Saga Grzech Pierworodny cz�� 5

B�le porodowe uderzy�y w Mali pod koniec lutego. Sta�a w�a�nie, przygotowuj�c po�udniowy posi�ek, gdy poczu�a je niczym cios w krzy�. Poniewa� nie oczekiwa�a dziecka przed ko�cem marca, a �adne objawy nie zapowiada�y, �e dzieje si� co� szczeg�lnego, dopiero po chwili zrozumia�a, co to mo�e oznacza�. Po �mierci Johana, inaczej ni� w pierwszych miesi�cach ci��y, nawet nie chorowa�a. Od czasu do czasu czu�a zm�czenie i lekki b�l w krzy�u, ale to przecie� nic dziwnego w tym stanie.

Opar�a si� o st� i pr�bowa�a oddycha� normalnie. Powoli b�l min��, ale ona nadal sta�a pochylona, sp�ywaj�c potem.

��Co� si� dzieje? � spyta�a Ane, zauwa�aj�c nagle jej pozycj�. � Chyba nie jeste� chora?

Mali powoli wyprostowa�a si� i spojrza�a na ni�.

��Bo�e drogi! � wykrzykn�a Ane. � Wygl�dasz jak zjawa! Co si� sta�o, Mali? Przecie� chyba nie dziecko�?

��Nie wiem � odpar�a Mali, przyjmuj�c wyci�gni�t� d�o� Ane. � Mo�liwe, �e tylko�

Nowy b�l uderzy� j� w plecy, niemal �cinaj�c z n�g.

��Pom� mi, Ingeborg, zr�b miejsce na kanapie! Musimy j� tam po�o�y�, przynajmniej na razie � rzuci�a zdenerwowana Ane, pomagaj�c Mali przej�� na miejsce. -Jak si� czujesz?

Mali spojrza�a na Ane. Jak to dobrze, �e nadal s�u�y w Stornes po Bo�ym Narodzeniu, mimo �e wysz�a za Aslaka i przenios�a si� z nim do w�asnej zagrody. Zawsze czu�a co� innego wzgl�dem Ane ni� Ingeborg. Nie �eby mia�a co� do zarzucenia tej drugiej, nie. Ingeborg by�a m�odsza i stale rozprasza�y j� r�ne sprawy, mi�dzy innymi m�czy�ni. Ane interesowa� tylko Aslak, poza tym by�a silna, lojalna i nie narzeka�a. Mali zda�a sobie spraw�, �e nie spyta�a jej jeszcze, czy aby nie jest w ci��y. Bra�a pod uwag� tak� mo�liwo��, kt�ra nie oznacza�a przecie� odej�cia Ane ze Stornes. Tak brzmia�a umowa, kt�r� zawarli jeszcze za �ycia Johana: dzia�ka ziemi w zamian za to, �e Ane pozostanie w s�u�bie.

��Gdzie jest Sivert? � spyta�a nerwowo Mali.

��Ubra�am go i wys�a�am na dw�r � odpar�a Ingeborg, patrz�c na pani� ze strachem w oczach. � M�czy�ni wr�cili w�a�nie z lasu, a on chcia� pom�c wyprz�ga� konie.

��Mo�e powinnam przej�� na strych, zanim oni tu wejd� � stwierdzi�a Mali, podnosz�c si� z trudem. � Nie chc� przestraszy� Siverta, a i oni nie�

Urwa�a nagle, gdy przeszy� j� nowy skurcz. Nie mia�a ju� w�tpliwo�ci: to s� skurcze porodowe. Por�d si� zacz��, i to miesi�c wcze�niej, ni� Mali oczekiwa�a. Dziecku, kt�re niemal cudem utrzyma�o si� w niej, mimo �e chorowa�a i by�a bita przez Johana, nagle zacz�o si� spieszy� do wyj�cia na �wiat. Wi�c mo�e jednak je strac�, pomy�la�a oszo�omiona. Przecie� nie mo�e by� donoszone. A przedwcze�nie urodzone dziecko w �rodku zimy�

Drzwi si� otwar�y i wszed� Havard, a tu� za nim Sivert.

��Co si� sta�o? � spyta� Havard, podchodz�c do kanapy. � Zachorowa�a�, Mali?

Uj�� jej lodowat� d�o� w swoj� i spojrza� zaniepokojony. Sivert przydrepta� za nim i obj�� j� za szyj�.

��Co to, mamo? Le�ysz?

Mali zdj�a jego ramiona i odsun�a delikatnie. Musi wzi�� si� w gar��! U�miechn�a si� i poklepa�a syna po zaczerwienionym od mrozu policzku.

��Wygl�da na to, �e dzidziusiowi zacz�o si� spieszy�, by ci� pozna� � powiedzia�a. � Nie zostanie w moim brzuchu na zawsze, wiesz przecie�.

��Ale� � Havard odwr�ci� si� w stron� Ane. � Czy to nie za wcze�nie?

Ane pokiwa�a g�ow� i spojrza�a znacz�co w stron� Siverta.

��Nie powinni�my go przestraszy� � powiedzia�a cicho do Havarda. � Ale tak, jest za wcze�nie i wed�ug mnie nie ca�kiem normalnie. Kiedy Sivert przychodzi� na �wiat, tak nie by�o. Mo�e ja si� za bardzo na tym nie znam, ale na pewno jest za wcze�nie.

Mali przywar�a nagle do r�ki Havarda, bo nowy skurcz sprawi�, �e a� st�kn�a. Havard ukl�k� przy kanapie, obj�� Mali. Gdy ju� si� rozlu�ni�a, otar� d�oni� jej spocon� twarz.

��Sprowad�cie akuszerk� i lekarza � poleci�, nie odwracaj�c si�. � Nastaw wod�, Ingeborg. A ty, Ane, pom� przej�� Mali do sypialni. Tu nie jest dobre miejsce dla kobiety, kt�ra ma rodzi�.

Sivert sta� za plecami Havarda, wpatrzony w matk� przestraszonymi, wielkimi oczami.

��Nic takiego si� nie dzieje, Sivert � powiedzia�a Mali uspokajaj�co. � W�a�nie w ten spos�b rodz� si� dzieci. Ale to i tak potrwa jaki� czas, wi�c mo�e Gudmund zawi�z�by ci� do Innstad, co ty na to? Mo�esz tam zosta� i pobawi� si� z Olausem i dziewczynkami�

��Ja si� nie bawi� z dziewczynami � rzuci� Sivert dumnie, zapominaj�c na chwil�, �e si� boi o matk�.

��No to pobawisz si� z Olausem � powiedzia�a Mali, unosz�c si� na �okciu. � Ubierz go, Ingeborg, i zadzwo� do Innstad. Jestem pewna, �e Margrethe go przyjmie, ale zadzwo�. Powiedz Gudmundowi, by w drodze powrotnej zabra� akuszerk�.

��Nie, to poch�onie zbyt du�o czasu � sprzeciwi� si� Havard. � Ja po ni� pojad�.

Mali chcia�a protestowa�, ale gdy napotka�a jego pe�ne l�ku spojrzenie, zmilcza�a.

��Wszystko p�jdzie dobrze, Havard � zapewni�a cicho. � Nie musisz si�

��To du�o przed czasem, a ty� Nie chc�, �eby ci sta�o si� co� z�ego � wyszepta� tak cicho, �e tylko ona go s�ysza�a. -1 dziecku te� nie, oczywi�cie. Ale ty, Mali�

Zanim zdo�a�a mu odpowiedzie�, nowy skurcz przeszed� przez ni� niczym fala powodziowa. Mali z ca�ej si�y przywar�a desperacko do Havarda.

��To naprawd� toczy si� zbyt szybko � powiedzia�a Ane i z niepokojem patrzy�a, jak Mali z trudem �apie powietrze. � Przecie� skurcze nie s� takie silne od samego pocz�tku, prawda?

Mali opad�a na oparcie, blada i zlana potem.

��Jed�cie ju� z Sivertem � rzuci�a cicho do Ane. � I masz racj�, to idzie zbyt szybko. To nie jest normalne.

Ingeborg wzi�a ch�opca na kolana i zacz�a mu wk�ada� ciep�e ubranie. Przekaza�a pozdrowienia z Innstad i �e oczywi�cie mog� go tam przyj��.

��Ale twoja siostra by�a zaniepokojona, gdy powiedzia�am, dlaczego chcemy przys�a� do niej Siverta. Pyta�a, czy nie potrzebujesz pomocy i czy ma przyjecha�.

Mali z trudem wsta�a i opar�a si� ci�ko o Havarda. Odruchowo spojrza�a w stron� pieca. Ane zd��y�a ju� postawi� na ogniu du�y kocio� z wod�.

��Masz racj�, potrzebuj� akuszerki bardzo szybko -zwr�ci�a si� do m�czyzny, nie odpowiadaj�c na pytanie Ingeborg. � Dobrze, �e po ni� pojedziesz. Ale czy jest w domu? � zaniepokoi�a si� nagle.

��Tak, jest � odpar�a Ane. � Dzwoni�am do niej, siedzi gotowa i czeka na w�z. Doktor te� przyjedzie, ale nie tak zaraz.

��Nie tak zaraz � powt�rzy� Havard z przek�sem. -Dlaczeg� to?

��Pewnie jest zaj�ty � mrukn�a Mali. � To u niego normalne. Najwa�niejsza jest akuszerka. Niech Gudmund wst�pi po Johann� z Viken, gdy ju� odwiezie Siverta. B�d� pod dobr� opiek�, je�li one obie przyjad�. Chod�my na g�r�, Ane, zanim mnie zn�w z�apie.

Pochyli�a si� nad Sivertem, poca�owa�a go i pog�aska�a po w�osach. Powiedzia�a, by by� grzeczny. Przez g�ow� przelecia�a jej my�l, �e mo�e go ju� nigdy nie zobaczy�. My�l ta sprawi�a, �e nogi si� pod ni� ugi�y i musia�a z�apa� si� oparcia krzes�a, na kt�rym siedzia�a Ingeborg z malcem. Przecie� a� tak �le nie musi p�j��, pomy�la�a, czuj�c jednak, jak strach �ciska j� za gard�o. Bo przecie� nie dzia�o si� normalnie, to pewne.

Poca�owa�a syna jeszcze raz, przytuli�a, czuj�c �zy pod powiekami. Uj�a Ane pod r�k� i posz�a w kierunku drzwi.

��Tylko nie zam�cz konia, Havard � rzuci�a przez rami�. � Na pewno b�dzie dobrze � doda�a z przekonaniem, kt�rego wcale nie czu�a. Ane zamkn�a za nimi drzwi.

Na g�rze nic nie by�o przygotowane do porodu, wi�c Mali usiad�a na krze�le, a Ane zacz�a wyci�ga� z szuflad i szaf to, co potrzebne. Pod koc i prze�cierad�a pod�o�y�a warstw� gazet. Wreszcie Mali z trudem wesz�a do ��ka. W ostatniej chwili, jak si� okaza�o, gdy� po kolejnym skurczu poczu�a, �e co� mokrego sp�ywa jej po nogach.

��Bo�e jedyny, dopom� � wykrztusi�a, podnosz�c si� na �okciach, gdy skurcz zel�a�. � Czy to krew, czy odesz�y wody?

Gdy spojrza�a po sobie, stwierdzi�a, �e po prze�cieradle rozla�a si� krew zmieszana z wodami p�odowymi. Przez chwil� panika zupe�nie j� sparali�owa�a. Opad�a na ��ko, zakry�a ramieniem twarz i zacz�a p�aka�.

��Mali, no co ty � powiedzia�a bezradnie Ane i spr�bowa�a j� obj��. � Nie p�acz, bo nie wiem, co robi�. Ty zawsze by�a� taka silna. Nie p�acz, s�yszysz?

S�owa s�u��cej powoli dociera�y do otumanionej g�owy Mali. Przetar�a wierzchem d�oni twarz. Wiedzia�a, �e Ane ma racj�: je�li si� podda, panika ogarnie tak�e Ane. Wszyscy przywykli, �e to Mali zachowuje spok�j i rozs�dek, �e to ona rozwi�zuje wszelkie problemy. Wzi�a z r�k Ane mokr� szmatk� i przetar�a swoj� gor�c�, zalan� �zami twarz.

��Spokojnie, Ane � powiedzia�a ochryp�ym szeptem, bior�c tamt� za r�k� i �ciskaj�c lekko. � Ja po prostu� Ale ju� b�dzie dobrze, chocia� wiem, �e nie wszystko jest tak, jak powinno. Na pewno jest za wcze�nie, jeste�my w �rodku mro�nej zimy, no i por�d idzie za szybko. Trudno b�dzie utrzyma� dziecko przy �yciu, musimy to sobie powiedzie�. O ile przyjdzie �ywe na �wiat � doda�a powoli.

��Ale tobie nic nie grozi, Mali? � spyta�a Ane gor�czkowo, patrz�c na pani� ze strachem w oczach. � To znaczy� Nie, nie powinnam tego m�wi�, ale si� boj� � wyszepta�a przera�ona. � Nawet je�li dziecko umrze, to ty nie� Tobie nic nie grozi, prawda? � doda�a b�agalnym tonem.

Mali zamkn�a oczy. To w�a�nie j� gn�bi�o. Czu�a jednak, �e jest silna i ma �elazn� wol� prze�ycia, cho�by dla Siverta. My�l, �e m�g�by zosta� zupe�nie sam w Stornes, by�a nie do zniesienia. Wi�c niezale�nie od tego, jak trudne mog� si� okaza� najbli�sze godziny, ona musi trzyma� si� �ycia. Dla Siverta, powtarza�a.

Wzdrygn�a si�, gdy u�wiadomi�a sobie, �e zupe�nie nie bierze pod uwag� nowego dziecka, �e nie my�la�a, jak to z nim b�dzie, gdyby ona umar�a. Dobry Bo�e, oby nie spowodowa�a �mierci dziecka swoimi z�ymi my�lami! Przecie� pragn�a go! Ale czy naprawd�?

Drzwi si� otworzy�y i wesz�a zdenerwowana Beret.

��Co tu si� znowu dzieje? � spyta�a nienaturalnie wysokim g�osem. � Nikt nic mi nie m�wi, cho� rozumiem, �e co� si� sta�o. Takie zamieszanie na dziedzi�cu� A gdy spyta�am Ingeborg, to�

Ane, kt�ra w�a�nie zmienia�a prze�cierad�o pod Mali, wzdrygn�a si�, jakby zosta�a przy�apana na knowaniu przeciw starej gospodyni.

��Nie chcia�am ci� niepotrzebnie straszy� � powiedzia�a Mali, unosz�c si� lekko, by pom�c Ane. � Jest za wcze�nie i mia�am nadziej�, �e to fa�szywy alarm. �e minie, je�li si� po�o��. Ale obawiam si�, �e jednak si� zacz�o.

Beret podesz�a do ��ka i zauwa�y�a stos mokrych, zakrwawionych prze�cierade� na pod�odze. Oczy rozszerzy�y si� jej ze strachu.

��Czy wody ju� odesz�y? I ty krwawisz? Bo�e jedyny, b�dzie jeszcze jedna tragedia � zacz�a lamentowa�.

��Ju� i tak jest �le, wi�c chocia� ty przesta� kraka�! -rzuci�a Mali ostro. � Oczywi�cie, jest za wcze�nie, wody odesz�y i troch� krwawi�, a b�le s� za silne i za cz�ste. Mo�e nie jest najlepiej, Beret. Ale ani dziecko, ani ja jeszcze nie umarli�my!

Beret sta�a jak sparali�owana, wpatrzona w synow�. Po chwili opad�a na krzes�o i ukry�a twarz w d�oniach.

��Tak czeka�am na to dziecko � wyszepta�a. � Straci�am i m�a, i syna w ci�gu jednego roku, i nie wiem, czy jestem w stanie znie�� jeszcze jedn� strat�. My�la�am, �e w tym male�stwie przetrwa co� z Johana, a tak�

Mali nie chcia�o si� odpowiada�, �e tu chodzi tak�e o jej �ycie, a nie tylko o wyt�sknionego przez Beret nast�pc� Johana. Ale chwyci� j� kolejny skurcz, silniejszy od poprzednich. Zwin�a si�, st�kaj�c z b�lu i rozpaczy. Ane sta�a, nie wiedz�c, co ma robi�. Beret nagle si� ockn�a, odsun�a s�u��c� i przytrzyma�a Mali, staraj�c si� pom�c przetrwa� ten b�l. Gdy min��, pozwoli�a synowej opa�� na poduszki i otar�a mokr� szmatk� jej spocon� twarz. Ju� si� uspokoi�a, tylko w oczach pozosta� strach.

��Kiedy wreszcie b�dzie akuszerka? � spyta�a Beret, patrz�c na Ane. � Zejd� na d� i zobacz, czy nie jad�. Boj� si�, �e to ju� zaraz! Do�� do pieca. Musimy mie� du�o gor�cej wody � rzuci�a.

Ane wybieg�a, a Beret zmoczy�a szmatk� i ponownie otar�a czo�o Mali, kt�ra le�a�a, na wp� drzemi�c, zupe�nie wyczerpana. Mali mia�a wra�enie, �e kolejne skurcze rozrywaj� jej cia�o, i czeka�a na skurcze parte.

Wtedy ju� p�jdzie szybko, pociesza�a si� blado. Zm�wi�a modlitw�, by akuszerka przyby�a, zanim to nast�pi. Pomoc samej Beret i Ane nie wystarczy, tyle wiedzia�a.

Pierwszy skurcz party i akuszerka nadeszli jednocze�nie. Mali trzyma�a si� kolumienek przy oparciu ��ka i bezskutecznie pr�bowa�a powstrzyma� b�le. W jej otumanionej g�owie powsta�a my�l, �e mo�e uda jej si� to wszystko op�ni�, je�li si� postara. Ale skurcz przypomina� osuni�cie si� zbocza w g�rach. Spi�� jej brzuch, kt�ry stwardnia� niczym kamie� i bezlito�nie przesuwa� dziecko w d�. Mali podda�a si� i zawy�a z b�lu i ze strachu.

��No, no, Mali, ju� jestem � powiedzia�a akuszerka i oderwa�a jej d�onie od kolumienek, gdy skurcz min��.

Mali otworzy�a oczy. Pot sprawia�, �e widzia�a jak przez mg��. Schwyci�a d�o� po�o�nej i przywar�a do niej.

��Dzi�ki Bogu, �e jeste� � wyszepta�a. � Tak si� boj�. Wszystko idzie nie tak, za wcze�nie i za szybko�

��Za wcze�nie i za szybko, to prawda � potwierdzi�a akuszerka, ocieraj�c jej pot. � Du�o wiesz o porodach, wi�c nie b�d� owija� w bawe�n�. �ycie dziecka jest zagro�one, to pewne. Wiesz, �e ja zawsze walcz� o dziecko, ale je�li b�d� mia�a wybiera� pomi�dzy jego �yciem a twoim, to�

��Co ty m�wisz! � zaprotestowa�a Beret. � Nie chcesz ratowa� dziecka Johana? Ja straci�am�

��B�d� ratowa�a oboje, je�li dam rad� � odpar�a kobieta, wpatruj�c si� w Beret. � Ale najwa�niejsze w takiej sytuacji nie jest ratowanie dziecka, kt�re mo�e b�dzie na wp� �ywe. Albo ju� martwe. � Otar�a twarz Mali i doda�a: � Musisz zdawa� sobie spraw�, �e je�li urodzi si� �ywe, to i tak nie ma du�ych szans. A jedno jest pewne, �e bez matki i jej pokarmu na pewno jest stracone. Ja zawsze si� staram i o dziecko, i o matk�, teraz te�. Ale powinna��

��Nie mog� -j�kn�a Beret. � To dziecko ma by� pociech� za syna, kt�rego straci�am. Nie znios�, je�li i ono�

��Uwa�am, �e powinna� zej�� na d� � rzuci�a akuszerka ostro. � Tutaj nikomu nie pomagasz, a najmniej Mali, chyba tyle rozumiesz. Przy�lij tu Ane.

��Chc� tu by� � zaprotestowa�a Beret. � Ja chc�

��B�dzie, jak ja chc�. � Niemal popchn�a starsz� pani� w stron� drzwi. � Nastaw kaw� i we� si� w gar��! Tu nie chodzi o twoje �ycie.

Zanim otworzy�a, wesz�a Johanna z Viken, wnosz�c ze sob� ch��d mrozu.

��Dzi�ki Bogu � odetchn�a akuszerka, wypychaj�c jednocze�nie Beret na korytarz. � Nikogo bardziej nie chcia�am widzie� � m�wi�a, pomagaj�c staruszce zdj�� szal. � Nie jest dobrze, a jeszcze ta Beret�

Krzyk b�lu Mali powstrzyma� ich dalsz� rozmow�. Kobiety podbieg�y do jej ��ka.

��Nie dam rady � wykrztusi�a rodz�ca, na wp� unosz�c si� z pos�ania. � Nie wytrzymam tego. Ju� nie mog�. Chc� umrze�!

��Jeszcze czego! � rzuci�a akuszerka, wymierzaj�c Mali policzek. � Masz walczy�, dziewczyno! Nie chc� s�ysze� wi�cej ani jednego s�owa, �e nie dasz rady czy nie chcesz, �eby� wiedzia�a. Walcz!

Mali opad�a na plecy, oszo�omiona.

��Masz w sobie wi�cej si�y ni� ktokolwiek inny, przecie� wiesz � m�wi�a dalej kobieta. � U�yj jej teraz! Same nie damy rady, je�li nie pomo�esz.

Mali widzia�a tylko szar�, niewyra�n� sylwetk� m�wi�cej. By�a potwornie zm�czona. Skurcze sprawia�y taki b�l, �e strach przed nast�pnym powodowa� u niej md�o�ci. Por�d Siverta te� by� trudny, ale nie do por�wnania z tym, kt�ry prze�ywa�a teraz.

Sivert, pomy�la�a ot�pia�a. Jej syn nie mo�e zosta� sierot�! Mia� tylko j�, bo zosta� sp�odzony w grzechu i tajemnicy. Ju� i tak jego �ycie by�o trudne, a je�li jeszcze by teraz umar�a�

��Pom�cie mi obie � wyszepta�a, chwytaj�c akuszerk� za r�k�. � Nie poddam si�, obiecuj�.

��No, wiedzia�am � mrukn�a pod nosem kobieta i pog�aska�a Mali po policzku. � Pomo�emy wszystkie trzy.

Silne skurcze parte nast�powa�y szybko po sobie i po p�godzinie dziecko przysz�o na �wiat. Niebieskoliliowy kszta�t wyskoczy� razem z resztk� w�d i krwi�. Mali nie chcia�a nawet spojrze�. Opad�a na pos�anie i czu�a, �e unosi si� gdzie� pod sufitem. B�le usta�y, panowa�a cisza. Powoli u�wiadamia�a sobie, �e nie powinno by� tak cicho. Dziecko zwykle krzyczy� Powoli obr�ci�a g�ow�, ale nic si� nie zmieni�o. A wi�c ono nie �yje, pomy�la�a zrezygnowana. Mo�e to i lepiej, wszystkim by�oby tak �atwiej.

Nagle zrozumia�a, �e nigdy nie pragn�a tego dziecka, dziecka Johana, tylko �e nigdy nie odwa�y�a si� do tego przyzna�. To nie by�o dziecko mi�o�ci, tylko dziecko pocz�te przemoc� i rosn�ce przez pierwsze miesi�ce w brzuchu dr�czonej matki. Jaki cz�owiek z niego wyro�nie, zw�aszcza je�li jego ojcem jest Johan? Mali obliza�a spieczone, pop�kane wargi i odda�a si� b�ogiemu uczuciu unoszenia si� ponad ��kiem, bez odczuwania b�lu. Nagle cisz� przerwa� s�aby p�acz dziecka. Mali wzdrygn�a si�. Z trudem otworzy�a oczy i unios�a si� na �okciach. Pok�j wirowa� wok� niej, poczu�a, �e zaraz zwymiotuje. Jaka� szara posta� zbli�y�a si� do niej: akuszerka z zawini�tkiem w ramionach.

��Oto tw�j syn, Mali � rzek�a cicho, wzruszona. � Biedny chudziaczek, nie wygl�da najlepiej po tej ci�kiej drodze na �wiat. Ale ch�opak musi by� wytrzyma�y, bo prze�y�. Uwa�am, �e B�g ma w tym jaki� cel. Mo�e za wcze�nie tak m�wi�, ale czuj� w dziwny spos�b, �e ma�y da rad�. Nie nale�y do tych, kt�rzy si� od razu poddaj�, o nie.

Z�o�y�a t�umoczek w ramiona po�o�nicy. Mali przetar�a piek�ce oczy i spojrza�a na dziecko, na jego malutk�, czerwonosin� twarzyczk�, na g��wk� zdeformowan� przez zbyt gwa�towny por�d, na ma�e pi�stki zaciekle bij�ce powietrze.

��Czy jest normalnie zbudowany? � wyszepta�a, ogarni�ta nag�ym strachem.

��Ca�kowicie! G��wka wr�ci do normy za kilka dni. Pomy�l, przez co jego cia�o niedawno przesz�o!

Tak, w�a�nie, pomy�la�a Mali i pog�adzi�a palcem pomarszczon� twarzyczk�.

Ma�y by� tak niepodobny do Siverta! Sivert urodzi� si� du�y, �adny i z mas� czarnych w�os�w. Ten tutaj by� chudy, prawie siny i z kilkoma jasnymi kosmykami na �ysej g��wce. By� tak podobny do Johana, �e Mali poczu�a g�si� sk�rk�. Nagle ogarn�y j� md�o�ci i zanim ktokolwiek zareagowa�, zwymiotowa�a na ��ko, po czym zacz�a cicho p�aka�. �zy kapa�y na noworodka. Akuszerka szybko go odebra�a i wytar�a najgorsze. Nie by�o czasu na zmian� ubrania, bo kobiety dostrzeg�y, �e zacz�a krwawi�. Akuszerka rzuci�a si� do ugniatania brzucha Mali, kt�ra straci�a przytomno��.

Ile czasu up�yn�o, nie wiedzia�a. Powoli unios�a powieki.

��Dzi�ki Bogu! � wyszepta�a akuszerka. � Ba�am si�, �e nie wr�cisz. Min�� kwadrans�

Ciep�ymi, delikatnymi d�o�mi zdj�a z niej wilgotn�, �mierdz�c� koszul� i rzuci�a na stos prze�cierade�. Mali le�a�a, rozkoszuj�c si� ciep�em wody, kt�r� j� myto, tym, �e kto� o ni� dba. Nagle przypomnia�a sobie o dziecku. Dostrzeg�a Johann� siedz�c� z becikiem blisko pieca.

���yje jeszcze? � spyta�a niepewnie.

���yjecie oboje, ty i dziecko, i to jest naprawd� cud -odpar�a akuszerka. Pot perli� jej si� na czole. � Nie dawa�am wam wielkich szans, gdy ci� zobaczy�am. Ale powtarzam to, co zawsze o tobie m�wi�am: �e nie jeste� taka jak inne kobiety, Mali Stornes. To dlatego ten maluch jeszcze �yje. Co� odziedziczy� po matce, to pewne, cho� na oko podobny najbardziej do ojca. Beret b�dzie szcz�liwa � zachichota�a. � Tak bardzo pragn�a drugiego Johana! No, o ile ma�y prze�yje.

Mali ponownie dosta�a synka i przystawi�a go do wezbranej pokarmem piersi. Le�a�a, patrz�c na ma�ego, gdy nagle jakby co� zimnego z�apa�o j� za gard�o i zacz�o dusi� strachem, rozpacz� i gryz�cym poczuciem winy. To jest tak�e jej syn, my�la�a z desperacj�. Ona obdarzy go ciep�em i mi�o�ci�, kt�rej Johan nigdy nie zazna�. Wyro�nie na dobrego i szcz�liwego ch�opca. My�l, �e on nigdy nie otrzyma dziedzictwa, kt�re w�a�ciwie to jemu powinno przypada�, odepchn�a. Spr�bowa�a sk�oni� ma�ego do ssania, ale by� tak os�abiony, �e sutek wypada� mu z ust, a on zasypia�. Mali zrozumia�a, �e jest bardzo s�aby i �e up�yn� dni, a mo�e tygodnie, zanim poczuj� pewno��, �e prze�yje.

Gdy po raz pierwszy dali jej w ramiona Siverta, serce jej przepe�ni�a mi�o�� tak wielka, jakiej nigdy wcze�niej nie zna�a. Teraz chcia�a jedynie spa�

Gn�bi� j� wstyd i poczucie winy. Pr�no oczekiwa�a ciep�ej fali macierzy�skiej mi�o�ci. Zamkn�a oczy, pr�buj�c wywo�a� w sobie ciep�e uczucia do nowo narodzonego, ale czu�a tylko pustk�. Wybuch�a p�aczem. Co si� z ni� dzieje? Co z niej za matka, �e nie umie kocha� w�asnego dziecka?

��Ja� nie wiem, czy jestem w stanie go kocha� � za-szlocha�a, chwytaj�c akuszerk� za r�k�. � Nie wiem, czy� Nic nie czuj�

��No, no, ju�. To normalne, �e tak si� czujesz po tak trudnym i ci�kim porodzie � odpowiedzia�a akuszerka uspokajaj�cym tonem, g�aszcz�c Mali po potarganych w�osach. � Oczywi�cie, �e kochasz synka, ale jeste� teraz wyczerpana. Nie, nie powinna� si� obawia�, Mali, �e nie masz w sobie mi�o�ci macierzy�skiej. Nie ma lepszej matki ni� ta, kt�r� ma Sivert Stornes! � Pog�aska�a j� po policzku i u�miechn�a si�. � To przyjdzie, przyjdzie.

Naprawd�? � pomy�la�a Mali zm�czona. Naprawd�?

Mali zadziwiaj�co szybko stan�a na nogi. Niekt�re kobiety le�a�yby tygodniami po tak ci�kim porodzie. Ona, mimo �e nie czu�a si� jeszcze zupe�nie sprawna, wsta�a po nieca�ym tygodniu.

Nie mog�a ju� le�e� sama na poddaszu z chudym, niemrawym niemowl�ciem przy boku. Czu�a, jakby w �cianach wok� nich tkwi�a pogarda i pot�pienie, co powodowa�o w niej sta�e poczucie winy i wstydu. Bo niezale�nie od tego, jak bardzo pr�bowa�a, nie umia�a wywo�a� w sobie uczu� macierzy�skich. Przeciwnie: z ka�dym mijaj�cym dniem czu�a coraz wi�ksz� pustk� i rozpacz. Nie mia�a apetytu i �le spa�a, co nie wp�ywa�o dobrze na jej pokarm.

Gdy si� urodzi� Sivert, jej piersi przepe�nia�o mleko. Teraz by�o go coraz mniej. W panice pr�bowa�a wyciska� mleko z obola�ych piersi, by pom�c ma�emu. S�ysza�a, �e pokarmu jest wi�cej, gdy piersi s� dok�adnie opr�niane. Ale ma�y �le ssa� i nie wygl�da�o, by cokolwiek przybiera� na wadze. Mali wydawa�o si�, �e wr�cz chud�. Z p�aczem ugniata�a piersi, pr�buj�c sk�oni� syna do ssania. Je�li ma umrze�, niech umrze od razu, pomy�la�a pewnego dnia, gdy by� wyj�tkowo niemrawy i gdy pier� coraz wysuwa�a mu si� ze s�abych ust. Patrzenie na synka, bardziej nie�ywego ni� �ywego, by�o dla niej tortur�, kt�rej nie mog�a ju� znie��.

Wieczorem po narodzinach odby� si� domowy chrzest. Uznano to za konieczne, skoro ma�y by� tak s�aby. Mali domy�la�a si�, �e nikt nie dawa� mu szansy prze�ycia cho�by tygodnia. Zw�aszcza Beret nie potrafi�a si� opanowa�. Gdy wesz�a zobaczy� ma�ego, rozp�aka�a si� g�o�no.

��Zupe�nie, jakbym widzia�a Johana! � szlocha�a, g�adz�c noworodka. � B�g wys�ucha� moich pr�b!

��Je�li masz takie dobre stosunki z Panem Bogiem, popro�, by ma�y prze�y� � rzuci�a akuszerka. � Ani z nim, ani z jego matk� nie jest najlepiej, powinna� to wiedzie�.

Beret opad�a na krzes�o i za�ama�a r�ce.

��On nie mo�e umrze� � wyszepta�a. � Stornes zn�w ma Johana w tym dziecku, widzicie przecie�? To zupe�nie niepoj�te, �e bracia mog� by� a� tak niepodobni � doda�a nagle. � Ten jest jak sk�ra zdj�ta z ojca, a Sivert�

Tak, na pewno jeszcze us�yszymy to wiele razy, je�li on prze�yje, pomy�la�a Mali zm�czona. Bo s�owa Beret by�y prawd�. D�ugo mo�na by szuka� bardziej niepodobnych do siebie dzieci. Ale teraz nie mia�a si� na dyskusj�. Wymy�li co� na zamkni�cie ludziom ust p�niej, je�li b�dzie potrzeba.

��Oczywi�cie dostanie imi� ojca � rzuci�a Beret w trakcie przygotowa� do ceremonii.

Mali spodziewa�a si�, �e nie da si� tego omin��. Tak powinno by� i w propozycji Beret nie by�o nic dziwnego. Ale my�l, �e mia�aby zn�w jakiego� Johana przy sobie, by�a dla Mali nie do zniesienia. Z tym imieniem wi�za�o si� tyle z�ego. Mo�e �atwiej pokocha syna, je�li nie b�dzie nosi� imienia ojca? Ale tego nie mog�a powiedzie� na g�os.

Wpad�a na pomys� nadania mu dw�ch imion, mimo �e by�o to rzadko�ci�. Poza Brit -Mali w Innstad nie by�o innych przypadk�w. Jej narodzinom towarzyszy�y szczeg�lne okoliczno�ci. Teraz jest podobnie, pomy�la�a Mali.

��Oczywi�cie, �e otrzyma imi� ojca � rzek�a cicho, nie patrz�c na Beret. � Ale skoro mo�e by� moim ostatnim dzieckiem, chcia�abym, by nosi� tak�e imi� mojego ojca. Chcia�abym go nazwa� Ola Johan.

Beret utkwi�a w niej niedowierzaj�ce spojrzenie.

��Ola Johan? To nie b�dzie nazwanie go po Johanie. A z twoim ojcem� � Wsta�a i podesz�a do okna. � Na pewno zn�w wyjdziesz za m�� � rzuci�a po chwili. -Czuj�, �e b�dziesz mia�a wi�cej dzieci, ale ju� nie b�d� naszej krwi. Mo�esz nazywa� je, jak chcesz, ale ten ma mie� imi� ojca. Nie uwa�am, by to podlega�o dyskusji.

��Jak mo�esz wiedzie�, czy b�d� mia�a wi�cej dzieci � odpar�a Mali cicho. � Je�li nawet, sk�d wiadomo, �e to b�d� synowie? A on przecie� nie stanie si� mniej synem swego ojca, gdy dostanie jeszcze imi� Ola.

��To dziwne nosi� dwa imiona, wiesz przecie� dobrze � rzuci�a Beret ostrym tonem. � Je�li ju�, to niech b�dzie Johan Ola. Imi� ojca powinno by� pierwsze.

Ale akurat tego Mali chcia�a unikn��. Je�li b�dzie Ola Johan, b�dzie mog�a nazywa� go Ola, cho� wiedzia�a, �e nie b�dzie to mile widziane. Ale t� walk� stoczy we w�a�ciwym czasie. Teraz musia�a przeprowadzi� swoj� wol�, zanim nadjedzie Nikolai, by ochrzci� dziecko. Imi�, kt�re mu nada, wpisze do ksi�gi parafialnej.

Otrzyma! imiona Ola Johan Stornes. Beret mia�a zaci�ni�te usta, gdy Nikolai pola� wod� �wi�con� g��wk� ma�ego w imi� Ojca, i Syna, i Ducha �wi�tego. Mo�liwe, �e w og�le nie by�o si� o co k��ci�, pomy�la�a Mali. Biedaczek by� tak s�aby, �e ma�o prawdopodobne, by prze�y� noc. Ale dla Beret mia�o to znaczenie, nawet gdyby umar�. Bo od tej pory b�dzie mia� imi� Ola Johan Stornes, a tego Beret nie chcia�a.

��Cudowne? � powt�rzy�a Mali z niedowierzaniem. -Dlaczego?

��Ja my�l�, �e to cud, �e ten ma�y szkrab �yje � odpar�a Ane. � Mia� ci�ki por�d, twoje �ycie te� by�o zagro�one. To by�o straszne. Nawet akuszerka nie dawa�a mu wiele szans. I s�dz�, �e si� uratowa�. Naprawd� jest w nim co� niezwyk�ego, co�� nieziemskiego � rzuci�a, rumieni�c si�. � Nic z�ego nie mam na my�li � doda�a szybko. � To cud, �e �yje.

��Tak, zgadzam si� � odpar�a Mali spokojnie. � To cud, �e on �yje, mimo �e jeszcze nic nie wiadomo. Ale jest twardy�

Mimo �e Mali nie odzyska�a jeszcze w pe�ni si�, wstanie z ��ka dobrze jej zrobi�o. K�ad�a si� do karmienia z ma�ym kilka razy w ci�gu dnia, ale poza tym by�o mu dobrze w ko�ysce stoj�cej w pobli�u pieca.

Siverta poch�ania� nowy braciszek. Sta� cz�sto, zapatrzony w stworzenie le��ce w ko�ysce i p�acz�ce od czasu do czasu. Dla Siverta Ola Johan by�o zbyt d�ugim i trudnym imieniem, wymy�li� wi�c kr�tsze: �Oja". Mali uzna�a, �e tak by�o najlepiej, i wkr�tce wszyscy na dworze nazywali ma�ego Oja. Wszyscy poza Beret. Ona konsekwentnie m�wi�a Ola Johan, z naciskiem na drugie imi�, co sprawia�o, �e pierwsze stawa�o si� niemal nies�yszalne. Ale Mali przyjmowa�a to spokojnie. Sivert nie�wiadomie rozwi�za� za ni� ten problem.

Zar�wno Ane, jak i Ingeborg cz�sto podchodzi�y do ko�yski, by spojrze� na dziecko. Parobcy zerkn�li raz czy drugi, ale bez entuzjazmu. Rzucili tylko, �e podobny do ojca. Nawet oni mogli to przyzna�, mrukn�li.

��Tak, trzeba by� �lepym, by tego nie widzie� � powiedzia�a Ane, pochylaj�c si� nad ko�ysk�. � To cudowne dziecko.

M�czyzn� najbardziej zainteresowanym noworodkiem by� Havard. Gdy Mali k�ad�a si� na kanapie i kto� mia� poda� jej syna, cz�sto on to robi�. Ostro�nie wyjmowa� Oj� z ko�yski i przenosi� do matki.

��Mo�na by pomy�le�, �e nic innego nie robi�e�, tylko opiekowa�e� si� takimi maluchami � rzuci�a z u�miechem Mali pewnego razu. � Rzadko m�czy�ni maj� odwag� wzi�� na r�ce noworodka. Mo�e masz gdzie� takiego na boku? � za�artowa�a.

Havard nie odpowiedzia�, przekaza� tylko ma�ego Mali i patrzy� na nich powa�nymi oczami.

��Te� uwa�am, �e to ma�y twardziel � powiedzia� cicho. � Uparty jak ojciec, i tak podobny, �e� � Przerwa� i przeczesa� d�oni� w�osy. � Jeste� teraz szcz�liwa, Mali? � spyta�, przysiadaj�c na skraju kanapy, tak blisko, �e Mali z wra�enia poczu�a pot sp�ywaj�cy po plecach. � Cieszysz si�, �e masz co� po m�u?

Mali zerkn�a na niego.

��Mia�am ju� Siverta � rzuci�a. � Wi�c i tak mam co� po Johanie, nawet je�li ten ma�y�

Havard spojrza� na Mali i pog�aska� Oj� po g��wce tak, �e jego ciep�e palce dotkn�y jej d�oni.

��Sivert� zupe�nie nie jest podobny do Johana. Zapominam, �e to jego syn! Ale ten tutaj� Zupe�nie niczym wcielenie Johana. My�la�em, �e mo�e ty�

Mali nerwowo otuli�a ma�ego kocykiem, unikaj�c spojrzenia Havarda. On zbyt wiele rozumie, pomy�la�a z lekk� panik�. Przypomnia�a sobie, �e kiedy� mu powiedzia�a, �e wystarczy jej jedno ma��e�stwo, �e nie zniesie, by zn�w kolejny m�czyzna nad ni� panowa�. Havard najwyra�niej o tym nie zapomnia� i zapewne rozumia�, �e Oja nie by� owocem mi�o�ci. Ale Sivert� Co mia� na my�li, m�wi�c to o Sivercie? Sugerowa�, �e Sivert nie jest dzieckiem Johana?

��Jestem wdzi�czna za obu syn�w, kt�rych mam z Johanem � powiedzia�a cicho, patrz�c mu w oczy. � S� niepodobni, to prawda, ale krew w nich p�ynie ta sama.

Havard u�miechn�� si� i pog�adzi� j� przelotnie po policzku.

��Nie mia�em nic innego na my�li � zapewni�. � Chcia�em tylko wiedzie�, czy jeste� teraz szcz�liwa. Czy to wa�ne dla ciebie, �e ten malec jest tak podobny do swego ojca, gdy jego ju� nie ma na �wiecie?

��Wygl�d nic dla mnie nie znaczy � odpar�a Mali cicho. � Do kogo jest podobny albo nie. Wszystkich innych niezwykle to zajmuje. Ale mo�e to normalne, gdy rodz� si� synowie na dworach, wtedy ma to znaczenie. To bzdury � doda�a. � On jest tym, kim jest!

��Ale czy jeste� szcz�liwa?

Pokiwa�a g�ow�, nie patrz�c na niego. Havard wsta� i wyszed�.

Gdy Mali mog�a ju� usi��� do jedzenia razem z innymi przy stole, wszystko zacz�o jej bardziej smakowa�. Jednak nadal chud�a. Havard nie spuszcza� z niej zaniepokojonego spojrzenia, ale Mali nic nie m�wi�a. Siedzia�a w k�cie kanapy z szalem owini�tym wok� siebie i ma�ego Oi i przys�uchiwa�a si� rozmowom.

Nadal m�wiono � po�arach, kt�re dotkn�y w styczniu Bergen i Molde. Gorsza sytuacja by�a w Bergen, ale i tak w Molde ponad tysi�c os�b pozbawione zosta�o dachu nad g�ow�. Ogie� w Bergen zapr�szyli dwaj m�czy�ni, id�cy z zapalon� �wieczk� przez podcienie ober�y Berstad. W Molde przyczyn� by� piorun. Gudmund powyrywa� z gazet zdj�cia i artyku�y. Sivert nie m�g� si� nimi nasyci�, cho� zdj�cia ogl�da� z ukrytym l�kiem. Policzki mu pa�a�y.

��Nie wolno chodzi� z nieos�oni�tym ogniem � powiedzia� pewnego popo�udnia, gdy rozmowa ponownie zesz�a na po�ary. � Tak m�wi mama.

��No i widzisz, ile mama mia�a racji � odpar� Havard, bior�c ch�opca na kolana. � Pomy�l, jaki to by� po�ar, i to przez tych dw�ch pan�w ze �wieczk�.

Unika� tematu pioruna, kt�ry spowodowa� po�ar w drugim mie�cie, pewnie po to, by Sivert nie zacz�� si� ba� burzy, my�la�a Mali. Ale Sivert jednak to pami�ta�.

��Czy piorun jest niebezpieczny? � spyta�, bawi�c si� w�osami Havarda. � Cz�sto widzia�em pioruny. I s�ysza�em grzmoty.

��Nie, nie powiniene� ba� si� ani pioruna, ani grzmotu � odpowiedzia� m�czyzna. � Rzadko powoduj� po�ar. Oczywi�cie, czasem si� zdarza, ale nie mo�emy ba� si� wszystkiego, co mo�e by� niebezpieczne. Zapomnimy wtedy, jak to dobrze jest �y�.

��Uwa�asz, �e dobrze jest �y�? � upewnia� si� ch�opiec powa�nym tonem.

