SAGA O LUDZIACH LODU

Tom IV

Sta�o si� tak, jak Sol przepowiedzia�a. Jeszcze w tym samym roku, w kt�rym ona musia�a umrze�, urodzi�a si� inna ma�a Sol. By�a drugim dzieckiem Liv i Daga, a na chrzcie dano jej imi� Cecylia. Cho� na r�ne sposoby bardzo przypomina�a Sol, nie odziedziczy�a osobliwego ch�odu uczuciowego ani g��bokiego tragizmu tamtej.

Nie trzeba te� by�o d�ugo czeka�, by z pocz�tkowo mizernej istotki przemieni�a si� we wspania�e dziecko�

Eikeby, jedno z ma�ych gospodarstw nale��cych do Grastensholm, stanowi�o dla w�a�cicieli maj�tku, barona Daga Meidena i jego matki Charlotty, nieustanny problem. Robili co mogli, by dzier�awi�ca ziemi� rodzina nie g�odowa�a, ale co mo�na by�o poradzi�, skoro stary gospodarz na Eikeby upar� si�, �e tylko on jeden powinien wype�ni� zawarty w Biblii nakaz zaludnienia ziemi? Najm�odsze jego dzieci by�y jeszcze ca�kiem ma�e, gdy najstarszy syn o�eni� si� i przej�� prowadzenie gospodarstwa. Poszed� te� w �lady ojca, je�li chodzi o zaludnianie ziemi. W 1607 roku mia� ju� pi�tna�cioro dzieci, kt�re przy stole bija�y si� zaciekle ze swoimi ciotkami i wujami, niewiele od nich starszymi.

Jedn� z tych pi�tna�ciorga by�a Irja, drobna dziewczynka, przy kt�rej narodzinach Tengel bardzo si� nam�czy�, poniewa� by�a u�o�ona nie tak, jak trzeba. Okaza�o si� zreszt�, �e to dla niej do�� typowe; przewa�nie to, co robi�a, by�o troch� opaczne.

Jako niemowl�, Irja nie zazna�a dobrobytu. Um�czona matka nie mia�a dla biedactwa do�� pokarmu. Pierwsze lata dzieci�stwa te� nie by�y lepsze, bo dziewczynka nie nale�a�a do tych, kt�rzy jako pierwsi pojawiaj� si� przy stole. W rezultacie jej organizm nie rozwin�� si� jak nale�y. Dr�czy�y j� dolegliwo�ci, kt�re z p�niejszych czas�w znamy pod nazw� angielskiej choroby. Przyczyny tego stanu szukano jednak gdzie indziej. Uwa�ano, �e matka, kiedy by�a z ni� w ci��y, musia�a spotka� na swej drodze kalek�. Nikt nie mia� co do tego w�tpliwo�ci.

Irja by�a te� nieustannie zawad�. Matka, kt�ra zd��y�a ju� urodzi� nast�pne dzieci i musia�a si� nimi zajmowa�, nie mia�a z niej �adnej pociechy, bo dziewczynka do niczego si� nie nadawa�a.

Ojciec mia� obowi�zek wykonywania okre�lonych prac dla Grastensholm. Kiedy� zdesperowana matka poprosi�a, by zabra� tam ze sob� Irj�.

��Mia�abym jedno dziecko mniej do dogl�dania, przynajmniej na ten dzie�.

Ch�op prychn�� gniewnie i o�wiadczy�, �e to przecie� niepodobna taszczy� ze sob� dzieciaka do roboty.

��To przywi�� j� do drzewa, kiedy b�dziesz pracowa�! � odpar�a matka. � Mamy dzisiaj du�e pranie i ledwie zdo�am zaj�� si� tymi ca�kiem najm�odszymi. Wi�ksze musz� mi pomaga�.

Sta�o si� wi�c tak, �e Irja posz�a z ojcem. Mia�a wtedy sze�� lat. Po ojcu odziedziczy�a przysadzist� sylwetk�, co sprawia�o, �e ca�a jej posta� robi�a jeszcze bardziej dziwne wra�enie. Wygl�da�a jak du�y, rosochaty oset.

Dzieci w�a�ciciela dworu, Tarald i Cecylia, oraz ich kuzynka Sunniva bawi�y si� w Grastensholm, kiedy zobaczy�y, �e niedaleko stodo�y stoi przywi�zana do drzewa ma�a dziewczynka. Spu�ci�a g�ow� i nie�mia�o grzeba�a nog� w ziemi, rzucaj�c na nich ukradkowe spojrzenia. Jej twarzyczka i ca�a postura wyra�a�y to, co czu�a: jak tym dzieciom dobrze! Kto�, komu pozwolono by bawi� si� z nimi�

Ciotki i wujowie opowiadali jej o dzieci�cych przyj�ciach w Grastensholm. �e ich tam zapraszano. Ale to by�o dawno, w czasach, kiedy baron Dag sam by� jeszcze ma�ym ch�opcem.

Cecylia, kt�ra, cho� najm�odsza, przewodzi�a ca�ej tr�jce, stan�a jak wryta na widok Irji.

��Czy ona nie mog�aby si� z nami bawi�?

Dwoje pozosta�ych przygl�da�o si� dziewczynce badawczo. Prawd� m�wi�c nie bardzo by�o na co patrze� � du�a, wychudzona, pokrzywiona� Jak kar�owata sosna, kt�ra wyros�a gdzie� na kraw�dzi ska�y, najbardziej wystawiona na wichury i niepogod�, ale maj�ca jak�� niezwyk�� zdolno�� czerpania niezb�dnych sok�w, by m�c wyrosn�� wy�ej ni� inne drzewa. Albo jak wybuja�y oset.

��Dlaczego nie? � odpar� Tarald swobodnie. � Mo�emy j� przecie� o to zapyta�.

Pobiegli i zatrzymali si� par� metr�w przed drzewem. Irja gor�czkowo kopa�a ziemi� czubkiem buta.

��Hej! � zacz�� Tarald. � Jak si� nazywasz?

Szepn�a co� w odpowiedzi, ale nie podnios�a oczu.

��Co m�wisz? � zapyta�a Cecylia, podchodz�c bli�ej.

Ma�a dziewczynka prze�kn�a �lin�. G�os odmawia� jej pos�usze�stwa. Ukry�a twarz w d�oniach.

��Irja � zdo�a�a na koniec wykrztusi�.

��Irja? Tak powiedzia�a�?

Dziewczynka skin�a g�ow� twierdz�co, ale nie mia�a odwagi na nich spojrze�.

��Irja? � powt�rzy�a Sunniva. � Tak si� przecie� nikt nie nazywa.

Wida� by�o, �e ma�a najch�tniej zapad�aby si� pod ziemi�.

��Nie mo�esz tego wiedzie� � ofukn�a Sunniv� Cecylia. � Przecie� nie s�ysza�a� wszystkich imion �wiata!

��Chcesz si� z nami bawi�? � zapyta� Tarald, a Irja odwa�y�a si� spojrze� na ch�opca i w tym momencie mog�aby z rado�ci� odda� za niego �ycie.

Natychmiast jednak znowu spu�ci�a wzrok, nie b�d�c w stanie odpowiedzie�.

��Zapytamy twojego ojca � zdecydowa�a Cecylia. � To gospodarz z Eikeby, prawda?

Irja potwierdzi�a gor�czkowo. Ojciec naturalnie powie nie, pomy�la�a. Ale oni przynajmniej zapytali. Zapytali!

Kiedy dzieci pobieg�y w stron� wr�t stodo�y, kt�re jej ojciec naprawia� z jakim� jeszcze innym cz�owiekiem, o�mieli�a si� nieco i patrzy�a w �lad za nimi.

Ch�opiec by� taki wspania�y, mia� czarne w�osy i brwi, kt�re wygl�daj� jak� mewy w locie, pomy�la�a, tak s� �ukowato wygi�te. Jedna z dziewczynek by�a �liczna i delikatna jak porcelanowa waza, kt�r� Irja kiedy� widzia�a. Druga za�, ta mniejsza, by�a sam� energi�, ju� zd��y�a zabrudzi� swoj� pi�kn� sukienk�, cho� dzie� dopiero co si� zacz��.

Teraz dzieci otoczy�y z niecierpliwo�ci� jej ojca. Ale nie wygl�da�o na to, �e on si� zgodzi.

I w�a�nie wtedy na podw�rzu pojawi�a si� jaka� dama. Irja pozna�a j�, to gospodyni z Lipowej Alei.

Dzieci pobieg�y jej na spotkanie.

��Babciu, babciu, czy Irja mo�e si� z nami bawi�? Powiedz jej ojcu, �e mo�e, on nam nie wierzy.

Silje patrzy�a na nich z u�miechem.

��Oczywi�cie, �e mo�e! Porozmawiam z jej tat�. Ale, czy to nie ta ma�a dziewczynka, kt�ra� No tak, to ona!

Przywo�a�a gestem gospodarza z Eikeby i podesz�a z nim do stoj�cego przy drzewie dziecka.

��A teraz pos�uchajcie mnie � powiedzia�a po chwili. � Ma�a Irja przysz�a na �wiat w dzie� po urodzeniu si� Taralda. Wasz dziadek, Tengel, niemal jednocze�nie pomaga� obojgu przyj�� na �wiat. Przez ca�y dzie� i noc je�dzi� tam i z powrotem pomi�dzy Eikeby i Grastensholm. Jest mi�dzy wami r�nica oko�o siedmiu godzin. Ty, Sunnivo urodzi�a� si� pi�� dni po nich.

��A ja? � zapyta�a ura�ona Cecylia, przys�uchuj�ca si� uwa�nie opowie�ci babki. � Czy ja si� w og�le nie licz�? Tylko oni s� wa�ni?

��Ty! � roze�mia�a si� Silje. � Ty masz dopiero pi�� lat i doskonale o tym wiesz. Ju� od wielu dni przypominasz o swoich urodzinach. Ale rok r�nicy to niewiele. Masz z nimi du�o wi�cej wsp�lnego. Jeste� wiern� kopi� Sol, matki Sunnivy. Tylko, �e ona mia�a ciemniejsze w�osy i � wybacz mi, �e to m�wi� � chyba by�a od ciebie troch� �adniejsza. By�a naj�adniejsz� dziewczynk�, jak� kiedykolwiek widzia�am.

Tarald skin�� g�ow� potakuj�co.

��Tak, widzia�em jej portret w Lipowej Alei.

��Och, portret nie oddaje wszystkiego dok�adnie � rzek�a Silje, bo wiedzia�a, �e Sunnivie potrzebne jest prze�wiadczenie, i� mia�a niezwyk�� matk�. � Sol by�a tak cudownie pe�na �ycia, �e a� zapiera�o dech.

��Sol to moja mama � powiedzia�a Sunniva z dum�.

��Czy ja jestem te� taka �adna, jak ona?

Silje spojrza�a na ma��.

��Ty wcale nie jeste� do niej podobna, bo jeste� blondynk� i oczy masz b��kitne niczym skrzyd�a motyla. Ale te� jeste� bardzo �adna i dobrze o tym wiesz.

�adne z dzieci nie s�ysza�o strasznej historii Sol, nie wiedzia�o nic o jej tragedii, o tym, �e mia�a zosta� spalona jako czarownica, gdy wysz�o na jaw, �e wid�ami zamordowa�a Heminga Zab�jc� W�jta. Ani o tym, �e w noc przed egzekucj� Tengel da� jej trucizn�, by j� uchroni� od tortur i m�czarni na stosie. Wiedzia�y jedynie, �e zmar�a wkr�tce po urodzeniu Sunnivy.

Sunniva pyta�a te� o ojca, ale powiedziano jej tylko, �e umar� i �e ona jest do niego podobna. Nikt nie m�wi� o makabrycznym ko�cu jego �ycia. Nigdy te� nie wymieniano jego znienawidzonego imienia.

��Uwolnij teraz Irj�, Taraldzie, a jak sko�czycie zabaw�, zapro�cie j� do domu na obiad � poleci�a Silje.

W ten spos�b Irja zosta�a wprowadzona do Grastensholm i od tego dnia bywa�a tam cz�sto. Czworo r�wnych wiekiem dzieci trzyma�o si� razem, w z�ym i dobrym. Irja by�a im w jaki� spos�b niezb�dna. Podzia� zaj�� by� odt�d nier�wny. To Irja musia�a wykonywa� wszystkie nudne zadania podczas zabaw, biega� na posy�ki, siedzie� na czatach i temu podobne. Sunniva nie umia�a nic, by�a zupe�nie bezradna, a Tarald i Cecylia nieustannie walczyli o przyw�dztwo. Przewa�nie zwyci�a�a Cecylia, umia�a znakomicie wygrywa� na swoj� korzy�� istniej�c� r�nic� wieku.

Doro�li ze zdumieniem patrzyli, jak szybko i bez reszty Irja zosta�a w��czona do grupy. Liv stwierdzi�a, �e wygl�da to tak, jakby potrzebowali kogo�, komu mo�na imponowa�, ale to przecie� nic niezwyk�ego, tak�e w�r�d doros�ych.

Dla Irji jednak, i dla rodziny z Eikeby, nowi przyjaciele oznaczali radykaln� popraw� �ycia. Ona sama dostawa�a w Grastensholm pod dostatkiem jedzenia, a od czasu do czasu nawet jakie� dodatkowe k�ski, tote� wyros�a i nabra�a si�. Po kilku miesi�cach Silje wzi�a j� do siebie, do Lipowej Alei, jako s�u��c�. Dziewczynka przychodzi�a kilka razy na tydzie� i pomaga�a przy lekkich pracach w atelier i w pokojach. Wszyscy byli z tego zadowoleni, poniewa� Silje wynagradza�a j� co jaki� czas a to czym� do jedzenia dla rodziny, a to sztuk� ubrania czy nawet drobn� monet�.

Do�� nieoczekiwanie tak�e Sunniva zapragn�a pomaga� babce, w ka�dym razie w pracowni, co by�o oczywi�cie bardzo interesuj�ce. Tak wi�c obie dziewczynki przychodzi�y na zmian� do Silje, kt�ra nie mia�a ju� tyle energii co dawniej. By�o to znakomite rozwi�zanie, zw�aszcza �e Silje mog�a je po prostu odes�a�, je�li ich obecno�� uzna�a za zbyt m�cz�c�.

Ju� dawno temu Sunniva przeprowadzi�a si� do Grastensholm i wychowywa�a si� z dwojgiem dzieci Liv i Daga. Silje do�� szybko musia�a da� za wygran�; nie mia�a ju� si�, by opiekowa� si� ma�ym dzieckiem, ale wtedy Liv sama zaproponowa�a, �e zajmie si� osierocon� dziewczynk�.

Silje martwi�a si� troch� o Arego, swego najm�odszego syna. Nic nie wskazywa�o, by zamierza� si� kiedykolwiek o�eni�. Jedyne, co go zajmowa�o, to gospodarstwo, inwentarz, zbiory, zabudowania i las. Silje nie mog�a i nie chcia�a si� z tym pogodzi�, nie dawa�a mu wi�c spokoju. Pragn�a wnuk�w, a obej�cie potrzebowa�o zdolnej gospodyni.

Gdy w ko�cu do tego dosz�o� Nie, to by�a po prostu zwariowana historia!

Pewnego dnia, a zdarzy�o si� to w tym samym roku, kiedy Irja zacz�a pomaga� w Lipowej Alei, wszystkie dzieci by�y akurat u dziadk�w i bawi�y si� w chowanego. Nie bardzo ju� wiadomo dlaczego, ale nagle uwag� szukaj�cych poch�on�o co� innego i zapomnia�y o Irji, kt�ra schowa�a si� w oborze. Siedzia�a cichutko jak mysz przy zagrodzie dla ciel�t i zastanawia�a si�, dlaczego nikt nie przychodzi jej szuka�.

Wtem kto� jednak przyszed�! Tylko st�pa� tak jako� ci�ko, �e dziewczynka ukry�a si� jeszcze staranniej.

Tego dnia Klaus, s�u��cy z Grastensholm, by� z jakiego� powodu w Lipowej Alei. To w�a�nie on wszed� teraz do obory, gdzie szuka� starej uprz�y i wcale ukrytej dziewczynki nie zauwa�y�. Po chwili w oborze pojawi� si� jeszcze kto�. By�a to jedna z tych istot, kt�rymi kiedy� zajmowa�a si� Sol: Meta, w ostatnich latach nieoceniona dla wszystkich pomoc w gospodarstwie.

Klaus nigdy nie by� specjalnie rozgarni�ty. Przez wiele lat gorzko �a�owa� Sol, ostatnio jednak zacz�� odczuwa� zainteresowanie dla szczuplutkiej Mety o jasnoblond w�osach. I gdy teraz, ca�kiem nieprzygotowany, spotka� si� z ni� sam na sam w oborze, okaza�o si�, �e to dla niego za wiele. Natura zwyci�y�a wychowanie.

Dumnie ob�api� Met� wp� i zapyta�, czy nie chcia�aby zobaczy�.

Ale Meta nie chcia�a, za �adn� cen�. Wyrywa�a si� rozpaczliwie, a jej rozdzieraj�cy krzyk wibrowa� w uszach Irji. Przera�ona dziewczynka zacz�a si� na czworakach czo�ga� do drzwi, gdzie o ma�o nie zosta�a stratowana przez Met�. Obie si� stamt�d jako� wydosta�y, a po chwili Silje, id�ca akurat do obory, spostrzeg�a zzielenia�� na twarzy Met�, ukryt� za naro�nikiem budynku i wymiotuj�c�. Nikt nie zwr�ci� uwagi na ma��, nie rzucaj�c� si� w oczy Irj�.

��Dziecko drogie � pyta�a Silje Met�. � Jeste� chora?

Dziewczyna wyprostowa�a si�. Dzwoni�a z�bami, ale potrz�sa�a przecz�co g�ow�.

��Klaus� On wyj�� to� � szepn�a. � Takie wielkie!

Znowu poczu�a skurcz �o��dka.

��Och, kochanie! � j�kn�a Silje przera�ona i wpad�a do obory. Klaus sta� tam jeszcze i u�miecha� si� g�upkowato. Ubranie zd��y� ju� pozapina�.

Silje zgn�biona, lecz spokojna, z wci�� kryj�c� si� za jej plecami Irj�, powiedzia�a: � Nie wolno ci si� tak zachowywa�, Klaus! Zw�aszcza wobec Mety.

��Ale ja j� lubi� � odpar�, wci�� z tym g�upkowatym u�miechem.

��Zapomnij o tym. Wiesz, Meta zosta�a kiedy� �miertelnie przestraszona i okropnie potraktowana przez gromad� �o�dak�w. Oni wtedy wszyscy zrobili to, co ty teraz� i jeszcze co� gorszego. No, wi�c kiedy ty teraz� no wiesz, przypomnia�o si� jej tamto okropne zdarzenie i poczu�a si� chora. Rozumiesz to?

Klaus wygl�da� �a�o�nie.

��Ale Sol to lubi�a. Ja chc� sypia� z Met�.

S�ysz�c, co Klaus m�wi o Sol, Silje zacisn�a z�by.

��Nigdy do tego nie dojdzie, ch�opcze. Wybij sobie Met� z g�owy! Ale, czy nie zauwa�y�e�, �e jest u nas dziewczyna, kt�ra rzuca za tob� pow��czyste spojrzenia?

��Rzuca pow��czyste�?

��Kt�ra ci� lubi.

��Mnie? Lubi mnie?

Teraz Silje zmy�la�a na pot�g�. Nigdy nie pr�bowa�a by� swatk�, ale chodzi�o o uwolnienie Mety od tego parobka, kt�ry tak zupe�nie do niej nie pasowa�.

��A kto to jest, pani Silje?

��Rosa. Rosa o r�owych policzkach i ciep�ym u�miechu.

Klaus my�la� z takim wysi�kiem, �e wida� to by�o na jego twarzy. Najwidoczniej nie zwraca� dotychczas uwagi na t� pulchn� dziewczyn� kuchenn� o grubych nogach. Rosa, tak jak i on, by�a natur� prost�, bez rodziny i ju� za star�, by wabi� m�odych, nie�onatych m�czyzn. Musia�a by� co najmniej pi�� lat starsza od Klausa, ale serce mia�a gor�ce. Wprawdzie Silje nie mia�a poj�cia, co Rosa my�li o Klausie, ale wychodzi�a z za�o�enia, nie bez podstaw zreszt�, �e kuchenna dziewczyna b�dzie zadowolona z ka�dego konkurenta.

Nieco p�niej, tego samego dnia, posz�a porozmawia� z Ros�.

��Czy zauwa�y�a�, �e masz wielbiciela? � zapyta�a.

Bujna kucharka sp�on�a ognistym rumie�cem.

��Wielbiciela? Ja? Pani gospodyni nie powinna ze mnie �artowa�. Kto to taki?

��Klaus z Grastensholm. Przychodzi� tu nawet dzisiaj, by na ciebie popatrze�.

To akurat by�a prawda, bo po rozmowie z Silje Klaus przeszed� si� pod kuchennym oknem, �eby zobaczy�, kt�ra to w�a�ciwie jest ta Rosa. Gdyby tylko teraz Meta nie powiedzia�a nikomu o tym, co zrobi� � a ona na pewno b�dzie milcze� � i gdyby on sam nic nie m�wi�, Rosa nie musia�aby si� dowiedzie�, �e naprawd� Klaus interesowa� si� zupe�nie inn� dziewczyn��

��No, tak� Rzeczywi�cie widzia�am go przez okno. Ale nawet bym nie pomy�la�a, �e ten du�y, przystojny m�czyzna�

��Wiesz, Roso, on nie jest specjalnie bystry. Ale za to mi�y�

��Och, ja te� nie jestem taka bystra, o ile mi wiadomo. Acha, czyli Klaus�? Czy m�wi�, kiedy tu znowu przyjdzie?

��Nie wprost. Ale ostatnio wci�� ma tutaj jakie� interesy.

Rosa zastanawia�a si� przez chwil�.

��Czy mog�abym zaprosi� go na pszenny placek, pani gospodyni? Wzi�abym ten najstarszy.

Silje roze�mia�a si�.

��Mo�esz go pocz�stowa� tym, co mamy w domu najlepszego, Roso! Zas�u�y� na to, mimo �e nie jest geniuszem.

Wstyd� si� Silje, �mia�a si� potem sama z siebie, wracaj�c do swego pokoju. Co ty pr�bujesz zrobi�?

Kiedy gospodyni wysz�a, Rosa z�apa�a za r�k� Irj�, kt�ra w�a�nie zamierza�a p�j�� za swoj� pani�.

��Irjo, ty cz�sto chodzisz do Grastensholm, prawda?

��Chodz�.

��To mo�e by� powiedzia�a Klausowi � to jest ten najprzystojniejszy ch�opak we dworze, nie pomylisz si� � �e jak tu przyjdzie, to czeka go u mnie �wi�teczny pocz�stunek. Powiedz mu� powiedz mu, �e zas�u�y� na to, bo tak dobrze kurowa� chorego konia pana Tengela tej zimy!

Irja kiwaj�c g�ow� obieca�a, �e tak w�a�nie powie. Wiedzia�a oczywi�cie, kt�ry to jest ten Klaus, ale �e jest najprzystojniejszy we dworze� Nie, tego jako� nie mog�a zrozumie�.

Rosa patrzy�a zadowolona z siebie na to niezgrabne biedactwo, wymykaj�ce si� z kuchni tu� za Silje, kt�r� najwyra�niej ub�stwia�o. Pomy�la�a, �e nie mo�e przecie� czeka�, a� Klaus przyjdzie tu znowu za jakim� interesem. Taki dzielny m�odzian!

Irja w�lizgn�a si� do pokoju dok�adnie w chwili, gdy Silje dozna�a kolejnego szoku. Pan Tengel wyszed� im naprzeciw, ogromny i gro�ny z pozoru, Irja wiedzia�a jednak, �e za tym ponurym wygl�dem kryje si� sama dobro�. Wiedzia�a te�, �e nied�ugo sko�czy sze��dziesi�t lat, ale wygl�da� znacznie m�odziej ni� jej ojciec, kt�remu daleko by�o jeszcze nawet do pi��dziesi�tki.

��Co to znaczy, Silje? � zapyta� pan Tengel. � Meta wym�wi�a miejsce u nas i posz�a sobie. Do jakiej� rodziny w Tonsberg, kt�ra chce j� przyj�� na s�u�b�. Powiedzia�a, �e albo ona, albo Klaus musi st�d odej�� i uzna�a, �e ona jest dla nas mniej wa�na.

W tym momencie w drzwiach stan�� Are. On tak�e us�ysza� ostatnie s�owa ojca.

��A to co znowu? Meta sobie posz�a? Ale przecie� my nie potrafimy si� bez niej obej��?

��B�dziemy musieli, skoro nie chce tu zosta� � odpar� pan Tengel. � Ty przecie� i tak wci�� narzekasz na jej prac�. Nieustannie jej wyrzucasz, �e niszczy to, co ty robisz. Ale o co w tym wszystkim chodzi?

Pokoj�wka, kt�ra poinformowa�a Tengela o odej�ciu Mety, te� niczego nie wiedzia�a.

��Musia�o zaj�� co� pomi�dzy ni� a Klausem � powiedzia�a. � Bo Meta by�a strasznie zdenerwowana, p�aka�a i szlocha�a i chcia�a jak najszybciej sobie p�j��.

��Kiedy posz�a? Wzi�a co� ze sob�? � krzycza� zdenerwowany Are.

��Tylko ma�y w�ze�ek. Posz�a jak�� godzin� temu, a mo�e dwie�

��Bior� konia i natychmiast ruszam za ni� � o�wiadczy� Are wzburzony.

Silje wysz�a z synem do sieni.

��Are� b�d� spokojny! Pami�taj, co Meta kiedy� prze�y�a. Ona dlatego dzisiaj uciek�a.

Are zblad�.

��Klaus?

��Nic jej nie zrobi�. Tylko chcia�, �eby go ogl�da�a. A to wzbudzi�a bolesne wspomnienia.

��Rozszarpi� go na sztuki!

��Nie, Klausem ja ju� si� zaj�am. Nie b�dzie jej wi�cej niepokoi�.

��Czy to pewne?

��Mo�esz na mnie polega�. On ju� si� interesuje kim innym.

Are skin�� g�ow�. Wiedzia�, �e Klaus nie jest z�y, tylko ograniczony.

W chwil� potem Irja us�ysza�a oddalaj�cy si� szybko t�tent ko�skich kopyt. To Are wyruszy�, by przywie�� z powrotem Met�.

Ma�a dziewczynka nie dowiedzia�a si� nigdy, co zasz�o podczas tej jego podr�y. Zreszt� w og�le niewiele rozumia�a z ca�ego zdarzenia. Klaus zrobi� w oborze co� z�ego, ale co, tego ze swojej kryj�wki nie widzia�a.

Silje i Tengel te� nie wiedzieli, jak przebiega�a akcja ratunkowa Arego. Poznali naturalnie rezultaty, lecz o samej podr�y nigdy im nie opowiedzia�.

Tymczasem Are gna� jak szalony do Tonsberg, a po drodze zd��y� przemy�le� wiele spraw i gorzko �a�owa� straconych lat.

Do�� szybko dogoni� Met�. Bo�e drogi, jaka ona drobna, pomy�la� i przypomnia� sobie tamten dzie� sprzed siedmiu lat, kiedy Sol wr�ci�a do domu, prowadz�c ze sob� t� zabiedzon�, wp� �yw� istot�. Jak�e on jej dokucza� z powodu ska�skiego dialektu. By� dla niej naprawd� niedobry.

Zeskoczy� z konia. Dziewczyna patrzy�a na niego przestraszona, oczyma zapuchni�tymi od p�aczu.

��Meta, co ty? � zacz�� Are troch� zbyt surowo. � Dlaczego uciekasz w ten spos�b?

Wargi Mety znowu zadrga�y i Are zrozumia�, jak �le si� wyrazi�.

��Nie mo�emy si� bez ciebie obej�� w Lipowej Alei, rozumiesz to chyba? � wrzasn�� niemal.

Dziewczyna odwr�ci�a si�.

��Ja nie mog� si� bez ciebie obej��, Meta.

��Ty, panie? Ale przecie� ci�gle mi wymy�lasz.

��Ja? � krzykn�� Are zaczepnie. � Mo�e na pocz�tku, ale czy w ostatnich latach tak robi�em?

Meta zastanowi�a si�.

��Nie � przyzna�a zdumiona. � Tylko, �e ja tak to odczuwa�am.

��Wmawia�a� sobie � o�wiadczy� Are. � Bo przecie� pracowa�o si� nam razem bardzo dobrze, czy� nie?

��Tak � szepn�a z pochylon� g�ow�.

Are my�la� o tym wiernym cieniu, kt�ry towarzyszy� mu wsz�dzie, na polu i w zabudowaniach. I ona mia�aby teraz odej��? Powiedzia� bardzo szybko, nie robi�c pauz mi�dzy s�owami:

��Meta, czy chcia�aby� wyj�� za mnie?

Bardziej sp�oszonej twarzy nigdy jeszcze nie widzia�. On sam by� tak�e zaskoczony i przestraszony tym, co powiedzia�.

��Ja? � szepn�a. � Ale przecie� ja jestem� jestem tylko zwyczajn� dziewczyn� do pos�ug.

��Nie, jeste� kim� znacznie wa�niejszym. Ale ja nie rozumia�em jak wiele dla mnie znaczysz, dop�ki sobie nie posz�a�.

�zy pop�yn�y spod jej przymkni�tych powiek. Are sam nie m�g� poj��, sk�d wzi�� tyle odwagi, �eby to wszystko powiedzie� i sk�d w og�le bra�y mu si� te s�owa. W swoim dotychczasowym �yciu dziewczynami zajmowa� si� ma�o. Nie mia� wi�c poj�cia, jak powinien si� zachowa� i mo�e dlatego troch� za bardzo wprost przedstawi� spraw�.

��Nie chcesz? � zapyta� cicho.

��Ja nie mog� � szepn�a w odpowiedzi.

��Z powodu tego, co sta�o si� kiedy�, dawno temu?

Meta potwierdzi�a nerwowo.

��Ale�

Jak na Boga mia� to powiedzie�? Przest�powa� z nogi na nog�, szukaj�c odpowiednich s��w.

��Ale czy ty mnie lubisz, Meta? Chocia� troszk�?

��Bardzo � pisn�a ledwie dos�yszalne.

��A wi�c gdyby tamto si� nie sta�o, to by� powiedzia�a tak?

��Ja stoj� o tyle ni�ej od ciebie, panie � Och, przesta� z takimi sprawami!

Nie, znowu m�wi� nie takim g�osem, zbyt surowo. Uff, nie posz�o to, jak trzeba. Czy nie ma nikogo, kto by mu pom�g� rozwi�za� t� �amig��wk�? Ale, jak okiem si�gn��, wiejska droga by�a pusta. Zreszt�, szczerze m�wi�c, nie chcia�by mie� �adnych widz�w dla tych swoich, wo�aj�cych o pomst� do nieba, �a�osnych zalot�w.

��Moi rodzice te� nie zawsze byli tak szanowani; przekonywa� wci�� tak samo nieszcz�liwy. � By� czas, �e musieli ucieka� i to ciotka Charlotta uratowa�a ich od g�odowej �mierci. No, co teraz powiesz?

��Chcia�abym bardzo, panie.

��Are.

��A� Are � wyj�ka�a. Nie przywyk�a zwraca� si� do niego po imieniu.

��Pos�uchaj mnie, Meto � obj�� jej ramiona. � Je�li nie chcesz� � Nie, no jak to si� m�wi w takich sytuacjach? � Je�li nie chcia�aby� dzieli� ze mn� �o�a, to nie musisz tego robi�, bo ja nie nale�� do tych strasznie ognistych�

Czy to nie zabrzmia�o g�upio? Tak, na pewno tak, ale nie mia� odwagi u�y� innych s��w.

���eby� tylko za mnie wysz�a, to ja otocz� ci� moj�� mi�o�ci�.

No, teraz to ona zacznie si� ze mnie �mia�. Nie, dziwne, ale Meta si� nie �mieje�

��Chocia� chcia�bym� ech� bardzo bym chcia� mie� dziecko, albo dwoje, to z pewno�ci� rozumiesz. I matka ci�gle marudzi na ten temat.

Meta pochyli�a g�ow� tak nisko, �e widzia� tylko jej blond w�osy na karku.

��Ja te� nie jestem z drewna � szepn�a. � Tylko gdy dziej� si� takie rzeczy jak dzisiaj, to jakby wszystko, ca�e �ycie si� dla mnie zamyka�o.

��Por�wnujesz mnie z Klausem?

Przera�ona spojrza�a na wysokiego, silnego ch�opca o czarnych w�osach i wystaj�cych ko�ciach policzkowych, jakim by� Are. To dzi�ki jego powadze i temu, �e mocno sta� na ziemi czu�a si� przy nim bezpieczna, uwa�a�a, �e mo�e na nim polega� i dlatego trwa�a przy nim wiernie.

��Nie! Och nie, nie robi� tego! Ostro�nie przyci�gn�� j� do siebie i poca�owa� w czo�o. Nic wi�cej. Ale by� dumny, �e zdoby� si� a� na tyle. Meta dr�a�a, ale nie usun�a si�.

��Pomy�l o tym � szepn��. Ze wzruszenia g�os odmawia� mu pos�usze�stwa. � I przynajmniej wr�� ze mn� do domu! Matka ju� oczywi�cie unieszkodliwi�a Klausa, tak �e nie masz si� czego obawia� z jego strony.

O tym wszystkim Silje nic nie wiedzia�a. Ona � i wci�� dziwi�ca si� Irja � widzia�y tylko, �e Are wjecha� na dziedziniec, a przed nim na koniu siedzia�a promieniej�ca szcz�ciem Meta. Po drodze do domu odbyli szczer� rozmow�.

��Matko, pobieramy si� z Met�! � wo�a� Are z daleka, jakby chcia� zawczasu ubiec wszelkie zastrze�enia.

Nie by�o jednak �adnych zastrze�e�. Silje i Tengel, a tak�e rodze�stwo Arego, wszyscy cieszyli si� z ich szcz�cia.

A Klaus?

Silje, w kilka dni po tym, jak pr�bowa�a po��czy� go z Ros� dostrzeg�a, �e oboje przemykaj� si� ukradkiem do stodo�y. U�miechn�a si� do siebie. Rosa b�dzie na pewno w stanie obejrze� dum� Klausa.

��Czy oni maj� zamiar m��ci� o tej porze roku? � zapyta�a zdumiona Irja.

��Mo�na to i tak nazwa� � u�miechn�a si� Silje.

Tengel i Charlotta dali Klausowi ma�e gospodarstwo, kt�re od jakiego� czasu le�a�o od�ogiem. A on zdo�a� uczyni� Ros� stateczn� m�atk� na tyle wcze�nie, by nie dosz�o do skandalu. Nim Rosa osi�gn�a granic� p�odno�ci, urodzi�o im si� dwoje dzieci, kt�rym wprawdzie nie by�o pisane dokonanie wielkich odkry�, ale kt�re bystro�ci� umys�u znacznie przewy�sza�y i matk�, i ojca.

Meta nie by�a gorsza. W kr�tkim czasie wyda�a na �wiat, jednego po drugim, trzech ch�opc�w. Nie by�a te� taka ozi�b�a, je�li chodzi�o o Arego, o nie.

Ma�a Irja kocha�a mieszka�c�w Lipowej Alei. Wszystkich, bez wyj�tku. Ale, rzecz jasna, najbardziej pani� Silje.

W�asnych rodzic�w nie mog�a jednak zrozumie�. W dalszym ci�gu mieszka�a w rodzinnym domu i ka�dego dnia matka pyta�a niespokojnie:

��Nie idziesz dzisiaj do Lipowej Alei?

Gdy za� Irja odpowiada�a, �e nie, bo to Sunniva pomaga dzisiaj pani Silje, matka robi�a si� z�a i wykrzykiwa�a dlaczego to rozpieszczone dziecko, ta Sunniva, musi si� tak do wszystkiego miesza�.

Poza tym Irja zawsze by�a za s�aba, �eby nosi� mniejsze rodze�stwo. Teraz, gdy sta�a si� du�o zdrowsza i silniejsza ni� dawniej, ofiarowywa�a sw� pomoc, ale rodzice nawet s�ucha� o tym nie chcieli.

��Nie wolno ci d�wiga� nic ci�kiego, bo by� mog�a sobie kr�gos�up uszkodzi� � t�umaczyli troskliwie, ale upominali przy tym zawsze, by si� dobrze opiekowa�a trzema synkami Mety i Arego.

Tego w�a�nie Irja nie rozumia�a. Nie pojmowa�a bowiem, �e jest ich najcenniejszym �r�d�em dochodu. Wszystko, co otrzymywa�a w Lipowej Alei, a czasami tak�e w Grastensholm, przynosi�a do domu, bo dla niej nie mia�o to znaczenia. Dlatego jej rodzice tak si� bali, by sobie czego� nie zrobi�a. Utraciliby wtedy wszystko, co przynosi�a. Jedzenie, ubrania, a przede wszystkim pieni�dze, kt�re dostawa�a od Silje.

Dla niej samej najwa�niejsze by�o to, �e mog�a przebywa� w Lipowej Alei. Stopniowo zanika�o jej duchowe ub�stwo, brak pewno�ci siebie i niedo�ywienie, kt�re wynios�a z rodzicielskiego domu. Irja wprost po�yka�a wiedz� i wszystkie umiej�tno�ci, jakie mog�a przej�� od Silje, Tengela i Mety. Rozkoszowa�a si� te� wierno�ci� trojga swoich ma�ych przyjaci�.

Rozwija�a si� i dojrzewa�a. By�a jednak tak cicha i niewidoczna, �e d�ugo nikt tego nie zauwa�a�.

Alej� w kierunku dworu sz�a m�oda dziewczyna. Porusza�a si� bez wdzi�ku, bowiem niedo�ywienie w latach wczesnego dzieci�stwa sprawi�o, �e ko�ci mia�a pokrzywione i zdeformowane. Teraz za� osi�gn�a wiek, w kt�rym by�a ju� w pe�ni �wiadoma tego smutnego faktu. Zw�aszcza nogi mia�a krzywe i cho� nosi�a d�ug� sp�dnic�, w �aden spos�b nie da�o si� tego ukry�. Cz�sto zdarza�o si�, �e ludzie odwiedzaj�cy jej dom rodzinny �miali si�, jak mo�na mie� takie krzywe nogi! A ona nie potrafi�a odpowiedzie� ostro ani zuchwale, bo nie le�a�o to w jej naturze.

Twarz jednak Irja mia�a zawsze niezwykle pogodn� i �yczliw�, a oczy promienia�y przyja�ni� dla wszystkich. Dziewczyna by�a niewiarygodnie wytrzyma�a i nigdy nie m�wi�a nie, gdy si� j� o co� prosi�o. Nie mia�o wi�c znaczenia, �e cia�o by�o niezgrabne i ma�o urodziwe, a rysy twarzy nie nale�a�y do najpi�kniejszych.

Irja ko�czy�a w�a�nie dziewi�tna�cie lat. Oset stawa� si� kobiet�.

Tego dnia, pod koniec sierpnia, Irja by�a szcz�liwa. B�d� obchodzi� urodziny � Tarald, Sunniva i ona. To Silje zdecydowa�a, �eby wszystkie urodziny po��czy� i zorganizowa� jedno wielkie przyj�cie, na kt�re przyjdzie ca�a m�odzie�. Sunniva, jak zawsze czaruj�ca i wra�liwa, by�a jak elf i Irja wielbi�a j� bezgranicznie. Nieraz w swojej samotnej rozpaczy pragn�a by� r�wnie krucha i eterycznie pi�kna jak ona. Nie wiedzia�a, �e rozkwit�e osty tak�e maj� pi�kne kwiaty.

Dzi� mia�a spotka� tak�e Cecyli�. T� �mia�� i radosn� Cecyli� Meiden, kt�ra posiada�a ca�y humor �wiata i ca�� jego pewno�� siebie. Jakie� ona miewa�a repliki! Na sam� my�l o tym Irja musia�a si� u�miechn��.

Delikatna Cecylia by�a o rok m�odsza od ca�ej tr�jki, z tego powodu czu�a si� �le traktowana i cz�sto g�o�no krzycza�a, �e dzieje si� niesprawiedliwo��. Nikt jednak nie potrafi� lepiej ni� ona broni� swoich praw. Cecylia by�a osob� bardzo siln� psychicznie.

Irja zarumieni�a si� bezwiednie, gdy pomy�la�a, �e na urodzinach b�dzie te� Tarald. Nie mia�a odwagi wyrazi� tej my�li s�owami.

Dopiero dwa miesi�ce temu u�wiadomi�a sobie, �e zakocha�a si� w m�odym dziedzicu z Grastensholm. Ale nigdy, nigdy w �yciu nikt si� o tym nie dowie. Bo czym�e by�a Irja? Brzydk�, niezdarn�, nic nie znacz�c� istot� z n�dznego gospodarstwa. Dobrze wiedzia�a, �e ludzie m�wi� o niej oset.

Liczy�a si� z tym, �e nigdy nie wyjdzie za m��. Matka i ojciec przygotowywali j� na to i ona sama tak� sytuacj� akceptowa�a. Czy w takim razie B�g nie by� bezlitosny, obdarzaj�c j� sercem, kt�re nie chcia�o podporz�dkowa� si� okrutnej prawdzie?

Dosz�a w�a�nie do ko�ca drogi. Przypomnia�a si� jej legenda o pierwszych o�miu drzewach tej alei. Opowiadano mianowicie, �e ka�de z nich jest po�wi�cone jednemu z mieszka�c�w obu dwor�w i �e drzewa umieraj� po �mierci tych, z kt�rymi s� zwi�zane. Dwa drzewa ju� usch�y i zosta�y zast�pione innymi. Jedno nale�a�o do starej baronowej � wdowy, kt�rej Irja nigdy nie widzia�a, a drugie do Sol, pi�knej matki Sunnivy. Obie zmar�y do�� dawno temu i teraz na miejscu starych drzew zd��y�y ju� wyrosn�� nowe.

Jedna ze starych lip wygl�da jako� nieszczeg�lnie, spostrzeg�a Irja, ale my�lami by�a gdzie indziej.

Sam asesor, Dag Meiden, mia� tutaj swoje drzewo i jego wspania�a, mi�a �ona Liv tak�e. To oni byli rodzicami Taralda i Cecylii.

Wesz�a na dworski dziedziniec. Czy �adnie wygl�da? Nikt by naturalnie nie powiedzia�, �e jej niezgrabne cia�o jest �adne, ale zrobi�a wszystko, co w jej sytuacji by�o mo�liwe. Bluzka o bufiastych r�kawach, �wie�o uprana, wysuszona na s�o�cu i wietrze, pachnia�a przyjemnie. Czarn� sp�dnic� Irja wyszczotkowa�a starannie i oczy�ci�a z kociej sier�ci i k�aczk�w owczej we�ny, kt�rych nigdy nie brakowa�o w domu w Eikeby.

Silje siedzia�a przy oknie i wygl�da�a na podw�rze, gdzie bawili si� trzej synowie Arego.

Jak�e oni si� mi�dzy sob� r�ni�. �redni z ch�opc�w, Trond, wdrapa� si� w�a�nie na du�y kamie� na �rodku podw�rza. By� bardzo o�ywiony i zwyci�sko macha� r�kami do braci. Silje nie w�tpi�a, �e Trond zajmie kiedy� wp�ywowe stanowisko; mia� wyra�ne ambicje przyw�dcze.

Brand, najm�odszy, ros�y i troch� oci�a�y w ruchach, pod wieloma wzgl�dami przypomina� swojego ojca. On tak�e pr�bowa� wdrapa� si� na kamie�, ale wci�� zsuwa� si� na ziemi�,

Najstarszy, kt�remu na chrzcie dano imi� Torgeir, ale kt�rego wszyscy nazywali Tarjei, nie w��cza� si� do zawod�w swoich m�odszych braci. Mia� niezwykle bystry umys� i teraz w�a�nie by� zaj�ty rozwi�zywaniem jednej z tajemnic tego �wiata.

Silje rozmarzy�a si�, Tarjei� Ukochane dziecko Tengela. Pami�ta�a czas dorastania tego ch�opca. Jaki cudowny spok�j ogarn�� wtedy Tengela. Sko�czy� si� d�ugi, bardzo d�ugi okres oczekiwania.

Z zamy�lenia wyrwa�a j� Meta, kt�ra wybieg�a, krzycz�c na ch�opc�w, �e w�a�� na ten brudny g�az. Przecie� id� na przyj�cie urodzinowe! Jak b�d� wygl�da� �wi�teczne ubrania? Czy ona musi wstydzi� si� przed rodzin� Meiden�w?

��Jazda do domu, smarkacze!

Silje u�miecha�a si�. Wr�ci�a my�lami do tamtej chwili, kiedy Meta zosta�a gospodyni�, jej nast�pczyni� w Lipowej Alei. To ju� chyba trzyna�cie, albo czterna�cie lat temu. Tak, Tarjei urodzi� si� zaraz po Bo�ym Narodzeniu tego samego roku, a teraz sko�czy niebawem trzyna�cie. Jakie to zabawne, �e up�ywaj�cy czas mierzy si� wiekiem dzieci. To bardzo dobre wsparcie dla pami�ci.

P�ynie st�d jednak i napomnienie, �e samemu jest si� te� o tyle starszym. Dzieci u�wiadamiaj� nam, jak szybko mijaj� lata. Silje otrz�sn�a si� z tych my�li.

Teraz, i ju� od dawna, Meta jest gospodyni� w tym domu. Tengel i Silje dobrowolnie usun�li si� na bok. Wci�� czynny Are rozbudowa� dom dla swojej coraz liczniejszej rodziny. Tengel i Silje mieszkali nadal w starej cz�ci, kt�ra kiedy� wydawa�a si� im ogromna, ale w por�wnaniu z tym, co zbudowa� Are, zrobi�a si� niedu�a. Silje kocha�a jednak star� cz�� domu i mia�a wra�enie, �e ca�a rodzina �ywi te same uczucia, bo wszyscy przychodzili tu wi�cej ni� ch�tnie.

Historia si� powtarza, my�la�a. Ona sama, podobnie jak Meta, przyjecha�a do Lipowej Alei opuszczona, wyn�dznia�a i zaszczuta. Zajmowa�a wtedy tak nisk� pozycj� spo�eczn�, �e ni�ej ju� chyba nie mo�na by�o zej��. Chocia� nie, Meta prze�y�a jeszcze gorsze poni�enie. Ona przyby�a tutaj z absolutnego dna n�dzy.

Sta�a si� jednak znakomit� pani� domu, to Silje musia�a przyzna�. Meta by�a zdolna i tak energiczna, �e niekiedy a� dech zapiera�o, gdy si� na ni� patrzy�o. Wci�� bardzo si� stara�a robi� wszystko, czego si� od niej oczekuje.

Silje westchn�a zadowolona.

Mia�a teraz sze�cioro wnucz�t. Tak, bo Sunniv� uwa�a�a tak�e za swoj� wnuczk�, cho� w rzeczywisto�ci nie by�a nawet jej krewn�. Niestety, nie mog�a sama zaj�� si� tym dzieckiem, wi�c Liv i Dag wychowywali swoj� ma��, przymiln� kuzyneczk�. Teraz Sunniva by�a doros�a i cz�sto nocowa�a w Lipowej Alei, bowiem nadal od czasu do czasu pomaga�a Silje w pracowni.

Policzy�a na palcach: Sunniva, c�rka Sol. Tarald i Cecylia, udane dzieci Liv i Daga. Tarald mo�e na razie pozostawa� jaki� bezbarwny, nie mia� jeszcze wyra�nie okre�lonego charakteru, ale to pewnie przyjdzie z wiekiem i do�wiadczeniem. No i wreszcie trzej ch�opcy Arego: Tarjei, Trond i Brand.

