Kto�, kto ws�uchuje si� w szum wiatru, wiele mo�e w nim us�ysze�. Nigdy jednak wiatr nie skar�y� si� tak �a�o�nie jak tego roku, kiedy �a�oba spad�a na Grastensholm. Tak�e w Lipowej Alei Are s�ysza� monotonny j�k, gdy wiatr szarpa� koronami lip.

Jedno nierozwa�ne s�owo Taralda sprawi�o, �e z�e sk�onno�ci Kolgrima wybuchn�y z ogromn� si��.

W�a�ciwie ch�opak mia� zamiar wykorzysta� naiwn� dobro� rodziny i pozosta� w Grastensholm, dop�ki nie podro�nie. By�o mu tam przecie� pod wieloma wzgl�dami dobrze.

Ale jakie� hamulce w g��bi duszy pu�ci�y.

By� rok 1633, Kolgrim mia� dwana�cie lat. Na sw�j szczeg�lny spos�b by� urodziwy, cho� jego czarne niczym pi�ra kruka oczy, kt�re tak otwarcie i po dziecinnemu szczerze patrzy�y na ludzi, zmienia�y si� za ich plecami. Gdy si� odwracali, oczy ch�opca nabiera�y ��tego blasku, spogl�da�y na nich zimno i z�o�liwie, badawczo i z pogard�.

N�dzne ma�e kreatury, zdawa�y si� m�wi�. Ja jestem silny, o wiele silniejszy ni� wy wszyscy razem wzi�ci. Jestem wam pos�uszny, dop�ki mi to przynosi korzy�ci. Ale poczekajcie, niech no tylko dorosn� na tyle, by stan�� na w�asnych nogach!

Jak wszyscy obci��eni dziedzictwem potomkowie Ludzi Lodu Kolgrim by� dzieckiem samotnym. Nie odbiera� jednak samotno�ci jako czego� negatywnego. Przeciwnie, ch�tnie szuka� odosobnienia, uwa�a�, �e to dodaje mu si�.

Daleko poza granicami spokojnej Norwegii dzia�o si� wiele.

Wojna religijna wci�� trwa�a. W roku 1631 kr�l Szwecji, Gustaw II Adolf, odni�s� pod Breitensfeld ol�niewaj�ce zwyci�stwo nad Tillym. W nast�pnym roku, 1632, kr�l szwedzki poleg� pod Lutzen, lecz jego wojska rozbi�y w perzyn� po��czone oddzia�y Wallensteina i Pappenheima. Pappenheim pad� pod Latzen, a Tilly tego samego roku nad Lech. Wallenstein w kilka lat p�niej zosta� zamordowany przez w�asnych ludzi. Wojna jednak ci�gn�a si� i ci�gn�a. Teraz si�ami protestanckimi kierowali inni dow�dcy szwedzcy. Lennart Torstensson, Johan Baner oraz Hans Christofer von Konigsmarck mieli przej�� do historii dzi�ki s�awie, jak� zdobyli w tej nie maj�cej ko�ca wojnie.

Christian IV rozsta� si� ostatecznie z Kirsten Munk gdy pewnego dnia wysz�o na jaw, �e pochodzenie ostatniego jej dziecka, c�reczki Dorotei, jest bardzo w�tpliwe. Pani Kirsten pr�bowa�a ponadto dosypywa� trucizny do pokarm�w kr�la i upowszechnia�a o�mieszaj�ce rysunki, przedstawiaj�ce go jako zdradzanego m�a. Tego by�o Christianowi za wiele. Kaza� jej wynosi� si� do stu tysi�cy diab��w i zabroni� jej spotyka� si� z dzie�mi, czego zreszt� ona nie potraktowa�a ze specjalnym szacunkiem. Nikt nie wie, co Ellen Marsvin powiedzia�a swojej nieroztropnej c�rce, gdy tak wspania�y zwi�zek z kr�lem zosta� zerwany, lecz na zewn�trz robi�a dobr� min� do z�ej gry.

Obu paniom nie by�o te� zbyt weso�o, kiedy Christian wzi�� sobie now� kochank�, ich w�asn� dam� dworu, Vibeke Kruse, osob� niebywale wulgarn�. Urodzi�a mu ona jednak wspania�ego syna, Ulrika Christiana Gyldenleve, kt�ry w przysz�o�ci sta� si� znakomitym �o�nierzem, du�o lepszym, ni� kiedykolwiek by� jego ojciec.

Leonora Christina w wieku dziewi�ciu lat zosta�a zar�czona z m�odym, szybko pn�cym si� po stopniach kariery szlachcicem nazwiskiem Corfitz Ulfeldt. I oto zdarzy�o si�, �e pewnego razu ochmistrzyni, kt�ra nadal tward� r�k� trzyma�a kr�lewskie dzieci, zbi�a Leonor� tak, �e dziewczynka przez wiele tygodni nie mog�a siedzie�, a �lady pozosta�y jej na ca�e �ycie. Ksi�niczka posz�a do narzeczonego na skarg� i tak dosz�o do zako�czenia brutalnego panowania ochmistrzyni w dziecinnych pokojach. Zosta�a wyrzucona i nigdy ju� nie wr�ci�a do kr�lewskiej s�u�by.

Najstarsza c�rka kr�la z Kirsten Munk, Anna Catherina, nie �y�a d�ugo. Taka by�a dumna ze swojego narzeczonego, Fransa Rantzau, lecz w roku 1632 zdarzy�o si� nieszcz�cie. M�ody wytworni� bawi� w�a�nie u swego przysz�ego te�cia, gdzie �wi�towa� nominacj� na wysokie dworskie stanowisko. Trzeba by�o t�giej g�owy, by dotrzyma� kr�lowi kompanii przy kielichu. M�ody Rantzau by� wi�c tak pijany, �e spad� z konia prosto do zamkowej fosy i uton��.

Po tych wydarzeniach ma�a Anna Catherina bardzo zapad�a na zdrowiu. M�wiono, �e z �alu, inni jednak utrzymywali, �e to ospa. Chora bardzo prosi�a, by zaopiekowa�a si� ni� margrabina Paladin. Cecylia zostawi�a wi�c swoje, teraz ju� pi�cioletnie bli�ni�ta z Alexandrem w Gabrielshus i pojecha�a do dawnej wychowanki.

Tymczasem w Grastensholm zbiera�o si� na burz�.

Pewnego letniego dnia 1633 roku, kiedy wszyscy siedzieli przy obiedzie, Tarald, kt�ry nigdy nie grzeszy� specjaln� bystro�ci�, w �rodku do�� oboj�tnej rozmowy wyg�osi� fataln� informacj�:

��Dosta�em dzisiaj list. Tarjei do mnie napisa�.

��Naprawd�? � zdziwi�a si� Liv. � To dosy� niezwyk�e!

On wybiera� si� do Erfurtu, prawda? Dosta� posad� u jakiego� uczonego medyka jako jego pomocnik. Czego Tarjei chce od ciebie?

��Znalaz� si� w okolicy, gdzie szaleje zaraza. Ospa. Tarjei boi si�, �e mo�e zachorowa�.

��Tak, s�ysza�am, �e ospa jest bardzo zaka�na � powiedzia�a Irja.

��Tarjei jest za dobry, by pa�� ofiar� ospy � westchn�� Dag. � Ale dlaczego pisze o tym akurat do ciebie?

��Prosi mnie o zaopiekowanie si� tajemnym skarbem Ludzi Lodu, zawieraj�cym czarodziejskie �rodki, gdyby jemu co� si� sta�o. W razie czego napisze do mnie jeszcze i poinformuje, gdzie zosta� schowany ten skarb. Jest jego wol�, by kiedy nadejdzie pora, wszystko przej�� Mattias.

Liv uda�a, �e dosta�a gwa�townego ataku kaszlu, a jej syn zrozumia� nagle, co powiedzia�. Rozp�omienione oczy Kolgrima, kt�re nagle sta�y si� ��te, spogl�da�y to na ojca, to na babk�.

��Ale on to wszystko ma naturalnie ze sob� w Niemczech � doda� pospiesznie Tarald, chc�c ratowa� sytuacj�.

��A co to takiego, ten skarb? � zapyta� o�mioletni Mattias o �agodnych oczach.

��Opowiem ci, jak b�dziesz wi�kszy � b�kn�� Tarald.

Ma�emu to wystarczy�o. Skoro ojciec tak m�wi, niech tak b�dzie. Mattias nie by� ciekawski.

W Kolgrimie jednak s�owa ojca wznieci�y ogie�!

Doro�li utrzymuj� co� przed nim w tajemnicy! Czy to s� tajemne skarby Ludzi Lodu? I one maj� sta� si� w�asno�ci� Mattiasa?

Czy� Kolgrim nie jest najstarszy?

W�ciek�o��, kt�ra rozgorza�a w nim tego dnia, sp�ywa�a coraz g��biej i g��biej do jego duszy. Jest wi�c co�, o czym nie wiedzia�!

Tarjei ma to przy sobie?

O, nie! Babcia Liv ostrzeg�a ojca, to widzia� wyra�nie. Zatem Tarjei nie zabra� skarbu ze sob�. On musi znajdowa� si� tutaj!

Gdzie� w Lipowej Alei�

Ech, ca�a troskliwo��, z jak� Tarjei stara� si� ukry� istnienie skarbu, okaza�a si� teraz na nic. Kiedy�, nad ko�ysk� nowo narodzonego Kolgrima, Tengel go przestrzega�: �Nigdy, przenigdy nie pozw�l, by cokolwiek, najmniejsza nawet cz�� skarbu dosta�a si� w r�ce tego dziecka! I �eby� go niczego nie uczy�! Absolutnie niczego!�

Teraz Tarjei, w potrzebie, zwr�ci� si� do ojca ch�opca, swojego kuzyna Taralda. Gorzej wybra� nie m�g�. Bo cho� Tarald sta� si� powa�anym ojcem rodziny, to my�la� wci�� niczym roztrzepany m�okos.

Kolgrim us�ysza� s�owa, kt�rych absolutnie nie powinien by� s�ysze�!

W przeciwie�stwie do ojca Kolgrim by� nies�ychanie bystry � na sw�j pe�en z�ej woli spos�b.

Teraz postanowi�, �e za wszelk� cen� dowie si� wszystkiego o skarbie.

Kogo powinien spyta�?

Na pewno nie dziadka ani babki, ich nie�atwo oszuka�.

Ojciec by� zbyt s�aby, nigdy by si� nie odwa�y� zrobi� niczego wbrew woli swoich rodzic�w. A g�upia Irja na pewno o niczym nie ma poj�cia, to m�g�by przysi�c.

Intuicyjnie wyczuwa�, do kogo najlepiej si� zwr�ci�. Do jednego z tych mniej uzdolnionych w rodzinie�

Nast�pnego dnia pojawi� si� jakby nigdy nic na podw�rzu w Lipowej Alei.

��Hej � powita� go dobrodusznie Are. � Wyszed�e� na przechadzk�?

��Chcia�em poprosi� Branda, �eby mi co� zreperowa�.

On jest taki silny.

��A ja nie jestem silny?

��Nie taki jak Brand.

Are roze�mia� si�.

��Widzia�a�, Meta? Dosta�em po nosie.

Meta pokr�ci�a g�ow�. By�a teraz chuda i kanciasta, wiek nie dodawa� jej kr�g�o�ci. Wci�� dr�czy�y j� b�le �o��dka i nigdy nie uwolni�a si� od smutku po �mierci Tronda. By� przecie� jej ulubie�cem.

Spogl�da�a za odchodz�cym Kolgrimem.

��Nie wiem czemu, Are, ale na widok tego ch�opca zawsze czuj� zimny dreszcz na plecach.

��G�upie gadanie! Rozwin�� si� przecie� wspaniale!

��Tak my�lisz? � mrukn�a Meta.

Kolgrim znalaz� Branda na polu, gdzie uprawiano groch. Po paru wst�pnych ma�o wa�nych zdaniach zapyta� jakby od niechcenia:

��Czy ty widzia�e� kiedy� tajemny skarb Ludzi Lodu?

Brand, opanowany, przysiad� na miedzy. Mia� teraz dwadzie�cia cztery lata, by� du�y i ci�ki jak nied�wied�. Wi�cej dzieci, opr�cz syna Andreasa, on i Matylda nie mieli, lecz za to Andreas by� dzieckiem, z kt�rego wszyscy mogli by� dumni, i ojciec, i dziadek. Wszyscy.

��Nie, nigdy nie widzia�em tego skarbu. My�l�, �e ma go Tarjei.

Kolgrim siedzia� jak ma�a sowa u boku najm�odszego kuzyna swego ojca.

��Z czego on si� w�a�ciwie sk�ada, ten skarb?

��Nigdy nie s�ysza�e� tej historii?

��Tylko cz�ciowo, jakie� urwane zdania. Nie wiem, dlaczego wszyscy inni mog� zna� t� histori�, tylko ja nie.

Rzeczywi�cie, wszyscy byli zawsze ostro�ni; uwa�ali, �eby nie powiedzie� Kolgrimowi za du�o.

Brand wci�gn�� g��boko powietrze przez nos.

��Trond i ja zawsze uwa�ali�my, �e jeste� traktowany niesprawiedliwie, Kolgrim. Ty bardziej ni� ktokolwiek inny powiniene� zna� sag� o Ludziach Lodu.

��Ja te� tak my�l� � powiedzia� Kolgrim, a dolna warga mu dr�a�a. I naprawd� uda�o mu si� odegra� rol� nieszcz�liwego, bliskiego p�aczu biedaka. � S�ysza�em o Tengelu Z�ym i o twoim dziadku Tengelu, o mojej babee Sol, kt�ra umia�a czarowa�, ale wi�cej nie wiem nic.

Brand zacz�� wi�c opowiada�. M�wi� o wszystkich obci��onych rodowym dziedzictwem, Kolgrim za� s�ucha�, a jego oczy stawa�y si� coraz wi�ksze i wi�ksze.

Siebie nie uwa�a� za obci��onego. On, we w�asnym poj�ciu, by� wybranym!

��Czy naprawd� Tengel Z�y wyruszy� na poszukiwanie Szatana? Dok�d?

��Tego nikt nie wie.

��Ale jak on go przywo�ywa�?

��Zebra� wszystkie magiczne zio�a i czarodziejskie przedmioty, jakie zna�, do wielkiego kot�a i sporz�dzi� z tego wywar tak straszny, �e trudno sobie wyobrazi�. Bo Tengel Z�y umia� wiele, wierz mi!

��I wypi� to?

��Tego nie wiadomo. Mo�e tak, mo�e nie. W ka�dym razie odmawia� nad tym tajemne zakl�cia, by przywo�a� tego z kopytami, wiesz, o kogo chodzi. I m�wi�, �e mu si� to uda�o. Dziadek Tengel w to nie wierzy�. On uwa�a�, �e w naszym rodzie jest po prostu taka cecha, �e niekt�rzy maj� kocie oczy i rodz� si� ze specjalnymi umiej�tno�ciami, kt�rych zwykli ludzie nie maj�. Ale ja si� teraz zastanawiam�

��Nad czym?

��Czy ca�a ta saga nie jest jednak prawdziwa. Ja my�l�, �e sam Szatan macza w tym palce.

��Jezu!

��Tego imienia nie wolno ci wymawia� bez potrzeby, wiesz o tym! I jeden z potomk�w Tengela Z�ego ma by� najwi�kszym czarownikiem, jakiego �wiat kiedykolwiek widzia� � zako�czy� Brand.

To ja, to na pewno ja, my�la� Kolgrim podniecony. Od dawna wiedzia� bardzo dobrze, �e jest jednym z, jak to nazywa�, wybranych. Wystarczy�o mu tylko przejrze� si� w lustrze, by to poj��.

Tak, by� pewien, �e Tengel Z�y pi� diabelski wywar. I on zrobi to tak�e. �eby tylko wiedzia�, gdzie. I jak�

��Czy Tarjei ma ten skarb ze sob�, tam gdzie teraz jest?

��W Erfurcie? Nie s�dz�. Tak, Trond tak�e by� jednym z was. Wiedzia�e� o tym?

Nie, o tym Kolgrim nigdy nie s�ysza�. Och, gdyby wiedzia�, kiedy jeszcze Trond �y�! We dw�ch byliby straszliwie silni. Niepokonani!

Brand, kt�ry na moment pogr��y� si� w �alu po zmar�ym bracie, ockn�� si� znowu.

��A w zbiorze znajduje si� mi�dzy innymi korze� mandragory.

Takie czarodziejskie zio�a Kolgrim ju� zna�. W og�le wiedzia� du�o wi�cej, ni� mo�na by�o si� spodziewa�. Bowiem te akurat sprawy bardzo go interesowa�y i dlatego wszystko, co us�ysza�, zapami�tywa�.

Brand by� zbyt prostolinijny, by pojmowa�, co zasia� w ma�ej, czarnej duszy Kolgrima.

Pierwsze, co ch�opiec zrobi�, to pewnej niedzieli, kiedy wszyscy wybierali si� do ko�cio�a, uda�, �e ma gor�czk�. Pozwolono mu wi�c zosta� w domu.

Gdy tylko doro�li wyszli, pobieg� co si� w nogach do Lipowej Alei i przeszuka� ca�y dom, ca�e obej�cie, nie znajduj�c niczego. D�ug� nieobecno�� domownik�w wykorzysta� do ostatniej minuty i wymkn�� si� dopiero s�ysz�c g�osy powracaj�cej s�u�by. Najwi�cej czasu sp�dzi� w starej cz�ci domu. Nigdzie jednak nie by�o �adnego skarbu. W�ciek�y i rozczarowany wr�ci� do Grastensholm, by zn�w udawa� chorob�.

Erfurt znajdowa� si� tak daleko st�d, �e ch�opiec nawet poj�cia nie mia�, gdzie to jest. Nie m�g� tam pojecha�, by przy�o�y� n� do gard�a zdradzieckiemu Tarjei.

M�g� jednak zrobi� co innego! Co�, na co od wielu lat mia� ochot�

M�g� si� uwolni� od swego rywala w tylu dziedzinach. A teraz rywala do tego, co najbardziej podniecaj�ce, do czarodziejskiego skarbu!

Wszyscy musz� si� dowiedzie�, komu zrobili krzywd�!

Kolgrim przygotowywa� wszystko z najwi�ksz� staranno�ci�. Mo�e nosi� w sobie jeszcze blade wspomnienie opowiada� Cecylii o wielkim czarowniku, kt�ry nie lubi�, by ma�e trolle wyrz�dza�y krzywd� swoim m�odszym braciom? W ka�dym razie zwyczajnego morderstwa chcia� unikn��.

Ale istnia�y przecie� inne mo�liwo�ci.

Pewnego lipcowego dnia uprosi�, by dziadek zabra� go do Christianii. Wzi�� ze sob� skarbonk�, do kt�rej od wielu lat sk�ada� w tajemnicy drobne monety, jakie czasami otrzymywa� od �yczliwych wuj�w i ciotek.

Teraz oszcz�dno�ci b�d� si� chyba mog�y przyda�.

W kramie z�otnika kupi� pi�kn� broszk� ze srebra.

Nikomu jej nie pokaza�.

W nast�pnych dniach poczyni� kolejne przygotowania. Kiedy�, na przyk�ad, przez wiele godzin je�dzi� konno, nikomu jednak nie powiedzia�, gdzie by� ani co robi�.

S�ucha� wiatru zawodz�cego jakby ze skarg� w koronach drzew i u�miecha� si� z�o�liwie.

Teraz by� got�w.

Pewnego wieczora, gdy obaj bracia le�eli ju� w ��kach we wsp�lnym pokoju, Kolgrim zapyta� szeptem ma�ego Mattiasa:

��Czy widzia�e� kiedy ta�cz�ce ryby?

��Nie � odpar� �atwowierny Mattias. � Czy ryby umiej� ta�czy�?

��O, i to jak! Chcia�by� zobaczy�?

Mattias bardzo chcia�.

Kolgrim szepta� tajemniczo:

��Ale to jest zaczarowane miejsce. I one ta�cz� tylko w okre�lonym czasie. Musimy si� tam dosta� po kryjomu. I nikt nie powinien o tym wiedzie�.

Mattias zamy�li� si�.

��Nawet mama?

��Jasne, �e nie. Wtedy by wszystko przepad�o!

M�odszy brat skin�� g�ow�.

��W takim razie zabior� ci� do miejsca, gdzie ta�cz� ryby. Ale nie jutro. Jutro ich tam nie b�dzie. Pojutrze. Ja wcze�niej wyjad� z domu konno, �eby zobaczy�, czy to w�a�ciwa pora, a ty spotkasz si� ze mn� na skraju lasu przy tym wielkim d�bie o godzinie� powiedzmy, o dziewi�tej. Znasz si� na zegarze?

��Mog� zapyta� tat�.

��Nie, g�uptasie, tego nie wolno ci robi�! Wymkniesz si� z domu, kiedy s�u��ce zaczn� sprz�ta� ze sto�u po �niadaniu. Tylko nikt nie mo�e ci� widzie�, pami�taj! Szybko b�dziemy z powrotem, tak �e nikt nie musi o niczym wiedzie�.

��Zrobi�, jak m�wisz � obieca� Mattias o czystym sercu.

Nast�pnego dnia Kolgrim zapyta� Taralda jakby nigdy nic:

��Ojcze, czy m�g�bym jutro pojecha� konno do Christianii? Kiedy byli�my tam ostatnio z dziadkiem, widzia�em pi�kn� broszk� ze srebra. Bardzo bym chcia� kupi� j� babci Liv, �eby �adnie wygl�da�a w ko�ciele w dniu �wi�tego Olafa.

Tak naprawd� Kolgrima ko�ci� nic nie obchodzi�. Od czasu do czasu musia� do niego chodzi�, ale przewa�nie znajdowa� jaki� na poz�r wa�ny pow�d, by zosta� w domu.

Poruszony troskliwo�ci� syna Tarald zapyta�:

��Ale czy ciebie na to sta�, Kolgrimie?

��Mam oszcz�dno�ci � odpar� ch�opiec z tajemniczym u�miechem.

��Niech mnie kule, to nie�le! Nie musisz jednak jecha� sam. Mo�e ja m�g�bym wzi�� sobie wolne�

��Ojcze, ja mam dwana�cie lat! Dobrze je�d�� konno, wiesz o tym. Z�odziei i innych przest�pc�w te� si� potrafi� wystrzega�.

Tak, Tarald wiedzia� o tym. Troch� co prawda niech�tnie, ale w ko�cu si� zgodzi�.

Nast�pnego ranka Kolgrim pomacha� r�k� zaniepokojonej rodzinie i wyruszy� w stron� Christianii.

Gdy tylko znalaz� si� w takiej odleg�o�ci od Grastensholm, �e nie m�g� ju� by� widziany z dziedzi�ca, zboczy� z g��wnej drogi i sobie tylko znanymi le�nymi �cie�kami okr��a� parafi�.

W jaki� czas potem zatrzyma� si�, wci�� siedz�c na koniu, pod wielkim d�bem i patrzy�, jak przez ��ki zmierza ku niemu ma�y ch�opczyk, spiesz�c si�, by zd��y� na czas.

Fala zimnego spokoju sp�yn�a do serca Kolgrima.

��Uda�o mi si� � sapa� zdyszany Mattias.- Nikt mnie nie widzia�. Troch� si� ba�em, bo m�wi�e�, �e jedziesz do Christianii, i my�la�em, �e mo�e ci� tu nie b�dzie. Ale jeste� � cieszy� si� malec. Natychmiast jednak zmartwienie odmalowa�o si� na jego buzi. � Tylko ja tak nie lubi� k�ama� mamie.

��Pyta�a ci� o co�? � krzykn�� Kolgrim ostro.

��Nie, ale nic nie powiedzie� to prawie tak samo jak k�ama�. Tak to czuj�.

Brat nigdy nie miewa� tego rodzaju skrupu��w, wi�c nie rozumia�, czym si� ma�y przejmuje. Nic sobie te� nie robi� ze swojej przybranej matki Irji, kt�ra wci�� stara�a si� dawa� mu tyle samo mi�o�ci, ile dawa�a rodzonemu synowi, Mattiasowi.

��Ju� ci m�wi�em, nie b�dzie nas tak kr�tko, �e nikt nawet nie zauwa�y. Siadaj teraz za mn�!

Obaj musieli si� potrudzi�, by Mattias znalaz� si� w ko�cu na ko�skim grzbiecie, i wtedy Kolgrim zawr�ci�.

Jak wszyscy mali ch�opcy Mattias podziwia� starszego brata. On by� bohaterem, wszystko wiedzia� i wszystko umia�. Kolgrim przyjmowa� jego podziw z pewn� dum�, przede wszystkim jednak z pogard�.

Gdy tak jechali przez las, Mattias zawo�a� przej�ty:

��Jakie to cudowne! Przez ca�� noc nawet oka nie zmru�y�em.

Bardzo dobrze, pomy�la� Kolgrim z paskudnym u�miechem.

��Wzi��em te� dla nas par� kanapek � opowiada� dalej malec.

��Co zrobi�e�? � wybuchn�� Kolgrim, ale opanowa� si� i doda� spokojniej: � Czy nikt ci� nie widzia�?

��Nie. Zakrad�em si� do kuchni, kiedy nikogo tam nie by�o.

��Dobrze. Na pewno b�dziemy g�odni.

I jechali dalej w milczeniu przez spowity zielonym p�mrokiem las.

��Pos�uchaj, jak wiatr szumi w koronach drzew � szepn�� po chwili Mattias. � Jak to smutnie brzmi! Jak w ko�ciele podczas rekwiem.

��A co to jest rekwiem? � zapyta� Kolgrim, nie bardzo wprowadzony w ko�cielne rytua�y.

��Msza �a�obna.

No, to akurat odpowiednia muzyka, pomy�la� starszy brat.

��Jako� daleko jedziemy � rzek� Mattias niepewnie.

��Ju� nied�ugo b�dziemy na miejscu � obieca� Kolgrim.

Znowu min�o troch� czasu, po czym Mattias j�kn�� �a�o�nie:

��Nie chcia�bym si� skar�y�, ale pupa mnie ju� boli.

��Ju�, zaraz � odpar� starszy, a serce zaczyna�o mu wali� z podniecenia.

Jechali teraz le�n� drog�, r�wnie zielon� jak poszycie wok�, wi�c chyba niewiele ludzi przechodzi�o t�dy ostatniego lata. Nawet gdyby Mattias zauwa�y� �lady ko�skich kopyt, to i tak nie skojarzy�by tego z wypraw� Kolgrima w nieznane kilka dni temu. Od czasu do czasu przecinali ma�e polanki, otoczone krzakami czarnych je�yn, a kilkakrotnie mijali grupy dom�w, kt�re wygl�da�y, jakby opuszczono je bardzo dawno temu.

Wkr�tce krajobraz sta� si� bardziej otwarty. Zbocza wzg�rz porasta�y teraz d�by, a w miar�, jak posuwali si� naprz�d, spotykali coraz wi�cej osik i olch.

Zbli�ali si� do wybrze�a.

Kolgrim skierowa� konia na w�sk� �cie�k�, wiod�c� do szopy przy nabrze�u. Tam zeskoczy� z siod�a i pom�g� bratu zej�� na ziemi�.

��O! � wykrzykn�� Mattias. � Przecie� to morze! W oddali, w�r�d wzg�rz i ska�, migota�y w s�o�cu wody fiordu.

��Oczywi�cie, �e morze � odpar� Kolgrim. � Tylko w morzu ryby ta�cz�. S� ogromne i nazywaj� si� delfiny. Chod�, mam tutaj ��d�!

��Masz ��d�? � pyta� Mattias, wytrzeszczaj�c oczy, podczas gdy Kolgrim przywi�zywa� konia do drzewa.

��Jasne. Tam jest schowana.

Kolgrim obmy�li� wszystko starannie. Wiedzia�, �e przy brzegu ukryta jest rzadko u�ywana ma�a tratwa.

Wskoczyli na ni� niej obydwaj. Kolgrim przeci�� kamieniem lin�, kt�r� by�a przycumowana, i zacz�� wios�owa�. Niewa�ne, kto by� jej w�a�cicielem. Z l�du, zza g�stych olszynowych zaro�li, i tak nikt by ich teraz nie zobaczy�.

Wios�a przyjemnie pluska�y w wodzie. Mattias wychyla� si� i obserwowa� rozchodz�ce si� na powierzchni kr�gi.

Kolgrim nie chcia� za bardzo odp�ywa�, �eby nie mie� potem zbyt daleko do domu, wi�c porusza� wios�ami powoli, usypiaj�co. Ma�y Mattias wkr�tce skuli� si�, a jego powieki stawa�y si� ci�kie, coraz ci�sze.

��Odpoczywaj sobie � przeci�gle, hipnotyzuj�co powiedzia� starszy brat. � To jeszcze spory kawa�ek. Obudz� ci�, jak nadejdzie pora.

Mattias przytakn�� cicho i u�o�y� si� wygodniej.

Kiedy dop�yn�li do cypla, za kt�rym fiord ��czy� si� z otwartym morzem, Kolgrim z�o�y� ostro�nie wios�a i pozwoli� tratwie sun�� w kierunku l�du. Sprawdzi�, czy ma�y �pi mocno, po czym daleko odrzuci� wios�a i patrzy�, jak odp�ywaj�. Sam bezszelestnie zszed� na l�d, a potem z ca�ej si�y, cho� z najwi�ksz� ostro�no�ci�, odepchn�� tratw� od brzegu. W swoich rachubach bra� pod uwag� tak�e fal� przyboju i teraz z zadowoleniem patrzy�, jak tratwa nieub�aganie dryfuje ku otwartemu morzu.

Nie dostrzega� na niej najmniejszego nawet ruchu.

Co si� w nogach pogna� wzd�u� brzegu do szopy, gdzie czeka� na niego przywi�zany ko�.

Trudno powiedzie�, co to za instynkt sprawi�, �e umys� jego przenika�a szalona my�l: �Nie zabi�em go! Tego nie zrobi�em!�

Musia�a to by� jaka� reminiscencja z dzieci�stwa. �lad po opowiadaniu Cecylii o wielkim czarowniku, to znaczy o Szatanie. O tym, co on lubi i czego nie lubi, �eby mali ch�opcy robili.

Nie ma innego wyt�umaczenia dla tego wymy�lonego przez Kolgrima �ludzkiego� sposobu pozbycia si� nie chcianego brata.

Po po�udniu wr�ci� do domu, do szalej�cej z niepokoju rodziny.

��Kolgrim, nie widzia�e� Mattiasa? � zapyta�a Liv.

Ch�opiec zeskoczy� z konia. W r�ce trzyma� ma�� paczuszk�.

��Mattiasa? Nie. Przez ca�y dzie� by�em w Christianii.

��Ale rano?

��Rano to on spa�.

Twarz Kolgrima nigdy nie by�a bardziej szczera.

��Prawda � przypomnia� wszystkim Tarald. � Jad� z nami �niadanie. Dopiero potem znikn��. A wtedy Kolgrim by� ju� daleko st�d.

Twarz Irji by�a martwa, skamienia�a.

��Ale Mattias bra� ze sob� kanapki. Dla dw�ch os�b, jestem tego pewna!

��Jak mo�esz by� tego taka pewna? � zapyta� Tarald.

��Poniewa� pozna�am spos�b, w jaki Mattias smaruje chleb. Zostawia resztki mas�a na trzonku no�a. Wzi�� chleba i w�dliny dla co najmniej dw�ch os�b.

��Gdzie jest dziadek? � zapyta� Kolgrim.

��Chodzi po okolicy i szuka. My wszyscy szukali�my przez ca�y dzie� � wyja�ni�a Liv, patrz�c na niego z przera�eniem.

Irja zmieni�a si� na twarzy. Kurczowo chwyci�a Kolgrima za ubranie.

��Ty wiesz, gdzie on jest! � krzycza�a. � Widz� to dobrze! Ty wiesz, gdzie on jest, ty�

Tarald rzuci� si� do �ony.

��Irja, co ty! Ty, zawsze taka dobra dla Kolgrima!

Histeria, kt�r� t�umi�a w sobie przez ca�y dzie�, wybuchn�a teraz z ca�� si��.

��Ja go znam! Wiem, co to znaczy, kiedy ma tak� niewinn� min�! On co� zrobi� Mattiasowi! Ja to wiem! Ja wiem!

Oczy Kolgrima nape�ni�y si� �zami. �eby tak go krzywdzi�!

��Ale przecie� ja by�em w Christianii! �eby kupi� prezent dla babci. O, zobaczcie!

Otworzy� paczuszk� z po�yskuj�c� broszk�.

��Och, Kolgrim! � zawo�a�a Liv wzruszona. � Jak to mi�o z twojej strony! Musisz wybaczy� Irji. Matka nie jest w stanie my�le� rozs�dnie, kiedy co� si� stanie z jej dzieckiem.

Irja szlocha�a rozpaczliwie.

��Jedyne� co dobrego uda�o mi si� na tym �wiecie� stworzy� to m�j ma�y Mattias. On nie mo�e zgin��, on nie mo�e zgin��!

��On nie zgin��, na pewno � uspokaja� j� Tarald. � Wr�ci do domu, zanim zrobi si� ciemno.

Ale Mattias nie wr�ci�. W Grastensholm zapanowa�a �a�oba.

Dzie� i noc s�ycha� by�o nawo�ywania Irji: �Mattias, Mattias!� Trudno zliczy�, ile razy przeczesa�a dok�adnie las. Budzi�a si� w �rodku nocy w gwa�townej panice z krzykiem przera�enia: �On mnie potrzebuje! On jest sam i potrzebuje mnie!� I zaczyna�a od nowa szalone poszukiwania w okolicznych lasach, przepytywa�a po cha�upach, szuka�a i szuka�a�

Liv utraci�a sw�j cichy spok�j, w�osy posiwia�y jej ze zmartwienia. Dag, kt�ry mia� ju� nadw�tlone zdrowie, podupad� tak bardzo, �e wszystkich nape�nia�o to l�kiem. Paznokcie Taralda by�y obgryzione niemal do ko�ci. Na zewn�trz nie okazywa� za bardzo swojej rozpaczy, lecz kiedy by� sam, szed� do pokoju Mattiasa, dotyka� jego rzeczy, teraz opuszczonych przez w�a�ciciela, i wzbiera� w nim p�acz.

Ca�a parafia szuka�a tego ma�ego, sympatycznego ch�opca z Grastensholm, wszyscy bardzo go �a�owali i wsp�czuli jego najbli�szym.

Kt�rego� dnia Kolgrim pozwoli� sobie na �miech z jakiego� b�ahego powodu. Wtedy Irja rzuci�a si� na niego jak furia, zacz�a go szarpa� i potrz�sa� nim.

��Cieszysz si�! � krzycza�a przejmuj�co. � Cieszysz si�, bo si� nareszcie pozby�e� brata i b�dziesz m�g� teraz sam wszystko zagarn��!

Irja nawet nie wiedzia�a, jak bliska jest prawdy. Myli�a si� tylko w tym, co Kolgrim chcia� odziedziczy�.

Ch�opiec szarpn�� si�, przepe�niony nienawi�ci�.

��Pu�� mnie, ty wstr�tna babo! � wysycza�, mru��c swoje kocio ��te oczy. Po czym jeszcze bardziej zni�y� g�os i niemal wycharcza�: � Teraz si� zdradzi�a�! Nigdy ci� nic nie obchodzi�em, tylko ten tw�j ukochany synu�!

Liv przerwa�a mu ostro:

��G�upstwa wygadujesz! �adne dziecko wychowywane bez matki nie mia�o wi�cej mi�o�ci ni� ty u nas. Wszyscy otaczali�my ci� mi�o�ci�. Lubi� ci� wszyscy, od twego dziadka, asesora, do najm�odszego ch�opca stajennego. Zawsze ci� lubili i rozpieszczali. Dziadek i ja modlili�my si� o twoje �ycie, kiedy zaraz po urodzeniu by�e� zbyt� s�aby, by m�c �y�. Pragn�li�my ci� mie� i kochamy ci�, a Irja chyba najbardziej! Nie przypuszczam, by twoja biedna matka Sunniva umia�a bardziej ci� kocha�. To powiniene� wiedzie�!

Irja opanowa�a si� natychmiast.

��Wybacz mi, Kolgrimie. Ja ju� naprawd� nie wiem, co m�wi�.

��O, id� do diab�a! � parskn�� Kolgrim tak cicho, �e tylko Irja mog�a to s�ysze�, i ruszy� w swoj� stron�.

Liv jednak �ywi�a pewne podejrzenia. Napisa�a do Cecylii. O bezgranicznej rozpaczy ca�ej rodziny. O tej ostatniej, szybko topniej�cej nadziei, �e Mattias mo�e jeszcze �yje. Mo�e le�y gdzie� bezradny, a oni nie zd��� pom�c mu na czas.

Czy mog�aby� przyjecha� do domu, najdro�sza Cecylio! � ko�czy�a Liv. � Mamy coraz powa�niejsze podejrzenia, �e Kolgrim co� wie. Ty jedna umia�a� zawsze go poskromi�. B�d� tak dobra, kochanie! Nasz ukochany ma�y Mattias znikn�� przed pi�cioma tygodniami, nerwy zaczynaj� Irj� zawodzi�, a my wszyscy te� nie jeste�my ju� w stanie znosi� d�u�ej tej udr�ki.

Cecylia wr�ci�a w�a�nie do domu po d�u�szej nieobecno�ci. Opiekowa�a si� umieraj�c� Ann� Catherin� i teraz bardzo potrzebowa�a odpoczynku w gronie rodziny. Natychmiast jednak zdecydowa�a si� jecha� do Norwegii.

��Nie, Alexandrze, nie zabior� ze sob� bli�niak�w. Nie do Grastensholm. Ja tak�e mam pewne podejrzenia, �e za tym wszystkim kryje si� Kolgrim. I nigdy nie wystawi� Gabrielli ani Tancreda na spojrzenie tych jego dzikich oczu!

��Ale on by chyba nie chcia��

��Jak wiesz, Kolgrim by� do mnie bardzo przywi�zany. Uwa�a za zdrad� z mojej strony to, �e mam w�asne dzieci. Ja zawsze w�tpi�am w jego �yczliwy stosunek do Mattiasa. Przecie� nigdy nie zabra�am naszych dzieci do mojego rodzinnego domu, cho� bardzo bym chcia�a. Ojciec i mama przyjechali tutaj, �eby je zobaczy�, Tarjei tak�e, a reszta rodziny nigdy nie widzia�a Gabrielli i Tancreda. Wy��cznie z powodu Kolgrima.

��Wydaje mi si�, �e jeste� odrobin� niesprawiedliwa wobec tego ch�opca. Ale znasz go lepiej ni� ja. Dobrze, a zatem b�dziemy musieli jeszcze przez jaki� czas obej�� si� bez ciebie. Mam nadziej�, �e odnajdziesz Mattiasa! To taki mi�y ch�opiec.

Cecylia westchn�a.

��Och, gdyby tak dziadek Tengel by� z nami! Albo Sol.

Oni potrafili odnajdywa� zaginionych. Chocia� Sol czuwa raczej nad swoim wnukiem, Kolgrimem� W porz�dku, sp�dz� tam nie wi�cej ni� tydzie�, potem musz� odpocz��.

G��boko prze�y�am �mier� Anny Catheriny. A teraz Mattias� Och, kochany, ma�y Mattias!

W tydzie� p�niej znalaz�a si� w Grastensholm i z przera�eniem zobaczy�a, jak �a�oba i l�k o �ycie ch�opca zgn�bi�y ca�� rodzin�.

Ju� nast�pnego dnia porozmawia�a z Kolgrimem. On jednak utraci� dawne zaufanie do niej, a poza tym zanadto by� poch�oni�ty jedn� spraw�, by przejmowa� si� takimi drobiazgami, jak los Mattiasa.

��Kiedy przyjedzie Tarjei? � pyta�.

��Tego nie wiem, ale dawno ju� w domu nie by�, wi�c pewnie nied�ugo si� zjawi. Lubisz go?

Wzrok Kolgrima b��dzi� po pokoju. Tarjei? A c� on ma za znaczenie? Ch�opca interesowa�o jedynie to, co Tarjei posiada�.

��O tak! � zawo�a� entuzjastycznie. � Bardzo go lubi�. Tarjei jest taki m�dry.

P�niej Cecylia rozmawia�a z Liv.

��Ch�opiec co� wie, tego jestem pewna. Ale bardzo trudno si� z nim porozumie�, nie umiem sobie z nim poradzi�. B�d� pr�bowa� a� do wyjazdu, niczego jednak obiecywa� nie mog�.

Cecylia musia�a wr�ci� do domu, niczego nie wsk�rawszy. Nigdy twarz Kolgrima nie wygl�da�a tak niewinnie jak teraz. I w�a�nie dlatego by�a pewna, �e ch�opiec wie wi�cej, ni� chcia�by powiedzie�.

Lato chyli�o si� ku ko�cowi.

Ch�opiec spokojnie czeka�, a� przyjedzie Tarjei. Bo teraz nic ju� nie sta�o na przeszkodzie, by to on, Kolgrim, zosta� dziedzicem skarbu, kt�ry by� dla niego wart wi�cej ni� ca�e z�oto �wiata.

Tarjei nie planowa� jeszcze podr�y do domu.

Wspaniale zda� egzamin na uniwersytecie w Tybindze i m�g� wybiera� pomi�dzy r�nymi pon�tnymi propozycjami.

Ludziom Lodu nigdy nie brakowa�o pieni�dzy, bowiem Tengel Dobry przez wiele lat leczy� chorych, a malowid�a Silje sprzedawano po znacznie wy�szych cenach, ni� ona sama mog�a sobie �yczy�. Tarjei nie musia� wi�c kierowa� si� wzgl�dami materialnymi. Mia� wolny wyb�r.

Odrzuci� kusz�c� propozycj� wyk�adania medycyny na uniwersytecie w Tybindze i wybra� � nie wiadomo, z jakich powod�w � gorzej p�atn� prac� w Erfurcie. Mia� tam by� pomocnikiem wielce uczonego lekarza, prowadz�cego badania nad r�nymi chorobami.

Tarjei doczeka� si� spe�nienia jednego z marze� swego dzieci�stwa: spotka� Johannesa Keplera. Dosz�o do tego w Tybindze, dok�d �w wielki matematyk i astronom przyjecha� pod koniec �ycia. Odbyli wtedy szczer� rozmow�, trwaj�c� do p�na w noc. Kepler by� w ostatnich latach cz�owiekiem pozbawionym iluzji, zm�czonym ludzk� niewiedz� i brakiem zrozumienia, a ponadto dr�czy�a go choroba. Rozmowa z m�odym, idealistycznie usposobionym Tarjeim o�ywi�a go, dyskutowali wi�c o kwestiach naukowych, dop�ki sen ich nie zmorzy�.

Prawie natychmiast odkryli jak wiele ich ��czy. Matka Keplera zmar�a w 1622 roku, po trzynastu miesi�cach wi�zienia, oskar�ona o czary. Tarjei mia� w swojej rodzinie podobne do�wiadczenia � jego ciotk�, Sol, spotka� taki sam los. Zacz�li wi�c od rozmowy o procesach czarownic, a sko�czyli na ostatnim koniku Keplera: logarytmach i za�amywaniu si� �wiat�a.

Teraz Tarjei przebywa� w Erfurcie. Lubi� swoj� prac�, cho� wi�za�a si� ona niejednokrotnie z wielkim ryzykiem, tak jak to mia�o miejsce w czasie epidemii ospy, z kt�rej na szcz�cie wyszed� obronn� r�k�. Jego chlebodawca by� bardzo zadowolony z m�odego pomocnika i przepowiada� mu wielk� przysz�o�� � je�li wsp�cze�ni w�adcy lub czo�owi m�owie Ko�cio�a w swej g�upocie nie zechc� spali� go na stosie ze wzgl�du na jego wiedz�. Czy� nie spalili Jana Husa i nie skazali Galileusza za herezj�? Tarjei musia� by� ostro�ny!

W wolnych chwilach odwiedza� niekiedy swych starych przyjaci� na zamku Lowenstein. Hrabianka Cornelia Erbach von Breuenberg wyros�a na bardzo pewn� siebie, obdarzon� siln� wol� siedemnastoletni� dam�. By�a pe�na wdzi�ku i znacznie teraz szczuplejsza ni� w dzieci�stwie.

Mili wujostwo chcieli wyda� j� za m�� za potomka zubo�a�ego niemieckiego rodu ksi���cego.

Cornelia nawet s�ucha� o tym nie chcia�a!

Ma�a Marka Christiana by�a teraz o�mioletnim, bardzo sympatycznym dzieckiem z wyra�nymi zadatkami na du�� inteligencj�. Gdy Tarjei zjawia� si� z wizyt� na zamku, cz�sto siada�a obok niego i przys�uchiwa�a si� niezrozumia�ej dla niej konwersacji doros�ych. Cornelia przeciwnie, wtr�ca�a si� do rozmowy, wyg�asza�a zdecydowane s�dy, co Tarjei nierzadko kwitowa� u�miechem.

Kiedy� Cornelia powiedzia�a do wuja:

��Tarjei ma przed sob� wielk� przysz�o��, prawda?

��Wspania��, jestem tego pewien.

��W takim razie powinien by� dobr� parti�.

��Na pewno. Dla panny ze swojej klasy. Ale nie dla ciebie, je�eli o to ci chodzi.

��Dlaczego nie dla mnie?

��Bo jeste� hrabiank�, kochana Cornelio. A Tarjei nie jest nawet szlachcicem.

��Nazwisko Lind z Ludzi Lodu mog�oby wprowadzi� w b��d ka�dego z tych g�upich starc�w, kt�rzy decyduj�, kto znajdzie si� w spisach arystokratycznych rod�w.

��Cotnelio, nawet nie mo�e by� mowy o twoim ma��e�stwie z Tarjeim! Czy on ci si� o�wiadczy�, �e o to pytasz?

��Nie, ale�

��No widzisz! Mo�e on w og�le by ciebie nie chcia�.

��Jasne, �e by chcia�! Dobrze, wobec tego ja z nim uciekn�.

��Nie b�d� niem�dra, Cornelio! W ten spos�b zniszczy�aby� tylko jego karier�.

��A czy wuj by nie m�g� si� za nim wstawi�, by otrzyma� tytu� szlachecki?

Hrabia von Lowenstein und Scharffeneck wyja�ni�:

��To m�g�by zrobi� tylko ksi���, g�owa ksi���cego rodu.

��Ksi���cego? � zapyta�a Cornelia, nad czym� si� zastanawiaj�c. � Tarjei ma kuzynk�, kt�ra wysz�a za m�� za ksi�cia.

��Naprawd�?

��Tak, albo prawie ksi�cia, je�li chodzi o �cis�o��. On si� nazywa Paladin i jest co najmniej margrabi�. Ale jego babka czy kto� taki na pewno by�a ksi�n�.

Komendant Erfurtu przytakn��.

��Paladin to dobre nazwisko. Nale�� do domu ksi���cego Schwarzburg.

��Tak, w�a�nie tak. Ja go zapytam.

Wuj przyj�� to z u�miechem.

��Nie s�dz�, by on m�g� zrobi� a� tyle. A poza tym b�dzie chyba najlepiej, je�eli najpierw zapytasz, co my�li o tym Tarjei.

��Zapytam, tego mo�esz by� pewien!

Tymczasem m�ody medyk odni�s� si� do jej plan�w oboj�tnie.

��Po co, na Boga, mia�bym zostawa� szlachcicem?

Cornelia straci�a pewno�� siebie, a nawet na chwil� zamilk�a.

Niczego nie domy�laj�cy si� Tarjei ci�gn��:

��I przecie� nie mog� zwr�ci� si� do Alexandra z tak� pro�b�, chyba rozumiesz? Nawet gdyby on m�g� przekona� swoich ksi���cych kuzyn�w ze Schwarzburga, to bym si� spali� ze wstydu, bezczelnie prosz�c o co� podobnego! Nie, ja ciebie nie rozumiem, Cornelio.

Ona, w�ciek�a, odwr�ci�a si� na pi�cie.

��O, jaki ty jeste� g�upi! Jaki g�upi! � sykn�a jeszcze i wybieg�a z pokoju, zgrzytaj�c z�bami ze z�o�ci.

��Czy ja kiedykolwiek nie by�em dla ciebie g�upi? � krzykn�� za ni� Tarjei.

P�niej przez wiele tygodni nie odzywa�a si� do niego, nie pokazywa�a si� te� podczas jego wizyt, cho� zawsze wtedy stawa�a na galeryjce i ukryta za kolumn� przygl�da�a mu si� z g�ry.

Z pomoc� przysz�o jej nieszcz�cie.

Tarjei w�a�ciwie nie wiedzia�, dlaczego tak dobrze si� czuje w zamku Lowenstein. Nie rozumia� te�, czemu w ostatnich dniach jest taki zirytowany, czego mu brak. U�wiadomi� to sobie dopiero pod wp�ywem gro�nych wydarze�.

W Erfurcie znalaz�a si� du�a grupa by�ych zaci�nych �o�nierzy Wallensteina, teraz w��cz�cych si� po kraju, znudzonych brakiem zaj�cia i ��dnych grabie�y. Komendant pospiesznie zorganizowa� obron� miasta i wyruszy� przeciwko pl�druj�cym �o�dakom.

Opu�ci� tym samym Lowenstein. Nie spodziewa� si�, �e grabie�cy p�jd� t� drog�. Zamek le�a� bowiem z dala od miasta, b�d�cego, jak s�dzi�, ich celem. Teraz zamek by� zupe�nie pozbawiony obrony. Zosta�a w nim tylko gar�� s�u�by i rodzina hrabiego.

�o�dacy parli ostro do przodu. Hrabina Juliana ukry�a si� z dzie�mi i kobietami w jednej z zamkowych wie�, lecz Cornelii z nimi nie by�o. Wys�a�a wi�c pokoj�wk� na poszukiwania bratanicy, ale ku swemu przera�eniu us�ysza�a wkr�tce �e knechci odkryli dziewczyn� i rzucili si� na ni�. Hrabina tymczasem musia�a zosta� z Mark� Christian�.

Tarjei znajdowa� si� w�a�nie w drodze do zamku, gdy odkry�, �e nie jest sam. Przed nim na drodze ha�asowa�a banda knecht�w. Jaki� przera�ony ch�opiec, mo�e pi�tnastoletni, ukry� si� w rowie.

��Pr�dzej! � zawo�a� Tarjei. � Bierz mojego konia i p�d� do komendanta, on na pewno jest teraz w mie�cie. Powiedz mu, �e knechci s� w drodze do zamku i �e ja zrobi�, co b�d� m�g�. Nazywam si� Tarjei.

Ch�opiec ju� siedzia� na koniu i ruszy� z kopyta ku miastu.

Tarjei czu�, ze serce mu �omoce. Nigdy nie mia� specjalnej ochoty na odgrywanie roli bohatera; znacznie bardziej poci�ga�y go wyzwania intelektualne. A poza tym knecht�w, kt�rzy znikali ju� w zamkowej bramie, by�a gromada. On za� pozosta� sam�

My�la� jednak o nieszcz�snych mieszka�cach zamku. Cho� wi�c naprawd� niewiele m�g� zrobi�, jego obowi�zkiem by�o pr�bowa�.

��Odwagi, Tarjei � mrucza� sam do siebie.

Przemyka� si� niepostrze�enie. Z daleka s�ysza� wrzaski knecht�w. Wygl�da�o na to, �e ju� pl�druj� sal� rycersk�.

Tarjei skrada� si� pod murami zamku. Gdyby nie by� taki niespokojny, sam sobie musia�by wyda� si� �mieszny.

Pr�bowa� znale�� kogo� ze s�u�by. I to w�a�nie wtedy us�ysza� rozpaczliwy krzyk m�odej dziewczyny.

��O, m�j Bo�e, Cornelia � szepn�� wstrz��ni�ty.

W tym momencie zda� sobie spraw�, co tak naprawd� by�o przyczyn� jego strachu. Cornelia� to biedne, bezradne dziecko.

Cornelio, moja najdro�sza, ukochana, szepta�, p�dz�c w kierunku, sk�d dochodzi� krzyk.

Gdyby s�ucha� uwa�niej, domy�li�by si�, �e te �a�osne pe�ne skargi krzyki nie s� krzykami Cornelii.

Lecz Tarjei jakby postrada� zmys�y ze strachu,

By� ju� blisko, w d�ugim korytarzu z drewnian� pod�og�. Na tyle jednak zachowa� rozs�dek, by wiedzie�, �e w pojedynk� niczego przeciwko knechtom nie zdzia�a, �eby nie wiem jakiej odwagi dodawa� mu l�k o �ycie lub cze�� Carnelii. Rozejrza� si� i chwyci� halabard�, stoj�c� pod �cian� jako dekoracja. Zacz�� ni� uderza� o pod�og� i tupa� tak, by echo jego krok�w odbija�o si� od �cian, sprawiaj�c wra�enie, �e biegnie wielu ludzi.

��T�dy, panie komendancie! � wo�a�. � Tutaj s� ci n�dznicy. Bez lito�ci wytnijmy ich co do nogi!

Rzeczywi�cie uda�o mu si� przestraszy� knecht�w, kt�rzy, tratuj�c si� nawzajem, zacz�li ucieka� z sali rycerskiej, krzycz�c przy tym i nawo�uj�c:

��Komendant i jego ludzie! Musimy si� wnosi�!

Tarjei tupa� energicznie jeszcze przez chwil�, po czym stwierdziwszy, �e pole zosta�o oczyszczone, rzuci� si� do szlochaj�cej na pod�odze dziewczyny.

Natychmiast u�wiadomi� sobie pomy�k�, lecz ulga, jak� przy tym odczu�, szybko przemieni�a si� we wsp�czucie.

��O, dziecko drogie � powiedzia�. � Chod�, oprzyj si� o ramie. A gdzie jest twoja chlebodawczyni?

��W wie�y � szlocha�a dziewczyna.

��Czy wszyscy tam s�?

��Nie. Panny Cornelii nie ma. Ja mia�am jej poszuka� i wtedy� oni przyszli.

��Wracaj szybko do pani, ja odnajd� Corneli� � powiedzia� Tarjei, a strach d�awi� go w piersi.

Domy�la� si�, gdzie mog�a si� ukry� Cornelia. Pokaza�a mu kiedy� sw�j sekretny schowek na drugim pi�trze, tu� przy schodach wiod�cych na mury.

Jak szalony przebieg� przez zamek, nawet nie ogl�daj�c si� za siebie. Gdyby to zrobi�, m�g�by zobaczy�, �e uciekaj�cy rabusie wpadli na mo�cie ponad fos� prosto w r�ce ludzi komendanta. Bo hrabia ju� wcze�niej zosta� powiadomiony o napadzie i spieszy� do zamku, a gdy po drodze spotka� ch�opca, kt�rego wys�a� Tarjei, jego oddzia� pogna� co ko� wyskoczy.

Knechci pr�bowali zawr�ci�, lecz zamkowa s�u�ba b�yskawicznie zatrzasn�a bramy i napastnicy zostali uwi�zieni na mo�cie. Wielu pr�bowa�o ratunku, skacz�c do fosy, lecz tylko nieliczni uszli z �yciem.

Kilku jednak pozostawa�o jeszcze w zamku. Zapu�cili si� zbyt daleko, by s�ysze� ostrzegawcze nawo�ywania. Kiedy wi�c Tarjei zbli�a� si� do kryj�wki Cornelii, us�ysza� w�ciek�y kobiecy g�os. Tym razem trudno si� by�o pomyli�. To by�a Cornelia � w ca�ej swojej krasie czy raczej w najwy�szej potrzebie.

��Zabieraj st�d te swoje ow�osione �apy, ty ma�po � m�wi�a gniewnym g�osem, kt�ry mia� brzmie� lodowato, lecz ze strachu przechodzi� w piskliwy falset. � Czy my�lisz, �e pozwol�, �eby dotyka�o mnie co� tak wstr�tnego i brudnego? I do ciebie te� to si� odnosi! � krzykn�a jeszcze ostrzej. � Twoja matka musia�a si� zapatrze� na �wini�, kiedy z tob� chodzi�a, ty wstr�tna pokrako!

Bo�e drogi, pomy�la� Tarjei otwieraj�c drzwi do pomieszczenia przy schodach. Powinna to s�ysze� wytworna ciotka Juliana!

Nie zastanawiaj�c si�, wpad� do �rodka na ratunek dziewicy. Ale, jak powiadaj�, odwa�nym szcz�cie sprzyja, cho� tu mo�na by raczej m�wi� o g�upich�

Nie zdaj�c sobie z tego sprawy, Tarjei przez ca�y czas dzier�y� w d�oniach ci�k� halabard� i teraz wygl�da� naprawd� gro�nie, wymachuj�c bez�adnie straszliw� broni�.

Dwaj knechci, zreszt� ani paskudni, ani pokraki, rzucili si� do ucieczki. Nie wiadomo tylko, czy bardziej ze strachu przed Tarjeim, czy te� dlatego, �e jeden z nich przypadkiem zobaczy�, co si� dzieje na mo�cie.

Cornelia natychmiast dostrzeg�a w nim bohatera i rzuci�a mu si� w ramiona.

��O, Tarjei, jeste�! Ja wiedzia�am, �e przyjdziesz!

C� to znowu za kiepskie przedstawienie, my�la� cokolwiek zirytowany, ale te� sk�onny do �miechu, skoro niebezpiecze�stwo min�o. Nie by� jednak w stanie wykrztusi� ani s�owa, bowiem u�ciski Cornelii ca�kowicie pozbawia�y go tchu. A ona umia�a wykorzysta� sytuacj�. Z wrodzon� kobiec� przebieg�o�ci� tak pokierowa�a sprawami, by Tarjei by� przekonany, �e to on j� ca�uje, a nie odwrotnie. Tego rodzaju chytre sztuczki kobiety znaj� od pocz�tku �wiata.

Tarjei zreszt� nie protestowa�, o nie!

Tak naprawd�, to ten zawsze bardzo zaj�ty m�ody uczony nigdy nawet nie marzy�, �e mog�oby istnie� co� r�wnie rozkosznego! A kiedy ju� raz zacz��, nie m�g� przesta�, bo Cornelia nie nale�a�a do os�b, kt�re by chcia�y przerywa� taki poca�unek nie w por�.

Niech�tnie ockn�� si� na d�wi�k czyjego� g�osu.

��No, no � powiedzia� komendant Georg Ludvig Eberhardsson von Lowenstein und Scharffeneck.

Tarjei wstrzyma� oddech, sp�oszony, i uwolni� si� z uwodzicielskich obj�� Cornelii.

��Och, wuju! � szepn�a zawstydzona. � Tarjei mnie skompromitowa�! Lecz jako prawdziwy rycerz mia�, oczywi�cie, uczciwe zamiary.

��Zaraz, zaraz, poczekaj chwilk� � zaprotestowa� oszo�omiony Tarjei.

��Teraz musisz poprosi� o moj� r�k� � podpowiada�a mu g�o�no Cornelia.

��O twoj� r�k�? O, nie! Nie przywi��� sam sobie kamienia m�y�skiego do szyi!

��Co? � wykrztusi�a panna.

Komendant przygl�da� si� im z rozbawieniem.

Tarjei nie zamierza� si� poddawa�.

��Niepos�uszne ma�e dziewczynki staj� si� niepos�usznymi �onami � powiedzia�.

Przez chwil� Cornelia sprawia�a wra�enie zupe�nie zagubionej. Ostatnia szansa przepad�a. Skoro Tarjei nie chce�

Jej dziecinna buzia wyra�a�a teraz inne uczucia ni� zazwyczaj okazywana pewno�� siebie. Tarjei zmi�k� i pog�adzi� j� po policzku.

��Ja wcale tak nie my�la�em, Cornelio � rzek� pospiesznie tonem usprawiedliwienia. � Tylko si� z tob� dra�ni�em. � Pewien, �e odpowied� b�dzie odmowna, zwr�ci� si� do wuja dziewczyny: � Panie komendancie, niniejszym mam zaszczyt prosi� o r�k� pa�skiej kuzynki.

I oto sta�o si� co� nieoczekiwanego! Hrabia u�wiadomi� sobie nagle, �e Tarjei jest jedynym m�czyzn�, kt�ry zdo�a utrzyma� Corneli� w ryzach. A poza tym ma przed sob� przysz�o��. Nosi nazwisko o szlacheckim brzmieniu. Sam za� jest cz�owiekiem honoru.

A zatem, dlaczego nie?

Tak to Tarjei wpad� w pu�apk�.

