a prawda, co czasem potem m�wi�em, �e gdybym sobie nie za�o�y� telefonu, nigdy by ode mnie nie odesz�a. Wprawdzie coraz cz�ciej wracaj�c do domu zastawa�em j�, jak rozmawia�a przez telefon z matk�. Szczeg�lnie po �mierci ojca nie by�o w tym nic dziwnego, ale to, �e skoro tylko wszed�em, to naraz nie mia�a nic wi�cej do powiedzenia i odk�ada�a s�uchawk�, wzbudzi�o we mnie na d�u�sz� met� podejrzliwo��. l to, �e zacz��em to potem po niej rozpoznawa�. Jaki� taki nastr�j niezadowolenia. Siada�a z ksi��k� na kolanach, ale nie czyta�a. Kiedy j� zapyta�em, o czym my�li, m�wi�a: �A tak, o niczym". l skwapliwie zabiera�a si� do czytania. A kiedy troch� p�niej spojrza�em znad roboty, siedzia�a tak samo jak przedtem. Przy jedzeniu wy�azi�o nieraz szyd�o z worka. Kt�ra� z przyjaci�ek odwiedzi�a jej matk� swoim samochodzikiem, kt�ry dosta�a od m�a na urodziny. l z entuzjazmem opowiada�a o podr�ach po ca�ej Europie, kt�re ju� odby�a. l te szafy sukienek, z kt�rych mog�a bra�-wybiera�, kiedy po po�udniu sz�a z przyjaci�kami na miasto. Mog�em sobie dok�adnie wyobrazi�, jak matka jej to przedstawi�a. Ta wstr�tna chytra suka. Tym s�odziutkim g�osikiem i pozornie bez �adnych ubocznych zamiar�w. Bo dobrze wiedzia�a, �e trucizna tak najskuteczniej dzia�a. Na pocz�tku zbywa�em takie historie �artem. �e ta ca�a Nancy po niespe�na roku ma��e�stwa jest ju� blada i wygl�da na niezaspokojon�, ma �ylaki na zwiotcza�ych �ydkach i zwis cyc�w trzeciego stopnia, bo ma� jest impotentem z powodu choroby manager�w. l �e tamto blade cimcirymci z pewno�ci� nie ma takiej pi�knej sukienki, jak ta, kt�r� ona uszy�a z materia�u, jaki dopiero co jej kupi�em. l �e jej samej by�oby pewnie nieprzyjemnie, gdybym by� wicedyrektorem fabryki margaryny, kt�ra swoimi pod�ymi produktami przysparza ludziom wysypki. �e si� wtenczas je�dzi po Europie i napycha szafy bolerami i etolami z farbowanego futra kr�liczego kosztem cudzego �wierzbu. �e na materia� na jej sukienk� przynajmniej zapracowa�em w�asnymi r�kami, a nie or�n��em dwustu os�b persone�u na wynagrodzeniach. A zapracowa�em tak, �e kiedy by�a w pracy, pewien bia�ow�osy filigranowy wytrawny znawca sztuki zakupi� u mnie rysunek. (Nie omieszka� oczywi�cie wytargowa� pi��dziesi�ciu gulden�w upustu od ceny). Natychmiast skoczy�em na rower i pojecha�em do Bijenkorfu, gdzie ju� od dawna widzia�em ten materia� na wystawie. W r�owe, czerwone, br�zowe i ciemno��te pr��ki. W atelier wyci��em ze sklejki szablon jej sylwetki i tak umocowa�em listwami, �e m�g� sam sta�. Potem udrapowa�em go obcis�e materia�em i do szyi przyklei�em kartk� papieru z napisem: MISS OSA, dlatego �e cz�sto z ca�ych si� i zapieraj�c si� kolanami o jej brzuch musia�em pr�bowa� zacisn�� jej pasek jeszcze o jedn� dziurk� dalej. Kiedy przysz�a z pracy, zaczerwieni�a si� z rado�ci. Podnios�a szablon, podesz�a do lustra i postawi�a przed sob�. Zupe�nie j� pokrywa�, schowa�a si� sama za sob�. By�o ca�kiem tak, jakby ju� mia�a w�o�on� sukienk�. l powiedzia�a zdziwiona: �Ale� ty wiesz, jaka ja jestem". Kiedy, wystawiaj�c j�zyk i k�uj�c si� na ca�ym ciele szpilkami, wreszcie j� uszy�a i pierwszy raz ubra�a, i stan�a przede mn� z r�kami odsuni�tymi troch� od cia�a, wtedy powiedzia�em: "Olga, ty jeste� najpi�kniejsza w ca�ym kraju. Jeste� tak �liczna, jak wypolerowane jab�ko". (Kiedy p�niej, szukaj�c tych przekl�tych rzekotek, natkn��em si� w�r�d rupieci na t� jej sylwetk� ze sklejki, zabra�em j� do lustra i ustawi�em ko�o siebie. Po�o�y�em d�onie na jej biodrach i spojrza�em na nasze odbicie. Znowu poczu�em i zobaczy�em tamten materia� i spr�bowa�em sobie j� wyobrazi�, jaka by�a wtedy. Ale wci�� widzia�em j� tak�, jak� si� sta�a, i kiedy otrz�sn��em z siebie tamten obraz, zosta�em sam z tym zarysem. Szablon, cie� jej osoby. Projekt naszego szcz�cia, kt�ry trzeba by�o umie� odczyta�, bo inaczej by� tylko kawa�kiem br�zowej dykty). Ale to nie tylko tamte jadowite telefony jej mamusi na d�u�sz� met� j� ode mnie odstr�czy�y. Nasiona chwastu, kt�ry mia� zag�uszy� ca�e jej �ycie, zosta�y wysiane du�o wcze�niej, l wierz�, �e najbardziej zgubne by�o dla Olgi to, jak widzia�a swojego ojca, jak go raczej musia�a widzie�. Bo jej matka nie zostawi�a z niego nic wi�cej opr�cz grubego, workowatego, �asego na s�odycze ch�opczyka, kt�ry, kiedy ona nadchodzi�a korytarzem z waz� zupy, musia� tam pr�dziutko zajrze� i rusza� przed ni� w ci�kich �obuzerskich podskokach, skanduj�c dyszkantem: Zupa � z trupa, zupa � z trupa, zupa � z trupa. W�r�d niewierno�ci i poni�enia nic innego nie m�g� robi�, jak zgrywa� si� na clowna. Kiedy� s�ysza�a, jak przygn�biony zapad� si� w sof� m�wi�c do jednego z wujk�w: �Za ka�dym razem udaj� po prostu, �e j� pierwszy raz widz� na oczy. Tak jakby o, przysz�a z wizyt� jaka� mi�a pani, kt�rej nigdy w �yciu nie widzia�em. Wtenczas nie musz� pyta�, gdzie si� podziewa�a. Bo to mnie w�wczas nie obchodzi", l pami�ta�a te�, jak na przyj�ciu z okazji jej dziesi�tych urodzin jeden z tych niby wuj�w z oble�nym �miechem powiedzia� do kogo� na korytarzu: �Ale, prosz� pana, ta kobitka ma co� w tych swych r�kach. Wszyscy to w ko�cu doskonale wiemy". Jak tylko u mnie zamieszka�a, spa�a zawsze z kolanami podkulonymi a� do piersi i z kciukiem wetkni�tym a� po d�o� w usta. W czasie snu spycha�a mnie swoim �licznym ty�eczkiem na w�ski pasek ziemi niczyjej, na kt�rym mog�em si� utrzyma� tylko wtedy, gdy koce by�y do�� mocno wetkni�te pod materac. Na pocz�tku pr�bowa�em to zmieni�, pozostaj�c po kochaniu w najlepsze mi�dzy jej udami. Zupe�nie przy sobie i w sobie tak zasypiali�my. Ale w �rodku nocy budzi�a mnie niesk�adna, powolna, ale nieust�pliwa przepychanka �okciami. Zaraz potem r�kami i nogami odpycha�a mnie od siebie pokw�kuj�c jak marudz�ca p�aksa, kt�ra nie mo�e postawi� na swoim. Mo�na by�o pcha�, bi� albo krzycze�, nic nie pomaga�o. Spa�a jak k�oda. Dopiero kiedy ��ko by�o w trzech czwartych zaj�te przez ni� i le�a�a wypi�ta z ty�kiem na moim brzuchu, wtedy si� uspokaja�a i zaczyna�a zgodliwie pochrapywa� z kciukiem w ustach. Olga ze wszystkim, co w niej by�o zwariowanego, dokuczliwego, mi�ego i nieposkromionego. Ale� ja po wariacku nie przestawa�em jej kocha�! Mam teraz przed oczami nas dwoje, jak w otwartych drzwiach czekali�my na deszcz w taki duszny do utraty tchu dzie� sierpniowy, kiedy muchy wyko�czone klei�y si� cz�owiekowi do sk�ry, jak do lepu. l wtem si� zacz�o. Wielkie krople, kt�re w ci�gu paru sekund zmoczy�y ca�� ulic�. Tylko drzewa sta�y jeszcze w �rodku szarych okr�g�w, jakby otrz�sn�y z siebie wszystek kurz. Potem nagle przegna�y gro�nie po niebie sinoszare strz�py i za chwil�, wraz z odg�osem grzmotu, jak przy uderzeniu deskami o deski, oberwa�a si� chmura. Ona zrzuci�a z n�g buty i z rozstawionymi r�kami j�a brn�� w tym potopie. A� przemok�a tak, �e przez sukienk� wida� by�o jej sk�r�. Wtedy wesz�a do domu, rozebra�a si� i w�o�y�a swoje bikini. Tak po�o�y�a si� w rynsztoku mi�dzy zaparkowanymi samochodami w burym strumieniu deszcz�wki trzydziestocentymetrowej g��boko�ci, bulgoc�cym od b�belk�w powietrza, i wystawi�a si� na biczowanie tych smagaj�cych strumieni. (Ale nie wo�a�a przy tym bez ustanku, tak jak pod prysznicem, kiedy puszcza�a zimn� wod�, �eby mie� j�drne piersi: �Ohyda, ohyda, ohyda!"). Nala�em dwa kieliszki wina � pewnie znowu mia�em jakie� zam�wienie � postawi�em je na tacy, wynios�em to na dw�r i usiad�em na skraju podestu ko�o niej z nogami w tej wodzie. Zanim deszez rozwodni� wino, wypili�my je i odstawili�my kieliszki na tac�, kt�ra dryfowa�a troch� po powierzchni, zanim nie zatopi� jej deszcz, lej�cy wci�� z nieba jak z cebra. My�la�a, �e kierowcy mijaj� j� tak powoli, �eby jej nie ochlapa�. Kochana. A gdy deszcz si� sko�czy� i w atelier zwlok�em z trudem mokre, kr�puj�ce ubranie, ona powiedzia�a: �No to teraz masz mnie z ca�ej si�y i miarowo wypierdoli�". Kiedy na dworze ulewa z gulgotaniem sp�ywa�a do studzienek, wy�ywa�em si� na jej mokrym ciele jak dzika bestia. l tak w �rodku letniego dnia padli�my mokrzy od potu i deszczu na siebie, i, jeszcze w sobie, zasn�li�my. (Poprosi�a mnie o to kiedy� jeszcze raz. Poszli�my na Widziane z mostu i za najpi�kniejsz� uzna�a t� scen� tu� przed przerw�, kiedy Marco tryumfalnie i z pogr�k� wobec Eddiego podnosi za jedn� nog� krzes�o. Kiedy wr�cili�my do domu, zapyta�a, czy te� bym tak potrafi�. Spr�bowa�em, ale w po�owie musia�em przerwa�, tak jak Eddie. Potajemnie �wiczy�em rano przy gimnastyce. Wreszcie si� uda�o. Przy �niadaniu powiedzia�em: �Olga, zobacz!" l schwyci�em nog� krzes�a przy ziemi, i postawi�em je na stole nad jej talerzem. Popatrzy�a na mnie z podziwem, jakbym by� czym� niewydarzonym, jak�� atletyczn� ma�p� lub czym� w tym rodzaju, i dosta�em owacj� przy otwartej kurtynie. Odsun�a krzes�o, wsta�a, zawin�a swoj� pi�kn� nocn� koszul� a� powy�ej piersi i po�o�y�a si� na ��ku: �No to teraz masz mnie z ca�ej si�y i miarowo wypierdoli�". Co te� zrobi�em). Pewnego razu spacerowali�my gdzie� w lesie i znale�li�my martwego kr�lika, kt�ry ca�kiem rozbabrany by� przez jak�� wron� albo srok�. Nachyli�a si� nad nim i nagle wrzasn�a, nie daj�c mi pogrzeba� tam patykiem. Kiedy poszli�my dalej, powiedzia�a, �e si� przestraszy�a, bo z jego �ba zwisa�a nitka czego� czerwonego, dok�adnie taka sama, jak� kiedy� w ubikacji zauwa�y�a w swojej kupie. Strasznie si� przerazi�a, bo my�la�a, �e ma raka. �e po prostu ze �rodka puszcza jej mi�so. Skr�conym kawa�kiem papieru toaletowego zacz�a d�uba� w swoim g�wnie i wreszcie dopatrzy�a si�, �e to w��kienko rostbefu. Ale strach pozosta�. Za pierwszym razem, kiedy do mnie zasz�a po naszym rozstaniu, powiedzia�a: �Chyba mam jakie� straszne kompleksy. Tylko nie wiem, na jakim punkcie. Dlatego je wypieram. �eby si� ich pozby�". Par� dni przed ostatnim Bo�ym Narodzeniem, jakie wsp�lnie �wi�towali�my, kupi�em na powitanie Nowego Roku paczk� ogni sztucznych. �S�oneczka", ��wiece rzymskie", ��wietlne strza�y" i �piszcz�ce kuchty". Zajrza�a do pude�ka i zacz�a nagle becze�. �e znowu min�� rok, bo uwa�a�a, �e si� starzeje. l nie chcia�a do tego przyk�ada� r�ki, do tego ha�asu, od kt�rego robi si� chora. Dlatego kt�rego� dnia pomi�dzy Bo�ym Narodzeniem a Nowym Rokiem pojechali�my na rowerach z pude�kiem fajerwerk�w na moim baga�niku poprzez �nieg do lasu. l tam w bia�y dzie� wystrzela�em ca�e to cholerstwo. Sta�a w pewnej odleg�o�ci i zmarzni�ta przygl�da�a si�, jak �piszcz�ce kuchty" z ogonem dymu i iskier gwi�d��c dogorywa�y w �niegu. W �aden spos�b nie mog�em jej nam�wi�, �eby sama odpali�a jedno s�oneczko, kt�re przytwierdzi�em do pnia. W sylwestra poszli�my spa� o jedenastej, a kiedy o p�nocy na dworze wybuch�o szale�stwo fajerwerk�w, ona niespokojnie si� ko�o mnie wierci�a, m�wi�c przez sen. l tak rozpocz�� si� dla nas Nowy Rok. Rok, w kt�rym mia�em j� na zawsze straci�. Olg�, wci�t� w pasie.

Jedyn� rzecz�, jaka mi pozosta�a po ca�ej tamtej historii, by�a kopia listu mojego adwokata do Olgi, gdzie jest napisane, �e pozwana oznajmia, i� zapozna�a si� z wnioskiem dotycz�cym uzyskania zgody na wytoczenie pow�dztwa rozwodowego na podstawie pope�nionej przez ni� zdrady ma��e�skiej, kt�re zostanie z�o�one na r�ce Pana Prezesa S�du Rejonowego w Amsterdamie przez jej ma��onka. O�wiadcza, i� zna tre�� wymienionego wniosku, i nie zamierza si� sprzeciwia� uczynionej tam pro�bie, i �e ponadto z g�ry rezygnuje z wzywania jej do stawienia si� na posiedzenie pojednawcze. Wszystko zacz�o si� od Targ�w Gospodarstwa Domowego w hali RAI. Nawet chcieli, �ebym zrobi� Hermesa naturalnej wielko�ci na ich stoisko. Za darmo. Dlatego to nie przesz�o. Jej matka przyjecha�a w tym celu do mojego atelier z nowym kierownikiem � trzecim od czasu �mierci jej ojca � krzywonogim ow�osionym kawa�em pawiana ze z�omowiska, kt�ry podobny by� do jednego z tych g�upkowatych Stooges�w. (Najokropniejszego). Stale k�apa� t� swoj� wielk� jadaczk�, ale ni w z�b nie mog�em go zrozumie�. Dos�ownie jakby wydobywa� tylko z siebie uach� uach� uach� i wcale by mnie nie zdziwi�o, gdyby przy tym jeszcze b�bni� pi�ciami po piersi. No i ona musia�a wszystko po nim powtarza�. �e przecie� mog� od r�ki wykona� tak� rze�b�. �e zap�aciliby oczywi�cie za gips, poz�ot�, i pokryli inne koszty. Wtenczas ten kostur znowu zacz�� swoje uachanie. Potem znowu ona, z tym swoim cierpliwym u�mieszkiem, to samo w ludzkim j�zyku. �ebym w �adnym razie nie zapomnia� o lasce i skrzyde�kach u kostek. l bardzo wa�na rzecz, �eby by� naturalnej wielko�ci. To by ich oczywi�cie bardzo urz�dza�o. Wtenczas ich stoisko z takim l�ni�cym poz�acanym cackiem zdominowa�oby ca�� wystaw�. Kiedy powiedzia�em, �e u staro�ytnych Grek�w Hermes by� nie tylko bogiem handlu, ale i z�odziei, naraz rykn�� �miechem, rozci�gaj�c wargi, �ci�le kryj�ce ko�skie z�biska w tej przepastnej paszcz�ce. Ta�czy� przy tym ca�y w swoim krze�le wymachuj�c r�kami. P�niej zorientowa�em si�, �e to by� ca�kiem dziecinny go�� bez �adnego polotu, l bynajmniej nie nieszkodliwy, bo dzia�a� ju� w r�nych przedsi�biorstwach, kt�re zbankrutowa�y, a jego szczytowym dokonaniem by�o przemienienie pewnej obory na peryferiach Holandii P�nocnej w co� w rodzaju wschodniego wisz�cego ogrodu restauracyjnego pe�nego rozwrzeszczanych papug i z gar�ci� egzotycznych puszczalskich koloru mokki w charakterze kelnerek, takich �o�nierskich zabawek pozosta�ych po wojnie kolonialnej. To te� okaza�o si� niewypa�em, bo ch�opstwo �ar�o jedne befsztyki z grochem str�kowym. Ale i z tego poz�acanego Hermesa naturalnej wielko�ci wysz�y mu nici. (My�l�, �e ta moja odmowa wi�za�a si� bardziej z tym, jak widzia�em tego szkaradnego typa, co do kt�rego podejrzewa�em, �e ona z nim �yje, co p�niej okaza�o si� prawd�, ni� z tym, �e uwa�a�em za nies�ychane zrobi� co� za darmo. Bo dla ojca Olgi by�em got�w postawi� na ka�dym rogu ich stoiska jednego Hermesa, cho�by tylko za to, �e kiedy�, szydz�c z tych niemieckich no�y, kt�re ci�gle jeszcze rozdawali jako prezenty dla sta�ych odbiorc�w, powiedzia�: �Mogliby�my ten nasz zak�ad przechrzci� z Hermesa na Herr Messer"). No i dobrze, sp�yn�li �egnaj�c mnie ozi�ble. Ona z tym swoim pawianem, kt�ry szed� za ni� z r�kami zwisaj�cymi prawie do kolan i kciukami wystawionymi na zewn�trz, uk�ad, kt�ry w akademii nauczyli nas nazywa� Poz� Anatomiczn�, ale kt�ry nadawa� mu wygl�d faceta mog�cego w ka�dej chwili warkn�� i kogo� dorwa� tymi �apskami. W dniu otwarcia wystawy jej matka zadzwoni�a do mnie z miodem w g�bie. Czy mo�e