Wspania�e wnuki, jedno w drugie!

Na dziedzi�cu ukaza�a si� Irja. Silje ucieszy�a si� bardzo, lecz mimo woli pomy�la�a: biedne, opuszczone dziecko. Czy nie ma nikogo, kto by j� chocia� lepiej uczesa�? Ubranie te� staro�wieckie, zupe�nie nie pasuje do tej niekszta�tnej sylwetki. Matka Eikeby zupe�nie nie przejmowa�a si� wygl�dem c�rki.

Irja spotka�a si� w�a�nie z Sunniv�. Co za r�nica! Przy drobnej, zgrabnej Sunnivie Irja wygl�da�a jak ci�ka, kiwaj�ca si� g�ra.

Silje przeci�gn�a si� i wyprostowa�a swoje bol�ce kolano. Ostatnio bardzo jej dokucza�o.

��To tylko reumatyzm � kwitowa� skargi �ony Tengel. � Nie ma si� czym martwi�.

A ona mia�a nadziej�, �e m�� si� nie myli.

Kto� wszed� do pokoju. Silje nie musia�a si� wcale odwraca�, by wiedzie�, �e to Tengel, ale si� jednak odwr�ci�a, bo lubi�a patrze� na swego m�a.

W�osy i brod� przypr�szy�a mu siwizna, lecz postaw� zachowa� m�odzie�cz�. Mia� siedemdziesi�t dwa lata, ale przyjmowa� sw�j wiek z godno�ci�.

R�ka, kt�r� po�o�y� na jej ramieniu, by�a ko�cista i po d�ugim, pracowitym �yciu pokryta niebieskimi �y�ami. Silje wiedzia�a, cho� nie mia�a prawa o tym wspomnie�, �e Tengel jest zm�czony. Bardzo zm�czony. On sam jednak nie przyjmowa� tego do wiadomo�ci. Jeszcze od czasu do czasu leczy� chorych, chocia� prosi�, by ju� nie przychodzili. Wi�kszo�� respektowa�a t� pro�b�, lecz ci�ko chorzy nadal szukali u niego ratunku w ostatecznej potrzebie, gdy wszystko inne zawiod�o.

Tengel tak�e �ledzi� wzrokiem bawi�cych si� ch�opc�w, kt�rzy znowu wyszli na dziedziniec.

��Kiedy zaczyna si� przyj�cie?

��Nie wcze�niej ni� za godzin�. Zd��� si� jeszcze do tego czasu porz�dnie wybrudzi�.

Tengel u�miechn�� si�.

��Skoro tak, to poprosz�, �eby Tarjei jeszcze tu przyszed�.

Silje skin�a g�ow�. Wiedzia�a ile dla m�a znaczy ten niebywale inteligentny ch�opiec. Tengel kocha� wszystkie swoje wnuki, ca�� sz�stk�, ale Tarjei zajmowa� w jego sercu specjalne miejsce. By� tym dzieckiem, kt�rego dziadek wyczekiwa� z nadziej� przez d�ugie, pe�ne l�ku lata, w ci�gu dw�ch pokole�. By� jego �wiat�em i rado�ci�.

Zgodnie z �yczeniem dziadka Tarjei wszed� do pokoju, kt�ry pe�ni� rol� czego� w rodzaju izby chorych.

Tarjei by� niezwyk�ym ch�opcem. Po Tengelu i Arem odziedziczy� nieco wystaj�ce ko�ci policzkowe i ciemne w�osy, lecz w sko�nych oczach pojawia� si� cz�sto jaki� odmienny b�ysk. Are nigdy nie mia� wi�kszych uzdolnie�, je�li chodzi o teoretyczne podej�cie do spraw �ycia, za� umys� tego trzynastolatka przej��, co najlepsze z bystrej inteligencji Tengela, Silje i Liv. Od Mety przej�� w tym zakresie niewiele, by�a osob� zr�czn� i bardzo mi��, lecz nic poza tym. Ma�a, pracowita mr�wka, kt�rej robota pali si� w r�kach, ale pozbawiona jakichkolwiek ambicji. Wspania�y umys� syna cz�sto budzi� w niej przera�enie.

Jeszcze bardziej istotne by�o to, �e ch�opiec odziedziczy� niez�omn� wol� Tengela, by czyni� w �yciu dobro.

��Tarjei � zacz�� Tengel. � S�ysza�e� legend� o Ludziach Lodu, prawda? O Tengelu Z�ym, kt�ry czterysta lat temu zawar� pakt z Diab�em i kt�ry zostawi� swoim potomnym straszny krzy� do d�wigania� lecz tak�e umiej�tno�ci wykraczaj�ce poza zwyk�� ludzk� wiedz�.

Ch�opiec przytakn�� spokojnie. Nie sprawia� wra�enia, �e � podobnie jak inne dzieci � my�li tylko o tym, by jak najszybciej wyj�� i wr�ci� do zabawy. On naprawd� dziadka s�ucha�.

��Tak, nasz pradziad przekaza� nam w spadku wiele z�a � powt�rzy� Tengel. � Lecz i co nieco dobrego, a naszym obowi�zkiem jest strzec tego dziedzictwa. Tutaj, Tarjei masz m�j zbi�r leczniczych zi� i potrzebnych do leczenia �rodk�w. A tutaj jest zbi�r Sol, najwa�niejszy ze wszystkiego, co mamy. Sol odziedziczy�a to po Hannie, jednej z tych, co przenosz� nasze dziedzictwo wiedzy. W�a�ciwie mia�em powiedzie� ci o tym wszystkim w dniu twoich urodzin, za cztery miesi�ce, ale my�l�, �e mo�emy zacz�� ju� teraz. Musisz si� nauczy� tak niesko�czenie du�o, a nikt przecie� nie wie, jak d�ugi czas zosta� nam dany. Ja sam mam jeszcze si�� i zdrowie, ale, jak wiesz, nie jestem ju� m�ody. Od dzi� zatem b�dziesz si� u mnie uczy�. I twoim obowi�zkiem b�dzie przekaza� to wszystko dalej. Nie nale�ysz, Bogu dzi�ki, do tych nieszcz�snych istot obci��onych dziedzictwem z�a po pierwszym Tengelu. Jeste� jedynym moim potomkiem, kt�ry mo�e zarz�dza� rodowym spadkiem. Otrzyma�e� bowiem co� z tego, co tak trudno okre�li�

��Rozumiem dziadku. Jestem got�w podj�� nauk�.

��Dobrze! Wiem, �e jeste� zbyt m�dry na to, by nadu�ywa� w�adzy, jak� poprzez to uzyskasz. Wielu z naszych przodk�w, kt�rzy posiedli t� w�adz�, wykorzystywa�o j� do niecnych cel�w, bowiem otrzymywali oni w spadku tak�e z�� wol�. Podobnie jak Tengel Z�y uwa�ali, �e wszystko nale�y wykorzysta� w s�u�bie Szatana. Ty nie jeste� obci��ony pragnieniem z�a. A gdy dojdziesz do wieku, jaki ja osi�gn��em teraz, znajdziesz kolejnego nast�pc� z rodu Ludzi Lodu i jemu wszystko przeka�esz. Musisz jednak bardzo uwa�a�, kogo wybierasz. Wiesz, jak bardzo niebezpieczne s� to sprawy.

��B�d� ostro�ny, dziadku.

��Kim chcia�by� zosta�, Tarjei?

��Chcia�bym studiowa�, uczy� si� wielu rzeczy!

��Dobrze. B�dzie, jak pragniesz.

��Najbardziej chcia�bym p�j�� na nauk� do wielkich uczonych, takich jak Tyge Brahe, tylko, �e on ju� nie �yje, albo Kepler czy Johannes Rudbeckius. Wiem jednak, �e to trudne.

��Zrobimy dla ciebie wszystko co mo�na, m�j ch�opcze. Ale zaraz chyba przyjd� go�cie. Jutro wr�cimy do naszej rozmowy.

��Dziadku� � Tarjei odwr�ci� si� jeszcze w drzwiach. Jego br�zowo-szare oczy b�yszcza�y. � Chocia� to jeszcze nie moje urodziny, ale my�l�, �e to najpi�kniejszy prezent urodzinowy, jaki m�g�bym dosta�.

Tengel, szcz�liwy, u�miechn�� si� do niego szeroko.

��Ciesz� si� na nasz� rozmow� jutro.

��Ja tak�e, dziadku. Ja tak�e!

Na urodzinowe przyj�cie przyszli wszyscy z Grastensholm. Irj� ogarn�a gor�ca fala szcz�cia, gdy zobaczy�a m�odego, ciemnow�osego Taralda id�cego w towarzystwie siostry. Cecylia mia�a w�osy rude, podobnie jak jej matka, Liv, ale nieco ciemniejsze. Nie by�a mo�e ol�niewaj�co pi�kna, posiada�a jednak rado�� �ycia i jaki� nieodparty wdzi�k. Figur� mia�a szczup�� i zgrabn�, bardzo te� dba�a by ubiera� si� wed�ug najnowszej mody. Jej ci�ty j�zyk sprawia�, �e nikt nie wa�y� si� wszczyna� z ni� sprzeczki i �ama�a serca wszystkim ch�opcom, bez wyj�tku. Kr�tko m�wi�c, przypomina�a Sol w ka�dym calu, tyle tylko, �e nie czai�y si� za ni� �adne mroczne cienie.

Wielu spo�r�d starszych cz�onk�w rodziny odczuwa�o na widok Cecylii uk�ucie w sercu i t�sknot�. Sol bowiem nadal �y�a w ich pami�ci i mia�a tam pozosta� na zawsze.

Liv i Dag przyszli, rzecz jasna, tak�e. On pe�en godno�ci, jak przysta�o na asesora, z przerzedzonym ju� w�osem, ale wci�� m�odzie�czy. Liv dojrzewa�a w miar�, jak przybywa�o jej obowi�zk�w. Teraz ona by�a najwa�niejsz� osob� w Grastensholm, wok� niej koncentrowa�y si� wszystkie sprawy, bowiem Dag, ze wzgl�du na urz�dowe zaj�cia, cz�sto bywa� poza domem. Oboje zbli�ali si� do czterdziestki.

Razem z nimi przysz�a Charlotta, podtrzymywana przez m�a Jacoba Skille. Charlotta skurczy�a si� jako� ostatnio i zestarza�a, ale w oczach wci�� mia�a ten sw�j dobrotliwy blask i uwa�a�a, �e jest bardzo szcz�liwa z Jacobem. On ze swej strony zadomowi� si� na dobre w Grastensholm i to w�a�ciwie on kierowa� ca�ym gospodarstwem. Cho� dobrze wiedzia�, �e Dag, jego pasierb, odziedziczy wszystko, by� zadowolony, siedz�c przy kominku w towarzystwie Charlotty i graj�c z ni� w karty. I tak do ko�ca �ycia mia� pozosta� �panem na zamku�, a to przewy�sza�o wszystko, o czym m�g� marzy� jako ubogi dragon.

Przy stole, w du�ej sali domu w Lipowej Alei zebra�a si� liczna i szcz�liwa rodzina.

By� rok 1620. W Czechach zaczyna�a ju� pobrzmiewa� wojenna nawa�nica, a walki mi�dzy katolikami i protestantami rozgorza�y na dobre. Ta wojna mia�a w przysz�o�ci si�gn�� swoimi d�ugimi, gro�nymi mackami a� do ma�ej Norwegii, ba, jej cie� mia� pa�� nawet na parafi� Grastensholm. Na razie jednak nic takiego nie przychodzi�o Silje do g�owy, gdy spogl�da�a na swoj� wspania�� rodzin�.

Och, mamy za sob� pi�kne lata, my�la�a siedz�c na honorowym miejscu przy stole. Cudowne lata! Czy kto� jeszcze m�g� by� taki szcz�liwy jak ja?

Irja nie by�a nawet w po�owie tak zadowolona. �eby nie wiem jak si� stara�a, nie udawa�o jej si� zwr�ci� na siebie uwagi Taralda. By�o a� nadto oczywiste, kto go tak naprawd� interesuje.

Urocza Sunniva siedzia�a ze spuszczonymi oczami, nie maj�c odwagi nawet spojrze� na swego kuzyna Taralda. Irja jednak, szczeg�lnie wra�liwa ze wzgl�du na swoje uczucie, bez najmniejszego trudu rozumia�a napi�cie mi�dzy nimi dwojgiem. I serce jej krwawi�o nieprzerwanie.

Ale czego innego mog�a si� spodziewa�? �eby to tylko tak nie bola�o!

W�a�ciwie by�o to bardzo udane przyj�cie urodzinowe. B�yskotliwa Cecylia i genialny Tarjei prze�cigali si� w replikach. Tych dwoje rozumie si� bez reszty, my�la�a Irja. Trond by� pyskaty i wtr�ca� si� bez przerwy, ale nie dorasta� do ich poziomu, a czworo z najstarszej generacji poch�oni�tych by�o rozmow�, kt�rej szczeg��w Irja nie mog�a dos�ysze�. Brand, przyci�kawy i powolny, zjada� ogromne ilo�ci ciastek a� w ko�cu Meta musia�a to przerwa� pospiesznym klapsem po palcach ch�opca. Tr�jka r�wie�nik�w � Dag, Liv i Are roztrz�sa�a jaki� zatarg graniczny w s�siedztwie.

Irja czu�a si� tu zb�dna, mimo i� wszyscy traktowali j� jak cz�onka rodziny i mimo �e obchodzono tak�e jej urodziny. �r�d�em tego uczucia osamotnienia by� uporczywy b�l jej g�upiego serca. Serca, kt�re nie chcia�o zdoby� si� na rozs�dek i zaakceptowa� nieuchronnej pora�ki. Uwa�a�a, �e niedostatki jej urody musia�y wszystkich k�u� w oczy � te garbate plecy, talia, kt�rej nie ma, ko�ciste r�ce� kt�re na dodatek lepi�y si� od potu. Teraz na pewno mia�a te� czerwony nos, jak zawsze, kiedy znalaz�a si� w wi�kszym towarzystwie. Czerwony nos, czerwona szyja� i ciemne, bynajmniej nie dodaj�ce urody, plamy na policzkach. Jak kwiaty ostu, pomy�la�a gniewnie.

Mimo wszystko nie odczuwa�a zazdro�ci wobec kruchej Sunnivy. Ta ma�a by�a taka bezradna, �e budzi�a u wszystkich tylko najlepsze uczucia, zw�aszcza u Irji, obdarzonej gor�cym sercem. To straszne zosta� sierot� ju� w niemowl�ctwie, i w dodatku w takich okoliczno�ciach! Irja s�ysza�a oczywi�cie, co szeptano w domu, w Eikeby, ale ca�ej prawdy nigdy si� nie dowiedzia�a. By� mo�e dlatego, �e nikt we wsi dobrze nie wiedzia�, co si� tak naprawd� wydarzy�o.

W pewnym momencie Tengel zacz�� m�wi� g�o�niej i szmer g�os�w umilk�.

��Skoro�my si� tu wszyscy zebrali, chcia�bym wraz z wami rozwa�y� pewn� spraw�. Co�, o czym my�l� od dawna. Potrzeba nam mianowicie prawdziwego rodowego nazwiska.

��Tak, ja tak�e o tym my�la�em � popar� go Are. � Ja sam nazywam si� tylko Tengelsson, czyli syn Tengela, a to trudno przekaza� w�asnym synom. Oni musieliby si� nazywa� Tarjei, syn Arego, Trond czy Brand, syn Arego�

Tengel skin�� g�ow�

��Wszyscy, oczywi�cie, zdajecie sobie spraw�, �e dzielimy si� teraz na dwa rody. Dag i Liv oraz ich dzieci, Tarald i Cecylia, nosz� znakomite nazwisko Meiden. Lecz my, reszta? Ja sam nazywam si� Tengel z Ludzi Lodu, ale to nazwa rodu, kt�ra nigdy nie powinna by� u�ywana poza rodzin�� Czy nie zanudzili�my ci� jeszcze na �mier�, Irjo?

Irja zaprzeczy�a, potrz�saj�c energicznie g�ow�, pe�na wdzi�czno�ci za okazane jej zainteresowanie, a zarazem nieprzyjemnie poruszona, bo nagle znalaz�a si� w centrum uwagi.

��Nigdy nie b�d� wspomina� o Ludziach Lodu.

��Dobrze. Jak wiecie, wi�kszo�� ludzi przyjmuje nazwiska po prostu od nazw swoich maj�tk�w i zagr�d. Tak, jak ty, Irjo. Ty nazywasz si� przecie� Irja, c�rka Mattiasa Eikeby, prawda?

��Tak.

��Ale my nie mo�emy nazywa� si� Lipowa Aleja, to by�oby tak� tak� no, to nie brzmi jak nazwisko i nikt w parafii tak nas nie nazywa. Zastanawia�em si� nad tym, ale niczego nie wymy�li�em. Dlatego chcia�bym pozna� wasze zdanie.

Po chwili milczenia propozycje posypa�y si� jak grad. Niekt�rzy bardzo szybko stracili koncept, lecz Tarjei i Cecylia nie mogli si�, rzecz jasna, powstrzyma� od �art�w, wkr�tce wi�c zg�aszano coraz bardziej szalone pomys�y.

��Ja my�l�, �e Lindane, to brzmi dobrze. [Od lind, po norwesku �lipa�. Lipowa Aleja w oryginale nosi nazw� Linde-alleen. Tak samo Isane, od norweskiego is � �l�d�. Ludzie Lodu to po norwesku isfolket (przyp. t�um.)]

��A dlaczego by nie Isane? � wtr�ci�a Silje. � Wtedy zachowa�by si� te� jaki� element z nazwy Ludzie Lodu.

��A dlaczego by nie Islindane? � zaproponowa�a przekornie Cecylia?

Potok mniej lub bardziej powa�nych propozycji p�yn�� niepowstrzymanie ze strony, gdzie siedzieli Trond, Tarjei i Cecylia. Lodowa Aleja, Lipowy L�d, L�d w lipowych li�ciach, L�d w z�bach itd.

��Nie, ja ju� wiem � rzek�a w ko�cu Cecylia. Trzeba wzi�� pod uwag� tak�e to, jak nazywaj� nas ludzie. Powinni�my si� nazywa�: �Dw�r � gdzie � mieszka � ten � cudowny � doktor�.

���I � jego � zuchwa�e � potomstwo� � doda� Tarjei.

��Nie, no przesta�cie � protestowa� Tengel ze �miechem.

Irja, cho� przyzwyczajona do tej rodziny, patrzy�a oniemia�a. M�odzi przekrzykuj� si� i �artuj� w obecno�ci starszych, a Tengel si� tylko z tego �mieje! Gdyby co� takiego zdarzy�o si� u nich w domu, na Eikeby! To prawda, �e byli tylko zwyczajn� ch�opsk� rodzin�, biada temu, kto by otworzy� usta przy stole, albo, gorsza, wtr�ca� si� do rozmowy starszych! Wiedzia�a, w innych ch�opskich domach w okolicy panowa�y takie same obyczaje. Razy, kopniaki i niewzruszona boja�� Bo�a.

I nic si� tam nigdy nie zmieni. Irja mog�a tylko zazdro�ci� tej niezwyk�ej rodzinie. Nawet dostojna baronowa Charlotta �wietnie si� czu�a w tej swobodnej atmosferze przy stole.

Zreszt� ju� samo to, �e �wi�towano urodziny, by�o czym� zgo�a niezwyk�ym. U niej w domu obchodzono tylko uroczysto�ci ko�cielne, jak Bo�e Narodzenie, Wielkanoc, Zielone �wi�tki, �wi�tego Micha�a i inne. A i to w powa�nej atmosferze, z modlitw�, chodzeniem do ko�cio�a.

Wreszcie Tarald zaproponowa� proste nazwisko: Lind.

Zdania pozosta�ych by�y podzielone, w�a�nie mi�dzy Lind a Lindane.

��Lind z rodu Ludzi Lodu � powiedzia�a Charlotta. � To brzmi naprawd� po szlachecku.

��Poczekamy jeszcze z ostateczn� decyzj� � o�wiadczy� Tengel. � Nazwisko to b�d� nosi� Are i Meta oraz ich trzej synowie � Tarjei, Trond i Brand. Tak�e Sunniva, dop�ki nie wyjdzie za m��. To g��wnie ze wzgl�du na ciebie, Sunnivo, chcia�bym da� rodzinie nazwisko, bo ty nie masz zgo�a �adnego. Sunniva, c�rka Sol, ale przecie� nie jest rzecz� zwyk�� pos�ugiwa� si� imieniem matki.

Dziewczyna spu�ci�a wzrok i wpatrywa�a si� w st� z nie�mia�ym, jakby przepraszaj�cym u�miechem.

��Sol zreszt� tak�e nie mia�a nazwiska. � Nazywa�a si� po prostu Sol Angelika z Ludzi Lodu.

��Ale ojca mia�a!

��Tak, tylko ja nigdy nie zna�em jego nazwiska. No a teraz, je�li wszyscy si� najedli, mo�emy wsta� od sto�u.

P�niej, wieczorem, Silje rozbiera�a si� w swoim pokoju.

��Jakie to by�o mi�e przyj�cie � westchn�a. � Chyba wszyscy s� zadowoleni, nie s�dzisz?

��My�l�, �e tak � b�kn�� Tengel, kt�ry siedzia� na kraw�dzi ��ka i obmywa� nogi zmoczonym ko�cem r�cznika. Silje udawa�a, �e tego nie widzi. Nie nauczysz starego psa s�u�y�.

��Jaka� to musi by� rado�� dla Irji, �e mog�a te� w tym uczestniczy� � ci�gn�a Silje z przej�ciem. � I �e obchodzono tak�e jej urodziny. Tak si� cieszy�a z tych drobnych prezent�w. Ale zdaje mi si�, �e by�a dzisiaj jaka� roztargniona.

��Hm � b�kn�� Tengel, s�uchaj�c tego wszystkiego jednym uchem.

��Wiesz, co my�l�, Tengelu?

��Nie.

��My�l�, �e Tarald i Sunniva maj� si� ku sobie.

Tengel pu�ci� stop�, a� pacn�a g�ucho o pod�og�.

��Nie wolno do tego dopu�ci�! � powiedzia� ostro.

Silje znieruchomia�a ze sp�dnic� na wp� przeci�gni�t� przez g�ow�.

��Dlaczego nie? � zapyta�a przygl�daj�c si� mu spod sp�dnicy. � Uwa�am, �e to romantyczne. Oboje tacy urodziwi!

��Czy nie rozumiesz czym to grozi? Oni oboje maj� w sobie krew Ludzi Lodu.

Silje upora�a si� w ko�cu z ubraniem, przykucn�a w rogu ��ka, a potem w�lizgn�a pod ko�dr�.

��Owszem, ale Tengelu, zastan�w si�! My�l�, �e to dziedzictwo z�a zaczyna wygasa�. Ty i Sol byli�cie ostatnimi, a i tak wi�cej w was dobra ni� z�a. Zobaczysz, �e powoli z�o zaniknie.

��Nie, Silje, nie wolno nam tego lekcewa�y�. Tarald jest moim wnukiem, a ja zosta�em obci��ony tym nieszcz�snym dziedzictwem. Sunniva jest c�rk� Sol i wnuczk� mojej siostry! Nie mo�na do tego dopu�ci�! To �miertelnie niebezpieczne po��czenie!

��No dobrze � powiedzia�a Silje bardziej pojednawczo i wyci�gn�a r�k� na poduszce tak, by Tengel m�g� oprze� na niej g�ow�. � Ale na ma�y flirt mo�na im chyba pozwoli�? Nikt nie m�wi, �e maj� si� od razu pobra� i p�odzi� dzieci.

��A jak ich przed tym powstrzymasz, je�li si� w sobie zakochaj�? Mo�e powinni�my jedno dok�d� wys�a�?

��W �adnym razie nie mo�e to by� Sunniva. Ona nie da sobie rady sama poza domem.

��A ja nie wierz�, �eby Liv albo Charlotta pu�ci�y gdzie� Taralda. Jest na to jeszcze za ma�o dojrza�y i ma za s�aby charakter. Pozostaje nam wi�c tylko czeka� i patrze�, co z tego wyniknie.

Silje nie ust�powa�a:

��Chyba jednak si� mylisz. Dziedzictwo z�a wygasa. Sp�jrz na nas. Mamy dwoje dzieci i oboje s� normalni a� do obrzydliwo�ci. Sol tak�e urodzi�a normaln� c�rk�. Mamy sze�cioro wnuk�w, je�li liczy� tak�e Sunniv�. I �adne z nich nie zosta�o tym dotkni�te.

��No� � westchn�� Tengel. � Nie by�bym tego taki pewny.

Silje unios�a si� na ��ku.

��Co masz na my�li?

��Nie wiem, Silje. Ale ja co� widzia�em. Co�, co wzbudzi�o m�j niepok�j. ��ty, koci b�ysk w oczach, i to kilkakrotnie�

��Co ty m�wisz? U kogo?

��Nie, tego ci nie powiem. To nic pewnego. Ale to mo�e kt�rego� dnia wybuchn��. Chocia� mo�e si� te� cofn��.

Silje opad�a z powrotem na poduszki i spogl�da�a w g�r�. Spostrzeg�a, �e sufit wymaga naprawy. Na kilku belkach w rogu widnia�y plamy wilgoci.

Kt�re? Kt�re z sze�ciorga? ��ty b�ysk w oku�

Nie, nie by�a w stanie odgadn��, kt�re z nich mog�oby to by�.

Sunniva? Taka skromna, cicha i smutna? Jak myszka trzyma si� zawsze na uboczu, mimo urody, czyni�cej j� podobn� do kwiatu.

Tarald? Pi�kny jak m�ody b�g, jeszcze niepewny i chwiejny w swoich zachowaniach, odziedziczy� ostre rysy Meiden�w i ciemne oczy Ludzi Lodu. Nie ma jeszcze jasnych plan�w co do swej przysz�o�ci. Najch�tniej zosta�by dziedzicem maj�tku i niczym wi�cej; wci�� przygotowuje si� do tej roli pod kierunkiem Jacoba Skille i Arego, z kt�rym wsp�pracuje mu si� znakomicie.

Tak, prowadzenie maj�tku by�oby bez w�tpienia dla niego najlepszym wyj�ciem, my�la�a Silje, wspominaj�c z niech�ci� tamte trudne lata, kiedy wszyscy zajmowali si� handlem drewnem w Oslo. Dag i Liv sprzedali w ko�cu przedsi�biorstwo, zanadto by�o to wszystko k�opotliwe, a Tarald nie przejawia� �adnego zainteresowania ani zdolno�ci do takiej pracy. Dag mia� swoje zaj�cia jako asesor, Aremu do�� k�opot�w dostarcza�o gospodarstwo w Lipowej Alei, a Liv wychowywa�a dzieci. Poza tym nikt z nich nie czu� si� kupcem i wszystkie te podatki, koszty i dziesi�ciny, kt�re nale�a�y si� koronie, doprowadza�y ich do rozpaczy. Gdy wi�c nareszcie pozbyli si� tego �ca�ego ba�aganu�, jak to nazwa�a Cecylia, wszyscy odetchn�li z ulg�. Z drugiej jednak strony zarobili na tej dzia�alno�ci, widocznie wi�c radzili sobie nie�le. Nie, no teraz zgubi�a w�tek.

Co to ona chcia�a�? A, Tarald� Nie, to wykluczone, �eby on. Jest po prostu za ma�o dynamiczny.

Cecylia wprawdzie jest dynamiczna, ale jeszcze trudniej, je�li w og�le mo�liwe, przypuszcza�, �eby to mog�a by� ona. Oczywi�cie potrafi by� z�o�liwa, ale zwykle sprowadza si� to do �onglerki s�ownej i do ironii, bez �adnego g��bszego znaczenia. Cecylia nigdy nikogo �wiadomie nie rani�a. I dlaczego mia�aby akurat ona, taka uzdolniona we wszystkich innych dziedzinach, pos�ugiwa� si� czarn� magi�? Nie, Silje nigdy nie zauwa�y�a w niej tego rodzaju sk�onno�ci.

W takim razie pozostawali jedynie trzej ch�opcy z Lipowej Alei, ale sama my�l, �e m�g�by to by� kt�ry� z nich wydawa�a si� jej �mieszna. Przecie� dopiero co Tengel przeprowadzi� niezwykle wa�n� rozmow� z Tarjejem. Nigdy by do tego nie dosz�o, gdyby �ywi� wobec niego jakie� podejrzenia.

Ma�y Trond, szybkobiegacz, mia� dwana�cie lat i Silje zawsze u�ywa�a go do posy�ek. Potem dostawa� w nagrod� jaki� smakowity k�sek. Jeszcze nie wyr�s� z dzieci�cych zabaw i nic nie wskazywa�o, �e nast�pi to wkr�tce.

Jeszcze trudniej by�oby sobie wyobrazi� Branda jako ��took�, pe�n� z�ych pragnie� istot�. Brand opiekowa� si� wszystkimi �ywymi stworzeniami potrafi� przynie�� p�ywego trzmiela, �eby Silje przywr�ci�a mu si�y. M�g� te� godzinami sta� za ni�, kiedy malowa�a. Dosy� to kr�puj�ce, szczerze m�wi�c, ale nie mia�a serca go przegania�! Oboje, Brand i Silje, z t� sam� troskliwo�ci� odnosili si� do zwierz�t, i to w�a�nie ten ch�opiec by� najbli�szy jej sercu.

Nie, niech Tengel podejrzewa, kogo chce, ona by�a jednak pewna, �e �adne z jej wnuk�w nie przynios�o ze sob� na �wiat tych strasznych, tak bardzo znienawidzonych cech.

Ju� blisko dwadzie�cia lat �yli wolni od tego strasznego dziedzictwa kt�re dawniej trzyma�o ich w pe�nym l�ku napi�ciu. Silje wiedzia�a jednak co�, co Tengel uwa�a� za niedost�pn� nikomu tajemnic�. Wiedzia�a mianowicie, �e im bardziej si� Tengel starzeje, tym trudniej mu opanowa� pragnienie czynienia z�a, kt�re istnia�o w nim przez ca�e �ycie. Dop�ki by� m�ody i silny pozwala�, by ujawnia�o si� jedynie dobro � by� wspania�ym cz�owiekiem. Dopiero teraz pojmowa�a ile go to kosztowa�o. Czasami widywa�a wyraz jego twarzy, kiedy by� zm�czony, i widok ten j� przera�a�, stara�a si� go unika�. Tengel nie chcia� nikomu czyni� krzywdy, tote� jego walka z ka�dym rokiem stawa�a si� coraz bardziej zaciek�a. Silje domy�la�a si�, �e to dlatego jest taki zm�czony.

Przewr�ci�a si� na drugi bok.

��Jak tam twoja noga dzisiaj? � zapyta� Tengel.

��Nie tak �le, ale kolano boli, jak zawsze.

Tengel po�o�y� swoj� ciep�� d�o� na jej chorym kolanie. Oczy pociemnia�y mu z niepokoju, lecz tego Silje nie widzia�a.

��Wci�� masz jeszcze si��, czuj� to � szepn�a z u�miechem. � O, jak to przyjemnie rozgrzewa!

W kilka dni p�niej wydarzy�o si� co� zupe�nie nieoczekiwanego, lecz bardzo radosnego.

Do Grastensholm przyby� elegancki pow�z, jeden z tych szalenie nowoczesnych, w kt�rych kolebka zawieszana jest na sk�rzanych pasach, tak �e podczas jazdy ko�ysze si� �agodnie. Wok� tego niewiarygodnego ekwipa�u st�oczyli si� mali ch�opcy, dyskutuj�c zaciekle, jak te� to funkcjonuje.

Z powozu wysiad�, wspomagany przez lokaja, m�ody pan, lat oko�o dwudziestu pi�ciu, a na schodach dworu powita�y go Charlotta i Liv.

Czyst� du�szczyzn� poproszono go, by si� przedstawi�.

��Nie wiem, czy moje nazwisko jest paniom znane. Jestem Albrekt Strahlenhelm.

��Strahlenhelm? � zawo�a�a Charlotta uradowana. � To przecie� w domu Strahlenhelm�w w Kopenhadze mieszka� m�j syn, Dag!

��No w�a�nie! Czy mo�na b�dzie si� z nim przywita�?

��O, Liv, biegnij i przyprowad� Daga! Zdaje mi si�, �e jest w swoim gabinecie. Och, to cudowne! Zaraz wydam polecenie, �eby przygotowano odpowiedni posi�ek. S�u�ba wska�e panu pok�j, gdzie b�dzie si� pan m�g� doprowadzi� do porz�dku po podr�y.

��Bardzo dzi�kuj�. Rzeczywi�cie to by�a podr� pe�na kurzu.

M�ody hrabia umy� si� i przebra�, a tymczasem nadszed� Dag.

��Czy pan mnie pami�ta? � zapyta� go��, kiedy ju� si� przywitali. � To ja by�em tym ma�ym ch�opcem, kt�ry zagin�� i kt�rego pa�ska siostra odnalaz�a w taki niezwyk�y spos�b.

��Oczywi�cie, �e pami�tam � zapewni� Dag. � Jaka� to rado�� widzie� pana znowu! A jak si� maj� pa�scy rodzice?

��Dzi�kuj�, wspaniale. To w�a�nie oni prosili, bym pa�stwa odwiedzi�, gdy b�d� w Norwegii. Przybywam tu ze szczeg�ln� spraw�.

Kiedy go�� ju� si� posili� i napi� najlepszego wina z piwnicy, barona, wyja�ni� powody swej wizyty.

��Moi rodzice nie mog� zapomnie� pa�skiej siostry. By�a najlepsz� opiekunk� dzieci, jak� kiedykolwiek mieli. Ja sam prawie jej nie pami�tam. Teraz dw�r kr�lewski szuka na wszelkie sposoby zdolnej opiekunki dla dzieci kr�la Christiana, kt�re ma on ze zwi�zku z Kirsten Munk. Pa�stwo pewnie wiedz�, �e to morganatyczna ma��onka kr�la. Wygl�da jednak na to, �e bardzo trudno znale�� kogo� odpowiedniego. Poproszono moich rodzic�w o rad�, a poniewa� ja wybiera�em si� w�a�nie do Norwegii, przys�ano mnie tutaj, bym zapyta�, czy pa�ska siostra, Sol, nie mog�aby si� podj�� tego honorowego obowi�zku. Ale ona jest pewnie od dawna zam�na i�

Siedz�cy przy stole pochylili g�owy.

��Niestety � westchn�� Dag. � Moja siostra zmar�a blisko osiemna�cie lat temu.

��Och! Jak�e przykro to s�ysze�! M�j ojciec bardzo chcia� co� dla niej uczyni�. W tamtym czasie m�g� tak niewiele i to go dr�czy�o. Ufam, �e jej �mier� nie mia�a nic wsp�lnego z tymi godnymi po�a�owania nieporozumieniami w Kopenhadze, bagatelnymi w gruncie rzeczy?

��Nie, nic podobnego. Ale to by�o przeznaczenie. Moja przyrodnia siostra musia�a umrze� m�odo, hrabio Strahlenhelm. Ona by nie mog�a �y� na tym �wiecie.

Zapad�o milczenie. Wszystkich ogarn�y wspomnienia. M�ody Strahlenhelm wygl�da� na bole�nie poruszonego tym, co us�ysza�.

Charlotta unios�a g�ow�.

��Tak sobie my�l� � rzek�a. � Mamy przecie� �yw� kopi� Sol�

��Nie, matko, nie mo�emy wys�a� naszej c�rki do Kopenhagi � zaprotestowa� Dag. � Ona jest jeszcze taka m�oda.

��Nie mo�emy? A ty nie pojecha�e� w swoim czasie? I Sol, kt�ra pojecha�a sama? Hrabio Strahlenhelm, moja wnuczka Cecylia ma osiemna�cie lat i jest �ywym obrazem Sol, lecz jest osob� o innej, du�o bardziej zr�wnowa�onej osobowo�ci. Nie s�dz�, by dzieci kr�la Christiana mog�y otrzyma� lepsz� opiekunk�. Ona bardzo lubi ma�e dzieci i, w przeciwie�stwie do Sol, jest zawsze mi�a.

��Ale� Sol by�a najmilsz� osob�, jak� mo�na sobie wyobrazi�! � wykrzykn�� zdumiony hrabia.

��Och, mia�a ona swoje ciemne sprawki � zauwa�y� Dag cierpko.

W tym momencie trzasn�y drzwi wej�ciowe i w hallu rozleg�y si� g�osy.

��Cecylia i Tarald! � zawo�a�a Charlotta. � Chod�cie dzieci i przywitajcie hrabiego Strahlenhelma, kt�ry nas odwiedzi�.

Z hallu dobieg� jasny, dziewcz�cy g�os.

��Hrabia? Prawdziwy?

��Ale�, Cecylio! � upomnia�a Charlotta oburzona.

Gdy m�odzi weszli do jadalni, hrabia Strahlenhelm wsta�. Na widok zgrabnej sylwetki Cecylii w jego oczach pojawi� si� b�ysk podziwu.

��Na Boga! Zdaje mi si�, �e pami�tam moj� niani�, kiedy na pani� patrz�, panno Cecylio! Mimo �e by�em wtedy taki ma�y. Budzi pani we mnie wspomnienie czego� niesko�czenie pi�knego i czaruj�cego.

Pochyli� si� i poca�owa� Cecyli� w r�k�. Ona za� przyj�a jego zainteresowanie z wrodzon� naturalno�ci� i wdzi�kiem, cho� nigdy przedtem nie do�wiadczy�a niczego podobnego.

��Dzieci � rzek�a Charlotta uroczy�cie. � Hrabia Strahlenhelm przyby� tutaj, aby zaproponowa� Sol posad� opiekunki dla dzieci kr�la Christiana. Ja my�l�, �e mog�aby� by� ni� ty, Cecylio, ale twoi rodzice protestuj�.

��Prawd� m�wi�c, ja tak�e � wtr�ci� Tarald. � Przecie� ona ma dopiero osiemna�cie lat.

��Nied�ugo dziewi�tna�cie � sprostowa�a Cecylia pospiesznie, cho� brakowa�o do tego jeszcze wielu miesi�cy. � I jestem jak na sw�j wiek dojrza�a.

��Ach tak? � Tarald spojrza� na ni� wymownie.

��A mo�e� � zastanawia�a si� Charlotta � mo�e Sunniva? No w�a�nie, dlaczeg� by nie ona?

��Nie � krzykn�� Tarald zdecydowanie. � Sunniva nie.

��Dlaczego? � dopytywa�a si� niedomy�lna Charlotta.

Cecylia, widz�c, �e jej ekscytuj�ca zagraniczna podr� mog�aby by� zagro�ona, o�wiadczy�a pospiesznie:

��Sunniva jest zbyt ma�o zaradna, i zbyt naiwna. Przyjmuje ciosy od ludzi i od losu, nawet nie pr�buj�c si� zas�oni�. U�miecha si� tylko �agodnie, wdzi�czna za wszystko.

��No, teraz jeste� z�o�liwa � sykn�� Tarald.

��Nie, wcale nie. Ja tylko stwierdzam fakty.

Spraw� rozstrzygn�a Liv.

��Zgadzam si�, �e Sunnivy wysy�a� nie powinni�my. Ona by nie podo�a�a takim obowi�zkom, w ka�dym razie w zadowalaj�cy spos�b. Nie chodzi tylko o pilnowanie kr�lewskich dzieci. Wyobra�am sobie, �e to wymaga specjalnej, silnej r�ki. Trzeba umie� zachowa� r�wnowag� mi�dzy okazywaniem szacunku tym ma�ym istotom a zdecydowan� postaw�, gdyby posuwa�y si� za daleko. Z tym za� Sunniva sobie nie poradzi. Raczej usi�dzie i b�dzie p�aka�, je�eli kt�re� z nich powie na przyk�ad, �eby trzyma�a swoje n�dzne r�ce i nie dotyka�a ich � kr�lewskich dzieci.

Cecylia kiwa�a potakuj�co g�ow�. W pe�ni si� z tym zgadza�a.

��Pani baronowa ma zupe�n� racj� � powiedzia� hrabia, a Liv drgn�a. Przez dwadzie�cia lat nie doczeka�a si�, �eby j� kto� nazwa� baronow�.

Hrabia Strahlenhelm m�wi� dalej:

��Ja ze swej strony uwa�am, �e panna Cecylia nadaje si� znakomicie. Rodzice na pewno zaakceptuj� m�j wyb�r, skoro tak si� z�o�y�o, �e nie mo�e to by� Sol. Dw�r prosi� mego ojca o rad� i dla niego jest to, rzecz jasna, sprawa honoru, by zadowoli� kr�la, wybieraj�c odpowiedni� opiekunk�.

��A dlaczego szuka� jej w Norwegii? � zapyta�a Liv. � Jest przecie� pod dostatkiem du�skich dziewcz�t.

Hrabia chrz�kn�� dyskretnie.

��Oczywi�cie, i nie brak ch�tnych, kt�re chcia�yby si� zajmowa� kr�lewskimi dzie�mi. Ale dotychczas opiekunki zmienia�y si� na kr�lewskim dworze bardzo cz�sto. Musz� przyzna�, �e z Kirsten Munk nie�atwo jest wytrzyma�. Swoje ma�e c�rki wychowuje ona tak, by nie zapomina�y, jak wysokiego s� rodu. Zar�wno matka, jak i dzieci s� do tego stopnia �wiadome swej pozycji, �e i po�owa tego to ju� by�oby za du�o. Dlatego w�a�nie m�j ojciec natychmiast pomy�la� o pannie Sol. Zawsze mawia�, �e to dziewczyna, kt�ra nie pozwoli sobie gra� na nosie. A poza tym dw�r szuka kogo� z wykszta�ceniem, a w�a�nie Sol mia�a przecie� bardzo staranne wykszta�cenie.

��Cecylii te� tego nie brakuje � rzek�a Charlotta z dum�. � Kszta�cenie wszystkich dzieci by�o tutaj zawsze moim obowi�zkiem.

��To znakomicie! Innym powodem jest to, �e kr�l Christian chcia�by przy okazji okaza� szacunek swojemu drugiemu pa�stwu, Norwegii. Gdyby wi�c panna Cecylia chcia�a si� podj�� tego zaszczytnego zadania, my�l�, �e by�aby najlepsz� kandydatk�.

��Oczywi�cie, �e bym chcia�a � o�wiadczy�a Cecylia.

��Dobrze si� zastan�w � upomina� j� Dag, kt�ry pami�ta�, co dzia�o si� w Kopenhadze z Sol i bardzo niech�tnie odnosi� si� do projektu wys�ania tam w�asnej c�rki.

��Dag � prosi�y Liv i Charlotta jednocze�nie. � Pozw�l jej jecha�!

��Przecie� ona nie mo�e podr�owa� sama � odpar� wymijaj�co, ale ci�gle w wojowniczym nastroju.

��Nie, oczywi�cie, �e nie sama � powiedzia� hrabia Strahlenhelm. � Pojedzie z nami, gdy b�dziemy wracali do Danii. �ona jest ze mn�, czeka w Oslo. Dosy� �le znios�a morsk� podr�. Wracamy za trzy tygodnie. Czy to by pa�stwu odpowiada�o?

Nikt nie mia� zastrze�e�, tylko Dag wzdycha� ci�ko. Tak bardzo kocha� swoj� c�rk� o otwartym sercu!

Cecylia jednak, rozszczebiotana, nie by�a w stanie ukry� czysto kobiecej rado�ci i zachwytu.

��Zaraza!

Meta otworzy�a usta jak do krzyku, i przytuli�a do siebie dw�ch m�odszych syn�w. R�ka Sunnivy poszuka�a pod sto�em d�oni Taralda. Liv szepn�a:

��Dzi�ki ci, dobry Bo�e, �e Cecylia zd��y�a wyjecha�!

��Czy sytuacja jest ju� bardzo powa�na? � spyta�a Silje zatroskana.

��S� chorzy w dw�ch gospodarstwach, po tamtej stronie wsi. I jeden s�u��cy na plebanii. Wracam stamt�d i nie chc� tutaj niczego dotyka�. Zaraz musz� i��.

��Nie! � j�kn�a Silje.

��Musz�. Oni maj� tylko mnie. I pastor dzi�kuje Bogu, �e w naszej parafii, jako jedynej w okolicy, jest kto� znaj�cy si� na leczeniu.

Tengel u�miechn�� si� krzywo.

��Najlepszy w Norwegii, tak si� w�a�nie pastor wyrazi�.

��A jaka to zaraza? � spyta�a znowu Silje, kt�ra spotka�a si� ju� w �yciu z r�nymi odmianami morowego powietrza. S�owo zaraza by�o wsp�lnym okre�leniem dla wszystkich chor�b zaka�nych.

��Krwawa biegunka � odpar� Tengel.

Silje i Charlotta j�kn�y. To straszne! Krwawa biegunka to choroba podobna do tyfusu albo do cholery, w bardzo kr�tkim czasie pozbawia cia�o wody, w wyniku gwa�townej biegunki, cz�sto z krwi�. Zaka�eni mr� jak muchy.

��P�jd� z dziadkiem � o�wiadczy� Tarjei i wsta�.

��Nie, na Boga! � krzykn�� Tengel. � Zabraniam ci!

��Ale ja si� nie boj�.

��Nie wolno ci przywlec zarazy do domu, m�j ch�opcze! I ja nie mog� ciebie utraci�. Ciebie nie, Tarjei! To przecie� ty masz przenie�� dziedzictwo do nast�pnych pokole�. Nie mog� utraci� nikogo z was, czy tego nie rozumiecie?

��A my? � wtr�ci� dobrodusznie Jacob Skille. � Czy my mo�emy utraci� ciebie?

Pozostali b�kali co� na potwierdzenie, �e zgadzaj� si� z Jacobem. Tengel by� wzruszony, lecz pokrywa� to szorstko�ci�.

��Kto� przecie� musi pom�c tym nieszcz�snym ludziom!

��Tak � przyzna� Tarjei. � Ale to szale�stwo, �eby dziadek robi� wszystko sam. Nikt d�ugo nie wytrzyma takiego wysi�ku. A wtedy parafia zostanie pozbawiona wszelkiej pomocy.

Irja, kt�ra towarzyszy�a Silje i pomog�a jej przyj�� tu, na g�r�, tak�e wsta�a.

��Gdyby�cie pozwolili sobie pom�c, panie Tengelu, zrobi�abym to jak najch�tniej.

��I zawlok�a zaraz� do Eikeby, gdzie mieszka tylu ludzi? Nie! Dzi�kuj� ci, Irjo, i tobie, Tarjei, ale wy nic nie rozumiecie. Ja musz� si� izolowa�. Pewnie nie poka�� si� w domu przez d�ugi czas�

��Och, Tengelu! � j�kn�a Silje. � Tak nie wolno! Czy mog� p�j�� z tob�?

U�miechn�� si� do niej pospiesznie.

��Na pewno dam sobie rad�. Nie mog� wci�gn�� w to m�odych.

Tarjei wykrzykn��:

��To niech dziadek pozwoli mi izolowa� si� razem z dziadkiem. Dziadku, ja mam teori�.

��Tarjei! � j�kn�a b�agalnie Meta, jego matka � nie martw nas tak bardzo.

��Ja te� chc� i�� z panem Tengelem � powiedzia�a Irja. � Nie boj� si�. A je�eli si� zara��, to niech tam, i tak jest nas na Eikeby za du�o.

Napotka�a wzrok Silje i musia�a spu�ci� oczy. Pani Silje rozumia�a. Pani Silje wiedzia�a. W jej oczach by�o tyle zrozumienia i tyle wsp�czuj�cej bezradno�ci. Tak bardzo chcia�aby pom�c Irji, ale nie umia�a.

��Irjo, moje dziecko � szepn�� Tengel, poruszony jej ofiarno�ci�.

Sunniva kuli�a si� w ramionach Taralda.