Od samego pocz�tku ma��e�stwo by�o bardzo szcz�liwe, a pa�stwo m�odzi nieprzytomnie zakochani. Tarjei nie pracowa� ju� wieczorami do p�na, jak to przedtem czyni�. Spieszy� do domu, bo strasznie t�skni� za Corneli�. Wcze�niej nawet nie �ni�, �e �ycie mo�e by� takie cudowne. Dawniej zawsze ze zdumieniem obserwowa�, jak nierozumnie zachowuj� si� ludzie zakochani.

Gdy okaza�o si�, �e Cornelia oczekuje dziecka, szcz�ciu naprawd� nie by�o ko�ca.

Du�o czasu musia�o min��, nim Tarjei u�wiadomi� sobie, jak jest zdominowany, ba, nawet tyranizowany przez �on�.

Dosta� bardzo sp�niony list z domu. Wys�ano go p�nym latem 1633 roku, a teraz by�a jesie� 1634. Z niewypowiedzianym �alem czyta� wstrz�saj�ce wiadomo�ci o zagini�ciu Mattiasa. I natychmiast usiad�, by napisa� odpowied�.

Do �ony za� powiedzia�:

��Cornelio, musz� niezw�ocznie tam pojecha�. Zagin�� jeden z moich ma�ych kuzyn�w. Musz� pojecha� do domu, dowiedzie� si�, czy go odnaleziono, albo pocieszy� jego rodzic�w.

Nie powiedzia� jej o tym, co niepokoi�o go najbardziej: ma�y Mattias mia� odziedziczy� skarb Ludzi Lodu. Skoro on zagin��, to kogo teraz wybra�?

Cornelia jednak szala�a z gniewu. Czy naprawd� zamierza j� opu�ci� teraz, kiedy dziecko ma si� nied�ugo urodzi�? Czy on tylko o sobie potrafi my�le�?

Cornelia sta�a si� niezno�na tak�e pod wieloma innymi wzgl�dami. Mieszkali na zamku, bo nie wyobra�a�a sobie, �e mog�aby si� przeprowadzi� do ubogiego lekarskiego mieszkania. Wygrzewa�a si� w blasku popularno�ci, jak� Tarjei zaczyna� zdobywa�, lecz nie chcia�a si� zgodzi�, by chodzi� do pracy, bo uwa�a�a, �e powinien nieustannie by� z ni�. Albo planowa�a jak�� weso�� wycieczk�, kt�r� musieli odby� akurat wtedy, gdy on prowadzi� wa�ne badania. W przeciwnym razie o�wiadcza�a, �e �le si� czuje. Tego ostatniego sposobu zreszt� szybko zaniecha�a, bo Tarjei mia� nieprzyjemny zwyczaj rozpoznawania chor�b, tak�e symulowanych.

Lubi�a budzi� w nim zazdro��, bo zabawnie by�o wtedy obserwowa� jego reakcje. Od czasu do czasu udawa�a, �e sama jest zazdrosna, i rozkoszowa�a si� s�uchaniem jego zapewnie�, �e w tej dziedzinie nie ma si� czego obawia�. Lubi�a te� wywo�ywa� drobne ma��e�skie sprzeczki tylko po to, by m�c si� potem znowu godzi�. I zawsze po k��tniach, sprowokowanych przez ni� z wymy�lonych powod�w, Tarjei musia� czyni� pierwszy krok do zgody. A kiedy prosi� o wybaczenie, stawa�a si� �agodna i mi�a jak kociak, powtarzaj�c wci��, �e nikt na �wiecie nie jest bardziej szcz�liwy ni� oni.

Po czym� takim Tarjei wraca� do r�wnowagi powoli i za ka�dym razem potrzebowa� na to wi�cej czasu.

Wszystko to sk�ada� na karb jej stanu, lecz w g��bi duszy czu� narastaj�ce przekonanie, �e taka w�a�nie jest Cornelia i �e nic a nic nie zmieni�a si� od ich pierwszego spotkania, kiedy jeszcze by�a dzieckiem. Pozosta�a tak samo uparta i pewna siebie.

Ust�pi� wi�c i napisa� drugi list, w kt�rym wyja�ni�, �e stan ma��onki nie pozwala mu na podr�, a on �ywi szczer� nadziej�, i� Mattias si� odnalaz�. Przekaza� rodzinie swoje najg��bsze wsp�czucie, zapewniaj�c, �e my�li o nich i o ch�opcu dzie� i noc. Prosi�, by natychmiast znowu do niego napisali.

Oczywi�cie pisa� do domu ju� wcze�niej, informuj�c o swoim ma��e�stwie i o tym, �e rodzina wkr�tce si� powi�kszy, nie wiedzia� jednak, czy te listy dosz�y.

Tym razem poczta okaza�a si� sprawniejsza. Bardzo szybko dosta� kolejny list od swego ojca, Arego.

List by� spokojny, lecz mimo to wstrz�sn�� Tarjeim do g��bi. Mattias si� nie odnalaz�. Irja pogr��y�a si� w rezygnacji i apatii, nic ju� jej nie cieszy�o. Ale Kolgrim jest dla nich du�� pomoc� i teraz wszyscy w Grastensholm z nim w�a�nie wi��� nadzieje. Po pierwszych gwa�townych wybuchach i podejrzeniach pod jego adresem uspokoili si�. Irja i Tarald traktuj� go teraz jak swego jedynego syna. Ale �a�oba wyziera z ka�dego k�ta w Grastensholm.

Chyba jeszcze gorzej maj� si� sprawy w Lipowej Alei. Do zmartwienia z powodu Mattiasa dosz�a powa�na choroba Mety. Czy Tarjei m�g�by przyjecha� do domu? Teraz ju� tylko w nim nadzieja.

Ale on naprawd� nie m�g�. Dziecko mia�o przyj�� na �wiat za kilka tygodni i Cornelia czu�a si� bardzo �le, cho� naturalnie przesadza�a ze swoimi dolegliwo�ciami, co czasami zaczyna�o by� groteskowe. Zamierza� jednak jecha� zaraz po rozwi�zaniu niezale�nie od tego co powie Cornelia. Tym razem zaniepokoi� si� powa�nie. Meta, z kt�r� wprawdzie nigdy nie mia� wsp�lnego j�zyka, by�a mimo wszystko jego matk� i szczerze j� kocha�.

A ma�y Mattias, kt�ry go zawsze tak cieszy�, budzi� w nim tyle spokoju�

To by�o zbyt bolesne, nawet my�le� nie m�g�!

Cornelia zreszt� nie mia�a nic przeciwko temu, �eby jecha� zaraz po porodzie. Cornelia w og�le nie powiedzia�a ju� nic wi�cej.

Bo kiedy ich male�ki synek przyszed� na �wiat, jego matka zgas�a jak delikatne, spokojne �wiate�ko. Tarjei, ze wszystkimi swoimi medycznymi umiej�tno�ciami, nic nie m�g� na to poradzi�. Zmar�a mu na r�kach, a on nigdy nie zdo�a� odpowiedzie� na pytanie, dlaczego. Domy�la� si�, �e mia�a s�abe serce.

Dopiero teraz zrozumia�, jak bardzo j� kocha�. Jej zadziorne odpowiedzi, humory, jej kochane r�ce, ramiona obejmuj�ce go tak, �e prawie d�awi�y, jej maniery rozpieszczonej panny�

Zdawa� sobie spraw�, �e z czasem mog�aby skruszy� w nim wszelk� wol�, zrujnowa� pasj� badawcz�, przepoi� jego �ycie gorycz�. A mimo to by� po jej �mierci niepocieszony.

Z pomoc� przysz�a mu ciotka Cornelii, Juliana.

��Jed� do domu, Tarjei � radzi�a �agodnie. � Jed� do chorej matki! Tak nie mo�na, rozpacz ci� wyniszcza. Cornelia spoczywa w ziemi i nic na to nie poradzisz. Ja si� zajm� twoim ma�ym synkiem. A przy okazji, jakie zamierzasz da� mu imi�?

Tarjei, kt�ry ledwie by� w stanie spojrze� na malca, ockn�� si� z odr�twienia.

��Imi�? Nie wiem. Mo�e Mikael, �eby zaczyna�o si� na t� sam� liter� co imi� mojej matki, Mety? I Cornelius. Mikael Cornelius� Tak, niech tak b�dzie.

��Dobrze � zgodzi�a si� Juliana. � Mo�esz jecha� spokojnie, drogi przyjacielu. By�e� dla Cornelii dobrym m�em. By�a szcz�liwa do ostatniej chwili i nie wiedzia�a, �e umiera.

Tak wi�c Tarjei pojecha�. Wyjecha� z domu �a�oby, by przyby� do innego, tak�e dotkni�tego �a�ob�.

Gdy statek przemierza� wody Kattegatu, Tarjei s�ysza� szum wiatru zawodz�cego w takielunku i linach. D�wi�ki te odbija�y si� jakby echem skargi w najskrytszych zakamarkach jego duszy, tak �e w ko�cu nie umia�by powiedzie�, co by�o pierwsze. Mo�e �a�osny szum wiatru odzwierciedla� tylko stan jego uczu�?

Dopiero podczas tej podr�y przez morze my�li jego zacz�y kr��y� wok� nowo narodzonego dziecka. Mikael Cornelius Lind z Ludzi Lodu. Pr�bowa� sobie przypomnie�, jak ch�opiec wygl�da�

Ciemnow�osy, rzecz jasna, bowiem oboje rodzice byli ciemni. G�ste, czarne w�osy z delikatnym odcieniem miedzi, kt�ry wnios�a do rodziny Silje i kt�ry pojawia� si� nieodmiennie w kolejnych pokoleniach. Chocia� Tengel jako potomek Ludzi Lodu by� kruczoczarny, a zatem on powinien dominowa�, je�li chodzi o kolor w�os�w i karnacj�. Blond w�osy Daga czy Mety i ich niebieskie oczy mia�y bardzo nik�e szanse, by odrodzi� si� w przysz�ych generacjach.

Z tego co Tarjei zapami�ta�, ma�y Mikael mia� buzi� tak� sam� jak wszystkie noworodki. Trudno by�o w niej odnale�� jakie� szczeg�lne cechy. Tarjei odczuwa� teraz �al, �e nie bra� cz�ciej synka na r�ce, �e nie dawa� mu tej mi�o�ci, kt�r� w istocie dla niego �ywi�.

Ale jak poradzi sobie sam z wychowaniem ma�ego dziecka?

Przyby� do Lipowej Alei pewnego deszczowego dnia w kwietniu 1635 roku. Przyjecha� za p�no, by pom�c matce. Przekroczy�a ju� t� granic�, za kt�r� �aden ratunek nie jest mo�liwy. By�a jednak niewypowiedzianie szcz�liwa, �e mo�e go jeszcze zobaczy�, i to da�o jej now� nadziej�. Tarjei umia� przecie� wszystko!

Stara� si�, jak m�g�, by uczyni� jej ostatnie dni wolnymi od b�lu, i przygl�da� si� tej drobnej, wychudzonej postaci. Meta, niegdy� samotne, nieszcz�liwe dziecko wiejskiej ladacznicy, znalezione przez Sol gdzie� w Skanii� P�niej dobra i uczciwa gospodyni w zadbanej Lipowej Alei. Ta wysuszona teraz na wi�r istota wyda�a na �wiat trzech syn�w. Dw�ch wykierowa�o si� na ludzi � jeden jako gospodarz, a drugi jako lekarz i uczony. Trzeci, kt�rego kocha�a najbardziej, za�ama� si� pod nieub�aganym przekle�stwem Ludzi Lodu.

Gdy Meta spocz�a ju� w ziemi po uroczystym pogrzebie, kt�ry jej samej na pewno by si� podoba�, gdyby go widzia�a, Tarjei zaj�� si� tragedi� Mattiasa.

Opowiedziano mu dok�adnie ca�� histori�, cho� tak wiele do opowiadania znowu nie by�o, bo przecie� nikt nie wiedzia�, co sta�o si� naprawd�.

Odby� przede wszystkim rozmow� z ciotk� Liv i wujem Dagiem.

��Musz� znale�� nowego dziedzica dla tajemnego skarbu Ludzi Lodu � powiedzia�. � My�la�em ju� o�

��Ciii � szepn�a Liv, cho� wiedzia�a, �e wszyscy pomagaj� przy sianokosach na ��ce. � Nie m�w g�o�no, kogo wybra�e�!

��Dlaczego? � zapyta� Tarjei zdumiony, marszcz�c brwi.

Teraz dopiero Liv opowiedzia�a mu o brzemiennych w skutki s�owach Taralda wtedy, podczas obiadu, kiedy dosta� list od kuzyna.

��Przez ca�y czas dr�czy�o nas nieprzyjemne podejrzenie, �e Kolgrim zosta� g��boko zraniony tym, i� to Mattias, a nie on ma by� dziedzicem czarodziejskiego skarbu. I �e by� mo�e to by�a przyczyna znikni�cia ma�ego. Takie podejrzenia s� jednak zbyt okrutne, by wypowiada� je g�o�no. Cho� teraz musia�am to zrobi�.

Tarjei by� wstrz��ni�ty.

��Dobry Bo�e, nie przypuszczacie chyba�? Tak, to by�o z mojej strony niewybaczalne g�upstwo, �e napisa�em do Taralda. Powinienem by� pami�ta�, �e on nie jest tym najm�drzejszym i najbardziej godnym zaufania.

Tarjei mia� si� nad czym zastanawia�.

Czy to dlatego Kolgrim stara� mu si� tak przypodoba� we wszystkim, odk�d przyjecha� do domu? Wsz�dzie, gdziekolwiek si� Tarjei pojawi�, wyrasta� natychmiast �w czternastolatek, gotowy do us�ug, pogodny.

Przenikn�� go dreszcz. Tarjei ju� kiedy� widzia�, co mo�e zrobi� przekle�stwo Ludzi Lodu z tymi, kt�rych dotkn�o. Kolgrim by� dotkni�ty, co do tego nie mog�o by� �adnych w�tpliwo�ci, nawet je�li na razie jeszcze nic nie wskazuje na to, by mia� jakie� ponadnaturalne zdolno�ci.

A sam Kolgrim? Co on my�la�?

Kolgrim przesta� ju� wierzy�, �e odziedziczy upragniony skarb. Chodzi� natomiast za Tarjeim, stara� si� go �ledzi� w nadziei, �e uda mu si� dowiedzie�, gdzie skarb zosta� ukryty. Zdo�a� wypatrzy�, �e Tarjei ma podr�ny kuferek, a w nim mn�stwo bardzo interesuj�cych przedmiot�w, lecz to nie mog�o by� wszystko. Gdzie�, mo�e tu�, tu�, znajdowa�y si� rzeczy, o kt�rych Kolgrim nieustannie marzy�. One mog�y mu da� t� si��, kt�ra � by� o tym przekonany � nale�a�a si� w�a�nie jemu!

Tarjei pozosta� w domu przez ca�� wiosn�. Juliana pisa�a, �e jego synek ma si� dobrze i �e ojciec nie powinien si� niepokoi�. Powinien natomiast odpocz��, pracowa� tak ci�ko przez ostatnie lata, a prawie r�wnoczesna �mier� Cornelii i matki tak�e musia�a by� dotkliwym ciosem.

Juliana mia�a racj�. By� bardzo zm�czony i bardzo, bardzo smutny.

Opowiadano mu, �e zima w Grastensholm by�a trudna. Na dachach i ga��ziach drzew spoczywa�a ci�ka pokrywa �niegu, wiatr wy� i zawodzi� na strychu. Irja zadr�cza�a si� my�l�, �e gdzie� pod �niegiem le�y mo�e ma�e dzieci�ce cia�ko, samotne, bez grobu�

Tarald pr�bowa� nie dopuszcza� do siebie takich my�li. Ale nachodzi�y go, mimo wszystko. Musia� wtedy raz po raz prze�yka� �lin� i oddycha� g��boko, by nie utraci� kontroli nad sob�.

W pierwszy dzie� �wi�t Bo�ego Narodzenia Irja zapali�a �wiec� dla Mattiasa.

��Dzisiaj sko�czy�by dziesi�� lat � powiedzia�a cicho.

Liv i Dagowi by�o r�wnie ci�ko, cho� oboje mieli wi�cej si�, zw�aszcza Liv. Z rosn�cym l�kiem patrzy�a, �e jedno z drzew w alei marnieje coraz wyra�niej, a bardzo dobrze wiedzia�a, do kogo ono nale�y�

W Lipowej Alei panowa�a dr�cz�ca cisza. Are chodzi� po obej�ciu bezradny, nie by� w stanie niczym si� zaj��, od kiedy straci� Met�, kt�ra zawsze przedtem nim kierowa�a. L�ej by�o tylko Brandowi i Matyldzie, bo oni mieli ma�ego Andreasa, teraz o�mioletniego, kt�ry przyczynia� im wiele rado�ci. By� to ma�y, pulchny ch�opaczek, spokojny jak ojciec i jak dziadek, wolny od powa�nych rozterek.

Tarjei czu� si� bezradny.

Jedynie Kolgrim wydawa� si� by� zadowolony z �ycia. Z wielk� niecierpliwo�ci� stara� si� odnale�� ukryty skarb, lecz zamiast tego pewnego wiosennego dnia 1635 roku przydarzy�o mu si� co� dziwnego�

Nie znalaz� skarbu, ale co� jednak znalaz�!

Buszowa� po strychu w Grastensholm i tam w jakim� k�cie odkry� �elazn� skrzynk�. Rozerwa� zamki i w �rodku zobaczy� rzecz, kt�ra z pocz�tku wyda�a mu si� bez znaczenia.

P�niej jednak zacz�� bada� to dok�adniej�

Sp�dzi� na strychu ca�y dzie�. Nast�pnego dnia tak�e tam poszed�. A gdy w ko�cu zszed� na d�, mia� na wargach u�mieszek, kt�ry Liv uzna�a za bardzo nieprzyjemny. Wygl�da� niczym kot, kt�ry w�a�nie upolowa� wielkiego szczura.

Od tej chwili zacz�� jeszcze usilniej poszukiwa� skarbu.

Zbli�a�a si� druga rocznica zagini�cia Mattiasa.

Ile� razy w tym czasie my�li jego rodzic�w powraca�y do tamtego lata, kiedy mieli go jeszcze przy sobie!

Do lata 1633 roku�

Gdzie� u wybrze�y Skagerraku siedzia� ma�y pastuszek. Owce pas�y si� spokojnie na soczystej trawie pod ska�ami. On sam usadowi� si� na wysokim wzniesieniu, sk�d mia� rozleg�y widok zar�wno na owce, jak i na migocz�ce w s�o�cu morze.

Wyci�� sobie wierzbow� fujark�, lecz pora by�a zbyt p�na i wierzbina nie nadawa�a si� ju� na piszcza�ki, tote� nie wydoby� z niej �adnej melodii, tylko ostry �wist. Zreszt� kora nie by�a porz�dnie obrobiona, i w og�le wszystko wygl�da�o jako� nie tak.

Obok po�o�y� spory kij, jedyn� obron� przed dzikimi zwierz�tami, na wypadek gdyby zaatakowa�y jego owce. Niebezpiecze�stwo nie by�o zreszt� wielkie; tu, nad otwartym morzem, drapie�niki zjawia�y si� rzadko.

Od dawna dostrzega� jaki� ciemny przedmiot, pojawiaj�cy si� raz po raz na migotliwej, jasnej powierzchni morza.

Za ka�dym razem wydawa� si� coraz wi�kszy. Wraz z fal� przyp�ywu zbli�a� si� do l�du.

Kiedy pastuszek kolejny raz spojrza� na tafl� wody, przedmiot �w znajdowa� si� poza strumieniem s�onecznego �wiat�a i by� wyra�nie widoczny�

To jaka� niedu�a ��d� albo co� podobnego. I nie wygl�da�o na to, �e wewn�trz kto� jest.

�adna, ma�a tratwa, stwierdzi� w chwil� potem. Tratwa, kt�ra zerwa�a si� z cumy by� mo�e tak daleko st�d, �e trudno b�dzie znale�� w�a�ciciela?

Ca�kiem zapomnia� o swoich owcach, lecz przecie� nic z tego powodu nie mog�o si� sta�.

Pastuszek owiec, urodzony nad morzem, zawsze marzy� o w�asnej �odzi!

Bardzo wi�c chcia� dosta� jako� t� tratw�! Ale ona nigdy nie dotrze do l�du, teraz to widzia�. Minie go, dryfuj�c dalej, ku nieznanym morzom.

Rzuci� okiem na owce.

One nigdzie nie p�jd�.

Gdyby tak po�yczy� sobie ��dk�, kt�r� mieszkaj�cy tu niedaleko ch�op wyprawia� si� na ryby? Nikt by nawet nie zauwa�y�.

W chwil� potem energicznie wios�owa� ku ko�ysz�cej si� na wodzie tratwie. Raz po raz pospiesznie spogl�da� przez rami�, czy nie zbacza z kursu. W kt�rym� momencie drgn��. Okaza�o si�, �e kto� tam jednak siedzi. W pierwszej chwili dozna� g��bokiego rozczarowania, lecz zaraz poj��, �e co� tu nie jest w porz�dku. Na tratwie znajdowa�a si� jaka� ma�a posta�, trzymaj�ca si� kurczowo obiema r�kami burty i wpatruj�ca si� w niego wytrzeszczonymi oczyma.

Pastuszek nie dostrzega� nigdzie �adnych wiose�. Pracowa� coraz szybciej, jego ��d� pru�a wod�. Gdy ju� prawie podp�yn�� do ch�opca, wsta� i przeszed� na dzi�b �odzi, by zapobiec zderzeniu.

Malec na tratwie by� mniejszy od pasterza owiec, lecz r�nica nie wydawa�a si� du�a. Mia� �adne, miedzianorude loki i bardzo pi�kne, troch� przybrudzone ubranie. Na buzi o �licznych rysach widoczne by�y �lady �ez.

��Jak to dobrze, �e do mnie przyp�yn��e� � powiedzia� uprzejmie, cho� g�os mu dr�a�. � Bo jestem ju� troch� g�odny i chce mi si� pi�.

Pastuszek pom�g� mu przej�� do swojej �odzi, tratw� za� przymocowa� link�.

��Mia�em kilka kanapek � powiedzia� nieznajomy ch�opiec swoim pi�knym j�zykiem. � A kanapki Kolgrima przechowywa�em bardzo d�ugo, ale w ko�cu musia�em zje�� tak�e i je. One mi jednak nie smakowa�y, bo wiedzia�em, �e nie s� moje.

Oczy znowu nape�ni�y mu si� �zami, kt�re pospiesznie wyciera�.

��Wybacz mi, ale jestem troch� smutny � powiedzia� z niepewnym u�miechem. � Bo Kolgrim zagin��. Wiesz, mieli�my wyp�yn��, �eby zobaczy� ta�cz�ce ryby i ja je widzia�em, ale Kolgrim ju� nie zd��y�. Zasn��em, a kiedy si� obudzi�em, jego nie by�o. I nie wr�ci�, cho� wo�a�em i wo�a�em. Biedny Kolgrim!

Broda mu dr�a�a.

Pastuszek nie wiedzia�, ani co o tym my�le�, ani co ma powiedzie�. Czu� si� taki ubogi i nierozgarni�ty wobec tej delikatnej istoty o �agodnym spojrzeniu�

��Dawno to si� sta�o? � zapyta� piskliwym g�osem.

��Trzy razy by�a ju� noc, od kiedy znikn��. Czy my�lisz, �e on si� utopi�?

Pastuszek obawia� si�, �e tak w�a�nie by�o, lecz nie mia� odwagi powiedzie� tego g�o�no.

��Nie, ta nic pewnego. Mo�e wyszed� na l�d i ��d� odp�yn�a od niego?

��Tak my�lisz? Bardzo bym chcia�, �eby tak si� sta�o!

��Na pewno! Bo przecie� by� si� obudzi�, gdyby wypad� za burt� i wzywa� pomocy.

��Tak � przyzna� ma�y, wyra�nie pocieszony.

��A jak si� nazywasz?

��Mattias. Mattias Meiden. A ty?

Pastuszek si� u�miechn��.

��Prawie tak samo. Mam na imi� Mads.

��Ale �miesznie � ucieszy� si� Mattias. � O, nareszcie jeste�my przy brzegu.

��d� zderzy�a si� z l�dem i obaj stracili r�wnowag�. Znowu wybuchn�li �miechem.

Kiedy jednak Mattias mia� zej�� na brzeg, okaza�o si�, �e jest zbyt wyczerpany. Po trzech dobach sp�dzonych na wodzie, bez jedzenia i picia, nogi mia� ca�kiem bezw�adne. Umia� jednak dawa� sobie rad�, tak �e dno tratwy by�o prawie suche, a jego ubranie tak�e nie zosta�o przemoczone. Inna sprawa, �e mia� niebywa�e szcz�cie, je�li chodzi o pogod�. �adnego deszczu ani wiatru.

��Mo�na by pomy�le�, �e mia�e� przy sobie anio�a str�a � �mia� si� Mads. Pom�g� poblad�emu ch�opcu wyj�� na l�d i przyni�s� swoje jedzenie. Bardzo niewyszukane, woda ze strumienia i twarda kromka chleba, lecz dla Mattiasa by� to kr�lewski posi�ek.

��Oczywi�cie tratw� mo�esz sobie wzi�� � powiedzia� wielkodusznie. � Kolgrim j� znalaz�, wi�c chyba nie mia�a w�a�ciciela.

Mads nie by� pewien, czy si� nie przes�ysza�. Ten ch�opiec musia� przynosi� ze sob� szcz�cie.

��Ale ona nie ma wiose� � doda� zmartwiony Mattias.

��Co tam wios�a! Mog� wystruga� nowe z dw�ch palik�w.

��A teraz musz� wraca� do domu, do mamy � rzek� Mattias, niepewnie spogl�daj�c w g��b l�du. � Ona martwi si� pewnie o mnie. I o Kalgrirna. Mam nadziej�, �e on wr�ci� do domu. Tak si� boj� o jego �ycie.

��A gdzie mieszkasz?

��W Grastensholm.

Takiej nazwy Mads nigdy nie s�ysza�.

��Nigdy nie s�ysza�e� o Grastensholm? � dopytywa� si� Mattias zdumiony. � Ja my�la�em, �e Grastensholm znaj� wszyscy.

��Dryfowa�e� stamt�d � pokaza� Mads.

��Tak, przez ca�y czas p�yn��em wzd�u� l�du. Wi�c teraz musz� po prostu i�� z powrotem wzd�u� brzegu, trzymaj�c si� morza.

Roze�miali si� obaj, �e to takie proste.

��Odprowadz� ci� do g��wnego traktu.

W po�owie drogi spotkali gospodarza, u kt�rego s�u�y� Mads, i Mattias musia� powiedzie�, �e tratwa to naprawd� podarunek dla Madsa. Dlatego, �e go uratowa�, nie pozwoli� dryfowa� daleko na otwarte morze. Pastuszek by� niezwykle wdzi�czny za te s�owa, bo w przeciwnym razie tratwa pewnie nied�ugo pozosta�aby jego w�asno�ci�.

Gospodarz drapa� si� w g�ow�.

��Grastensholm? Nie, nie znam takiego maj�tku.

Mattias uwa�a�, �e gospodarz i ch�opiec pos�uguj� si� jakim� bardzo dziwnym dialektem. Podzi�kowa� uprzejmie za wszelk� pomoc i ruszy� drog� ku p�nocy.

��Jaki to mi�y ch�opaczek � powiedzia� gospodarz. � O Bo�e, czuj� si� dzisiaj tak jako� lekko, jakbym spotka� anio�a.

Mattias anio�em, oczywi�cie, nie by�, lecz mia� w oczach i w u�miechu co� takiego, co wywiera�o bardzo dobry wp�yw na ludzi. Jak to kiedy� powiedzia�a Liv: ludzie odzyskiwali przy nim utracon� wiar� w dobro.

Mads jednak nie mia� w�tpliwo�ci, �e spotka� anio�a. Pomy�le� tylko, taka tratwa! I przez trzy dni na morzu ch�opca nie zaskoczy� deszcz ani wiatr!

Mattias nie wiedzia� przecie�, �e tratwa by�a ukradziona. Zreszt� prawowity jej w�a�ciciel niedawno zmar�, a spadkobiercy k��cili si� o ni�. Tak wi�c kradzie� dla nikogo nieszcz�ciem nie by�a. Raczej skutecznie rozstrzygn�a spadkowe spory.

Mads wysmo�owa� tratw� i przyozdobi� najpi�kniej jak potrafi�, tak �e nawet w�a�ciciel by jej nie pozna�, gdyby �y� i gdyby kiedykolwiek dotar� tak daleko na po�udnie do miejsca, gdzie si� teraz znalaz�a.

Tak wi�c tratwa nale�a�a do Madsa. Nie mog�o by� �adnych w�tpliwo�ci.

Mattias czu� zm�czenie w swoich ma�ych nogach. Szed� ju� przez ca�y dzie�, a nie widzia� �adnych dom�w. Jedyne, czym si� posila�, to maliny i je�yny rosn�ce przy drodze. Znalaz� te� sobie pi�kny kij na wypadek, gdyby napotka� jakie� dzikie zwierz�.

Nad wieczorem, w do�� akurat tutaj rzadkim lesie, zobaczy� po�wiat� ogniska. Podszed� bli�ej i grzecznie poprosi� pi�ciu skupionych wok� ognia m�czyzn, by pozwolili mu przysi��� si� na chwil� i troch� ogrza�.

M�czy�ni nie wygl�dali zbyt sympatycznie, �miali si� jednak i zgadywali, kim te� mo�e by� ten ma�y w�drowiec.

Wyja�ni� uprzejmie, tak jak go uczono, �e nazywa si� Mattias Meiden i ma osiem lat oraz �e jest w drodze do domu, do Grastensholm.

Ci ludzie tak�e nigdy nie s�yszeli o takim maj�tku, lecz mimo to zrobili mu miejsce na pie�ku przy ogniu.

Wszyscy byli zaro�ni�ci, obdarci i brudni. Jeden, odra�aj�cy jednooki, przysun�� si� bli�ej i pomaca� brudnymi paluchami aksamitn� kurtk� Mattiasa, po czym gwizdn�� cicho.

��Sk�d wzi��e� takie ubranie, ch�opcze?

��Ona jest moje � odpar� Mattias przestraszony. � Rodzice mi je uszyli.

��Ach, tak � rzek� nieznajomy ironicznie. � A kim to w takim razie jest tw�j tatu�?

��Tata? Nie, on nikim nie jest. Tylko w�a�cicielem Grastensholm. Ale dziadek jest asesorem w Akershus. I jeste�my baronami, wszyscy trzej. I m�j brat tak�e, ale on zagin��.

Wspomnienie nieszcz�snego losu Kolgrima sprawi�o, �e znowu oczy nape�ni�y mu si� �zami.

Na d�wi�k s�owa �asesor� nieznajomy mimo woli odsun�� si� troch� w bok.

��A, to tak! No to co robisz tutaj, ty, kt�ry mieszkasz w Akershus?

Mattias, ufny i dobrze wychowany, opowiedzia� swoj� smutn� histori� o tratwie i rybach, i o tragicznym znikni�ciu Kolgrima.

A gdzie ta twoja tratwa?

��Odda�em j�.

M�czy�ni wygl�dali na rozczarowanych.

Jeden z nich powiedzia� z grymasem, kt�ry mia� wyra�a� �yczliwo��:

��Teraz powiniene� si� przespa�, ch�opcze. Po�� si� tutaj, w cieple ogniska, a my b�dziemy przy tobie czuwa�.

Mattias ch�tnie us�ucha�, nie chcia� okazywa�, �e jest g�odny. By�oby nieuprzejmie z jego strony skar�y� si�, skoro tacy s� mili.

Zasn�� natychmiast, pocieszony, w przekonaniu, �e teraz ju� wr�ci do domu, do mamy i ojca. Ostatnie, co s�ysza�, to pe�en skargi szum wiatru w koronach drzew�

Mattias nie ca�kiem si� obudzi�, by� na to zbyt zm�czony, lecz w p�nie poczu�, �e kto� go rozbiera.

Mama, pomy�la� z u�miechem. Jestem w domu u mamy i ona mnie rozbiera, bo usn��em w ubraniu.

Teraz mama w�o�y mi nocn� koszul�. Ale koszula nie pachnie dzisiaj za dobrze. Lepiej usi�d�. Nie, nie mog�.

S�ysza� jakie� g�osy. Szepcz�ce, ostre. I mama zapomnia�a zamkn�� okno. Ci�gn�o ch�odem. Gdzie� z daleka s�ycha� by�o �a�osny �piew jak w ko�ciele. Nie, to nie by� �piew, to by�o co� innego, ale akurat teraz nie pami�ta�, jak to si� nazywa.

��Uch, to jasne, �e musimy go zabi� � m�wi� jeden z g�os�w. Mattias uwa�a�, �e nie brzmi on pi�knie. � Widzia� nas przecie�.

��Ale to taki ma�y dzieciak � odpar� inny g�os, pos�uguj�cy si� tym samym dialektem co Mattias. Tamten pierwszy m�wi� jak Mads. Mads? A to kto znowu?

��Sam s�ysza�e�, Olaves! Dziadek jest asesorem.

��To znaczy, �e nie dostaniemy znale�nego?

��Ty g�upi! Przecie� nie mo�emy i�� do jakiego� asesora! Pospiesz si�! Taki ma�y kurczak jak ten ma cieniutk� szyjk�. Nietrudno j� skr�ci�.

��Nie, poczekaj no � powiedzia� g�os, kt�ry nazywa� si� Olaves. � A dlaczego by go nie sprzeda� Nermarkenowi? On dobrze p�aci.

��Nermarkenowi? Przecie� to wiele mil st�d! Uwa�asz, �e mamy taszczy� tego nieszcz�nika a� tam?

��No dobrze � zgodzi� si� g�os nale��cy do Olavesa. � W takim razie ja si� nim zajm�. Ju� dawno nie mia�em �adnego kurczaka, kt�remu trzeba skr�ci� szyjk�. Wyszed�em z wprawy.

Rozleg� si� �miech. Mattias by� przekonany, �e to okropny sen, i bardzo chcia� si� obudzi�, ale zamiast tego zasypia� coraz mocniej�

Kto� nim potrz�sa�.

��Musisz si� obudzi� � szepta� m�ski g�os. � I b�d� cicho! Chod� szybko, zanim tamci wstan�!

Mattias pos�ucha�, oszo�omiony i zaspany. Noc by�a ciemna, ognisko ju� prawie wygas�o, a wsz�dzie wok� le�eli m�czy�ni i spali. Wiatr nie skar�y� si� ju� w drzewach.

Zdecydowana d�o� poci�gn�a go za sob�. Pospiesznie zeszli do traktu i biegli przed siebie najszybciej jak mogli, dop�ki obcemu nie zabrak�o si�. Wtedy zwolni� tempo, za co Mattias by� mu wdzi�czny. Prawie nie czu� ju� n�g.

��Dlaczego tak p�dzimy? � dziwi� si�.

��Bo tamci chcieli ci zrobi� krzywd�.

Mattias zastanowi� si� przez chwil�.

Czy ty masz na imi� Olaves?

��Tak. A sk�d wiesz?

��Bo ja was w nocy s�ysza�em. My�la�em, �e to z�y sen. O, a gdzie moje ubranie?

Mia� teraz na sobie tylko jakie� powi�zane �achmany, o wiele na niego za obszerne. To one wydziela�y ten paskudny od�r, kt�ry wci�� czu�. Uwiera�y go i drapa�y.

��Oni zabrali ci ubranie. Chc� je sprzeda�.

��Nieszcz�liwi ludzie! Jacy oni musz� by� biedni! I chcieli mi zrobi� krzywd�? Ale dlaczego? Nie mog� w to uwierzy�.

���wiat taki ju� jest, ch�opcze. To s� prawa �ycia. Zabijaj albo sam zostaniesz zabity.

��A dlaczego ty mi pomog�e�, dlaczego nie pozwoli�e� aby mnie skrzywdzili?

��Masz takie dziwne spojrzenie, m�j ma�y! Takie jakie�, �e trudno od ciebie oderwa� oczy. Nie wiem, co mi si� sta�o, bo nie jestem najdoskonalszym dzieckiem Pana, ale dla ciebie chcia�bym by� troch� lepszy.

��Tysi�czne dzi�ki, panie Olaves!

��Panie? � m�czyzna roze�mia� si� nieprzyjemnie. � To i tego si� doczeka�em!

��Odprowadzisz mnie do domu? Do Grastensholm?

��Do Akershus? O nie, to za daleko. Nie. Ale p�jd� z tob� do takiego mi�ego cz�owieka, kt�ry si� nazywa Nermarken. On da ci prac�, �eby� m�g� zarobi� pieni�dze i mia� za co wr�ci� do domu. Bo musisz przecie� z czego� �y� po drodze, rozumiesz chyba.

��Czy do Akershus jest bardzo daleko?

��Czy daleko? M�g�by� r�wnie dobrze pr�bowa� dosta� si� do nieba o pustym brzuchu! Nie, Nermarken pomo�e ci najlepiej.

Mattias zastanowi� si� chwil�.

��W takim razie jeszcze raz bardzo ci dzi�kuj� za twoj� uprzejmo��, Olaves!

��No, to idziemy do Nermarkena, co?

��Tak, idziemy.

Olaves wygl�da� na zadowolonego.

Wstali wi�c i powlekli si� dalej. Kiedy nasta� ranek, Mattias zobaczy�, jak Olaves wygl�da.

Nie by� to pi�kny cz�owiek, co to, to nie. O grubych rysach, nie ogolony, krostowaty i obdarty. Oczy, niespokojnie rozbiegane, nigdy naprawd� nie spotyka�y wzroku Mattiasa, a r�ce nie widzia�y wody chyba z rok, bo by�y ca�kiem zaro�ni�te brudem. To znaczy jedna r�ka, bo drugiej po prostu nie mia�.

Ale to przecie� on uratowa� ch�opcu �ycie.

Szli przez ca�y dzie�. Gdy min�li niedu�� wiosk� z ma�ym rynkiem, nagle okaza�o si�, �e pod podart� kurtk� Olavesa pe�no jest kie�bas, chleba i jarzyn, a� Mattias, zdumiony, zastanawia� si�, czy jego towarzysz nie jest przypadkiem czarodziejem. Nad strumykiem, za wsi�, zjedli wspania�y posi�ek, po czym z nowymi si�ami szli dalej a� do wieczora. Znale�li sobie jaki� sza�as na nocleg, a p�nym popo�udniem nast�pnego dnia dotarli do celu.

Mattias mia� wra�enie, �e ju� bardzo dawno nie widzieli morza, ostatni odcinek natomiast wi�d� wzd�u� rzeki.

Po drodze Olaves opowiada� o swoim n�dznym �yciu. O tym, jak w dzieci�stwie musia� nauczy� si� kra�� i k�ama�. O tym, ile razy by� publicznie ch�ostany. R�k� mu odci�to za kar� za z�odziejstwo. A pr�gierz? O, Pr�gierz tak�e bardzo dobrze zna�! Teraz zbli�a� si� do czterdziestki i nie wierzy�, �e b�dzie jeszcze d�ugo �y� ani �e spotka go co� dobrego.

��Ale �e te� nie zabra�e� si� do jakiej� pracy?

��Ech, a kto by mnie wzi�� do s�u�by? Widzisz, zawsze zdradza�a r�ka.

��Biedny Olaves! A ten Nermarken, taki mi�y, jak powiadasz? On nie m�g��?

Tu jednak Olaves zaprotestowa�. Nie, nie m�g� zawraca� g�owy Nermarkenowi swoj� n�dzn� osob�! Nie, co� takiego nie by�o po prostu mo�liwe. Tymczasem doszli na miejsce.

Mattias patrzy� zdumiony na jakie� baraki, dziwne wie�e i urz�dzenia. Po�r�d tego zia�a pustk� wielka dziura w ziemi. Wygl�da�o to okropnie! Nieco dalej z innej dziury la�a si� woda.

Weszli do jednego z barak�w, gdzie siedzia� du�y m�czyzna, taki gruby, �e nie mie�ci� si� w krze�le. To by� Nermarken.

Rozejrza� si� uwa�nie wok�, jakby chcia� si� upewni�, czy nikt ich nie s�yszy.

��Aha, wi�c chcia�by� pracowa� w kopalni srebra w Kongsberg, m�ody cz�owieku? � zapyta� Mattiasa z fa�szywym u�mieszkiem, a �wi�skie oczka znikn�y mu w fa�dach t�uszczu.

��Musz� zarobi� troch� pieni�dzy, �eby wr�ci� do domu, do mamy. Ona na mnie czeka.

Olaves upomina� go wielokrotnie, by nie wspomina� o swoim dziadku asesorze. Bo wtedy Nermarken uzna�by na pewno, �e Mattias jest zbyt delikatny do pracy w kopalni i nie przyj�� go.

Nermarken �mia� si� tak, �e a� si� ca�y trz�s�.

��No dobrze, co do p�acy na pewno si� zgodzimy. Mo�esz zaczyna� zaraz. Chod� ze mn�.

Olaves chrz�kn�� znacz�co i Nermarken wsun�� mu do r�ki kilka miedziak�w. Tamten chwyci� je i natychmiast znikn��, nie po�egnawszy si� nawet z ch�opcem.

Nermarken wyjrza� na zewn�trz, a gdy stwierdzi�, �e w pobli�u nie ma nikogo, da� znak Mattiasowi, by poszed� za nim. Tak szybko, jak tylko na to pozwala� jego wielki brzuch, ruszy� ku tej wielkiej dziurze w ziemi. Zeszli w d� po d�ugiej drabinie i znale�li si� w podziemnym korytarzu. Pali�o si� tam kilka pochodni. Nermarken wzi�� jedn� z nich.

��Chod� � mrukn�� tajemniczo i poci�gn�� Mattiasa za sob� w mroczn�, nieznan� g��bi�.

Ch�opca ogarn�� l�k. Wsz�dzie by�o tak okropnie ciemno, gdzie� chlupota�a woda.

Zacz�� si� opiera�.

��Ja nie wiem, czy chc�

Wielka, t�usta r�ka �cisn�a go mocniej.

��Pospiesz si�, ch�opcze. I nie r�b ha�asu! Teraz tu pracujesz, rozumiesz, i za p�no na protesty.

Mattias poczu� bolesny ucisk w gardle, ale prze�kn�� tylko �lin� i nic ju� nie powiedzia�.

Szli d�ugo. Za ka�dym razem, kiedy kogo� spotykali, Nermarken os�ania� r�k� pochodni� i wci�ga� Mattiasa w jakie� ciemne boczne przej�cie.

Na koniec dotarli do miejsca, kt�re, zdaniem Mattiasa, musia�o by� najbardziej tajemniczym, najg��bszym miejscem ziemi.

Znajdowali si� w sporym, s�abo o�wietlonym kilkoma �uczywami pomieszczeniu. Chodzi� po nim jaki� cz�owiek, pewnie nadzorca bo wrzeszcza� na pracuj�cych w �amanym norweskim j�zyku.

��Hauber, zajmij si� tym tutaj � mrukn�� Nermarken. � Jest ma�y i drobny, dobrze si� nada na miejsce tamtego.

��To by� takie chuchro � burkn�� Hauber ze z�o�ci�, zreszt� w og�le nie wygl�da� na sympatycznego. � Ale on dobry, jak tylko ja po�artuj� z nim jak�� chwil�.

��To jest sztygar � wyja�ni� Nermarken Mattiasowi. � Masz go �lepo s�ucha�, bo on dobrze wie, co robi� z takimi zuchami jak ty.

I odszed�, nie m�wi�c nic wi�cej.

Ju� wkr�tce Mattias dowiedzia� si�, na czym polega praca w kopalni. Na tym poziomie znajdowa�o si� czterech ch�opc�w.

Posy�ano ich do ciasnych, nowych wyrobisk, przewa�nie tak w�skich, �e nie mie�cili si� w nich doro�li m�czy�ni. Z pocz�tku Mattias nie rozumia�, jak bardzo niebezpieczne jest dla ma�ych ch�opc�w takie zaj�cie.

Uwa�a� tylko, �e jest tam bardzo nieprzyjemnie. Wyobra�a� sobie, �e w mrocznej g��bi, do kt�rej kazano mu si� wczo�giwa�, czaj� si� okropne ropuchy lub w�e albo po prostu trolle. Dali mu niedu�y kilof, mia� nim odbija� pr�bki i podawa� doros�ym m�czyznom, �eby stwierdzili, czy w tym wyrobisku warto kopa�. Ma�e ch�opi�ce cia�a mia�y swoj� warto�� tak�e wtedy, gdy osypywa�a si� �ciana � mog�y si� przeciska� w�skimi kana�ami i poprzez szczeliny w ska�ach. Dla ch�opc�w nigdy nie brakowa�o zaj�cia.

Pierwszego wieczora dowiedzia� si� wi�cej. Prawd� powiedziawszy, nie by� pewien, czy to wiecz�r, ale tak przypuszcza�, skoro doro�li poszli do domu.

Wyprostowa� bol�ce plecy i chcia� p�j�� za nimi.

��O nie � zawo�a� sztygar Hauber. � Co ty sobie my�lisz, �e co to jest za praca? Ty mieszkasz tutaj, w kopalni, razem z tamtymi ch�opakami.

Wskaza� na jak�� wn�k� w korytarzu, wygl�daj�c� jak niewielka hala.

Mattias niepewnie poszed�, gdzie mu kazano. Znalaz� si� w ma�ym pomieszczeniu z piecykiem, w kt�rym buzowa� ogie� rozsiewaj�c przyjemne ciep�o. Rura odprowadza�a dym przez otw�r w skalnym pu�apie, wi�c pewnie nie byli tak g��boko pod ziemi�, jak pocz�tkowo s�dzi�. Ten piec w ci�gu dnia wykorzystywano do r�nych rzeczy, noc� jednak s�u�y� jako �r�d�o ciep�a dla nocuj�cych w kopalni.

A to w�a�nie byli ci mali ch�opcy. Wszyscy trzej znajdowali si� ju� w pomieszczeniu. Przygl�dali si� wyczekuj�co Mattiasowi, kiedy zdejmowa� z siebie robocze ubranie, kt�re u g�ry mia�o kaptur, a do�em si�ga�o mu do kolan.

��Jezu � powiedzia� jeden dosy� niesympatyczny wyrostek, mniej wi�cej jedenastoletni. � Czy oni teraz bior� ju� niemowl�ta?

Jak ci na imi�? � zapyta� najwi�kszy g�osem wskazuj�cym, �e przechodzi w�a�nie mutacj�. G�os ten brzmia� jednak przyja�nie i Mattias poczu� si� jako� bezpieczniej.

��Mattias Meiden � odpar� z lekkim dr�eniem.- I mam osiem lat. A jak wy si� nazywacie?

Ten niesympatyczny mia� na imi� Soren. Najwi�kszy by� Kaleb. Dziwne imi�, pomy�la� Mattias, nie zdaj�c sobie sprawy, �e to biblijne imi�, podobnie jak jego w�asne. Trzeci za�, mizerny ch�opiec z poowijanymi r�kami i nogami, mia� na imi� Knut.

��Knut ma trzyna�cie lat � wyja�ni� Kaleb. � On jest tutaj najd�u�ej z nas wszystkich. Zachorowa� na reumatyzm i nie mo�e chodzi�. Na dodatek �le widzi. I ma chorob� piersi.

��Jakie to przykre � powiedzia� Mattias wsp�czuj�co. � Ale czy nie mo�esz i�� do doktora?

Przestraszy� si�, gdy na jego pytanie ch�opcy odpowiedzieli gorzkim �miechem.

��Do ubieg�ego tygodnia by�o nas czterech � m�wi� dalej Kaleb swoim spokojnym, budz�cym zaufanie g�osem. � Ale tw�j poprzednik uleg� wypadkowi.

��Pr�dzej czy p�niej spotka to wszystkich � zimno stwierdzi� Soren. � Posy�aj� ci� do wyrobiska, do kt�rego nie maj� zaufania, i pang, pu�apka si� za tob� zamyka.

��Chcia�e� powiedzie� zapada si� wszystko?

��W�a�nie tak! Taki los spotka� tutaj wielu ch�opc�w.

��Ale oni nie maj� prawa, �eby� � zacz�� Mattias przera�ony.

��Nie, nie maj� � przyzna� Kaleb. � Ale nikt, kto cokolwiek znaczy, o nas nie wie. A ten, kto by si� odwa�y� naskar�y�, by�by sko�czony. W kopalni o nieszcz�cie nietrudno. Jedz teraz te marne och�apy, kt�re nam rzucaj�, jak by�my byli psami!

��Kiedy pozwol� nam wyj�� na g�r�? � pyta� Mattias, a broda mu dr�a�a.

��Na g�r�? � Knut roze�mia� si� gorzko. � Ja nie widzia�em s�o�ca od trzech lat. I sam widzisz, jak teraz wygl�dam.

��Ale� � Mattias dzielnie walczy� z p�aczem. � Ja mia�em przecie� dosta� prac�, zarobi� pieni�dze na drog�, �eby wr�ci� do domu, do mamy. Ona si� na pewno zamartwia, gdzie si� podzia�em. Moja biedna, kochana mama.

��Zapomnij o zap�acie � rzek� Soren cierpko. � B�d� zadowolony, �e �yjesz. Mimo wszystko jest ci tu ciep�o i dobrze na dole. I �aden posterunkowy nie mo�e ci� z�apa�.

��Posterunkowy? � zapyta� Mattias zdumiony. � Ale posterunkowy jest przecie� bardzo mi�y! To przyjaciel mojego dziadka.

��Co? Przyjaciel posterunkowego? Nikt nie mo�e by� przyjacielem posterunkowego! Co� ty za jeden, ma�y oszu�cie, h�?

��No, no � przerwa� mu Kaleb ostro. � Czy nie widzisz, �e ten ch�opiec pochodzi z innej warstwy ni� my? Po��cie si� teraz, jutro znowu trzeba pracowa�.

Mattias dosta� mat�, na kt�rej m�g� si� po�o�y�, i pr�bowa� zasn��, lecz pozdzierane paznokcie bola�y go dotkliwie, poranione palce krwawi�y, a b�l w plecach by� taki, jakby, mu si� kr�gos�up prze�ama� na dwoje. Otarte do krwi kolana piek�y. Ga�gany, kt�re mia� na sobie, pe�ne by�y wszy albo pche�, bo pogryzione cia�o sw�dzia�o go niemi�osiernie. Ubranie by�o szorstkie, a w�osy pe�ne py�u i okruch�w kamienia.

Nic nie m�g� poradzi� na to, �e co chwila wstrz�sa� nim �a�osny szloch. Na pr�no stara� si� go st�umi�.

Po chwili przyku�tyka� do niego Kaleb.

��No, nie p�acz, ma�y, wszystko si� jako� u�o�y. Postaramy si� co� zrobi�, �eby� m�g� wr�ci� do rodzic�w.

Mattias podni�s� g�ow�.

��Ale jak to zrobi�? � zapyta� zd�awionym od p�aczu g�osem.

��Nno, tego jeszcze nie wiem. Ale ja co� wymy�l�. A ty sam? Co z tob�?

��Ja by�em taki g�upi, �e chcia�em jak najpr�dzej wyj�� z domu i i�� na s�u�b�. Widzisz, nas w domu by�o czterna�cioro, a tylko jeden z braci m�g� odziedziczy� ten male�ki kawa�ek ziemi jaki mieli�my. My, reszta, byli�my jeden po drugim po prostu wyrzucani z domu, tak to trzeba nazwa�. Ja poszed�em sam, zanim zd��yli mi powiedzie�, �ebym si� zabiera�. I przyszed�em tutaj�

��Do, Nermarkena?

��Tak, do tego n�dznika! On przecie� widzia�, �e jestem za m�ody, mia�em wtedy trzyna�cie lat, ale by�em chudy i mog�em si� prze�lizgiwa� przez w�skie przej�cia. Wi�c przeszmuglowa� mnie na d�, no i zosta�em. Nikt na g�rze nic o tym nie wie.

��Sp�dzi�e� tutaj ca�e dwa lata?

��Nie, jeszcze nie sko�czy�em pi�tnastu. Powiedzmy, d�ugi rok. Straci�em rachub�. Wydaje mi si�, �e jestem tu ca�e �ycie.

��Teraz jest lato tysi�c sze��set trzydziestego trzeciego.

��Co? To ja ju� mam pi�tna�cie lat! O Bo�e! Tyle czasu!

��Uwa�am, �e nie�le to przetrzyma�e�.

��Bo jestem silny. Tak, i nigdy nie uleg�em wypadkowi, Soren tak�e jest silny, a poza tym on chce tutaj by�.

��Czy on zrobi� co� z�ego? � szepn�� Mattias.

��Zrobi� � u�miechn�� si� Kaleb. � Je�li wr�ci na g�r�, to b�dzie pr�gierz, co najmniej! W najgorszym razie�

Kaleb wymownie przesun�� r�k� po gardle.

��Ale przecie� on jest jeszcze dzieckiem � j�kn�� Mattias, przera�ony.

��Soren zabi� kilku ludzi, �eby ich okra��. A w takich wypadkach nikt o wiek nie pyta.

��O � wykrztusi� Mattias g�ucho. � A Knut?

Kaleb tylko westchn��.

��On chyba nie uciek� przed posterunkowym?

��Nie, on nie. Knut jest sierot�. Zosta� uprowadzony i pos�any tu na d� kiedy�, gdy zmar�o dw�ch ch�opc�w jednocze�nie. Ale ty jeste� najm�odszy, jakiego tutaj widzieli�my. Uwa�am, �e to okropne, �e oni ci� wzi�li. Poza tym ty si� do tego nie nadajesz, to nie jest miejsce dla ciebie.

Mattias o�wiadczy� powa�nie:

��Jak tylko st�d wyjd�, to wszystko pawiem dziadkowi. On przyjedzie i uwolni was.

��I ukarze Nermarkena i Haubera?

��Ja nie lubi� kar � rzek� Mattias z wahaniem. � Dziadek m�wi, �e lepiej zapobiega� ni� kara�, chocia� nie wiem, co to znaczy. Ale dziadek ma zawsze racj�.

��Kim w�a�ciwie jest tw�j dziadek?

Mattias zacz�� m�wi� szeptem:

��Nie wolno mi tego powiedzie� Nermarkenowi, ale tobie mog�. On jest asesorem w Akershus.

Kaleb zaniem�wi� na chwil�:

��O dobry Bo�e � szepn��. � Co oni zrobili? Tylko nie opowiadaj o tym nikomu innemu! Bo zaraz b�dziesz mia� �wypadek�, mo�esz by� tego pewien. Uznaj�, �e jeste� dla nich zbyt k�opotliwy.

��A ci m�czy�ni, co tutaj pracuj�? S� chyba sympatyczni?

��Owszem, ale oni maj� swoj� prac�. Hauber utrzymuje porz�dek batem. Wielu z nich to cudzoziemcy, nie rozumiej� po norwesku. Inni to ch�opi przymusowo przys�ani na dni�wk�. Jest kilku r�baczy i g�rnik�w, kt�rzy s� dobrzy. Sam si� domy�lisz, kt�rzy to. Sztygara znasz, to Hauber, i jest gorszy ni� sam diabe�. Takich, co czyszcz� rud�, nigdy nie spotkasz, bo pracuj� na g�rze. Wi�c oni nie mog� nam pom�c�

��Kaleb, zdaje mi si�, �e mam wszy!

��O, masz na pewno.

��Bo�e, co mama na to powie? I babcia, taka uwa�aj�ca, je�li chodzi o czysto��!

Kaleb prze�kn�� �lin�.

��Jutro spr�bujemy wypra� twoje ubranie i umy� ci�, je�li si� da � obieca�, cho� sam w to w�tpi�.

��Czuj� si� taki biedny!

��Jak ty si� umiesz �adnie wyra�a� � roze�mia� si� starszy ch�opiec. � Ale teraz musisz spa�.

��Dobrze� Kaleb?

��Tak, o co chodzi?

��Ja bym nie chcia� by� dziecinny ani sprawia� k�opotu, ale czy nie m�g�by� potrzyma� mnie za r�k�? Tylko dzisiaj�

��Mog�. Bardzo ch�tnie.

Mattias poczu� d�o� zamykaj�c� si� na jego ma�ej r�ce. Du��, siln� d�o�, szorstk� od pracy i �le zagojonych ran.

Biedne ma�e stworzenie, my�la� Kaleb.

Mattias dosta� wkr�tce odcisk�w na r�kach i sk�ra na kolanach mu stwardnia�a. Nigdy nie nauczy� si� kl��, bo wiedzia�, �e to nie�adnie, ale poza tym stara� si� w��czy� do nowego �rodowiska tak dalece, jak to mo�liwe.

W pierwszym okresie p�aka� przez sen ka�dego wieczora. My�la� o swoich bliskich w domu, o tym, jak bardzo wszyscy musz� si� o niego niepokoi�, i t�skni�, strasznie t�skni� do �wiat�a i wolno�ci.

Z czasem nauczy� si� akceptowa� now� sytuacj�. Nie znaczy�o to jednak, �e podda� si� rezygnacji. Jedzenie, naturalnie, ch�opcy dostawali, lecz dzienne porcje by�y tak sk�pe, �e nigdy w�a�ciwie si� nie najadali. Przewa�nie by�a to cienka zimna zupa, albo zupa mleczna i stare, na wp� sple�nia�e kromki chleba. Nigdy ciep�ej strawy. Organizm jednak szybko si� przyzwyczaja i ogranicza swoje wymagania.

Doro�li robotnicy nie mieli odwagi rozmawia� z ch�opcami. Wiedzieli, �e przebywaj� tu oni w najg��bszej tajemnicy, bo s� bardzo potrzebni, by kopalnia mog�a w�a�ciwie pracowa�, i �e rozmowa z nimi jest zabroniona pod najsurowsz� kar�.

Nowy ma�y przybysz zdumiewa� ich bardzo. Nigdy nie s�yszeli bardziej pogodnego i przyjaznego g�osu. I ten jego pi�kny j�zyk! Na dole w kopalni panowa�y prawie zupe�ne ciemno�ci, �uczywa nie by�y w stanie rozja�ni� mroku, a ch�opcy mieli twarze czarne od py�u, lecz oczy tego ma�ego wzrusza�y wszystkich.

Napotykaj�c jego spojrzenie odnosili wra�enie, �e budzi si� w nich co� ciep�ego i dobrego. Ma�y mia� zawsze s�owo pociechy, je�eli kto� si� skaleczy�, a ka�dego ranka wita� si� z nimi tak serdecznie.

��Je�li to nie jest czysty i niewinny baranek Bo�y, to ja ju� nie wiem! � powiedzia� kiedy� jeden z g�rnik�w.

Wsuwali mu ukradkiem w r�k� troch� chleba lub kawa�ek kie�basy, kt�re on natychmiast dzieli� mi�dzy koleg�w.

I wszyscy zgodnie uwa�ali, �e to zbrodnia trzyma� go tu w tych warunkach.

Ale �eby co� na to poradzi� Nie, na to nie mogli si� zdoby�. Nie odwa�yli si� nawet wspomnie� o tych biedakach w domu, by nie popa�� w nie�ask� u Haubera lub Nermarkena. Zreszt� ch�opcy spotykali przewa�nie cudzoziemc�w lub najzwyklejszych g�rnik�w, kt�rzy nie mieli na nic wp�ywu. Mattias poprosi� kiedy� jednego o przes�anie wiadomo�ci do jego rodzic�w w Grastensholm, ale ten rzuci� si� do ucieczki w takim pop�ochu, jakby sam diabe� depta� mu po pi�tach. Sztygar Hauber widzia� wszystko swoimi przenikliwymi oczkami. I by� bardziej niebezpieczny ni� jadowita �mija.

Z rozm�w g�rnik�w ch�opcy dowiedzieli si�, �e nadesz�a zima. Temperatura na dole w kopalni specjalnie si� jednak nie zmieni�a. Wci�� panowa� ten sam przenikliwie wilgotny ch��d i tylko w pobli�u pieca utrzymywa�o si� s�abe ciep�o. Zim� bywa�o, oczywi�cie, zimniej, lecz nie wiedzieli, czy to dlatego, �e wiatr hula po pok�adach, czy �e g�ra skuta jest lodem. Nocami w pomieszczeniu nie milk� kaszel Knuta, kt�ry na dodatek cierpia� bardzo z powodu reumatycznych b�l�w. Mattias ka�dego wieczora zajmowa� si� jego udr�czonymi r�kami i opatrywa� wielkie, ropiej�ce rany najlepiej jak potrafi�.