��Tak, najcz�ciej tak uwa�am � u�miechn�� si� Havard, burz�c czupryn� ma�ego. � Teraz na przyk�ad uwa�am, �e to wspaniale, �e twoja mama ju� si� dobrze czuje i mo�e siedzie� z nami w pokoju, jak kiedy�.

Sivert u�miechn�� si� szeroko, zeskoczy� z kolan m�czyzny i podszed� do matki p�le��cej na kanapie. Po�o�y� si� blisko niej, przytuli� buzi� do becika braciszka i poklepa� go. Nagle spojrza� na Mali.

��Ale kochasz mnie jeszcze, mamo? � spyta� powoli. � Nie kochasz tylko Oi, prawda?

Mali obj�a syna i przytuli�a go, chowaj�c twarz w jego ciemnych lokach. Jej serce przepe�nia�a mi�o��, kt�r� jak�e pragn�a odczuwa� tak�e wobec m�odszego syna. A nadal nie czu�a nic i to j� przygn�bia�o.

��No co ty, Sivercie Stornes? � U�miechn�a si� i poca�owa�a kr�g�y policzek pierworodnego. � Kocham ci� tak bardzo, �e nie wiem. Nie jest tak, �e mo�emy kocha� tylko jedn� osob�. W naszym sercu jest miejsce dla wielu. Ty zawsze b�dziesz w nim mia� miejsce tylko dla siebie, kt�rego ci nikt nie odbierze. A teraz Oja ma te� swoje miejsce � doda�a, nie patrz�c na Havarda.

��Czy tata mia� te� swoje miejsce? � spyta� Sivert, owijaj�c wok� palca pasmo jej w�os�w.

Mali tak zaskoczy�o to pytanie, �e prawie si� wzdrygn�a. Zadziwiaj�ce, nad czym ten ma�y si� zastanawia�, pomy�la�a, ukrywaj�c p�on�ce policzki we w�osach syna.

��Tak, mia� � odpar�a cicho.

��Ale teraz to miejsce jest wolne � zastanawia� si� Sivert � bo on nie �yje. Powinni�my znale�� kogo� na to miejsce, nie uwa�asz?

Na kr�tki moment Mali napotka�a iskrz�ce spojrzenie niebieskich oczu Havarda i poczu�a dziwn� s�abo��. Czu�a, �e nadal p�on� jej policzki z dziwnego za�enowania. Gdy Sivert si� rozkr�ci� Potarga�a mu w�osy i odpar�a z u�miechem:

��Gdy kogo� takiego znajdziesz, daj mi zna�. Ale wiesz, nie zapomina si� tak �atwo tych, kt�rzy odeszli. W jaki� spos�b zawsze mamy ich w swoich sercach, tak jak babci�. Nie zapomnia�e� jej, prawda?

Sivert pokr�ci� g�ow� w zamy�leniu i spojrza� na matk�.

��Nie, ale my�l�, �e mam ca�kiem du�e serce, bo mam w nim wiele os�b � o�wiadczy� z powag�.

��Wierz� ci � u�miechn�a si� Mali. � Tacy dobrzy ch�opcy jak ty zwykle maj� du�e serca.

��Ty te� masz du�e serce, Havard? � zainteresowa� si� Sivert.

��Tak, chyba te� mam � potwierdzi� m�czyzna. � Od kiedy przyby�em do Stornes, ty masz w nim ca�kiem spore miejsce. Ale jeszcze zosta�o troch� miejsca, co najmniej na jedn� osob� � doda�, zerkaj�c na Mali.

Ona nie odwzajemni�a jego spojrzenia, przyg�adzi�a tylko nerwowym ruchem w�osy.

��Zaraz nam znikniesz � rzuci� pewnego dnia Havard, obejmuj�c Mali w talii. � Mog� ci� obj�� w pasie dwiema d�o�mi. Powinna� je��, skoro karmisz jeszcze kogo�.

Mali a� drgn�a pod dotykiem jego ciep�ych, silnych d�oni. Obawia�a si� te�, �e kto� ich zobaczy.

��Jako� to b�dzie � odpar�a, wywijaj�c si� z jego r�k.

��O co chodzi? Boisz si� mnie?

Mali poczu�a, �e robi si� jej gor�co. Unika�a jego wzroku.

��Nie, nie boj� si� � zapewni�a. � Ale nigdy nie wiadomo, co inni pomy�l��

��Ty si� tego boisz? � spyta� �artobliwie, ujmuj�c j� pod brod� i obracaj�c jej twarz ku swojej. � Nie wierz� ci.

Przytrzyma� jej spojrzenie na kr�tk� chwil�, w czasie kt�rej Mali czu�a, jakby ton�a w jego b��kitnych oczach. Zn�w ogarn�a j� przedziwna potrzeba przytulenia si� do niego, do jego szczup�ego, silnego i ciep�ego cia�a. Zapragn�a poczu� obejmuj�ce j� ramiona Havarda i uwierzy�, �e kto� si� ni� zaopiekuje.

Bez s�owa odwr�ci�a si� gwa�townie, ale serce bi�o jej mocno, a nogi mia�a dziwnie s�abe. Havard zajmowa� spore miejsce w jej sercu, przyznawa�a, ale przecie� ju� od dawna. Jednak co� zaczyna�o si� zmienia�, musia�a to przyzna�, cho� za bardzo nie rozumia�a co. Przera�a�o j� to. Pewnie dlatego, �e czu�a si� og�lnie os�abiona i wyzuta z si�. Wtedy �atwo pomyli� przyja�� z innymi uczuciami, pomy�la�a. Tak si� nie powinno sta�. Tak si� nie mo�e sta�

Chudy, drobny Oja trzyma� si� �ycia. Stopniowo zacz�� lepiej ssa�, co spowodowa�o, �e Mali mia�a wi�cej pokarmu. Gdy kalendarz wskazywa� marzec, wszyscy zauwa�yli, �e ma�y przybra� na wadze. Niebezpiecze�stwo jeszcze nie min�o, ale Mali zacz�a wierzy� w s�owa akuszerki, �e ma�y da sobie rad�. Zasinienie, kt�re utrzymywa�o si� ca�kiem d�ugo, znik�o i Oja sta� si� r�owy jak inne niemowl�ta. Nawet wyros�o mu wi�cej w�os�w. Mia� du�e, ciemne oczy, kt�rych spojrzenie przenika�o Mali na wskro�. Widzia�a w nim wyrzut, �e nie kocha go jak Siverta. W takich chwilach, gdy le�a�a z synkiem na poddaszu, a on wpatrywa� si� w ni�, p�aka�a z ustami przy jego g��wce.

��Przecie� kocham ci�, Oja � szepta�a. � B�d� ci� kocha�. Jeste� niewinnym biedactwem, a ja twoj� mam�. Je�li si� tylko lepiej poznamy�

Jego ma�e paluszki z�apa�y kosmyk jej w�os�w i poci�gn�y. Naprawd� jest silniejszy, pomy�la�a, rozlu�niaj�c jego chwyt. Otar�a �zy, kt�re spad�y na jego g��wk�, i z westchnieniem opad�a na pos�anie. Jako� to b�dzie, pomy�la�a. Akuszerka mia�a racj�, powr�t do siebie po tak gwa�townym porodzie wymaga czasu. To normalne, powiedzia�a. Mimo to Mali odczuwa�a zawsze jaki� niepok�j, �e nie kocha Oi wystarczaj�co mocno. Le�a�a, obserwuj�c �wiat�o ksi�yca na belkach sufitu, i zastanawia�a si�, za co mo�e by� to kara.

Wreszcie mogli zacz�� przyjmowa� go�ci w Stornes. S�siedzi czekali z niecierpliwo�ci�, by zobaczy� nowe dziecko. Jednak ani Mali, ani Oja nie byli dostatecznie silni, by przyj�� wszystkich naraz. Najpierw przybyli najbli�si z Buvika i Innstad, pozostali mieli jeszcze poczeka�.

Matka Mali wzruszy�a si�, gdy us�ysza�a, �e wnuka nazwano tak�e na cze�� dziadka ze strony matki. Mali poprosi�a j� jednak, by nie m�wi�a o tym w obecno�ci Beret.

��Kochanie � przestraszy�a si� matka. � Nie podoba�o jej si� to?

��Chcia�a, by ch�opiec nosi� tylko imi� Johana � odpar�a Mali. � Niczego innego nie mo�na by�o oczekiwa�.

��No to powinna� tak zrobi�. � Matka rozejrza�a si� wok� z obaw�, czy nikt ich nie s�yszy. � Nie warto dra�ni� Beret, tyle przesz�a�

��Ale ja chcia�am, by ma�y nosi� tak�e imi� mojego ojca � powiedzia�a z naciskiem Mali. � I tak jest za p�no, ju� jest po domowym chrzcie i ju� ma imi�, z kt�rego b�dzie dumny, gdy doro�nie. � Mali mia�a na my�li g��wnie �Ola"� � Ju� si� zreszt� u�o�y�o, bo od kiedy Sivert zacz�� na niego m�wi� Oja, wszyscy tak m�wi�. Opr�cz Beret, ale na to nic nie poradz�. Matka sta�a, patrz�c na ma�ego w ko�ysce.

��Co s�ycha� u ojca? � spyta�a Mali. � Jak si� wam mieszka w nowym domu?

Nowy dom w Buvika sko�czono przed jesieni� i rodzice przeprowadzili si� przed Bo�ym Narodzeniem. Odremontowano te� i zmodernizowano stary dom, i najstarszy brat Mali wprowadzi� si� tam z �on�, Ann�. Wzi�li �lub tydzie� po porodzie Mali, wi�c oczywi�cie nie by�a na weselu, ale cieszy�a si� na my�l, �e pojedzie z�o�y� �yczenia nowo�e�com i obejrzy nowe porz�dki w obej�ciu.

��Jeszcze to do nas nie dociera � odpar�a matka z u�miechem. � Nie mo�na tak po prostu odzwyczai� si� od �ycia w starym domu. Ale mamy teraz �atwiej, no i tak blisko do swoich. Anna Bjarnego jest dla nas taka mi�a! Naprawd� Bjarne znalaz� dobr� �on�. My�l�, �e wszystko b�dzie dobrze.

��A ojciec? � powt�rzy�a Mali, zerkaj�c na ojca, kt�ry rozmawia� z Havardem. � Jak si� ma?

Zauwa�y�a od razu po ich wej�ciu, �e ojciec schud� i nie wydawa� si� zdrowy. Jego twarz przybra�a jaki� szarawy odcie� i Mali s�ysza�a, �e szybko oddycha. Wspomnia�a swoj� wizyt� przed�wi�teczn� w zesz�ym roku, gdy ojciec z takim zapa�em pokazywa� jej, gdzie zbuduje ich nowy dom. Ju� wtedy domy�li�a si�, �e ma problemy z sercem. Dotrzyma�a jednak obietnicy i nic nikomu nie powiedzia�a. Jego stan raczej si� nie pogorszy�, przynajmniej nic takiego nie s�ysza�a. W tym roku nie by�a u nich przed �wi�tami z powodu mrozu i swojej ci��y. Ciekawa by�a, czy ojciec dotrzyma� obietnicy i poszed� do lekarza.

��Tak jak zwykle � odpar�a matka, g�adz�c wnuczka po policzku. � Mo�e za du�o pracuje. M�wi�am mu, �e nie jest ju� m�ody, ale on nie s�ucha. Wiesz, jaki jest. Ale niepokoi mnie to, �e cz�sto jest zm�czony i zdyszany.

��By� u lekarza?

��Kto, ojciec? � Matka za�mia�a si� cicho. � S�ysza�a�, by ojciec kiedykolwiek poszed� do lekarza? Nie, ojciec nie ma zaufania do wiedzy lekarskiej. M�wi: �Ten, kto idzie do doktora, za dwa tygodnie nie �yje". Jest o tym przekonany, wi�c nie da si� go zmusi�

Nie porusza�y wi�cej tego tematu, lecz Mali l�ka�a si� o ojca. Niepokoi�a j� te� Margrethe. Siostra wydawa�a si� weso�a i w dobrej formie, ale jak na kobiet�, kt�ra za kilka tygodni ma termin porodu, mia�a zbyt ma�y brzuch. Ale mo�e to dlatego, �e pami�ta�a j� z ostatniej ci��y, gdy jej brzuch mie�ci� bli�ni�ta. Mo�e oznacza to tylko, �e b�dzie mia�a jedno dziecko?

��Jak si� masz po tym wszystkim? � spyta�a Margrethe, pomagaj�c w sprz�taniu sto�u po kawie. � Jeste� za szczup�a. Czy w og�le co� jesz?

��Oczywi�cie, �e tak � u�miechn�a si� Mali. � Ju� mi o wiele lepiej. Ale tym razem nie by�o �atwo, o nie. Nikt nie ma apetytu, gdy chodzi i si� zamartwia, czy dziecko prze�yje. Znasz ten stan? Oja naprawd� by� w s�abej formie, ba�am si� o niego.

��A jest ju� taki s�odki � odrzek�a siostra. � Ale doprawdy, jak�e podobny do ojca! A� przeszed� mnie dreszcz, gdy go zobaczy�am.

Ja tak mam ci�gle, pomy�la�a Mali, zmywaj�c fili�anki.

��Jak si� czujesz? � spyta�a, spogl�daj�c na m�odsz� siostr�. � Wkr�tce twoja kolej, co?

Przez twarz Margrethe przebieg� cie�. Nerwowym ruchem przyg�adzi�a w�osy.

��Co si� dzieje? � Mali obj�a j�.

��Nie, pewnie nic takiego� ale troch� krwawi�am w zesz�ym tygodniu. My�la�am, �e to znak zbli�aj�cego si� porodu, ale nic si� nie dzia�o. Pewnie to nic takiego? � spyta�a, patrz�c na starsz� siostr� z nadziej�.

Mali zrobi�o si� gor�co. Krwawienia zawsze oznacza�y co� powa�nego, tyle wiedzia�a.

��Czujesz ruchy? � spyta�a, k�ad�c d�o� na brzuchu siostry.

��Ja� tak s�dz� � szepn�a Margrethe, zwracaj�c na ni� oczy pe�ne �ez. � Ale nie jestem pewna. Wcze�niej by�o bardziej ruchliwe, ale mo�e teraz ma mniej miejsca, nie uwa�asz?

��Mo�e i tak � odpar�a Mali, cho� wiedzia�a, �e to nieprawda. � S�dz�, �e Bengt powinien zawie�� ci� do akuszerki. Badanie pod koniec ci��y nie zawadzi.

��O nie, nie chc� go niepokoi�! � zaprotestowa�a siostra. � On i tak si� boi, �e co� ze mn� mo�e si� sta�, wiesz, jaki on jest�

��Tak, wiem. Dlatego powinien jeszcze ch�tniej ci� do niej zawie�� � powiedzia�a Mali spokojnym tonem. -Prawdopodobnie wszystko jest w porz�dku, ale warto sprawdzi�. Je�li co� si� dzieje, lepiej to wiedzie� wcze�niej ni��

��Co� si� dzieje� � powt�rzy�a Margrethe, wpijaj�c wzrok w Mali. Oczy jej b�aga�y o pocieszenie, lecz Mali nie umia�a k�ama�. Zycie siostry znaczy�o dla niej wi�cej, ni� gdyby mia�a odjecha� st�d z fa�szyw� nadziej�.

��Nie m�wi�, �e co� si� dzieje z�ego � powiedzia�a, g�adz�c siostr� po policzku. � Chc� tylko, �eby� si� zbada�a. Je�li nie dla mnie, zr�b to dla Bengta i tr�jki dzieci, kt�re ju� macie. Oni ci� potrzebuj�, wiesz przecie�.

��O czym tak szepczecie?

�adna nie zauwa�y�a, �e podszed� do nich Bengt. Margrethe a� podskoczy�a i zaczerwieni�a si� po czo�o. Patrzy�a na Mali b�agalnym spojrzeniem, by nic nie m�wi�a.

��Chcia�abym, by� zawi�z� Margrethe do akuszerki, Bengt � rzek�a Mali.

Margrethe jakby zapad�a si� w sobie.

Bengt spojrza� na �on� z przestrachem i obj�� j�.

��Co takiego? � spyta� cicho. � Co� si� dzieje z�ego? Nic nie m�wi�a�

��Zapewne nie � odpar�a Mali. � Ale m�wi� w�a�nie Margrethe, �e najwy�ej przejedziecie si� na pr�no. Przecie� to nic takiego, prawda, Bengt?

��Oczywi�cie, �e pojedziemy, skoro Mali tak m�wi. Ale nic nie m�wi�a�, �e�

��To nic takiego � zapewni�a Margrethe cicho. Mali czu�a, �e jest na ni� z�a. � To Mali uwa�a�

��Mali nam zawsze pomaga�a � rzek� Bengt spokojnie. � Zrobimy tak, jak m�wi. Ona chce naszego dobra, przecie� wiesz, moja Margrethe. Ja te� tego chc�. Jeste� dla mnie najdro�sz� osob� na ca�ym �wiecie � powiedzia�, przytulaj�c mocno �on�.

Margrethe u�miechn�a si� i spojrza�a na niego rozja�nionymi oczami.

��Skoro tak chcesz � powiedzia�a cicho.

Mali by�a spocona i wym�czona, gdy ju� wszyscy odjechali. Zostawi�a sprz�tanie i zmywanie w r�kach Ane i Ingeborg i podesz�a do sto�u, przy kt�rym siedzia� Sivert i Havard. Ch�opiec bawi� si� drewnianym konikiem, kt�rego wystruga� dla niego Gudmund.

��Czas do ��ka � powiedzia�a, targaj�c w�osy synkowi. � Chod�, p�jd� z tob�.

Ale Sivert nie chcia� si� jeszcze k�a��.

��A je�li ci� zanios� na g�r� razem z konikiem? � spyta� Havard. � Mogliby�my zrobi� mu stajni� pod ko�dr�, �eby spa� dzi� z tob�.

Taka propozycja spotka�a si� z lepszym przyj�ciem. Mali czu�a, �e to ona powinna po�o�y� Siverta, jednak nie zaprotestowa�a. By�a tak zm�czona� Nogi mia�a niczym z o�owiu. Dlatego siedzia�a tylko na sto�ku przy oknie, podczas gdy Havard zdj�� z Siverta od�wi�tne ubranie i okry� go ko�dr�. Gdy us�ysza�a, �e konik ma ju� stajni� i �e powiedzieli mu dobranoc, wsta�a sztywno i podesz�a do ��ka.

���pij dobrze � powiedzia�a cicho i poca�owa�a syna. � Dobrej nocy tobie i konikowi.

��Czy Havard mo�e mnie jeszcze kiedy� po�o�y� spa�? � spyta� Sivert, nadal obejmuj�c j� za szyj�. � Ja lubi� Havarda, mamo.

��Tak, wszyscy go lubimy � odpar�a Mali. � Ale Havard�

��Ch�tnie po�o�� ci� jeszcze kiedy� spa�, Sivert � powiedzia� m�czyzna � o ile twoja mama te� tu b�dzie.

Mali odwr�ci�a si� i spojrza�a na niego, na iskrz�ce spojrzenie niebieskich oczu, na mi�y u�miech, mocne bia�e z�by. Bo�e, dopom�, pomy�la�a, wspieraj�c si� na oparciu ��ka, on staje si� zbyt bliski� Ale nic nie powiedzia�a.

��Mamo, czy on mo�e�

��Tak, chyba tak � odrzek�a cicho. � Ale teraz ju� �pij, synku.

Na korytarzu Havard z�apa� j� za rami� i przytrzyma� mocno.

��Nie chcesz, bym k�ad� go spa�?

��To nie to, Havard � odpowiedzia�a. � Ja si� bardzo ciesz�, �e on� �e ty� Aleja si�

��Boisz si�, tak? Boisz si�, �e zbyt si� tu zadomowi�?

Mali nie by�a w stanie spojrze� mu w oczy, sta�a tylko, mn�c palcami ko�nierzyk. Mo�liwe, �e nie jego si� ba�a, ale siebie samej. Ostatnio czu�a si� tak s�aba i pozbawiona woli� Gdy uni�s� jej twarz ku g�rze, chcia�a uciec. Ale nogi mia�a niczym przyklejone do pod�ogi.

��Wszyscy potrzebujemy troch� ciep�a w �yciu, Mali � wyszepta�. � Nawet ty. Mo�liwe, �e ty nawet wi�cej ni� inni, bo nie s�dz�, �eby� otrzymywa�a je ostatnio. Nie b�d� si� narzuca�, obieca�em i dotrzymam tej obietnicy. Widz� tylko, �e jeste� zm�czona i samotna, i �e potrzebujesz kogo�. A ja jestem twoim przyjacielem, sama tak powiedzia�a�.

Mali chcia�a co� odpowiedzie�, ale nie mog�a wydoby� ani jednego s�owa. Jej oczy wype�ni�y �zy. On mia� racj�. To w�a�nie by�o tak trudne z Havardem, �e rozumia� wi�cej, ni� powinien. Gdy jego usta dotkn�y mi�kko jej ust, wspar�a si� o niego. Zamkn�a oczy i napawa�a si� ciep�em jego cia�a. Jego d�onie obj�y j� w talii i przytuli�y mocniej. Przez chwil� stali tak, mocno przytuleni. Jego usta nie ��da�y wi�cej, d�onie trzyma�y j� mocno, ale i delikatnie. Nagle Mali opami�ta�a si� i chcia�a si� uwolni� z u�cisku.

��Mali, Mali � wyszepta� z ustami przy jej w�osach. � Czego si� tak obawiasz? Ja chc� tylko twojego dobra.

Chcia�a mu odpowiedzie�, ale gdy unios�a twarz, jego usta zn�w znalaz�y jej usta. Tym razem ��da�y wi�cej, tak samo jak d�onie. G�adzi�y j� po plecach, po g�owie, mocniej przycisn�y. Mali nagle poczu�a, �e Havard jest podniecony, i gwa�townie zaczerpn�a powietrza. Dr��ce ciep�o rozesz�o si� po jej podbrzuszu i poczu�a, �e mleko p�ynie jej z piersi. Czy to by�oby z�e, gdyby ona�

��Tego nie by�o w umowie, Havard � rzuci�a nagle, �api�c go za r�ce i odsuwaj�c si�.

Nie odpowiedzia�, przeczesa� tylko w�osy palcami. Patrzy� na ni�. Nadal jest zbyt szczup�a, pomy�la�, lecz poza tym jeszcze pi�kniejsza ni� wcze�niej: prosta i gi�tka niczym trzcina, ze wspania�ymi w�osami i ciemnymi oczami.

��Czy b�d� m�g� to powt�rzy�? � spyta� cicho.

Odwr�ci�a si� gwa�townie, chcia�a mu ostro odpowiedzie�. Jej uczucia by�y jednym wielkim chaosem.

��Mam na my�li, czy b�d� m�g� po�o�y� Siverta spa� � doda� z u�miechem.

Mali podesz�a do schod�w. Dogoni� j�, zanim postawi�a stop� na najwy�szym stopniu, i dotkn�� lekko jej ramienia.

��Jeste� na mnie z�a? � rzuci� cicho.

Odwr�ci�a si� i spojrza�a na niego. Pog�aska�a go po policzku i powoli pokr�ci�a g�ow�.

��Pewnie powinnam, ale nie jestem � powiedzia�a. -Nie jest �atwo z�o�ci� si� na ciebie, Havard. Ale my�

��Mamy umow� � doko�czy� za ni�. � Nie zapomnia�em o niej, mimo �e najch�tniej�

Tej nocy Margrethe urodzi�a martw� dziewczynk�.

Wraz z kwietniem nadesz�o upragnione ciep�o i s�o�ce. P�senne muchy t�uk�y si� o szyby, potok za pralni� be�kota� pod lodem, wielkie pranie le�a�o roz�o�one do wybielenia na resztkach �niegu niczym spad�e z nieba anio�y. L�d i �nieg topnia�y w oczach. Pod nas�onecznionymi �cianami budynk�w bywa�o tak ciep�o, �e i okrycia g�owy, i wierzchnie warstwy ubrania l�dowa�y na �awce.

Mali siedzia�a przy spi�arni z twarz� zwr�con� ku s�o�cu. Oparta o �cian�, rozkoszowa�a si� ciep�em, kt�re wype�nia�o jej cia�o. I zranion�, samotn� dusz�, doda�a w my�lach i poczu�a nap�ywaj�ce �zy. O wiele �atwiej jej przychodzi�y od czasu urodzenia Oi, sama nie wiedzia�a, dlaczego. Mo�e dlatego, �e nadal mia�a wyrzuty sumienia, �e nie do�� kocha tego malca. Kocha�a go, oczywi�cie. Ju� ur�s� i nabra� cia�a, u�miecha� si� do niej. Czu�a co� do niego, to pewne. Ale nie dawa�o si� tego por�wna� z wszechogarniaj�c�, nieziemsk� mi�o�ci� do Siverta, na pewno nie.

D�ugo sobie powtarza�a, �e mi�o�� nadejdzie sama, �e � jak m�wi�a akuszerka � nie by�o jej �atwo po tak ci�kim porodzie. Ale to nieprawda, my�la�a. Czu�a, �e Oja jest bardziej synem Johana ni� jej, zw�aszcza ze wzgl�du na podobie�stwo. Przecie� nic na to nie m�g� poradzi�, biedaczek. Byle nie sta� si� do niego podobny z charakteru! O to Mali chcia�a najbardziej zadba�. Wydob�dzie z niego najlepsze cechy, we�mie go pod swoje skrzyd�a, b�dzie o niego walczy�a i go broni�a, bo jest za niego ca�kowicie odpowiedzialna. Ale kocha� go tak naprawd�, bez �adnych zastrze�e�, jak Siverta, nigdy nie potrafi. Ta �wiadomo�� j� prze�ladowa�a.

Siedzia�a tak, na wp� drzemi�c w s�o�cu. A� podskoczy�a, gdy dobieg� j� odg�os sa� zaje�d�aj�cych na dziedziniec. Gdy przymru�y�a o�lepione �wiat�em oczy, rozpozna�a Margrethe i Olausa. Sivert te� ich dostrzeg� z okna izby i s�ysza�a, �e Ane z trudem udaje si� go ubra�. Mali wsta�a i podesz�a na powitanie siostry.

��Ale� mi�o, �e przyjechali�cie � powiedzia�a, zsadzaj�c Olausa. � Biegnij do domu, Sivert ju� si� ubiera!

Margrethe podjecha�a do �ciany stodo�y i uwi�za�a konia.

��Nie chcesz wprowadzi� go do �rodka? � spyta�a Mali.

��Nie, na s�o�cu jest ciep�o, niech sobie stoi � odpar�a Margrethe, zeskakuj�c z sa�. � Nie zostaniemy zreszt� d�ugo. Jest ju� kwiecie� i nasi mali dziedzice nied�ugo maj� urodziny. Pomy�la�am, �e mo�emy porozmawia�, jak je urz�dzi�. No i jeszcze mama. W maju sko�czy pi��dziesi�t lat!

Mali przyjrza�a si� siostrze. Ju� min�� miesi�c, od kiedy tak nieoczekiwanie urodzi�a nie�yw� c�rk�. Mali dowiedzia�a si� dopiero nast�pnego dnia, a pojecha�a do niej po kilku dniach. Margrethe le�a�a w ��ku, oczywi�cie bardzo przygn�biona. Wszyscy pogr��eni byli w smutku, �e dziecko, na kt�re tak czekali, nie �y�o. Ale tak ju� si� dzia�o w �yciu. Do rzadko�ci nale�a�y przypadki, gdy wszystkie urodzone dzieci prze�ywa�y. Mali powiedzia�a to siostrze. Chcia�a te� napomkn��, �e powodem mog�o by� zbyt szybkie zaj�cie w ci��� po bli�niaczkach, lecz da�a spok�j. Do�o�y�aby siostrze wyrzut�w sumienia, a przecie� nie by�a tego tak pewna. Takie rzeczy po prostu si� zdarzaj�.

��Jak si� masz? � Mali obj�a siostr�. � Czujesz si� ju� lepiej?

��Troch� tak � przyzna�a Margrethe powoli. � Ale co noc �ni mi si� c�reczka, kt�rej nie dane by�o �y�. Czy to moja wina�?

��Twoja wina? � Mali przytuli�a j�. � Oczywi�cie, �e nie twoja, co za g�upstwa! Tak si� czasem zdarza, i ju�. Tak naprawd� obie jeste�my szcz�ciarami. Przecie� to istny cud, �e bli�niaczki prze�y�y. Tak jak Oja. Nie, to nie twoja wina, nie powinna� tak my�le� ani przez chwil�!

��Ale to by�o� Powinni�my d�u�ej odczeka� z Bengtem�

��Przecie� s� takie, kt�re zachodz� w ci��� co roku -rzuci�a Mali. � Mo�e nie wszystkie dzieci prze�ywaj�, to prawda. Nawet gdyby� urodzi�a tylko jedno dziecko, te� nie by�oby pewne, �e doro�nie. To zale�y od wielu rzeczy, wiesz.

Margrethe spojrza�a na ni� oczami pe�nymi �ez.

��Tak chcia�am z tob� o tym porozmawia� � szepn�a. � By�o mi potem tak �le�

��Ale Bengt chyba nic ci nie powiedzia��

��O nie, Bengt by� dla mnie bardzo dobry, powiedzia�, �e najwa�niejsze, �e ja prze�y�am. �e mo�e z dzieckiem by�o co� nie tak, i mo�e lepiej, �e nie �y�o. �e mo�emy mie� wi�cej dzieci.

Tak, na pewno mo�ecie, pomy�la�a Mali, ale lepiej troch� z tym poczeka�. Powiedzia�a to Margrethe ostatnio, ale to przecie� by�o ich �ycie i ich wyb�r.

Sivert i Olaus wybiegli z impetem na dw�r.

��Ulepimy ba�wana przy spi�arni! � zawo�a� Sivert. -Ane powiedzia�a, �e da nam marchew na nos, jak b�dzie gotowy!

��My siedzimy przy pralni! � krzykn�a za nimi Mali. � Je�li nas nie b�dzie, znaczy, �e wesz�y�my do �rodka. O ile chcesz posiedzie� troch� na s�o�cu � zwr�ci�a si� do siostry. � Znajd� jaki� pled, �eby� nie zmarz�a.

��Ch�tnie posiedz� na s�o�cu � odpar�a Margrethe. -To wspania�e, �e wreszcie jest ciep�o. I jasno.

��W�a�nie o tym samym my�la�am � rzek�a Mali. -To by�a d�uga i ci�ka zima.

��Tak, ja nie powinnam pewnie narzeka� w por�wnaniu z tym, co ty przesz�a�, Mali � powiedzia�a Margrethe. � Najpierw stary Sivert, potem Johan. Ja nie wiem, co bym zrobi�a, gdybym straci�a Bengta. Chyba bym te� umar�a!

Mali nie odpowiedzia�a, wyj�a pledy i roz�o�y�a przy nas�onecznionej �cianie pralni.

��Ty zawsze by�a� najsilniejsza z nas si�str � m�wi�a dalej Margrethe. � No, Eli jest silna, na pewno, ale ty� Jakby� wszystko potrafi�a znie��. Jak to robisz?

��Ty te� jeste� silna � zaprotestowa�a Mali. � Pewnie nie znalaz�aby si� druga dziewczyna, kt�ra jak ty wyjecha�aby z domu, gdyby odkry�a, �e jest w ci��y. To musia� by� dla ciebie straszny rok, ale przetrwa�a�! Wi�c nie opowiadaj mi, kto tu jest najsilniejszy, dobrze?

Margrethe odgarn�a w�osy.

��Tak, nie chcia�abym, �eby taki rok si� powt�rzy� � westchn�a. � Gdy o tym my�l�, sama nie rozumiem, jak temu podo�a�am. Wiesz, chodzi�o o wstyd, kt�ry przynios�abym ojcu i matce� Nie widzia�am innej drogi. Ale w ko�cu wr�ci�am do domu, bo ju� nie mog�am dalej. No i teraz jest mi cudownie, ale ty�

Odwr�ci�a si� w stron� siostry, kt�ra siedzia�a z zamkni�tymi oczami, oparta o �cian�.

��Wiem, �e to nie moja sprawa, ale zacz�am si� zastanawia� Ten tw�j �lub z Johanem zosta� tak szybko postanowiony. Czy ty� by�a� z nim szcz�liwa?

Mali poczu�a, jak oblewa j� fala gor�ca. Im mniej m�wi�o si� o dawnych czasach, tym lepiej, pomy�la�a.

��Masz ca�kowit� racj�, �e to nie twoja sprawa � odpar�a, nie otwieraj�c oczu � tylko moja. Wysz�am za niego z w�asnej woli i pozosta�am jego �on� a� do jego �mierci. Czy by�am z nim szcz�liwa, dotyczy�o tylko jego i mnie. Czym w�a�ciwie jest szcz�cie? Mo�na by� szcz�liwym, mimo �e nie jest si� tak szale�czo zakochanym jak ty i Bengt. Nie �a�uj� wam tego szcz�cia, ale uwa�am, �e nie ka�demu jest przeznaczone, sama wiesz. Mia�am dobrego m�a, jestem pani� du�ego dworu, mam syna, kt�rego kocham ponad wszystko. To te� jest szcz�cie�

��Masz dw�ch syn�w�

Mali poczerwienia�a i, zak�opotana, poprawi�a w�osy.

��Tak, nie zapomnia�am o Oi � za�mia�a si� nerwowo. � Oczywi�cie, �e nie. Ale by� tak s�aby i ma�y, �le ssa�� Stara�am si� za bardzo do niego nie przywi�zywa�, bo nie by�am pewna, czy prze�yje. Pewnie wytworzy�am jaki� dystans wobec niego, na wypadek gdyby umar�. By�oby mi ci�ko, tak szybko po �mierci jego ojca� � doda�a, czuj�c, jak p�on� jej policzki od w�asnego k�amstwa.

��Ja tak nie czu�am przy bli�niaczkach � zamy�li�a si� Margrethe. � Wiedzia�am, �e mog� umrze�, mimo to kocha�am je a� do b�lu. Nie mog�am nic poradzi�, tak by�o. Nie umiem wytworzy� dystansu jak ty.

Mali nie odpowiedzia�a. Odwr�ci�a p�on�c� wstydem twarz od siostry. Nie mia�aby �adnego problemu z mi�o�ci� do Oi, gdyby by� synem Jo, my�la�a cz�sto. Nie przynosi�o to ulgi jej wyrzutom sumienia� Traktowa�a Oj� jako dziecko pocz�te przez gwa�t. Pewnie tak by�o. Jednak nie rozumia�a, dlaczego czuje wobec niego tak ma�o. Przecie� w pierwszym okresie �ycia w Stornes marzy�a o dziecku z Johanem!

Jednak nienawi�� do Johana ros�a w niej wraz z up�ywem lat. Pogarda wobec niego, poni�enie, kt�remu j� poddawa�, to wszystko co� w niej zmieni�o. Gdyby jednak to by�o tylko to, mo�e by bardziej kocha�a jego dziecko. Ale Johan zabi� Jo i jednocze�nie zabi� co� w niej. Ona zawsze b�dzie kocha�a Jo i jego dziecko. Ich troje: Jo, Sivert i ona, stanowi�o ca�o��. Tak cz�sto my�la�a tej zimy. Wiedzia�a, �e to �le wobec Oi, ale nie mog�a na to poradzi�: on nie nale�a� do nich�

��Mo�e tak si� sta�o, bym da�a rad� przez to przej�� -powiedzia�a Mali cicho, odwracaj�c si� do siostry. � Dopiero teraz mog� odwa�y� si� my�le�, �e Oja prze�yje. Ale jest co� szczeg�lnego przy pierworodnym � doda�a. � Ja w ka�dym razie tak czuj� bez wzgl�du na to, czy to �le, czy dobrze.

��A mo�e? � zamy�li�a si� Margrethe. � Ja chyba te� czuj� do Olausa co� szczeg�lnego. Oczywi�cie, kocham te� dziewczynki, ale Olaus, tak� � Oczy siostry przybra�y marz�cy wyraz i Margrethe pos�a�a Mali nie�mia�y u�miech. � Prawie zawsze przychodzi mi na my�l�

Poczerwienia�a gwa�townie. Mali poklepa�a j� po policzku.

��Ciesz� si�, �e jeste� szcz�liwa, Margrethe � rzek�a. -�e si� odnale�li�cie z Bengtem. Ma�o kto tak do siebie pasuje jak wy.

��Ale ty nie chcesz wyj�� zn�w za m���

��W ka�dym razie nie spieszy mi si� � odpar�a Mali. -Teraz mam tak dobr� pomoc w gospodarstwie, �e nie potrzebuj� m�a. Ale co si� kiedy� zdarzy, nie wiem. Nie my�l� o tym.

��Wielu my�li o tobie, wiem � rzuci�a Margrethe, zerkaj�c szelmowsko na siostr�. � S�ysza�am o takim i innym�

��Na razie ja nikogo nie chc� � uci�a Mali. � Nie wyjd� za m�� tylko dlatego, by mie� m�a. Bo i po co?

��Nie, ty nie � odpowiedzia�a siostra, wstaj�c. � Ale ty nie jeste� jak inne kobiety. Jeste� niemal zbyt silna, Mali. Nikogo nie potrzebujesz.

Mali tak�e wsta�a i zacz�a strzepywa� pledy. Rzuci�a je na �awk� w pralni i zamkn�a drzwi. Obj�a siostr� za ramiona.

��Potrzebuj� moich dzieci, ciebie i mojej rodziny. Nie mo�esz w to nigdy w�tpi�, Margrethe � o�wiadczy�a z powag�. � Ale mo�e nikogo wi�cej, to prawda. W ka�dym razie na pewno nie m�a.

Lubi� by� wolna, chcia�a doda�, i nie chc� m�a, kt�ry mo�e mi rozkazywa�, wy�ywa� si� i dr�czy�. Ale nie doda�a. Siostr� by to zszokowa�o i zrozumia�aby, �e Mali by�o �le z Johanem, w ��ku i poza nim. Najlepiej, jak o tym nie wspomni.

Trwa�a pe�nia lata. Dni by�y ciep�e i pe�ne woni, d�ugie wieczory zachwyca�y gr� kolor�w na powierzchni fiordu i nad ciemnymi g�rami, noce by�y jasne i ciche. Plony zapowiada�y si� wspaniale. Wszystko ros�o w oczach.

W Stornes praca sz�a zwyk�ym rytmem, mimo braku gospodarza. Havard dawa� sobie �wietnie rad�. Ci�gle w ruchu, planowa� robot� i dba� o wszystko. Wszyscy go doceniali i lubili, bo nigdy nie okazywa� wy�szo�ci. Mia� szczeg�ln� cech�: sprawia�, �e ludzie dobrze si� czuli w jego towarzystwie, nawet w trakcie intensywnej pracy. Szed� za tym szacunek wobec niego jako cz�owieka. Nie zabiega� o to, ale tak po prostu by�o.

Czasami Mali stwierdza�a, �e nigdy wcze�niej nie panowa� w gospodarstwie lepszy porz�dek. Co pi�tek siadali z Havardem nad rachunkami i planowali zadania na nadchodz�cy tydzie�, mimo �e Mali nie uwa�a�a tego za niezb�dne. By�a ca�kowicie przekonana, �e Havard zna si� na robocie, do kt�rej by� zatrudniony.

��Ty rozumiesz to o wiele lepiej ni� ja � powiedzia�a, gdy pewnego pi�tku wszed� do kuchni z nar�czem papier�w i ksi�g rachunkowych. � Sam to zr�b, mam do ciebie zaufanie, wiesz przecie�. Wszystko idzie dobrze, ka�dy to widzi. To dzi�ki tobie � doda�a.

Ale on trzyma� si� swego. Chcia�, by bra�a udzia� w planowaniu, by pokaza� jej i wszystkim, �e to ona tu rz�dzi, �e jest tego �wiadom i to respektuje. Mali zrozumia�a, �e wa�ne jest dla niego, by nikt nie m�g� powiedzie�, �e pozwala sobie na zbyt wiele. Ze nie przekracza granic umowy.

��Zr�bmy to razem � odpar�. � Mo�liwe, �e kiedy� b�dziesz zadowolona, �e umiesz planowa� i prowadzi� rachunki. Nie jest pewne, �e b�d� tu na gospodarstwie ca�� wieczno�� � doda�, nie patrz�c na ni�.

Nie rozmawiali o tym, co wydarzy�o si� wtedy w Buvika. Havard by� mi�y, towarzyski i pracowity i tak samo ch�tnie zajmowa� si� Sivertem. Tylko wobec niej zwi�kszy� dystans. A mo�e sobie to tylko wyobrazi�a? Ale czu�a, �e nie mo�e ju� do niego i�� ze wszystkimi problemami, �e on nie chce przebywa� z ni� zbyt blisko. W�a�ciwie go rozumia�a. Nie mo�na mie� wszystkiego. Po wydarzeniu w Buvika wiedzia�a, �e Havard nie zadowoli si� ju� okruchami. Je�li ma co� mie�, to albo wszystko, albo nic.

Zdarza�o si�, �e czu�a na sobie jego spojrzenie, gdy wydawa�o mu si�, �e ona nie patrzy. Jednak gdy spogl�da�a na niego, udawa�, �e jest zaj�ty czym� innym. Niech i tak b�dzie, pomy�la�a. Potrzebowa�a dobrego pracownika i zarz�dcy, i to jej zapewnia�. Mog�a si� obej�� bez zaufania i blisko�ci pomi�dzy nimi. Rozumia�a, �e jemu nie jest �atwo. Sama t�skni�a za jego ciep�em, u�ciskiem, mo�e za �agodnym poca�unkiem na poddaszu. Gdy tego ju� nie otrzymywa�a, czu�a, jak by�o to dla niej wa�ne � o ile sama mog�a ustanawia� granice. Czu�a si� wtedy �ywa i kochana, serce bi�o mocniej, a nawet ogarnia�a j� gor�ca i dziwna t�sknota, do kt�rej nie chcia�a si� sama przed sob� przyzna�. Bo nadal nie chcia�a wychodzi� za m��, cho� pewnie nikt nie rozumia�, dlaczego. Nie brakowa�o m�czyzn, kt�rzy ch�tnie widzieliby si� w tej roli. Ale sama my�l, �e mia�aby zn�w ulec woli m�czyzny, sprawia�a, �e okrywa�a si� g�si� sk�rk�, cho� wyczuwa�a, �e ma��e�stwo z Havardem by�oby inne ni� z Johanem.

Mimo to nigdy nie b�dzie tak, jakby tego pragn�a. Nadal marzy�a o Jo, cho� my�la�a o nim rzadziej. Na zawsze mia� swoje miejsce w jej sercu. Wszystkich m�czyzn por�wnywa�a z nim i �aden nie wytrzymywa� tego por�wnania, nawet Havard. Nikt nie m�g� r�wna� si� z Jo, my�la�a Mali, siedz�c oparta o �cian� szopy nad morzem. Zn�w zacz�a tu przychodzi�, cho� przysi�ga�a w dniu �mierci Jo, �e nigdy tego nie zrobi. W tym dniu, w kt�rym sama o ma�o nie wskoczy�a do fiordu� Ale nawet Mali musia�a przyzna�, �e czas, o ile nie leczy � to przynajmniej zabli�nia ran�. Wtedy daje si� �y�

Sivert ca�y dzie� by� w ruchu, zwykle trzymaj�c si� Havarda. Ma�y wyci�gn�� si� bardzo przez ostatni� zim�, pomy�la�a Mali, patrz�c na syna skacz�cego po k�pach trawy i kamieniach. Mia� w sobie zwinno�� kota. Gdy stan�� w s�o�cu i u�miechn�� si� do niej szarozielonymi, iskrz�cymi oczami, z widocznymi mocnymi, mlecznymi z�bami, z ciemnymi w�osami w szalonym nie�adzie, co� a� j� k�u�o. By� tak podobny do Jo! I w przeciwie�stwie do Oi, kt�ry ledwo r�owia� w s�o�cu, sk�ra Siverta by�a z�ocistobr�zowa na d�ugo przed noc� �wi�toja�sk�.

Oja �wietnie si� rozwija�, jak ju� zacz�� je�� i m�g� przebywa� na dworze. Mali sama nie wierzy�a, �e ten r�owiutki, jasnow�osy niemowlak o kr�g�ych policzkach by� tym samym chudziakiem, kt�rego urodzi�a w lutym i kt�remu ma�o kto dawa� szanse �ycia.