��Tak si� boj�! A co b�dzie, je�li si� zarazimy? Pomy�le�, �e mog�abym umrze�! I Tarald.

On obj�� j� opieku�czo ramieniem.

��B�d� ci� chroni�, kochanie.

Tengel nakaza� ostrym tonem:

��Nie wychod�cie z domu! I nikogo nie wpuszczajcie! Nigdy nie wychod�cie na zewn�trz. Nawet pomi�dzy Grastensholm a Lipow� Alej� nie wolno si� nikomu porusza�. Teraz pojad� do domu i zabior� potrzebne rzeczy. Nie zobaczymy si� d�ugo.

��Tengelu! � krzykn�a Silje, pr�buj�c wsta�, lecz noga odm�wi�a jej pos�usze�stwa.

��Nie dotykaj mnie � rzek� Tengel pospiesznie. � I nie b�j si�, tak �atwo si� mnie nie pozb�dziesz.

Tarjei nie dawa� za wygran�. Jego twarz o niezwykle wyrazistych rysach i szerokim, wypuk�ym czole wyra�a�a absolutne zdecydowanie.

��Dziadku, w tych warunkach dziadek nie da sobie rady. P�jd�, czy dziadek chce, czy nie. Kto� musi dba� te� o dziadka.

��Ja te� p�jd� z wami i b�d� pomaga� � o�wiadczy�a Irja z uporem. To za du�e obci��enie na jedn� osob�. A je�li przyrzekn�, �e nawet si� nie zbli�� do Eikeby, czy to wystarczy?

��Uparte dzieciaki � powiedzia� Tengel poruszony. � No dobrze! Chod�cie. B�g jeden wie jak jeste�cie mi potrzebni. Ale nie wolno wam dotyka� chorych, tego wam stanowczo zabraniam!

Meta dopad�a do syna.

��Tarjei, nie mo�emy ci� utraci� z powodu jakiej� zarazy! Do innych rzeczy zosta�e� stworzony.

��Uspok�j si� mamo � odpar� Tarjei. � Na pewno nic mi nie b�dzie. Wydaje mi si�, �e wiem jak powinni�my post�powa�. A to jest najwa�niejsze, prawda, dziadku?

Tengel, kt�ry ju� niejednego nauczy� si� od swego bystrego wnuka, skin�� powa�nie g�ow�, a w jego oczach pojawi� si� b�ysk smutnego u�miechu.

��Tak, to jest najwa�niejsze. Trond, biegnij do Eikeby i powiedz, �e Irja nie b�dzie przez jaki� czas przychodzi� do domu, dobrze? Dzi�kuj� ci. A ty, Taraldzie, dopilnuj, �eby Klaus odwi�z� babci� Silje do domu powozem. Sunnivo, ty wracaj do Lipowej Alei i zosta� u babci, dop�ki niebezpiecze�stwo nie minie. Teraz, pod nieobecno�� Irji, b�dziesz babci potrzebna.

Potem wszyscy troje opu�cili pok�j. Silje stara�a si� jak mog�a panowa� nad sob�, ale nie zdo�a�a powstrzyma� �ez.

��Zawsze by�am taka dumna z mojego Tengela. Ale teraz wola�abym, �eby by� ca�kiem zwyczajnym cz�owiekiem.

��Wszystko p�jdzie dobrze � uspokaja�a j� Liv, lecz g�os jej dr�a�. � My�l�, �e teraz powinni�my si� po�egna� i niech ka�dy robi, co do niego nale�y. Nie zobaczymy si� przez jaki� czas, mamo. Trzymajcie si� jako� wszyscy w Lipowej Alei.

Sunniva by�a bliska histerii ze strachu.

��Ja chc� zosta� z Taraldem � powtarza�a raz po raz, wychodz�c z babk� na dziedziniec. � On obieca�, �e b�dzie si� mn� opiekowa�. Ja nie mog� mieszka� w Lipowej Alei. A co b�dzie, je�li dziadek Tengel przyniesie zaraz� do domu?

W ko�cu udr�czona Liv powiedzia�a:

��Pozw�l jej tu zosta�, mamo! W tym stanie b�dzie dla ciebie tylko ci�arem.

Silje waha�a si�. Nie mia�a ochoty zostawi� Sunnivy razem z Taraldem, cho� akurat teraz wyda�o si� jej si� to wszystko czym� zgo�a niewinnym.

��No dobrze, je�li jeste� taka dobra, Liv�

��Oczywi�cie!

��Dag, zadbaj o to, �eby Tarald i Sunniva nie zostawali zbyt cz�sto sam na sam � poprosi�a Silje swego wychowanka, gdy pomaga� jej wsi��� do powozu.

��Rozumiem. B�d� tego pilnowa�, mamo Silje � obieca�.

W ko�cu po�egnali si�. Niekt�rzy z nich widzieli si� po raz ostatni, ale o tym jeszcze nie wiedzieli�

Tarjei nie przestawa� m�wi�, niezwykle o�ywiony, id�c wraz z Irj� do Lipowej Alei u boku jad�cego konno Tengela.

Tengel pr�bowa� nie patrze� na drzewo Silje. Za ka�dym razem, gdy na nie spogl�da�, przenika� go dreszcz niepokoju i rozumia� teraz jej niech�� do tych lip, nad kt�rymi kiedy� wypowiedzia� zakl�cia.

��Przede wszystkim, dziadku, musimy si� bardzo starannie umy�. Wiesz, ja mam swoj� teori� na temat sk�d si� bior� takie choroby brzucha.

Tengel skin�� g�ow�.

��Ch�tnie si� umyj�, je�eli chcesz.

��To konieczne, dziadku! I trzeba si� my� za ka�dym razem, po zbli�eniu si� do chorego.

��Nie ma a� tyle wody! � roze�mia� si� Tengel.

��Ale musimy si� my�! To naprawd� powa�na sprawa! Ja my�l�, �e z�o przedostaje si� do wn�trza cz�owieka przez usta.

��My�lisz, �e to z�e duchy? No, mo�liwe.

��Dziadku, nie! Chyba nie wierzysz w z�e duchy! Ja nie wiem jak choroba wchodzi w cz�owieka, ale my�l�, �e woda mo�e j� pokona�.

��Pitna woda? O to ci chodzi?

��Nie, nie na Boga! Nie wolno niczego pi�! Trzeba si� my�! Bardzo cz�sto. I chcia�bym �eby�my wszyscy, i dziadek, i Irja, i ja, zas�aniali nosy i usta tak, aby z�o nie przedostawa�o si� do nas. Wie� nas teraz potrzebuje. Jakie dziadek ma �rodki lecznicze?

Tengel wylicza� z pami�ci:

��Czarne jagody, ziele pi�ciornika, ziele przewrotnika, podbia�, dziurawiec, krwi�ci�g leczniczy, krwawnik, rumianek� Te wszystkie zio�a wstrzymuj� biegunk�.

��To na pewno dobrze, ale ja my�l�, �e czysto�� jest najwa�niejsza.

��Tak, tylko, �e w jednym si� mylisz, Tarjei. Nie znasz krwawej biegunki. Ona kompletnie pozbawia cia�o w�d, wysusza je. Chory musi pi�.

Tarjei wci�� mia� w�tpliwo�ci.

��Tak, oczywi�cie, pewnie dziadek ma racj�.

Tengel u�miechn�� si� leciutko. Jaki ten ch�opiec jest dociekliwy, to prawdziwa duma rodziny. A w og�le Tangel nie bardzo chcia� by� pouczany przez trzynastolatka. Cho� sam nie mia� �adnego wykszta�cenia, w ci�gu swego d�ugiego �ycia wiele si� nauczy�.

Tarjei przeczuwa� jednak co� wa�nego, je�li chodzi o spraw� czysto�ci.

Irja, ci�ko st�paj�c, sz�a obok niego. Nie mia�a odwagi si� odezwa�.

��Wiesz Tarjei � rzek� Tengel, kiedy zbli�ali si� do niemal zupe�nie wyludnionego domu w Lipowej Alei. � Zastanowi�em si� nad tym piciem. A jakby tak dawa� im piwo? Czy my�lisz, �e piwo jest bardziej czyste ni� woda?

��Piwo? No, nie wiem, naprawd� � odpar� ch�opiec niepewnie. Ale w�dka powinna by� czysta.

��Nie mo�emy przecie� upi� wszystkich w okolicy � roze�mia� si� Tengel.

��Dlaczego nie? Je�li sytuacja tego wymaga? Odkry�em co� w zwi�zku z wod� � powiedzia� po chwili Tarjei w zamy�leniu. � Kiedy� zagotowa�em mocno zabrudzon� wod� i ona si� od tego zrobi�a prawie zupe�nie czysta.

��My�la�em o tym samym. Nie wiem czy to ma jakie� znaczenie, ale niech ludzie sami wybieraj� � w�dka, lub gotowana woda! Wiem, w ka�dym razie, co wybior� m�czy�ni�

Zebra� s�u�b� i wyja�ni�, co si� sta�o. Ci, kt�rzy zdecyduj� si� zosta� w Lipowej Alei, nie b�d� mogli odwiedza� rodzin, je�li za� kto� chce p�j�� do domu, to nie wolno mu wraca�. Musi tam pozosta�, dop�ki dzwony ko�cielne nie obwieszcz� rado�nie, �e zaraza min�a.

Wi�kszo�� w pop�ochu odesz�a do swoich rodzin, ale ci nieliczni, kt�rych jedynym domem by�a Lipowa Aleja, zostali wierni, by s�u�y� swojej umi�owanej pani Silje i ca�ej rodzinie gospodarzy. Klaus, kt�ry przywi�z� Silje z Grastensholm, pobieg� k�usem do swojej zagrody w lesie, z przera�eniem w oczach zamkn�� si� w izbie razem z Ros� i swoimi na wp� doros�ymi dzie�mi i zatarasowa� drzwi wszystkim, co znalaz� pod r�k�. Potem usiad� na ��ku i spogl�daj�c na drzwi obgryza� paznokcie, jakby si� spodziewa�, �e zaraza przyjdzie osobi�cie i w�lizgnie si� przez dziurk� od klucza. Wiedzia�, �e odpowiedzialno�� za rodzin� wymaga ode� czujno�ci.

W tym czasie Tengel i jego dwoje pomocnik�w zebrali wszystko, co mog�o by� im potrzebne, wydali odpowiednie zalecenia co do zasad zachowania ostro�no�ci i opu�cili Lipow� Alej�. Tengel widzia� pow�z, w kt�rym Silje z rodzin� wraca�a z Grastensholm, ale nie zatrzyma� si� ani nie poczeka� na nich.

Zacz�li od plebanii. Najpierw poprosili pastora, by wyprawi� pos�a�ca do wszystkich zagr�d we wsi i przekaza� polecenia dotycz�ce izolowania chorych, mycia si� i konieczno�ci gotowania wody. Tengel zabroni� te� pastorowi bicia w ko�cielny dzwon, wiedzia� bowiem z do�wiadczenia, �e ludzie, s�ysz�c dzwon, zaczynaj� biega� od zagrody do zagrody, by zapyta� co si� sta�o.

Poprosili te� o jakie� niewielkie pomieszczenie, w kt�rym mogliby zamieszka� i z�o�y� swoje przybory. Pastor wcale nie by� zachwycony, �e w�a�nie jego obej�cie mia�o sta� si� punktem zbiorczym, nie m�g� im jednak odm�wi�, bo, jak powiedzia� Tengel, zaraza ju� i tak przyby�a do jego domu.

Pierwszym pacjentem, kt�rym musieli si� zaj��, by� s�u��cy pastora.

Jak si� okaza�o, �w parobek odwiedzi� przed paroma dniami zagrody, gdzie ludzie chorowali.

Tengel da� mu wywaru z zi� i udzieli� tych samych przestr�g, co pastorowi. U�miechn�� si� przy tym leciutko pod szmatk� os�aniaj�c� doln� cz�� twarzy. On wraz z Irj� wype�niali dok�adnie to, co powiedzia� Tarjei. Myli si� starannie po ka�dym zetkni�ciu z chorym. Spalili jego zaka�one ubranie i obiecali przyj�� znowu wieczorem. Zakazali mu wychodzi� i przyjmowa� go�ci, nie wolno mu by�o nic je��, powinien natomiast pi� przegotowan� wod�, kt�r� przynios�a Irja.

��Mam tu le�e� i umiera� w samotno�ci?

Tengel u�miechn�� si� uspokajaj�co.

��Wcale nie musisz umiera�, nie jeste� ci�ko chory i na pewno z tego wyjdziesz, je�li tylko b�dziesz post�powa� tak, jak ci m�wimy.

��I �eby� nie wk�ada� palc�w do ust � upomnia� Tarjei.

��Co? Dlaczego nie?

��Bo choroba usadawia si� na nie mytych palcach � wyja�ni� Tarjei i tym razem nawet Tengel popatrzy� na niego z podziwem.

��Ile� ten ch�opak ma w g�owie! Chory jednak przygl�da� si� swoim palcom �miertelnie przera�ony.

��Poza tym tw�j gospodarz na pewno tu przyjdzie, by pomodli� si� wraz z tob� � doda� Tarjei ze smutkiem, zanim opu�cili plebani�.

Du�o gorzej mia�y si� sprawy w dw�ch zagrodach na skraju wsi. Wszyscy troje byli wstrz��ni�ci.

��Jak d�ugo to trwa? � zapyta� Tengel.

Gospodarz popatrzy� na nich jakby byli zes�anymi na ratunek anio�ami.

Le�a� w ��ku, podobnie jak inni domownicy. Zewsz�d wida� by�o wysuszone twarze i trawione gor�czk� oczy. I ten od�r�!

��My nie wiedzieli�my � wyj�ka� gospodarz. � Nie wiedzieli�my, co to jest. Najpierw zachorowa� parobek, a potem to ju� jedno po drugim.

Tengel odwr�ci� si� do swoich pomocnik�w.

��Wracajcie do domu � powiedzia� spokojnie. � Tu jest zbyt niebezpiecznie.

Oboje m�odzi potrz�sn�li jednak g�owami i stali nadal, jak przyro�ni�ci do pod�ogi. Serce Irji bi�o mocno ze strachu, ale nigdy by nie zostawi�a pana Tengela na �ask� losu. Tarjei my�la� bardziej naukowo. Tutaj m�g� sprawdzi� swoje teorie.

Tengel westchn�� ci�ko. Poczu� si� nagle bardzo stary i bezradny.

��Gdzie jest ten parobek?

Gospodarz wskaza� jeden z k�t�w. Rozpoznali w p�mroku m�czyzn�. Kogo� tak wychudzonego nigdy przedtem nie widzieli. Chory poj�kiwa� s�abo, z otwartymi ustami, i ledwo zdo�a� odwr�ci� g�ow�.

��Pos�uchaj mnie � powiedzia� Tengel. � Gdzie zosta�e� zara�ony?

Stary wyda� z siebie zbola�y j�k.

��Czy spotka�e� ostatnio jaki� obcych ludzi?

Tym razem tak�e nie by�o wyra�nej odpowiedzi.

��Chodzi�e� do s�siad�w?

Chory z trudem wykrztusi� z siebie: � Nie.

M�oda c�rka gospodarzy, z potarganymi i przepoconymi od gor�czki w�osami, odezwa�a si� spod kupy szmat, kt�rymi by�o zarzucone dzieci�ce ��ko.

��On chodzi� do Tonsberg, w zesz�ym tygodniu.

��I by�a tam zaraza?

��Nie wiem. Ale wielu ludzi chorowa�o, tak nam powiedzia� po powrocie do domu.

��No? To przynajmniej wiemy sk�d choroba nadchodzi. Teraz b�dzie zadanie dla was dzieci. Irjo! Pobiegniesz do zagrody Helle, tej przy drodze do s�siedniej parafii. Nie wchod� do �rodka, tylko zawo�aj ich i powiedz, �e musz� postawi� na stra�y dw�ch silnych m�czyzn, najlepiej uzbrojonych w karabin. Musz� pilnowa� drogi we dnie i w nocy. Nie wolno im nikogo przepuszcza�, ani id�cych ze wsi, ani do wsi. Popro� te�, by wys�ali kogo� do Skogtorp, na drugim ko�cu parafii, i przekazali wiadomo��, �e tam maj� post�pi� tak samo. Powiedz, �e to polecenie Tengela, kt�ry chce uchroni� parafi� przed rozprzestrzenieniem si� zarazy. Zrozumia�a�?

Wymawia� swoje imi� z tak� godno�ci�, jak� akurat teraz chcia� mu nada�.

Irja skin�a g�ow� i natychmiast pobieg�a. Droga nie by�a daleka.

Tengel najch�tniej wys�a�by wnuka, �eby trzyma� go jak najdalej od tej dotkni�tej zaraz� okolicy, ale Tarjei nie potrafi� okaza� swojej woli tak, by go potraktowano powa�nie. Gdy patrzy� na swego ukochanego nast�pc�, jak krz�ta si� pomi�dzy tymi wszystkimi zaka�onymi przedmiotami, doznawa� skurczu serca. Ten ch�opiec zosta� przeznaczony do rzeczy wielkich.

Stara babcia w rodzinnym ��ku �egna�a si� raz po raz.

���aden poganin si� do mnie nie zbli�y, o nie! Modlitwa pastora, to jedyne, co mo�e tutaj pom�c. On mo�e nas uwolni� od tego karz�cego miecza Szatana. Dlaczego pastor nie przychodzi?

��Tak, warto by zapyta� � mrukn�� Tengel. G�o�no za� rzek�:

��Je�li chcesz tu le�e� babciu i czeka� na niego, to prosz� bardzo. Ja si� tymczasem zajm� innymi.

��Wiedzia�am, �e tak si� stanie � nie przestawa�a zawodzi� starucha. � Widzia�am znak na niebie. Chmura przybra�a posta� krzy�a. To by�a przestroga.

��Nie, nieprawda � zaprotestowa�a gospodyni, le��ca obok na tym samym ��ku. � To gospodyni z Lille Tjesnbruket. Ona jest na nas z�a, bo nasze krowy daj� wi�cej mleka ni� u nich. To wszystko jej sprawka, m�wi� wam!

��Bzdury! � przeci�� Tengel ostro. � To jest choroba, kt�ra przysz�a z Tonsberg i dotkn�a ca�y dystrykt. Nie rzucajcie paskudnych podejrze� na niewinnych!

Irja wr�ci�a zdyszana ze wsi i zameldowa�a, �e polecenie zosta�o wykonane. Ludzie obiecali post�powa� tak, jak Tengel kaza�.

��Dobrze, dzi�kuj� ci, Irjo!

Przez ca�y czas dwoje dzieci p�aka�o rozdzieraj�co; jedno zdrowym, mocnym g�osem, drugie pochlipywa�o �a�o�nie. Irja rozejrza�a si� w�r�d tego nieszcz�cia i ogarn�o j� gwa�towne uczucie bardzo przypominaj�ce strach. A w ka�dym razie pragnienie, by cho� jeszcze raz w �yciu m�c zobaczy� Taralda.

Natychmiast jednak otrz�sn�a si� z tego i g��boko wci�gn�a powietrze, gotowa pomaga�.

��Co robimy, Tarjei? � zapyta� cicho Tengel. � Od czego powinni�my zacz��?

��Musimy tu zrobi� porz�dek. Nikomu nie pomo�emy, dop�ki wszystko tonie w brudzie i gnoju.

��Czy jest w domu kto� zdrowy? � zawo�a� Tengel.

��Tak, moja c�rka i jedna ze s�u��cych � odpar� gospodarz. � Ale nie pozwoli�em im pozosta� tutaj z nami. S� w starym domu.

Przywo�ano �miertelnie przera�one dziewczyny; obie mia�y po oko�o dwadzie�cia lat.

Tengel powiedzia� zdecydowanie:

��Skoro nie zachorowa�y�cie przez ca�y czas, to chyba nie macie si� czego ba�. Jeste�cie odporne na chorob�. Chod�cie wi�c i pom�cie nam!

Jego autorytet i osobowo�� by�y tak silne, �e dziewczyny us�ucha�y. Wysprz�tano stary dom, by tam przenie�� chorych, po czym przyst�piono do generalnego czyszczenia. Obie m�ode kobiety mia�y za zadanie przygotowa� na podw�rzu bali� z gor�c� wod�. Z pomoc� Irji rozpocz�to k�piel wszystkich chorych, jednego po drugim. Zdejmowane z nich ubrania palono, a chorych szorowano od st�p do g��w. Ju� to samo wystarczy�o, by poczuli, �e choroba jeszcze ich do ko�ca nie pokona�a. Star� babci� wyk�pano jako ostatni� � Tengel dotrzyma� obietnicy i zostawi� j� w spokoju, a� w ko�cu przestraszy�a si�, �e o niej zapomnieli i zacz�a krzycze� g�o�no, przejmuj�co wzywaj�c pomocy.

W starym domu gotowano �r�dlan� wod� i po k�pieli podawano j� chorym do picia. Wszyscy dostali te� po �yku w�dki, kt�r� Tengel podkrad� pastorowi z jego obfitych zapas�w. Przy drzwiach ustawiano wiadra, a poniewa� picie bardzo szybko przelecia�o przez wysuszone cia�a, chorych trzeba by�o prawie natychmiast wysadza� na wiadra. Tengel nie chcia� dopu�ci�, by pos�ania znowu zosta�y zabrudzone.

W ko�cu wszyscy zostali ulokowani w starym domu, z wyj�tkiem parobka, kt�ry umar� im dos�ownie na r�kach, kiedy pr�bowali go zdj�� z zas�anego ga�ganami ��ka. Zawin�li go w te �achy i pochowali na skraju lasu. Tengel ustawi� na grobie krzy� i poprosi� Irje o sprowadzenie pastora, by si� nad nim pomodli�.

Obie zdrowe dziewczyny mia�y teraz piel�gnowa� chorych, podawa� im, mo�liwie jak najcz�ciej, gotowan� wod� do picia i dba�, by le�eli w ciep�ej, suchej po�cieli.

Tengel spali�by najch�tniej ca�y dom mieszkalny, ale to dla ubogich ch�op�w by�aby zbyt wielka strata. Nie mieli czasu na wymycie izby, Tengel zamkn�� wi�c dom na klucz i zabroni� wchodzi� komukolwiek do �rodka, dop�ki wyra�nie im na to nie zezwoli.

Na dziedzi�cu Irja my�a si� tak zaciekle w gor�cej wodzie, �e o ma�o si� nie utopi�a. Szorowa�a si� i parska�a.

Tengel podszed� do niej.

��Boisz si� � zapyta� �agodnie.

Spojrza�a zdumiona.

��Czy si� boj�? Nie, wcale nie, teraz ju� nie. Tylko tak mi przykro z powodu tych ludzi. Bo jak oni musz� si� ba�.

��Tak � przyzna� Tengel i tak�e zacz�� si� my�. Po chwili przy��czy� si� do nich Tarjei.

��Ilu z nich prze�yje? � zapyta�a Irja.

��Trudno powiedzie�. B�d� si� cieszy�, je�li uda si� nam uratowa� cho�by jednego. Ale uwa�am, �e wykonali�my kawa� dobrej roboty, dzieci. Tylko, �e niekt�rzy ju� s� skazani, mi�dzy innymi to malutkie dziecko�

��O, nie! � j�kn�a Irja.

��Taka jest smutna rzeczywisto��, moja droga. To s�abe dziecko, od samego urodzenia. No, skoro jeste�cie ju� gotowi, przejdziemy do drugiej zagrody.

Tutaj ludzie chorowali kr�cej i by�o ich mniej, wi�c zaprowadzenie porz�dku nie wymaga�o takiego wysi�ku. Tak�e i tu nie musieli pracowa� sami, pomaga� im m�ody gospodarz, kt�ry nie ba� si� zarazy. Chorych przeniesiono do du�ej izby i starannie wyczyszczono sypialnie.

Na wszystko jednak potrzeba czasu. Gdy nareszcie sko�czyli, dzie� min�� i nasta� wiecz�r. Ca�a tr�jka, �miertelnie zm�czona, wr�ci�a wi�c do ma�ego domku na plebanii, zagl�daj�c jeszcze po drodze do wyl�knionego s�u��cego pastora.

Sam pastor zszed� do nich p�niej, gdy prali swoje ubrania i rozwieszali nad paleniskiem do suszenia.

��Ja chyba nie powinienem zachodzi� do was, spotykam tyle dzieci Bo�ych w parafii�

��Wkr�tce mo�e pastor ju� nikogo nie spotka� � powiedzia� Tengel z�o�liwie. � Nie chcia�by pastor p�j�� z nami jutro i pom�c? Wielu dopytuje si� o kap�ana.

��Ach, tak? No, takie jest w�a�ciwie �wi�te powo�anie ojca duchownego. A jak wygl�da sytuacja?

��W zagrodzie Svartmyr kiepsko. Ale inni powinni si� z tego wygrzeba� mniejszym kosztem.

��Czy choroba b�dzie si� rozprzestrzenia�?

��Raczej tak. Na przyk�ad s�u��cy pastora zosta� zara�ony. Zrobili�my jednak wszystko, by powstrzyma� zaraz�.

��To kara Bo�a? Co takiego uczyni�y moje owieczki, �e na to zas�u�y�y?

��Nic � uci�� Tengel ostro. � Cz�owiek do�wiadcza takich rzeczy na swojej drodze �ycia.

��Nie bez przyczyny � odpar� pastor uszczypliwie. � Bezbo�no��, panie Tengelu! Oto jest odpowied�! Bicz pa�ski dosi�ga bezbo�nik�w, ot co!

��Tak, jutro rano b�dziemy musieli pochowa� niemowl� � rzek� Tengel, a Tarjei, kt�ry dobrze go zna�, wyczu� w jego g�osie t�umiony gniew.

Pastor bez s�owa opu�ci� izb�.

Nie wyszed� z nimi do chorych nast�pnego ranka, zreszt� �adne z nich ma to nie liczy�o. Wys�a� natomiast swego diakona, przysz�ego pastora, kt�ry zim� odbywa� studia, a latem wype�nia� w zast�pstwie proboszcza prostsze pos�ugi ko�cielne. Diakon by� m�odym, mi�ym cz�owiekiem, obdarzonym szczer� wiar�, rozmawia� wi�c z chorymi i zajmowa� si� ich duchowymi dolegliwo�ciami, podczas gdy pozosta�a tr�jka stara�a si� ul�y� cielesnym.

Irja by�a tego dnia spokojniejsza i nieco ch�odniej patrzy�a na �wiat. W nocy d�ugo nie mog�a zasn��; le�a�a w ma�ym, nieznanym domu, ws�uchana w miarowe oddechy pana Tengela i jego wnuka. Jak�e inaczej wygl�da�o wszystko u nich, w Eikeby! Jak wspaniale jest mie� ��ko tylko dla siebie, mimo �e cz�owiek czuje si� troch� samotnie. Z szacunkiem my�la�a o swoich towarzyszach, o tym starym, dumnym m�czy�nie i jego m�odziutkim wnuku, obdarzonym tak jasnym, bystrym umys�em. Przyjazne uczucia do nich wype�ni�y teraz znaczn� cz�� tego miejsca w jej sercu, kt�re najch�tniej wype�nia�aby rado�ci�, �e Tarald jest przy niej. Ale to si� nigdy nie spe�ni. Zamiast rado�ci odczuwa�a jedynie wci�� obecn� gorycz, �e nie mo�e przesta� o nim my�le�. I t�sknot�.

Och, jak okrutne potrafi by� �ycie!

Teraz, w jasnym �wietle dnia, wszystkie te my�li na szcz�cie ulecia�y.

Wsp�praca pomi�dzy czworgiem nios�cych pomoc ludzi uk�ada�a si� znakomicie. Wprawdzie noc� w zagrodzie Svartmyr zmar�o dwoje chorych, w tym, tak jak przewidywa� Tengel, owo s�abowite niemowl�, ale pojawi�a si� nadzieja na uratowanie innych; jeden ma�y ch�opiec wsta� ju� nawet z ��ka i zacz�� chodzi�. Tego dnia wyczy�cili wszystkie pomieszczenia w domu mieszkalnym.

Oko�o po�udnia nadesz�a jednak wiadomo��, kt�rej l�kali si� najbardziej: jeszcze jedno obej�cie zosta�o dotkni�te epidemi�.

Myli si� w�a�nie na dziedzi�cu po brudnej robocie w domu. Irja czu�a, �e jest jej niedobrze i pragn�a znale�� si� wiele mil st�d, ale pozosta�a nieugi�ta, zdecydowana, �e wytrzyma. Tamci przecie� trwaj�, wi�c i ona musi, przekonywa�a sam� siebie, nie podejrzewaj�c, �e wszyscy jej towarzysze my�l� dok�adnie to samo.

��Gdyby�my tylko wcze�niej wiedzieli o chorobie � mrucza� Tengel z irytacj�, wk�adaj�c na powr�t koszul�. � Mogliby�my uratowa� wi�cej ludzi i powstrzyma� morowe powietrze zanim zd��y�o si� rozprzestrzeni�! No, chod�my!

Irja, kt�ra po raz pierwszy zobaczy�a jego niezwyk�e barki oraz mocno ow�osion� pier� i teraz gapi�a si� szeroko otwartymi oczami, ockn�a si� z zadumy. Nie pojmowa�a jak Silje mog�a �y� z kim� tak bardzo podobnym do zwierz�cia, a jednocze�nie ogarn�� j� jaki� niezrozumia�y smutek. Mo�e dlatego, i� w g��bi duszy czu�a, �e to jest jednak bardzo pi�kne, gdy dwoje ludzi tak sobie nawzajem odpowiada i �e taka budz�ca groz� istota, jak Tengel, mog�a znale�� mi�o�� i wytchnienie u tak pi�knej i czu�ej kobiety.

Czy ona sama spotka kiedy� m�czyzn�, kt�ry j� pokocha, nie bacz�c na jej u�omno��? Nie, tego, rzecz jasna, nie powinna si� spodziewa�! Wyb�r nale�y przecie� zwykle do m�czyzny, a oni dostrzegaj� tylko naj�adniejsze dziewcz�ta. Irja nie znaczy nic!

Nie zwlekaj�c poszli do zagrody, w kt�rej ostatnio wybuch�a zaraza i, rzeczywi�cie, uda�o si� j� im uprzedzi�. Wielu chorych uratowali od �mierci.

Tej nocy w ich ma�ym domku na probostwie spa� tak�e student. Jeden k�t oddzielono od izby zas�on� i powsta�a w ten spos�b niedu�a kom�rka dla Irji. �eby wszystko by�o obyczajnie. Kiedy byli tylko Tarjei i Tengel, nie mia�o to specjalnego znaczenia, lecz przysz�y pastor musia� uwa�a� na to, co wypada.

Okaza� si� on zreszt� niebywale sympatycznym i prostym cz�owiekiem, przyjmuj�cym wszystko co si� wok� dzia�o z wielk� naturalno�ci�.

Nast�pny dzie� by� ci�ki. Zmar� jeden chory ze Svartmyr i jeden w s�siednim domostwie, a zaraza wybuch�a w dw�ch innych miejscach. Tego wieczoru po prostu zwalili si� na pos�ania, gdy tylko zd��yli si� umy� i przebra�. Irja nie pojmowa�a, jak jej sk�ra znosi takie nieustanne mycie. To nie mog�o by� szczeg�lnie zdrowe.

Dni mija�y � brutalne, wype�nione har�wk�. Oni jednak wiedzieli, �e zaraza zaciska�aby swoje kleszcze du�o mocniej i rozprzestrzenia�a si� szybciej, gdyby nie ich wysi�ki. Wci�� wi�cej by�o zagr�d, kt�re jej unikn�y, ni� tych, na kt�re spad�a. A nawet uda�o si� w kilku dotkni�tych ni� gospodarstwach jakby trzyma� j� w szachu. Lecz mimo to dzwony �a�obne bi�y co dzie�. Nie zdo�ali ca�kowicie zapobiec tragedii.

Los uderza� raz za razem.

Pewnego dnia przybieg� pos�aniec z Grastensholm. Zaraza dotar�a tak�e tam.

Tengela obla� zimny pot. Nie odwa�y� si� spyta�, kto zachorowa�.

W tym samym czasie zarazi�a si� Irja. Jej wyczerpany organizm nie mia� do�� si�, by przeciwstawi� si� chorobie. A zaledwie w godzin� p�niej taki sam los spotka� diakona.

Tengel by� na skraju wytrzyma�o�ci. Tarjei r�wnie�. Ostatnie ciosy by�y wyj�tkowo dotkliwe.

Ludzie Lodu s� silni, powtarza� sobie Tengel, gdy wl�k� si� razem z wnukiem do Grastensholm, �miertelnie zaniepokojony o to, co tam zastan�.

Najpierw zachorowa�a Charlotta, po niej Jacob Skille. Tak�e u Daga pojawi�y si� ju� pierwsze objawy.

Tengela parali�owa� strach, ale jego my�li kr��y�y nieustannie wok� jednego: nikt z potomk�w Ludzi Lodu dotychczas nie zachorowa�! Ani Liv, ani Tarald, ani Sunniva.

Liv robi�a, co mog�a, aby pom�c swoim bliskim. Nie ustawa�a w wysi�kach, ufnie towarzysz�c Tengelowi. On z kolei my�la� o Irji i diakonie, kt�rzy samotni i opuszczeni le�eli w ma�ym domku na plebanii. Pomagali tak wielu ludziom, a teraz nie by�o nikogo, kto by im przyszed� z pomoc�.

Ale nie m�g� opu�ci� Grastensholm, akurat teraz nie. Wys�a� tylko swego ma�ego jeszcze, ale silnego wnuka, by zajrza� do nich i obszed� wszystkie dotkni�te nieszcz�ciem zagrody, dokonuj�c codziennej inspekcji. Charlotta by�a w takim stanie, �e Tengel nie mia� odwagi jej zostawi�, nawet na kr�tko! �ywi� nadziej�, �e parafia wybaczy mu, i� ca�y dzie� po�wi�ci� chorym w Grastensholm.

Na probostwie Irja le�a�a z uczuciem, �e znalaz�a si� na dnie nieszcz�cia. Wi�c jednak mnie to nie omin�o, my�la�a z �alem. Na jaki okropny, upokarzaj�cy koniec mi przysz�o! Nie ma w tym ani �ladu pi�kna. Dobrze chocia�, �e Tarald tego nie widzi.

Kto b�dzie mnie op�akiwa�? Czy ludzie nie powiedz� raczej: to najlepsze, co t� biedn� dziewczyn� mog�o spotka�, bo i czeg� mog�a si� ona w �yciu spodziewa�? W�a�ciwie przecie� zawsze chcia�am umrze�, czy� nie? � pr�bowa�a przekona� sam� siebie. Czy nie pragn�am zachorowa� i cierpie� tak bardzo, by �mier� wydawa�a si� wybawieniem i bym przyj�a j� bez l�ku? Tylko, �e teraz nie wydaje mi si� to najlepszym pomys�em.

Irja ba�a si� i nie mog�a temu zaprzeczy�. Bardzo pragn�a mie� kogo� przy sobie, najch�tniej pana Tengela, cho� zarazem chcia�aby znikn��, ukry� swoj� n�dz�.

Diakon by� w r�wnie ci�kim stanie; u�wiadamia�a to sobie z przera�aj�c� wyrazisto�ci�. Chcia�a go prosi�, by si� za ni� modli�, lecz nawet nie mog�a poruszy� wysuszonymi na wi�r wargami. Woda do picia, kt�r� mia�a przy ��ku, sko�czy�a si�, gor�czka pali�a cia�o, pulsowa�o jej w skroniach i znowu poczu�a bolesne skurcze w �o��dku, ostrzegaj�ce, �e zaraz b�dzie musia�a i�� do wiadra w sieni. Ale ju� nie by�a w stanie si� podnie��!

��Bo�e! � modli�a si� w duchu. � Pom� mi! Cho� tak ma�o jestem warta, chcia�abym �y�, mimo wszystko! Chcia�abym zobaczy� wiosn� przylaszczki w ogrodzie Grastensholm, chcia�abym zobaczy� tarniny na Eikeby i kota pani Silje i� Nie, nie, fantazja mnie ponosi.

Tengel my�la� z niepokojem o tych dwojgu le��cych samotnie na plebanii. Tarjei jeszcze nie wr�ci� � co z nim? O Bo�e, a je�li i on zachorowa� podczas tej w�dr�wki po ca�ej parafii?

Charlotta zawin�a si� szybko, po prostu nie mia�a wcale odporno�ci, �eby przeciwstawi� si� chorobie. Skona�a w ramionach Tengela. Ostatnie s�owa, jakie zdo�a�a wyszepta�, brzmia�y:

��Dag?

��Wyjdzie z tego. Jest silny.

��Bogu dzi�ki! A Jacob?

��Nie wiem, Charlotto. Ale boj� si�, �e mo�e nie by� tak dobrze.

Przyj�a to ze skinieniem g�owy.

��Dbaj o moich bliskich, Tengelu!

��Wiesz, �e zrobi� wszystko, co w mojej mocy � zapewni� wzruszony.

��Dzi�ki ci za d�ugie lata przyja�ni � szepn�a jeszcze.

��I tobie dzi�ki, Charlotto!

U�miechn�a si�:

��Tengel dobry � dobieg�o do niego ledwo dos�yszalnie, jak westchnienie. I to by� koniec.

W trzy godziny p�niej Jacob Skille pod��y� za swoj� ma��onk�.

Liv przez ca�y czas by�a przy Dagu, nie opuszcza�a go ani na moment. I rzeczywi�cie zacz�o wygl�da� na to, �e Dag przezwyci�y chorob�.

Silje� my�la� Tengel, gdy bezgranicznie smutny opuszcza� Grastensholm. Silje nie nale�y do Ludzi Lodu. Drobna Meta tak�e nie. One nie mia�yby si�y na walk� z chorob�.

Na razie jednak morowe powietrze nie dosi�g�o Lipowej Alei.

I tak mia�o ju� pozosta�. Zaraza zacz�a powoli wygasa�, a� w ko�cu da�a za wygran�. Cho� trzeba powiedzie�, �e �adna parafia w dystrykcie Akershus nie poradzi�a sobie z ni� tak �atwo jak Grastensholm.

Eikeby pozosta�o nietkni�te. Tengel pomy�la� wprawdzie, cokolwiek blu�nierczo, �e akurat tam bardzo by si� przyda�o gruntowne mycie, lecz natychmiast tego po�a�owa�. Tak�e Klaus m�g� ze zdumieniem stwierdzi�, �e zaraza omin�a jego dom. A gdy ju� w to uwierzy�, obejmowa� po kolei ca�� swoj� rodzin� i p�aka� ze szcz�cia.

Do ostatnich zada� Tengela w zmaganiach z krwaw� biegunk� nale�a�y pr�by ratowania Irji i m�odego diakona. Zbyt d�ugo le�eli pozostawieni sami sobie. Kiedy siedzia� przy ��ku dziewczyny i wk�ada� �wie�� bielizn� na jej przyci�kie, nieforemne cia�o, pomy�la� jakie to jest niesprawiedliwe, �e taka pi�kna dusza obiera sobie za mieszkanie takie pozbawione urody cz�onki. Nogi Irji by�y krzywe jak m�y�skie ko�o, kr�gos�up przypomina� liter� S i odnosi�o si� wra�enie, �e biodra i klatka piersiowa ��cz� si� z sob� bez najmniejszego przew�enia tam, gdzie powinna by� talia. Biedactwo. U�miecha�a si� do niego blado, jakby przepraszaj�c za sw�j wygl�d i za t� swoj� upokarzaj�c� sytuacj�. Tengel u�miecha� si� tak�e, pragn�c doda� jej odwagi.

Cud ponad wszystkie cudy, ale Irja i diakon mimo wszystko prze�yli. Los bywa jednak podst�pny i pastor, kt�ry odprawia� pogrzeby najszybciej jak potrafi�, a poza tym w og�le nie pokazywa� si� w parafii, wpad� w bezlitosne szpony zarazy. Ale wtedy nie wspomnia� ju� ani s�owem o karze na bezbo�nik�w.

Dzwon �a�obny bi� po raz ostatni w�a�nie po jego zgonie. Nied�ugo potem dzwonnik m�g� og�osi� radosn� wie��:

Zaraza zosta�a pokonana!

Parafia utraci�a pastora. Rada ko�cielna zwr�ci�a si� zatem do m�odego diakona z pro�b�, by go zast�pi�. Podczas zarazy ratowa� ludzi z bezgranicznym po�wi�ceniem, nie bacz�c na w�asne bezpiecze�stwo i oni potrafili to doceni�. Przyby� biskup, by wy�wi�ci� nowego proboszcza i wszyscy byli zadowoleni. Lepszego pastora nie mogli sobie �yczy�.

Pewnego dnia zgromadzili si� ludzie z ca�ej wsi i t�umnie poszli do Lipowej Alei, z darem dla Tengela. By�a to Biblia, kt�r� z pomoc� diakona kupili za zebrane pieni�dze. Tengel, g��boko wzruszony, przyj�� dar, maj�c u boku swych pomocnik�w: Irj� i wnuka Tarjeia. W g��bi duszy zastanawia� si� wprawdzie, czy wr�czenie mu akurat Biblii nie mia�o jakiego� ukrytego sensu. Czy nie chcieli delikatnie napomnie� go w ten spos�b, �e powinien swoje zb��kane my�li skierowa� na w�a�ciw� drog�? Czy powodowa�a nimi troska o jego dusz�? A mo�e, ca�kiem po prostu, chcieli mu ofiarowa� co�, co uwa�ali za cenne?

Rozmy�la� o tym, podtrzymuj�c mocno wychud�e rami� Irji, zbyt jeszcze s�abej, by sta� o w�asnych si�ach.

Najstarszy mieszkaniec wsi podzi�kowa� im za ofiarno�� i za cud, kt�ry sprawili. Obecny przy tym m�ody diakon � w�wczas jeszcze nie wy�wi�cony � tak�e otrzyma� nale�ne mu podzi�kowania. Tengel opowiedzia� o niezwyk�ej teorii swego wnuka, Tarjeia, co do leczenia zarazy i o tym, �e okaza�a si� ona krokiem we w�a�ciwym kierunku. Silje przez ca�y czas ociera�a ukradkiem oczy i czu�a si� taka dumna, dumna z nich wszystkich. To by�a naprawd� wielka, wspania�a chwila!

Wszystkie trudy ostatnich tygodni wyczerpa�y Tengela doszcz�tnie, nic wi�c dziwnego, �e przez par� dni nie wstawa� z ��ka. Zauwa�y� nawet, �e to wspaniale by� samemu piel�gnowanym i zastanawia� si�, dlaczego wcze�niej tego nie odkry�.

Dobiega�y go uderzenia siekiery i zgrzyty pi�y w alei.

Are usuwa� w�a�nie drzewo; kt�re nagle straci�o li�cie i usch�o, a teraz, przy najbli�szej burzy, mog�o zwali� si� na drog�. To by�a lipa Charlotty.

Tengel nie chcia� my�le� o alei�

Powoli spok�j sp�ywa� na parafi�, ludzie znowu zaj�li si� codziennymi sprawami a Tengel m�g� nareszcie zwo�a� planowane spotkanie z dzie�mi i wnukami.

Och, jak bole�nie odczuwali nieobecno�� Charlotty! Jacoba, oczywi�cie, tak�e, ale on by� za �ycia postaci� mniej widoczn� ni� energiczna baronowa Meiden. Wraz z ni� odesz�a ca�a epoka, wszyscy sobie to u�wiadamiali i nikt nie potrafi� jeszcze o niej m�wi�. Rana by�a zbyt �wie�a. Smutek zbyt g��boki.

Irja tak�e zosta�a zaproszona, co zreszt� wszyscy uznali za rzecz naturaln�. Sta�a si� ju� cz�ci� ich �ycia. A Silje wprost nie wyobra�a�a sobie, by mog�a zosta� bez jej pomocy. Irja by�a niezast�piona, zawsze wiedzia�a, co Silje my�li lub czego sobie �yczy.

W ostatnich dniach nadszed� list od Cecylii i Liv przeczyta�a go zebranym. Poczta z Danii sz�a bardzo d�ugo i Cecylia nie wiedzia�a jeszcze nic o tragedii, jaka rozegra�a si� w domu.

�Kochana mamo i ojcze!� � czyta�a Liv. � �Och, jak daleko jestem teraz od Grastensholm! Taka by�am niepewna siebie i oszo�omiona, kiedy zaczyna�am prac�. Ale znacie przecie� swoj� szalon� c�rk�, kt�ra nigdy nie przyznaje si� do pora�ki. Nie dawa�am wi�c niczego po sobie pozna�. W�a�ciwie podr� mia�am bardzo dobr�, moi opiekunowie wszystko przygotowali i zaj�li si� mn�. Dzi�kuj�, dziadku, za lekarstwo przeciw morskiej chorobie, naprawd� pomaga�o. Rozdawa�am je na prawo i lewo i dzi�ki temu sta�am si� ogromnie popularna. Zw�aszcza m�oda hrabina Strahlenhelm by�a wdzi�czna. Ona jest czaruj�ca i dla mnie mi�a. Opowiedzcie to babci Charlotcie! B�dzie bardzo dumna!�.

Po tych s�owach zaleg�a na chwil� smutna cisza. Liv musia�a dyskretnie wytrze� nos.

�Wczoraj hrabia Strahlenhelm towarzyszy� mi na dw�r kr�lewski, gdzie zosta�am przedstawiona. Jego Wysoko�ci nie mia�am szcz�cia widzie�, ale za to napatrzy�am si� a� za du�o pani Kirsten. My�l�, �e jej nie lubi�. Patrzy�a na mnie, jakbym by�a powietrzem i powiedzia�a: � Baron�wna Meiden? Czy ona sobie wyobra�a, �e nale�y do szlachetnie urodzonych? My�li, �e jest kim�? � Wcale te� nie chce p�aci� za moj� prac�. Jakby wy�wiadcza�a mi wielki zaszczyt i to ja powinnam za niego p�aci�. B�d� jednak dostawa� moj� pensj�, mimo wszystko, za jej plecami. M�wi�, �e ona jest niebywale sk�pa. Teraz znowu oczekuje dziecka. Ja pozna�am tylko dwie ma�e dziewczynki, jedna z nich ma na imi� Anna, zdaje mi si�. To nimi w�a�nie mam si� zajmowa�. Biedne dzieci!�

List ko�czy� si� barwnymi opisami, jak wspania�e jest wszystko na zamku.

Gdy ju� skomentowali te wiadomo�ci, ucieszeni i przej�ci rado�ci� Cecylii, odezwa� si� Tengel.

��Wszyscy, mniej lub bardziej szczeg�owo, s�yszeli�cie histori� o Ludziach Lodu, wi�c nie musz� tu jej powtarza�

��To dobrze � przerwa� mu Trond. � Bo znamy j� na pami��.

Tengel odwr�ci� si� i zmierzy� ch�opca wzrokiem.

��Tak. Ale sprawa nieoczekiwanie sta�a si� bardzo aktualna. Koniecznie musimy o niej porozmawia�.

Trond milcza� zawstydzony.

��A zatem, raz jeszcze sprawa dotyczy Tengela Z�ego, kt�ry czterysta lat temu postanowi� zaprzeda� swoje �ycie Szatanowi. Jak wiecie, ja w Szatana nie wierz�. On nie istnieje, za nasze grzechy powinni�my odpowiada� sami, nie za� zrzuca� win� na niego. Ale �w pierwszy Tengel by� cz�owiekiem wyj�tkowo z�ym, a jego umiej�tno�ci, je�li chodzi o czary, wprost nieograniczone. Temu zaprzeczy� nie mo�emy. Jak wiecie, z�o sta�o si� dziedziczne, przechodzi w naszym rodzie z pokolenia na pokolenie. Wam zosta�o to oszcz�dzone, i jestem z tego bardzo rad. Wiecie te�, �e Tengel zakopa� naczynie z wywarem, kt�ry pomaga przywo�a� Szatana. Dop�ki to naczynie spoczywa w ziemi, dop�ty na potomstwie Tengela ci��y� b�dzie przekle�stwo. Tengel Z�y pragn�� bowiem, aby kto� z nas sta� si� r�wnie z�y jak on i s�u�y� Szatanowi. Nie zostaniemy uwolnieni, p�ki nie znajdziemy naczynia. A zatem, czy w to podanie wierzymy, czy nie, pozostaje faktem, �e od czasu do czasu pojawiaj� si� w naszym rodzie nieludzkie, powiedzia�bym, osoby.