Soren przygl�da� im si� z nieskrywanym obrzydzeniem i nazywa� to zb�dnymi g�upstwami. �Nie wyleczysz go w ten spos�b!�, powtarza�. Kaleb jednak popiera� starania Mattiasa. Knut zawsze by� s�abszy od trzech pozosta�ych ch�opc�w. Zupe�nie nie mia� si�, by walczy� o przetrwanie.

Cz�sto rozmawiali o ucieczce, zw�aszcza gdy Sorena nie by�o w pobli�u. Bo cho� mo�liwo�� ukrywania si� w kopalni ju� go tak nie zachwyca�a, to jednak polega� na nim nie mogli. Soren ryzykowa� g�ow�, wychodz�c na zewn�trz, gdyby zatem pozostali podj�li pr�b� wydostania si� st�d, pewno by na nich doni�s�. Byli o tym przekonani.

Ch�opcy mieli plan, szalony i zapewne niewykonalny, lecz fakt, �e go maj�, dodawa� im odwagi. Bardzo lubili rozmawia� o tym, co zrobi�, ale Sorenowi o niczym nie powiedzieli.

��O, gdybym tylko m�g� wyj�� na g�r�, na s�o�ce! � wzdycha� Knut. � Zobaczy� jego blask, poczu� ciep�o, to ju� bym nie prosi� o nic wi�cej!

��Wyjdziemy st�d � powiedzia� Mattias. � Wyjdziemy, obiecuj� ci.

Nigdy jednak nie pojawi� si� nikt, z kim mogliby porozmawia�. Gdy do kopalni przyje�d�a� inspektor, ch�opc�w zamykano w kom�rce, a ci obcy panowie na og� nie zapuszczali si� tak daleko, �eby walenie w drzwi lub wo�anie mog�o si� na co� zda�.

A jednak, tak jak powiedzia� Kaleb, by�o kilku g�rnik�w �yczliwie nastawionych do ch�opc�w. Opowiadali im o tym, co dzieje si� na g�rze, uprzedzali, gdzie akurat znajduje si� Hauber.

Wielokrotnie trzej mali wi�niowie zastanawiali si�, czy by po prostu nie wyj�� pod nieobecno�� Haubera. I kiedy� zdecydowali si� spr�bowa�. Zostali jednak zatrzymani przy drabinie przez jakich� cudzoziemskich stra�nik�w, a kiedy sztygar wr�ci�, dostali takie baty, �e d�ugo jeszcze potem mieli na ciele ropiej�ce rany i bardzo si� bali, czy Knut nie przyp�aci tego �yciem.

Mattias ci�gle pop�akiwa� nocami, tak strasznie t�skni� do jasnego, bezpiecznego Grastensholm, do Lipowej Alei i do wszystkich swoich ukochanych w domu! Umiera� ze strachu za ka�dym razem, kiedy musia� si� wczo�giwa� do w�skiego korytarza i wyr�bywa� kawa�ki rudy, czu�, �e ogromny ci�ar g�ry przygniata mu plecy, i mia� wra�enie, �e si� zaraz udusi. Dobrze wiedzia�, �e w ka�dym momencie mo�e spa�� jaki� kamie�, kt�ry sprawi, �e wszystko stanie si� b�lem i przera�eniem a potem ju� tylko �mier�. Ile� to razy zagryza� wargi a� do krwi, by nie krzycze� w panicznym strachu.

I tylko my�l o tym, �e kt�rego� dnia st�d wyjdzie, pozwala�a mu przetrwa�.

Kiedy� zjawili si� jeszcze dwaj ch�opcy z bardzo biednych rodzin. Obaj byli nerwowi i nieuwa�ni, obaj znikn�li wkr�tce pod zwa�ami kamieni. Nikt ich nie wspomnia� nawet s�owem�

Zdarza�o si�, �e gdy g�rnicy trafili na podziemny ciek, kopalni� zalewa�a woda. Wtedy �ycie cz�owieka zale�a�o od tego, czy zd��y umkn�� na jaki� wyst�p skalny, gdzie woda nie mia�a dost�pu. Ich pomieszczenie z piecykiem le�a�o wprawdzie do�� wysoko, ale zawsze po takich powodziach wilgo� wdziera�a si� tak�e i tam.

Znowu troch� pociepla�o. Lato, m�wili g�rnicy.

Knut by� ju� prawie zupe�nie �lepy. Kiedy� przynajmniej w ciemno�ciach widzia� lepiej, teraz nawet i t� zdolno�� utraci�.

��Posied� troch� przy mnie, Mattias � prosi� cz�sto wieczorami. � Masz taki ciep�y g�os. I takie dobre r�ce.

��Powiniene� widzie� jego oczy! � mrukn�� Kaleb.

��Kaleba te� dobrze jest mie� przy sobie � powiedzia� Mattias do niewidomego przyjaciela.

��Tak, to prawda. Bogu niech b�d� dzi�ki, �e on jest z nami � szepn�� Knut.

Kt�rego� dnia Kaleb i Mattias zebrali si� na odwag� i poszli do Haubera.

��Knut musi wyj�� na g�r� � powiedzieli. � On nie wytrzyma tu d�u�ej. I ju� nic nie widzi.

��A po co mu wzrok? Tu i tak jest ciemno � warkn�� Hauber.

��Ale�

��O tak, to dopiero by�o pi�knie, gdyby wyszed� na g�r�! Pilnujcie swojej roboty, szczeniaki, bo jak nie, to znowu posmakujecie bata!

P�n� jesieni� zdarzy�o si� nieszcz�cie. Jeden z g�rnik�w dosta� si� pod spadaj�cy blok skalny.

W �aden spos�b nie mo�na mu by�o pom�c, usuni�cie bloku trwa�oby kilka dni.

��Czy m�g�bym porozmawia� z ma�ym Mattiasem? � wyszepta� ranny.

Hauber burcza�, niezadowolony, ale g�rnicy sprowadzili ch�opca.

��M�dl si� za mnie � prosi� g�rnik. � M�dl si� za moj� n�dzn� dusz�! A kiedy znajdziesz si� u Pana Boga, a pewnie trafisz tam ju� nied�ugo, m�j ch�opcze, to pro� go o lito�� dla mnie!

Mattias by� troch� wystraszony t� pro�b�, ale z�o�y� r�ce i odmawia� �Ojcze nasz� razem z konaj�cym, kt�ry ju� z trudem wydobywa� g�os. Pozostali otoczyli ich ko�em i przys�uchiwali si� w milczeniu.

Po zako�czeniu modlitwy Mattias doda�:

��I przyjmij do siebie tego cz�owieka, kochany Panie Bo�e, bo on cierpi bardzo, a przecie� pracowa� tak ci�ko i zawsze by� dla nas dobry.

��Amen � powiedzieli zebrani.

Kiedy g�rnik zmar�, Kaleb zamkn�� mu oczy, a Mattias szlocha�, niepocieszony, chowaj�c twarz w kurtce przyjaciela.

��No, dosy� tego! � rykn�� Hauber, z jakiego� powodu g�o�niej i z wi�ksz� z�o�ci� ni� zazwyczaj. � Ruszajcie do roboty! Macie zamiar sta� tak ca�y dzie�, oder was?

Ch�opcy nigdy nie porzucili swojego Wielkiego Planu. Mimo i� nie widzieli �adnej mo�liwo�ci urzeczywistnienia go, wci�� fantazjowali na temat, co b�dzie, kiedy go zrealizuj�.

I mimo �e w�a�ciwie w to nie wierzyli, wci�� czynili jakie� drobne potajemne przygotowania. Na przyk�ad Kaleb i Mattias zapytali kt�rego� dnia jednego z �yczliwie do nich usposobionych g�rnik�w:

��A jak wygl�da okolica wok� kopalni? Cz�sto si� zastanawiamy, gdzie wychodzi nasz komin. Czy to jest gdzie� po�rodku miasta Kongsberg?

��O nie, sk�d! � roze�mia� si� g�rnik.- Ten komin to wida� dopiero daleko st�d, w lesie.

��Przy zabudowaniach kopalni?

��Nie, tam nie ma nic, �adnych dom�w w pobli�u!

No i dowiedzieli si�, czego chcieli.

Teraz byli w�a�ciwie ju� zdecydowani podj�� pr�b� wykonania swego planu. Wymaga�o to jednak wielkiej odwagi. Poza tym okropnie si� bali tego, co mo�e zrobi� Soren.

Dlatego wci�� zwlekali.

A� dosz�o do nieoczekiwanych wydarze�, i to do dw�ch jednocze�nie.

Knut mia� si� coraz gorzej, zaczyna� plu� krwi� i nie by� w stanie utrzyma� si� na nogach.

Nikt jednak nie zamierza� wyprowadzi� go na g�r�. Pozwalano mu po prostu le�e�.

��Czekaj�, a� umrze � powiedzia� Kaleb. � Nie mog� go st�d zabra�, bo wtedy ludzie dowiedzieliby si� o nas.

Kaleb i Mattias nie mogli si� w tych dniach pozby� bolesnego ucisku w �o��dku.

I wtedy znowu dosz�o do nieszcz�cia.

Tym razem trafi�o na Sorena.

Znajdowa� si� akurat w w�skim przej�ciu, gdy strop, b�d�cy w�a�ciwie warstw� ziemi, osun�� si� i pogrzeba� ch�opca. Gdy go w ko�cu wydobyli, ju� nie �y�.

To rozstrzygn�o w�tpliwo�ci. Wieczorem Kaleb o�wiadczy�:

��Musimy to zrobi� jutro w nocy, zanim zd��� przyprowadzi� tu kolejnego ma�ego biedaka. A poza tym Knut musi st�d wyj�� jak najpr�dzej.

��Tak. O Bo�e, pozw�l mi si� wydosta� na powietrze! Wszystko jedno jakim sposobem, bylebym tylko cho� na chwil� wyszed� na �wiat � modli� si� Knut.

��Rozmawia�em z jednym g�rnikiem � powiedzia� Kaleb. � Jest teraz koniec marca i pogoda niez�a. �nieg prawie ju� stopnia�. Ty, Mattias, wiesz, co musimy zrobi�?

Ch�opiec potwierdzi� skinieniem g�owy. By� teraz blisko dwa lata starszy ni� wtedy, gdy przyszed� do kopalni, i przetrwa� ten czas wyj�tkowo dobrze, a nawet sta� si� znacznie silniejszy. Ale przecie� w jego �y�ach p�yn�a te� krew Ludzi Lodu�

��To jednak okropne � powiedzia� z �alem. � Mam na my�li to, �e Seren musia� umrze�, by�my mogli urzeczywistni� nasz plan.

Kaleb i Knut pokiwali g�owami. Wszyscy trzej odczuwali bezsilny �al i rozpacz po �mierci Sorena, wkr�tce jednak dostrzegli w tym swoj� szans�. I bardzo dobrze rozumieli, co ma�y Mattias mia� na my�li.

Kaleb otrz�sn�� si� z przygn�bienia.

��A ty, Knut? Jak my�lisz? B�dziesz w stanie p�j��?

��Zrobi� wszystko, byle tylko si� st�d wydosta�! A poza tym r�ce mam wci�� silne, Bogu dzi�ki.

��Ci�gle jeszcze nie mamy pewno�ci, czy w og�le uda nam si� wyj�� tak, jak zaplanowali�my � przypomnia� Kaleb. � Ale ty, Knut, b�dziesz mia� tyle czasu, ile ci potrzeba. A my ci pomo�emy. Mattias b�dzie ci� wspiera� z g�ry, a ja z do�u.

Knut skin�� g�ow�.

��Wszystko jest w r�kach Boga � rzek� powa�nie.

Kaleb nie odpowiedzia�. By� mo�e s�dzi�, �e ta najwy�sza instancja powinna by�a w��czy� si� ju� nieco wcze�niej.

Ostatnie przygotowania rozpocz�li nast�pnego dnia wczesnym popo�udniem. Do pieca wk�adali ju� tylko po kilka cienkich szczap, a gdy po pracy g�rnicy odeszli, wygasili ogie�.

Potem usiedli i czekali. Ca�kiem bezczynni jednak nie byli. Ze swojej n�dznej po�cieli przygotowali co� w rodzaju noszy dla Knuta, bo chocia� Mattiasowi uda�o si� zaleczy� rany na r�kach i nogach przyjaciela, to jednak by� on bardzo os�abiony.

Pr�bowali jako� mierzy� czas, ale brakowa�o im jakichkolwiek punkt�w odniesienia. Piec wci�� by� zbyt gor�cy.

Mattias ledwo si� trzyma� na nogach po ca�ym dniu pracy.

���piewaj! � nakaza� mu Kaleb. � �piewaj, to nie za�niesz!

I Mattias �piewa�. Okropne piosenki, kt�rych nauczy� si� w kopalni i z kt�rych nie rozumia� ani s�owa. �piewa�, a dwaj pozostali przytupywali do taktu i �miali si� z jego dziecinnego g�osiku. Dobrze, �e rodzina z Grastensholm nie mog�a s�ysze� jego obecnego repertuaru. Ale by wytrzeszczali oczy! A pewnie i zatykali uszy�

W miar� jak up�ywa�y godziny, ch�opcy stawali si� coraz bardziej zdenerwowani. Piec styg� nies�ychanie wolno. A przecie� potrzebowali du�o czasu, �eby wydosta� si� na zewn�trz. Chwilami wydawa�o im si�, �e ju� nadchodzi �wit. Zaczyna�o te� robi� si� przejmuj�co zimno.

G�rnicy mogli nied�ugo nadej��

��Teraz � o�wiadczy� Kaleb. � Musimy spr�bowa�. W przeciwnym razie mo�emy nie zd��y�.

Mattias wczo�ga� si� przez du�y otw�r do pieca.

��No, i jak tam jest? � zapyta� Kaleb.

G�os Mattiasa dudni� g�ucho:

��Mur jest gor�cy i na �cianach pe�no sadzy, ale dymu ju� nie ma. Mo�na i��.

��Czy widzisz co� w g�rze? Jakie� �wiat�o?

��Nie. Daj mi �uczywo!

Podali mu, a co prosi�.

��Wydaje mi si�, �e komin jest do�� obszerny. Ale ko�ca nie widz�. W ka�dym razie wyjdziemy st�d ca�kiem czarni � zako�czy� ze �miechem.

��Nie szkodzi � odpar� Kaleb spokojnie. � Idziemy?

��Idziemy � potwierdzili jednog�o�nie.

��Wci�� nie mamy pewno�ci, czy uda nam si� wyj�� na zewn�trz � powiedzia� znowu Kaleb. � Mo�e si� nagle okaza�, �e jest za ciasno albo za szeroko. Otw�r komina mo�e by� w jaki� spos�b zamkni�ty.

��Mo�emy te� spa�� na d� � doda� Mattias. � Czy du�o jeszcze nieszcz�� zamierzasz przepowiedzie�?

��Nie � u�miechn�� si� Kaleb.- jeste� got�w, Knut?

��Od dawna!

Troch� si� natrudzili, zanim Mattias wszed� do komina i mocno uchwyci� prowizoryczne nosze, zanim Knut uni�s� si� troch� na r�kach, tak by Kaleb m�g� wej�� do pieca. W ko�cu jednak rozpocz�li trudn� wspinaczk� po �cianach komina. Zastanawiali si� najpierw, czy Kaleb nie powinien i�� jako pierwszy i wci�ga� za sob� Knuta, zgodzili si� jednak, �e najsilniejszy b�dzie najbardziej po�yteczny na dole. Podpieraj�c Knuta, u�atwi mu wspinaczk�. Dwaj m�odsi czuli si� te� bezpieczniej, ni� gdyby szli na ko�cu niby porzuceni.

��No a jak tam, Mattias? � pyta� Kaleb.

��Na razie dobrze � zapiszcza� Mattias, zdyszany i przej�ty.

Nie mieli ze sob� �uczywa, bo mog�aby si� od niego zapali� sadza w kominie. Wci�� by�o tu ciep�o i czu�o si� duszny zapach dymu, mimo �e ogie� wygasili ju� dawno temu.

Mattias przy ka�dym kroku starannie wyszukiwa� w nier�wnej �cianie oparcia dla st�p i d�oni. Nie mia� poj�cia jak radzi sobie Knut, opieraj�cy si� tylko na r�kach. Zapyta�.

��Mam do pomocy ty�ek � roze�mia� si� Knut. � No i Kaleba.

Podejmowane wci�� przez Mattiasa pr�by podci�gania noszy pomaga�y niewiele. Ch�opiec zdawa� sobie z tego spraw�. Ca�y ci�ar musia� d�wiga� Kaleb.

Tym sposobem posuwali si� naprz�d. W milczeniu ci�ko dysz�c, krok za krokiem�

Knut zacz�� kaszle�.

��Odpoczynek! � zadecydowa� Kaleb.

Musieli d�ugo czeka�, zawieszeni w p� drogi w nieznanej pr�ni, dop�ki atak kaszlu nie min��. Wtedy ruszyli dalej.

Po chwili Kaleb powiedzia�:

��Tak, teraz to ju� nie wr�cimy na d�.

��Nigdy w �yciu! � zawo�a� Knut. � Ju� wola�bym tu skona�, uczepiony �ciany!

��Co tam u ciebie, Mattias?

��Zdaje mi si�, �e komin troch� skr�ca. Tak, rzeczywi�cie, czuj� to wyra�nie!

��Jak to?

��Lekko si� zakrzywia. To pewnie dlatego nie widzieli�my �wiat�a.

��Czy wci�� jest tak samo szeroki?

��Jeszcze nie wiem. W ka�dym razie �atwiej b�dzie si� wspina�, je�li oka�e si� ju� nie tak pionowy � wo�a� Mattias piskliwie, a jego g�os odbija� si� g�ucho od �cian komina.

��Dzi�ki Bogu i za to � wydysza� Knut. � Jestem �miertelnie zm�czony.

��W takim razie odpoczniemy � zadecydowa� Kaleb.

Mattias siedzia� bez ruchu przy sko�nym za�omie komina, oparty plecami o �cian�, i my�la�, jak bardzo lubi tych dw�ch ch�opc�w w dole pod sob�.

��No, ruszamy dalej � rzek� po chwili Kaleb.

Gdy jednak Mattias mia� si� wczo�ga� w przew�enie komina, j�kn�� zrozpaczony.

��Co tam? Co� sobie zrobi�e�? � zapyta� Kaleb.

��Nie, ale tu jest tak ciasno! Nigdy t�dy nie przejdziemy!

Z do�u us�ysza� westchnienia pe�ne rozczarowania.

��Jeste� pewien? � wo�a� Kaleb.

��Ja sam chyba si� przeczo�gam � odpar� Mattias. � Ale co zrobi�, je�eli wyjd� bez was?

Ca�y Mattias, pomy�leli obaj ch�opcy na dole i u�miechn�li si�, cho� by�y to gorzkie u�miechy.

Wszyscy trzej dobrze wiedzieli, co si� stanie, je�eli jeden z nich wyjdzie na wolno��, a dwaj zostan�. Nawet gdyby Mattias jak najszybciej dotar� do Grastensholm, a jego dziadek zrobi� wszystko, by ujawni� przest�pstwo, to i tak b�dzie za p�no. �adna komisja nie odnajdzie w kopalni ani Knuta, ani Kaleba. W ka�dym razie nie odnajdzie ich �ywych. Ju� Hauber i Nermarken zatroszcz� si� o to! Musz� si� st�d wydosta� wszyscy trzej, i musz� to zrobi� teraz!

��Je�eli ty zdo�asz si� przeczo�ga�, my zrobimy to tak�e � obieca� Kaleb.

��Pod warunkiem, �e komin nie zw�zi si� jeszcze bardziej � mrukn�� Knut.

Mattias zacisn�� z�by.

��Spr�buj�!

��Bardzo dobrze � pochwali� Kaleb. � I m�w przez ca�y czas, jak ci idzie!

Jednego bali si� panicznie � �witu! I robotnik�w, kt�rzy przyjd� do kopalni, zobacz�, �e piec zimny, a ch�opcy znikn�li. Oni za�, uwi�zieni w kominie, albo zostan� �ci�gni�ci na d�, albo uw�dzeni, gdy w piecu zostanie rozpalony ogie�

Z sercem podchodz�cym do gard�a Mattias wcisn�� si� w w�ski otw�r.

��O! � zawo�a� rado�nie. � Tylko samo przej�cie jest takie ciasne. P�niej robi si� znowu przestronniej.

��W porz�dku! Zatem przejdziemy, prawda, Knut?

��Oczywi�cie!

Przyjaciele s�yszeli jednak, jak bardzo jest zm�czony. Z jego p�uc wydobywa� si� bolesny �wist.

Mattias, kt�ry mia� teraz lepsze oparcie dla st�p, chwyci� go mocno i stara� si� przeci�gn��, Kaleb za� wyg�adza� mu ubranie, �eby nie stawia�o oporu. Najtrudniej by�o Knutowi przecisn�� ramiona, a gdy to si� uda�o, reszta posz�a ju� bez trudu. Poobciera� sobie ramiona i biodra, lecz m�g� nareszcie troch� odpocz��, a to by�o najwa�niejsze.

Gorzej mia�a si� sprawa z Kalebem. W ko�cu zdecydowa� si� rozebra� do naga i jako� si� przecisn��, cho� ryzykowa�, �e je�eli mu si� nie uda, zostanie tam zakleszczony, na zawsze. Ale uda�o si�! Wszyscy trzej znale�li si� po drugiej stronie. Czekali tylko, �eby Kaleb si� ubra�.

��Teraz nie mamy ju� odwrotu � stwierdzi� Knut.

��To prawda � potwierdzi� Kaleb cicho.

Mattias, siedz�cy najwy�ej, spojrza� w g�r�.

��O! � wykrzykn��.

��Co si� sta�o?

��Widz� s�abe �wiat�o! Daleko w g�rze. Jest jeszcze noc.

��Cudownie! Cudownie! Widzimy �wiat�o, ch�opcy! To znaczy widzimy noc!

��Ale�

��Co takiego?

��Nie wiem. �wiat�o jest jakie� takie ma�e. Zdaje mi si�, �e na kominie co� le�y.

��Co masz na my�li?

��Jaka� sie� czy co�. Kraty!

���eby nic do komina nie wpad�o, to jasne. Idziemy dalej?

��Tak, oczywi�cie. Skoro dotarli�my tak daleko�

Teraz, kiedy wszyscy trzej znale�li si� ju� w pochylonej cz�ci komina, wspinaczka by�a �atwiejsza. Pochylenie by�o niewielkie, ale mimo wszystko czuli si� nieco pewniej. Musieliby si� zreszt� bardzo stara�, �eby spa�� w d� przez ciasne przew�enie. W ka�dym razie dwaj wi�ksi ch�opcy.

Wszyscy jednak zobaczyli wkr�tce, �e otw�r, przez kt�ry s�czy si� �wiat�o, jest okropnie w�ski. Prostok�tny w kszta�cie i tak ciasny, �e nawet Mattias nie zdo�a si� przez niego przecisn��!

Zaczynali si� naprawd� denerwowa�. Rozczarowanie pali�o w piersiach.

Wkr�tce jednak poj�li przyczyn�. Komin by� znowu lekko wygi�ty, tym razem w drug� stron�, tak �e tylko ostatni jego odcinek celowa� prosto w niebo. Z do�u widzieli tylko po�ow� otworu.

Ale Mattias si� nie myli�: otw�r przykrywa�a gruba krata.

Pr�bowa� j� poruszy�.

��Ani drgnie � j�kn�� �a�o�nie.

Przestrzenie pomi�dzy pr�tami by�y zbyt ma�e, �eby przez nie przej��. Dwaj czekaj�cy ni�ej ch�opcy czuli ju� zimny powiew nocy. Ws�uchiwali si� w pe�en grozy �wist wiatru, jakby bawi�cego si� z kratami i cichn�cego pod nimi w dole. Kaleb dr�a�.

��Spr�buj jeszcze raz � powiedzia�.

Mattias szarpa� z ca�ych si�.

��Nie, nie mog�. Ale to chyba nie jest niemo�liwe. Mo�e ty sobie z tym poradzisz, Kaleb?

Kaleb chcia� spr�bowa�, ale jak zamieni� si� miejscami w ciasnym kominie, kiedy pomi�dzy nimi znajdowa� si� prawie bezw�adny Knut?

��Musimy zej�� na d� � postanowi� Kaleb.

��A� do ko�ca? � zapytali tamci dwaj st�umionymi g�osami.

��Nie, nie. Do tego przew�enia, gdzie komin si� odchyla. Tam jest troch� szerzej i �atwiej b�dzie si� porusza�.

Nie pozostawa�o im nic innego. Z wielk� przykro�ci� musieli oddali� si� od tej odrobiny matowego nocnego �wiat�a i od powiewu �wie�ego powietrza, pierwszego, jakiego zaznali od lat, ale bez szemrania zacz�li schodzi�.

By�o to znacznie trudniejsze ni� wspinaczka. Niebezpiecze�stwo, �e spadn�, wydawa�o si� wi�ksze, zw�aszcza, �e Knut zaczyna� traci� przytomno��. Z trudem wyci�ga� r�ce, kt�re sta�y si� ci�kie jak z o�owiu, a p�uca pracowa�y gwa�townie.

Nie musieli jednak schodzi� a� tak nisko, jak to si� pocz�tkowo zdawa�o. Ju� w po�owie drogi Kaleb uzna�, �e mo�na spr�bowa�.

��Mattias, najpierw ty musisz zej�� ni�ej!

Mattias pos�ucha� natychmiast. Zdenerwowany prze�lizgiwa� si� obok Knuta, kt�ry wisia� na r�kach, podtrzymywany przez towarzyszy, a potem obok barczystego Kaleba.

��Teraz b�dziesz musia� sam utrzyma� Knuta, Mattias. przygotuj si�!

��Dobrze � odpar� i dr��c na ca�ym ciele uj�� nosze jak m�g� najmocniej.

O Bo�e, jaki ten Knut ci�ki! Nie wolno mi si� zsun��, nie wolno, powtarza� w my�li Mattias. Bo przecie� jestem taki ma�y, �e m�g�bym spa�� nawet przez ten w�ski otw�r. A wtedy bez w�tpienia zlecia�bym a� do pieca. To zbyt du�a wysoko��.

I znowu tam? Do tej znienawidzonej kopalni?

Nie, nawet my�li o tym nie by� w stanie znie��!

Tymczasem jednak Kaleb znalaz� si� na g�rze, siln� r�k� uj�� nosze i ci�ar zel�a�. Zn�w zacz�li si� wspina�.

��Ja ju�� ju� nie mog� � szepn�� Knut.

Odpoczywali. Niebo ponad nimi ja�nia�o tak kusz�co. Czy nigdy nie wydostan� si� na zewn�trz? Nigdy, nigdy wi�cej?

Wszyscy trzej wiedzieli bardzo dobrze, �e to ich ostatnia szansa. Je�li im si� nie uda, kopalnia stanie si� ich domem na wieki. Jak sta�a si� domem Sorena.

Biedny Soren, my�la� Mattias. To si� przecie� mog�o r�wnie dobrze przytrafi� ka�demu z nas.

Jeszcze jedno podci�gni�cie i znowu byli na g�rze. Mattias i Knut usadowili si� jak najwygodniej, czy raczej � jak najmniej niewygodnie, Kaleb natomiast zabra� si� za krat�.

S�yszeli, jak szarpie j� z ca�ych si�. Mattias ch�tnie by mu pom�g�, ale to niemo�liwe. Jego miejsce by�o przy Knucie.

��No i jak? � pyta� co chwila.

���ebym mia� chocia� najprostsze narz�dzie, to�

��Ja wzi��em ten ma�y �om � powiedzia� Knut. � �eby�my si� mieli czym broni� w razie potrzeby.

��Knut, jeste� anio�em � o�wiadczy� Kaleb.

��Nie, ale jestem chyba na najlepszej drodze, �eby nim zosta� � szepn�� Knut, podaj�c przyjacielowi narz�dzie.

��Co robisz, Kaleb? � pyta� Mattias.

��Chc� zeskroba� zapraw�. Ch�opcy, my�l�, �e si� uda! Uwa�ajcie, upad� mi kawa�ek gruzu!

Gruz trafi� Knuta w rami�, ale on tylko j�kn��. Mattias zd��y� si� uchyli�. A potem d�ugo nas�uchiwali wszyscy trzej, jak gruz, obijaj�c si� o �ciany, spada� i spada�, zanim nie wyl�dowa� z g�uchym pacni�ciem na samym dole.

Niepewnie spogl�dali na siebie w mroku. I nagle my�l, �e oto tam na dole, gdzie spad� kamie�, �yli przez tyle lat, wyda�a im si� niepoj�ta. Marzli, g�odowali, cierpieli od ran, p�akali z rozpaczy� Ale te� i znale�li pi�kn� przyja��.

Kaleb znowu chwyci� metalowe pr�ty.

Ca�� wieczno�� p�niej, gdy niebo zaczyna�o ju� traci� t� nocn� soczyst� granatow� barw�, pchn�� krat� szczeg�lnie mocno. Us�yszeli ostry chrz�st, a chmura py�u posypa�a im si� na g�owy.

��Droga wolna! � o�wiadczy� Kaleb pe�nym wzruszenia dr��cym g�osem.

Ma�o brakowa�o, a Mattias by�by wybuchn�� p�aczem z rado�ci, �e si� uda�o.

��Jak jest na zewn�trz? � zapyta�.

��Komin nie wydaje si� specjalnie wysoki. W ka�dym razie mo�emy zeskoczy�. Chod�, Knut!

Kaleb wdrapa� si� na kraw�d� muru i wyci�gn�� r�k� po towarzysza. Knut znikn�� Mattiasowi z oczu. Ostatnie, co zobaczy�, to palce, wpijaj�ce si� kurczowo w mur. Po czym Knut rozlu�ni� chwyt i ju� go nie by�o. Znalaz� si� w �wiecie poza kominem!

Ma�y Mattias poczu� si� tak rozpaczliwie zagubiony i porzucony w tym okropnym kominie, �e o ma�o nie zacz�� g�o�no krzycze� ze strachu.

Kaleb znowu wyci�gn�� r�k�.

��Prosimy do nas, Mattias.

B�ogos�awione s�owa! Skierowa� r�k� w stron� �wiat�a i z pomoc� Kaleba podci�gn�� si� w g�r�.

Poczu� rze�kie nocne powietrze i wci�ga� je �apczywie, g��boko. Przerazi� si�, jak daleko maj� do ziemi, ale za przyk�adem Knuta chwyci� r�kami kraw�d� komina i zawis� na murze.

��A teraz si� pu�� � powiedzia� Kaleb.

Mattias zamkn�� oczy i spad�. By�o wysoko, to prawda, ale potoczy� si� mi�kko po sk�onie zbocza. Kaleb na wszelki wypadek po�o�y� krat� na dawnym miejscu i skoczy� za nim.

Teraz wszyscy trzej stali znowu na twardej, dobrej ziemi. To znaczy Knut le�a�, wdychaj�c te wszystkie zapachy, kt�rych tak d�ugo by� pozbawiony. P�aka� tak, �e szloch omal nie rozerwa� jego nieszcz�snej piersi.

��Chod�my � przynagla� Kaleb. � Musimy st�d ucieka�. Jak najdalej od Kongsberg.

��Ale dok�d? � zapyta� Knut. � Ja przecie� nie mam domu.

��Do mnie � zawo�a� Mattias pospiesznie. � Musicie i�� ze mn�, obaj.

��Tak � zgodzi� si� Kaleb z wahaniem. � Bo ja te� nie mam gdzie si� podzia�. W mojej rodzinie wypycha si� piskl�ta z gniazda, gdy tylko s� w stanie samodzielnie rozwin�� skrzyd�a. A poza tym to dosy� daleko st�d. Tak, my�l�, �e teraz najwa�niejsze to odprowadzi� Mattiasa do domu. �a�oba musi tam by� wielka.

��I Knut otrzyma tam pomoc � doda� Mattias przej�ty.

��O, jak ja was lubi�. Obu. Jeste�cie wspaniali, najlepsi przyjaciele, jakich kiedykolwiek mia�em!

Kaleb po�o�y� mu r�k� na ramieniu i przytuli� tak mocno, �e a� zabola�o.

��Pos�uchaj, Mattias, co ci powiem. Knut i ja jeste�my zwyk�ymi ch�opcami, niczym specjalnym si� nie wyr�niamy. Ale brali�my z ciebie przyk�ad, nie zauwa�y�e� tego? Nawet nasz j�zyk si� zmieni�. Ty masz tak� niezwyk�� zdolno��, �e ludzie przy tobie staj� si� lepsi.

��Naprawd�? � pyta� ch�opiec z zak�opotaniem.

��Tak, ja te� tak uwa�am � potwierdzi� Knut. � Nawet Seren sta� si� lepszy, od kiedy do nas przyszed�e�. Przedtem wci�� sobie ze mnie kpi�, �e nie jestem taki silny jak inni. Wszyscy g�rnicy w kopalni te� tak o tobie m�wili.

��Ale Hauber nie.

��Nie, Hauber nie� Ale on by� dzielny tylko z batem w r�ce. Chocia� i u niego par� razy zauwa�y�em oznaki s�abo�ci.

��Ja tak�e � przyzna� Kaleb. � I to by�a twoja zas�uga Mattias. Tak, ch�tnie p�jdziemy z tob� do twojego domu i mo�e odpoczniemy tam par� dni.

��Musicie zosta�! Jak najd�u�ej! A nawet na zawsze, gdyby�cie chcieli.

Kaleb u�miechn�� si�.

��Zobaczymy p�niej. Nie chcieliby�my by� dla nikogo ci�arem. Teraz jednak musimy si� spieszy�.

��Tak � zawo�a� Mattias. � Do domu! Do Grastenholm! O, jak si� ciesz�, �e b�dziecie tam ze mn�. Sad� wspania�e pokoje. I pyszne jedzenie!

��Och, nie m�w o jedzeniu � westchn�� Knut t�sknie. � Tyle d�ugich lat marzy�em o jedzeniu!

Okre�lili kierunek marszu, orientuj�c si� po drzewach i Po ja�niej�cym od wschodu niebie, ostrzegaj�cym, �e nadchodzi nowy dzie�, i rozpocz�li w�dr�wk�, podtrzymuj�c s�aniaj�cego si� Knuta.

��Dzie� � powiedzia� Kaleb. � Jakie dziwne s�owo? Nie poznam chyba dnia po naszej wiecznej nocy.

��Wielkie nieba, jak my wygl�damy! � �mia� si� Mattias, patrz�c na przyjaci� w coraz ja�niejszym roz�wicie. By� taki szcz�liwy, tak nieprzytomnie szcz�liwy!

��No, powinni�my unika� ludzi � przyzna� Kaleb ze �miechem. � A gdy trafimy na jaki� potok, byle jak najdalej st�d, urz�dzimy sobie porz�dn� k�piel.

��O tej porze roku?

��W takim razie ma�� k�piel.

Znowu wybuchn�li �miechem.

Nocny ch��d by� dotkliwy, zw�aszcza �e solidnie wia�o, ale to im nie przeszkadza�o, bo przecie� w lodowatym wn�trzu g�ry przywykli do zimna.

Niebo na wschodzie ja�nia�o coraz wyra�niej. Wkr�tce zobaczyli w dole miasto Kongsberg i rzek� Lagen, przez kt�r� musieli si� przeprawi�.

��W mie�cie jest most � powiedzia� Kaleb. � Ale w �adnym razie nie wolno nam tam p�j��.

��A tam drugi � zawo�a� Mattias, pokazuj�c w g�r� rzeki.

��Mosty oznaczaj� ludzi � rzek� Kaleb. � Mimo wszystko musimy przedosta� si� na drugi brzeg. I to przed wschodem s�o�ca. Chod�cie, nie zwlekajmy!

Ci�gn�li Knuta w d� po nier�wnej ziemi i nagich ska�ach, przez las jod�owy i las sosnowy, odpoczywali i szli, odpoczywali i szli, i w ko�cu ju� nie wiedzieli, gdzie si� znajduj�.

Ale wtedy us�yszeli szum Lagen, wi�c Kaleb poszed� przodem, �eby zobaczy�, gdzie jest most.

Mattias i Knut czekali, trzymaj�c si� za r�ce, przepe�nieni uczuciem rado�ci, milcz�cy, w otoczeniu pot�nych drzew.

Kaleb po chwili wr�ci�.

��Nie jest �le � powiedzia�. � Zaszli�my troch� za daleko na p�noc.

Przeci�li jak�� drog�, ale nikt ich nie widzia� i skradali si� zaro�lami wzd�u� brzegu rzeki do kamiennego mostu.

Kaleb odwa�y� si� wsta�, by zobaczy�, czy mo�e przej�� przez most, a jego dwaj towarzysze siedzieli na brzegu i s�uchali, jak rzeka szumi, chlupie i pluszcze w szarym roz�wicie. Po chwili Kaleb usiad� tak�e.

��Z tamtej strony zbli�a si� jaki� ch�op na furze. Pewnie jedzie na targ do Kongsberg. Zaraz wjedzie na most. B�d�cie cicho!

Skulili si� w zaro�lach. Mattias wdycha� ci�k� wo� wilgotnej ziemi. O tak wczesnej porze roku zapach�w by�o niewiele, jemu si� jednak zdawa�o, �e powietrze jest nimi przepe�nione. Odczuwa� du�o wi�cej ni� ludzie, kt�rzy codziennie wdychaj� r�ne zapachy. Dla niego i jego towarzyszy wszystko by�o nowe i �wie�e.

Po chwili us�yszeli stukot k�, skrzypienie furki i ko�skie kopyta na mo�cie. Jeszcze troch� i odwa�yli si� pobiec na drug� stron�, ci�gn�c Knuta mi�dzy sob�.

��Woda jest wysoka � stwierdzi� Kaleb, kiedy znale�li si� ju� na mo�cie. � W Norwegii nasta�a wiosna!

Szcz�liwi, roze�miali si� wszyscy trzej.

Szli potem dalej przez wzg�rza na wsch�d od Lagen. Kaleb prowadzi� ich, nie daj�c chwili wytchnienia, bo chcia� odej�� jak najdalej od Kongsberg, gdzie wszyscy byli mniej lub bardziej powi�zani z kopalni�. Zapewne mogliby liczy� na pomoc i po��czone z szokiem zrozumienie w mie�cie, gdyby tylko wiedzieli, do kogo si� zwr�ci�. Ale nie wiedzieli. Najlepiej by�o st�d uciec.

Knut przystan��.

��Ja czuj� czuj� jakie� ciep�o na twarzy! I zrobi�o si� jasno. Tak jasno! Czy to�?

��S�o�ce. �wiat�o, dzie�. Wolne, otwarte niebo. Tak, s�o�ce ju� wzesz�o, Knut � powiedzia� Kaleb, a jego g�os zdradza�, jak bardzo jest wzruszony. �wiat�o razi�o nienawyk�e do blasku oczy jego i Mattiasa.

��S�o�ce? Naprawd� s�o�ce? Naprawd�?

Knut osun�� si� na kolana, a przyjaciele poszli za jego przyk�adem. Kl�czeli tak d�ugo, zwracaj�c twarze ku s�o�cu. Mattias i Knut z�o�yli r�ce jak do modlitwy.

�aden nie powstrzymywa� �ez i �aden ich si� nie wstydzi�.

Gdy szli potem dalej po poro�ni�tych lasem wzg�rzach gdzie wci�� jeszcze na p�nocnych zboczach le�a� �nieg, Kaleb powiedzia�:

��Du�o czasu przysz�o nam sp�dzi� tam na dole.

��Tak � potwierdzi� Knut. � Mattias blisko dwa lata. Ty, Kaleb, cztery, a ja pi�� d�ugich, piekielnych lat. Nikt nie wytrzyma� tak d�ugo jak my. Widzia�em wielu ma�ych ch�opc�w, kt�rzy przyszli do kopalni i umarli. Nikt stamt�d nie wyszed�. Nikt, opr�cz nas.

Znowu si� �miali, lecz spoza tego �miechu przebija� �al po tych wszystkich, kt�rym nie uda�o si� wydosta�.

��Gdzie my jeste�my? � zapyta� Mattias.

Przystan�li i zacz�li si� rozgl�da�. Ch�opcy nie zdawali sobie sprawy z tego, �e zaszli ju� za daleko na p�noc i �e znajd� si� w Sigdal, je�li nadal b�d� si� posuwa� w tym kierunku. �aden z nich nie wiedzia�, gdzie, w stosunku do Christianii, le�y Kongsberg.

Sigdal jednak i inne okoliczne miejscowo�ci znajdowa�y si� jeszcze zbyt daleko, by mogli je widzie�.

Tymczasem dostrzegli co innego.

W pewnej chwili Kaleb zapyta�:

��Czy widzisz dach tam wysoko na wzg�rzu przed nami?

��Widz�.

��Ja my�l�, �e to sza�as. Spr�bujmy si� tam dosta�. Dasz rad�, Knut?

��Dam rad� wszystkiemu.

Kaleb i Mattias byli jednak pe�ni obaw. Knut musia� coraz cz�ciej przystawa�, by si� wykaszle�, a Mattias nieustannie poprawia� jego banda�e. Stopy krwawi�y.

Knut mimo wszystko nie dawa� za wygran�.

Mattias znosi� �ycie w kopalni zdumiewaj�co dobrze. Oczywi�cie, �e na ca�ym ciele mia� pe�no blizn i ran, oczywi�cie, �e kilkakrotnie chorowa�, raz nawet bardzo powa�nie na zapalenie p�uc. Krew Ludzi Lodu jednak nie poddaje si� �atwo. A t� krew Mattias odziedziczy� po swoim ojcu, Taraldzie, kt�ry z kolei przej�� j� od matki Liv, a poprzez ni� od najbardziej warto�ciowego z nich wszystkich, Tengela Dobrego. To, co Tengel przekaza� swojemu potomstwu � ta si�a, wytrzyma�o��, odwaga i mi�o�� bli�nich � trudno przeceni�. Tak�e przodkowie Mattiasa nie spokrewnieni z rodem Ludzi Lodu nale�eli do niezwykle warto�ciowych ludzi. Jak jego matka Irja, dziadek Dag Meiden, prababka Charlotta Meiden, a zw�aszcza matka jego babki � Silje!

Czy wi�c nale�y si� dziwi�, �e Mattias by� takim wspania�ym ch�opcem?

Kaleb okaza� si� niezwykle silny. Zni�s� te cztery lata w kopalni bez wi�kszych szk�d. Kamienie spada�y mu na g�ow�, r�ce mia� pokryte bliznami, paznokcie niemal zupe�nie zdarte, ale to wszystko drobiazgi.

Wszyscy trzej wiedzieli jednak bardzo dobrze, �e podstaw� tego, i� zdo�ali przetrwa� tak d�ugo w tym wilgotnym, zimnym i ciemnym piekle, by�o wsp�dzia�anie. Troskliwo��, pomoc i pociecha, jak� sobie dawali, gdy kt�ry� dozna� krzywdy lub straci� ch�� do �ycia. Nieustanna czujno��, by �aden z towarzyszy nie zapomnia� o ostro�no�ci, co w ich trudnej pracy by�o najwa�niejsze.

Wci�� jeszcze nie do ko�ca pojmowali swoje szcz�cie � �e s� wolni!

Dotarli do sza�asu p�nym popo�udniem.

��Czy naprawd� mo�emy wej�� do �rodka? � zapyta� Mattias niepewnie, gdy Kaleb zerwa� zamek.

��Potrzeba nie zna prawa � odpar� tamten. � Musimy przed noc� znale�� si� pod dachem, a tutaj o tej porze roku nikt nie przyjdzie. Widzisz, na �niegu nie ma �adnych �lad�w, szopa na drewno te� jest pusta, widocznie zabrali wszystko przed zim�. Zreszt� zim� opa� przewozi si� na saniach, a teraz �nieg ju� prawie zgin��.

W sza�asie znale�li suche szczapy na opa�, a pod sufitem wisia�y cztery pi�kne w�dzone szynki i dwa ud�ce baranie. Znale�li te� zapas m�ki i wiele innych po�ytecznych rzeczy.

��My�l�, �e nikt nie b�dzie mia� nam za z�e, je�li we�miemy troch� jedzenia � powiedzia� Kaleb. � To normalne, �e ludzie w potrzebie korzystaj� z zapas�w.

��Mo�emy za wszystko zap�aci�, jak tylko dojdziemy do domu � doda� Mattias, kt�ry zawsze chcia� post�powa� w�a�ciwie.

��Tak b�dzie najlepiej � zgodzi� si� Kaleb.

Zagrza� wody w du�ym saganku, po czym wszyscy umyli si� w ma�ej beczu�ce. Jeden po drugim zostali wyszorowani wiechciem z brzozowych ga��zek i otuleni w sk�ry, jakie znale�li na pryczach, podczas gdy ich podarte, lecz teraz czysto wyprane ubrania suszy�y si� nad paleniskiem.

Siedzieli potem, owini�ci w sk�ry, i spo�ywali prawdziwy posi�ek, przygl�daj�c si� sobie nawzajem, �miali si� i rozkoszuj�c swoj� sytuacj�.

��Aha, wi�c to tak wygl�dasz, kiedy zedrze� z ciebie czarn� pow�ok� brudu, Mattias? � powiedzia� Kaleb. � Nie wiedzia�em, �e masz rude w�osy!

Knut u�miecha� si�.

��Zawsze my�la�em, �e jeste� zab��kanym anio�em, Mattias. Teraz ju� tak nie my�l�. Bo rudow�osych anio��w� Nie, takich nie ma!

��Wi�c ty mnie widzisz? � ucieszy� si� Mattias.

��Nie � odpar� Knut. � Widz�, �e tam siedzisz. poruszasz si� od czasu do czasu. Ale nic wi�cej.

��To si� poprawi, zobaczysz � pociesza� go Mattias. � Musisz je�� du�o t�uszczu, Tarjei wci�� tak m�wi. To dobre na oczy. Tarjei zna si� na takich sprawach. On uleczy wszystkie twoje choroby natychmiast, jak tylko przyjdziemy do domu.

��Kaszel te�?

��Oczywi�cie! Wszystko!

Kaleb spu�ci� wzrok, by Mattias nie m�g� w nim dostrzec l�ku i wsp�czucia.

��Tam na dole nawet nie mo�na si� by�o domy�la�, �e masz takie jasne w�osy, Kaleb � �mia� si� Mattias. � I jeste� ju� ca�kiem doros�ym m�czyzn�!

��No, siedemna�cie lat to chyba jeszcze nie tak du�o.

Mattias przygl�da� si� z podziwem musku�om, napinaj�cym si� pod sk�r� na r�kach Kaleba. Sympatyczna twarz m�odzie�ca wyra�a�a si��, a oczy mia� zdumiewaj�co niebieskie. Delikatny jasny zarost pokrywa�, czy raczej mia� z czasem pokrywa�, brod� i sk�r� nad g�rn� warg�.

Knut, niestety, na odwr�t, przedstawia� smutny widok. Popielato blond w�osy powypada�y mu k�pkami, ca�� twarz pokrywa�y du�e, zaskorupia�e pryszcze, oczy mia� matowe, cia�o wychud�e z zapadni�t� klatk� piersiow�. Kolana popuch�y mu od reumatyzmu, a na r�ce i nogi wprost trudno by�o patrze�, ca�e by�y w ranach g��bokich a� do ko�ci.

Tarjei b�dzie si� musia� napracowa�, my�la� Mattias z l�kiem.

��Uff, jak�e my wygl�damy � westchn��. � Bladzi, z czarnymi bruzdami na ca�ym ciele. Chyba nigdy si� nie domyjemy.

��O, nie b�dzie tak �le. Jeszcze kilka takich porz�dnych k�pieli i ju� � powiedzia� Kaleb.

��Pewnie � prychn�� Knut. � B�dziemy czy�ci, bo zedrzesz z nas ca�� sk�r�, je�li nie przestaniesz tak szorowa�.

��Z�o nale�y wykorzenia� za pomoc� z�a � dra�ni� si� z nim Kaleb. � Mog� wam jednak zagwarantowa�, �e ani jedna wesz, ani jedna pch�a nie usz�a z �yciem.

Syci i szcz�liwi u�o�yli si� do snu. Mattias le�a�, nie �pi�c, i marzy�, jak b�dzie wygl�da� jego powr�t do domu�

Knut mia� ci�k� noc. Cierpia� bardzo, wi�c �aden z towarzyszy te� nie spa� wiele. Obaj zdrowi pe�nili przy nim na zmian� dy�ury.

O brzasku jednak zasn��, a gdy w ci�gu dnia za�wieci�o s�o�ce, zrobili mu przed sza�asem wygodne legowisko ze sk�r u�o�onych na starych saniach.

Czu� si� tam wspaniale, mru�y� na wp� o�lep�e oczy do s�o�ca i rozkoszowa� si� ciep�em.

Ze wzgl�du na Knuta zostali w sza�asie przez wiele dni. Mieli zbyt du�o poczucia odpowiedzialno�ci, by ci�gn�� go znowu w drog�. Podobnie jak Mattias i Kaleb dosta� zdrowej, br�zowej opalenizny na twarzy od wiosennego s�o�ca i wygl�da�o na to, �e w miar� up�ywu czasu jego stan si� poprawia.

Mattias nie b�kn�� nigdy ani s�owa o tym, jak trudno mu by�o znie�� to op�nienie. Siadywa� natomiast cz�sto na saniach obok przyjaciela i fantazjowali obaj na temat, co b�d� robi�, kiedy Knut wyzdrowieje. Bo bez niego nie mogli wyruszy� w dalsz� drog�, taka my�l nigdy by Mattiasowi nie przysz�a do g�owy! Wci�� zapewnia�, �e Knut wygl�da du�o zdrowiej, a ten przyznawa� mu racj�. Czu� si� o wiele silniejszy, nie kaszla� ju� tak strasznie przez ostatnie noce, no i patrzcie na r�ce! Rany prawie si� zagoi�y, wyczuwa� to.

Kaleb s�ysza� ich rozmowy, lecz nie m�wi� nic. Tylko oczy mia� wci�� smutne. On zna� przebieg piersiowej choroby, widzia� nienaturalne rumie�ce na policzkach Knuta�

��Taki jestem szcz�liwy � wzdycha� Knut. � Nigdy nie wierzy�em, �e takie marzenie mo�e si� spe�ni�! Wystaw twarz do s�o�ca, Mattias! Czujesz, jak grzeje?

A ma�y Mattias cieszy� si� wraz z nim.

Tak mija�y pe�ne s�o�ca dni na hali. Nie wiedzieli, �e tymczasem nadesz�a i min�a Wielkanoc, zreszt� wcale ich to nie martwi�o.

��No, nied�ugo mo�emy rusza� dalej � powiedzia� kiedy� Kaleb. � Jeszcze kilka dni i b�dziesz w stanie i��, Knut.

��Oczywi�cie � zapewnia� chory.

Nast�pnego dnia Kaleb stwierdzi�, �e zaczyna wia�.

��Musimy przenie�� Knuta do sza�asu � powiedzia�.

��Tak, Kaleb. S�yszysz wiatr w koronach drzew? S�yszysz, jak zawodzi i p�acze?

��Wiatr zawsze zawodzi i p�acze � odpar� Kaleb.

S�o�ce wci�� przygrzewa�o, wi�c pozwolili Knutowi, dobrze opatulonemu w sk�ry, zosta� na dworze jeszcze troch�.

��To tylko �agodny, wiosenny wiatr wieje w g�rach � powiedzia�. Chcia� poczu� na twarzy jego podmuch.

I w�a�nie tam, na zalanym s�o�cem zboczu, Knut umar�.

Kiedy ch�opcy przyszli, �eby go zabra� do sza�asu, le�a� zwr�ciwszy swoje nie widz�ce oczy ku ukochanemu s�o�cu a na wargach mia� spokojny u�miech.

Pochowali go w lesie na ma�ej polance, a na grobie postawili drewniany krzy�.

��Jakie to niesprawiedliwe � szlocha� Mattias. � Akurat teraz, kiedy ju� mu by�o lepiej!

Kaleb po�o�y� d�o� na ramieniu przyjaciela.

��Knut nigdy by nie wyzdrowia�, Mattias � powiedzia� z oczyma pe�nymi smutku. � On by� umieraj�cy ju� tam, w kopalni. Wiedzia�em o tym.

��A mimo to zabra�e� go ze sob�?

��A ty by� go zostawi�, gdyby� wiedzia�, �e umiera?

��Nie. W�a�nie dlatego zrobi�bym wszystko, �eby go stamt�d wyci�gn��.

��No wi�c ja my�la�em dok�adnie tak samo. To z jego powodu trzeba by�o si� spieszy�. A z twojego powodu musieli�my stamt�d wyj��. Ty naprawd� nie mia�e� w kopalni nic do roboty. Zreszt� z mojego powodu tak�e, poniewa� jestem ju� doros�y i nie mog�em by� u�ywany do tego co przedtem, a przecie� oni by mnie nie wypu�cili na g�r�, to by by�o dla nich ryzykowne. Znalaz�em si� wi�c w bardzo niebezpiecznej sytuacji. A poza tym tak strasznie bym chcia� prze�y� co� w tym �yciu, sam rozumiesz.

��Tak � szepn�� Mattias zd�awionym ze wzruszenia g�osem. � Jeste� wspania�ym cz�owiekiem, Kaleb.

��I to ty m�wisz, ma�y promyku � u�miechn�� si� Kaleb i zdj�� d�o� z jego ramienia.

Ju� nast�pnego dnia opu�cili sza�as na hali, przedtem jednak Mattias napisa� list i zostawi� go na stole. Kaleb ani czyta�, ani pisa� nie potrafi�, umiej�tno�ci Mattiasa za� by�y �a�o�nie skromne. Mia� przecie� tylko osiem lat, gdy jego nauka zosta�a brutalnie przerwana.

Drogi Panie w�a�cicielu! Wybacz, �e my zjedli�my ca�e szynki i Kaleb upiek� chleb z m�ki, ale musieli�my, bo Knut umiera�, i to zrobi� na dworze, kiedy �wieci�o s�o�ce. My go pochowali�my na polanie, niech pan b�dzie dobry po�o�y� kwiaty na grobie jak b�d� i mo�e ksi�dz si� pomodli. my by chcieli zap�aci� wam za to co my zrobili�my i my dajemy wam adres mojego ojca maj�tek garstencholm grastencholm parafia. Akershus. dzi�kujemy za wszystko i wybacz. Mattias Meiden.

��Dobrze tak? � zapyta�, przeczytawszy to, co napisa�.

��Wspaniale! � pochwali� Kaleb.

Starannie posprz�tali po sobie i zamkn�li drzwi najlepiej jak mogli.

��Ale ja nie wiem, gdzie le�y Grastensholm � powiedzia� Kaleb. � Akershus jednak le�y w pobli�u Oslo, prawda?

��Ko�o Christianii, tak si� to teraz nazywa.

��No tak, Christiania. � Kaleb westchn��. � Musimy si� tam dosta�. My�l�, �e powinni�my i�� w t� stron�, w kt�r� szli�my od pocz�tku. W ko�cu kogo� zapytamy. Gdzie� przecie� musimy spotka� ludzi.

��My�lisz, �e Hauber i Nermarken nie poluj� na nas?

��Tak daleko od kopalni chyba nie. Ale na pewno s� mocno wystraszeni.

Mattias skin�� g�ow�. Tym razem nie powiedzia� �biedacy�. O Hauberze ani Nermarkenie nie m�g� tak my�le�. Dla tego, co zrobili Knutowi, nie znajdowa� wybaczenia.

Szli d�ugo przez pustkowia, nigdzie nie dostrzegaj�c ni �ladu ludzkich osiedli. Mattiasa zaczyna�a opuszcza� odwaga. Zdawa�o mu si�, �e jaka� z�a si�a nie pozwala mu wr�ci� do domu. Od tamtego dnia, kiedy obudzi� si� na tratwie, sam, a wok� by�o tylko morze i bezbrze�na pustka, wci�� napotyka� przeszkody. Teraz, gdy powr�t do domu zdawa� si� by� tak bliski jak nigdy dotychczas, po prostu b��dzili. Mo�e nawet oddalali si� od Grastensholm? Mo�e szli z powrotem w stron� kopalni i za nast�pnym wzg�rzem spotkaj� Haubera?

Ta my�l sprawia�a, �e panika ogarnia�a go wci�� powracaj�cymi falami.

Nocami uk�adali si� do snu, skuleni w jakim� os�oni�tym od wiatru miejscu w lesie, i budzili si� sztywni z zimna. Ju� nie codziennie �wieci�o s�o�ce. Kiedy� z�apa�a ich burza �nie�na, kt�ra pokry�a wzg�rza grub� warstw� bia�ego puchu, a nad lasem zaleg�a ta osobliwa niemal dzwoni�ca w uszach cisza i pustka, kt�ra sp�ywa na ziemi� wraz ze �niegiem. W ci�gu dnia jednak �nieg stopnia�.

Ch�opcy nie zdawali sobie sprawy, �e id� g�r�, wzd�u� szerokiego �a�cucha wzg�rz. Ta w�dr�wka zabra�a im wiele dni.

Wreszcie w swoim szale�czym marszu przez nieznany kraj dotarli do jakiej� doliny.

I nareszcie zobaczyli domy.

W tym czasie chleba, kt�ry Kaleb upiek� ze znalezionej w sza�asie m�ki, ju� dawno nie miel. Byli tak g�odni, �e mogliby zje�� w�asne buty, gdyby jakie� buty mieli. Teraz owijali tylko nogi szmatami.

Weszli do najbli�szego domu, poprosili o kubek mleka lub czegokolwiek do jedzenia i jednym tchem zapytali o drog� do Grastensholm.

Gospodyni, kt�ra najwyra�niej nie mia�a zwyczaju dawania niczego �ebrakom ani w��cz�gom, raz po raz spogl�da�a na Mattiasa i ws�uchiwa�a si� w jego pi�kn� mow�, cho� teraz ska�on� ju� nieco prost� mow� g�rnik�w. Potem bez s�owa przynios�a mleka i kaszy i ustawi�a to przed ch�opcami na stole.

Kiedy najedli si� ju� do syta, zapyta�a, co taki ch�opiec jak Mattias robi na wiejskich drogach.

Kaleb odpowiedzia� w jego imieniu:

��Sta�o si� nieszcz�cie i ch�opiec znalaz� si� daleko od rodziny. Teraz pr�bujemy odnale�� jego dom. S�yszeli�cie tak� nazw�, matko?

Nie, gospodyni nigdy o Grastensholm nie s�ysza�a.

��Ale jak to jest gdzie� ko�o Christianii, to�

��Tak, to tam � wykrzykn�� Mattias uradowany.

��W takim razie musicie zej�� dalej w dolin�. Zaszli�cie za daleko na p�nocny wsch�d. To jest dolina Fla w Hallingdal. Powiadacie, �e przeszli�cie przez zachodnie wzg�rza? W takim razie dzi�kujcie Bogu, �e nie spotkali�cie nied�wiedzia! Ale one pewno jeszcze �pi�.

Kaleb u�miechn�� si� przelotnie.

��Ja prowadz� ze sob� anio�a str�a.

Podzi�kowali i ruszyli w drog� z now� nadziej� i nowymi si�ami, zaopatrzeni w ma�y w�ze�ek.

W po�udniowej cz�ci doliny spotykali zabudowania, po�o�one w znacznej odleg�o�ci jedne od drugich. Przez d�u�szy czas w�drowali wzd�u� du�ej rzeki i tu sz�o im si� dobrze, potem jednak musieli porzuci� rzek� i znale�li si� w jakim� nieprzyjaznym otoczeniu. Przestraszyli si�, nie mog�c znale�� drogi. Znowu przed nimi rozci�ga� si� las. Chyba ponownie zab��dzili. Chocia� i przedtem tu, po zachodniej stronie rzeki, �adnej wyra�nej drogi nie by�o, to przynajmniej rzeka stanowi�a jaki� punkt odniesienia. Teraz jej zabrak�o.

Mattias, �miertelnie znu�ony, usiad� na ziemi.

��Gdzie przenocujemy? � zastanawia� si� przygn�biony.

Kaleb widzia�, jak bardzo ch�opiec jest zm�czony i przemarzni�ty.

��P�jdziemy jeszcze troch�, a kiedy napotkamy jak�� ch�opsk� zagrod�, wejdziemy i poprosimy, by nam pozwolono przenocowa� w oborze.