na chwil� prosi� do telefonu c�rk�. Kiedy Olga od�o�y�a s�uchawk�, mia�a wypieki podniecenia na twarzy. (Potem sobie pomy�la�em, �e ta zjechana raszpla, nazywaj�ca siebie jej matk�, mo�e ju� wtedy rozmawia�a z ni� o zaaran�owanym spotkaniu z ich najlepszym kontrahentem). Matka zaprosi�a j�, �eby przysz�a na drinka z okazji otwarcia ich stoiska, gdzie b�dzie troch� ludzi z firmy. Natychmiast zacz�a wk�ada� swoj� pi�kn� sukienk� w pr��ki, a ja zosta�em przy swojej rze�bie z r�kami w glinie, �e nawet nie mog�em jej obj��, gdy wychodzi�a. Ko�o czwartej zadzwoni�a. W g�osie by�o s�ycha� takie samo podniecenie, jakie przy poprzednim telefonie by�o po niej wida�. Wtedy jeszcze s�dzi�em, �e to od alkoholu. Szli w jedno miejsce co� zje��. Czy mam ochot� si� przy��czy�. Co to za �oni" szli, mog� si� zaraz przekona�. l tak znalaz�em/n si� w restauracji indonezyjskiej, za d�ugim sto�em w�r�d mn�stwa ludzi, kt�rych nie zna�em, ale gdzie Olga czu�a si� ju� najwidoczniej zupe�nie jak w domu. Przynajmniej z lubo�ci� przyk�ada�a si� do tego powierzchownego pierniczenia. Czasem a� si� obejrza�em w jej stron�, czy to rzeczywi�cie ona ko�o mnie siedzi, tak mi si� robi�o dziwno. A ca�y czas uprzejmi indonezyjscy kelnerzy w batikowych chustach na g�owie pochylali si� mi�dzy nami ku sto�owi i bezg�o�nie stawiali miski i miseczki ko�o talerzy. Pawian podni�s� kieliszek, wyduka� par� zda� swoim uach-uach. Przedwcze�nie rozleg�y si� brawa i skwaszony opr�ni� duszkiem kieliszek i go odstawi�. Natychmiast buchn�� piekielny koncert no�y i widelc�w. Nie pad�o ju� ani jedno s��wko. Ka�dy chapa� i si� napycha�. Kiedy spojrza�em ponad sto�em, wzrokiem trafi�em prosto na g�b� tego pawiana, kt�ry tak nieapetycznie �ci�ga� z patyczka k�sy satehu t� swoj� wielk� paszcz�, �e podobny by� do gada, kt�ry musi potrzyma� chwil� w pysku zbyt wielki �up, �eby z�apa� oddech. A zestaw ry�owy tak skot�owa� na swoim talerzu, �e wygl�da�o to jak nieforemna kupa ma�pich wymiocin. Spojrza�em po stole i wtem nagle uderzy�o mnie, �e ten wysoki wiotki dryblas, co siedzia� ko�o jej matki, bo by� ich najlepszym kontrahentem, u�miechaj�c si�, jakby �u� gum�, najzwyczajniej w �wiecie flirtuje ponad wyprz�tni�tymi do po�owy talerzami, miseczkami i kieliszkami z moj� Olg�. A ona mu odpowiada. Kurwa ma�! Czu�em to. Wida� by�o po nim. Mia�em takie uczucie, jakby si� pod sto�em oplatali nogami. R�ce zacz�y mi dr�e� i nie mog�em ju� prze�kn�� ani k�sa. Czu�em, jak wzbiera we mnie ochota, �eby jednym szarpni�ciem za obrus rozpieprzy� ca�e to pi�kne przyj�cie. Zdaje si�, �e Olga poczu�a, jak si� we mnie a� co� gotuje. Nic nie m�wi�c i nawet nie �mia� spojrze� na mnie, wsta�a i wysz�a do toalety. Za chwil� on poszed� za ni�. Wiedzia�em, �e zaczeka na ni� w tym ciemnym korytarzyku za szatni�. �e j� tam na chwil� capnie. Zobaczy�em, jak te jego brudne zapocone d�onie �ciskaj� materia� jej sukienki. Nie wiedzia�em, co mam robi�, Trudno by�o doskoczy� mu do gard�a tylko dlatego, �e poszed� do ubikacji. Wrogie nastawienie, jakie wyczu�em u sto�u, zmieni�o si� w poszeptywania i prze�mieszki. Odczu�em nagle wsp�lnictwo wszystkich obecnych. Mia�em ochot� na ca�y g�os, za�piewa� Marsza Radetzky'ego, tak jak to zawsze robi� jej ojciec: Dupa cyc, dupa cyc, dupa cyc, cyc, cyc, cyc. Albo pu�ci� w obieg tamto jego zdj�cie, jakie mu ta pod�a krowa kaza�a zrobi�, kiedy ju� nie �y� i le�a� na marach. l powiedzie� przy tym: ��adne zdj�cie. Le�y z tak� godno�ci�. Szkoda tylko, �e si� poruszy�". Ale tylko siedzia�em zesztywnia�y, z zaci�ni�tymi pi�ciami ko�o talerza. Tak zobaczy�em ich wracaj�cych mi�dzy stolikami, a kiedy j� przepuszcza� przodem ko�o palmy, dotkn�� jej przelotnie z ty�u, jakby ju� by�a jego. Pod�y u�mieszek nie schodzi� z jego g�by. Podszed� z ni�, wysun�� jej krzes�o, zrobi� elegancki gest i podsun�� zn�w krzes�o, kiedy siada�a. Wiedzia�em, �e pewnie po��dliwie spojrza�, jak jej dupa opad�a na siedzenie. A przy stole puszczaj� oko, cichcem si� �miej�, a ma�y �ysy ksi�gowy, kt�ry i tak ju� wygl�da� w tym fraku jak ubrany karaluch i kt�ry od dawna powtarza� jej matce, �e dziewczyna ze �wiata interesu nie jest na w�a�ciwym miejscu w tym ubogim �wiatku artystycznym, teraz nawet zakaszla� znacz�co, �eby da� pozna�, �e i on ze swoim liczyd�owym m�d�kiem wszystko na wylot zrozumia�. Krew jakby ca�kiem ze mnie odesz�a. W g�owie mia�em lodowate zimno i pi�ciami musia�em dusi� skurcz w �o��dku. Naraz w oczach tego pawiana naprzeciw mnie zobaczy�em, co si� stanie, zanim sam si� zd��y�em zorientowa�. Jego szczeciniaste brwi skoczy�y w g�r� i przesun�y pomarszczon� mi�kk� sk�r� na czole do przet�uszczonej czupryny. Wtedy ze mnie chlusn�o. Widzia�em bryzgi na talerzach i �ciankach kieliszk�w, l na ubraniach, ludzi naprzeciw mnie. Tamten goryl dosta� nawet par� chlapni�� wielko�ci monety na g�b�. Par� kobiet zapiszcza�o, a ka�dy od�o�y� sztu�ce i przesta� �re�, bo za z�bami poczu� jedzenie jak wymiociny. Nadbiegli wybatikowani kelnerzy, kt�rzy te� nie bardzo wiedzieli, co z tym fantem zrobi�. Na dok�adk� pu�ci�am z ust fal� bryi koloru zupy pomidorowej, kt�ra chlapn�a na obrus plakatem wielko�ci supernale�nika. Z wyra�nym rozpoznawalnym �ajnowatym zlepkiem kawa�k�w mi�sa, str�czk�w katjangu i strawionych w po�owie przez soki �o��dkowe resztek pieczonego �ledzia z po�udniowej przek�ski. Kwa�ny zapach rozszed� si� po restauracji. Wsz�dzie przy stolikach przerywano jedzenie i z obrzydzeniem patrzono na plam�. �zy nap�yn�y mi do oczu z powodu okropnego niesmaku w g��bi nosa. Kto� szarpn�� za moje krzes�o i kierownik firmy zapyta� z odwr�con� na bok twarz�, czy nie by�aby pora, abym uda� si� do toalety. Nie ocieraj�c ust serwetk� wsta�em i poszed�em mi�dzy sto�ami do ubikacji. Wiedzia�em, �e obracaj� si� w �lad za mn� g�owy. S�ysza�em ich szepty. Ale nic nie widzia�em. Kiedy znik�em z ich oczu, w korytarzyku do toalety, nogi ml si� zacz�y pl�ta�. Musia�em si� przytrzymywa� �ciany, bo kolana ugina�y si� pode mn�. W toalecie podszed�em do jednej z umywalek i oparty na wyprostowanych r�kach spojrza�em w lustro. Przerazi�em si� swoim widokiem. Twarz mia�em przezroczy�cie bia�� i oczodo�y jak u Bustera Keatona. Z k�ta ust bieg� upa�kany �lad ku brodzie. Przyjrza�em si� sobie. My�la�em, �e umr� z powagi. Wtem poczu�em wypychan� now� fal�. Nie nachyli�em g�owy do umywalki, tylko pu�ci�em to prosto w lustro. Nie czeka�em, a� moja twarz znowu stanie si� widoczna spod sp�ywaj�cej bryi. Nabra�em �yk wody i wyp�uka�em kwa�ne grudki z ust. Potem poszed�em do k�ta, urwa�em odcinek r�cznika i wytar�em twarz i ubranie. Wtem wszed� pawian. Nie zauwa�y� mnie. Podszed� prosto do umywalki, przed kt�r� dopiero co sta�em. l wtedy po raz pierwszy mog�em zrozumie�, co powiedzia�. Na ca�y g�os bluzn��: �Kurwa ma�" i poszed� do drugiej umywalki. Po chwili przydrepta� ma�y �ysawy ksi�gowy w upstrzonym fraku. Zza plec�w s�ysza�em, jak m�wi do pawiana: �Tu te� jeszcze co� jest. Okropno��!" Wyszed�em i w korytarzyku prawie wpad�em na Olg�, kt�ra wyprzedzi�a matk�. Nie spojrza�a na mnie i chcia�a sobie p�j�� do damskiej toalety. Moja pi�� nagle uderzy�a. Prosto w jej oko. Uchyli�a si� do ty�u i oparta o �cian� sta�a z pochylon� g�ow�, Jakby nie chcia�a wybuchem sza�u tuszowa� faktu, �e sama jest wszystkiemu winna. Ale jej matka zacz�a wymachiwa� wok� siebie torebk� i rwa�a si�, �eby mnie powstrzyma�. Odepchn��em j� r�k� na bok i nagle moja d�o� zapad�a si� w tamto nic pod usztywnionym materia�em, gdzie by�a ta wyj�ta pier�. To ju� by�o nie na moje nerwy. Ruszy�em przez sal� restauracyjn� do wyj�cia. Us�ysza�em pisk jej g�osu ponad innymi: �Cham!" l przez jedno mgnienie widzia�em, jak pozostali go�cie stali ka�dy za swoim krzes�em, podczas gdy batikowe g�owy potulnie sprz�ta�y ze sto�u. Pobieg�em przez hol na dw�r, ale nagle przystan��em i z opanowaniem wsiad�em do taks�wki, kt�ra dostarczy�a do restauracji jak�� indonezyjsk� par�. W domu ot�pia�y z b�lu zwali�em si� na ��ko, nawet nie wiedz�c, czy spa�em, czy le�a�em p�przytomny, kiedy zadzwoni�a do mnie w �rodku nocy. Powiedzia�a, �e to chyba dla mnie oczywiste, �e nigdy nie wr�ci do domu. �e potwornie wygl�da z tym podbitym okiem i �e to ju� drugi raz w ci�gu paru miesi�cy. (Tak rzeczywi�cie by�o. Kiedy�my raz wracali z przyj�cia przez Oude Zijds Achterburgwal, zacz�a mi si� po pijanemu wiesza� na szyi jakiemu� sutenerowi, kt�ry w lot poj��, co to by dla niego by�a za gratka. Z trudem uda�o mi si� j� od niego odci�gn��. A poniewa� ten tch�rz nie kwapi� si� do bicia, ona oberwa�a ode mnie w oko. Ale nie tak mocno, jak za drugim razem). To mnie zmrozi�o. Powiedzia�em, �e mo�e spokojnie zosta� dalej w tym hotelu, sk�d dzwoni, i spa� sobie z tym gnojem. �e nie musi u�ywa� swojego oka jako usprawiedliwienia. l �e �ycz� jej du�o szcz�cia z tym �onatym facetem, bo niech wie, �e widzia�em rowek na palcu tamtego oszusta w miejscu, gdzie nosi obr�czk�. �e niech sobie rano pomaca kieszenie jego marynarki, to j� na pewno wyczuje. Trafi�em w dziesi�tk�. Rzuci�a natychmiast s�uchawk�. A wtedy moja w�ciek�o�� i g��bokie poczucie krzywdy wy�adowa�y si� w samoagresji. Jeden po drugim �apa�em jej portrety i szkice i t�uk�em w drobny mak o pod�og�. Skorupy gipsu strzela�y w okna i sufit. Rysunki z ni� zrywa�em ze �cian i dar�em, i jeszcze na dodatek depta�em, l jak tylko zobaczy�em gdzie� kawa�ek gipsu, w kt�rym mo�na by�o rozpozna� co� z niej, jeszcze raz bra�em i wali�em pod nogi o ziemi�, a� si� rozprys�. Kiedy wszystko by�o zniszczone, obejrza�em zdyszany i �miertelnie zm�czony rumowisko. Naraz poczu�em si� ca�kiem spokojny. Jakbym wszystko zostawi� za sob�. Albo jakbym zrobi� si� pusty w �rodku. Wtem natkn��em si� wzrokiem na kota, kt�ry wlaz� pod krzes�o w k�cie i patrzy� na mnie szeroko otwartymi oczami pe�nymi strachu. Zabra�em go stamt�d, po�o�y�em si� na ��ku i posadzi�em go sobie na piersi. Tak zasn��em.

Przez pierwsze tygodnie potem, kt�re sp�dzi�em w ��ku, w fantazjach pu�ci�em swoj� m�ciwo�� na �ywio�. �omami po �bach, �eby m�zg rozpryskiwa� si� dooko�a jak smarki z nosa, z ci�kiego pistoletu pneumatycznego w skro�, do popsutego samochodu, kt�ry p�jdzie na dno kana�u Ren-Amsterdam, gdy oni w rozpaczy b�d� wali� pi�ciami w szyby, a statki kilwaterem zatr� �lady zbrodni. Wlok�em ich martwe cia�a po pla�y, �eby je porzuci� tam, gdzie nikt ich nie znajdzie. Pozwala�em, �eby na nie strze�onym przeje�dzie poci�g rozjecha� ich na marmolad�. Linczowa�em ich. �ama�em ko�em, torturowa�em w podziemiach. Zwyczajnie wdeptywa�em w ziemi�, p�ki nie zosta�o po nich nie wi�cej opr�cz g��bokich odcisk�w moich zel�wek. Jedyne, co po tych demonicznych snach na jawie stawa�o si� dla mnie jasne, by�o to, �e nieodwo�alnie j� straci�em. �e przegra�em. �e co najwy�ej mog� si� jeszcze wybrandzlowa� przy jej zdj�ciach, kiedy ta mieszanka uczu� zemsty, nienawi�ci i gniewu ust�pi potwornej, wyka�czaj�cej t�sknocie do niej. Po czym wraz z ostatnim zdyszanym krzykiem ten domek z kart zawali si� i zostawi mnie samego z sob� i z zaplamion� po�ciel�. Kiedy wreszcie nie mog�em ju� tego wytrzyma� i wyrwa�em si� z tej �mierdz�cej nory, wpakowa�em najpierw do �mieci kocie balaski, szczerby gipsu, cuchn�cy wazon z kwiatami, kt�re ju� dawno osypa�y si� na st�, cebul� z prawie p�metrowym szczypiorem, kt�ry wybuja� na blacie przy zlewie, i usch�e kwiatki doniczkowe, po czym pojecha�em do Rotterdamu. Zdoby�em jego tamtejszy adres i nawet nie s�dz�, �ebym tam jecha� po to, �eby si� bi� albo rozmawia�. Chcia�em tylko zobaczy� dom, gdzie mieszka�. Zajrze� do �rodka. Spr�bowa� odkry�, c� to by�o. C� j� pchn�o do tego m�czyzny. Mo�e, aby pochwyci� okiem jedno mgnienie ich szcz�cia. W kawiarni w pobli�u poczeka�em, a� si� zmierzch�o. Potem poszed�em na ich ulic�, odszuka�em numer i spojrza�em, czy jego nazwisko widnieje na drzwiach. Z odwr�con� twarz� przeszed�em obok o�wietlonego okna, przekroczy�em jezdni�, zawr�ci�em i z drugiego chodnika popatrzy�em do �rodka. Najpierw pomy�la�em, �e pomyli�em domy, kiedy zobaczy�em kobiet� z dzieckiem przy stole. Przeszed�em przez jezdni� i stan��em tu� przed oknem. By�a to kobieta po trzydziestce. Wygl�da�a na zaharowan�. Naraz przera�enie. Ch�opczyk, kt�ry siedzia� obok niej, by� kalek�. Co� w rodzaju mongolizmu i gesty wyuczone w o�rodku rehabilitacyjnym. Czu�em, jaki si� ze mnie robi n�dznik. Nie by�em w stanie czeka� na tramwaj. Zatrzyma�em taks�wk�, i kaza�em si� zawie�� na stacj� i najpr�dzej, jak tylko mog�em, da�em nura do poci�gu, bo mia�em takie wra�enie, jakby ca�a ta smutna scena przesuwa�a si� razem ze mn�. Jaki� czas potem, mi�dzy jednym moim ekscesem erotycznym a drugim (ju� sam nie wiem, co robi� z tego �alu) � Bell� siak�, kt�ra zanim si� odda�a, musia�a mie� pizdeczk� wylizan� z �asuchowatym mlaskaniem, a Iren� owak�, kt�ra chcia�a najpierw ugry�� mnie w jaja, zanim mog�em j� przyszpili� � zadzwoni�em z wal�cym sercem do Olgi. Odebra�a jej matka, kt�ra powiedzia�a, �e nie pojmuje, sk�d ja czerpi� tyle bezwstydu, �eby telefonowa� po wszystkim, co wyrz�dzi�em jej c�rce. Powiedzia�em, �e jej c�rka jest wci�� moj� �on� i je�li ma to si� sko�czy�, to wci�� jeszcze to i owo trzeba za�atwi� przed ewentualnym rozwodem. Wtenczas da�a mi Olg�. Jej g�os brzmia� g�ucho. Spyta�em ostro�nie, jak si� miewa. Powiedzia�a, �e wci�� jeszcze prawie nie mo�e patrze� na to oko. Powiedzia�em, �e sobie na to zas�u�y�a. D�ugo nic nie odpowiada�a i ba�em si�, �e rzuci s�uchawk�. Ale zapyta�a, po co w�a�ciwie dzwoni�. �e przecie� wszystko mi�dzy nami sko�czone. Powiedzia�em, �e to przecie� by�oby niepowa�ne po tylu latach. �e tak przecie� nie mo�na. �e w ka�dym razie chcia�bym z ni� jeszcze porozmawia�. �e mam do tego prawo, �e nie mo�e mi tego odm�wi�. Po mn�stwie bezsensownej gadaniny raz po tej, raz po tamtej stronie i wzajemnych wyrzutach, zgodzi�a si� na to. l tak w tamten spaskudzony deszczowy dzie� w maju znalaz�em si� w poci�gu do Alkmaaru przez to ca�e mokre zielone dra�stwo. Obmy�li�em, �e najlepiej by�oby j� stamt�d zabra� albo udusi�. l rzeczywi�cie wygl�da�em jak dusiciel, kiedy pokaza�em si� na ich ulicy. Z�achmaniony od deszczu i z w�osami w str�kach przez ca�e czo�o a� do brwi. Zanim skr�ci�em za r�g, wypali�em jeszcze w jednej bramie papierosa, �eby mojej g�owie zd��y� wr�ci� uroczy �obuzerski wygl�d. Bo wsp�czucie to najgorszy wr�g mi�o�ci. Sta�y w oknie. Olga i jej matka. Ju� ona da�a swojej c�rce szko�� przed ta rozmow�, suka