Tarjei przerwa�:

��Czy to oznacza, �e w naszej rodzinie mo�e urodzi� si� kto�, kto b�dzie wiedzia� wi�cej o sprawach ponadnaturalnych ni� inni na �wiecie?

��Tak, dok�adnie to. Ale taki cz�owiek wci�� jeszcze si� nie narodzi�. Wiemy wszak�e, i� nasze dziedzictwo dotyczy nie tylko z�a. Wi��e si� z nim ogromna wiedza o sprawach tajemnych. A tak�e wielki zbi�r starych przepis�w i recept. Postanowi�em, �e ten zbi�r odziedziczy Tarjei, uwa�am bowiem, �e potrafi on wykorzysta� te skarby w najw�a�ciwszy spos�b. Teraz jedyni �yj�cy potomkowie pierwszego Tengela z Ludzi Lodu siedz� w tym pokoju: ja sam, Liv, Are, Sunniva�

Dziewczyna drgn�a i ockn�a si� z pe�nego zachwytu zapatrzenia w Taralda.

Liv wtr�ci�a pospiesznie:

��I jeszcze Cecylia, ojcze. Nie ma jej z nami.

��Tak, rzeczywi�cie, to prawda. Zaczynam si� chyba starze�.

Z tym nikt si� jednak nie zgodzi�.

Tengel m�wi� dalej: � Zatem ja, Liv, Are, Sunniva, Cecylia i Tarald, a tak�e trzy �obuziaki Arego: Tarjei, Trond i Brand.

Twarze ch�opc�w, siedz�cych rz�dem na �awie pod surowym nadzorem Mety, rozja�ni�y si� na d�wi�k wypowiadanych przez dziadka ich w�asnych imion. Wszyscy trzej ub�stwiali Tengela.

��Jest wi�c nas dziewi�cioro. Dziewi�� os�b, kt�re nosz� w sobie to straszne dziedzictwo. Mieli�cie szcz�cie, �e nikogo z was z�o nie dotkn�o. I wielu spo�r�d nas �ywi nadziej�, �e zarodki z�a powoli wygasaj�. Ale nie wiem, czy jest a� tak dobrze!

Wszyscy czuli, �e Tengel zbli�a si� w�a�nie do istoty sprawy.

��Musimy uczyni� wszystko, co w naszej mocy, �eby os�abi� przekl�te dziedzictwo. To za� oznacza, �e ci�gle musimy wprowadza� �wie�� krew do naszego rodu. Ja sam w m�odo�ci chcia�em spowodowa�, by dziedzictwo wygas�o, by nie zosta�o przekazane dalej i postanowi�em nigdy si� nie �eni�. Wkr�tce jednak u�wiadomi�em sobie, �e by�oby to wyj�cie nieludzkie i niczego takiego nie mog� nakaza� �adnemu z was. O�eni�em si� z Silje, osob� w �aden spos�b z nami nie spokrewnion�. Liv wysz�a za m�� za Daga, kt�ry te� nie jest naszym krewnym, cho� wychowa� si� w naszym domu. Are wybra� Met�, pochodz�c� a� ze Skanii. I teraz, moje wnuki, prosz� i zalecam wam: w �adnym razie nie zawierajcie zwi�zk�w ma��e�skich w obr�bie naszej rodziny! To mog�oby mie� katastrofalne nast�pstwa. I przeka�cie ten zakaz dalej, waszym przysz�ym dzieciom i wnukom!

Jasna, przystojna twarz Taralda zrobi�a si� kredowobia�a, a Sunniva wybuchn�a p�aczem.

��Dziadku � wykrztusi� Tarald. � W�a�nie teraz, kiedy dziadek znowu odzyska� si�y, chcia�em prosi�, �eby dziadek zgodzi� si� na wyj�tek od tej regu�y. Mia�em przyj�� do dziadka i babci, do mamy i do ojca. Ale dziadek mnie uprzedzi�. Chc� si� o�eni� z Sunniv�.

��To niemo�liwe! � g�os Tengela zabrzmia� ostro, jak ci�cie biczem.

��W takim razie nie chc� �adnej innej.

Och, Tarald, j�kn�a Silje w duszy. Czy nie widzisz, jak bardzo ranisz Irj�? Czy jeste� ca�kiem �lepy, ty egoistyczny potworze?

Tarald jednak nigdy nawet nie my�la� o Irji w ten spos�b.

Ona za� siedzia�a z r�kami na kolanach i wy�amywa�a palce. Pozw�lcie mi st�d wyj��, my�la�a zrozpaczona. Nie zmuszajcie mnie, bym tego s�ucha�a!

Tengel patrzy� ze smutkiem na Taralda.

��Jeste� taki m�ody, ch�opcze. Jeszcze wiele razy zd��ysz zmieni� zdanie. Sunniva, jako c�rka Sol i wnuczka mojej siostry, nie mo�e zosta� �on� mojego wnuka. To zbyt niebezpieczne. Tyle chyba rozumiesz? Zapomnijcie o sobie nawzajem, p�ki nie jest za p�no. Taka jest moja najszczersza rada.

Niesamowicie poblad�y Tarald szepn�� ledwie dos�yszalnie:

��Ju� jest za p�no.

Wszyscy doro�li j�kn�li, a� echo odbi�o si� od �cian.

Tengel dysza� ci�ko, co nie wr�y�o nic dobrego.

��Tengelu, nie! � upomnia�a go �ona.

Nikt pr�cz niej nigdy nie widzia� Tengela w gniewie. Teraz wybuch� z zatrwa�aj�c� si��. Podszed� do Taralda, odtr�caj�c Silje, kt�ra pr�bowa�a stan�� mi�dzy nimi. Sunniva, krzycz�c ze strachu, schowa�a si� za plecami Daga.

Tengel chwyci� �miertelnie przera�onego Taralda i potrz�sn�� nim jak r�kawic�.

��Co� ty zrobi�, niegodziwcze? Co� ty zrobi�?

��Dziadku! Nie! Ratunku! � krzycza� Tarald.

��Wiedzia�e� przecie�! � sycza� Tengel.

Wygl�da� teraz jak demon przybywaj�cy z piekie�, by zabi� jednego ze �miertelnych. Wydawa� si� ogromny, jak jaki� olbrzym, mia�o si� wra�enie, �e wype�nia sob� ca�y pok�j, a jego oczy pa�a�y � ��te, unicestwiaj�ce.

��Wiedzia�e�, �e to grozi strasznym niebezpiecze�stwem! I mimo wszystko zrobi�e� to!

��Ja nie wierz� w przes�dy � wrzeszcza� Tarald, bliski histerii.

��Id�cie si� bawi� ch�opcy � powiedzia� Are do swoich syn�w.

Dwaj m�odsi pos�uchali, sp�oszeni, lecz Tarjei zosta� przy drzwiach, blady i przera�ony.

Dag ockn�� si� wreszcie z odr�twienia i pr�bowa� ratowa� syna.

��Ojcze! Trzeba si� zastanowi�, co ojciec robi?

Tengel zawsze odnosi� si� do Daga z respektem. Tote� i teraz jego gniew opad� r�wnie szybko, jak si� pojawi�!

��Przes�dy! � rzek� zm�czony. � Na wszystkich �wi�tych! �eby� to by�y przes�dy!

Wszyscy odetchn�li, poruszeni i strwo�eni tym, co zobaczyli.

��Gdyby� widzia� moj� matk�, umieraj�c� po wydaniu na �wiat takiego monstrum jak ja, to by� nie gada� o przes�dach, Taraldzie. Gdyby� widzia� nasz� ukochan� Sol w jej najtrudniejszych chwilach, to by� bardziej uwa�a� na s�owa. Dag, ty przecie� pami�tasz Hann� i Grimara. Dlaczego nie ostrzeg�e� ch�opca?

��Ale� zrobi�em to, ojcze. Liv i ja ostrzegali�my ich oboje, Sunniv� te�.

��I mimo wszystko nie pos�ucha�e�, Taraldzie?

��My�la�em, �e przesadzaj� � odpar� urodziwy m�odzieniec, teraz bliski p�aczu.

��A ty, Sunnivo? � wtr�ci�a si� Silje. � Ty przecie� obiecywa�a�, �e nie posuniecie si� dalej ni� do poca�unk�w.

��Nie zwalajcie winy na mnie � zaprotestowa�a gwa�townie Sunniva.

Tengel wyci�gn�� j� z ukrycia za plecami Daga.

��Nie, nie wolno ci si� teraz uchyla� od odpowiedzialno�ci, Sunnivo! � rzek� ze z�o�ci�.

Dziewczyna szlocha�a ze strachu.

��Teraz p�jdziesz ze mn�, pozb�dziesz si� tego p�odu. I to natychmiast!

Chwyci� j� za r�k� i poci�gn�� za sob�.

��Nie! � wrzeszcza�a przera�ona Sunniva. � Nie, nie, nie! To jest dziecko moje i Taralda i je�li mi je dziadek odbierze, to ja te� sobie odbior� �ycie!

Tengel zatrzyma� si�.

��Je�li nie pozb�dziesz si� tego dziecka, to ono zabije ciebie. Rozumiesz to?

��A ja nie wierz�! Nie wierz� w nic z tego� tam�

Do rozmowy wtr�ci�a si� Liv.

��Ojcze� Ju� od tak dawna nic si� nie sta�o. Wszystkie wasze wnuki s� wspania�e. A Tarald i Sunniva kochaj� si� tak gor�co.

��Liv� dziecko najdro�sze, nie mog� bra� na siebie takiej odpowiedzialno�ci.

Silje popar�a m�a.

��Musisz si� pozby� tego dziecka, Sunnivo. Nie rozumiem ci�. Przecie� obieca�a� mi, �e nie posuniecie si� za daleko.

��Och, babciu � odpar�a Sunniva zgn�biona. � Babcia jest taka staro�wiecka, babcia nie wie nic o mi�o�ci. O tym oszo�omieniu, kt�re cz�owieka ogarnia, kiedy�

��Do��, wystarczy Sunnivo! � przerwa� jej Tengel gniewnie. � Je�li kto� rozumie znaczenie s�owa mi�o��, to w�a�nie Silje, moja �ona. Kochamy si� oboje od czterdziestu lat. I mo�ecie w to wierzy� lub nie, ale wci�� jeszcze �yjemy ze sob�! Zapewniam, �e nie przemawia przez nas potrzeba os�dzania. Ale to nie mo�e si� sta�! To zbyt powa�ne, Taraldzie i Sunnivo. Wasze drogi musz� si� rozej��.

��W takim razie ja si� zabij� � krzykn�a Sunniva i rzuci�a si� do kredensu, gdzie le�a�y no�e. Dramatycznym gestem przystawi�a sobie ostrze do piersi.

��Sunnivo! � wrzasn�� Tarald.

��Och, nie przejmuj si� ni�, ona pr�buje tylko wymusi� na nas zgod� � powiedzia� Tengel. � Ta dziewczyna nigdy sobie �adnej krzywdy nie zrobi.

N� wypad� na pod�og� z metalicznym stukni�ciem.

��Nikt si� mn� nie przejmuje � pochlipywa�a Sunniva.

��Dziecko kochane � rzek� Tengel. � Gdyby�my si� tob� nie przejmowali, nie byliby�my teraz tacy niespokojni.

��Ale my z Taraldem przysi�gli�my sobie, �e b�dziemy si� zawsze kocha�. Nie mo�ecie nas zmusi� do z�amania tej przysi�gi.

Tarald tak�e zebra� si� na odwag�.

��Dziadku, my b�dziemy kocha� to dziecko, nawet je�li b�dzie wygl�da�o tak jak dziadek.

Tengel musia� si� u�miechn��, mimo przygn�bienia.

��Tarald, jak mo�esz! � sykn�� Dag.

��No, co znowu? Co ja takiego powiedzia�em?

Nagle poj��.

��Dziadku, prosz� mi wybaczy�, nie mia�em nic z�ego na my�li.

��Nie przejmuj si� tym � Tengel, zm�czony, machn�� r�k�. � �ycie Sunnivy jest wa�niejsze.

Ale dziewczyna nie chcia�a niczego zrozumie�.

��Przecie� ani mnie, ani Taraldowi niczego nie brakuje. To musi by� pi�kne dziecko. I kochamy si� oboje. Dobry B�g nie mo�e zrobi� nam nic z�ego.

Silje cierpia�a z powodu Irji. Musia�o by� dla niej straszne, s�ucha� powtarzanych w k�ko mi�osnych wyzna� Taralda i Sunnivy. Irja jednak siedzia�a wyprostowana, z bladym, smutnym u�miechem na wargach, jakby sytuacja tych dwojga m�odych sprawia�a jej przykro��.

Zreszt� tak te� i by�o. Szokuj�ca nowina o dziecku podzia�a�a na ni� jak kube� zimnej wody, sprawi�a, �e ujrza�a sam� siebie w innym �wietle. Wyda�a si� sobie �mieszna. Teraz naprawd� g��boko wsp�czu�a Sunnivie. Irja nie zna�a nikogo z tej rodziny dotkni�tego z�ym dziedzictwem, opr�cz pana Tengela. A czy� istnia� kto� lepszy od niego? Dlatego nie rozumia�a l�ku, kt�ry doprowadza� go niemal do utraty zmys��w.

Liv zacz�a niepewnie:

��By�am wtedy chyba za ma�a, �eby pami�ta� Hann� i Grimara, ale przecie� oni nie byli tacy �li, ojcze?

��Ja widzia�em nie tylko ich. Widzia�em tak�e innych. A� nazbyt wielu.

��Ale to by�o dawno temu.

��Zdaje mi si�, jakbym ju� kiedy� s�ysza�a t� dyskusj� � mrukn�a Silje, a Tengel u�miechn�� si� na te s�owa

��Tak, to prawda. Kiedy Silje oczekiwa�a swego pierwszego dziecka, dyskutowali�my oboje o tym samym. Ja chcia�em usun�� p��d, ale uleg�em jej pro�bom. I urodzi�a si� Liv.

��No, a mama nie ma przecie� �adnych z�ych cech � wtr�ci� pospiesznie Tarald. � Nie ma nikogo lepszego od niej.

Tengel skin�� g�ow�:

��Takie same rozmowy odbywa�y si�, kiedy Silje chodzi�a z Arem. Tym razem Sol powstrzyma�a mnie przed zabiciem p�odu.

��Dzi�ki ci, Sol � szepn�a Meta.

��Faktem jest, �e bali�my si� tak samo jak teraz i cierpieli�my tak samo za ka�dym razem, kiedy kolejne dziecko mia�o si� pojawi� w naszej rodzinie. Gdy mia� si� urodzi� Tarald, a potem Cecylia i gdy mieli przyj�� na �wiat trzej ch�opcy Mety. Pami�tacie zapewne obie, Liv i Meta, jak was b�aga�em, �eby�cie nie decydowa�y si� na urodzenie dziecka�

Obie kobiety skin�y g�owami, potwierdzaj�c jego s�owa.

��Ale odst�pi�em od tego, nie nalega�em � powiedzia� Tengel. � To by�aby niepotrzebna surowo��. Zreszt�, z drugiej strony, pokrewie�stwo z Lud�mi Lodu daje te� pewne korzy�ci. Pochodz�cy z tego rodu zwykle nie maj� wiele dzieci. Are i Meta, ze swoj� tr�jk�, osi�gn�li rezultat rzadko spotykany.

Chwil� milcza�. Zastanawia� si� i wida� by�o wyra�nie, �e bawi si� t� my�l�.

��No wi�c? � powiedzia�a naburmuszona Sunniva. � Za ka�dym razem pope�nia� dziadek b��d. Dzieci si� rodzi�y, zawsze takie, jak trzeba. Dlaczego ja mia�abym urodzi� inne?

��Czy nie wyt�umaczy�em tego dostatecznie wyra�nie? Jeste�cie zbyt blisko ze sob� spokrewnieni. I pami�taj o obu porodach Silje! Oba by�y tak ci�kie, �e za ka�dym razem jej �ycie wisia�o na w�osku! Naprawd� by�a bliska �mierci!

��Tak, ale to chyba z tego powodu, �e babcia nie mia�a do�� si�. Ja natomiast jestem niezwykle silna.

��Czy�by? � Tengel u�miechn�� si� ironicznie. � Kiedy jednak przychodzi co do czego, jeste� prawdziw� biedulk�. I jako� nigdy nie widzia�em, �eby� si� podejmowa�a najci�szych rob�t.

�adna, lalkowata buzia Sunnivy skrzywi�a si� znowu do p�aczu.

��Nikt mnie nie rozumie!

Tarald natychmiast znalaz� si� przy niej i pog�adzi� j� po policzku.

��Ja ci� rozumiem, Sunnivo, przecie� o tym wiesz.

Tengel westchn��.

��A co wy o tym s�dzicie? Silje? Dag, Liv, Are, Meta? Nie mam ju� si� walczy� d�u�ej sam.

��Ja zgadzam si� z tob� � odpar�a Silje.

��To niesprawiedliwe! � zawo�a�a Sunniva. � Babcia wywalczy�a sobie prawo urodzenia obojga dzieci, a ja nie mog� mie� nawet jednego!

Tarjei, o kt�rym wszyscy zapomnieli, wtr�ci� cicho.

��Dziadek Tengel ma racj�, Sunnivo. Je�li w rodzinie istnieje jakie� obci��enie, to cz�onkowie rodziny nie powinni zawiera� pomi�dzy sob� ma��e�stw. Bo dzieci mog� urodzi� si� z tym obci��eniem.

��Co ty o tym wiesz? � parskn�a Sunniva. � Ty zawsze jeste� taki strasznie m�dry! Popisujesz si� tylko!

��A ty, Dag? � zapyta� Tengel, nie zwracaj�c uwagi na Sunniv�.

��No, nie wiem. Ale mam troch� w�tpliwo�ci.

��Dotychczas wszystko uk�ada�o si� tak dobrze � powiedzia�a Liv z wahaniem.

Are skin�� g�ow�.

��Wszystkie dzieci s� wspania�e.

Meta my�la�a to samo co Are. Jak zawsze.

Oboje m�odzi wstrzymali dech.

Tengel usiad� obok Silje. By� bardzo zm�czony.

Oni wszyscy si� myl�, my�la�. Jest jeszcze kto�, kto nosi w sobie dziedzictwo z�a. Nie tak dawno znowu dostrzeg�em ��ty, koci b�ysk w pewnej parze oczu. Nic mi si� nie wydawa�o poprzednio, widzia�em dobrze. Jedno z moich wnucz�t jest obci��one!

W�a�ciwie to ju� podj�� decyzj�. Ten p��d trzeba usun��, ale dzia�aj�c otwarcie daleko nie zaszed�. B�dzie musia� poda� Sunnivie odpowiedni �rodek tak, by niczego nie zauwa�y�a. Tym razem nie ma �adnej Sol, kt�ra by mog�a go powstrzyma�!

My�l o Sol sprawi�a jednak, �e przypomnia� sobie o czym innym. Ona te� pr�bowa�a zabi� nie narodzone dziecko � Sunniv�. Ale jej si� to nie uda�o. Sol, kt�ra umia�a przynajmniej tyle samo, co on. Straci� wszelkie iluzje co do Sol. By� pewien, �e mia�a wielu kochank�w i przypuszczalnie u�mierci�a wiele p�od�w. Ostatnie dziecko jednak mia�o zbyt siln� wol� �ycia.

��R�bcie, co chcecie � oznajmi� bezsilny. � Ale przy pierwszych oznakach, �e z Sunniv� dzieje si� co� niedobrego, usuwam ci���, czy to jasne?

Wszyscy si� zgadzali. M�oda para pad�a sobie w ramiona z radosnymi okrzykami. Irja u�miecha�a si�, ale jej oczy sta�y si� czarne z �alu i osamotnienia. Robi�a jednak, co mog�a, by cieszy� si� razem ze wszystkimi.

Tengel wsta� i ruszy� ku schodom prowadz�cym do sypialni.

��Tylko pami�tajcie, �e trzeba szybko wzi�� �lub, przekl�te smarkacze!

Silje posz�a za nim. Wchodzi�a na g�r� z wysi�kiem. M�� zaczeka�, by j� wesprze�.

��Mo�e przeniesiemy si� na d�, Silje? Unikn�aby� tych schod�w.

��No wiesz, to by�oby przyznanie si� do pora�ki. A poza tym musieliby�my przenosi� si� znowu, kiedy mi si� poprawi.

��Tak, masz racj� � roze�mia� si� z nadziej�, �e ten �miech zabrzmi szczerze.

��Czy pomy�la�e� o tym, Tengelu � rzek�a po chwili, siadaj�c ci�ko na skraju ��ka. � Czy pomy�la�e�, �e kiedy urodzi nam si� pierwszy prawnuk, to ja b�d� zna�a ju� ludzi z siedmiu pokole�?

��Jak to? Jakim sposobem?

��Pos�uchaj tylko. Pami�tam jeszcze matk� mojej babki. To s� trzy pokolenia wstecz. Sama nale�� do czwartego. No i teraz b�d� trzy pokolenia po mnie. Dzieci, wnuki i prawnuki.

��Tak, masz racj�. My�l�, �e to niezwyk�e.

��Prawda?

��W takim razie ja te� musz� ci co� wyzna�. B�d� zna� osiem pokole�! Bo ja pami�tam jeszcze babk� mojego dziadka! To by�a prawdziwa stara wied�ma. A ci z naszego rodu, kt�rzy przynosz� na �wiat dziedzictwo z�a, �yj� bardzo d�ugo, wiesz przecie�. Za to nigdy nie widzia�em swojej matki, tak �e chyba nie mam si� czym przechwala�.

Gdy ju� pom�g� Silje po�o�y� si� do ��ka i da� jej zio�owego naparu na sen, sta� jeszcze d�ugo i patrzy� na swoj� �pi�c� �on�. Serce mia� ci�kie, jak o��w.

Innym potrafi� pom�c, my�la�. Pomaga�em setkom, ba, tysi�com ludzi. A dla niej, kt�r� kocham wi�cej ni� w�asne �ycie, nie mog� zrobi� nic. Je�li ona odejdzie, to i ja nie potrafi� d�u�ej �y�. Jej lipa w alei zaczyna chorowa�, Silje jeszcze tego nie zauwa�y�a, lecz Are ju� wie. A wczoraj zauwa�y� to r�wnie� Tarjei. Prosi�em ich, by milczeli.

Tengel westchn�� ci�ko, z l�kiem. Znam t� chorob�. Szybko, bardzo szybko, b�d� musia� obci�� jej nog� nad kolanem, �eby z�o nie rozesz�o si� poprzez szpik po ca�ym ciele. Na t� chorob� nie mam lekarstwa. Na razie jeszcze moje ciep�e d�onie przynosz� jej ukojenie, wkr�tce jednak i to pomaga� b�dzie na bardzo kr�tko. Wkr�tce te� nie b�dzie mog�a bra� silniejszych �rodk�w na u�mierzenie b�lu.

Och, jakie �ycie bywa okrutnie niesprawiedliwe.

Silje zauwa�y�a, �e chocia� Liv i Dag odnosili si� do Sunnivy bardzo �yczliwie, to jednak pragn�li innej przysz�o�ci dla swojego jedynego syna. Nawet nie to, �e chcieli go pos�a� na studia, bo Tarald by� urodzonym gospodarzem i pragn�� ca�kowicie si� temu zaj�ciu po�wi�ci�. By� jednak baronem, a to zobowi�zuje. Nie powodowa� nimi w �adnym razie snobizm, mieli po prostu w�tpliwo�ci, czy Sunniva jest t� najlepsz� kandydatk� na pani� Grastensholm.

Takie Silja odnosi�a wra�enie. I to sprawi�a, �e wzi�a stron� Sunnivy, mimo i� w gruncie rzeczy zgadza�a si� z rodzicami Taralda. To chyba naturalne, �e wsp�czu�a tej dziewczynie. Pragn�a, by Sunniva czu�a si� akceptowana. Pewno�� i wiara w siebie to cechy, na kt�rych jej stanowczo nie zbywa�o.

Sama te� stara�a si� by� dla niej szczeg�lnie mi�a w tym trudnym okresie, gdy nieoczekiwanie przeciwko m�odym zosta�o skierowane tyle niech�ci.

Tarald musia� sobie radzi� sam. To on powinien by� wiedzie� lepiej, a poza tym cz�sto traktowa� swoj� przysz�o�� zbyt lekkomy�lnie. Teraz zobaczy� do czego to prowadzi, je�li si� nikogo nie s�ucha, tak, jakby cz�owiek by� tylko sam na �wiecie.

Uwa�ali, �e �lub powinien by� cichy i dyskretny, tylko dla najbli�szych. Ale Sunniva chcia�a mie� mn�stwo go�ci. Po licznych wahaniach, tak�e moralnej natury, rodzina zgodzi�a si� � ze wzgl�du na Sunniv�.

Irja zosta�a, rzecz jasna, tak�e zaproszona, lecz wym�wi�a si� pilnymi zaj�ciami w domu na Eikeby.

��Rozumiem ci� � powiedzia�a Silje kt�rego� dnia, gdy Irja przysz�a jej pomaga�.

��Tak, pani Silje, pani jedna wie, jak si� czuj�.

��I nikomu nic nie powiedzia�am.

��Bardzo za to dzi�kuj�! Przez chwil� my�la�am, �e ju� mi przesz�o, to by�o wtedy, kiedy oni powiedzieli, �e spodziewaj� si� dziecka. Ale teraz jest jeszcze gorzej. Kiedy on patrzy na mnie tymi czarnymi, gor�cymi oczyma i u�miecha si� tak, jakbym by�a dla niego kim� wyj�tkowym, kr�ci mi si� w g�owie i musz� si� powstrzymywa�, �eby go nie dotkn��.

��O, znam ja to dobrze z czas�w w�asnej m�odo�ci � u�miechn�a si� Silje. � Kiedy cierpia�am, beznadziejnie zakochana w Tengelu.

��Tak, tak. Nie ma chyba nic bardziej idiotycznego ni� odrzucona dziewczyna, kt�ra siedzi i szlocha na �lubie ukochanego. Przecie� nigdy nie liczy�am na to, �e on zechce na mnie spojrze�, ale co zrobi� z g�upim sercem?

��Masz racj� � przyzna�a Silje, �ciskaj�c jej d�o�. � Serce nigdy nie s�ucha g�osu rozs�dku, to pewne!

��Baronowa Meiden prosi�a mnie, �ebym w najbli�szym czasie by�a z Sunniv� tak cz�sto, jak tylko mog�. � powiedzia�a Irja bezbarwnie. � A ja, naturalnie, obieca�am, bo Sunniva, Tarald i ja zawsze byli�my dobrymi przyjaci�mi. Ale tak si� boj�, �e mojemu beznadziejnemu sercu sprawi ta b�l. A co b�dzie, je�li zaczn� p�aka�?

Silje nigdy nie bra�a jako� pod uwag�, �e �baronowa Meiden� to jej w�asna c�rka, Liv.

��Gdyby ci by�o za ci�ko, to zrzu� win� na mnie, Irjo. Powiedz, �e ja ci� prosi�am o pomoc. Mo�esz tu przyj�� i wyp�aka� si� do woli.

��Dzi�kuj�, jak to dobrze. Bo naprawd� bardzo bym chcia�a pom�c tej delikatnej, kochanej Sunnivie. A wygl�da na to, �e ona te� bardzo liczy na moj� przyja��.

��O, w to wierz� � mrukn�a Silje. � Jeste� takim dobrym dzieckiem, Irjo. Tengel jest tob� zachwycony.

Twarz Irji rozja�ni�a si� z rado�ci.

��Naprawd�?

��Oczywi�cie! Chcia�abym� Nie, nie mog� m�wi� takich rzeczy.

��Co takiego?

��Nie, tak nie mo�na, Sunniv� przecie� tak�e bardzo kochamy.

Irja nie by�a taka g�upia, �eby si� nie domy�le�, co Silje chcia�a powiedzie�. Odwr�ci�a si� szybko, �eby nie by�o wida� wyrazu jej twarzy.

��Pr�bowa�am zdusi� w sobie to uczucie � powiedzia�a po chwili. Bo to po prostu idiotyczne czerwieni� si� na widok m�czyzny, kt�ry �wiata nie widzi poza inn� kobiet�. Ma zamiar si� z ni� o�eni� i jest ojcem jej dziecka. Kt�ry � prosz� mi wybaczy� � sp�dza noce w jej obj�ciach. Nigdy mi si� nie �ni�o, �e mog�abym by� a� taka g�upia, zawsze zreszt� uwa�a�am, �e tego rodzaju my�li s� troch� chorobliwe. O, pani Silje, z�o�ci�am si� sama na siebie, t�uk�am g�ow� o �cian� i stara�am si� wzbudzi� w sobie zainteresowanie dla innych m�odych m�czyzn, nie zastanawiaj�c si�, czy b�d� mnie chcieli, czy nie. Ale moje nierozs�dne serce zawsze si� temu sprzeciwia�o. Sama siebie nienawidz�.

��Irjo, kochanie � szepn�a Silje serdecznie, staraj�c si� pocieszy� t� du��, niezdarn� dziewczyn�. � Co gorsza, uwa�am, �e ty jeste� za dobra dla tego szczeniaka, mojego wnuka! I co my zrobimy z tym twoim sercem?

��Tego nie wiem, niestety! � Irja zgn�biona pr�bowa�a si� roze�mia�. � Ale �e jestem za dobra dla Taralda, o nie, to niemo�liwe! Dla niego nikt nie jest do�� dobry!

��Nie wolno ci na niego patrze� a� tak bezkrytycznie, Irjo! Je�li mam by� szczera, uwa�am, �e oni s� najmniej udanymi z moich wnuk�w. On i Sunniva.

��Mo�e, ale s� przecie� tacy m�odzi!

��Ty masz dok�adnie tyle lat, co oni.

Irja roze�mia�a si�.

��I co, uwa�a pani, �e jestem szczeg�lnie rozs�dna?

Silje roze�mia�a si� tak�e.

��No, rzeczywi�cie, chyba masz racj�.

Sunniva mia�a si� dobrze. Je�li zdarza�o si� czasami, �e co� j� bola�o, stara�a si� nie zwraca� na to uwagi. Wprost przeciwnie, by�a ostentacyjnie dzielna i zr�czna, by dziadek Tengel nie m�g� mie� �adnych zastrze�e� do stanu jej zdrowia. Nikt jednak nie wiedzia�, jak wiele swojej pracy przerzuca�a na Irj�, kt�ra tej zimy i wiosny w�a�ciwie ju� na sta�e zamieszka�a w Grastensholm. Kto�, kto si� nie przem�cza do tego stopnia jak Sunniva, nie ma k�opot�w, by wygl�da� zdrowo i �adnie.

By�o tak, jak Tengel si� obawia�: �rodek, kt�ry mia� wywo�a� poronienie nie zadzia�a�. Sunniva tak�e czepia�a si� mocno �ycia, nim przysz�a na �wiat, mimo usilnych stara� Sol, by si� jej pozby�.

Nic wi�cej nie mo�na by�o zrobi�. Pozostawa�o tylko czeka� i mie� nadziej�.

Cecylia siedzia�a oniemia�a w swojej sypialni, we Frederiksborg, jednym z licznych kr�lewskich zamk�w w Danii, i wpatrywa�a si� przed siebie. W r�ce trzyma�a list od matki.

Babcia i dziadek umarli?

A jej przy nich nie by�o!

Kochana babcia Charlotta, zawsze taka ruchliwa i serdeczna. Jak to mo�liwe, �e nie �yje?

Cecylia mia�a wra�enie, �e nie zniesie tej my�li. Ale to, niestety, prawda, nie sen. Musi si� jako� z tym pogodzi�.

I dziadek Jacob! Wiedzia�a oczywi�cie, �e nie by� jej prawdziwym dziadkiem, ale dla wnuk�w nie mia�o to �adnego znaczenia. Nigdy nie zna�y innego dziadka, a on zawsze by� z nimi, odk�d pami�ta�y. Cecylia cz�sto biega�a do niego po pomoc w tym lub owym, bo wszystko potrafi�. By� du�y, przyjazny i dawa� poczucie bezpiecze�stwa. Na og� ludzie nie specjalnie si� z nim liczyli, zawsze pozostawa� w cieniu swojej energicznej ma��onki, lecz dla rodziny by� jak opoka i je�li chodzi o Grastensholm, to wiedzia� wszystko.

Za jego czas�w maj�tek by� naprawd� w znakomitym stanie. Dziadek wci�� co� naprawia� albo ulepsza� i zawsze wszystko mu si� udawa�o.

A teraz tak�e i jego zabrak�o.

Ojciec te� chorowa� podczas zarazy, i Irja. Ale oni wyzdrowieli.

�Mia�a� szcz�cie, �e wyjecha�a� � pisa�a matka. � Cho� tobie by chyba i tak nie grozi�o niebezpiecze�stwo, bo my z Ludzi Lodu zawsze dajemy sobie rad�.

Cecylia poczu�a nagle dojmuj�c� t�sknot� za domem. I to nie po raz pierwszy!

Jej du�ska wyprawa nie okaza�a si� dok�adnie tym, o czym marzy�a. Siedzia�a teraz oto w wiejskim zamku i patrzy�a jak zimowy mrok sp�ywa powoli na mokr�, przejmuj�co zimn� Zelandi�. Przenikn�� j� dreszcz i skuli�a si� jeszcze bardziej w fotelu przed kominkiem.

W tej cz�ci zamku by�a sama. Tylko dwie ma�e kr�lewskie c�reczki spa�y w pokoju obok. S�u�ba mieszka�a w innym skrzydle, a pani Kirsten ze swoim dworem pojecha�a na bal do s�siedniego maj�tku. Kr�la Christiana w og�le we Frederiksborg nie by�o.

Pok�j wype�nia�y ci�kie meble w wytwornym, renesansowym stylu. Wsz�dzie ciemne, po�yskliwe drewno. S�u�ba szepta�a o duchach, kt�re strasz� w tym skrzydle zamku. Podniecaj�ce, pomy�la�a Cecylia ponuro. Z�o�ci�o j�, �e musia�a si� do tego przyzna�, ale naprawd� troch� si� ba�a.

A teraz ta straszna wiadomo�� o �mierci dziadk�w. Wszelka rado�� �ycia i odwaga opu�ci�y j� nagle.

Zreszt� i praca, kt�r� wykonywa�a, te� nie dawa�a szczeg�lnego zadowolenia. Prawie ka�dego dnia dochodzi�o do spi�� z ochmistrzyni� dworu. Z pani� Kirsten sprawy wcale nie uk�ada�y si� lepiej. By�a tylko trzy lata starsza od Cecylii, ale jej pycha by�a zab�jcza. Najgorsze jednak, �e stosowa�a niezwykle surowe zasady wychowawcze wobec ma�ej Anny Catheriny. Ile� to razy Cecylia musia�a potajemnie pociesza� dziecko! Sophie Elisabeth by�a jeszcze za ma�a na bicie, ale dostanie za swoje w odpowiednim czasie, i o tym Cecylia my�la�a z l�kiem. Ona sama, w rodzinnym domu, nigdy nie by�a tak surowo karana. I to za byle co! Nawet za rzeczy i zachowania dla trzyletniego dziecka zupe�nie naturalne. Cecyli� g��boko porusza�a sytuacja dziecka, lecz jej skargi nie odnosi�y skutku. Wr�cz przeciwnie!

Powozy wjecha�y na dziedziniec i ha�a�liwa, rozbawiona gromada ludzi wla�a si� do zamku. Najwyra�niej przyj�cie dobieg�o ko�ca, wygl�da�o jednak na to, �e dw�r ma ochot� nadal balowa� w du�ej sali zamkowej, o ile mog�a wyci�ga� wnioski z tego, co s�ysza�a.

Cecylia wci�� siedzia�a bez ruchu w swoim fotelu. Wiadomo�� o �mierci dziadk�w ca�kowicie odebra�a jej ch�� snu.

A wi�c Tarald i Sunniva wzi�li �lub!

Ta my�l j� niepokoi�a, nie sprawia�a jej prawdziwej rado�ci. Czy oni wiedzieli, co robi�, czy te� to takie m�odzie�cze szale�stwo? �adne z nich przecie� nie spotka�o jeszcze zbyt wielu r�wie�nik�w.

Cecylia nie wiedzia�a nic o dziecku, kt�rego oczekiwa�a Sunniva. Liv nie zdoby�a si�, by jej o tym napisa�. Jeszcze nie teraz.

W korytarzu rozleg�y si� szybkie kroki i nagle drzwi otworzy�y si� gwa�townie. Do �rodka wszed� m�ody m�czyzna.

Pocz�tkowo nie zauwa�y� Cecylii. Rzuci� sw�j p�aszcz na komod� i pogwizduj�c podszed� do kominka. Dopiero wtedy j� spostrzeg�.

��O, przepraszam! � powiedzia� zmieszany. � Nie wiedzia�em, �e kto� tutaj jest.

Cecylia pospiesznie podci�gn�a nogi i ukry�a pod sp�dnic� bose stopy. Zbyt by�a zaskoczona, by cokolwiek odpowiedzie�.

M�czyzna wzi�� sw�j, dopiero co odrzucony p�aszcz i zamierza� wyj��.

��Prosz� mi wybaczy�, to zwykle by� m�j pok�j� Ale pani nie sprawia wra�enia szczeg�lnie zadowolonej. Czy wydarzy�o si� co� smutnego?

W jego g�osie brzmia�o tyle �yczliwo�ci, �e Cecylia zdoby�a si� na u�miech.

��Wszystko jest smutne! � odpar�a cicho. � Akurat teraz nie widz� �adnych jasnych stron �ycia.

Nieznajomy znowu podszed� bli�ej.

��A� tak �le? � zapyta�. � Czy m�g�bym co� dla pani zrobi�.

Cecylia zawsze by�a otwarta i ufna.

��O tak, wielkie dzi�ki, gdyby pan m�g� tylko usi��� tu przy mnie na kr�tk� chwil� i spr�bowa� przekona� mnie, �e istnieje mn�stwo rzeczy, z kt�rych mo�na si� w �yciu cieszy�! Och, prosz� mi wybaczy�, to niestosowna pro�ba.

��Nie, nie � zaprotestowa� szczerze i zapyta� czy mo�e usi��� w drugim fotelu. � Wie pani, ja sam te� cz�sto potrzebuj� kogo�, kto by mi opowiada� o wszystkim, co na �wiecie warto�ciowe.

��Pan? � zapyta�a zdumiona. � Ale� pan wygl�da tak� Pan wygl�da jak kto�, kto ma wszystko!

By� to bardzo przystojny m�czyzna, zdaniem Cecylii zbli�a� si� do trzydziestki. Ciemnobr�zowe w�osy, przystrzy�one r�wno nad czo�em, z ty�u opada�y na ramiona. By�o co� dostojnego i czystego w jego m�skiej twarzy, ale z br�zowych oczu wyziera� smutek, a gdy przyjrza�a mu si� bli�ej, dostrzeg�a jakby zmarszczk� goryczy wok� zaci�ni�tych cierpko ust. Ubranie nosi� wspania�e, ale by� na balu, wi�c w�o�y� pewnie co mia� najlepszego.

��Wszystko? � roze�mia� si� kr�tko, cho� nie zabrzmia�o to zbyt rado�nie. � Owszem, ale bywa tak, �e mo�na mie� wszystko, a tak naprawd� nie mie� nic. Och, prosz� mi wybaczy�! Nazywam si� Alexander Paladin, nale�� do ludzi kr�la, jestem kapitanem jego gwardii przybocznej. Moim dziadkiem ze strony matki by� ksi��� Schwartzburga, ja sam jednak jestem tylko margrabi�. Pusty tytu�, bez znaczenia.

��Paladin� czy nie znaczy to tyle, co rycerz?

Twarz przybysza rozja�ni� na chwil� u�miech.

��Owszem. Ja si� te� zreszt� czuj� jak rycerz. Niestety, jestem ostatnim z rodu, wi�c nazwisko pewnie zaginie.

Chyba niekoniecznie tak musi by�, pomy�la�a Cecylia, ale nie odwa�y�a si� wypowiedzie� tak poufa�ej uwagi.

��A ja mam na imi� Cecylia i jestem c�rk� barona Daga Christiana Meidena � przedstawi�a si�.

��Jest pani Norwe�k�?

��Tak. Pracuj� tutaj jako opiekunka kr�lewskich dzieci.

��Acha! � rzek� wolno i znowu usiad� wygodniej w fotelu. � To pani jest t� osob�, kt�ra ma odwag� przeciwstawia� si� ochmistrzyni! Jest pani naprawd� dzielna! Zar�wno ona, jak Kirsten szukaj� sposobu, �eby zrobi� z pani siekane kotlety.

��Po prostu nie lubi�, kiedy bije si� ma�e dzieci.

��Tak � rzek� w zamy�leniu. � Ma pani racj�. Takie traktowanie mo�e spowodowa� nieodwracalne zmiany psychiczne.

Cecylia spojrza�a na niego pytaj�co, lecz on ju� zmieni� temat.

��Jak widz�, uwa�a pani, �e �ycie jest ci�kie. I ten list w pani r�ce. Czy to on ma taki ponury wp�yw na pani nastr�j?

��Niestety, tak. Moi dziadkowie zmarli w wyniku epidemii. By� mo�e komu� postronnemu nie wydaje si� to takie straszne, ale oni znaczyli dla mnie bardzo wiele. Mimo wieku byli tacy cudownie m�odzie�czy, pe�ni �ycia.

��Rozumiem pani�. Tacy ludzie zawsze pozostawiaj� po sobie pustk�.

��Tak, w�a�nie. Mam wielu krewnych o takim usposobieniu. Dziadkowie ze strony matki s� zupe�nie fantastyczni! Powinien by pan ich spotka�. Jestem pewna, �e pan by ich rozumia�. I rodzic�w tak�e mam wspania�ych.

��Dlaczego wi�c jest pani taka przygn�biona? � zapyta� rozbawiony jej szczerym o�ywieniem.

Cecylia machn�a r�k�.

��Po prostu dlatego, �e tak si� wszystko zbieg�o. Wiadomo�� o �mierci dziadk�w, te nie�atwe stosunki tutaj, gdzie pracuj�, czuj� si� niechciana przez wszystkich, z wyj�tkiem dzieci� A jeszcze pogoda� Prosz� spojrze� na to szare, rozmok�e paskudztwo na zewn�trz! I te ponure pokoje. Przede wszystkim jednak dokucza mi samotno��. Tak daleko od pogodnej atmosfery naszego domu, kt�rej chyba nie docenia�am, mieszkaj�c tam�

��Kiedy jest si� w pani wieku, t�sknota jest czym� naturalnym.

��Chyba tak. Wprawdzie, w ka�dej chwili mog�abym pojecha� do domu, ale to by by�o jak przyznanie si� do pora�ki. Poza tym my�l�, �e jestem potrzebna tym ma�ym.

��W najwy�szej mierze � potwierdzi� go��. � Niech pani trwa przy swoim, a ja b�d� pani� wspiera�. Nie mam wprawdzie wp�ywu na pani� Kirsten ani na to drugie babsko, mam za to wp�yw na kr�la. A to ma swoj� wag�.

Nie zwr�ci� uwagi na to, �e po�rednio wyrazi� si� o pani Kirsten babsko. To chyba nie bardzo �wiadczy o uszanowaniu dla ma��onki Jego Wysoko�ci.

��Dzi�kuj� � odpar�a Cecylia, przygl�daj�c mu si� badawczo. � Ale i pan nie wygl�da rado�nie. Czy jest co�, w czym ja mog�abym pom�c panu?

Wyprostowa� si� i westchn��.

��Jest pani spostrzegawcza. Ale pom�c mi�? Nie, tego pani nie mo�e. Musz� jednak wyzna�, �e w�a�nie ca�a moja egzystencja zawis�a na w�osku, mi�a panno Cecylio.

Cecylia pomy�la�a, �e margrabia jest zapewne powa�nie chory, jego wygl�d m�g�by na to wskazywa�. Szkoda takiego przystojnego m�czyzny, westchn�a.

��Nie jestem chyba najlepszym towarzyszem dla pani � u�miechn�� si� z poczuciem winy. � Obarczam pani� swoimi zmartwieniami.

��Po pierwsze nie powiedzia� pan jeszcze ani s�owa o swoich zmartwieniach, a po drugie przy panu zapomnia�am o moich � zaprotestowa�a Cecylia. � Czy mog� zaproponowa� panu kieliszek wina?

��Nie, dzi�kuj�. Ju� i tak wypi�em za du�o dzisiejszego wieczora. To dla mnie niebezpieczne.

��Chcia�abym zapyta�, prosz� mi wybaczy�, ale czy pan jest chory, margrabio Paladin?

Margrabia przygryz� wargi. Po chwili wsta�, pog�adzi� j� delikatnie po policzku. Wzrok mia� �agodny i smutny.

��Dobranoc, norweska panienko! I dzi�ki za t� chwil�!

Cecylia zerwa�a si� na r�wne nogi.

��Chyba pana nie urazi�am?

��Nie, oczywi�cie, �e nie � zapewni�, przygl�daj�c si� z u�miechem jej bosym stopom. � Tylko chodzi o to, �e akurat teraz odczu�em g��bok� potrzeb� zwierzenia si� pani. A tego nie powinienem robi�. Niech si� wi�c pani opiekuje dzie�mi kr�la. I prosz� pami�ta�, �e pomog� pani w razie jakich� k�opot�w!

Po tych s�owach wyszed�. S�ysza�a jego oddalaj�ce si� w korytarzu kroki.

Cecylia k�ad�a si� do ��ka zamy�lona. Jej w�asne zmartwienia wydawa�y si� teraz bardziej odleg�e, w ich miejsce pojawi� si� smutek.

Mimo wszystko min�o sporo czasu, nim zasn�a.

Liv sz�a z nar�czem kwiat�w przez ma�y cmentarzyk, ku nowo wzniesionemu kamieniowi nagrobnemu. Potem sta�a przez chwil�, po raz kolejny odczytuj�c wykuty w kamieniu napis:

Tengel Dobry z rodu Ludzi Lodu

1548 � 1621

Ma��onka Silje Arngrimsdotter

1564 � 1621 Mi�o��

by�a wasz� szlachetn� cnot�

��Pozostaniecie z nami na zawsze � szepn�a Liv. � Na zawsze!

U do�u kamiennej p�yty znajdowa� si� jeszcze jeden napis:

Sol Angelika z rodu Ludzi Lodu

1579 � 1602

Na wieczn� pami�tk�

Sol nie mia�a w�asnego grobu. Rozczarowane w�adze zaj�y si� jej martwym cia�em tamtego ranka, kiedy mia�o ono by� poddane wymy�lnym torturom. Prawdopodobnie cia�o Sol zosta�o spalone, a prochy wrzucone do masowego grobu. Dag zabiega� o wydanie mu zw�ok siostry, lecz otrzyma� kategoryczn� odmow�.

Dlatego te� Liv, Dag i Are postanowili wyry� ten napis na kamieniu nagrobnym rodzic�w. Sama Sol by�aby prawdopodobnie w�ciek�a, gdyby wiedzia�a, �e jej imi� umieszczono na chrze�cija�skim cmentarzu, o tym jednak jej przyrodnie rodze�stwo nie wiedzia�o. Wierzyli, �e post�pili jak nale�a�o i to ich uspokoi�o. Teraz Sol nie by�a ju� sama.