Mattias skin�� g�ow� i wsta� pe�en zw�tpienia. Ju� bardzo dawno temu po raz ostatni widzieli zabudowania, a szanse na to, by mogli doj�� do jakiej� osady przed noc�, by�y niewielkie.

��Musimy znowu odnale�� rzek� � powiedzia� Kaleb chc�c doda� ma�emu przyjacielowi odwagi. � Nad rzek� zawsze jest wi�cej mo�liwo�ci.

W�drowali dalej na sztywnych ze zm�czenia nogach i Kaleb nie powiedzia� ani s�owa, kiedy Mattias wsun�� swoj� d�o� w jego r�k�.

Tego wieczora jednak szcz�cie im sprzyja�o. Zaczyna�o ju� zmierzcha�, kiedy znowu us�yszeli szum rzeki, a wkr�tce potem dostrzegli �wiat�o jakiej� zagrody. Byli tak zm�czeni, �e nawet nie zapytali o pozwolenie. Weszli po prostu do obory i natychmiast zasn�li zagrzebani w sianie.

Ostatnie zadanie, jakie Mattias wyrzek� tego wieczora, brzmia�o:

��Kaleb, a co b�dzie, je�eli nie odnajdziemy Grastensholm? My chyba nigdy nie dojdziemy do domu.

��Ale� oczywi�cie, �e dojdziemy!

Pierwszy raz s�ysza� rezygnacj� w g�osie Mattiasa. To nim wstrz�sn�o. Mattias, kt�ry by� sam� pogod� i jasno�ci�!

Zrozumia� te�, jak bardzo jego w�asna odwaga by�a uzale�niona od spokojnego, pogodnego wsparcia Mattiasa. Je�li ch�opiec straci wiar� na czym on w�wczas si� oprze?

��Wszystko b�dzie dobrze, Mattias � powiedzia� jeszcze, ale sam s�ysza�, jak niepewnie to zabrzmia�o.

Wygl�da�o jednak na to, �e nawet te puste s�owa uspokoi�y malca. Nad w�asn� przysz�o�ci� Kaleb specjalnie si� nie zastanawia�. Uciek� z kopalni, to by�o najwa�niejsze. Teraz powinien zatroszczy� si� przede wszystkim o to, by Mattias wr�ci� do domu. To mu naprawd� le�a�o na sercu. A potem znajdzie si� i dla niego jaka� rada. By� m�ody i silny, mia� przed sob� ca�e �ycie, wolne i niezale�ne.

To by� boski dar dla kogo�, kto sp�dzi� cztery lata zamkni�ty w ciemnicy!

Las, kt�ry musieli przeby� nast�pnego dnia, nie by� zbyt rozleg�y. Napotkali te� most na rzece, przeszli na drug� stron� i znale�li si� w jasnej, otwartej okolicy Ringerike.

Od d�ugiej w�dr�wki po twardych wiejskich drogach Mattiasowi porobi�y si� p�cherze na stopach. Nie narzeka�, lecz Kaleb widzia�, �e ka�dy krok jest dla niego udr�k�. Ale dzielnie brn�� dalej. Widocznie p�cherze pr�cz b�lu st�p maj� te� inne dzia�anie�

Niebawem dotarli do jakiej� wi�kszej osady.

Kaleb zapyta� pierwszego napotkanego cz�owieka o Grastensholm.

Ch�op drapa� si� w kark. Nie, on nie wie, ale niech zapytaj� s�dziego, co przyjecha� tu dzisiaj na rozpraw�, on jest z Akershus.

Mattias o�ywi� si�.

��To on musi zna� dziadka! Gdzie on jest?

Ch�op pokaza� im du�e obej�cie, wygl�daj�ce na plebani�. Rozstrzygaj� tam dzisiaj zadawniony sp�r, a wrogo�� przeciwnik�w jest straszna, wyja�nia� im ze z�o�liw� rado�ci� stoj�cego z boku obserwatora.

Ch�opcy poszli na plebani�. Widocznie trafili na przerw� w rozprawie, bo sie� pe�na by�a rozdyskutowanych ch�op�w. Nikt nie zauwa�y� dw�ch obszarpa�c�w kt�rzy cicho w�lizgn�li si� do �rodka.

W du�ej sali jadalnej probostwa, przerobionej teraz na pomieszczenie s�dowe, siedzia� asesor pogr��ony w powa�nej rozmowie ze swymi wsp�pracownikami. W pobli�u gromadka m�czyzn roztrz�sa�a co� przyciszonymi g�osami.

Drzwi w ko�cu sali otworzy�y si� mimo gwa�townych protest�w od�wiernego i asesor us�ysza� dzieci�cy g�os, wo�aj�cy piskliwie w najwy�szym podnieceniu:

��Dziadek! To jest dziadek, Kaleb! Chod�!

Baron Dag Meiden spojrza� zirytowany. Kto tu przeszkadza�? Dopiero wtedy zrozumia�, �e wo�anie odnosi si� do niego.

Dziadek? Teraz jest dziadkiem tylko dla jednego � dla Kolgrima. A to nie jest jego g�os�

Dwaj niewiarygodnie n�dznie ubrani ch�opcy wbiegli do sali, a od�wierny nie zdo�a� ich zatrzyma�. Oczy wszystkich skierowa�y si� na intruz�w. Starszy z ch�opc�w, nale�a�oby raczej powiedzie�: m�odzieniec, z pewnym wahaniem pod��a� za mniejszym, kt�ry p�dzi� przed siebie z rozpromienion� twarz�.

��Dziadku!

Dag Meiden poczu� bolesne uk�ucie w sercu. To nie mo�e by�

Nie, nie wolno sobie pozwoli� na nadziej�, bo rozczarowanie b�dzie straszne.

Ale te miedziane w�osy � ju� nie tak kr�cone jak dawniej � rysy twarzy, oczy, kt�re tylko Mattias�

O Bo�e, to on!

��Mattias! � krzykn�� �ami�cym si� g�osem. Przez moment pok�j zawirowa� wraz z nim, w oczach mu pociemnia�o, lecz wkr�tce wszystko min�o.

W nast�pnej chwili trzyma� ju� ch�opca w ramionach a ten jednym tchem wyrzuca� z siebie jakie� niepoj�te s�owa o kopalni i Knucie, o Kalebie i kominie, bez �adu i sk�adu.

W ko�cu Dag si� opanowa�. G�o�no wyczy�ci� nos i dr��cym g�osem wyja�ni� zebranym, �e ten ch�opiec to jego wnuk, kt�ry zagin�� przed dwoma laty i kt�rego wszyscy mieli za zmar�ego. Potem przywita� si� z Kalebem, bardzo za�enowanym, gdy Mattias wychwala� go pod niebiosa. Nast�pnie odprowadzi� ch�opc�w do kuchni, gdzie ich nakarmiono, gdy tymczasem on ko�czy� rozpraw� szybciej ni� mu si� kiedykolwiek przedtem zdarzy�o i w bardzo jak na niego niezwyk�y spos�b. (Ale bardzo sprawiedliwie, bo Dag Meiden zna� sw�j fach.)

Po wszystkim usiad� w kuchni przy obu g�odnych oberwa�cach i us�ysza� nieco bardziej sk�adny opis tego, co si� sta�o. By� taki szcz�liwy i wpatrywa� si� jak urzeczony we wnuka, kt�ry by� teraz znacznie szczuplejszy ni� dawniej, ale sprawia� wra�enie krzepkiego i silnego. Jego paznokcie by�y w katastrofalnym stanie, w oczach jednak mia� to samo �yciodajne ciep�o co przedtem. Drugiego ch�opca tak�e natychmiast polubi�. Dag rozumia�, jak wielk� podpor� by� Kaleb dla Mattiasa.

��I mam musku�y, dziadku! Zobacz!

Malec podci�gn�� postrz�piony r�kaw i z niezmiern� dum� pokaza� niedu��, tward� kulk� na ramieniu. Dziadek podziwia�, zachwycony.

Nagle Mattias spowa�nia�.

��A Kolgrim, dziadku? Ca si� z nim sta�o?

��Kolgrim? Ma si� chyba dobrze.

Mattias odetchn�� z ulg�.

��O, Bogu dzi�ki! Wi�c mimo wszystko wr�ci� do domu? Taki by�em o niego niespokojny i smutny. Ba�em si�, �e uton��. I nie zobaczy� ta�cz�cych ryb. Jaka szkoda.

��Uton��?

Tak wi�c Dag us�ysza� tak�e i t� histori�, a na jego twarzy malowa�o si� coraz g��bsze przygn�bienie.

Czyli jednak Irja i Liv, i Cecylia, ba, nawet Meta s�usznie ba�y si� najgorszego! Mo�e naprawd� kobiety maj� wi�cej intuicji ni� m�czy�ni?

Kolgrim�

My�l o nim sprawia�a dziadkowi niezno�ny b�l. Bo tak�e starszego ch�opca, urodzonego w tak dramatycznych okoliczno�ciach, darzy� g��bokim uczuciem.

W�a�ciwie Dag mia� zamiar przenocowa� na probostwie, teraz jednak nie m�g� odk�ada� powrotu do domu. O Bo�e, m�c wr�ci� do Grastensholm z tym dzieckiem! Zreszt� s�d zako�czy� ju� prac�, wi�c nic go tu nie zatrzymywa�o. Wsadzi� obu ch�opc�w do powozu i ruszyli prosto do domu. Wo�nica pozna� oczywi�cie, Mattiasa i wzruszony ociera� ukradkiem �zy. B�dzie co opowiada� �onie. I wszystkim innym. Przecie� on pierwszy dowiedzia� si� o powrocie ch�opca!

Gdy mieli wsiada� do pi�knego powozu, Mattias zapewni�:

��My si� umyli�my bardzo starannie, dziadku, i ubrania wyprali�my. My�l�, �e nie mamy na sobie �adnego paskudztwa.

��Widz�, �e jeste�cie czy�ci � powiedzia� Dag. � Nie przejmuj si� niczym.

��Prosz� mi powiedzie�, panie asesorze � zapyta� Kaleb po drodze � czy mo�na b�dzie co� zrobi� z tym Hauberem? I Nermarkenem? �eby si� takie rzeczy z dzie�mi nie powtarza�y?

��B�d� pewien, �e zrobi� co w mojej mocy! Ale przede wszystkim chcia�bym si� zaj�� w og�le problemem pracy dzieci w kopalniach w ca�ym kraju. Wierz mi, nie wiedzia�em, �e co� takiego w og�le ma miejsce!

Kaleb skin�� g�ow�:

��Wielokrotnie my�la�em, �e je�eli kiedykolwiek uda mi si� stamt�d wyj��, b�d� si� stara� ul�y� dzieciom, kt�re musz� pracowa�. Ale co mo�e zrobi� taki cz�owiek jak ja? Brak mi wykszta�cenia.

��To akurat nietrudno b�dzie nadrobi� � powiedzia� Dag. � Wasz przyk�ad jest wyj�tkowo dramatyczny, ale my�l�, �e w wielu miejscach dzieciom dzieje si� krzywda. Teraz jednak ci nikczemnicy zobacz�, z kim maj� do czynienia. Nikt bezkarnie nie mo�e skrzywdzi� mojego wnuka!

��Ale musimy pom�c Olavesowi, dziadku. On uratowa� mi �ycie!

��Tak, uratowa� � rzek� Dag z gorycz�. � Tylko po to, �eby ci� wpakowa� da kopalni, bo m�g� na tym zarobi�. Ale my�l�, �e tej kanalii pozwolimy p�j�� w�asn� drog�, Mattias, m�j ch�opcze o gor�cym sercu.

Kaleb u�miechn�� si� do asesara ponad g�ow� ch�opca. z t� ostatni� uwag� zgadza� si� bez zastrze�e�.

W Grastensholm Kolgrim w dalszym ci�gu chodzi� za Tarjeim, niemal nie spuszczaj�c go z oczu. Po tamtym odkryciu na strychu by� jak odmieniony. Oczy p�on�y mu trudn� do ukrycia niecierpliwo�ci�. W ko�cu kiedy� Tarjei b�dzie musia� robi� u�ytek z tego du�ego zbioru, o kt�rego istnieniu Kolgrim wiedzia�.

Wci�� jednak si� na to nie zanosi�o.

Tarjei straszy� wyjazdem. Kolgrim popada� w desperacj�. Przychodzi�y mu do g�owy najdziksze pomys�y.

I wreszcie na dwa tygodnie przed wyjazdem Daga do Ringerike wpad� na co�, na co powinien by� wpa��, tak s�dzi�, ju� wiele lat temu.

Nale�a� przecie� do wybranych w�r�d Ludzi Lodu, a dotychczas nie ujawni�y si� w nim jeszcze �adne talenty, kt�re by na to wskazywa�y. Nic poza wymy�ln� z�o�liwo�ci�.

A dotkni�ci bywali przecie� jasnowidzami. Umieli czarowa�, rzuca� uroki, posiadali w�adz� nad lud�mi, potrafili kierowa� ich my�lami�

Kolgrim wpad� we w�ciek�o��. Dlaczego on nie ma takich talent�w?

Potem jednak zacz�� si� nad tym zastanawia� nieco spokojniej. Czy kiedykolwiek stara� si� w sobie te umiej�tno�ci odnale��? Nie, nic takiego nie robi�. Naburmuszony siedzia� tylko i czeka�, a� pojawi� si� same.

By�oby przecie� dziwne, gdyby i on nie potrafi� czego� takiego!

Musz� zdoby� skarb, my�la�.

Ale w jaki spos�b?

Nie mia� si� kogo poradzi�. Dotychczas dotkni�ci przekazywali wiedz� sobie nawzajem. Kolgrim jednak, a przed nim Trond, nie mia� si� do kogo zwr�ci�. Tengel odebra� sobie �ycie, tak �e Kolgrim nie m�g� si� od niego niczego nauczy�. �ebym tylko mia� te czarodziejskie �rodki, to bym przy ich pomocy znalaz�� Co by znalaz�? Czarodziejskie �rodki?

Nie, jego my�li kr��� jak b��dne.

Gdybym si� jednak na tym skupi� ca�� si�� woli, mo�e skarb sam by si� jako� znalaz�?

Postanowi� spr�bowa�.

Wieczorem w swoim pokoju rozpocz�� z dr�eniem serca pierwsz� prawdziw� pr�b� czarowania.

Nigdy nie odczuwa� �adnych wyrzut�w sumienia na widok pustego ��ka Mattiasa pod drug� �cian�. To by�a nieistotna sprawa.

Zatrzasn�� drzwi, pogasi� wszystkie �wiat�a i usiad� skulony.

��Chod� � szepta�. � Chod�, skarbie, chod�!

Nie spuszcza� wzroku z jasnej szpary pod drzwiami. Jakby si� spodziewa�, �e jaki� mroczny cie� przemknie tam w ksi�ycowej po�wiacie. Skarb�

By�o co� hipnotyzuj�cego w jego g�osie. Siedzia� tak co najmniej godzin�, powtarzaj�c wci�� te same s�owa jak ma�y czarownik z odleg�ej przesz�o�ci, skurczony, ze z�ym b�yskiem w oku.

S�ysza�, �e gdzie� skrzypn�y jakie� drzwi, i zamar�. Ale nie sta�o si� nic wi�cej.

Rozczarowany, w�ciek�y na duchy, kt�re nie chc� z nim wsp�pracowa�, i na ca�y ten zgni�y �wiat, po�o�y� si� w ko�cu do ��ka.

W nocy rzuca� si� niespokojnie. S�ysza� jakie� szepty.

��Chod�!

Pocz�tkowo s�dzi�, �e to echo jego w�asnych zakl��, wkr�tce jednak ukaza�a si� tak�e twarz. Szelmowska, skora do �miechu twarz, gotowa po�artowa� ze zdolnymi krewniakami.

��Chod�! � powiedzia� g�os.

To by�a Sol, babka Kolgrima, taka jak na portrecie w hallu domu w Lipowej Alei. Teraz jednak porusza�a ustami i przewraca�a oczami.

��Chod�!

Potem znikn�a.

Kolgrim po przebudzeniu pami�ta� t� zjaw� bardzo dobrze. Im d�u�ej w ci�gu dnia o tym my�la�, tym bardziej go to zastanawia�o.

Po po�udniu rodzina z Lipowej Alei przysz�a do Grastensholm z wizyt�. Are, Tarjei, Brand, Matylda i ma�y Andreas. Wszyscy zebrali si� w du�ym salonie.

Kolgrim wymkn�� si� ukradkiem.

W hallu w Lipowej Alei panowa� p�mrok. Ostatnie promienie s�o�ca pada�y na witra� i rzuca�y mistyczne barwne refleksy na pod�og� i �cian� naprzeciwko okna.

Uwa�nie studiowa� wszystkie portrety.

Tajemnicze oczy Sol patrzy�y na niego bez wyrazu.

Ale to one wzywa�y go we �nie.

Obejrza� starannie ramy portret�w. Wszystkie by�y takie same. Podszed� bli�ej i zacz�� dotyka� p��tna.

Tu wyczuwa� r�nic�!

P��tno innych obraz�w ust�powa�o pod dotkni�ciem, p�ki si� nie opar�o o �cian�. P��tno na portrecie Sol by�o napi�te.

Podniecony przesuwa� d�oni� po ramie. Palce nerwowo bada�y kraw�dzie. Jeszcze nie mia� odwagi wierzy�, �e co� znalaz�.

Tam!

By� tam ukryty zameczek, tak male�ki, �e z pocz�tku niczego nie zauwa�y�.

Nacisn�� i zamek odskoczy�.

Obraz si� poruszy�! Ca�e malowid�o wraz z ram� zsun�o si� w d� a za nim ukaza�y si� drzwi.

Je�li s� zamkni�te na klucz, to umr� z rozpaczy, pomy�la� Kolgrim.

Ale drzwi nie mia�y zamka. Do�� �atwo pozwoli�y si� otworzy�.

Kolgrim wstrzyma� dech.

W hallu by�o ciemno, ale w pomieszczeniu za obrazem jeszcze ciemniej. Wytrzeszcza� oczy, jak m�g�, i wkr�tce dostrzeg� tam co� w rodzaju sk�rzanego worka, wype�nionego jakimi� przedmiotami.

Wsun�� r�k� do worka i wyj�� jeden z tych przedmiot�w.

Mimo woli skrzywi� si�, trzyma� bowiem w r�ce wysuszon� najintymniejsz� cz�� m�skiego cia�a, pochodz�c� prawdopodobnie od jakiego� powieszonego przest�pcy. Kolgrim od�o�y� to z powrotem na miejsce.

Ale znalaz� skarb!

I dowiedzia� si�, �e posiada, dotychczas nie odkryte, magiczne zdolno�ci. Bo czy� nie nawi�za� kontaktu ze swoj� babk�? I ona pomog�a mu natychmiast.

Nagle Kolgrim poczu� si� niesko�czenie silny.

Ja wiedzia�em, �e tak jest, szepta� do siebie. Wiedzia�em, �e najwi�kszym ze wszystkich wybranych jestem w�a�nie ja! R�wnego mi �wiat jeszcze nie widzia�. Ludzko�ci, oto przyby�em! I jestem straszny!

Nie chcia� jednak bra� tego wszystkiego ju� teraz. Lepiej zaczeka�, a� Tarjei odjedzie. Powinien to zrobi� lada dzie�. Tarjei jest niebezpieczny. Nikt nie wie, ile on potrafi i rozumie.

Czasami Kolgrim zastanawia� si�, czy Tarjei tak�e nie nale�y do wybranych, ale jak gdyby na odwr�t, w odmienny spos�b.

Nie, chyba jednak nie by� wybranym. Tarjei nie mia� w sobie nic z tych mistycznych mocy, kt�re wprost k��bi�y si� wok� prawdziwych spadkobierc�w Tengela Z�ego.

Takich jak Kolgrim.

Poczekajcie tylko, ludzie! Dopiero zobaczycie co�!

Delikatnie zamkn�� drzwi i powiesi� obraz na miejscu. Porozumiewawczo skin�� g�ow� swojej babce, pi�knej wied�mie Sol.

��Teraz wszystko w porz�dku, babciu � szepn��.

Jego prawowita w�asno�� nale�a�a wreszcie do niego!

Nadszed� nareszcie �w pami�tny dzie�, kiedy Dag, przeje�d�aj�c obok ko�cio�a w Grastensholm, zawo�a� do wo�nicy:

��Dmij w r�g! Bo oto ten wyczekiwany, ten wyt�skniony wraca do domu!

I wo�nica d�� co tchu w piersiach. Radosne fanfary d�wi�cza�y w powietrzu.

W Grastensholm rodzina siedzia�a przy kolacji. Liv unios�a g�ow� znad sto�u.

��A to co? Jakby nasz r�g.

��Tak, to nasz r�g � potwierdzi� Tarald.

��O, Bo�e, chyba Dagowi nic si� nie sta�o?

��Nie, to brzmi jak sygna� rado�ci � powiedzia�a Irja. � Chod�my, zobaczymy, kto to b�dzie w takim p�dzie.

��No nie, co to ma znaczy�? Czy ten Dag zmys�y postrada�?

Zaciekawieni, wyszli na schody i w�wczas zobaczyli pow�z zbli�aj�cy si� do dworu przy ci�g�ym wt�rze przenikliwego d�wi�ku rogu.

Nie zwalniaj�c pow�z wpad� na dziedziniec i dopiero tu si� zatrzyma�.

��Dag, oszala�e�? � zawo�a�a Liv.

On wysiada� roze�miany. Tak m�odo nie wygl�da� od wielu lat.

��Przywioz�em ze sob� dw�ch przyjaci�.

��O Bo�e, co oni sobie o nas pomy�l�? � mrukn�a Liv do Irji i Taralda.

Wo�nica pom�g� wysi��� ros�emu m�odzie�cowi, a nast�pnie ma�emu rudow�osemu ch�opcu, kt�ry �mia� si� i macha� r�kami. Obaj byli niewiarygodnie obdarci, odzienie mieli powi�zane sznurkami i rzemieniami.

Irja krzykn�a przejmuj�co:

��Mattias!

Tarald ju� zbieg� ze schod�w i obejmowa� swego m�odszego syna bez s�owa, bo prostu nie by� w stanie wyda� z siebie jakiegokolwiek d�wi�ku. Liv kurczowo trzyma�a si� por�czy, bliska omdlenia.

Rodzina z Lipowej Alei przybieg�a w po�piechu zobaczy�, co jest powodem takiego zamieszania na ca�� parafi�. Irja opad�a na ziemi� i siedzia�a wstrz�sana spazmatycznym szlochem, niezdolna si� poruszy�, a Mattias przykucn�� obok niej i zapyta�:

��Nie cieszysz si�, mamo?

Zbieg�a si� ca�a s�u�ba, a wo�nica pr�bowa� zag�uszy� zebranych swoim opowiadaniem. Na d�ugi czas wszystko pogr��y�o si� w trudnym do opisania chaosie.

Are �mia� si�, a z oczu p�yn�y mu �zy rado�ci.

��A ja mia�em zamiar ci� skrzycze�, Dag, za to, �e nara�asz nas na wstyd! Wo�nico, dmij w r�g, dmij tak, �eby ca�a Norwegia us�ysza�a!

Tego wieczora w Grastensholm odby�a si� wielka uczta. Zaproszono wszystkich z obu dwor�w i z Eikeby, gospodarzy i s�u�b�, a wiadomo�� roznios�a si� lotem b�yskawicy, wkr�tce wi�c przyby�o mn�stwo ludzi z ca�ej parafii, �eby zobaczy� i dotkn�� Mattiasa. Przede wszystkim t�oczyli si�, rzecz jasna, ludzie z Eikeby, liczni krewniacy Irji, a stary gospodarz wci�� obejmowa� Mattiasa, swego imiennika, i raz po raz wyciera� �zy. Bo to przecie� tak�e jego wnuk! Wszystko si� miesza�o, bogaci i biedni, a ka�dy dosta� co� do jedzenia i picia.

Tote� dopiero p�nym wieczorem wszyscy drgn�li, kiedy Mattias zapyta�:

��A gdzie jest Kolgrim? Jeszcze si� z nim nie przywita�em!

Okaza�o si�, �e od kolacji, czyli od czasu, gdy wr�ci� Dag, nikt go nie widzia�.

Dag poleci� s�u�bie zajmowa� si� go��mi, a sam zebra� rodzin� w swoim gabinecie. Mattias zosta� odes�any do ��ka, Irja i Tarald poszli z nim.

��Sprawa jest powa�na � zacz�� Dag. � Z tego, co m�wi Mattias, wynika wyra�nie, �e to Kolgrim odpowiada za jego znikni�cie.

Powt�rzy� dok�adnie, co opowiedzia� mu niczego nie podejrzewaj�cy ch�opiec.

Wszyscy byli wstrz��ni�ci. Nie wiedzieli, co pocz��.

��Nie m�wcie na razie nic Irji ani Taraldowi � poprosi�. � Tyle ju� prze�yli.

��Masz racj� � popar�a go Liv. � Ale gdzie jest Kolgrim? Czy teraz on zginie? Nie wiem, jak by�my to znie�li.

��To jasne, �e si� przestraszy� � powiedzia� Brand, kt�ry by� tutaj sam, bo Matylda posz�a do domu po�o�y� Andreasa. � Powr�t Mattiasa oznacza, �e wszystko si� wyda.

��Pytanie tylko, od jak dawna nie ma go w domu � zastanawia�a si� Liv. � Bardzo nie lubi�, jak on si� gdzie� w��czy po ciemku.

��Tak, ale co powiemy, kiedy wr�ci? � zapyta� Dag zmartwiony. � Jestem przyzwyczajony rozmawia� z przest�pcami o tym, co z�e, a co dobre, ale to� Nie, my�l�, �e tego nie potrafi�!

Wr�ci�a zdyszana Matylda.

��Tarjei, kto� by� w starym domu w Lipowej Alei. Tw�j podr�ny kuferek zosta� rozbity, medykamenty porozrzucane. Jeden z obraz�w jest zerwany, a w �cianie wida� jaki� pusty schowek. Co tam�

��Pusty?! � krzykn�� Tarjei. � O, Bo�e, on to znalaz�!

��Co takiego?

��Skarb Ludzi Lodu. Zbi�r tajemnych przepis�w i czarodziejskich przedmiot�w. To �miertelne niebezpiecze�stwo!

��Zbiory ojca? I Sol? � szepn�a Liv. � O, nie!

��Musimy go natychmiast odszuka� � o�wiadczy� Tarjei.

��Nie, zaczekaj � powstrzyma� go Dag. � Nie teraz, po nocy. Zreszt� nie wiemy przecie�, gdzie szuka�.

��Jak, na Boga, uda�o mu si� to znale��?

��Musia� szuka� przez ca�y czas, od kiedy Tarald si� z tym wygada� przed dwoma laty � powiedzia� Dag.

��Tak � zgodzi� si� Tarjei. � I pewnie dlatego, �e Mattias mia� wszystko odziedziczy�, Kolgrim usi�owa� si� go pozby�.

��Nie mo�emy zapomina�, �e Kolgrim jest dotkni�ty � wtr�ci� lekko rozdra�niony Brand. � Chodzi mi o to, �e m�g� odnale�� ukryty skarb niedost�pnymi nam sposobami.

Liv, zamy�lona, skin�a g�ow�.

��W ostatnim czasie sta� si� jaki� dziwny. Jaki� taki tajemniczy. Od� Tak, chyba gdzie� od dw�ch tygodni. By� wtedy na strychu, dwukrotnie, i schodzi� na d� z takim nieprzyjemnym, triumfuj�cym u�mieszkiem.

��Liv, pami�taj, �e m�wisz o w�asnym wnuku � upomnia� j� Dag.

W oczach Liv pojawi� si� smutek.

��Czy my�lisz, �e o tym nie wiem? Czy my�lisz, �e nie kocham tego wnuka tak samo jak trojga pozosta�ych? Ale tym razem�

Nie doko�czy�a zdania.

Tarjei zniecierpliwi� si�.

��Zaraz, chwileczk�! Co powiedzia�a� o strychu, ciociu Liv? To o tutejszy strych chodzi? W Grastensholm?

��Tak.

��Co on tam znalaz�?

��Nie wiem.

Tarjei o�wiadczy� zdecydowanie:

��Dzi� wieczorem go nie znajdziemy, ale dajcie latark�. Spr�buj� zobaczy�, co go tak poruszy�o na tym strychu.

��Ale tam jest ciemno, Tarjei � wtr�ci�a Liv. � I straszny ba�agan. Niczego tam nie znajdziesz do jutra.

��Jutro mo�e by� za p�no.

Wzi�� ze sob� kilka latarek i wszed� na g�r� do ogromnego i nie znanego mu pomieszczenia pod dachem dworu.

Najpierw rozejrza� si� wok�.

W �wietle latarek kr��y�y po �cianach tajemnicze cienie. Dooko�a sta�y zrzucone na stosy stare, zu�yte meble i domowe sprz�ty, na wieszakach wisia�y ubrania i tkaniny, wi�kszo�� pewnie od bardzo dawna. Tarjei zauwa�y� te� sporo bardzo �adnych sprz�t�w, pi�knie rze�bione skrzynie i inne, ca�kiem jeszcze nadaj�ce si� do u�ytku. Musi poprosi� ciotk� Liv, �eby mu da�a co� z tego do jego domu, je�li kiedykolwiek osiedli si� gdzie� na sta�e.

My�lami wr�ci� znowu do Cornelii i poczu� w sercu bolesn� t�sknot�. Ma�a, radosna, niezno�na Cornelia, z kt�r� przecie� nie m�g�by �y� bez uszczerbku dla w�asnej psychiki, bez kt�rej jednak �ycie wydawa�o mu si� takie trudne. Mimo wszystko to ona da�a mu najszcz�liwsze lata, cho� bywa�a niekiedy taka m�cz�ca.

I ma�y Mikael, synek, kt�rego prawie nie zna�.

Nagle Tarjei poczu�, �e niepr�dko b�dzie m�g� wr�ci� do domu, do swego synka. Dr�czy� go niepok�j, �e ma ma�o czasu. Czy synek jest chory? Ten ch�opczyk, kt�ry coraz bardziej zajmowa� jego my�li i sprawia�, �e serce przepe�nia�o mu si� gor�cym uczuciem mi�o�ci?

Tarjei wiedzia�, �e w rzeszy niemieckiej szalej� gro�ne epidemie. Ludno�� cywilna cierpia�a tam wci�� z powodu przewalaj�cych si� po kraju band. Ka�dy pan mia� swoich knecht�w, a knechtami zostawa�y przewa�nie najbardziej ponure typy, kt�re za punkt honoru bra�y sobie pl�drowanie i mordowanie. Miasta i wsie pustosza�y, ch�opi ukrywali si� w piwnicach swoich zrujnowanych domostw. Nikt nie odwa�y� si� podr�owa� za dnia. G��d panowa� katastrofalny, ale nikt nie troszczy� si� o uprawianie spustoszonych p�l, bo wszyscy wiedzieli, �e wkr�tce nadejd� nowe bandy. Zdzicza�e psy w��czy�y si� wielkimi stadami dop�ki nie zosta�y zjedzone przez n�dznych, wyg�odnia�ych ludzi. Wsz�dzie czyha�y na podr�nych wilki i czaili si� rabusie.

W tych warunkach zasady moralne zanika�y. Wierze w Boga zadano �miertelny cios. B�dzie musia�o min�� kilkaset lat, by liczba ludno�ci osi�gn�a poziom sprzed wojny. Rok 1635 by� rokiem d�umy, co dodatkowo pogorszy�o sytuacj�. Jedynie �czarna �mier�, jaka spad�a na Europ� przed trzema wiekami, by�a straszniejsza.

Tarjei o tym wszystkim wiedzia�. I gdzie� tam, po�rodku tego ca�ego spustoszenia, znajdowa� si� jego ma�y synek. Juliana donosi�a jednak, �e wszystko jest w porz�dku. To musia�o mu wystarczy�. Ale t�skni� mimo to. T�skni� i l�ka� si� o t� ma�� istotk�, za kt�r� by� odpowiedzialny.

Znowu skoncentrowa� si� na ogl�dzinach strychu.

Tarjei obdarzony by� zdolno�ci� logicznego my�lenia. Jednak nie trzeba by�o wielkiej przenikliwo�ci, by stwierdzi�, gdzie Kolgrim sp�dza� czas.

W odleg�ym k�cie kto� zrobi� sobie wygodne siedzisko: mi�kki koc u�o�ony w starym fotelu. Wyra�nie wida�, �e przebywa� tu niedawno. �lady �wiecy na stoliku obok tak�e m�wi�y same za siebie. Okruchy chleba i kubek z resztkami mleka�

A zatem tutaj Kolgrim przesiedzia� dwa dni�

Tarjei rozejrza� si� doko�a. W tej cz�ci strychu z mn�stwem r�nych grat�w posk�adanych jedne na drugich panowa� nieopisany ba�agan.

Jego wzrok pad� na niewielk� metalow� skrzynk�, w kt�rej najwyra�niej kto� wy�ama� zamek. Kolgrim nie zadawa� sobie trudu, by zatrze� �lady. Roztrzepany jak ka�dy czternastolatek.

Tarjei ukucn�� i otworzy� wieko. Uni�s� latark�, �eby lepiej widzie�.

Zdumiony wyj�� ze skrzynki jaki� stary przedmiot. Nie zdaj�c sobie sprawy z tego, co robi, usiad� w wygodnym fotelu Kolgrima. Siedzia� tam d�ugo, jakby zapomnia� o ca�ym �wiecie.

Tarjei nie potrzebowa�, jak Kolgrim, dw�ch dni, �eby si� zorientowa�, z czym ma do czynienia. By� po prostu bystrzejszy.

Gdy w blasku roz�witu �wiat�o latarki zblad�o, podni�s� g�ow� i szepn��:

��On oszala�! Kompletnie oszala�! On nie mo�e sobie z tym poradzi�, sam chyba nie wierzy, �e sobie poradzi.

Ca�y dom t�tni� ju� �yciem, kiedy Tarjei, z oczami zaczerwienionymi ze zm�czenia, zszed� na d�. S�u�ba, zaj�ta codziennymi czynno�ciami, dwoi�a si� i troi�a, �eby zaprowadzi� porz�dek po wczorajszej uczcie. Liv przegl�da�a w�a�nie w spi�arni wyra�nie uszczuplone zapasy i zadecydowa�a, �e trzeba nastawi� nowe piwo, gdy ukaza� si� Tarjei.

Nie mia� nawet czasu powiedzie� �dzie� dobry�.

��Musimy natychmiast wyruszy� za Kolgrimem � powiedzia� od progu. � Wiem, co on zamierza.

Liv patrzy�a na niego zaniepokojona.

��Tarald zawa�y�, �e jego ko� znikn��. Oboje z Irj� ju� organizuj� poszukiwania.

��To niepotrzebne. Zaraz p�jd� i porozmawiam z nimi. Gdzie jest Mattias?

��Jeszcze �pi.

Na dziedzi�cu spora grupa ludzi, przewa�nie m�czyzn, s�ucha�a polece� Taralda.

Poczekaj, Tarald. Nie ma sensu rozsy�a� ludzi na wszystkie strony � powiedzia� Tarjei. � Ja wiem, dok�d on si� wybiera.

��Dok�d? � Tarald by� sino blady. Znikni�cie syna stanowi�o dla niego ci�ki cios.

��Na p�noc. Je�li dasz mi konie i dw�ch dobrych je�d�c�w, sam zajm� si� poszukiwaniami.

��Ale ja bym chcia��

Tarjei powstrzyma� go.

��Nie, Tarald. Ty nie!

��To przecie� m�j syn!

��W�a�nie dlatego nie powinno ci� tam by�. Ja musz�, poniewa� on zabra� te wszystkie �rodki, kt�rych u�ycie przez kogo� tak niedo�wiadczonego i tak nieodpowiedzialnego jak on mo�e by� brzemienne w skutki.

Tarald podszed� do kuzyna.

��Tarjei� Pami�taj, �e my go kochamy � powiedzia� z naciskiem. � Mimo wszystko co zrobi� Mattiasowi.

��Wiem. I spr�buj� sprowadzi� go do domu. Ale zagro�one jest tak�e jego �ycie. Je�li nie zostanie powstrzymany w por�

��Zr�b, co mo�esz � szepn�� Tarald, zm�czony i przybity.

Nikogo tak los nie prze�laduje jak Taralda, pomy�la� Tarjei. Bogu dzi�ki, �e ma Irj�! Cho� i ona wygl�da na udr�czon�. Nawet nie mog� si� cieszy� powrotem Mattiasa.

Wybierano jak najlepsze konie.

��Dawniej by�em dobrym je�d�cem � powiedzia� Kaleb, przebrany teraz w czyste ubranie, �wie�o ogolony i naprawd� postawny.

��Ale cztery lata sp�dzi�e� w kopalni � u�miechn�� si� Tarjei smutno. � Szybko by ci� rozbola�o siedzenie od konnej jazdy! I na Boga, ch�opcze, przecie� dopiero wczoraj dotar�e� tutaj po takiej m�cz�cej w�dr�wce!

��To ten Kolgrim skrzywdzi� Mattiasa, prawda?

��Tak � przyzna� Tarjei ostro. � Ale musisz zapanowa� nad ch�ci� zemsty. Mamy do czynienia z dzieckiem.

��Nie o tym my�la�em. Uwa�am po prostu, �e ten ch�opak musi by� ca�kiem bez sumienia. I chyba niebezpieczny dla innych?

��Owszem � zgodzi� si� Tarjei.

Pomy�la� przy tym: Kolgrim nie jest dzieckiem. Jest bardziej przebieg�y ni� niejeden doros�y. A ponadto pozbawiony wszelkiego wsp�czucia i troski o innych.

��Czy on wybiera si� daleko? � spyta� Tarald niepewnie.

��Do Trondelag � odpar� Tarjei.

��Oszala�e�? � wykrzykn�a Irja.

��Nie. Wszystko wskazuje na to, �e Kolgrim pod��a w�a�nie tam. A ja ju� raz widzia�em jednego z dotkni�tych potomk�w Ludzi Lodu ogarni�tego szale�stwem. To wystarczy.

��Pochodz� w�a�nie z Trondelag � rzek� Kaleb. � I to zadanie, kt�re mia�em do spe�nienia, ju� wykona�em. odprowadzi�em Mattiasa do domu. Musz� wi�c rusza� dalej, mo�e nie akurat w rodzinne strony, ale� dalej. Wszystko jedno dok�d.

Tarjei przygl�da� mu si� uwa�nie.

��Z jakich okolic Trondelag jeste�?

��Z Horg. Na po�udnie od Trondheim.

��Dobrze � zgodzi� si� Tarjei. � Mo�emy potrzebowa� kogo� znaj�cego okolic�. I chcia�bym mie� ze sob� jeszcze jednego, nie, jeszcze dw�ch ludzi. Musz� teraz porozmawia� z Dagiem i Liv.

Liv pami�ta�a niewiele; mia�a zaledwie trzy lata, kiedy opu�ci�a Trondelag. Dag natomiast naszkicowa� map�, kt�r� Tarjei schowa� pod koszul�.

��Tarjei�- prosi�a Liv. � On jest naszym wnukiem. I w ostatnich latach zachowywa� si� naprawd� dobrze. Nigdy przedtem nie mieli�my powodu, �eby si� skar�y�. Dop�ki nie dowiedzieli�my si�, �e on�

Zamilk�a.

Tarjei skin�� g�ow�.

��Oczywi�cie, �e b�d� si� z nim obchodzi� delikatnie. Tylko �e to mo�e by� trudne.

I opowiedzia� im o Trondzie, o tym, jak okrutnie zmieni�o go przekle�stwo Ludzi Lodu.

Byli wstrz��ni�ci tym, co us�yszeli. Nie mieli o niczym poj�cia.

��W takim razie nie jestem pewien, czy powinien jecha� � rzek� Dag. � Kolgrim nie jest ju� dzieckiem. Jest� jak wilko�ak w�r�d ludzi. Nie mam racji?

Tarjei znowu pokiwa� smutno g�ow�, wci�� maj�c w pami�ci Tronda.

��Tak, co� w tym rodzaju.

��Wi�c zosta�. Jeste� potrzebny ludziom, wiesz o tym.

Tarjei u�miechn�� si� przelotnie.

��Prze�y�em napad Tronda, prze�y�em g��d w lasach Harzu, prze�y�em zaraz� tutaj, w naszej okolicy, i drug� w Niemczech. Chyba nie dlatego, �e jestem nie�miertelny, po prostu umiem sobie radzi�. I tym razem te� sobie na pewno dam rad�. Je�li ju� nie z innego powodu, to chocia� po to, by jeszcze raz zobaczy� syna. By�em tak przygn�biony, kiedy wyje�d�a�em z Niemiec, �e nawet nie zd��y�em si� dobrze przyjrze� tej ma�ej istotce. Nie macie poj�cia, ile razy ka�dego dnia my�l� o moim Mikaelu!

��Niech ci� B�g prowadzi, Tarjei � westchn�� Dag.

��Dzi�ki! Wiele dzia�a na moj� korzy��. Wiem przecie� jakie uczucia �ywi Kolgrim, wiem, co zaprz�ta jego mysi, znam z�o i przekle�stwo, kt�re na nim ci���. To, co si� sta�o z Trondem, zaskoczy�o mnie, a mimo to poradzi�em sobie. Teraz jestem przygotowany! Nie m�wcie tylko nic W Lipowej Alei, dop�ki nie odjedziemy. Nie chc� rozmawia� z ojcem. On by mnie przekonywa�, �ebym zosta�.

��Ja porozmawiam z Arem � obieca�a Liv. � To Przecie� m�j m�odszy brat i zawsze umia�am mu wszystko wyt�umaczy�.

Wkr�tce je�d�cy wyruszyli w drog� � Tarjei, Kaleb oraz Bard, stajenny, kt�ry mia� w drodze zajmowa� si� ko�mi. Klaus by� ju� na tak� wypraw� za stary, a Jesper zanadto roztrzepany. Towarzyszy� im dzier�awca o imieniu Bergfinn, podobnie jak Bard ros�y i silny m�czyzna, godzien zaufania i jeszcze stosunkowo m�ody.

Kolgrim wyprzedza� ich o p� doby jazdy, liczyli jednak na to, �e musia� przecie� troch� odpoczywa�, noc� przynajmniej. Byli wi�c dobrej my�li.

Wkr�tce okaza�o si�, �e to p�onne nadzieje. Gdziekolwiek bowiem pytali, zawsze s�yszeli t� sam� odpowied�: owszem, przeje�d�a� t�dy w wielkim po�piechu m�ody ch�opak o p�omiennym wzroku. Ale min�o ju� wiele godzin�

��Bardzo si� spieszy � powiedzia� stajenny Bard. � Ale wkr�tce go dostaniemy.

Tarjei mia� w�tpliwo�ci.

��Kto�, kogo gna fanatyczna si�a, posuwa si� znacznie szybciej do przodu ni� ludzie, kt�rzy maj� do wykonania trudne zadanie.

Towarzysze popatrzyli na niego zdumieni, lecz Tarjei nie powiedzia� ju� nic wi�cej.

Kiedy�, gdy odpoczywali na s�onecznej polance, �eby konie mog�y poskuba� troch� �wie�ej wiosennej trawy, ledwo co odros�ej od ziemi, Kaleb powiedzia�:

��Jeszcze w kopalni Mattias wspomina� kilka razy Ludzi Lodu i zawsze wywo�ywa�o to we mnie dreszcz. Bo zna�em to nazwisko.

��Naprawd�? � Tarjei by� zaskoczony.

��Tak. Ale skoro Mattias twierdzi�, �e jest jednym z nich, nie chcia�em nic m�wi�. Teraz widz�, �e wy prawie wszyscy pochodzicie z Ludzi Lodu. Nie my�la�em, �e oni naprawd� istniej�!

Tarjei u�o�y� si� wygodniej. Bardzo go zainteresowa�y s�owa Kaleba.

��Opowiedz � poprosi�. � Gdzie s�ysza�e� nasze nazwisko?

��W Trondelag, oczywi�cie! Ale tam wszyscy uwa�aj�, �e to tylko ba��.

��A jak ta ba�� brzmi?

���e w dawnych, dawnych czasach, daleko w g�rach Utgard, by�a wie�, w kt�rej �yli sami czarownicy i wied�my. Dzielni ludzie w�jta dostali si� tam kt�rego� dnia, wymordowali wszystkich, a ich okropne domostwa spalili.

Tarjei skrzywi� si� bole�nie.

��Dzielni ludzie w�jta! Kaleb, oni wyr�n�li niewinne istoty! A poza tym wszystko jest prawd�. Mo�esz zapyta� Daga i Liv! Tylko nasi dziadkowie z nimi i ma�� Sol unikn�li masakry!

Po czym opowiedzia� o dotkni�tych z�ym dziedzictwem. O tym, jak niebezpieczny mo�e by� Kolgrim, a trzej jego towarzysze w najwy�szym zdumieniu przys�uchiwali si� tej niezwyk�ej historii.

��Rozumiecie chyba, �e chcia�bym podj�� pr�b�, je�eli chodzi o Kolgrima. Tengel, m�j dziadek, w dzieci�stwie by� bardzo k�opotliwym ch�opcem, ale potem uda�o mu si� odwr�ci� w sobie z�e dziedzictwo, przemieni� je w dobro. Spr�buj� wp�yn�� na Kolgrima, �eby postara� si� o to samo. �eby zosta� nowym Tengelem. Bo�e, spraw, �eby si� to uda�o! Ale potrzebna mi b�dzie pomoc wszystkich si� niebieskich.

Mia� sam do siebie pretensje, �e wcze�niej nie pr�bowa� wp�ywa� na Kolgrima. Nigdy jednak tak do ko�ca nie pojmowa�, ile naprawd� z�a kry�o si� za grzeczn� min� ch�opca.

Gdy Tarjei sko�czy�, d�ugo siedzieli w milczeniu. Pierwszy podni�s� si� w�a�nie on.

��No, trzeba odszuka� konie. Czas rusza� dalej!

Kolgrim siedzia� w przydro�nej karczmie i rozgl�da� si� uwa�nie. Do Trondelag by�o dalej, ni� pocz�tkowo my�la�. Czasami wydawa�o mu si�, �e ta podr� nigdy si� nie sko�czy. Ale jecha� musia�, tego jednego by� pewien!

Podniecenie go nie opuszcza�o. On, Kolgrim Meiden, zosta� wybrany, by g�rowa� nad innymi!

Nie mia� dot�d czasu przejrze� ca�ej zawarto�ci worka. Zrobi to tam, na miejscu, gdzie nikt nie mo�e go niepokoi�. Jedn� rzecz wszak�e wyszuka� w�r�d poczernia�ych sk�rzanych woreczk�w i drewnianych szkatu�ek.

Rozlu�ni� zapi�cie koszuli pod szyj� i u�miechn�� si�.

To korze� mandragory. Teraz mia� ochron� przed wszelkim niebezpiecze�stwem! Nikt nie mo�e go zrani�! Jest nie�miertelny! Mo�e osi�gn�� wszystko, co zechce!

Piwo i jedzenie podr�nym podawa�a m�oda szynkarka. Kolgrim wodzi� za ni� oczami. Du�a, pulchna, o niepokornym spojrzeniu, nie wygl�da�a na przesadnie cnotliw�.

Przygl�da� si� jej z pogard�.

Doszed� ju� do wieku, w kt�rym ch�opcy zaczynaj� domy�la� si� rozkoszy kobiecego cia�a. Podobnie jak jego babka Sol, kt�ra sztuk� uwodzenia zacz�a rozwija� ju� w czternastym roku �ycia, by� dojrza�y na tyle, �e m�g� spr�bowa� tych kusz�cych rado�ci.

Cho� wyobra�a� to sobie nieco inaczej ni� inni�

Mia� po prostu ten sam stosunek do kobiet co tamten jego przodek, kt�rego Sol widzia�a kiedy� w swoich fantastycznych snach. �w niewiarygodnie pi�kny, poci�gaj�cy m�czyzna o lodowatym u�miechu z odr�ban� kobiec� g�ow�, kt�r� trzyma� za w�osy, na wp� ukryt� za plecami.

Pulchna szynkarka podoba�a si� Kolgrimowi. Wygl�da�a na dojrza�� i do�wiadczon�, a przy tym ch�tn� wprowadza� m�odego ch�opca z oczami wilka w tajemnice mi�o�ci.

Ale jeszcze nie teraz, my�la�. Teraz nie mam czasu, musz� jecha�.

Potem jednak wr�c�

I odda� si� lubie�nym fantazjom.

Najpierw pozwoli, by dziewczyna nauczy�a go wszystkiego, co potrafi. We�mie od niej wszelk� rozkosz, sam jednak nie oka�e �adnej czu�o�ci, to s� po prostu bzdury! Po wszystkim wyjmie n�. Podra�ni si� z ni� troch�, tak �eby si� ba�a. No i wtedy�

Kolgrim nie zdawa� sobie sprawy, i� jego oczy p�on� takim z�ym blaskiem, �e wielu go�ci wymyka�o si� cichaczem z karczmy, a szynkarka za nic nie chcia�a wr�ci� do izby, dop�ki on tam by�.

Co si� dzia�o z tym �licznym ch�opakiem, kt�rego samo pojawienie si� poruszy�o jej zmys�y!

Powinna dzi�kowa� Bogu, �e nie zna�a wszystkich jego ��dnych krwi roje�.

Zako�czy� na tym, �e ciska zmasakrowane resztki tego, co by�o m�od� dziewczyn�, psom na po�arcie. Otrz�sn�� si�, potem wsta� i wyszed� do konia.

Karczmarz odetchn�� z ulg�.

Gdy czterej poszukuj�cy Kolgrima je�d�cy przybyli do gospody, otrzymali wyczerpuj�c� odpowied�.

To nie �aden ch�opiec, to Szatan w ludzkim przebraniu zatrzyma� si� w karczmie. Oczy mu p�on�y, jakby ca�y w �rodku wype�niony by� roz�arzonym ogniem.

��To on � uzna� Tarjei, kt�remu kiedy� dane by�o spojrze� w dzikie oczy swego brata. � Czy mo�emy dosta� co� do jedzenia i pasz� dla koni? Szybko, tak �eby go jak najpr�dzej dogoni�. Bardzo nas wyprzedza?

��Nie wi�cej ni� jakie� sze�� godzin.

Spojrzeli po sobie.

��No to go mamy � powiedzia� Bergfinn.

��Jaka to parafia?

��Nazywa si� Oppdal.

��Czy daleko st�d do po�udniowego Trendelag?

��W�a�nie tu jeste�cie.

Tarjei odetchn�� g��boko.

��Jedzenie! Natychmiast! Najwa�niejsze, �eby teraz nie zgubi� jego �ladu.

Ale tak si�, niestety, sta�o. Dotychczas bez trudu pod��ali jego tropem, ludzie rozpoznawali go z �atwo�ci�. I nagle wszelki �lad si� urwa�. Nikt, kogo pytali, nie widzia� ch�opca podobnego do Kolgrima.

Nast�pnego ranka Kaleb powiedzia�:

��Tam dalej jest Trollheimen, siedziba trolli, a pobliskie g�ry ludzie nazywaj� Utgard.

W porz�dku. � Zgn�biony Tarjei zsiad� z konia. � Czas zajrze� do mapy wuja Daga. K�opot w tym, �e oni nie schodzili g��wn� drog� prowadz�c� do Lodowej Doliny. Tej drogi Dag w og�le nie zna, bo by� niemowl�ciem, kiedy Silje i Tengel z dzie�mi przedzierali si� tutaj potajemnie. Musimy p�j�� okr�n� tras�, t�, kt�r� rodzina Tengela ucieka�a. To strasznie trudne wej�cie i nie mo�emy zabiera� koni. Oni mieli ze sob� jednego, ale to by�a krwawa mord�ga, i dla nich, i dla zwierz�cia.

Przestudiowali naszkicowan� przez Daga map�, naradzili si� z Kalebem i ustalili tras�.

��A kt�r�dy Kolgrim dostanie si� na g�r�? � spyta� Kaleb.

��Nie wiadomo. Ale idzie tam, to pewne. I wiem, co ten wariat zamierza! A nie zna si� przecie� na zio�ach ani nie jest w stanie zrozumie� tych tajemniczych przepis�w, kt�re dosta�y si� w jego r�ce. To, co chce zrobi�, to czyste szale�stwo!

Wkr�tce znale�li si� w dolinie, do kt�rej kiedy�, blisko p� wieku temu, zeszli z g�r Tengel i Silje z dzie�mi, tym razem z trojgiem, bo i Liv by�a ju� na �wiecie.

Czterej je�d�cy ulokowali konie w pobliskiej zagrodzie i poszli t� sam� drog� co Tengel, tyle �e w odwrotnym kierunku.

Powoli wspinali si� coraz wy�ej i wy�ej w dzikiej, skalistej okolicy. Dag wskaza� im kilka punkt�w orientacyjnych i na razie wszystko sz�o dobrze.

Przed sob� i wok� siebie mieli pionowe, poszarpane g�rskie �ciany. Tu, w g�rze, pr�no by szuka� �ladu cz�owieka, tylko c�tkowane siewki zawodzi�y sm�tnie w jagodnikach. Zimne wiatry zwiewa�y na d� �nieg z g�rskich szczyt�w i po�wistywa�y �a�o�nie w skalnych szczelinach.

Mattias nazywa to skarg� wiatru, pomy�la� Kaleb. Czu� si� jednak dosy� marnie. Ten wiatr opowiada� niekiedy bardzo smutne historie, a czasami zwiastowa� cierpienie, wielkie z�o i przera�enie.

��Tu jest potok, wzd�u� kt�rego szli � zawo�a� Tarjei, a jego g�os zabrzmia� matowo i bezd�wi�cznie w tym pustkowiu. � Tu niedaleko, za tamtym szczytem, powinna spod lodowca wyp�ywa� rzeka.

Szli dalej brzegiem potoku, brodzili w przemoczonych butach w�r�d li�ci bagiennych malin i we�nianki, potykali si� o kamienie, wspinali na nadbrze�ne g�azy, wok� kt�rych latem ja�nia�y ��toczerwone kwiaty skalnicy. Teraz by�y tu tylko szare, pop�kane zbocza.

W dole pod sob� widzieli skaln� p�k�, kt�r� dopiero co opu�cili.

Bard popatrzy� w g�r� na pokryte �niegiem szczyty i zadr�a�.

��Mam nadziej�, �e nie b�dziemy musieli t�dy wraca�.

��Na pewno � odpar� Tarjei. � Je�li tylko dostaniemy si� na miejsce, bez trudu odnajdziemy drog� powrotn�.

Wspinaczka stawa�a si� coraz bardziej m�cz�ca. I nagle kiedy my�leli, �e maj� przed sob� kolejn� skaln� p�k� i nowe wzniesienie do pokonania, stan�li nieoczekiwanie u st�p lodowca.

Otacza�y go ciemne skalne �ciany.

��Zapomniane przez Boga pustkowie � westchn�� Tarjei. � Czy naprawd� dziadek i babcia t�dy przeszli? Z koniem, trojgiem ma�ych dzieci i czwartym, moim ojcem, w drodze? To trudne do poj�cia!

Wiatr �wista� i szepta� ponad t� olbrzymi� p�aszczyzn� z lodu i �niegu. Poczuli si� mali i zagubieni.

��Przej�cie, o kt�rym m�wi� Dag, powinno by� wy�ej, Z drugiej strony lodowca � powiedzia� Tarjei. � Tam musimy i��, ale niech nas B�g ma w opiece�

��Przeszli oni, to przejdziemy i my � rzek� Bergfinn � Ale czy uda nam si� to jeszcze dzisiaj?

��Nie. Wiem, �e Tengel wraz z rodzin� przedziera� si� noc�, ale oni byli do tego zmuszeni, od tego zale�a�o ich �ycie. I wtedy �wieci� ksi�yc. Dzisiejsza noc b�dzie ciemna, a poza tym lodowiec wygl�da niebezpiecznie, tak wi�c nie powinni�my ryzykowa�. Przenocowa� na lodowcu te� nie mo�na. Musimy tutaj rozbi� ob�z. I tak do rana porz�dnie przemarzniemy.

Tak, tak, my�la� Kaleb owijaj�c si� szczelnie p�aszczem i odwracaj�c si� od wiatru. Oto �wie�e, czyste powietrze i otwarte przestrzenie, do kt�rych tak t�skni�em w kopalni. Ale czy od razu musi tego by� a� tyle?

Tarjei mia� powa�niejsze zmartwienia.

Ch�opak jest szalony, my�la�. Z�o Ludzi Lodu objawia si� tym razem z ca�� si��. Musz� go uratowa�, dop�ki nie zrobi sobie krzywdy. Pozostaje tylko pytanie, czy rzeczywi�cie tego chc�? Czy tak naprawd� nie chodzi mi tylko o odzyskanie czarodziejskiego zbioru?

��Owszem � odpowiedzia� sobie g�o�no. � Pragn� go ocali� dla jego bliskich. To dla nich zrobi�, co w mojej mocy, by wr�ci� ca�y i zdrowy do domu. I spr�buj� uczyni� z niego nowego Tengela!

Tymczasem Kolgrim posuwa� si� naprz�d dawn� tajemn� drog�. Wiedzia� bowiem wi�cej ni� Tarjei�

Jecha� przez t� rozleg�� r�wnin�, gdzie Silje z wo�nic� Przerobili kiedy� w�z na sanie i gdzie p�niej mordercy Hanny i Grimara jeden po drugim padali martwi.

Tengel kocha� t� r�wnin�. Rozci�ga� si� st�d widok na otwarte, poro�ni�te traw� zbocza, ��toz�ote pomi�dzy ciemnymi, niebieskozielonymi krzewami ja�owc�w. Zawsze go to wzrusza�o, gdy wraca� do domu z wyprawy w doliny.

Kolgrim nie mia� jednak g�owy do takich rzeczy.

Jego serce przepe�nia�a muzyka.

On, Kolgrim Meiden z Ludzi Lodu, zbli�a� si� do miejsca, gdzie dope�ni� si� mia�a przepowiednia. �e pojawi si� na �wiecie cz�owiek, obdarzony takimi ponadnaturalnymi zdolno�ciami, jakich nikt przed nim nie posiada�.

Do tego jednak potrzebna jest szczeg�lna si�a.

Kolgrim wierzy�, �e t� si�� zdob�dzie.

Poza tym zamierza� porzuci� nazwisko Meiden. Meiden, Lind, to byle jakie nazwiska, bez znaczenia. Kolgrim z Ludzi Lodu! Tak si� b�dzie nazywa�! Nikt nie ma wi�kszych praw do tego nazwiska ni� on, dziedzic ich krwi zar�wno po ojcu, jak i po matce. Jego babka by�a wied�m�. Ojciec drugiej babki by� czarownikiem, nie, on by� mistrzem czarownic!

Baron to bzdura! Baronowie s� leniwymi, zdegenerowanymi snobami! W ko�cu nigdy o ten tytu� nie prosi�.

Nigdy ju� do Grastensholm nie wr�ci. Nie potrzebuje. Ten ��todzi�b Mattias znowu jest w domu, a zatem wszystko przepad�o. Zreszt� wcale by nie chcia� tam mieszka� nigdy w �yciu! By� ju� doros�y i m�g� wyruszy� na podb�j �wiata. Obdarzony magiczn� si�� b�dzie w stanie zapanowa� nad wszystkimi swoimi wrogami. A wtedy wr�ci do Grastensholm i zem�ci si� na�

Gwa�townie osadzi� konia w miejscu.

Nie�wiadomie jecha� dawn� drog� poprzez r�wnin�, t�, kt�rej nikt nie wtajemniczony by nie odnalaz�. M�g� si� jedynie domy�la�, co za si�a kierowa�a jego krokami. Wiedzia� co prawda, dok�d droga prowadzi, lecz przecie� my�lami by� daleko od tych pustkowi.

U st�p pot�nego lodowca zion�a wielka jama.

To musia�o by� tajemne przej�cie do Lodowej Doliny!

Pi��dziesi�t lat min�o od czasu, gdy po raz ostatni przeszli t�dy ludzie. W�wczas lodowy tunel by� otwarty i �atwo dost�pny, obecnie wzi�a go we w�adanie natura. Poza tym trwa�y wiosenne roztopy i pod lodowym dachem p�yn�a rw�ca, wzburzona rzeka.

Nigdy t�dy nie przejd�, pomy�la� Kolgrim niech�tnie. Woda zmiecie mnie jak zesch�y li��!