Oja by� powa�niejszym dzieckiem ni� Sivert, ju� teraz mogli to stwierdzi�. Sivert gaworzy� i u�miecha� si� do wszystkich, natomiast Oja najpierw ocenia�, d�ugo wpatruj�c si� w now� osob� ciemnymi oczami. U�miecha� si� rzadko.

��Johan te� by� taki jako dziecko � m�wi�a Beret, patrz�c na wnuka b�yszcz�cymi oczami. � To niesamowite, jaki on jest do niego podobny. To dla mnie zbawienie, �e on prze�y�.

Nadal okazywa�a, �e kocha Siverta, ale on nawet nie m�g� si� r�wna� z Oja. Beret zawsze by�a przy niemowl�ciu, nosi�a je na r�ku, bra�a na kolana i �piewa�a piosenki. Je�li obie, Mali i Beret, podesz�y do jego ko�yski, Oja wyci�ga� r�czki do babci. Nie �eby Mali �a�owa�a Beret tego pocieszenia, kt�re najwyra�niej stanowi� dla niej wnuk, ale jednak odczuwa�a w takich razach jakie� uk�ucie.

Sivert poch�oni�ty by� zbieraniem chrustu i drew na wielkie ognisko �wi�toja�skie, kt�re zgodnie z tradycj� mieli rozpali� na cyplu przy Stornes. Pomaga�y mu dzieci z pozosta�ych dwor�w i zagr�d. To Havard wpad� na pomys� zaj�cia tym dzieci. Niema�o soku posz�o na ugaszenie pragnienia malc�w, umorusanych kurzem i �ywic�. Wszyscy m�wili o wieczorze, gdy b�d� mogli zosta� tak d�ugo, jak zechc�, zapal� wielkie ognisko i b�d� jedli tyle ciastek i pili tyle soku, ile zmieszcz�. Takie wspania�o�ci nie zdarza�y si� zbyt cz�sto.

��B�d� te� kanapki � pochwali� si� Sivert gromadce dzieci. Mali s�ysza�a go przez otwarte okno salonu. -Nie tylko ciastka, nie.

��Moja mama upiecze herbatniki � odezwa�o si� kt�re�.

��Dasz spr�bowa�? � spyta� Sivert. � Dam ci wtedy kanapk�.

Mali nie dos�ysza�a odpowiedzi, bo nadszed� Havard i zacz�� chwali� dzieci za dobrze wykonan� prac�.

��To chyba b�dzie najwi�ksze ognisko, jakie kiedykolwiek rozpalono w Stornes � rzek� Havard. � Ale� to b�dzie noc �wi�toja�ska, m�wi� wam!

Przez lata ognisko �wi�toja�skie na cyplu Stornes sta�o si� tradycj� w okolicy. Doro�li i dzieci z dwor�w i zagr�d spotykali si� tam, nios�c koszyki z jedzeniem. Oczywi�cie, o ile pogoda pozwala�a. A je�li nawet pogoda nie zdo�a�a zagna� niekt�rych do domu, czyni�y to meszki. W �agodne, wilgotne letnie wieczory potrafi�y doprowadzi� ludzi do szale�stwa. Ma�e, niemal niewidoczne, nagle by�y wsz�dzie: we w�osach, w uszach i pod powiekami, pod ubraniem. Czasami by�o ich tak wiele, �e tworzy�y ob�ok nad g�ow�. Nic nie dawa�o odganianie: by�y wsz�dzie. Tak, meszki potrafi�y zepsu� wi�cej wieczor�w �wi�toja�skich ni� z�a pogoda, my�la�a Mali.

Ale wszystkie oznaki na niebie i ziemi zapowiada�y pi�kny wiecz�r. Sivert ju� od rana szala� z podniecenia. Co kwadrans pyta�, kt�ra godzina, a� wreszcie Mali wys�a�a go, by posprz�ta� w szopie na drewno. Skrzywi� si�, ale przynajmniej znikn��. Gdy Mali po jakim� czasie wysz�a do niego, nie znalaz�a go w szopie. Siedzia� na du�ym kamieniu przy strumieniu za pralni� i puszcza� ��dki z kory. Pokr�ci�a g�ow�, ale u�miechn�a si�. To by�o dla niego tak typowe. Nie mia� zami�owania do pracy, uznawa� j� za nudn�. Istnia�o tyle zabawniejszych zaj��! Opr�cz puszczania ��dek lubi� chodzi� po ��ce i zbiera� dla niej kwiaty albo le�e� na sianie w stodole i obserwowa� jask�ki, kt�re lepi�y gniazda wysoko pod dachem. Zawsze wiedzia�, w kt�rym gnie�dzie s� ju� m�ode. Czasem przychodzi� do niej, p�acz�c, z nie�ywym piskl�ciem, kt�ry zbyt wcze�nie odwa�y�o si� na skok i ko�czy�o na klepisku stodo�y. Wtedy Mali musia�a od�o�y� swoje zaj�cia, znale�� kartonik i p�j�� z synem na pogrzeb. Na ty�ach domu Sivert urz�dzi� ma�y cmentarzyk, gdzie opr�cz piskl�t grzeba� martwe myszy czy rozjechane d�d�ownice i stawia� na ich grobach ko�lawe krzy�e. Jego niezwyk�a wi� ze wszystkimi �ywymi stworzeniami stawa�a si� z ka�dym rokiem mocniejsza, zauwa�y�a Mali.

Po zako�czeniu obrz�dku w oborach ludzie zacz�li nap�ywa� w kierunku cypla Stornes. By� niezwykle ciep�y i pi�kny letni wiecz�r, tak jasny, �e niemal nie warto by�o zapala� ogniska. Jednak, oczywi�cie, zapalono je zgodnie z tradycj� i ku rado�ci dzieci, tak�e tych najm�odszych, aby mia�y czas si� nim nacieszy�, zanim zasn�.

Mali siedzia�a razem z Margrethe, Bengtem, Ane i Aslakiem. Rozgl�da�a si� troch� za Havardem, ale go nigdzie nie dostrzega�a. Dziwne, pomy�la�a, nic nie m�wi�, �e go nie b�dzie. W�a�ciwie w og�le nie wspomina� o wieczorze�

��Jak si� macie, nowo�e�cy, tam pod lasem? � spyta�a Margrethe, spogl�daj�c na Ane.

Ane poczerwienia�a i zacz�a kr�ci� �d�b�o trawy w palcach. Aslak u�miechn�� si� bezradnie.

��Dobrze � odparta w ko�cu Ane. � Urz�dzili�my si�

��S�ysza�am, �e nie ty b�dziesz w tym roku na letnim pastwisku? � pyta�a dalej Margrethe. � To pierwszy raz od wielu lat, m�wi�a Mali.

Aslak obj�� ramieniem Ane i odchrz�kn��.

��Mali obieca�a, �e Ane zostanie na gospodarstwie tego lata. Mnie to nie martwi, o nie. Inaczej widzia�bym j� tylko w niedziele, no i�

��Tak, na pewno by�oby ci trudno � za�mia� si� Bengt dobrodusznie. � Najlepiej przecie� mie� �on� w ��ku ka�dej nocy, zgadzam si�!

Aslak poczerwienia� i spu�ci� wzrok. Nadal mocno obejmowa� Ane. Mali pochwyci�a jej spojrzenie i nagle zrozumia�a to, nad czym zastanawia�a si� przez ostatnie tygodnie. Ane jad�a mniej ni� zwykle, by�a blada mimo s�o�ca i cz�ciej biega�a do wychodka.

��Mo�e jeste� ci�arna, Ane? � spyta�a, dotykaj�c jej ramienia. � Jak si� tak zastanowi�, wszystko by na to wskazywa�o. Ale jako� na to nie wpad�am, dopiero teraz�

Ane spojrza�a na ni� promiennymi oczami i z rumie�cami na policzkach. Potem zerkn�a na Aslaka i splot�a swoje palce z jego.

��Tak, jest � obwie�ci� dumnie Aslak. � Wi�c tym lepiej, �e nie pojedzie na pastwisko. To ci�ka praca i bali�my si�, �e co� mog�oby si� sta�

��Nigdy bym ci� nie wys�a�a na pastwisko w tym stanie! � Mali poklepa�a Ane po plecach. � Ale� wspania�e wiadomo�ci w ten wiecz�r �wi�toja�ski. Gratuluj� wam obojgu! Tak, to wielka zmiana dla was, no i dla nas w Stornes. Ale zostaniesz z nami, Ane, jak obieca�a�? Dziecko b�dziesz mog�a zabiera� ze sob�, przecie� ko�yska jest wolna.

��O tak, oczywi�cie, �e zostan� w Stornes � rzuci�a Ane szybko. � Przecie� mamy umow�. A dla dziecka b�dzie dobrze mie� towarzystwo Siverta i Oi. Nie mog�oby by� lepiej!

��Kiedy go oczekujesz, Ane? � spyta�a Margrethe. -Bo nic po tobie nie zna�. Cho� rzeczywi�cie nie widuj� ci� zbyt cz�sto � doda�a z u�miechem.

��My�l�, �e to b�dzie podarunek na Bo�e Narodzenie � odpar�a Ane. � Wspania�y podarunek. O ile wszystko dobrze p�jdzie � doda�a, zerkaj�c na Margrethe.

Na pewno pomy�la�a o jej martwym noworodku, albo i o gwa�townym porodzie Mali, kt�rego by�a �wiadkiem. Takie prze�ycia zostaj� w pami�ci kobiety, kt�ra ma przed sob� pierwszy por�d.

��Zajmiemy si� tob�, Ane � u�miechn�a si� Mali uspokajaj�co. � Wszystko p�jdzie dobrze.

Nagle dostrzeg�a spojrzenie, kt�re Margrethe pos�a�a Bengtowi. By�o tak pe�ne s�odyczy i czu�o�ci, �e Mali ju� wiedzia�a, �e prawd� jest to, czego si� obawia�a.

��Ty te� jeste� brzemienna � powiedzia�a cicho, patrz�c na siostr�.

��Zosta�a� jasnowidzem, czy co? � spyta� Bengt, ale czu�a, �e by� lekko za�enowany. � Sk�d wiesz? My dopiero si� zacz�li�my domy�la�

��Nie, ja�

Mali przerwa�a. Mia�a wielk� ochot� krzycze�. Czy oni nie mog� troch� bardziej panowa� nad sob�? Pewnie nie, pomy�la�a, skoro s� nadal tak zakochani. Przecie� sama straci�a rozs�dek, gdy Jo przyby� do Stornes. Wiedzia�a, �e to, co robi, to grzech, ale nic jej nie mog�o powstrzyma�. To samo si� powt�rzy�o, gdy niespodziewanie odwiedzi� j� jesieni� na pastwisku. Odda�a mu si� w dzikiej ekstazie, nie bacz�c na konsekwencje. Wi�c mo�e nie jestem ani troch� lepsza od Margrethe, pomy�la�a. Raczej gorsza. Konsekwencje tego ostatniego razu by�y� �miertelne. Bo siostra jest przynajmniej �on� tego, z kt�rym �pi. Ale Margrethe b�dzie mia�a dziecko przed up�ywem roku po stracie poprzedniego!

��Nie mieli�my takiego zamiaru � t�umaczy�a si� m�odsza siostra, a policzki jej p�on�y. � Ale skoro ty� Nie, to nie b�dzie dla nas bo�onarodzeniowy podarunek. Dziecko urodzi si� pod koniec stycznia, tak s�dz�.

O Bo�e jedyny, o czym oni my�leli? Przecie� Margrethe b�dzie wycie�czona. Oczywi�cie, jest zdrowa i m�oda, ale niemal bez przerwy w ci��y! Wzdrygn�a si�. Gru�lica zn�w zbiera�a ofiary w pobliskich wsiach, a ima�a si� najs�abszych� Mali nagle poczu�a d�o� siostry na ramieniu.

��Nie b�d� z�a�

��Nie jestem z�a � odpowiedzia�a Mali, otaczaj�c m�odsz� ramieniem. � Dlaczego mia�abym by� z�a? Wiem przecie�, jak kochacie swoje dzieci. I jeste�cie m�odzi i zdrowi. Nie, nie jestem z�a � doda�a. � Je�li ju�, to tylko si� o ciebie niepokoj�, �e b�dziesz wym�czona�

��Zaopiekuj� si� ni� � obieca� Bengt. � Ona b�dzie ju� tylko dla ozdoby, naprawd�.

Co ty tam wiesz, pomy�la�a Mali. M�oda gospodyni w du�ym dworze, z tr�jk� ma�ych dzieci, kt�ra mia�aby by� tylko dla ozdoby! To niemo�liwe. Nie, wszyscy m�czy�ni s� tacy sami. Gdy ju� znajd� si� w ��ku, my�l� tylko tym, co maj� mi�dzy nogami, a nie g�ow�!

Iskry strzela�y z wielkiego ogniska tak, �e musieli si� odsun��. �ar bucha�. P�ki iskier wylatywa�y w niebo za ka�dym razem, gdy na p� wypalona belka pada�a na ziemi�. Dzieci piszcza�y z rado�ci. Mali pr�bowa�a nad��y� spojrzeniem za Sivertem, ale by�o to niemo�liwe.

Biega�, umorusany i podniecony, zbiera� patyki i dorzuca� do ogniska w nadziei, �e wiecz�r si� nigdy nie sko�czy.

Jedna z przechodz�cych obok dziewcz�t z Oppstad w�o�y�a Mali na g�ow� wianek z rumiank�w, dzwonk�w i ��tych traw.

��Naprawd� dla mnie? � spyta�a Mali z u�miechem. � Jest dla mnie zbyt �adny. To ty powinna� go nosi�, m�oda i �liczna.

��Nie, to dla ciebie, bo mo�e wyjdziesz za m�� � za�mia�a si� dziewczyna. � Moja mama m�wi, �e dziewczyna, kt�ra ma wianek na g�owie w wiecz�r �wi�toja�ski, wyjdzie za m�� przed ko�cem roku.

��No, to mamy si� na co cieszy� � za�mia� si� Bengt. -Zobaczymy, czy w Stornes b�dzie wesele na �wi�ta. To mi�a perspektywa!

Mali nie odpowiedzia�a. U�miechn�a si� do dziewczyny i zostawi�a wianek na g�owie. Nie wierzy�a w przes�dy, wi�c mog�a go zatrzyma�. �aden wianek nie spowoduje, �e wyjdzie za m��!

��Chyba cieszycie si� na pr�no � rzek�a. � Zamierzam by� wolna i swobodna, by pomaga� cho�by w przyjmowaniu waszych dzieci na �wiat.

��Mo�esz da� rad� obu sprawom � u�miechn�� si� szwagier. � W�a�ciwie nie rozumiem, dlaczego jeszcze jeste� wolna, skoro jeste� co najmniej tak samo �adna jak twoja siostra, a to niema�o � doda�, patrz�c na ni� z nieskrywanym podziwem.

Bo by�a �adna w tym wianku. W blasku ogniska jej w�osy l�ni�y niczym stare z�oto, a sk�ra sprawia�a wra�enie z�ocistego jedwabiu. Wiele spojrze� �ledzi�o jej posta�: wyprostowan� jak �wieca, w�sk� w talii i z bujnym biustem. W�a�ciwie nigdy nie wygl�da�a pi�kniej, pomy�la� Bengt, i to pomimo tego, co przesz�a przez ostatni rok.

Mali poczu�a, �e si� rumieni z rado�ci i za�enowania. Rzadko my�la�a o swoim wygl�dzie, ale gdy Bengt j� pochwali�, poczu�a, �e to mi�e.

��Ja te� powinnam chyba tego chcie� � rzuci�a lekko. � Ale nie chc�, i m�wi� to jasno. A teraz mo�e zmienimy temat?

Wtedy dostrzeg�a Havarda. Szed� wzd�u� brzegu razem z Laur� Granvold, c�rk� we dworze Oppstad. By�a du�o m�odsza od swojego brata, Edvarda, kt�ry mia� ju� �on� i dzieci. Jej narodziny by�y du�� niespodziank� i rado�ci� dla rodzic�w. Ile mog�a mie� lat, zastanawia�a si� Mali. Siedemna�cie, osiemna�cie? I jakim cudem Havard spacerowa� w�a�nie z ni�? U�wiadomi�a sobie, �e Havard zawar� du�o znajomo�ci, od kiedy zacz�� pracowa� w Stornes, i �e cz�sto bywa� z jakimi� sprawami w Oppstad. Ale �eby spacerowa� z Laur� w taki wiecz�r? Co� skurczy�o jej si� w brzuchu. Na widok tych dwojga, dziewczyny od czasu do czasu otaczanej ramieniem przez m�czyzn�. Mali obla�a si� �arem, cho� nie wiedzia�a, dlaczego. Przecie� Havard, jako kawaler, m�g� sobie by�, z kim chcia�. Jej nic do tego. Mimo to� Mali nie mog�a oderwa� od nich spojrzenia.

��No prosz�, oto Havard � Bengt wskaza� d�oni�. -I ma ze sob� kobiet�. Wygl�da na to, �e na noc �wi�toja�sk� � za�mia� si�.

��Bengt! � upomnia�a go �ona �artobliwym tonem. -Nawet je�li idzie razem z Laur�, to niekoniecznie znaczy, �e on� �e on� A mo�e jest co� mi�dzy nimi, Mali?

Mali wzdrygn�a si�.

��Ja o niczym nie wiem � odpar�a, unikaj�c wzroku siostry. � W og�le nie wiem, z kim Havard si� widuje w czasie wolnym. W ka�dym razie znalaz� sobie niez�� dziewczyn� -rzuci� Bengt. � Laura wyros�a na ca�kiem �adn� pann�, to pewne. Ale jest strasznie m�oda.

��I ty to m�wisz! � za�mia�a si� Margrethe. � Ja by�am m�odsza, kiedy ty�

Bengt zaczerwieni� si� gwa�townie i zacz�� cz�stowa� wszystkich ciastkami. Havard i Laura dotarli do cypla i zacz�li podchodzi� w g�r�.

��To tu jest przyj�cie, widz� � zauwa�y� Havard wcale niezmieszany. � Znajdzie si� miejsce dla nas?

��Oczywi�cie, oczywi�cie � powiedzia� Bengt, przesuwaj�c si�. � Mamy miejsce, ciastka i sok. Czekamy na kaw�. Peder Plassen gotuje wielki czajnik kawy, podobno czarnej jak smo�a. � Mrugn�� do Havarda. � Ale nie odm�wisz czego� przezroczystego dolanego do niej, prawda?

��No nie, to nale�y do nocy �wi�toja�skiej -u�miechn�� si� Havard. � A ty zosta�a� pann� m�od�? -powiedzia�, dotykaj�c wianka Mali. � Gdzie jest ten szcz�liwiec? Ci, z kt�rymi tu siedzisz, maj� ju� �ony, o ile wiem.

Mali zala�a si� rumie�cem. Gwa�townym ruchem zerwa�a wianek z g�owy.

��Dosta�am go � oznajmi�a. � M�wi�, �e ta, kt�ra ma wianek w czasie nocy �wi�toja�skiej, wyjdzie za m�� przed ko�cem roku? Wi�c pewnie on bardziej pasuje tobie � doda�a z lekk� ironi� w g�osie i w�o�y�a wianek na g�ow� Laury.

Laura za�mia�a si�, za�enowana, ale poprawi�a wianek spoczywaj�cy na jej d�ugich, rozpuszczonych w�osach. Ona naprawd� �adnie wyros�a, zauwa�y�a Mali.

Nie jest ju� dziewczynk�, ale dojrza�� m�od� kobiet� o wspania�ych kszta�tach rysuj�cych si� pod niebiesk� sukienk�.

Laura rzuci�a szelmowskie spojrzenie na Havarda. By�o w nim tyle uczucia i czu�o�ci, �e Mali a� przeszed� dreszcz.

��Jest mi w nim �adnie? � spyta�a cicho, dotykaj�c d�oni m�czyzny.

���adnie � u�miechn�� si� Havard. � Jest ci �adnie i z wiankiem, i bez � doda�, urywaj�c jeden rumianek z jej wianka i zatykaj�c go w dziurk� koszuli.

Mia� wiele rozpi�tych guzik�w, niemal a� do pasa, wida� by�o jego z�ocist� sk�r�. A mo�e nie zapi�� koszuli po tym, jak j� zdj��? � pomy�la�a Mali nagle. My�l, �e mo�e on kocha� si� z Laur� gdzie� na brzegu morza, zanim tu przyszli, sprawi�a, �e Mali os�ab�a. A przecie� nic jej do tego! Jednak czu�a zazdro�� pal�c� jej serce, mimo �e gdyby chcia�a Havarda, mog�aby go mie� w ka�dej chwili, na pewno przed dzisiejszym wieczorem. On nigdy nie ukrywa�, �e jej pragnie, a ona go odrzuca�a. Teraz czu�a, �e go pragnie, o ile nie musia�aby wychodzi� za niego za m��.

Ale niech tam! Nigdy nie odda swej wolno�ci, nie po tym, co prze�y�a. Bo wszystkim chodzi o ma��e�stwo, Havardowi tak�e. A tego ona nie chcia�a. Zreszt�, wygl�da na to, �e i tak za p�no �a�owa�, pomy�la�a, zerkaj�c z ukosa na Laur�, przytulon� do torsu Havarda. A niech tam, pomy�la�a ponownie, ale poczu�a �zy nap�ywaj�ce do oczu.

Powoli zapada� zmrok. G�ry pa�a�y w �unie zachodz�cego s�o�ca. W wodach fiordu odbija�y si� puchate ob�oczki o z�otych i purpurowych brzegach. Ognisko dogasa�o.

��C�, poszukam Siverta i id� do domu � rzuci�a Mali nagle i wsta�a. -1 tak siedzia�am za d�ugo. Beret opiekuje si� Oja, a mia�am go nakarmi� jaki� czas temu.

��Tak, a my poszukajmy Olausa � zgodzi�a si� Margrethe. � Dawno powinien by� w ��ku, no ale wiecz�r �wi�toja�ski jest tylko raz do roku.

Siostry podesz�y razem do ogniska. Sivert nie chcia� nawet s�ysze� o powrocie, mimo �e by� tak zm�czony, �e ledwo sta� na nogach. To samo by�o z Olausem.

Mali wzi�a syna na r�ce i powiedzia�a stanowczo, �e ju� koniec wieczoru. Wszyscy id� do domu, i koniec dyskusji. Sivert na tyle dobrze j� zna�, �e rozumia�, �e na nic protesty. Uwiesi� si�, ci�ki i zm�czony, na jej szyi i pop�akiwa�.

Mali po�egna�a si� z obecnymi i ruszy�a w kierunku domu. Gdy by�a w po�owie drogi, us�ysza�a za sob� czyje� kroki. Obejrza�a si�, lekko przestraszona. To by� Havard. Sam.

��Pomy�la�em, �e potrzebujesz pomocy w niesieniu Siverta � powiedzia�. � Jest dla ciebie za ci�ki.

��Dam sobie rad� � rzuci�a, ruszaj�c dalej. � A ty masz kogo�, kto czeka, by� go odprowadzi� do domu.

��Naprawd�?

Us�ysza�a po jego g�osie, �e si� u�miecha, a ona mia�a ochot� odgry�� sobie j�zyk za to, �e si� zdradzi�a ze swoj� zazdro�ci�. Nagle poczu�a, �e co� spocz�o na jej w�osach. Zatrzyma�a si� i dotkn�a. By� to wianek.

��To tw�j wianek, o ile wiem � przypomnia�. � Uzna�em, �e powinna� go dosta� z powrotem. Po�� go pod poduszk�, to przy�ni ci si� ten, za kt�rego wyjdziesz za m��. Moja mama tak m�wi�a.

Bez pytania wzi�� z jej ramion Siverta, przytuli� i zacz�� i��. Mali sta�a jeszcze chwil�, skubi�c wi�dn�cy ju� wianek. Ruszy�a dalej z wiankiem w d�oni. Nie chcia�a, by Beret j� zobaczy�a przystrojon�.

Tej nocy Mali �ni� si� Havard. Nadszed� brzegiem morza. Mia� rozpi�t� koszul� i u�miecha� si� do niej iskrz�cymi, niebieskimi oczami i mocnymi, bia�ymi z�bami.

Na przyzbie letni wiatr bawi� si� przywi�d�ymi kwiatami wianka.

W dni poprzedzaj�ce wyj�cie ludzi i zwierz�t na letnie pastwisko w Stornes wrza�a praca. Ingeborg z wypiekami na twarzy biega�a tam i z powrotem. Za ni� chodzi�a Ane, t�umacz�c, pouczaj�c i upominaj�c.

��Nigdy mi to nie wyjdzie � narzeka�a Ingeborg. � Czy nie mo�esz jednak pojecha�, Ane?

��Nie, ona na pewno nie mo�e � odpar�a Mali stanowczo. � A ty, je�li si� tylko uspokoisz, zrozumiesz, �e dasz rad�. Nie b�dziesz tam sama. S� jeszcze trzy dziewczyny do pomocy z innych gospodarstw. We� si� w gar��, dziewczyno � doda�a bez specjalnej nadziei.

Za�adowano wielki w�z, kt�ry mia� przewie�� �adunek przez ��ki i bagna. Latem na pastwisko mieli przychodzi� ludzie po mas�o i sery, a zanosi� jedzenie i inne rzeczy, kt�rych dziewczyny mog�y potrzebowa�. Jednak najwa�niejsze rzeczy mia�y pojecha� w�a�nie tym pierwszym transportem.

��Ja te� jad�, ja te� jad� � triumfowa� Sivert rozg�o�nie. � Jestem du�y, pozwolili mi. A ty jeste� ma�y i musisz zosta� w domu � zwr�ci� si� do le��cego w ko�ysce Oi. � Ale opowiem ci wszystko, gdy wr�c�. O ile nie b�dziesz spa� � doda�. � Ty ci�gle �pisz.

��Tak, my z Ol� Johanem zostaniemy tu, by pilnowa� domu � u�miechn�a si� Beret. � Masz racj�, on jest za ma�y. A ja za stara.

��Tak, jeste� za stara, babciu � potwierdzi� ch�opiec. Spojrza� na ni� z zastanowieniem. � Za trudno by ci by�o i��. I my�l�, �e by�aby� za ci�ka dla Simy. Boja b�d� jecha� na Simie, jest do mnie przyzwyczajona.

��Tak, od ciebie mo�na us�ysze� s�owa prawdy -przyzna�a Beret, g�adz�c go po g�owie.

W ci�gu ostatniego roku wiele os�b zwraca�o uwag� na wiek Beret, pomy�la�a Mali, zerkaj�c na te�ciow�. Jej twarz wychud�a, w ciemnych w�osach pojawi�y si� siwe pasma. Ale nadal trzyma�a si� prosto, a sokole spojrzenie i ostry j�zyk by�y nadal w u�yciu, cho� nie tak cz�sto jak kiedy�.

��Tam jest daleko, wi�c lepiej, jak zostaniesz w domu � m�wi� dalej Sivert z trosk� w g�osie. � Powinna� opiekowa� si� Oja. On nawet nie umie sam je��.

��Ale� ty jeste�, Sivercie � rzek�a Beret, posy�aj�c wnukowi jeden z jej nader rzadkich u�miech�w. � Zupe�nie niepodobny do ojca, ale i tak niez�y�

��Dlaczego nie jestem podobny do ojca? � spyta� malec, spogl�daj�c na babk� powa�nie.

Mali pakowa�a w�a�nie chleb i reszt� jedzenia do skrzynki przy stole kuchennym i udawa�a, �e nie s�ucha, ale serce wali�o jej coraz mocniej.

��Dlaczego, dlaczego � odpar�a Beret wymijaj�co. -Tego si� nie wie. Jeste� bardziej podobny do matki, po prostu tak jest.

��A to �le? � spyta� Sivert, wspinaj�c si� babci na kolana i si�gaj�c po brosz�, kt�r� mia�a pod szyj�.

Beret za�mia�a si�, g�adz�c go po plecach.

��Nie, to nic z�ego. Poza tym jeste� te� podobny do mnie, gdy by�am ma�a. Te� mia�am ciemne w�osy, jak ty. Nie, to nic z�ego, �e nie jeste� podobny do ojca. I tak jeste� moim wnusiem. Ale Oja� � Spojrza�a w kierunku ko�yski. � Oja wygl�da zupe�nie jak tata, gdy by� ma�y.

��Bardziej kochasz Oj�? � spyta� Sivert. Broda zaczyna�a mu si� trz���. � Nie kochasz mnie ju�?

Beret powr�ci�a wzrokiem na wnuka siedz�cego na jej kolanach, na jego z�ocist� sk�r�, �adne szarozielone oczy i ciemne, kr�cone w�osy. Co� by�o w nim znajomego, przypomina� jej kogo�� Mo�e tylko zdj�cie jej samej z dzieci�stwa? Na pewno by� �adny, pomy�la�a, g�adz�c go po kr�g�ym policzku. �adny i bystry.

��Jeste� na pewno podobny do taty w tym, �e jeste� takim jak on m�dral�. No i oczywi�cie, �e ci� kocham � doda�a mi�ym tonem. � Przecie� dobrze o tym wiesz, ma�y Cyganie!

Mali a� si� wzdrygn�a, a serce skoczy�o jej do gard�a. �Cygan", sk�d Beret przysz�o do g�owy, by go tak nazwa�? R�ce zacz�y jej si� tak trz���, �e a� upu�ci�a chleb na ziemi�. Szybko kucn�a, kryj�c si� za skrzyni�. Przecie� to nic nie znaczy, stara�a si� uspokoi�. Przecie� tak si� czasem m�wi�o o ch�opcach, kt�rzy zachowywali si� podobnie jak Sivert, z jego pomys�ami i dokazywaniem. Beret na pewno to mia�a na my�li, a nie Cygan�w.

Mimo to Mali zrobi�o si� nieprzyjemnie.

Wczesnym lipcowym rankiem ruszy� w g�ry ca�kiem spory poch�d zwierz�t i ludzi. Rosa perli�a si� jeszcze na trawach, a drzewa lasu przy Inndal rzuca�y d�ugi cie�. Krowy zatrzymywa�y si� coraz, by zje�� p�k soczystej trawy, wi�c parobcy i pastuszkowie cz�sto musieli zbacza� na mokrad�a, by je wygoni�.

Gudmund byt odpowiedzialny za transport towar�w, pozostali za zwierz�ta. Havard prowadzi� Sim�, kt�r� obci��ono dwoma workami i Sivertem. Ch�opiec si�- I dzia� wysoko jak ksi���tko, obserwuj�c i komentuj�c wszystko, co zobaczy�.

��Nie ma odwrotu � powiedzia�a Ingeborg do Mali. -Okropnie si� boj�, �e nie poradz� sobie tak dobrze jak Ane � zacz�a zn�w narzekanie.

��Nikt tego nie oczekuje � odpar�a Mali uspokajaj�co, nie licz�c ju�, kt�ry to raz. � Nie w pierwszym roku. Ale jestem pewna, �e dasz sobie �wietnie rad�. Zobaczysz, w przysz�ym roku b�dziecie si� k��ci� z Ane, kt�ra z was ma jecha�. To ci�ka praca, ale nie znam �adnej dziewczyny, kt�rej si� to nie spodoba�o. �yje si� tam swobodnie, to co� innego ni� codzienna praca na gospodarstwie. Jestem wi�cej ni� pewna, �e spodoba ci si� taka odmiana.

��A Ane jest w ci��y � Ingeborg zerkn�a z ukosa na Mali.

Nowina rozesz�a si� po dworze ju� jaki� czas temu i wiadomo by�o, �e to te� by�o powodem, by Ane nie jecha�a.

��W przysz�ym roku nie b�dzie mog�a jecha� z niemowlakiem � doda�a.

��Tak, masz racj� � rzek�a Mali. � Wi�c pewnie i ty pojedziesz w przysz�ym roku, o ile sama nie znajdziesz j m�a i nie zajdziesz w ci���, zanim si� zd��ymy obejrze�!

Ingeborg zar�owi�a si� lekko. Mali wiedzia�a, �e dziewczyna nie odm�wi�aby �adnemu z adorator�w, zw�aszcza �e nie mia�a ich wielu. Ingeborg nie by�a brzydka, ale do pi�kno�ci nie nale�a�a. Silnie zbudowana, z br�zowymi w�osami �ci�gni�tymi do ty�u cienkim warkoczykiem. Zupe�nie pozbawiona by�a wdzi�ku, tego szczeg�lnego promieniowania, kt�re przyci�ga�o m�czyzn do kobiety. Ale wyr�nia�a si� pracowito�ci�, wi�c ten, kt�ry by j� zechcia�, mia�by na pewno dobr� gospodyni�. A przecie� na pewno s� tacy m�czy�ni, dla kt�rych jest to wa�niejsze ni� wygl�d. Poza tym ona wcale nie by�a brzydka, tylko pospolita i ze sk�onno�ci� do narzekania. Chocia� m�czy�ni nie lubili narzeka�

��Tak, b�d� was odwiedza�, wiem � u�miechn�a si� Mali. � Uwa�aj tylko!

��Nie, mnie na pewno nie � stwierdzi�a Ingeborg.

��Patrz na to ja�niej, to pomo�e � westchn�a Mali. Przesz�a do przodu i dogoni�a Sim�. Poci�gn�a Siverta lekko za stop�.

��Co s�ycha� u wodza? � spyta�a. � Widzia�e� jakiego� nied�wiedzia czy inne dzikie zwierz�?

��Nie, tylko zaj�ca � odpar� syn, patrz�c na ni� rozja�nionymi oczami. � I widzia�em du�y, stary korze�, kt�ry wygl�da� zupe�nie jak troll, ale nie by� trollem -doda� uspokajaj�cym tonem. � To by� tylko korze�, prawda, Havard?

��Tak, to na pewno by� tylko korze� � u�miechn�� si� Havard. � Ale Sivert ma racj�: wygl�da� jak troll.

Havard zdj�� koszul� i s�o�ce po�yskiwa�o na jego spoconej sk�rze. Jest dobrze zbudowany, pomy�la�a Mali, zerkaj�c na szerokie barki, muskularne ramiona, p�aski brzuch i w�skie biodra. Sz�a tak blisko, �e czu�a jego zapach. To by� zapach potu, lecz z domieszk� zi�, ciep�a� Zapach m�czyzny, pomy�la�a, odsuwaj�c si� od niego.

��Uwa�am, �e powinna� i�� z nami przez most, aby Havard m�g� uwa�a�, by� nie wpad�a do wodospadu � Sivert odezwa� si� tonem m�drali znad grzywy Simy. -W wodospadzie mieszka wodnik, m�wi�a Ane, a on musi zebra� dziesi�� �adnych kobiet.

��Naprawd� Ane tak powiedzia�a? � spyta�a Mali z u�miechem.

��Tak, masz racj�, Sivert � powiedzia� Havard. � Musimy uwa�a� na twoj� mam�. Wodnik nie m�g�by zna- I le�� �adniejszej kobiety, gdyby ona wpad�a do wody.

Mali odwr�ci�a si�, zarumieniona, ale nic nie odpowiedzia�a.

Za ka�dym razem, gdy Sivert m�g� wybra� si� w g�ry, by� szczeg�lnie podekscytowany. Jego oczy dostrzega�y najdrobniejsze szczeg�y, a usta si� nie zamyka�y.

��Chyba musisz mie� zam�t w g�owie � zwr�ci�a si� Mali do Havarda. � Kiedy ju� zacznie m�wi�

��Nic nie szkodzi � u�miechn�� si� Havard. � Uwa�am, �e to wspaniale, gdy dziecko ma tak� rado��; z przyrody. Wi�kszo�� jej nie zauwa�a, ani doro�li, ani dzieci nie widz� tej wspania�o�ci wok� nich. Mo�liwe, �e dlatego, �e w niej wyro�li i si� przyzwyczaili. A Sivert jest inny. Ciekawe, sk�d to ma, ale jest naprawd� wyj�tkowy.

Mali pokiwa�a g�ow�. Otar�a pot z czo�a. S�o�ce grza�o, by�o duszno. Mo�e owieje nas wiatr od morza, gdy dojdziemy wy�ej, pomy�la�a Mali, dotykaj�c guzik�w bluzki. Zerkn�a ukosem na Havarda i rozpi�a trzy najwy�sze.

��Nie wiedzia�em, �e b�dziesz i�� na pastwisko -rzek� Havard. � Mog�a� sobie na to pozwoli�?

��Tak, chcia�am si� upewni�, �e Ingeborg da rad� si� urz�dzi�. To jej pierwsze lato � odpowiedzia�a Mali. � Poza tym chcia�am, by Sivert te� prze�y� tak� wypraw�. On zreszt� cieszy�by si� z ka�dej wyprawy � doda�a, przytrzymuj�c ga���, kt�ra wystawa�a na drog�. � Chc� jeszcze sprawdzi� moroszkowe miejsca, zanim zaczn� dojrzewa�.

To by�o tylko p� prawdy. Oczywi�cie, �e czu�a odpowiedzialno�� za Ingeborg, �e chcia�a da� Sivertowi wypraw� na letnie pastwisko, na kt�r� si� cieszy� ju� od dawna. Ale najwa�niejsze by�o pragnienie ujrzenia miejsca, w kt�rym zgin�� Jo. Potrzebowa�a tego od czasu, gdy go wtedy przynie�li.

Jaki� czas my�la�a, by zrezygnowa�, �e to, co min�o, powinno spoczywa� w spokoju. Ale czu�a pal�c� potrzeb� dotarcia do tego miejsca po to, by si� po�egna� z Jo. Gdyby istnia� jaki� gr�b, kt�ry by mog�a odwiedza�, by�oby inaczej. Nawet nie wiedzia�a, gdzie jest jego gr�b, i nie mog�a o to nikogo spyta�. On umar� z jej powodu, dlatego chcia�a si� z nim po�egna� tam, pod urwiskiem. Czu�a, �e nie zazna spokoju, p�ki tego nie zrobi, �e to nie by�o tylko �yczenie, ale i powinno��.

Wczesnym rankiem, zanim ktokolwiek wsta�, posz�a zerwa� wielki bukiet polnych kwiat�w. Zanios�a je do pokoju i uplot�a wianek, skrapiaj�c go gor�cymi �zami. Ukry�a go w starej poszewce, kt�r� wzi�a ze sob�. Przecie� mog�a mie� co� na wypadek, gdyby znalaz�a jagody.

My�l o samotnej wycieczce do urwiska wprawia�a j� w dr�enie. Nie wiedzia�a, co poczuje, gdy tam si� znajdzie. Ale nie mia�a wyboru. To by�a ostatnia rzecz, kt�r� mog�a zrobi� dla m�czyzny, kt�rego kocha�a ponad wszystko i kt�rego doprowadzi�a do �mierci. Nie zna�a lepszego miejsca, w kt�rym mog�aby po�o�y� wianek i b�aga� o wybaczenie, ni� to, w kt�rym umar�. Mo�e sama odnajdzie tam spok�j. Ale pewna nie by�a�

Z komina letniej zagrody Innstad unosi� si� dym, gdy wreszcie dotarli na miejsce. Mali wiedzia�a, �e ich transport wyruszy� poprzedniego dnia. Trzy pozosta�e zagrody mia�y zosta� obsadzone najp�niej do jutra. Pastuszkowie pognali dalej krowy i owce. Zwierz�ta tak�e poczu�y wolno��, biega�y, rycza�y i becza�y, a� trudno je by�o utrzyma� w stadzie. �aden z pastuszk�w nie w�tpi�, �e one tak�e ciesz� si� ze swobody na letnim pastwisku przez dwa miesi�ce. Chcieli je pogna� jak najdalej przed pierwszym wieczorem w letniej stajni.

Sivert twierdzi�, �e mo�e p�j�� z nimi i pogania� zwierz�ta, ale Mali si� sprzeciwi�a.

��Oni id� daleko � wyja�ni�a. � Ale za par� lat mo�esz popracowa� jako pastuszek przy naszych zwierz�tach. Potrzeba takich jak ty, kt�rzy nie boj� si� ani nied�wiedzi, ani trolli � doda�a, ukrywaj�c u�miech.

Sivert uzna� jej argumenty. Parobcy z Havardem zacz�li zdejmowa� baga�e z wozu. Ingeborg rozpali�a w piecu, wstawi�a wod� na kaw� i zacz�a przygotowywa� posi�ek.

��No, to ja id� � rzuci�a Mali. � Mam ze sob� jedzenie, zjem po drodze. To kawa� drogi, wi�c ruszam.

��Naprawd� chcesz i�� ca�kiem sama? � zaniepokoi� si� Havard. � Przecie� mo�esz spotka� nied�wiedzia albo rosomaka�

��Je�li pastuszkowie mog� chodzi� sami, to ja te� -odpar�a, unikaj�c jego spojrzenia. � No i chyba nie s�dzisz, bym chcia�a zdradza� komukolwiek, gdzie s� moje pola moroszek. Sama szuka�am ich par� lat. Wr�c� p�no, wi�c mo�ecie zacz�� schodzi�, zanim wr�c�. Sama trafi� do Stornes.

Widzia�a, �e Havardowi nie podoba�o si� takie rozwi�zanie, ale ju� nic nie powiedzia�. Sivert jednak z�apa� j� za sp�dnic� i nagle zacz�� marudzi�, �e te� chce z ni� i��. Wyt�umaczy�a mu, �e to ci�ko i daleko, ale �e gdy b�dzie starszy, we�mie go ze sob�. Na szcz�cie ma�y gadu�a szybko znalaz� inne, interesuj�ce rzeczy na pastwisku i osoby, kt�re m�g� zaczepi�. Poza tym w dole drogi us�yszeli porykiwania i pokrzykiwania. Kolejna grupa dochodzi�a na miejsce.

��Ojej! � zawo�a� Sivert. � Id� nast�pni!

��Uwa�aj na niego, dobrze? � poprosi�a Mali Havarda. � Mia�am prosi� o to Ingeborg, ale ona jest dzi� zbyt rozbiegana, bym mog�a na niej polega�. Zabierzesz go do domu wieczorem z Sim�, a tam zajmie si� nim Ane, ju� z ni� rozmawia�am. Beret nie spuszcza oczu z Oi, wi�c o niego jestem spokojna.

��Oczywi�cie, zajm� si� nim � odpar� Havard. � Ale jak d�ugo zamierzasz tam by�? Nie s�dzi�em, �e mo�esz na tak d�ugo zostawi� Oj�, skoro�

Zerkn�� na jej piersi i lekko si� zaczerwieni�. Mali te�. D�oni� zebra�a rozchylon� bluzk�.

��Zrobi�am tak, �e on� ma mleko � rzuci�a lekko zawstydzona. � Poza tym zacz�� ju� je�� inne rzeczy. Beret da rad� r�wnie dobrze jak ja.

Havard pokiwa� g�ow�.

��To jak d�ugo zamierzasz tam by�? � powt�rzy� pytanie. � Dzi� mamy czas, wi�c mo�emy na ciebie poczeka�, w ka�dym razie Sivert i ja. Gudmund musi zaraz wraca�, ale�

��Havard, ju� nieraz by�am w g�rach � powiedzia�a Mali. � Mi�o, �e o mnie my�lisz, ale te� jed�. Nie wiem, ile mi to zajmie, na pewno kilka godzin � doda�a wymijaj�co. � Ale nie lubi� pilnowa� czasu, gdy jestem w g�rach.

W zamieszaniu, kt�re powsta�o, gdy zwierz�ta i ludzie z Oppstad zjawili si� na pastwisku, Mali znik�a niepostrze�enie.

Sz�a tak, by jak najszybciej znikn�� z pola widzenia ludzi na pastwisku. Omin�a Seterhaugen i znikn�a za nim. Przed ni� otworzy� si� krajobraz zwie�czony szczytem Stortind. Nie wydawa�o si�, by to daleko, ale Mali wiedzia�a, �e to z�udzenie. Droga by�a trudna i wiod�a przez g�ste zaro�la i rozleg�e bagna.