Liv zatrzyma�a wzrok na imionach rodzic�w.

Ja wiem, co si� sta�o ojcze. I nie mam do ojca o to pretensji. Post�pi� ojciec s�usznie, zar�wno ze wzgl�du na siebie jak i na mam�. Ona przecie� by�a skazana na �mier�, a ojciec bez mamy �y� by nie m�g�. Na pewno ojciec oszcz�dzi� mamie straszliwej �wiadomo�ci choroby i trudnych do zniesienia cierpie�. Ale my jeste�my bez was obojga tacy samotni!

Tak�e pan Martinius rozumia� jak to si� sta�o, �e Tengel i Silje odeszli tej samej nocy. Nic jednak nie da� po sobie pozna�, po prostu i bez �adnych komentarzy pochowa� na chrze�cija�skim cmentarzu Tengela � ateist�, samob�jc� i cz�owieka, kt�ry u�mierci� �on�, by oszcz�dzi� jej cierpie�. Rozdzieli� tych dwojga po �mierci, tego by nie potrafi�. Zreszt� zostali tu pochowani gorsi od Tengela poganie, nawet je�li formalnie nale�eli do ko�cio�a.

Pastor wyrazi� te� zgod�, by wyryto imi� Sol na kamieniu nagrobnym. Tamte wydarzenia rozegra�y si� dawno temu, nikt ju� nie pami�ta� polowania na czarownice. A pan Martinius nie zna� bardziej szczerych i bardziej uczciwych ludzi ni� potomstwo rodu Meiden�w i rodu Ludzi Lodu.

Liv b��dzi�a my�lami wok� spraw rodziny. Zastanawia�a si� jak d�ugo by�by jeszcze z nimi Tengel, gdyby nie odebra� sobie �ycia.

Zdawa� si� by� w jaki� sensie nie�miertelny. Hanna� Prawie nie pami�ta�a Hanny. Ale by�a to osoba strasznie stara, a mog�aby zapewne by� jeszcze starsza, gdyby nie zosta�a zamordowana.

Z dreszczem grozy Liv pomy�la�a o swoim wnuku. Ile lat m�g�by on� Wyprostowa�a si�. Ja go kocham, szepn�a zrozpaczona sama do siebie. Tak w�a�nie jest!

U�o�y�a kwiaty w stoj�cych na grobie wazonach i nala�a im wody, po czym odesz�a par� krok�w dalej, gdzie mie�ci� si� grobowiec Meiden�w. Spoczywa�a tu stara baronowa, przy niej Charlotta i Jacob. A niedawno wstawiono now� trumn�, trumn� Sunnivy, �ony Taralda.

Tutaj Liv z�o�y�a reszt� przyniesionych kwiat�w.

Obok krypty siedzia�, jak zwykle, jej syn. Delikatnie po�o�y�a mu d�o� na ramieniu.

��W ka�dym razie ona by�a osob� kochan� � rzek�a, chc�c go pocieszy�.

Tarald wsta�.

��Och, mama niczego nie rozumie! Nic mama nie wie o tym smutku, kt�ry pali moje wn�trze i wprost mnie z�era!

Odszed� pospiesznie, a Liv ogarn�y wyrzuty sumienia, �e to jej obecno�� wygna�a go st�d. Takiego zamiaru przecie� nie mia�a.

Pastor, pan Martinius, stan�� w drzwiach ko�cio�a i dostrzeg� Liv przy grobowcu. Podszed�, by si� z ni� przywita�.

Przez chwil� rozmawiali o pogodzie i o wietrze, a w ko�cu pastor rzek�:

��Wygl�da pani dzi� na zmartwion�, pani baronowo�

Liv drgn�a.

��Naprawd�? No, tak, chyba tak. Martwi mnie nie tylko g��boki smutek mego syna. Teraz chodzi tak�e o Cecyli�, nasz� c�rk�, kt�ra pracuje w Kopenhadze, na kr�lewskim dworze.

Pan Martinius sta�, jakby czekaj�c na dalsze wyja�nienia. Wiele s�ysza� o Cecylii.

��Nie jest szcz�liwa, panie Martiniusie. Z dzie�mi kr�la co prawda uk�ada si� wszystko dobrze, Cecylia opiekuje si� teraz dwojgiem. Dziewczynk�, imieniem Leonora Christina, a ostatnio, ku wielkiemu zadowoleniu kr�la, tak�e ma�ym ch�opczykiem. Ale matka dzieci, pani Kirsten, nie jest dla Cecylii mi�a. I Cecylia nie mo�e przyjecha� do domu z wizyt� i�uff, nie, nie mog� ju� wi�cej narzeka�! S�ysza�am, �e pan zamierza si� o�eni�, panie Martiniusie. Tak si� ciesz�!

��Dzi�kuj�! Tak, mam zamiar si� o�eni�. Ona jest moj� m�odzie�cz� mi�o�ci�, je�li tak mo�na powiedzie�. Ma na imi� Julia, nasi rodzice byli s�siadami. Julia jest c�rk� proboszcza z katedry. To czaruj�ca dziewczyna, taka czysta i bardzo pi�kna. Kiedy by�em ma�ym ch�opcem, mog�em o niej tylko marzy�, ale gdy zosta�em pastorem, odwa�y�em si� jej o�wiadczy�. I prosz� sobie wyobrazi�, Julia powiedzia�a tak!

��O, jeszcze by tego brakowa�o, �eby odm�wi�a! � roze�mia�a si� Liv. � Te� bym si� zgodzi�a, gdybym by�a na jej miejscu. No, ale prosz� mnie �le nie zrozumie�, ja mam swojego Daga. On te� jest moj� m�odzie�cz� mi�o�ci�. Tak wi�c jeste�my oboje wierni, pastor i ja.

��Tak, na to wygl�da � u�miechn�� si�.

��Ona ma przyjaciela � powiedzia�a Liv w zamy�leniu.

Pan Martinius przerazi� si�.

��Kto? Moja Julia?

��Nie, nie! Prosz� mi wybaczy�, po prostu g�o�no my�la�am. Cecylia. Ma przyjaciela, kt�ry jej pomaga w razie nieporozumie� z pani� Kirsten i t� jej okropn� ochmistrzyni�. Jest margrabi�, nazywa si� Alexander Paladin�

��Znakomite nazwisko! To musi zobowi�zywa�, jak mi si� wydaje.

��Tak. Ale jako� si� nie mog� rozezna� w tej przyja�ni. Cecylia wydaje si� taka jaka�� biedna, kiedy o nim pisze. Tak jakby ona by�a troch� zakochana, on natomiast nie, je�li pastor rozumie, co mam na my�li. Ale w ka�dym razie otrzyma�a pochwa�� od kr�la Christiana za sw� �yczliwo�� dla dzieci. Kr�l cz�sto dzieci odwiedza, a one mu pewnie opowiadaj� z mi�o�ci� o Cecylii, tak ona pisze, i kr�l jest z niej bardzo zadowolony. �w margrabia tak�e napomkn�� kr�lowi par� s��w na jej temat, je�li dobrze zrozumia�am. Ochmistrzyni chce si� jej pozby�, ale nie mo�e, bo Cecylia cieszy si� sympati� kr�la. Uff! Martwi mnie to! Gdybym chocia� mog�a pojecha� i j� odwiedzi�! Tymczasem mamy ma�e zmartwienie tutaj w Grastensholm, wi�c nie mog� zostawi� wszystkiego i odjecha�

Umilk�a. Zmartwienie mia�o na imi� Kolgrim i nie by�o, niestety, wcale takie ma�e.

Po �mierci Tengela co� si� sta�o z Arem. On, kt�ry by� zawsze najbardziej anonimow� postaci� w�r�d swojego rodze�stwa, jakby wyszed� nagle z cienia, w kt�rym dotychczas �y�. Nabra� nieoczekiwanie godno�ci i powagi, w jego zachowaniu pojawi�o si� co� w�adczego � by� to teraz prawdziwy pater familias. Jego respekt wobec Tengela by� zawsze tak wielki, �e podporz�dkowa� mu swoj� wol� i pogl�dy, nie zdaj�c sobie nawet z tego sprawy. Tengel tak�e nie wiedzia�, jak wielki ma wp�yw na m�odszego syna. Chyba �adne z dzieci nie kocha�o ojca tak bardzo jak Are. Tylko jakby sobie tego nie u�wiadamia�. Teraz jednak odziedziczy� Lipow� Alej�, mia� przej�� gospodarstwo i traktowa� to zadanie z najwy�sz� powag�!

Meta od dawna obserwowa�a jak jej m�� dojrzewa i staje si� prawdziwym gospodarzem, cho� maj�tek odziedziczy� przecie� niedu�y. To, czego Are dokona� z biegiem lat, by�o imponuj�ce. Ale dopiero teraz stawa�o si� widoczne. I on, i Meta stwierdzili, �e inni gospodarze w okolicy zaczynaj� bra� z niego przyk�ad, na�ladowa� jego pomys�y, wiele rzeczy robi� tak jak on. Przyj�li jego metod� pozyskiwania nowych p�l z nieu�ytk�w i las�w. Nauczyli si� od Arego jak najlepiej i najbardziej rozs�dnie wykorzystywa� lasy, a tak�e wybiera� najbardziej dorodne k�osy i ich ziarno przeznacza� na przysz�oroczny siew�

Meta by�a tak dumna, �e mog�aby odda� za niego �ycie. Zw�aszcza �e i ona zosta�a uznana za jedn� z najlepszych gospody� w okolicy.

Tyle tylko, �e inne gospodynie nic nie wiedzia�y o jej przesz�o�ci! �adna nawet si� nie domy�la�a, �e Meta by�a kiedy� przera�onym b�kartem pewnej ska�skiej ladacznicy. Ma�� �ebraczk�, kt�rej uczucia by�y w dzieci�stwie bole�nie �amane i ranione niezliczon� ilo�� razy. Kt�ra jednak mia�a do�� si�y, by si� z tego pod�wign�� i dowie��, �e jest godna mi�o�ci Arego.

Trzej dorodni ch�opcy stanowili, rzecz jasna, dum� rodzic�w. Ba, to co prezentowa� sob� Tarjei, ca�a jego m�dro��, wykracza�o znacznie poza ich my�lowe horyzonty. Are bywa� nawet troch� skr�powany, kiedy rozmawia� ze starszym synem, jakby przeprasza� za w�asne prostactwo.

Znacznie �atwiej rozmawia�o mu si� z Trondem. Bywa� troch� z�o�liwy, to prawda, podobnie zreszt� jak jego kuzynka Cecylia. Trond jednak, zdaniem Arego i Mety, by� inteligentny w �atwiejszy do przyj�cia spos�b ni� Tarjei, poczucie humoru mia� prostsze i bardziej zwyczajne.

Mimo to �ywili w�tpliwo�ci, czy to w�a�nie on nadaje si� najlepiej na dziedzica Lipowej Alei. Nikt nie pracowa� tak szybko jak Trond przy zbiorze siana, nikt nie zadawa� tylu pyta� i nikt nie mia� takich zr�cznych d�oni. Ale czy jest dostatecznie wytrwa�y i uparty?

Dziedzicem by�, oczywi�cie, Tarjei, pierworodny syn. Nikomu jednak nie przysz�oby do g�owy wyznacza� go na gospodarza. Jego czeka�a zupe�nie inna przysz�o��.

Nie, to ju� raczej o najm�odszym, Brandzie, my�la�o si� jako o nast�pcy.

Brand kocha� ziemi� tak samo jak jego ojciec, �y� tylko gospodarstwem. Czy jednak godzi si� pomin�� Tronda? Na szcz�cie z odpowiedzi� na to pytanie mo�na poczeka�. Dzieci cz�sto rozwijaj� si� zupe�nie inaczej ni� si� pocz�tkowo s�dzi.

W skryto�ci ducha dla Arego ukochanym dzieckiem by� Brand, podobnie jak Trond by� ukochanym dzieckiem Mety. Ale �adne z nich nigdy tego nie okazywa�o.

Tarjei? On by� zawsze oczkiem w g�owie Tengela. Teraz nikt nie mia� odwagi traktowa� go jak dziecka. By� na to po prostu zbyt dojrza�y.

Bo te� tak naprawd� tylko kuzynka Cecylia mog�a si� z nim mierzy�.

Cecylia za� pokonywa�a w Danii kolejne stopnie dworskiej kariery i zosta�a w ko�cu swego rodzaju guwernantk� Anne Catherine. Nie tak znowu wielu rzeczy mo�na by�o nauczy� takie ma�e dziecko, ale mia�a z dziewczynk� bardzo dobry kontakt, a to uwa�a�a za najwa�niejsze. �e dziecko ma kogo�, przy kim czuje si� bezpieczne. Pi�knych s��wek i pochwa� ma�ym, oczywi�cie, nie brakowa�o, lecz prawdziwa troskliwo�� rzadko go�ci�a w tych du�ych, nagich zamkowych �cianach.

Wiadomo�� o tragedii w domu prawie j� za�ama�a. Postanowi�a wtedy odszuka� Alexandra Paladina, kt�rego w ostatnich miesi�cach widywa�a jedynie przelotnie, cho� wiedzia�a, �e tutaj jest i �e czuwa, by ochmistrzyni nie dokucza�a jej zanadto.

Zreszt� nie by�o �atwo dokuczy� komu� obdarzonemu takim ci�tym j�zykiem jak Cecylia. Pozycja, jak� zajmowa�a, wymaga�a jednak ostro�no�ci.

Poci�gn�a za ko�atk� u drzwi domu margrabiego, w pobli�u zamku. Otworzy� jej s�u��cy i, cokolwiek zaskoczony, wpu�ci� do �rodka. Poprosi�, by zaczeka�a w hallu i po d�u�szej chwili pospiesznych rozm�w za zamkni�tymi drzwiami wyszed� do niej Alexander Paladin, akurat w momencie, gdy zaczyna�a si� zastanawia�, czy nie pope�ni�a jakiego� niewybaczalnego b��du zjawiaj�c si� tutaj.

Nieco skr�powana wyj�ka�a, po co przysz�a. Znowu utraci�a kilkoro swoich najbli�szych i pragnie porozmawia� z jedynym w tym obcym kraju cz�owiekiem, kt�ry j� rozumie.

Poprosi� j� do bardzo przytulnego, �adnego salonu i przesiedzieli tam, rozmawiaj�c, ca�e popo�udnie i wiecz�r. Cecylia opowiedzia�a o swojej niezwyk�ej rodzinie. Jaka� to ulga, m�c wyrzuci� z siebie �al po tych trojgu, kt�rzy odeszli, kiedy ona by�a tak strasznie daleko od nich. Alexander natomiast m�wi� o dzieci�stwie i dorastaniu pod opiek� tyranizuj�cej go swoj� mi�o�ci� matki, lecz o swoim doros�ym �yciu nie wspomina�. Potem rozmawiali o sztuce i literaturze i o r�nych wydarzeniach dworskich. Cecylia wiele si� dowiedzia�a i a� pokra�nia�a uszcz�liwiona, kiedy Alexander pochwali� j�, �e znakomicie rozumie wiele spraw.

Z przera�eniem stwierdzi�a, �e zrobi�o si� p�no.

��Och, co sobie ludzie o panu pomy�l�! � j�kn�a. � Psuj� panu opini�!

On si� jednak roze�mia�.

��Mnie, panno Cecylio? Nic podobnego! Raczej wprost przeciwnie!

Sp�oszona, podzi�kowa�a za �yczliwo�� i pospiesznie si� po�egna�a.

Mimo wszystko Kirsten Munk powiedzia�a kiedy� do Cecylii:

��Wygl�da mi na to, �e dobrze pani s�u�y moim dzieciom, panno Meiden. Ale prosz� sobie nie wyobra�a�, �e b�d� przez to dla pani �askawsza. Nie podoba mi si� pani bezczelny ton wobec mojej ochmistrzyni. W normalnych warunkach odprawi�abym pani� z miejsca. Ale udziel� pani jednej rady: niech pani b�dzie bardziej krytyczna przy wyborze swoich obro�c�w, panno Cecylio!

I z szelestem sp�dnic wysz�a z pokoju, zostawiaj�c zdumion� dziewczyn� sam�.

Po wyznaniu na cmentarzu Tarald, jakby uwolniony od dawnego dr�cz�cego napi�cia, zmieni� stosunek do swego strasznego syna. W kilka dni p�niej Irja trzyma�a ch�opca na r�kach i �piewa�a mu piosenk�, gdy poczu�a, �e pada na ni� jaki� cie�. Trudno by�o orzec czy Kolgrimowi podoba si� piosenka, czy nie, po prostu wpatrywa� si� w wargi Irji, �ledzi� ich ruchy.

To Tarald do nich podszed� i to jego posta� rzuca�a cie�.

Irja zamilk�a, wyda�o jej si� naraz, �e piosenka brzmi g�upio, a ona sama �piewa idiotycznie. Tarald jednak najwyra�niej nie zwraca� na ni� uwagi.

��On jest podobny do Tengela � powiedzia� kr�tko.

��Tak � odpar�a Irja, rozumiej�c, �e Tarald desperacko czepia si� tej nadziei. � I pani Silje opowiada�a, �e pan Tengel tak�e by� w dzieci�stwie niezno�ny.

Wzrok Taralda rozja�ni� si� na moment.

��I brzydki?

��Pewnie te�.

��Dziadek by� najwspanialszym cz�owiekiem jakiego zna�em.

��Zgadzam si� z tym. Poza tym rysy ch�opca zmieniaj� si� szybko, �agodniej� prawie z dnia na dzie�.

��Prawda?

Tarald przykucn�� obok i przygl�da� si� synowi.

��Hej � szepn�� na pr�b�.

Kolgrim �ypn�� na niego swoim kocim wzrokiem, spod potarganej grzywki. Szerokie usta o z�ym wyrazie �ci�gn�y si� w ostrzegawczym warkni�ciu.

��O Bo�e � szepn�� Tarald wstrz��ni�ty i wsta�.

��To nic gro�nego � rzek�a Irja �agodnie. � On w ten spos�b rozmawia.

��Niech mnie B�g ma w opiece!

Spojrza� na jej r�ce.

��On ci� gryzie!

��Tak � potwierdzi�a dzielnie. � Ale mnie uznaje.

Jakby dla potwierdzenia tego, Kolgrim z�apa� j� za policzek i uszczypn��. Irja znios�a to bez najmniejszego j�ku.

��Czy on chodzi? � zapyta� Tarald, odsuwaj�c si� na bok, pod �cian�.

��O tak! Chodzisz, prawda, Kolgrimie?

��Ch�opiec zsun�� si� z jej kolan i zataczaj�c si� ruszy� w stron� ojca.

��Prosz� go wzi�� � nakaza�a Irja cicho.

��On rozumie, co m�wimy! � zawo�a� Tarald zaskoczony i mimo woli wyci�gn�� ramiona ku swemu ma�emu synkowi.

��Oczywi�cie. Dlaczego mia�by nie rozumie�? Czy pan my�la�, �e� Nie, on jest ca�kiem normalnie rozwini�ty, jak na sw�j wiek. I fizycznie, i umys�owo.

Kolgrim sta�, chwiej�c si�, a Tarald wykaza� tyle rozumu, by niepostrze�enie jeszcze bardziej wyci�gn�� r�ce, tak �e ch�opiec m�g� wyl�dowa� w jego obj�ciach nim zd��y� upa��.

Skr�powany, przera�ony i ze �ci�ni�tym gard�em Tarald przytuli� malca do siebie. Kolgrim wynagrodzi� mu to takim uk�szeniem w ucho, �e a� zacz�o krwawi�.

Im ch�opiec by� wi�kszy, tym bardziej oczywiste stawa�o si�, �e to nie b�dzie nowy Tengel.

Spostrze�enia Irji potwierdzi�y si�: te groteskowe rysy, z kt�rymi ma�y przyszed� na �wiat, powoli �agodnia�y, a jego twarz nabiera�a wprawdzie jeszcze nie w pe�ni dojrza�ego, ale wyrazistego charakteru. Korpus r�s� i r�ce nie wydawa�y si� ju� takie d�ugie, poza tym wykszta�ci�a si� szyja. Cho� jednak rysy ch�opca stawa�y si� coraz bardziej ludzkie i nawet zapowiada�y spor� urod�, to to, co najgorsze, czego Irja i rodzina dziecka chcia�yby si� najszybciej pozby�, pozostawa�o: �w odpychaj�cy ch��d jego spojrzenia, brak jakiegokolwiek �yczliwego uczucia w ��tych, po�yskliwych oczach.

I brak poczucia humoru. Przera�aj�cy wygl�d z pierwszych tygodni po urodzeniu teraz w�a�ciwie pozostawa� tylko wspomnieniem, jak z�y sen, kt�rego naprawd� nigdy nie prze�yli, lecz Irja w g��bi duszy wola�aby, �eby raczej zachowa� ma�o pi�kn� twarz zamiast tego pe�nego z�a spojrzenia. Bo pozbawionego urody cz�owieka mo�na kocha� miej lub bardziej, ale od n�dznika trzeba si� trzyma� z daleka.

To przecie� tylko dziecko, my�la�a cz�sto z rozpacz�. Zas�uguje na nasz� mi�o��. I otrzymywa� t� mi�o�� pe�n� miar�. Tyle, �e wszystko, tak bole�nie, pozostawa�o bez odpowiedzi.

Tolerowa� kobiety, Irj� i Liv, przynajmniej do pewnego stopnia. Bo mia� z nich po�ytek, po prostu dba�y o niego. Wszystkich innych lekcewa�y�.

Tarald bardzo si� stara� zawrze� bli�sz� znajomo�� z synem, robi� co m�g�, by go zrozumie�, cho� wielokrotnie musia� ci�ko wzdycha� z uczuciem pora�ki.

Je�li chodzi o umys� Kolgrima, to wszystko by�o w porz�dku. Bardzo szybko uczy� si� si�y s��w, zw�aszcza w�adzy ma�ego s��wka �nie�. U�ywa� go z niewyczerpan� energi�.

Cierpliwo�� Irji by�a niewiarygodna. Liv musia�a cz�sto kapitulowa� wobec ma�ego dzikusa, a wtedy zm�czona wzywa�a na pomoc Irj�, kt�ra spokojnie pozwala�a si� ch�opcu wyz�o�ci�. Gdy widzia�, �e jego zachowanie nie wywo�uje upragnionej rozpaczy opiekunki, dawa� za wygran�.

Nigdy by nie uwierzyli, �e takie ma�e dziecko mo�e by� tak piekielnie przewrotne!

Liv dosta�a list od Cecylii i przeczyta�a go Irji na g�os.

�T�skni� do domu, mamo! Tak bardzo t�skni�, zw�aszcza teraz, kiedy Bo�e Narodzenie ju� za progiem, a ja pami�tam wszystkie przygotowania w Grastensholm.

Ale i w tym roku nie b�d� mog�a by� z wami, bo wszyscy gdzie� wyje�d�aj�, jedni tu, drudzy tam, dobrze nie wiem, ale g��wnie na mnie spadnie odpowiedzialno�� za dzieci. Nie o to chodzi, �e czuj� si� tu �le, ju� chyba naprawd� zapu�ci�am w Danii korzenie i mam tu wielu przyjaci�, ale przecie� nie by�am w domu od wielu lat. Ma�y synek Taralda zd��y� ju� sko�czy� dwa i p� roku, babcia Charlotta i Jacob umarli, i Sunniva, i dziadek Tengel, i babcia Silje. Tyle si� wydarzy�o w domu a ja w niczym nie mog�am wzi�� udzia�u! Nie by�am na �adnym �lubie ani na pogrzebie, ani na chrzcinach. Tak si� boj�, �e mog�oby si� sta� co� jeszcze. Och, przychodzi mi do g�owy, �e powinnam si� spieszy�, przyjecha� do domu, zanim zn�w kto� umrze! �ebym mog�a by� w domu, chocia� tylko na samiutkie �wi�ta! Tak bardzo t�skni�!�

Liv opu�ci�a d�o�, trzymaj�c� list, na kolana.

��Moja biedna, ma�a c�reczka. Musz� porozmawia� z Dagiem, on to jako� za�atwi, �eby mog�a cho� na troch� przyjecha� do domu. Ja te� tak okropnie za ni� t�skni�am, ale wydawa�o mi si�, �e jest jej tam dobrze.

��Jak by to by�o mi�o znowu spotka� Cecyli� � powiedzia�a Irja, pr�buj�c ubra� Kolgrima, czego on szczerze nie znosi�.

Irja nigdy z nikim nie rozmawia�a o tym fatalnym wydarzeniu, jakie mia�o miejsce przed kilkoma miesi�cami, gdy Tarald rozpromieniony opowiedzia� rodzinie, �e znalaz� sobie now� dziewczyn�. Wszyscy si� naturalnie bardzo ucieszyli, tylko Irja musia�a st�umi� piek�cy b�l w sercu. Panna przyjecha�a z wizyt�, �liczna c�rka szlacheckiego rodu, wszyscy przyj�li j� ciep�o i �yczliwie.

Ale zobaczy�a te� Kolgrima � dziecko Taralda. Nienaturalnie szerokie spiczaste barki, kt�re odebra�y �ycie Sunnivie. Twarz, kt�ra wci�� mia�a w sobie co� odpychaj�cego. Oczy, �widruj�ce j� na wylot z instynktown� zazdro�ci�, przepe�nione nieludzk� nienawi�ci�.

Sp�dzi�a w Grastensholm kilka dni � tyle, ile wcze�niej postanowiono, lecz ju� nigdy wi�cej si� nie pokaza�a. Tarald dosta� od niej tylko list z wyrazami ubolewania.

Po tym wszystkim zamkn�� si� w sobie i d�ugo nie by� w stanie nawet spojrze� na syna.

Po okolicy kr��y�y na temat Kolgrima rozmaite plotki. Wci�� gadano o podmie�cu i nie by�o na to rady, chocia� i akuszerka, i Irja szczerze zaprzecza�y tego rodzaju pog�oskom. Obie przecie� by�y przy porodzie i same widzia�y, jak to dziwne dziecko opuszcza matczyne �ono. �adne trolle nie mia�y tam dost�pu, a pastor natychmiast dziecko ochrzci�.

Zacz�to wobec tego m�wi�, �e Sunniva mia�a dziecko z Szatanem. To wszystko okropnie dr�czy�o Liv. Pastor pr�bowa� uciszy� ludzkie gadanie, zapewniaj�c, �e dziecko zosta�o przecie� ochrzczone w imi� Boga, ale ciekawo�� pozostawa�a nienasycona. Wszyscy chcieli zobaczy� tego dziwol�ga, o kt�rym tyle szepta�a s�u�ba w Grastensholm.

Dotychczas ch�opiec nie opuszcza� okolic domu. Teraz jednak Irja mia�a do�� plotek i z�ych j�zyk�w, �ywi�a zreszt� g��bokie wsp�czucie dla tego dziecka, bo sama tak�e bole�nie do�wiadczy�a ludzkiej niech�ci i bezmy�lno�ci, nie toleruj�cej nikogo obdarzonego jak�� u�omno�ci�.

Kt�rej� niedzieli, pi�� tygodni przed Bo�ym Narodzeniem, ubra�a Kolgrima w co mia� najlepszego, zaczesa�a mu w�osy do ty�u tak, �eby ich nie by�o wida� spod czapki, posadzi�a na sanki i zawioz�a do ko�cio�a. Liv bola�o tego dnia gard�o, musia�a wi�c zosta� w domu i o niczym nie wiedzia�a. Wszyscy inni pojechali wcze�niej, du�ymi saniami.

Ju� na cmentarzu zacz�y si� szepty i ukradkowe spojrzenia. Ale Irja spokojnie zsadzi�a ch�opca z sanek i poprowadzi�a do ko�cielnych drzwi. Na zewn�trz zachowywa�a spok�j, lecz serce t�uk�o si� bole�nie w piersi.

Pierwsze k�opoty pojawi�y si� w kruchcie. Kolgrim wyrywa� si� i ci�gn�� j� za r�k�; za nic nie chcia� wej�� do tego zimnego, obcego budynku.

Je�li teraz zacznie krzycze�, to wszystko przepad�o, pomy�la�a Irja zdenerwowana. Wtedy ludzie umocni� si� w przekonaniu, �e ta dziecko Szatana. Syn samego Z�ego.

Przezornie wzi�a ze sob� troch� �wi�tecznych �akoci, wyniesionych ukradkiem ze spi�arni w Grastensholm i teraz pospiesznie wsun�a ch�opcu do ust kawa�ek s�odkiego ciasta.

��Dostaniesz jeszcze, je�li b�dziesz cicho i pos�usznie p�jdziesz ze mn� � obiecywa�a.

I rzeczywi�cie, Kolgrim milcza�. Akurat wtedy do kruchty wszed� pastor Martinius, co Irja przyj�a z ogromn� ulg�. Zna�a go z najlepszej strony, od czasu ich wsp�lnej niedoli w okresie zarazy.

Podszed� do nich bez wahania i przywita� si�.

Chocia� dziecko by�o do�� ci�kie, Irja wzi�a je na r�ce.

��Panie Martiniusie, czy mog� was o co� prosi�?

��Naturalnie, Irja.

Odbyli szeptem d�u�sz� rozmow�, a przez ca�y czas mijali ich wierni parafianie, rzucaj�c ukradkowe spojrzenia.

W ko�cu pastor odprowadzi� Irj� do �awki rodziny z Grastensholm. Na ten widok Tarald poczu�, jak przenika go zimny dreszcz niepokoju, �e oto b�dzie musia� patrze� na swego syna tutaj, publicznie, a i Dag przywita� ich niepewnym u�miechem.

Na szcz�cie ca�� uwag� Kolgrima poch�on�y pal�ce si� �wiece. Skupia�y na sobie jego zainteresowanie przez dobr� chwil�, a potem Irja pokaza�a mu wizerunek statku na suficie. Gdy i to go znudzi�o, odwr�ci� si� i sta� twarz� do zgromadzonych w ko�ciele ludzi, kt�rzy nie przestawali gapi� si� na niego, nierzadko z uczuciem l�ku. Ale doznali rozczarowania, dziecko nie by�o a� tak odpychaj�ce, jak g�osi�y plotki. Tylko te oczy� Je�li takie oczy nie pochodz� od Szatana, to oni ju� nic nie wiedz�!

Irja zdawa�a sobie spraw� z tego, �e w ko�ciele jest te� wielu jej krewnych z Eikeby. Je�li matka tak�e, to z pewno�ci� pragnie si� teraz zapa�� pod ziemi� ze wstydu na widok c�rki spokojnie siedz�cej na �awce rodziny z Grastensholm, z tym ma�y trollem na kolanach.

Kolgrim tymczasem zachowywa� si� jak bardzo pow�ci�gliwe dziecko, a gdy tylko robi� min� wskazuj�c�, �e chcia�by co� powiedzie� albo wywo�a� jakie� zamieszanie, Irja wsuwa�a mu do buzi co� s�odkiego.

Pastor rozpocz�� kazanie i zwr�ci� si� wprost do wiernych, a Irja s�ysz�c to drgn�a. Zacz�o si�! Czy ludzie zechc� w�a�ciwie zrozumie� s�owa kap�ana?

��Mamy tu dzisiaj w ko�ciele nowego, ma�ego cz�onka parafialnej spo�eczno�ci. Ma�ego ch�opca. Ja sam go ochrzci�em, tu� po narodzinach, kt�re jego biedna matka przyp�aci�a �yciem. Powiedziano o tym dziecku wiele krzywdz�cych i g�upich s��w, lecz teraz ja chcia�bym powiedzie� co nieco o jego pochodzeniu.

��Widzicie, do kogo jest podobny? Sp�jrzcie na te ramiona i te czarne w�osy � Irjo, zdejmij mu kapturek! � i na te niezwyk�e oczy! Malec jest podobny do cz�owieka, kt�ry urodzi� si� tak samo nieszcz�liwy, jak on, bo r�wnie� sta� si� przyczyn� �mierci swojej matki, i z tego powodu musia� cierpie� przez ca�y okres dorastania. Do cz�owieka, kt�rego dane nam by�o pozna� jako najwspanialszego, najszlachetniejszego i najbardziej sk�onnego do ofiary w ca�ej okolicy. Do cz�owieka, kt�rego kochali�my wszyscy, do pana Tengela, pradziadka tego ch�opca. On tak�e by� bardzo trudnym dzieckiem. Czy chcieliby�my uczyni� dzieci�stwo ma�ego Kolgrima r�wnie tragicznym i samotnym, jak dzieci�stwo pana Tengela? Czy te� przyjmiemy go z mi�o�ci�, tak jak Chrystus ju� go przyj��?

W ko�ciele panowa�a zupe�na cisza. Po kr�tkiej pauzie pan Martinius rozpocz�� odczytywanie zawiadomie� o tym, kto si� urodzi�, a kto zmar�.

Pierwsze lody zosta�y prze�amane. Wszyscy z Grastensholm i rodzina Arego z Lipowej Alei odetchn�li z ulg�. Teraz ju� mo�na by�o patrze� przez palce na to, �e dobre maniery Kolgrima si� sko�czy�y i �e Irja musia�a pospiesznie wynie�� go z ko�cio�a. Malec bowiem ruszy� w stron� ambony, by dotrzyma� pastorowi towarzystwa. Zosta� wyniesiony mimo gwa�townych protest�w.

Pope�niaj� b��d, wszyscy, pomy�la�a Irja ze strachem. Nie wolno por�wnywa� Kolgrima z panem Tengelem. Ma�y pozbawiony jest czego� najistotniejszego. Tengel okazywa� ludziom troskliwo�� a Kolgrim ma dla nich lekcewa�enie i pogard�.

Tego wieczora, kiedy uk�ada�a ch�opca do snu, przyszed� do nich Tarald. Sta� i przygl�da� im si� tak d�ugo, �e zdenerwowana Irja upu�ci�a but Kolgrima na pod�og�.

Tarald podni�s� go i poda� jej.

��Dzi�kuj� � szepn�a, nie maj�c jednak odwagi spojrze� na niego.

Wtedy poczu�a na ramieniu d�o� Taralda.

��To ja powinienem ci dzi�kowa� � powiedzia� ciep�o.

Wkr�tce odszed�. Lecz nabra� zwyczaju przychodzenia na rozmow� w czasie, gdy przygotowywa�a Kolgrima do snu. Irja wygl�da�a tych chwil i mia�a nadziej�, �e b�d� si� powtarza�. Bardzo lubi�a rozmawia� z Taraldem, ale za nic nie chcia�a, by si� domy�li� jak wiele dla niej znaczy.

Nowy Rok i mro�na zima 1624 roku jako� min�y, a tymczasem nerwy Irji zacz�y odmawia� pos�usze�stwa w wyniku silnych napi��, na jakie by�a nara�ona; poniek�d dlatego, �e nieustannie musia�a si� stara� utrzyma� Kolgrima w dobrym nastroju, a cz�ciowo tak�e z powodu trudno�ci, jakie mia�a z ukryciem swojej mi�o�ci do Taralda.

Tego dnia, gdy ca�y dom cieszy� si� wiadomo�ci�, �e Cecylia przyjedzie na nast�pne �wi�ta, zmar�a matka Irji, przy trudnym i ca�kiem ju� niepotrzebnym w jej wieku porodzie. By�a um�czona, wykorzystywana przez wszystkich, a chyba najbardziej przez w�asnego m�a. Ojciec Irji, kt�ry teraz zosta� sam z liczn� jeszcze gromadk� ma�ych dzieci, wezwa� c�rk� do domu.

Liv zagryza�a wargi. Rozumia�a, oczywi�cie, gospodarza z Eikeby, ale jak ona poradzi sobie z Kolgrimem? Z ci�kim sercem posz�a do pokoju ma�ego. Nie mo�na go by�o zostawi� samego nawet na moment.

Tarald wr�ci� z pola i spotka� Irj� w chwili, gdy w�a�nie mia�a opu�ci� dw�r. By� przera�ony.

��Oni ci� zam�cz�, tak jak zam�czyli twoj� matk�! A my nie damy sobie rady bez ciebie! Ty jedna wiesz, jak obchodzi� si� z Kolgrimem, kiedy zaczyna wierzga� nogami.

��Ojciec nie ma nikogo innego. Wszystkie moje siostry s� zam�ne i maj� w�asne rodziny, tylko ja nie wysz�am za m��.

��To wyjd� za mnie! � wypali�.

W hallu, gdzie stali, zaleg�a cisza. Oboje sprawiali wra�enie tak samo przestraszonych.

W ko�cu Irja schyli�a si� po sw�j w�ze�ek.

��Najlepiej b�dzie, je�eli ju� p�jd�.

��Ja m�wi�em powa�nie, Irjo.

��Tego nie m�g�by� zrobi�, panie Taraldzie. Przy moim wygl�dzie. No i Grastensholm.

Przysz�a jej nagle do g�owy straszna my�l: czy on nie robi tego, by ludzie zacz�li wierzy�, �e to po niej ch�opiec jest taki nieudany?

Nie, takie przewrotne rozumowanie, to niepodobne do Taralda. W ka�dym razie nie tak wyrachowane.

Wyj�� jej z r�k w�ze�ek i poci�gn�� j� za sob� do gabinetu Daga, o tej porze pustego.

��Najlepiej je�li porozmawiamy spokojnie i dok�adnie om�wimy spraw� � powiedzia�.

Irja posz�a za nim bez oporu, sama nie wiedzia�a dlaczego zrobi�o jej si� tak smutno.

Tarald usadowi� j� w fotelu ojca i sam usiad� przy niej tak blisko �e dotykali si� kolanami. Irja dyskretnie odchyli�a si� do ty�u. Patrzy�a si� uporczywie w pod�og�, ale i tak dobrze wiedzia�a, jak on wygl�da. Jego rysy mia�a na sta�e wyryte pod powiekami. Pi�knie wygi�te �uki brwi, powieki tak�e cokolwiek �ukowato zarysowane, a ciemne oczy osadzone do�� g��boko. Nos ca�kiem prosty, a usta straci�y ju� sporo ze swojej m�odzie�czej niepewno�ci. By�y teraz silne, �adnie uformowane i ona cz�sto pragn�a przesun�� palcem po ich konturach. Mia� po Ludziach Lodu wystaj�ce ko�ci policzkowe, w og�le jednak bardziej przypomina� Meiden�w, cho� nie mia� tak poci�g�ej, jak oni, twarzy. Szyj� mia� smuk��, jak grecki b�g, a cia�o atletyczne.

By� taki przystojny, �e to a� sprawia�o b�l!

��Irjo, to nie jest �aden nag�y impuls � zacz�� zdecydowanie. My�la�em o tym wielokrotnie w ostatnim czasie, ale zdawa�o mi si�, �e nie mam prawa ci tego proponowa�.

��Czy to prawda? � zapyta�a i spojrza�a pospiesznie w g�r�.

��W�a�nie tak. Poczekaj, a� ci powiem, co my�la�em!

Irja siedzia�a, jakby nie by�a w stanie poj�� o czym jest mowa.

��Potrzebuj� ci�, Irjo. Potrzebuj� ci� rozpaczliwie z powodu tego mojego nieszcz�snego syna. Mam ci do zaoferowania tytu� baronowski, bezpieczn� przysz�o�� i moj� wiern� przyja��. Wiesz przecie�, jak bardzo ci� ceni� i lubi� za twoj� wierno��.

Smutek stawa� si� coraz trudniejszy do zniesienia.

��Rozumiesz sama, �e ze wzgl�du na dziecko nie m�g�bym si� nigdy o�eni�. Widzia�a� czym to si� sko�czy�o, kiedy pr�bowa�em. Ale ty go przecie� znasz, i on� on ciebie toleruje. To mo�e jedyne, na co to dziecko sta�, je�li chodzi o uczucia do innych ludzi. Mnie na przyk�ad, jak mi si� zdaje, bezgranicznie nie cierpi.

��To nieprawda � zaprzeczy�a Irja pospiesznie.

Tarald u�miecha� si� gorzko.

��Czy on si� kiedykolwiek ucieszy� na m�j widok, kiedy wchodz� do pokoju? I wyrywa si� gwa�townie, gdy pr�buj� mu okaza� czu�o��.

��On tego nie lubi � wymamrota�a.

��Nie, i dlatego nie odwa�y�bym si� o�eni� z �adn� inn� kobiet� opr�cz ciebie. Jaka kobieta chcia�aby podj�� ryzyko, �e urodzi takie samo dziecko? I mo�e umrze przy porodzie?

Irja wci�� nie mog�a pozby� si� uczucia, �e prze�ywa co� upokarzaj�cego.

Tarald przygl�da� si� swoim d�oniom.

��Niestety, nie mog� ofiarowa� ci mi�o�ci. Ca�e uczucie, jakie we mnie by�o, odda�em Sunnivie w pierwszym okresie. B�dziesz, naturalnie, mog�a mie� w�asny pok�j, a ja nigdy nie b�d� ci� tam niepokoi�.

O �wi�ta naiwno�ci!

��A je�li kiedy� znowu spotka pan kobiet�, kt�ra b�dzie chcia�a i pana i dziecko, takie jakie ono jest?

��Nigdy do tego nie dojdzie � przerwa� jej. � B�d� tak dobra i m�w mi ty, Irjo! Mimo wszystko jeste�my przyjaci�mi z dzieci�stwa i ja staram si� o twoj� r�k�. Czy ty tego nie rozumiesz?

��Rozumiem � westchn�a. � Dzi�kuj�. B�d� m�wi� ty. Nie wiesz przecie�, czy nie spotkasz w �yciu innej kobiety, Taraldzie. Przypu��my, �e tak si� stanie. Co wtedy b�dzie ze mn�?

Gdyby Tarald s�ucha� nieco uwa�niej, zrozumia�by, co ona ma na my�li. Wskazywa� na to dob�r s��w i dr�enie g�osu.

��No, w takim razie� odzyskasz, naturalnie, wolno�� � odpar�.

Dzi�ki, pomy�la�a Irja z rozdartym sercem.

D�ugo siedzieli w milczeniu.

��No? � zapyta� Tarald w ko�cu.

��S�dz�, �e si� mylisz, je�li chodzi o drugie takie samo dziecko. Bo to tylko tw�j zwi�zek z Sunniv� przyni�s� takie niedobre nast�pstwa.

Tarald zastanowi� si�.

��Tak, chyba masz racj�.

��Uwa�am wi�c, Taraldzie, �e nie powiniene� post�powa� pochopnie! (Chyba nie zauwa�y� jak bardzo dr�y jej g�os?). Naprawd� mo�esz spotka� odpowiedni� dla ciebie kobiet� i mie� z ni� du�o dzieci.

��Bardzo bym chcia� mie� jeszcze jedno, chyba mnie rozumiesz. To by mi pewnie pomog�o pokona� uczucie zawodu. Ale wiesz, jestem ca�kowicie przekonany, �e �adna kobieta nie we�mie mnie z tak� kul� u nogi, jak Kolgrim. Sam zreszt� nie s�dz�, bym m�g� si� znowu zakocha�, nawet gdybym spotka� kobiet� jeszcze pi�kniejsz� ni� Sunniva. Nie, sparzy�em si� zbyt bole�nie za pierwszym razem, to jest po prostu niemo�liwe!

Irja siedzia�a w milczeniu, nie odczuwa�a ju� niczego. By�a ca�kowicie pusta w �rodku. Zala�a j� przemo�na fala zm�czenia i rozczarowania.

Ojciec mnie potrzebuje, my�la�a. Nie mog� go zawie��.

Wiedzia�a wprawdzie, �e ojciec i bracia, i wszyscy w rodzinie mogliby sobie poradzi�, gdyby tylko chcieli wsp�pracowa� i podzieli� mi�dzy siebie obowi�zki, kt�re dotychczas obci��a�y jej matk�, a kt�re teraz najwygodniej by�oby przerzuci� na ni�. Tu za�, w Grastensholm, by�a niezast�piona, co do tego nie mia�a w�tpliwo�ci.

��Chyba, �e ty by��

Nie s�ucha�a uwa�nie, spojrza�a wi�c pytaj�co:

���e co ja?

��Nie, o to nie mog� ci� prosi�.

��Owszem, powiedz o co chodzi.

��Chyba, �e ty chcia�aby� da� mi dziecko.

Irja przesta�a oddycha� i siedzia�a tak przez chwil�, potem zerwa�a si� ze zd�awionym okrzykiem, chwyci�a sw�j w�ze�ek i wybieg�a, potykaj�c si�, ci�ka i niezdarna, jak najdalej z tego pokoju, jak najdalej z tego domu, drog� w d�.

Zima by�a bez�nie�na, pola i ��ki le�a�y szare, a wilgotna mg�a zalega�a nad zamarzni�tymi wodami.

Daleko, tam gdzie wiejska droga rozga��zia�a si� i skr�ca�a da Eikeby, Irja zwolni�a. Kroki stawa�y si� coraz powolniejsze i powolniejsze.

Ojciec� i jego d�awi�ca, ascetyczna pobo�no��. Jego wykorzystywanie innych�

A tam, w Grastensholm i w Lipowej Alei, ta swobodna atmosfera, nie maj�ca sobie r�wnej nigdzie w parafii.

Wszystkie m�odsze siostry i bracia, ma�e dzieci rodze�stwa, siostrze�cy i bratankowie, ��daj�cy, by by�a na ka�de zawo�anie, chc�cy j� wykorzystywa�, jakby by�a przedmiotem, tak jak to robili z jej matk�. Do chwili, gdy nadawa�a si� ju� tylko do tego, by j� wrzuci� do grobu.

Czy ona sama mog�a kiedykolwiek liczy� na inne �ycie? Na to, �e wyjdzie za m��? Kto chcia�by si� o�eni� z Irj�, tak� du��, brzydk�, zgarbion� i krzywonog�, podobn� do ostu?

Tarald z Grastenshalm, mi�o�� jej �ycia, chcia�. Na warunkach tak upokarzaj�cych, jak to tylko mo�liwe.

Czy sta� j� na to, by powiedzie� nie? Czy to nie g�upie z jej strony, odmawia�? Jak mo�e odrzuci� tak� propozycj�, ona, najmniej warta ze wszystkich?

Ale jego ostatnia pro�ba by�a zbyt okrutna. Potraktowa� j� jako materia� hodowlany, jak narz�dzie, bo po prostu chcia� dziecka.

G�upia Irja, a jak inaczej mog�aby mie� dziecko, kt�rego tak bezgranicznie pragn�a? I to w dodatku z Taraldem?

Kt�re upokorzenie jest gorsze? Niewolnicza praca w Eikeby, czy udr�ka duchowa w Grastensholm?

Stwierdzi�a, �e ju� od d�u�szej chwili stoi w tym samym miejscu.

W ko�cu ruszy�a zdecydowanie dalej, do Eikeby. Podj�a swoj� decyzj�.

Panowa� tam nastr�j przygn�bienia. Zw�oki matki u�o�ono na podwy�szeniu w oborze, a w izbie siedzia� ojciec w otoczeniu licznej gromady swoich dzieci.

Na widok Irji wszyscy odetchn�li z ulg�.

��No, nareszcie! � burkn�� ojciec. � Nastaw kasz�, dziewczyno. Nie jedli�my nic od wczorajszego wieczora!

Kufel przechodzi� z r�k do r�k.

Irja wci�gn�a powietrze.

��Prawd� m�wi�c, jedzenie mo�ecie sobie przygotowa� sami. Jeste�cie doro�li i jest was dostatecznie du�o. Przysz�am si� tylko po�egna� z matk� i zaraz wracam do Grastensholm.

��Co? Zwariowa�a�? Chcesz nas zostawi� na pastw� losu? To tw�j obowi�zek, �eby�

��Moim obowi�zkiem jest by� z moim panem i m�em, a nie zaharowywa� si� dla was tak, jak to robi�a matka. Wychodz� za m�� � o�wiadczy�a Irja i zamkn�a za sob� drzwi. Zd��y�a szepn�� tylko kilka pe�nych �alu s��w po�egnania do matki, gdy ca�a gromada wysz�a za ni�. Pospiesznie ruszy�a wi�c z powrotem do Grastensholm.