Nikt z dawnych Ludzi Lodu te� by si� nie odwa�y� pokona� tunelu o tej porze roku. Ci�gle jednak wzd�u� rzeki widoczne by�y �lady starej �cie�ki. Kolgrim zdecydowa� si� spr�bowa�. Nie mia� zreszt� wyboru, najwy�ej m�g� zawr�ci�. Ale on chcia� przej��.

Usi�owa� wprowadzi� konia do tunelu, lecz zwierze stawa�o d�ba. Kolgrim w�cieka� si� i krzycza�. W ko�cu jednak, gdy kopniaki i przekle�stwa nie pomog�y, musia� zostawi� wierzchowca na r�wninie.

B��kitno zielony tunel przera�a� go. Im dalej w g��b, tym g�stsza panowa�a w nim ciemno��. Nie widzia� ju� �cie�ki, a rzeka grzmia�a, gotowa poch�on�� go, gdyby podszed� zbyt blisko. Doznawa� wra�enia, �e k��bi�ce si� wiry tylko czekaj�, �eby wessa� �mia�ka. Miejscami woda by�a tak wysoka, �e musia� si� czo�ga� na brzuchu tu� przed lodowym nawisem. Niekiedy rzeka z hukiem przetacza�a w tunelu wielkie bloki lodu, a wtedy m�g� tylko sta�, przywar�szy plecami do zimnej �ciany w nadziei, �e w�ciek�y nurt go nie porwie.

Cho� trudno w to uwierzy�, posuwa� si� do przodu. Gdy dostrzeg�, �e ciemno�� przed nim rzednie, a sklepienie nad nim przybiera zielonkawoniebiesk�, mieni�c� si� barw�, wiedzia�, �e zbli�a si� do ko�ca drogi.

A kiedy znowu stan�� w �wietle dnia i zobaczy� ten sam widok, na kt�ry kiedy� patrzy�a Silje, poczu� si� niezwyci�ony. Jestem wielki, my�la�. Nikt pr�cz mnie by t�dy nie przeszed�!

Fanatyczna wiara we w�asne mo�liwo�ci mo�e czasami pcha� cz�owieka do niepoj�tych czyn�w.

Dr�a�, przemoczony do suchej nitki przez niezliczone fontanny wody, kt�re spada�y na niego w tunelu. To szybko wyschnie, my�la�, nie trac�c optymizmu.

Z wolna ruszy� w g��b starej Doliny Ludzi Lodu. Zaros�e traw� fundamenty domostw �wiadczy�y o katastrofie, jaka wydarzy�a si� tu p� wieku temu. Wiatr szumia� ponuro w suchych ga��zkach g�rskich brz�z. Po�udniowe stoki by�y ju� suche, cho� po drugiej stronie jeziora samotno�ci, na pokrytych lodem ska�ach, �nieg zalega� jeszcze grubymi warstwami.

Kolgrim wiedzia�, dok�d powinien si� uda�. Tam jest dom str�a czy raczej ruiny jego domostwa. Tam musia�a by� zagroda Bratteng�w. A tam� To tam pewnie mieszka�a Hanna z Grimarem. Nad poro�ni�t� traw� zagrod� wci�� trwa�a atmosfera niesamowito�ci. Zastanawia� si�, czy tam nie p�j�� ale szeleszcz�cy w zaro�lach wiatr zdawa� si� go ostrzega�. Najwi�kszy czarownik �wiata zadr�a� i pospiesznie poszed� dalej.

Nigdy nie my�la�, �e b�dzie tu taka przyt�aczaj�ca, straszna pustka!

Nie �eby si� spodziewa� zasta� tu ludzi, co to, to nie. To te krzycz�ce zniszczenia, �wiadectwa losu �yj�cych tu kiedy� ludzi, robi�y wra�enie nawet na pozbawionym cielesnych uczu� Kolgrimie.

W ko�cu dotar� do resztek domostwa Tengela i Silje. Tutaj urodzi�a si� babka, my�la� ws�uchany w bezmiern� cisz�. Trudno uwierzy�, ona, kt�ra teraz chce by� eleganck� dam�.

Taka opinia by�a dla Liv niesprawiedliwa, ale Kolgrim mierzy� ludzi swoj� miar�.

Czas jednak ucieka�, dzie� mija� szybko, nie nale�a�o go traci� na zb�dne rozmy�lania.

Od czego powinien zacz��? Najpierw przyrz�dzi� czarodziejski straszny nap�j, czy odszuka� miejsce?

Serce bi�o mu mocno z podniecenia. Tylko on jeden na ca�ym �wiecie wiedzia�, gdzie�!

Nie, najlepiej najpierw przejrze� zawarto�� worka.

Kolgrim uwa�a�, �e to, co robi, jest s�uszne. Zamierza� wrzuci� ca�� zawarto�� worka, jak popadnie, do kocio�ka i tym sposobem uzyska� po��dane dzia�anie. Nie dysponowa� �adnymi wskaz�wkami, jak przywo�uje si� Szatana, wiedzia� to tylko Tengel Z�y. Ale nie mog� pope�ni� b��du, my�la� Kolgrim. Znam przecie� miejsce, gdzie si� to dokona�o!

Wysypa� zawarto�� worka na podw�rzu, gdzie kiedy� bawili si� Dag, Liv i Sol. Zdumiewa�y go te mistyczne, niekiedy �mieszne przedmioty rozrzucone po ziemi. Wszystko to wsadz� do garnka, my�la�. Niczego nie musz� zostawia� dla potomnych, przecie� to wszystko istnieje tylko dla mnie!

Wa�niejsza wydawa�a mu si� zawarto�� ma�ych sk�rzanych woreczk�w i drewnianych szkatu�ek. By�y na nich jakie� napisy, ale Kolgrim nie rozumia� tych prastarych zawijas�w ani tekst�w zapisanych na grubych, po cz�ci zniszczonych zwitkach brzozowej kory�

Gdyby znalaz� czas na odczytanie tych przepis�w, m�g�by si� mo�e sta� prawdziwym czarownikiem, mistrzem czarownic. Ale co tam � wszystko wpakuj� do garnka, tam zadzia�a to najlepiej, my�la�.

Znalaz� te� dwie ma�e szkatu�ki, kt�rych zawarto�� rozpoznawa�. Czy� to nie ten proszek i dra�etki, kt�re u�atwiaj� cz�owiekowi wej�cie w trans?

Musi je kiedy� wypr�bowa�! I to nied�ugo!

Najpierw jednak mimo wszystko powinien zobaczy� tamto miejsce.

Zebra� z powrotem rozsypane rzeczy, w�ze�ek z narkotycznymi zio�ami wsun�� pod kurtk�, po czym zarzuci� worek na rami� i poszed�.

W�dr�wka by�a d�uga. Od ruin starych domostw poszed� przez dolin� kr�t� �cie�k�, tak g��bok�, �e czas nie zdo�a� jej zatrze�.

Po pewnym czasie przystan��.

To powinno by� tam, pod ska�� o dwu szczytach, przypominaj�cych kamienie nagrobne�

Najpierw trzeba wej�� w g�r� po tamtym nawisie. Tak, jest �cie�ka.

Poci� si�. Nie przywyk� do takich wycieczek. Nie by�o Specjalnie gor�co, si�pi� drobny deszcz, a nawet zanosi�o si� na �nieg. Wiosna jeszcze nie zawita�a w tej g�rskiej dolinie. Ale wspinaczka po stromych zboczach dawa�a si� we znaki.

Jedno by�o w tym dobre � zd��y� si� wysuszy� po trudnej przeprawie przez tunel�

Dysza� ci�ko, z wysi�kiem. Samotno�� spowija�a go jak g�sta, cho� niewidzialna mg�a. Gdzie� w oddali, nad jeziorem, rozlega� si� od czasu do czasu krzyk dzikiego ptaka i ni�s� si� d�ugo w tej wielkiej ciszy. Bli�ej pokrzykiwa�y sp�oszone siewki.

Na kraw�dzi skalnego nawisu wiatr uderzy� w niego z tak� si��, �e o ma�o si� nie stoczy� w d�. Wszed� jeszcze wy�ej, spojrza� w dno przepa�ci i zakr�ci�o mu si� w g�owie. Z po�o�onej pod nim g�rskiej �ciany stoczy�a si� kamienna lawina.

Opuszczone domostwa Ludzi Lodu pozosta�y daleko poza nim w dolinie. Z miejsca, w kt�rym teraz sta�, dostrzega� na niekt�rych budowlach �lady spalenizny po tamtym po�arze. Inne przemieni�y si� w ledwie widoczn� ruin�; zosta�y z nich jedynie poros�e traw� fundamenty. W zagrodzie Tengela zobaczy� ko�ysane wiatrem nagie drzewo. To pewnie opieku�cze drzewo ich podw�rza, pomy�la�.

Nagle zapragn��, �eby w tych zagrodach pojawili si� ludzie. Wied�my i czarownicy jak on. Nie�wiadom, �e to jego w�asny dziadek, �w nieszcz�sny Heming Zab�jca W�jta, przyczyni� si� do tego zniszczenia, Kolgrim u�ala� si� nad swoj� bezgraniczn� samotno�ci�. Naprawd� potrzeba odwagi, by przeprowadzi� to, co zamierzy�em, my�la�. Potrzeba si�y, takiej jak� mia� Tengel Z�y. Tego w�a�nie pragn��.

Dla Tengela nie by�a to �adna sztuka. Mia� przecie� dolin� pe�n� ludzi. Kolgrim za� by� samotny. Niewiarygodnie, bezmiernie samotny. Nikt nawet nie wiedzia�, �e on tu jest. Nikt na ca�ym �wiecie.

Zrzuci� worek. Niech le�y tu pod �cian�, dop�ki on nie odnajdzie miejsca, kt�rego szuka. Miejsca, w kt�rym jego z�y praprzodek spotyka� samego Szatana!

Nikt pr�cz Kolgrima nie wiedzia�, gdzie to jest.

przenikn�� go dreszcz grozy, cho� przecie� nie zwyk� Si� ba�!

Ale to, co zamierza�, nie nale�a�o do spraw powszednich.

A gdyby tak�

Gdyby tak doda� sobie troch� odwagi?

Zamy�lony wa�y� w d�oni woreczek.

W woreczku by� proszek; wysuszone, utarte zio�a. Ale jak si� je za�ywa?

Najwi�kszy czarownik w historii nie wiedzia�.

Kolgrim rozejrza� si� po okolicy. Niedaleko, cicho szemrz�c, sp�ywa� po zboczu niedu�y potoczek. Ch�opak wysypa� nieco proszku na d�o� i poszed� ku wodzie.

Z trudem zdo�a� prze�kn�� troch� napr�dce sporz�dzonej mieszanki, ale jaka� odrobina dosta�a si� do tchawicy i chwyci� go kaszel.

Teraz nie pozostawa�o ju� nic wi�cej, jak ruszy� do tego miejsca�

Na moment przystan��. A niech to diabli! Powinien by� przecie� pozaciera� wszystkie �lady w Grastensholm! Tak, by nikt inny� no, mo�e kiedy�, d�ugo po nim�

Ale niech tam! Zrobi to p�niej, kiedy znowu wr�ci do domu.

D�ugo po nim? Ale� on b�dzie m�g� sta� si� nie�miertelny! B�dzie �y� ca�e wieki. Tak, tak w�a�nie b�dzie. Teraz mo�e robi� naprawd� wszystko, co zechce!

Po wyczerpuj�cej wspinaczce po�r�d dzikiej i pi�knej przyrody, na kt�r� zreszt� nie zwraca� uwagi, znalaz� si� u st�p ska�y z dwoma obeliskami.

Znowu mia� przemoczone ubranie i w�osy od wci��

Si�pi�cego deszczu.

W g�rze teren by� bardziej p�aski. Kolgrim mia� przed sob� otwart�, do�� rozleg�� przestrze�.

No i gdzie teraz?

Obszed� z wolna skalny wyst�p�

Tu sta�a z pewno�ci� kiedy� Silje wraz z Tengelem i dwojgiem m�odszych dzieci.

I Sol, kt�ra sz�a o w�asnych si�ach, tu w�a�nie musia�a wybiec zza ska�y, krzycz�c z przera�ona: �Z�y cz�owiek!�

Sol, kt�ra nie ba�a si� niczego, wygl�da�a na �miertelnie wystraszon�.

Kolgrim zrozumia� natychmiast, �e to jest to miejsce. Nawet pokrzywione brzozy tu by�y, cho� teraz pozbawione li�ci.

Nie za�y� co prawda narkotyku jak nale�a�o, ale co� jednak przedosta�o si� do krwi. Czu�, �e rozsadza go odwaga. Phi! Co tam, nie ma si� czego ba�!

Wypi�� pier�, wci�gn�� powietrze jak m�g� najg��biej, potem odetchn�� i zdecydowanie ruszy� ku skalnemu wyst�powi�

Tarjei i trzej jego towarzysze przeprawili si� szcz�liwie przez Lodowiec. Zabra�o im to wi�cej czasu, ni� si� spodziewali, musieli bowiem cz�sto nadk�ada� drogi omijaj�c rozleg�e p�kni�cia i szczeliny w lodzie. Niekiedy zapadali si� w �nieg po pas. Na taki marsz trzeba czasu.

Teraz jednak znajdowali si� w kamienistym przej�ciu pomi�dzy dwoma g�rskimi szczytami. Wiatr wy� w ciasnym korytarzu i ciska� w twarze w�drowc�w k��by ostrego, zlodowacia�ego �niegu.

Pocz�tkowo nie widzieli nic, wkr�tce jednak �nieg opad� i ukaza�a im si� Dolina Ludzi Lodu, opustosza�a, nie zamieszka�a od p� wieku.

Ska�y zas�ania�y im widok na ruiny dawnych zabudowa�, dostrzegali jednak po�yskuj�ce jezioro, a na stokach po drugiej stronie pociemnia�y w wiosennym s�o�cu �nieg.

Tarjei sta� przez chwil� wpatrzony w dolin�. Dozna� bolesnego uczucia l�ku. Znajdowa� si� zatem w miejscu, kt�re nazwano Dolin� Z�a. On sam zmieni�by t� nazw� na �Dolina Cierpienia�.

Nagle gdzie� w pobli�u cisz� rozdar� krzyk. Przeci�g�y, podobny do wycia krzyk przera�enia i rozpaczy to wznosi� si�, to opada�, jakby krzycz�cy bieg�.

Za p�no, pomy�la� Tarjei.

I oto zobaczyli Kolgrima, zbiegaj�cego w dzikim pop�ochu ze zbocza na prawo od nich, krzycz�cego i szlochaj�cego, oszala�ego ze strachu.

��Chod�my! � zawo�a� Tarjei i wszyscy pobiegli na prze�aj w d�, by przeci�� ch�opcu drog�.

Tarjei nie m�g� zebra� my�li. Czy on znalaz� to miejsce? Co si� sta�o? Przecie� nie zd��y� jeszcze sporz�dzi� wywaru, mia� na to za ma�o czasu. Musia� zobaczy� to samo, co wtedy Sol.

Kolgrim ich nie widzia�. Ucieka� na �eb na szyj� od tego przera�aj�cego widoku w d�, do ska�y, gdzie zostawi� worek.

Musi znale�� jaki� uspokajaj�cy �rodek, musi si� uwolni� od tego obrazu. Musi by� silny.

Gor�czkowo szuka� w�a�ciwego woreczka, z�apa� go i pobieg� do strumienia. Tam pomiesza� z wod� wi�ksz� cz�� jego zawarto�ci i po�kn��. Obrzydzenie powstrzyma�o go przed za�yciem wszystkiego.

Rzuci� si� na traw�. Teraz dobrze�

Jak rozkosznie! Znowu wraca�o niezwyk�e uczucie b�ogo�ci. Oboj�tno�� na wszystko. Pewno�� siebie�

O, Bo�e, jestem niezwyci�ony!

Kolgrim wsta� i lekko zbieg� w d�. M�g�by lata�, czu� to!

Nareszcie by� got�w do spe�nienia tego fantastycznego rytua�u. Nic go ju� nie mo�e przestraszy�.

�wiat nale�y do niego. Ogarn�a go nieprzeparta ch��, by rozpostrze� r�ce i sfrun�� ze ska�y niczym ptak�

Nagle zamar�.

G�osy? Na tym pustkowiu? Czy to ta wstr�tna istota, kt�r� widzia�? Czy�by sz�a za nim?

��Kolgrim!

Nie, to Tarjei, to jego g�os. Co to znaczy? Tarjei tutaj? A mo�e proszek wywo�uje takie halucynacje?

Z g�ry jednak bieg�o ku niemu czterech m�czyzn.

Niech to piek�o poch�onie!

To naprawd� Tarjei. I stajenny, Bard czy jako� tak. I dzier�awca Bergfinn. Co oni tu, do diab�a, maj� do roboty?

A ten m�ody ch�opak z w�osami blond? Nigdy go przedtem nie widzia�. Sk�d oni go wzi�li?

Albo� chwileczk�! Czy to nie ten, kt�ry przyszed� z Mattiasem?

Zawsze Mattias!

Przekl�ty Mattias! Przekl�ty smarkacz! Czy nawet na t� dolin� pada jego cie�?

��Kolgrim, zaczekaj!

Ju� zbiegali na d�.

��Nie zbli�ajcie si�! � wrzasn��. � I tak mnie nie pokonacie! Jeste�cie tylko zwyczajnymi �miertelnikami. A ja spotka�em samego Szatana!

Tarjei wyja�ni� towarzyszom:

��On za�y� jakie� �rodki. Poczekajcie tutaj, postaram si� z nim porozmawia�. Cofnijcie si� troch�!

��Jak wygl�da Szatan, Kolgrimie?

��Niech mnie diabli � odpowiedzia� ch�opiec. � Jest straszniejszy od wszystkiego, co w �yciu widzia�em.

Taki z pewno�ci� diabe� powinien by�

Tarjei nigdy by nie pomy�la�, �e ma�y, przymilny Kolgrim zna tyle przekle�stw.

��Jest znacznie mniejszy, ni� ci si� wydaje � m�wi� dalej ch�opiec z wytrzeszczonymi, nienaturalnie b�yszcz�cymi oczami. � Ma�y i gruby. Z nosem niczym dzi�b ptaka i �widruj�cymi, paskudnie ��tymi oczami i� i sta� tam, taka ciemna posta� na szczycie g�ry, i�

��Kolgrimie � przemawia� Tarjei uspokajaj�co. � To nie by� Szatan. Szatan nie istnieje. To, o czym m�wisz, jest dok�adnym opisem Tengela Z�ego, tak jak go kiedy� zobaczy�a Sol tu, w tym miejscu. I w narkotycznym oszo�omieniu.

Kolgrim patrzy� na niego sceptycznie.

Sk�d ty to wiesz? Jeste� tylko zwyczajnym cz�owiekiem!

��Dziadek Tengel mi o tym opowiedzia�. Tego dnia, kiedy przekazywa� mi czarodziejski zbi�r Ludzi Lodu. Sol opisa�a mu swoje wizje. A Sol umia�a o wiele wi�cej ni� ty.

��O, nie! � zawo�a� Kolgrim z przechwa�k� w g�osie. � Ja jestem najsilniejszy. Jestem najwi�kszy! Umiem lata�! Popatrz, jak sfrun� z tej ska�y!

��St�j, Kolgrim! Czy ty oszala�e�? To tylko oszo�omienie, zrozum! Wracaj z nami do domu. To naprawd� niebezpieczna zabawa!

Ch�opiec znieruchomia�.

��To nie jest zabawa! Ja jestem wybrany! Tylko ja!

��W porz�dku, Kolgrim, jeste� wybrany � powiedzia� Tarjei powa�nie. � Uwa�am zatem, �e powiniene� wykorzysta� te nadzwyczajne mo�liwo�ci, jakie zosta�y ci dane i sta� si� nowym Tengelem Dobrym. B�dziesz kochany i podziwiany przez wszystkich tak jak on.

Kolgrim skrzywi� si� ironicznie.

��Ale ja nie chc� by� kochany i podziwiany! G�upi jeste�, Tarjei! Co mi z tego, skoro mog� by� postrachem dla wszystkich, panowa� nad ca�ym �wiatem, mordowa�, kogo zechc�, depta� ludzi i �mia� si� z ich strachu? Tarjei, tak�e b�dziesz dr�a� przede mn�. I wszyscy w domu b�d� przede mn� pe�za�. Kochany i podziwiany! Ale g�upota! A w og�le to co wy tu robicie?

��Ja tak�e odwiedza�em strych w Grastensholm � odpar� Tarjei �agodnie. � I znalaz�em to co ty. Ja tak�e wiem, gdzie jest to miejsce, w kt�rym Tengel Z�y zakopa� kocio�ek. Nic dziwnego, �e ukaza� si� i Sol, i tobie! Musia� by� w�ciek�y, �e kto� si� tu zakrad�. On przecie� nie chcia�, by kto� odkopa� kocio�ek i tym samym przerwa� dzia�anie przekle�stwa. Ale popatrz, ja nie jestem dotkni�ty, ja nie mog� go zobaczy�. Pomy�la�em wi�c, �e ja wykopi� to paskudztwo, by w przysz�o�ci r�d m�g� �y� w spokoju.

��Nie! � wysycza� Kolgrim, niemal zielony na twarzy. � Nie mo�esz tego zrobi�, bo stracimy si��!

��Owszem. I niech B�g wam dopomo�e, �eby tak si� sta�o, biedni przekl�ci!

��Jeste�my wybrani � sprostowa� Kolgrim z godno�ci�.

��Sko�cz z tym! Oddaj mi worek i wracajmy do domu.

��Skarb jest m�j! Nigdy go nie dostaniesz! Przywo�am Szatana, bo wcale si� nie boj� jakiego� n�dznego upiora. Ucieka�em tylko dlatego, �e pojawi� si� tak nieoczekiwanie. On mi nic nie mo�e zrobi�. Bo ja b�d� wi�kszy ni� on by�, rozumiesz?

��Kolgrim, na mi�o�� bosk��

��Nie podchod� do mnie, ostrzegam ci�! Chcesz unicestwi� nasz� si��, kt�r� sam Szatan nam da�? Wiesz, �e potrafi� lata�? Nie z�apiesz mnie!

Zrobi� ruch, jakby chcia� rzuci� si� ze ska�y.

Tarjei z�apa� go za ramiona. Trzej pozostali przybiegli, by mu pom�c.

Kolgrim rozgl�da� si�, zdesperowany, i zanim ktokolwiek zd��y� si� zorientowa�, co zamierza, wbi� kuzynowi n� pod �ebra. Tarjei wpatrywa� si� we�, przera�ony, ale wci�� z niedowierzaniem. Potem pochyli� si�, jakby chcia� chroni� zranione miejsce, a towarzysze biegli do niego z krzykiem. Kolgrim natomiast�

Kolgrim, ten szaleniec, w�adca �wiata, patrzy� na nich wszystkich dzikim wzrokiem, po czym rzuci� si� ku kraw�dzi ska�y. Triumfuj�co rozpostar� ramiona, przekonany, �e to skrzyd�a, kt�re unios� go wysoko ponad ziemi�.

Gdy zrozumia� swoj� pomy�k�, zacz�� rozpaczliwie wymachiwa� r�kami, lecz przepa�� zbli�a�a si� ku niemu w coraz wi�kszym p�dzie. M�czy�ni na g�rze d�ugo s�yszeli jego pe�en przera�enia dziecinny g�os, dop�ki nie zamilk�, poprzedzony okropnym �oskotem.

Tak wi�c spe�ni�a si� przepowiednia Hanny � linia Sol wygas�a. Sunniva, jedyne dziecko Sol, zmar�a przed czternastoma laty. Tu za� le�a� jedyny wnuk Sol, zmar�y w czternastym zaledwie roku �ycia.

By�o tak, jak powiedzia�a Hanna: Sol to fa�szywy �lad.

Tarjei wci�� le�a� na ziemi. Trzej towarzysze pr�bowali go podnie��, ale nagle poczuli si� rozpaczliwie bezradni.

��Zostawcie go, niech le�y � powiedzia� Kaleb, kt�ry przez d�ugie miesi�ce pomaga� Mattiasowi piel�gnowa� biednego Knuta. � Trzeba przy�o�y� co� do rany!

Niewprawnie pr�bowa� zatamowa� krew. D�ugo przyciska� ran�, a Tarjei le�a� poblad�y i cichy, oddycha� z trudem.

Bard powtarza� �a�o�nie:

��O, nie, nie! Nie pan Tarjei! Tylko nie on! Co si� bez niego stanie z nami wszystkimi w Lipowej Alei?

Bergfinn spogl�da� na obu bezradnie i modli� si� o ratunek, kt�rego nie by�o.

��Nie, nie pan Tarjei! Na Boga, tylko nie on! On jest naszym najwi�kszym skarbem!

Pochowali Kolgrima w Dolinie Ludzi Lodu. Nie by�o sensu ci�gn�� zmasakrowanych zw�ok do domu przez p� Norwegii.

Nikt nie zwr�ci� uwagi na to, �e wraz z nim pochowali tak�e dziwny, przypominaj�cy ludzk� posta� korze�, kt�ry Kolgrim nosi� zawieszony na szyi.

Korze� mandragory, kt�ry przechodzi� z pokolenia na pokolenie przez co najmniej czterysta lat.

Ale czy naprawd� przynosi� w�a�cicielowi szcz�cie? Nikt nie wiedzia�, co sta�o si� z tymi, kt�ry �yli setki lat temu, ale Hanna? Czy ona by�a szcz�liwa? Czy nie umar�a zamordowana w brutalny spos�b?

A Sol, kolejna po niej w�a�cicielka korzenia? Korze� mandragory nie stanowi� dla niej �adnej ochrony. A ju� najmniej dla Kolgrima, ostatniego posiadacza, kt�ry nawet nie zd��y� dorosn��, a ju� �ycie jego dobieg�o ko�ca.

Tengel tak�e mia� ten korze�. I jakiego� to szcz�cia doczeka�? W rozpaczy sam odebra� sobie �ycie.

I Tarjei by� jego w�a�cicielem. Czy �w skarb m�g� zapobiec �mierci jego ukochanej Cornelii? Czy teraz mo�e odwr�ci� to straszne nieszcz�cie?

Nie, najlepiej, �eby mandragora spocz�a w ziemi. I nawet gdyby, tak jak Sol kiedy� twierdzi�a, mia�a si� zacisn�� w prote�cie jak szponiasta d�o�, to i tak nic by nikomu nie mog�a zrobi�, bo m�czy�ni byli ju� daleko w drodze powrotnej z Doliny Ludzi Lodu.

Sporz�dzili nosze i transportowali na nich nieprzytomnego Tarjei. Nie mieli nawet odwagi na niego patrze�, by nie odkry�, �e przesta� oddycha�.

Raz tylko odwr�cili si�, by popatrze� za siebie.

��Mimo wszystko nie powinni�my go os�dza� � powiedzia� Kaleb w zamy�leniu.

��Pewnie � mrukn�li zgodnie pozostali. � Nie powinni�my. W ka�dym razie nie zbyt surowo.

Wysoko ponad dolin� wznosi�a si� ska�a. U jej st�p znajdowa�a si� teraz niewielka mogi�a. Kolgrim b�dzie tu spoczywa� w samotno�ci. A mo�e jednak nie tak zupe�nie sam? W dole, po�r�d ruin, znajdowa�o si� wiele niewidocznych grob�w. A Dolina Ludzi Lodu mia�a przecie� w�asny cmentarz�

Kolgrim spocz�� w�r�d wszystkich swoich przodk�w, kt�rzy tu �yli i umierali w ci�gu wielu stuleci.

Zerwa� si� wiatr i �nie�yca przes�oni�a g�r�. Wtedy odwr�cili si� i podj�li na nowo swoj� mozoln� w�dr�wk�.

Bez trudu znale�li wyj�cie z Doliny Ludzi Lodu i rankiem gdy woda w rzece by�a najni�sza, ze wzgl�du na nocny przymrozek, przeszli przez tunel. Powoli i bardzo ostro�nie nie�li nosze. Posuwali si� niemal bez s�owa.

Na zewn�trz odnale�li konia, kt�rego zostawi� Kolgrim. Wierzchowiec bardzo u�atwia� transport. W milczeniu pod��ali przez rozleg�� r�wnin�. Musieli dobrze si� rozgl�da�, by znale�� drog� w doliny. Kiedy ju� odebrali w�asne konie, zrobili nowe solidniejsze nosze i umie�cili je pomi�dzy dwoma z nich.

W ten spos�b pokonywali dzie� po dniu t� niesko�czenie d�ug� drog� do domu, nie wiedz�c nawet, czy Tarjei jeszcze �yje, czy mo�e ju� nie. Rozpytywali o znaj�cych si� na sztuce leczenia, ale gdy uda�o im si� kogo� takiego znale��, zawsze jedyn� odpowiedzi� by�o potrz�sanie g�ow�. Nikt nie potrafi� nic zrobi�.

Nigdy nie czuli si� tak rozpaczliwie przygn�bieni i bezradni! Trzech prostych, nieuczonych ludzi i jeden �miertelnie ranny, wspania�y, wykszta�cony m�odzieniec.

Po wielu dniach w ulewnym deszczu dotarli do lipowej alei Tengela i Silje.

Przyj�to ich z trudnym do opisania �alem i przera�eniem. Are natychmiast pos�a� po balwierza. Ca�a rodzina, a tak�e Liv i Dag siedzieli jak skamieniali przy ��ku, na kt�rym le�a� Tarjei.

Czego� takiego nie przewidywali nawet w koszmarnych snach! Tarjei, ich duma i nadzieja, najwspanialszy cz�onek rodziny.

Tarald zamkn�� si� w swoim pokoju i nie chcia� z nikim rozmawia�. Rozumieli go. To jego syn doprowadzi� do tragedii i sam tak�e przyp�aci� j� �yciem. Mogli si� jedynie domy�la�, co czuje. Irja dzieli�a sw�j czas pomi�dzy opiek� nad Mattiasem i Taraldem, wierna jak zawsze.

Liv ju� dawno powiadomi�a Cecyli� o rado�ci z powrotu Mattiasa i o nowej rozpaczy po ucieczce Kolgrima.

Tym razem poczta sprawi�a si� dobrze. I ju� drugiego dnia po tym, jak Tarjei zosta� przyniesiony do domu, zjawi�a si� Cecylia z ca�� swoj� rodzin�.

��Teraz � powiedzia�a Alexandrowi � chc� was mie� wszystkich razem, pokaza� w domu moje pi�kne dzieci. Chcia�abym powita� Mattiasa, a oni pewnie te� nas potrzebuj�. Czuj�, �e potrafi� ju� ochroni� Gabriell� i Tancreda przed Kolgrimem, gdyby si� znowu pojawi�.

Wiadomo�ci, kt�rymi zostali przywitani, wstrz�sn�y wszystkimi g��boko. Kolgrim nie �yje, Tarjei jest umieraj�cy!

Cecylia pospieszy�a do kuzyna.

Zasta�a tam wszystkich domownik�w. Tarjei, kredowobia�y le�a� w ��ku. Bez s�owa poleci�a balwierzowi, by si� usun��, potem ods�oni�a ran�.

��Cecylio, nie mo�esz przecie�� � powstrzymywa�a j� Liv.

C�rka odwr�ci�a si� ze �zami w oczach.

��Kiedy� Tarjei przyszed� nam z pomoc�. Uratowa� mi Alexandra. Nauczy�am si� wtedy co nieco. I zawsze byli�my sobie bliscy, Tarjei i ja.

Przez wiele dni i nocy balwierz i Cecylia walczyli o �ycie rannego.

Wieczorem pi�tego dnia po raz pierwszy otworzy� oczy. Natychmiast wezwano wszystkich doros�ych cz�onk�w rodzin.

Tarjei, s�yszysz mnie? � spyta�a Cecylia.

Znowu zamkn�� oczy i ledwie dostrzegalnie skin�� g�ow�.

��Czy mog�abym co� dla ciebie zrobi�? Dla twojego zdrowia?

Jeszcze raz skin��, a raczej leciutko poruszy� g�ow�.

��Da� ci jakie� lekarstwo?

Chory zmarszczy� brwi, pytanie najwyra�niej by�o niejasne.

��Z twoich zapas�w?

Nie, to nie to. S�aby, prawie niewidoczny ruch g�owy zdecydowanie oznacza�: nie.

Cecylia musia�a podj�� dalsze pr�by.

��Chcia�by� czego�?

Potwierdzenie.

��Chcesz co� za�y�? No dobrze, co� do picia?

Tak, o to chodzi�o. Zacz�a kolejno wymienia� r�ne napoje. Na wszystko odpowiada� przecz�cym ruchem g�owy. W ko�cu jednak trafi�a.

Cecylia by�a wstrz��ni�ta.

��Zwyk�ej w�dki? Co to da?

��Mo�e potrzeba mu do czego� wi�cej si�y? � zastanawia� si� Alexander.

��Tak, oczywi�cie, ale� jestem nierozgarni�ta � przyzna�a Cecylia, czuj�c bolesny ucisk w do�ku. To �yczenie nie wr�y�o nic dobrego.

Wsp�lnymi si�ami wlali w niego kilka �yk�w, a� da� znak, �e wystarczy.

W chwil� potem otworzy� oczy i spojrza� na nich.

��Mikael� powinien dosta� wszystko, co� posiadam � szepta� z wysi�kiem.

��Ale�, Tarjei� � j�kn�a Liv.

Potrz�sn�� g�ow� na znak, �e prosi o cisz�.

��Z wyj�tkiem� tajemniczego zbioru Ludzi Lodu. Ten ma� p�j�� do� Mattiasa.

Liv przymkn�a oczy. Najch�tniej pozby�aby si� tego, chcia�aby, �eby te okropno�ci zosta�y wyrzucone, wiedzia�a jednak, �e takie pro�by nie zostan� wys�uchane. Poza tym to jest bezcenny skarb, zdawa�a sobie z tego spraw� a� nazbyt dobrze.

��Zrobimy, jak sobie �yczysz, Tarjei � powiedzia� Are. Usta tego dojrza�ego, ros�ego m�czyzny dr�a�y z �alu. � Czy chcesz, �eby Mikael tutaj przyjecha�? Mieszka� z nami?

��Nie. Tylko z wizyt�. Opiekujcie si� nim, ale niech go wychowuje� Juliana. To dobra kobieta. Mikael jest jedynym� potomkiem jej brata. Dlatego chcia�aby�

��Tak, rozumiemy. Nie zerwiemy z nim zwi�zku.

��Przeka�cie mu pozdrowienia� kiedy�� powiedzcie, �e go� kocha�em. Bardzo!

��Powiemy � obieca�a Cecylia. � Pojedziemy do Lowenstein, najszybciej jak to b�dzie mo�liwe.

��I powiedzcie Mattiasowi� �e musi znale�� godnego dziedzica.

��Wiemy � powiedzia� Dag. � Takiego jak ty.

Tarjei u�miechn�� si�.

W dwa dni potem umar� w wieku dwudziestu o�miu lat.

Wszyscy byli jak pora�eni. Wielka nadzieja rodziny, on, kt�ry m�g� zdoby� �wiatow� s�aw� w nauce, odszed�. Ich ukochany Tarjei! To niemo�liwe! On nie m�g� umrze�! Nie on!

Ale to by�a prawda.

Wszyscy domownicy, i ca�a s�u�ba tak�e, chcieli p�j�� na pogrzeb, wi�c Kaleb ofiarowa� si�, �e zostanie w domu i zajmie si� dzie�mi, i gospodarzy, i s�u�by. Przyj�li jego propozycj� z wdzi�czno�ci�.

Okaza�o si�, �e b�dzie si� musia� opiekowa� spor� gromad�. Na dziedzi�cu w Grastensholm zaroi�o si� od dzieci. Gdy pierwsze onie�mielenie min�o, bawi�y si� i biega�y jak szalone, nieskr�powane tym, �e w ko�ciele odbywa si� w�a�nie �a�obne nabo�e�stwo.

Ale s�ucha�y si� Kaleba. By� ju� prawie doros�ym m�odzie�cem, a jego wrodzony spok�j bardzo im si� podoba�. Gdy widzia�, �e si� za bardzo oddalaj� albo biegaj� za szybko, wystarczy�o, �e podni�s� g�os.

By�y niczym stadko kurcz�t.

W�r�d czwartego pokolenia potomstwa Tengela byli prawie wy��cznie ch�opcy: Kolgrim, Mattias, Andreas, Mikael i Tancred. Teraz Kolgrim odszed� na zawsze, a Mikael przebywa� gdzie� bardzo daleko st�d, w obcym kraju.

Jedyn� dziewczynk� w tym pokoleniu by�a bli�niacz�, siostra Tancreda, Gabriella.

Kaleb szybko si� zorientowa�, z kim ma do czynienia, je�li chodzi o t� czw�rk�: baron, margrabia, margrabianka i ma�y ch�opski syn.

Mattiasa zna� dobrze. Andreas by� skupionym o�miolatkiem, kt�ry najch�tniej bawi� si� sam. U�miecha� si� sympatycznie, zje�d�aj�c po por�czy schod�w, i przygl�da� si� zabawom innych dzieci z wynios�ym spokojem.

Bli�ni�ta r�ni�y si� mi�dzy sob� bardzo. Tancred by� wsz�dzie, �ywy, odwa�ny, z b�yskiem humoru w ciemnych oczach. W�osy mia� tak ciemne, �e ich dawna miedziana barwa pojawia�a si� ju� tylko jako refleks w blasku s�o�ca.

Ma�a Gabriella, siedmiolatka podobnie jak brat, trzyma�a si� Kaleba. Uk�ada�a teraz lalk� do snu na schodach, gdzie Kaleb siedzia�. Okrywa�a j� pi�kn� koronkow� chusteczk�, sprawdzaj�c co chwila, czy Kaleb jeszcze tam jest.

W�osy mia�a zupe�nie proste, zaplecione w dwa warkocze, kt�re teraz wci�� opada�y na lalczyne ��ko. Cierpliwie odrzuca�a je z powrotem na plecy. Po Paladinach odziedziczy�a kruczoczarny kolor w�os�w i ciemnobr�zowe oczy.

Przyszed� Mattias i usiad� obok.

��Mama m�wi, �e nikt nie powiedzia� ani jednego z�ego s�owa o Kolgrimie � rzek� w zamy�leniu. � My�l�, �e to bardzo �adnie z jej strony. Wszyscy uwa�aj�, �e Kolgrim by� najbardziej nieszcz�liwy z ca�ej rodziny, �e nic nie m�g� poradzi� na to, co robi. Ja te� tak uwa�am. On by� naprawd� mi�y.

Kaleb nie wiedzia�, co na to odpowiedzie�, mrukn�� wi�c tylko co� niepewnie.

Mattias ci�gn�� dalej:

��Brand i Matylda m�wi�, �e ostatnie, co Tarjei powiedzia� przed �mierci�, to imi� Cornelia. I �e u�miecha� si� przy tym jakby by� szcz�liwy. Matylda wierzy, �e on spotka� Corneli�. Uwa�am, �e to brzmi bardzo dziwnie. Ale te� pi�knie. Jak ci si� zdaje?

Gabriella spojrza�a na Kaleba. Ona tak�e czeka�a na odpowied�. Kaleb by� zak�opotany. Znajomo�� spraw tamtego �wiata nie by�a jego najmocniejsz� stron�.

Wybawi� go p�acz jakiego� dziecka na podw�rzu. Jeden z ch�opc�w przewr�ci� si� i szed� teraz do nich ze skaleczonym kolanem, a za nim pod��a�a ca�a procesja w nadziei, �e Kaleb potrafi pom�c.

Kaleb, Mattias i Gabriella natychmiast zabrali si� do roboty. Mattias by� przez dzieci uwa�any za swego rodzaju bohatera. Najstarszy w�r�d nich � nied�ugo sko�czy jedena�cie lat, a poza tym mia� musku�y!

Wszyscy troje zaj�li si� skaleczonym kolanem, a pozosta�e dzieci t�oczy�y si� wok�.

Kaleb zwr�ci� uwag� na troskliwo�� Gabrielli.

��Masz naprawd� zr�czne d�onie � pochwali� j�. � Powinna� po�wi�ci� si� piel�gniarstwu albo czemu� podobnemu.

��Zawsze lubi�am pomaga� innym � odpar�a Gabriella powa�nie, nie zwracaj�c uwagi na to, �e m�ody cz�owiek rozmawia z ni�, ma�� margrabiank�, bez nale�ytej uni�ono�ci.

��Ja te� � powiedzia� Kaleb.

Skaleczony ch�opiec wzi�� koronkow� �ko�derk� lalki, wyciera� ni� nos i �zy. Gabriella nawet nie mrukn�a. Chusteczka si� przyda�a, a to najwa�niejsze.

Rodzina nigdy si� naprawd� nie otrz�sn�a po stracie. Pami�� o Tarjeim przygniata�a ich serca, wszystkich przepe�nia�a �a�oba, kt�ra nie mia�a ich ju� opu�ci�.

Tarjei zabra� do grobu tajemnic�. On i Kolgrim. Tylko oni wiedzieli, co zawiera� kuferek ze strychu w Grastensholm.

Nast�pnego dnia po pogrzebie Kaleb o�wiadczy�, �e zamierza wyruszy� w drog�.

��Ale dok�d? � Dag by� zaskoczony.

Kaleb wzruszy� ramionami.

��Nie wiem. Mo�e spr�buj� dosta� si� gdzie� na nauk�.

��Czy nie chcia�e� zrobi� czego� dla wykorzystywanych, zbyt ci�ko pracuj�cych dzieci?

��Tak, ale to by�y tylko marzenia. Bez wykszta�cenia nic nie znacz�.

Dag spogl�da� na niego swoimi rozumnymi oczami.

��Masz racj�, sama dobra wola nie wystarczy. Musisz zdoby� jak�� pozycj� w spo�ecze�stwie. Musisz by� kim�, by ci� wys�uchano. Tak, niestety, jest. A je�li o to chodzi, wyb�r masz niewielki. Chcia�by� zosta� pastorem?

��Nie � odpar� Kaleb cierpko.

��No tak. Pieni�dzy te� nie masz. Asesorem nie mo�esz zosta�, bo na to potrzeba i pieni�dzy, i d�ugich studi�w, nauki od dzieci�stwa. Poza tym asesor�w mianuje sam kr�l. Boj� si�, �e w�jtem te� by� nie chcia� zosta�. Tu, w Norwegii, s� oni �le widziani. Tak, rzeczywi�cie nie masz wielkiego wyboru! Mo�e m�g�bym ci pom�c zosta� na przyk�ad pisarzem u posterunkowego? Mo�e jego pomocnikiem albo protokolantem, sam nie wiem. �eby� tylko mia� jaki� tytu�, to ju� ludzie b�d� si� z tob� liczy�. A znajomo�� prawa nierzadko przynosi korzy�ci, bo cz�owiek cz�sto wpada w k�opoty, z kt�rymi nie�atwo sobie poradzi�.

Kaleb u�miechn�� si� blado.

��Jak m�g�bym by� pisarzem, skoro nawet czyta� nie umiem?

��My�la�em i o tym � Dag u�miecha� si� tak�e. � Dlaczego nie mia�by� si� nauczy�? Norwegia potrzebuje ludzi, kt�rzy by si� zajmowali sprawami biedoty. Moja �ona nauczy ci� czyta� i pisa�, a ja wprowadz� ci� w podstawowe zagadnienia prawne. Musisz jednak wiedzie�, do czego zmierzasz! Walka o sprawiedliwo�� przysparza cz�owiekowi wrog�w. Bardzo wielu mo�nych chce mie� prawo do taniej si�y roboczej, prawo do obchodzenia si� z lud�mi jak z psami. Chcesz si� nara�a� na gniew mo�nych?

��Wiem dostatecznie du�o o ich post�powaniu. Nie boj� si� ich.

��Dobrze! Zawsze mo�esz liczy� na wsparcie z naszej strony. Chcesz?

Kaleb by� oszo�omiony. Ale gdy tylko och�on�� z pierwszego wra�enia, dzi�kowa� asesorowi, zachwycony. Upiera� si� jednak, �e musi zarabia� na siebie prac� we dworze. Pozwalano mu, oczywi�cie, na to. Kaleb zamieszka� w jednym pokoju z Mattiasem, uszcz�liwiony takim obrotem spraw, i wszystko zdawa�o si� uk�ada� najlepiej.

Kt�rego� dnia Dag zadecydowa�, �e pojedzie z ch�opcami do Kongsberg.

Liv by�a zmartwiona. Tragedie najbardziej odbi�y si� na Dagu; kt�ry ju� i wcze�niej chorowa�. Miewa� takie nieprzyjemne ataki duszno�ci, wskazuj�ce na k�opoty z sercem.

��Czy naprawd� musisz jecha�, Dagu?

On jednak wygl�da� m�odo i sprawia� wra�enie zadowolonego, �e mo�e si� zaj�� t� spraw�.

��Nie daje mi to spokoju, Liv, przecie� wiesz. przecie� chodzi tak�e o naszego ma�ego Mattiasa. I o wielu takich jak on.

Popatrzy�a na jego o�ywion� twarz i musia�a ust�pi�.

Tak wi�c pojechali wszyscy trzej. Dag dobrze zna� urz�dnik�w s�dowych w Kongsberg. Rzetelnie poprowadzili spraw� oskar�onych Nermarkena i Haubera.

Naturalnie obaj oskar�eni wszystkiemu zaprzeczali. S� niewinni jak baranki. W kopalni nie ma �adnych dzieci, sk�d, s�d mo�e sam zobaczy�!

W �adnym razie nie powinni byli tego m�wi�.

S�d wzi�� ich za s�owo. Pocz�tkowo oskar�eni wcale si� nie bali, wszyscy g�rnicy bowiem dobrze wiedzieli, �e natychmiast wylec� z pracy, je�li pisn� cho� s��wko o ch�opcach.

Dag Meiden nie wyst�powa� w tej sprawie jako s�dzia. On ��da� poci�gni�cia do odpowiedzialno�ci obu nadzorc�w kopalni. Mia� do tego prawo jako dziadek jednego z ch�opc�w. By� przez ca�y czas obecny na rozprawie, a to mia�o swoje znaczenie. S�d wierzy� bez zastrze�e� w ka�de jego s�owo. Ale czy tak samo wierzono ch�opcom?

Wszyscy ci uczeni panowie zabrali Mattiasa i Kaleba na d�, do kopalni, przedtem jednak przes�uchali ich gruntownie. Jak tam jest na dole? Opiszcie kopalni�! Opiszcie pomieszczenie, w kt�rym sypiali�cie! Opowiedzcie, jak uda�o si� wam zbiec!

Nermarken i Hauber podnie�li krzyk. To na pewno jaki� z�o�liwy g�rnik nagada� ch�opcom takich rzeczy, by zem�ci� si� na nadzorcach.

Ch�opcy jednak opisali kopalni� bardzo szczeg�owo, m�wili o drobiazgach, na kt�re zazwyczaj nie zwraca si� uwagi.

S�dziowie zeszli na d�. Oczywi�cie �aden z robotnik�w nie odwa�y� si� wyst�pi� w roli �wiadka. Nikt jednak nie zaprzeczy� s�owom ch�opc�w. Po prostu nie chcieli si� w og�le odzywa�. I ju� to m�wi�o samo za siebie.

Zeznania ch�opc�w potwierdzi�y si� co do najmniejszego drobiazgu, potrafili ponadto wymieni� nazwiska wszystkich g�rnik�w. S�d poleci� wygasi� ogie� w piecu i wys�a� na g�r� drobnego robotnika. Potwierdzi� on, �e t� drog� mo�na wydosta� si� z kopalni. Nikt tylko nie m�g� zrozumie�, jak poradzili sobie ze �miertelnie chorym Knutem. Krata zosta�a, oczywi�cie, ponownie wmurowana, ale wyra�ne �lady wskazywa�y, �e zrobiono to niedawno.

Koronny dow�d przedstawi� Kaleb, kt�ry wskaza�, gdzie pochowano Sorena i kilku innych ch�opc�w. Natychmiast zarz�dzono odpowiednie prace, w wyniku kt�rych przest�pstwa Nermarkena i Haubera zosta�y ostatecznie ujawnione.

Pr�bowali, naturalnie, zwala� win� jeden na drugiego, ale to �adnemu nie pomog�o. Obaj zostali powieszeni.

Tego widoku ch�opcom oszcz�dzono. Tak�e dlatego, �e do powieszenia Nermarkena trzeba by�o podw�jnej liny, a i tak szubienica trzeszcza�a podejrzanie pod jego ci�arem.

Okaza�o si�, �e praca dzieci w kopalniach nie by�a zjawiskiem powszechnym. Stosowano j� tylko w Kongsberg i tylko za czas�w tych dw�ch pozbawionych sumienia nadzorc�w.

Dag jednak zach�ca� Kaleba do kontynuowania nauki. Istnia�o mn�stwo miejsc, kt�re nale�a�o skontrolowa� pod tym k�tem. Dzieci pracowa�y wsz�dzie. Harowa�y od bladego �witu do ciemnej nocy i rzadko, lub zgo�a nigdy, otrzymywa�y zap�at�.

W rok po procesie w Kongsberg Dag dosta� pierwszego ataku. Co prawda wyszed� z tego, ale zdecydowa� si� zako�czy� prac� asesora. Pozostaj�c w domu m�g� te� wi�cej nauczy� Kaleba.

Liv bardzo si� cieszy�a, �e nareszcie ma m�a przy sobie i mo�e si� nim opiekowa�.

Ona i Are mieli jednak inne jeszcze zmartwienia. Juliana von Lovenstein und Scharffeneck zosta�a wdow�. Komendant zmar� w listopadzie 1635 roku. W rok p�niej Juliana ponownie wysz�a za m�� za wybitnego szwedzkiego dow�dc� wojskowego, Johana Banera, i przez jaki� czas towarzyszy�a mu w wojennej wyprawie. Jej c�rka, Marka Christiana, oraz ma�y Mikael zostali w Lowenstein. Przerwy w korespondencji stawa�y si� coraz d�u�sze�

��Nie chcia�bym ca�kiem utraci� mojego wnuka � m�wi� Are. � Marz� o tym, by go zobaczy�. Przecie� jego ojcem jest Tarjei. I chc� mu przekaza� ostatnie s�owa ojca.

Liv napisa�a do Cecylii, a ona, jak zawsze, gotowa by�a do pomocy.

Tak wi�c kt�rego� dnia Are ze l�ni�cym nowym kuferkiem podr�nym w r�ce stan�� na nabrze�u portu w Kopenhadze, witany przez Cecyli� i Alexandra. �w solidny gospodarz mia� na sobie swoje najlepsze samodzia�owe ubranie i czu� si� kompletnie zagubiony w tym wielkim �wiecie, bowiem przez ca�e �ycie nigdy nie wyje�d�a� dalej ni� do Christianii.

Dzi�ki Cecylii i jej m�owi wkr�tce poczu� si� u nich jak w domu; oboje starali si� odsuwa� od niego wszelkie trudno�ci.

Po kilku dniach wszyscy troje rozpocz�li d�ug� podr� do Dolnej Saksonii.

Byli wstrz��ni�ci, widz�c, jak strasznie spustoszone zosta�y Niemcy. Are z wielkim niepokojem oczekiwa� przyjazdu do Lowenstein. Nawet nie mia� odwagi wierzy�, �e zamek przetrwa� zawieruch�.

Ale zamek sta�.

Spotkanie trzyletniego Mikaela z dziadkiem by�o wzruszaj�ce. Pomin�wszy oczywiste trudno�ci j�zykowe, ci dwaj porozumieli si� natychmiast. Juliana wr�ci�a do domu, bo w�drowne �ycie by�o zbyt m�cz�ce, a ona nie czu�a si� ca�kiem zdrowa. Pozosta�a w zamku, dop�ki go�cie nie wyjechali.

Mikael mia� czarne, l�ni�ce i zupe�nie proste w�osy z lekkim miedzianorudym po�yskiem, mocno wygi�te brwi, co dodawa�o mu powagi, i ogromne, ciemne oczy. By�, oczywi�cie, troch� podobny do Cornelii, ale rysy twarzy odziedziczy� niew�tpliwie po Ludziach Lodu, a Cecylia twierdzi�a, �e bardzo jej przypomina Tancreda z czas�w, gdy mia� trzy lata. Alexander jednak uwa�a� to za przesad�. Juliana opowiada�a zabawne anegdoty o malcu, kt�re wskazywa�y, na jego zdolno�� do wyci�gania szybkich wniosk�w oraz dowodzi�y sta�o�ci uczu�.

Wygl�da�o na to, �e mi�dzy trzynastoletni� Mark� Christian� a Mikaelem panuje pe�ne porozumienie. Dziewczynka okazywa�a wzruszaj�c� troskliwo�� ma�emu synkowi swojej kuzynki. Marka Christiana by�a �ywym, inteligentnym dzieckiem, mo�e nie uderzaj�co pi�knym, lecz pod ka�dym wzgl�dem interesuj�cym. Are polubi� j� bardzo.

Go�cie sp�dzili w zamku trzy tygodnie. Are chcia� jak najd�u�ej przebywa� z wnukiem, ale w ko�cu musia� wraca� do domu na �niwa. Zreszt� Alexander i Cecylia tak�e t�sknili ju� do swoich dzieci.

Przed wyjazdem Are d�ugo obejmowa� Mikaela, ale teraz, kiedy ju� pozna� ch�opca, dziel�ca ich odleg�o�� nie wydawa�a mu si� taka wielka. Uwa�a�, �e bardzo si� do siebie zbli�yli.

Juliana obieca�a, �e wkr�tce przyjad� do Norwegii, by ch�opiec m�g� pozna� rodzinny dom ojca.

Are wraca� do Lipowej Alei i czu� si� teraz cz�owiekiem bywa�ym. B�d� co b�d� zwiedzi� kawa� �wiata. Niewielu z Grastensholm tego do�wiadczy�o. Podr�owa� r�wno dwa miesi�ce i mia� mn�stwo do opowiedzenia swojej rodzinie: Brandowi, Matyldzie i Andreasowi.

Gdy tylko znalaz� si� w lipowej alei, zobaczy�, �e lipa kt�ra od dawna wygl�da�a ju� marnie, znikn�a. Zosta� tylko pociemnia�y pieniek. � Dag! � szepn�� z rozpacz�. � O, Bo�e, to Dag!

Tak, Dag odszed�. Wszystko sta�o si� tak nagle, opowiada�a Liv. Kolejny atak, po kt�rym nie odzyska� przytomno�ci. Na pewno niczego sobie nawet nie u�wiadomi�, pociesza�a si�.

Nast�pnego dnia Are i Liv poszli na cmentarz.

Liv wsun�a mu r�k� pod rami�.

��Teraz zostali�my sami, braciszku. Tylko ty i ja.

M�odszy brat, wy�szy od niej o g�ow�, odpar�:

��Tak, poniewa� my pochodzimy z Ludzi Lodu. Jeste�my wytrzymali i silni. Mamy przed sob� wiele samotnych lat.

��Tego w�a�nie ojciec nie m�g� znie�� i wybra� �mier� razem ze swoj� Silje.

Are w milczeniu skin�� g�ow�.

��Tak wielu utracili�my ju� oboje, ty i ja � m�wi�a dalej Liv ze smutkiem: � Dzieci i wnuki. Wszystko przez to straszne przekle�stwo. Wiesz, Are, kiedy Dag umar� ogarn�o mnie takie przemo�ne pragnienie, aby p�j�� za nim.

��Rozumiem ci�. To samo odczuwa�em po �mierci Mety. Ale nasze dzieci i wnuki potrzebuj� nas. Jeste�my dla nich oparciem.

��Tak, wiem. I mo�e teraz sko�cz� si� nasze tragedie, nie s�dzisz?

��Owszem. M�g�by by� koniec, przynajmniej na jaki� czas.

Liv zamy�li�a si�.

Wiesz co, Are? Przez wiele lat strasznie si� ba�am o Daga. Widzia�am, �e jego czas si� ko�czy. I by�am pewna, �e je�li on umrze, to ja si� za�ami�. A teraz jestem jaka� spokojniejsza. Pe�na �alu, ale uspokojona.

Tak, to naturalne.

Znowu umilk�a, a po chwili powiedzia�a:

��Jest jeszcze wiele rzeczy, kt�rymi mo�emy si� cieszy�, prawda?

��O tak, na pewno!

��My�l�, �e Brand i Matylda dobrze ze sob� �yj�? � spyta�a niepewnie.

��O tak, jest du�o lepiej, ni� si� spodziewa�em. Matylda to wspania�a kobieta. A twoje dzieci te� maj� udane ma��e�stwa?

��Oczywi�cie! Do Irji zawsze mia�am s�abo��, a ju� Alexander po prostu jest wspania�y � ci�gn�a Liv w zamy�leniu. � Cecylia powiedzia�a mi kiedy� co�, co by �wiadczy�o, �e na pocz�tku mieli jakie� k�opoty, ale to chyba nie mia�a nic wsp�lnego z ich uczuciami� Nie, nie zrozumia�am, a co chodzi�o, a nie chc� wypytywa�. Rodzice powinni zachowywa� dyskrecj�, zawsze by�am tego zdania.

Zatrzymali si� przy grobie rodziny Meiden�w. My�lami znowu wr�cili do Daga.

��Jak ju� m�wi�am, od dawna wiedzia�am, �e to si� stanie. Ta lipa, rozumiesz.

��Tak. Patrzy�em dzisiaj na nasze lipy. Dwie ostatnie z tamtych o�miu. S� zdrowe i silne. Obie.

Tak. Dzi�ki ci, dobry Bo�e, �e mamie uda�o si� powstrzyma� ojca i �e nie zd��y� zaczarowa� wi�cej drzew w alei.

Roze�mia�a si� nieoczekiwanie.

��A� dziwnie o tym pomy�le�, ale teraz jestem jedynym cz�owiekiem na ziemi, kt�ry widzia� Dolin� Ludzi Lodu. To znaczy kiedy jeszcze istnia�y tam domostwa i �yli ludzie.

Tak. No w�a�nie, a jak tam Kaleb?

��Otrzyma� dobre podstawy, przynajmniej tyle. Bardzo szybko nauczy� si� czyta�, pisa� i liczy�. I Dag zd��y� przekaza� mu bardzo wiele w ci�gu tych kr�tkich trzech lat.

Czy on my�li o dalszych studiach?

��Do �adnych szk� chodzi� nie b�dzie, ale Dag za�atwi� mu ju� prac� w s�dzie. Pomocnika na razie, ale Kaleb chce spr�bowa�. S�dzi, �e uda mu si� do czego� doj��.

��Ta dobry ch�opiec, ten Kaleb.

��Tak. On i Mattias s� wielkimi przyjaci�mi. Jak dobrze, �e Mattias go ma. Inaczej by�by chyba do�� samotny. I Andreas te� do nas cz�sto przychodzi. Dobrze im razem? Bo Andreas te� jest raczej samotny, prawda?

��Chyba tak. Taki ju� zwyczaj w naszej rodzinie, �e nie miewamy zbyt du�o dzieci. Nie wszyscy post�puj� tak jak Cecylia, �eby rodzi� dwoje za jednym razem. Swoj� drog� musz� powiedzie�, �e to bardzo praktyczne!

Liv wr�ci�a do swoich my�li, zbli�ali si� teraz do grobu Ludzi Lodu.

��Wiesz, od dawna zastanawiam si� nad tak� spraw��

��Tak?

��Grastensholm jest takie du�e. A ja teraz zosta�am sama w naszej cz�ci domu, mojej i Daga. My�la�am, �eby Kaleb otworzy� tu za jaki� czas dom dla dzieci. Jeszcze nie teraz, na razie jest jeszcze za m�ody. My�l� o takim domu i szkole dla dzieci wykorzystywanych do ci�kiej pracy.

Are rozgl�da� si� doko�a. W powietrzu czu� by�o pierwsze powiewy nadchodz�cej jesieni.

W Grastensbolm? Pomys� jest dosy� zaskakuj�cy, ale� Zobaczymy.

Stali przed du�ym kamieniem nagrobnym Tengela i Silje, na kt�rym zosta�o wyryte tak�e imi� Sol. Obok pojawi� si� niedawno nowy kamie�. U g�ry pozostawiono puste miejsce, przeznaczone dla imienia Arego, a poni�ej umieszczono imi� Mety. Pod nim znalaz� miejsce dla swego imienia Tarjei, a najni�ej Trond.

W cmentarnej kaplicy Meiden�w wyryto tak�e imi� Kolgrima. Jednak ani on, ani Sol, ani Trond nie spocz�li na tym cmentarzu. Wszystkich troje dosi�g�a nag�a �mier� daleko od domu. Wszyscy byli obci��eni dziedzictwem z�a, wyrzuceni z ludzkiej wsp�lnoty, lecz ich najbli�si pragn�li zachowa� ich w pami�ci jako zwyk�ych ludzi. Dlatego tak�e ich imiona znalaz�y tutaj swoje miejsce.