Usiad�a na kamieniu i a� do pasa rozpi�a bluzk�. By�o ciep�o, a ona sz�a szybko. Nie obawia�a si�, �e kogo� spotka, o tej porze roku nikt nie chodzi� w g�ry. Dopiero jesieni� wielu chodzi�o zbiera� dojrzewaj�ce moroszki, najcenniejsze ze wszystkich rodzaj�w jag�d. Od kiedy Mali zamieszka�a w Stornes, chodzi�a zbiera� moroszki do w�skiej doliny le��cej mi�dzy Stortind a g�rami po jej drugiej stronie, oddzielaj�cymi ich od Innvik, miejscowo�ci le��cej przy ko�cu drugiego ramienia fiordu. Ale znalaz�a te� inne miejsca, na przyk�ad u podn�a Aksla, mniejszego szczytu ��cz�cego si� ze Stortind. Mimo �e nigdy nie by�a na szczycie �adnej z tych g�r, wiedzia�a, �e �cie�ka na szczyt Stortind wiedzie wzd�u� Aksla.

Wyj�a chleb i zabra�a si� do jedzenia, spogl�daj�c w g�r�. Stortind sk�pany w promieniach s�o�ca zawsze j� zachwyca�. Wzrok jej przeszed� wschodnim stokiem. U podn�a Aksla by�o urwisko. Pogr��one w cieniu, sprawia�o ponure wra�enie. Mali przeszed� dreszcz. Spory kawa�ek w g�r� urwiska znajdowa�a si� du�a, p�aska p�ka. To pewnie tam zatrzyma� si� Johan z Jo, bo stamt�d schodzi�o urwisko. Nikt nie prze�y�by upadku z takiej wysoko�ci.

Jakim sposobem Johan zrzuci� Jo? Ta my�l nie dawa�a Mali spokoju od czasu tamtego fatalnego popo�udnia. Jego nienawi�� musia�a by� bezgraniczna, my�la�a, a jedzenie ros�o jej w ustach. Nienawi��, z�o�� i pod�o��. I to ona je wyzwoli�a, ona i jej mi�o��, kt�r� czu�a do Jo. I grzech, kt�ry pope�ni�a, kt�rego rezultatem jest Sivert. Ale mimo to�

Nawet je�li kto� tak bardzo nienawidzi, ma w g��bi sumienia jak�� granic�, kt�rej nie przekroczy: nie odbierze komu� �ycia. Ale Johan jej nie mia�. Gdy ujrza� Jo i Siverta razem na ��ce i w ko�cu zrozumia� prawd� o tym, kt�rego przez ca�y czas uwa�a� za syna, nie potrafi� zapanowa� nad sob�. Tylu os�b wtedy nienawidzi�: Jo, jej i nawet pewnie Siverta, owocu tej mi�o�ci, o kt�r� zawsze zabiega�, a kt�rej nawet nie posmakowa�. Babcia to wiedzia�a, wiedzia�a, �e Johan ma w sobie pok�ady z�a, zna�a mroczne zakamarki w duszy wnuka. Dlatego tak bardzo ba�a si� tego, co mo�e si� sta�. Mali cieszy�a si�, �e babcia nie do�y�a chwili, w kt�rej nienawi��, kt�rej tak si� ba�a, doprowadzi�a do tragedii.

Mali strzepn�a okruchy i posz�a dalej. Cz�sto napotyka�a spore bagna, kt�re musia�a okr��a�, co przed�u�a�o jej tras�. Spojrza�a na s�o�ce i oceni�a, �e dochodzi druga. Tamci pewnie ju� wracaj� do domu, pomy�la�a. I dobrze. Nie b�dzie pewnie mia�a ochoty do rozmowy po tym, co zamierza zrobi�. Dobrze, �e b�dzie d�ugo sz�a z powrotem. Byle nie tak d�ugo, by zacz�li si� zastanawia�, co tak naprawd� robi�a w g�rach.

Serce wali�o jej ci�ko w piersiach, gdy dotar�a na dno urwiska, w cie�. Gdzie� tutaj musia� upa�� Jo. Przesz�a tam i z powrotem, spojrza�a w g�r� na wystaj�c� p�k� i spr�bowa�a wyobrazi� sobie, gdzie m�g� spa��.

Nag�e zatrzyma�a si�. Co� b�ysn�o pomi�dzy kamieniami. Ukucn�a, si�gn�a d�oni� i znalaz�a scyzoryk: ma�y, g�adki, �adny scyzoryk w srebrnej oprawie. Podnios�a, obr�ci�a na wszystkie strony i przycisn�a do ust.

To by� scyzoryk, kt�ry cz�sto widzia�a w d�oniach Jo. Opowiada�, �e wymieni� si� na niego dawno temu. Sam wyry� inicja�y �J. K.". Mali nie wiedzia�a, co oznacza �K'\ Nagle u�wiadomi�a sobie, �e nigdy nie spyta�a go o nazwisko.

Siedzia�a tak, gdy nagle ogarn�� j� p�acz. Pad�a na kamienie i odda�a si� t�sknocie, rozpaczy, smutkowi i gniewowi. Powinna z nim pojecha�, my�la�a. Kto�, kogo spotka�o to niepoj�te szcz�cie napotkania wielkiej mi�o�ci, nigdy nie powinien pozwoli� jej odej��. Nigdy, bez wzgl�du na cen�. Ale ona to zrobi�a, pozwoli�a, by odesz�a mi�o�� razem z Jo. Nagle ukl�k�a i zacz�a krzycze� dziko, z gorzk� �wiadomo�ci�, �e ju� nigdy nie odzyska tego, co straci�a z w�asnej winy.

��Jo! Jo! � wo�a�a rozpaczliwie. � Jo! Jo!

Od ciemnych g�r odbi�o si� echo i wo�a�o: Jo, Jo, Jo�

Powoli otworzy�a poszewk� i wyj�a wianek. Nie by� ju� �wie�y i �adny jak rano, niekt�re p�atki si� pozagina�y. Postara�a si� go poprawi�, oderwa� zwi�d�e g��wki. Przytuli�a wianek do piersi.

��Kocham ci� � wyszepta�a powoli, ze spojrzeniem zwr�conym na jasne niebo. � Kocham ci� bardziej ni� jakiegokolwiek cz�owieka, by�am i jestem twoja. Ale nie mog�am si� odwa�y�. Nie mog�am� Zn�w wstrz�sn�� ni� szloch.

��Wybacz mi, Jo. Wybacz! � wyszepta�a i przetar�a d�oni� gor�c�, mokr� twarz.

To ty nie chcia�a�, odezwa� si� w niej jaki� g�os. Nie chcia�a� wystarczaj�co mocno. Wtedy nie pozwoli�aby� mu odej��. Nawet tego ostatniego razu, gdy przyszed� do ciebie na pastwisko i pokaza�a� mu jego syna, nie pojecha�aby� z nim, nawet gdyby by� wolny. Bo nie kocha�a� go wystarczaj�co mocno. Chcia�a� mie� wszystko: i jego, i Stornes. Ale nikt nie dostaje wszystkiego za darmo.

��To nieprawda � spiera�a si� sama ze sob�. � To nie dlatego�

Ale ju� sama nie wiedzia�a.

Dlaczego wybra�a� Johana i Stornes, pyta� wewn�trzny g�os, skoro kocha�a� Jo ponad wszystko? Bo� bo� Nie, nie mog�a ju� o tym my�le�.

Powoli zacz�a zbiera� kamienie i uk�ada� z nich ma�y kopczyk. Po�o�y�a na nim wianek, splot�a d�onie i odm�wi�a Ojcze nasz. Gdy wstawa�a, wzi�a ma�y kamyk. We�mie go ze sob�. Kamyk i scyzoryk. Wsta�a na nogi, sztywna i zmarzni�ta. Gdy przysz�a, by�a spocona. Teraz marz�a tak, �e a� szcz�ka�a z�bami. Nie tylko dlatego, �e siedzia�a w cieniu. To by� ch��d, kt�ry pochodzi� zar�wno z zewn�trz, jak i wewn�trz.

Przez moment sta�a i patrzy�a na kopczyk i wianek, kt�rym szarpa� wiatr. Zerkn�a zn�w na pogr��one w cieniu urwisko. Wzrok przes�ania� jej �zy. Wiedzia�a, �e jest tu po raz ostatni, �e co� przekre�li�a. To, co zostanie jej ze smutku i t�sknoty, b�dzie �y�o w niej.

Odwr�ci�a si� gwa�townie i zacz�a wraca�.

Fala upa�u uderzy�a w Mali, jak tylko wysz�a z cienia wielkiej g�ry na otwart� przestrze�. Mimo to marz�a nadal. Sz�a, potykaj�c si�, na ci�kich nogach. Czu�a si� ca�kiem pusta, zlodowacia�a i �miertelnie zm�czona. Tak jakby chwila, kt�r� sp�dzi�a w miejscu �mierci Jo, wyssa�a z niej wszystkie si�y.

By�o zadziwiaj�co bezwietrznie, nawet najl�ejszy powiew nie dochodzi� z g�r. Mali spojrza�a na s�o�ce i dostrzeg�a, �e przys�oni�a je lekka mgie�ka. Wzdrygn�a si�, gdy u�wiadomi�a sobie, jak nisko stoi. Musi by� co najmniej czwarta, pomy�la�a w panice i zacz�a biec. Straci�a poczucie czasu. Przysz�o jej nagle na my�l, �e mog� zacz�� jej szuka�.

�le stan�a i upad�a jak d�uga. Le�a�a tak, z twarz� po�r�d mch�w, i czu�a, jakby mia�a cia�o z o�owiu. Nie by�a w stanie si� podnie��. Zn�w opanowa� j� p�acz. Le�a�a niczym nie�ywa i p�aka�a w g�os. Nigdy nie przypuszcza�a, �e a� tak mocno to prze�yje. Gdy ujrza�a miejsce �mierci Jo, miniona tragedia stan�a jej przed oczami. Blizny po ranach na jej duszy pop�ka�y i czu�a, �e krwawi� obficie. Czu�a niezmierzony smutek, wi�kszy nawet ni� wtedy, gdy dowiedzia�a si� o �mierci Jo. Wtedy rozpacz miesza�a si� z nienawi�ci� do Johana. Wtedy jakby nie mog�a poj�� prawdy, nie chcia�a jej przyj��. Musia�a chroni� siebie i Siverta w czasie dni, kt�re potem nast�pi�y. I nocy. Tych straszliwych nocy�

Dopiero dzi� dotar� do niej wymiar tragedii, do jakiej dosz�o w tych g�rach. Widok ciemnego, kamienistego urwiska wbi� jej si� w pami��. Mia�a nadziej�, �e to b�dzie jak odwiedzenie grobu ukochanego i po�egnanie si� z nim na zawsze. �e gdy po�o�y kwiaty i powspomina Jo, zazna ukojenia. Zamiast tego z jeszcze wi�ksz� moc� wyp�yn�a na powierzchni� rozpacz. Nie wiedzia�a, czy b�dzie w stanie to unie��.

Straci�a poczucie, jak d�ugo tak le�a�a. Powoli wsta�a, otrzepa�a si� z grubsza i ruszy�a dalej. Seterhaugen wydawa�o si� tak odleg�e, a od niego by�o daleko do szop. No i jeszcze w d� do Stornes. Czu�a przemo�n� ch�� po�o�enia si� w mchu i pozostania na miejscu, przespania wszystkiego. Zapomnie�, pomy�la�a, ocieraj�c �zy. Chcia�a spa�, a przede wszystkim zapomnie�. Ale wspomnienia prze�ladowa�y j� niczym koszmar, gdy tak sz�a przez mokrad�a, w przemoczonych butach i z coraz ci�szym skrajem sp�dnicy.

Przez ca�y czas sta� jej przed oczami Jo: jego br�zowe, szczup�e cia�o, iskrz�ce szarozielone oczy i promienny u�miech. Jak�e go kocha�am, pomy�la�a z b�lem, kocha�am ponad wszystko. Pozwoli�a mu odjecha� nie dlatego, �e my�la�a o sobie, wr�cz przeciwnie. Przecie� po�wi�ci�a mi�o��, by chroni� innych! Gdyby to tylko dotyczy�o jej samej, wi�cej ni� ch�tnie wyrzek�aby si� wszystkiego. Ale wpl�tani w to byli jeszcze inni. Babcia te� tak powiedzia�a: �e wiele niewinnych os�b musia�oby przez ni� cierpie�.

To dlatego odm�wi�am, my�la�a, ocieraj�c wci�� p�yn�ce �zy, dlatego po�wi�ci�am i Jo, i mi�o��. Tak, jak si� po�wi�ci�a, m�wi�c �tak" Johanowi. Nie by�o to zgodne z jej wol�, ale uczyni�a to dla rodziny.

Wszystko robi�a dla innych i dlatego wszystko straci�a. Wszystko opr�cz Siverta. My�l o synu przeszy�a j� niczym strza�a. Poczu�a, �e kocha ponad wszystko to dziecko mi�o�ci. Tylko on jej pozosta� po mi�o�ci jej �ycia. On i pier�cionek. A teraz jeszcze scyzoryk, pomy�la�a, g�adz�c ch�odny metal.

Gdy okr��y�a Seterhaugen, by�a tak zm�czona, �e si� s�ania�a. Nagle u�wiadomi�a sobie, �e kto� ku niej idzie. Zmru�y�a piek�ce, zap�akane oczy, lecz widzia�a tylko niewyra�n� sylwetk�. Przez chwil� wydawa�o si� jej, �e to Jo, i wyci�gn�a r�k� w jego stron�. Ale Jo przecie� nie �yje, nie �yje�

��Co, u licha, wyprawiasz? � spyta� Havard z bliska. � Wiesz, kt�ra godzina? Nie rozumiesz, �e si� o ciebie boimy, �e ju� my�la�em, �e�

Zatrzyma� si� i wpatrzy� w Mali. Dostrzeg�, �e ma brudn� twarz i zap�akane oczy. W�osy si� rozpu�ci�y i otacza�y z�ocist� chmur� jej g�ow�. Bluzk� mia�a rozpi�t� do pasa, a brzeg sp�dnicy tak ci�ki, �e ci�gn�� si� po ziemi. Na chwil� pochwyci� spojrzenie Mali i a� si� wzdrygn��. Nigdy nie widzia� tak bezdennego smutku. Wygl�da�o, �e w oczach ukochanej nie ma ju� �ycia.

��Ale� Mali � powiedzia� cicho. � Moja Mali, co si� sta�o?

W�ciek�o��, kt�ra si� w nim gotowa�a, wyparowa�a w sekund�. Wype�ni�o go wsp�czucie. Wyci�gn�� do niej ramiona, a ona w nie wpad�a. Havard straci� r�wnowag�, nieprzygotowany na taki impet, i upadli, turlaj�c si� po mchu. Le�a�, obejmuj�c jej szczup�e cia�o wstrz�sane �kaniem.

��Spotka�a� kogo�? � spyta� przestraszony, odgarniaj�c jej w�osy z twarzy. � Kto� zrobi� ci krzywd�?

Pokr�ci�a g�ow� przecz�co, ale tylko wtuli�a si� mocniej i nie przestawa�a p�aka�.

��Ale co si� dzieje? Jeste� ca�kiem� Powiedz, co si� dzieje, Mali, na pewno nikogo nie spotka�a�?

��Tylko dawne duchy � wykrztusi�a ledwo dos�yszalnie.

Nie zrozumia�, co ma na my�li, lecz nadal j� obejmowa�. Mali powoli przesta�a p�aka�. Spr�bowa� uwolni� si� od jej ramion zaci�ni�tych na jego karku, lecz nie puszcza�a.

��Nie zostawiaj mnie, Havardzie � wyszepta�a z desperacj�. � Nie mam nikogo, i ja� Nie mam nikogo, Havardzie�

Havard poczu� jej mi�kkie cia�o wtulone w jego cia�o, jej gor�cy oddech owiewaj�cy mu szyj�, j�drne piersi naciskaj�ce na jego tors.

��Mali�

Odchyli�a g�ow� i spojrza�a na niego. Potem przyci�gn�a jego twarz do swojej i poca�owa�a dziko, z desperacj�. D�onie rozpocz�y w�dr�wk� pod jego koszul�, g�adzi�y brzuch i plecy, rozpi�y pasek i pow�drowa�y w d�, a� st�kn�� z podniecenia.

Co� si� z ni� sta�o w tych g�rach, pomy�la� zn�w, tylko nie wiedzia� co. Musia�o to by� jednak co�, co ni� wstrz�sn�o, poniewa� zachowywa�a si� jak szalona. Bo ta kobieta, kt�ra wczepi�a si� w niego i niemal prosi�a, by j� wzi��, nie by�a t� sam� dumn�, siln� Mali, jak� zna�. T�, kt�ra trzyma�a go na odleg�o�� i nigdy nie traci�a panowania nad sob��

Pos�a� Gudmunda w drog�, gdy wszyscy zjedli, roz�adowali �adunek i wnie�li wszystko do szopy. Nadjechali te� z Oppstad. Havard zacz�� rozwa�a�, czy nie wr�ci� ju� z Sivertem, ale ten biega� zadowolony mi�dzy przybyszami i nie chcia� s�ysze� o powrocie.

��Przecie� nie mo�emy schodzi�, zanim mama nie wr�ci, prawda? � spyta�.

��Ona powiedzia�a, �e powinni�my tak zrobi� � odpowiedzia� Havard. � Ona ma do przej�cia d�ug� drog�. To potrwa, wiesz.

��Przecie� mo�emy tu zosta� � Sivert patrzy� na niego prosz�co. � Mama si� strasznie ucieszy, �e na ni� zaczekali�my.

Havard podda� si�. Wiedzia�, �e nie zazna�by spokoju, gdyby wr�ci�. Ju� wtedy zacz�� niespokojnie wypatrywa� w g�r� �cie�ki. Sivert tymczasem beztrosko biega� od szopy do szopy, cz�stowany smako�ykami.

W miar� up�ywu godzin Havard stawa� si� coraz bardziej niespokojny.

��Mali mia�a by� tak d�ugo? � spyta�a Ingeborg. � S�dzi�am, �e tylko zajrzy na pole moroszek�

��Raczej to w�a�nie robi � odpar� Havard szorstko. -Ale mia�a si� nie spieszy�. Nie tak cz�sto ma wychodne, prawda?

��Byle tylko co� si� jej nie sta�o � powiedzia�a Ingeborg z trosk� w g�osie. � Nie powinna i�� sama�

Havard pom�g� przybyszom roz�adowa� wozy, wypi� du�o kawy i usi�owa� zachowywa� spok�j. Ale jego wzrok coraz to bieg� ku wzg�rzu Seterhaugen. To stamt�d powinna si� zjawi�, pomy�la� po raz kolejny.

W ko�cu nawet Sivert si� zm�czy�.

��Dlaczego mama nie wraca? � spyta�, wdrapuj�c si� na kolana Havarda i wk�adaj�c kciuk do ust. Ju� dawno tego nie robi�.

��Tego nie wiem � odpar� Havard, targaj�c mu czupryn�. Chcia� go uspokoi�. � Ale wyjd� jej naprzeciw. Ty zosta� z Ingeborg, a ja zaraz j� znajd�. Na pewno nie jest daleko.

I poszed�, z bij�cym sercem, tak zaniepokojony i rozgniewany, �e a� z trudem oddycha�. Jak ona mog�a tak zapomnie� o czasie! Do tego stopnia nie przejmowa� si� innymi! Przecie� musia�a rozumie�, �e Sivert zacznie o ni� pyta�. No i dawno ju� powinna by� w Stornes i nakarmi� Oj�.

A mo�e co� si� sta�o� Sama my�l go os�abi�a. Kocha� j� ju� od tylu lat. Pragn�� jej od czasu, gdy wysz�a za Johana. Odchodzi� od zmys��w z zazdro�ci, widz�c tego m�czyzn� obejmuj�cego j� z min� w�a�ciciela i patrz�cego na ni� z po��dliwo�ci�. Tego, kt�ry m�g� wzi�� j� do sypialni, kiedy tylko chcia�. M�g� jej dotyka�, posiada�, m�g� j� mie� nag� przy sobie�

My�l o nich dwojgu w ��ku niejednej nocy odbiera�a mu sen. D�ugi czas trzyma� si� od Mali z dala, dop�ki nie dostrzeg�, �e pomi�dzy ma��onkami nie uk�ada si� najlepiej. Odgrywali swoje role dobrze, ale Havard domy�la� si� prawdy po fragmentach pijackiej gadki Johana w czasie wieczor�w z jego ojcem.

��Jest bab� z piek�a rodem � s�ysza� Johana u�alaj�cego si� nad sob�. � Tej dziewczyny nigdy nie dostajesz, Oddleivie, j� musisz bra� si��, �eby co� z tego by�o. Jest zimna jak l�d, mimo �e da�em jej wszystko: wspania�e gospodarstwo, dobrobyt, nazwisko. Wariuj�, boj� mam, mog� z niej zerwa� ubrania i j� wzi��, ale nie mog� jej mie�. Nigdy jej mie�! Nigdy, s�yszysz? Le�y tylko pode mn� jak k�oda drewna�

Havard s�ysza� potem �dobre" rady ojca i czerwieni� si� ze wstydu. Je�li Johan poszed� za tymi radami, Havard m�g� dobrze zrozumie� ch��d w spojrzeniu Mali, gdy patrzy�a na m�a, i oczywist� niech�� wobec jego dotyku. My�la� przez jaki� czas, �e ona tego nie wytrzyma, ale da�a rad�: dumnie wyprostowana i z uniesionym czo�em. Tylko jej oczy stawa�y si� mroczniejsze z ka�dym rokiem, ciemne i pe�ne czego�, co przypomina�o nienawi��. No i on sam zacz�� jej dotyka� w przelocie, gdy spotykali si� gdzie� na zewn�trz w czasie przyj��. Trzyma�a go na dystans, ale czu�, �e ceni go jako przyjaciela. Ale on nie chcia� nim by�. I powoli dochodzi�o do sytuacji, kt�re dawa�y mu nadziej� Gdy ona te� oddycha�a szybciej�

Szed� przez mokrad�a, przypominaj�c sobie ka�d� z tych scen. M�g� wtedy jej dotkn��, przytuli�, dotkn�� jej piersi i nawet ca�owa�. Po czym� takim le�a� d�ugo w nocy i wyobra�a� sobie, �e j� bierze, czu� jej delikatne cia�o, bujne piersi� Ale nigdy nie wydarzy�o si� nic wi�cej.

Gdy Johan zmar�, ucieszy� si�. Teraz mog�a nadej�� jego kolej. Pochodzi� z dobrego rodu i mia� jej co zaoferowa�. Poza tym nie czu� do niej tylko po��dania. Kocha� j� a� do b�lu. Gdy otrzyma� propozycj� pracy w Stornes, by� przekonany, �e by�a to mo�liwo�� konkur�w, zanim inni dostaliby szans�. Zamiast tego otrzyma� kontrakt i informacj�, �e Mali nie zamierza wychodzi� za m�� ani za niego, ani za nikogo innego. To go prawie przeros�o.

Najpierw chcia� odm�wi�. Ale pomy�la�, �e je�li b�dzie na miejscu, to ona w�a�nie do niego przyjdzie, gdy b�dzie potrzebowa�a czu�o�ci od m�czyzny. Kocha� j� ju� od tak dawna, �e nauczy� si� cierpliwo�ci. Jego ojciec t�umaczy� mu, �e nie mo�e pracowa� jako parobek u tej �zarozumia�ej wdowy". Musi my�le� o tym, kim jest!

Ale dla niego nie mia�o to znaczenia. Jedyne, co si� liczy�o, to Mali. Na pocz�tku my�la� o ma��e�stwie z ni�, potem ju� rzadziej. To przyjdzie samo, my�la�, je�li w ko�cu b�dzie m�g� obdarzy� j� t� bezgraniczn� mi�o�ci�, kt�r� czu�. Bo je�li da jej czu�o��, ciep�o i przyja��, mo�liwe, �e z czasem ona go te� pokocha. Ta nadzieja sprawi�a, �e zosta� w Stornes.

��Marzn� � wyszepta�a Mali, poci�gaj�c go na siebie. -Marzn� i nie mam nikogo � powt�rzy�a ze szlochem.

��Masz mnie � odpowiedzia�, g�adz�c j� po policzku. � Ile razy ci ju� m�wi�em, �e jestem tw�j?

��Kochasz mnie?

��Tak ~ potwierdzi�, dotykaj�c ustami jej policzka. -Zawsze kocha�em. Dla mnie nie ma nikogo innego poza tob�, ale ty nie chcia�a��

Nie pami�ta�, kto zacz�� pierwszy �ci�ga� ubranie, pami�ta� tylko, �e oboje szybko oddychali. Jej usta by�y uchylone, mi�kkie i ch�tne, a gdy pochyli� si� ku jej piersiom, wygi�a si� ku niemu.

Gdy podci�gn�� jej sp�dnic�, Mali nie protestowa�a. Pozwoli�a, by zdj�� jej bielizn�, i nawet pomog�a mu w tym. Havard pu�ci� j� i ukl�k�. Zdar� z siebie koszul� i rozpi�� spodnie. Przez chwil� zatrzyma� si� i patrzy� na ni�, p�nag�, le��c� przed nim. �zy wype�ni�y mu oczy. To by�o wspania�e. Tyle marzy� o tej chwili, �ni� i niemal straci� nadziej�, �e ona nadejdzie�

��Mali�

��Nic nie m�w! � powiedzia�a, poci�gaj�c go na siebie. � Bierz mnie! Kochaj�

Spojrza�a na niego i dostrzeg�a jego wype�nione �zami oczy. Przez chwil� my�la�a, �e to �le, �e go wykorzystuje. Lubi�a go, zawsze go lubi�a, ale go nie kocha�a. To nie by�o w porz�dku. Ale odsun�a od siebie t� my�l. M�wi�a prawd�: nie mia�a nikogo. To, co prze�y�a tego dnia na dnie urwiska, gniot�o j� niczym ci�ki g�az. Nie mia�a nikogo. Nie s�dzi�a, �e b�dzie kogokolwiek potrzebowa�, ale t�sknota za Jo i utracona mi�o�� pozostawi�y w niej przeogromn� pustk�; pustk�, kt�r� kto� musia� zape�ni�. Nadarzy� si� Havard�

Wszed� w ni� z j�kiem rozkoszy. By�a wilgotna i g�adka, oddycha�a szybko. Jej d�onie obj�y jego po�ladki i docisn�y, jakby chcia�a, by wszed� jak najg��biej. Zbli�enie nie mia�o w sobie nic ze s�odyczy i delikatno�ci, tak jak marzy�. Zamiast tego rozwin�o si� w szalony galop ukrywanych, gor�cych pragnie�, nad kt�rymi �adne z nich nie mia�o kontroli. Mali pospiesza�a go jeszcze bardziej, jej paznokcie ora�y mu plecy, a podbrzusze unosi�o si� ku niemu wygi�te w �uk. By�o w tym co� z desperacji, pomy�la�, ale to by�a jego ostatnia my�l. Wszystko znikn�o poza intensywnym uczuciem ��dzy i mi�o�ci, dziwnej wdzi�czno�ci, kt�ra wyciska�a mu �zy z oczu. Z przyt�umionym st�kni�ciem i iskrz�cym �wiat�em pod powiekami eksplodowa� w niej.

Przez d�ug� chwil� tylko le�eli, on nadal uniesiony nad ni�. Wreszcie podpar� si� na jednym �okciu i spojrza� na ni�. Mali le�a�a z zamkni�tymi oczami i spod powiek p�yn�y jej �zy.

��Czemu p�aczesz, kochanie? � spyta�, ca�uj�c jej mi�kkie usta. � Nie mo�esz teraz p�aka�. Co� ci� bola�o?

Pokr�ci�a powoli g�ow�. Unios�a powieki i spojrza�a na niego. A� si� wzdrygn��, gdy zobaczy� wyraz jej oczu.

��Nie chcia�a� tego?

Mali pog�adzi�a go po twarzy i przyci�gn�a do siebie.

��Chcia�am � szepn�a mu do ucha. � To ja tego chcia�am.

��Ja zawsze tego chcia�em � odpowiedzia�. � Ciebie chcia�em. I �e mog�em�

Odsun�a go i usiad�a. Obci�gn�a sp�dnic� i zacz�a zapina� bluzk�. W�osy zas�oni�y jej twarz.

��Kocham ci� � wyszepta�, obejmuj�c d�o�mi jej twarz. � To nie tylko dlatego, �e ci� pragn��em� Kocham ci�, Mali.

��Wiem � odpar�a, unikaj�c jego spojrzenia. � Jeste� dobrym cz�owiekiem, Havardzie, o wiele lepszym ni� ja. Boja� nie s�dz�, �ebym mog�a kogo� jeszcze pokocha�.

Odczu� te s�owa jak uderzenie w brzuch. Wpatrzy� si� w ni�, ca�kiem zaskoczony.

��To dlaczego to zrobi�a�? Dlaczego pozwoli�a�, bym�

��Potrzebowa�am ci� � odpowiedzia�a cicho.

��Potrzebowa�a� mnie � powt�rzy�. � Co masz na my�li? �e ja� �e to nic dla ciebie nie znaczy�o, poza tym, �e�

Wzi�a go za d�o�, przy�o�y�a j� do ust i uca�owa�a gor�cymi wargami. Jej oczy p�on�y czym�, czego nie rozumia�.

��To znaczy�o dla mnie wi�cej, ni� mo�esz poj�� � zapewni�a cicho. � Ale wiem, co do mnie czujesz, i mo�e to nie by�o w�a�ciwe, �e ci pozwoli�am� Ale tak ci� potrzebowa�am � powt�rzy�a powoli. � Czy nie mo�emy zostawi� tego na jaki� czas, Havardzie? Nie pytaj mnie o nic, bo nie mam dla ciebie odpowiedzi.

Wsta�a, uporz�dkowa�a ubranie, na wp� odwr�cona. Zebra�a w�osy i upi�a kilkoma szpilkami, kt�re uda�o jej si� znale�� w g�stwinie w�os�w. Powoli zacz�a schodzi� w d�.

Havard sta� i patrzy� za ni�. W sercu czu� chaos. Dopiero co by� szcz�liwy, s�dzi�, �e ona wreszcie zrozumia�a, �e go kocha. �e dlatego mu si� odda�a. Ale teraz rozumia�, �e to nie mi�o�� ni� powodowa�a, �e to co� innego. Czy kobiety mog� by� takie? Porz�dne, darzone szacunkiem kobiety? Ta my�l nie dawa�a mu spokoju. Gdy dogoni� Mali, wzi�� j� za r�k�.

��Nie b�d� o nic pyta� � powiedzia�. � Rozumiem, �e mnie nie kochasz, ale �e mimo to mnie potrzebujesz. Sta�o si� tak, bo nawet ty potrzebujesz teraz ciep�a, bo inaczej by� zamarz�a. Nie pytam � powt�rzy�. � Po prostu s�dz�, �e tak jest.

��Jeste� mi najbli�szy zaraz po Sivercie � szepn�a, g�adz�c go po policzku. � Rozumiem, �e mo�esz s�dzi�, �e ci� wykorzysta�am, �e ja� �e jestem�

Zerkn�a na niego, rumieni�c si�. Nie odpowiedzia� jej od razu. Ona nie chce za niego wyj��, tyle rozumia�. Ale nie rozumia� tego, �e kobieta taka jak Mali mog�a si� odda� z takim zapami�taniem, ale bez mi�o�ci. Lecz najwyra�niej tak by�o. Spojrza� na ni�. Poczu� ssanie w podbrzuszu i przemo�n� ch�� po�o�enia jej znowu w mech, czy chcia�a, czy nie. Ale wiedzia�, �e tego nie zrobi. Nie wbrew jej woli. Nie tak, jak robi� to Johan. Jednocze�nie wiedzia�, �e je�li b�dzie go jeszcze chcia�a � czy potrzebowa�a, jak m�wi�a � to on j� przyjmie.

To na pewno nie by�o w porz�dku dla �adnego z nich. Czu�, �e to niegodne, �e ona go wykorzystuje bez mi�o�ci. Ale on ma czas, bo nie pragnie �adnej innej. Nawet okruchy od Mali by�y lepsze od czegokolwiek innego, cho� czul, �e to troch� zawstydzaj�ce. Niegodne. Dla nich obojga�

Nagle uderzy�a go my�l, �e ona mog�a zaj�� w ci���. Co wtedy zrobi? Chyba nie zabije nienarodzonego dziecka, pocz�tego z rozkoszy?

Spojrza� na ni� i u�wiadomi! sobie, �e wcale jej nie zna.

Beret nie �a�owa�a surowych s��w, gdy Mali w ko�cu dotar�a do Stornes z Havardem i Sivertem. Wysz�a do nich, by powiedzie�, co s�dzi, zw�aszcza o Mali.

��O czym, u licha, my�la�a�, dziewczyno? � spyta�a, ciskaj�c gromy z oczu. � Ca�kiem zapomnia�a�, �e masz jeszcze jedno dziecko?

��Przepraszam � wyszepta�a Mali. � Posz�am za daleko, a potem�

Beret popatrzy�a na ni�, na jej rozczochrane w�osy, mokr� sp�dnic� i zab�ocone buty. Nawet dla niej by�o jasne, �e Mali pada ze zm�czenia. Ale by�o w niej co� jeszcze, pomy�la�a Beret, jaka� rezygnacja, kt�rej nigdy wcze�niej u niej nie widzia�a.

��No ju� dobrze, ba�am si� o was � powiedzia�a nieco spokojniej. � Gudmund wr�ci� ju� tak dawno, no i przecie� jest Ola Johan� Zreszt� da� sobie rad� na mleku, kt�re zostawi�a� � doda�a z oporem.

��Dzi�kuj�. Jestem pewna, �e dobrze si� nim zaj�a�. By� w najlepszych r�kach. Przepraszam za k�opot i �e ci� przestraszy�am. Nie chcia�am�

Mali poczu�a na sobie wzrok Ane, gdy dawa�a Sivertowi kolacj�.

��Jeste� taka blada � zauwa�y�a s�u��ca, przechodz�c ko�o niej po raz kt�ry�. � Nie jeste� aby chora? Nic ci si� chyba nie sta�o?

��Nie, jestem tylko strasznie zm�czona � odpowiedzia�a, nie patrz�c Ane w oczy. � G�upio zrobi�am, �e posz�am tak daleko, ale� Czas mi jako� przelecia�. Nie wygl�da�o tak daleko, ale si� pomyli�am. To by�o dalej, ni� przypuszcza�am.

Ane pokiwa�a g�ow� i ju� nie pyta�a, ale Mali czu�a, �e ona swoje wie.

��Beret by�a z�a � rzuci�a Mali. � Rozumiem j�. Ale z Oja wszystko posz�o dobrze, prawda?

��Beret by�a zachwycona � u�miechn�a si� Ane. -To by� dla niej dzie� spe�nionych marze�. Mia�a Oj� tylko dla siebie, mog�a mu �piewa� i nosi�, ile chcia�a. Nie, nie by�o �adnych k�opot�w. Pod koniec sta�a si� niespokojna, gdy tak d�ugo nie wracali�cie. Mo�e nie lubi ci� najbardziej na �wiecie, ale jeste� matk� jej wnuk�w i pani� w Stornes. Ona nie �yczy ci �le, ju� nie.

Mali uda�o si� w ko�cu po�o�y� Siverta po opowiedzeniu mu po raz kolejny, jak to zab��dzi�a, ile du�ych bagien musia�a okr��y� i �e czas po prostu jej uciek�. To dlatego wr�ci�a tak p�no.

��Ba�em si�, �e ci� porwa� nied�wied� � powiedzia� Sivert, patrz�c na ni� zm�czonymi oczami. � Albo troll -doda�, mru��c powieki.

��No chyba nie troll. � Mali poca�owa�a syna. � Przecie� trolli nie ma, dobrze wiesz. A nied�wied�� Nie, ja musia�am wr�ci� � powiedzia�a, przyk�adaj�c policzek do policzka ch�opca. � My�la�e�, �e nie wr�c�? Nigdy, Sivercie, nigdy.

��Ale nast�pnym razem p�jd� z tob� � zarzuci� jej r�ce na szyj�. � Havard te� powiedzia�, �e potrzebujesz kogo�, kto si� b�dzie tob� opiekowa�. My, m�czy�ni�

��Tak, oczywi�cie � u�miechn�a si� Mali. � Wy, m�czy�ni�

��To Havard ci� znalaz� � mrukn�� Sivert i ziewn�� rozg�o�nie. � Havard ci� uratowa�.

Mali poczu�a, �e si� rumieni. Tak, to Havard j� znalaz�. Ale czy uratowa�, to inna sprawa.

Sivert zasn��, zanim do�piewa�a do ko�ca pierwsz� ko�ysank�. Wsta�a sztywno i podesz�a do okna. Gdy ich nie by�o, przyby� tabor cyga�ski. Podobno by� ju� u nich, powiedzia�a Ane. Mali obla�a si� potem, gdy to us�ysza�a. A je�li jest w�r�d nich siostra Jo? Mimo �e zm�czona do granic, Mali posz�a do stodo�y. Co zrobi, je�li b�dzie tam jego siostra, nie wiedzia�a. Je�li zobaczy Siverta�

Ale to nie by� tabor Karolin�. Mali rozpozna�a niekt�rych starszych, ale reszty nie.

��To ty jeste� Mali Stornes, prawda?

Mali wzdrygn�a si� i obr�ci�a. Za ni� sta� jeden z tych starszych m�czyzn, kt�rego zna�a z widzenia.

��Tak, to ja � odpar�a z rezerw�.

��Karoline prosi�a mnie, bym przekaza� ci wiadomo��, �e ciotka Jo nie �yje. Umar�a w zimie na zapalenie p�uc, no i by�a stara � powiedzia�. � I tak nie przysz�a do siebie po tym, co zdarzy�o si� z Jo. On tu pracowa� kilka lat temu i w zesz�ym roku spad� z urwiska. By� wtedy razem z gospodarzem, prawda?

Mali pokiwa�a g�ow�.

��Wiele os�b �a�owa�o Jo � doda� m�czyzna. � By� �wietnym towarzyszem, jednym z najlepszych. Jego wdowie te� by�o ci�ko�

��Rozumiem � powiedzia�a Mali. � To by� straszny wypadek. Pozdr�w Karolin� ode mnie. Spotka�am j� tylko raz, gdy jej tabor by� w Innstad, i nie znam jej zbyt dobrze. Nie wiesz, czy b�dzie tu tego lata?

Wtedy b�dzie musia�a usun�� jej z oczu Siverta, pomy�la�a. On uwielbia� Cygan�w i sp�dza� z nimi du�o czasu. Mali nie mog�a go powstrzymywa�, to wzbudzi�oby podejrzenia. Ale zawsze si� ba�a, gdy przybywa� tabor, ba�a si�, �e kto� dostrze�e podobie�stwo Siverta do nich, ba�a si� pyta�, na kt�re nie mog�a odpowiedzie�.

Przez chwil� pomy�la�a, �e skoro ciotka Jo nie �yje, nie ma si� czego ba�. Zreszt� nigdy nie musia�a, bo ona kocha�a Jo r�wnie mocno, jak babcia j�. To tak�e dlatego pokaza�a jej Siverta tego dnia, gdy zgin�� Jo. Teraz si� cieszy�a, �e to zrobi�a. By�a jednak pewna, �e wi�cej os�b ni� Karolin� dostrze�e podobie�stwo mi�dzy dziedzicem Stornes a Jo.

Ale przecie� nie mog�a ukrywa� syna przed wszystkimi taborami pojawiaj�cymi si� w okolicy, wi�c ju� tak musia�o by�, pomy�la�a zm�czona. Podejrzenie, �e Sivert m�g�by by� synem Jo, jednego z nich, tak�e dla nich by�o tak niewiarygodne, �e nigdy by go nie wypowiedzieli. W ka�dym razie nie w Stornes. A o czym rozmawiali gdzie indziej, to ich sprawa. Cyganie nie rozpowiadali plotek. Nigdy nie s�ysza�a, by m�wili co� nieprzychylnego o gospodarzach, u kt�rych si� zatrzymywali, mimo �e na pewno s�yszeli i widzieli niejedno. Wtedy straciliby mo�liwo�� ponownej go�ciny. Byli zale�ni od schronienia i pracy, kt�r� dostawali w gospodarstwach. Na utrat� tego nie mogli sobie pozwoli�.

Mali posz�a do sypialni po czyste ubrania. Stan�a w otwartym oknie. Jej spojrzenie skierowa�o si� w kie- I runku szopy na �odzie. W sercu poczu�a g�uchy b�l. To ju� min�o, pomy�la�a. Dzi� ostatecznie po�egna�a si� z Jo, marzeniami i mi�o�ci�. Czy to dlatego tak bezwstydnie odda�a si� Havardowi? Wspomnienie tego, co wydarzy�o si� na Seterhaugen, wprawi�o jej serce w szybsze bicie. By�a zrozpaczona, spragniona do szale�stwa kogo�, kto m�g�by jej da� ciep�o i pocieszenie. I sprawi�o jej to przyjemno��, mimo ca�ego b�lu. Nadal nie rozumia�a, czemu tak wykorzysta�a Havarda, jak mog�o jej to przyj�� na my�l po tym, jak po�egna�a si� z Jo? Ale nie mia�a takiego zamiaru, je�li w og�le mo�na m�wi� o jakimkolwiek zamiarze z jej strony. Teraz czu�a, jakby zdradzi�a Jo na jego grobie. A Havard by� taki mi�y� Nie powinna jednak wykorzystywa� jego uczucia wobec niej. Rozumia�a, �e z jego strony to powa�ne. A je�li zn�w si� zdarzy�

Ale Mali nie s�dzi�a, by to zn�w si� wydarzy�o. Za bardzo lubi�a Havarda i nie chcia�a wyrz�dzi� mu krzywdy. Takim zachowaniem jak dzi� krzywdzi�a go, bo wiedzia�a, �e on to traktowa� powa�nie, a ona nie. Dlatego powinna trzyma� si� od niego z daleka. Je�li zn�w odda si� m�czy�nie i mo�e nawet za niego wyjdzie, powinien to by� kto�, kto obudzi w niej po��danie, tak jak Jo. Sprawi, �e zapomni o czasie i przestrzeni. A taki Havard nie by�. By� dla niej tak dobry tam w g�rach, widzia�a, �e p�aka�. Zas�ugiwa� na kogo� lepszego ni� ona. Powie mu to i przeprosi za to, co zrobi�a. Poprosi, by zapomnia�, bo to si� ju� nie powt�rzy. I je�li jeszcze b�dzie potrzebowa�a m�czyzny, lepiej, by znalaz�a innego.

A je�li wydarzenie z g�r b�dzie mia�o skutki? Ta my�l przysz�a jej do g�owy dopiero teraz i wstrz�sn�a ni�. Minione lata przekona�y j�, �e z trudem zachodzi w ci���, skoro dopiero po tak d�ugim czasie doczeka�a si� potomka Johana. Ale z Jo�

Pot wyst�pi� jej na czo�o i zacisn�a nerwowo d�onie. Przecie� to nie mog�o si� zdarzy�? Nadal karmi Oj� piersi�, wi�c jest chroniona. Do pewnego stopnia. Przecie� by�y kobiety, kt�re rodzi�y dzieci rok po roku i karmi�y jedno, p�ki nast�pne nie przejmowa�o piersi. Przecie� tak by�o z Margrethe. Nie by�a bezpieczna mimo dziecka u piersi.

Zrobi sobie napar, pomy�la�a. W�r�d rzeczy, kt�rych si� nauczy�a od Johanny, by� napar, kt�ry m�g� �oczy�ci� macic�", jak m�wi�a stara. Z wahaniem podzieli�a si� receptur� z Mali, bo dla Johanny ka�de �ycie by�o �wi�te. Ale zdawa�a sobie spraw�, na co mog�y by� nara�one biedne dziewczyny ze strony bogatych gospodarzy i silnych m�czyzn. Cz�sto brano je si�� i nie mia�y nikogo, by je obroni�. W takich wypadkach zdarza�o si�, �e Johann� robi�a im ten napar, je�li biedaczki zd��y�y powiedzie� jej na czas. Dzia�a� dzie� lub dwa po gwa�cie, potem ju� nie. W�a�ciwie Mali nie wiedzia�a, czy on rzeczywi�cie dzia�a, ale musia�a spr�bowa�.

Bo�e jedyny, pomy�la�a, ocieraj�c spocone czo�o. Musia�a dzi� chyba postrada� rozum�

Mali wzi�a du�e wiadro gor�cej wody i posz�a do pralni. Nape�ni�a ceber wod�, wyk�pa�a si� i umy�a w�osy. Ciep�a woda ukoi�a b�l zm�czonych mi�ni, wi�c siedzia�a w niej d�ugo, a� niemal zasn�a. Zerwa�a si�, gdy us�ysza�a g�osy na podw�rzu. Zamoczy�a w wodzie brudne ubrania i w�o�y�a czyste.