A tam dzia�y si� rzeczy dziwne.

Liv nic nie wiedzia�a o rozmowie Taralda z Irj�. By�a przybita i zdenerwowana tym, �e dziewczyna ich opuszcza. Powod�w do zmartwienia mia�a wiele. Przede wszystkim chodzi�o o sprawy praktyczne, ale nie tylko. Z czasem w Grastensholm Irja zacz�a znaczy� co� wi�cej ni� zwyk�a opiekunka do dziecka. Jakie b�dzie �ycie w tym du�ym domu bez jej wiernej, ciep�ej przyja�ni?

Kolgrim, kt�ry nied�ugo mia� sko�czy� trzy lata, sta� przy oknie.

��Gdzie pos�a Irja? � zapyta� swoim grubym g�osem.

Liv spojrza�a znad rob�tki, a poniewa� by�o jej smutno, rzek�a z gorycz�.

��Irja nas opuszcza, Kolgrim. B�dzie teraz mieszka� w domu swego ojca i pomaga� jemu, a nie nam. To du�a rodzina, wiesz.

Ch�opiec j�kn��. Spogl�da� w dal, ku drodze wiod�cej do Eikeby, gdzie znikn�a sylwetka Irji, daleko od Grastensholm i od niego.

Nagle zawy�. Krzyk stawa� si� coraz wy�szy i coraz bardziej przenikliwy, a ma�y wali� pi�ciami w okno.

��Illa! � wrzeszcza�. � Illa!

Liv zerwa�a si� i pr�bowa�a go stamt�d odci�gn��.

��Irja musia�a odej�� � t�umaczy�a uspokajaj�co.

Kolgrim kopa� i wrzeszcza� jak szaleniec.

��Dag! Tarald! Na pomoc! � krzycza�a Liv przera�ona.

Dag ockn�� si� z poobiedniej drzemki i wpad� teraz do pokoju r�wnocze�nie z Taraldem. Wsp�lnym wysi�kiem zdo�ali wci�gn�� ch�opca na ��ko Irji. Jego w�asne, dziecinne, mia�o wysokie boki.

��On p�acze! � powiedzia� Dag zaskoczony. � P�acze prawdziwymi �zami!

Liv, ze wzruszenia tak�e pop�yn�y �zy.

��Dziecko drogie � szepta�a. � Dziecko drogie.

��Musimy sprowadzi� Irj� z powrotem � o�wiadczy� Dag, gdy bezskutecznie pr�bowa� nak�oni� ch�opca, �eby zamilk� i le�a� spokojnie. Tarald zrobi� najg�upsz� rzecz, jak� m�g� zrobi� � po�o�y� d�o� na ustach ch�opca, ale natychmiast zawy� z b�lu.

��Ja naprawd� uczyni�em wszystko, co w mojej mocy, by zatrzyma� Irj� � j�kn��, przyciskaj�c zraniony palec do brzucha. � Zaproponowa�em jej nawet ma��e�stwo.

��Naprawd�? � zapyta� Dag. � No, nareszcie co� rozs�dnego. A co ona odpowiedzia�a?

��Po prostu uciek�a.

��Kochany Kolgrim � przemawia�a Liv �agodnie do ch�opca, ale on nie s�ucha�. Rzuca� na poduszce t� swoj� ma�o pi�kn� g�ow� i nie przestawa� wy�. Pe�na z�ych przeczu� zawo�a�a do Taralda:

��Jak to si� sta�o, �e powiedzia�a ci nie?

��Te� tego nie rozumiem � krzykn�� w odpowiedzi. � Zaproponowa�em jej przecie� tytu� baronowej i bezpieczn� przysz�o��, jako pani na Grastensholm � zamilknij nareszcie, ch�opcze! � i, chocia� nie mog�em jej ofiarowa� mi�o�ci, obieca�em swoj� przyja�� na zawsze, bo przecie� i tak nie m�g�bym o�eni� si� z nikim innym ze wzgl�du na� no, wiecie, i obieca�em, �e nie b�dzie musia�a znosi� zbli�e�, kt�rych by sobie nie �yczy�a. Zaproponowa�em jej nawet, �e mogliby�my mie� dziecko, bo ja bardzo bym chcia� jeszcze jedno, naprawd�. To chyba ta ostatnia sprawa tak j� przerazi�a. Ona prawdopodobnie boi si� nowego podmie�ca.

Liv wyprostowa�a si� i odesz�a, zostawiaj�c m�czyznom zadanie uspokojenia ch�opca. �agodna, czu�a Liv parskn�a nagle jak w�ciek�a kotka.

��By�e� zawsze tym mniej udanym z naszych dzieci, Taraldzie. Cecylia radzi sobie w �yciu du�o lepiej ni� ty!

Tarald zdenerwowa� si�.

��Czy nie wype�nia�em zawsze swoich obowi�zk�w, a nawet wi�cej? Nie widzicie jak Grastensholm rozros�o si� i rozwin�o w moich r�kach? Czy mo�e unika�em kiedy� odpowiedzialno�ci wobec ch�opca?

��Nie o tym teraz m�wi�. Jeste� bardzo dobrym gospodarzem, ale nie wiesz nic, absolutnie nic o ludzkim stosunku do drugiego cz�owieka. Jeste� r�wnie zr�czny, jak s�o�!

Tarald, rozgniewany, stan�� naprzeciwko matki. Powierzchowno�� mia� wspania��, ale zupe�nie nie wiedzia�, co ma powiedzie�.

��Pom�cie mi � j�kn�� Dag. � Ch�opiec si� wyrywa!

Liv odesz�a od nich.

��Och, czy tu w og�le cokolwiek ma jaki� sens? Irja zosta�a wystraszona przez tego idiot�, naszego syna, a nasza przysz�o�� b�dzie nieustaj�c� walk� z dzieckiem, kt�re nigdy�

Nagle zamilk�a.

��Irja wraca! � krzykn�a. � Z w�ze�kiem i ze wszystkim. Czy to nie Irja, tam, od strony Eikeby?

Tarald rzuci� si� do okna.

��Tak, oczywi�cie, �e to Irja, nikt nie ko�ysze si� tak komicznie, jak ona. Pobiegn� jej naprzeciw.

Zbieg� z �oskotem Po schodach, goniony napomnieniami, kt�rych nie s�ucha�.

Nie tyle bieg�, co p�dzi� w d� drogi.

��Wracasz! � krzykn�� zdyszany, z b�yszcz�cym wzrokiem.

��Tak. Kolgrim potrzebuje mnie bardziej ni� te rozpuszczone ch�opy w domu.

Tarald wzi�� od niej w�ze�ek.

��On zupe�nie oszala�, kiedy zobaczy�, �e posz�a�, Irjo. P�aka�, wyobra� sobie!

��Kolgrim? � spyta�a z niedowierzaniem. � My�la�am, �e on si� zupe�nie mn� nie przejmuje�

��Ja te�. Mama tak si� wzruszy�a. Irja� czy� czy zastanowi�a� si� nad moj� propozycj�?

��Tak, zastanowi�am si� � powiedzia�a powa�nie.

��No i?

��Zgadzam si�, dzi�kuj�. Na wi�kszy szacunek wobec samej siebie mnie nie sta�.

��No, teraz to ci� nie rozumiem. Czy by� pani� na Grastensholm to co� poni�aj�cego?

��Tego nie powiedzia�am!

��A, wi�c uwa�asz, �e nie zas�ugujesz na to, co ci proponuj�? Nie powinna� si� wstydzi�, �e to przyjmujesz! Wiesz dobrze, jak rozpaczliwie ci� potrzebujemy. Ojciec powiedzia�, �e poproszenie ci� o r�k� to najrozs�dniejsze, co dotychczas zrobi�em, a matka nakrzycza�a na mnie, �e ci� wystraszy�em. Nazwa�a mnie niezdarnym s�oniem, co mnie rozgniewa�o, bo przecie� na to chyba nie zas�u�y�em.

Irja u�miechn�a si� do siebie. Baronowa zawsze by�a m�dr� kobiet�.

��Jeszcze tylko jedna sprawa � powiedzia�a przystaj�c, zanim weszli na drog� prowadz�c� na dziedziniec.

��Tak?

��Czy mo�emy� zaczeka� troch� z drugim dzieckiem? Ja my�l� �e jeszcze do tego nie dojrza�am.

Tarald u�cisn�� jej r�k�.

��To jasne, rozumiem ci�. Mo�esz mie� tyle czasu, ile ci potrzeba.

Nie rozumia� w og�le niczego. My�la�, �e ona l�ka si� d�ugiego okresu ci��y. Nie pojmowa�, �e wzdraga�a si� przed samym aktem. Przed przyj�ciem m�czyzny, kt�rego kocha�a od tylu lat, przed t� �wiadomo�ci�, �e on le�y w jej ramionach, nie przejmuj�c si� ni� bardziej ni� jak�kolwiek inn� istot�, s�u��c� tylko do sp�odzenia dziecka.

By�a to my�l trudna do zniesienia.

Przez chwil� szli w milczeniu.

��A poza tym � rzek�a po chwili Irja � kto powiedzia�, �e ja si� nadaj� do rodzenia dzieci? By�am w dzieci�stwie chorowita, co wszyscy wiedz�. Mo�e w og�le nie b�d� mog�a donosi� �adnego dziecka? Powiniene� wybra� inn� kobiet�.

��Ale Kolgrim chce ciebie.

To podzia�a�o jak plaster na piek�c� ran�, kt�r� Irja nosi�a w piersi.

Dag i Liv zbiegli do hallu, trzymaj�c za r�ce swego rozwrzeszczanego wnuka. Jego ma�e n�ki p�dzi�y w stron� drzwi wyj�ciowych. Malec zanosi� si� rozpaczliwym p�aczem, a jego szloch odbija� si� echem od �cian.

Dag otworzy� drzwi. Zostali dos�ownie �ci�gni�ci ze schod�w. Akurat w tym momencie nadesz�a Irja z Taraldem. Kolgrim skoczy� do Irji, wyci�gn�� do niej r�ce i znowu zawy�, tym razem z rado�ci. A gdy go podnios�a, opl�t� r�kami jej szyj�.

Ona za� g�aska�a jego stercz�ce ramiona.

��Moje kochane, ma�e dziecko � szepta�a uspokajaj�co. � Kochane male�stwo. Teraz ju� zawsze b�d� przy tobie.

Wszyscy byli wstrz��ni�ci, patrzyli z przej�ciem na cud. Kolgrim �ywi� jakie� uczucia do drugiego cz�owieka!

I tylko Liv widzia�a twarz ch�opca ponad ramieniem Irji. Przenikn�� j� lodowaty ch��d na widok u�miechu, kt�ry dostrzeg�a. By� podst�pny, fa�szywy, triumfuj�cy.

Musia�o mi si� przywidzie�, pomy�la�a zaraz. Mo�e on w taki spos�b wyra�a rado��?

Gdyby jednak kt�re� z nich wierzy�o, �e po tym wszystkim b�dzie im z ch�opcem �atwiej, to musia�oby dozna� rozczarowania. By� i pozosta� ma�ym trollem, ca�kowicie �wiadomym swojej w�adzy i tego, jak nale�y si� ni� pos�ugiwa�.

I, podobnie jak to kiedy� Silje odkry�a u Sol, przekonali si�, �e kara by�a czym� najgorszym, co mo�na by�o wobec niego stosowa�, wtedy bowiem nienawi�� i ��dza zemsty czyni�y Kolgrima �miertelnie niebezpiecznym. Z czasem uda�o im si� uzyska� pewien rodzaj r�wnowagi pomi�dzy mi�o�ci� i surowo�ci� wobec niego, lecz utrzymanie tej r�wnowagi szarpa�o ich nerwy i wymaga�o si�y.

Nie, w �adnym razie nie jest to nowy Tengel dobry, ju� raczej Tengel z�y, my�la�a cz�sta Liv bezbo�nie.

Ale nale�a� do nich, by� ma�ym dzieckiem, kt�re si� nie prosi�o na �wiat i kt�re ich potrzebowa�o. W g��bi serc �ywili dla niego czu�o�� i smutek z powodu gorzkiego losu, jaki mu przypad� w udziale.

I znowu w Grastensholm przygotowywano wesele.

Liv nie bardzo wiedzia�a jak to wszystko urz�dzi�.

��Czy mog�abym zaproponowa� skromn� uroczysto��, Irjo? Miewali�my tu ju� wspania�e wesela, na przyk�ad moje pierwsze z Laurentsem Bereniusem. A bardziej nieszcz�liwego ma��e�stwa ni� nasze nigdy chyba nie widziano! Potem by� m�j drugi �lub, z Dagiem, wesele du�o skromniejsze i spokojniejsze, a przecie� sama wiesz, jacy jeste�my ze sob� szcz�liwi. Wesele Taralda i Sunnivy te� by�o szumne, ale ma��e�stwa nie u�o�y�o si� najlepiej. Wi�c mo�e teraz zrobiliby�my skromne, ciche przyj�cie, dobrze?

Irja u�miechn�a si�.

��Oczywi�cie, tak, tak b�dzie najbezpieczniej. Ale bardzo bym chcia�a zaprosi� mojego ojca�

��Och, kochanie, oczywi�cie wszyscy twoi bliscy przyjd�! I nasi z Lipowej Alei. Ale z zewn�trz nie chcia�abym nikogo, tym razem.

Mimo to wpad�a w panik�, kiedy obie z Irj� sporz�dzi�y list� go�ci, umieszczaj�c na niej wszystkich z Eikeby i rodze�stwa panny m�odej mieszkaj�ce w okolicy. Bracia, siostry, wujowie, ciotki, kuzynowie i rodzina z Lipowej Alei, razem osiemdziesi�t pi�� os�b. Niema�o, jak na skromn� uroczysto��.

Gdy po weselu uda�o im si� nareszcie wyprawi� ostatni� fal� go�ci z Eikeby, wyczerpani byli wszyscy, gospodarze i s�u�ba. Jeszcze przy sprz�taniu znale�li pod sto�em jednego z kuzyn�w Irji, ale poza tym by�o pusto.

Tak wi�c Irja i Tarald zostali ma��e�stwem. Pastor ich pob�ogos�awi� i wyg�osi� kr�tk�, ale pi�kn� mow� o tym, jak to wspaniale, �e dwoje jego przyjaci� odnalaz�o si� nawzajem. M�oda, lalkowata pastorowa siedzia�a sztywno przy stole, sprawdza�a palcami jako�� tkanych r�cznie mat roz�o�onych na �awach i kilim�w na �cianach, nie przestaj�c si� u�miecha� �agodnie, lecz zarazem cierpko. Nieoczekiwanie Tarald i Irja doznali ol�nienia. Zacz�li si� teraz domy�la� dlaczego pan Martinius jest taki zgorzknia�y. P�niej, wieczorem, sta�o si� to zreszt� jeszcze bardziej oczywiste. �ona pastora, Julia, rozmawiaj�c z Liv, traktowa�a j� wynio�le! �eby si� nikomu nie wydawa�o �e stoi w parafii cho�by o �d�b�o wy�ej, ni� �ona pastora. Liv popatrzy�a na ni� z szelmowskim b�yskiem w oczach i wyci�gn�a kieliszek w stron� Irji.

��Na zdrowie! I witaj w rodzinie, kochana baronowo!

Od strony pastorowej da�o si� s�ysze� st�umione prychni�cie.

Wesele dobieg�o ko�ca. Kiedy nareszcie wszyscy sobie poszli, Tarald zatrzyma� si� przy drzwiach Irji.

��Dzi�kuj� ci za dzisiejszy dzie�, droga przyjaci�ko. Wype�ni�a� swoje obowi�zki w najlepszym stylu. Teraz ja powinienem wype�ni� moje.

Irja drgn�a, ale on tylko uj�� jej r�k�: � Dobranoc, Irjo. Lepszej matki nie m�g� Kolgrim mie�!

Potem odszed� do siebie. Irja wesz�a do swojego pokoju, po��czonego przez otwarte drzwi z pokojem Kolgrima. D�ugo le�a�a, wpatruj�c si� w ciemno�� i dopiero przed �witem zapad�a w sen.

Ma��e�stwo by�o szcz�liwe, cho� zosta�o zawarte na tak niezwyk�ych warunkach. Tarald okazywa� jej du�o wi�cej szacunku ni� przedtem i cz�sto wszyscy czworo siadywali w d�ugie zimowe wieczory, gdy Kolgrim poszed� ju� spa�, i rozmawiali, albo grali w jakie� gry. Dobrze si� czuli razem i nikt nie traktowa� Irji jak znacznie ni�ej od rodziny stoj�cej analfabetki, kt�r� przecie� w istocie by�a. Uwa�ali, �e jest im r�wna we wszystkim � m�dra m�oda kobieta, o gor�cym sercu.

Pewnego dnia, w po�owie marca, Tarald rozmawia� z Irj� w pokoju Kolgrima. Sta� przy oknie i wygl�da� na dw�r.

��Czy zastanawia�a� si� mo�e nad spraw� drugiego dziecka?

Irja drgn�a tak mocno, �e to a� zirytowa�o Kolgrima.

��Tak � odrzek�a cicho.

��My�lisz, �e by�aby� ju� w stanie przez to przej��?

Zawaha�a si� na moment.

��Masz na my�li d�ugi czas oczekiwania? I por�d? Tak. Je�li tego chcesz.

Nie odwracaj�c si� powiedzia�.

��Czy odpowiada�oby ci, gdybym przyszed� dzisiaj wieczorem?

O, moje biedne serce, nie szarp si� tak strasznie. Zostan� przecie� rozerwana na kawa�ki.

��Tak. Odpowiada mi.

W ostatnim momencie zd��y�a powstrzyma� cisn�ce si� jej na wargi �dzi�kuj�.

Posz�a natychmiast umy� w�osy i wyk�pa� si�. R�ce dygota�y jej tak, �e z trudem nalewa�a wod� do miednicy. W ko�cu usiad�a na �awce, zas�oni�a twarz r�kami i wybuchn�a gwa�townym p�aczem.

Liv, kt�ra akurat tamt�dy przechodzi�a z brudn� bielizn�, poruszona otworzy�a drzwi i zapyta�a:

��Irjo, na Boga, co ci jest?

Irja, siedz�ca w samej tylko koszuli, nie by�a w stanie odpowiedzie�. Liv obj�a j�, przytuli�a i czeka�a a� synowa troch� si� uspokoi.

��Tak si� boj� � wyszlocha�a na koniec Irja.

��Opowiedz mi, o co chodzi.

��Nie. Ja nie mog� o tym rozmawia�.

��Cokolwiek by to by�o, sama, jak widzisz, nie mo�esz sobie z tym poradzi�.

��Ale to dotyczy tylko mnie i Taralda.

Liv siedzia�a bez ruchu.

��Czy on ci� �le traktuje?

��Nie, nie, oczywi�cie, �e nie!

��On jest moim synem, mo�e jednak mog�abym ci pom�c?

��Tak si� boj� bo on mo�e uwa�a�, �e moje cia�o jest okropne. I �e nie uda mi si� ukry�, �e� �e ja go kocham.

O Bo�e, pomy�la�a Liv, zamykaj�c oczy. Co ten m�j niemo�liwy syn zrobi�? Jak naprawd� g��boko zrani� t� dziewczyn�.

��Chcesz powiedzie�, �e wy nigdy� nie byli�cie ze sob�?

Irja prze�kn�a �zy.

��Nie, nigdy. Ale teraz on chce mie� drugie dziecko. To ma si� sta� dzi� wieczorem. Wyk�pi� si�, mog� si� �adnie ubra� i upi�� w�osy tak, jak mi pokaza�a pani Silje, ale nie mog� zmieni� swoich n�g!

Jej g�os przeszed� w cienki pisk i znowu zacz�a p�aka�.

Taraldzie, jak mo�esz by� taki okrutny? � my�la�a Liv zgn�biona. Czy ty nie jeste� naszym synem, wnukiem Charlotty, Silje i Tengela? Sk�d ci si� bierze ta nonszalancja i ten brak uczu�? Mo�e to po twoim dziadku Jeppe Marsvinie? Albo po tym okropnym ojcu Charlotty?

Nagle Liv zapa�a�a gniewem.

��Pos�uchaj no, Irjo! Jeste� tysi�c razy lepsza od tego zimnokrwistego g�upca, zapami�taj to sobie! To on powinien ci dzi�kowa�, �e mo�e do ciebie przyj��, to on powinien odczuwa� pokor� wobec twojej wiernej mi�o�ci. Bo ty go od dawna kochasz, prawda?

��Tak, od wielu lat. Pani Silje wiedzia�a o tym.

Och, ile to musia�o by� gorzkich lat, pomy�la�a Liv, poruszona. I jeszcze Sunniva na dodatek!

��Irjo, ja nie mog� si� w to miesza�. Je�li teraz p�jd� i powiem mu, co do niego czujesz i co on powinien czu� do ciebie, jeszcze pogorsz� spraw�. Ale je�li jutro zobacz�, �e jeste� roz�alona albo smutna� To ja go wtedy obij�, nie zwa�aj�c na to, �e jest doros�ym m�czyzn�. Wierz mi, ja wiem, co to znaczy by� ranion� w ma��e�stwie. Prze�ywa�am z Laurentem Bereniusem prawie to samo, co ty, a by�am wtedy nawet m�odsza od ciebie. No, a teraz umyj si� i zobaczymy, co nale�y zrobi�. Mam troch� perfum i r�u, na policzki i na wargi. B�dziesz taka �liczna, �e m�j nierozgarni�ty syn nawet nie spojrzy na ma�o wa�ne nogi.

Irja poci�gn�a nosem i pr�bowa�a si� u�miechn��.

��Dzi�kuj�, najlepsza pani baronowo!

��Nie, ty znowu wracasz do swoich dawnych przyzwyczaje�! Ju� od dawna przecie� m�wimy sobie ty. Mi�dzy nami baronowymi.

Irja zbiera�a nerwowo jakie� drobne przedmioty w pokoju, przenosi�a je z miejsca na miejsce, bez jakiegokolwiek �adu i sk�adu. Mia�a na sobie �lubn� nocn� koszul� Charlotty Meiden, przeznaczon� dla panny m�odej ze znacznie wy�szego rodu ni� ona. Ciemnoblond w�osy rozpuszczone, sp�ywa�y a� do talii, a z przodu zosta�y u�o�one w d�ugie loki. Liv umalowa�a j� dyskretnie i delikatnie skropi�a r�anymi perfumami.

Irja sama uwa�a�a, �e jest dosy� �adna. Tak naprawd�, to nigdy przedtem taka �adna nie by�a. Na wszelki wypadek zamkn�a drzwi do pokoju Kolgrima.

Po chwili rozleg�o si� pukanie do drugich drzwi, tych od strony korytarza. Irja drgn�a, chcia�a zawo�a� �prosz� wej�� ale zdo�a�a wydoby� z siebie tylko s�abiutki szept. Wci�gn�a powietrze i podj�a jeszcze jedn� pr�b�.

Jak sparali�owana sta�a przy ��ku i mog�a jedynie skin�� g�ow�, gdy Tarald wszed� do �rodka. Przygl�da� si� jej w �wietle �ojowych lampek rozwieszonych na �cianach.

��Nie b�d� taka przestraszona � u�miechn�� si�. � Wszystko p�jdzie dobrze.

Tak mo�esz m�wi� ty, bo masz do�wiadczenie, pomy�la�a. Och, nie wolno mi my�le� o tym, �e on trzyma� w ramionach Sunniv� w mi�osnym oszo�omieniu, my�la�a z desperacj�. Nie wolno mi. W ko�cu on jej nie znosi�, tak by�o. Nie, tak te� nie wolno mi my�le�, to niesprawiedliwe wobec biednej Sunnivy. Ech, do diab�a z Sunniv�!

Brzydkie s�owo zrobi�o jej dobrze.

��Jaka ty jeste� �adna, Irjo! Jeste� naprawd� �adna.

Tarald mia� na sobie tylko cienk� koszul� i ciemne spodnie. Ostro�nie podszed� do niej i po�o�y� jej r�ce na ramionach. Irja by�a tak spi�ta, �e o ma�o nie upad�a pod jego dotkni�ciem.

��Powinni�my potraktowa� to ch�odno i trze�wo � powiedzia� przyja�nie. � Tak b�dzie �atwiej, zobaczysz.

I ty w to wierzysz! � krzycza�a w duszy. Ch�odno, i trze�wo? Ty, kt�ry jeste� dla mnie najpi�kniejszym i najdro�szym m�czyzn�? Nie, ja tego nie znios�, uciekn� st�d!

Ale on ju� zacz�� zdejmowa� z niej nocn� koszul�, a ona pos�usznie podnios�a r�ce do g�ry. Jak dziecko.

��Mo�e zgasimy �wiat�o? � szepn�a tch�rzliwie.

��Zaraz. A teraz po�� si�, moja droga. Nie musisz si� ba�.

O Bo�e, jakie ona ma jednak krzywe te nogi, pomy�la� Tarald, zaszokowany. Nic dziwnego, �e tak brzydko chodzi. I to cia�o, takie zdeformowane. To oczywiste, �e rozumie Kolgrima, skoro sama jest tak strasznie zbudowana.

No, mo�e zbudowana� to niew�a�ciwe s�owo. To przecie� choroba uczyni�a j� tak�. Oset� Owszem, to trafne okre�lenie!

Na moment przenikn�� go strach. A je�li ona w og�le nie b�dzie mog�a urodzi� dziecka? Je�li to wszystko na pr�no?

Irja le�a�a ju� na ��ku, skulona, jakby chcia�a ukry� swoje biedne cia�o, Tarald zdj�� z siebie koszul� i rozpi�� pasek, a potem po�o�y� si� obok niej.

Nigdy w �yciu nie zdo�am tego zrobi�, my�la�. Ona, tak ma�o poci�gaj�ca, nigdy nie wzbudzi we mnie po��dania.

Irja jednak by�a mi�a i ciep�a, temu nie m�g� zaprzeczy�. Dr�a�a jak li�� osiki, chocia� w pokoju by�o gor�co. Nie chcia� jej pie�ci�, a tym bardziej ca�owa�, to by by�o idiotyczne, mieli przecie� pozosta� tylko przyjaci�mi.

Irja pr�bowa�a opanowa� dr�enie, ale bez powodzenia. Czu�a sk�r� Taralda na swoich piersiach, to on, ukochany m�czyzna jej marze�, le�a� teraz przy niej! Jak ona zdo�a ukry� swoj� t�sknot� do niego? Jak zdo�a zmusi� swoje r�ce i cia�o do pos�usze�stwa i dyscypliny? Teraz on uni�s� si� lekko i opar� na �okciu.

Co b�dzie, je�li go obejm�? Czy to wypada? Och, wiem tak niewiele, i tak si� boj�, tak si� boj�, �e on si� wszystkiego domy�li. Nie, nie dam sobie z tym rady. Czuj�, jak moje serce �omocze, a ca�e cia�o zaczyna pulsowa�. Ono chce si� podda�, o Bo�e, on nie mo�e si� o tym dowiedzie�, umr� ze wstydu! Nie mog� si� ods�oni�, chc� by� zimna i trze�wa, nie, no i moje r�ce le�� na jego plecach, nie chcia�am tego.

J�kn�a bezsilna. Nie mog�a nic zrobi�, �eby si� do niego nie przytula�.

Tarald by� oszo�omiony, zdumiony, jak mocno zaczyna mu bi� serce. Biedna Irja, dla niej to pewnie te� nie�atwe, zrobi�a naprawd� wszystko, by nie czu� si� niechciany.

Trudno! Trzeba przez to przej��, a im szybciej, tym lepiej � i nieoczekiwanie poczu�, �e, owszem, b�dzie w stanie wykona�, co do niego nale�y. Tak szybko � tego si� nie spodziewa�.

Przyci�gn�� Irj� pod siebie jednocze�nie �ci�gaj�c swoje ubranie.

Pie�ci�a ustami jego szyj�, oczy mia�a zamkni�te. Westchn�a cichutko, gdy stwierdzi�a, �e Tarald si� rozebra�. Kocham ci�, kocham ci�, ale nie mam prawa ci tego m�wi� ani okazywa�, �eby ci� nie odstraszy�.

Kobiecie, kt�ra zdaje sobie spraw� z tego, �e jest z jakiego� powodu ma�o poci�gaj�ca, trudno na og� wej�� w �wiat rozkoszy. Irja jednak mia�a ten moment za sob�, zmys�y wzi�y g�r� i cia�o przesta�o ju� jej s�ucha�. Instynktownie, bez udzia�u woli, sta�o si� to poza ni�.

J�kn�a, gdy poczu�a go na sobie. Ogarn�� j� gwa�towny po�ar, dr�a�a z po��dania, kt�re spad�o na ni� jak najgorsza piekielna udr�ka�

I nagle krzykn�a, zaciskaj�c wargi. O nie, nie, to nie mo�e tak bole�!

��B�d� dobry � prosi�a cichutko.

Tymczasem Tarald, kt�ry zaczyna� tak ch�odno i z dystansem, teraz straci� kontrol� nad sob�. Niczego nie pojmowa�, by� przestraszony swoj� reakcj�, ale nie m�g� si� ju� opanowa�, nawet gdy zauwa�y� jaki jej to sprawia b�l. Irja by�a �le zbudowana, ko�ci miednicy rozwin�y si� nie tak, jak powinny, ale cho� robi� co m�g�, ze wzgl�du na ni�, nie by� w stanie si� powstrzyma�. Nigdy przedtem nie dozna� a� takiego napi�cia.

W ko�cu najgorsze mieli za sob� i wtedy poczu�, jak mocno ramiona Irji obejmuj� jego kark, czu� jej wargi na swoim policzku, w oszo�omieniu odszuka� je swoimi ustami i trwa� w g��bokim poca�unku, dop�ki obojga nie ogarn�a gwa�towna ekstaza.

Tarald opad� na ��ko. Czu�, �e ona p�acze cichutko, wi�c po�o�y� d�o� na jej policzku.

Irja ucich�a nagle. Podni�s� g�ow� i spojrza� na ni� pytaj�co.

��No, je�eli z tego nie b�dzie dziecka, to ja ju� nie wiem � u�miechn�a si�.

On u�miechn�� si� tak�e.

��Ale, dla pewno�ci, spr�bujemy jeszcze raz za kilka dni, kiedy nie b�dzie ci to ju� sprawia� b�lu. A potem jeszcze nast�pnego wieczora, i nast�pnego. Bo bardzo to polubi�em, Irjo!

Ona westchn�a, uszcz�liwiona. Bardziej ni� z Sunniv�? � chcia�a zapyta�, ale nie zdoby�a si� na tak� odwag�.

��Je�li, rzecz jasna, b�dziesz chcia�a � doda�.

��Zawsze, Taraldzie � odpar�a. � Zawsze, kiedy mnie zapragniesz.

Nast�pnego ranka, w pokoju Kolgrima, Liv z promiennej twarzy Irji odczyta�a, �e jej syn zachowa� si� wobec swojej ma��onki godnie.

��No, wszystko posz�o dobrze, jak widz�?

��O tak! On by� taki mi�y, taki cudowny, pani Liv. I zosta� u mnie a� do rana, to znaczy, on oczywi�cie zaraz potem zasn��, a ja nie mia�am odwagi cofn�� ramienia, kt�re mi w ko�cu zdr�twia�o, ale taka jestem szcz�liwa, matko!

Liv ogarn�o wzruszenie, gdy zosta�a nazwana matk�.

A Irja ci�gn�a dalej, jednym tchem:

��Ja mu, rzecz jasna, nie powiedzia�am, jak bardzo go kocham, bo z jego strony o niczym takim nie ma mowy. On mnie po prostu lubi i jest mu ze mn� dobrze. Pani Liv � on chce mnie mie�! Pomy�le� tylko, Tarald mnie chce! I powiedzia�, �e znowu do mnie przyjdzie.

Liv u�miechn�a si� i nie wypowiedzia�a g�o�no przestrogi, kt�r� ju�, ju� mia�a na ko�cu j�zyka, by Irja nie zadowala�a si� tylko takimi dowodami jego sympatii. Zamiast tego odezwa�a si� przyja�nie.

��Wiesz, uwa�am, �e to wygl�da na bardzo obiecuj�cy pocz�tek mi�o�ci z jego strony.

��O Bo�e, gdyby to tylko mog�a by� prawda! � szepn�a jej synowa.

Irja bardzo szybko zasz�a w ci���. Tarald jednak nadal do niej przychodzi�. W ko�cu zamieszkali razem, a drzwi do pokoju jego ma�ego synka zostawiali na noc otwarte.

Pewnego dnia lata, gdy Irja by�a z ch�opcem w ogrodzie i usi�owa�a go przekona�, by nie zrywa� wszystkich kwiat�w babci, podnios�a nagle g�ow� i zobaczy�a, �e przyszed� do nich Tarald, w roboczym ubraniu; brudny i umazany glin�.

U�miechn�a si� na powitanie, ale jego twarz pozosta�a powa�na.

��Kocham ci�, Irjo � powiedzia� spokojnie. � Kocham ci� du�o bardziej i szczerzej, i du�o gor�cej, ni� kiedykolwiek kocha�em Sunniv�. Ty dajesz mi niewiarygodnie wi�cej, i w dzie� i w nocy.

Gor�ce uczucie szcz�cia ogarn�o Irj�, zerwa�a si� i pobieg�a do domu, zas�aniaj�c twarz r�kami, by ukry� p�acz.

��Co, na Boga�? � zapyta�a Liv, zaj�ta w pobli�u jak�� prac�. Co ty jej powiedzia�e�, Taraldzie?

M�ody m�czyzna potrz�sn�� g�ow�.

��Powiedzia�em tylko, �e j� kocham. Nic nie rozumiem.

��Nie? Ale za to ja rozumiem � o�wiadczy�a Liv, podchodz�c bli�ej. � I zaraz us�yszysz par� s��w prawdy! Irja kocha�a ci� gor�co i szczerze od dawna, zanim jeszcze wda�e� si� w t� szalon� afer� z Sunniv�. Cierpia�a przez ciebie wiele lat. Potem si� zjawi�e� w domu z inn� dziewczyn�, kt�ra ci�, na szcz�cie, nie chcia�a. Zrani�e� Irj� strasznie swoimi cynicznymi konkurami, a tamtego dnia, kiedy o�wiadczy�e�, �e odwiedzisz j� wieczorem, siedzia�a w pokoju k�pielowym i p�aka�a rozpaczliwie ze strachu, �e nie b�d� ci si� podoba�y jej nogi i �e m�g�by� si� domy�le�, jak bardzo ona ci� kocha. Dzi�kuj� ci, m�j synu, dzi�kuj�, �e by�e� dla niej dobry po tamtej nocy i �e powiedzia�e� jej o swoim uczuciu w�a�nie teraz!

Tarald d�ugo patrzy� na matk�.

��Ale dlaczego ona nic nie powiedzia�a?

��Nie, no wiesz co � westchn�a Liv zgn�biona. � Czasami zaczynam si� zastanawia�, czy nie odziedziczy�e� kurzego m�d�ku po swoim dziadka Jeppe Marsvinie. Kobiety zosta�y wyposa�one i w nie�mia�o��, i w dum�, nawet te niewykszta�cone, jak Irja. Ona� Och, ratunku! Ch�opiec!

Rzucili si� oboje ku �cianie domu, gdzie Kolgrim robi� co m�g�, �eby si� zabi� � wdrapa� si� na wysoki kamienny fundament.

Tarald zdj�� go stamt�d, mimo w�ciek�ych protest�w, odda� pod opiek� babki, a sam pobieg� za Irj�.

Znalaz� j� w sypialni, gdzie pr�bowa�a usun�� �lady �ez.

��Irja, kochana moja, dlaczego nic mi nie m�wi�a�? � zapyta� j� i obj�� mocno. � Matka opowiedzia�a mi o twojej mi�o�ci. Stracili�my tyle czasu!

Irja promienia�a szcz�ciem.

��Nie, niczego nie stracili�my. Najp�niejsze zimowe jab�ka potrzebuj� bardzo du�o czasu, �eby dojrze�.

��Por�wnujesz mnie do zimowego jab�ka? � roze�mia� si� Tarald. No tak, jestem chyba troch� cierpki, to musz� przyzna�. Wybacz najdro�sza wszystek b�l, jaki ci sprawi�em przez to, �e tak nic nie rozumia�em!

��Taka by�am szcz�liwa w ostatnim czasie, przecie� wiesz. A teraz mog� ci nareszcie powiedzie�, jak bardzo ci� kocham. Nie, Taraldzie, pu�� mnie! � wo�a�a z u�miechem. � Przynios�e� tu ze sob� ziemi� z po�owy pola!

Na dole, w ogrodzie, Liv walczy�a z Kolgrimem, kt�ry stawa� si� coraz wi�kszy i silniejszy.

��B�dziesz siedzia� na ziemi, ty ma�y�

Uzna�a, �e lepiej nie wymawia� tego s�owa, kt�re przysz�o jej do g�owy.

Dag wr�ci� konno z zarz�du gminy i wobec mo�liwo�ci posiedzenia na koniu ch�opiec zapomnia� o walce z babk�.

Pozwolono mu, rzecz jasna, wspi�� si� na siod�o,

��No? � zapyta� Dag ma��onk�. � Co tu s�ycha�?

��List od Cecylii � odpar�a Liv, pr�buj�c uporz�dkowa� w�osy po szarpaninie z wnukiem. B�dzie mog�a nas odwiedzi�. Przyjedzie na Bo�e Narodzenie i zostanie przez dwa miesi�ce.

��Nareszcie dobre nowiny! A z Irj�, wszystko w porz�dku?

��Bardzo dobrze. Dzisiaj jest wyj�tkowo szcz�liwa, bo Tarald ostatecznie zrozumia�, �e to ona jest kobiet� jego �ycia.

��O tak, ten ch�opak zawsze wolno my�la�.

Liv spogl�da�a na Kolgrima, kt�ry z rozjarzonymi, ��tymi oczami pr�bowa� nak�oni� konia, by znowu ruszy� galopem na drog�. Na szcz�cie dziadek i babka zdo�ali go powstrzyma�.

��Dag, tak si� martwi�

��Ale czym, wszystko przecie� uk�ada si� teraz dobrze.

��Nie by�abym tego taka pewna � mrukn�a pod nosem. � Bo jak ten nasz tyran przyjmie ma�� siostr� albo brata, jak my�lisz?

Dag zacz�� si� zastanawia�.

��To naprawd� trudne pytanie, masz racj�! Na dodatek taki jest przywi�zany do matki tego nowego dziecka. C�, mo�emy mie� tylko nadziej�, �e b�dzie dobrze.

��Boj� si�, �e to na nowo zachwieje i tak niepewn� r�wnowag�. Zastanawiam si� cz�sto, czy nie pope�nili�my wtedy b��du, kiedy ojciec nas pyta�.

��Masz na my�li wtedy, gdy nas prosi�, �eby przerwa� to wszystko? � zapyta� Dag. � Zanim nowe �ycie si� narodzi�o? Tak, musz� przyzna�, �e i ja stawia�em sobie to pytanie. My�l� jednak, �e post�pili�my s�usznie. Z chrze�cija�skiego punktu widzenia�

��Chrze�cija�ski punkt widzenia cz�sto zmusza cz�owieka do wybierania z dwojga z�ego. Ochroni si� jedno �ycie, a potem trzeba reszt� swego strawi� na walce, by to uratowane nie niszczy�o �ycia innych.

��Chyba troch� przejaskrawiasz � rzek� Dag, du�o bardziej oddany sprawom wiary ni� jego �ona. � Kochamy go przecie�, czy� nie?

��Wyra�asz si� troch� zbyt otwarcie � ostrzeg�a Liv. � Ma�e saganki te� maj� uszy. Ale, oczywi�cie, �e go kochamy. Tylko, �e ta smutna mi�o��, pomieszana z �alem. Nie, Kolgrim, nie wolno wbija� koniowi palc�w w oczy. Schod� na d�, zaraz b�dzie obiad.

To by�o s�owo, kt�re Kolgrim rozumia�. Natychmiast zeskoczy� na ziemi�.

W og�le rozumia� du�o. M�wi� niewiele, ale wykazywa� jak�� osobliw� inteligencj�, kt�ra nieustannie ich zaskakiwa�a. Co jednak sobie my�la� w g��bi duszy, nie wiedzia� nikt.

Tego lata dzieci w okolicy chorowa�y na �wink�. Kolgrim tak�e, a od niego zarazi� si� Tarald. Cierpia� bardzo, bo �winka zaatakowa�a wszystkie w�z�y ch�onne. Piel�gnowa� go Tarjei, kt�ry przyjecha� w�a�nie do domu z Tybingi.

��Masz szcz�cie, �e Irja w�a�nie teraz oczekuje dziecka.

��Co moja �winka ma z tym wsp�lnego.

��To b�dzie twoje ostatnie dziecko.

Tarald zblad�.

��A sk�d ty o tym wiesz?

��Na �wink� powinno si� chorowa� w dzieci�stwie. Doro�li m�czy�ni na og� ponosz� powa�ne szkody.

Po wyj�ciu kuzyna Tarald d�ugo le�a�, pogr��ony w my�lach. Jego ostatnie dziecko� �eby tylko wszystko dobrze posz�o�!

Dr�czy� go okropny niepok�j. Irja nie czu�a si� ostatnio najlepiej � miewa�a b�le w plecach i nogach, a przecie� musia�a zajmowa� si� tym dzikusem, Kolgrimem�

Taralda zdumiewa�y jego w�asne reakcje. Mi�o�� do Sunnivy mia�a w sobie co� z igraszek motyli. Uwielbia� na ni� patrze�, nosi� j� na r�kach, �y� wraz z ni� w jakim� fantastycznym �wiecie pi�kna. Nigdy ze sob� nie rozmawiali, wzdychali tylko i zachwycali si� wszystkim, przemawiali do siebie pieszczotliwie dziecinnym j�zykiem, a Sunniva przez ca�y czas odgrywa�a jak�� rol�, by�a s�odk� i bezradn�, wci�� za ma�o kochan� bogink�. O Bo�e, jak�e go to w ko�cu nudzi�o!

Z Irj� wprost przeciwnie, m�g� rozmawia� o wszystkim. S�ucha�a i rozumia�a. Nigdy go nie dra�ni�a, nigdy nie wy�miewa�a jego powagi czy skr�powania, gdy musia� stwierdzi� w jakiej� sprawie, �e jego rozum nie si�ga tak daleko. Tarald odczuwa� dla Irji g��bok� czu�o��. Czasami, kiedy by� gdzie� daleko, nagle ogarnia�a go taka gor�ca fala uczucia dla niej, takie wzruszenie, �e wprost nie m�g� oddycha�, prze�yka� �liny, a nawet widzie� wyra�nie. Jakie znaczenie mia� jej wygl�d? Istnia�a po prostu Irja, jego ukochana, a do Irji nale�a�y zdeformowane nogi, niekszta�tne cia�o i szeroka, ale wzruszaj�co �yczliwa twarz, i on kocha� to wszystko.

Cz�sto jej to powtarza�. �wiadomo��, �e j� to cieszy, dawa�a mu jakie� poczucie bezpiecze�stwa. A ile ona jemu dawa�a mi�o�ci�!

Tarald odnosi� niejasne wra�enie, �e w znacznej mierze zas�ug� jego ma��onki jest to, i� sta� si� dojrza�ym m�czyzn� o silnym charakterze.

Cecylia przyjecha�a do domu w �rodku najwi�kszych przygotowa� do Bo�ego Narodzenia. Wkroczy�a w to o�ywiona, zara�liwie radosna i szcz�liwa, �e nareszcie mo�e troch� poby� w domu. Od pierwszej chwili zacz�a wywiera� wp�yw na ich �ycie. Grastensholm nabra�o blasku, jakby Cecylia zarzuci�a wszystko wok� kwiatami. Tak�e Lipowa Aleja si� ockn�a, ale to przede wszystkim dlatego, �e i Tarjei przyjecha� do domu na �wi�ta z Tybingi. On m�g� sobie cz�ciej ni� Cecylia pozwoli� na podr� do domu, bo dziadek Tengel przekaza� mu, w tajemnicy, wi�ksz� cz�� tego co zarobi� lecz�c ludzi. Nie dlatego, by chcia� wyr�nia� jednego ze swoich spadkobierc�w pomijaj�c innych, lecz Silje i on byli zgodni, �e Tarjei powinien si� kszta�ci�. A na to trzeba pieni�dzy. Tengel zawsze stara� si� jak m�g�, gdy chodzi�o o jego najbardziej uzdolnionego wnuka. Poza tym Tarald i Cecylia mieli przecie� tak�e maj�tek Meiden�w, nic wi�c dziwnego, �e Tengel przeznaczy� troch� wi�cej dla rodziny Arego.

Teraz oboje najbardziej uzdolnieni cz�onkowie rodziny zjechali do domu. Wszyscy z rado�ci� oczekiwali �wi�t, nie przeczuwaj�c, jak b�d� one bogate w wydarzenia.

Ledwie Cecylia zd��y�a przekroczy� pr�g domu w Grastensholm i zamkn�� za sob� pi�knie rze�bione drzwi, a natychmiast wszyscy zacz�li j� wypytywa� o nowiny z Danii.

��Czy mog�abym najpierw zdj�� okrycie? � szczebiota�a uszcz�liwiona.

By� to niezwykle wytworny p�aszczyk z czarnej, podbitej futrem materii. Liv, kt�ra osobi�cie pomaga�a malowa� murowan� obudow� paleniska, zeskoczy�a ze sto�ka, by powita� c�rk�, przyby�� tak nagle. Cecylia nie pozwoli�a si� jej jednak dotkn��, dop�ki si� nie rozbierze, nie, �adnych bia�ych plam na tym p�aszczu!

��Och! jak to cudownie by� znowu w domu! Jak wy pi�knie tu wszystko urz�dzili�cie. Mamo kochana, prosz� si� jak najszybciej umy�, musz� u�ciska� was wszystkich� No, nie, zaraz zaczn� p�aka�, a tego nie powinnam robi�, solennie to sobie przyrzek�am.

��Ach, ojcze! Jak ja za wami wszystkimi t�skni�am!

Wpad�a w obj�cia Daga, ogarni�ta �alem po wszystkich, kt�rzy ju� st�d odeszli. Charlotta, Jacob, Sunniva� Nale�eli do tego domu. I z Lipowej Alei odeszli ci, kt�rzy byli samym j�drem rodziny � Tengel i Silje.

Min�o kilka godzin zanim Cecylia poczu�a si� tu znowu w domu, a wtedy matka i c�rka odby�y w du�ym salonie szczer� rozmow� w cztery oczy.

��No, a poza tym� Co tam u tego pana o tak dostojnym nazwisku? � zapyta�a Liv, udaj�c, �e nazwiska akurat zapomnia�a. W rzeczywisto�ci wiele walnych chwil sp�dzi�a na marzeniach, wyobra�aj�c sobie Cecyli� jako przysz�� margrabin�. S�dz�c z list�w c�rki, musia� to by� bardzo mi�y pan.

��U Alexandra Paladina? � pomog�a jej Cecylia z udan� swobod�. A owszem, widuj� go czasami. Ale tylu mam adorator�w�

��Naprawd�? � rzek�a Liv, jako� nieprzyjemnie poruszona.

��Tak. Mog� wybiera� i przebiera�. Och, to ten wazon wci�� tutaj jest? No, nie, sta�am si� okrutnie sentymentalna!

Papla�a bez przerwy, �eby zag�uszy� b�l. Wkr�tce poprosi�a, by mog�a p�j�� do swojego pokoju i ogarn�� si� po podr�y.