W 1640 roku umar�a Juliana. Jej m��, Johan Baner, zaopiekowa� si� Mark� Christian� i ma�ym wychowankiem �ony, Mikaelem, mimo �e wkr�tce potem o�eni� si� ponownie. On sam zreszt� po wszystkich trudach wojny rozchorowa� si� powa�nie na p�uca i nie pozostawa�o mu wiele �ycia. W�asne dzieci i tych dwoje po Julianie powierzy� opiece swego szwagra.

Po �mierci Banera Liv i Are pr�bowali odzyska� Mikaela. Nie wiedzieli jednak, kim jest jego nowy opiekun, i cho� rozsy�ali na wszystkie strony listy z pytaniami, nie uda�o im si� natrafi� na �lad ani szwagra, ani wdowy po Johanie Banerze, kt�rej nazwiska zreszt� tak�e nie znali. Kto� im doradzi�, �e powinni szuka� w Estonii, ale jak mogli odnale�� kogo� w du�ym kraju, nie wiedz�c nawet, kogo dok�adnie poszukuj�?

Pope�niali ponadto b��d s�dz�c, �e �w szwagier jest bratem �ony Banera. Kto� im to zasugerowa�, a tymczasem chodzi�o o m�a siostry Johana Banera. Ale nawet gdyby na to wpadli, i tak by im to wiele nie pomog�o. Wszystkie te rodziny rozpierzch�y si� po ca�ym kraju, wi�kszo�� m�czyzn bra�a udzia� w wojnie.

Wszelkie wi�zi z ma�ym Mikaelem zosta�y zerwane.

Jedyn� pociech� by�o to, �e ch�opiec nadal nazywa� si� Lind z Ludzi Lodu. I mieli nadziej�, �e kiedy� mo�e jednak natrafi� na jego �lad.

A je�li nie�? Dr�eli na my�l o tym. Bo przecie� ch�opiec m�g� nosi� w sobie z�e dziedzictwo Ludzi Lodu.

Gabriella Paladin przegl�da�a si� w lustrze.

��Taka jestem p�aska, mamo � skar�y�a si�. � Sp�jrz! �adnej okr�g�o�ci!

Cecylia spojrza�a znad rob�tki i u�miechn�a si� wyrozumiale. Pami�ta�a w�asny krytyczny stosunek do swojej osoby w latach m�odo�ci.

��To wszystko jeszcze przyjdzie � uspokaja�a c�rk� � Przecie� dopiero co sko�czy�a� siedemna�cie lat.

��Ale inne dziewcz�ta maj� pe�niejsze figury. I popatrz na m�j nos! Po prostu beznadziejny!

��Twojemu nosowi naprawd� nic nie brakuje. Jeste� �adna, Gabriello.

��Tak mo�e m�wi� tylko matka. A co powie Simon?

��Simon z rado�ci� zaakceptowa� umow�, jak� jego rodzice zawarli z nami � odpar�a Cecylia. � Musicie jednak poczeka� ze �lubem do Nowego Roku, kiedy on zostanie mianowany kapitanem.

��Nie bardzo mam zaufanie do takich um�w, mamo. Nigdy si� nie wie, czy ta druga strona dzia�a z w�asnej woli, czy nie.

��Ale to jego rodzice wyst�pili z tak� propozycj� � przypomnia�a Cecylia. � Jako jedni z wielu, kt�rzy ch�tnie widzieliby ci� jako swoj� synow�.

��Tak, ale to nie wyja�nia, co Simon o tym s�dzi. Bardzo bym nie chcia�a mie� przez ca�e �ycie uczucia, �e jestem nie do ko�ca chciana.

��G�upstwa opowiadasz, Gabriello. Czy Simon da� ci kiedy� co� takiego do zrozumienia?

��Nie, ale co to mo�na wiedzie�?

Gabriella znowu przejrza�a si� w lustrze. Pr�bowa�a lepiej u�o�y� swoje l�ni�ce czarne w�osy, ale nie bardzo jej si� to uda�o.

��Dlaczego nie mam kr�conych w�os�w, jak wi�kszo�� cz�onk�w naszej rodziny? Popatrz na ten ko�ski ogon! Simon jest bardzo przystojny � mrukn�a pod nosem. � Naprawd� mama uwa�a, �e ja mu si� podobam?

��Na pewno � przekonywa�a j� Cecylia, ale plotki, jakie dotar�y do niej przed paroma dniami, zachowa�a dla siebie. M�wiono, �e Simon, kt�rego po d�ugim zastanowieniu wybrali na m�a dla Gabrielli, ma romans z jedn� z ni�ej postawionych dam dworu, do�� lekkomy�ln� osob�. Plotki poruszy�y g��boko i j�, i Alexandra, nie spali przez ca�� noc, a wczoraj Alexander wezwa� do siebie m�odego cz�owieka, by si� wyt�umaczy�.

Simon przysi�ga� na honor oficera, �e to jedynie z�o�liwe oszczerstwa oraz �e g��boko i szczerze kocha Gabriell�.

To zreszt� niema�y zaszczyt o�eni� si� z dziedziczk� Paladin�w. Cecylia nie bardzo nawet zdawa�a sobie spraw�, jak wielki, wtedy gdy sk�ada�a Alexandrowi swoj� szalon� propozycj� zawarcia ma��e�stwa, kt�re ich oboje mia�o uratowa� od katastrofy. Gdyby wiedzia�a, pewnie by si� nigdy nie zdoby�a na tak� odwag�. Na my�l o tym zrobi�a jej si� zimno. Bo�e, ca�e �ycie bez Alexandra?

Simon tak�e pochodzi� z bardzo dobrej rodziny. M�ody, nie bardzo jeszcze ustatkowany kawaler, kt�ry ma przed sob� obiecuj�c� przysz�o��. Jego rodzina nie by�a specjalnie bogata, lecz dla Alexandra i Cecylii nie mia�o to wielkiego znaczenia. Najwa�niejsze dla nich by�o to, �e Gabriella polubi�a go zaraz tego wieczora, kiedy zaprosili do domu grup� m�odych oficer�w. Bez chwili wahania przyj�a t� propozycj� ma��e�stwa.

A rodzice Simona byli po prostu zachwyceni! Ma��e�stwo z margrabiank�? Ale�, oczywi�cie! I maj�tek Paladin�w te� by� nie do pogardzenia.

Cecylia pr�bowa�a spojrze� na c�rk� oczyma innych. Niestety, nie�atwa to sprawa dla kochaj�cej matki.

Gabriella by�a p�aska, trudno temu zaprzeczy�. Mia�a do�� kanciast� figur� i porusza�a si� raczej bez wdzi�ku. Pochyla�a g�ow�, jakby onie�mielona, co zreszt� nie odbiega�o od prawdy.

Na pierwszy rzut oka do�� umiarkowanie poci�gaj�ca. Trzeba by�o j� troch� pozna�, by dostrzec liczne zalety.

Gabriella u�miecha�a si� tajemniczo, jakby ten u�miech pochodzi� z bogatego, lecz g��boko ukrytego wn�trza jej duszy i potrzebowa� czasu, by si� ujawni�. Po chwili jednak rozpromienia� ciemne oczy i szczup�� twarzyczk� dziewczyny. Zawsze �yczliwa ludziom, cho� okazuj�ca to w niezbyt naturalny spos�b, jakby nigdy nie zapomina�a o tym, jak ma�o znaczy, ani o swoich urojonych niedostatkach. M�ode dziewcz�ta bywaj� takie, my�la�a Cecylia. Wyro�nie z tego.

Wychowywa�a c�rk� z troskliwo�ci�, bowiem Gabriella by�a wra�liw� dziewczyn�. W jednej tylko sprawie Cecylia przejawia�a du�� stanowczo��: �adnych romantycznych historii przed �lubem! Ona sama bole�nie si� sparzy�a w m�odo�ci, jej ukochanej c�rce nie mog�o si� to Przydarzy�! Zar�wno kobiety z rodu Ludzi Lodu, jak i Mieiden�w miewa�y chwile zapomnienia, �atwo ulega�y kochanym m�czyznom. Cz�sto poci�ga�o to za sob� bardzo nieprzyjemne nast�pstwa. Nic takiego nie mog�o si� przytrafi� delikatnej, wra�liwej Gabrielli. Cecylia wyg�asza�a wi�c surowe kazania na temat czysto�ci i postaw moralnych. Niekiedy sama stwierdza�a, �e przemawia jak stara panna, ale tak si� ba�a, tak strasznie si� ba�a, �e jej ma�a dziewczynka b�dzie cierpie�!

Simon by� odpowiednim kandydatem. Dojrza�y i silny, stanie si� ochron�, bezpieczn� opok� dla m�odej Gabrielli.

Do salonu jak wicher wpad� Tancred, chcia� co� zabra� ze swego pokoju. Towarzysze czekaj� na zewn�trz, wyja�ni� w biegu.

Z nim nie by�o �adnych k�opot�w. Zawsze radosny i o�ywiony, zawsze got�w do sp�atania figla. Mia� ju� swoj� pozycj� na dworze, nosi� staromodny tytu� pazia. Wi�zano z nim du�e nadzieje.

Na ma��e�skim rynku Tancred by� m�odzie�cem w najwy�szym stopniu poszukiwanym! Najwi�cej zainteresowania okazywa�y mu matki panien na wydaniu. M�ody Paladin to doprawdy �wietna partia, do tego prezencj� mia� znakomit� i jaki by� szarmancki! Alexander i Cecylia nie spieszyli si� jednak z zar�czynami. Na og� nie jest trudno o�eni� ch�opca. Panny natomiast�

Tancred wr�ci� ze swojego pokoju i stan�� za plecami siostry, kt�ra wci�� studiowa�a swoje odbicie w lustrze.

No, nie tak �le � powiedzia�, przechylaj�c g�ow�. Wcale nie�le! Widywa�em gorsze strachy na wr�ble.

Szczotka do w�os�w o ma�o nie trafi�a w kamerdynera, kt�ry w�a�nie wszed� z listem. On jednak przyj�� to z kamiennym spokojem.

��Przepraszam, Wilhelmsenie! � zawo�a�a Gabriella roze�miana. � To w brata chcia�am trafi�.

��Oczywi�cie, panno Gabriello.

Poda� list Cecylii.

��O, to od mamy � powiedzia�a. � Wiesz, Gabriello, ka�dy list z domu otwieram ze �ci�ni�tym sercem. Cho� teraz przecie� od paru lat jest spok�j. I tak mnie to cieszy. Oni naprawd� zas�uguj� na troch� wytchnienia po tych wszystkich strasznych do�wiadczeniach. Nieszcz�cia, jak to si� m�wi, chodz� parami. Mo�e wyczerpa�y si� na jaki� czas. I Tarald jest spokojniejszy, wygl�da na to, �e jako� si� pozbiera� po tamtych trudnych prze�yciach. Mama te� zadowolona, pe�na optymizmu, co daje si� wyczu� w ka�dym li�cie. Ona jest niezr�wnana! Naprawd� mam nadziej�, �e i tym razem nie sta�o si� nic z�ego�

Z l�kiem otworzy�a list i czyta�a, u�miechaj�c si� od czasu do czasu.

��I co tam? � zapyta�a Gabriella, siadaj�c obok matki.

��Mama pisze, �e Mattias przyjedzie do domu na Bo�e Narodzenie. Jest ju� prawie w pe�ni wykszta�conym lekarzem�

��Jak to zlecia�o � westchn�a Gabriella.

��Mattias ma wielkie poczucie obowi�zku, jak wiesz. Pracowa� bardzo pilnie. Nie ma takich wspania�ych zdolno�ci jak Tarjei, ale i on jest utalentowany. A poza tym ma co�, co dla lekarza jest chyba r�wnie wa�ne: gor�ce serce. To wida� po jego oczach. Tarjei te� taki by�, ale nie do tego stopnia.

��Tak, pami�tam oczy Mattiasa � powiedzia�a Gabriella. � Mog� rozgrza� ka�d� przemarzni�t� dusz�.

��Ty chyba nie masz przemarzni�tej duszy? � u�miechn�a si� Cecylia i wr�ci�a do listu.

��Czasami miewam � szepn�a Gabriella.

Kiedy czuj� si� niepotrzebna, pomy�la�a. Nie mam �adnego celu i �yj� tylko sama dla siebie. My, kobiety, nie mamy w spo�ecze�stwie �adnej misji do spe�nienia, chyba tylko jako �ony.

��Owszem � zgodzi�a si� matka, kt�ra s�ysza�a tylko to o przemarzni�tej duszy. � Tak bywa, kiedy jest si� m�odym. I Kaleb wr�ci��

��Kaleb? � Gabriella szuka�a w pami�ci. � A, on. Ten d�ugonogi, dosy� kr�py ch�opak z ludu. Ale przyjazny w jaki� taki szorstki spos�b. O jasnych w�osach?

��Tak. Tylko �e nie jest ju� ch�opcem. Matka zreszt� nic wi�cej o nim nie pisze.

��Nie widzia�am go� chyba ju� z dziesi�� lat. Uf, jak ten czas leci!

��I kto to m�wi? � u�miechn�a si� Cecylia. � Poczekaj tylko! Im jest si� starszym, tym szybciej czas ucieka!

��To chyba niewielka pociecha � westchn�a Gabriella.

Na miesi�c przed Bo�ym Narodzeniem matka z c�rk� ko�czy�y pospiesznie wypraw� Gabrielli. Jej posag by� ogromny. Alexander nie liczy� si� z kosztami, gdy sz�o o jedyn� c�rk�.

Cecylia uwa�a�a oczywi�cie, �e on rozpieszcza dzieci, ale kocha� je tak bardzo, �e czasami a� ogarnia� j� l�k. Gdyby kt�remu� co� si� sta�o, Alexander by tego nie prze�y�.

Nie m�wi�c zreszt� o niej�

Ech, sk�d takie my�li teraz, gdy dom wprost dr�y od radosnych oczekiwa�?

Zaproszenia zosta�y ju� wys�ane i kwatery dla wszystkich go�ci, kt�rych spodziewali si� na �lubie, a by�y w�r�d nich i osoby kr�lewskie, przygotowane. Przysz�a siedziba m�odych te� by�a gotowa.

��Simon chce mie� blisko da oficerskiego kasyna � m�wi�a Gabriella. � Ja sama wola�abym mieszka� na wsi. Kopenhaga jest taka ha�a�liwa i brudna. O, mamo, tak si� boj�, czy podo�am temu wszystkiemu!

��Masz na my�li wesele? Wszystko p�jdzie dobrze, zobaczysz.

��Nie, zastanawiam si� nad dalsz� przysz�o�ci�. Typowa matka, my�lisz tylko o wystawnym weselu � powiedzia�a do�� niegrzecznie i bardzo niesprawiedliwie. � Ja m�wi� o ca�ym ma��e�stwie! Chcia�abym, naprawd� bym chcia�a uczyni� Simona szcz�liwym. On zas�uguje na dobr� i oddan� �on�.

��A on? S�dzisz, �e jest ci �yczliwy?

��O, tak! Bardzo �yczliwy i uprzejmy. My�l�, �e on mnie szanuje, mamo.

A w sercu pojawi�o si� na moment leciutkie pragnienie, �eby mo�e nie okazywa� jej a� tak wielkiego szacunku, lecz natychmiast t� my�l st�umi�a. Gabriella otrzyma�a surowe przygotowanie do statecznego �ycia i nie pozwala�a sobie na �adne frywolne pomys�y.

Westchn�a przej�ta:

��Och, taka jestem zdenerwowana, taka podniecona. Niech ju� to przekl�te wesele minie jak najpr�dzej, to�

��Ale�, Gabriello!

��Przepraszam! A kiedy go widzia�am ostatnio, powiedzia�, �e otacza mnie leciutka mgie�ka. Czy tak si� m�wi? � zapyta�a niepewnie.

��To wyj�tkowo pi�kne.

W drzwiach stan�� Wilhelmsen.

��Jego wysoko�� prosi pani� margrabin� do salonu.

��Ju� id� � odpar�a Cecylia i wsta�a. � Doko�cz ten monogram, Gabriello, nie sied� tu pogr��ona w marzeniach! Ta poszewka nied�ugo zrobi si� ca�kiem brudna. R i P. R, od nazwiska Simona, i P, jak Paladin. Czy to naprawd� takie trudne?

��Nie�atwo wyhaftowa� R. Czy on nie m�g�by si� nazywa� na przyk�ad na I? O, mamo, czy noc po�lubna jest nieprzyjemna?

Lekko zaszokowana pytaniem c�rki Cecylia przypomnia�a sobie w�asn�, bardzo niekonwencjonaln� noc po�lubn� z szachownic� po�rodku ��ka i Alexandrem plami�cym prze�cierad�o w�asn� krwi�.

U�miechn�a si� mimo woli:

��Nie. Bywaj� bardzo pi�kne noce po�lubne.

Gabriella spogl�da�a na ni� pytaj�co, sama r�wnie� jakby zaskoczona tym tematem, lecz matka wysz�a.

W salonie zasta�a jednego z zaprzyja�nionych oficer�w, poblad�ego na twarzy, i Alexandra. Nigdy przedtem Cecylia nie widzia�a m�a tak przygn�bionego i zagniewanego.

��Co si� sta�o? � spyta�a.

Alexander m�wi� z wysi�kiem.

��M�j przyjaciel przyszed� oto z wiadomo�ci�, �e Simon uciek� do Niemiec. Z t� dam� dworu, wiesz. I nie powiedzia� nam ani s�owa.

Zrazu Cecylia nie wierzy�a. Jakby nie pojmowa�a, co oznaczaj� s�owa m�a.

Go�� wtr�ci� nie�mia�o:

��Zosta�, oczywi�cie, wykluczony z korpusu oficerskiego i zdegradowany. My tak�e a� do dzisiaj o niczym nie wiedzieli�my. Zwierzy� si� jednemu z koleg�w i tamten nas poinformowa�. Uwa�a�em, �e powinienem pa�stwa jak najszybciej powiadomi�. Pa�stwo ciesz� si� powszechn� sympati�.

��Dzi�ki � wyb�ka�a Cecylia. Powoli zaczyna�a do niej dociera� okrutna prawda. � O, m�j Bo�e, Gabriella! Jak my jej mamy�

��Nie ma potrzeby � przerwa�a jej c�rka od progu dziwnie matowym g�osem. � S�ysza�am. Mamo, ojcze, to nic. Tak naprawd� to ja nigdy w to ma��e�stwo nie wierzy�am.

Chcia�a odej��, gdy do pokoju wpad� Tancred. Jego zazwyczaj roze�miana twarz by�a czerwona z oburzenia.

��Domy�lam si�, �e ju� wiecie. Opowiedzia�y mi o tym dwie twoje przyjaci�ki, Gabriello. Wyra�a�y swoj� sympati� i wsp�czucie, ale si� �mia�y! �mia�y si� z mojej kochanej siostry, ojcze, i musia�em sobie p�j��, �eby si� na nie nie rzuci�.

W zdenerwowaniu nie zdawa� sobie sprawy, �e to, co m�wi, jest jak s�l na rany Gabrielli. D�awi�c si� od p�aczu pobieg�a do swego pokoju.

��Tancred, na Boga! � upomnia�a go Cecylia. � Powiniene� by� bardziej delikatny!

��Wybacz, mamo! Nie chcia�em� P�jd� do niej.

��Nie teraz! Ona wie, co czujesz, widzia�e� przecie�. My�l�, �e teraz chcia�aby zosta� sama. Wszyscy jeste�my wzburzeni, ale chyba lepiej, �e tak si� sta�o.

��I ja tak my�l� � powiedzia� Alexander z poszarza�� twarz�. � Najwyra�niej Simon nie by�by dla niej odpowiednim m�em. Wybaczy�bym mu wszystko, gdyby tylko powiedzia� otwarcie! Mia� wiele okazji. Od razu na pocz�tku m�g� powiedzie�, �e interesuje go inna. Ale w�wczas, gdy go pyta�em, czy pog�oski o damie dworu s� prawdziwe� Ale nie, on zaprzecza�! Czeka� a� do ostatniej chwili. �eby jak najbole�niej upokorzy� Gabriell�. I po prostu uciek�. Wybra� naj�atwiejsze dla siebie rozwi�zanie. Dla takiego tch�rzostwa nie mam wyrozumia�o�ci.

��Powiem to wszystko Gabriebli � o�wiadczy� Tancred uroczy�cie.- My�l�, �e to wa�ne i mo�e b�dzie dla niej jak�� pociech�.

Alexander wygl�da� przez okno.

��Moja biedna, ma�a dziewczynka! Wszyscy dobrze wiemy, jak j� to musi bole�!

Przyjaciel skin�� g�ow�.

��Tak mi przykro, �e musia�em przyj�� z tak� wiadomo�ci�. Ale nie chcia�em, �eby si� pa�stwo dowiedzieli z plotek.

��Bardzo jeste�my ci wdzi�czni � odpar�a Cecylia. � Zazwyczaj zainteresowani dowiaduj� si� ostatni. A co si� tyczy Simona, to jestem pewna, �e ju� wkr�tce si� przekona, i� nie wybra� naj�atwiejszego rozwi�zania. Raczej przeciwnie. My�l�, �e teraz mo�esz i�� do Gabrielli, Tancredzie. My z ojcem przyjdziemy p�niej.

Po tym wszystkim Gabriella jakby zgas�a. Nigdy nie by�a zbyt pewna siebie, a ten cios jeszcze pogorszy� sytuacj�. Ba�a si� wyj�� z domu i niewiele pomaga�a troskliwo�� i mi�o��, jak� okazywali jej najbli�si. U�miecha�a si� do nich z wdzi�czno�ci�, pr�bowa�a by� pogodna, udawa�a, �e nic si� nie sta�o, ale oczy wci�� mia�a smutne.

Alexander cierpia� wraz z ni�.

��Co robi�, Cecylio? Szukanie nowego narzeczonego w�a�nie teraz te� jej nie pomo�e, jak my�lisz?

��Nie, to w og�le nie wchodzi w rachub�. Teraz nie uwierzy w �adn� mi�o��. Uwa�am �e powinna wyjecha�. Ona tutaj czuje si� o�mieszona.

��Masz na my�li wyjazd do Norwegii?

��Tak, do mamy. Ona jest teraz sama, tylko z rodzin� Taralda. Wiem, �e bardzo t�skni za ojcem. Mog�yby sobie pom�c nawzajem, a poza tym Gabriella b�dzie tam mie� towarzystwo. S� tam jej r�wie�nicy, Mattias i Andreas. Mattias ma cudowny wp�yw na ludzi.

��Porozmawiamy z ni�.

Gabriella przyj�a propozycj� wyjazdu z wdzi�czno�ci�.

��Tylko najpierw napiszcie i zapytajcie babci�. Nie chcia�abym si� narzuca�.

Gabriella zawsze bardzo si� ba�a, �e b�dzie dla kogo� zawad�.

Kr�tko przed �wi�tami Mattias Meiden wyprowadzi� z wozowni ma�e sanki, do ko�skiej uprz�y przywi�za� dzwoneczek i pojecha� odwiedzi� pewnego starego cz�owieka, kt�ry powa�nie zachorowa�.

Mattias nazywa� siebie lekarzem, tak jak przedtem m�wi� o sobie Tarjei. Obaj studiowali na tym samym uniwersytecie, w Tybindze, lecz Tarjei zdoby� bardziej gruntowne wykszta�cenie, jego bowiem interesowa�y przede wszystkim badania naukowe. Mattias natomiast chcia� po prostu pomaga� ludziom, od razu i konkretnie.

Pocz�tkowo wszyscy m�wili, �e powinien zosta� pastorem. Uwa�ano, �e jego �agodne oczy i uspokajaj�cy wp�yw na ludzi wprost go do tego zobowi�zuj�.

Mattias jednak nie odczuwa� takiego powo�ania. D�ugo si� zastanawia� nad tym, jakie powinno by� jego przysz�e �ycie. By� te� jedynym dziedzicem Grastensholm, ale prowadzenie maj�tku go nie poci�ga�o. To jego ojciec, Tarald, by� urodzonym gospodarzem, ale on nie.

W ko�cu doszed� do wniosku, �e najwi�cej dobrego zrobi dla swoich bli�nich w�a�nie jako lekarz. Nie dlatego, by mia� jakie� nadzwyczajne zdolno�ci, ale przecie� m�g� si� wiele nauczy�.

Poza tym to on odziedziczy� po Tarjeim nale��cy od pokole� do Ludzi Lodu zbi�r �rodk�w leczniczych. A to zobowi�zywa�o.

W Norwegii mo�na by�o wykszta�ci� si� tylko na balwierza lub felczera. Kto chcia� zosta� lekarzem, musia� jecha� za granic�. Dlatego i on znalaz� si� w Tybindze. A gdy po uniwersytecie rozesz�a si� wiadomo��, �e legendarny Tarjei Lind z Ludzi Lodu by� jego bliskim krewnym, wszyscy starali si� u�atwia� mu prac�. Tak wi�c sko�czy� studia w rekordowym tempie.

Szczerze m�wi�c pewn� rol� odegra� w tym tak�e jego niezwyk�y dobroczynny wp�yw na ludzi.

Jakkolwiek do tego dosz�o, faktem jest, �e w 1645 roku wr�ci� do Grastensholm jako lekarz, niezwykle m�ody jak na ten zaw�d. Mia� dwadzie�cia jeden lat i by� niezbyt wysokim, �agodnym i mi�ym m�odym cz�owiekiem o b��kitno zielonkawych oczach i miedzianorudych w�osach, kt�re teraz tylko leciutko zwija�y si� na ko�cach. Jego u�miech sprawia�, �e nawet najbardziej zatwardzia�y cz�owiek mi�k�, a najzimniejsze serce topnia�o.

By� naprawd� niezwyk�ym ch�opcem, a mama Irja nie posiada�a si� z dumy. Tarald za�, kt�ry pokona� nareszcie wyrzuty sumienia, �e nie umia� kocha� Kolgrima r�wnie mocno jak m�odszego syna, teraz otwarcie okazywa� Mattiasowi sw� wielk� mi�o��. Ch�opiec zreszt� zawsze rozumia� ojca i szanowa� jego pow�ci�gliwo��. Tarald bowiem w pierwszych latach by� niepotrzebnie nadmiernie surowy wobec Mattiasa � wy��cznie dlatego, by Kolgrim nie czu� si� pokrzywdzony.

Ale to si� na nic nie zda�o. Kolgrim pozosta� tym, kim by�, wilkiem w owczej sk�rze. Gdy zosta� odkryty, poci�gn�� za sob� w przepa�� wielu innych � Mattiasa, potem Tarjei i, co tu ukrywa�, dla Daga ostatnie jego post�pki by�y ciosem, kt�rego nie prze�y�.

A jak� �a�ob� okry� ca�� rodzin�! Szczeg�lnie dotkliwie odczu� to Tarald, kt�ry przedtem cierpia� z powodu strasznej �mierci Sunnivy i d�ugiej, zagadkowej nieobecno�ci Mattiasa.

Mattias kierowa� saniami zas�uchany w miarowy, czysty d�wi�k dzwonk�w, rozmy�laj�c o ponownym spotkaniu z Kalebem. Obaj byli zaskoczeni.

Kaleb sta� si� doros�ym m�czyzn�, mia� teraz dwadzie�cia siedem lat. Nie zachowa�o si� w nim wiele z dawnego idealizmu. Tym razem Mattias spotka� surowego i szorstkiego cz�owieka.

Po kilku latach przepracowanych w charakterze pisarza w ni�szej izbie parlamentu Kaleb postanowi�, �e spr�buje stan�� o w�asnych si�ach i zrealizowa� m�odzie�cze marzenia. Deputowani, kt�rzy ledwie dostrzegali swojego pisarza, pozwolili mu odej��.

Kaleb zrobi� ju� bardzo wiele, by pom�c dzieciom zmuszanym do szkodliwej dla nich pracy, ale zewsz�d napotyka� zdecydowany op�r. Nikt nie chcia� go s�ucha�, ci bowiem, kt�rzy zajmowali dostatecznie wysokie stanowiska, najcz�ciej sami wykorzystywali prac� dzieci. A gdy brutalnie atakowa� pracodawc�w, robi� sobie z nich wrog�w, oni za� mieli w�adz�.

Gdyby tak �y� asesor Dag Meiden!

Z innych marze� tak�e musia� zrezygnowa�. Jako ch�opiec, jeszcze w kopalni i p�niej, cz�sto marzy�, �e kiedy� znajdzie dobr�, pracowit� dziewczyn�, z kt�r� m�g�by si� o�eni�. Te kobiety jednak, kt�re spotyka� przy okazji swojej pracy na rzecz bezdomnych i biednych dzieci, nie nadawa�y si� na �ony. Kaleb omija� je z daleka. �ycie pozbawi�o go iluzji; dziewczyny, kt�re pozna�, nie by�y postaciami z jego marze�. Zdecydowanie nie!

Czasami udawa�o mu si�, naturalnie, wyrwa� jakie� dziecko z niewolniczych warunk�w, ale co to dawa�o? W��czy�y si� one potem po ulicach albo �ebra�y.

W ko�cu wszystkie jego oszcz�dno�ci si� wyczerpa�y, a on sam by� tak zm�czony, �e musia� spotka� znowu normalnych ludzi. Napisa� wi�c do Liv, kt�ra zawsze darzy�a go przyja�ni�, i zapyta�, czy mo�e przyjecha� w odwiedziny. Odpowiedzia�a natychmiast, oczywi�cie z zaproszeniem. Dopiero w Grastensholm okaza�o si�, jak bardzo jest wyczerpany. Przez kilka pierwszych dni siedzia� po prostu w fotelu, a Liv pozwala�a mu wypoczywa�.

By� rozgoryczony, �e nie okaza� si� godny ich zaufania.

��Pos�uchaj � powiedzia�a w ko�cu Liv rzeczowo. � M�j m��, Dag, kt�rego tak podziwiasz, kiedy�, w latach swojej m�odo�ci, walczy� tak samo jak ty. Zabiega� o popraw� warunk�w pracy robotnik�w tartacznych i prze�y� gorzkie rozczarowanie. Wtedy musia� da� za wygran�, bo by� m�ody i niedo�wiadczony. Jak wi�c widzisz, nie spotyka to tylko ciebie.

Kaleb nie odpowiedzia�, tylko z wdzi�czno�ci� skin�� g�ow�. Zrobi� si� masywny, rysy jego twarzy pod jasn� grzywk� odznacza�y si� niemal brutaln� wyrazisto�ci�. Oczy l�ni�y b��kitem jak dawniej, lecz szczero��, ta jaka� o�ywiaj�ca je iskra i zapa� do pracy, wygas�y. Zosta�y badawczo przymru�one, w�skie szparki. Nikt nie staje si� szcz�liwy, je�li wci�� napotyka op�r.

Taki by� Kaleb, kiedy Mattias wr�ci� do domu. M�odemu lekarzowi sprawia�o b�l, �e przyjaciel sta� si� sceptykiem, pozbawionym wiary w ludzi.

Mattias zbada� chorego i da� mu wzmacniaj�ce lekarstwo. Niewiele wi�cej m�g� zrobi�; stary organizm by� po prostu wyniszczony.

Chory czego� jeszcze chcia�.

��M�j drogi ch�opcze � wykrztusi� po chwili. � Czy ty, kt�ry masz takie dobre oczy, m�g�by� zrobi� co� dla mojej wnuczki?

G�os Mattiasa by� zawsze przyjazny, d�wi�cza�a w nim rado�� �ycia i mi�o�� do ka�dej �ywej istoty.

��Co si� sta�o?

��Ma�a Eli� ona jest na s�u�bie u tej baby Nygard� i my�l�, �e nie jest jej tam dobrze. Jest taka chuda i blada i nie by�a w domu ju� dawno, a zawsze mnie odwiedza�a.

��Wst�pi� tam w drodze powrotnej.

��Niech ci� B�g b�ogos�awi � szepn�� stary z ulg�.

Mattias zna� gospodyni� z Nygard jeszcze z czas�w dzieci�stwa. By�a to niewiarygodnie sk�pa baba, kt�ra zgarnia�a wszystko, co jej wpad�o w r�ce, nie p�ac�c za nic. Wykorzystywa�a wszystkich jak mog�a. Mattias w�tpi�, by ma�ej Eli, kt�rej nie zna�, wiod�o si� tam szczeg�lnie dobrze.

Jego obawy si� potwierdzi�y, ale nie przypuszcza�, �e jest a� tak �le�

Gospodyni by�a wdow�, a jej w�asne dzieci wyprowadzi�y si� z domu. Gdy Mattias wszed� do izby, dolecia� go cichy j�k od strony ��ka, chocia� kiedy wje�d�a� na podw�rze, widzia� kobiec� posta� w oknie.

��O, o, � j�k nie ustawa�. � O, ja biedna kobieta

Podszed� do ��ka, w kt�rym le�a�a gospodyni sprawiaj�ca wra�enie umieraj�cej. Tyle �e spod okrycia wygl�da�y czubki but�w.

��Co wam si� sta�o, matko?

��O, jakie to szcz�cie, �e dobry doktor przyjecha�! Le�� tu, biedna sierota, chora i bezradna, �adnego po�ytku nie mam z tej leniwej s�ugi, kt�ra nawet nie wstanie, �eby mi pom�c! O, tak mnie boli, tak boli!

��Gdzie boli najbardziej? � zapyta� Mattias, rozgl�daj�c si� po izbie. Drzwi do kom�rki za kuchni� sta�y otworem i zobaczy� tam ��ko, w kt�rym najwyra�niej kto� le�a�. Nie dochodzi� stamt�d �aden d�wi�k.

��O, k�uje tu, w boku, i�

��Mog� zobaczy�?

��Nie, nie! � zawo�a�a kobieta przestraszona, bo przypomnia�a sobie, �e jest kompletnie ubrana. � Nie, najgorsza jest g�owa. Huczy w niej tak i dudni, a boli, �e ma�o nie oszalej�! W nocy nawet oka nie zmru�y�am i�

��Dam wam na to proszek, ale jest dosy� drogi � powiedzia� Mattias z�o�liwie.

��Nie, nie mog� marnowa� doktorowi takiego drogiego lekarstwa! Mo�e jest inne, za darmo? Tylko ma�y �yczek�?

��Teraz nie mam.

Baba westchn�a.

��Nie? Ale mo�e chocia� wesprze biedn�, samotn� kobiet� i znajdzie now� s�u��c�, nie tak� samolubn� i leniw� jak ta, kt�r� mam. B�d� bardzo wdzi�czna. Objada biedn� wdow�, chcia�aby je�� par� razy na dzie�

��To w�a�nie j� przyjecha�em zobaczy�. Przys�a� mnie jej dziadek.

Mattias wsta� i cho� baba jeszcze wzmog�a swoje jeremiady, poszed� do kom�rki. Gospodyni wrzeszcza�a za nim:

��Nie wierz jej, ona tylko k�amie!

W ��ku, czy raczej na stosie szmat, le�a�a ma�a dziewczynka. Ogromnymi oczyma wpatrywa�a si� w przybysza, ale nie wyda�a z siebie najmniejszego d�wi�ku.

By�a tak ma�a i wychudzona, �e nie by�by w stanie powiedzie�, ile ma lat. W�osy, nieokre�lonego koloru, rzadkie i potargane, opada�y na twarz, w kt�rej widzia� si� tylko te oczy� Jak u ciel�tka, kt�re dopiero co przysz�o na �wiat i nic jeszcze nie rozumie.

��To ty jeste� Eli? � zapyta�.

��Tak � szepn�a ledwo dos�yszalnie.

��Boli ci� co�?

Dziewczynka potrz�sn�a g�ow�. Mattias przyjrza� si� jej r�kom. By�y czerwone i pop�kane od pracy i mrozu, a sk�r� mia�y tak tward� jak pi�ci drwala. Wygl�da�a po prostu na mocno niedo�ywion�.

��Chod� � powiedzia� Mattias.

Wzi�� j� na r�ce i stwierdzi�, �e jest leciutka jak pi�rko. Poniewa� mia�a na sobie tylko koszul�, zabra� tak�e n�dzne ubranie.

��Co doktor robi? � wrzeszcza�a baba. Zapomnia�a si� i wyskoczy�a z ��ka w kompletnym ubraniu.

��Zabieram dziewczynk�, nie zostanie tu ani chwili d�u�ej � odpar� Mattias �agodnie. Potem doda�: � A wy, matko, powinni�cie wsta�. Nie przystoi zdrowym ludziom le�e� w ��ku i udawa� chorob�.

Wyszed� wraz z Eli, u�o�y� j� na saniach i starannie otuli� derk�.

Zawr�ci� i raz jeszcze wst�pi� do dziadka dziewczynki.

��Zabieram Eli do Grastensholm � powiedzia�. � Zostanie tam, dop�ki nie dojdzie do siebie. I nie posy�ajcie jej z powrotem do Nygard, pracowa�a tam naprawd� zbyt ci�ko!

��Niech ci� B�g b�ogos�awi � powt�rzy� stary.

Eli zosta�a u�o�ona w wielkim �o�u, w bia�ej po�cieli, pod lekk� puchow� ko�dr�. Drobne cia�o niemal uton�o w tych wspania�o�ciach. Jej oczy sta�y si�, je�eli to mo�liwe, jeszcze wi�ksze.

Przedtem jednak Liv wyk�pa�a j� i starannie wymy�a jej rzadkie w�osy ostro pachn�cym �rodkiem, by � jak powiedzia�a � dziewczynka mog�a by� w ��ku sama. P�niej dosta�a du�y kubek mleka i misk� roso�u z mi�sem.

D�ugo le�a�a wpatruj�c si� w sufit, a potem zasn�a z cichutkim westchnieniem, zapewne ulgi, ale te� i l�ku. Przesta�a ju� wierzy� w bajki.

Liv przygl�da�a si� jej i po wielu latach pe�nej ch�odu samotno�ci zn�w czu�a wzbieraj�ce w piersi ciep�o. Bo mimo wszystko po �mierci Daga czu�a si� bardzo osamotniona. Ani dzieci, ani wnuki nie mog� zast�pi� towarzysza �ycia.

Teraz oto otrzyma�a inn� warto��: zadanie do wype�nienia.

Wezwa�a do siebie Mattiasa i Kaleba. Oczy jej p�on�y z o�ywienia.

��Co by�cie na to powiedzieli, ch�opcy? Czy Eli nie mog�aby by� pocz�tkiem tego, o czym m�wimy od tak dawna? Czy nie powinni�my ju� przekszta�ci� cz�ci Grastensholm na dom i szko�� dla nieszcz�liwych dzieci?

��Dobrze, babciu, zrobimy, jak m�wisz � zgodzi� si� Mattias z zapa�em. � Przecie� wszyscy troje pracujemy dla tej samej sprawy.

Kaleb nie podziela� ich wielkiej wiary w powodzenie tego projektu. G�os jego brzmia� twardo i sucho, gdy odpowiada�:

��To si� na nic nie zda. Wyjd� st�d i wr�c� do swojej n�dzy i upodlenia.

��Teraz naprawd� kraczesz, Kaleb � zaoponowa�a Liv. � Powinni�my przynajmniej spr�bowa�! Je�li jeste� innego zdania, to znaczy, �e powinni�my Eli po prostu wyrzuci�?

��Nie, oczywi�cie, �e nie! A przy okazji, ile ona ma lat?

Liv pr�bowa�a sobie przypomnie�.

��Urodzi�a si� w tym samym roku, co� poczekaj� Tak, ma chyba siedem lat.

��Siedem lat? � Mattias by� wstrz��ni�ty. � Mo�emy si� tylko domy�la�, jak j� ta baba z Nygard traktowa�a.

Kaleb zastanawia� si�.

��Pani baronowa my�li o za�o�eniu tutaj domu, czy tak?

��Od dawna mia�am taki zamiar.

��A dla ilu dzieci�?

��Nie mo�e by� ich zbyt du�o, bo wtedy to by nie by� dla nich prawdziwy dom. Na pocz�tek mog�abym odda� dwa mniejsze pokoje. Jeden dla ch�opc�w i jeden dla dziewcz�t. W ka�dym pokoju dwa ��ka. A zatem czworo. Zaczniemy z czw�rk� i zobaczymy, jak to b�dzie. My�l�, �e nie mo�na rzuca� si� od razu na zbyt wiele.

Kaleb troch� szorstko, jakby chcia� nabra� dystansu do w�asnej propozycji, a mo�e zag�uszy� swoje krwawi�ce serce, powiedzia�:

��Znam dw�ch ch�opc�w, kt�rym ch�tnie bym pom�g�. Jeden z nich pracuje u handlarza w�gla. Haruje ci�ej ni� niejeden doros�y m�czyzna, nied�ugo p�knie mu kr�gos�up pod �adunkami, kt�re nosi. Powinni�cie zobaczy� tego wyrostka, jak si� zatacza na ulicy nios�c worek z w�glem wi�kszy ni� on sam. Wyci�gn��em go stamt�d, ale on po prostu nie mia� dok�d p�j�� i gdy tylko ja odszed�em, natychmiast znowu wpad� w �apy handlarza. Liczy sobie jakie� dziesi�� lat, jest zdolny, ale tak udr�czony, �e umie tylko s�ucha�. Nie ma �adnych krewnych, nikogo, kto by mu pom�g�.

��We�miemy go do nas � powiedzia� Mattias. � A ten drugi?

��On jest g�uchy i rodzina wykorzystuje go jako �r�d�o zarobk�w. Przez ca�y rok �ebrze na ulicach Christianii, na piersiach nosi tabliczk� z napisem: �G�uchoniemy�. Je�li wraca do domu bez pieni�dzy, dostaje lanie. Bij� go tak, �e ma siniak na siniaku, a teraz, w zimie, marznie okropnie. Da�em mu kiedy� r�kawice, ale nast�pnego dnia znowu mia� r�ce purpurowo sine. Rodzice sprzedali r�kawice, a poza tym wygl�da� w nich nie do�� n�dznie.

��Zabierz go do nas � powiedzia�a Liv.

Kaleb z Mattiasem pojechali do Christianii i przywie�li obu ch�opc�w. Nie by�o to �atwe. Handlarz w�gla podni�s� krzyk, a sam ch�opiec by� �miertelnie przera�ony i nie wiedzia� co robi�.

Przechodzi� raz na jedn�, raz na drug� stron�, w zale�no�ci od tego, kto m�wi� ostatni. W ko�cu u�miech Mattiasa, jego tytu�y lekarza i barona przewa�y�y nad handlarzem. (A tak�e ma�a sakiewka, wsuni�ta mu cichaczem do kieszeni.)

Rodzice g�uchego ch�opca narobili wrzasku, �e Kaleb i Mattias chc� uprowadzi� ich ukochanego syna. Co nale�a�o rozumie�: najlepsze �r�d�o ich dochodu. Posterunkowego jednak nie wzywali, co to, to nie, posterunkowego unikali jak ognia. Dzieci mieli jednak trzyna�cioro, a poza tym Mattias obieca� im pewn� sum� za ch�opca, nie opierali si� wi�c przesadnie.

W drodze do domu Mattias powiedzia�:

��To straszne, �e rodzice ��daj� pieni�dzy od kogo�, kto chce pom�c ich dziecku!

��Nie mam ju� �adnych z�udze�, je�li chodzi o ludzi � odpar� Kaleb.

Usadowili obu ch�opc�w na saniach, a ci przygl�dali si� sobie nawzajem badawczo. Byli mniej wi�cej w tym samym wieku. Ma�y �ebrak wygl�da� na strasznie zabiedzonego, o w�glarczyku niewiele da�o si� powiedzie�, bo by� ca�y czarny.

��Jak ci na imi�? � zapyta� koleg�.

��Nikodemus � odpar� �ebrak.

��Co? � krzykn�li Kaleb i Mattias jednocze�nie. � Ty m�wisz? I s�yszysz?

��M�wi� � potwierdzi� ma�y Nikodemus. � Ale ojciec i matka zabronili mi o tym wspomina�. Niemowa zarabia wi�cej pieni�dzy.

Mattias i Kaleb byli wstrz��ni�ci.

��Bo�e, jak to dobrze, �e go stamt�d wyrwali�my � westchn�� Mattias.

��O, tak � zgodzi� si� Kaleb. � Zanim jego poczucie moralno�ci nie zosta�o ca�kiem zniweczone.

Nikodemus trzyma� swoje odmro�one r�ce pod ciep�ym okryciem. By� straszliwie wychudzony, mia� sine cienie pod oczami. Oczy drugiego ch�opca wyra�a�y sceptycyzm. Spogl�da�y jako� martwo, co u dziesi�cioletniego ch�opca robi�o szczeg�lnie nieprzyjemne wra�enie.

Liv o�y�a, widz�c tyle m�odych istot w domu, i cieszy�a si� bardzo, �e mo�e im da� to, czego przedtem nie zna�y: porz�dne jedzenie, wygodny pok�j i opiek�. Gdy ju� odszorowali Pera z warstwy w�gla, okaza�o si�, �e jest on niedu�ym, wychudzonym i ko�cistym ch�opcem, zupe�nie pozbawionym mi�ni, o w�osach stercz�cych jak pi�rka ma�ego ptaszka na wietrze i o nieprawdopodobnym apetycie. Mi�dzy sob� nazywali go drozdem. Wci�� nie dowierzaj�c tej nowej sytuacji jak z bajki, obaj ch�opcy wsun�li si� do ��ek szcz�liwi, �e jest ich dw�ch. W pokoju obok le�a�a ma�a Eli, cichutka jak myszka. Prawie si� nie odzywa�a. Od czasu do czasu szepta�a tylko cichutko: �dzi�kuj�, i to wszystko.

Wkr�tce przyjecha�a Gabriella.

Wys�ano po ni� sanie do portu w Christianii. Przez ca�� drog� do Grastensholm siedzia�a cicha i zamkni�ta w sobie. Nie odczuwa�a �adnej rado�ci z odwiedzin u babki, ale przynajmniej znalaz�a si� daleko od Danii�

Opatulona w futra, czu�a na twarzy szczypi�cy mr�z i rozmy�la�a. Od wielu dni kr��y�a jej po g�owie wci�� ta sama niezmienna my�l: W�a�ciwie powinnam umrze�. Po co mam teraz �y�?

Ju� przecie� nikt na ca�ym �wiecie nie zapyta, czy Gabriella Paladin �yje, czy umar�a.

P�ozy sun�y cicho po �niegu, stukot ko�skich kopyt by� przyt�umiony. D�wi�k jednego ma�ego dzwoneczka nie burzy� le�nej ciszy. Wiatr wygrywa� w koronach drzew swoj� elegi�. Bo�e, jak �a�o�nie to brzmi, my�la�a. Czy ju� nigdy nie b�d� si� mog�a cieszy�?

Zmrok zaczyna� rzuca� niebieskie cienie na o�nie�one pola, gdy sanie wjecha�y na dziedziniec Grastenholm. Gabriella niecz�sto bywa�a w Norwegii. Za pierwszym razem mia�a siedem lat; to by�o w tym roku, kiedy zgin�� Tarjei, wszyscy poszli na pogrzeb, a Mattias i ten tam Kaleb opiekowali si� dzie�mi. Potem przyje�d�a�a jeszcze dwukrotnie, ale �adnego ze starszych ch�opc�w w�wczas nie by�o. Bawi�a si� wtedy i rozmawia�a ze spokojnym Andreasem z Lipowej Alei, by�a zreszt� bezgranicznie przywi�zana do swojej babki, Liv.

Teraz nawet ona nie mia�a znaczenia. �ycie Gabrielli by�o sko�czone, przemin�o!

Z domu wybieg� jaki� m�ody ch�opiec, �eby j� powita�. Nie, wydawa�o jej si�, �e taki m�ody, bo by� niewysoki. Gdy podszed� bli�ej, zobaczy�a, �e to doros�y m�czyzna.

Te lazurowe oczy, piegi i �agodny u�miech� To musi by� Mattias.

Jaki on mi�y, jak sympatycznie wygl�da, pomy�la�a i uczu�a ciep�e drgnienie w sercu. A tego nie chcia�a za �adne skarby, ba�a si�, �e zaraz zacznie p�aka�.

��Witamy, Gabriello! Stali�my jak dzieci przy oknie i wypatrywali�my sanek, babcia i ja. Tak si� cieszymy, �e znowu jeste� z nami!

Gabriella u�miecha�a si� blado, wysiadaj�c z pomoc� wo�nicy z sanek. Cieszyli si� na jej przyjazd? Nie mog�a w to uwierzy�.

��Jaka ty jeste� �adna, Gabriello � powiedzia� Mattias. � Prawdziwa doros�a dama! Tylko za szczup�a. Babcia si� tob� zajmie, to przytyjesz. Oto i ona.

Liv sta�a na szczycie schod�w i macha�a do wnuczki. To dziwne, ale babcia si� w�a�ciwie nie starzeje. Gabriella zapomnia�a ju�, jak wygl�da jej pe�en ciep�a u�miech. Nie u�miechaj si� tak, prosi�a w duchu. Ja nie chc� niczyjej �yczliwo�ci, bo mog�abym si� za�ama�. Chc�, �eby by�o tak, jak jest. B�l, smutek i samotno��. Swoj� drog� Mattias nie musia� mi przypomina�, jaka jestem chuda, brzydka i p�aska! Uf, wszystko jest takie m�cz�ce! Co ja tu robi�?

��Witaj, moje dziecko! Jaka ty si� zrobi�a� �adna � m�wi�a babka.

Tak m�wisz, bo chcesz mnie pocieszy�, my�la�a Gabriella.

��I jaka doros�a, tak dawno ci� nie widzieli�my! Mo�esz mi wierzy� albo nie, ale my�my si� zastanawiali, jak teraz wygl�dasz! Chod�, chod� do domu. Tu jest Tarald, a tak�e Irja. A to Kaleb, pami�tasz Kaleba?

Gabriella przywita�a si� najpierw z Irj�, du�� i nie�adn�, ale jak zawsze pe�n� dobroci. Poczu�a niepokoj�cy ucisk w gardle, kt�rego bardzo nie chcia�a. Wyobrazi�a sobie, jak Irja musia�a w m�odo�ci cierpie� z powodu braku urody. Ona, taka mi�a. Ale nie trzeba si� by�o nad ni� litowa� dosta�a przecie� Taralda. A co ma ona Gabriella?

Tarald w zniszczonym roboczym ubraniu wygl�da� jak prawdziwy w�a�ciciel maj�tku ziemskiego. Zreszt� chcia�, �eby ubranie takie w�a�nie by�o, wcale go nie oszcz�dza�. Oboje z Irj� mieli teraz po czterdzie�ci cztery lata. Gabriella, kiedy by�a m�odsza, nie mog�a si� nadziwi�, dlaczego ten przystojny Tarald o�eni� si� z kim� tak brzydkim i pospolitym jak Irja, skoro m�g� mie� najpi�kniejsz� ksi�niczk�, gdyby zechcia�. P�niej jednak zmieni�a zdanie. Z nich dwojga to Irja by�a i silniejsza, i lepsza, by�a pi�kna jako cz�owiek, a dobre oczy dodawa�y jej urody. Poza tym Gabriella pozna�a t� okropn� histori� Sunnivy, pierwszej �ony Taralda, kt�r� wybra� w�a�nie ze wzgl�du na urod�, gdy tymczasem Irja patrzy�a na to i cierpia�a.

Gabriella ockn�a si� z zamy�lenia i zwr�ci�a si� do ostatniej osoby w pokoju.

O, Bo�e, czy to Kaleb? Ten ros�y, barczysty m�czyzna o lodowato zimnych oczach? Nie�mia�a Gabriella skuli�a si� i nieznacznie cofn�a. Czy on musi wygl�da� tak nieprzyja�nie?

Sama nie wiedzia�a, o co jej chodzi. Niby nie chcia�a niczyjej sympatii, ale te� nie chcia�a by� odrzucona� Nie�atwo by�o by� Gabriell� w tych dniach bezgranicznego upokorzenia.

Spu�ci�a wzrok pod ch�odnym spojrzeniem Kaleba.

��Musisz p�j�� i przywita� si� z naszymi podopiecznymi � rzek�a pospiesznie Liv. � Ch�opcy przyjechali wczoraj, a�

��Mamo droga � u�miechn�� si� Tarald. � Czy najpierw nie powinni�my pozwoli� Gabrielli na zdj�cie p�aszcza? I da� co� zje��?

��E tam, jedzenie mo�e poczeka�. Zdejmij p�aszcz i chod�, Gabriello!

M�odzi m�czy�ni poszli z nimi, Mattias opowiada� z przej�ciem, co postanowili. Gabriella pr�bowa�a okazywa� zainteresowanie, ale do�� umiarkowanie cieszy� j� fakt, �e dom pe�en jest obcych dzieci, kiedy ona potrzebuje odpoczynku.

Dwaj malcy bawili si� ju� razem zabawkami Kolgrima i Mattiasa, ledwo wi�c mieli czas si� przywita�. Gabriella uzna�a, �e wygl�daj� biednie i g�upio. Nie widzia�a powodu, �eby si� dla nich po�wi�ca�. I przeklinali. Co� okropnego! Zupe�nie nie mog�a zrozumie� babki.

Ma�a dziewczynka natomiast przyj�a pozbawione rado�ci spojrzenie Gabrielli ze zdziwieniem i l�kiem. Pr�bowa�a dygn�� w ��ku, ale jej si� to nie uda�o.

��Dlaczego ona le�y? � spyta�a kr�tko Gabriella?

��G�odowa�a przez d�u�szy czas � odpowiedzia�a Liv. � Ale wydaje mi si�, �e dzisiaj wygl�da ju� lepiej. Prawda, ch�opcy?

��Tak, zdecydowanie.

Tego nie mog� zrozumie�, pomy�la�a Gabriella i natychmiast zapomnia�a o Eli. Oboj�tnie posz�a ku drzwiom.

O, Simon, jak mog�e�?

On jednak, oczywi�cie, m�g�! By�o spraw� ca�kowicie naturaln�, �e wybra� pulchn�, pe�n� �ycia kobiet� zamiast takiej beznadziejnej Gabrielli. Co ona sobie w�a�ciwie wyobra�a�a? �e kto� j� zechce? Nawet fortuna Paladin�w nie zwabi�a Simona, skoro m�g� j� dosta� tylko razem z Gabriell�. Dobra wola kochanego ojca� Kupi� dla nich dom, da� jej ksi���cy posag. I wszystko to Simon odrzuci�. Poniewa� nie zni�s� my�li, �e b�dzie musia� sp�dzi� z ni� �ycie!

Mattias, kt�ry towarzyszy� Liv do jadalni, zawo�a� weso�o przez rami�:

��Jak wi�c widzisz, Gabriello, b�dziesz tu mia�a mn�stwo roboty!

��Nie przypuszczam � burkn�� Kaleb za jej plecami. � Odwr�ci�a si� gwa�townie, a on m�wi� dalej z tym swoim Lodowatym wzrokiem: � Nie mamy zaj�cia dla ludzi, kt�rzy zamierzaj� piel�gnowa� sw�j mi�osny zaw�d po to tylko, by uczucie nieszcz�cia przetrwa�o jak najd�u�ej.

W oczach Gabrielli pojawi�y si� �zy.

��A ty mo�esz zajmowa� si� dzie�mi? Ty, kt�ry nie masz w og�le wsp�czucia dla innych?

Kaleb patrzy� na ni� z niech�ci� i nie od razu odpowiedzia�.

��Pragn� po prostu umrze� � doda�a Gabriella.

��Uwa�am, �e tak powinna ja�nie panienka zrobi�. Teraz i tak nikt nie ma z pani �adnego po�ytku.

��To prawda � poskar�y�a si�. � Nikt mnie nie chce.

��Ach, tak? No to dlaczego pani babcia zaprosi�a pani� tutaj?

��To nie ona, to moi rodzice chcieli si� mnie pozby�.

��Wcale mnie to nie dziwi, cho� pami�tam pani� jako mi�� dziewczynk�, troszcz�c� si� o innych.

I poszed� sobie.

G�os Gabrielli �ama� si� z rozgoryczenia.

��A ja patrzy�am wtedy na ciebie z podziwem � zawo�a�a za nim, lecz Kaleb si� nawet nie obejrza�.

Po obiedzie przyszed� Are z Brandem, Matyld� i Andreasem, by si� przywita�, ale Gabriella pozostawa�a w swoim smutnym �wiecie i na ich pytania odpowiada�a bladym u�miechem. Sama te� nie pyta�a ani o ich �ycie, ani o troski.

S�owa Kaleba j� poruszy�y. Zdawa�a sobie spraw�, �e zachowuje si� �le, ale nie umia�a si� zmieni�, zbyt by�a rozbita.

Kiedy us�ysza�a o zdradzie Simona, poczu�a, jakby j� owin�a jaka� obezw�adniaj�ca mg�a. I nie by�a w stanie si� z niej wydosta�.

Nie to uwa�a�a za zdrad�, �e porzuci� j� dla innej kobiety, nad tego rodzaju uczuciami cz�owiek przecie� nie panuje. Sama zreszt� nie chcia�aby wyj�� za niego, wiedz�c, �e my�lami jest przy innej. Nie, tu chodzi�o o spos�b, w jaki to zrobi�. To okrutne, brutalne tch�rzostwo. Tego wybaczy� nie mog�a.

Szczerze m�wi�c, ledwie go zna�a. Rozmawiali ze sob� uprzejmie jak dobrze wychowani ludzie na spotkaniach, kt�re aran�owali rodzice. Ona by�a nie�mia��, sp�oszon� pann�, bo matka m�wi�a, �e tak nale�y si� zachowywa�. Ale w samotno�ci snu�a marzenia� Pe�na l�ku, to prawda, bo jako� nie mog�a uwierzy� w a� takie szcz�cie, by ten przystojny oficer m�g� znajdowa� przyjemno�� w obcowaniu z ni�.

Jak si� okaza�o, nie znajdowa�.

Nagle stwierdzi�a, �e go�cie zbieraj� si� do wyj�cia. Wi�c siedzia�a przez ca�y czas pogr��ona we w�asnych my�lach!

Serdecznie po�egna�a si� Andreasem, kt�ry pi�knie wpisywa� si� w szereg w�a�cicieli Lipowej Alei. Tengel by�, oczywi�cie, wyj�tkow� osobowo�ci�, lecz jego syn Are, wnuk Brand i prawnuk Andreas stanowili znakomity przyk�ad przywi�zanych do ziemi, przyci�kawych, ale dzielnych gospodarzy. Nigdy niczym nie zaskakiwali, budzili zaufanie i poczucie bezpiecze�stwa.

Andreas by� o rok starszy od Gabrielli. Je�li rozmawiali ze sob�, to o sprawach najbardziej powszednich. Nerwy, zranione uczucia i temu podobne sprawy znajdowa�y si� poza obr�bem zainteresowa� Andreasa.

O tym mo�na by�o rozmawia� z Mattiasem, ale jeszcze nie teraz. Teraz chcia�a by� sama.

Dano jej pok�j na drugim pi�trze, na samym ko�cu korytarza. Mieszka�a tam tak�e babcia i troje obcych dzieci; Eli w pokoju obok Gabrielli. Kaleb natomiast s�siadowa� z Mattiasem w cz�ci domu nale��cej do Taralda.

Gabriella kr�ci�a si� niespokojnie w ��ku. Ogarnia� j� jaki� niepok�j, kt�rego nie pojmowa�a� Nie na tyle jednak g��boki, by nie pozwala� jej spa� twardo jak kamie� tej pierwszej nocy. Chocia� wieczorem by�a przekonana, �e kto� tak nieszcz�liwy jak ona, oka nie zmru�y.

Nast�pnego dnia nie pytana o zgod� zosta�a brutalnie w��czona do pracy z dzie�mi.

��Ale ja potrzebuj� wypoczynku � j�kn�a �a�o�nie.

��Po to, by piel�gnowa� zranione uczucia? � zapyta� Kaleb. � O, nie!

Liv, nie zwracaj�c na nic uwagi, powiedzia�a pogodnie:

��We� t� owsiank�, Gabriello. I postaraj si�, by Eli troch� zjad�a!

��Ale je�li nie b�dzie chcia�a je��, to j� zostawi� � burkn�a Gabriella. � Nie znios� �adnych kaprys�w.

��To nie o to chodzi � powiedzia�a Liv cierpliwie. � Po prostu spr�buj, b�d� tak dobra!