Powiedzia�a wcze�nie wszystkim dobranoc, unikaj�c wzroku Havarda, wzi�a Oj� z ko�yski i posz�a na poddasze. Gdy nakarmi�a i przewin�a ma�ego, a on zasn�� przy niej, le�a�a bezsennie i patrzy�a w sufit. Mia�a w sobie niepok�j, kt�ry nie dawa� jej zasn��. W ko�cu wsta�a, owin�a si� szalem i usiad�a przy oknie. Ze stodo�y dobiega�a muzyka skrzypiec. Mali siedzia�a tak, z g�ow� w d�oniach, i s�ucha�a kusz�cych ton�w, czu�a zapach morza i letniej nocy, i wspomina�a.

Dostrzeg�a Havarda, kt�ry szed� przez ogr�d z koszul� w r�ku i r�cznikiem przewieszonym przez szyj�. Najwyra�niej on te� poczu� potrzeb� umycia si� po d�ugim dniu w g�rach, pomy�la�a. Nag�e zdecydowa�a si�, �e porozmawia z nim powa�nie. Je�li ma to zrobi�, nie by�o powodu, by czeka�. Mo�e nie wypada�o i�� do m�skiej sypialni, maj�c na sobie tylko koszul� nocn� i szal, ale nie by�o wiele miejsc, w kt�rych mog�a z nim rozmawia� na osobno�ci. Dooko�a ludzkie oczy i uszy.

Co by powiedziano, gdyby zobaczono j�, jak idzie do sypialni Havarda, wola�a nie wiedzie�. Ale to by�o ma�o prawdopodobne. Ona sama posz�a na g�r� ju� dwie godziny temu, a dawno nie s�ysza�a ani Beret, ani s�u��cych. Na pewno ju� �pi�, wi�c je�li b�dzie cicho�

Uchyli�a drzwi i nas�uchiwa�a krok�w Havarda na schodach. Gdy us�ysza�a, �e zamyka za sob� drzwi sypialni, przebieg�a na bosaka, zapuka�a i w�lizn�a si� do �rodka.

Havard siedzia� na sto�ku i zdejmowa� buty. Mali po�o�y�a palec na ustach, by nic nie powiedzia�. W domu by�o tak cicho�

��Pomy�la�am, �e skoro my� Chc� z tob� porozmawia� � wyszepta�a. � Mo�e nie wypada wchodzi� do sypialni m�czyzny w ten spos�b, ale trudno znale�� miejsce, by pogada� w cztery oczy. Wi�c�

Nie odpowiada�, siedzia� tylko i patrzy� na ni�. Jego twarz chowa�a si� w cieniu, wi�c nie widzia�a go dobrze. Ale oczy dostrzega�a. By�y ciemne i iskrz�ce. A mo�e to tylko odbicie �wiat�a? Nie zaci�gn�� zas�on i �wiat�o ksi�yca o�wietla�o wn�trze pokoju.

Muzyk� skrzypiec s�ycha� tu by�o jeszcze wyra�niej, bo okno wychodzi�o na stron� stodo�y. Mali pozna�a melodi�, by� to powolny walc, ale nie zna�a jego tytu�u.

��Powinnam z tob� porozmawia� � powt�rzy�a cicho, otulaj�c si� cia�niej szalem. � To, co dzi� zrobi�am, Havardzie� nie powinnam�

Nie mog�a dalej m�wi� i spojrza�a na niego bezradnie. On wsta� powoli, zsun�� na pod�og� r�cznik i koszul� i zrzuci� buty. Podszed� do niej. To nie by�o �wiat�o ksi�yca, pomy�la�a, czuj�c, jak mocno bije jej serce, jego oczy naprawd� iskrz� w p�mroku!

��Havardzie, co robisz�

Po�o�y� palec na jej ustach. Zdj�� z niej szal, mimo �e usi�owa�a go przytrzyma�. Ale by�a dziwnie s�aba.

��Czy ta�czy�a� kiedy� nago w �wietle ksi�yca, Mali Stornes? � wyszepta� prosto w jej ucho, muskaj�c ustami jej policzek.

Nie by�a w stanie odpowiedzie�, sta�a tylko i czu�a serce bij�ce w gardle. Havard by� inny ni� zwykle, takiego go nie zna�a.

��Ta�czy�a�? � powt�rzy�.

��Havardzie, ja chcia�am�

��A ja chc� zata�czy� z tob� w �wietle ksi�yca -przerwa� jej z u�miechem i obj�� ramionami.

Nie wiedzia�a, jak to si� sta�o, ale zdj�� z niej koszul�. Nie protestowa�a. Nie wiedzia�a nic poza tym, �e czu�a podniecenie, gdy przyci�gn�� j� nag� do siebie i zacz�� si� z ni� obraca� w powolnym walcu. Jego usta nakry�y jej usta, a d�onie pie�ci�y tak, �e a� wzdycha�a z rozkoszy.

Przecie� to nie tak mia�o by�, pomy�la�a zmieszana, pr�buj�c si� wyzwoli�. Przyci�gn�� j� mocniej, jednocze�nie zrzuci� spodnie i przytuli� j� mocno do swojego nagiego, ciep�ego cia�a. Pomy�la�a o tym, co chcia�a mu powiedzie�: �e ani nie chce, ani mo�e� �e to, co zdarzy�o si� w g�rach, nie mo�e si� powt�rzy�. �e nie jest m�czyzn�, kt�ry sprawia, �e dr�y z po��dania. Tak my�la�a. Teraz sta�a na nogach tylko dlatego, �e on j� trzyma�.

Bez s�owa podni�s� j� i po�o�y� na ��ku. Jego usta muska�y jej cia�o niczym skrzyd�a motyla i sprawi�y, �e dr�a�a z takiego podniecenia, jakiego do�wiadczy�a wcze�niej w nocy z Jo nad morzem. Jego j�zyk stawa� si� na zmian� twardy i mi�kki, bawi� si� jej sutkami, schodzi� w d� brzucha, dalej po wewn�trznej stronie ud� Gdy rozsun�� jej nogi, podda�a si� z westchnieniem. Przyj�a go z niewys�owion� rado�ci� i pozwoli�a na to, co chcia�. �e te� on tak umie, pomy�la�a oszo�omiona i wpl�ta�a palce w jego w�osy. By�y nadal wilgotne po k�pieli w morzu, czu�a smak soli, gdy liza�a go po szyi i torsie.

Gdy wreszcie w ni� wszed�, j�kn�a z rozkoszy. Po�o�y� d�o� na jej usta i szepn�� �cicho� do jej ucha. Porusza� si� powoli i leniwie, pozwala� jej rozkoszowa� si� ka�dym pchni�ciem. Wreszcie uj�� jej po�ladki i wbija� si� mocniej, a� st�kn�a. �wiat�o ksi�yca igra�o na suficie. Mali zamkn�a oczy i pozwoli�a si� porwa� lawie dzikiego i zmys�owego po��dania. Nigdy nie s�dzi�a, �e to jej si� jeszcze przydarzy�

Gdy odzyska�a oddech, walc si� sko�czy�. Na wietrze szele�ci�y li�cie gruszy przytulonej do �ciany domu. Chyba wiatr zmieni� kierunek, pomy�la�a Mali leniwie.

��Mali� � Havard przyci�gn�� j� do siebie i zbli�y� usta do jej czo�a. � Mali, chcesz�

Nagle odzyska�a jasno�� umys�u i zacz�a szuka� czego� do okrycia nagiego cia�a. Bo�e jedyny, zn�w to zrobili! I tym razem nie wynikn�o to z potrzeby pocieszenia, lecz z dzikiej ��dzy. Uwi�d� j� tak, jak nigdy nie przypuszcza�a, �e potrafi. Jej cia�o j� zdradzi�o i przysta�o na szale�stwo. Jak� kobiet� by�a naprawd�? Ladacznic�?

��Mali� � poczu�a jego g�os niczym powiew w uchu. � Kocham ci�, wiesz o tym. I teraz� Chcesz�

Po�o�y�a d�o� na jego ustach i przyci�gn�a jego g�ow� do swoich piersi.

Skrzypce zn�w zacz�y gra�. Muzyka wpad�a przez otwarte okno razem z zapachem morza i wodorost�w.

��Nie pytaj mnie, Havardzie � wyszepta�a Mali. � Nie pytaj�

Lipiec przeszed� w sierpie�. Dni by�y ciep�e i pe�ne letnich zapach�w, a pola zbo�a zacz�y przeb�yskiwa� z�otem, mimo �e do �niw pozosta� jeszcze miesi�c.

Pewnego popo�udnia Mali farbowa�a we�n� w pralni. Nagle dostrzeg�a cie�, kt�ry pad� na pod�og� przez otwarte drzwi. Odwr�ci�a si� gwa�townie i spojrza�a prosto w oczy Havarda. Rumieniec zala� jej twarz i spu�ci�a wzrok.

Od czasu szalonej nocy w jego sypialni obchodzili si� z dala jak dwa kocury. Zachowywali si� normalnie, ale cz�sto czu�a na sobie jego spojrzenie. Nigdy jednak o nic nie pyta� ani niepotrzebnie nie dotyka�. Po prostu by� taki jak zawsze: u�miechni�ty, pracowity i mi�y dla wszystkich.

Przynajmniej Sivert kocha� go na pewno, pomy�la�a Mali z gorycz�. Ale rozumia�a, �e jest to �atwe, o ile si� przed tym nie broni.

Ba�a si�, �e on odejdzie ze Stornes, skoro mu zn�w odm�wi�a. Jednak pozosta�. P�yn�y dni, a �adne z nich ani s�owem nie wspomnia�o tej nocy. Ale czasami, gdy ich d�onie si� zetkn�y przy podawaniu p�miska przy stole, Mali zalewa�a si� rumie�cem. Jak jaka� p�ocha dziewczyna, upomina�a si� w my�lach, usi�uj�c ukry� dr�enie r�k.

��Strasznie gor�cy dzie� na farbowanie we�ny � powiedzia� Havard, wchodz�c do pralni.

Mia� mokre w�osy, a krople wody l�ni�y jeszcze na jego twarzy. Otacza� go zapach s�onej wody. Na pewno k�pa� si� w morzu, pomy�la�a Mali.

��Ju� dawno to postanowi�am � rzuci�a Mali. � Musz� robi� takie rzeczy w dni, kiedy nie mam wi�cej zaj��. No i poza tym dobrze dzi� wyschnie.

��Lepiej posz�aby� ze mn� si� wyk�pa� � u�miechn�� si�.

Odwr�ci�a si� i zacz�a miesza� w garze, w kt�rym farbowa�a si� we�na. Nie chcia�a patrze� mu w oczy. Nagle poczu�a jego d�o� na karku i zesztywnia�a.

��Co robisz? � spyta�a, gdy obr�ci� j� ku sobie. � Nie powiniene��

��Chc� tylko zobaczy�, jak dzi� wygl�dasz � powiedzia�, odgarniaj�c jej w�osy ze spoconego czo�a. � Unikasz mnie, jakbym zara�a� dziwn� chorob�. Przecie� nie mo�esz si� mnie ba� � doda�, zagl�daj�c jej w oczy.

��Nie boj� si� ciebie � rzuci�a Mali dziwnie zdyszana i wzi�a go za r�k�, by si� uwolni�. � Dlaczego mia�abym si� ciebie ba�? � Serce bi�o jej jak oszala�e, czu�a si� os�abiona. � Przecie� powiedzia�am, �e nie chc� nie chc� wychodzi� za m��.

��Ja o to nie pyta�em, prawda?

Jego b��kitne oczy iskrzy�y.

��Nie� � Mali nie uda�o si� uwolni� od jego d�oni i stali nadal blisko siebie. � Nie, nie pyta�e�, ale s�dzi�am, �e�

���e zn�w si� o�wiadcz� � doko�czy� za ni�. � Nie, co� ty? Ja dosta�em ju� odpowied� na to pytanie.

Obj�� j� w talii i przyci�gn�� do siebie. Zamkn�a oczy, zanim jego usta dotkn�y jej ust. Wiedzia�a, �e to nast�pi, i wiedzia�a, �e nie b�dzie w stanie temu zapobiec. I nie b�dzie chcia�a�

Jego usta zsun�y si� na jej szyj�, ku rozpi�tej bluzce. Powoli rozsun�� bluzk� na boki i dotkn�� jej piersi. Mali gwa�townie nabra�a powietrza i spr�bowa�a si� uwolni�.

��Nie chc� tego, Havardzie � wyszepta�a. � Tak nie mo�na, ja nie chc�

Nie zwraca� uwagi na jej s�owa, tylko rozsun�� bluzk� jeszcze szerzej. Gdy poczu�a na sutkach jego ciep�y oddech, z ust jej wyrwa� si� j�k. Nogi dziwnie os�ab�y i nie my�l�c, co robi, splot�a d�onie na jego karku.

��Havardzie, nie chc� � wyszepta�a ochryple i przycisn�a si� do niego z ca�ej si�y. � Nie chc�

��Tak, tego w�a�nie chcesz � powiedzia� cicho. -Oboje tego chcemy.

Nie pami�ta�a, jak to si� sta�o, ale w pralni zapad� p�mrok. Chyba zamkn�� drzwi, pomy�la�a oszo�omiona.

Wzi�� j� na r�ce i zani�s� na �aw�. Pr�bowa�a si� podnie��, ale po�o�y� j� z powrotem. Nie gwa�townie, ale stanowczo. Le�a�a, patrz�c na niego. D�onie Havarda wesz�y pod jej sp�dnic�, wtedy po�o�y�a na nich swoj� d�o�.

��Nie � wyszepta�a cicho, unosz�c si� ku niemu.

��Dlaczego m�wisz �nie", kiedy masz na my�li �tak"? � wyszepta� wprost do jej ucha.

Nie potrafi�a odpowiedzie�. I nagle jakby pu�ci�a w niej tama. Podda�a si� ca�kowicie, i nawet pomaga�a �ci�gn�� mu ubranie. Nie mog�a si� doczeka�, kiedy w ni� wejdzie. Nigdy jeszcze nie czu�a tak zwierz�cego po��dania, kt�re nie potrzebowa�o s��w ani uprzednich pieszczot. By�a wilgotna i ch�tna, wygi�a si� ku niemu, gdy wreszcie w ni� wszed�. Nigdy nie by�o lepiej, pomy�la�a, j�cz�c z rozkoszy, nigdy�

Gdy on ju� opad� na ni�, przej�a inicjatyw�. Jej �ono nadal by�o nienasycone i nie chcia�o zako�czy� przyjemno�ci. Jej usta odnalaz�y jego usta, a d�o� odszuka�a jego wiotk� m�sko��. Efekt by� taki, jakby dotkn�a go �ywym ogniem.

��Co robisz? � st�kn��, zesztywnia�y od jej dotyku. � Ma�a wied�mo! Czy to nie ty nie chcia�a�?

��Chc� � wyszepta�a Mali zdyszana. � Chc� wi�cej!

Za�mia� si�, pokazuj�c mocne, bia�e z�by, i pochyli� si� nad ni�. Z jego mokrych w�os�w kapa�a morska woda na jej twarz. Ugryz� j� lekko w szyj�, w pe�ne piersi i stercz�ce sutki, a� traci�a oddech z rozkoszy. Jego m�sko�� w jej d�oni zn�w sta�a si� twarda jak ska�a.

��Wpu�� mnie � wyszepta�.

Mali cofn�a r�k� i otworzy�a si� przed nim niczym kwiat ku wiosennemu s�o�cu.

Po wszystkim Havard zsun�� si� na kolana przy �awie i obejmowa� j�, dop�ki nie odzyskali r�wnego oddechu. Odwr�ci�a g�ow�, zn�w za�enowana. Jak� kobiet� by�a, �e wyczynia�a takie rzeczy? Albo wyjdzie za niego za m��, albo b�dzie si� trzyma�a od niego z daleka. Ale nie by�a w stanie trzyma� si� od niego z daleka, nie w takiej sytuacji. Jej w�asne po��danie gubi�o j�, gdy tylko on jej dotyka�. No to w takim razie go kocha? Mo�liwe, �e tak, ale niewystarczaj�co. Nie na tyle, by go po�lubi� i po�egna� marzenie�

Le�a�a, zastanawiaj�c si�, jak teraz b�dzie w stanie spojrze� mu w oczy. Co powie. Ale on nie czeka�. Przelotnie musn�� ustami jej policzek i zanim si� zorientowa�a, znikn��. Drzwi pralni zostawi� uchylone.

Mali unika�a jego spojrzenia podczas kolacji. By�a zawstydzona i zmieszana. Mimo to nie �a�owa�a tego, co zdarzy�o si� w pralni. Sama my�l o Havardzie sprawia�a, �e zalewa�a si� rumie�cem. Ale przecie� to nie mo�e trwa�! A je�li kto� si� dowie? Mimo �e Beret i pewnie wszyscy inni uwa�aj�, �e by�oby w porz�dku, gdyby wysz�a za Havarda, to na pewno nie uznaj� za w�a�ciwe, je�li ci�gle b�dzie l�dowa�a z nim w ��ku. To nie uchodzi�o, i Mali wiedzia�a o tym bardzo dobrze.

Dlatego trzeba po�o�y� temu koniec, pomy�la�a Mali, rzucaj�c ukradkowe spojrzenie na Havarda. Przeszy� j� s�odki dreszcz, gdy ujrza�a jego opalon�, przystojn� twarz, w�osy wyblak�e na s�o�cu, wra�liwe usta. I jego d�onie� Zadziwia�o j�, �e jego przywyk�e do pracy d�onie mog�y by� takie� Delikatne i odwa�ne zarazem. Nigdy nie podejrzewa�a, �e on wiedzia� tak wiele o kobietach i o tym, co mo�e sprawia� im przyjemno��. W ka�dym razie jej, pomy�la�a i zn�w zala� j� rumieniec. Pochyli�a si� ni�ej nad talerzem.

Wiedzia�a, �e nie wszystkie kobiety s� takie jak ona. Mo�e to ona mia�a silniejszy pop�d ni� inne, taki, nad kt�rym nie panowa�a � o ile kto� potrafi� j� rozpali�. Nie, musi z tym sko�czy�! To nieprzyzwoite i niegodne.

Nagle Havard uni�s� wzrok i ich oczy si� spotka�y. Mali a� upu�ci�a �y�k� z wra�enia i zanim si� po ni� schyli�a, on ju� zd��y� j� jej poda�.

��Dzi�kuj� � powiedzia�a cicho, unikaj�c jego spojrzenia.

Nie odpowiedzia�, ale wyczu�a, �e si� u�miecha.

Tego wieczora Sivert bardziej ni� zwykle opiera� si� przed p�j�ciem spa�. Ju� by�o p�no, gdy Mali powiedzia�a stanowczo, �e ju� dosy� i �e ma i�� na g�r�.

��Ale ja jeszcze tylko�

��Nie, zrobisz to jutro � uci�a Mali i wzi�a go za r�k�. � Ju� noc.

��A Oja jeszcze le�y w ko�ysce � protestowa�. -A przecie� jest ma�y. Dlaczego jego nie k�adziesz?

��On �pi du�o w ci�gu dnia, przecie� wiesz � odpowiedzia�a. � Takie maluchy cz�sto jedz� i du�o �pi�. Ja go k�ad�, gdy ty ju� �pisz. No chod� ju�, Sivert. � Mali zaczyna�a traci� cierpliwo��. Poci�gn�a go za r�k� i podnios�a z pod�ogi, gdzie siedzia� w�r�d zabawek.

��Ja nie chc� � marudzi�. Dolna warga zacz�a mu si� trz���. � Nie chc�

��A je�li ja b�d� twoim koniem i zanios� ci� do ��ka? � wtr�ci� Havard. � Mo�esz siedzie� na moim grzbiecie.

��Tak, je�li Havard mnie po�o�y, to tak � powiedzia� Sivert, rzucaj�c matce spojrzenie pe�ne triumfu.

Wiedzia�a, �e nie powinna na to pozwoli�. Nawet je�li Havard po�o�y Siverta do ��ka, ona i tak b�dzie musia�a tam p�j��, by poca�owa� synka na dobranoc. A na pewno nie chcia�a znale�� si� sam na sam z Havardem, a zw�aszcza nie przy sypialni. Mimo to pokiwa�a g�ow�.

��Przyjd� za chwil� powiedzie� ci dobranoc � rzuci�a. � I masz by� w ��ku! Ale p�niej nie chc� s�ysze� o takim zachowaniu jak teraz. Nawet nie pr�buj.

Havard wsadzi� Siverta na plecy i poszli na g�r�, pogr��eni w rozmowie. Mali popatrzy�a za nimi, kr�c�c g�ow�. Sivert wkracza� chyba w wiek przekory. Wszyscy narzekali na dzieci w tym wieku i chyba tylko ona mia�a nadziej�, �e Siverta to ominie. Myli�a si�.

��Wed�ug mnie to dobrze, �e Sivert tak si� przywi�za� do Havarda � odezwa�a si� Ane, gdy zosta�y same. -Ca�kiem zast�pi� Johana.

��Nie wiem, na ile to dobre � odpar�a Mali. � A je�li odejdzie, jak zniesie to Sivert?

��Ale przecie� nie odchodzi, prawda? � przestraszy�a si� Ane. � Wydaje si�, �e dobrze mu w Stornes. Sam ci�gle to powtarza.

��Przecie� mo�e nadej�� dzie�, kiedy znajdzie sobie kobiet� i b�dzie chcia� si� �eni� � rzuci�a Mali, zaczynaj�c sprz�ta� po Sivercie. � Zobaczymy wtedy tylko podeszwy jego but�w!

��Tak, wiele ch�tnie by go przyj�o � westchn�a Ingeborg znad zmywania. � Jest tak strasznie mi�y i przystojny � doda�a z westchnieniem t�sknoty w g�osie.

��Sama go we�, Mali � u�miechn�a si� Ane. � Nietrudno dostrzec, �e patrzy na ciebie przychylnie.

��G�upstwa � rzuci�a Mali, rumieni�c si�.

��Na pewno nie � popar�a Ane Ingeborg. � Sama widzia�am!

��Ja nie chc� wychodzi� za m�� � uci�a Mali. � Chyba powiedzia�am to jasno.

��Tak, powiedzia�a� to zaraz potem, jak Johan umar� -odpar�a Ane. � Mo�e dlatego, �e by�a� wtedy zdenerwowana. Przecie� mo�na zmieni� zdanie. A Havard�

��Ale ja nie zmieni�am zdania � Mali obj�a Ane. -Po prostu nie chc� zn�w wychodzi� za m��. Ale je�li ju�, to masz racj�, �e Havard by�by dobrym kandydatem z wielu wzgl�d�w. Ale kto powiedzia�, �e on mnie chce?

��Je�li w to w�tpisz, to jeste� �lepa � u�miechn�a si� Ane. � Na oboje oczu. Dobranoc!

Mali mia�a nadziej�, �e Havard zejdzie na d�, ale ju� nie mog�a d�u�ej czeka�.

��Zerknij na Oj� � poprosi�a Ingeborg. � Skocz� tylko powiedzie� Sivertowi dobranoc.

I znikn�a za drzwiami, z bij�cym sercem i lodowatymi d�o�mi.

Zatrzyma�a si� na chwil� przed pokojem Siverta. Z wewn�trz dobiega� niski g�os Havarda i jasny �miech jej syna, ale nie dos�ysza�a, o czym rozmawiaj�. Otworzy�a drzwi i wesz�a. Dwie pary oczu wpatrzy�y si� w ni�, a� ze zmieszania zacz�a skuba� skraj fartucha.

��No dobrze � powiedzia�a, unikaj�c wzroku m�czyzny. � Widz�, �e Havardowi uda�o si� wpakowa� ci� do ��ka.

��I opowiedzia� mi dwie przygody � obwie�ci� Sivert z ja�niej�cymi oczami. � Spotka� nied�wiedzia, wiedzia�a�, mamo? Naprawd� wielkiego nied�wiedzia, i on�

��Nie, nie wiedzia�am � przerwa�a mu Mali i podesz�a do ��ka. � On nie opowiada mi wszystkiego.

Havard potarga� czupryn� ma�ego i wsta� z krzes�a. Mali uwa�a�a, by nie dotkn�� m�czyzny, gdy pochyli�a si� nad synem i uca�owa�a jego kr�g�y, ciep�y policzek.

���pij dobrze, synku � powiedzia�a cicho. � Ale b�d� pewny jednego: Havard ma inne rzeczy do roboty ni� ci� k�a��, wi�c tak nie b�dzie zawsze. Nic nie pomog� p�acze � doda�a tonem ostrze�enia. � Nie chc� �adnego marudzenia.

Sivert opl�t� ramionami jej szyj� i Mali poczu�a jego ciep�y oddech przy swoim uchu.

��Ale czy nie b�dzie m�g��

��Tak, czasem � odpar�a. � Gdy b�dzie mia� czas i gdy b�dzie chcia�.

��On chce � o�wiadczy� ch�opiec triumfuj�co. � Powiedzia� mi to. Prawda, �e chcesz, Havardzie?

��Pewnie, �e chc� � rzuci� m�czyzna. � Ale to mama decyduje, wiesz przecie�.

Mali, nadal pochylona nad ��kiem, mia�a nadziej�, �e Havard wyjdzie przed ni�. Ale sta� nadal. W ko�cu uwolni�a si� z ramion syna i wyprostowa�a.

��Dobranoc � powt�rzy�a. � Spij dobrze.

Havard otworzy� przed ni� drzwi i przytrzyma�. Nie mog�a unikn�� otarcia si� o niego w przej�ciu. Posz�a szybko korytarzem.

��Dzi�kuj� za pomoc � rzuci�a przez rami�. � To by�o mi�e z twojej strony.

��Nie, ja sam tego chcia�em � odpar�, stoj�c zadziwiaj�co blisko niej. � Lubi� Siverta. Jest dobrym ch�opcem i s�dz�, �e dobrze mu robi przebywanie z m�czyzn� po tym, jak straci� swojego ojca.

��Tylko nie zapominaj, �e nie jeste� jego ojcem -burkn�a Mali, zatrzymuj�c si� i odwracaj�c ku niemu. -To wa�ne dla was obu.

��Nie musisz mi o tym przypomina� � odpar� spokojnie. � Czego si� obawiasz, Mali? Nie mo�esz tak po prostu odpr�y� si� i cieszy� �yciem, a nie czuwa�, czy kto� nie wchodzi na twoje terytorium? Ja nigdy nie zrobi� niczego, czego ty nie chcesz, i nie b�d� ci� m�czy� pytaniami. Ale nie mo�esz zapobiec, by Sivert mnie pokocha�, bo ju� to zrobi�. Dla niego nie stanowi to problemu � doda� z naciskiem w g�osie.

��Nie chcia�am by� niewdzi�czna � powiedzia�a Mali, spuszczaj�c oczy. � Pomagasz nam wszystkim, Havardzie, i ja si� bardzo ciesz�, �e Sivert mia� w tobie oparcie w tym czasie. Bardziej si� boj� o to, by nie cierpia�, gdy odejdziesz � doda�a, nerwowo poprawiaj�c w�osy.

��Ja nie mam plan�w, by st�d odej�� � odpar�. � Chyba �e ty b�dziesz tego chcia�a.

��Ja nie chc� � rzuci�a Mali, podnosz�c na niego wzrok. � Ale nie mo�emy dalej� To znaczy, powinni�my�

��Co powinni�my? � spyta�, a w oczach pojawi� si� b�ysk.

��Powinni�my przesta�

Zala�a si� rumie�cem i posz�a w kierunku schod�w. Nagle poczu�a jego d�o� na ramieniu. Obr�ci� j� ku sobie.

��Czy ja kiedykolwiek zrobi�em co�, czego ty sama nie chcia�a�? � spyta�, stoj�c blisko niej. Uj�� jej podbr�dek i uni�s� do g�ry, by spojrze� jej w oczy. � Zrobi�em?

��Nie � szepn�a Mali. � Nie, ja tego nie m�wi�am. Ale powinni�my�

��Tak, to zrozumia�em � odpar�, odsuwaj�c si�. -Chcia�em tylko wiedzie�, �e nie sprawi�em ci jakiej� przykro�ci.

Mali powoli pokr�ci�a g�ow�.

��Nie utrudniaj, Mali � powiedzia� Havard spokojnie. � Daj sobie prawo do �ycia. Bo o to tu chodzi, by �y� �y� teraz, Mali.

Jego d�o� pog�adzi�a jej policzek, po czym Havard obr�ci� si� i poszed� do swojej sypialni.

Tej jesieni by� urodzaj czarnych jag�d. Sivert ci�gle wraca� z umorusan� buzi� i d�o�mi, bo nie trzeba by�o daleko odej��, by je znale��. Poza tym cz�sto udawa�o mu si� zwabi� kt�r�� ze s�u��cych, by posz�a z nim dalej, i wraca� do domu z pe�nym brzuchem i jagodami nawleczonymi na �d�b�a traw. Mali zauwa�y�a, �e nawet Havard po zako�czonej pracy czasem chodzi� z nim do lasu. Sta�a wtedy i patrzy�a za nimi, za wysokim m�czyzn� i ma�ym ch�opcem, i serce wype�nia�a jej wdzi�czno�� wobec Havarda, �e po�wi�ca� sw�j czas jej synowi. Mimo �e mia� prawo by� niezadowolony, �e wszystko dzieje si� na jej warunkach. Ale nie dawa� tego pozna� ani jej, ani ludziom na gospodarstwie, ani zw�aszcza Sivertowi. Coraz cz�ciej uderza�o Mali, jak on jest mi�y, tak zupe�nie bezinteresownie mi�y. Wprawia�o j� to w onie�mielenie i przelotne wyrzuty sumienia. Mo�e� mo�e mog�aby� Ta my�l przechodzi�a jej coraz cz�ciej przez g�ow�.

Mali zadzwoni�a do Margrethe i zaproponowa�a, by kt�rego� przedpo�udnia zrobi�y sobie wolne i z synami posz�y na jagody do lasu. Mog� wzi�� ze sob� jedzenie i sok i sp�dzi� milo czas. Wiedzia�a, �e Sivert uwielbia� takie wyprawy, a poza tym mog�a nazbiera� jag�d na przetwory, dobre do nale�nik�w i na chleb w czasie zimy. Margrethe nie odm�wi�a.

Dzie� by� s�oneczny i bezwietrzny, powietrze przejrzyste. W s�o�cu czu�o si� ciep�o, ale w cieniu dawa�o si� zauwa�y�, �e nadchodzi jesie�. Ale wkr�tce Mali zaczyna�a by� wdzi�czna za ka�dy odcinek cienia, gdy tak szli wzd�u� ��k i p�l. Rozpi�a bluzk� i odgarn�a w�osy z wilgotnego czo�a.

��Jak ci idzie? � spyta�a, odwracaj�c si� do siostry. � Nie za ci�ko?

Margrethe zatrzyma�a si� i u�miechn�a.

��Ale� sk�d! Czuj� si� tak sprawna jak nigdy. Ten maluch dobrze si� obchodzi ze swoj� mam� � powiedzia�a, g�adz�c si� po lekkim zaokr�gleniu brzucha.

��Dobrze to s�ysze� � Mali odpowiedzia�a u�miechem. -Wida� po tobie, �e jeste� zupe�nie inna ni� w ostatniej ci��y.

To nie by� czczy komplement. Margrethe sta�a, o�wietlona sierpniowym s�o�cem. Jej jedwabista sk�ra zyska�a z�ocisty blask po lecie, w�osy b�yszcza�y, grube i g�adkie, b��kitne oczy promienia�y. Mali ch�tnie przyzna�a, �e siostra wygl�da�a �adniej ni� kiedykolwiek. T na bardziej szcz�liw�, je�li to w og�le mo�liwe w jej zwi�zku z Bengtem.

Margrethe jakby czyta�a w jej my�lach.

��Je�li si� zastanawiasz, jak nam jest razem, mog� tylko powiedzie�, �e ka�dy dzie� jest jak w raju. Zw�aszcza teraz � doda�a, zalewaj�c si� rumie�cem. � Nie musimy ju� my�le�, �e mog� zaj�� w ci���, i nie musimy� no wiesz, uwa�a�

Mali za�mia�a si� i obj�a m�odsz� siostr�.

��Ech, wy dwoje! � westchn�a. � Ale ciesz� si� z twojego ka�dego dnia w raju. Bardzo si� ciesz�, �e zeszli�cie si� z Bengtem.

��A ty? � spyta�a Margrethe i spojrza�a na siostr� badawczo. � Nadal twierdzisz, �e nie chcesz �adnego m�czyzny?

��Mam Havarda � rzuci�a Mali, odwracaj�c si� i zaczynaj�c i��. � Trudno o lepszego gospodarza od niego.

��Tak, wiem, ale ja mam na my�li m�czyzn� do ��ka.

Mali cieszy�a si�, �e jest odwr�cona do siostry plecami, bo nie tylko ciep�o s�o�ca sprawi�o, �e poczerwienia�a a� po szyj�.

��Mo�esz s�dzi�, co chcesz, ale daj� rad� bez tego -odpar�a, cho� tchu jej brak�o, gdy tak k�ama�a.

��Ale Havard� � Margrethe nie chcia�a tak �atwo si� podda� � m�g�by si� nada� do czego� wi�cej ni� tylko jako zarz�dca. Jest przystojny i dobry. A ty zawsze go lubi�a�, tak m�wi�a�.

Mali nie odpowiedzia�a, tylko par�a w g�r�. Ich synkowie byli ju� daleko przed nimi.

��No i Havard jest w ciebie zapatrzony � m�wi�a Margrethe coraz bardziej zdyszana. � Wszyscy to widz�, a on tego nie ukrywa. Jak on mo�e chodzi� ko�o ciebie codziennie i nie�

Mali zatrzyma�a si� i odwr�ci�a.

��Nie m�wmy wi�cej o tym � uci�a. � W Stornes idzie zupe�nie dobrze w tym uk�adzie z Havardem. I ju�.

��Nie, ja nie chcia�am si� wtr�ca� � broni�a si� siostra. � Chc� po prostu, �eby� by�a szcz�liwa�

��No i jestem � za�mia�a si� Mali w nieco wymuszony spos�b.

��Ale nie zdarza si�, �e� �e chcesz� �e masz ochot� � Margrethe wspar�a r�kami krzy� i wpatrzy�a si� w starsz� siostr�.

��Nie, nic nie zauwa�y�am � odpowiedzia�a, nie patrz�c jej w oczy. � Mam wszystko, czego pragn�.

I to przecie� prawda, pomy�la�a z ironi�, ale nikt nie musi wiedzie�, �e Havard pos�u�y� jej nie tylko za zarz�dc�. Nawet Margrethe. Porz�dne kobiety nie robi� tak jak ona. Ale teraz to ju� koniec, tak postanowi�a. Lepiej sko�czy�, p�ki zabawa jeszcze trwa.

Gdy wesz�y do lasu pod wysokie jod�y, ujrza�y, �e rosn�ce pod nimi jagodowiska pe�ne s� dojrza�ych jag�d. Sivert i Olaus zapiszczeli z rado�ci i rzucili si� na kolana w �rodek tej wspania�o�ci. Zrywali gar�ciami jagody i pakowali do ust, nie zwracaj�c uwagi, �e jedz� te� listki. Mali i Margrethe usiad�y na polance, opar�y si� o pie� wi�kszego drzewa i zacz�y wyci�ga� jedzenie.

��Powinni zaraz co� zje�� � u�miechn�a si� Mali, obserwuj�c ma�ych �akomczuch�w. � Inaczej nic dzi� nie zjedz� poza jagodami.

Margrethe patrzy�a na nich ja�niej�cymi oczami.

��Ale� czas leci � powiedzia�a. � Zobacz, jak wyro�li. Kt� by pomy�la�, �e ka�da z nas osi�dzie na dw�ch z najwi�kszych gospodarstw w Inndalen, wyjdzie dobrze za m��, urodzi dzieci� Jak to nigdy nie wiadomo, co si� zdarzy � doda�a z zamy�lonym spojrzeniem.

��No i dobrze � uci�a Mali. � Dobrze, �e nie wiemy nic o przysz�o�ci. Powinni�my bra� dany dzie� takim, jaki jest.

Margrethe spojrza�a na ni� zdziwiona, ale nic nie odpowiedzia�a. Wy�o�y�y zawini�tka z jedzeniem i otworzy�y butelki z sokiem.

��Chod�cie, ch�opcy, jedzenie! � zawo�a�a Mali. � Powinni�cie co� zje��, zanim napchacie si� jagodami.

Gdy nie uzyska�a odpowiedzi, wsta�a i spojrza�a w ich kierunku. Ciemno- i jasnow�osa g�owa pochylone by�y nad jagodowiskiem. Obaj ch�opcy byli tak zaj�ci poch�anianiem jag�d, �e niemal ze sob� nie rozmawiali.

��Chod�cie! � powt�rzy�a. � Potem b�dziecie mogli zbiera�, ile chcecie. Jeszcze nie wracamy do domu.

Zobaczy�a, �e Olaus si� podnosi i m�wi co� do Siverta. Ten odwr�ci� si� i spojrza� na matk�, ale potem co� przyku�o jego wzrok. Mali zobaczy�a, jak pochyla si� nad korzeniem le��cym na s�o�cu. Nie zd��y�a usi���, gdy dziki wrzask poderwa� je na r�wne nogi. Sivert sta� z lew� r�k� wyci�gni�t� przed siebie i krzycza�.

��Co si� sta�o? � krzykn�a Mali, biegn�c ku niemu. � Uderzy�e� si�?

Nie odpowiedzia�, nadal szlochaj�c. Olaus odsun�� si� od niego, patrz�c wielkimi oczami.

��Co si� sta�o? � spyta�a zdyszana Mali, gdy do nich dobieg�a. � Co si� mu sta�o, Olaus?

��To nie by� patyk � powiedzia� ma�y. � On si� rusza�.

Mali schwyci�a r�k� Siverta. Powy�ej �okcia widnia�y dwa wyra�ne, czerwone �lady po ugryzieniu. U�wiadomi�a sobie, �e to ugryzienie w�a. Ten korze� to by�a �mija! Poczu�a ogarniaj�cy j� paniczny strach i z�apa�a Siverta w obj�cia.

Ze �mijami nie ma �art�w, zw�aszcza gdy uk�sz� dzieci oraz gdy zrani� tak wysoko jak Siverta. Tyle pami�ta�a. W dodatku to lewa r�ka! Bli�ej do serca, m�wili ludzie.

��Co si� sta�o? � spyta�a Margrethe, gdy dotar�a do nich. � Sivert si� uderzy�?

��Nie. Ugryz�a go �mija � rzuci�a Mali ochryp�ym g�osem i spojrza�a na siostr� z rozpacz�.

���mija � powt�rzy�a Margrethe z niedowierzaniem. � Gdzie?

Mali pokaza�a jej rami� syna, gdzie widnia�y dwie czerwone dziurki. Rami� zaczyna�o ju� puchn��.

��Bo�e drogi, co robi�? Jeste�my tak daleko od domu�

Olaus zrozumia�, �e dzieje si� co� z�ego, i te� zacz�� p�aka�. Obj�� nogi matki i zanurzy� twarz w jej sp�dnic�. Wzi�a go na r�ce, pr�buj�c uspokoi�.

��No ju�� � powiedzia�a cicho. � Siverta ugryz�a�

��To by� patyk � zaszlocha� Olaus. � �ywy patyk! Mali otrz�sn�a si� z szoku. Przez chwil� czu�a si� sparali�owana strachem i niezdolna do �adnej decyzji. Teraz unios�a sp�dnic� i urwa�a pas materia�u z halki.

��Co ty robisz? � Margrethe spojrza�a na siostr�, jakby ta postrada�a zmys�y.

��Trzeba przewi�za� rami� powy�ej ugryzienia � rzuci�a Mali, obwi�zuj�c mocno rami� Siverta. � Wtedy jad si� nie przemieszcza. Przynajmniej nie tak szybko � doda�a. � S�ysza�am, �e mo�na zrobi� naci�cie, wyssa� trucizn�, ale nie wiem, jak to zrobi�. Nigdy tego nie prze�y�am � doda�a bezradnie. � Zreszt� nie mam nic ostrego, a i tak ba�abym si� pogorszy� spraw�.

Spuchni�te rami�, dodatkowo przewi�zane p��ciennym paskiem, najwyra�niej bola�o Siverta, bo p�aka� rozdzieraj�co. Gdy us�ysza� s�owa Mali o naci�ciu, wpad� w histeri�.

��Nie tnij mnie, mamo! � zaszlocha�. � Nie tnij!

��Nie, nie b�d� � Mali otar�a jego zap�akan� twarz. -Oczywi�cie, �e nie, kochanie � wyszepta�a zrozpaczona i przytuli�a go. � Zbierz rzeczy i schod� sama � rzuci�a do Margrethe. � Ja biegn� z nim na d�. Musi jak najszybciej jecha� do lekarza po surowic�, bo inaczej�

Nie sko�czy�a, tylko wzi�a syna na r�ce i pobieg�a. To by�a ci�ka i d�uga droga. Pop�akuj�cy Sivert wisia� jej ci�ko na szyi. Obj�� j� praw� r�k� tak mocno, �e prawie d�awi�. By� te� ci�ki, a teren nier�wny. Gdy w ko�cu dotar�a do letnich ob�r, zatrzyma�a si� na chwil�, by z�apa� oddech. By�a zlana potem, w�osy si� rozpu�ci�y i otacza�y j� chmur�. Ledwo trzyma�a si� na nogach. Jednak gdy zerkn�a na lewe rami� syna, rzuci�a si� naprz�d. Rami� spuch�o jeszcze bardziej i zacz�o sinie�. Sivert oddycha� nier�wno i walczy� o ka�dy oddech.

Mali st�ka�a z wysi�ku i strasznego zm�czenia. Bo�e, musi si� uda�, pomy�la�a z desperacj�. S�ysza�a o ludziach ugryzionych przez w�a, kt�rzy prze�yli. Ale te� o takich, zw�aszcza dzieciach, kt�rym si� nie uda�o. Kiedy dotr� do lekarza? Nie wiedzia�a, sk�d mia�a si�y, ale bieg�a chyba najszybciej w �yciu.

Havard stal na podw�rzu, rozsiod�uj�c konia, gdy wbieg�a. Przera�ony upu�ci� wszystko, co mia� w r�kach, i podbieg� do niej.

��Co si� dzieje? � spyta�, patrz�c w jej oszala�e oczy. � Co jest, Mali?

Odebra� od niej Siverta, a Mali osun�a si� na ziemi�. Nie mog�a z�apa� oddechu, by cokolwiek powiedzie�, ale nie by�o to potrzebne. Havard dostrzeg� r�k� Siverta i zrozumia� wszystko.

��Cholera ci�ka � zakl�� i przytuli� ch�opca. � Musimy jecha� do doktora � powiedzia�, oddaj�c go Mali. � Sied�cie tu spokojnie, a ja�

Pobieg� do domu, zanim sko�czy� zdanie. Wr�ci� z fink�, a Ane za nim.

��Znajd� Gudmunda i powiedz, �e ma zaprz�c konia do wozu � rzuci� do s�u��cej.

Pochyli� si� nad Sivertem i pog�aska� go po buzi.

��W�� wpu�ci� w ciebie jad � powiedzia� spokojnie. -Pojedziemy do doktora, a on da ci co�, co zabije jad w�a. Ale teraz musz� wyci�gn�� z twojej r�ki jak najwi�cej tego jadu. Rozumiesz?

Sivert wpatrzy� si� w niego wielkimi oczami.

��Zrobi� ma�e naci�cie w sk�rze � m�wi� dalej Havard � i wyss� wszystko, co si� da. To mo�e troch� bole�, ale jeste� ju� du�ym ch�opcem, prawda? Zniesiesz to?

Sivert chcia� zaprotestowa�, lecz spokojny g�os Havarda podzia�a� na niego. Wolno pokiwa� g�ow�, ale gdy zobaczy� ostrze finki, zmieni� zdanie. Pr�bowa� ukry� si� u Mali, ale nie zd��y�. Havard z�apa� go za rami� i zrobi� naci�cie pomi�dzy �ladami ugryzienia. Pochyli� si� nad rank�, ssa� i wypluwa�, ssa� i wypluwa�. Sivert p�aka� wniebog�osy i wyrywa� si�, ale Mali trzyma�a go mocno.