jedna. Widzia�em to po niej. l naraz te� zauwa�y�em, �e patrz� na mnie w identyczny spos�b. Jakbym by� �upem. Po podbiciu oka nie by�o ju� �ladu. Gdy tak spojrza�em w g�r�, pr�buj�c wykroi� jaki� u�miech wok� mojego mokrego, zapalanego papierosa, pomy�la�em sobie: �Centrala czarownic" (To pochodzi�o od ojca Olgi. Kiedy, po raz pierwszy pokazywa� jej Amsterdam i przechodzili ko�o wie�owca, nad kt�rym wisia� g�sty ciemny dym, unosz�cy si� z komina centralnego ogrzewania, powiedzia�, �e to w�a�nie jest centrala czarownic. Tak jak on te� powiedzia�, �e sparali�owanego cz�owieka ze sklepu z cygarami �ona wi�zi w pudle pod lad�). Kiedy siedzia�em ju� naprzeciw niej w pokoju � jej matka nie pokaza�a si�, ale czu�em, �e gdzie� si� zaczai�a i nastawi�a swoje w�owe uszy s�uchaj�c, �eby m�c przy najmniejszym podejrzeniu wpa�� do �rodka � nie bardzo wiedzieli�my, co powiedzie�. Mia�a na sobie rzeczy, kt�re mo�na by�o kupi� byle gdzie w sklepie i w kt�rych jej nie by�o dobrze. Wisia�y na niej jak na wieszaku. By�em ciekaw, gdzie si� podzia�a jej sukienka w pr��ki. Mo�e j� ze wstydu cisn�a do �mieci. Poniewa� nie czu�a si� w niej tak jak l�ni�ce jab�ko. Zreszt� pewnie te� ju� �le na niej le�a�a. Schud�a i to jej powiedzia�em. Prawie tak niezr�cznie jak pierwszy komplement. Powiedzia�a: �Krokodyl mi�so zje, a nad ko�ciami p�acze" i na tym na razie poprzestali�my. Wsta�em, podszed�em do okna i popatrzy�em na kwitn�ce anturia na parapecie, kt�re jej ojciec zawsze nazywa�: �Kutas na p�misku", l popatrzy�em na bram� naprzeciwko, w kt�rej sta�em przed laty, �eby na mgnienie j� zobaczy�. l pomy�la�em o tym, �e teraz po tylu latach tak samo szalej� na jej punkcie i �e zawsze tak ju� zostanie. �e nigdy mi to nie przejdzie. Zacisn��em pi�ci, bo wszystko by�o popsute i zmarnowane. l tak odwr�cony do niej plecami, dr��cym g�osem zacz��em swoje wyrzuty. Czasem wtr�ca�a co� krzykiem. Twardym i zjadliwym g�osem, jakiego nigdy u niej nie s�ysza�em. l zrobi�a si� z tego regularna k��tnia, kt�rej w ko�cu mia�em dosy�, bo niszczy�a ostatni� szans� na to, �e miedzy nami zn�w b�dzie dobrze. Odwr�ci�em si� i podszed�em do niej. Cofn�a si� ze strachem i widzia�em po jej twarzy, �e chcia�a zawo�a�: �Mamo" albo �Mamusiu". W par� krok�w by�em przy niej i z�apa�em j� za barki, l ju� ba�a si� zawo�a�, tylko patrzy�a przestraszona na drzwi. Poczu�em si� strasznie podle i �zy nabieg�y mi do oczu, bo jedno jej oko mia�o jeszcze ��t� obw�dk�, a ona by�a taka zal�kniona. Jak przera�one zwierz�, kt�re pojmuje, �e ju� nie mo�e uciec. Odchyli�a si� do ty�u tak daleko, �e uderzy�a g�ow� o drzwi szafy. Kiedy chcia�em j� poca�owa�, zacz�a nagle histerycznie szepta�: ��eby� wiedzia�, �e te usta ju� innego ca�owa�y. Te usta ca�owa� ju� kto� inny". Kiedy wzi��em jej wargi w swoje, by�y wiotkie i mi�kkie, i tak�e jej cia�o by�o bezw�adne. Jakby mog�a osun�� si� na pod�og�, gdybym j� pu�ci�. Ale z�by trzyma�a mocno zaci�ni�te. Nie mog�em dobra� si� do jej j�zyka. Wtem za drzwiami zachrz�ka�a par� razy jej matka. �Nie trzeba herbaty?" zapyta�a swoim fa�szywym tonem. Trzeba. l tak siedzieli�my znowu rozmawiaj�c godzina po godzinie. O tym wszystkim, o czym si� nie rozmawia. Bo je�li si� o tym rozmawia, to ju� jest nieodwo�alnie �le. To ju� jest za p�no. To i rozmowa ju� nie ma wtedy sensu. l po godzinach, kiedy ju� od tego pieprzenia g�ba mi zesztywnia�a i czu�em, jak j�zyk tkwi tam suchy i nierzeczywisty, jej matka wtoczy�a barek z kanapkami, sama si� nie pokazuj�c. l po�uwa�em tak p�g�bkiem, bo si� brzydzi�em tych kanapek, zrobionych przez tamt� ropuch�. Potem rozmawiali�my dalej. A w�a�ciwie ja wci�� m�wi�em. A kiedy doszed�em do matki, �e to ona jest wszystkiemu winna, �e to ona namiesza�a jej w g�owie, bo widzia�a korzy�� dla przedsi�biorstwa w jej ma��e�stwie z tamtym, wtedy szepta�em i wskazywa�em jak zaklinacz na drzwi, jakby tam znajdowa�o si� ca�e zagra�aj�ce nam z�o. Czasem oponowa�a, blada i zawzi�ta. Ale przewa�nie s�ucha�a i potrz�sa�a g�ow�, je�li z czym� si� nie zgadza�a. l par� razy uderzy�em poni�ej pasa, m�wi�c o jej ojcu. �e tak bardzo mnie lubi� i �e ta ca�a kwestia pieni�na ani krzty go nie obchodzi�a, bo widzia�, �e jest szcz�liwa. l �e by si� w grobie obr�ci�. Powiedzia�o mi si� to, zanim sobie uzmys�owi�em, �e le�y spopielony w urnie. Ale musia�em tak zrobi�. Musia�em j� zmi�kczy�. Musia�em przebi� si� przez t� skorup�, kt�r� swoim fa�szywym j�zorem ulepi�a jej matka. Wi�c popatrzy�em w okno i troch� pomilcza�em, a potem powiedzia�em, �e jeszcze widz� jej ojca, jak stoi w oknie i spogl�da na zachmurzone niebo, m�wi�c: �Niechby si� to s�o�ce wreszcie przebi�o. Tylko �eby nie wszystko z niego usz�o". l przypomnia�em, jak raz podczas ulewy wr�ci� z Den Helder drog� nad Kana�em P�nocnoholenderskim: �Pada�o tak strasznie, �e ryby nawet nie zauwa�a�y, jak przestawa�y by� w wodzie". Na to naraz pop�yn�y jej �zy po policzkach. A jej matka jakby zwietrzy�a niebezpiecze�stwo gro��ce c�rce, bo przy kolejnym takim momencie, kiedy Olga z czerwonymi od p�aczu oczami prawie pada�a na kolana i na ustach mia�a wypisane, �e wraca ze mn�, ta zgreda zapuka�a do drzwi wo�aj�c, �e na mnie ju� pora. �e to ju� do�� d�ugo trwa�o i �e musz� i�� spa�. Kiedy spojrza�em na zegar, by�o ju� za p�no, �eby wraca� do domu poci�giem. Ta baba chcia�a mnie tak, jak sta�em, wyrzuci� na ulic�, ale po d�ugiej szeptance z Olg� w korytarzu, z kt�rej nawet po przy�o�eniu ucha do drzwi nic nie mog�em zrozumie�, wolno mi by�o zosta� na noc. Na g�rze w pokoju go�cinnym. Niegdysiejszym pokoju Olgi. By� jeszcze dok�adnie taki, jak go zostawi�a. Wygl�da�o na to, jakby tamta zawsze liczy�a si� z tym, �e c�rka jeszcze kiedy� znajdzie si� z powrotem Pod skrzyd�ami mamusi. (Sta�o to wci�� na jej p�ce). Po�o�y�em swoje ubranie na krzese�ku o �miesznych n�kach, kt�re nazywa�a kiedy� Sp�oszonym Jelonkiem i w kt�rym z wypiekami na twarzy czyta�a w napi�ciu o Uparciuszce, jak sobie �cina�a warkocze w internacie. l wzi��em si� do szukania miejsca, gdzie rozci�a no�yczkami firank�, kiedy pewnego razu z jedn� kole�aneczk� przytrzyma�y na ��ku grub� dziewczynk� s�siad�w i zdj�y jej spodnie, a wtem wesz�a matka z miseczk� czekoladek. Z rozdra�nienia i zawstydzenia z powodu tego p�nagiego grubego dziecka wzi�a wtedy no�yczki i ciachn�a nimi raz firank�. Otwarcie, �e zobaczy�a to matka. Dosta�a za to straszne lanie. Nie mog�em znale�� tej dziury. Firanki musia�y by� nowe albo to si� zdarzy�o w poprzednim mieszkaniu nad kana�em, o czym opowiada�a, �e woda odbija�a s�o�ce na sufit i �e to by�o takie uspokajaj�ce. �e mog�a le�e� na ��ku jak przymurowana i si� godzinami na to patrze�. W �rodku nocy poszed�em sprawdzi� drzwi sypialni Olgi, ale by�y zamkni�te, jak si� spodziewa�em. Zastuka�em najpierw leciutko, ale kiedy zacz��em stuka� mocniej, us�ysza�em, jak matka zapala u siebie �wiat�o. Szybko wszed�em do ubikacji, gdzie wci�� jeszcze do drzwi by�a przyklejona kartka, na kt�rej jej ojciec niekszta�tnymi kapitalikami napisa�: CHCESZ CO� PRZE�Y� NIESPODZIANIE, TO SPU�� WOD�, ZANIM WSTANIESZ! Na pewno nie mogli tego oderwa�, bo inaczej ju� by znik�o razem z jego zasmarkanym fotelikiem. A poniewa� da�bym sobie g�ow� uci��, �e jeszcze nikt nie skorzysta� z jego szelmowskiej propozycji, pozosta�em na sedesie poci�gaj�c za �a�cuszek Zwr�ci�em do ��ka z zimnym i mokrym ty�kiem. Ale jednak nie mog�em spa�. Owion�a mnie ca�a jej m�odo�� w tym pokoiku ze wszystkimi �miotkami z dawna, ksi��kami na p�ce i nade mn� na pulpicie tapczanu-p�ki. Jej wszystkie pluszowe misie i wazoniki, garnuszki i inne pierd�ki. Ale ani jednej lalki. Biedna wiewi�reczka. Stan�a mi przed oczami jako dziewczynka, tak jak j� zna�em ze zdj��. Z wy�amanymi siekaczami, kt�rych nie mog�a ukry�, bo zawsze si� �mia�a do aparatu. Znowu us�ysza�em ch�opak�w z jej klasy, jak j� przezywaj�: �Lampka z Aba�urem"! A Pietje Golhof napalony m�wi, pr�buj�c wcisn�� palce mi�dzy jej zaci�ni�te uda: �Jedenasty paluszek Jasia w drug� buzi� Marysi". Zobaczy�em j�, jak na tym samym ��ku czochra�y si� z kole�ankami jedna o drug� w trakcie zabawy w Z�amanego Kutasa i trzeba by�o co rusz kt�rej� z dziewczyn przylepia� z plasteliny nowego. Tutaj z nimi �piewa�a: �Raz, dwa, trzy, cztery, Dzwoni dzwonek na koniec przerwy, Teraz na sali gimnastycznej B�d� jebni�cia praktyczno-techniczne. Pan profesor pokazuje, Jak si� pizd� jebie chujem. M�ode jebury z d�ugimi chujami Ju� te� si� pierdol� z kole�ankami. Prosz� pana, prosz� pana, Ja by�am tylko raz ruchana. Raz, dwa, trzy, Jebiesz ty". Us�ysza�em, jak Nancy, kt�ra w ferie wielkanocne mieszka�a u ciotki w dzielnicy czerwonych �wiate�, szepcze je znowu do ucha: �Wychodz� ci stamt�d tacy czerwoni na twarzy. A na pode�cie jeszcze jako� tak niepewnie id�. �eby tam nie wiem co, musz� si� dowiedzie�, co to jest", l ojca, jak zdyszany po przebyciu schod�w i rozradowany po spacerze jak dziecko, wtacza si� do jej pokoju i bez tchu wo�a: �Czarny �ab�d� jad� mi z r�ki". Zapami�ta�a to na zawsze, bo tamtego dnia mia�a pierwszy raz w �yciu miesi�czk� i w strachu siedzia�a u siebie, bo matki nie by�o w domu, a sama nie wiedzia�a, co z tym zrobi�. Co jaki� czas zapada�em w jaki� p�sen, z kt�rego budzi�o mnie w�ciek�e podniecenie. Zdawa�o mi si�, �e jak pies czuj� na odleg�o�� wielu metr�w zapach jej cipy. Ale ju� nie mia�em odwagi ruszy� jej drzwiami. Bo wiedzia�em, �e tamten cerber w sk�rze matki waruje tam z uszami w szpic. To znowu moj� rozespan� g�ow� nawiedza�y napawaj�ce strachem widzenia: s�ysza�em spuszczanie wody, prze�lizgiwa�em si� na d� i w chwili, gdy czubki moich palc�w wyczu�y mi�kki materia� jej nocnej koszuli, atakowa�em, l dopiero jak po szamotaninie podar�em to na strz�py i w niej siedzia�em, zorientowa�em si�, �e to by�a ta wstr�tna suka. Zreszt� j� pierwsz� zobaczy�em, kiedy tamtego rana, chory po nie przespanej nocy, wyjrza�em na dw�r. Sz�a pasem zieleni z g�ow� w papilotach jak Meduza, prowadz�c za sob� spasione suczysko, kt�re op�dza�a kijem od szczotki, bo tamta klucha mia�a cieczk�. Pr�dko zbieg�em na d� i sprawdzi�em drzwi do sypialni Olgi. By�y otwarte. Spa�a zn�w tak samo jak kiedy� z kciukiem w ustach, z wypuczon� dup� na ca�a szeroko�� ��ka. B�yskawicznie-�ci�gn��em z siebie bielizn� i wsun��em si� ko�o niej. Ostro�nie przepchn��em j� tak, �eby mie� j� w wygodnej pozycji. Koszula nocna by�a ju� przez obracanie si� z boku na bok podkasana. By�a okr�cona wok� jej korpusu jak draperia bogini z Panteonu. Wtedy na ni� wszed�em, delikatnie rozchyli�em kolanami jej uda i wbi�em si� w ni�. Najpierw le�a�a bezw�adnie i ci�ko, tylko jej lepkie wargi, spomi�dzy kt�rych wysun�� si� kciuk, wyd�y si� wyuzdanie. Ale nagle zesztywnia�a, zanim jeszcze otworzy�a oczy. Natychmiast schwyci�em j� w obj�cia i przycisn��em usta do jej warg. Nie tylko dlatego, �eby j� poca�owa�, ale g��wnie po to, aby nie mog�a krzycze� l podczas tych zmaga� owego zwierz�cia o dw�ch grzbietach, kt�re zdawa�o si� nie wiedzie�, do czego zmierza, dziko i zapalczywie j� uje�d�a�em. Kiedy wyrwa�a si� spod moich ust, my�la�em, �e zacznie krzycze�. A ona powiedzia�a, �e, je�eli natychmiast jej nie puszcz� i sobie nie p�jd�, to zawo�a matk�. Zabrzmia�o to tak idiotycznie, �e nie mog�em powstrzyma� �miechu i ma�o si� z niej nie wy�lizn��em. Kiedy powiedzia�em, �e nic by to nie da�o, bo tamta wysz�a z psem, naraz si� rozlu�ni�a i da�a mi woln� r�k�. Ale jednak tak samo histerycznie jak poprzedniego wieczora zacz�a g�o�no szepta�, �e mia� j� ju� kto� inny. l ja sam zacz��em prawie becz�c odkrzykiwa� jej, �e nic mnie to nie obchodzi. �e tak nieprzytomnie i do szale�stwa j� kocham, �e by�bym w stanie wylizywa� jej z pizdy nasienie kochank�w, l prawie od samych moich s��w si� spu�ci�a, tak si� mimo woli rozbuja�a. A ja si� powstrzymywa�em, bo chcia�em jej tak dogodzi�, �eby niepr�dko zapomnia�a. To wtedy znowu zacz�a krzycze�, �ebym uwa�a�. Zw�aszcza teraz. Nawet by nie wiedzia�a, z kim zasz�a w ci���. Ale ja pcha�em si� dalej, wtedy si� rozlu�ni�a i posz�a na ca�o��. Kiedy�my si� oboje prawie zwalali, nagle ode drzwi dobieg�o g�o�ne b�bnienie. Ca�e cia�o Olgi nagle stwardnia�o jak kamie�. Wszystko si� �cisn�o i m�j kutas uwi�z� w �rodku. Wtedy wpad�a z krzykiem matka. Zacz�a w niepowa�ny spos�b bi� po kocu, co wygl�da�o na przesadny wschodni rytua� �a�obny, a przy tym wymy�la�a, mi od �obuz�w, gwa�cicieli i grozi�a policj�, je�eli natychmiast si� nie wynios�. Wreszcie zdar�a z nas koc. W tej samej chwili poczu�em, jak moja zakleszczona cz�� wraz z buchaniem mojej krwi tryska w jej zesztywnia�e cia�o, l us�ysza�em tu� ko�o ucha, jak mimo ca�ego strachu i skurczu Olga st�kn�a �aaa". Zdaje si�, �e jej matka pozna�a po moich kurcz�cych si� po�ladkach, �e si� zwali�em w jej c�r�, bo zacz�a mnie szarpa� i ci�gn�� za kostki. l od razu Olga od nowa zacz�a mi si� wyrywa� i b�bni� o pier� pi�ciami. Wyszarpn��em si� z szamotaniny, wygarn��em spod ��ka swoj� bielizn� i z kutasem ociekaj�cym jeszcze sperm� wyszed�em z pokoju. Zanim zamkn��em za sob� drzwi, zobaczy�em jeszcze, jak Olga siedzi na ��ku z podci�gni�tymi kolanami i os�aniaj�c ramionami g�ow�, jakby si� ba�a, �e zostanie o�wiczona. Nawet w �azience przy szumie wody z du�ego kranu s�ysza�em jeszcze przera�liwy wrzask tej przekupy. Ale ja czu�em si� wspaniale, jak po tryumfie. Bo ma�a zakrzycza�a z rozkoszy na oczach matki. l kiedy pysznie si� wyk�pa�em w chmurach piany i jak nowo narodzony w ubraniu wyszed�em z �azienki, jej matka sta�a blada z w�ciek�o�ci czekaj�c na mnie w hallu. Powiedzia�em, �e chc� si� po�egna� z Olg�, i podszed�em pod drzwi sypialni. Najpierw chcia�a mnie powstrzyma�. Z wargami zaci�ni�tymi do blado�ci. Odepchn��em j� na bok, ale to niewiele pomog�o, bo drzwi by�y zamkni�te na klucz. Puka�em, wali�em, wo�a�em j� po imieniu i krzycza�em na ni�, kiedy wci�� si� nie odzywa�a. A przez ca�y czas to babsko wo�a�o do c�rki, �eby nie odpowiada�a s�owem takiemu �obuzowi. Wreszcie posz�a do pokoju, wyjrza�a zza drzwi ze s�uchawk� w r�ku i zagrozi�a, �e zadzwoni na policj�, je�eli natychmiast si� nie wynios�. Zawo�a�em jeszcze do Olgi, �e do niej zadzwoni�, �e powinna do mnie wr�ci�. �e nie powinna da� sobie zatru� �ycia tej kreaturze. �e nigdy nie przestan� jej kocha� i na ni� czeka�. Potem, nie m�wi�c tej bladej chorej czarownicy, �e chce skurwi� swoj� c�rk� z tym, kto najwi�cej da, i bez m�ciwych krzyk�w opu�ci�em ten dom, w kt�rym potem nigdy wi�cej nie by�em.