Alexander Paladin� Cecylia rozpakowywa�a si�, a my�lami wraca�a do niedawnej przesz�o�ci. Nie mog�a zaprzeczy�, �e marzy�a o nim.

Przewa�nie Cecylia przebywa�a na zamku Frederiksbarg, na p�noc od Kopenhagi, poniewa� tam w�a�nie mieszka�y kr�lewskie dzieci. Niekiedy do zamku przyje�d�a� tak�e margrabia, ale nie zdarza�o si� to zbyt cz�sto. Od czasu do czasu spotykali si� w Kopenhadze, w trakcie jej rzadkich wypraw do stolicy. By�y to jednak prawie zawsze spotkania przypadkowe � wpadali na siebie gdzie� na zamkowych korytarzach, albo bywali na tych samych przyj�ciach. Zawsze wtedy odbywali d�u�sze rozmowy i to nie Cecylia by�a ich inspiratork�.

Mimo jednak �e margrabia chcia�, jak si� sam wyrazi�, �otoczy� opieku�czym ramieniem t� ma��, norwesk� panienk�, tak bezbronn� wobec dworskich intryg�, wci�� jako� dziwnie jej unika�.

Zdarza�o si� wprawdzie, od czasu do czasu, �e przychodzi� prosi�, by mu towarzyszy�a na jaki� koncert lub przedstawienie teatralne na zamku, organizowane przez kr�la. Ch�tnie si� na to godzi�a i zawsze bardzo dobrze czu�a si� w jego towarzystwie. Nie mog�a jednak nie dostrzega� jakiego� sp�oszonego, niemal zaszczutego wyrazu jego oczu ani ukradkowych spojrze� innych ludzi.

Nigdy nie powiedzia� niczego, co by �wiadczy�o, �e cho� odrobin� jest w niej zakochany. Nigdy jej nie dotkn��, z wyj�tkiem okoliczno�ci, kiedy znajdowali si� w otoczeniu innych. W takich sytuacjach zdarza�o si�, �e k�ad� jej poufale r�k� na ramieniu i szepta� do ucha co� najzupe�niej oboj�tnego, lecz z takim u�miechem, jakby to by� nies�ychany sekret.

Potem jednak zawsze �egna� si� przed drzwiami jej pokoju, ca�owa� uprzejmie w r�k� i dzi�kowa� za mi�e towarzystwo.

Owszem, rozmawiali ze sob� swobodnie. Cecylia jednak traci�a orientacj� i zupe�nie nie rozumia�a jego postawy, dop�ki nie dosz�o do tych okropnych wydarze�, kt�re spad�y na ni� jak bolesne ciosy. Na ich wspomnienie jeszcze teraz rumieniec oblewa� jej policzki.

Cecylia u�wiadomi�a sobie, �e przerwa�a prac�. Usiad�a na ��ku, jakby nogi odm�wi�y jej pos�usze�stwa. Zm�czona podr� i zgn�biona wspomnieniami, po�o�y�a si� w ko�cu, zas�aniaj�c twarz r�k�.

Wszystko zacz�o si� tu� przed wyjazdem z dzie�mi z Frederiksborg do Dalum Kloster, gdzie mia�y pozosta� pod opiek� babki, Ellen Marsvin, dalekiej kuzynki tego nikczemnika Jeppe Marsvina, dziadka Cecylii. Pokrewie�stwo by�o jednak tak dalekie, �e ju� prawie zupe�nie pozbawione znaczenia. Dobrze, �e dzieci mog� tam pojecha�, my�la�a, bo pani Kirsten naprawd� nie jest dobr� matk�. Pani Kirsten, osoba pe�na temperamentu i porywcza, bi�a je cz�sto tak, �e zostawa�y si�ce na ca�ym ciele. Szczeg�lnie okrutnie traktowa�a najstarsz� c�reczk�, Ann�, bo dziewczynka by�a podobna do ojca, kr�la Christiana, a tego Kirsten Munk nie mog�a znie��. Cecylia musia�a pociesza� biedactwo i, w miar� up�ywu czasu, stawa�y si� sobie coraz bli�sze. Pociech� dla dziewczynki by�o i to, �e ojciec bardzo j� kocha�. Zreszt� to w�a�nie ma�a Anna wyjedna�a u ojca, �e Cecylia zosta�a opiekunk� tak�e jej m�odszych si�str. Kr�l chcia�, �eby pozosta�a na dworze, Alexander tego chcia� i dzieci tak�e. Pani Kirsten i jej ochmistrzyni niewiele mog�y wi�c zrobi�. Po kryjomu dr�czy�y jednak Cecyli� z�o�liwym wytykaniem jej rzeczywistych czy wymy�lonych b��d�w, zaczepkami, z�ym s�owem.

Inna sprawa, �e i u babki, Ellen Marsvin, dzieciom wcale nie wiod�o si� lepiej.

Pewnego ranka, na kr�tko przed wyjazdem z Frederiksborg, Cecylia przysz�a do zajmowanego przez dzieci skrzyd�a zamku, by rozpocz�� codzienn� prac�. Od progu dostrzeg�a, �e wszystkie pokoj�wki, zbite w gromadk�, szeptem opowiadaj� sobie jakie� sensacje.

Po chwili zjawi�a si� te� ochmistrzyni.

��O, panna Cecylia! A co tam s�ycha� u pani serdecznego przyjaciela? Mam na my�li margrabiego?

S�owa serdeczny przyjaciel wypowiedzia�a z nieukrywanym szyderstwem.

Cecylia wiedzia�a, �e Alexander przebywa w�a�nie we Frederiksborg, lecz nim zd��y�a cokolwiek powiedzie�, tamta doda�a:

��Nie o�wiadczy� si� jeszcze?

Wszystkie pokoj�wki wybuchn�y �miechem.

��Nie rozumiem o co chodzi � odpar�a Cecylia, zbita z tropu.

Oczy ochmistrzyni rozb�ys�y triumfuj�co.

��Kto� chyba szepnie Jego Wysoko�ci par� s��w do ucha. O tym, �e widziano m�odego ch�opca, kt�ry wczoraj o czwartej nad ranem opuszcza� pok�j margrabiego.

Wszystkie g�owy z zainteresowaniem zwr�ci�y si� ku Cecylii.

Ona za� sta�a oszo�omiona, nie wiedz�c, co pocz��. Tak? No to co?, chcia�aby zapyta�. Sama widywa�am pewnego m�odzie�ca, jak tam wchodzi�. Wiele razy. Co w tym takiego nadzwyczajnego?

Po minach kobiet pozna�a jednak, �e Alexander popad� w powa�ne tarapaty. Szpiegostwo? Sprzysi�enie przeciwko kr�lowi?

Powag� sytuacji potwierdzi�a nie milkn�ca ani na moment ochmistrzyni:

��Jego Wysoko�ci to si� nie spodoba, o nie! Je�li kr�l b�dzie w dobrym nastroju, to mo�e sko�czy si� na tym, �e margrabia popadnie w nie�ask� i zostanie wrzucony do ciemnicy. Ale, je�li b�dzie w z�ym humorze, to�

Zrobi�a wielce wymowny gest, przeci�gaj�c palcem po gardle.

Cecylia zdo�a�a si� w ko�cu pozbiera�. Ochmistrzyni gada�a bez przerwy, nikt nie zauwa�y� milczenia m�odej panny.

��Rzeczywi�cie, Alexander Paladin przyjmowa� wczoraj w nocy wizyt� m�odego cz�owieka � powiedzia�a pewnym g�osem, bowiem margrabia by� dla niej zawsze taki mi�y. Teraz na ni� przysz�a kolej, �eby mu pom�c. � Pewnie wiecie, �e margrabi� od pewnego czasu m�cz� dokuczliwe napady gor�czki. W�a�nie wczoraj, ju� p�no w nocy, kiedy odprowadza� mnie do mojego pokoju, poczu� si� bardzo �le. Wtedy ja go musia�am odprowadzi�, z pomoc� jakiego� m�odego cz�owieka, kt�rego przypadkiem spotkali�my. Poprosi�am potem tego m�odzie�ca, by poszed� ze mn� i zabra� dla margrabiego �rodek przeciwko gor�czce. Post�pi� zgodnie z moim poleceniem i zani�s� lekarstwo. Co w tym dziwnego?

W tej samej chwili spostrzeg�a, �e do pokoju wszed� kr�l. Uk�oni�a si�, jak wszyscy obecni.

��Okropny ruch musia� panowa� na korytarzach dzisiejszej nocy o�wiadczy� kr�l sucho i wi�cej do tej sprawy nie wraca�.

Nast�pnego dnia Cecylia dosta�a du�y bukiet jesiennych kwiat�w, kt�ry pos�aniec przyni�s� do jej pokoju wraz z bilecikiem:

�Dzi�kuj�. Czy chcia�aby� zje�� ze mn� obiad dzi� wieczorem? Oddany Ci Alexander�.

By� to bardzo wyszukany obiad w jego pokoju, serwowany na porcelanie i kryszta�ach. Alexander by� jaki� taki uduchowiony, �e podejrzewa�a, i� chce w ten spos�b pokry� okropne zdenerwowanie, ona za� pr�bowa�a mu odpowiada� w tym samym lekkim, dowcipnym tonie.

Wreszcie, kiedy siedzieli swobodnie nad jak�� gr�, nie bardzo si� w ni� anga�uj�c, bo wypili sporo wina, Alexander powiedzia�:

��Cecylio, je�li chodzi o t� nocn� wizyt�, i te napady gor�czki, kt�re wymy�li�a�� Jeste�my ci niezwykle wdzi�czni, m�j przyjaciel i ja.

��Och, przynajmniej tyle mog�am dla ciebie zrobi�, zawsze okazujesz mi tyle �yczliwo�ci � odpar�a weso�o, lecz zaraz spowa�nia�a.

��Nie chcia�abym by� niedyskretna, wypytuj�c dlaczeg� to kr�l mia�by ci� wtr�ci� do ciemnicy, ale zapytam mimo wszystko. Nie musisz mi odpowiada�. Domy�lam si� sprzysi�enia przeciwko kr�lowi. A to powa�na sprawa!

Pi�kna, silna r�ka Alexandra opad�a na st�. Margrabia d�ugo i uwa�nie przygl�da� si� Cecylii.

��Sprzysi�enie przeciwko Christianowi? Czy ty kompletnie oszala�a�?

Cecylia zmiesza�a si�.

��No, bo chyba nie jeste� w s�u�bie jakiego� obcego pa�stwa? I nie szpiegujesz tutaj? Ty sam pochodzisz przecie� z cudzoziemskiego rodu, prawda?

Alexander straci� mow�. W ko�cu jednak wykrztusi� z siebie:

��Nie, nie jestem cudzoziemcem. M�j r�d przyby� do Danii bardzo dawno temu i na d�ugo przed moim narodzeniem sta� si� rodem du�skim.

Cecylia czeka�a.

Po d�ugotrwa�ej, jakby wszechogarniaj�cej ciszy, Alexander j�kn�� i wspar� g�ow� na r�kach, z �okciami na stoliku do gry.

��Dobry Bo�e! � szepn��. � Czy chcesz powiedzie�, �e niczego nie rozumiesz? �e o niczym nie wiedzia�a�?

��O czym mia�am wiedzie�?

Alexander znowu spojrza� na ni�. Jego fascynuj�c� twarz wykrzywia� teraz grymas rozpaczy.

��Cecylio, na Boga! Ma�a, ufna Cecylio z norweskiej prowincji. Moja przyjaci�ko, jak ja ci� potraktowa�em? By�em przekonany, �e ty wiesz! Spotka�a� tu przecie� kilka razy m�odego Hansa i nie reagowa�a�, wi�c my�la�em, �e rozumiesz. Och, nie, moje ma�e, drogie dziecko!

Cecylia mia�a �zy w oczach.

��Alexandrze, o co chodzi? Tak mi przykro widz�c, �e jeste� nieszcz�liwy. Czy on� Czy on jest mo�e twoim synem? � zako�czy�a cicho.

Alexander na chwil� oniemia�, ale te� troch� go to zirytowa�o.

��Moim synem? Nie, no przesta�! To ju� nieprzyzwoite! Ile ja mam lat, twoim zdaniem�?

��Nie, nie mog� zrozumie� co by to mog�o by�, tak strasznego i tajemniczego, �e kr�l chcia�by ci� skrzywdzi�. Ale, wybacz mi, wi�cej pyta� nie b�d�.

Alexander nadal milcza�. Przygl�da� jej si�, lecz my�lami by� gdzie indziej.

��Powiedz mi, Cecylio, jakie ty �ywisz do mnie uczucia? Nie, zreszt� nie m�w, nie chc� tego wiedzie�! O Bo�e, drogie dziecko, co ja ci zrobi�em!

��Ty? Ty zawsze by�e� dla mnie mi�y.

��Nie! Ja ciebie wykorzystywa�em! Igra�em z twoj� przyja�ni� bawi�em si� �wi�tymi uczuciami. Na Boga!

Ufam, �e nie zrani�em ci� zbyt g��boko, ufam, �e nie zbruka�em czego� pi�knego w twojej duszy. Lecz w atmosferze dekadencji jaka tu panuje nie mog�em my�le� inaczej jak tylko, �e ty wiesz. Nie rozumia�em jaka jeste� czysta i nie zepsuta. Nie, Cecylio, nie pytaj, tak mi okropnie wstyd! Wszystko, co mog� ci powiedzie� to to, �e jestem obci��ony sekretnym brzemieniem oraz to, �e tutaj, na dworze mam wielu wrog�w. Podejrzewa si� mnie, ale nikt nie zdo�a� przedstawi� dowod�w. Jestem faworytem kr�la, lecz gdyby kr�l otrzyma� dowody, by�bym zgubiony. W jednej chwili. I teraz, Cecylio, nasze drogi musz� si� rozej��. Na zawsze. Dzi�kuj� Bogu, �e opuszczasz Frederiksborg, �e b�dziesz z dala ode mnie. Przyja�� z tob� dodawa�a mi si�y. Ale niech B�g broni, �eby to kiedykolwiek mia�o by� co� wi�cej ni� tylko przyja��! Tak �le ci nie �ycz�!

Cecylia wsta�a zgn�biona i nieszcz�liwa. Nie rozumia�a o co chodzi, nie chcia�a roz��ki z najlepszym przyjacielem, on jednak by� nieprzejednany.

Opu�ci�a zatem Frederiksborg, lecz jej nowa pani, Ellen Marsvin, nie okaza�a si� wcale �askawsza od poprzedniej. To za�, �e ochmistrzyni przenios�a si� wraz dzie�mi, wcale sprawy nie u�atwia�o.

Alexandra Paladina wi�cej nie spotka�a, a wkr�tce otrzyma�a pozwolenie na pierwsz�, po wielu latach, wizyt� w Norwegii. T�skni�a jednak do swego przyjaciela nieustannie.

Dopiero w drodze z Oslo do Grastensholm dowiedzia�a si� o co naprawd� chodzi.

W Oslo oczekiwa� na ni� Tarjei. Przyjecha� tam poprzedniego dnia i mia� jej towarzyszy� do domu. Oboje zreszt� przybyli wcze�niej ni� przewidywano, wi�c nikt nie wyjecha� im na spotkanie w porcie.

W powozie opowiadali sobie nawzajem o swoich prze�yciach i w ko�cu Tarjei zapyta�, rzecz jasna, o jej romanse i o to, czy znalaz�a sobie jakiego� wielbiciela. Wtedy Cecylia opowiedzia�a histori� o Alexandrze Paladinie, bo z Tarjeim zawsze mog�a rozmawia� o wszystkim szczerze, cho� by� od niej pi�� lat m�odszy.

Gdy us�ysza�, co mia�a do powiedzenia, spowa�nia�, zagryz� wargi i nie chcia� niczego wyja�nia�.

��O co chodzi, Tarjei? � dopytywa�a si� Cecylia niespokojnie.

��Ty naprawd� niczego nie rozumiesz?

��Dok�adnie tak samo pyta� Alexander. Wi�c ty wiesz, co to znaczy?

��Tak, nietrudno si� domy�le�. Czy jeste� w nim zakochana?

��Nie wiem, ale naprawd� go lubi�.

��Nie chcia�bym zniszczy� ani urazi� twoich szlachetnych uczu�, s�dz� wi�c, �e najlepiej, by� zosta�a przy swojej niewiedzy.

��Nie! � zawo�a�a Cecylia, chwytaj�c go za klapy. � Ja chc� wiedzie�! Czuj� si�, jakbym b��dzi�a w ciemnym tunelu i stara�a si� po omacku dotkn�� czego� przyjemnego, ale wok� jest tyle obrzydliwo�ci, �e nie mam odwagi dotkn�� czegokolwiek.

��Tak, to bardzo trafne por�wnanie.

��No wi�c? Albo mi zaraz powiesz, o co chodzi, albo wi�cej z tob� nie rozmawiam.

��To gro�ba czy obietnica? � dra�ni� si� z ni� Tarjei. � No, ale m�wi�c powa�nie, czy ty naprawd� nie s�ysza�a� o takich m�czyznach, jak Alexander?

��Co rozumiesz przez �takich m�czyzn�?

Tarjei skrzywi� si� niech�tnie na my�l, �e b�dzie musia� naruszy� jej niewinny �wiat.

��Nie oczekuj nigdy mi�o�ci z jego strony, kuzynko!

Cecylia wygl�da�a teraz dosy� �a�o�nie. Skuli�a si� w k�cie powozu.

��Dlaczego nie?

��Poniewa� istniej� m�czy�ni, kt�rzy� ale, na Boga� dziewczyno, czy ty nie pojmujesz, co m�ody Hans robi� w nocy w jego pokoju?

��Nie.

��Oni� Och, Cecylio, rusz g�ow�! Istniej� m�czy�ni, kt�rzy nie interesuj� si� kobietami. Nie mog� ich kocha�. Oni kochaj� m�czyzn!

S�owa z trudem torowa�y sobie drog� do jej umys�u. To, co powiedzia� Tarjei, brzmia�o bezgranicznie g�upio.

��Bardzo dobrze rozumiem, �e pozycja twojego przyjaciela na dworze jest niepewna � o�wiadczy� Tarjei brutalnie. � Takie sprawy s� surowo karane. Niekiedy �mierci�.

��My�lisz, �e�

Mia�a wra�enie, jakby jej m�zg zosta� otulony we�n�. Nie by�a w stanie si� skupi�.

��Tak, tak w�a�nie my�l� � potwierdzi� Tarjei. � Oni przecie� nie siedz�, trzymaj�c si� za r�ce!

��Ale� � zacz�a Cecylia z pow�tpiewaniem. � To przecie� niemo�liwe� Oni przecie� nie mog��

��To ju� ich sprawa. Ja wiem tylko, �e ich mi�o�� mo�e by� r�wnie g��boka i czysta jak nasza, tyle, �e jest tysi�c razy bardziej dramatyczna.

A ten Hans? Jak on wygl�da? Szczup�y, urodziwy i bardzo m�ody. Jej rywal� Nareszcie wyobra�nia Cecylii zacz�a znowu dzia�a�.

��Zatrzymaj pow�z � b�kn�a niewyra�nie. � Musz� wyj��. Potrzeba mi powietrza.

Zanim dotarli do Grastensholm zdo�a�a si� jako� pozbiera�. Gruntownie przedyskutowali t� spraw� z Tarjeim i Cecylia dowiedzia�a si�, �e zdarzaj� si� te� kobiety maj�ce takie same sk�onno�ci. Poczu�a, �e nowy, niepoj�ty �wiat otwiera si� przed jej naiwn� dusz�.

Nie chcia�a nigdy wi�cej widzie� Alexandra Paladina. Paladyna, jak go nazywano na dworze, nawi�zuj�c do dwunastu s�awnych rycerzy, paladyn�w Karola Wielkiego. Paladyn Christiana IV � powiadano o Alexandrze.

��Niech to diabli porw�! � wrzasn�a nagle Cecylia w bezsilnej desperacji i wtedy Tarjei poj��, �e najgorsze ma ju� ona za sob�. Oboje wybuchn�li �miechem.

Ku zaskoczeniu wszystkich, Cecylia odnalaz�a drog� do serca Kolgrima.

Nast�pnego ranka zesz�a na �niadanie z okrzykiem:

��No, a gdzie si� podziewa ta ma�a bestia?

Kolgrim, ju� teraz blisko czteroletni, zeskoczy� z krzes�a i rzuci� si� ku ciotce z tak� si��, �e o ma�o jej nie przewr�ci�.

��Kochani, czy macie jak�� uzd�, �eby okie�zna� tego szale�ca? � j�kn�a i unios�a w g�r� malca, kt�ry chichocz�c uszcz�liwiony, ci�gn�� j� za w�osy.

��Co, chcesz mnie powiesi�, ty przewrotny diable? � wrzasn�a Cecylia stawiaj�c go na pod�odze, po czym rozpocz�li dzik� gonitw� po pokojach, przodem Kolgrim, zanosz�cy si� �miechem, a za nim Cecylia, wykrzykuj�ca wszelkie mo�liwe przekle�stwa.

W ko�cu z w�asnej woli da� si� schwyta�, a ona udawa�a, �e zaraz st�ucze go na kwa�ne jab�ko. Potem, przy stole, siedzia� tu� przy niej.

Zatroskani cz�onkowie rodziny prosili, �eby si� tak nie m�czy�a, ale ona odpowiada�a, �e ma znakomity trening z kr�lewskimi dzie�mi. Nie uwa�a�a te�, �e ma�y wygl�da jako� szczeg�lnie odpychaj�co.

��Nie wiem, gdzie wy macie oczy? � pyta�a. � Czy nie widzicie, �e tu ro�nie prawdziwy zdobywca kobiet? B�dzie to porywaj�cy, budz�cy l�k a zarazem tak przystojny m�czyzna, �e �adna mu si� nie oprze.

Zapewne mia�a racj�. Cho� trzeba by�o rzeczywi�cie szczeg�lnej przenikliwo�ci, by dostrzec przysz�ego uwodziciela w raczej osobliwych rysach Kolgrima. Gdyby jednak Sol mog�a zobaczy� swojego wnuka, rozpozna�aby go natychmiast. Z czasem Kolgrim stanie si� ca�kowicie podobny do tamtego m�czyzny, kt�rego spotyka�a podczas swoich wizyt w Rozpadlinie Ansgara, do swego osza�amiaj�co urodziwego przodka o lodowato zimnych oczach. Tego, kt�ry wygl�da� tak uwodzicielsko, �e Sol dr�a�a ze szcz�cia, dop�ki nie zobaczy�a w jego r�kach odci�tej kobiecej g�owy.

To rysy tamtego m�czyzny ujawnia�y si� powoli w twarzy Kolgrima, tak w pierwszych miesi�cach �ycia groteskowej.

��Czy zrobi�e� dzisiaj co� naprawd� szalonego? � pyta�a na przyk�ad Cecylia. � A wiesz, co ja uwa�am za naprawd� szalone? Nie zranienie kogo�, cz�owieka albo zwierz�cia, bo to po prostu g�upie i dla takiego m�drego ch�opca, jak ty, to �adna zabawa. Prawdziwe szale�stwo to na przyk�ad pozwi�zywa� razem firanki, albo schowa� dziadkowi kapcie, albo co� w tym rodzaju.

Nast�pnego ranka Kolgrim powi�za� swoj� po�ciel w ogromny w�ze�, na co Irja wpad�a w z�o��:

��Potraktuj to spokojnie � u�miecha�a si� Cecylia. � Ch�opiec potrzebuje uj�cia dla swojej nieokie�znanej natury. A to lepsze, ni� mia�by si� rzuca� na ludzi lub zwierz�ta. Ale nie rozsup�uj tego sama, moja droga. Usi�d� i odpocznij, a ja rozpl�cz� w�ze�.

Irja pos�ucha�a z wdzi�czno�ci�. Cecylia podesz�a do niej i pog�aska�a j� po policzku.

��Bardzo si� ciesz�, �e jeste� moj� bratow� � szepn�a serdecznie.

Irja zdo�a�a tylko skin�� g�ow�. Ze wzruszenia nie mog�a wykrztusi� ani s�owa.

Podczas obiadu Kolgrim rzuci� w twarz Cecylii swoj� kasz� i patrzy�, czy ciotka si� rozz�o�ci. Lecz gdy ona zamiast tego wyrzuci�a mu na twarz swoj� kasz�, zaskoczenie ca�kiem zapar�o ch�opcu dech. Po czym wpad� we w�ciek�o��, bo poczucia humoru to on akurat nie mia�. Cecylia uspokoi�a go szybko.

Wytar�a siebie i bratanka, a potem przytuli�a go mocno.

��Ty, Kolgrim, i ja, jeste�my dwiema cz�ciami jednej ca�o�ci � powiedzia�a. � Oboje pochodzimy z Ludzi Lodu.

��Cecylio, nie powinna� z nim rozmawia� o Ludziach Lodu! � upomnia�a Liv.

��Dlaczego nie? Dlaczego si� zapiera� istnienia w rodzie pi�knego i szlachetnego nurtu? No, to porozmawiajmy teraz z mniej szlachetnym potomkiem Ludzi Lodu. � Czy ty wiesz, Kolgrim, �e twoja babka umia�a czarowa�?

��Cecylio, na Boga! � sykn�� Dag.

Ona jednak zdawa�a si� nie zauwa�a� przestrogi.

���eby� wiedzia�, �e umia�a. To by�a prawdziwa wied�ma.

Ch�opiec s�ucha� z przej�ciem.

��Wielu w�r�d Ludzi Lodu to czarownicy albo wied�my. M�j dziadek te� by� czarownikiem, ale on si� czarami nie interesowa�.

��To g�upio robi�.

��Nie, chyba nie tak g�upio. Ty nie mo�esz jednak zapomina�, �e jeste� tak�e jednym z Meiden�w. Jeste� ma�ym baronem. I niech nas B�g strze�e przed tym baronem � mrukn�a na zako�czenie.

��Meiden to g�wno � o�wiadczy� Kolgrim. � Ja jestem czarownikiem.

��Ot� to. M�wi si�, �e twoja babka, kt�ra poza tym by�a bardzo pi�kna, umia�a przesuwa� przedmioty tylko dzi�ki temu, �e si� w nie intensywnie wpatrywa�a. Tak mi powiedzieli tw�j dziadek i twoja babcia, to znaczy Dag i Liv.

Oczy Kolgrima stawa�y si� coraz wi�ksze.

��Przesuwa� przedmioty? Jak?

��No sp�jrz na przyk�ad na t� ma�� miseczk� ot� twoja babka, gdyby tylko mocno, ale to naprawd� mocno wpatrywa�a si� w tak� miseczk�, to mog�aby j� przesun�� tu, do mnie. Rozumiesz?

Ch�opiec patrzy� na miseczk� z takim nat�eniem, �e a� dostawa� zeza.

��No, przesu� si�, ty g�upia misko! Ona nawet nie drgn�a � skar�y� si�.

��A co� ty my�la�? Twoja babka, Sol, �wiczy�a przez wiele lat, zanim si� tego nauczy�a.

Cecylia zwr�ci�a si� do siedz�cych przy stole krewnych. Westchn�a ci�ko.

��Wiecie co, czasami naprawd� mam takie uczucie, �e ju� kiedy� przedtem �y�am. To przera�aj�ce, ale zarazem cudowne uczucie.

Dag i Liv spojrzeli na siebie. Dawno temu Are przekaza� im ostatnie s�owa Sol: �Czuj�, �e wr�c� do was. W nowym, sympatyczniejszym wcieleniu�.

Cecylia wiedzia�a oczywi�cie, �e jest bardzo podobna do Sol, ale tych s��w nigdy nie s�ysza�a. Nie powiedzieli jej, bo nie wiedzieli jak by to przyj�a, najch�tniej chcia�aby zapewne by� sob�, a nie jak�� inn� osob�, kt�ra �wr�ci�a�.

��Ona si� przesuwa! � wrzasn�� Kolgrim. � Ciociu Cecylio, miska si� przesuwa!

��Ha, ale oszukujesz, ty ma�y lisie!

��Nie oszukuj�! Wcale nie!

��Oczywi�cie, �e oszukujesz!. My�lisz, �e k�tem oka nie widz� twojej r�ki? Chod�, Kolgrim! Spr�bujemy wymy�le� co� naprawd� zabawnego i naprawd� zakazanego.

��Taaak! � wrzasn�� Kolgrim: � Matko, moje ubranie!

Irja pomog�a mu si� ubra�, wdzi�czna Cecylii, �e chce si� ch�opcem zaj��. Spodziewa�a si� rozwi�zania dos�ownie w ka�dej chwili i Kolgrim bardzo j� m�czy�. Liv mia�a r�ce pe�ne roboty z przygotowaniami do �wi�t. Wszyscy byli bardzo zaj�ci.

Dzie� przed wigili� trzeba by�o wezwa� po�o�n�.

Cecylia �artowa�a z brata:

��Czy nie mo�na by�o staranniej tego zaplanowa�, Taraldzie? Kto ma czas zajmowa� si� noworodkiem, kiedy wszyscy lej� �wiece i robi� kie�basy?

��Wszystko jest od dawna gotowe, Cecylio � powiedzia�a Liv. � Nie denerwuj Taralda jeszcze bardziej. Pami�taj, �e on ma bolesne do�wiadczenia z porodami w tym domu!

��Och, to nie on ma b�le! Jego obowi�zki, je�li o to chodzi, by�y raczej przyjemne!

��S� te� cierpienia psychiczne, Cecylio. Nie b�d� taka cyniczna.

��Czy wy my�licie, �e ja tak m�wi� powa�nie? � rzek�a Cecylia z �alem.

Po chwili zawo�a�a weso�o:

��A gdzie si� podziewa m�j ma�y potw�r?

Kolgrim pojawi� si� natychmiast nie wiadomo sk�d i podbieg� do mi�osiernej ciotki.

��Chod�, m�j trollu. P�jdziemy sobie na dw�r, ty i ja � zaproponowa�a Cecylia. � My�l�, �e nic tu po nas. Mama Irja ma zamiar da� ci ma�� siostr� albo brata, co ty na to?

Kolgrim chwyci� le��cy na stole n� i zacz�� nim wymachiwa�, jakby go wbija� w jak�� wyimaginowan� istot�. Oczy p�on�y mu gniewnie.

��Nie, no wiesz co! � rzek�a Cecylia ch�odno. � Je�li zrobisz co� temu ma�emu dziecku, to mowy nie ma, �ebym ci� zabra�a na wielki bal czarownik�w. Bo trzeba ci wiedzie�, �e tam nie przyjm� nikogo, kto wyrz�dzi� krzywd� swemu ma�emu rodze�stwu. Przychodzi tam wielki, okropny troll, tysi�c razy wi�kszy ni� ca�e Grastensholm i pyta: �Czy wszyscy pope�nili naprawd� wielkie niegodziwo�ci? � Na to wszystkie ma�e trolle odpowiadaj� � �tak�. Po czym on pyta znowu: �A czy byli�cie mili dla wszystkich, kt�rzy s� od was mniejsi?� Bo musisz sobie zapami�ta�, �e jest to dla trolla bardzo wa�ne.

Kolgrim wytrzeszcza� oczy i przytakiwa�. By� tak przej�ty, �e �yka� powietrze otwartymi ustami. G�o�no przy tym mlaska�.

Cecylia m�wi�a dalej.

��Wszystkie trolle odpowiadaj�, �e tak, lecz wielki troll rozgl�da si� wok� uwa�nie, po czym m�wi: �Ale Kolgrim nie by� mi�y dla swego braciszka�, albo siostrzyczki, zale�nie od tego, co b�dzie. Po czym pokazuje palcem na Kolgrima i powiada: �Wyno� si� st�d! Wyno� si�! Nie chcemy ci� tu wi�cej widzie�, bo ty nie jeste�, prawdziwym trollem. By�e� niedobry dla mniejszych i dlatego nie wolno ci tu nigdy wi�cej przychodzi�!� Wtedy wszystkie trolle ci� wyp�dz�. Czy chcesz, �eby tak w�a�nie by�o, Kolgrimie?

Ch�opiec gwa�townie potrz�sn�� g�ow�, oniemia�y z wra�enia.

��Czy wci�� chcesz by� niedobry dla tego dziecka, kt�re si� urodzi?

��Nie, ju� nigdy! Kiedy p�jdziemy do trolli?

��Najpierw musisz troch� podrosn��. P�jdziemy tam oboje, kiedy dosi�gniesz do tej tarczy, tam, na �cianie.

Kolgrim mierzy� wzrokiem odleg�o�� tarczy od pod�ogi. Jego oczy m�wi�y wyra�nie, co my�li. A mo�e by tak podstawi� sto�ek? �eby przyspieszy�?

��B�d� bardzo mi�y. Dla tego ma�ego dziecka, chcia�em powiedzie�.

��W porz�dku. Takim ci� lubi�, Kolgrim. Jeste� moim najlepszym przyjacielem, karze�ku?

Ch�opiec zarzuci� jej r�ce na szyj� tak, �e mog�a spojrze� wprost w siarczane, ��te oczy.

��Nie masz innego przyjaciela? � spyta� zazdro�nie.

Dlaczego jej musia� przypomnie�, akurat teraz?

��Nie, nie mam innego przyjaciela � odpar�a bezbarwnie. Wiedzia�a jednak, �e teraz potrzebna jest ch�opcu.

Dag, kt�ry przys�uchiwa� si� ca�ej tej historii o trollach, rzek� z namys�em:

��Powinna� rozmawia� z nim raczej o chrze�cija�skiej etyce, Cecylio, a nie�

��Ale� tak w�a�nie robi�, ojcze! Tylko j� troch� nagi�am do jego potrzeb. Czy nie rozumiecie jakie normy ten ch�opiec uznaje? A w�a�nie dzisiaj trzeba mu po�wi�ci� szczeg�lnie du�o uwagi.

��Oczywi�cie, rozumiemy to przecie�.

��Czy czarownice te� tam przychodz�? � dopytywa� si� Kolgrim.

��No jasne! Ca�e t�umy! I wodnice, i strzygi, i karze�ki, i wied�my, i upiory�

��A czarownicy te�?

��Setki.

Malec wzdycha� uszcz�liwiony.

��No, ch�opcze, idziemy st�d! P�jdziemy do ciotki Mety, do Lipowej Alei. Ona ju� pewno upiek�a �wi�teczne placki. Zakradniemy si� do kuchni i skubniemy po kawa�ku!

��Jasne! � ucieszy� si� Kolgrim.

Dag potrz�sa� z niedowierzaniem g�ow�. Nie by�o to bardzo rozs�dne, ale nigdy przedtem nie widzieli Kolgrima naprawd� szcz�liwego, wi�c przymykali oczy na szalone metody wychowawcze Cecylii.

��Ciekawe, jak masz zamiar zorganizowa� ten bal czarownic? � mrukn�� Dag pod nosem.

��O, do tego czasu wyro�nie na pewno z iluzji � odpar�a Cecylia.

Wyszli akurat w odpowiednim momencie, bo Irja zaczyna�a ju� mie� bardzo cz�ste b�le.

Akuszerka uj�a si� pod boki.

��Znowu ma si� urodzi� dziecko Ludzi Lodu i nie mog� go przyjmowa� sama. Nigdy nie zapomn� tamtego porodu, kiedy Kolgrim przyszed� na �wiat.

Chcia�a, �eby m�ody Tarjei tak�e przy tym by�. Bo pan Tengel mia� do niego zaufanie.

Po licznych wahaniach i w�tpliwo�ciach zgodzili si� w ko�cu wezwa� kuzyna.

By� to teraz m�odzian blisko osiemnastoletni, �redniego wzrostu, o dziwnie wyrazistych rysach twarzy i tak przenikliwym spojrzeniu, �e ludzie, na kt�rych patrzy� czuli si� nieswojo i zaczynali si� zastanawia�, czy nie maj� czego� na sumieniu. Wiadomo by�o, �e na uniwersytecie du�o pracuje i �e w ci�gu minionych lat uczyni� powa�ne post�py w sztuce leczenia, zar�wno w szkole, jak i w samodzielnych studiach! To naprawd� godny dziedzic Tengela, a ponadto lepiej wykszta�cony i w swoich dzia�aniach bardziej staranny.

U�miecha� si� uspakajaj�co do Irji, kt�ra nie bardzo wiedzia�a, czy chce, �eby tak m�ody ch�opiec wyst�pi� w roli po�o�nika. Zna�a go co prawda bardzo dobrze, widzia�a jak dorasta i ci�ko z nim pracowa�a, gdy zapanowa�a zaraza, razem te� pomagali przyj�� na �wiat Kolgrimowi. Ale tak d�ugo przebywa� poza domem, daleko, w jakim� kraju, kt�ry nazywa� si� Niemcy.

I teraz przyjecha� do domu jako kto� obcy, przynajmniej dla niej. �wiatowy, pewny siebie, b�yskotliwy; zdawa� si� by� o wiele bardziej doros�y ni� ona. A przecie� to ona pomaga�a go Mecie przewija�, kiedy by� ma�y!

Irja modli�a si�. Przez ca�y ostatni miesi�c prosi�a Boga o mi�osierdzie i o to, by da� jej si��. Widzia�a jak rodzi� si� Kolgrim i jak odebra� �ycie Sunnivie. A mimo to, z w�asnej woli i bez l�ku, gotowa by�a przej�� przez cierpienia porodu. Pragn�a mie� dziecko z Taraldem. Dopiero teraz w ostatnim okresie, zacz�a sobie u�wiadamia� niebezpiecze�stwo i odczuwa� l�k przed tym, co mog�o si� jej przydarzy�. Nawet pan Tengel nie zdo�a� uratowa� Sunnivy. Jak zatem m�ody Tarjei m�g�by pom�c jej, gdyby tragedia mia�a si� powt�rzy�?

Le�a�a nocami, czuwaj�c u boku �pi�cego Taralda, zlana zimnym potem. W swych serdecznych mod�ach nie my�la�a tylko o sobie.

Dobry Bo�e, szepta�a w ciemno�ciach. Miej dla nas mi�osierdzie! Pozw�l, bym da�a Taraldowi dziecko, kt�re nie przyniesie ze sob� na �wiat rozpaczy i smutku!

I oto jej czas nadszed�. Tymczasem cia�o sprawia�o wra�enie, �e nie chce pom�c w tym, co ma si� sta�. �wiadomo�� rodz�cej by�a przy�miona, jako� nie do ko�ca pojmowa�a, co si� dzieje i nie rozumia�a, �e jej reakcje s� wynikiem przera�enia, do kt�rego nie chcia�a si� przyzna�.

To godzina mego losu, my�la�a Irja, od urodzenia jestem taka niewydarzona�

Prawd� za� by�a, �e zrezygnowa�a z walki jeszcze zanim j� podj�a.

Tarjei wyszed� do salonu, gdzie by�a zgromadzona rodzina i wyja�ni�, �e wszystko musi potrwa�. Por�d nie b�dzie �atwy, bo w wyniku choroby przebytej w dzieci�stwie Irja mia�a zdeformowane cia�o.

I rzeczywi�cie por�d si� przed�u�a�. W tym roku nie obchodzono w Grastenshalm Wigilii. Natomiast domownicy zabezpieczali si� na wszystkie mo�liwe sposoby przed trollami i innymi istotami nadprzyrodzonymi, kt�re zwyk�y si� w noc wigilijn� b��ka� po �wiecie. Rodziny Meiden�w i Ludzi Lodu by�y niby takie �wiat�e, a mimo to przes�dy tkwi�y w nich niezwykle g��boko swymi korzeniami. Liv przez ca�y czas siedzia�a wiernie przy Irji, rozmawia�a z ni� spokojnie, a inni tymczasem znakiem krzy�a starali si� powstrzyma� z�e duchy, jakie ewentualnie mog�yby si� przedosta� do pokoju rodz�cej.

Irja le�a�a po prostu i my�la�a, �e to jej ostatnia mo�liwo��, by urodzi� dziecko. Nie tylko dlatego, �e Tarald chorowa� na �wink� i pozostanie ju� bezp�odny. Z tego by�a raczej zadowolona, bo ona sama nie prze�y�aby ju� wi�cej porod�w. Tarjei patrzy� na ni� tak, �e nie mog�a mie� co do tego w�tpliwo�ci. Sprawa by�a oczywista � teraz albo nigdy.

Kolgrim pozosta� w Lipowej Alei, a Cecylia przenios�a si� tam wraz z nim. Ch�opiec by� poruszony. M�g� sta� przed portretem swojej babci, Sol, i d�ugo, d�ugo wpatrywa� si� w jej twarz. �Pi�kna wied�ma�, tak j� nazywa�. Uwielbia� te� przygl�da� si� kolorowemu witra�owi, kt�ry kiedy�, dawno temu, malarz Benedykt ofiarowa� Silje. Skaka� jak szalony po barwnych refleksach, rzucanych przez witra� na pod�og�, by je, jak m�wi�, zamordowa�. Zadr�cza� te� Tronda i Branda, doprowadza� obu niemal do szale�stwa, napadaj�c na nich z najmniej oczekiwanych kryj�wek.

A tak w og�le, to tylko Kolgrima nie dr�czy� niepok�j o Irj�. Wszystkie przygotowania �wi�teczne zosta�y zaniechane, s�u�ba siedzia�a jak sparali�owana, oczekuj�c wiadomo�ci, posi�ki przygotowywano po�piesznie i bez szczeg�lnej uwagi, a Tarald wprost wychodzi� ze sk�ry i nie m�g� sobie znale�� miejsca. Parokrotnie, gdy napi�cie nerwowe stawa�o si� ju� nie do zniesienia, wychodzi� z domu, na og� jednak przyjmowa� to wszystko z du�o wi�ksz� dojrza�o�ci� ni� poprzednim razem. By� z Irj� jak d�ugo si� da�o, wspiera� j� i cierpia� wraz z ni�, z mocnym postanowieniem, �e nie stch�rzy. W tych dniach wyra�nie nabra� nowych si� psychicznych.

Wcze�nie rano, pierwszego dnia �wi�t, do du�ego salonu w Grastensholm wszed� Tarjei i u�miechn�� si� do drzemi�cego tam Daga:

��Gratuluj�, wuju Dag! Zosta� wuj po raz drugi dziadkiem.

Wiadomo�� nadesz�a niespodziewanie, Dag nie s�ysza� przedtem �adnego poruszenia w pokoju rodz�cej.

��Co, co si� urodzi�o? Wszystko dobrze?

��O tak, ostatecznie sko�czy�o si� dobrze. Irja urodzi�a pi�knego ch�opaczka.

��Jeszcze jeden wnuk? Mog� tam wej��?

��Bardzo prosz�! Tylko nie na d�ugo, Irja jest �miertelnie wyczerpana.

��Mog� sobie wyobrazi�. Ale skoro por�d by� taki ci�ki, to ona pewnie nie b�dzie mog�a mie� wi�cej dzieci? Chocia� to nie tak �atwo temu zapobiec.

��Ona nie b�dzie mia�a wi�cej dzieci, wuju, wi�c nie ma si� czym martwi�. Daj�ce �ycie gruczo�y Taralda zosta�y tego lata uszkodzone.

Dag przyjrza� mu si� uwa�nie, nie kryj�c podziwu.

��Ty naprawd� du�o wiesz.

Tarjei, m�odzieniec o niezwyk�ej twarzy, u�miechn�� si� szeroko.

Dag w�lizgn�� si� do pokoju Irji. Panowa� tam uroczysty, przepe�niony rado�ci� spok�j. Spok�j pierwszego dnia �wi�t. Irja le�a�a wym�czona w ��ku, z obrz�k��, pokryt� czerwonymi plamami twarz� i przepoconymi w�osami. Nie by�a urodziwa, to pewne, lecz Tarald by� przy niej, ociera� troskliwie pot z jej czo�a i patrzy� na ni� z najszczersz� mi�o�ci�, jak� Dag kiedykolwiek widzia�.

Poczu� ucisk w gardle.

Akuszerka, o zm�czonym lecz szcz�liwym u�miechu, wskaza�a na drugi koniec pokoju, gdzie Liv pochyla�a si� nad ko�ysk�. �ona spojrza�a na Daga promiennymi oczami i przywo�a�a skinieniem.

Podszed� i pochyli� si� tak�e. W ko�ysce le�a�o male�stwo o �agodnych, pi�knych rysach i miedzianorudych w�oskach, z leciutkim u�miechem na drobnych wargach. Oczka mia�o zamkni�te. Zwykle oczy noworodk�w s� kurczowo zaci�ni�te w obronie przed �wiat�em, tak �e nie mo�na dok�adnie odczyta� rys�w. Z tym dzieckiem by�o inaczej.

Ucisk w gardle rozrasta� si�. Dag poczu�, �e gor�ce, s�one �zy sp�ywaj� mu po policzkach i dopiero teraz poj��, w jakim okropnym napi�ciu �yli ostatnio.

Ukradkiem otar� �zy swoj� delikatn� r�k� i odwr�ci� si� z u�miechem do Irji i Taralda.

��Jak on b�dzie mia� na imi�? Ma�y Oset?

Tarald u�miechn�� si� tak�e.

��Powinni�my go, rzecz jasna, nazwa� Dag, ale Irja chcia�aby te� da� imi� po swoim ojcu, skoro to ma by� nasze jedyne dziecko. A najwi�kszym marzeniem jej ojca jest w�a�nie to, �eby ma�y baron otrzyma� imi� po nim. A �e urodzi� si� ch�opiec�

��Naturalnie. Jak na imi� twojemu ojcu, Irjo, jako� zapomnia�em.

��Mattias � szepn�a, bo g�osu nie mog�a z siebie wydoby�.

��Oczywi�cie! Mattias to bardzo pi�kne imi� � zgodzi� si� Dag. Czy mog� zaproponowa�, �eby to by�o jego pierwsze imi�, �eby nie mylono jego imienia z moim? To takie k�opotliwe m�wi� wci�� �starszy�, �m�odszy�. Rozmawiali�my z pastorem, �eby ochrzci� go jak najszybciej!

Nikt nie zapyta� dlaczego. Wszyscy wiedzieli, �e mn�stwo r�nych tajemnych stwor�w czai si� wok� ko�yski ma�ego, a ich najbli�szym sprzymierze�cem m�g�by si� okaza� jego w�asny przyrodni brat.

Liv wci�� sta�a pochylona nad ko�ysk� i przygl�da�a si� swemu nowo narodzonemu wnukowi. Nie zdawa�a sobie sprawy z tego, �e mocno zaciska r�ce, a ramiona jej dr��.

��M�j Bo�e! � b�aga�a z ca�ej duszy. � M�j Bo�e, nie mog� by� niesprawiedliwa! Pom� mi, Bo�e spogl�da� sprawiedliwym okiem na obu ch�opc�w!

Mniej wi�cej to samo dzia�o si� w udr�czonym sercu Irji. Dzi�ki ci, wzdycha�a raz za razem, dzi�ki ci, �e pozwoli�e� mi wyda� ten ma�y cud na �wiat. Dzi�ki, �e zechcia�e�, Bo�e, wybra� mnie, sw� n�dzn� s�u�ebnic�, by si� to dokona�o. Nie zrozum mnie �le, Ojcze, nie my�l�, �e nale�� do szczeg�lnie wybranych. Nie chodzi mi o symbol Bo�ego Narodzenia, o to, �e moje dziecko urodzi�o si� w�a�nie dzisiaj, ani o �adne sny o Mesjaszu. O nie! Ale czy nie chcia�e� mi poprzez to przekaza� czego� szczeg�lnego? Czy chcesz podda� mnie pr�bie? Przekona� si�, czy jestem dostatecznie pokorna i czy nie zaw�adnie mn� pycha? Ofiarowa�e� mi wielki dar, wiem, i taka jestem szcz�liwa, �e mog�am da� mojemu ukochanemu syna. Ale o tyle jeszcze musz� ci� prosi�. Daj mi si��, Ojcze! Ty wiesz najlepiej, jak bardzo b�d� jej potrzebowa�. Tak, to jest pr�ba, czuj� to. Pom� mi jej sprosta�, Bo�e!