��A je�li masz jak�� ran� w ustach? � wyszepta�a przera�ona, patrz�c na m�czyzn�. � Wtedy jad ci� zatruje!

��Dam sobie rad� � uci��. � Tu chodzi o Siverta. Aha, opali�em n� � doda�.

Wsta� i podbieg� do Gudmunda, kt�ry zaprz�g� konia. Ane podesz�a do Mali i otuli�a kocem Siverta. Le�a� z p�przymkni�tymi oczami i oddycha� nier�wno, ale ju� nie p�aka�. Oczy Ane rozszerzy�y si�, gdy zobaczy�a rami� ch�opca.

��Zmocz� szmatk� � rzuci�a. � Mo�e pom�c na opuchlizn�.

Opuchlizna to jedno, pomy�la�a Mali. Ona nie by�a niebezpieczna, tylko jad, kt�ry ju� dosta� si� do krwi. Pytanie, ile jadu uda�o si� wyssa� Havardowi. Mali ko�ysa�a syna i pr�bowa�a si� do niego u�miechn��, ale wyszed� jej tylko dziwny grymas.

��Tyle zamieszania, widzisz? � powiedzia�a z udawanym spokojem. � Ale ten w�� wpu�ci� w ciebie jad, to dlatego r�ka ci spuch�a i ci� boli, i dlatego Havard stara� si� go wyssa�. Chcia� ci pom�c. Ale doktor ma lekarstwo, kt�re jest mocniejsze od jadu, i dlatego teraz do niego pojedziemy. B�dzie dobrze�

��Boli� � Sivert zn�w zacz�� pop�akiwa�. � Ja musz�

Zanim sko�czy�, zwymiotowa� wprost przed siebie. Mali pr�bowa�a si� odsun��, ale wi�kszo�� granatowego strumienia wyl�dowa�a na niej. Gdy Ane nadbieg�a ze szmatk�, u�y�y jej do czyszczenia ich obojga.

��Gdzie jest Ingeborg? � spyta�a Mali. � Zawo�aj, by przynios�a wi�cej r�cznik�w. Mog� nam si� przyda� po drodze.

��Dzwoni�a do doktora � odpar�a Ane. � Jest w gabinecie i wie, �e jedziecie.

Nadbieg� Havard i wzi�� Siverta na r�ce.

��Siadaj do wozu � poleci� Mali. � Zawi� go w koc, bo mo�e mie� dreszcze. No i trzymaj si� mocno � dorzuci�. � B�d� ostro goni� konia.

Dzie� przechodzi� w wiecz�r. Zachodz�ce s�o�ce barwi�o g�ry na czerwono, a lekki wietrzyk przynosi� przez okno zapach morza i wodorost�w. Mali siedzia�a przy ��ku Siverta od czasu, kiedy wr�cili od lekarza.

Starszy pan zmarszczy� brwi z zastanowieniem, gdy ujrza� spuchni�te rami�, lecz nie powiedzia� wiele. Ran� przemy� i opatrzy�, a Sivert dosta� dawk� surowicy.

��B�dzie dobrze, prawda? � spyta�a Mali cicho, patrz�c na lekarza b�agalnie.

��Powinno by� � odpar�. � Ch�opak wygl�da na silnego. Ale dawno nie widzia�em tak gwa�townej reakcji na uk�szenie �mii. Czy jest uczulony?

��Niczego nie zauwa�y�am�

W drodze do domu trzyma�a syna w ramionach i modli�a si�. Tylko nie Sivert, b�aga�a, tylko nie Sivert. Ale d�awi� j� potworny strach, gdy g�aska�a go po rozpalonym j czole i s�ysza�a �wiszcz�cy, urywany oddech. Musia�a u�y� wszystkich si�, by nie p�aka�. On nie mo�e si� ba�, i pomy�la�a, zagryzaj�c usta do krwi.

��Jak z nim? � spyta� Havard, odwracaj�c si� ku nim.

��Nie wiem � odpar�a cicho, patrz�c na niego z rozpacz�. � Tak si� boj�, Havard.

��B�dzie dobrze � rzuci�. � Musi by� dobrze � doda� przez zaci�ni�te z�by i pogoni� konia.

Beret zagl�da�a kilka razy na poddasze, siada�a i patrzy�a bezradnie.

��Wyzdrowieje, prawda? � spyta�a s�abym g�osem.

��Jeszcze nie wiadomo � odpar�a Mali cicho. � Zobaczymy. Ale doktor powiedzia�, �e surowica powinna zadzia�a� przez wiecz�r. O ile zadzia�a�

��Ja si� zajmuj� Oja � powiedzia�a Beret. � Ale zejd� na d� go nakarmi�, gdy b�dziesz mog�a.

��Tak, ale nie odejd� od Siverta. Lepiej przynie� mi Oj�, tu go nakarmi�.

Wzdrygn�a si�, gdy drzwi si� otworzy�y. To by� Havard. Zagl�da� ju� wiele razy. Stan�� przy ��ku bez s�owa i patrzy� na ch�opca. Mali odszuka�a jego d�o� i u�cisn�a.

��Dzi�kuj�. Nie wiem, co bym zrobi�a�

��Wtedy Gudmund albo kto� inny by ci pom�g� -przerwa� jej Havard.

Mali pokr�ci�a powoli g�ow� i przycisn�a jego d�o� do ust.

��Nie, nikt nie zrobi�by tego, co ty � powiedzia�a, a �zy sp�ywa�y po jego d�oni. � Nie prze�yj�, je�li strac� Siverta � doda�a zduszonym g�osem. � Nie prze�yj� On jest dla mnie najdro�szy�

��Rozumiem, ale go nie stracisz � odpar� Havard, obejmuj�c jej ramiona. � Ju� mu lepiej.

Mali spojrza�a na niego.

��Lepiej? Sk�d wiesz? Przecie� tylko le�y i�

��Ju� nie jest gor�cy i �pi spokojnie. Oddycha normalnie, a to znaczy, �e jad przestaje dzia�a�. Najgorsze min�o! R�ka b�dzie go bola�a przez kilka dni, ale to wytrzyma. Najgorsze min�o � doda� z przekonaniem.

Mali po�o�y�a d�o� na czole syna. By�o ciep�e, ale nie gor�ce i spocone jak wcze�niej. Mo�e na chwil� sama zasn�a, bo nie zauwa�y�a, �e on �pi spokojnie. Oddycha� r�wno i niemal nies�yszalnie, a puls bi� regularnie pod sk�r� szyi.

Mali powoli opad�a na ��ko i za�ka�a bezg�o�nie. Ca�ym jej cia�em wstrz�sa� szloch. Havard ukl�k� przy niej, obj�� j� i g�aska� uspokajaj�co po plecach.

��No ju�, ju�, Mali � wyszepta�. � Jeste� wyko�czona, dlatego tak reagujesz. Uspok�j si� � doda�, gdy zarzuci�a mu r�ce na szyj� i przywar�a do niego.

Trwali tak, a� si� uspokoi�a. W ko�cu wyprostowa�a si� i przetar�a d�oni� zap�akan� twarz. Wpatrzy�a si� w jego oczy i wzi�a go zn�w za r�k�. Ale nic nie powiedzia�a. Siedzieli tak razem d�ugo, czas si� jakby zatrzyma�. Powoli zapada� zmrok. Nagle Sivert otworzy� oczy.

��Dlaczego tu siedzicie w nocy? � spyta�, patrz�c na nich zaspanym wzrokiem. � Chc� ciasta�

Zanim Mali dobieg�a do niego z kawa�kiem ciasta, zn�w zasn��.

��No, mo�esz si� teraz po�o�y� � powiedzia� Havard. � Potrzebujesz tego. Z Sivertem ju� dobrze. A Beret wzi�a Oj� do siebie na noc, mia�em ci przekaza�.

��Nie odejd� od niego. Chc� tu zosta�.

��To ja przy nim posiedz� � odpar� Havard spokojnie. � Jeste� wyko�czona, blada jak duch. Ja tu posiedz� i zawo�am ci�, jakby co.

Mali nagle poczu�a, jak potwornie jest zm�czona. Powoli wsta�a, niezdecydowana.

��Id� ju� � pogoni� j�. � Oka� mi zaufanie, co?

I posz�a, niech�tnie i os�abiona strachem. W sypialnie zrzuci�a nie�wie�e ubranie, p�przytomna umy�a si� i pad�a na ��ko. Sen ogarn�� j� szybko i przyni�s� jak�e oczekiwany spok�j dla duszy i odpoczynek dla obola�ego cia�a.

Obudzi�a si� gwa�townie, gdy kto� jej dotkn��. To Havard okrywa� j� ko�dr�. Nie zrobi�a tego przed za�ni�ciem, pomy�la�a zmieszana i poczu�a, �e marznie. Odkry�a wtedy, �e nie tylko o tym zapomnia�a. By�a naga.

��Co� si� sta�o? � spyta�a, otulaj�c si� ko�dr�.

��Nie, Sivert �pi spokojnie. Nie ma gor�czki i oddycha normalnie. Nie musisz si� ju� niepokoi�, Mali. Wszystko jest w porz�dku.

Zarzuci�a mu r�ce na szyj� z wdzi�czno�ci i poca�owa�a. Czu�a ogromn� potrzeb� podzi�kowania temu cz�owiekowi, kt�ry uratowa� jej syna.

��Po�� si� obok mnie � wyszepta�a.

��Chcia�em wraca� do siebie � rzuci� Havard wymijaj�co. � Ju� nied�ugo czwarta, powinienem si� przespa� cho� kilka godzin, zanim�

��Mo�esz spa� jutro ca�y dzie�, je�li chcesz � u�miechn�a si� Mali, przepe�niona szcz�ciem, i poci�gn�a go ku sobie. � Och, Havardzie, Havardzie�

Nagle zacz�a gwa�townie �ci�ga� z niego koszul� i rozpina� pasek. On po�o�y� d�o� na jej r�ce i zatrzyma� j�.

��Nie wiesz, co robisz, Mali � powiedzia� cicho. -Najlepiej b�dzie, jak p�jd�.

Ale ona si� nie podda�a. Oddech Havarda sta� si� szybki. On nie spuszcza� z niej wzroku. Gdy ju� le�a� nagi obok niej, ustami g�adzi�a jego tors, p�aski brzuch� Przytrzyma� j� za w�osy, gdy chcia�a zej�� ni�ej.

��Ja tego chc� � wyszepta�a cicho, spogl�daj�c na niego. � Chc�, Havardzie.

Powoli unios�a si� i po�o�y�a na nim. Nigdy tego wcze�niej nie robi�a, nie z w�asnej woli, pomy�la�a mgli�cie. Pochyli�a si� nad nim, poca�owa�a delikatnie w usta i ociera�a si� swoim gor�cym, nagim cia�em o jego cia�o.

��Bo�e � wyszepta�. � Mali, co ty robisz�

Pomog�a mu dosta� si� na miejsce i powoli zacz�a si� porusza�. Jego d�onie odgarn�y jej w�osy i uj�y jej pe�ne piersi. Ju� nie m�g� le�e� spokojnie, tylko wychodzi� jej na spotkanie ka�dym pchni�ciem. Mali odrzuci�a g�ow� do ty�u i �apa�a oddech z rozkoszy, trac�c �wiadomo��, gdzie jest. Wreszcie osun�a si� na niego.

Po chwili Havard zebra� ubranie i bez s�owa znikn�� za drzwiami. Mali w�o�y�a koszul� nocn� i w�lizn�a si� do pokoju Siverta. Havard mia� racj�, od razu to zauwa�y�a. Ch�opiec spa� spokojnie i mocno. Prze�yje! Pochyli�a si� i poca�owa�a synka ostro�nie, by go nie obudzi�. Wr�ci�a do swojego ��ka. Pachnia�o Havardem, pomy�la�a, naci�gaj�c ko�dr�. Havardem i kochaniem. Zala�a j� fala gor�ca na wspomnienie tego, co robili, ale odwr�ci�a si� na bok i zamkn�a oczy. Ten m�czyzna uratowa� Siverta!

Wrzesie� zacz�� si� ulewnymi deszczami i wiatrem burz�cym fale fiordu.

Wszyscy my�leli o zbo�u. By�o ju� dojrza�e i musia�o zosta� z��te przed pierwszymi przymrozkami. Gdy udawa�o si� sko�czy� inne prace i zbo�e dojrza�o, starali si� rozpoczyna� �niwa ju� w sierpniu. Wrzesie� bywa� kapry�ny. M�g� przynie�� zar�wno nocne przymrozki, jak i pe�ne s�o�ca dni niczym w lecie.

Pada�o ca�ymi dniami. Havard wychodzi� na pola od razu po �niadaniu, by zobaczy�, czy deszcz i wiatr nie wyrz�dzi�y szk�d w ci�gu nocy, czy dojrza�e zbo�e nie wyleg�o. Wtedy plony by�yby w�tpliwe. Ale na szcz�cie kierunek wiatru by� korzystny i zbo�e sta�o, cho� k�osy by�y ci�kie od deszczu.

��Tak, dzi� te� stoi � powiedzia� Havard, gdy wr�ci� pewnego dnia na obiad. � Ale pogoda powinna si� ju� odmieni�. Nie mo�emy du�o d�u�ej czeka�.

Podszed� do okna i spojrza� na fiord i ci�k� mg�� schodz�c� nisko po zboczach g�r.

��O tej porze zwykle zaczyna wia� od l�du � powiedzia� bardziej do siebie. � W domu w Gjelstad ojciec zawsze m�wi�, �e mo�na czeka� spokojnie, gdy pada na pocz�tku wrze�nia, cho� zbo�e jeszcze niez��te. Mawia�, �e nied�wied� nie chodzi spa� na mokrym mchu.

��Jaki nied�wied�? � spyta� od razu Sivert, obejmuj�c go za nogi. M�czyzna wzi�� go na r�ce.

���aden konkretny � odpar�, targaj�c mu w�osy. � Ale wiesz, �e misie robi� sobie legowisko, w kt�rym �pi� ca�� zim�. A mokry mech si� do tego nie nadaje. Wi�c my teraz czekamy na pogod�, by zebra� zbo�e, a nied�wied� czeka, by wysech� mech na jego legowisko.

��A czym si� przykrywa?

��Niczego nie potrzebuje. Ma g�ste futro i ono mu wystarcza.

��Wieczorem jest pe�nia � rzuci� Gudmund, podchodz�c do okna. � Pogoda zmienia si� przy pe�ni, wi�c mo�emy mie� nadziej�, �e teraz te�. Ju� d�u�ej nie mo�na z tak� pogod� � doda�, drapi�c si� w g�ow�.

Tej nocy Mali przebudzi�a si�, nie wiedz�c czemu. Oja spa� przy niej spokojnie, w domu panowa�a cisza. U�wiadomi�a sobie, co j� obudzi�o. Wiatr. Uderzenia wiatru od l�du unosi�y firanki. Ju� nie pada�o.

Wsta�a i podesz�a do okna. Zapatrzy�a si� na niezwyk�y widok. Wiatr rozgoni� mg�� i chmury, jedynie ma�e, uparte chmurki unosi�y si� przy szczytach g�r oblanych �wiat�em ksi�yca. Czarne wody fiordu po�yskiwa�y srebrem. Zbo�e by�o uratowane, westchn�a z ulg� Mali i wr�ci�a do ciep�ego ��ka.

To zupe�nie inny �wiat, pomy�la�a Mali, gdy rano wysz�a na d� z Oja na r�ku. Przez d�u�szy czas s�oty musia�a rano zapala� lampy, by zrobi� �niadanie. Teraz pierwsze promienie s�o�ca l�ni�y w oknach. Z mokrych p�l unosi�a si� mg�a. Gdy uchyli�a drzwi i wyjrza�a, by�o tak pi�knie, �e a� westchn�a. Kolory jesieni p�on�y na ��kach i na drzewach, a Stortind przybra� bia�� czap� na szczycie. Wrzesie� to pi�kny miesi�c, zawsze tak uwa�a�a.

��Ani o dzie� za wcze�nie � stwierdzi� Havard, gdy usiedli do sto�u. � Dzi� damy zbo�u wyschn�� w s�o�cu, a jutro zaczynamy ���.

��Czyli uda si� uratowa� zbiory i w tym roku � powiedzia�a Mali, spogl�daj�c na niego. � Prawda?

Ich spojrzenia zetkn�y si� na chwil� i Mali, jak zwykle, poczerwienia�a. Trzyma�a si� z dala od niego po tamtej nocy, gdy zaci�gn�a go do ��ka, a i on nie wspomnia� o niej s�owem. Zachowywa� si� normalnie, ale Mali czu�a czasem jego spojrzenie na plecach, gdy sz�a z Sivertem na g�r�.

��Tak, prawda � potwierdzi� z u�miechem. � Wiatr od l�du daje dobr� pogod� i suche powietrze, wi�c jeste�my uratowani. O ile si� nie odmieni w czasie tych dw�ch tygodni. Tyle czasu potrzebujemy, co najmniej. � Skin�� g�ow� w kierunku Ane, kt�ra podesz�a z dzbankiem kawy. � Potomek ro�nie, jak widz� � u�miechn�� si�. � Dobrze si� czujesz?

Ane zarumieni�a si� i zerkn�a na niego z nie�mia�ym u�miechem. M�czy�ni rzadko pytali o zdrowie ci�arne s�u��ce. Ale Havard by� inny ni� wszyscy m�czy�ni, pomy�la�a Mali.

��Dobrze, dzi�kuj� � odpar�a Ane. � Czuj� si� w pe�ni si�. I mam nadziej�, �e nadal tak b�dzie � doda�a, zerkaj�c na Mali.

��Ale nie musisz si� przem�cza� � powiedzia�a Mali. -Czeka nas zaraz du�o ci�kiej pracy, mycie i strzy�enie owiec, potem ub�j. B�dziesz si� oszcz�dza�a przez t� jesie�, Ane. Ju� um�wi�am si� z dziewczyn� z okolic Buvika, �e przyjdzie tu z pomoc� od przysz�ego miesi�ca. Ale miejsce w tym domu jest nadal twoje � doda�a, widz�c niepewno�� w oczach s�u��cej. � Mo�esz tu by�, jak d�ugo chcesz, i wr�ci�, gdy ju� powr�cisz do si� po porodzie. Dziecko mo�esz zabiera� ze sob�, ju� ci m�wi�am. Przecie� ko�yska jest wolna.

Ane u�miechn�a si� z wdzi�czno�ci�.

��Nie tak �le pracowa� w Stornes, co? � rzuci� Havard z u�miechem. � Pani tutaj jest szczodra.

��Tak, na pewno � potwierdzi�a Ane.

Tylko Mali odczyta�a aluzj� w s�owach Havarda i zaczerwieni�a si�, gdy spojrza� na ni�. Zaraz potem wsta�, a Ane i Ingeborg zacz�y sprz�ta� ze sto�u.

��Dzi� ostrzymy sierpy � rzuci� do Mali � a potem zawozimy stojaki na pola, by ju� czeka�y. Jutro pracujemy ca�y dzie�, cho� to sobota � doda�, patrz�c na parobk�w. � Szkoda, �e nie mo�emy skorzysta� z niedzieli, jak ju� doczekali�my si� pogody.

Stojaki na zbo�e r�ni�y si� od tych na siano tym, �e mia�y pozostawione kawa�ki ga��zi na dole po to, by pierwszy snop nie dotyka� ziemi i nie gni�. Zwykle na jednym stojaku mie�ci�o si� siedem snop�w.

Dla kobiet by�y to te� pracowite dni, bo to one sz�y za m�czyznami �n�cymi zbo�e, wi�za�y je w snopy i k�ad�y na stojaki. Mali pomy�la�a, �e poprosi Beret, by zaopiekowa�a si� Oja, bo Sivert na pewno p�jdzie w pole ze wszystkimi. Ane b�dzie pracowa�a kr�cej, za to zajmie si� gotowaniem.

Pi�tek by� dniem prania i pieczenia chleba. Chlebem Mali zajmowa�a si� osobi�cie, a pranie pozostawia�a s�u��cym. Gdy ciasto ros�o, Mali wykorzystywa�a czas na tkanie. Tka�a, kiedy tylko mia�a okazj�. Ale pani domu z dwojgiem dzieci nie zawsze by�o �atwo znale�� woln� chwil�, mimo �e tkanie stawa�o si� dla niej coraz wa�niejsze. Zdawa�a sobie spraw�, �e ma uzdolnienia w tym kierunku, i coraz bardziej j� to fascynowa�o. Ju� mia�a gotowe trzy du�e kilimy, cho� nie za bardzo wiedzia�a, co z nimi zrobi�. Na �cianie salonu ju� nic wi�cej nie mog�o si� zmie�ci�. Ale zawsze mo�e da� je w prezencie z wa�niejszej okazji.

Tkanie sta�o si� dla niej czym� wi�cej ni� przyjemno�ci�. Sta�o si� czym�, co musia�a robi�, prawie jak powo�anie, pomy�la�a z u�miechem. Go�cie, gdy przyje�d�ali do Stornes, prosili, by mogli zobaczy� jej prace. Mali czu�a wtedy za�enowanie, lecz ku jej rado�ci i zaskoczeniu ludzie kupowali i zamawiali u niej wyroby. I nie szcz�dzili s��w pochwa�y, co rzadkie u ludzi z tych stron.

Pewnego razu, gdy tka�a w pokoju na poddaszu, przyszed� do niej Havard. Jedna z kr�w mia�a si� cieli�, ale co� go zaniepokoi�o i zamierza� dzwoni� po weterynarza, lecz najpierw chcia� spyta� j� o zdanie.

��Ale oczywi�cie, �e dzwo� � rzuci�a Mali, nie przerywaj�c pracy, cho� palce jej zadr�a�y. � Przecie� wiesz, czy to konieczne.

��Mamy umow� o wsp�pracy � odpar� spokojnie. -Przecie� j� podpisywa�em, prawda?

Tak, to prawda, podpisali umow� przed Bo�ym Narodzeniem. Ale od tamtej pory wiele si� zmieni�o, i to pod wieloma wzgl�dami. Ju� nie musia�a my�le� o pracy w gospodarstwie, bo wszystkim bez specjalnego wysi�ku zajmowa� si� Havard. By�aby ca�kiem bezradna, gdyby on znikn��.

��Zdolna jeste� � powiedzia�, stoj�c za ni�. � Mama zawsze ci� chwali�a, pami�tam.

��To ona pierwsza da�a mi spr�bowa� tkania na krosnach � rzuci�a Mali. � Beret nie dopuszcza�a mnie nawet do tkania dywanik�w, gdy tu przyby�am. Teraz te� nie jest zachwycona moimi pracami, ale ju� nic nie m�wi.

��Pewnie zrozumia�a, �e to na wiele si� nie zda � za�mia� si� Havard. � To, czego chcesz, po prostu robisz � doda�.

Mali czu�a jego blisko�� tak intensywnie, �e a� spoci�y jej si� d�onie.

��Co masz na my�li? � spyta�a, nadal si� nie odwracaj�c.

��Tylko to, co powiedzia�em.

��Z tkania na pewno nie zrezygnuj� � rzuci�a Mali. -Jestem wdzi�czna twojej matce, �e mnie nauczy�a. Nauczy�am si� te� wiele od babci. Bez niej bym nie tka�a, to pewne. A twoja matka to dobry cz�owiek, tak w og�le.

��W przeciwie�stwie do mojego ojca, prawda? � za�mia� si� Havard cicho. � Tak, zgadzam si� z tob� w pe�ni.

Przez kr�tk� chwil� Mali zastanawia�a si�, co ma na my�li, ale nie spyta�a. O pewne rzeczy lepiej nie pyta� i o nich nie m�wi�.

Ustalili z Havardem, �e zadzwoni po weterynarza, i zaraz potem wyszed� z pokoju, nawet jej nie dotykaj�c. Mali czu�a jednak, �e chcia�a tego, cho� to nie mia�o sensu.

��Mali, telefon! � zawo�a�a Ane, a� echo posz�o po schodach.

Mali wsta�a od krosien, zebra�a sp�dnic� i zesz�a po schodach.

��Tak, s�ucham.

��M�wi Knut Rostad, dyrektor banku w Ora � odezwa� si� g�os w s�uchawce. � Czy rozmawiam z Mali Stornes?

��Tak, to ja � odpowiedzia�a Mali, czuj�c ogarniaj�cy j� niepok�j. Czeg� m�g� od niej chcie� dyrektor banku? Przecie� dbali o porz�dek w rachunkach i nie mieli �adnych zatarg�w z bankiem. Ojciec, pomy�la�a nagle. Bo�e jedyny, a mo�e co� z Buvika? Mo�e ojciec wzi�� po�yczk� na nowy dom, albo� Ale przecie� nie dzwoniliby wtedy do niej. Ona nie mo�e by� odpowiedzialna za ekonomiczne decyzje ani ojca, ani braci.

��Prosz� mnie pos�ucha� � m�wi� dalej. � Mieli�my dzisiaj zebranie i jednym z temat�w by�a dekoracja lokalu naszego banku. Na razie nie przywi�zywali�my do tego zbyt du�ej wagi, przyznaj�. Ale uznali�my, �e musimy go jako� ozdobi�, a komitet uwa�a�, �e powinni�my tak�e wspiera� miejscow� sztuk�. I wtedy pad�o pani nazwisko. Pani tka kilimy, prawda?

Mali zadr�a�a: z ulgi, �e to nic z�ego, i z rado�ci, �e dyrektor banku jest zainteresowany jej pracami! To niewiarygodne.

��Halo, s�yszy mnie pani?

��Tak, tak � odchrz�kn�a Mali. � Po prostu jestem� To taka niespodzianka � doda�a.

Dyrektor za�mia� si�.

��Pani ju� sprzedawa�a swoje kilimy, prawda? Nakrycie o�tarza w ko�ciele to pani dzie�o, s�ysza�em. Czy by�oby mo�liwe, by kto� z komitetu przyjecha� do Stornes i obejrza� pani prace? Wtedy zdecydowaliby�my, czy we�miemy co� z gotowych, ale raczej zam�wiliby�my co� nowego.

��Oczywi�cie, mo�ecie pa�stwo przyjecha�, zapraszam.

��Zadzwoni� w takim razie w przysz�ym tygodniu -powiedzia� dyrektor. -1 um�wimy si� na wizyt� jeszcze przed sobot�. Czy to pani odpowiada?

Przez moment Mali pomy�la�a o �niwach, ale przecie� taka wizyta nie potrwa d�ugo, a mo�liwe, �e do ko�ca przysz�ego tygodnia i tak sko�cz�. A takiej okazji nie mog�a straci�.

��Tak, oczywi�cie � odpar�a. � I dzi�kuj�. To dla mnie zaszczyt � doda�a, czuj�c dum� i rado��.

��Ja te� dzi�kuj�, do us�yszenia. � Dyrektor Rostad od�o�y� s�uchawk�.

Mali sta�a przez chwil� i tylko si� u�miecha�a. W ko�cu otworzy�a drzwi salonu. Ane nakrywa�a tam do obiadu, a Ingeborg sprz�ta�a na poddaszu.

��Chyba ciasto na chleb ju� przeros�o � rzuci�a Ane, odwracaj�c si� do gospodyni. � Co si� sta�o? Dlaczego tak si� u�miechasz?

Mali obj�a w pasie Ane i okr�ci�a j� wok� siebie w radosnym ta�cu.

��Dzwoni� dyrektor banku w 0ra � powiedzia�a. -Chc� przyjecha� i zam�wi� u mnie kilim do powieszenia w banku. No, je�li im si� spodobaj� moje prace � doda�a.

��Co� takiego! � Ane spojrza�a na ni� zaskoczona. -I to w banku! Wspaniale, Mali! B�dziesz s�awna!

��Nie, no nie wiem � odpar�a, zakasuj�c r�kawy, by wyrobi� ciasto. -1 tak mi�o, �e zadzwoni�. Przecie� to jeszcze nic nie znaczy. Ci miastowi s� dziwni�

��Nie, na pewno zam�wi� � stwierdzi�a Ane stanowczo. � Jeste� zbyt skromna. S�ysza�am nieraz, co ludzie m�wi� o twoich kilimach. Ale �eby tacy oficjele si� nimi zainteresowali� Nie, wspaniale! �adna nie us�ysza�a, �e kto� wchodzi.

��Co tu si� dzieje? � spyta�a Beret ostro. � S�ycha� was a� w sieni.

��Dzwoni� dyrektor banku w 0ra � odpar�a Ane z u�miechem. � Chc� zam�wi� u Mali kilim do przystrojenia lokalu. Czy to nie cudowne?

Beret unios�a brwi. Zaimponowa�o jej, �e dzwoni� sam dyrektor banku, ale nie da�a tego po sobie pozna�. Nigdy nie mog�a pogodzi� si� z tym, �e Mali tka i �e to zajmuje jej czas. Mali wiedzia�a jednak, �e ona jej po prostu zazdro�ci i niech�tnie widzi, �e synowa odnosi sukcesy na tym polu.

��Przysz�am tylko po to, by zobaczy�, czy zd��y�a� ju� upiec chleb � rzuci�a, wpatruj�c si� w Mali. � Chc� z tob� porozmawia�.

O co mo�e jej chodzi�? � zastanawia�a si� Mali, wyrabiaj�c osiem du�ych bochenk�w i uk�adaj�c je w formach. Ostatnio panowa� pomi�dzy ni� a te�ciow� spok�j, nie mia�a poj�cia, o co mo�e jej chodzi�. Zostawi�a chleby do wyro�ni�cia i umy�a r�ce.

��Nie s�dz�, by nasza rozmowa trwa�a d�ugo � rzuci�a do Ane. � Ale w razie czego wstaw je do pieca, dobrze? No i spojrzyj na dzieci � doda�a, zerkaj�c na Oj� �pi�cego w ko�ysce. Za ma�o czasu mu po�wi�ca, przemkn�o jej przez my�l. Cz�sto zostawia go pod opiek� Beret lub Ane, ale to z powodu obowi�zk�w! Ale mo�e nie tylko. Dla Siverta zawsze mia�a czas i rzadko powierza�a go obcym.

Westchn�a. Oja stanowi� dla niej �r�d�o wyrzut�w sumienia. Musi co� z tym zrobi�, pomy�la�a.

Beret siedzia�a w bujanym fotelu i robi�a na drutach.

��Siadaj � wskaza�a na kanap�.

Mali pos�ucha�a, cho� poczu�a lekki niepok�j. Beret nie by�a w najlepszym nastroju i na pewno nie b�dzie jej chwali�a.

��Wiesz, �e by�am zadowolona, gdy powiedzia�a�, �e nie chcesz zn�w wychodzi� za m�� � zacz�a starsza pani. � W ka�dym razie nie od razu. S�dzi�am, �e to dlatego, �e� chcia�a� uczci� pami�� Johana. I wydawa�o mi si�, �e dobrym rozwi�zaniem by�o sprowadzenie Havarda. On jest m�dry i pracowity, nadal tak uwa�am. � Przerwa�a i zadzwoni�a drutami. � Ja na pewno si� starzej� � m�wi�a dalej, wpatruj�c si� w Mali � ale jeszcze nie jestem ani �lepa, ani g�ucha, mimo �e tak pewnie s�dzisz. S�ysza�am niejeden raz, �e by�a� u Havarda w sypialni!

Mali poczerwienia�a gwa�townie i spu�ci�a wzrok. Nienawidzi�a uczucia, �e jest u Beret na cenzurowanym. Ale Beret z pewno�ci� nas�uchiwa�a wszelkich odg�os�w z sypialni od pierwszego dnia, kiedy Mali przyby�a do Stornes, a teraz jej sypialnia na poddaszu nie by�a tak bardzo odleg�a od sypialni Havarda. Powinna by�a o tym pami�ta�

��Co ja robi�, to moja sprawa � rzuci�a. � Jestem doros�a.

��Ale rozs�dku nie masz � odpar�a Beret gwa�townie. � Co ludzie powiedz� na to, �e wdowa ze Stornes sp�dza noce�

��To ty musia�aby� to im powiedzie� � przerwa�a Mali. -Nie s�ysza�am, by kto� we dworze�

��A co mieliby m�wi�? To s�u��cy, wiesz dobrze. Ale oni te� s�ysz� i widz�. Na pewno o tym wiedz�!

��Co wiedz�? � Mali spojrza�a na te�ciow� wyzywaj�co.

���e pani ze Stornes to nic innego tylko bezwstydna dziewka! � prychn�a Beret. � Sprowadzisz wstyd na dw�r i nas wszystkich. Nie my�lisz nawet o dzieciach? Nie chc�, by kto� powiedzia�, �e synowie Johana�

Mali nic nie odpowiedzia�a. Nawet nie wiedzia�a za bardzo, co ma odpowiedzie�. Do pewnego stopnia rozumia�a oburzenie te�ciowej. To, �e by�a w ��ku z Hazardem, i to niejeden raz, nie uchodzi�o. Sama to musia�a przyzna�, cho� nie cierpia�a, gdy j� krytykowano, a szczeg�lnie gdy robi�a to Beret. Ona chyba specjalnie nie spa�a, by czuwa�, czy na poddaszu nie dzieje si� nic zdro�nego.

��Co na to powiesz? � spyta�a ostro Beret, a jej druty zad�wi�cza�y.

��Nic � odpar�a Mali. � To� to si� nie powt�rzy.

��Jest tylko jedna rzecz, kt�r� mo�esz zrobi�, zanim b�dzie z tego skandal � powiedzia�a Beret. � Wyjd� za Havarda. To odpowiedni kandydat. Ja prze�yj� fakt, �e to on zajmie miejsce Johana, byle sta�o si� to w przyzwoity spos�b.

��Ale ja m�wi�am, �e nie chc�

��Uwa�aj, co m�wisz, Mali Stornes � rzuci�a Beret cicho i gro�nie. � Je�eli chodzisz z nim do ��ka, to mam nadziej�, �e rozumiesz, �e powinna� za niego wyj��. Nie chcemy, by� co� jeszcze zniszczy�a tu we dworze. Synowie Johana nie b�d� mieli puszczalskiej matki, to jest jasne.

��Zniszczy�am? � spyta�a Mali dr��cym g�osem. � Co masz na my�li, m�wi�c, �e co� zniszczy�am? Wiesz, �e to nieprawda. Wr�cz przeciwnie, nigdy nie�

��Mo�na zniszczy� ludzi � odpar�a Beret, patrz�c z�ym spojrzeniem na Mali. Mali wsta�a, zdenerwowana.

��Co� jeszcze?

��Nie, ale licz� na to, �e zrozumia�a�, co masz robi�. A w�a�ciwie co z ciebie za kobieta, by i�� do ��ka z zarz�dc�? Mo�na zacz�� si� zastanawia�

Mali poczu�a, �e zalewa j� fala gor�ca. Ostatni� rzecz�, jakiej pragn�a, by�o, by Beret zacz�a si� �zastanawia�". Wysz�a, nieco za mocno zamykaj�c za sob� drzwi. Brak�o jej oddechu ze strachu, z�o�ci i uczucia przekory. Nie chce wychodzi� za m��, nawet za Havarda! Ale rozumia�a, �e nie powinna ju� mu si� oddawa�. Nie mia�a usprawiedliwienia. B�dzie trzyma�a dystans w�a�ciwy dla wdowy ze Stornes. Mo�e gdy sytuacja si� j uspokoi, Beret odst�pi od swego pomys�u ma��e�stwa. Przecie� tylko Beret wiedzia�a�

Uderzy�o j� ponownie, �e nie powinna niedocenia� te�ciowej. �y�y w stanie swego rodzaju zawieszenia broni, od kiedy umar� Johan i Havard przyby� na gospodarstwo. Powinna jednak wiedzie�, �e ona wykorzysta ka�d� okazj� do skrytykowania Mali. Od tej pory nie b�dzie mia�a do niej zaufania, zw�aszcza je�li chodzi o m�czyzn. To nie by�o dobre, bo je�li Beret zw�tpi w moralno�� Mali, w najgorszym wypadku mo�e zacz�� patrze�, badawczym wzrokiem na Siverta�

Co za chaos, pomy�la�a Mali, odgarniaj�c w�osy z czo�a spoconymi d�o�mi. Czas pomo�e, musi mie� tak� nadziej�. Przez moment po�a�owa�a, �e ju� nigdy nie b�dzie mog�a przytuli� si� do Havarda. Ju� nigdy nie pozwoli sobie na ciep�o, blisko�� i rozkosz. Ale to musi si� sko�czy�, pomy�la�a i wr�ci�a do salonu.

Przy obiedzie Ane z szerokim u�miechem wspomnia�a, �e dzwoni� sam dyrektor banku.

��No, wreszcie kto� zauwa�y� twoje prace � powiedzia� Havard. � Jeste� bardzo zdolna, m�wi�em ci.

Mali por�owia�a z rado�ci i zerkn�a na niego. Havard u�miechn�� si� do niej, si�gn�� po jej d�o� i u�cisn��.

��Gratuluj� � powiedzia�. � To wspania�e.

Mali poczu�a ciep�o p�yn�ce z r�ki, kt�r� tak dobrze zna�a, i zarumieni�a si�. Cofn�a d�o�. Wspomnienie s��w Beret sprawi�o, �e ba�a si� dotyku Havarda.

��Dzi�kuj�, ale jeszcze nie wiadomo, czy co� z tego b�dzie � broni�a si�. � Mo�liwe, �e nawet nie zadzwoni�.

��Na pewno b�dzie � zapewni� j� Havard. � Rostad nie zawraca ludziom g�owy bez powodu, na pewno zadzwoni.

Gdy nast�pnego wieczora Mali po�o�y�a Siverta spa� i sz�a korytarzem poddasza, drzwi do pokoju Havarda uchyli�y si�. M�czyzna wyszed�, od�wie�ony, w bia�ej koszuli i od�wi�tnych spodniach. By� tak przystojny, �e Mali a� zak�u�o w sercu.

��Ale� �adnie wygl�dasz w sobot� � powiedzia�a. Przecie� mog�a z nim chyba rozmawia�, nawet na korytarzu poddasza. Beret tego nie powinna jej mie� za z�e.

��Cz�owiek powinien si� stroi�, gdy wychodzi � odpar� z u�miechem Havard, zamykaj�c drzwi.

Mali poczu�a jakby uderzenie w �o��dek. S�dzi�a, �e przebra� si� na wiecz�r tutaj. Wcale si� nie spodziewa�a, �e on m�g�by gdzie� wyj��.

Po wieczorze �wi�toja�skim, kt�ry sp�dzi� z Laur� z Oppstad, nie wygl�da�o na to, by z kim� wychodzi�. Zaje�d�a� czasem do Innstad, jak m�wi�a Margrethe. Dobrze dogadywa� si� z Bengtem. Zdarza�o si�, �e nie by�o go wieczorem, ale przecie� si� nad tym nie zastanawia�a.

S�dzi�a, �e� Tak, co w�a�ciwie s�dzi�a? �e Havarda zadowol� chwile, kt�re czasem mu po�wi�ca�a? �e tak go fascynowa�a, �e wystarcza�y mu te rzadkie razy, gdy oddawa�a mu si�, za ka�dym razem zaznaczaj�c, �e to ostatni raz? Po tym mia� prawo robi� to, co chce, zw�aszcza teraz, gdy nie mog�a sobie pozwoli� nawet na jego u�cisk. -Idziesz na zabaw�? � spyta�a, usi�uj�c zachowa� spok�j, cho� serce bi�o jej w gardle.

��Zabaw�? Nie, id� na spotkanie z kim� � odpowiedzia�, przeci�gaj�c d�oni� przez w�osy. � Ale mo�e b�dzie weso�o, kto wie?

U�miechn�� si�, a� b�ysn�y bia�e z�by.

Mali zebra�a sp�dnic� i zacz�a schodzi� po schodach.

��Nie, w�a�ciwie to nie moja sprawa � rzuci�a, cho� wszystko w niej si� burzy�o.

My�l o Havardzie z jak�� inn� sprawi�a, �e czu�a niech�� i co�, co przypomina�o� zazdro��, pomy�la�a zdziwiona.

��Tak, to prawda. To nie twoja sprawa.

Gdy doszli do drzwi na dole, z�apa� j� mocno za �okie� i odwr�ci� ku sobie. Usi�owa�a si� wyrwa�, ale trzyma� j� mocno.

��Jeste� na mnie z�a? � spyta� z dobroduszn� ironi� w g�osie.

Zdenerwowa�o j�, �e najwyra�niej j� przejrza�.

��Z�a? � spyta�a. � Nie mam przecie� powodu. Dlaczego tak uwa�asz?

��Wydajesz si� zdenerwowana � powiedzia�, odgarniaj�c lu�ne kosmyki w�os�w z jej twarzy. � No, to id�.

��Pozdr�w, je�li to kto� znajomy � rzuci�a, czuj�c, �e ch�tnie odgryz�aby sobie za to j�zyk.

��Dobrze, pozdrowi� � odpar� z u�miechem. � Doprawdy pozdrowi�.

Mali le�a�a bezsennie. My�la�a o s�owach Beret. Gdyby te�ciowa niczego nie zauwa�y�a, pewnie zn�w wyl�dowa�aby w ��ku Havarda. Musia�a to przyzna�, mimo �e stale si� zastrzega�a, �e to ostatni raz. Ale on rozbudzi� w niej instynkty, kt�re ni� targa�y, pomy�la�a, czerwieniej�c. Teraz musia�a si� pilnowa�.

Za ka�dym razem, gdy us�ysza�a jaki� odg�os, sztywnia�a. Czy to drzwi? Czy Havard wr�ci�? Ale to by� tylko wiatr. Nie opuszcza�a jej my�l o tym, gdzie i z kim on by�. Czy mo�e nadal spotyka� si� z Laur�? Je�eli nawet tak, mia� do tego prawo. Do kochania, kogo chce. Ona nie mia�a mu nic do zaoferowania, ci�gle mu to powtarza�a. Oddawa�a mu si� z po��dania. Nie chcia�a za niego wychodzi�, ale kocha� si� z nim chcia�a. Nie mo�na mie� wszystkiego!

A mo�e by�a puszczalska, jak twierdzi�a Beret? Prze�ladowa�o j� to. Powinna przecie� zrozumie�, �e Hazardowi na d�u�sz� met� to nie wystarczy. Wi�c mo�e i dobrze, �e znalaz� sobie kogo�. Uciszy to wszystkie plotki na ich temat.

Zerwa�a si�, gdy us�ysza�a wo�anie Siverta.

��Co si� dzieje? � spyta�a, pochylaj�c si� nad jego ��kiem.

Zarzuci� jej r�ce na szyj� i przytuli� si� mocno.

��Wielki nied�wied� chcia� mnie zje�� � zaszlocha�. -Sta� tam przy oknie! B�yszcza�y mu oczy�

���ni�o ci si� � szepn�a Mali. � Nie ma tu �adnego nied�wiedzia, wiesz przecie�. �ni�o ci si�, m�j ma�y.

Uwolni�a si� delikatnie z jego obj�� i podesz�a do okna.

��Ju� sobie poszed� � mrukn�� ch�opiec.

��Nigdy go tu nie by�o � u�miechn�a si� matka. -�ni�o ci si� tylko. �pij ju�, posiedz� przy tobie.

��Za�piewaj mi � poprosi� cienkim g�osikiem. � Za�piewaj jedn� piosenk�.

Mali okry�a go ko�dr� i poca�owa�a. Zacz�a �piewa� piosenk�, kt�r� najbardziej lubi�. Zanim sko�czy�a, on zasn��. Pog�aska�a go po policzku i wysz�a cicho.

Wyrwa� jej si� zd�awiony krzyk, bo za drzwiami sta� cz�owiek. W ciemno�ci nie wiedzia�a, kto to.

��Cicho � powiedzia� Havard, k�ad�c d�o� na jej ustach. � Obudzisz ca�y dom.

��To dlaczego mnie straszysz? � wyszepta�a z�a. � Nie wiedzia�am, �e tu b�dziesz w �rodku nocy.

��S�ysza�em, �e wo�a ci� Sivert, wi�c czekam, by powiedzie� ci dobranoc � wyszepta�.