Cz�owiek jest pod�y. Wszystkiego si� chwyta. Rozpaczliwe zabiegi, kiedy mi�o�� przestaje wychodzi� z dw�ch stron. No bo kiedy przez okno kawiarni, gdzie na ni� czeka�em, zobaczy�em, �e nadchodzi, podszed�em pr�dko do szafy graj�cej i nastawi�em t� szczekliw� p�yt� Oh, Suzanna, kt�rej zawsze, chodz�c po pokoju, wt�rowa� haukni�ciami jej ojciec. Ju� raz j� puszcza�em, bo przyszed�em godzin� za wcze�nie zabrawszy ze sob� akt intercyzy, ksi��eczk� ma��e�sk� i sze��set gulden�w w szarej kopercie. Przez telefon uzgodnili�my, �e ka�de przyniesie po trzysta gulden�w na adwokata, ale by�em pewien, �e jej matka ju� si� o to postara, �eby nie mia�a grosza przy duszy. Przeczyta�em chyba z dwadzie�cia razy intercyz�. Te sm�tne rz�dki przedmiot�w, kt�re przysz�a ma��onka �wnosi do wsp�lnoty ma��e�skiej". Elektryczna maszyna do szycia (opylona za marne grosze przyjaci�ce), kanapa z kap� i innymi dodatkami (chyba z ni� sam�), r�ne widelce i no�e (marki Adolf H. albo Gott mit uns). ��ona b�dzie rozporz�dza� swoj� w�asno�ci� ruchom� i nieruchom� oraz swobodnie spo�ywa� owoce�" Wida�, �e sobie nie �a�uje, pomy�la�em, widz�c, jak wp�ywa zamaszy�cie do kawiarni pozostawiaj�c za sob� szachni�cie obrotowych drzwi. W�osy mia�a rozpuszczone. By�y jak rudy baldach szeroko rozczesane na ramiona. W�o�y�a czerwony kostium oblamowany bia�ym futerkiem. Co� z zimowej wyprzeda�y. Musia�o jej by� w tym ciep�o. Kiedy zauwa�y�a, �e siedz�, po�eglowa�a prosto na mnie nie ogl�daj�c si� na boki. Jak kot, kt�ry na co� poluje i niczego poza tym nie widzi. M�czy�ni spojrzeli znad sto�u z gazetami. Poznali to po samej jej odzie�y. Odebrali j� jako panienk�, u kt�rej mo�na co� wsk�ra�. Dziewoja prowincji niesiona pr�dem. Przy moim stoliku zatrzyma�a si�. Nie chcia�a kawy. Wola�a, �eby�my od razu poszli. No i, aha, tych trzystu gulden�w nie mog�a zdoby�. Wi�c czy m�g�bym za ni� na razie za�o�y�. Z miejsca w�lizn�a si� w obrotowe drzwi, a mnie nasz�a ochota, �eby wsun�� stop� w szczelin�, �eby musia�a t�uc si� i wrzeszcze� w tej szklanej klatce, a� kelnerzy i panowie od gazet przyjd� j� wyzwoli�. Tak g�upio i nierzeczywi�cie wygl�da�a w tym kostiumie. Gdy�my ju� szli ulic�, powiedzia�em, �e to jest pierwszy raz, kiedy widz� j� w czym� czerwonym. Powiedzia�a, �e wszyscy o tym m�wi� w Alkmarze. Widzieli�cie ju� Olg�? l �e przez jaki� czas nosi�a si� na br�zowo. Kiedy jej przypomnia�em, �e przecie� dopiero par� miesi�cy nie jest ze mn�, zacz�a si� �mia� i powiedzia�a, �e jak Picasso ma r�ne okresy. A kiedy zapyta�em o sukni� w pr��ki, powiedzia�a, �e da�a j� s�u��cej. Tamta nie posiada�a si� ze szcz�cia. Musia�a j� tylko odrobink� zw�zi�. Na pode�cie przed domem adwokata, gdzie dopiero mia�em okazj� przyjrze� si� jej dobrze, bo tak pop�dliwie kroczy�a ko�o mnie, dopatrzy�em si�, dlaczego wygl�da jako� tak wapni�cie i dziwnie, jakby utraci�a to�samo��. To nie by�o tylko jej ubranie. To by�a przede wszystkim jej twarz. Brakowa�o mi na niej pieg�w. Dopiero wtedy zobaczy�em, �e ta jej pi�kna r�owa sk�ra ze wszystkimi br�zowymi c�tkami by�a przykryta grub� warstw� br�zowego makija�u, kt�ry niechlujnie ko�czy� si� na szyi, przez co sk�ra na niej wydawa�a si� sinawa i niezdrowa. Mia�em ochot� co� na ten temat powiedzie�, bo p�aka� si� chcia�o na taki widok. Ale powstrzyma�em si�, bo ju� tu na nic nie mia�em wp�ywu. Sama teraz rozporz�dza�a swoim mieniem ruchomym i nieruchomym. Cho�by sobie tyt�a�a twarz w cie�cie nale�nikowym albo chodzi�a po mie�cie w szarych plisowanych sp�dnicach swojej matki. Spojrza�a na mnie i zobaczy�a �zy w moich oczach. Nie wiedzia�a oczywi�cie, �e to by�o z bezsilnej w�ciek�o�ci. Z powodu tego makija�u, tego bia�ego kr�liczego futra, ca�ego tego kurestwa. Dlatego powiedzia�a, tu� zanim otworzy�y si� drzwi: �Nie ma rady, ch�opcze, nie ma rady". Zaprowadzi�o nas do swojego biura uosobienie obrzydliwo�ci. Pulchny t�usty kolos z brzuchem jak beczka piwa, kt�rej klepki trzyma� w kupie pasek. Uderzaj�co r�owe i wilgotne od �liny usta otoczone bujnym zarostem, w kt�rym tkwi�y p�atki �upie�u. Zna�em go ze �r�dmie�cia. By� znanym bywalcem kawiarni artystycznych. Najpierw musia�em odda� mu tych sze�� st�w, po czym, pewnie dlatego �e by�em rze�biarzem, wcisn�� mi do r�ki figurk� z saskiej porcelany, pasterza i pasterk�, i zapyta�, ile mo�na za to ��da�, bo zamierza to sprzeda�. Spojrza�em nieobecnym wzrokiem na t� zapchlon� park� i odstawi�em na kominek m�wi�c, �e moje honorarium za ekspertyz� jest du�o wy�sze ni� jego. Schowa� uraz za zas�on� smacznego �miechu, od kt�rego a� mu si� rozhu�ta� brzuch, zwil�y� pot�ny kciuk o wargi i poszpera� w papierach, z kt�rych co rusz co� tam mechanicznie wyczytywa�, pryskaj�c �lin�. S�ucha�em jednym uchem, patrz�c po regale pe�nym kodeks�w, przedpotopowych kalendarzy studenckich i z luksusowym wydaniem Dekamerona. Przelotnie zerkn��em na Olg�, s�ysz�c, jak ten nad�ty wieprz chrumka�: �Wniosek o rozw�d na podstawie pope�nionej przez ni� zdrady ma��e�skiej". Spogl�da�a w sufit, jakby to w og�le jej nie dotyczy�o. Jakby w poczekalni lekarza zmuszona by�a s�ucha� poufnych skarg pacjent�w. Zdj�a z czerwonej sp�dnicy par� w�osk�w bia�ego futerka i wtedy w�a�nie zobaczy�em, �e paznokcie ma d�ugie jak muszle i polakierowane na r�owo, l przy�apa�em si� na tym, �e mimo woli pomy�la�em: �Fajnie, jak takie pazurki capn� za kutasa". Nawet nie skojarzy�em sobie tego z ni�. Mi�sny budy� przed nami sko�czy� swoje i rozpar� si� na siedzeniu z brzuchem mi�dzy nogami, jak japo�ski mnich, i patrz�c na nas kolejno powiedzia�: �Juliusz Cezar i Brigitte Bardot. Co za szkoda! Czy nie by�oby �adnej szansy z��czy� te go��bki z powrotem?" Dobrze wiedzia�, �e to niemo�liwe. �e mo�e spokojnie zostawi� te sze�� st�w, �eby mu wystawa�y z portfela. Ale �eby si� zem�ci� za ten numer z krajow� porcelan�, przed wyj�ciem wcisn�� Oldze do r�ki papier, kt�ry mia�em przed rozwodem podpisa�, je�li jej uda�oby si� tak mnie sko�owa�. By�o tam co� takiego, �e o�wiadczam, i� nie zosta�o w istocie przez ni� pope�nione cudzo��stwo, ale �e to tylko manewr w celu uzyskania rozwodu. Powiedzia� jeszcze, �e jako rozwiedziona kobieta bez takiego za�wiadczenia nie ma prawa wjazdu do pewnych kraj�w. Na przyk�ad do Afryki Po�udniowej. Powiedzia�em mu, �e im kraj jest bardziej wyst�pny i zbrodniczy, tym bardziej zak�amany w dziedzinie seksu. l �e chyba, nie zdaje mu si�, �e si� wybieramy do kraju, gdzie dziewi��dziesi�t procent ludno�ci traktuje si� jak zwierz�ta. Zauwa�y� uprzejmie, �e pani od tej pory sama b�dzie o tym decydowa�, i na tym sprawa si� zako�czy�a. Stali�my znowu na ulicy. Najpierw chcia�a od razu i��, ale przypomnia�a sobie o tym papierze, kt�ry mia�em jeszcze podpisa�, i zgodzi�a si� na moj� propozycj�, �eby�my poszli gdzie� si� czego� napi�. Zawo�a�em taks�wk� i pojechali�my do parku Vondela. Gdy�my szli szerokimi alejami od Rotundy obok krzew�w, kt�re kwit�y jak szalone, otwarcie flirtowa�a z ka�dym przechodz�cym m�czyzn�, kt�ry wypuszcza� psa albo siebie samego. Oczywi�cie po to, �eby mi dokuczy� i udowodni�, �e jest zupe�nie wolna i mo�e robi�, co jej si� �ywnie podoba. l pewnie te� dlatego, �e si� przedtem tak cz�sto musia�a powstrzymywa�, �e mia�a jeszcze tyle do odrobienia. By�o mi to oboj�tne. Lepiej, �e pr�bowa�a mnie zrani�, ni�by mia�a mi wsp�czu�. Makija� zdawa� si� czyni� j� bardziej podniecaj�c� ni� piegi. No bo to ju� zaczyna�o by� jak w tamtym dowcipie rysunkowym, gdzie w drzwiach gabinetu lekarskiego stoi dziewczyna, a za ni� poczekalnia nape�nia si� m�czyznami, kt�rzy wo�aj�: �Panie doktorze, co� mi wpad�o do oka!" Kiedy�my wreszcie siedli w ogr�dku, schowani za �ywop�otem, sko�czy�a z tym. Ale zaraz wsta�a jak oparzona i powiedzia�a, �e musi najpierw zadzwoni�. Kiedy wr�ci�a, powiedzia�a, �e nie mo�e d�u�ej siedzie�, bo za p� godziny b�dzie na ni� czeka� przy g��wnym wyj�ciu samoch�d. Zapyta�em, czy to dlatego nak�ada sobie tego �wi�stwa na twarz, odpar�a gniewnie, �e zrobi�a to, bo bez tego wygl�da jak wysrana fasola. Za�yczy�a sobie jeszcze dodatkowo campari, podczas gdy ja zam�wi�em nasz� zwyk�� col� z m�odym jeneverem. S�cz�c swoj� gorycz wydosta�a papier, po�o�y�a przede mn� na stoliku i bez nacisku poprosi�a, �ebym podpisa�. Nachyli�em si� nad tym i udawa�em, �e uwa�nie czytam. Siedzia�em tak z pi�� minut, a� zapyta�a, czy jeszcze nie przeczyta�em. Kiedy powiedzia�em jej, �e nie widz� najmniejszego powodu, dla kt�rego mia�bym to podpisywa�, bo przecie�, do cholery, pope�ni�a cudzo��stwo, ona odpar�a, �e to nie ma nic do rzeczy. �e tam bynajmniej nie o to chodzi. Mia�em ochot� z�apa� j� i �cisn�� za gard�o. Wsadzi� jej ten upudrowany �eb w to campari krzycz�c, o co innego, do kurwy n�dzy, w takim razie chodzi, je�eli nie o t� jej cholern� zdrad�. Ale siedzia�em spokojnie patrz�c na �wir mi�dzy stopami. Zabra�a papier i powiedzia�a: �Nie to nie". Naraz wyda�o mi si� to tak potwornie �a�osne, �e wszystko sta�o mi si� do cna oboj�tne. Wyszarpn��em jej �wistek z r�ki, wzi��em jej wieczne pi�ro i napisa�em: COKOLWIEK ZROBI�A�, ROBISZ CZY JESZCZE ZROBISZ, DOK�DKOLWIEK P�JDZIESZ, NIGDY NIE PRZESTAN� CI� KOCHA�! l pod tym podpis. Wzi�a ode mnie papier i przeczyta�a. Zmi�a w gar�ci w kulk�, kt�r� schowa�a do torebki, i powiedzia�a: �Teraz to do wyrzucenia". Potem wsta�a i nie �egnaj�c si� ze mn� posz�a mi�dzy stolikami do wyj�cia.

Po ca�ej tej m�ce i zamieszaniu up�yn�o du�o czasu, zanim znowu powoli przyszed�em wreszcie do siebie. Ale ju� nie bra�em si� wi�cej za lepienie matek z dzie�mi albo Persefon. Nad Amstelem na tamtejszych wysypiskach wyszukiwa�em na wp� zardzewia�� siatk� z p�ot�w i kurnik�w, popsute zabawki, zu�yte sprz�ty domowe, kawa�ki kafli, korka, porz�dkowa�em to w atelier na drewnianych podstawach, ��czy�em jedno paskudztwo z drugim, zalewa�em smo��, z�ocistym lakierem albo skrapia�em zawiesin� py�u kamiennego w �ywicy syntetycznej. Potem puszcza�em na to p�omie� z palnika acetylenowego. A� bulgocz�ca i wrz�ca pod grub� sk�r� masa przetapia�a si� w gor�cu na kawa� wypalonej ziemi. l obraz by� gotowy. Takim sposobem robi�em ich czasem dwa albo trzy w ci�gu dnia. A� atelier by�o zabudowane ze wszystkich stron i zacz�o by� podobne do jaskini nietoperza. Obrazami, kt�rych bali si� mi�o�nicy sztuki, ze wzgl�du na sam ci�ar. Kiedy mi si� odmieni�o, kiedy na sam zapach tych paskudztw ma�o nie puszcza�em pawia, wtenczas �adowa�em ca�� seri� do mojego starego rileya (w�zek dzieci�cy jeszcze za czas�w Olgi za�ama� si� pod ci�arem p�od�w mojego ducha) i zatapia�em w Amstelu tak jak niegdy�, tyle �e teraz sam i w �rodku nocy. (Kiedy� Olga, widz�c, jak kaczki nurkowa�y w tym miejscu, powiedzia�a: �Id� na wystaw�"). l przez to op�ta�cze za�atanie, zaniedbany smoluchowaty wygl�d i �mietnikowy b�ysk w oczach od wyszukiwania odpadk�w najwyra�niej zaczyna�em upodabnia� si� do cudzoziemskiego w��cz�gi, bo podczas zbi�rki na walk� z rakiem bystra niewiasta, kt�ra dzwoni�a puszk� z miedziakami, zmieni�a na m�j widok recytowany tekst: �Na raka� na raka� the can-cer� the cancer!" Gdy wychodzi�em z kawiarni, gdzie wypi�em tylko kaw�, jaka� starsza damulka sykn�a mi: �W�dka to trucizna". �adnych panien nie bra�em ju� do domu. Ostatnie dwie odesz�y z k��tni� na ustach. Wtedy postanowi�em: koniec z t� koci� muzyk� w moim domu. To ju� lepiej chodzi� do kurew. Zreszt� to taniej. Im nie potrzebuje cz�owiek stawia� trunk�w ani nie musi godzinami wys�uchiwa� jakiego� pieprzenia trzy po trzy. Po p�godzinie jeste� z powrotem na ulicy i mo�esz bra� si� od nowa do roboty. A tak �adnie si� zacz�o z tamt� Szwedk� Astrid. Na pocz�tku by�em podejrzliwy, bo zostawia�a w popielniczce takie d�ugie, doszcz�tnie zgniecione niedopa�ki. Ale tak wspaniale si� prezentowa�a, jak wcielona delikatno�� ze Szwecji, jak idealna dziewczyna z fotosu, �e zlekcewa�y�em to ostrze�enie. Pierwszego wieczora wszystko wygl�da�o tak pi�knie. My�la�em wr�cz, �e mo�e zostanie drug� Olg�. Powiedzia�em, �e napisz� jej na brzuchu wyznanie mi�osne po szwedzku. l jej wi�niow� szmink� napisa�em na tej niezwyk�ej tarczce, kt�r� chcia�o si� odchyli� w�o�ywszy kciuk do tego do�eczka: SAKERHETS TANDSTICKOR! Potraktowa�a to ca�kiem powa�nie, ale sk�d ja mia�em, do cholery, wiedzie�, jak jest po szwedzku �kocham ci�"? Na pocz�tku by�a mi�a. Milutka i delikatna. Ale co rusz przybywa�o jej krytycyzmu. Planowa�a umo�ci� sobie na dobre gniazdko. Ju� jej nie wystarcza�o, �e rano bra�em prysznic, ale domaga�a si�, �ebym si� jeszcze op�uka�, zanim poszli�my do ��ka. Albo kupi�a zdrowotn� szczoteczk� do z�b�w z tak� k�dziel� w�os�w, �e mi si� rzyga� chcia�o, jak to w�o�y�em do ust. To znowu z prze�cierad�ami by�o co� nie tak. Trzeba by�o wszystkie koniecznie zmieni�. Kiedy powiedzia�em, �e nie da rady, zaraz zrobi�a si� sztywna i zimna jak sopel loda. Le��c na ��ku ko�o zgarni�tych ju� na kupk� prze�cierade�. Par� dni p�niej, kiedy wsta�a z ��ka, �eby p�j�� do ubikacji, skoczy�o jej na �ydki tyle kocich pche�, �e wygl�da�o, jakby mia�a na nogach ciemne po�czochy. W tym swoim podbiegunowym angielskim zacz�a na mnie krzycze� i kl��, a ja a� zadar�em nogi z uciechy. Wytar�a �ydki i wyiska�a si� do czysta, w�o�y�a swoje szykowne ubranie na figur� o nale�ytych wymiarach i znik�a z mojego �ycia. A z The�, jednym z ostatnich kwiat�w, jakie zakwit�y na niwie mojego ��ka, posz�o jeszcze szybciej. Kiedy� strzelili�my sobie partyjk� i potem siedz�c na brzegu ��ka z bananem w r�ku, kt�ry jak zawsze przeci�a w po�owie i wyjada�a �y�eczk� jak jajko, opowiedzia�a mi, �e gdy us�ysza�a przez radio wiadomo�� o �mierci Marylin Monroe, to chyba z godzin� p�aka�a. Usiad�em w ��ku i zamar�em, bo te� s�ucha�em tamtych wiadomo�ci i wtedy tak si� poczu�em, jakby nagle przesta�a istnie� Olga. Jakby wraz z t� wiadomo�ci� na zawsze przepad�a. �eby pokry� zmieszanie, powiedzia�em, �e prawdopodobnie gdybym mia� umy� i ubra� Marylin po �mierci, to nie obesz�oby si� u mnie bez erekcji. (Buf stiff back or stiff knees, You stand straight at Tiffany's). Skoczy�a na r�wnie nogi, jakby jej pod siedzeniem poruszy� si� skorpion, i zacz�a mnie chlasta� wsz�dzie gdzie popad�o otwartymi d�o�mi. Najpierw pozwoli�em jej si� wyszale�, ale kiedy kropn�a mnie w ko�� nosowa, �e ma�o nie.pad�em, tak si� nagle w�ciek�em, �e wywlok�em j� z ��ka i nag� wypchn��em na wietrzny wiecz�r, ciskaj�c w �lad za ni� ubranie. l na tym si� ostatecznie sko�czy�o. �adnej ju� nie wpu�ci�em. Tego samego dnia wysypa�em do �mieci zawarto�� pude�ka ze szpilkami do w�os�w, kolczykami i broszkami, kt�re z biegiem czasu znajdowa�em pod i za ��kiem. Zachowa�em jeden jedyny klips w kszta�cie konika morskiego, kt�ry przyczepia�a mi zawsze do chuja podczas ��kowych baraszkowa� Ans, Wies czy te� Riekie. Je�li potem potrzebowa�em kobiety, chodzi�em na miasto, a� znalaz�em tak�, kt�ra by�a wystarczaj�co sympatyczna, ale przy tym mia�a w�asny dom czy pok�j. Tak dosz�o do tego, �e w pewnym domu na Apollolaan, wypchanym l�ni�cym drogim r�owym kiczem, gdzie cz�owiek m�g� golusie�ki sturla� si� po pod�ogach ze sk�r i weluru od sufitu do piwnic i ani razu o nic si� nie uderzy�, znalaz�em si� w ��ku z bab� tak wytworn�, takim �aglowcem, gdzie maszt przewa�a� nad ruf�, �e sam nie wiem, kiedy mi si� wyrwa�o po sko�czonym dmuchaniu w te �agle: �Czy pani r�wnie� szczytowa�a?" l z biegiem czasu pozna�em w ca�ym mie�cie najbardziej niedost�pne dziewcz�ce pokoiki, gdzie do pokonania kr�tych schodk�w trzeba by�o mie� zr�czno�� kozicy i jurno�� koz�a. Przewa�nie cz�ci poddasza z frontu albo od podw�rka, niechlujnie oddzielone przepierzeniem z desek, dok�d trzeba by�o przemyka� w egipskich ciemno�ciach mi�dzy susz�cym si� praniem s�siad�w z do�u ku smu�kom �wiat�a ze szpar. Prawie zawsze na �cianie reprodukcja sepiowego rysunku tancerki maroka�skiej Delacroix, scena teatralna Toulouse-Lautreca albo par� baletnic Degasa. S�ysz� ich g�osy, jak m�wi� rzeczy, kt�re mi utkwi�y w pami�ci: �Teraz si� odwr��", �Chod�, b�dziemy sobie wtyka� do �rodka r�ne rzeczy", �To co�, co oni maj�, wygl�da czasem dziesi�� lat starzej ni� oni sami". Gertie, ze �wirem jak helikopter, kt�ra jedn� �cian� swojego pokoju na poddaszu wyklei�a muszelkarni i swoim nagim przodem czochra�a si� o te ostre ro�ki, kiedy ja mia�em szpicrut� wymierzy� jej par� mocnych chla�ni�� i szturchni�� w po�ladki, przy czym krzycza�a: �Biczuj mnie, w�adco! Biczuj!" Najpierw pracowa�a w zak�adzie, gdzie musia�a opiekowa� si� stworzeniami, z kt�rymi nie mo�na si� by�o porozumie� mow�, kt�re tylko le�a�y, �lini�y si� i paskudzi�y, a kt�re nazywali �ro�linkami". Ale p�niej przesz�a kurs dla nauczycieli dzieci z mongolizmem. Nad jej biureczkiem wisia�a kartka, na kt�rej wielkimi literami by�o napisane na kszta�t aforyzmu: MONGOLIZM TO JEDEN CHROMOSOM ZA DU�O. A pod spodem prawie nieczytelnym pismem odr�cznym: Mongolizm nie bierze si� wi�c z alkoholizmu albo chor�b wenerycznych, albo p�nego macierzy�stwa. Jest to b��d w podziale redukcyjnym. M�wi�a o tych pulchnych ha�a�nikach od kociej muzyki, �e czasem trzeba by�o si� do nich zabiera� do�� sadystycznie, bo cz�sto by�y zbyt leniwe, nawet �eby si� rozebra� z kurtki, takie by�y rozpuszczone przez rodzic�w z poczucia winy. Bra�a takiego smarkacza i sadza�a na ca�e przedpo�udnie na szafie. Ale po nied�ugim czasie tak si� do niej przywi�za�y, �e kiedy przychodzi�a rano, hurmem wybiega�y do niej na korytarz i jedno przez drugie kozio�kowa�y dooko�a niej z rado�ci. A stamt�d moja tu�aczka zawiod�a mnie do przygn�biaj�cego pokoju od podw�rka w dzielnicy Zachodniej z widokiem na werandy obwieszone bielizn�, zastawione cynkowymi wanienkami i motocyklami w foliowych pokrowcach. Do tamtej rozw�dki z trojgiem przedszkolak�w zasmarkanych po pas. Skoro tylko tam dotar�em ze s�odyczami dla dzieci, kt�re mnie nazywa�y wujkiem, ona natychmiast lokowa�a mnie w rozlatuj�cym si� plecionym foteliku, jakbym musia� nie wiem jak d�ugo wraca� do si�, zanim wyl�dujemy w sypialni. Nastawiaj�c radio m�wi�a wtenczas: �Siadaj sobie wygodnie w foteliku i pos�uchaj muzyczki, a Ina przyniesie ci zaraz miseczk� po�ywnej zupki". No i siedzia�em godzinami z tym drobiazgiem na kolanach wci�� gadaj�c, a� czu�em przez nogawki spodni ich mokre pupcie. A kiedy jej pomaga�em przy zmywaniu i wyjmowa�a such� �cierk� do naczy�, m�wi�a: �Sekundk�, ch�opcze, zaraz dostaniesz od Iny spragnion� �ciereczk�". Przykre uczucie, �e to nie mo�e d�ugo potrwa�. �e ich drugi tatu� te� lada moment da drapaka. Wi�c nieraz tak d�ugo by�em poza domem, �e kiedy spuszcza�em w ubikacji wod�, ze sp�uczki lecia�a rdzawa zupka, jak po powrocie z wakacji, a kot, kiedy go odebra�em od s�siad�w, wszystko obw�chiwa� w domu, jakby by� tu pierwszy raz. l tak ci�gle trafia�o si� co� innego. Inne spotkania, inne dzieci, inne pokoiki. l te pierwsze �wi�ta po odej�ciu Olgi, Bo�e Narodzenie, przez kt�re bym skona� z melancholii, gdybym mia� je sp�dzi� sam. Kiedy na podw�reczku biedniutkiego mieszkania na niskim parterze u surinamskiej mamusi z sze�cioletni� c�reczk� jak marzenie � jej czarny rycerz zostawi� j� na lodzie � babra�em si� z martwym kr�likiem. Powodowany pych� powiedzia�em, �e potrafi� oprawi� to zwierz� na spos�b surinamski tak jak jej m�� i nie by�o odwo�ania. Sk�ry si� nie zdejmuje, tylko goli (i niech B�g broni zaci��), a potem pompk� do roweru pompuje powietrze mi�dzy sk�r� a cia�o, l tak ze wszystkim w �rodku i na wierzchu daje si� to do pieca. Nie mog�em uwierzy�, �e przedtem nie trzeba wyj�� ca�ych tych flak�w. Ale ona upiera�a si�, �e to naprawd� tak ma by�. Bo inaczej nie ma sposobu, �eby utrzyma� tam powietrze. Ale sprawy nie zasz�y a� tak daleko. Bo kiedy w�r�d strz�p�w futerka sta�em z brzytw� jej m�a w lepkich od potu r�kach i wcale by mnie wtedy nie zdziwi�o, gdyby kto� z s�siad�w, kt�rzy podgl�dali mnie zza o�wietlonych perforowanych gwiazd betlejemskich, zadzwoni� do Towarzystwa Opieki nad Zwierz�tami, wtedy naraz mnie odrzuci�o. Kiedy pomy�la�em, �e tego p�ysego sinego trupka, kt�ry ze wszystkiego najbardziej przypomina� nieudanego noworodka, b�d� musia� jej napompowa�, �o��dek podszed� mi do gard�a. Mia�em naraz tego do��. Wzi��em z kuchni du�y n�, zdar�em z kr�lika sk�r�, rozci��em brzuch, wyci�gn��em ca�y �rodek i podziaba�em na chybi� trafi� na kawa�ki. Bardzo by�a rozczarowana moja czarna ksi�niczka. l wieczorem przy ubieraniu choinki dla c�reczki by�a milkliwa. Ale kiedy le�a�a w ��ku blisko mnie, powiedzia�a, �e to nic takiego, �e jutro b�dzie dobrze smakowa� po holendersku. Spojrza�em ponad ni� przez plamki witra�a na ulic�, gdzie w �wietle latarni zobaczy�em padaj�cy pierwszy �nieg tego roku. l powiedzia�em jej, �e mam dla niej na rano w pierwszy dzie� �wi�t niespodziank�. Kiedy zapyta�a, co to takiego, najpierw nie chcia�em powiedzie�, ale w ko�cu ust�pi�em: �Bo�e Narodzenie po lodzie". Odwr�ci�a si� i razem patrzyli�my na padaj�cy �nieg, l zacz�a nuci� co� z �l'm dreaming of a white Christmas". A ja, cholera jasna, �piewa�em jej do wt�ru. Bo je�li masz za sob� jak ja rok udr�ki i kurewskiej ko�owacizny i nie potrafisz w takim brudnym i zakichanym k�cie miasta wyst�ka� pseudokiczowato takiego utyt�anego, za�linionego Binga Crosby, to� niewart funta k�ak�w, cz�owieku.