Z bolesnym westchnieniem Gabriella posz�a do pokoju ma�ej, kt�ra le�a�a jak przedtem i tylko czubek nosa wystawa� jej spod ko�dry.

��Masz tu zup� mleczn� � powiedzia�a Gabriella z grymasem, kt�ry zapewne mia� by� u�miechem. � Jedz!

Dziewczynka ani drgn�a. Patrzy�a tylko na ni� przera�onymi oczyma.

��O, Bo�e � zniecierpliwi�a si� Gabriella. � Ja nie mam czasu, by sta� tu przez ca�y dzie�. Usi�d�!

Eli leciutko poruszy�a g�ow�, jakby chcia�a j� unie��, ale zaraz opad�a znowu na poduszk�.

��No, ju��! � Gabriella chwyci�a dziewczynk�, chc�c j� podnie��, przesun�a r�k� po jej ramieniu i zamar�a. � Bo�e drogi! � szepn�a.

Rami� by�o chudziutkie jak wi�rek. Tylko sk�ra i ko�ci. �opatki stercza�y niczym ptasie skrzyd�a.

��O, dziecko kochane! � Gabriella po�o�y�a dziewczynk� z powrotem. � Tak, zaraz ci� nakarmimy, zobaczysz. Tylko le� spokojnie, ja wszystko zrobi�.

Otoczona najwi�ksz� troskliwo�ci� rodzic�w Gabriella nigdy w �yciu nie mia�a do czynienia z dzie�mi. Teraz jedn� r�k� wspiera�a ostro�nie g�ow� Eli, a �y�k� trzyman� w drugiej pr�bowa�a wla� w jej usta troch� owsianki. Dziewczynka prze�yka�a pos�usznie, ale z wysi�kiem. Wida� by�o, �e obecno�� Gabrielli �miertelnie j� przera�a.

��Nie mam zamiaru ci� uderzy�, je�li tego si� boisz � powiedzia�a Gabriella kr�tko. � Ale jak twoja matka mog�a dopu�ci� do takiego stanu?

Eli wpatrywa�a si� w ni� ciel�cym wzrokiem.

��A mo�e ty w og�le nie masz matki?

Dziewczynka potwierdzi�a skinieniem g�owy.

��A ojca?

Nareszcie ma�a pr�bowa�a co� powiedzie�.

��Dziadka � szepn�a przepraszaj�co.

��Ale� on jest pewnie stary?

Eli potwierdzi�a skinieniem g�owy.

��I chory � pisn�a �a�o�nie.

��Dobrze, ale kto si� tob� zajmowa�?

��Ja pracowa�am� U gospodyni Nygard � szepn�a � Ale nie mog�am tak jak ona chcia�a. By�a na mnie z�a.

Gabriella zamkn�a oczy.

��Tutaj nikt na ciebie nie b�dzie krzycza� � powiedzia�a z najokropniejszymi wyrzutami sumienia. � Wybacz mi, �e by�am troch� szorstka! Sama te� czuj� si� porzucona.

Eli spojrza�a na ni� pytaj�co.

��Ty te� nie masz nikogo, kto by ci� kocha�?

��Nie, nie, to nic � odpar�a Gabriella zawstydzona, bo nagle spojrza�a na swoj� krzywd� innymi oczyma. � Jest wielu takich, kt�rzy mnie kochaj�. Tylko jeden mnie nie chcia�.

Ma�a wychudzona r�czka zamkn�a si� na jej d�oni w ge�cie pocieszenia. Gabriella oddycha�a g��boko, by si� nie rozp�aka�. Bo�e drogi, my�la�a. Ona mnie pociesza!

��Teraz musisz tylko odpoczywa� i du�o je��.

��Tak � szepn�a ma�a. � To okropne. Kiedy kto� ci� nie kocha.

��Masz racj�, to okropne! Cz�owiek czuje si� taki nic nie wart.

Dziewczynka kiwa�a g�ow�, �e rozumie.

Gabriella trzyma�a jej r�czk�. W pami�ci pojawi�y si� wspomnienia. Jakie� schody� Schody do domu tutaj, w Grastensholm. Du�y ch�opak, kt�ry m�wi� jej jakie� ciep�e s�owa, kiedy opatrywali malca z obtartym kolanami. Nie pami�ta�a dok�adnie s�owo w s�owo, co powiedzia�, ale to by�o co� w tym sensie, �e ona umie zajmowa� si� innymi i �e czemu� takiemu powinna si� po�wi�ci�. I oboje stwierdzili, �e lubi� pomaga� innym.

Kaleb�

Drgn�a i wr�ci�a do smutnej rzeczywisto�ci.

��Gospodyni Nygard nie by�a dla ciebie dobra?

Mia�a zacisn�a usta i potrz�sn�a g�ow�. Patrzy�a w bok.

��A jak si� tam znalaz�a�?

��Ona przysz�a do dziadka i powiedzia�a, �e si� mn� zajmie. Zast�pi mi matk�.

��I w zamian ty musia�a� pracowa�?

��Tak.

��Darmowa s�u��ca. Nie dawa�a ci je��?

��Nie �mia�am je��. Bo ona m�wi�a, �e wszystko jej zjadam. A to nieprawda, ja nie dostawa�am prawie nic. I nawet tego ba�am si� tkn��.

Gabriella my�la�a o �wietnym jedzeniu w Gabrielshus, o mi�o�ci i troskliwo�ci rodzic�w�

��Jak ci na imi�? � us�ysza�a szept z ��ka.

��Gabriella � odpar�a, jakby nie pami�taj�c, �e przecie� nikt nie mo�e zwraca� si� per ty do margrabianki.

Eli zawaha�a si�, ale wyra�nie chcia�a co� powiedzie�.

��No, co ci le�y na sercu, powiedz.

Po chwili us�ysza�a znowu sp�oszony szept:

��Czy nie mog�aby� tu mieszka�? Razem ze mn�?

Gabriella by�a wzruszona. Spojrza�a na dziecinne ��ko pod �cian� i u�miechn�a si� bezradnie.

��Chyba si� tu nie zmieszcz�. Boisz si� ciemno�ci?

Ma�a istota skin�a g�ow�.

��Ten pok�j taki pusty. I taki wielki!

��Ju� nied�ugo przyjedzie tu druga dziewczynka.

��Czy ona jest mi�a?

��Nie wiem. Nie znam jej jeszcze. Teraz musz� ju� i��. Ale powiem, �e czujesz si� samotna. Zastanowimy si�, co robi�. Nied�ugo wr�c�.

Eli patrzy�a na ni� b�agalnie. Gabriella u�miechn�a si� pr�buj�c doda� jej odwagi.

W drzwiach przystan�a jeszcze na chwil� z tac� w r�kach. Po raz pierwszy od wielu tygodni zapomnia�a o swojej sytuacji. I to na d�ugie minuty.

W salonie babki opowiedzia�a, �e Eli czuje si� osamotniona. Liv i obaj m�odzi m�czy�ni zauwa�yli b�ysk �ycia w oczach dziewczyny.

Mattias powiedzia� z wahaniem:

��Zdaje mi si�, �e mam kandydatk� Pastor mnie pyta�, czy nie mogliby�my si� zaj�� pewn� dziesi�cioletni� dziewczynk�. Ale nie wiem, czy ona mie�ci si� w ramach tego, co tu postanowili�my.

��Jak to, dlaczego? � zdziwi�a si� Liv.

��Ona pochodzi wprawdzie z naszej parafii, kiedy oboje rodzice umarli, przenios�a si� do siostry w Christianii. I nie by�o to dla niej szczeg�lnie pomy�lne.

��Pod jakim wzgl�dem? � zapyta� Kaleb ostro.

��Siostra wci�gn�a j� w bagno. Ta dziesi�ciolatka jest ju� tak zepsuta, �e nie by�aby odpowiednim towarzystwem dla Eli.

��Wiesz, gdzie mieszkaj� obie z siostr�?

��Wiem. Pastor da� mi adres. Ta starsza jest chyba naprawd� bardzo zepsuta. Chodzi po ulicach i zaczepia m�czyzn, kradnie, oszukuje i robi wszystko, �eby tylko zdoby� pieni�dze. I tego samego uczy m�odsz� siostr�.

��Mimo wszystko powinni�my spr�bowa� pom�c tej ma�ej � powiedzia�a Liv. � Musimy to potraktowa� jako wyzwanie!

��Tak, pojedziemy obaj � rzek� Kaleb. � Takie dziewczyny mog� si� okaza� bardzo nieprzyjemne w obej�ciu. Jeden cz�owiek daleko z nimi nie zajdzie, trzeba b�dzie prawdopodobnie stosowa� zdecydowane metody.

Liv u�miechn�a si�:

��Zabierzcie te� ze sob� Gabriell� jako przyzwoitk�, �eby was ta starsza nie sprowadzi�a na z�� drog�.

M�odzie�cy parskn�li oburzeni.

��Kalebowi nic nie grozi � za�artowa� Mattias. � Jego idea�em jest zdrowa, naturalna dziewczyna, pogodna, silna, o czystym sercu, mocno stoj�ca na ziemi. A mo�e si� myl�?

��W ka�dym razie nie mam zamiaru szuka� przyg�d w towarzystwie nocnych ptak�w � Kaleb przyj�� niedyskrecje Mattiasa z ponur� min�. � Neurotyczne panny te� mnie nie obchodz�.

Liv zako�czy�a spraw�:

��Gdyby�cie wyjechali zaraz, byliby�cie z powrotem na obiad.

��Eli nie mo�e mieszka� z tak� zepsut� dziewczyn� � zaprotestowa�a Gabriella przestraszona.

��Zostaw, to mnie � u�miechn�a si� Liv. � Tylko przywie�cie t� ma��, to�

��Babciu, ja obieca�am Eli, �e zaraz wr�c�. Mo�e�?

��Ju� do niej id�.

Wsiedli wi�c do sa� i pojechali. Gabriella siedzia�a pomi�dzy ch�opcami, troch� przestraszona, �e b�dzie musia�a si� zetkn�� z najgorszymi przejawami �ycia wielkiego miasta. Zarazem jednak odczuwa�a dziwn� ulg�.

No to co, �e Simon mnie porzuci�? To co, �e nie poci�gam m�czyzn i mo�e nigdy nie wyjd� za m��? Co ja w og�le znacz�? Czy� nie najwa�niejsze jest, �e cz�owiek mo�e zrobi� co� dla innych? Po�wi�ci� siebie.

Eli prosi�a, �ebym mieszka�a w jej pokoju. M�j Bo�e, jak to ogrzewa moje przemarzni�te serce!

Mo�e sobie Kaleb nazywa� mnie neurotyczk� i zarzuca� mi lenistwo. Bo to mnie mia� na my�li, dobrze o tym wiem.

Mattias pe�en by� plan�w i usta mu si� nie zamyka�y przez ca�� drog�. Kaleb zapatrywa� si� na wszystko nieco bardziej sceptycznie. Gabriell� nieoczekiwanie irytowa� jego brak wiary w ludzi, a dopiero co irytowa�o go to samo u niej.

I mo�e sobie mie� t� swoj� pogodn� ch�opsk� c�rk�, pomy�la�a nagle bez zwi�zku.

Adres, kt�ry dostali od pastora, okaza� si� nieaktualny. Jaka� okropna baba wo�a�a do nich od progu, �e t� dziwk� wyrzuci�a z domu ju� dawno temu.

��Gdzie wobec tego jej szuka�? � zastanawia� si� Mattias.

��Dawniej ten z�odziejski pomiot mieszka� w bramie dwie przecznice st�d! Ale poj�� nie mog�, �e tacy przyzwoici panowie chc� mie� z ni� do czynienia. Mog�abym przysi�c, �e ona ma i parchy, i trypra!

��Chcemy si� tylko zobaczy� z jej m�odsz� siostr� � u�miechn�� si� Mattias.

��Tak, widzia�am. Ona ci�ga�a za sob� jakiego� dzieciaka.

Dostali w ko�cu nowy adres i poszli.

Owszem, na szczycie schod�w, przy drzwiach na strych, le�a�y jakie� sk��bione szmaty, a po chwili z pos�ania podnios�a si� rozczochrana dziewczynka.

By�a potwornie brudna i zabiedzona. I zaskakuj�co dojrza�a jak na swoje dziesi�� lat�

��Dzie� dobry � przywita� si� Mattias. � Przyszli�my zapyta�, czy nie chcia�aby� mie� nowego domu? Dobrego domu, gdzie ka�dego dnia b�dziesz si� najada� do syta�

��A co ty, u diab�a, jeste� za przekl�ty, oszukany pastor? � sykn�a ma�a zachryp�ym g�osem. � Zje�d�aj st�d!

Gabriella z trudem opanowa�a si�, by nie zakry� uszu d�o�mi i nie uciec st�d. W jej dotychczasowym wyrafinowanym �wiecie istoty takie jak ta by�y czym� ca�kowicie nieznanym. A� jej dech zapar�o ze zdumienia i obrzydzenia.

W tej samej chwili jednak szmaty poruszy�y si� znowu i ukaza�a si� jeszcze mniejsza dziewcz�ca g�owa, rozczochrana, o pyzatych policzkach i bystrych oczkach, jak ma�y troll w matowym �wietle s�cz�cym si� przez szpar� w �cianie.

��Ale� � wyj�ka� Mattias. � Kt�ra z was ma dziesi�� lat?

Przygl�da�y mu si� niech�tnie, w ko�cu starsza powiedzia�a:

��Na diab�a ci to wiedzie�? Masz ochot� na numer, to powiedz od razu, a nie st�j tu i nie opowiadaj o dobrym domu! Nie dam si� nabra� na takie sztuczki! I trzymaj swoje brudne �apy od mojej siostry. Ja za ni� odpowiadam.

��Wi�c ile ty masz lat? � zapyta�a Gabriella wstrz��ni�ta.

Przedwcze�nie dojrza�e, pozbawione iluzji dziecinne oczy spojrza�y na ni�.

��A ty co� za jedna, ty stara wied�mo? Jeszcze nie posmakowa�a� ch�opa, �e� taka niezaspokojona? Zabieraj si� st�d, ch�opami sama si� zajm�.

��Ile masz lat? � powt�rzy� Kaleb ostrzejszym tonem.

Pos�a�a mu paskudny, bezwstydny u�miech.

��Jagni�ce mi�sko, m�j ch�opcze. Chcesz spr�bowa�?

��Nie, dzi�kuj�. Wol� �wie�e, nie macane przez r�ne pokryte parchem �apy. Nie pytamy o ciebie. To twoj� siostr� chcemy zabra�.

��A, to wy�cie tacy? Ciekawe, co powie na to posterunkowy?

��Nie gadaj g�upstw! Ile masz lat?

��Guzik ci do tego. A zreszt� pi�tna�cie, a cia�ko delikatne jak u nowo narodzonej owieczki. Tylko spr�buj!

Kaleb zwr�ci� si� do Gabrielli i Mattiasa:

��Ma mo�e kt�re� z was jaki� hak, �ebym m�g� �ci�gn�� te ga�gany z jej siostry?

Starsza wpad�a we w�ciek�o��. Miota�a na Kaleba straszne przekle�stwa, za kogo go uwa�a i co on mo�e zrobi�. Wszystko to by�o tak straszne, �e Gabriella poczu�a md�o�ci. Odwr�ci�a si� i zesz�a par� stopni w d�.

Bez dalszych komentarzy obaj m�czy�ni podnie�li m�odsz� dziewczynk�, kt�ra szarpa�a si� i kopa�a, wrzeszcz�c przy tym niemi�osiernie ze strachu. Kaleb stara� si� znie�� j� ze schod�w, podczas gdy Mattias trzyma� pluj�c� i nie przestaj�c� kl�� starsz� siostr�.

��Gdzie wy j� zabieracie, co? Przekl�ci porywacze, ja zamelduj�, ja�

��Nie, nie zrobisz tego � powiedzia� Mattias i j�kn��, bo ta okropna dziewczyna ugryz�a go dotkliwie. � Nie chcesz, �eby twoja siostra mog�a mieszka� w porz�dnym pi�knym domu, gdzie b�dzie mog�a si� uczy�, a w przysz�o�ci zosta� prawdziw� dam�?

��Diabelski, przekl�ty kaznodzieja!

��Nie jestem kaznodziej�, jestem medykiem. Ty sama te� powinna� by� dok�adnie zbadana i powinna� sko�czy� z tym bezwarto�ciowym �yciem, kt�re prowadzisz�

��Dobrze mi tak, jak jest, nie chc� si� z nikim zamienia�! Co wy robicie z Fred�, wy�?

��Zabieramy j� do dworu Grastensholm. Mieszka tam ju� troje innych bezdomnych dzieci. B�dzie z nimi � wykrztusi� Mattias, wci�� szamocz�c si� z dziewczyn�, gdy tymczasem Freda wrzeszcza�a na ulicy. � Dostanie trzy posi�ki dziennie i b�dzie mie� opiek�, kt�rej ty da� jej nie mo�esz.

Wreszcie ust�pi�a.

��Dobrze, we� j� sobie, ty przekl�ty alfonsie! We�cie j�, to przynajmniej nie b�d� musia�a s�ucha� jej ci�g�ego skamlania o jedzenie. Chcia�am by� dla niej dobra, ale samej b�dzie mi lepiej. Du�o lepiej. Ch�opy nie lubi�, jak ona si� ko�o mnie pl�cze.

��W porz�dku � powiedzia� Mattias. � A teraz oddaj moj� sakiewk�.

��Co, do cholery? Chcesz mnie jeszcze oskar�y� o kradzie�, co?

��Tak, chc�. Oddawaj sakiewk�!

��Nie mam�

Mattias odebra� jej swoj� w�asno�� si��.

��O, a tu masz miedziaka, to przynajmniej dzisiaj nie p�jdziesz na ulic�.

Ona jednak cisn�a w niego monet� z ca�ej si�y, tak �e potoczy�a si� z brz�kiem ze schod�w.

��Nie potrzebuj� twoich zasmarkanych pieni�dzy, ty przekl�ty �wi�toszku!

��Jak chcesz � odpar� Mattias spokojnie i poszed� sobie.

Zanim zd��y� zej�� na d�, przelecia�a obok niego jak strza�a i porwa�a pieni�dz. Mattias skin�� jej przyja�nie na po�egnanie. Dziewczyna pokaza�a mu j�zyk.

��Pospiesz si� � sykn�� Kaleb, zas�aniaj�cy d�oni� usta Fredy. � Budzimy zainteresowanie, a ja nie jestem ju� d�u�ej w stanie zmusza� jej do milczenia.

Wsiedli do sa� i szybko odjechali. Wszyscy trzej musieli trzyma� ma�� dziesi�cioletni� Fred�, kt�ra by�a przekonana, �e uwo�� j� na koniec �wiata.

��Freda, pos�uchaj nas � zacz�a Gabriella. � Chcemy ci pom�c. Nie b�dziesz ju� musia�a sypia� na zimnych schodach ani g�odowa�, ani by� �wiadkiem� nieprzyjemnych scen. Usi�d� teraz i rozejrzyj si�. Jedziemy do domu do Grastensholm! Znasz przecie� dw�r w Grastensholm, pochodzisz z tej parafii.

��Cholerna wied�ma! � wrzasn�a Freda, kt�ra przesz�a u siostry niez�� szko��.

Kiedy dotarli do dworu, wygl�da�a na do�� zrezygnowan�. A mo�e ju� nie mia�a si�y, by stawia� op�r?

Wszyscy zdj�li swoje przybrudzone okrycia, a Freda zosta�a rozebrana ze wszystkich swoich ga�gan�w i skierowana wprost do k�pieli, kt�r� Liv zawczasu przygotowa�a.

Musieli j� trzyma� we czw�rk�, �eby da�a si� nareszcie umy�, a jej w�ciek�e wrzaski s�ycha� by�o chyba a� w Lipowej Alei. Wszyscy byli gruntownie przemoczeni, a pod�oga zamieni�a si� w jezioro.

Gdy nareszcie zanie�li wyszorowan� do czysta Fred� do ��ka w pokoju przestraszonej Eli, Gabriella o�wiadczy�a przytomnie:

��Na dzisiejsz� noc przenios� si� do dziewcz�t. Nie znaj� si� jeszcze, Eli jest przera�ona, a Freda, jak s�dz� zdecydowana na ucieczk�.

��Bardzo dobrze � pochwali� j� Kaleb. � Przeniesiemy pani ��ko, margrabianko.

Tych kilka s��w uznania z jego strony sprawi�o jej ogromn� rado��. Spojrza�a na niego ukradkiem, ale on zd��y� ju� zapomnie� o jej spragnionym czu�o�ci sercu i zaj�� si� bardziej praktycznymi sprawami. Zreszt� nie �yczy�a sobie pochwa� od tak nieuprzejmego m�czyzny.

Gdy jednak Gabriella wysz�a, by przynie�� potrzebne jej na noc rzeczy, wszyscy troje pozostali w salonie popatrzyli na siebie z u�miechem. Kuracja zaczyna�a dzia�a�!

Gabriella mia�a trudn� noc. Freda by�a pobudzona i t�skni�a za siostr�; nie chcia�a si� po�o�y� w swoim nowym pi�knym ��ku. Przekle�stwami i nieopanowanym zachowaniem przera�a�a wra�liw� Eli.

W ko�cu Gabriella musia�a wezwa� pomoc.

Liv, Mattias i Kaleb usiedli obok Fredy, Gabriella za� trzyma�a Eli za r�k�.

��Musisz si� uspokoi�, Fredo � t�umaczy� jej Mattias. � Eli jest chora.

��Ta smarkata? � krzycza�a Freda. � Nie chc� mieszka� z dzieciakami!

��Tutaj b�dzie ci lepiej.

��Id� do diab�a! Ja sobie wsz�dzie dam rad�. Zarabiam wi�cej pieni�dzy w ci�gu jednego dnia ni� ty przez ca�y rok.

��To dlaczego mieszka�a� na tych brudnych schodach?

��Bo chcia�am.

��A nie marz�a�? Musia�em ci opatrzy� nogi, takie masz poodmra�ane.

��Mog� skopa� te twoje cholerne opatrunki.

��Oczywi�cie, �e mo�esz, ale my�l�, �e to by by�o g�upie. Wiesz, tu b�dziesz mia�a du�o swobody. I b�dziesz chodzi� do szko�y.

��Szko�a! � prychn�a Freda z bezgranicznym obrzydzeniem. � To tylko dla g�upk�w.

��Przeciwnie, to co� dla tych, kt�rzy s� dostatecznie m�drzy, by chcie� si� uczy� � powiedzia� Kaleb zaczepnie. � A najwi�cej ucz� si� oczywi�cie ci, kt�rzy maj� co� w g�owie. Ty i tak pewnie by� niczego si� nie nauczy�a, wi�c lepiej daj sobie spok�j.

��Co ty wiesz, czego ja si� mog� nauczy�? Jestem du�o m�drzejsza od ciebie!

��W�a�nie widz� � odpar� Kaleb cierpko. � Poznaj� to po twoim j�zyku.

Gdy doro�li zamilkli na chwil�, spyta�a zaczepnie:

��B�dziecie tu siedzie� przez ca�� noc?

��To zale�y od ciebie.

��Ode mnie? Ja was tu przecie� nie chc�, ty cholerny staruchu!

��Domy�lamy si�. Ale Eli potrzebuje snu. By�a bardzo �le traktowana i teraz boi si� wszystkiego.

��Phi! Ale tch�rz! � A po chwili przerwy: � Jak to, �le traktowana?

��Bito j�. Nie dostawa�a jedzenia. Dlatego zabrali�my j� tutaj. �eby mia�a prawdziwy dom.

Freda zastanowi�a si� nad tym. Podnios�a si� zdecydowanie, a poniewa� sprawia�a wra�enie uspokojonej, pozwolili jej na to.

Boso podesz�a do ��ka Eli.

��Czym ci� bili?

��Kijem � szepn�a Eli.

��Mog� zobaczy�?

Eli spojrza�a pytaj�co na Gabriell�, kt�ra skin�a g�ow�. Skoro jaki� kontakt m�g� si� mi�dzy dziewczynkami nawi�za�, to nale�a�o zostawi� im swobod�.

Eli pokaza�a wi�c rozleg�e siniaki, pokrywaj�ce jej cia�o.

��Do licha, ale ty jeste� chuda! � rzek�a Freda. � Wygl�dasz jak szkielet! Zobacz teraz tu, jak ja dosta�am �a�cuchem.

��Och! � szepn�a Eli z podziwem.

Troje doros�ych usun�o si� na bok, a tymczasem dziewczynki wymienia�y swoje do�wiadczenia z rozleg�ych przestrzeni okrucie�stwa.

��Musia�a� pracowa� dla tej baby? � zapyta�a Freda z niedowierzaniem, mru��c swoje bystre niczym u wiewi�rki oczy. � Najg�upsze, co mo�na robi�, to pracowa�.

Oj, teraz nale�a�o si� chyba wtr�ci�.

��Nikt nie mo�e �y� bez pracy � powiedzia� Kaleb. � Ale �eby Eli, taka ma�a, musia�a wykonywa� prac� za dwoje doros�ych, to chyba przesada.

��Ty tam, z t� jasn� czupryn� � sykn�a Freda z pogard�. � Jeste� taki cholernie g�upi, �e powiniene� trzyma� g�b� na k��dk�. Rozumiesz?

Po czym znowu odwr�ci�a si� do Eli.

Gabriella st�umi�a u�miech, Kaleb jednak roze�mia� si� szeroko.

��Dzi�kuj�, ch�opcy � rzek�a Gabriella. � My�l�, �e ju� sobie poradz� sama. One si� ze sob� porozumia�y.

Kaleb zdumia� j�, bo podszed� do Fredy i pog�aska� j� po g�owie. Dziewczynka w odpowiedzi sykn�a:

��Zabierz st�d te swoje szpony! Zajmij si� raczej t� chud� wron�. Na nic lepszego nie zas�ugujesz. Ale uwa�aj, �eby� si� o ni� nie skaleczy�!

I wskaza�a r�k� na Gabriell�, kt�rej akurat takie s�owa nie dodawa�y pewno�ci siebie.

��To niesprawiedliwe, Freda � powiedzia� Mattias spokojnie. � Uwa�am, �e Gabriella jest naprawd� �adna. Nie wszyscy musz� wygl�da� tak samo.

Freda prychn�a ze z�o�ci�. Kaleb nie powiedzia� nic.

Najwi�kszego wysi�ku wymaga�o w�a�ciwe pokierowanie Fred�. Stan Eli poprawia� si� z dnia na dzie� i po tygodniu, opatulona w szale, mog�a ju� uczestniczy� wraz z Fred� i grzecznymi na og� ch�opcami w lekcjach Liv.

Freda jednak przeszkadza�a okropnie. A to nie chcia�a s�ucha� polece�, a to musia�a wyj��, to znowu uwa�a�a, �e wszystko jest g�upie. Buntowa�a te� ch�opc�w przeciwko podejmowanym przez doros�ych pr�bom pokazania im bardziej warto�ciowego �ycia.

��T�sknisz do mieszkania na klatce schodowej? � spyta� kt�rego� dnia Mattias. Dziewczynka spojrza�a na niego przygn�biona, sprawia�a wra�enie opuszczonej.

��No jasne, �e t�skni� � warkn�a opryskliwie, ale g�os zabrzmia� jako� �a�o�nie.

Ucieka� ju� nie pr�bowa�a. Gabriella, kt�ra sama podj�a si� opieki nad dziewczynkami, walczy�a zaciekle by nad fatalnym zachowaniem Fredy g�r� wzi�a �agodno�� Eli, a nie na odwr�t. Nie nale�a�o to do zada� �atwych.

Mattias dba� o zdrowie ca�ej czw�rki. Najs�absza by�a Eli, ale �adnemu nie brakowa�o �lad�w po ciosach, kt�rych im �ycie nie szcz�dzi�o.

W�r�d doros�ych Freda akceptowa�a tylko Mattiasa. Wszyscy podejrzewali, �e �ywi�a do niego s�abo��, ale ona za nic by si� do tego nie przyzna�a. Wci�� go zaczepia�a, wymy�la�a dla niego dziwaczne przezwiska, lecz najwymowniejszy by� fakt, �e ani na chwil� nie przestawa�a si� nim zajmowa�.

Kt�rego� dnia Mattias i Kaleb mieli pojecha� z Eli w odwiedziny do jej dziadka. W ostatniej chwili Mattiasa wezwano do Eikeby, do jego w�asnego dziadka, b�d�cego teraz s�dziwym, chorowitym starcem.

Doktor wyruszy� natychmiast, dziewczynk� za� musia� si� zaj�� Kaleb sam. Eli, z bezgranicznym uwielbieniem zapatrzona w Gabriell�, poprosi�a, by i ona si� z nimi wybra�a. Gabriella odm�wi�a stanowczo, jak zawsze niepewna, czy naprawd� nikomu nie b�dzie przeszkadza�.

��A c� to waszej wysoko�ci znowu dolega? � zapyta� Kaleb zirytowany.

��My�l�, �e nie mia�by� ochoty mnie zabra� � b�kn�a skr�powana.

��Nie, na Boga! � zawo�a� ze z�o�ci�. � To chyba naprawd� nie ma znaczenia, na co ja mam ochot�! Czy nie mog�aby pani cho� raz przesta� my�le� o sobie, margrabianko, i zrobi� przyjemno�� Eli?

Zak�opotana i zawstydzona wsiad�a do sa�, a Eli na jej widok pokra�nia�a z rado�ci.

Siedzieli w milczeniu z dziewczynk� w �rodku. Gabriella uwa�a�a, �e Kaleb zachowa� si� po grubia�sku i ona nie ma o czym z nim rozmawia�. Pomy�la�a jednak, �e nie robi� chyba zbyt sympatycznego wra�enia, wzi�a wi�c r�k� Eli i u�cisn�a, jakby chc�c doda� jej odwagi.

Dziewczynka odpowiedzia�a u�miechem.

��Wasza �askawo�� mo�e robi� wszystko, co tylko chce � rzek� Kaleb naburmuszony, jakby chc�c zako�czy� sp�r.

��To nie jest wcale takie �atwe, kiedy si� w cz�owieku wszystko rozpad�o � pr�bowa�a si� usprawiedliwi�.

��A co z pani rodzicami?

��Z moimi rodzicami?

��Nigdy pani nie pomy�la�a, co oni musz� czu�?

Popatrzy�a na niego pytaj�co.

��Oddano im ich jedyn� c�rk�, odrzucon�, nie chcian�. Czy mo�e pani postawi� si� w ich po�o�eniu, wasz� �askawo��? Prosz� pomy�le�, �e pani sama ma c�rk�, kt�r� spotka�o to, co pani�!

Gabriella podj�a tak� pr�b�.

��Oni wzi�li na siebie wszystkie k�opoty prawda, panno margrabianko? � ci�gn�� Kaleb bez lito�ci. � Pani mog�a cierpie� i u�ala� si� nad sob� w spokoju, a tymczasem matka pani musia�a napisa� pewnie setki upokarzaj�cych list�w, �e �lub si� nie odb�dzie, poniewa� narzeczony nie chce jej c�rki, kt�r� wychowywa�a z tak� troskliwo�ci� i z kt�rej zapewne jest bardzo dumna. Ojciec pani musia� odwo�a� wszystko, inaczej rozporz�dzi� tym, co dla was obojga przygotowa�: dom, posag i tak dalej. Bez s�owa skargi, prawda? Ich my�li by�y przy pani, jedynej c�rce. A czy pani pomy�la�a o nich?

Gabriella prze�kn�a �lin�.

��Zaraz napisz� do domu i podzi�kuj� im za wszystko. Wyja�ni�, �e jest mi tutaj dobrze i �e zapomnia�am o ca�ej tej historii z Simonem.

��A zapomnia�a pani?

Gabriella zastanowi�a si�.

��O Simonie zapomnia�am. Nie wiem tylko, czy zdo�am znowu komu� uwierzy�.

��Nie wszyscy s� tacy jak on.

��Oczywi�cie, ale ja jestem ta sama. Nie�adna, p�aska, nie chciana. Po prostu ma�o poci�gaj�ca. Tego si� nie zapomina.

��Wi�c kiedy pani z kim� rozmawia, to przez ca�y czas zastanawia si� pani nad swoim wygl�dem? A gdyby tak zapomnie� o swojej pozbawionej znaczenia osobie i pomy�le� o tej drugiej stronie? Zainteresowa� si� �yciem i k�opotami rozm�wcy?

Nie wiedzia�a, co odpowiedzie�, nie mia�a nic na swoj� obron�.

Eli wtr�ci�a b�agalnie:

��Nie b�d� taki surowy dla Gabrielli, ona jest bardzo mi�a. I tak jej by�o przykro, kiedy jej nikt nie kocha�. Mnie te� by�o przykro.

��Ja chc� jej tylko pom�c, Eli. Chc�, �eby oderwa�a si� od swoich nieszcz�� � powiedzia� Kaleb i podci�� konia. � Sta� pani� na to, wasza wysoko�� � zwr�ci� si� znowu do Gabrielli. � Kiedy jest pani z dzie�mi, interesuje pani� tylko ich dobro. To wida�. Wtedy jest pani mi�a i �adna. Dlaczego nie spr�bowa� tego samego z m�czyznami, kiedy ju� pani wr�ci do swojego dworskiego towarzystwa?

��Kiedy wr�c�? � powt�rzy�a Gabriella jakby zdziwiona. � Chcia�abym wr�ci� do Gabrielshus i do rodziny, ale do dworskiego towarzystwa? A niech oni id� gdzie pieprz ro�nie! Znacznie lepiej czuj� si� tutaj, z wami.

��No, to brzmi nie�le � rzek� Kaleb z przek�sem. � Ale przed pani� jeszcze d�uga, d�uga droga. Teraz, na przyk�ad, przez ca�y czas rozmawiali�my tylko o pani. W og�le nie zainteresowa�a si� pani moim �yciem ani �yciem Eli.

��O � szepn�a Gabriella i obla�a si� rumie�cem. � Wybacz mi, Kaleb! Rzeczywi�cie nic nie wiem o twoim �yciu, odk�d wyszed�e� z kopalni.

��Bo te� i nie ma o czym opowiada�.

Ale ja bym chcia�a pos�ucha�!

��Kiedy indziej. Gdy pani zainteresowanie b�dzie bardziej spontaniczne.

Zawstydzi�a si�, lecz zas�u�y�a na to. Dziwne, ale my�l o � nie maj�cej tutaj przecie� nic do rzeczy rozs�dnej, o blond w�osach wymarzonej �onie Kaleba, onie�mieli�a j� jeszcze bardziej.

Nabra�a troch� wi�cej odwagi, gdy weszli do le��cego w ��ku dziadka Eli. Z g��bokim wzruszeniem Kaleb i Gabriella s�uchali, jak ma�a opowiada dziadkowi o tym bajecznym zamku, w kt�rym teraz mieszka, i jakie tam wszystko jest wspania�e.

Doznali oboje uczucia, �e w ich �yciu dokona�o si� co� wa�nego. Bo jak to kiedy� powiedzia� Kaleb: chocia� nasze starania nie poprawi�y losu wszystkich cierpi�cych dzieci w Norwegii, to przynajmniej tym czworgu mo�emy stworzy� mo�liwo�� bardziej ludzkiego �ycia. Powinni�my si� z tego cieszy�.

Kaleb przesta� ju� walczy� z w�adzami. Uzna�, �e to ciosy zadawane w powietrze. Tutaj przynajmniej wida� jaki� rezultat, nie szkodzi, �e na razie tylko taki nieznaczny.

Cz�sto odwiedza� ich Andreas, kt�ry zim� nie mia� zbyt wiele zaj�� w Lipowej Alei. Wieczorami, kiedy dzieci po�o�ono ju� spa�, m�odzi siedzieli w salonie i rozmawiali. Czasami przychodzi�a te� Liv i jako� nikt nie dostrzega�, �e jest w�r�d nich osoba przesz�o sze��dziesi�cioletnia. Liv zachowa�a bowiem �ywo�� uczu� i m�odzie�czy umys�.

Tego dnia jednak, kr�tko przed �wi�tami Bo�ego Narodzenia, Liv sprawia�a wra�enie zatroskanej, zamy�la�a si� cz�sto, w ko�cu Mattias zapyta�:

��Co si� sta�o, babciu?

Liv drgn�a.

��Nie, nic.

��Widz� przecie�. Martwisz si� o dzieci?

��Nie, nie. My�l� tylko, �e zaczynam si� starze�. Zdarza mi si� czasami, �e s�ysz� jakie� g�osy.

Gabriella, z rado�ci� wyczekuj�ca tych wieczornych rozm�w z lud�mi, kt�rzy j� akceptowali, zadr�a�a na s�owa babki.

��G�osy?

��Tak, jakie� okropne ha�asy. Nie wiem ani sk�d si� bior�, ani nie umia�abym ich bli�ej okre�li�. Bywaj� r�ne.

��M�wi babcia dziwne rzeczy � u�miechn�� si� Mattias. � Nie s� to czasem duchy?

��Och, nie! W Grastensholm nigdy przedtem duch�w nie by�o!

��Nigdy przedtem? � zapyta�a Gabriella. � To bardzo niepokoj�ce okre�lenie.

��Nie, nie chcia�am powiedzie� nic takiego. Nie m�wmy o tym wi�cej! Gabriello, widzia�am dzisiaj, jak rysowa�a� z dzie�mi. Jeste� naprawd� zdolna, nie wiedzia�am o tym.

��Dzi�kuj� � u�miechn�a si� Gabriella uradowana. Zaraz jednak zdziwione spojrzenie Kaleba sprawi�o, �e si� zarumieni�a. Tylko, �e �le sobie to jego zdziwienie wyt�umaczy�a. Dopiero s�owa Andreasa pozwoli�y jej zrozumie�.

��Gabriello, jaki ty masz �liczny u�miech � zawo�a� kuzyn z Lipowej Alei. � Pojawia si� powoli, gdzie� z g��bi, a potem twarz ci si� rozpromienia, tak �e ca�a jeste� jak odmieniona! A zawsze chodzisz taka skwaszona � zako�czy� niezbyt zr�cznie.

��Nie skwaszona, Andreas � poprawi�a Liv. � Nieszcz�liwa by�oby chyba lepszym okre�leniem.

Gabriella poczu�a si� skr�powana i ponownie skry�a si� w swojej skorupie.

��Ja te� widzia�em twoje rysunki � rzek� Mattias. � Po kim odziedziczy�a� te zdolno�ci?

To po mojej matce, Silje � o�wiadczy�a Liv. � Znacie przecie� jej malowid�a. Kiedy� w m�odo�ci ja tak�e pr�bowa�am tej sztuki. Jednak m�j pierwszy m�� st�umi� we mnie wszelk� pewno�� siebie i nigdy potem nie zdoby�am si� ju� na odwag�.

Gabriella napotka�a spojrzenie babki. Obie wiedzia�y, co to znaczy utraci� wiar� w siebie.

Ch�opcy prosili, by Liv pokaza�a im jakie� swoje rysunki. Zaskoczona i za�enowana jak m�oda dziewczyna, posz�a do siebie, by je przynie��.

��Babcia jest taka mi�a � powiedzia� Mattias, gdy wysz�a. � My�l�, �e ta opieka nad dzie�mi ma dla niej ogromne znaczenie.

��Dla nas wszystkich � doda�a Gabriella.

Zdumieni, w milczeniu ogl�dali ma�e akwarelki Liv.

��Och, mamo! � wykrzykn�� Tarald, kt�rego wezwano, �eby te� obejrza�. � Czemu nigdy nic o tym nie m�wi�a�? I dlaczego przesta�a� malowa�?

��Tak, jak m�wi�am � u�miechn�a si� przepraszaj�co, � Odebrano mi wiar� w siebie.

��One s� fantastyczne! � zachwyca�a si� Irja.

��Czy m�g�bym zabra� jedn� do Lipowej Alei, �eby pokaza� mamie, ojcu i dziadkowi? � zapyta� Andreas.

��Kochani moi! � szepn�a Liv zak�opotana. � To przecie� nic takiego!

��Nic takiego?! � zaprotestowa� Kaleb.

��Ta jest naj�adniejsza. � Gabriella pokaza�a wybran� akwarel�.

Liv posmutnia�a.

��Naprawd� tak uwa�asz? Mnie te� si� ona zawsze najbardziej podoba�a i to w�a�nie ni� chcia�am sprawi� niespodziank� mojemu pierwszemu m�owi, ale ponios�am pora�k�. Kobiety powinny trzyma� si� z daleka od sztuki, o�wiadczy�. Bo kobiecie to nie przystoi. Sztuka jest po to, by dostarcza� przyjemno�ci m�czy�nie.

��Nie s�ysza�em nic r�wnie g�upiego � obruszy� si� Kaleb. � Ja uwa�am, �e m�czyzna i kobieta powinni �y� w ma��e�stwie na r�wnej stopie, w przeciwnym razie to ma��e�stwo nie jest nie warte.

Wszyscy go poparli, a Gabriella przygl�da�a mu si� w zamy�leniu.

��Tak, masz oczywi�cie racj� � zgodzi�a si� Liv. � Tylko wtedy by�am m�oda i bardzo wra�liwa. Dlatego zreszt� tak dobrze teraz rozumiem Gabriell�. Tak samo �atwo j� zrani� jak mnie wtedy. Z czasem cz�owiek staje si� odporniejszy, moje dziecko.

��Mam nadziej� � u�miechn�a si� Gabriella. � Musz� zreszt� powiedzie�, �e coraz rzadziej my�l� o Simonie. Za to coraz cz�ciej u�wiadamiam sobie, �e o nim zapominam. O, przepraszam � szepn�a rzucaj�c sp�oszone spojrzenie na Kaleba.

��Dlaczego przepraszasz? � zdziwi� si� Mattias.

��W obecno�ci Kaleba nie mam prawa m�wi� o sobie.

��Oczywi�cie, �e pani ma � sykn�� Kaleb. � Czy dla pani nie istniej� po�rednie rozwi�zania? Musi by� albo, albo?

Skuli�a si� na d�wi�k jego g�osu, on za�, zirytowany, nie zastanawia� si� nad s�owami.

��Przez wiele lat �y�em obok najbardziej nieszcz�liwych mieszka�c�w wielkiego miasta, widzia�em ich straszn� n�dz�. Zna�em a� do najdrobniejszych szczeg��w ich problemy i by�em chory z bezsilno�ci, bo nie mog�em im pom�c! I oto przychodz� tutaj i okazuje si�, �e powinienem zacz�� si� rozczula� nad drobn� nieprzyjemno�ci�, jakiej dozna�a pewna dama, maj�ca poza tym w �yciu wszystko, o czym tylko mo�na marzy�. Kt�ra przy jednym posi�ku zjada wi�cej ni� tamci biedacy przez ca�y tydzie�! Nie, na mnie prosz� nie liczy�!

Gabriella pochyli�a g�ow�, zgaszona i przybita.

��Gabriello, co ty! � zawo�a� Mattias. � Chyba nie boisz si� Kaleba? Nie masz nic na swoj� obron�?

��Nie chcia�abym, �eby on si� na mnie z�o�ci� � szepn�a i z irytacj� stwierdzi�a, �e zbiera jej si� na p�acz. A przecie� nie uroni�a ani jednej �zy od chwili, kiedy sta�o si� to okropne z Simonem. � Przepraszam � szepn�a i wybieg�a z pokoju.

��Ja chyba nie� � zacz�� Kaleb zdenerwowany.

��Jej zdaniem jeste� z�y � powiedzia�a Liv spokojnie. � Ja wiem, �e chcesz jej pom�c, �eby si� otrz�sn�a, ale by�e� naprawd� dosy� ostry! Uwa�asz, zdaje si�, �e ona jest strasznie zaj�ta sob�, prawda? A ja my�l�, �e po prostu nie rozumiesz, co ona czuje, co to znaczy by� tak potraktowanym jak ona. To nie samolubstwo, lecz cz�owiek jest taki rozbity, �e ka�dy nerw sprawia b�l, wi�c ze strachem oczekuje, �e wszyscy teraz maj� prawo m�wi�: �Zabieraj si� st�d!�. Wierz mi, ja wiem, co m�wi�, sama kiedy� przesz�am przez to samo, zosta�am niemal dos�ownie zmia�d�ona przez mojego pierwszego m�a. Trzeba by�o bardzo d�ugiego czasu i niesko�czonej cierpliwo�ci Daga, bym jako� dosz�a do siebie. Gabriella nie jest teraz sob�. Bo w og�le to mi�a, troskliwa dziewczyna, nie zajmuje si� sob� bardziej, ni� zwykle robi� to dziewcz�ta w jej wieku. Jest raczej odwrotnie.

��Bardzo �a�uj� � rzek� Kaleb zgn�biony. � Czy powinienem�

��Nie, teraz zostaw j� w spokoju � powiedzia�a Liv. � My�l�, �e nie chcia�aby, �eby kto� widzia�, jak p�acze. O, ju� wraca, ju� si� opanowa�a.

P�niej rozmawiali ju� tylko o niewa�nych, zabawnych sprawach.

Tego wieczora r�wnie� Gabriella stwierdzi�a, �e W Grastensholm dziej� si� jakie� dziwne rzeczy. P�no wr�ci�a do swojego pokoju, a kiedy si� k�ad�a, us�ysza�a na korytarzu jakby szepty i skradaj�ce si� kroki.

W ko�cu kto� ostro�nie zapuka� do drzwi.

��Gabriello � us�ysza�a szept przez dziurk� od klucza. � Nie �pisz?

Wsta�a, zapali�a �wiec� i otworzy�a.

W blasku �wiat�a zobaczy�a cztery pary przestraszonych oczu.

��S�yszeli�my jakie� d�wi�ki � szepn�� Nikodemus.

��Wejd�cie. � Gabriella otworzy�a szerzej drzwi.

Wszyscy wsun�li si� do �rodka.

��O, jak tu �licznie pachnie! � zachwyci�a si� Eli.

��Ech � skrzywi� si� Per, zwany Drozdem. � Tu pachnie dam�. Perfumami!

Gabriella roze�mia�a si�.

��No, co takiego s�yszeli�cie?

��Kto� chodzi ponad naszymi g�owami � o�wiadczy� Nikodemus.

��Ci�kie, szuraj�ce kroki � doda�a Freda dramatycznie.

��E, tam � Per by� innego zdania. � Nie takie ci�kie. Raczej skradaj�ce si�. Jak pot�piona dusza.

Gabriell� przenikn�� dreszcz.

��Za nic nie wr�cimy do ��ek � szepn�a Eli.

��To wskakujcie do mojego, dziewcz�ta! A ch�opcy do tego drugiego. Ja posiedz� troch� i pos�ucham.

B�yskawicznie znale�li si� w po�cieli.

��A nie mo�esz zawo�a� Kaleba i Mattiasa? � zastanawia�a si� Freda.

��Nie trzeba, tak w �rodku nocy � odpar�a Gabriella pospiesznie, nie chc�c przyzna�, jak bardzo ten pomys� j� przerazi�. Musia�aby sama przeby� d�ug� drog� przez ciemne schody i korytarze.

Dzieci le�a�y, szepcz�c co� do siebie od czasu do czasu. a Gabriella nas�uchiwa�a.

��Jak mam co� us�ysze�, skoro tak ha�asujecie? � powiedzia�a w ko�cu.

Umilkli natychmiast.

Za nic nie chcia�a przyj�� do wiadomo�ci, �e w Grastensholm mo�e straszy�.

Nie zna�a tutejszego wielkiego strychu. Zajrza�a tam kiedy� przed paroma laty, ale nie spodoba�o jej si�.

Jak si� tam wchodzi? S� jakie� schody?

Dzieci w ko�cu zasn�y. Gabriella, pozbawiona ��ka skuli�a si� w g��bokim fotelu i tak�e pr�bowa�a si� zdrzemn��.

Nie mog�a znale�� wygodnej pozycji, kr�ci�a si� i wierci�a, ale obok dziewczynek k�a�� si� nie chcia�a.

Tch�rz, my�la�a o sobie.

Nagle drgn�a, fala gor�ca zala�a jej twarz.

Na strychu co� si� porusza�o. Nie odnosi�a wra�enia, �e to cz�owiek. To brzmia�o inaczej, jakby� Uf, Gabriella by�a w�ciek�a na siebie za te makabryczne skojarzenia, ale odg�os by� jaki� g�uchy, jakby co� ci�kiego, mo�e zw�oki lub co� nieokre�lonego, przesuwa�o si� po pod�odze, ku schodom, �eby zej�� na d�

Paniczny strach chwyci� j� za gard�o. Drzwi? Czy drzwi s� zamkni�te na klucz? Czy one si� w og�le zamykaj�?

Bo�e, co ja mam robi�? my�la�a przera�ona. Wezwa� Kaleba? Dlaczego akurat Kaleba? Bo on jest najwy�szy i najsilniejszy, rzecz jasna. Nie, nie odwa�y si� wyj�� na korytarz. Nigdy w �yciu?

Co to m�wi�a babcia? Dziwne d�wi�ki? Babcia musia�a s�ysze� w�a�nie to.

Ale nagle odg�osy umilk�y r�wnie szybko, jak si� pojawi�y.

Na strychu zaleg�a cisza.

�miertelna cisza.

O, �eby mo�na si� jako� uwolni� od tych koszmarnych skojarze�!

Tej nocy Gabriella nie zdo�a�a zasn��. Kiedy rano spotka�a pozosta�� tr�jk� przy �niadaniu, sama wygl�da�a jak dusza pot�piona, przera�liwie blada, z podkr��onymi oczyma, zm�czona.

Kaleb spojrza� na ni� badawczo, ale nic nie powiedzia�.

Zrobi� to Mattias:

��Wygl�dasz, jakby� noc sp�dzi�a na hulance.

��Mo�na to i tak nazwa�. Wszystkie dzieci spa�y dzi� u mnie, a ja pr�bowa�am si� zdrzemn�� w fotelu.

Liv spojrza�a zaniepokojona.

��S�ysza�a� co�?

Gabriella przytakn�a.

��I dzieci tak�e. Brzmia�o to bardzo nieprzyjemnie.

��Musimy to wyja�ni�, zanim zjawi� si� nasze niewinne baranki � rzek� Kaleb. � Co to by�y za d�wi�ki?

Pr�bowa�a spokojnie spojrze� mu w oczy, nie ucieka� wzrokiem w bok.

��Dzieci s�ysza�y kroki � powiedzia�a. � Od skradaj�cych si�, jakby jaki� upi�r t�uk� si� po strychu, do ci�kich, prawie dzwoni�cych kajdanami, zale�nie od wyobra�ni.

��A pani, margrabianko?

Opisa�a swoje wra�enia. �e co� jakby pr�bowa�o zej�� na d�.

��Nie brzmi to zabawnie � wsp�czu� jej Mattias, ale wzrok b�yszcza� mu z podniecenia.

��A babcia co s�ysza�a?

��Dzisiejszej nocy nic. Dzi� spa�am. Ale s�ysza�am wczoraj, i to by�y r�ne d�wi�ki, trudne do okre�lenia, jak ju� m�wi�am.

��Wygl�da, �e przez ca�y czas co� si� dzieje po waszej stronie strychu, bo my nic nie s�yszeli�my. Co tam jest?

��R�ne graty. Grastensholm jest dosy� stare, jak wiecie. Od wielu pokole� nale�y do rodziny Meiden�w. Nie wiem o niczym� specjalnym�

Umilk�a, pogr��ona w my�lach.

��Nad czym si� babcia zastanawia?

��Nie, nic, to g�upstwo.

��Ale prosimy powiedzie� � zawo�ali wszyscy troje niemal r�wnocze�nie.

��Nie, to oczywi�cie nie mo�e mie� z t� spraw� nic wsp�lnego, ale czy pami�tacie tamten rok, kiedy Tarjei i Kolgrim umarli?

��Dziesi�� lat temu � rzek� Kaleb. � Tak. Nikt, kto mia� z tym do czynienia, nigdy tego nie zapomni.

Liv m�wi�a dalej niepewnie:

��Oni obaj znale�li co� na strychu. I obaj sp�dzili tam sporo czasu. Kolgrim dwa dni, a Tarjei ca�� noc.

��I co znale�li?

��Nie wiem. �aden z nich nie zd��y� nam powiedzie�. Ale my�l� my�l�, �e to mia�o jaki� zwi�zek z Lud�mi Lodu. Z ich tajemniczym skarbem�

Gabriella zwr�ci�a si� do Mattiasa:

��Gdzie przechowujesz ten skarb?

��W ka�dym razie nie na strychu. Poniewa� nie ma ju� teraz nikogo, przed kim trzeba by go chowa�, trzymam go po prostu w mojej izbie lekarskiej. Zamkni�ty, oczywi�cie. S� tam przecie� �miertelne trucizny, ale nie robi� z tego tajemnicy.

��Zatem i Kolgrim, i Tarjei byli na strychu? A wkr�tce potem obaj umarli? � zastanowi�a si� Gabriella. � Nie s�dz�, �ebym mia�a ochot� tam p�j��.

��Prosz� nie m�wi� g�upstw! � uci�� Kaleb. � By�em przy �mierci ich obu. Zgin�li wy��cznie dlatego, �e Kolgrim za�y� jaki� narkotyk i straci� zdolno�� oceny sytuacji.

��To jednak nie wyja�nia zagadki strychu � stwierdzi� Mattias. � P�jdziemy tam i zobaczymy?

Naprawd� nie brak mu zimnej krwi, pomy�la�a Gabriella. Tylko �e on nie s�ysza� tych okropnych d�wi�k�w.

��Mo�e nie w tej chwili � wtr�ci�a Liv. � Tw�j dziadek z Eikeby znowu po ciebie przysy�a�, Mattias. I Gabriella musi si� przespa�.

��Mo�esz si� ulokowa� w pokoju na dole � zwr�ci�a si� do wnuczki. � Tu b�dziesz mia�a spok�j. Kaleb i ja zajmiemy si� dzie�mi, a po obiedzie zobaczymy.

Po po�udniu jednak wszyscy zostali zaproszeni do Lipowej Alei na podwieczorek. By�o ju� ciemno, kiedy wr�cili.

Towarzyszy� im Andreas, bardzo zaciekawiony zagadk� i ch�tny do udzia�u w jej rozwi�zaniu.

Tylko Irja i Tarald nie dali si� wci�gn��. Nie wierzyli w �adne mistyczne g�osy na strychu. Stary dom zaczyna z czasem skrzypie� i trzeszcze�.

Dzieci zosta�y umieszczone w jednym pokoju na parterze pod opiek� pokoj�wki. Jeszcze nie ca�kiem dowierzali Fredzie i bali si� o jej wp�yw na ch�opc�w.

Liv zosta�a z m�odymi, cho� nie bardzo by�a pewna, czy rzeczywi�cie chce wej�� na strych. Gabriella �ywi�a podobne w�tpliwo�ci, lecz nie odwa�y�a si� wypowiedzie� ich g�o�no. Nie chcia�a jeszcze raz nara�a� si� na z�o�liwo�ci Kaleba.

Zbli�a�a si� p�noc. Wszyscy czuwali. Ubrani, siedzieli w fotelach lub na wp� le�eli na ��kach w pokoju Gabrielli, bo wszystko wskazywa�o na to, �e tu w�a�nie najwyra�niej s�ycha� odg�osy ze strychu. Nie mieli odwagi g�o�no rozmawia�, �eby nie zag�usza� dochodz�cych z g�ry d�wi�k�w. Zwracali si� do siebie tylko szeptem.

Gabriella spogl�da�a ukradkiem na Kaleba. W blasku jedynej �wiecy wydawa� si� niezwykle silny, cho� teraz by� spi�ty. M�czyzna pochodz�cy z zupe�nie innego �wiata ni� ona. Nieoczekiwanie przenikn�� j� dreszcz i instynktownie poj�a, �e to ostrze�enie. �e owo uk�ucie w sercu zwiastowa� mo�e uczucia lub wra�enia, przed kt�rymi matka tak cz�sto j� przestrzega�a. Gabriella nigdy nie rozumia�a, dlaczego, lecz pos�usznie zachowywa�a dystans wobec m�czyzn, tak�e wobec Simona.

Teraz zaczyna�a si� domy�la�, na czym polega niebezpiecze�stwo. Pospiesznie odwr�ci�a wzrok.

Andreas powiedzia�:

��M�j ojciec opowiada� o jakim� korzeniu mandragory, kt�ry nale�a� do zbioru, ale zagin��. To chyba nie ten korze�

My�lisz tak dlatego, �e korze� przypomina� kszta�tem ludzk� sylwetk�? zapyta�a Liv. I dlatego, �e uwa�ano, i� posiada moc czynienia cud�w? Wszystko to razem nie wygl�da, moim zdaniem, zach�caj�co.

Gabriella te� tak uwa�a�a, ale w dalszym ci�gu milcza�a.

��Nie � zaprotestowa� Kaleb, a jego niski g�os zabrzmia� spokojnie. � Nie, jestem pewien, �e korze� mandragory Kolgrim zabra� ze sob� do grobu. U�wiadomili�my to sobie wkr�tce po jego �mierci.

Liv zastanawia�a si� nad czym�.

��Jedna ze s�u��cych utrzymuje, �e w spi�arni za kuchni� widzia�a co� dziwnego � rzek�a po chwili.

��Co takiego?

��Nie bardzo umia�a to wyja�ni�. Czu�a po prostu, jakby nie by�a tam sama, mia�a wra�enie, �e z ciemnego k�ta obserwuj� j� czyje� oczy.

��Okropne � szepn�a Gabriella.

��Czy on nie m�g� wr�ci�? Ten korze� mandragory? � zastanawia� si� Andreas. � �eby si� zem�ci�?

��Powiadaj�, co prawda, �e korze� mandragory �yje i posiada dusz�, ale jako� nie mog� w to uwierzy� � o�wiadczy� Mattias. � Dlaczego mia�by�

Nagle znieruchomia�. Teraz s�yszeli wszyscy. Delikatny, trudny do okre�lenia odg�os.

��Szczury? � zapyta�a Gabriella szeptem.

��W Grastensholm nie ma szczur�w � odpar�a Liv. � Najwy�ej jaka� mysz.

Odpowiedzia�o jej st�umione uderzenie.

To musia�a by� spora mysz � powiedzia� Kaleb z przek�sem.

��Idziemy tam? � niecierpliwi� si� Andreas.

Wszyscy m�czy�ni wstali. Gabriella spojrza�a pytaj�co na babk�, ale Liv pozosta�a na miejscu.

��No, Gabriello � zdziwi� si� Mattias. � Nie chcesz i�� z nami?

��Jej wysoko�� nie �mie � burkn�� Kaleb.

Tego by�o jej za wiele.

��Oczywi�cie, �e �miem � sykn�a i zanim zd��y�a pomy�le�, ju� by�a na korytarzu i cichutko, tak jak wszyscy, zmierza�a do wyj�cia.

Gorzko tego �a�owa�a, ale by�o za p�no na odwr�t.

Liv le�a�a na ��ku, ws�uchana w wichur� za oknem. Wiatr ciska� ze z�o�ci� przemarzni�tym �niegiem w szyby. Pr�bowa�a dociec, co to te� mo�e by� na tym strychu. A przede wszystkim, co Kolgrim i Tarjei tam znale�li. Nie przysz�o jej do g�owy, �e ona w�a�nie jest jedyn� osob�, kt�ra powinna by�a to wiedzie�. Po prostu dawno zapomnia�a o tym, co zrobi�a dwadzie�cia pi�� lat temu.

Czworo m�odych ludzi wchodzi�o z wolna na g�r� po schodach, przypominaj�cych raczej w�sk�, strom� drabin�. Starali si� posuwa� jak najciszej, przestraszeni, �e kt�ry� stopie� mo�e zaskrzypie�.

Gabriella otrzyma�a ju� zadanie. Mia�a sta� przy wyj�ciu i pilnowa�, by to nieznane nie pr�bowa�o umkn��.

Nie uwa�a�a, �e to przyjemne zaj�cie.

Jeszcze mniej podoba�o jej si� jakie� stalowe narz�dzie, kt�re wetkni�to jej w r�k�, oraz to, �e wszyscy zostali uzbrojeni w r�ne metalowe przedmioty.

�eby cisn�� w to paskudztwo, gdyby zasz�a potrzeba�

W ko�cu wszyscy znale�li si� na g�rze. Przed nimi ton�� w mroku wielki, tajemniczy strych.

Nikt nie zna� tego miejsca, nawet Mattias. �wiate� za� nie mogli zapala�. Wszystko musia�o si� dokona� z najwi�ksz� ostro�no�ci�.