Mali zadr�a�a. W korytarzu by�o zimno, a ona sta�a w samej koszuli. Ale dr�a�a nie tylko z zimna. My�l, �e Beret mog�a wszystko s�ysze�, wzbudza�a w niej strach.

��Marzniesz � stwierdzi� Havard, przyci�gaj�c j� do siebie. � Chod� do mnie, to ci� ogrzej�.

��Nie dosta�e� wszystkiego, czego chcia�e�, w ten jeden wiecz�r? � spyta�a przez zaci�ni�te z�by. � Nie my�l sobie, �e ja chc�

Ale chcia�a. Gdy jego d�onie zacz�y sun�� po jej ciele, zarzuci�a mu r�ce na szyj� i pozwoli�a si� podnie��. Zapomnia�a o Beret i jej gro�bach. Havard zani�s� j� na swoje ��ko, zrzuci� ubranie i po�o�y� si� obok niej.

��Masz pozdrowienia � szepn�� jej do ucha.

Mali zesztywnia�a i usi�owa�a si� odsun��, ale przytrzyma� j�.

��Od twojej siostry i Bengta � doda�, dra�ni�c si� z ni�. � �a�owali, �e nie przyjecha�a�.

Mali wpatrzy�a si� wielkimi oczami w pochylon� nad ni� twarz.

��By�e� w Innstad? � spyta�a bez tchu. � Nie by�e� razem z�

Nie odpowiedzia�. Jego usta przykry�y jej usta. Mali zamkn�a oczy z westchnieniem. Zdj�� z niej koszul� i poczu�a ch�odne, wrze�niowe powietrze. Sutki jej zesztywnia�y.

��Havard, ja�

��Co m�wisz? � mrukn�� ko�o jej policzka.

Nie sko�czy�a. Prawie powiedzia�a, �e go kocha. �e wyjdzie za niego, bo nie zniesie my�li, �e on znajdzie inn�. No i z powodu Beret. Czy nas�uchiwa�a pod ich drzwiami? Ca�kiem mo�liwe�

Palce Havarda odnalaz�y najwra�liwsze miejsce, a ona przykry�a usta d�oni�, by nie j�cze� g�o�no z rozkoszy. Wi�c i tak mu tego nie powiedzia�a, zamiast tego przyci�gn�a go do siebie gwa�townie i ofiarowa�a usta i cia�o. Mi�o�� poczeka�

Pogoda trzyma�a si� przez kolejne tygodnie. Wrze�niowe dni by�y klarowne niczym kryszta�, a wspania�o�� jesiennych barw osza�amia�a. Zbo�e sch�o na stojakach i ju� po ledwo czternastu dniach zacz�li je zwozi� do stodo�y. Snopy uk�adali w dawny spos�b: ciasno przy �cianie i k�osami w d�, jedne na drugich. W ten spos�b ani ptaki, ani myszy nie mog�y si� cz�stowa� cennym ziarnem. P�ki trwa�a �adna pogoda, mieli jeszcze du�o innych prac w polu. Dopiero gdy zaczyna�y pada� porz�dne deszcze i potok przy pralni wzbiera�, w��czali ko�o wodne i wyci�gali m�ockarni�. Wtedy oddzielali ziarno od s�omy i zsypywali je do work�w, kt�re potem przewozili do spichrza i wysypywali do wi�kszych zbiornik�w. P�n� jesieni�, albo nawet wczesn� zim�, dzwonili do m�yna i umawiali si� na mielenie m�ki.

Sivert by� ci�gle razem ze wszystkimi: i na polu, i w stodole. Wci�� chcia� by� tam, gdzie co� si� dzia�o. Jak zwykle zadawa� mas� pyta�, co czasem irytowa�o pracuj�cych. Zwykle przyczepia� si� do Havarda, ale on wykazywa� wobec niego anielsk� cierpliwo��.

��Znajd� sobie teraz co� do roboty, Sivercie � powiedzia�a Mali pewnego dnia, gdy �adowali snopy na w�z. -Havard nie ma czasu, by�

��Nie, ja sam powiem, kiedy nie b�d� mia� dla niego czasu � przerwa� jej Havard, nie patrz�c na ni�.

Od czasu tej sobotniej nocy, gdy zn�w znalaz�a si� z nim w ��ku, Mali chodzi�a jak po roz�arzonych w�glach. Ba�a si�, �e Beret co� zauwa�y�a. Ale, jak na razie, nic nie powiedzia�a. Albo czeka�a, �e og�osz� �lub.

�lub coraz cz�ciej go�ci� w my�lach Mali nie dlatego, �e Beret o nim wspomnia�a, ale �e sama zaczyna�a si� czu� jak byle dziewka. Poza tym zastanawia�a si�, co by by�o, gdyby pewnego dnia Havard rzuci� prac� w Stornes. To r�wna�oby si� katastrofie, cho� pewnie znalaz�aby innego zarz�dc�. Nie brak�o przecie� kawaler�w r�wnie dobrego pochodzenia jak Havard, kt�rzy nie tracili nadziei, �e dostan� i wdow� ze Stornes, i dw�r. W ko�cu nadal by�a wolna, a Havard nadal pracowa� jako rz�dca.

Ale nikt nie m�g� go zast�pi�, pomy�la�a Mali, pod; �adnym wzgl�dem. Jak by to prze�y� Sivert, kt�ry po i �mierci Johana przela� na Havarda ca�e zaufanie i mi�o��. Nie mog�a na co� takiego nara�a� swojego dziecka. A je�li chodzi o ni��

Sama my�l o �lubie k�u�a j� bole�nie, cho� jednocze�nie co� ci�kiego i s�odkiego rozlewa�o si� po jej ciele. Ona te� nie chcia�a go straci�, to musia�a uczciwie przyzna�. Nie znios�aby my�li, �e ma inn� kobiet�, nie po tych szalonych chwilach, kt�re ze sob� sp�dzili. Chcia�aby prze�y� ich wi�cej, czu�a to, gdy zawadza�a o niego spojrzeniem lub gdy przypadkiem dotyka�a. Czerwienia�a wtedy jak uczennica i mi�k�y jej kolana. Czy to by�a mi�o��?

Ale przecie� Jo� Jo i to, co prze�yli razem. To zawsze �y�o gdzie� w jej sercu.

I tak mija�y tygodnie, a ona chodzi�a niepewna i niespokojna.

Dyrektor banku mia� przyby� do Stornes razem z trzema innymi osobami. Mali niemal nie wierzy�a w�asnym uszom, gdy zadzwoni�. G�os jej dr�a� lekko, gdy ustala�a termin. Zleci�a Ane i Ingeborg sprz�tanie i pieczenie, a sama przenios�a gotowe prace z poddasza do pralni. U powa�y wisia�a tam w grubych zwojach ufarbowana we�na. Mali czu�a si� podniecona jak ma�a dziewczynka i wiele razy sprawdza�a, czy wszystko wygl�da jak nale�y

��To zrobi wra�enie, na pewno � odezwa� si� za jej plecami Havard tego popo�udnia, gdy oczekiwali go�ci. � Jeste� zdolna, Mali.

Jak zwykle pochwa�a ucieszy�a j� i zmiesza�a. Ale Havard nigdy nie m�wi� niczego innego ni� to, co my�li.

��Naprawd�? � spyta�a, odwracaj�c si� ku niemu. -Nie jestem szkolona, i ja�

��Nie wszyscy musz� si� uczy� z ksi��ek � odrzek�, bior�c w r�k� mniejszy kilim, kt�ry przewiesi�a przez por�cz. � Niekt�rzy, jak ty, po prostu maj� to w sobie.

��Dzi�kuj� � powiedzia�a cicho, bior�c go za r�k�. -Potrzebowa�am takich s��w teraz, bo czuj�, jakbym mia�a motyle w brzuchu � u�miechn�a si�.

Nagle Havard obj�� j� za szyj� i przyci�gn�� do siebie.

��To ty jeste� najpi�kniejszym motylem � zapewni� cicho, patrz�c jej w oczy. � Gdybym m�g�, z�apa�bym ci� i trzyma� w d�oni, cho� tak si� nie robi z motylami, bo umieraj�. Nie, one powinny przyj�� z w�asnej woli.

Mali sta�a i czu�a jego zapach, jego ciep�o�

��Nie mo�emy�

��Czego nie mo�emy? Zawsze m�wisz, �e nie mo�emy, ale gdy ci� dotkn�, to�

��Przecie� wiesz � Mali przerwa�a. � Ja nie chc�

��Dlaczego a� tak nie chcesz si� wi�za�? Czy ma��e�stwo z Johanem by�o a� tak z�e?

��To nie tw�j problem � rzuci�a zdyszana, pr�buj�c si� uwolni�. � To moja sprawa.

Gdy j� pu�ci�, sta�a, patrz�c na niego. T�sknota a� w niej wola�a, ale nie mog�a jej us�ucha�. Kolejny raz.

��Havardzie�

Patrzy�a na niego nadal. Dlaczego tak si� broni? Przecie� go lubi�a, nawet kocha�a, po��da�a go prawie ci�gle. Gdyby si� zgodzi�a, rozwi�za�oby to tyle problem�w. Jednak co� j� powstrzymywa�o.

Nagle zarzuci�a mu r�ce na szyj� i poca�owa�a gwa�townie. Przycisn�a si� do niego i wpl�ta�a d�onie w jego w�osy. Dr�a�a.

��Uwa�am, �e powinna� si� zdecydowa�, czego chcesz, Mali Stornes � powiedzia�, zdejmuj�c z karku jej r�ce. � Bardzo ci� kocham, wiesz przecie�. Ale nie mog� by� dla ciebie zabawk�, po kt�r� si�gasz, kiedy chcesz. Nie znios� tego d�u�ej.

Poczerwienia�a ze wstydu. Zn�w zachowa�a si� nieprzystojnie, pomy�la�a i odwr�ci�a si� od niego.

��Nie chcia�am � szepn�a. � Przykro mi�

��Mali, Mali�

Jego ramiona obj�y j� od ty�u. Mali opar�a si� o niego. Odwr�ci� j� do siebie i poca�owa� d�ugim, gor�cym poca�unkiem, kt�ry sprawi�, �e straci�a oddech. Jego r�ce zacz�y w�dr�wk� po jej ciele, a ona odchyli�a g�ow� do ty�u i j�kn�a. Kto� otworzy� drzwi pralni, i odskoczyli od siebie jak oparzeni. To by�a Ane.

��Nadje�d�aj� ci z banku � rzuci�a, patrz�c na nich badawczo. � Nie s�ysza�a� powozu?

��Nie, ja� Drzwi by�y zamkni�te, a my rozmawiali�my o�

Mali spojrza�a bezradnie na Havarda.

��Rozmawiali�my o sztuce � rzeki z u�miechem. � Ale wpu��my ich teraz do Mali, a my chod�my do domu, Ane.

I poszli.

Rostad i jego towarzystwo, m�czyzna i dwie kobiety, nie szcz�dzili pochwa�. Chodzili po pralni i ogl�dali wszystko, co utka�a. Zw�aszcza jedna z kobiet dopytywa�a si� o techniki, jakich u�ywa�a Mali.

��Tak, nie znam si� na tym � powiedzia�a, bior�c w r�ce bardziej wyszukan� robot� � ale moja babka tka�a podobne rzeczy. To przypomina mi jeden z jej wzor�w�

��To si� nazywa t�czowe ��ko � wyja�ni�a Mali, zarumieniona. � Na spodzie technika krzy�ykowa, a wierzch -jak nazwa wskazuje � inspirowany t�cz�.

��A to? � spyta� dyrektor.

��To jest kapa na ��ko � wyt�umaczy�a Mali. � K�adzie si� j� albo osobno na futrzak, albo naszywa na niego. Mo�na j� te� k�a�� na fotel bujany, zw�aszcza zim�. Cz�ciej spotyka si� je na p�nocy regionu.

��Lubi pani kolory � odezwa�a si� druga z kobiet, stoj�ca przed kilimem. � Szczeg�lnie niebieski, jak widz�. Widywa�am ju� wcze�niej kilimy, ale nigdy nie widzia�am tak niewiarygodnych odcieni niebieskiego. Jak je pani uzyskuje?

Przez moment Mali przypomnia�y si� wszystkie nocniki opr�niane do kadzi, w kt�rej uzyskiwa�a niebieski barwnik, i poczerwienia�a.

��Wola�abym o tym nie m�wi� � odparta. � Nie chc� by� nieuprzejma, ale�

��Nie, nie, oczywi�cie � za�mia� si� dyrektor. � Rozumiemy przecie�, �e chce pani zachowa� swoje tajemnice. Ale musz� przyzna�, Mali Stornes, �e jest pani o wiele zdolniejsza, ni� przypuszcza�em, mimo �e s�ysza�em du�o dobrego o pani pracach. Ale to wszystko zaimponowa�o mi. Co wy na to?

Pozostali byli z nim zgodni, i po p�godzinie ustalono zam�wienie.

��Pani zdecyduje o motywie � powiedzia� Rostad. � Pani jest artystk�, wi�c jestem ca�kowicie przekonany, �e b�dzie dobrze. Doprawdy, nie przypuszcza�em, �e jest pani a� tak zdolna � doda�, posy�aj�c jej spojrzenie, w kt�rym poza podziwem dla jej prac by�o co� jeszcze.

Gdy pili kaw� w salonie, wesz�a Beret. Rostad wsta�, z galanteri� uj�� starsz� pani� za r�k� i uk�oni� si� lekko.

��Tak, s�ysza�em, �e ostatnio mieli�cie tu du�o zmartwie�. Ale widz�, �e jako� si� u�o�y�o. No i jestem pod wra�eniem prac pani Mali.

Beret zacisn�a usta, ale nie zaprotestowa�a. Przyj�a propozycj� wypicia kawy z go��mi. Pewnie po to przysz�a, pomy�la�a Mali, by si� mog�a pochwali�, �e pi�a kaw� z dyrektorem banku, a nie po to, by wys�uchiwa� pochwa� pod adresem synowej.

W dniu, kiedy ca�e zbo�e znalaz�o si� pod dachem, Mali przynios�a ze spi�arni kie�baski na obiad, mimo �e to by� �rodek tygodnia. Uwa�a�a, �e wszyscy zas�u�yli na nagrod�. Pracowali ci�ko i nie narzekali na p�ne godziny, ani parobcy, ani s�u��ce. Wszyscy bali si�, �e pogoda mo�e si� zmieni� i zniszczy� plony. Mali uwa�a�a, �e dobr� prac� nale�y nagradza�. Ma�o kto s�ysza� o takim daniu w czasie tygodnia, lecz Mali by�a przekonana, �e to si� op�aci.

��A� na korytarzu pachnie niedzielnym obiadem � powiedzia� Havard, kt�ry pierwszy zjawi� si� na obiad. � Wielkie nieba, kie�baski i t�uczone ziemniaki w �rod�?

Mali zarumieni�a si� i biega�a tylko mi�dzy kuchni� a sto�em z p�miskami. Ane odpowiedzia�a za ni�.

��To Mali postanowi�a � rzek�a, z coraz wi�kszym trudem manewruj�c swoim rosn�cym brzuchem. � M�wi, �e zas�u�yli�my na lepszy obiad, nawet we �rod�, bo dobrze pracowali�my.

��Nie, zawsze dobrze pracujecie � rzuci�a Mali, nie podnosz�c wzroku. � Dzi� po prostu zwie�li�cie zbo�e, wi�c�

��Nie, ja nie mam nic przeciwko takiemu obiadowi -powiedzia� Gudmund, patrz�c �akomie na p�miski z kie�baskami i paruj�cymi ziemniakami. � Wspania�e rzeczy!

Havard podszed� do zlewu, by umy� r�ce, i otar� si� w przelocie o biodro Mali. Ona a� podskoczy�a.

��Co si� tak boisz? � spyta� cicho, by tylko ona s�ysza�a. � Ostatnio si� nie ba�a�, o ile pami�tam?

��Cicho � szepn�a, zerkaj�c do ty�u. � Nie chc�, by si� domy�lili�

��Chyba za p�no, Mali � powiedzia�, nie zakr�caj�c kranu. Ona zbyt g�o�no przestawia�a garnki. � Nikt tu nie jest g�upi, nie s�dzisz chyba? Wszyscy maj� oczy i uszy.

Niemal upu�ci�a p�misek z wra�enia

��Co masz na my�li? S�ysza�e�, by kto��

Havard nie odpowiedzia�, tylko spokojnie wytar� r�ce. Gdy mija� Mali, po�o�y� na chwil� d�o� na jej piersi i zaraz podszed� do sto�u. Mali sta�a w miejscu z bij�cym sercem i na mi�kkich nogach.

��Czu�am zapach kie�basek, ale nie mog�am w to uwierzy� � rzek�a Beret, zanim jeszcze zamkn�a za sob� drzwi. � Co te� si� tu dzieje? Przecie� dzi� mamy �rod�, o ile wiem?

��Jest okazja do �wi�towania � odpowiedzia�a Ane, zerkaj�c na Mali.

��Co takiego �wi�tujesz? � spyta�a Beret, �widruj� Mali zaciekawionym spojrzeniem. � Jakie� nowiny?

��Tak, przecie� dzi� zwie�li�my ca�e zbo�e � odpar� Mali. � Dzi�ki temu, �e wszyscy ci�ko pracowali prze ostatnie tygodnie. W og�le mamy szcz�cie do pracownik�w w Stornes, wi�c pomy�la�am, �e�

Beret zacisn�a usta.

��Tutaj zawsze mieli�my dobrych pracownik�w -rzuci�a. � Ale z tego powodu nie marnotrawimy ni dzielnego jedzenia. To jeden z powod�w dobrobytu tym gospodarstwie.

��Na pewno nie zbiedniejemy, je�li zjemy dzi� na obiad kie�baski � powiedzia�a Mali. � S�dzi�am, �e zjesz dzi� z nami � doda�a, udaj�c, �e nie zauwa�a niech�tnego spojrzenia te�ciowej. Pewnie zawiod�a si�, �e nie og�osili �lubu. � Przecie� ty te� si� do tego przyczyni�a�, Beret. Co bym zrobi�a, gdyby� nie zajmowa�a si� Oja?

��No tak. Opieka nad Ol� Johanem to czysta przyjemno�� � odpar�a Beret udobruchana i podesz�a do ko�yski, gdzie Oja le�a� wsparty o dwie poduszki, by m�g� obserwowa�, co si� dzieje.

Mali wspomnia�a, �e Siverta w tym wieku nie mo�na ju� by�o utrzyma� w ko�ysce. Kr�ci� si� tak, �e ba�a si�, �e wypadnie. Oja by� spokojniejszy. Siedzia� sobie, byle mia� w �apce co� do gryzienia. Gdy Beret do niego podesz�a, rozja�ni� si� w u�miechu i wyci�gn�� do niej r�czki. Beret bez wahania wzi�a go na r�ce.

��Ale� on jest podobny do ojca, ten Ola Johan -u�miechn�a si�, przyk�adaj�c twarz do jego buzi. � Jeste� moim wnusiem. Moj� pociech� � doda�a, zerkaj�c z ukosa na Mali.

��A ja, babciu? � spyta� Sivert, poci�gaj�c j� za sp�dnic�. � Ja nie jestem twoim wnusiem?

Beret poczerwienia�a i pog�aska�a go szybko po g�owie.

��Oczywi�cie, �e jeste� � powiedzia�a. � Ale ju� jeste� du�y. No i nie jeste� tak podobny do ojca � doda�a, odwracaj�c si�.

W Mali si� zagotowa�o. Dlaczego ona zawsze musi to powtarza�? Sivert zawsze potem smutnia� i pyta�, dlaczego babcia tak m�wi. Mali nigdy nie umia�a poda� dobrego wyt�umaczenia. Poza tym wszyscy zaczynali si� wtedy wpatrywa� w obu ch�opc�w z nowym zainteresowaniem i wynajdywa� r�nice pomi�dzy nimi. Musi w ko�cu o tym porozmawia� z Beret, postanowi�a zirytowana.

Wreszcie zasiedli do sto�u. Jedzenie bez w�tpienia wszystkim smakowa�o. Sivert pa�aszowa�, a� wreszcie st�kn�� i po�o�y� si� na �awie.

��Sied� grzecznie, Sivercie � upomnia�a go Mali. -Nie k�adziemy si� przy stole.

��Ale ja tak si� najad�em, �e nie mog� siedzie� � poskar�y� si� ch�opiec.

��To nie powiniene� tyle je�� � odpar�a Mali spokojnie. � Usi�d�.

��To nic takiego � rzuci�a Beret, patrz�c na ni� dziwnie. � S� gorsze rzeczy ni� k�adzenie si� przy stole�

Znowu zaczyna, pomy�la�a Mali, czuj�c, jak pal� j� policzki. Tak, Beret �atwiej zniesie, �e Sivert k�adzie si� przy stole, ni� �e ona k�adzie si� do ��ka z Havardem! Uda�a jednak, �e nie s�yszy.

��Usi�d� � sykn�a do Siverta, kt�ry wreszcie us�ucha�.

Gdy Mali sprz�ta�a ze sto�u, chowaj�c resztki do misek, kt�re mia�a zanie�� do piwnicy, nagle ogarn�a j� fala md�o�ci, a zimny pot wyst�pi� na czo�o. Zmieszana, przetar�a d�oni� czo�o i napi�a si� wody. Ale nudno�ci nie ust�powa�y, a dodatkowo poczu�a taki zawr�t g�owy, �e a� opar�a si� o �cian�. Wzi�a szybko kilka misek i wysz�a na dw�r. Mo�e to jaka� zaraza, pomy�la�a, odstawiaj�c naczynia, cho� nie s�ysza�a, by w okolicy kto� chorowa�, a takie wie�ci rozprzestrzenia�y si� szybko. Zapach jedzenia uderzy� j� nagle i rzuci�a si� do wyj�cia. Nie dobieg�a nawet do pralni, gdy zacz�a wymiotowa�.

Zgi�ta wp� opar�a si� o �cian� pralni. Gdy wreszcie by�a w stanie si� wyprostowa�, przed oczami pojawi�y jej si� mroczki i wyda�o jej si�, �e trawa faluje. Ponownie ogarn�a j� fala md�o�ci. Zd��y�a schowa� si� za pralni�, gdzie ostatnie resztki obiadu wyl�dowa�y mi�dzy ga��ziami. Na koniec plu�a tylko ��ci�. Zesz�a na p�aski kamie� przy strumieniu i przetar�a twarz zimn� wod�, przep�uka�a usta i umy�a r�ce.

C� ona poda�a na ten obiad, pomy�la�a, siadaj�c na kamieniu. Przecie� nie zwymiotowa�aby od razu po dobrym obiedzie! Oby kie�baski nie okaza�y si� zepsute, bo wtedy wszyscy by si� pochorowali. Zerkn�a za siebie, czy nie ma nikogo w drodze do ust�pu, jednak zbocze zas�ania�o jej widok. I dobrze, bo znaczy�o to, �e jej te� nikt nie widzia�. Mia�a nadziej�, �e to tylko chwilowa niedyspozycja, a kie�baski by�y dobre. Przecie� zosta�y i uw�dzone, i ugotowane, i nikt wcze�niej z ich powodu nie chorowa�! To na pewno�

Nagle oprzytomnia�a. Dr��cymi, lodowatymi d�o�mi zakry�a twarz i j�kn�a. Pozostali na pewno si� nie pochoruj�, bo jedzenie by�o dobre. To z ni� jest co� nie tak! Jest znowu w ci��y!

Gdy raz to sobie u�wiadomi�a, nie w�tpi�a d�u�ej. My�la�a o takiej mo�liwo�ci wcze�niej, nawet za pierwszym razem na pastwisku w lipcu. Pociesza�a si� wtedy, �e nadal karmi Oj�, a to chroni przed ci���. A potem po prostu zapomnia�a, wierz�c, �e jest bezpieczna.

Nadal karmi�a Oj� piersi�, ale tylko rano i wieczorem. Mia�a ju� mniej pokarmu, ale przecie� nadal karmi�a! Nie mog�a zaj�� w ci���! Mo�e to jednak nie to, pomy�la�a zrezygnowana. Po porodzie nie mia�a krwawienia, co wydawa�o jej si� dziwne, bo po Sivercie wr�ci�o po czterech miesi�cach. Oja nied�ugo ko�czy osiem miesi�cy. Oczywi�cie te sprawy r�nie wygl�da�y u r�nych kobiet, niekt�rym miesi�czka wraca�a po kilku miesi�cach, u innych m�g� min�� i rok. Dlatego nie przychodzi� jej na my�l inny pow�d.

Kt�ry to m�g� by� miesi�c? Nie mia�a poj�cia. Je�li zasz�a w ci��� ju� po pierwszym razie, by�by to drugi miesi�c. Przy poprzednich ci��ach zaczyna�a si� czu� �le dopiero po miesi�cu. Skoro nie mog�a tego obliczy� wed�ug krwawienia�

Siedzia�a, zatopiona w my�lach, i nie us�ysza�a, �e kto� nadchodzi.

��Co si� dzieje?

Mali a� podskoczy�a, gdy us�ysza�a za sob� g�os Havarda.

��Tak nagle wysz�a��

��Ja� �le si� poczu�am � odpar�a, nie odwracaj�c si�. � To pewnie kara za to, �e odwa�y�am si� poda� kie�baski w �rodku tygodnia � za�artowa�a, pr�buj�c si� za�mia�.

Wyszed� jej bardziej szloch ni� �miech. Opar�a g�ow� o podci�gni�te kolana. Poczu�a, �e Havard usiad� ko�o niej.

��Chora jeste�? � spyta�, obejmuj�c j� ramieniem. -Jeste� blada jak kreda � doda�, odgarniaj�c jej wilgotne w�osy. � Czo�o masz gor�ce. Masz gor�czk�?

��Nie � uci�a Mali. � Po prostu jedzenie mi nie pos�u�y�o. Mo�e si� zdarzy� ka�demu � doda�a ostrym tonem.

Nie odpowiedzia�. Nadal j� obejmowa�. Mali zreflektowa�a si�, �e powinna ju� wraca�, bo inaczej zaczn� jej szuka�. Gdyby zobaczyli j� siedz�c� tak z Havardem, mieliby powody do plotek. Poczu�a, �e w ca�ej swojej rozpaczy musi si� u�miechn��: przecie� plotki i tak wkr�tce powstan�, gdy wdowa ze Stornes zacznie chodzi� z coraz wi�kszym brzuchem! U�wiadomi�a sobie, �e nie mo�e do tego dopu�ci�. Nie mo�e �ci�gn�� takiego wstydu ani na siebie, ani na syn�w, ani na Stornes! Musi jak najszybciej wyj�� za Havarda. Je�li kto� si� doliczy, �e dziecko zosta�o pocz�te przed �lubem, nie b�dzie z tego sprawy, gdy ju� i tak b�d� ma��e�stwem.

Zerwa�a d�ugie �d�b�o trawy i zacz�a je nerwowo obraca� w palcach.

��Havardzie, ja�

Spojrza�a na niego. Jak ma mu to powiedzie�? Poczu�a si� nagle jak prostaczka. Havard by� kim� do zaspokajania jej potrzeb, zawsze to powtarza�a. A teraz b�dzie musia�a poprosi� go, by si� z ni� o�eni�! Nie w�tpi�a, �e nadal j� kocha. Ale zdawa�a sobie spraw�, �e wola�by us�ysze� jej zgod� na ma��e�stwo, gdyby nie by� to jedyny spos�b uratowania jej czci. Teraz te� tego pragn�a: by powiedzie� mu �tak", zanim wiedzia�a to, co wie. Bo przecie� go kocha! Na sw�j spos�b�

��Co tam? � spyta� Havard, unosz�c jej podbr�dek. � Wygl�dasz jak ma�a dziewczynka przy�apana na k�amstwie.

Nie m�g� tego lepiej uj��, pomy�la�a Mali, zalewaj�c si� rumie�cem. W�a�nie tak si� czu�a.

��Ja� jestem w ci��y.

Zapad�a cisza. Havard pu�ci� j� i zapatrzy� si� w potok. Mali nagle poczu�a strach �ciskaj�cy jej gard�o. A je�li on jej nie zachce?

��To dlatego si� �le poczu�a�? � powiedzia� w ko�cu, spogl�daj�c na ni�. � Wygl�da na to, �e ja pierwszy mog� ci pogratulowa�.

Wyczu�a w jego g�osie jaki� ton, kt�ry j� zaniepokoi�. -Nie mogli�my spodziewa� si� niczego innego -mrukn�a cicho.

��To raczej ty si� tego nie spodziewa�a� � odpar�, rzucaj�c kamyki do potoku. � Pewnie mia�a� nadziej�, �e b�dziesz mia�a w ��ku, kogo chcesz, bez �adnych problem�w. Bo to teraz jest dla ciebie problem, czy nie to starasz si� mi powiedzie�.

��Problem� � szepn�a Mali. � Ja� mia�am nadziej�, �e ty�

���e b�d� skaka� z rado�ci? � spyta� spokojnym tonem. � �e b�d� dzi�kowa� ci na kolanach, �e wreszcie sta�em si� powa�nym kandydatem na m�a, a nie tylko tym, kt�rego czasem wypo�yczasz sobie do ��ka? Przecie� nie chcia�a� �lubu, prawda?

Mali pochyli�a g�ow� i zap�aka�a. Wszystko, co m�wi�, to prawda, ale nie s�dzi�a, �e to powie. Nie w ten spos�b. I �e spojrzy na to z tej strony. Ale przecie� tak by�o! U�wiadomi�a sobie, �e on tak musia� si� czu�: dobry na kochanka, a nie na m�a.

��Nie p�acz � obj�� j�. � Kochanie moje, nie p�acz. Wiem, by�em zbyt ostry, ale�

Przytuli�a twarz do jego szyi. -Masz do tego prawo � wyszlocha�a. � Zachowywa�am si� jak� jak�

��To przecie� nie tylko twoja wina � powiedzia�, g�adz�c j� po plecach. � Sam mog�em nad sob� bardziej panowa�, ale� Wiesz, �e ja zawsze� �e nie chcia�em nikogo innego, tylko ciebie.

Siedzieli przez chwil�, ciasno przytuleni, nie m�wi�c nic.

��Wiedz w ka�dym razie, �e nigdy nie chodzi�o mi o gospodarstwo � rzuci� Havard. � Czu�bym do ciebie to samo, gdyby� nadal mieszka�a w Buvika.

Unios�a ku niemu zap�akan� twarz i spojrza�a mu w oczy. W�osy jej si� rozpu�ci�y, a na policzki wr�ci�y kolory.

��Wiem, kim jeste�, Havardzie � powiedzia�a cicho. -W tym wypadku nie masz si� czego wstydzi�, to ja� Ale wiedz jedno, �e nie wyl�dowa�abym w twoim ��ku, gdybym do ciebie nic nie czu�a. Musisz mi wierzy�. Ale po Johanie� � Prze�kn�a �lin�. �zy nadal p�yn�y po jej twarzy. � Nie s�dzi�am, �e b�d� si� czu�a na si�ach wyj�� za kogokolwiek za m�� � wyszepta�a. � O tylu rzeczach nie wiesz� My�la�am poza tym, �e nie mam w sobie uczu�, kt�re ty� Ale ty nie jeste� taki jak Johan � doda�a gwa�townie i wtuli�a w niego twarz. Jej cia�em wstrz�sa� rozpaczliwy p�acz.

��Mali, moja Mali � powiedzia� Havard, odsuwaj�c j�. � Sp�jrz na mnie.

Popatrzy�a na niego przez zas�on� �ez i dostrzeg�a, �e jego oczy b�yszcz� rado�ci�. Rado�ci� i mi�o�ci�.

��Czy ty� kochasz mnie jeszcze troch� mimo to? -wyszepta�a, obejmuj�c go za szyj�. � O�enisz si� ze mn�, mimo �e ja�

��W�a�nie dlatego � u�miechn�� si�. � Dlatego, �e ty jeste� Mali, na dobre i na z�e. Zawsze wiedzia�em, �e nie jeste� s�odka i naiwna, ale kocha�em ci� od pierwszego lata, gdy przyby�a� do Gjelstad. Mia�em nadziej�, �e poprosisz mnie o pomoc po �mierci Johana. �e mo�e mnie zechcesz. Ale rozumiem. Pewnie masz gorzkie wspomnienia. Prze�y�a� wi�cej z�ego ni��

Pochyli� si� i poca�owa� delikatnie. Odgarn�� jej w�osy. Spojrzenie jego ja�nia�o.

��Nosisz moje dziecko � wyszepta� ochryp�ym ze wzruszenia g�osem. � To cud!

Skoczy� na r�wne nogi, poci�gaj�c j� za sob�. Obr�ci� wok� siebie, krzycz�c z rado�ci jak ch�opak. Mali zakr�ci�o si� w g�owie. Przytrzyma�a si� go mocno, by nie upa��.

��O�enisz si� ze mn�? � spyta�a, patrz�c mu w oczy.

Za�mia� si�, spogl�daj�c na ni� figlarnie.

��Musz� si� zastanowi�

��Havardzie! M�wi� powa�nie! � powiedzia�a Mali, mierzwi�c mu w�osy. � Chcesz�

��No pewnie, dziewczyno � za�mia� si�, przytulaj�c j� mocno. � No pewnie!

W sobot� osiemnastego listopada Mali po raz drugi wysz�a za m��.

Dzie� by� pogodny i ch�odny. Gdy rano ods�oni�a zas�ony, a� westchn�a z zachwytu. Po dniach pochmurnych i zamglonych nag�y mr�z pokry� wszystko szadzi�. Blade s�o�ce b�yszcza�o w milionach kryszta�k�w lodu, zupe�nie jakby natura przez ca�� noc stroi�a si� na ten wielki dzie�. To musi by� dobry znak dla tego ma��e�stwa, pomy�la�a Mali.

Nowin� przyj�to wsz�dzie z wielk� rado�ci�.

��Czeka�am na to, tak � rzuci�a podniecona Ingeborg znad zmywania. � Wiedzia�am, �e wcze�niej czy p�niej to nast�pi.

��Sk�d taka pewno��? � spyta�a Mali, kt�ra karmi�a �y�eczk� Oj�. � Przecie� m�wi�am, �e�

��Ale cz�sto s�ysza�am was� � Ingeborg poczerwienia�a i spojrza�a na Mali przera�ona. � Nie, nie pods�uchiwa�am, ale gdy w domu jest tak cicho, �e�

Teraz poczerwienia�a Mali i pochyli�a si� nad talerzem kaszki. A wi�c Havard mia� racj�, �e wszyscy w gospodarstwie musz� o nich wiedzie�. Mali my�la�a, �e tylko Beret, ale si� myli�a.

��Przecie� nie tylko ja �pi� na poddaszu � rzuci�a Mali. � Nie wiem, o czym m�wisz.

Ingeborg nie odpowiedzia�a, zmywaj�c dalej. Ale w oczach mia�a iskierki �miechu.

Beret przyj�a nowin� aprobuj�cym skinieniem g�owy w stron� Havarda i ch�odnym spojrzeniem skierowanym do Mali. Wida� by�o jednak, �e cieszy si�, �e synowa pos�ucha�a jej rady.

��Chcieliby�my, by �lub odby� si� jeszcze przed �wi�tami � rzuci�a Mali, bawi�c si� nerwowo serwetk� na stole. � Wiemy, �e to gor�cy okres, ale je�li uwiniemy si� z we�n� i ubojem, damy rad�. Bo ani Havard, ani ja nie chcemy du�ego wesela � doda�a. � Tylko obie rodziny.

��Przecie� si� nie spieszy � zaprotestowa�a Beret, nie�wiadoma prawdy. � �lub w �rodku uboju, topienia �wiec i czyszczenia we�ny? Przecie� tak si� nie robi!

��Ale my tak zrobimy � obwie�ci� Havard, �ciskaj�c d�o� Mali. � Wszystko b�dzie dobrze, Beret. Zd��ymy ze wszystkim przed �wi�tami.

Beret zacisn�a usta i opar�a si� w fotelu.

��Wydawa� by si� mog�o, �e wam si� spieszy -stwierdzi�a, wbijaj�c spojrzenie w Mali. � Mo�e macie powody?

Mali poczerwienia�a i spu�ci�a wzrok.

��Pragn��em tego, od kiedy tu przyby�em � wyzna� Havard z rozbrajaj�cym u�miechem � Wi�c gdy Mali w ko�cu si� zgodzi�a, ja ustali�em dat�. Gdyby to ca�kiem ode mnie zale�a�o, �lub m�g�by by� i jutro � za�mia� si�. � Nie chcemy d�ugo czeka�. Poza tym Mali nie chce zamieszania. Jest przecie� wdow�.

Beret pokiwa�a g�ow�, ale dobrze przypatrzy�a si� Mali. Nie ca�kiem uwierzy�a t�umaczeniu Havarda, ale da�a ju� spok�j. Mali westchn�a bezg�o�nie i z wdzi�czno�ci� u�cisn�a d�o� m�czyzny.

Sivert by� zachwycony. Uwiesi� si� na szyi Havarda, a buzia mu si� nie zamyka�a.

��To zostaniesz tu na zawsze � papla� zadowolony. � B�dziesz m�g� mnie k�a�� spa� tak cz�sto, jak chcesz, bo ju� nie tylko mama b�dzie rz�dzi�, prawda?

Havard za�mia� si�.

��To ju� wiesz, jak to dzia�a? � spyta�, burz�c w�osy ch�opca. � Tak, b�d� ci� k�ad� cz�ciej spa�. Ale nie my�l, �e mama ju� nie b�dzie mia�a nic do powiedzenia. B�dziemy decydowa� wsp�lnie. Tak jest najlepiej.

��Ale b�dziesz moim ojcem, Havardzie? � spyta� Sivert powa�nym tonem. � Bo ja nie mam ojca. On jest gwiazdk� na niebie.

��Nie, ty masz ojca � odpar� Havard spokojnie, napotykaj�c spojrzenie Mali. � Johan jest twoim ojcem, mimo �e nie �yje. Wa�ne jest, by� wiedzia�, czyim jeste� synem. Wszyscy musimy to wiedzie�. Johan jest twoim ojcem. Ja mog� spr�bowa� nim by� dla ciebie. Chcia�bym tego.

��Ja te�! � Sivert zarzuci� mu r�ce na szyj�. � Chcesz, by Havard by� moim nowym ojcem, prawda, mamo?

��Tak, chc� � odpar�a Mali. � Nie m�g�by� mie� nikogo lepszego, to pewne.

My�la�a o s�owach Havarda, �e wa�ne jest wiedzie�, czyim jest si� synem. Nie czu�a si� z tym dobrze. Nie powinna wchodzi� w to ma��e�stwo z tyloma tajemnicami. Ale nie widzia�a innej drogi. Co si� sta�o, to si� nie odstanie. Nawet Havardowi nie mog�a opowiedzie� o Jo, i nie wszystko o �yciu z Johanem. Niech przesz�o� pozostanie przesz�o�ci�. Powinna postara� si� z wszystkich si� o dobre �ycie z Havardem. Mo�e wreszcie nastanie spok�j?

Tego wieczora Havard przyszed� do jej sypialni. Ma prze�o�y�a Oj� do ko�yski, a Havard po�o�y� si� do jej ��ka.

��Przecie� jeszcze nie mamy �lubu � wyszepta� przytulaj�c si� do jego ciep�ego, szczup�ego cia�a. Przecie� to grzech�

��Troch� grzechu wi�cej czy mniej ju� nie robi r�nicy � za�mia� si� Havard, wsuwaj�c r�k� pod jej koszul� nocn�. � S�dzi�a�, �e poczekam do nocy po�lubnej?

Mali nie odpowiedzia�a, tym bardziej �e zakry� jej usta swoimi ustami i ca�owa�. Ciep�e d�onie pie�ci�y jej sutki, g�adzi�y po brzuchu i rozsun�y uda.

��Czy mog� zaszkodzi� dziecku? � spyta� nagle, zaniepokojony.

Mali pokr�ci�a g�ow� z bij�cym sercem. Przebieg�o jej przez my�l, przez co przeszed� Oja, gdy r�s� w jej brzuchu� G�adzi�a plecy i j�drne po�ladki Havarda. Uni�s� si� na �okciach i spojrza� na ni�.

��Wiesz, jak ja� wiesz, �e nigdy nie s�dzi�em, �e do kogokolwiek b�d� czu� to, co do ciebie � powiedzia� cicho. � Dla mnie istnia�a� tylko ty, zawsze. Nikogo bym tak nie pokocha�.

Mali nie odpowiedzia�a. Nie mog�a powiedzie� mu tego samego, i to nie ze wzgl�du na Johana. Chodzi�o o Jo, o kt�rym Havard nie wiedzia�. Dla niej istnia� tylko Jo, a� do teraz. My�la�a w�a�nie tak jak Havard, �e nikogo nie jest w stanie pokocha� tak jak Jo. Czu�a, �e nadal tak jest, mimo �e dr�a�a z podniecenia pod d�o�mi innego m�czyzny.

Wyci�gn�a r�ce za g�ow� i da�a �ci�gn�� z siebie koszul�. W migaj�cym �wietle �wiecy kl�cza� nad ni� i przygl�da� si� jej, nagiej. Jego d�onie g�adzi�y ka�dy fragment jej cia�a. Pochyli� si� i zasypa� j� deszczem poca�unk�w. Ca�owa� wn�trze jej ud, a� j�kn�a, �api�c go za w�osy. Powoli rozchyli� ca�kiem jej uda i dotkn�� j�zykiem jej najintymniejszego punktu.

Nigdy nie lubi�a, gdy robi� to Johan. Teraz le�a�a, otwarta, i chcia�a, by nigdy nie przesta�. Nagle j�zyk wszed� do wn�trza jej cia�a. Wzdrygn�a si�, tego nie zna�a. Ale wkr�tce zala�a j� rozkosz, znikn�o poczucie czasu i miejsca, w uszach szumia�o.

Gdy wreszcie wszed� w ni�, przyci�gn�a jego g�ow� i poca�owa�a mocno. Ca�owa�a w�asne soki, pomy�la�a. Obj�a go nogami i odda�a si� ekstazie.

Mali nie chcia�a w�o�y� swojej pierwszej sukni �lubnej. Zam�wi�a krawca, kt�ry uszy� jej prost�, czarn� sukienk� z dobrej we�ny. Kupi�a te� nowy, du�y koronkowy ko�nierz. Nic starego nie wejdzie z ni� w to ma��e�stwo. W ka�dym razie nic z ubrania, pomy�la�a z ironi�.

��Dlatego pytam ciebie. Mali Stornes: czy chcesz poj��

Nagle przypomnia� jej si� poprzedni �lub, ten straszny dzie�, kiedy chcia�a krzycze� �nie", a nie mog�a. A przecie� by�o to przed okropn� noc� po�lubn�, kt�ra obr�ci�a jej ma��e�stwo w ruin�, zanim jeszcze przetrwa�o dob�.

Tym razem odpowiedzia�a �tak" pewnym, jasnym g�osem. Gdy ksi�dz nakaza� im poda� sobie r�ce znak tej obietnicy, kt�r� z�o�yli wobec Boga i lud unios�a wzrok na Havarda. Ogarn�a j� ciep�a fala rado�ci i u�cisn�a jego d�onie. B�dzie go kocha�a i szanowa�a, pomy�la�a, on na to zas�uguje. Lepszego m�czyzny nie mog�a dosta�, skoro Jo nie �y�. Tym razem wszystko p�jdzie dobrze, je�li tylko uda si� nie wraca� do przesz�o�ci.

Gdy poch�d weselny wyjecha� z lasu, ujrzeli przed sob� ca�� dolin� Inndalen roziskrzon� s�o�cem odbijaj�cym si� w kryszta�kach lodu. Nawet Stortind mia� na sobie jakby welon. Wody fiordu by�y spokojne, flaga na maszcie Stornes ledwo si� porusza�a na s�abym wietrze.

��Teraz Stornes jest nasze � powiedzia�a Mali, przytulaj�c si� do Havarda. � Ty jeste� panem Stornes.

Powoli pokiwa� g�ow�. Patrzy� na bogate gospodarstwo rozci�gaj�ce si� przed nimi.

��Tak, chyba tak � powiedzia�. � Ale nigdy nie b�dzie ca�kiem moje. B�d� je dobrze prowadzi�, p�ki starczy mi si�, ale dziedzica ma ju� zapewnionego. Wiesz o tym. Je�li mieliby�my syna, nie b�dzie mia� praw dziedziczenia. To Sivert jest dziedzicem, a po nim Oja.