Zabawa w tatusia i mamusi� urwa�a si� nagle z tamtym nowym rokiem. Nie mog�em ju� ca�ych nocy sp�dza� poza domem. Poniewa� sam zosta�em ojcem. Przez zagapienie. Co prawda nie moje i tylko mewim. Pracowa�em w�a�nie w atelier, r�kawy mia�em zawini�te i r�ce upaprane po �okcie, gdy wtem us�ysza�em zgrzyt hamulc�w. Wyszed�em na dw�r i zobaczy�em przed drzwiami mikrobus. Kierowca sta� obok, a u jego st�p le�a�a mewa. Powiedzia�, �e nie rozumie, co si� sta�o. Nawet nie by�o mu�ni�cia. Sta�a na jezdni dziobi�c rozjechan� kanapk� i zahamowa�, bo za wolno ucieka�a. Przetrzepota�a mu tu� przed przedni� szyb� i nagle spad�a. Poruszy� bia�y kszta�t butem i powiedzia�, �e wydaje mu si�, �e ptak nie �yje. �e prawdopodobnie zmar� ze strachu. Powiedzia�em, �e zabior� go do domu, �eby si� dok�adnie przyjrze�, odszed�em szybko, �eby op�uka� sobie r�ce, i wr�ci�em z pude�kiem, do kt�rego w�o�y�em mew�, i zabra�em do �rodka. By�a to mewa �mieszka. Dzi�b i �apki by�y ostro czerwone, a ko�o oka mia�a par� plamek w czekoladowym kolorze. Na razie nie mia�em czasu, �eby si� ni� zajmowa�, bo zasech�by mi ca�y pojemnik bryi, kt�r� w�a�nie pa�ka�em na drewno. Gdy to robi�em, poczu�em naraz na sobie czyj� wzrok. Kiedy unios�em g�ow�, mewa sta�a patrz�c na mnie zza kraw�dzi pude�ka. Z zaciekawieniem, no bo pierwszy raz by�a �wiadkiem powstawania obrazu. Kiedy sko�czy�em, podszed�em do pude�ka. Przysiad�a i skurczy�a si�. Ostro�nie obmaca�em skrzyd�a, ale nie wyczu�em �adnego z�amania. Wi�c rzuci�em j� lekko w powietrze. Ale upad�a z trzepotem na pod�og� i le�a�a u moich st�p na boku rozpostar�szy skrzyd�a. Podnios�em j� i zaraz dosta�em pierwsze chlapni�cie na pod�og�. Wstawi�em pude�ko do samochodu i pojecha�em do weterynarza, tego samego, kt�ry kiedy� operowa� w �rodku nocy nasz� rodz�c� kotk�. Jeszcze to pami�ta � m�wi�, obmacuj�c mew�. Nie m�g� stwierdzi� przyczyny uniemo�liwiaj�cej ptakowi latanie. By�a wtedy burza, to te� pami�ta�. Pyta�, czy uda�o nam si� utrzyma� koci�ta przy �yciu. Odpowiedzia�em, �e dogl�dali�my ich oboje z wielk� mi�o�ci�. �e dostawa�y ciep�e mleko do ssania z buteleczki po przyprawie do zup. Uwa�a�, �e mewa za par� dni zn�w zacznie fruwa�, �e widocznie chwilowo straci�a orientacj�. Gdy wychodzi�em z pude�kiem, powiedzia�, �ebym koniecznie pozdrowi� �on�. Skin��em g�ow� i pomy�la�em sobie, �e to pewnie z powodu tamtego nami�tnego poca�unku, jakim z wdzi�czno�ci� obdarzy�a go Olga. Bo czego� takiego si� nie zapomina. W domu zostawi�em mew� w pokoju frontowym. l tak nic w nim nie sta�o, a nie przypuszcza�em, �eby jej przeszkadza�o powiedzonko pozostawione przez tamte ameryka�skie siksy: ONE WHO PUTS SALT IN THE SUGAR BOWL IS A MISANTHROPE � kt�re wci�� jeszcze tkwi�o na �cianie, ledwie czytelne na po��k�ym papierze. Mog�em co najwy�ej zmieni� to na: �One who puts a seagull in the sugar bowl is a misanthrope", ale i tak nikt do mnie nie przychodzi�, a sobie samemu wystarczy�o pomy�le�. Postawi�em na �rodku miednic� do zmywania naczy� nape�nion� wod� i par� razy na dzie� przychodzi�em karmi� mew� siekan� ryb�. Na pocz�tku nie chcia�a je�� mi z r�ki, ale kiedy wyg�odnia�a, rwa�a mi jedzenie z wyci�gni�tych daleko palc�w. Potem zawsze rusza�em w jej stron� licz�c, �e mo�e w ucieczce przede mn� zerwie si� do lotu. Ale nie, szybciutko maszerowa�a przede mn� z cykaniem �apek o linoleum, kt�re wkr�tce zamieni�o si� w �mierdz�c� bia�o-br�zow� polep�. (K�ad�em nawet kawa�ki sklejki na pod�og�, �eby stworzy� nowy typ obraz�w: wz�r ze �lad�w ptasich �apek w naturalnych nieczysto�ciach, ale nie chcia� tego kupi� pies z kulaw� nog�. Mi�o�nicy zwierzyny rzadko s� mi�o�nikami sztuki. l Bogiem a prawd�, trzeba by�o mie� upo�ledzony zmys� w�chu, �eby nie kojarzy� sobie tych dzie� z kurnikiem, ustawionym w rybnym sklepie). Kiedy wieczorem wraca�em do domu i wchodz�c do pokoju w��czy�em nagle �wiat�o, sta�a na jednej czerwonej nodze w miednicy z wod�. l zdawa�em sobie spraw�, �e wiele trudu b�dzie mnie kosztowa�o wypuszczenie jej na wolno��, je�li kiedykolwiek zacznie na nowo lata�. Na pocz�tku owego roku � mewiego roku, m�g�bym powiedzie�, bo go�ci�em tego mi�ego ptaka przez osiem miesi�cy, bardzo si� do niego przywi�za�em, a nawet kot si� z czasem przyzwyczai� � dotar�o do mnie troch� wyrywkowych wiadomo�ci o Oldze. �e w kilka miesi�cy po rozwodzie na �eb na szyj� chcia�a wychodzi� za ma� w Szkocji. Ale �e w ostatniej chwili zrezygnowa�a i postanowi�a spokojnie odczeka� ustawowe dziewi�� miesi�cy. Natomiast jej matka jeszcze na obchodne zapragn�a powiedzie� ostatnie s�owo. Z ca�� jadowito�ci�. Przys�a�a mi rachunek. Przez swojego adwokata. Chcia�a cholera, �ebym jej zap�aci� za linoleum, kt�re przed dwoma laty podarowa�a Oldze na urodziny. Dziewczyna przest�pi�a ze sraczkowego koloru kuchennej pod�ogi na promienny b��kit �r�dziemnomorski. Ale pr�dko wydepta�a swoimi szpilkami mn�stwo dziurek i w niekt�rych miejscach by�o wr�cz perforowane, l za to mia�em jeszcze p�aci�. Zaraz poszed�em do adwokata. Nie do tego skorumpowanego spuchlaka od rozwodu. Tym razem trafi�em na porz�dnego go�cia, kt�ry wystosowa� uprzejmy, ale druzgoc�cy list do jej adwokata: M�j klient o�wiadcza mi, i� dostawa, na kt�r� opiewaj� wymienione przez pana rachunki, zosta�a przez pa�sk� klientk� spowodowana dla okazania szczodro�ci wobec klienta i swojej c�rki oraz �e nie mo�e by� mowy o tym, jakoby uiszczenie tych rachunk�w przez pa�sk� klientk� mia�o by� za�o�eniem za klienta. Wobec powy�szego m�j klient nie widzi �adnego powodu dla dokonania jakichkolwiek wp�at na jej dobro. No i mog�a si� podetrze� swoim rachunkiem. l pewnie to zrobi�a, bo nic wi�cej o tym nie s�ysza�em. Jesieni� owego Roku Mewy (wskakiwa�a mi nawet na kolana, kiedy mia�em w r�ku ryb�) w Bijenkorfie zobaczy�em Olg�. Pod pach� taszczy�em jak fakir gwo�dziow� rze�b� z Kongo, kt�r� w�a�nie wymieni�em z przyjacielem na obraz o tej samej wadze. Ba�em si� zostawi� to w samochodzie, bo �adne drzwi tego wehiku�u nie da�y si� ju� zamkn�� na klucz. W korpus nawbijane by�o mn�stwo zardzewia�ych gwo�dzi, a w brzuchu tego je�ozwierza tkwi�o lusterko, jak wbudowany telewizor. Zobaczy�em nagle Olg�, jak przebiera�a w koszu z r�kawiczkami. M�skie r�kawiczki � przelecia�o mi od razu przez g�ow�, zanim sobie u�wiadomi�em, �e to nie mog�a by� Olga, bo by�a blondynk�. D�ugo na ni� patrzy�em, nim za ni� stan��em i powiedzia�em: �W domu mam jeszcze kopert� z twoimi rudymi w�osami". Obr�ci�a si�, jakbym by� obmacywaczem po�ladk�w. Zmiesza�a si� okropnie i zaczerwieni�a. Zaraz jednak jej twarz przybra�a sztywny wyraz i spojrza�a na mnie jak na kogo� z t�umu. A ja nie mog�em nie przypomnie� sobie tego, co powiedzia� mi kto�, kto j� niedawno spotka�: �Nie ma ju� w jej oczach tego ciep�a". Przekona�em si�, �e to prawda, ale nie chcia�em si� po prostu podda�. Uda�o mi si� zaprowadzi� j� do windy i zawie�� do baru kawowego, postanawiaj�c, �e s�owem nie wspomn� ju� o tych rudych w�osach. Wi�c siedzieli�my maj�c widok na miasto i przed sob� na stoliku rze�b� mi�dzy fili�ankami. By�o mi w�ciekle smutno, bo na pocz�tku nie by�o �ladu tego, co kiedy�. Jakbym rozpoczyna� kolejn� ��kow� przygod�. Jakbym za godzin� zn�w mia� czu� w ustach tamten posmak po�piesznych skok�w do domu. l nie mog�em tego znie�� w stosunku do Olgi. Tamtej Olgi. Zapyta�em, komu kupowa�a r�kawiczki, a ona odpar�a: �Tak tylko patrzy�am". Po czym nie gasz�c niedopa�ka, tylko zapalaj�c od niego nowego papierosa, zapyta�a, co to za rzecz. Powiedzia�em, �e ta rze�ba z lusterkiem jest siedzib� duch�w. l �e te gwo�dzie to gwo�dzie kl�twy. �e wbija si� je, je�eli �le si� �yczy jakiemu� wrogowi. Bez u�miechu powiedzia�a, �e pewnie ich si� sporo jej dosta�o ode mnie. To mnie roz�mieszy�o i powiedzia�em, �e wnios�em tego zwierza do Bijenkorfu �ysego, ale gdy zobaczy�em j� tam stoj�c�, wpakowa�em mu od razu wszystkie. Kiedy na ni� patrzy�em, ona nie patrzy�a na mnie. Przez te w�osy. Z trudem hamowa�em gniew na jej widok. Jak ona mog�a to zrobi�. G�upia g�. Wida� by�o, �e jest za�amana. Wygl�da�a �a�o�nie. Ale i nieprawdziwie. Jak podbarwione zdj�cie. Gdy opowiedzia�em jej o mewie, kt�ra pokrywa�a pod�og� pokoju coraz grubsz� warstw� nieczysto�ci, zacz�a nagle m�wi� o swojej matce. Pewnie dlatego, �e si� wstydzi�a z powodu tamtego rachunku za linoleum. Powiedzia�a, �e jej matka jednak jest te� mi�a. �e zawsze mo�e na ni� liczy�, je�eli znowu musi wraca� do domu. Ale �e bierze za du�o firmowych pieni�dzy, gdy tymczasem interesy nie id� najlepiej. A ona co roku w pe�nym rynsztunku musi jak ta Weso�a Wd�wka kosztowa� z przyjaci�k� sport�w zimowych w Austrii. Z personelem ma stale zatargi. Kiedy raz z toalety zgin�� r�cznik, nie pozwoli�a powiesi� na to miejsce innego, dop�ki tamten nie zosta� zwr�cony. Pod haczykiem nalepi�a kartk� z napisem: R�CZNIK, KT�RY TU WISIA�, ZOSTA� SKRADZIONY 26 MAJA. Kiedy zapyta�em, jak ona sama si� czuje i czy jeszcze jest mi�a, odpar�a patrz�c wyzywaj�co: �Przecie� widzisz. Nami�tno�� a� promieniuje mi z oczu". Ale ju� po chwili opowiada�a z pewnym przygn�bieniem histori� swojej pierwszej przygody. �e to kr�tko trwa�o, bo z niego by� taki mi�czak. By� �onaty z Angielk�. Na pocz�tku strasznie mu to imponowa�o i pr�bowa� nawet m�wi� po holendersku tak jak kto� przebywaj�cy dwa lata na emigracji. Ale nie odwa�y� si� na rozw�d, bo mu ojciec zagrozi�, �e go wydziedziczy. By� po prostu impotentem ze strachu przed ojcem. P�aka� przed ni� rzewnymi �zami, �e jego synek to nieszcz�liwe dziecko i �e nie mo�e zostawi� go w�asnemu losowi. Powiedzia�a, �e tak mu by�o �al samego siebie, �e kiedy byli razem w hoteliku w Kijkduin, pr�bowa� na jej oczach pope�ni� samob�jstwo. Tabletkami nasennymi. Studiuj�c w�asne odbicie w lustrze nad umywalk�. Wszystko to by�o na pokaz, ale poniewa� tak si� sobie w tej roli podoba�, niechc�cy po�kn�� za du�o. Musia�a dzwoni� po karetk�, �eby go zabra�a do szpitala. Zrobili mu p�ukanie �o��dka. Kiedy jeszcze zatelefonowa� jego ojciec i powiedzia�, �e-dosy� tego dobrego i pora ko�czy�, �e synalek urz�dza trzy-cztery podobne draki rocznie, mia�a go nagle do��. Nawet go nie odwiedzi�a w szpitalu. Ale jej matka si� w�ciek�a. Bo nie do��, �e c�rka wraca�a na jej wikt, to jeszcze firma straci�a wszystkich klient�w tego sklepu w Rotterdamie. Gdy j� spyta�em, dlaczego wtedy do mnie nie wr�ci�a, powiedzia�a: �Nie mog�am. Chcia�am po prostu �y� w spokoju, tak �eby si� dobrze czu�. l nic poza tym. Czasem gdzie� p�j��, posiedzie� przy barze. Po prostu poby� mi�dzy obcymi". Powiedzia�em, �e gdy us�ysza�em o jej nowym ma��e�stwie, by�em pewien, �e wysz�a w�a�nie za niego. Pokr�ci�a g�ow� i powiedzia�a, �e po ca�ym tym przedstawieniu nie mog�aby znie�� jego oddechu na swojej szyi. Teraz by�a �on� sta�ego odbiorcy z Alkmaaru. Ten m�czyzna interesowa� si� wy��cznie pi�k� no�n� i Churchillem. Wiedzia� na te tematy wszystko. Kiedy zapyta�em, czy szanowna mamusia znowu macza�a w tym palce, ostro mnie zaatakowa�a: �Tobie si� wci�� zdaje, �e wszystkiemu winna jest moja matka. Ten cz�owiek bywa� u nas od dawna". Pomilczeli�my chwil�, ona pomanipulowa�a palcami przy gwo�dziach w rze�bie i powiedzia�a, �e w lusterku mo�na by sobie z powodzeniem zrobi� makija�. Nieoczekiwanie zapyta�em, czy jest szcz�liwa. Skin�a g�ow� i wtedy odkry�em w niej co� z dawnej Olgi, jak opowiada�a, �e mia�a ma�ego zielonego ��wia wodnego w akwarium z kawa�kami kory, a �e chcia�aby bardzo mie� takiego, kt�ry mo�e si� ca�y schowa� w swej skorupie, tak jak to kiedy� widzieli�my w Artis: ��w pude�kowy. A �e na wiosn� chcia�a mie� ma�� k�zk�. �miej�c si� zapyta�em j�, czy wreszcie zobaczy�a pusty basen k�pielowy, bo kiedy�, gdy�my przechodzili ko�o P�ywalni Mirandy, powiedzia�a: �Gor�co pragn� zobaczy� basen bez wody". Opowiedzia�em jej, �e dlatego zesz�ej zimy wszed�em do takiego basenu, kiedy by�y otwarte drzwi. �e to wszystko by�o dziwne i przyt�aczaj�ce, te wielkie p�aszczyzny seledynowych kafelk�w, kupy suchych li�ci w k�tach i te wszystkie puste kabiny. �e tylko opuszczone boisko wygl�da�o przyja�niej i przypomina�o o lecie. Jakby bryka�y tam jeszcze cienie tamtych grubych fok, przychodz�cych o si�dmej rano na p�ywanko i troch� niezgrabnych �wicze� na odchudzenie. Pami�ta�a jeszcze, jak raz zim� u��dli�a j� osa. Na �niegu w Lasku Amsterdamskim. Zapomnia�a r�kawiczek i dlatego odwin�a mankiety. A osa tam sp�dza�a zim�. Nagle wr�ci� jej poprzedni ch��d. Nie chcia�a sobie pozwoli� na zbytni� poufa�o�� i rozmawianie o przesz�o�ci sprzed dw�ch lat, kt�ra wyda�a si� tak strasznie odleg�a. To nawet nie pasowa�o do niej, jaka teraz by�a, jak wygl�da�a. Ale nie mog�em st�umi� uczucia tryumfu i pomy�la�em: �Jeszcze przyjdziesz". Tylko �e przedtem �ycie b�dzie jej musia�o dobrze z�oi� sk�r�. Posz�a ze mn� do samochodu i od razu si� w nim zakocha�a. Spyta�a, czy jeszcze pami�tam, �e pewnego razu, kiedy dosta�em zaliczk� a konto nowego zam�wienia, poszli�my ogl�da� z og�oszenia samoch�d, starego jaguara wyprodukowanego tu� po wojnie. Powiedzia�em, �e w�a�ciciel si� obrazi�, bo za te siedemset gulden�w ��dali�my, �eby ten trup je�dzi�. Wybuchn�a �miechem i na chwil� usiad�a na moim miejscu za kierownic�. Wciska�a peda� gazu, hamulce, sprz�g�o. Patrzy�em na jej poruszaj�ce si� nogi i przypomnia� mi si� tamten pierwszy raz, jak si� spotkali�my. Kiedy mnie zabra�a. Ale zaraz wysiad�a m�wi�c, �e to nie jest str�j do takiego samochodu. �e do niego trzeba mie� spodnie i bluzk�. Ale �e to ju� niemo�liwe. Teraz musi by� pani�. Gdy lokowa�em z drugiej strony kolczast� rze�b� w samochodzie, nachyli�a si� do �rodka i ogl�da�a obraz, kt�ry sta� na tylnym siedzeniu. Zapyta�a, czy robi� teraz takie rzeczy i czy kto� to ode mnie bierze. Powiedzia�em, �e du�o ich sprzedaj�. M�odym intelektualistom �wie�o po �lubie, kt�rzy wprowadzaj� si� do nowych blok�w na peryferiach. Bo dzia�aj� tam d�wi�koch�onnie. Ale �e te� ca�ymi samochodami topi� je czasem w Amstelu. Tak jak kiedy� w�zkiem. Wzruszy�a ramionami i powiedzia�a, �e musi i��. Poda�a mi r�k�, a ja bez wahania i naturalnie wyci�gn��em swoj�, bo nawet przez chwil� nie spodziewa�em si�, �e si� na po�egnanie poca�ujemy. Powiedzia�a, �e si� na pewno jeszcze kiedy� na siebie natkniemy. Potem znikn�a mi�dzy lud�mi. Przez pierwsze tygodnie po tym spotkaniu czu�em si� strasznie podle. Wydawa�o si�, jakby jej opowiadanie o tym pierwszym romansie spowodowa�o, �e m�ki, jakie wtenczas przeszed�em, nie mia�y powodu. Jakby ta ca�a historia okazywa�a si� banalna jak zasmarkany melodramat. l oczywi�cie znalaz�em pocieszenie u mewy. Nie to, jakiego szukaj� przyjaciele zwierz�t, kt�rzy wszeptuj� kosmatym uszkom swoj� nienawi�� do ludzi i ucz� papugi kl��. Po prostu spok�j. Czu�em si� jak w dioramie Heimansa w Artis, siedz�c na starym krze�le z traw� wy�a��c� z siedzenia i patrz�c na mew�, kt�ra bez poruszenia sta�a na warstwie w�asnego nawozu jak na wyspie. Albo wios�uj�c energicznie czerwonymi �apkami p�ywa�a w k�ko w miednicy i skrzyd�ami rozpryskiwa�a wok� siebie wielkie per�y wody. A kiedy pewnego ranka wszed�em, wzlecia�a do g�ry bij�c szeroko i mocno skrzyd�ami i zacz�a mnie okr��a�. Przestrze� by�a jak pot�uczona na kawa�ki. Czubkami skrzyde� jakby rozpycha�a �ciany pokoiku. Wci�� oblatywa�a mnie woko�o. l wtenczas zacz��em becze�. Wyp�akiwa�em ca�� skurwysy�sk� udr�k� minionych dw�ch lat. Z kamienn� g�b� zawioz�em j�, w pude�ku na Dijk nad Amstel. Tam na piaskowym nasypie, z mewami daleko nad �ach�, otworzy�em pude�ko. Natychmiast wzbi�a si� w przestrze�. l jak przysta�o na �egnaj�cego si� ptaka, zatoczy�a par� kr�g�w nad moj� g�ow�. Po czym zosta�a przyj�ta przez ca�e stado krzycz�cych i piszcz�cych towarzyszek. Chcia�em wo�a�, krzycze�, ale nie mog�em wydoby� z siebie g�osu. Jakby kto� stan�� za mn�, otoczy� mi d�o�mi szyj� i z ca�ej si�y zacisn�� palce na krtani.