Wichura zacina�a �niegiem, t�uk�a w dach i wy�a w szczelinach pod krokwiami. Zawodz�ca, pe�na skargi, �a�obna pie�� poch�ania�a wszystkie d�wi�ki, jakie mogliby us�ysze�.

Taki stary strych ma w sobie co� smutnego. Gromadz� si� tu wspomnienia minionych czas�w, zachowane w przypadkowych przedmiotach, kt�rych kiedy� u�ywano, mo�e kochano, pos�ugiwano si� nimi, niekiedy przez ca�e pokolenia. W ko�cu wyniesiono je tutaj, by trwa�y w zapomnieniu.

Tak rozmy�la�a Gabriella, przepe�niona g��bokim smutkiem. Znacznie gorsze by�o jednak uczucie l�ku, niemal zagro�enia, jakie na og� ogarnia cz�owieka na obcym strychu. Zewsz�d czai si� co� nieznanego, tajemniczego�Tej nocy by�o to dla wszystkich szczeg�lnie niemi�e. Wiedzieli bowiem, �e co� tutaj jest, w tym wielkim pomieszczeniu, niewidocznym, ziej�cym ciemn� jam� otwartych drzwi.

Gabriella patrzy�a, jak ch�opcy przesuwaj� si� obok niej i znikaj� w mroku. W panice chwyci�a czyj�� r�k� i pr�bowa�a zatrzyma� przynajmniej jednego. On za� cofn�� si� o krok, obj�� j� i uspokajaj�co u�cisn�� jej rami�. Po wzro�cie pozna�a �e to Kaleb.

Za moment tak�e znikn��.

Dziwne, to by� pierwszy znak �yczliwo�ci z jego strony! Gabriella tak si� przej�a tym niezwyk�ym odkryciem, �e zapomnia�a o strachu.

Znowu poczu�a ciep�o w sercu. Zupe�nie nowy rodzaj ciep�a. Nie tak jak w zwi�zku z Simonem � niepewno��, czy on j� zechce, czy nie. Tym razem to co� ca�kiem innego. To by�o uczucie doros�ej kobiety.

Silne i dobre, a nade wszystko podniecaj�ce.

Kaleb by� r�wnie zdumiony.

Gabriella nigdy nie rozumia�a jego ch�odu. Nie zdawa�a sobie sprawy, �e to ona sama wywo�uje w Kalebie t� agresj�. Uwa�a�, �e okazuje mu niech�� i spogl�da na niego z g�ry, podkre�la r�nice stanu mi�dzy nimi. Wszystkie te ostre s�owa by�y po to, �eby jej troch� �utrze� nosa�.

I oto szuka�a jego r�ki.

Jego!

Jako� nie przysz�o mu do g�owy, �e to m�g� by� przypadek. Ogarn�a go serdeczna czu�o��, nagle got�w by� spojrze� na nieszcz�cie Gabrielli jej oczami. Przecie� nigdy nie traktowa� jej jak zgorzknia�ej, zapatrzonej w siebie panny, lecz raczej jak przestraszon�, niepewn�, spragnion� czu�o�ci ma�� istot�, porzucon� w ciemnym, pustym pokoju przez jakiego� samolubnego gbura.

Ogarn�o go pragnienie, by p�j��, powiedzie� jej o tym, lecz je st�umi�.

We wszystkich nieporozumieniach mi�dzy Gabriell� i Kalebem sw�j udzia� mia�a te� z pewno�ci� Cecylia. My�l, �e c�rka mog�aby znale�� si� w takich samych k�opotach, jak ona w m�odo�ci, �e gor�ca krew Ludzi Lodu mo�e j� postawi� w sytuacji, nad kt�r� nie b�dzie w stanie zapanowa�, napawa�a j� �miertelnym strachem. Cecylia posz�a za cz�owiekiem, kt�ry nic dla niej nie znaczy�, tylko dlatego, �e by�a spragniona blisko�ci i trawi�a j� t�sknota za m�czyzn�, kt�rego nie mog�a mie�. Nic podobnego nie mo�e si� przytrafi� Gabrielli. Nie bardzo wi�c zdaj�c sobie z tego spraw�, uczyni�a c�rk� istot� wobec m�czyzn sztywn� i nieprzyst�pn�.

O tym Kaleb nie wiedzia�. Odczuwa� jedynie gwa�towny b�l w piersi i smutek, �e Gabriella jest taka jaka jest, on za� jest tylko Kalebem.

Na sekund� przymkn�� oczy i odetchn�� g��boko, by ponownie skupi� si� na sprawach, kt�re przywiod�y ich na ten strych.

W ciemno�ciach nie widzia� nawet w�asnej r�ki. Sta� wi�c i nas�uchiwa�.

Poprzez zawadzenie wichury dociera�y do niego ostro�ne kroki towarzyszy, posuwaj�cych si� powolutku naprz�d. Kt�ry� uderzy� w co� nog� i zakl�� pod nosem. To chyba Andreas, Mattias nie przeklina.

Nagle wszyscy us�yszeli w odleg�ym k�cie co� jakby szuranie.

Gabriella zas�oni�a d�oni� usta, by nie krzykn��. Co to Kolgrim i Tarjei tutaj znale�li? zastanawia�a si�. Ile tajemniczych rzeczy z przesz�o�ci Ludzi Lodu kryje si� na tym strychu?

Korze� mandragory�?

Nie, to zbyt makabryczne. Takie makabryczne, �e a� �mieszne.

Ale potrzeby �miechu Gabriella jako� nie odczuwa�a. Zdecydowanie nie!

M�odzi m�czy�ni szybko, lecz bezg�o�nie przesuwali si� w stron�, sk�d dobieg� ich ha�as. Kt�ry� potkn�� si� o co�, co mog�o by� �elazn� skrzynk� lub czym� podobnym. Kaleb b�yskawicznie przystan��. Pod jedn� stop� wyczuwa� co� mi�kkiego. Poruszy� lekko nag� i stwierdzi�, �e to mo�e by� fotel okryty narzut�.

W szarej po�wiacie pod otworem w dachu zobaczy� sylwetk� Mattiasa. Rysowa�a si� wyra�nie na tle �niegu i nocnego nieba. Andreasa mia� po swojej prawej stronie.

Gabriella sta�a przy schodach.

Kto zatem stoi na lewo od niego? Dalej w k�cie�

Poczu� lodowaty dreszcz na plecach. Cho� oddech by� st�umiony, s�ysza� wyra�nie, �e kto� tu� obok niego oddycha. Czu� ciep�o �ywej istoty�

Powoli uni�s� r�k� i b�yskawicznym ruchem opu�ci�, chwytaj�c gar�ci� materi� na plecach tej istoty. Jakie� niskie, niedu�e stworzenie wyrwa�o si� gwa�townym szarpni�ciem. Szalone, groteskowe my�li przelatywa�y przez g�ow� Kaleba. S�ysza�, jak Tarjei i Kolgrim krzycz� w Lodowej Dolinie. S�owa, kt�re przynosi� do niego wiatr, a kt�re przecie� nie dla niego by�y przeznaczone. Kolgrim m�wi� o ma�ym, ohydnym stworzeniu z nosem przypominaj�cym dzi�b, a Tarjei t�umaczy� mu, �e to nie jest Szatan, lecz Tengel Z�y z Ludzi Lodu, nie �yj�cy ju� od czterystu lat!

To wspomnienie przep�yn�o b�yskawicznie przez jego m�zg, na tyle jednak wolno, �e rozlu�ni� chwyt. Co� przelecia�o jak wiatr przez strych, wszyscy rzucili si� w pogo�, Kaleb potkn�� si� o t� skrzynk�, kt�ra najwyra�niej wszystkim le�a�a na drodze, s�ysza�, jak potoczy�a si� po pod�odze, wpad�a pod komod� czy co� takiego, i zatrzyma�a si� z ha�asem przy �cianie. Natychmiast si� pozbiera� i wtedy us�ysza� krzyk Gabrielli.

Zostawi� ch�opcom pogo� za uciekaj�c� po schodach zjaw�, a sam zaj�� si� Gabriell� le��c� na pod�odze.

��Nic si� panience nie sta�o? � pyta� niespokojnie, pomagaj�c jej wsta�. Obj�� j�, chc�c pocieszy�, a ona z wdzi�czno�ci� przytuli�a si� do niego.

��No ju�, ju� � szepta� w jej w�osy. � Ju� dobrze.

Wszystko sta�o si� omdlewaj�co rozkoszne�

Gabriella zdawa�a sobie spraw� z tego, gdzie jest i co robi. Zak�opotana uwolni�a si� z jego obj��:

��Przepraszam � szepn�a.

On tak�e si� ockn��.

��Nie ma za co przeprasza�, wasza wysoko��. Chod�my, musimy im pom�c.

Ostro�nie sprowadzi� j� ze schod�w. R�k� mia� siln�, daj�c� poczucie bezpiecze�stwa. Gabriella czu�a mocne uderzenia serca, wywo�ane podnieceniem dwojakiego rodzaju.

Jeszcze na schodach us�yszeli okropny tumult w korytarzu. Pobiegli jak najszybciej i znale�li si� w �rodku regularnej bitwy. Gabriella dosta�a cios w d�o� i krzykn�a z b�lu i przera�enia. Poniewa� nie wiedzieli, z kim walcz�, dzia�a� musieli ostro�nie, co nie przyspiesza�o rozstrzygni�cia.

W ko�cu jednak opanowali potwora.

Zjawa parska�a i plu�a, a w powietrzu lata�y najokropniejsze przekle�stwa, ca�e potoki paskudnych s��w w najbardziej nieoczekiwanych po��czeniach.

Nigdy nie s�yszeli czego� podobnego.

A mo�e jednak? Ten ochryp�y, w�ciek�y g�os�

��No! � zawo�a� wreszcie Kaleb. � Uspok�j si� teraz! I powiedz, co tu robisz.

��Mam chyba takie samo prawo by� tutaj jak Freda. By�am dla niej dobra, ale to ona dostaje jedzenie i mo�e mieszka� w pi�knym domu. A ja? Czy ja nie jestem cz�owiekiem, co?

Liv i pozostali domownicy przybiegli zaspani, w nocnych strojach, ze �wiecami w r�kach.

��Oczywi�cie, �e jeste� � zapewni�a Gabriella, b�d�c teraz w takim nastroju, �e mog�aby ca�y �wiat przytuli� do serca. � To my okazali�my si� niem�drzy. Ty sama jeste� przecie� jeszcze dzieckiem. Podnie�cie j�, ch�opcy!

��Ale nie mamy miejsca � wtr�ci� Kaleb. � A poza tym ona zdemoralizuje pozosta�e dzieci, przede wszystkim Fred�.

��Miejsce si� znajdzie � o�wiadczy�a Liv spokojnie. � Mo�e przecie� spa� w jednym ��ku z siostr�. Jak ci na imi�?

��Co ci do tego, ty stara wied�mo � zacz�a sympatyczna istota swoim starym zwyczajem, ale powstrzyma�a si�. Najwyra�niej zrozumia�a, �e posuwa si� za daleko. � Oline � mrukn�a. � Cholerne imi� kto� mi nada�. Angelina albo Mariana pasowa�oby mi bardziej, tak powinnam si� nazywa�, to jasne. Co�cie zrobili z Fred�, cholerne dranie?

��Freda �pi � wyja�ni�a Liv.

Wyda�a s�u��cym polecenie, by przygotowa�y bali� gor�cej wody. Chyba nigdy nie by�a potrzebna bardziej ni� w tej chwili.

��Wy�pisz si� dzisiaj w wygodnym ��ku � obieca� Mattias � a rano zbadam ci� gruntownie, od st�p do g��w.

��Ty bezwstydniku! � sykn�a Oline.

��Jeste� g�odna? � zapyta�a Liv.

��Czy jestem? W tej waszej spi�arni niczego nie ma! Wszystko co najlepsze pozamykali�cie, chytrusy przekl�te!

K�pa� jednak nie chcia�a si� za nic! Zapar�a si� plecami o �cian� i plu�a na ka�dego, kto chcia� si� do niej zbli�y�.

Liv stara�a si� j� przekona�:

��Freda te� musia�a si� wyk�pa�, kiedy do nas przysz�a. Wszystkie dzieci si� k�pa�y, to warunek, �eby tu zosta�. B�d� z tob� tylko kobiety.

��Co, baby maj� si� na mnie gapi�, tak? O, nie! Bardzo dzi�kuj�! W ka�dym razie nie ta chuda miot�a, tam � krzykn�a, pokazuj�c na Gabriell�. � Ona jest taka cholernie paskudna i kanciasta, �e utopi si� z rozpaczy, kiedy si� dowie, jak powinna wygl�da� dziewczyna! �eby wtedy nie by�o na mnie, zapami�tajcie sobie. I niech ona mnie nie dotyka tymi swoimi ko�cistymi paluchami, do cholery!

P�acz, kt�ry Gabriella t�umi�a w sobie przez wiele tygodni, teraz przerwa� tamy. S�ysza�a jeszcze pe�ne goryczy pytanie Kaleba: �Czy to naprawd� by�o potrzebne, ty z�o�liwy ma�y potworze?�, gdy jak szalona uciek�a z �a�ni i pobieg�a do swojego pokoju. Tam ukry�a si� za drzwiami, opar�a o �cian� i pr�bowa�a powstrzyma� szloch.

Wszyscy tak m�wi�, my�la�a. Brzydka i chuda, i nudna. Nic dziwnego, �e Simon mnie rzuci�!

Ale akurat teraz mog�o mi to by� oszcz�dzone. Teraz, kiedy prze�y�am moment szcz�cia.

Poczu�a na ramionach dwoje przyjaznych r�k.

��Panno Gabriello� � G�os Kaleba by� czu�y i �agodny. W tej sytuacji ju� �adn� miar� nie mog�a powstrzyma� �ez!

��My�l�, �e wasza wysoko�� powinna si� teraz wyp�aka�. Bo chyba dotychczas pani tego nie zrobi�a? Na d�u�sz� met� to niezdrowo. � D�ugo prze�yka�a �zy. � Czy pani nie rozumie, �e Oline jest zazdrosna? Mieszka pani w jednym domu z tyloma m�odymi m�czyznami. Wed�ug jej wypaczonych pogl�d�w na �wiat na pewno wszyscy jeste�my pani kochankami.

Gabriella u�miechn�a si�, poci�gaj�c nosem. Jakie� dziwne, podniecaj�ce uczucie pojawi�o si� w jej sercu na my�l, �e Kaleb�

No nie, co te� to za my�li!

Jego s�owa jednak wywo�a�y te� inny skutek. Zaniecha�a walki, przytuli�a si� do jego ramienia i rozp�aka�a si� gorzko, jakby chcia�a wyla� te wszystkie �zy, kt�re tak d�ugo w sobie dusi�a.

Kaleb rozumia� znacznie wi�cej, ni� przypuszcza�a. Z daleka dochodzi�y do nich okropne wrzaski Oline, kt�ra ju� najwyra�niej znalaz�a si� w balii, a on szepta� cichutko:

��Moja najdro�sza panno margrabianko, pochodzi pani z innego �wiata ni� ja, ale nic nie mog� na to poradzi�. Dla mnie jest pani naj�adniejsz� i najwspanialsz� istot� na ziemi. Prosz� mi wybaczy�, �e odwa�y�em si� to powiedzie�!

�miej�c si� i p�acz�c jednocze�nie, Gabriella poprosi�a:

��M�w dalej. Jestem sk�onna znie�� bardzo wiele takich s��w. W�a�nie teraz tak strasznie ich potrzebuj�. � Przesta�a p�aka� i pr�bowa�a spojrze� mu w oczy, ale by�o zbyt ciemno. � Taka by�am nieszcz�liwa, kiedy my�la�am, �e ty mnie nie znosisz.

��Ja te� by�em nieszcz�liwy, bo my�la�em, �e pani mnie nie lubi, panno margrabianko. Czy teraz ju� lepiej?

��O, tak. Du�o lepiej! P�acz mi pom�g�. I twoje przyjazne s�owa.

��Dotychczas nie s�ysza�a ich pani ode mnie zbyt wiele niestety. Naprawd� wstyd mi, �e odnosi�em si� do pani tak brutalnie. Mog� to sobie t�umaczy� tylko tym, �e chcia�em si� broni� przed nieu�wiadomionym jeszcze uczuciem do pani. Zwalcza�em je w sobie z ca�ych si� i szuka�em w pani wad. Chcia�em, �eby pani by�a zarozumia�a i samolubna, a przecie� pani taka nie jest. Prosz� o wybaczenie, je�eli to mo�liwe!

Gabriella skin�a g�ow�.

��No to dobrze, dzi�kuj� � ucieszy� si� Kaleb. � Mo�e zejdziemy teraz na d�, �eby im pom�c? S�dz�c po przekle�stwach, mo�na przypuszcza�, �e Oline zosta�a ju� wyszorowana do czysta.

��Chyba tak � u�miechn�a si� Gabriella, niech�tnie uwalniaj�c si� z jego obj��. � Kaleb, jak my sobie z ni� poradzimy?

��B�dzie trudno. Ale babcia pani jest optymistk�. Trzeba b�dzie rozwi�zywa� problemy w miar� jak si� b�d� pojawia�y.

Gabriella westchn�a.

��Boj� si�, �eby nie spad�y nam na g�ow� wszystkie naraz.

Jak mi�o, jak niesko�czenie mi�o by�o rozmawia� z Kalebem o sprawach, kt�re obojga interesowa�y, i wiedzie�, �e on jest jej przyjacielem i �e rozumiej� si� nawzajem!

Dotychczas praca z dzie�mi by�a trudna, ale teraz, z przybyciem Oline, k�opoty si� podwoi�y. Szokowa�a ich nieustannie swoimi ordynarnymi wyra�eniami, bezwstydnymi zachowaniem wobec m�czyzn i mnogo�ci� chor�b, kt�rymi by�a zara�ona. Mattias powa�nie naruszy� swoje zapasy medykament�w, �eby j� z tego wyprowadzi�.

Uzyskali natomiast wyja�nienie, co to za dziwne i okropne ha�asy dochodzi�y ze strychu. Oline ze z�o�ci� t�umaczy�a, �e by�o jej tam strasznie zimno, musia�a wi�c �ci�gn�� stare ��ko i urz�dzi� sobie lepsze pos�anie.

Dziwna sprawa, ale mimo wszystko pod wieloma wzgl�dami wykazywa�a ch�� do wsp�pracy. I naprawd� dobrze czu�a si� w Grastensholm! Irja przy�apa�a j� w swojej garderobie, zaj�t� przymierzaniem jedwabnych sukienek, a najwidoczniej z przyzwyczajenia podkrada�a jedzenie, kt�re i tak za chwil� mog�a dosta�. Najwi�cej sympatii okazywa�a Andreasowi, on jednak na jej widok po prostu zmyka�. �mierdzia�a dziegciem, kt�rym Mattas leczy� jej �wierzb, twierdzi�a wi�c, �e to z tego powodu Andreas jej unika.

��Poczekajcie tylko, niech no si� pozb�d� tego paskudztwa � mawia�a. � Wtedy zobaczycie, jak b�dzie za mn� biega� z�

��Do��, wystarczy! � uci�� Kaleb ostro. � S� z nami tak�e damy.

Oline nie zauwa�y�a tej drobnej z�o�liwo�ci.

W lekcjach prowadzonych przez Liv dziewczyna bra�a �ywy udzia� i wcale nie by�a g�upia. Bardzo szybko dogoni�a pozosta�� czw�rk� w czytaniu. Rachunki uwa�a�a za nudne � zazwyczaj nudz� cz�owieka sprawy, kt�rych nie rozumie � robi�a wi�c co mog�a, by si� ich nie uczy�. Liv nie upiera�a si�. Takie podstawowe rzeczy, jak liczenie pieni�dzy, Oline zna�a, a po co jej wy�sza matematyka?

�agodne oczy Mattiasa od pocz�tku budzi�y w niej respekt. Zdawa�a sobie jednak spraw� z tego, �e sama jest dla niego niczym.

��On jest kastratem, mog�abym przysi�c � parska�a ze z�o�ci�, chc�c si� jako� pocieszy�.

W dzie� przed wigili�, kiedy ca�e Grastensholm pogr��y�o si� w gor�czce �wi�tecznych przygotowa�, zjawi� si� nieoczekiwany go��.

Gabriella, wracaj�ca ze spaceru z dzie�mi, us�ysza�a jego g�os ju� w hallu i fala gor�ca obla�a jej twarz.

Simon? Tutaj?

Wszyscy zebrali si� w salonie, stali sztywno, nie bardzo wiedz�c, jak si� zachowa� � Simon, Liv, Mattias, Kaleb, Irja i Tarald. Gabriella odes�a�a dzieci na g�r� pod opiek� pokoj�wki. Zauwa�y�a, �e Kaleb poblad�.

Simon wyszed� jej naprzeciw z wyci�gni�tymi r�kami.

��Gabriello, najdro�sza, w�a�nie wyja�nia�em pa�stwu, jakie zasz�o straszne nieporozumienie. Jak mo�na by�o uwierzy�, �e uciek�em do Niemiec z inn� kobiet�? Zosta�em w najwi�kszym po�piechu wezwany do umieraj�cego wuja, nie mia�em nawet czasu nikogo powiadomi�

Gabriella patrzy�a na tego przystojnego m�czyzn� i nie czu�a nic.

��A ta m�oda dama? Ona tak�e zosta�a wezwana do umieraj�cego wuja?

Simon potrz�sn�� wspania�� z�otobr�zow� czupryn�.

��To absolutny przypadek, �e podr�owa�a razem ze mn�. Nic o sobie nie wiedzieli�my, dop�ki nie spotkali�my si� w dyli�ansie jad�cym na po�udnie.

Wersja, kt�r� przekaza� koledze oficerowi, by�a inna�

Na chwil� zaleg�a cisza.

��Rozmawia�e� z moimi rodzicami? � zapyta�a Gabriella matowym g�osem.

��Jeszcze nie. Dowiedzia�em si� od przyjaci�, �e przyjecha�a� tutaj, by�em tak wstrz��ni�ty tym, czego narobi�y plotki, �e natychmiast pospieszy�em, �eby ci� zapewni� o swoim oddaniu.

��To znaczy, �e� ta druga pana rzuci�a? � zapyta� Kaleb szyderczo.

Simon zwr�ci� si� ku niemu gniewnie.

��Nie rozumiem, dlaczego niepowo�ane osoby mieszaj� si� w nasze sprawy. Nie odpowiadam na takie nies�ychane insynuacje. Gabriello, czy mogliby�my porozmawia� gdzie� na osobno�ci?

��Nie ma potrzeby � odpar�a, podnosz�c g�ow�. � Zosta�e� wykluczony z korpusu oficerskiego, prawda? I zdegradowano ci�, a twoja rodzina odwr�ci�a si� od ciebie i pieni�dzy te� nie masz. Innymi s�owy, znalaz�e� si� w tragicznej sytuacji. Nie wiem, co zrobi�e� ze swoj� przyjaci�k�, ale chyba przypuszczenia Kaleba s� s�uszne. O ile nami�tno�� nie wygas�a sama z siebie, takie rzeczy si� przecie� zdarzaj�. Przychodzisz wi�c do mnie, bo jestem brzydk�, g�upi� g�si�, kt�ra przyjmie ci� z wdzi�czno�ci� i przekona wszystkich, jak paskudnie ci� potraktowali. Tak sobie to zaplanowa�e�, prawda? A zaraz potem odzyskasz swoje oficerskie dystynkcje i ca�y ogromny posag, kt�ry m�j ojciec dla nas przeznaczy�. To s� rzeczy warte, by si� po�wi�ci�, o�eni� si� z brzydk� i nudn� pann�.

��Ale�, Gabriello � pr�bowa� protestowa�. � jak mo�esz tak my�le�? Ja chc� ciebie! Sprawia mi prawdziwy b�l s�ysze�, �e tak �le mnie os�dzasz! Czy nie mo�emy porozmawia� sami? � zako�czy�, spogl�daj�c z irytacj� na obecnych, kt�rzy wci�� stali bez ruchu.

G�os Liv by� �agodny, lecz to, co m�wi�a, brzmia�o ostro.

��Nie s�dz�, by Gabriella chcia�a rozmawia� z panem sam na sam, panie hrabio. Przypuszczam, �e nie ma ochoty patrze�, jak stara si� pan omota� j� pi�knymi s��wkami i czu�o�ciami. Bowiem w czasie tych trudnych, pe�nych upokorzenia tygodni, gdy porzuci� j� pan w tak niewiarygodnie tch�rzliwy spos�b, Gabriella zd��y�a si� opami�ta�.

Simon przerwa� jej z irytacj�:

��Przecie� powtarzam, �e nigdy nie mia�em zamiaru jej upokorzy�!

Do rozmowy wtr�ci� si� Mattias:

��Potrzebowa� pan du�o czasu, �eby wyja�ni� nieporozumienie. Tymczasem Gabriella skierowa�a swoje zainteresowania na kogo innego.

Wzrok Simona b��dzi� niepewnie, szukaj�c spojrzenia Gabrielli.

��Tak, to prawda � potwierdzi�a z powag�. � To, co czu�am do ciebie, by�o dziecinnym odurzeniem. Dopiero teraz wiem, co to znaczy naprawd� kocha� kogo�.

��Gabriello! Pomy�l, co ty ze mn� robisz! Odrzucasz mnie w otch�a� i ciemno��!

��Powiniene� by� pomy�le� o tym nieco wcze�niej. Teraz ciesz� si� bardzo, �e sta�o si� w�a�nie tak, jak si� sta�o. W�a�ciwie jestem ci wdzi�czna za twoje bezwstydne zachowanie! A teraz id�. Wo�nica odwiezie ci� do Christianii.

Simon przez chwil� nie wiedzia�, co powiedzie�. Potem podj�� ostatni� rozpaczliw� pr�b�.

��Odprawiasz �wi�tecznego go�cia? To sprowadza nieszcz�cie, pami�taj!

��Czy to tak�e zaplanowa�e�? Nie, ja ciebie nie odprawiam. Mo�esz i�� do kuchennych drzwi i wyci�gn�� r�k�, to s�u��ca da ci chleba. Do widzenia, Simon!

Wysz�a z pokoju i nie ogl�daj�c si� wchodzi�a po schodach na pi�tro. Simon, kt�ry nareszcie dostrzeg� mo�liwo�� rozmowy w cztery oczy, rzuci� si� w pogo� i zd��y� chwyci� j� za rami�. Oczy p�on�y mu histerycznym l�kiem.

��Gabriello, czy ty nie rozumiesz? � wykrztusi�. � Nie rozumiesz, �e mnie nie pozostaje nic innego, tylko kula w �eb?

Gabriella spojrza�a na niego ze wsp�czuciem, ale jego r�k� odtr�ci�a, jak odsuwa si� od siebie nie chciane jedzenie.

��I odpowiedzialno�ci� za to chcesz obci��y� mnie? � zapyta�a dotkni�ta. � W ten spos�b chcesz mnie zmusi�, bym ci� przywr�ci�a do �ask? Jak nisko mo�esz jeszcze upa��?

I posz�a spokojnie do siebie.

W jaki� czas potem us�ysza�a d�wi�k dzwoneczk�w, oddalaj�cych si� od dworu.

Do pokoju wesz�a Liv, a wraz z ni� Kaleb. Zatrzymali si� przy drzwiach i patrzyli na Gabriell� siedz�c� na ��ku z r�kami bezw�adnie spoczywaj�cymi na kolanach.

��S�yszeli�my ostatnie s�owa Simona � powiedzia�a Liv. � To dobrze. To dobrze, �e nie uleg�a� takiej nikczemnej pr�bie.

��A je�li on si� zastrzeli?

��Samob�jcy nie rozpowiadaj� zawczasu o swoich zamiarach. On ci� chcia� nastraszy�. Wiesz przecie�, �e tylko ty jedna mog�aby� mu pom�c odzyska� honor.

��Czy naprawd� nie musz� mie� wyrzut�w sumienia?

Babcia westchn�a.

��Widzisz teraz sama, jak dalece uda�o mu si� zburzy� tw�j spok�j. Siedzisz nieszcz�liwa, pe�na wyrzut�w sumienia po tym wszystkim, co ci zrobi�. Powinna� si� cieszy� i by� wdzi�czna losowi, �e unikn�a� �ycia z takim cz�owiekiem! A mo�e nadal �ywisz do niego jakie� uczucia?

��Nie, niech mnie B�g broni! � Wyprostowa�a si�. � Wprost przeciwnie! Uprzytomni�am sobie w�a�nie, jak to dobrze nie mie� z nim nic wsp�lnego.

��Gabriello � powiedzia�a Liv st�umionym g�osem. � Kaleb ze mn� rozmawia�. Gdyby to by�o mo�liwe, poprosi�by o twoj� r�k�.

��A dlaczego to nie jest mo�liwe? � wykrzykn�a, nie przejmuj�c si�, �e takie zachowanie nie bardzo jej przystoi.

Liv usiad�a obok wnuczki.

��Bo pochodzisz z rodu Paladin�w, moje dziecko. Simon, to ju� by� stopie� ni�ej. Tw�j ojciec nie zgodzi si� na ma��e�stwo z kim�, kto nie jest nawet szlachcicem. On sam musia� prosi� kr�la o pozwolenie na �lub z nasz� Cecyli�, twoj� matk�. Chocia� ona by�a baron�wn�. Kaleb nie prosi o twoj� r�k�. On tylko chce, �eby� wiedzia�a, �e nie jeste� nie kochana.

Gabriella popatrzy�a na Kaleba, napotka�a jego pe�en mi�o�ci wzrok. Wsta�a i przytuli�a si� do niego, kryj�c twarz na jego piersi.

��On te� nie jest nie kochany � szepn�a i roze�mia�a si� troch� skr�powana.

R�ce Kaleba pie�ci�y j� delikatnie, a jego oczy spotka�y si� z rozumnym spojrzeniem Liv.

��Czy byliby�cie gotowi walczy� o wasz� mi�o��? � zapyta�a Liv. � Czy jest na tyle silna, �e chcecie tego?

��Moja tak � odpar�a Gabriella �arliwie. � Kaleb jednak nie my�la� chyba powa�nie. Bo czy� to nie on� czy nie on� � G�os jej zamar� i, jakby nagle pozbawiona woli, wysun�a si� z jego obj��. � Czy nie chcia� mie� za �on� zdrowej ch�opskiej c�rki? A ja przecie� nawet nie przypominam tego idea�u.

��Ale�, panno Gabriello! Nie wolno pani s�ucha� takich plotek � zaprotestowa� Kaleb zak�opotany. � To by�y tylko takie nierozwa�ne s�owa, wypowiedziane dawno, gdy mia�em pi�tna�cie lat i pracowa�em w ciemnej kopalni. Prawie nie zna�em wtedy �adnych dziewcz�t i to by�y jakie� takie rojenia na temat, jak powinny wygl�da�. Teraz wiem, �e mi�o�� nie pyta o wygl�d. ��czy ludzi w najmniej spodziewany spos�b, tak jak pani� i mnie.

Gabriella, kt�ra nie do ko�ca jeszcze pozby�a si� swoich ponurych my�li, zacz�a znowu:

��Ale ja jestem okropnie nieudana.

��Panno Gabriello, jest pani wspania�a! Podoba mi si� pani w�a�nie taka, czy pani tego nie rozumie? Ja pani� kocham, czy to nie wystarczy?

��Owszem, wystarczy, wystarczy za wszystko � zawo�a�a rado�nie Gabriella. � Ale co babcia mia�a na my�li, m�wi�c o walce?

��No, wi�c pos�uchajcie � zacz�a Liv. � ja sama pochodz� z prostego rodu, a wysz�am za m�� za barona Daga Meidena. Cecylia, mimo swego do�� skromnego pochodzenia, dosta�a margrabiego Paladina. Irja w �adnym razie nie by�a szlachciank�, a zosta�a �on� barona Taralda. I Tarjei o�eni� si� z Corneli�, pann� z bardzo wysokiego rodu. Skoro wi�c my mogli�my, to i Kaleb powinien spr�bowa�. Matka Gabrielli zgodzi si� natychmiast, wszystko zale�y od tego, co powie jej ojciec.

Gabriella zagryz�a wargi.

��Ojciec jest najmilszy na �wiecie, zawsze robi� wszystko dla Tancreda i dla mnie, ale te� zawsze bardzo nalega�, by�my pami�tali o naszej pozycji� Jak my mu to powiemy?

��Najpierw wy sami powinni�cie mie� troch� czasu. Pierwsze p�omienne uczucie mo�e by� kr�tkotrwa�e. Starajcie si� tylko unika� sytuacji, wystawiaj�cych was na zbyt wielk� pokus�! Rozumiecie zapewne, co mam na my�li.

Kaleb potwierdzi� skinieniem g�owy, Gabriella za� zawo�a�a:

��Nie musisz si� ba�, babciu! Mama przestrzega�a mnie bezustannie, a ja ze swej strony za nic nie pozwol� sobie na �adn� s�abo�� przed �lubem.

��To dobrze � powiedzia�a Liv. � A p�niej pojedziemy do Gabrielshus, wszyscy troje, by porozmawia� z twoimi rodzicami, Gabriello. Chcia�abym by� z wami, a poza tym ch�tnie zobacz� znowu moj� du�sk� rodzin�. Tak rzadko si� spotykamy!

Propozycja by�a bardzo rozs�dna, m�odzi przyj�li j� z rado�ci�.

Nareszcie nadszed� wiecz�r wigilijny! Przy wspaniale nakrytym �wi�tecznym stole zasiedli wszyscy, doro�li i dzieci, wystrojeni i uroczy�ci. Oczy pi�ciorga najm�odszych p�on�y, a Gabriella zastanawia�a si� ze smutkiem, jak te� wygl�da�y ich dawniejsze wigilie.

Po swojemu, ale z wielkim wzruszeniem uczucia dzieci wyrazi�a Oline, gdy Tarald odczytywa� przeznaczon� na ten wiecz�r ewangeli�:

��O, do licha, jakie to wszystko pi�kne!

Kaleb i Gabriella za�adowali sanie i po kolei odwiedzali wszystkich komornik�w Grastensholm ze �wi�tecznymi podarunkami. Gdzieniegdzie cz�stowano ich w�dk� i Gabriella, cho� ledwie macza�a wargi, poczu�a leciutki szum w g�owie. Wszyscy byli tacy �yczliwi, by�o Bo�e Narodzenie, a ona szcz�liwa jak nigdy przedtem. Wolna! Wolna i kochana!

Czego wi�cej mo�na pragn��?

Bardzo szybko mia�a si� tego dowiedzie�!

W powrotnej drodze siedzia�a spokojna, pe�na b�ogich uczu�, przytulana do Kaleba pod okryciem z futer. Nie m�wili nic. Byli po prostu bezgranicznie szcz�liwi.

Kaleb wypi� krzepkiego trunku znacznie wi�cej ni� ona. Gdy wi�c znale�li si� w lesie za obej�ciem ostatniego komornika, obj�� mocno biodra Gabrielli. Ona w odpowiedzi przytuli�a si� do niego jeszcze bardziej.

Zatrzymali konia. Zmierzch ju� zapad�, a w taki wiecz�r nikt przecie� nie chodzi po drogach.

Kaleb przygarn�� do siebie ja�nie panienk� Gabriell� i przytuli� twarz do jej szyi. Westchn�a cichutko z rozkoszy, nareszcie uwolniona od wszystkich l�k�w na temat swojego wygl�du. Kurczowo chwyci�a go za w�osy.

Ich wargi spotka�y si� w d�ugim poca�unku. Gabriella, kt�rej nikt przedtem nie ca�owa�, w ka�dym razie nie w ten spos�b, mia�a wra�enie, �e unosi si� na rozkosznej, gor�cej fali. Odpowiada�a na jego poca�unki z �arliwo�ci�, na jak� pozwala lekkie podchmielenie, i nie protestowa�a, gdy r�ce Kaleba przesuwa�y si� coraz ni�ej, wprost przeciwnie, poddawa�a si� temu z rozkosz�.

To on oprzytomnia� pierwszy.

��Musimy jecha� � szepn�� zdyszany. � Zanim nie zrobi� czego� niedozwolonego.

Gabriella usiad�a i poprawi�a ubranie.

��Tak!

Z przera�eniem u�wiadomi�a sobie, co si� sta�o. M�j Bo�e, wi�c tak �atwo ulec pokusie? I tak trudno jej si� oprze�? Gdyby Kaleb nie oprzytomnia� w por�, to wszystkie jej zasady, i czysto��, i cnota, ulotni�yby si� jak zwiane podmuchem wiatru, a ostrze�enia matki okaza�yby si� daremne.

Gabriella nie mia�a poj�cia, �e znajduje si� we w�adaniu takich gwa�townych si�.

��I nawet nie pisn�am, �eby zaprotestowa� � powiedzia�a �a�o�nie.

Kaleb bez trudu zapewne zgadywa�, jakie to my�li doprowadzi�y j� do tej szczerej konkluzji, bo po�o�y� r�k� na jej d�oni.

��Ja tak�e by�em bliski utraty panowania nad sob�. Jeste� bardzo poci�gaj�ca, Gabriello. Powinna� o tym wiedzie�.

U�miechn�a si� nie�mia�o.

��Ty te� � szepn�a i u�cisn�a jego r�k� tak, jakby jej nigdy nie chcia�a pu�ci�.

Sanie sun�y przed siebie, nad ziemi� zapada�a noc Bo�ego Narodzenia.

��Jutro s� urodziny Mattiasa � przypomnia�a Gabriella.

��Tak. Jaki to wspania�y ch�opak ten Mattias. M�j najlepszy przyjaciel. To niezwyk�e, jak bieda i nieszcz�cie wi��� ludzi ze sob�. Od tamtych strasznych lat w kopalni istnieje mi�dzy nami jaka� niewidzialna wi�, oparta na wsp�lnych dramatycznych prze�yciach.

��Rozumiem to � rzek�a Gabriella cicho.

Kaleb milcza� przez chwil�, a patem powiedzia�:

��A ten Simon to naprawd� przystojny m�czyzna. Bardzo by�a� w nim zakochana?

��Mog� ci na to odpowiedzie� bardzo szczerze: nie � odpar�a Gabriella i przyj�a jako rzecz ca�kiem naturaln�, �e Kaleb zwraca si� teraz do niego per ty. Inna forma by�aby absurdalna, jego r�ce obejmowa�y j� przecie� ca��. � By�am jak odurzona my�l�, �e kto� taki jak Simon mnie chce. Cieszy�am si�, a zarazem ba�am, nie wierzy�am, �e si� do tego ma��e�stwa nadaj�, a poza tym nic nie wiedzia�am o mi�o�ci. Nie przypuszcza�am nawet, �e takie uczucia istniej�:

��Jakie uczucia?

��Jak na� Jak moje, teraz. Do ciebie.

��Dlaczego nie �jak nasze�?

Nie odpowiedzia�a.

��Wci�� nie masz odwagi uwierzy�, �e kto� mo�e ci� kocha�?

��Wydaje mi si� to takie niezwyk�e. Albo nieprawdziwe.

Kaleb zastanawia� si� przez chwil�.

��A jakby� si� czu�a, gdybym ja w�tpi� w twoje uczucia?

��Och, Kaleb � odpowiedzia�a cichutko. � wybacz mi! � A potem doda�a jeszcze ciszej: � Kocham ci� bezgranicznie. Ta mi�o�� przewy�sza wszystko!

��Powiedz to g�o�niej � roze�mia� si� Kaleb. � Czy nie mo�esz nareszcie by� sob� i m�wi� tego, na co masz w�a�nie ochot�?

Ona roze�mia�a si� tak�e.

��Nie, ale mog� robi� to, na co mam ochot�.

Zarzuci�a mu ramiona na szyj� i przytuli�a policzek do jego twarzy. Kaleb pozwoli�, by ko� sam odnalaz� drog� do domu. Zreszt� zbli�ali si� ju� do wr�t.

Gdy na Nawy Rok przyjechali wszyscy troje do Gabrielshus � Gabriella mimo pokus wci�� niewinna � stwierdzili ku swemu zaskoczeniu, �e Alexander nie zamierza czyni� przeszk�d.

��Nie, nie widz� �adnego problemu � o�wiadczy�. � Gabriella jest szcz�liwa i weso�a jak nigdy przedtem. A �e Kaleb jest dobrym cz�owiekiem, to wiemy od dawna. W Norwegii przecie� i tak nie ma ju� �adnej szlachty, co nie znaczy, �e Norwegowie s� mniej warci. Poniewa� m�odzi chc� si� osiedli� w Norwegii, to tam wybudujemy dla nich dw�r, prawda, Cecylio? Je�li wi�c jaki� snob przy dworze zapyta, za kogo wysz�a moja c�rka, to odpowiem, �e za norweskiego ziemianina. A reszta nikogo nie powinna obchodzi�.

Kaleb �mia� si�. Postawa Alexandra zrobi�a na nim ogromne wra�enie. Gabriella za� uszcz�liwiona �ciska�a swoich wyrozumia�ych rodzic�w.

Zdecydowali si� przez jaki� czas jeszcze mieszka� w Grastensholm, by nie opuszcza� swoich pi�ciorga wychowank�w. Mattias by� bardzo wzruszony tym, �e jego przyjaciel sta� si� cz�onkiem rodziny.

Jako lekarz Mattias by� w parafii ub�stwiany. Zdecydowa� si� na t� dosy� niewdzi�czn� prac�, chocia� gdy by zechcia�, m�g� zdoby� du�o znaczniejsz� pozycj� w kraju, mo�e nawet jako dworski medyk. On jednak chcia� pozosta� w Grastensholm, kt�re opr�cz niego nie mia�o dziedzica. I wola� pomaga� tym najbiedniejszym, kt�rymi rzadko kto si� przejmowa�. Jak dawniej do Tengela, tak teraz chorzy przychodzili do Mattiasa z najdalszych stron, wdzi�czni za jego dobro�, ufni w jego �agodne spojrzenie. Jak dobrze m�c opowiedzie� o swoich cierpieniach komu�, kto rozumie�

Ch�opcy, Nikodemus i Drozd, zostali oddani na nauk� do pewnego rzemie�lnika, a wszyscy dbali, by nie dzia�a im si� �adna krzywda. Gorzej mia�y si� sprawy z dwoma nieposkromionymi siostrami. Ani Liv, ani nikt nie zdoby� si� na odwag�, by wypu�ci� je z domu. Mieszka�y wi�c nadal w Grastensholm, teraz jako s�u��ce. To znaczy Oline. Freda by�a jeszcze za ma�a, powierzano jej tylko jakie� drobniejsze prace, g��wnie po to, �eby j� zaj��. Poniewa� w og�le s�u�bie w Grastensholm �y�o si� du�o lepiej ni� w innych dworach, dziewcz�ta chcia�y tu zosta�. Oline wywo�a�a co prawda skandal, sprowadzaj�c na z�� drog� syna wo�nicy, tak �e czym pr�dzej trzeba by�o urz�dza� wesele, ale ch�opak by� zakochany po uszy i nie dostrzega� u swej oblubienicy �adnych wad.

Sta�a si� zreszt� bardzo zr�czn�, cho� mo�e zbyt du�ego temperamentu gospodyni�. Stara�a si� zachowywa� jak dobrze wychowana osoba, ale gdy tylko wpada�a w z�o��, zapomina�a o nabytych u Liv manierach i soczyste przekle�stwa fruwa�y po�r�d dworskich zabudowa�.

Ma�a Eli tak�e pozosta�a z nimi, poniewa� dziadek, jej jedyny opiekun, zmar�. Nadal by�a to cichutka ma�a dziewczynka, pomagaj�ca w r�nych drobnych pracach. Nigdy nie sprawia�a k�opotu, stara�a si� natomiast zawsze by� po�yteczna, �ywa i ruchliwa niczym le�na myszka.

D�ugo nic nie wskazywa�o na to, �e Gabriella i Kaleb doczekaj� si� potomstwa. Trzy lata min�y, nim nareszcie los ich pob�ogos�awi�. I wtedy zacz�li budowa� w�asny dom, niedaleko Grastensholm. To, oczywi�cie, Alexander Paladin �o�y� na t� budow�, ale babcia Liv tak�e pomaga�a.

Tymczasem m�odzi nadal mieszkali w Grastensholm i tutaj mia�o przyj�� na �wiat ich dziecko.

Pewnego jesiennego popo�udnia Liv, Are i Gabriella siedzieli w salonie i rozmawiali. Kaleb pomaga� pasterzom sprowadzi� przed zim� stada do domu, Mattias by� z wizyt� u chorego. Irja i Tarald poszli do Eikeby, a s�u�ba do ko�cio�a na nieszpory.

Byli w domu sami.

I wtedy Gabriell� nieoczekiwanie chwyci�y b�le.

��Och, kochanie � przestraszy�a si� Liv. � Wszystko dzieje si� tak szybko! Nie zd��ymy sprowadzi� akuszerki! To chyba z powodu tej miednicy, kt�r� dzisiaj d�wiga�a�, ty g�uptasie!

Gabriella spodziewa�a si� rozwi�zania znacznie p�niej, ale teraz nie by�o rady, musieli jej pomaga�. Wygl�da�o na to, �e �adna pomoc z zewn�trz nie zd��y nadej��. Are przygotowa� bali� z wod�, Liv w po�piechu urz�dza�a dla rodz�cej sypialni�, �eby jak najpr�dzej po�o�y� wnuczk� do ��ka.

Wszystko odby�o si� przera�liwie szybko i dramatycznie. Liv zblad�a jak �ciana, gdy sobie u�wiadomi�a, co si� w�a�ciwie dzieje.

��Are! Na pomoc! � krzycza�a, oszala�a ze strachu.

Gabriella, kt�ra nigdy do silnych nie nale�a�a, pod wp�ywem przejmuj�cego b�lu straci�a �wiadomo��.

I Bogu dzi�ki!

Liv wpatrywa�a si� w noworodka, kt�ry tak nieoczekiwanie pojawi� si� na �wiecie. Zacisn�a powieki.

��Nie! � szepta�a przybita. � Nie! Nie! Nie!

Gdy do pokoju wbieg� Are, zobaczy� siostr� bez ruchu, jak skamienia��, z zaci�ni�tymi powiekami.

��Liv! Oszala�a�? Daj dziecku klapsa! Jeszcze nie zacz�o oddycha�!

��Are � wykrztusi�a ledwie dos�yszalnie.

Spojrza� na male�k� dziewczynk�, bezw�adn�, jakby pozbawion� �ycia.

��O, Bo�e � szepn��. � Wi�c przekle�stwo znowu uderzy�o!

��To jest odrodzona wied�ma Hanna, Are � szepn�a Liv ca�kowicie za�amana. � Teraz przypominam sobie zatrwa�aj�co wyra�nie, jak tamta wygl�da�a. �e te� to spotyka Kaleba i Gabriell�! � j�kn�a. � Tak d�ugo czekali! I tak si� teraz cieszyli!

��Nie, oni naprawd� sobie na to nie zas�u�yli! � zawo�a� Are z gorycz�.

Liv ledwie by�a w stanie m�wi�:

��Pami�tasz, jak prosili�my ojca o �ycie Kolgrima? Kiedy by� zdecydowany u�mierci� noworodka? To my� To wobec naszych pr�b ojciec ust�pi�. A Kolgrim pr�bowa� zabi� Mattiasa, on zamordowa� naszego ukochanego Tarjei i wp�dzi� mojego Daga do grobu: � Szepta�a wci�� nie otwieraj�c oczu: � To si� nie mo�e powt�rzy�, Are. Nie mo�e! O Bo�e, co ja mam robi�?

Are patrzy� na to nieruchome, potworne, gro�ne ma�e cia�ko, le��ce przed nim.

��Ona jest nie donoszona, prawda? Wyjd� teraz, Liv. To jest dziecko twojej wnuczki, nie mojej. Wyjd�! Ja si� tym zajm�, nim Gabriella odzyska przytomno��.

Gdyby si� bardzo postarali, by� mo�e uda�aby im si� zmusi� t� ma�� do oddychania. Przy czu�ej opiece dziecko mog�oby prze�y�

��Are� � powiedzia�a Liv ze �zami w oczach. Odwr�ci�a si� i wysz�a z pokoju.

Gabriella ani Kaleb nigdy nie zobaczyli c�reczki. Dziecko zosta�o jednak w�o�one do trumienki i otrzyma�o swoje miejsce na cmentarzu. Ca�a rodzina dowiedzia�a si�, �e ma�a przysz�a na �wiat martwa oraz �e by�a jedn� z dotkni�tych potomk�w Ludzi Lodu. By�o obowi�zkiem Liv i Arego poinformowa� o tym, tak by inni w pokoleniu Gabrielli mieli pewno��, �e urodz� im si� normalne, chciane dzieci.

Min�o wiele czasu, nim Gabriella otrz�sn�a si� z rozpaczy. Przez pierwsze dni widywa�a tylko Kaleba. To by�a ich osobista tragedia. Pocieszali si� jedynie tym, �e skoro dziecko urodzi�o si� takie nieszcz�liwe, to mo�e lepiej, i� nie danym mu by�o �y�. Wci�� sobie te s�owa powtarzali.

Gdy Gabriella dosz�a ju� troch� do siebie, mog�a rozmawia� z m�em nieco bardziej otwarcie.

��Wierz mi, Kalebie. Najlepiej, �e sta�o si� w�a�nie tak. Wiem, co m�wi�. Dotkni�ci w naszej rodzinie nie tylko �ci�gaj� nieszcz�cie na innych. Oni sami tak�e s� g��boko nieszcz�liwi. Naszej ma�ej dziewczynce jest teraz dobrze, jest u Boga, kt�ry nie wybiera pomi�dzy dobrem a z�em.

Tym razem Kaleb nie protestowa�, �e kto� odwo�uje si� do wy�szej, lito�ciwej si�y, szukaj�c pocieszenia.

Tymczasem Are i Liv chodzili do ko�cio�a i modlili si� d�ugo i �arliwie, na kolanach. Musieli dokona� nieludzkiego wyboru, a teraz do ko�ca swoich dni b�d� �y� ze �wiadomo�ci� tego, co zrobili, czy � m�wi�c �ci�lej � czego nie zrobili. Mogli przecie� pr�bowa� tchn�� �ycie w nowo narodzon� dziewczynk�. Oni jednak nie podj�li tej pr�by.

I tylko z Bogiem mogli o tym rozmawia�, z nikim innym. Nikt bowiem nie wiedzia�, jak� decyzj� podj�li tamtego wieczora�

Kiedy� szli powoli do domu lipow� alej�. W nagich, jesiennych koronach drzew wiatr gra� swoje rekwiem. Are westchn�� ci�ko.

��Chocia� tyle dobrego, �e ca�e pokolenie b�dzie mog�o teraz �y� spokojnie.

��Owszem � potwierdzi�a Liv i nareszcie troch� pocieszona wyprostowa�a plecy. � S�dz�, �e powinni�my by� wdzi�czni losowi, �e tak si� ta wszystko u�o�y�o, �e byli�my tam sami i nikt nie musi o niczym wiedzie�.

��O, tak. Bo�e, to si� przecie� mog�o przydarzy� Mattiasowi! Mog�o jeszcze raz dotkn�� rodzin� Taralda! A on wycierpia� ju� naprawd� do��! Popatrz, tym razem trafi�o w rodzin� Cecylii, kt�ra dotychczas pozostawa�a nietkni�ta.

��To prawda. I mog�o si� te� przydarzy� Andreasowi, a to by ju� by�o najbardziej niesprawiedliwe, bo nikt nie odczu� bole�niej tego przekle�stwa ni� ty, Are, i twoja rodzina.

Are skin�� g�ow�.

��I Tancredowi mog�o si� urodzi� dotkni�te dziecko. Ale najwi�kszym przera�eniem nape�nia mnie my�l, �e mog�o to spotka� Mikaela, kt�ry o niczym nie wie. Ach, Mikaelu, m�j wnuku! Synu mojego ukochanego Tarjei, gdzie ty jeste�? Jest tyle spraw, o kt�rych powiniene� si� dowiedzie�! Pozna� prawd� o Ludziach Lodu!

Liv przenikn�� dreszcz.

��Jak ten wiatr zawodzi, Are! Idzie zima.

Are przystan�� i przygl�da� si� dw�m najstarszym drzewom w alei.

��Owszem, ale nasze drzewa s� jeszcze silne, siostro.

��Ja ju� nigdy na nie nie patrz� � wyzna�a Liv. � Nie, ja my�l� o tamtym, o tym strasznym przekle�stwie. Kiedy nasz biedny r�d si� od niego uwolni?

Are u�miechn�� si�.

��Zgodnie z podaniem przekle�stwo mo�na odmieni� tylko w�wczas, gdy zostanie odnalezione miejsce, w kt�rym Tengel Z�y kiedy� w dwunastym wieku zakopa� ten okropny kocio�ek. I kiedy wykopie si� kocio�ek. Je�li teraz mo�na jeszcze wierzy� w co� takiego.

��Tyle dziwnych i budz�cych groz� rzeczy dzieje si� w naszej rodzinie, �e chyba trzeba wierzy�, cho� brzmi to groteskowo � westchn�a Liv, � Jakim sposobem mo�na jednak odnale�� to miejsce? Przecie� ta mo�e by� wsz�dzie, w ca�ej Norwegii.

Poszli dalej. Liv nawet przez my�l nie przesz�o, �e ona sama ponad �wier� wieku temu trzyma�a odpowied� w r�ce.

I od�o�y�a j� do �elaznej skrzynki na strychu.

Kolgrim znalaz� skrzynk� i zrozumia�. Tarjei tak�e zrozumia�, ale obaj nie �yj�.

A Liv zapomnia�a, �e schowa�a do skrzynki Pami�tnik swojej matki. Ten pi�kny, kunsztownie zdobiony pami�tnik, kt�ry Silje dosta�a ad Benedykta Malarza i w kt�rym opisywa�a �ycie w Lodowej Dolinie. Naszkicowa�a tam tak�e map� doliny i drog� do niej. Silje, nie zdaj�c sobie sprawy z tego, co robi, opisa�a te� dok�adnie miejsce, gdzie Sol zobaczy�a �z�ego cz�owieka�. Tarjei nie widzia� jednak szkicu drogi do doliny, bo resztki jedzenia Kolgrima zlepi�y stronice�

A teraz �elazna skrzynka, kopni�ta, potoczy�a si� pod szaf�, kt�rej nikt pewnie nie ruszy.

��Wojna si� nareszcie sko�czy�a � powiedzia� Are.

��Ci�gn�a si� przez trzydzie�ci lat. I z jakim po�ytkiem?

Tysi�ce ludzi przyp�aci�o j� �yciem, dziesi�tki tysi�cy nie maj� dachu nad g�ow�. Po to tylko, �eby ten czy inny nienasycony w�adca m�g� zagarn�� jaki� kawa�ek cudzego kraju. A sam wkr�tce i tak umrze. Wi�c jaki z tego po�ytek?

��Tak, chrze�cija�stwo niczego nie zyska�o na tej wojnie. Wprost przeciwnie, rozbicie jest g��bsze ni� kiedykolwiek przedtem, a wielu ludzi utraci�o wiar� � westchn�a Liv. � My�l�, �e ten rok, tysi�c sze��set czterdziesty �smy, b�dziemy d�ugo pami�ta�! Pok�j powr�ci� do zwa�nionych kraj�w, a Jego Wysoko�� kr�l Christian opu�ci� ziemski pad�. Robi� co m�g� dla obu swoich narod�w. Miewali�my gorszych kr�l�w, chocia� lepszych pewnie te�. Czy Andreas nie ma zamiaru si� nied�ugo �eni�? � zapyta�a, niespodziewanie zmieniaj�c temat.

Przystan�li i patrzyli na m�odego ch�opca, pracuj�cego na polu.

��Musia�by sobie najpierw znale�� narzeczon� � u�miechn�� si� Are. � A tw�j Mattias jest przecie� du�o starszy. Czy on zamierza zosta� starym kawalerem?

��To by by�a szkoda � powiedzia�a Liv.

Wiele si� jednak mia�o wydarzy� zanim Andreas i Mattias znajd� swoje kobiety.

Na przyk�ad tego roku, gdy Andreas dokona� wstrz�saj�cego odkrycia na polach nale��cych do Lipowej Alei�

To mia� by� troch� niespokojny, lecz tak�e pi�kny rok dla Andreasa Linda z Ludzi Lodu.

Na razie jednak Liv ani Are, gdy tak szli wolno przez dziedziniec Lipowej Alei, niczego nawet nie przeczuwali�

W Grastensholm natomiast Kaleb i Gabriella zawo�ali ma�� Eli, a ona, podskakuj�c, pobieg�a za nimi do ich pokoju.

Kaleb usiad� na parapecie okna i po�o�y� d�onie na chudziutkich ramionach dziewczynki.

��Eli, jak wiesz, stracili�my nasz� ma�� c�reczk�

Eli powa�nie skin�a g�ow�.

��I wcale nie jest pewne, �e b�d� mia�a wi�cej dzieci � doda�a Gabriella, stoj�ca obok m�a. Oczy zaszkli�y jej si� �zami i oboje wygl�dali bardzo uroczy�cie.

Kaleb m�wi� dalej:

��Wiesz tak�e, �e nasz nowy dom b�dzie wkr�tce gotowy i wtedy si� tam przeprowadzimy�

��O, ja bym chcia�a, �eby�cie zostali! � szepn�a Eli zasmucona.

Na to oni u�miechn�li si� do niej tajemniczo.

��Eli � rzek� Kaleb. � Czy chcia�aby� uczyni� nam t� rado�� i przeprowadzi� si� z nami? Czy chcia�aby� zosta� nasz� c�rk�?

Drobna, o pi�knych rysach twarzyczka Eli pokra�nia�a.

��Nasz� w�asn� c�reczk� � u�miecha�a si� Gabriella niepewnie. � Bardzo chcemy mie� ci� u siebie. Na zawsze. Bardzo ci� kochamy, wiesz o tym.

Broda dziewczynki zacz�a dr�e�.

��Mieszka� u was? Na zawsze?

��W ka�dym razie tak d�ugo, jak zechcesz � �mia� si� Kaleb. � Pewnie znajdziesz sobie kiedy� m�a i b�dziesz chcia�a zamieszka� z nim.

��O, nie! Nigdy! � zapewnia�a, ledwo mog�c oddycha�. � O, zrobi� wszystko, �eby sta� si� dobr� c�rk�! Wiem, �e nigdy wam nie zast�pi� w�asnej c�reczki, kt�r� dopiero co utracili�cie, ale zrobi�, co w mojej mocy, to obiecuj� � powiedzia�a jednym tchem.

��Dzi�kuj� ci, Eli, dzi�kuj�, �e chcesz z nami zamieszka� � powiedzia�a Gabriella dr��cym g�osem i przytuli�a ma��. Wtedy dziewczynka obj�a tak�e Kaleba i tak stali wszyscy, wzruszeni.

Potem Eli wyrwa�a si�, niemal wyfrun�a z pokoju i pomkn�a w d� po schodach. W hallu spotka�a Liv i Arego. Kaleb i Gabriella s�yszeli jej cieniutki g�os, odbijaj�cy si� echem od �cian:

��Czy pa�stwo s�yszeli? Gabriella i Kaleb bior� mnie do siebie jako swoj� c�rk�! Mam teraz w�asn� mam� i ojca, i przeprowadz� si� z nimi do ich nowego domu, i b�d� pracowa� jak niewolnica, �eby oni byli ze mnie zadowoleni�

Kaleb podszed� do schod�w.

��Nie, Eli, nie! Nie b�dziesz dla nas pracowa�. Ty jeste� nasz� c�rk�, zrozum!

Dziewczynka sta�a na dole, przyciskaj�c r�ce do piersi.

��O, jestem taka szcz�liwa, taka szcz�liwa, �e nie wiem, czy to wytrzymam!

Liv odetchn�a.

��To od d�u�szego czasu najlepsze, co si� sta�o w tym domu! Musimy to uczci�! Zas�u�yli�my na to, wszyscy!

Nadszed� oto koniec d�ugiego i bardzo dla rodziny trudnego czasu. Teraz mia�o nast�pi� sze�� spokojnych, bardzo pi�knych lat, a� do roku 1654. To zreszt� tak�e nie mia� by� z�y rok, cho� zacz�� si� do�� nieszczeg�lnie.

To, co tu powiedziano, odnosi si� jednak tylko do norweskiej cz�ci rodziny. Niewielka du�ska kolonia potomk�w Ludzi Lodu przechodzi�a w tym czasie r�ne koleje losu, prze�ywa�a rzeczy dziwne i niezwyk�e.