Mali skubn�a sw�j szal i podci�gn�a derk�. Te� o tym my�la�a. Mimo �e wysz�a teraz za Havarda, b�dzie tak, jak zawsze chcia�a: jej p�cyga�skie dziecko odziedziczy Stornes. Gdyby ma��e�stwo mog�o cokolwiek pod tym wzgl�dem zmieni�, nie wysz�aby za m��, w ci��y czy nie. Bo cena, kt�r� zap�aci�a za prawo Siverta do Stornes, by�a zbyt wysoka. Wy�sza ni� cokolwiek innego.

��Jest ci z tym �le? � spyta�a, zerkaj�c na niego. � Nie czujesz si� panem we w�asnym dworze?

��Nie, to nie tak � u�miechn�� si�, ca�uj�c j� w zimny czubek nosa. � Mo�liwe, �e czu�bym si� gorzej, gdyby to na gospodarstwie mi zale�a�o. Ale tak nigdy nie by�o. To ciebie zawsze chcia�em. B�dziemy nim zarz�dza� razem. Wykarmimy i te dzieci, kt�re nam si� urodz�.

��Dzieci? � podchwyci�a Mali. � Nie wystarczy to jedno, kt�re ju� jest w drodze?

��Powinno si� przyjmowa� to, co si� dostaje � u�miechn�� si� Havard zaczepnie. � Przecie� jest to ca�kiem prawdopodobne, bior�c pod uwag�, co robimy�

��Ech, Havardzie � za�mia�a si� Mali, rumieni�c si�. � Przecie� nie mo�emy stawa� w zawody z Bengtem i Margrethe!

Wzi�a jego d�o� i przy�o�y�a do zimnego policzka. W g��bi duszy czu�a lekki niepok�j. Nie chcia�a mie� wi�cej dzieci. Troje na pewno wystarczy. Ale poniewa� wydawa�o si�, �e z Havardem �atwo zachodzi w ci���, musia�a bra� to pod uwag�. Porozmawia z Johann�, czy nie ma jakiego� naparu, kt�ry zapobiega�by pocz�ciu. A mo�e po prostu powinni trzyma� na wodzy swoje ch�ci i ogranicza� si� do bezpiecznych okres�w? Mali wci�gn�a w p�uca zimne powietrze i pozwoli�a, by troski ulecia�y z wiatrem.

��Jeste� teraz szcz�liwa?

Havard uj�� j� pod brod� i zajrza� w oczy z powag�.

��Tak, jestem � odpar�a. � Dzi�kuj� Bogu, �e mog� by� szcz�liw� pann� m�od�.

��Przedtem nie by�a�?

��Nie � powiedzia�a cicho. � To pierwszy raz.

Wesele by�o przyjemne, zupe�nie inne ni� to z Johanem. Na rado�� Mali cieniem k�ad� si� jedynie fakt, �e po jej lewej stronie przy stole siedzia� jej nowy te��.

Ruth Gjelstad m�wi�a, �e od razu, kiedy si� dowiedzia�a, by�a szcz�liwa, �e si� pobieraj�. Gdy zdejmowali z siebie okrycia w korytarzu, Ruth obj�a Mali, wzruszona do �ez.

���e te� w ko�cu zosta�a z was para � rzek�a. � Nie wiem, czy wola�abym widzie� inn� na twoim miejscu.

��A ja wiem � wtr�ci� pan z Gjelstad. � Ta dziewczyna nie jest taka, jaka si� wydaje. Ale dw�r jest apetyczny � doda� ze �miechem. � A ty trzymaj j� mocno w cuglach od pierwszego dnia � tr�ci� �okciem syna. � Ta klaczka, z kt�r� masz teraz ci�gn�� w�z, powinna chodzi� na kr�tkich wodzach.

Mali ba�a si�, �e Havard odpowie co� ostro ojcu, ale tak si� nie sta�o. Sama nawet si� za�mia�a, cho� najch�tniej uderzy�aby tego z�o�liwca. Zrozumia�a, �e w �aden spos�b nie powinna dra�ni� te�cia. Nie mia�a poj�cia, ile on wiedzia� i ile z�a chcia� jej zada�, nawet mimo tego, �e zosta�a jego synow�.

Przez kr�tk� chwil� ich spojrzenia si� zetkn�y. W jego ma�ych, z�ych oczach by�a ��dza, kt�ra j� przerazi�a. Wiedzia�a, �e nadal zaci�ga� na siano niejedn� dziewk�. Chyba nie zamierza� dobiera� si� do �ony w�asnego syna? Tak, on m�g�, pomy�la�a Mali. Po nim mo�na si� by�o wszystkiego spodziewa�.

Nagle ogarn�� j� strach. A je�li on czeka� z ujawnieniem tego, co wiedzia�, a� do jej �lubu z Havardem? Je�li wiedzia� co� o Sivercie, powie to w�a�nie teraz: �e dziedzic Stornes to b�kart! Cyga�skie dziecko, a nie syn Johana, jak wpisano w ksi�dze parafialnej. �e biedny Johan zosta� oszukany, tak jak wszyscy inni. To, �e zniszczy�by tym samym ma��e�stwo Mali i Havarda, nie mia�o dla niego znaczenia. On chcia� j� zniszczy�, tego chcia� zawsze.

Mimo to nie mog�a uwierzy�, �e by�by w stanie to zrobi�. Je�li naprawd� wiedzia� co� o Sivercie i uda�oby mu si� odebra� jego prawo do dziedziczenia, to przecie� nast�pny by�by Oja, a nie Havard. Ale gospodarz Gjelstad na pewno o tym nie my�la�. Jego my�lom przy�wieca� jeden cel: uderzy� w ni� i jej cyga�skie dziecko.

Zadr�a�a i wesz�a do od�wi�tnie przystrojonej izby.

Sprz�tn�li po kawie, by mo�na by�o pota�czy�. Nie zaproszono tak wielu go�ci, jak zwykle na weselach w du�ych dworach, wi�c gdy przybysze rozdzielili si� na dwie izby, zosta�o sporo miejsca na ta�ce. Normalnie ta�czono by w stodole, ale teraz zimno na to nie pozwala�o. Beret zmarszczy�a brwi, gdy o tym wspomnieli, ale nie protestowa�a.

��Czy mog� prosi�?

Przed Mali pojawi� si� Havard z wyci�gni�t� r�k�.

��Ale przecie� Trygve nie zacz�� jeszcze gra�! -u�miechn�a si� Mali, daj�c si� podnie�� z krzes�a. -Przecie� nie mo�emy zacz�� ta�czy� bez muzyki!

��B�dzie muzyka � stwierdzi� Havard, obejmuj�c j� w talii. � Powiedzia�em mu, �e chc� zata�czy� pierwszy taniec z moj� �on�. On czeka.

Mali u�miechn�a si� do Havarda. Pi�knie wygl�da� w ciemnym garniturze i �nie�nobia�ej koszuli z wysokim ko�nierzykiem. Sk�r� mia� nadal ogorza�� po lecie. Jego oczy wydawa�y si� jeszcze bardziej niebieskie ni� zwykle, a g�ste w�osy l�ni�y w blasku lamp. Poczu�a ciep�o i dziwn� s�abo��, gdy poprowadzi� j� do zamaszystego polsa.

P�no wieczorem Mali posz�a na poddasze zajrze� do syn�w. Oja zasn�� ju� wcze�niej, lecz Sivert m�g� zosta� na dole tak d�ugo, jak chcia�. Zm�czony zasn�� w ko�cu na kanapie i zaniesiono go na g�r�. Mali stan�a nad jego ��kiem i patrzy�a na u�pionego ch�opca. Spa� mocno, z wypiekami na policzkach, rozczochrany i nadal w od�wi�tnej koszuli. Nie chcia�a go budzi�, by j� zdj��.

Zerkn�a do pokoju przyszykowanego dla niej i Havarda. Widok ustrojonego ��ka sprawi�, �e przeszed� j� dreszcz. Ju� nied�ugo b�d� mogli tu przyj�� W drugim ��ku spa� Oja. Mali westchn�a i pog�aska�a go po w�oskach. Ju� wkr�tce b�dzie spa� sam, pomy�la�a. Ona ch�tniej b�dzie dzieli�a �o�e z Havardem ni� z synem Johana. A gdy urodzi si� dziecko, Oja przeniesie si� do pokoju Siverta.

Przetar�a twarz nad misk� z wod� i poprawi�a w�osy. Nagle kto� otworzy� drzwi i Mali odwr�ci�a si�.

��Havardzie�

��Pomy�la�em sobie, �e jako jego ojciec�

Mali zesztywnia�a, patrz�c na Oddleiva Gjelstada. Pewnie zauwa�y�, �e wysz�a, i poszed� za ni�.

��Co tu robisz? � sykn�a. � Wyno� si�!

Zanim si� zorientowa�a, popchn�� j� na ��ko i przygni�t� sob�. Jego d�onie zacz�y grzeba� pod jej halkami. Przez kr�tk� chwil� Mali le�a�a sparali�owana strachem. Potem zacz�a go odpycha�, ale stary by� silny, silniejszy, ni� przypuszcza�a. Le�a� na niej, zion�c alkoholem, a jego palce brutalnie wpija�y si� w jej intymne cz�ci cia�a.

��Co robisz? � st�kn�a. � Zwariowa�e�!

��Zawsze mia�em na ciebie ochot� � wydysza� prosto w jej ucho. � Tamtego lata uda�o ci si�, ale tym razem nie przepuszcz�. Dlaczego ja nie mia�bym ci� mie�, skoro dopuszczasz tylu innych? Przecie� nie spa�a� tylko z Johanem i moim synem, cho� biedny Johan chcia� w to wierzy�. Havard te� wierzy, �e jest twoim drugim. � Za�mia� si� ochryple, trzymaj�c w �elaznym u�cisku jedn� d�oni� obie jej r�ce nad g�ow� Mali. � Ale ty i ja wiemy, �e by�o ich wi�cej, prawda, Mali? � �mia� si� z diabelskim b�yskiem w oku.

Mali poczu�a, �e ciemnieje jej w oczach. Pr�bowa�a si� wyrwa�, ale jej op�r dodawa� mu tylko podniecenia i nieludzkich si�. Podci�gn�� jej sp�dnic� i halki i zacz�� �ci�ga� jej majtki.

P�niej nie wiedzia�a, sk�d wzi�a na to si�y, ale uda�o jej si� zgi�� kolano i uderzy� go w krocze. Wrzasn��, pu�ci� j� i zwin�� si� z b�lu. Mali zwinnie wyskoczy�a z ��ka, podbieg�a do komody i z�apa�a ci�ki �wiecznik. Zgasi�a �wieczk� i podesz�a do m�czyzny.

��Je�li mnie tylko dotkniesz, zabij� ci� � wysycza�a zdyszana. � I nie s�d�, �e si� nie odwa��. Zabij� ci�. Powinnam to zrobi� dawno temu!

Zsun�� si� z ��ka, zgi�ty wp� i z obiema r�kami wci�ni�tymi mi�dzy nogi. Musia�am go dobrze trafi�, pomy�la�a. Gdy uni�s� twarz, by� blady, a oczy l�ni�y i�cie diabelsk� moc�. Mali a� si� cofn�a.

��Jeste� piekieln� bab� � wyszepta� ochryple. � My�lisz, �e uda ci si� ze wszystkim. Ale tu si� przeliczy�a�, Mali Stornes. Ja ci� w ko�cu dorw�.

��Co z ciebie za cz�owiek? � spyta�a Mali cicho. � Naprawd� chcia�e� mnie zgwa�ci� w dzie� mojego �lubu z twoim synem?

Unios�a w g�r� �wiecznik, gdy Gjelstad zrobi� krok w jej stron�.

��Ty nie jeste� cz�owiekiem � sykn�a. � Jeste� diab�em wcielonym. Sprawi�, �e Havard�

��Chyba b�dzie lepiej dla ciebie trzyma� Havarda z dala � zachichota� z�o�liwie. � Bo je�li powiesz o tym cho�by s�owo, powiem wszystkim, co ja wiem. I wtedy to nie ja wyjd� na tym najgorzej, sama wiesz najlepiej�

Mali poczu�a, jak �ciska jej si� gard�o.

��Nie wiem, co mia�by� opowiedzie�

��Ma�y dziedzic �pi dobrze? � spyta�, wbijaj�c w ni� z�e spojrzenie. � Nie niszcz jego snu ani dziedzictwa, Mali. To by�oby bardzo �le�

��Wyjd�. � Odsun�a si�, by m�g� przej��. � Znikaj z mojego �ycia, ty diable. I nie pr�buj nigdy wi�cej, bo nigdy mnie nie dostaniesz. Nigdy.

��Nie m�w tak � rzuci�. � Mo�e jedna przys�uga warta drugiej, gdy dojdzie co do czego�

Mali sta�a z bij�cym g�o�no sercem, gdy wyszed�. Czu�a si� zbrukana i ot�pia�a ze strachu.

On co� wiedzia�, tyle zrozumia�a. Ale jak wiele? I czy naprawd� chce zniszczy� tylu ludzi, w tym i w�asnego syna, by zmusi� j� do padni�cia na kolana?

Nie, on sugerowa� rodzaj �handlu". Nie, nigdy! Nigdy nie odda si� temu staremu wieprzowi. Raczej go zabije!

Z trudem si� uspokoi�a. Gdy wr�ci�a na d�, podesz�a do siostry i szwagra.

��Tw�j m�� my�la�, �e uciek�a�, i to przed noc� po�lubn� � u�miechn�� si� Bengt.

��Nie, by�am u dzieci � odpar�a, wykr�caj�c lodowate palce. � No i troch� si� ogarn�am, bo przecie� powinnam si� podoba� mojemu m�owi, zw�aszcza dzi� -u�miechn�a si� z trudem.

��O to mo�esz by� spokojna � rzek�a Margrethe, patrz�c na ni� z podziwem. � Jeste� pi�kna niczym obraz. Mali odwzajemni�a jej u�miech i rozejrza�a si� po izbie. Kilka par ta�czy�o, inni siedzieli i rozmawiali. Najstarsi go�cie ju� opu�cili wesele.

��Zmarz�am na tym poddaszu � zwr�ci�a si� Mali do Bengta. � Nie masz �yczka czego� mocniejszego, szwagrze? Podejrzewam, �e trzymasz co� w zanadrzu.

��Pierwszy raz s�ysz�, by� prosi�a o co� takiego -u�miechn�� si� Bengt, wyci�gaj�c na wp� pust� butelk�. � Ale pami�tam, �lub szarpie nerwy � doda�, obejmuj�c �on� i klepi�c j� po wypuk�ym brzuchu.

Mali wzi�a butelk� i poci�gn�a porz�dny �yk. A� zakaszla�a, bo trunek by� mocny. Jednak w�dka wla�a w ni� ciep�o i ukoi�a nerwy. Po jeszcze jednym �yku odda�a butelk�.

��Dzi�ki, potrzebowa�am tego � powiedzia�a. � No, id� szuka� m�a.

Ale to Havard pierwszy j� znalaz�. Gdy poczu�a nagle ramiona obejmuj�ce j� w talii, wzdrygn�a si� i obr�ci�a gwa�townie, przera�ona, czy nie ujrzy twarzy te�cia.

��Co si� dzieje? � spyta� Havard, przyci�gaj�c j� do siebie. � Ty dr�ysz! Wygl�dasz jak osaczona sarna.

Mali przytuli�a si� do niego na moment.

��Chyba zaczynam by� zm�czona � wyzna�a cicho. � To by� d�ugi dzie� i ja� t�skni� za ��kiem � doda�a, �ciskaj�c jego d�o�.

By�a to prawda, cho� on odczyta� j� inaczej, bo u�miechn�� si� i pog�adzi� po plecach swymi ciep�ymi d�o�mi. Oczywi�cie, �e go pragn�a, tak�e tej nocy. Jednak najbardziej marzy�a w tej chwili, by m�c si� do niego przytuli� i poczu� bezpiecznie. I mie� �wiadomo��, �e on j� kocha bez wzgl�du na wszystko. Ale czy nadal by j� kocha�, gdyby jego ojciec rozpu�ci! swoje rewelacje? Czy Havard sta�by u jej boku, gdyby dowiedzia� si�, �e jego �ona pu�ci�a si� z Cyganem, a potem sprawi�a, �e wszyscy uwierzyli, �e Sivert pochodzi z rodu Stornes? �o��dek podszed� jej do gard�a, gdy przypomnia�a sobie incydent na poddaszu. Nie chcia�a my�le� o gro�bach te�cia.

��Tak, jeste� zm�czona, widz� � szepn�� Havard. � Zaraz sobie p�jdziemy, ale najpierw chc� zata�czy� z moj� �on� na dobranoc. Dasz rad�?

Pokiwa�a g�ow�, a on podszed� do skrzypka i powiedzia� mu co�. Wr�ci� do niej, obj�� jedn� r�k� w talii, a drug� uj�� jej lodowat� d�o�. Rozleg�a si� muzyka, a on poprowadzi� j� w powolnym walcu.

Dopiero po chwili Mali zorientowa�a si�, �e ju� wcze�niej go ta�czyli. Spojrza�a w oczy Havarda, a on u�miechn�� si� przebiegle.

��Nasz walc � szepn��. � Pami�tasz?

Pokiwa�a g�ow� powoli i przytuli�a si� do niego ca�ym cia�em. Ostatnim razem, gdy go ta�czyli, by�a naga�

��Och, Havardzie � szepn�a, patrz�c na niego ze �zami w oczach. � Tak ci� kocham. Obiecaj mi, �e zawsze b�dziesz ze mn�, niewa�ne, co si� stanie. Ja ci� potrzebuj�. Obiecujesz, Havardzie?

��Obiecuj� � odpar� cicho. � Nie wyobra�am sobie, �e m�g�bym ci� kiedykolwiek opu�ci�.

Bo nie wiesz wszystkiego, pomy�la�a Mali. Opar�a g�ow� o jego rami� i zn�w poczu�a strach jak tward� kul� w �o��dku. Nie wiesz wszystkiego�

Pomimo zamieszania zwi�zanego ze �lubem sta�o si� tak, jak Havard powiedzia�: zd��yli ze wszystkim przed �wi�tami Bo�ego Narodzenia.

Mi�so zasolono, �wiece wytopiono, a czyszczenie we�ny przesz�o weselej ni� zwykle. Odby�o si� w tym roku w Oppstad, kilka tygodni po �lubie Mali. Oczywi�cie �lub by� g��wnym tematem rozm�w. Wszystkie kobiety cieszy�y si�, �e Mali ma nowego m�a.

��I to jakiego m�a! � u�miechn�a si� Margrethe. -Trudno o takiego drugiego jak Havard Gjelstad. Nie, Havard Stornes � poprawi�a si�. � Przyj�� przecie� nazwisko od gospodarstwa? Taki jest zwyczaj, prawda?

��Tak, zrobi� to � powiedzia�a Mali. � Nie wiem, czy jego ojciec by� tym zachwycony, bo nadal uwa�a, �e Havard to jeden z Gjelstad�w. Ale taki jest zwyczaj. No i jest dobrym cz�owiekiem � doda�a.

Jedyn� osob�, kt�ra nie bra�a udzia�u w tej rozmowie, by�a Laura, najm�odsza c�rka w Oppstad. Siedzia�a nad swoj� robot� z pochylon� g�ow�. Mali wspomnia�a wiecz�r �wi�toja�ski, gdy Havard nadszed� brzegiem morza, otaczaj�c ramieniem Laur�. Pami�ta�a gor�ce spojrzenia, kt�re dziewczyna mu posy�a�a, i nagle zastanowi�a si�, co zasz�o wtedy mi�dzy nimi.

Havard, gdy go ostro�nie wypytywa�a, m�wi�, �e nic takiego. Mo�e dla niego nie, ale z jej strony mog�o to by� powa�ne. Dziewczyna schud�a, zauwa�y�a Mali k�tem oka.

��Co u ciebie? � spyta�a j� Mali, gdy w przerwie pi�y kaw�. � Jakie masz plany?

Przez chwil� ich spojrzenia zetkn�y si� i Mali uderzy� ch��d bij�cy z oczu m�odej kobiety.

��Mo�na mie� r�ne plany � rzuci�a Laura. � Ale zdarza si�, �e nie idzie tak, jak si� planuje. A co b�d� robi�a? To chyba nie twoja sprawa.

Mali poczerwienia�a.

��Nie zamierza�am do niczego si� wtr�ca� � odpar�a cicho. � Ale zrozumia�am, �e� Jeste� jeszcze m�oda, Lauro�

��A co to ma do rzeczy? � uci�a dziewczyna. � Ty i tak zawsze przeprowadzisz swoj� wol�, Mali. Powinnam to wiedzie�. Pope�ni�am b��d, nie przypuszcza�am, �e postanowi�a� go wzi�� za m�a. Wszyscy m�wili, �e nie chcesz wychodzi� za m��.

��Je�li chcesz powiedzie�, �e zabra�am ci Havarda, to nieprawda � odpar�a Mali. � Nie wiedzia�am, �e ty� wed�ug s��w Havarda nie by�o mi�dzy wami� niczego.

��Doprawdy?

Laura utkwi�a w Mali wzrok i odrzuci�a na plecy d�ugie w�osy.

��Tak, tak m�wi� Havard � doda�a Mali bezradnie. -Powiedzia�, �e�

��S�dzisz, �e powiedzia�by ci o nas, skoro m�g� dosta� ciebie i Stornes na dok�adk�? Musia�by by� g�upi. Ja nie mam �adnego dworu do zaoferowania. Mia�am tylko� tylko siebie � doda�a, rumieni�c si�.

Mali nie odpowiedzia�a. Poczu�a tylko ss�c� niepewno��. Wsta�a. Co ta dziewczyna wygadywa�a? Sugerowa�a, �e ona i Havard�

To nie mog�a by� prawda! Mali podesz�a do zlewu, dr��cymi r�kami wzi�a szklank� i nala�a zimnej wody.

Chyba nie m�g� z ni� si� przespa�? Przecie� by nie sk�ama�. Poza tym to jeszcze dziewczyna, pomy�la�a, rzucaj�c spojrzenie na posta� na krze�le. Wy�adnia�a, Mali zauwa�y�a to ju� wtedy. By�a �adna, kszta�tna i kusz�ca. Ale czy Havard�

I tak nie mia�a z tym nic wsp�lnego, upomnia�a si� w my�lach. By� wtedy wolny i mia� prawo robi�, co chce. Nagle a� j� zamroczy�o. Je�li by� z Laur� na trawie czy gdzie tam, dziewczyna mog�a by� w ci��y! Nie, by�oby ju� po niej wida�, pomy�la�a, przesuwaj�c mokr� d�oni� po czole. A mo�e? Zale�y, jak d�ugo oni� byli razem. Mogli by�, dop�ki ona nie odkry�a, �e jest w ci��y!

Ale on przecie� powiedzia�� Tak, co on w�a�ciwie powiedzia�? Mali poczu�a pal�c� zazdro��. Odprowadzi�a Laur� wzrokiem, gdy ta wsta�a pozbiera� fili�anki po kawie. By�a szczup�a w talii, nic nie by�o zna�. Ale po niej te� nie by�o nic zna�! M�ode dziewczyny, kt�re jeszcze nie rodzi�y, d�ugo mog�y chodzi� szczup�e, nawet do czwartego miesi�ca. Musia�a go o to zn�w spyta�, pomy�la�a. Musia�a to wiedzie�, cho� zdawa�a sobie spraw�, �e nie powinna. To, co by�o pomi�dzy nimi, to ju� przesz�o��.

Gdy po�o�yli si� do ��ka, Havard przyci�gn�� j� do siebie i odgarn�� jej w�osy.

��Co z tob�? � spyta�. � Nie jeste� taka jak zwykle, od kiedy wr�ci�a� z Oppstad. �le si� czujesz?

Mali le�a�a przez chwil�, milcz�c. Czu�a, �e nie powinna pyta� Havarda o Laur�, bo to jego sprawa. A gdy by tak on spr�bowa� wypytywa� j�? Nie podoba�oby jej si� to, o nie! Mimo to zazdro�� i niepewno�� nie dawa�y jej spokoju.

��Nie, dobrze � odpar�a, przytulaj�c si� do niego. -Ale ja� ja�

��Powiedz wreszcie � u�miechn�� si�. � Co� ci� gryzie, widz� to.

��Spotka�am Laur� � zacz�a Mali powoli, wtulaj�c twarz w jego szyj�, by nie widzia� jej rumie�c�w. -I ona� nie by�a zadowolona, �e to ja za ciebie wysz�am.

Nie odpowiedzia�, le�a� tylko, obejmuj�c j�. Mali w ko�cu odsun�a si� i spojrza�a na niego. On patrzy� na ni� spokojnie.

��Wiem, �e nic mi do tego � mrukn�a Mali z za�enowaniem. � By�e� wtedy kawalerem i mog�e� robi� to, co chcia�e�. Aleja widzia�am wtedy w noc �wi�toja�sk�, gdy przyszed�e� z Laur�, �e ona�

Zamilk�a, nie wiedz�c, jak ma spyta� o to, co j� najbardziej gn�bi�o. Havard bynajmniej jej nie pomaga�.

��Laura chyba my�la�a wiele o tobie � m�wi�a dalej, bawi�c si� guzikiem koszuli, w kt�rej spal. � Powiedzia�a, �e� Zasugerowa�a, �e wy dwoje� �e wy�

��A co to jest w�a�ciwie? � spyta� nagle. � Przes�uchanie?

��Nie, nie, to nie tak, ale�

��S�dzi�em, �e ju� rozmawiali�my o Laurze � powiedzia�. -1 masz racj�, to nie twoja sprawa. Ale rozumiem, o co chcesz spyta�: czy j� mia�em, czy nie. A co za r�nica? Nie zdradzi�em ci� w ka�dym razie, bo niezale�nie od tego, co si� mi�dzy nami zdarzy�o, by�o to, zanim uzna�a� mnie za odpowiedniego kandydata na m�a!

Mali dos�ysza�a irytacj� w jego g�osie i skuli�a si�. -1 pyta�a� mnie ju� o to raz. Powiedzia�em ci wtedy, �e mi�dzy nami nie by�o nic powa�nego. Ale co, nie wierzysz mi? Chcesz szczeg��w?

��Nie, wierz� � wyszepta�a, zarzucaj�c mu r�ce na szyj�. � Nie powinnam pyta�, ale ja� chyba jestem zazdrosna � doda�a, czuj�c �zy pod powiekami.

Havard le�a� chwil� bez s�owa. Potem uni�s� si� na �okciu i spojrza� na ni�.

��Zazdrosna � mrukn��, ujmuj�c jej podbr�dek i zmuszaj�c, by na niego spojrza�a. � Nie wiem, Mali. Mo�e tylko chcesz mie� kontrol� nad wszystkim. Nie podoba ci si� my�l, �e m�g�bym mie� Laur�.

��Pomy�la�am tylko, �e je�li ona� je�li jest�

��W ci��y � doko�czy�. W jego oczach co� zab�ys�o, nie wiedzia�a, czy z�o��, czy rozbawienie. � Nie jest � rzek� spokojnie. � Wi�c skandalu nie b�dzie, a ju� z pewno�ci� nie z tego powodu. A teraz nie chc� wi�cej o tym m�wi� � uci��. � Laura Granvold jest przesz�o�ci�. W ka�dym razie dla mnie. Powinna wi�c by� przesz�o�ci� i dla ciebie.

Mali le�a�a bez ruchu i czu�a �zy sp�ywaj�ce po policzkach. S�owa Havarda bola�y. A mo�e jednak jej nie kocha�? Bo dlaczego by tak m�wi�?

Przecie� wiedzia�a, �e mia� przed ni� inne kobiety, �wiadczy�y o tym jego umiej�tno�ci w ��ku. Co� innego by�oby nienormalne, skoro jest tak przystojny! Wcze�niej nie zastanawia�a si� nad tym. Ale ta Laura�

Ta zarozumia�a m��dka, pomy�la�a Mali z niech�ci�. Nie chcia�a, by Havard por�wnywa� j� z t� �adn� i szczup�� dziewczyn�, kt�ra mo�e nawet by�a dziewic�. A ona� Dziewictwa na pewno nie mog�a mu ofiarowa�.

A� si� wzdrygn�a, gdy poczu�a jego d�o� wsuwaj�c� si� pod koszul� nocn�. Chcia�a si� odsun��.

��Ale z ciebie g�ska � wyszepta� z u�miechem. � Czy naprawd� mo�esz by� zazdrosna o tak� dzierlatk� jak Laura? Nie s�dzi�em, �e w og�le mo�esz by� zazdrosna�

Jego usta przykry�y jej usta, d�onie pow�drowa�y wzd�u� brzucha, po okr�g�ych biodrach i rozdzieli�y jej uda. Mali odda�a si� pieszczotom, cho� w�a�ciwie nie chcia�a. Powinien jej odpowiedzie�, pomy�la�a. Ale on wiedzia�, jak j� podnieci�, by tylko wzdycha�a z t�sknoty, by go poczu� jak najbli�ej. I gdy wreszcie, jakby od niechcenia, wszed� w ni�, p�k�a w niej tama. Przesz�a j� fala najwy�szej rozkoszy, zanim jeszcze zd��y� si� poruszy�.

Oszala�a z podniecenia zaplot�a na nim nogi i przyci�gn�a go mocno do siebie. Nigdy jeszcze nie by�a tak ch�tna, tak rozgrzana. U�wiadomi�a sobie, �e to w�a�nie z powodu Laury i my�li, �e oni robili to razem. Widok ich nagich, splecionych cia� stan�� jak �ywy w jej wyobra�ni. Niemal s�ysza�a j�ki Laury, niemal widzia�a Havarda, jak rozdziela jej uda, jak�

Unios�a si� i przewr�ci�a na niego, zacz�a pie�ci� jego cia�o, ustami skuba�a i ssa�a jego brodawki, a� wzdycha� z przyjemno�ci. Czubkiem j�zyka dotkn�a jego m�sko�ci, a wtedy a� si� wzdrygn��, przerzuci� j� na prze�cierad�o i po�o�y� na niej. Nigdy jeszcze ich jazda nie by�a bardziej szalona! Gdy wreszcie opad� obok niej, zdyszany. Mali z u�miechem pog�adzi�a go po policzku.

��Jestem wystarczaj�co dobra, wiem � wyszepta�a r�wnie zdyszana.

Za�mia� si� i przyci�gn�� j� do siebie. Si�gn�� po jej w�osy i rozpostar� nad nimi niczym zas�on�.

��To tego si� ba�a�? Nikt nie jest lepszy, wiesz o tym, ty huldro � powiedzia� cicho. � Nie chc� �adnej innej. Dla mnie istniejesz tylko ty, teraz i zawsze.

Mali westchn�a i przesun�a ustami po szyi Havarda. A niech tam t� Laur�, pomy�la�a leniwie, ca�a mi�kka i ciep�a z rozkoszy.

��Nigdy zreszt� jej nie mia�em � wyszepta� w jej ucho. � Nigdy. Jak mog�a� tak my�le�, g�sko!

Dwa tygodnie przed Bo�ym Narodzeniem przysz�a do Stornes nowa s�u��ca, kt�ra mia�a pomaga� do czasu, gdy Ane wr�ci po porodzie. Nazywa�a si� Sigrid. Pochodzi�a z ma�ego gospodarstwa z g��bi fiordu. By�a wysok�, szczup�� dziewczyn� o ciemnych, g�stych w�osach i szarych oczach.

Ingeborg martwi�a si�, jak b�dzie si� jej pracowa� z kim� innym ni� Ane, ale wkr�tce okaza�o si�, �e znalaz�y wsp�lny j�zyk. Sigrid by�a pogodna i cz�sto si� �mia�a. Emanowa�a dobrym humorem od pierwszego dnia, cho� czu�a pewnie na sobie szacuj�ce spojrzenie Ane. Ane by�a jeszcze w Stornes, cho� ju� bardzo ci�ka i z bol�cym krzy�em. Nie pracowa�a ju� tak dobrze, wi�c Mali cieszy�a si� z nowej s�u��cej, cho� tego nie powiedzia�a.

��No, mo�esz ju� wzi�� wolne, Ane � powiedzia�a Mali, gdy ju� pokaza�y Sigrid jej ��ko w pokoju Ingeborg. � Odpocznij przed porodem.

��Mog� zosta� jeszcze kilka dni � zaprotestowa�a Ane. � Lepiej, je�li ja wprowadz� Sigrid w obowi�zki. Boj� si� by� sama w domu. A je�li si� zacznie, gdy Aslaka nie b�dzie? Co zrobi�?

��My�la�am o tym � rzek�a Mali. � Zauwa�ysz, �e si� zaczyna, zanim jeszcze b�dzie si� spieszy�o. Je�li b�dziesz sama, wywie� p�acht� na kiju. Widz� st�d tw�j dom, wi�c przyjd�.

To uspokoi�o Ane. Po trzech dniach pobytu Sigrid Ane zosta�a ju� w domu. Pomimo �e domownikom z pocz�tku brakowa�o Ane, wszystko posz�o dobrze i z Sigrid. By�a pracowita i szybka. Mali zauwa�y�a, �e Gudmund nie mo�e oderwa� od niej oczu, i pomy�la�a, �e musi mie� na niego oko. Nie mieli ju� wi�cej miejsca na nowe domy dla s�u�by, i nie chcia�a traci� dobrego parobka, gdyby musia� si� �eni�. Mo�e to sta�oby si� szybko, bo nigdy nie widzia�a, by Gudmund a� tak potyka� si� o w�asne nogi, gdy tylko Sigrid si� do niego u�miecha�a.

Dwa dni przed Wigili� Mali pomaga�a przy narodzinach du�ej i zdrowej dziewczynki w ma�ym domku Ane i Aslaka. Wszystko posz�o dobrze, a akuszerka by�a zadowolona i z dziecka, i z matki. Pewnie ma�ej uda si� przetrwa� zim�. Trudno by�o o szcz�liwszych rodzic�w ni� Ane i Aslak, pomy�la�a Mali, k�ad�c dziewczynk� w ramiona matki.

��Nie wiedzia�am, �e to a� tak si� czuje � powiedzia�a Ane ze �zami w oczach. � Czy ona to nie cud?

��Najwi�kszy cud, o jakim wiem � potwierdzi� Aslak grubym ze wzruszenia g�osem. � B�dziemy o ni� dba� jak o skarb, zawsze.

Stycze� zacz�� si� straszliw� niepogod�. Wiatr gwizda� w kominach i szarpa� okiennicami. �nieg pada� nieprzerwanie. Ma�o kto odwa�y� si� wyj�� na zewn�trz. M�czy�ni nie je�dzili do lasu przez kilka dni, wi�c wykorzystywali wolne chwile na napraw� narz�dzi i inne zaj�cia, na kt�re zwykle nie mieli czasu.

W piecu palono na okr�g�o i Mali musia�a ci�gle pilnowa�, by Oja si� nie oparzy�. Zacz�� chodzi� w �wi�ta, wcze�niej, ni� oczekiwa�a. Beret nie posiada�a si� z dumy i nie szcz�dzi�a s��w pochwa�, jak on jest podobny do ojca i jak to Johan te� by� m�dry i zr�czny jako malec. To mo�e wtedy by� m�dry, pomy�la�a Mali z�o�liwie. No, gospodarzem by� dobrym, musia�a przyzna�. Pewnie dlatego, �e mia� dobry wz�r w swoim ojcu.

Oja spa� nadal w sypialni Mali i Havarda, ale najcz�ciej osobno. Mali otula�a go dobrze i zostawia�a w jednym ��ku, a sama sz�a do ��ka Havarda. Ale w noce niepogody wstawa�a nieraz, by sprawdzi�, czy ma�y jest okryty i czy nie marznie.

Zdarza�o si�, �e w tych nocnych godzinach stawa�a nad nim i wpatrywa�a si� w niego, kuca�a i odgarnia�a jasnobr�zowe w�oski z jego czo�a. Wy�adnia� przez ten nieca�y rok, zauwa�y�a. Buzia sta�a si� okr�g�a, a oczy jasnoniebieskie. Gdy si� u�miecha� i wyci�ga� do niej r�czki, czu�a w sercu ciep�o. Przytula�a go i ca�owa�a w szyj�, a on gulgota� z rado�ci. Oczywi�cie, �e go kocha�a. Cho� bardziej kocha�a tylko pierworodnego�

Pewnego wieczoru, gdy szykowali si� spa�, kto� zapuka� mocno w drzwi. Mali poderwa�a si�, przestraszona. Kto m�g� przybywa� w tak straszn� niepogod�? Strach �cisn�� j� za gard�o. Zanim zd��yli otworzy�, do �rodka wpad� Bengt. By� za�nie�ony od st�p do g��w i szcz�ka� z�bami z zimna.

��Ale� Bengt! � Mali podbieg�a do niego. � Co si� sta�o? Dlaczego przyje�d�asz tak p�no? Nie mog�e� zadzwoni�? � Nagle przypomnia�a sobie o stanie Margre the i poblad�a. � Co� z Margrethe, tak? Dlaczego nie dzwoni�e�? � prawie krzycza�a.

��Telefon nie dzia�a � odpar�. � Wiatr musia� zerwa� przewody. Musisz nas uratowa� i tym razem, Mali. Twoja siostra ma ju� skurcze, a nie mog� sprowadzi� ani akuszerki, ani doktora. Ledwo tu dojecha�em�

Mali zrobi�o si� gor�co. Ech, te porody na Innstad! Czy wszystkie musz� przypada� na najczarniejsz� zim�? Odwr�ci�a si� do Havarda.

��Musz�

��Oczywi�cie, �e musisz jecha� � powiedzia�. � Powiem Ingeborg, by czuwa�a nad dzie�mi. Ja jad� z wami. Mo�e si� przydam, cho� nie wiem, do czego. Ale pojad�.

��Naprawd�? � Bengt u�cisn�� d�o� szwagra. � To wspaniale. Tym razem b�dziesz i akuszerk�, i doktorem, Mali. Jeste� nasz� jedyn� nadziej��

Mali nigdy nie zapomni tej nocy. Margrethe zap�aka�a z ulgi i wdzi�czno�ci, gdy te�ciowa wprowadzi�a Mali do jej sypialni.

��O, Mali, Mali � wyszlocha�a, spocona i blada. � Co zrobimy?

��Co zrobimy? � powt�rzy�a Mali, przytulaj�c siostr�. � Zrobimy wszystko, by przyszed� na �wiat nowy mieszkaniec Innstad, o ile wiem.

��Ale akuszerka i doktor�

��Tym razem damy sobie rad� bez nich � powiedzia�a Mali spokojnie, mimo �e serce wali�o jej ze strachu. Przecie� akuszerk� nie by�a, cho� pomaga�a przy kilku porodach.

Je�li ma si� uda�, wszystko musi p�j�� normalnie, a dziecko musi by� silne i zdrowe. �aden s�abeusz nie przetrwa tak ci�kiej zimy. Bo jak Margrethe prze�y�aby �mier� jeszcze jednego dziecka, Mali wola�a nie my�le�.

Jedna ze s�u��cych wesz�a do�o�y� drew do pieca i uciek�a, rzuciwszy przera�one spojrzenie na Margrethe wyj�c� z b�lu podczas kolejnego skurczu.

��Nie dam rady � wyszepta�a Margrethe, �ciskaj�c d�o� Mali. � Nie dam rady�

��Bzdury � uci�a Mali, odchyli�a ko�dr� i zbada�a siostr�. � Wszystko idzie, jak nale�y, zaraz powinny przyj�� skurcze parte. Wtedy nie mo�esz m�wi�, �e nie dasz rady. Musisz da� rad�! S�yszysz, musisz!

Nie wiadomo, czy faza rozwarcia przebieg�a zbyt szybko, czy dziecko by�o wi�ksze ni� zwykle, w ka�dym razie skurcze parte niczego nie da�y poza nowymi krzykami Margrethe.

��Sprowad� Bengta, Halldis � rzuci�a Mali, odgarniaj�c w�osy i prostuj�c obola�e plecy.

Zauwa�y�a, jak starsza pani skurczy�a si� w sobie, i przypomnia�a sobie ostatni raz, gdy o to poprosi�a. Wtedy Bengt mia� si� po�egna� z rodz�c� Eline.

��Nie chodzi o jej �ycie, Halldis � powiedzia�a spokojnie. � Potrzebuj� Bengta, by doda� jej odwagi. Ona si� poddaje, a tego jej nie wolno.

Wkr�tce nadszed� Bengt, blady i spi�ty.

��Damy rad�, Bengt � powiedzia�a Mali uspokajaj�cym tonem i poklepa�a go po ramieniu. � Usi�d� za Margrethe w ��ku i obejmij j�. Gdy nadejd� skurcze, pom� jej prze�. Rozumiesz? Ona potrzebuje twojej si�y. Pomocy�

Nic nie odpowiedzia�, zdj�� tylko buty i wszed� do ��ka �ony. Margrethe spojrza�a na niego nieprzytomnie.

��Przecie� nie uchodzi, by m�� by� przy�

��Niewa�ne, co uchodzi � odpar� i delikatnie odgarn�� w�osy z jej spoconego czo�a. � Zrobimy tak, jak Mali ka�e, i na pewno b�dzie dobrze.

Mali zerkn�a na niego i u�miechn�a si� przelotnie. Dor�s� z latami ten Bengt, musia�a przyzna�. Nie by� ju� tym samym przera�onym biedakiem, kt�rego wezwa�a do umieraj�cej Eline. Teraz zrobi�by wszystko, o co by go poprosi�a, byle uratowa� Margrethe. Taka by�a si�a mi�o�ci�

Blade �wiat�o poranka zacz�o przenika� przez zas�ony, gdy Margrethe urodzi�a syna. Mali schwyci�a go, zacisn�a p�powin� i szybko przeci�a. Zanios�a dziecko na stolik przy piecu i wytar�a ze �luzu i krwi, po czym unios�a za n�ki g�ow� do do�u i da�a klapsa w po�ladki. W odpowiedzi otrzyma�a w�ciek�y krzyk.

��Dziecko �yje � wyszepta� Bengt i przytuli� twarz do twarzy Margrethe. � S�yszysz, dziecko �yje!

��Tak, �yje � za�mia�a si� Mali w glos. � Macie du�ego, zdrowego ch�opaka z silnymi p�ucami. Z�o�nik z niego, przekonacie si�!

Owin�a noworodka w ciep�y kocyk i po�o�y�a w ramiona Margrethe, kt�rej �zy sp�ywa�y po policzkach.

��O, Mali, Mali, jak mam ci dzi�kowa� � wyszepta�a, �api�c j� za d�o�. � Bez ciebie�

��To ty wykona�a� ca�� robot� � odpar�a Mali z u�miechem. � No i ty te� by�e� bardzo potrzebny, Bengt. Naprawd� doros�e� przez te lata.

Ich oczy spotka�y si� na chwil� ponad g�ow� po�o�nicy. Pomy�leli o tym samym. Potem Bengt u�miechn�� si� do niej z wyrazem szcz�cia w niebieskich oczach.

��Dzi�kuj� � wyci�gn�� d�o� do jej d�oni. � Z ciebie te� wspania�a kobieta, Mali. Ju� wielu w naszej wiosce ma za co ci dzi�kowa�. Przyby�a� do nas jako obca i na pewno nie by�o ci lekko na pocz�tku, to wiem. Ale teraz jeste� jedn� z nas. Tak m�wi� wszyscy.

Ciekawe, jak d�ugo to potrwa, pomy�la�a Mali, sprz�taj�c zakrwawione prze�cierad�a. Je�li kiedykolwiek kto� ze wsi si� dowie, co ona zrobi�a, nie b�dzie ju� jedn� z nich. Odwr�c� si� do niej plecami i zaczn� gada�, �e wreszcie dosta�a to, na co zas�uguje. W ka�dym razie wi�kszo��. Nie, nigdy nie b�dzie jedn� z nich.

Zadr�a�a i odsun�a strach od siebie.

Nagle wyprostowa�a si� i po�o�y�a d�o� na brzuchu. Sta�a tak, z niewidz�cym spojrzeniem skierowanym jakby w g��b siebie, nas�uchuj�c czego�, co tylko ona mog�a us�ysze�.

Dziecko, kt�re nosi�a, poruszy�o si�.