Po ca�ych dniach na kl�czkach zeskrobywa�em z pod�ogi w tamtym pokoiku klepisko ptasiego �ajna. Wreszcie zacz�o to przyzwoicie wygl�da�, ale mieszka� tam si� nie da�o. Smr�d, gryz�c� mieszank� odoru kurzego g�wna i wyschni�tej fl�dry, mo�na by�o kraja�. Zdawa�o si�, �e mury tym paruj�, ale to by�a gnoj�wka, jaka si� zrobi�a z rozmoczenia nawozu wod� do szorowania i wciek�a pod listw� przy �cianie. Pr�bowa�em r�nie temu zaradzi�. Rozsypywa�em sproszkowane myd�o, spryskiwa�em wod� kolo�sk�, postawi�em s�oik terpentyny. Nie pomaga�o. Przez par� dni czu� by�o ten inny zapaszek, a potem stopniowo wyk��bia� si� z k�t�w i spoje� tamten przenikliwy smr�d. Nie mog�em ju� tego pokoiku wynaj��. M�g� ju� tylko jak za czas�w Olgi s�u�y� za rupieciarni�. l tak moja samotno�� znowu sta�a si� zupe�na. Zosta�em sam jak palec, ale nie bez �ony i dzieci, tylko bez mewy i mewek. Z nikim si� nie zadawa�em. Pracowa�em i spa�em. Po tamtym ostatnim spotkaniu z Olg� co� we mnie jakby p�k�o. Wszystkie z�udzenia i nadzieje, kt�rymi si� miesi�cami przy ca�ej udr�ce jednak wci�� karmi�em, prys�y. l jak inni zaczynaj� pi� albo si� narkotyzowa�, zag�usza�em si� prac�. Od �witu do nocy. Tak min�� rok, wtedy znowu o niej us�ysza�em. Od naszej niegdysiejszej przyjaci�ki, kt�r� regularnie odwiedza�a. Miesi�c po naszym spotkaniu w Bijenkorfie odwiedzi�a j�, bo by� jej potrzebny adres lekarza, kt�ry m�g�by jej pom�c. Zasz�a w ci��� i wtenczas jej drugie ma��e�stwo rozpad�o si� w oczach. Nie mog�a odt�d znie�� obecno�ci swojego m�a. Na noc zamyka�a drzwi od sypialni, a on szed� topi� smutek ma��e�skiego fiaska za bufetem. Co noc wraca� pijany i nie docieraj�c do sypialni pada� jak k�oda na sof�. Ale kiedy zacz�� si� robi� agresywny i kt�rej� nocy roztrzaska� na kawa�ki wszystkie meble, wybi� drzwi do sypialni i chuchaj�c jej smrodliwym piwnym oddechem w twarz pr�bowa� zgwa�ci�, znowu uciek�a z walizeczk� ubra� do matki. Ale poniewa� tamten doktor z powodu skrobanek mia� ju� styczno�� z wymiarem sprawiedliwo�ci, da�a sobie zepsu� ci��� mydlinami jakiej� babce. Zosta�a jej po tym para jajnik�w w stanie zapalnym i jeden trzeba by�o po jakim� czasie wyj��, bo a� jej �mierdzia� z pizdy. No a teraz zbiera�a si� znowu do zam��p�j�cia za ameryka�skiego in�yniera, zatrudnionego w towarzystwie naftowym. Poniewa� ta przyjaci�ka powiedzia�a mi, �e zaraz po �lubie maj� zamiar wyjecha� do Ameryki i mog� ju� jej nigdy nie zobaczy�, napisa�em do niej li�cik. Po paru dniach zadzwoni�a z Beverwijk, gdzie razem z przysz�ym m�em i paroma ameryka�skimi ma��e�stwami, kt�re pracowa�y w tym samym przedsi�biorstwie, mia�a wynaj�ty dom. Um�wili�my si� na drugi dzie� i na wiele godzin przed jej przyjazdem miota�em si� tam i z powrotem po atelier jak tygrys w klatce przed por� karmienia. Pr�bowa�em zobaczy� wszystko jej oczami. Czy to albo tamto jest tak samo jak wtenczas, kiedy jeszcze by�a ze mn�. l nagle si� zjawi�a. l zaraz zacz�a si� tak samo rozgl�da� jak przedtem. Zastanawia�em si�, co czuje i my�li. Czy odczu�a brak kaktus�w i wszystkich gipsowych portret�w, do kt�rych tyle godzin pozowa�a, s�uchaj�c p�yt Sonny Rollinsa albo Milesa Davisa. Przy rze�bie z kotem d�ugo sta�a. Potem zapyta�a, gdzie jest kot. Spa� sobie po prostu na krze�le. Nie zareagowa� na jej g�os. To by�o zbyt dawno. Nawet do niego nie podesz�a, spojrza�a tylko troch� nie�mia�o w jego stron�. Mo�e si� nawet ucieszy�a, �e si� nie obudzi�. By�by to rzeczywi�cie dziwaczny widok, gdyby go wzi�a na r�ce. Usiad�a i postawi�em butelk� koniaku i kieliszki na stole. Kiedy wesz�a, przerazi�em si�. Tak schud�a i tak �le i niespokojnie wygl�da�a. W�osy mia�a znowu rude i takie kr�tkie jak Jean Seberg. Powiedzia�a, �e musia�a tak �ci��, �eby pozby� si� tego blondu. Na pocz�tku wygl�da�a jak tleniony pudel. Ale nie by�o innej rady. Zrobi�a to wtenczas dla poprzedniego m�a. Razem z nim chcia�a to wyci�� ze swojego �ycia. Nala�a sobie kieliszek i powiedzia�a, �e wszystko tu jest jak dawniej. Z wyj�tkiem tych obraz�w. Nie odczu�a braku kaktus�w. Ani swoich portret�w. Mo�e nawet ju� o wszystkim zapomnia�a. Siedz�c troch� jej si� tylko przygl�da�em. Zrobi�a si� przez to nerwowa i niepewna, zapyta�a, czy uwa�am, �e si� postarza�a. Za�mia�em si� serdecznie i powiedzia�em, �e jest starsza, ale nie stara. Ale naprawd� chcia�o mi si� p�aka� po tamtej mojej pi�knej najmilszej. Wtedy przysz�a zapijana koniakiem historia jej drugiego ma��e�stwa. �e przez wszystkie tamte miesi�ce �y�a w �miertelnym strachu przed zaj�ciem w ci���, bo on nigdy nie chcia� uwa�a�. �e by� grubia�ski i g�upi i �e nic w tym wszystkim nie by�o cennego. �e przy nim zdawa�o jej si�, �e mieszka w wielkim kojcu dla kr�lik�w z w�asnymi boberkami. �e ju� nawet nie pami�ta, jak wygl�da� na twarzy. �e go doszcz�tnie zapomnia�a. Zapyta�em, czy o mnie tak samo my�li, ale powiedzia�a, �e gdyby tak by�o, nie siedzia�aby teraz tutaj. Potem wsta�a i podesz�a do pnia drzewa, kt�ry wci�� sta� na �rodku atelier, i zapyta�a, czy pami�tam jeszcze, �e on pochodzi z ich ogrodu. Powiedzia�em, �e jej matka kaza�a drzewo �ci�� ju� w miesi�c po �mierci ojca, bo dom by� przez nie taki ponury. �e jej ojciec nigdy na to nie chcia� przysta�. Jeszcze i to pami�ta�a, �e ledwie�my je do nas wstawili, z pnia powychodzi�y tu i �wdzie ma�e ga��zie z delikatnymi zielonymi listkami. Jakby chcia� wycisn�� z siebie ostatni� resztk� �ycia, jaka w nim tkwi�a. Ale usch�y w ci�gu paru tygodni, bo ju� nie m�g� ci�gn�� pokarmu i wody z ziemi. l pami�ta�a jeszcze, �e tu� po ustawieniu pnia wysz�a z niego niesamowita kolumna czerwonych mr�wek, kt�ra przesz�a na wskro� atelier do szpary w pod�odze, w kt�rej znikn�a. Trwa�o to ca�y dzie�, zanim si� wszystkie wynios�y, a ona nie mog�a posypywa� ich trucizn�, bo zakaza�em. Powiedzia�em, �e mr�wki maj� kolor jej w�os�w i �e dlatego nie wolno. Ale wtedy mia�em takie uczucie, jakby one przez ziemi� posz�y do jej ojca. Do ogrodu, gdzie by�o ich miejsce i gdzie zawsze �y�y. Usiad�a z powrotem i kiedy zapyta�a o zdj�cia z dawnych czas�w, bo by�a ciekawa, jak wtedy wygl�da�a, postawi�em przez ni� na stole ca�e pude�ko. Najpierw patrzy�a na nie chwil� nieporuszona z kieliszkiem w r�ku. Potem zacz�a wyci�ga� jedno po drugim, mo�na by powiedzie�, �e ze wstr�tem, i ogl�da�a je d�ugo i uwa�nie. Zdj�cia z pocz�tk�w, kiedy wygl�da�a bardzo nieskromnie. W r�owym kapelusiku i z tymi wspania�ymi pe�nymi wargami, nagimi ramionami pod bluzk� w czarno-bia�e paski, kt�r� p�niej spali�em. Jak Cyganicha w d�ugiej nocnej koszuli w kwiaty, oparta o c�tkowane szare p��tno namiotu za wydmami, z t� dynamik� w biodrach i bu�k� nabrzmia�� od snu. l zastanawia�em si�, czy my�la�a o tym, �e tam pod tamtym brudnym p��tnem spa�a z t� malutk� kaczuszk� mi�dzy swoimi �licznymi cycuchami i jak bardzo byli�my szcz�liwi w tamtym wywapnowanym drewnianym ��ku. W stroju roboczym z chustk� na g�owie i upstrzona bia�ymi plamkami, kiedy mi pomaga�a przy odlewaniu gipsu. Ta�cz�ca w morzu w ca�ej okaza�o�ci swoich pulchnych kszta�t�w, kiedy za rozpryskuj�c� si� wod� wida� by�o ��d� ryback�. Z kotem na r�ku, od male�ko�ci do kocicy. Na balkonie przy obieraniu dymki, l p�niej dumna przed p�k� z pe�nymi s�oikami, kiedy cebulki by�y ju� zalane octem z ziarenkami czerwonego pieprzu tureckiego i li��mi laurowymi, kt�re wyra�nie si� odznacza�y w�r�d jasnych kuleczek. Wpatrywa�em si� w ni� z nat�eniem, kiedy tak z lotu ptaka przemyka�a nad rozsypan� �amig��wk� naszego �ycia. Widzia�em, �e jej twarz pr�buje pohamowa� emocje. Czasem powiedzia�a do siebie: �Wtedy mia�am na sobie t� purpurow� sukienk�". �O, to przed krzakiem tarniny. Na rogu. Zbierali�my ciarki z latark� elektryczn�. Te� ju� tego nie pami�ta�am". Przy swoich aktach po prostu robi�a si� zawstydzona. A przecie� nie wiedzia�a jeszcze i tego, jak cz�sto przy nich wali�em konia, pr�buj�c jak szalony wygarn�� jej bia�e cia�o z tego szarego obrazka. Powiedzia�em, �e tamto jedno by�o zrobione przed lustrem po tym, jak stoj�c przede mn� wymaca�a si� paluszkiem. �e to jeszcze pozna� po jej wyd�tych wargach. Uda�a, �e nie s�yszy, i ogl�da�a dalej. Ale naraz powiedzia�a, �e dosta�a kompleksu ni�szo�ci z powodu figury. �e jej piersi nie s� ju� te same co kiedy�, kiedy ka�dy m�wi�: �Olga ma najpi�kniejsze". �e na pla�y nak�ada na uda kremowe maseczki, �eby ukry� ma�e �ylaki. Nigdy teraz si� nie rozbiera przy �wietle dziennym i nosi zawsze d�ugie r�kawy, bo przesta�y jej si� podoba� piegi na �okciach. Kiedy powiedzia�em, �e chcia�bym jeszcze ka�dy z nich z osobna poca�owa�, odpar�a, �e wci�� widz� j� tak�, jaka by�a wtedy. �e j� idealizuj�, ale �e ju� dawno nie jest idealn� kobiet�. �e ten cz�owiek, z kt�rym wkr�tce ma si� pobra�, kocha j� tak�, jaka jest teraz. Nawet je�li si� upije i �le licytuje przy bryd�u, bo jej si� wtenczas zdaje, �e jest genialna w te klocki, albo kiedy zupe�nie inaczej zacznie si� czesa�. Kiedy j� zapyta�em, co to za m�czyzna, powiedzia�a, �e uwa�a�bym jego twarz za strasznie interesuj�c�. �e jest strasznie brzydki. Nie ze wzgl�du na rysy, ale �e ma ospowat� twarz. India�sk�. Podobny do Humphreya Bogarta, powiedzia�a, l nosi j� na r�kach, jakby napisa�a Courts Mahlerowa. Kiedy powiedzia�em, �e ja te� to robi�em, odpar�a, �e dobrze pami�ta, ale zaraz pop�yn�a rzeka zarzut�w. �e czu�a si� uwi�ziona i �e przez te wszystkie lata ani razu nie by�a sama na mie�cie. �e o wiele za cz�sto szed�em z ni� do ��ka. �e ju� si� zaczyna�o, kiedy rano w kuchni nastawia�a kaw�. Wtedy my�la�a: Oho, ju� jest. Obliczy�a to, czasem siedem razy jednego dnia. To ju� nie by�o normalne. Mia�em po prostu satyriasis. Kiedy zapyta�a, czy ci�gle u mnie z tym tak samo, powiedzia�em, �e gdyby przy mnie zosta�a, toby tak by�o. Kiedy zapyta�em, czy nie potrafi si� �mia� z tamtych starych historii, powiedzia�a: �Nie, ja ju� si� nie �miej�. Kiedy zaczyna�am, my�la�am: �ycie to bajka. Wyjd� za m��, b�d� szcz�liwa. Ale jestem du�o mniej szcz�liwa, ni� si� spodziewa�am". Milcz�c patrzy�a d�u�szy czas na zdj�cie z kacz�tkiem przytulonym do policzka, kt�re trzyma�a w r�ku. Wygl�da�a na nim tak uroczo i szcz�liwie. Jak r�a z wydmowej doliny. Zobaczy�em, �e prze�kn�a �lin�, i powiedzia�em, �eby od�o�y�a na bok wszystkie zdj�cia, kt�re chcia�aby mie�. To zam�wi� dla niej odbitki. Ale pokr�ci�a g�ow� i od�o�y�a to zdj�cie do pude�ka odwrotn� stron� do g�ry. Potem odsun�a je od siebie na �rodek sto�u i wstaj�c powiedzia�a, �e przyjdzie kiedy� co� wyszuka�, ale teraz musi i��, bo ma jeszcze kupi� butelk� koniaku na wiecz�r do kart. A za p� godziny zamykali sklepy. Obieca�a, �e przed wyjazdem do Ameryki jeszcze do mnie wpadnie. U drzwi naraz j� u�cisn��em i poca�owa�em w oba policzki. Bo my�la�em, �e ju� nigdy jej nie zobacz�. �zy ma�o mi nie pociek�y po g�bie. Ale jednak przysz�a tydzie� p�niej. Z m�em, z kt�rym si� pobrali dwa dni przedtem. Rzeczywi�cie by� podobny do Humphreya Bogarta i przekona�em si�, �e to, co o nim opowiada�a, by�o prawd�. �e nosi� j� na r�kach. Patrzy� tak na ni�, jak ja patrzy�em przez te wszystkie lata. Znowu by�a czyim� skarbem i mnie samego prawie to uszcz�liwia�o. Ale on te� si� ba�, �e j� mo�e straci�, tak jak ja kiedy�. Bo kiedy wstawa�a z niskiej kanapy, gdzie siedzia�a obok niego, bo chcia�a i�� do ubikacji, on nagle obj�� j� za nogi. Zrobi� to odruchowo i roze�mia� si� troch� zak�opotany. Kiedy wr�ci�a, zapyta�em, czy jest teraz szcz�liwa, po tym trzecim zam��p�j�ciu. Powiedzia�a, �e oczywi�cie zwariowa�a na jego punkcie, ale w inny spos�b, ni�by mo�e tego chcia�a. �e nie umie jeszcze sobie odpowiedzie� na tyle pyta�. Jedynie wtedy, gdy sz�a na udry, wtenczas zna�a odpowied� na ka�de pytanie. Ale to kochany cz�owiek. Patrzy�a na niego rozczulona, jak tam sta� przed rega�em ogl�daj�c uwa�nie murzy�skie rze�by, i powiedzia�a: �M�j ojciec zawsze powtarza�, �e Amerykanie to niecywilizowany nar�d. Ale oni wszystko wiedz� o historii Ameryki, wszystko". Poczu�, �e na niego patrzy i �e o nim rozmawiamy. Odwr�ci� si� i u�miechn�� do niej. Potem wskaza� na rze�by murzy�skie i powiedzia�: �Nice dolls". Zauwa�y�em, �e Olga si� troch� zawstydzi�a, bo to niestety nie by�a najw�a�ciwsza nazwa dla tych rzeczy. Ale kiedy zacz��em z nim o nich m�wi� i te� je nazwa�em �dolls", spojrza�a na mnie z sympati�. Opowiada�a, jak to jest trudno z j�zykiem. Bo wprawdzie m�wi zwyczajnie dobrze po angielsku, ale kiedy chcia�a powiedzie� co trudnego, albo co� od siebie wyt�umaczy�, cz�sto my�la�a: A, niech tam. To po prostu za du�o by j� kosztowa�o trudu. Jaki� czas temu, kiedy kto� przy kartach niem�drze zagra�, powiedzia�a: �We are going to sew shoes for you". Wszyscy wybuchn�li �miechem. A ona do tej pory nie wiedzia�a, czy to dlatego, �e takiego zwrotu nie ma w angielskim, czy z powodu tamtej sytuacji. Jego to na powr�t roz�mieszy�o i otoczy� j� ramieniem, kiedy usiad� ko�o niej. Powiedzia�a, �e bardzo jej si� spodoba�o to, �e z nim nigdzie nie zamieszka na sta�e. �e stale b�dzie si� przenosi�a z miejsca na miejsce. �e zawsze b�dzie mieszka� w wynaj�tym umeblowanym domu. Przy sobie nic wi�cej opr�cz paru walizek z ubraniami. Zawsze �y� w�r�d mebli, kt�re by�y niczyje albo ka�dego. l o�ywiona opowiedzia�a, �e zanim przenios� si� nad Zatok� Persk�, on poka�e jej ca�� Ameryk�. Od Nebraski po Teksas. l �e na wiosn� pojad� w podr� po�lubn� do Teksasu. Przesuni�ty miesi�c miodowy. Kiedy znowu przynios�em pude�ko ze zdj�ciami, szybko wsta�a i po prostu mnie z nim wypchn�a. On chcia� je bardzo zobaczy�, ale mu zabroni�a. Powiedzia�a, �e nie maj� na to czasu, �e musz� ju� i��, bo jeszcze czeka ich taki szale�czy nat�ok spraw przed wyjazdem. l obieca�a, �e je�li si� tylko uda, to zajrz� jeszcze raz. Ale by�em pewien, �e z powodu tych zdj�� ju� nie przyjd�. �e on nie zobaczy jej takiej, jaka by�a dawniej. �e wolno mu by�o kocha� j� tylko tak�, jaka jest teraz. l tak te� wysz�o, bo przez par� miesi�cy nie dawa�a znaku �ycia. Potem przysz�a widok�wka z Ameryki ze zdj�ciem domu w Nowym Orleanie z tymi znanymi �eliwnymi balustradami na balkonach. Napisa�a na odwrocie takim samym trudnym do odczytania pismem, jak w jej niegdysiejszych listach mi�osnych: This is a very big country. Ameryka to niebywale wielki kraj. Na Florydzie zaskoczy�a nas w �rodku czego� w rodzaju puszczy ulewa. Na drodze le�a�o pe�no ga��zi, kt�re si� u�ama�y, bo rosn�cy na nich mech zrobi� si� za ci�ki od deszczu. (Gdy to czyta�em, przypomnia� mi si� pierwszy raz, jak j� spotka�em i jecha�em w jej samochodzie drog�, kt�ra te� by�a usiana ga��ziami, u�amanymi pod ci�arem lodu). Musieli�my czasem si� zatrzyma�, �eby odsun�� je na bok. A jeszcze przechodzi� na drug� stron� jezdni ��w. Tak zwyczajnie dziko �yj�cy! Best regards! Olga. l tamtej wiosny dosta�em jeszcze jedno kolorowe zdj�cie z krajobrazem jakby wzi�tym z The Troubles With Harry. AUTUMN IN THE FEATHER RIVER COUNTRY OF CALIFORNIA. Bez �adnego tekstu, tylko pozdrowienia. Ale z Meksyku przys�a�a mi list. Dwa tygodnie po Wielkiejnocy. Napisa�a, �e przypomnia�em jej si� w�r�d wysokich na dom kaktus�w i mu��w. Zobaczy�a na czym� w rodzaju ostu trzmiela i motyla ko�o siebie i od razu stan�� jej przed oczami album Verkadego Kwiaty i ich przyjaciele, kt�ry mia�em. Pisa�a te�, �e jest tam obrzydliwy zwyczaj. W Wielk� Sobot� pal� wszystkie kuk�y Judasza, kt�re przygotowuj� na d�ugo przedtem. Przechodzili przez wie�, gdzie stercza�y takie naturalnej wielko�ci i si� pali�y, a jej m�� powiedzia�, �e to zupe�nie, jakby to by� Ku-Klux-Klan. l �e czasem w �rodku upa��w t�skni�a do Alkmaaru. Do zielonych ��k i kana��w. Potem kapn�a od czasu do czasu widok�wka. Z Manzanillo. (Barwny targ rybny z olbrzymimi ��wiami wodnymi). Vera Cruz, Yucatan. (�wi�tynia jakiego� ludojada, jak na niej napisa�a). l za ka�dym razem, kiedy znajdowa�em w skrzynce tak� jej kartk�, przez reszt� dnia nie mog�em pracowa� z melancholii i poczucia bezradno�ci. Mo�e by�oby lepiej, gdyby wtenczas nie by�a mnie odwiedzi�a i gdybym wi�cej o niej nie us�ysza�. Bo tak to si� zacz�o strasznie upodabnia� do tej trzeciorz�dnej m�dro�ci, kt�r� tamte ameryka�skie cipki przypi�y do �ciany frontowego pokoju: THERE IS NOTHING SADDER THAN ASSOCIATIONS HELD TOGETHER BY NOTHING BUT THE GLUE OF POST AG� STAMPS. Wygl�da�o na to, �e i moja daleka ukochana to wyczu�a, bo naraz zamilk�a na p� roku. Do Bo�ego Narodzenia tamtego roku. Wtedy znowu dosta�em kartk�. Ale prawie z Antypod�w. Z planem Zatoki Perskiej. Ponad bardzo niebieskim morzem wisia�a wst��ka, na kt�rej by�o napisane: GREETINGS FROM TRUCIAL STATES. Z lewej strony u do�u by� Arab, przedstawiony na wielb��dzie, a z prawej oaza bogata w palmy. Po�rodku wzd�u� wybrze�a czerwone punkty, gdzie kraj by� wysysany przez wie�e wiertnicze jak komary. Na odwrocie zrobi�a strza�k� w stron� purpurowego znaczka, na kt�rym w zielonym owalu pyszni� si� ten czy �w szejk, i napisa�a: No a tu ten prawdziwy �Sheik of Araby", o kt�rym s�ucha�am u ciebie na p�ycie Benny Goodmana, jak si� tylko poznali�my. Dalej pisa�a jeszcze, �e na pocz�tku ba�a si� zakwefionych kobiet. �e wielb��dy z rana i wieczora chodz� ko�o domu jak szczury i �e byli na obszarze, kt�ry dopiero co opu�ci�a szara�cza. By�o �yso i beznadziejnie i wszystko by�o lepkie i mia�o gorzk� wo�. A m�czy�ni tak na ni� patrz�, �e a� m�� jest zazdrosny. Na koniec skrobn�a, �e niebawem, jak tylko jej si� te nowo�ci troch� opatrz�, napisze list. l faktycznie go dosta�em. Zaraz po Nowym Roku. Na trzy stroniczki: Zima oznacza tu burze piaskowe i przezi�bionych ludzi. Wczoraj opad�o mniej wi�cej dziesi�� kropel deszczu.Mieszkamy w centrum miasta naprzeciw meczetu w nowym bloku w�r�d samych arabskich slums�w. W tej chwili jest ramadan, okres postu dla muzu�man�w. Od wschodu do zachodu s�o�ca nie jedz� ani nie pij� i zabronione jest palenie. Nawet nam nie wolno jest je�� ani pi� na ulicy lub w samochodzie. Jak to zauwa��, to cz�owiek dostaje kar� wi�zienia. O wp� do sz�stej, kiedy zachodzi s�o�ce, strzelaj� dwa razy z armaty na aperitif i ka�dy wyczarowuje wtenczas jedzenie, a w meczecie zaczynaj� si� �piewy, dla mnie to jest zawodzenie. Te modlitwy ci�gn� si� godzinami i brzmi� strasznie nie�piewnie. Na pocz�tku trudno mi by�o to odr�ni� od marcuj�cych kot�w, kt�re si� kr�c� ko�o domu. O trzeciej w nocy siedz� na ��ku zdr�twia�a ze strachu. Wtenczas sygnalizuj� wszystkim, �e si� jeszcze po raz ostatni mog� napcha� do pe�na. Odbywa si� to w ten spos�b, �e b�bni� w dwa b�bny, ale to tak, �e Hitler by si� nastraszy�. Chodz� po wszystkich ulicach i cz�owiek w ka�dej chwili spodziewa si� swojego zab�jcy. Ten post trwa cztery tygodnie. Napisa�a jeszcze, �e tam poluj� na synogarlice. Dok�adnie takie same jak te, kt�re�my kiedy� mieli. Na pocz�tku bardzo to j� gniewa�o. Ale potem je jad�a, z du�� ilo�ci� czosnku i cytryn�. Zdaje si�, �e chcia�a mi tym dokuczy�, bo napisa�a, �e jad�a te� barani m�zg, a nawet, nie wiedz�c o tym, oczy owcy. Sprawi�o jej pewn� trudno�� przyznanie, �e smak jest doskona�y, l na tym zako�czy�a list. Najwi�kszy przysmak zostawi�a na koniec. Bo ju� nie dosta�em �adnego listu ani kartki z GREETINGS FROM TRUCIAL STATES!

Osiem miesi�cy po tamtych baranich m�zgach i owczych oczach nagle u mnie si� zjawi�a. Ju� by�a na korytarzu domu i zastuka�a do moich drzwi. Kiedy otworzy�em, my�la�em, �e osunie mi si� w ramiona, tak chwiejnie sta�a na nogach. Okulary s�oneczne mia�a odsuni�te na w�osy, tak �e by�a podobna do ryby czworooka. By�a trupio blada i na prawej szcz�ce mia�a �wie�� blizn�. Ale kiedy j� chcia�em wprowadzi� do pokoju zbyt wyra�nie jak p�inwalidk�, �ywo mnie odepchn�a i powiedzia�a, �e nic jej nie jest. �e tylko nie mo�e przywykn�� do tego cholernego tutejszego klimatu. My�la�em, �e zrobi�a sobie urlop w Holandii, ale kiedy ju� siedzia�a przy kawie, powiedzia�a, �e matka przywioz�a j� samolotem. Wys�a�a telegram i kwoka natychmiast przylecia�a, �eby zabra� piskl� do gniazda. Rzuci�em okiem na t� blizn� ze �wie�� r�ow� sk�r� i br�zowymi plamkami. Ale nie pyta�em o to. Sama opowie. Tak te� zrobi�a. Ju� podczas podr�y po Ameryce pojawi�y si� trudno�ci. Drugi jajnik te� ci�gle by� w stanie zapalnym i wszystko tam w �rodku si� pokie�basi�o. Co czterna�cie dni mia�a pi�ciodniow� miesi�czk�. A kiedy chcia� z ni� i�� do ��ka, strasznie j� bola�o. Na pocz�tku by� bardzo wyrozumia�y i mi�y. Ale kiedy ju� znale�li si� nad Zatok� Persk� w tym bloku po�r�d slums�w, wtenczas si� to zmieni�o. Powiedzia�a, �e to z powodu nud�w i klimatu, od kt�rego ka�dy dostawa� jakiego� tropikalnego kr��ka. Kiedy wraca� z objazdowego dozoru wie� wiertniczych i znowu nie by�o mo�na, szed� si� upi� w Klubie Ameryka�skim. W ci�gu godziny wlewa� w siebie butelk� whisky. A kiedy wraca� zapestkowany do domu, potrafi� jeszcze godzinami siedzie� na brzegu ��ka i cz�apa� o pod�og� swoimi ruchliwymi platfusami. Dostawa�a od tego sza�u. W ko�cu od byle czego. Od upa�u, od tych okropnych zwyczaj�w narodu, w�r�d kt�rego tkwili zamkni�ci. Kt�rego ni w z�b nie rozumieli. Mia�a tam starsz� zaprzyja�nion� s�siadk�. �on� kolegi m�a. Na pocz�tku by�a ca�kiem normalna. Co prawda czytywa�a jakie� teozoficzne ksi��ki, ale nigdy o tym nie rozmawia�a. A� tu naraz, kiedy m�owie byli w obje�dzie, zacz�a kobietom w bloku podsuwa� pod drzwi li�ciki, gdzie pisa�a: Opanujcie swoje ��dze! D��cie do �wiadomej Jedno�ci z Wszech�wiatem! Nami�tno�� burzy harmoni� w Kosmosie! Mi�o�� jest Si�� jednocz�c� Wielkiego Kosmicznego Magnesu! l inne tego rodzaju bzdurki. A sko�czy�o si� na tym, �e kt�rej� nocy wsz�dzie po �cianach klatki schodowej i korytarzy, a nawet na szybie windy swoj� gryz�co czerwon� szmink� wypisa�a literami p�metrowej wysoko�ci: FUCK ME I'M DESPERATE. Potem wylecia�a na miasto w jednych majtkach i biustonoszu. Nazajutrz rano znalaz�y j� �pi�c� w rynsztoku, gdzie� w n�dznej dzielnicy. Zajeban� prawie na �mier�. Mia�a zdart� sk�r� po wewn�trznej stronie ud. Musia�y przegalopowa� przez ni� ca�e plemiona. l zamiast zadba� o to, �eby znalaz�a si� w szpitalu, one wsp�lnie zabra�y si� do skrobania i malowania �cian, �eby nie by�o �ladu po tamtych jadowicie czerwonych szminkowych literach, kiedy m�owie wr�c� do domu. A potem wr�ci�a do swojego Humphreya Bogarta. Robi� si� coraz bardziej zazdrosny. Bo ju� prawie wcale ze sob� nie sypiali, a ci smagli zgrabni Arabowie nie przestawali na ni� patrze�. A� jej sztywnia�y sutki. No i odwzajemnia�a spojrzenia, bo to by�o jedyne, co jeszcze mog�a. Musia�a odreagowa� spojrzeniami i flirtowaniem. Bo nic innego nie da�o si� zrobi�, tylko co� zje�� i czego� si� napi�. A �ycie mija, ani si� cz�owiek obejrzy. Dlatego wybiera�a si� gdzie� czasem z zaprzyja�nionym Arabem, kiedy m�� zn�w by� na parotygodniowym obje�dzie. Troch� si� przejecha� w jego samochodzie i troch� poprzytula�. Ale naprawd� niewierna nigdy nie by�a, zapewnia�a. Nawet by nie mog�a, cho�by chcia�a. No i kiedy� siedzia�a w knajpce i kto� j� musia� przykablowa�, bo naraz wszed� jej m��, kt�ry powinien by� dozorowa� kilkaset kilometr�w stamt�d. Podszed� bardzo spokojny i opanowany do ich stolika, gwa�townie j� stamt�d wywl�k� i uderzy� w sam �rodek twarzy. Jej przyjaciel nie m�g� tego prze�kn��. Zerwa� si� gro�nie, w�ciekle wymachuj�c r�kami, rzuca� si� do bicia. Kuca� i podskakiwa� nisko, przybli�aj�c si� do jej m�a. Ale to wszystko by�o zawracanie dupy. Pr�ny trzepot ptaka bojownika. Bo jej m�� trzema ciosami rzuci� go na pod�og�. Gdy tamten wygramoli� si� na proste nogi, dosta� jeszcze raz w szcz�k� i wyeliminowany le�a� jak szmata na pod�odze w�r�d swojego wspania�ego stroju. Nagle zobaczy�a go przed sob� z rewolwerem w r�ku. Potem nie potrafi�a powiedzie�, czy mia� zamiar do niej strzela�, czy chcia� j� tylko zmusi�, �eby z nim posz�a. Ale naraz ludzie zacz�li go ze wszystkich stron przytrzymywa�. Wtenczas rozleg� si� strza�. Nic nie poczu�a. Tylko ciep�o i uczucie pieczenia. Nie mia�a teraz w tym miejscu czucia, powiedzia�a pocieraj�c palcem po bli�nie. Mog�a tam przy�o�y� zapalonego papierosa. S�dzi�a, �e m�� dosta� czego� w rodzaju udaru m�zgu. Stale na tym pal�cym s�o�cu i to ci�g�e picie. Na domiar z�ego kupi� jeszcze kiedy� kameleona. Od handlarza, kt�ry przywi�z� go z Madagaskaru. To by�o dla niej co� potwornego, to zwierz� w szklanym pojemniku w jej pokoju, z kt�rym ca�y dzie� by�a sam na sam. A te oczy tylko chodzi�y. Zupe�nie jakby by�a podgl�dana przez dziurk� od klucza. Trzeba go by�o karmi� karaluchami. Kiedy m�� siedzia� z kolegami przy kartach i alkoholu, a zobaczy� biegn�cego po �cianie karalucha, to za ci�ko mu by�o wsta� i go z�apa�. To ona musia�a uci�� kawa�ek ta�my klej�cej i przyklei� go szybko do �ciany. Bo za �adne skarby nie wzi�aby czego� takiego do r�ki. On tylko wo�a�: �Cockroach, cockroach!" Kiedy wieczorem le�a�a w ��ku i nie mog�a spa� od gor�ca, zdawa�o jej si�, �e s�yszy drapanie o tynk �apek uwi�zionych stworze�. Nast�pnego ranka on je zbiera� ze �ciany i rzuca� kameleonowi. Nie mia�a nic przeciw temu, �e kameleon zjada� te karaluchy. Ale odg�os, jaki przy tym wydawa�, to by�o co� ohydnego. Kiedy j� zapyta�em, jak to si� sko�czy�o z jej m�em, powiedzia�a, �e pewnie siedzi gdzie� w wi�zieniu albo zak�adzie. �e ostatni� rzecz�, jak� jej wykrzycza�, kiedy policja odprowadza�a go po przes�uchaniu, by�o, �e j� wsz�dzie odnajdzie. Popatrzy� na ni� surowo i powiedzia� zajadle: �Olga, miej si� lepiej na baczno�ci". Zdj�� j� �miertelny strach i natychmiast wys�a�a telegram do matki, �eby po ni� przyjecha�a. l by�a teraz z powrotem w Alkmaar. W�r�d tych mokrych b�otnistych ��k. l g�owa jej p�ka�a z b�lu od tej mg�y, tak jak tam na pocz�tku bola�a j� z tamtej spiekoty. Powiedzia�em, �e teraz przynajmniej jest wolna. Z miejsca na mnie naskoczy�a: �Co� ty, ja wcale nie chc� by� wolna. Czuj� si� z tym potwornie nieszcz�liwa". Potem �cisn�a g�ow� r�kami i odrzuci�a w�osy w g�r� bez�adn� rozwichrzon� chmur�, i dalej tak siedzia�a. Patrzy�em na te paznokcie polakierowane na macic� per�ow�, na bia�e jak ze staro�ci d�onie w rudych w�osach, kt�re te� by�y ju� takie zszarza�e i matowe. l musia�em si� powstrzyma�, �eby nie usi��� ko�o niej, nie otoczy� jej ramieniem i razem serdecznie nie wybecze� si� po tej udr�ce. Naraz odezwa�a si� matowym g�osem, jakby m�wi�a do siebie: �Ach, zaraz potem znowu si� w po�piechu rzuci�am w co� nowego. My�la�am sobie, �e teraz to Pana Boga za nogi z�apa�am, a dzi� go zn�w ju� ca�kiem zapomnia�am. Opr�cz przykrych rzeczy. Ten upa� i te cholerne owady. l to moje cia�o, kt�re wci�� dawa�o mi si� we znaki. Bo trzeba je ze sob� wsz�dzie w��czy�. l mog� ci tylko powiedzie�, �e nie jestem zadowolona z tego �ycia, jakie mia�am do tej pory. Zupe�nie nie. Nawet czasem my�l� sobie, �e powinnam i�� do psychiatry. Nie wiem, co pocz��. Je�li si� nie dopuszcza na powierzchni� r�nych swoich uczu�, to koniec ko�c�w sam ju� cz�owiek nie wie, jak to z nim jest. Wszystko wypiera�am. O nas te�. P�ki mi nie pokaza�e� tych zdj�� tu� przed moim wyjazdem. Wtedy wszystko si� wydosta�o". Wsta�a i zacz�a chodzi�. Naraz zatrzyma�a si�, wskaza�a na pod�og� i powiedzia�a, �e w �rodku upa��w nagle zobaczy�a to miejsce wyra�nie jak na d�oni. Jak tam siedzieli�my s�uchaj�c tamtych dw�ch p�yt Benny Goodmana, kiedy pierwszy raz u mnie by�a. l �e podczas pieszczot powiedzia�em jej: �A teraz ch�tnie bym gdzie� wysia� to swoje bezcenne nasienie", l �e wtedy j� to �miertelnie przestraszy�o. Naraz zacz�a si� ochryple �mia�, przeci�gn�a si�, przycisn�a d�onie do �o��dka i zapyta�a, czy nie s�dz�, �e jej piersi znowu si� powi�kszy�y. Powiedzia�a, �e u�ywa specjalnego mazid�a na piersi. Zabra�a tego ca�e s�oiki. Z Abu Dhabi. Ma zapas wystarczaj�cy do sze��dziesi�tki, doda�a ze �miechem. Po nasmarowaniu pojawia si� pobudzaj�ce uczucie ciep�a, jakby si� le�a�o pod kocem elektrycznym. Potem sk�ra robi si� czerwona. A kiedy to przechodzi, okazuje si�, �e naprawd� piersi s� nabrzmia�e. Jej m�� wy�miewa� j� za to. M�wi�, �e to wcale nie pomaga. �e to zwyk�y krem hormonalny z Ameryki, kt�ry Arabowie przetaczaj� do swoich flakonik�w z tajemniczymi etykietkami. Zastanawia�em si�, do czego ona zmierza. �ebym zapyta�, czy mog� je zobaczy� i stwierdzi�, �e zn�w s� takie jak przedtem? Czy by�o to tylko takie babskie gadanie. Bez �adnych ubocznych zamiar�w. Tak czy owak na pojednanie mi�dzy nami na bazie mazid�a na piersi si� nie zanosi�o. Ale i ona sama by�a ju� gdzie indziej. W Ameryce, gdzie jednak prze�y�a przyjemny okres. Niekiedy jad�a pi�� homar�w jednego dnia. A pewnego razu zobaczyli przy drodze przez rozleg�� preri�, jak grupa kowboj�w szlachtuje krow�. Wysiedli i przez ca�y wiecz�r si� przygl�dali, jak to zwierz� by�o r�bane na sztuki i na miejscu pieczone na ro�nie. To by�o ca�kiem jak film. Rzeka bez powrotu, z Marylin Monroe, kt�ry widzia�a ze mn� w dalekiej przesz�o�ci. Jeszcze nast�pnego ranka czu�a na policzkach gor�co ogniska, tak blisko siedzia�a. To by� szalony kraj. W jednej miejscowo�ci obs�uguj�ce dziewczyny prawie sobie macza�y cycki w talerzu, a krok dalej malowali nawet chromowane cz�ci samochodu na czarny mat i trzeba by�o sobie ukrywa� �lady po nikotynie na palcach, boby cz�owieka nie wpu�cili. Kt�rego� wieczoru m�� jecha� sto osiemdziesi�t na godzin�, bo ledwo �yli z niewyspania, a do najbli�szego motelu by�o dwie�cie kilometr�w. Naraz niebieskie migocz�ce �wiat�o ko�o nich. Ryk: �Nie widzieli�cie naszego radaru?" Policjant, takie byczysko w czarnej sk�rze. Ale kiedy mu wr�czy�a par� drewnianych sabocik�w, zmi�k� jak dziecko. Jego przodkowie byli Holendrami. l o mandacie nie by�o wi�cej mowy. Potem znowu zacz�a o pokazie kurioz�w, na kt�ry posz�a ze mn� wtedy, jak mnie po raz drugi spotka�a na jarmarku na Nieuwmarkt. Kobieta z wosku przywi�zana do pala m�cze�skiego z ci�arem u pasa sta�a jej wci�� przed oczami. Po �ydkach �cieka�y czerwone stru�ki i krew lecia�a z ust. l w�a�nie tak si� czu�a, kiedy jej m��, drugi, powiedzia� jej pewnego razu: �Jeste� taka dumna jak Joanna d'Arc, tylko nie taka mocna". l wtenczas wzi�� j� si��. By�o to dla niej co� obrzydliwego. Wstr�tne by�o dla niej tamto, jak na pla�y Amelandu szufelk� rozcina�em na kawa�ki wszystkie te meduzy, cho� wiedzia�a dobrze, �e s� nie�ywe. Ale wiatr tak nimi porusza�, �e wygl�da�o, jakby �y�y. Potem znowu naraz jej si� to znudzi�o. Wywo�ywanie tych wszystkich kawa�k�w przesz�o�ci. Zreszt� przyjecha�a do Amsterdamu, bo musia�a p�j�� na badania do ginekologa. Bo tak si� okropnie czu�a z tym swoim brzuchem i g�ow� p�kaj�c� z b�lu. A zanim posz�a, powiedzia�a, �e z ni� jest odwrotnie ni� z tamt� przyjaci�k� znad Zatoki Perskiej, kt�ra napisa�a na �cianach: �Wypierdolcie mnie, jestem zrozpaczona". Te� jest w rozpaczy. Ale chcia�aby ka�demu wykrzycze�: �Zostawcie mnie, na lito�� bosk�, w spokoju!"

Kiedy nied�ugo potem zadzwoni�a do mnie jej matka, od razu tkn�o mnie przeczucie, �e to chodzi o Olg�. W jej g�osie pobrzmiewa�o sztuczne wsp�czucie, kt�re mi wyra�nie dawa�o do zrozumienia, �e jest siln� i odporn� kobiet�, kt�ra potrafi si� opanowa�. Powiedzia�a, �e Olg� ostatnio coraz mocniej bola�a g�owa. Raz w nocy znalaz�a j� nieprzytomn� w ubikacji. Le�a�a tam kilka godzin. Poniewa� lekarz domowy nie m�g� stwierdzi� przyczyny, trzeba by�o zrobi� prze�wietlenie g�owy w szpitalu w Amsterdamie. Jeszcze zanim przys�ali jej wyniki, dosta�a telefon. Natychmiast trzeba by�o przeprowadzi� operacj� m�zgu. Wypi�owali jej otw�r z boku g�owy i pokaza� si� tumor wielko�ci kawa�ka myd�a toaletowego. Ale korzenie musieli pozostawi�, bo by�y wro�ni�te w m�zg. W przeciwnym razie zosta�aby sparali�owana. Teraz by�a codziennie napromieniowywana i w szpitalu dawali jej nadziej�. Olga ju� kilka razy o mnie pyta�a, wi�c ona teraz do mnie dzwoni, �eby mnie poprosi�, czy nie m�g�bym jej od czasu do czasu odwiedzi�. Bo ona jest jedyn�, kt�ra do Olgi przychodzi, ale te� nie mo�e co dzie� je�dzi� do Amsterdamu. Kiedy mi to wszystko opowiada�a, by�em jak po zawrocie g�owy. Niezdolny, �eby poj�� powag� sytuacji. Bo stan�a mi przed oczami Olga w szklistym �wietle z w�osami d�ugimi jak u Wenus Botticellego. Taka pi�kna jak niegdy�. Jakby odrodzi�a si� w dawnej chwale. Dopiero kiedy od�o�y�em s�uchawk� � ustaliwszy jeszcze dok�adne godziny odwiedzin, poniewa� nie chcia�em w �adnym wypadku spotka� tej ropuchy, o czym zreszt� jej powiedzia�em � zauwa�y�em dziwnie sztywn� obecno�� oczu w g�owie. A mo�e wszystko, co wyczynia�a przez te ostatnie lata, od nag�ej ucieczki ode mnie a� po ostatnie woja�e nad Zatok� Persk� � mo�e to by�o przez t� bezbarwn� bulw�, kt�ra swoimi paso�ytniczymi korzeniami naruszy�a m�zg. Przypomnia� mi si� jej nieruchomy wzrok nad ksi��k� nied�ugo, zanim ode mnie na zawsze odesz�a. Teraz po wszystkim mog�o si� wydawa�, �e wtedy nas�uchiwa�a, co dzieje si� tam w �rodku. A potem w panice uciek�a przed czym�, czego sama nie rozumia�a, co jednak nosi�a ze sob�. Wsz�dzie. Nierozdzielne jak cie�. Po tamtej rozmowie telefonicznej zadzwoni�em natychmiast do przyjaciela internisty. �Tamta twoja ruda, jeszcze z dawna? Szkoda". Powiedzia�, �e nic si� na to nie poradzi. Mo�e otwarcie m�wi�, bo przecie� nic mnie ju� z ni� nie ��czy. �e owszem, pr�buj� to powstrzyma� na�wietlaniami, ale to tylko odraczanie egzekucji. Bo korzenie tam pozostaj�. l u jednego potrwa to pi�� lat, p�ki to znowu nie zacznie rosn��, u innego wszystko idzie na marne po paru miesi�cach. Us�ysza�em od niego, co ju� i tak wiedzia�em. �e to j� zabija. �e nie ma dla niej ratunku. l powtarza�em to sobie, gdy po g�bie w nerwowym ataku p�yn�y mi �zy. �Umierasz, Olga. Ty umierasz". Nast�pnego popo�udnia poszed�em do niej. Le�a�a w separatce. Pierwsze, co zobaczy�em, to by�o wielkie okno z wieloma parkowymi drzewami. Z powodu zawieszonej w nim gazy i �wiat�a, kt�re z�otawo w niej si� rozprasza�o, wygl�da�o to jak gobelin. A ona le�a�a w niebieskawym cieniu salki, a na dworze �wieci�o s�o�ce. Po�o�y�em r�e w nogach ��ka i podszed�em do niej. Wyci�gn�a r�k�. Bez si� i wodnist� w dotyku. Twarz te� mia�a nalan�. Jej oczy wydawa�y si� przez to mniejsze. Lew� stron� g�owy mia�a �ys�. Blizn nie by�o wida�. Par� czerwonych kreseczek. Rozpozna� to by�o mo�na tylko po dr�eniu sk�ry. �e pod ni� nie ma ko�ci. W�osy, jakie pozosta�y, by�y kr�tkie i poprzedzielane �ysymi plamkami. Nerwowo przeci�gn�a po nich palcami i przygl�daj�c si� w lusterku powiedzia�a, �e mo�e ca�kowicie wy�ysieje. �e tak powiedzia� lekarz. To z powodu promieniowania. Ale �e potem w�osy jej odrosn� i po bli�nie nie b�dzie �ladu. Spr�bowa�a si� roze�mia� i powiedzia�a, �e ma teraz g�ow� z drzwiczkami. �e ten kawa�eczek ko�ci potem si� wstawi. �e przechowuj� go teraz na dole w lodzie. By�o to dla niej takie niepowa�ne. �e gdzie� indziej by� kawa�ek jej. Na pocz�tku stale jej si� przypomina�a rycina Antona Piecka na ok�adce ksi��ki Trygve Gulbranssena Wiatry wiej� na ska�y, kt�r� widywa�a na regale u swojej matki. Lodowa �ciana jak w lodowcu, a w ni� wrysowana czaszka. Czu�a po prostu ten zi�b na swojej g�owie. W miejscu, gdzie by�a otwarta. Kiedy usiad�em ko�o ��ka, powiedzia�a, �e dobrze wygl�dam, a ja poczu�em si� jak rozbawiony dra�. Bo by�em zdrowy, a nie mog�em nic dla niej zrobi�. Opowiedzia�a mi, jak to na pocz�tku patrz�c przez okno zobaczy�a wspania�e jasnozielone kwiaty na drzewach. l d�ugo si� zastanawia�a, co to mo�e by�, jasnozielone kwiaty. Takie to jej si� wydawa�o tajemnicze. Dopiero piel�gniarka powiedzia�a jej, �e to s� kasztany. Co� dziwnego dzia�o si� z jej oczami. Bo najpierw mog�a dok�adnie przeczyta�, co by�o napisane pod reprodukcj� r�y na �cianie naprzeciw niej. Rosa turbinata. Ale teraz widzia�a tylko szare plamy. Nie pozwolili jej czyta�, powiedzieli, �e to zbyt m�cz�ce. Ale w zesz�ym tygodniu matka mia�a ze sob� Libelle. W tajemnicy schowa�a j� sobie pod poduszk�. Kiedy p�niej pr�bowa�a co� przeczyta�, musia�a co chwil� wraca� i zaczyna� od nowa, bo po paru zdaniach zapomina�a, co by�o na pocz�tku. A czasem po prostu nie rozumia�a, co by�o napisane. Wi�c sylabizowa�a s�owa jak dziecko w szkole. Naraz zapyta�a, jak si� miewa kot. Opowiedzia�em jej nie tylko, co jest z nim teraz, ale te� jak mu by�o przez ca�y czas, odk�d jej zabrak�o. �e na pocz�tku wci�� biega� do drzwi, gdy by�o s�ycha� wysokie obcasy. �e wsz�dzie jej szuka� po domu. Zacz�a p�aka� i powiedzia�a, �e tamto jedno ma�e, kt�re wtenczas sama wyci�gn�a z rodz�cej kotki, to jedyne stworzenie, kt�re naprawd� by�o jej. Przysun��em krzes�o bli�ej ��ka, otoczy�em j� ramieniem i powiedzia�em, �e kiedy lepiej si� poczuje, p�jdziemy razem go obejrze�. Skin�a, ale p�aka�a dalej. Po�o�y�em r�k� na jej wilgotnym policzku i przytuli�em do siebie g�ow�. Przesiedzieli�my tak, dop�ki nie wpad�a piel�gniarka rozbawiona, jakby to by�a izba porodowa, m�wi�c, �e min�a pora wizyt. l tak przez to ostatnie p�rocze jej �ycia sp�dza�em przy niej par� godzin po kilka razy w tygodniu. Przez okno, z kt�rego tak�e na zim� nie usuni�to gazy, widzieli�my razem, jak ��kn� drzewa, jak pada �nieg. Ale kiedy znowu wszystko si� zazieleni�o, musia�em jej ju� o tym opowiada�. By�a ju� ca�kiem �lepa. Na pocz�tku by�a zazwyczaj bardzo spokojna i trze�wa. Przypomina�a sobie z niezwyk�� dok�adno�ci� wiele szczeg��w z przesz�o�ci. Jak siedzieli�my na �awce w parku Vondela i wysysali�my mi�d z weigelii, a obok w koszu na �mieci pe�no by�o k�ak�w czarnej psiej sier�ci. Jak to asfalt by� zawsze wilgotny, gdy wracali�my z nocnych koncert�w, a kiedy raz siedzieli�my na tarasie restauracji w Artis, widzieli�my, jak mewa srebrzysta po�kn�a w ca�o�ci wr�bla, kt�ry si� zanadto do niej zbli�y�. Widzia�a, jak ptaszyna, jeszcze poruszaj�c si�, przechodzi przez gard�o. Ohyda. Pewnego razu powiedzia�a, �e w Meksyku kupi�a mi terakotow� rze�b� z wykopalisk. Kochaj�c� si� par�. Jeszcze oblepion� ziemi�. Zostawi�a gdzie� w hotelu w San Diego. Jednak�e p�niej marudzi�a jak dziecko. Po kilka razy na godzin� musia�em obmacywa� jej przednie z�by, bo zdawa�o si� jej, �e si� obluzowuj�. W �rodku odwiedzin chcia�a mnie wysy�a� po torebk� rachat�ukum, bo tylko t� galaretk� mia�a jeszcze odwag� gry�� tymi obluzowanymi siekaczami. Albo chcia�a, �ebym jej pomaga� w uk�adaniu �amig��wki z kolorowym krajobrazem jesiennym, chyba r�wnie bogatym, co widoczek, jaki mi kiedy� przys�a�a z Kalifornii. Kiedy znajdowa�em i uk�ada�em pasuj�ce cz�stki, ona odbiera�a mi je m�wi�c, �e s� niedobre, �e nie pasuj�. Robi�a si� wtedy jaka� z�o�liwa. Z wielkim taktem musia�em wtedy tak jej podsun�� w�a�ciwe sk�adniki, �eby odnios�a wra�enie, �e sama je dobra�a. W przeciwnym razie stawa�a si� jeszcze bardziej rozdra�niona i kawa�ek po kawa�ku demontowa�a wszystko na powr�t. Przed ko�cem roku by�a ca�kiem �ysa. To si� nawet zgadza�o z wygl�dem jej okr�g�ej, nabrzmia�ej twarzy. P�debilna macierz, kt�ra zdaje si� u�miecha�, bo jest na p� �lepa. Ale ona by�a tym przera�ona. Nie wiedzia�a, gdzie ma si� podzia�. Za ka�dym razem, gdy przychodzi�em, najch�tniej naci�gn�aby sobie poduszk� na g�ow�. Dlatego, uzgodniwszy to przedtem z lekarzem, kupi�em jej peruk�. Po�yczy�em na ten cel sze��set gulden�w, kt�re zdo�a�em sp�aci� dopiero w rok po jej �mierci. By�a bardziej p�omiennie ruda ni� jej dawne w�osy. Nie posiada�a si� ze szcz�cia. Pierwszego dnia, kiedy j� mia�a na g�owie, bez ustanku muska�a j� d�o�mi. Ale wygl�da�a w niej szkaradnie. To by�o co� przera�aj�cego. Bo si� ju� nie dostrzega�o, �e jest chora. Wi�c to by�o tak, jakby zawsze w�a�nie tak wygl�da�a. Jak nad�ta z�o�liwa ksi�niczka z bajki. Jadowita i k�amliwa przyrodnia siostra Kopciuszka. A kiedy jej si� peruka przekrzywi�a, wygl�da�a tak g�upkowato, �e mo�na by�o jednocze�nie �mia� si� i p�aka�. Opowiada�a coraz wi�cej historii, kt�re, jak podejrzewa�em, by�y zmy�lone. �e ten jej Amerykanin j� regularnie bija�. Za ka�dym razem, kiedy gdzie� byli i on uwa�a�, �e z kim� flirtowa�a, dawa� jej w domu w przedpokoju z ca�ej si�y pi�ci� po g�owie. Dlatego jest teraz taka chora. l zawsze gdy dok�d� wyje�d�a�, notowa� sobie stan licznika samochodu. l potem musia�a si� wylicza� z ka�dego kilometra. Kiedy�, jak byli pijani, rozebra� j� i nawk�ada� jej do pizdy kostek lodu. Ma�o nie wyskoczy�a przez okno na te chatki Arab�w, tak niezno�nie j� pali�o i dra�ni�o. A kiedy indziej opowiada�a co� o mnie, jakby ca�kiem zapomnia�a, �e przy niej siedz�. �e kaza�em jej godzinami obok siebie jecha� na rowerze. P�ki zm�czona nie upad�a razem z rowerem w traw� przy drodze. l zawsze kaza�em jej wykrada� r�e z kwietnik�w, wi�c miewa�a zakrwawione czubki palc�w od r�anych kolc�w. Ba�a si� �miertelnie, �e j� przy�api�. Ale po pewnym czasie sko�czy�y si� nawet k�amstwa i fantazjowania. Nie mog�em dla niej nic wi�cej zrobi�, jak tylko jej co� poczyta�. Byle jakie g�upoty z Libelle. By�o wszystko jedno, gdzie zaczn�. Gdy na chwil� przerwa�em, czasem co� powiedzia�a. By�o to coraz bardziej bez �adu i sk�adu, ale niekiedy domy�la�em si�, �e co� pr�buje wspomina�. Kiedy do niej dociera�o, kim jestem. A pewnego razu powiedzia�a ni st�d, ni zow�d: �Je�eli w po�owie sierpnia robi si� nagle zimno, wszystko staje si� chaotyczne". Nied�ugo potem wszystko si� urwa�o. Nic ju� nie widzia�a. Prawie nie mog�a m�wi�. Oczy wychodzi�y z orbit, jakby je co� wypycha�o od ty�u. Zrobi�a si� jeszcze grubsza i bardziej nalana. Ale wci�� przynosi�em jej kwiaty. Bardziej dla piel�gniarki ni� dla niej. Nie mog�em tak po prostu bezwstydnie przesta� tylko dlatego, �e i tak ju� nic nie widzia�a. Gdy przekracza�em jej pr�g, ogarnia�o mnie takie dusz�ce niepocieszenie, �e mia�em ochot� wpa�� jak Oliver Hardy, wstydliwie i nieokrzesanie rozbawiony, i z ca�ej si�y zawo�a�: �Aloha, bab�!" A potem wyskoczy� z ni� przez t� szyb� i gaz� i na bukiecie r� jak na spadochronie przeszybowa� nad p�czkuj�cymi kasztanami. Z ni�, czarami na powr�t odmienion� w dziewczyn� moich marze�. Kiedy przyszed�em po po�udniu jednego z pierwszych dni wiosny, nie �y�a. Umar�a poprzedniego dnia wieczorem. Lekarz powiedzia�, �e nie powinienem sobie robi� �adnych wyrzut�w. Zrobi�em, co mog�em. Podziwiali mnie, �e zawsze przychodzi�em punktualnie i nigdy nie wychodzi�em przed czasem. R�wnie� kiedy mojej obecno�ci ju� musia�a nie zauwa�a�. Powiedzia�, �e to wiele dla niej znaczy�o. �e musia�em j� ogromnie uszcz�liwi� t� peruk�, bo kiedy umar�a, przyciska�a j� do g�owy obiema r�kami. Kiedy widzia�em j� ostatni raz � nie wygl�da�a bardziej odpychaj�co ni� poprzednio � lekarz, kt�ry wraca� ze mn�, zapyta�, czy mo�e ma zatrzyma� dla mnie peruk�, bo zaraz b�d� j� sk�ada� do trumny i odwozi� do krematorium w Velzen. Powiedzia�em, �eby j� mia�a na g�owie. �e ona tak chcia�a.

(pos�owie)