Tarald podziela� wiele z jej uczu�. Nie m�g� si� napatrze� dziecku w ko�ysce.

��Mn�stwo dzieci rodzi si� w noc wigilijn� � powiedzia� i popatrzy� na obecnych niemal wyzywaj�co. � Ka�dego roku na ca�ym �wiecie. Ale on urodzi� si� rano!

��Tak, m�j drogi � rzek� Dag. � Ale chyba nie powinni�my sobie zbyt wiele wyobra�a�!

��Nie, nie ma powodu � zgodzi� si� Tarjei trze�wo. � Zreszt� dziecko jest przenoszone. Irja nie zosta�a zap�odniona w Dzie� Zwiastowania, lecz du�o wcze�niej! Wi�c to czysty przypadek, �e ma�y urodzi� si� w�a�nie w Bo�e Narodzenie.

Liv rzek�a �agodnie:

��My�l�, �e to nie czas narodzin sprzyja takim optymistycznym skojarzeniom, lecz raczej twarzyczka naszego malca. Jak to si� m�wi w kol�dzie o ma�ym Jezusku? Cichutki, mi�y i dobry? Takim w�a�nie go widzimy.

Wszyscy skin�li g�owami z powag�.

Nie, ma�ym Chrystusikiem ten ch�opczyk nie jest, to pewne. Nikt nie m�g� jednak zaprzeczy�, �e wni�s� do ich smutnej egzystencji promie� �wiat�a. I wielu wzdycha�o w g��bi duszy: Ach, gdyby� Silje, Tengel i Charlotta mogli go zobaczy�, pozna� go!

Gdy Irja pomy�la�a za jaki drogocenny skarb sta�a si� odpowiedzialna, ogarnia� j� l�k. Jak wszystkie matki na ca�ym �wiecie, mog�a le�e� d�ugo, ws�uchuj�c si� w jego oddech i zamiera�a z przera�enia za ka�dym razem, gdy zdawa�o jej si�, �e synek przesta� oddycha�.

To chyba najwi�ksza udr�ka �wie�o upieczonych matek!

Ma�ego Mattiasa ochrzczono pewnego mro�nego, styczniowego dnia, a do chrztu trzyma�a go babka Liv. Niezmiernie dumny dziadek, gospodarz z Eikeby, sta� w ko�ciele w otoczeniu licznej rodziny i na w�asne uszy s�ysza�, �e m�ody baron otrzymuje jego imi�.

W�a�ciwie to Cecylia mia�a podawa� male�stwo, ale nikt nie m�g� si� na to zdecydowa� ze wzgl�du na Kolgrima. Nie chcieli w nim wzbudza� zazdro�ci wobec m�odszego brata ani ryzykowa� skandalu w ko�ciele, gdyby na przyk�ad zacz�� krzycze�. Cecylia stan�a z przodu, ze swoj� matk� i najstarszym bratem Irji. Nikt nie m�g�, ani si� nie odwa�y�, skarci� Kolgrima, kt�ry sta� obok niej i zanurzywszy r�k� w chrzcielnicy udawa�, �e wios�uje.

Cecylia przygl�da�a si� panu Martiniusowi, gdy odczytywa� stosowne do uroczysto�ci modlitwy. Patrzy�a na niego podczas ca�ego nabo�e�stwa, co zreszt� nie jest niczym nadzwyczajnym, bo wierni powinni s�ucha�, co kap�an m�wi. Podoba�o jej si� to, co widzia�a. Martinius by� przystojnym m�odym m�czyzn� o smutnych oczach. G�os mia� �agodny i serdeczny, kogo� jej przypomina�, cho� nie wiedzia�a kogo. Dopiero po powrocie do domu u�wiadomi�a sobie, �e Alexandra Paladina i dozna�a wstrz�su. Bo je�li kogo� chcia�a zapomnie�, to w�a�nie Alexandra.

U m�odego pastora wyczuwa�a jednak jakie� dziwne napi�cie, kt�rego nie mog�a zrozumie�. Jakby mia� jakie� osobiste zmartwienie. Religijnego charakteru? Nie, raczej nie; sprawia� wra�enie, �e pozostaje z Panem Bogiem na przyjaznej stopie.

Dlaczego, na Boga, zawsze musz� trafia� na m�czyzn z jakimi� dolegliwo�ciami duchowymi? � pomy�la�a z�a sama na siebie.

Pan Martinius wiele razy w czasie nabo�e�stwa spogl�da� od o�tarza na wiernych i napotyka� wzrok Cecylii. P�niej ju� pod�wiadomie zacz�� szuka� jej oczu.

To musi by� m�odsza siostra Taralda, domy�li� si�, ta co wyjecha�a do Kopenhagi kr�tko przedtem, zanim obj��em tutejsz� parafi�. Jej obecno�� odmieni�a ca�� atmosfer� nabo�e�stwa, cho� nie umia�by wyt�umaczy� dlaczego. Czu� si� jako� dziwnie uradowany i podniesiony na duchu.

Rzuci� pospieszne spojrzenie �onie, kt�ra siedzia�a swoim zwyk�ym miejscu i patrzy�a, jakby go pilnowa�a. Surowo �ci�gn�a brwi. Tak, rzeczywi�cie, dzisiaj na kazaniu mo�e wypowiada� si� troszk� zbyt szczerze, a Julia jest taka bogobojna. B�dzie si� musia� poprawi�.

Ponownie spojrza� na Cecyli� i dozna� tego samego uczucia rado�ci i uniesienia. Cecylia Meiden nie by�a nawet w po�owie tak �adna jak Julia, ale jak� za to mia�a osobowo��! Ile gracji i wdzi�ku!

Podczas chrztu znale�li si� tu� przy sobie, Panu Martiniusowi tak dr�a�y r�ce, �e o ma�o nie upu�ci� ksi��ki do nabo�e�stwa. Litery ta�czy�y mu przed oczyma. Gdyby wiedziony jakim� przeczuciem Kolgrim nie wcisn�� si� pomi�dzy nich, pan Martinius nie by�by w stanie doko�czy� obrz�dku.

Ma�y Mattias to nadzwyczajne dziecko, stwierdzi� pastor. Nigdy nie widzia� u niemowl�cia takiego spojrzenia, tak �agodnego, pe�nego zrozumienia, je�li to odpowiednie s�owa w odniesieniu do noworodka, ani takiego wzruszaj�cego u�miechu. Pastor by� do g��bi poruszony.

Jak to mo�liwe, by przyrodni bracia tak si� mi�dzy sob� r�nili?

Odpowied� za� nie by�a bardzo skomplikowana. Po prostu ma�y Mattias odziedziczy� po swoich przodkach wszystko, co najlepsze, podczas gdy jego biedny brat wzi�� to, co najgorsze. Teraz jednak wszyscy widzieli, �e i Kolgrim wcale nie musi si� wstydzi� swojego wygl�du. W jego niezwyk�ej twarzy by�o co� hipnotycznie przyci�gaj�cego. Co� niemal nieprzyjemnie sugestywnego w rozjarzonych oczach.

Ka�dego, kto w nie spojrza�, przenika� l�k, cho� nikt nie rozumia� dlaczego.

W tym trudnym czasie Cecylia by�a dla wszystkich wielk� pomoc�. By odci��y� Irj� i Liv, zabiera�a cz�sto Kolgrima do Lipowej Alei, dok�d chodzi�a porozmawia� z Tarjeim. Oni dwoje mieli zawsze du�o ze sob� wsp�lnego.

W Lipowej Alei �ycie toczy�o si� utartym torem. Meta pra�a, gotowa�a, wszystkiego musia�a osobi�cie dopilnowa�, nie tak, jak Silje, kt�ra prowadzenie domu ch�tnie zleca�a s�u��cym. Meta chcia�a wi�kszo�� rzeczy robi� sama, a w ka�dym razie wszystkiego dojrze�. Are pracowa� w lesie albo w zabudowaniach, do domu przychodzi� tylko na posi�ki, zgarbiony, milcz�cy, ci�ko st�paj�c, a za nim zjawiali si� Brand, wierna kopia ojca, i nigdy nie milkn�cy Trond. Ten ostatni marzy�, by gospodarstwo w Lipowej Alei unowocze�ni�, poniewa� jednak Are nad tym w�a�nie pracowa� ci�ko przez ca�e �ycie, to teraz nie bardzo cieszy� si� na my�l, �e kto� chcia�by go poprawia�. Niczego ju� nie mo�na robi� lepiej, uwa�a�. Tak wi�c �adne propozycje syna nie znajdowa�y pos�uchu.

Szkoda Tronda, my�la� cz�sto Tarjei. Ma tyle energii i zdolno�ci przyw�dczych. Tu, w Lipowej Alei, nie znajdzie zbyt wielu okazji do rozwini�cia akurat takich cech. Tarjei pr�bowa� z nim o tym rozmawia� i Trond podziela� jego zdanie. On te� najch�tniej by si� st�d wyrwa�, lecz nie po to, by studiowa� jak Tarjei. Trond chcia� si� zaci�gn�� da wojska, ale ojciec na to si� nie zgadza�, bardzo potrzebowa� syna w gospodarstwie.

��Wszystko si� u�o�y � zapewnia� Tarjei, klepi�c brata po ramieniu. � Przyw�dca zawsze odnajdzie swoje miejsce. Jeste� jeszcze taki m�ody.

Trond z wdzi�czno�ci� kiwa� g�ow�. �aden z nich nie zwr�ci� uwagi, �e jest mi�dzy nimi tylko rok r�nicy. Tarjei wydawa� si� zawsze du�o bardziej dojrza�y.

Pewnego dnia Cecylia i Tarjei siedzieli w domu, w Lipowej Alei, i rozmawiali o Kopenhadze i Tybindze, nie spuszczaj�c oczu z Kolgrima, gdy w hallu da� si� s�ysze� g�os pana Martiniusa. Wstali wi�c oboje i wyszli si� przywita�.

Pastor rozmawia� z Arem i Met�. Najwyra�niej rzecz dotyczy�a zbi�rki dar�w albo opieki nad kilkorgiem dzieci w parafii, kt�re w�a�nie straci�y rodzic�w.

��Co si� sta�o? � mrukn�� Tarjei. � On przyszed� sam? Takie sprawy zwykle za�atwia ta jego energiczna laleczka o lodowatych oczach.

��Jego �ona?

��Tak.

��Ona ma lodowate oczy? � spyta�a Cecylia z zainteresowaniem.

��Och, jeszcze jak. Jest ub�stwiana w parafii. Ale ja jej nie znosz�.

��Ja tak�e nie.

��Pozna�a� j�?

��Nie.

Tarjei u�miechn�� si�.

Na widok Cecylii pastor drgn��, przywita� si� jednak bardzo oficjalnie i podzi�kowa� za ostatnie spotkanie.

��Ostatnie spotkanie? � zdziwi�a si� Cecylia. � Pastor ma na my�li dzie�, kiedy ten le�ny troll, m�j ukochany bratanek, pochlapa� nas wod� z chrzcielnicy? To by� bardzo urozmaicony chrzest, musz� przyzna�. W ka�dym razie najbardziej zabawny ze wszystkich, jakie widzia�am. Czy pastor by� ju� w Grastensholm?

��Nie, w�a�nie si� tam wybieram.

���wietnie � wtr�ci� Tarjei. � B�dzie pastor mia� towarzystwo. Cecylia wraca ze swoim bandyt� do domu.

Cecylia mia�a ochot� kopn�� go w kostk�. Zwr�ci�a si� jednak do pana Martiniusa z przesadnie s�odkim u�miechem.

��Je�li pastor nie zosta� tutaj zaproszony na przek�sk�, rzecz jasna. Czy pastor nale�y do tych proboszcz�w, kt�rzy ch�tnie zasiadaj� do sto�u u swych parafian?

��Cecylia! � upomnia� j� Are, lecz Tarjei przyj�� to z u�miechem.

Pastor tak�e.

��Nie. Naprawd� mam nadziej�, �e nie.

��No pewnie. Pastor ma taki ascetyczny wygl�d � o�wiadczy�a Cecylia. � Wuju Are, prosz� da� pastorowi jak�� monet� i nie trzyma� sakiewki tak kurczowo! A my zaraz sobie p�jdziemy.

By�a w�ciek�a na kuzyna, mo�e w�a�nie dlatego, �e mia�a ochot� wr�ci� do domu w�a�nie w towarzystwie pastora.

��Prosz� jej wybaczy� � �mia� si� Are. � Ju� taka jest. Ona i m�j syn Tarjei to najbardziej uzdolnieni cz�onkowie rodziny i nie przepuszcz� nigdy �adnej okazji, �eby nam, zwyk�ym �miertelnikom, o tym przypomnie�.

Kolgrim biega� wok�, bawi�c si� w je�d�ca, a Cecylia i pastor szli szybko do Grastensholm. By�a mro�na lecz �adna pogoda, bia�e ob�oczki marzn�cej pary unosi�y si� przy twarzach rozmawiaj�cych. Na pokrytej grud� ziemi le�a�a cienka warstewka �wie�ego �niegu.

��Co za szalony po�piech � roze�mia�a si� Cecylia. � Czy to ja hamuj� tempo, panie Martiniusie?

Ona wie, jak mam na imi�, pomy�la� gor�czkowo. Zna moje imi� i wymawia je z takim wdzi�kiem, jak nikt inny.

Zak�opotany poczeka� na ni�, t�umacz�c si� niezr�cznie:

��Nie, wcale nie, to tylko�

Przerwa� nagle, lecz Cecylia zd��y�a ju� dostrzec jego pospieszne, ukradkowe spojrzenie w stron� probostwa.

��Boi si� pan, �e ma��onka pana zobaczy? Z tak daleka? Musia�aby mie� naprawd� niezwyk�e oczy. I to ze mn�? Ja przecie� zupe�nie nie jestem niebezpieczna!

��Tak, naturalnie! Nie, to znaczy, my�l�

��Ona pana pilnuje? � kpi�a Cecylia.

��Panno Cecylio, prosz� sobie nie �artowa�! Moja ma��onka to wspania�a kobieta.

��Oczywi�cie � odpar�a �miertelnie powa�nie. � I bardzo bogobojna, s�ysza�am.

��Tak.

��I mi�osierna.

��Bardzo.

��I �liczna.

��Jak anio�.

��To brzmi po prostu wspaniale! Ale jedno nie wyklucza drugiego. Jak si� pastorostwo czuj� w naszej parafii?

��Bardzo dobrze. O, pani zapewne wie, �e Irja, Tarjei i ja pracowali�my wraz z panem Tengelem w czasie zarazy. Zostali�my wtedy przyjaci�mi na �mier� i �ycie, tak my�l�.

��To by�o kr�tko po moim wyje�dzie do Kopenhagi� Z�a� z drzewa, Kolgrim, ja ci� bardzo dobrze widz�! Babcia Charlotta i dziadek Jacob zmarli wtedy. Cierpia�am bardzo, �e nie mog�am przy nich by�.

Zdumiewa�a go jej bezustanna zmiana nastroj�w, ci�g�e przeskakiwanie od �art�w do spraw bardzo powa�nych. Lubi� to, bo �wiadczy�o o bogactwie uczu�.

Mimo woli wr�ci� my�lami do swojej ma��onki i dozna� uczucia jakby s�o�ce przes�oni�a ciemna chmura. Pan Martinius da� si� ponie�� hipotetycznym rozmy�laniom. Gdyby tak panna Cecylia nie wyjecha�a zanim on si� osiedli� w tej okolicy. Gdyby ona tak�e uczestniczy�a w walce z chorob�, bo by�a ju� wtedy wystarczaj�co dojrza�a, to pewne. Jakie mog�oby teraz by� jego �ycie?

Ale wszystko przepad�o. Za p�no.

Tarjei zasta� wezwany do chorego. Pewien ubogi ch�op zosta� zraniony no�em podczas jednej z niezliczonych bijatyk, wybuchaj�cych przy okazji ka�dych �wi�t. Cecylia ofiarowa�a kuzynowi pomoc i Tarjei przyj�� propozycj�.

Ch�opa wniesiono ju� do domu. Tarjei, kt�ry nie mia� g�owy do takich spraw, nie zauwa�y� jak biednie jest urz�dzony dom, ani jak liczna gromada przera�onych dzieci t�oczy si� przy ��ku ojca. Cecylia dostrzeg�a to wszystko od progu i pomy�la�a, �e trzeba b�dzie przys�a� jak�� pomoc. Tyle tylko, �e tak samo n�dzne by�y wszystkie domostwa wok�. Ten gospodarz, tutaj, nie mo�e jednak umrze�. Dla jego m�odej �ony by�aby to katastrofa! Trzeba go ratowa�!

Tarjei obejrza� rany. Podszed� potem do m�czyzn, kt�rzy przynie�li poszkodowanego do domu i rzek� p�g�osem:

��Sprowad�cie pastora. Na wszelki wypadek.

Jeden z tamtych skin�� g�ow� i wyszed�. Cecylia us�ysza�a o co chodzi i przej�� j� dreszcz. Cz�ciowo dlatego, �e los rannego ch�opa j� przera�a�, ale tak�e z innych powod�w, w kt�re na razie nie chcia�a si� zbytnio zag��bia�.

N� ugodzi� m�czyzn� w d� brzucha. Gdy Tarjei ods�oni� ran�, Cecylia poczu�a, �e pod�oga usuwa si� jej spod n�g a pok�j zaczyna si� ko�ysa�. W co ona, na Boga, si� wda�a? Zarozumia�a i bezmy�lna, wyg�upi�a si� przed Tarjeim, proponuj�c: p�jd� z tob� i pomog� ci. A przecie� mog�a teraz siedzie� bezpiecznie w Grastensholm i rozmawia� z cudown�, kochan� Irj� o wychowywaniu dzieci!

Cecylia nie mog�a te� wiedzie�, �e akurat ten impuls, sk�aniaj�cy j� do odegrania roli mi�osiernej samarytanki, tak fatalnie odbije si� p�niej na biednej Irji,

Tarjei co� do niej m�wi�.

��Wytrzyj krew, Cecylio!

Poda� jej szmatk�, kt�ra jednak wypad�a jej z r�ki na pod�og�. Cecylia prze�kn�a �lin�, zacisn�a z�by i schyli�a si� po ga�ganek. Pr�bowa�a wyciera� krew z zamkni�tymi oczyma, ale to si� nie udawa�o.

��Szybciej! � niecierpliwi� si� Tarjei:

Nie pojmowa�, �e komu� robi si� s�abo na widok tego, co cz�owiek ma w �rodku.

Tarjei spojrza� w g�r�, na ciemny dach i ma�y otw�r, kt�ry nie przepuszcza� prawie wcale �wiat�a. Westchn�� zirytowany.

��Nie, tak nie mo�na, tu jest zbyt ciemno i zbyt brudno.

Musimy go przenie�� do izby chorych dziadka Tengela.

��Macie tu jakie� sanie?

��Tylko takie do wo�enia drewna � odpar�a przera�ona kobieta.

��Zaprz�ga�! Ale szybko!

Wszyscy obecni wybiegli na dw�r, najwyra�niej z ulg�, �e trafi�o si� im inne zaj�cie.

Pan Martinius przyby� wkr�tce, lecz nie mia� czasu na modlitwy. Pomaga� u�o�y� chorego na saniach, zrobionych z dw�ch po��czonych ze sob� dr�g�w. M�czy�ni prowadzili konia i kierowali saniami, za� Tarjei, Cecylia i pastor dogl�dali pacjenta. �ona musia�a zasta� w domu, z dzie�mi. Tak zreszt� by�o najlepiej. Przera�ona zawo�a�a za Tarjeim, kiedy odje�d�ali:

��Czy on mo�e�?

I zamiast sko�czy�, wskaza�a skr�powana i onie�mielona nieruchom� posta� na saniach.

��Zrobimy wszystko, co mo�liwe, �eby prze�y�. Ale dzieci, to ju� wam nie przyb�dzie.

��O, Bogu dzi�ki! � szepn�a z ulg�.

Czy t� ulg� sprawia�a jej wiadomo��, �e m�� prze�yje, czy te� raczej co innego by�o jej powodem, nikt nie wiedzia�.

Sanie okaza�y si� nie najlepszym �rodkiem transportu dla cz�owieka, kt�ry zosta� przebity no�em, wszyscy wi�c mieli r�ce pe�ne roboty, �eby go przewie�� przez skuty mrozem las. �cie�k� prowadz�c� da gospodarstwa pokrywa�y grudy, wyboje i kamienie, przez kt�re trzeba by�o sanie jak najostro�niej przeci�ga�. Pod koniec drogi Cecylia mia�a wra�enie, �e ju� chyba ze sto lat tak idzie, pochylona do przodu. Gdy nareszcie dotarli przed ganek domu w Lipowej Alei, d�ugo i powoli prostowa�a zdr�twia�e plecy, post�kuj�c z b�lu.

Walka o �ycie rannego wymaga�a si� i sprawno�ci. W urz�dzonej przez Tengela izbie chorych by�o du�o widniej, wszystko znajdowa�o si� pod r�k�, Tarjei czu� si� tu u siebie. Cecylia natomiast, nie przyzwyczajona do piel�gnacji chorych, bezustannie walczy�a ze sob�, �eby zaraz nie zemdle�. Pan Martinius pomaga� trzyma� chorego, a swoj� rol� kap�ana od�o�y� na p�niej. Teraz toczy�a si� gra o �ycie chorego. Ranny pocz�tkowo krzycza�, lecz po pewnym czasie zamilk�. Straci� przytomno�� i na nic nie zda�oby si� teraz odpytywanie go, czy jest got�w stan�� przed obliczem Pana.

By�o nawet lepiej, �e chory zemdla�, bo Tarjei m�g� pracowa� spokojniej. Umiej�tno�ci kuzyna bardzo zaimponowa�y Cecylii. Pracowa� jak dziadek Tengel w swoim najlepszym okresie. Tarjei by� mo�e bardziej nowoczesny, nie tak ostro�ny i pe�en skupienia, lecz z uniwersytetu w Tybindze wyni�s� gruntown� wiedz�.

Cecylia stara�a si� nie my�le� o tym, �e jej r�ce co chwila dotykaj� r�k pastora. Mia�a dojmuj�c� �wiadomo�� jego obecno�ci i nie mog�aby zaprzeczy�, �e jest pod jego wra�eniem. By� tak sympatycznym cz�owiekiem, tak przypomina� nieszcz�snego Alexandra, a ponadto by� w najwy�szym stopniu m�czyzn�, Cecylia zdawa�a sobie wi�c spraw�, �e ona sama, je�li chodzi o romantyczn� stron� �ycia, jest dosy� spragniona.

W ko�cu rana zosta�a zaszyta.

Wszyscy troje rozprostowali plecy.

��Dzi�ki za pomoc � rzek� Tarjei. � Cecylio, jestem zdumiony, by�a� wspania�a. Zosta�a� stworzona do takiej pracy.

��Czy�by? � zapyta�a sceptycznie.

��Ale chory wymaga opieki � doda�. � A ja obieca�em ojcu, �e obejrz� jego �winie. Zawiod�em go tyle razy, �e ju� sam nie wiem�

��Id�! � odpar�a Cecylia, prze�ykaj�c �lin�.

��Ja mog� przy nim posiedzie�. � ofiarowa� si� pastor. � Chory potrzebuje te� chyba, �eby si� kto� za niego nareszcie pomodli�.

Cecylia drgn�a.

��Wspaniale � ucieszy� si� Tarjei. � Mo�e to potrwa� par� godzin?

Skin�li twierdz�co g�owami.

Pan Martinus wygl�da� troch� niepewnie, gdy Tarjei wyszed� i zostali sami, jakby zbyt pospiesznie podj�� si� czuwania przy chorym wraz z Cecyli�. Ona zreszt� odczuwa�a to samo.

W izbie nie by�o wiele miejsc do siedzenia. Szeroka kanapa, czy mo�e raczej �awa, pokryta owcz� sk�r�, to wszystko. Usiedli wi�c obok siebie, onie�mieleni i pe�ni waha�. Kanapa by�a rzeczywi�cie bardzo szeroka. Mia�a chyba s�u�y� chorym, kt�rzy musieli pozosta� jaki� czas w Lipowej Alei. Usiedli g��boko i oparli si� o �cian�, podkurczaj�c nogi.

Zapad�a niezr�czna cisza.

��Jaki on zdolny, ten Tarjei, a przecie� taki m�ody � rzek� w ko�cu pastor.

��O tak! � zgodzi�a si� Cecylia pospiesznie, wdzi�czna mu za przerwanie milczenia. � Wcze�nie te� wyjecha� z domu. Wci�� przecie� nie jest jeszcze ca�kiem doros�y.

��Szkoda, �e nie mo�emy go zatrzyma� tutaj, w parafii. Zrobi si� pusto, kiedy oboje wyjedziecie.

��Ale wam dobrze si� przecie� wszystko uk�ada, panie Martiniusie. Jak to imi� brzmia�o wcze�niej? Martin?

��Tak.

��Czy mog� si� tak do pastora zwraca�?

Martinius waha� si� d�ugo.

��Z rado�ci�, ale tylko kiedy nikt inny nie s�yszy.

Cecylia u�miechn�a si� z przek�sem. Zd��y�a ju� odzyska� r�wnowag�.

��Acha, domowy stra�nik znowu straszy?

��Panno Cecylio, bardzo pani� prosz�

��Cecylio! Jeste� przecie� przyjacielem rodziny.

��Dzi�kuj�! Cecylio, prosz� ci�, nie tykaj Julii! Ona jest taka czysta i dobra. Tak bardzo g�ruje nade mn�, biednym, grzesznym cz�owiekiem.

��Czy ona tak m�wi?

��Cecylio, prosz� ci�!

J�kn�� i ukry� twarz w d�oniach. Cecylia siedzia�a przez chwil� w milczeniu, po czym wyci�gn�a r�k� i ostro�nie pr�bowa�a odsun�� jedn� z jego d�oni, lecz on na to nie pozwoli�.

��Od dawna wiem, �e jest ci trudno, Martinie. Irja i Tarald tak�e wiedz�. Nie chcia�by� o tym ze mn� porozmawia�? Wiesz, tak si� sk�ada, �e akurat teraz mnie te� nie jest lekko, pr�buj� jako� doj�� do siebie po szoku, jaki prze�y�am. Ludzie nie zawsze s� tacy, jak si� s�dzi.

Przyjazny ton jej g�osu prze�ama� mur, kt�rym pastor odgrodzi� si� od �wiata. Opu�ci� r�ce. Spojrza�a na jego zbola�� twarz, na kt�rej malowa�a si� najwy�sza udr�ka i wida� by�o, �e gn�bi� go wyrzuty sumienia. Pozna�a, �e tamy zaraz puszcz�.

Pr�bowa�a jako� mu pom�c.

��Nasza pastorowa jest podobno osob� pod ka�dym wzgl�dem wzorow�. Tak wszyscy m�wi�.

��Owszem � odpar� z gorycz�. � Rzeczywi�cie tak wszyscy m�wi�. I ona jest wzorowa. Tylko ja jestem s�aby i bezwarto�ciowy.

��Trudno w to uwierzy� � rzek�a Cecylia �agodnie. � Mo�liwe, �e ona jest wzorow� pastorow� dla parafian, lecz nie dla ciebie.

Martin wspar� g�ow� o �cian� i przymkn�� oczy, jakby zapada� w drzemk�. Ranny wci�� le�a� bez przytomno�ci, jego twarz nabra�a jednak �ywszej barwy, takiej, jakiej Tarjei oczekiwa�.

��Mo�e nie tak nale�a�oby to wyrazi� � powiedzia� Martin udr�czany. � Wina tkwi we mnie i w moich �wieckich, grzesznych ��dzach.

��O Bo�e! � szepn�a Cecylia zdumiona. � A c� to za okre�lenie? Wyobra�am sobie, �e m�wisz dok�adnie jak twoja ma��onka, cho� nigdy jej nie widzia�am ani z ni� nie rozmawia�am.

Nagle zobaczy�a dwie ci�kie �zy sp�ywaj�ce po policzkach pastora.

��Cecylio, ja ju� nie mam si�y! O�eni�em si� z ma�� ksi�niczk� moich m�odzie�czych sn�w, z anio�em po prostu. Taka zawsze by�a � skromna, bogobojna, pi�kna! Ona naprawd� by�a dok�adnie taka, Cecylio! W por�wnaniu z ni� jestem niczym niezdarny, nic nie wiedz�cy s�o�!

��My�l�, �e mia�e� zamiar powiedzie� co� zupe�nie innego, Martinie � rzek�a Cecylia w zadumie. � W g��bi duszy uwa�asz, cho� nawet przed samym sob� nie chcesz si� do tego przyzna�, �e ona jest bogobojna, skromna i pi�kna, ale nic poza tym!

Pastor skuli� si�, jakby si� broni� przed ciosem.

��Gdyby� nie by�a tak� znakomit� obserwatork�, Cecylio! Przenikasz na wylot moj� dusz� i obna�on� k�adziesz przede mn�.

��To mo�e si� okaza� zbawienne. Nie wiem, o co w tym wszystkim chodzi, ale s�dz�, �e niew�a�ciwie oceniasz ca�� spraw�. Ja i moja rodzina znamy ci� i wiemy, �e jeste� szlachetnym, szczerym i ofiarnym s�ug� Bo�ym. Skoro zachwycasz si� wspania�ymi cechami twojej �ony, to pewnie istniej� po temu powody. Na mnie jednak sprawia ona wra�enie osoby o zbyt wybuja�ych ambicjach.

��O, tak � potwierdzi� �ywo, nie dostrzegaj�c nawet, �e narusza swoj� siln� potrzeb� lojalno�ci. � Jej ambicje s� wr�cz niewiarygodne! Ona musi by� wzorow� pastorow�, musi by� najlepsza, zajmowa� najwy�sz� pozycj� w parafii, nikt nie mo�e jej niczego wytkn��. Ona chce by� �wi�t� bez najmniejszej skazy i sprawia, �e ja czuj� si� przy niej jak niegodny nikczemnik! Wszystko, co ziemskie, jest w jej oczach grzeszne. Cecylio, jeste�my ma��e�stwem, a ja nie mam prawa jej tkn��!

��Co? Oszala�e�? Nie, Martinie, jak mo�esz siebie obarcza� win� za co� takiego! B�g jeden wie, czy tak zosta�a wychowana, czy te� sama do tego dosz�a, ale to okropnie wyko�lawiona wizja chrze�cija�stwa!

I nagle, skoro raz przerwa� milczenie, wszystko co w sobie nosi� ruszy�o jak wzburzona fala, by wyrwa� si� na zewn�trz.

��To brudne, niegodne, wstr�tne, powiada moja �ona, jak ja w og�le mog� my�le� o czym� takim. Musia�em p�uka� usta, gdy przypadkiem wspomnia�em co� na temat, �e cz�owiek ma cia�o tak�e od pasa w d�. Ona z trudem przyznaje, �e ma nogi, na kt�rych chodzi. Uwa�a, �e mamy by� jak �wi�ci, kt�rych stawia si� za przyk�ad.

��Nic trudnego dla takich jak ona, pozbawionych wszelkich pragnie� � mrukn�a Cecylia.

��Ona m�wi, �e to jedyna s�uszna postawa chrze�cija�ska. Odrzucenie spraw p�ci, po�wi�cenie si� tylko czynieniu dobra�

��To dlaczego wysz�a za ciebie? Dla kariery? Bo lepiej by� pastorow� ni� tylko c�rk� pastora, czy tak?

Martin s�ysza� zapewne jej uwagi, ale zbyt mu by�o pilno wykrzycze� wszystko, co t�amsi� w sobie nie wiadomo jak d�ugo.

��Powinna� by�a widzie� nasz� noc po�lubn�, Cecylio! Niczego bardziej groteskowego nigdy nie prze�y�em. Gdy w dobrej wierze przyszed�em do jej pokoju, ona, pi�kna i kompletnie ubrana, spojrza�a na mnie, jakbym by� wiejskim rozb�jnikiem i zacz�a krzycze�. Pr�bowa�em j� przekona�, �e jeste�my teraz m�em i �on� i �e powinni�my� by� ze sob�, ale wtedy wrzasn�a do mnie �ty rozpustniku� i �wyno� si� st�d, ty �winio!�. Ca�kiem straci�em pewno�� siebie, bo nic nie wiedzia�em o kobietach, ona zawsze by�a dla mnie t� jedyn�. A kiedy z najwi�ksz� ostro�no�ci� wyj�ka�em, �e przecie� chyba powinni�my mie� dzieci, ona� ona dosta�a md�o�ci. Pobieg�a do okna, wychyli�a si� na zewn�trz i� Wyszed�em zraniony i nieszcz�liwy, niczego nie pojmuj�c. Ona by�a moim marzeniem, moim nieosi�galnym marzeniem przez tyle, tyle lat. Dop�ki by�em jedynie zwyczajnym ch�opcem, czy p�niej diakonem, traktowa�a mnie jak powietrze. Kiedy pr�bowa�em z ni� porozmawia�, odwraca�a si� do innych, jakby mnie nie s�ysza�a. Potem otrzyma�em parafi� tutaj i wtedy ona zacz�a si� dopytywa� jakie mam mo�liwo�ci dalszej kariery. Mierzy�a a� do biskupa. Dowiedzia�a si� od swego ojca, �e wielu ludzi wyra�a si� o mnie bardzo dobrze i �e chyba mam przed sob� pi�kn� przysz�o��. Wtedy zmieni�a zdanie i na moje o�wiadczyny odpowiedzia�a tak. By�em nieopisanie szcz�liwy. A teraz m�j �wiat si� zawali�. Ona, taka wzorowa �ona, ub�stwiana przez wszystkich�

��Nie przez moj� rodzin� � wtr�ci�a Cecylia. � Oni j� przejrzeli. Jej oczy. Ale nie my�leli�my, �e jest a� tak �le.

Pastora nagle ogarn�y w�tpliwo�ci.

��O Bo�e, siedz� tu i si� u�alam, a sam wcale nie jestem lepszy, nielojalny wobec w�asnej �ony.

��Raczej doprowadzony do ostateczno�ci. To musi by� straszne, �y� z kobiet�, kt�r� si� kocha od tylu lat i nie m�c jej nawet dotkn��.

Martin wyprostowa� si� przestraszony.

��Nie my�lisz chyba, �e ona wci�� jeszcze mnie poci�ga? Ja jej nie znosz�! To w�a�nie dlatego sta�em si� tak� �atw� zdobycz� dla moich ziemskich potrzeb i uczu�

Zamilk� przera�ony.

��Co w�a�ciwie chcia�e� teraz powiedzie�, Martinie? � zapyta�a Cecylia �agodnie.

��Nic! Zapomnij o tym! � ci�ko wci�ga� powietrze. � Powiedzia�a�, �e niedawno prze�y�a� szok. Opowiedz mi o tym!

G�os Cecylii zabrzmia� nieoczekiwanie piskliwie i niepewnie.

��Nie to zbyt trudne, �eby o tym m�wi�. Wiesz, taka si� czu�am samotna w Kopenhadze i spotka�am bardzo dobrego przyjaciela, na kt�rym mog�am polega�. By�am, podobnie jak ty, zupe�nie niedo�wiadczona, je�li chodzi o to, co tak �adnie okre�lasz jako pragnienie p�ci. No, a kiedy si� okaza�o, �e kobiety w og�le go nie poci�gaj�, prze�y�am szok. Nawet nie przypuszcza�am, �e co� takiego jest mo�liwe, a poza tym straci�am akurat jego, cz�owieka, kt�rego tak bardzo potrzebowa�am.

��Och, drogie dziecko! � zawo�a� pastor poruszony i obj�� j� opieku�czym gestem. Natychmiast u�wiadomi� sobie niew�a�ciwo�� swego post�powania i cofn�� rami� gwa�townie, jakby si� sparzy� albo jakby dotkn�� jadowitego w�a. Cecylia, skr�powana, patrzy�a w bok.

On wspar� g�ow� na kolanach.

��Dlaczego, dlaczego pojecha�a� wtedy do Kopenhagi, Cecylio? � szepn��. � Dlaczego nie spotkali�my si� wtedy?

��Nie pami�tasz, �e wtedy wszystkie marzenia lokowa�e� w Julii? Nie s�dzisz, �e nic bym dla ciebie nie znaczy�a?

Martin potrz�sn�� g�ow�.

��Ty jeste� cielesna, czysta i poci�gaj�ca. Wobec takich jak ty bledn� ekstatyczne marzenia o anio�ach. Cecylio, co ja mam teraz zrobi�? Moje cia�o p�onie po przymusowej wstrzemi�liwo�ci trwaj�cej tyle pe�nych udr�ki lat.

��Nie jeste� sam, je�li o to chodzi � szepn�a Cecylia. � Dobrze, �e wyje�d�am za par� dni.

��Tak � przyzna� szczerze. � Prosz� Boga, �eby�my si� ju� nie spotkali do tego czasu.

��Ja te�.

U�miechn�� si� gorzko.

��Dobrze jest chocia� wiedzie�, �e znale�li�my si� w tej samej �odzi.

Drzwi otworzy�y si� ze skrzypni�ciem. Oboje drgn�li gwa�townie, ale odetchn�li z ulg� widz�c, �e to Tarjei i �e b�d� ju� mogli sobie p�j��. Po�egnali si� skinieniem g�owy i odeszli, ka�de w swoj� stron�.

Cecylia bieg�a do domu uradowana. Jakie to jednak cudowne wiedzie�, �e jest si� kochan�. Poza tym, ta nieszcz�liwa mi�o�� t�umi�a nieco uczucia, kt�re kipia�y w jej duszy.

Pan Martinius wr�ci� do domu, lecz nie czeka�o go tam dobre przyj�cie.

Ju� w sieni s�ysza� szelest starannie wykrochmalonych sp�dnic, gdy �ona sz�a spiesznie przez pokoje, by go przywita�. Mia�a �w zimny, badawczy wyraz oczu, kt�ry nadaremnie stara�a si� pokry� s�odziutkim g�osem.

��P�no wracasz. Musieli�my ju� zacz�� podawa� do sto�u. Co zabra�o ci a� tyle czasu?

Martin odpar� szczerze:

��Musieli�my przewie�� rannego do Lipowej Alei.

Na te s�owa pi�kna pani Julia a� poczerwienia�a.

��My? Czy taka praca nale�y do pastora?

��Wiesz jak to jest, Julio. Musia�em pom�c. Tarjei i Cecylia i tak mieli r�ce pe�ne roboty z utrzymaniem rannego na saniach.

Jak cudownie by�o wymawia� jej imi�! Po ca�ym ciele rozchodzi�o si� od tego s�odkie ciep�o.

Julia nie skrywa�a ju� d�u�ej lodowatego spojrzenia. Wyczu�a rywalk�, mimo �e twarz m�a pozostawa�a szczera i niewinna. Od pocz�tku nienawidzi�a ludzi z Lipowej Alei i Grastensholm. Ich brak zainteresowania dla ko�cio�a oraz brak respektu wobec pierwszej damy parafii zawsze by�y cierniem w jej oku.

��Cecylia? Masz na my�li pann� Meiden? T� bezwstydnic�, kt�ra mia�a �mia�o�� przyprowadzi� do ko�cio�a tamto monstrum i pozwoli�a mu bezcze�ci� chrzcielnic� pa�sk�? T�, kt�r� p�niej odprowadza�e� z Lipowej Alei do dworu?

Pan Martinius zawsze zdawa� relacj� z tego, co robi� w ci�gu dnia. Jego �askawa ma��onka tego wymaga�a.

��Tak, to ona. Jeste� jednak wobec niej niesprawiedliwa, Julio. To dobra dziewczyna.

Gorzej nie m�g� si� wyrazi�!

Znajdowali si� w�a�nie w jadalni, kt�r� pastorowa urz�dzi�a z nienagannym smakiem. Pi�knie zarysowane powieki Julii by�y teraz zaci�ni�te. Stwierdziwszy, �e s�u�ba znalaz�a si� poza zasi�giem jej g�osu spyta�a:

��No, i c� takiego zabra�o ci a� tyle czasu?

��Musieli�my czuwa� przy ��ku rannego, bo Tarjei pomaga� ojcu.

��Ty i ona.

��Tak.

��Sami?

��Tak, ale co w tym dziwnego�

Usta Julii zrobi�y si� w�skie, jak kreska.

��Ty, ty n�dzny rozpustniku! � sykn�a.

��Nie sta�o si� nic niestosownego, Julio! Daj spok�j!

��I ty pr�bujesz mi wmawia�, �e nic si� nie sta�o? Ty, kt�ry dobija�e� si� do moich drzwi co wiecz�r, przez ca�y pierwszy tydzie� po naszym �lubie?! Widz�, �e nie nauczy�e� si� jeszcze panowa� nad swymi ��dzami. I ona, ta ladacznica�

��Zamilcz, Julio! Natychmiast! Nic si� nie sta�o.

Te s�owa, rzecz jasna wzmog�y jeszcze jej podejrzliwo��.

��Nie. Ale pragniesz, �eby si� sta�o!

Pastor opad� na krzes�o. By� g�odny i zm�czony po wszystkich przej�ciach tego dnia i zajmowaniu si� chorym. Dobiera� wi�c mo�e s�owa niezbyt uwa�nie.

��Julio, skoro i tak my�lisz o mnie jak najgorzej, to w ko�cu mog� ci by� niewierny.

��Z pann� Cecyli�?

��Z kimkolwiek � odpar� zm�czony. � Czy mog� teraz dosta� co� do zjedzenia?

��Nie, dop�ki si� nie przyznasz.

��Kochanie, przecie� wiesz, �e to nieprawda. Niewierno�� nie le�y w mojej naturze. Ale jestem m�czyzn�, Julio, jestem �ywym cz�owiekiem, a nie �wi�tym. Odm�wi�a� mi wszystkiego, a zw�aszcza swojej mi�o�ci. Tyle mog�em ci da�, Julio! Ale nas nie z��czy�a przysi�ga ma��e�ska, tylko przysi�ga �ycia w cnocie. Chc� si� rozwie��!

Julia sykn�a:

��Oszala�e�? Chcesz wywo�a� skandal? Nigdy ci na to nie pozwol�!

��Wobec tego odejd� od ciebie.

Broda jej zadr�a�a. Wytrzeszcza�a na niego oczy. By�a przyzwyczajona do uwielbienia, do tego, �e on si� przed ni� korzy. Po chwili podesz�a bli�ej i szepn�a s�odko:

��Skoro tak, to mo�esz przyj�� do mnie dzi� wieczorem. Mo�esz spr�bowa�. Ale tylko troch�.

Martin popatrzy� na ni� z niesmakiem. Stan�a mu przed oczyma czysta, otwarta twarz Cecylii.

��Za p�no, Julio. Ju� ciebie nie chc�. Twoja ob�uda budzi we mnie obrzydzenie.

Julia wrzasn�a g�o�no:

��Ona tego po�a�uje!

Martin przestraszy� si�.

��Cecylia nie ma z tym nic wsp�lnego. A zreszt� wyje�d�a.

Nagle u�wiadomi� sobie, �e po raz pierwszy podni�s� g�os na swoj� �on�. Potrzeba chronienia Cecylii by�a silniejsza.

��I tak po�a�uje! � parskn�a Julia. � Ca�a ta zadufana w sobie ho�ota ze dworu zobaczy, komu wesz�a w drog�!

Martin patrzy� na ni� sp�oszony. Anielska pastorowa, ub�stwiana przez wszystkich, p�on�a jadowit� ��dz� zemsty.

Udr�czony i pe�en niepokoju o swoich przyjaci� powiedzia�:

��Dobrze. Przyjd� do ciebie. Zapomnijmy o tym wszystkim!

��Zapomnijmy? O nie! Podepta�e� moje najg��bsze uczucia!

��Tak, rzeczywi�cie. Podepta�em tw�j presti� i twoj� pych�!

Nie wiedzia�, sk�d mu si� bierze odwaga. Nigdy przedtem nie rozmawia� z Juli� w ten spos�b. A przecie� przeczuwa�, �e powinien by� ostro�ny.

��Wybacz mi ostre s�owa � powiedzia� kr�tko. � Jestem chyba za bardzo zm�czony i g�odny.

��Tak. Zaraz powiem, by podano do sto�u � odpar�a swoim zwyk�ym, s�odkim g�osem.

Zwyci�y�am, przynajmniej cz�ciowo, my�la�a przechodz�c przez jadalni�. Wr�ci� mu rozs�dek i zostaje ze mn�. Ale sprawa nie jest jeszcze zako�czona. Cecylia wyje�d�a, na niej nie b�dzie mo�na si� zem�ci�. Ale s� przecie� inni�

Najbardziej ze wszystkich nienawidzi�a chyba tej n�dznicy, tej prostaczki, ch�opskiej c�rki, kt�ra zosta�a baronow�. Takie nic! Wiejska dziewucha, wyniesiona do godno�ci szlacheckiej! Mog�a by� nawet przedstawiona u dworu. Jak to ma na imi�, ta garbuska? Irja?

Tak, Irja zostaje tutaj! Mo�e trzeba by troszk� zak��ci� jej szcz�cie? To nie powinno by� trudne.

Po wyje�dzie Cecylii Kolgrim popad� w dawn� apati� i brak zainteresowania otoczeniem. By� z�y, rozkapryszony i wy��cznie opowie�� Cecylii o wielkim czarowniku przep�dzaj�cym dzieci, kt�re dokuczaj� m�odszym zdawa�a si� powstrzymywa� go od otwartego ataku na ma�ego Mattiasa. Irja bardzo si� nad nim u�ala�a i robi�a co mog�a, by mu umili� �ycie, lecz nie by�a, niestety, Cecyli�.

��Kiedy ona wr�ci? � pyta� co chwila.

��Jak tylko b�dzie mog�a, Kolgrimie. Bo ona te� bardzo chce ci� znowu zobaczy�. Za rok, mo�e za dwa.

Ch�opiec wzdycha� ci�ko na te s�owa, za� Irja, w g��bi duszy, tak�e. Cecylia by�a b�ogos�awie�stwem dla wszystkich, mimo �e, prawd� m�wi�c, miesza�a ma�emu w g�owie. Chocia� wszystkie te �mieszne opowie�ci o trollach i wied�mach oraz wszelkie sekrety o Ludziach Lodu zdawa�y si� nie czyni� mu �adnej szkody, raczej wprost przeciwnie.

Sta� teraz i t�uk� kijem w ��ko, w�ciek�y, lecz my�lami jakby gdzie indziej. Irja nie mia�a ju� si�y prosi� go, by przesta�. Zreszt�, skoro mog�o go to zaj��, cho�by na chwil�

Ma�y Matttas patrzy� na ni� swoimi �agodnymi, przyjaznymi oczkami. Czasami zimno jej si� robi�o ze strachu na my�l, co Kolgrim m�g�by zrobi�. Dlatego te� stara�a si� zawsze dawa� mu tyle mi�o�ci, ile mog�a i baczy�a, by nie okazywa�, jak mocno kocha m�odszego.

Wiedzia�a, �e Liv i Daga zdumiewa fakt, i� Kolgrim, bez w�tpienia dotkni�ty dziedzictwem Ludzi Lodu, nie wykazuje �adnych niezwyk�ych cech ani umiej�tno�ci zazwyczaj temu dziedzictwu towarzysz�cych. Irja s�ysza�a o nich � o Sol, kt�ra umia�a zabija�, nie dotykaj�c ofiary, o Hannie, kt�ra zna�a wszelkie mroczne sprawy �wiata i ub�stwia�a Z�ego, o budz�cym groz� gniewie Tengela�

A� zadr�a�a, pojmuj�c, �e mieli du�o szcz�cia, je�li chodzi o Kolgrima. By� po prostu ma�ym, nieszcz�liwym dzieckiem. Obj�a go i przytuli�a, a on, jak zwykle, odsun�� j� oboj�tnie od siebie.

Irja przygryz�a wargi, czu�a si� rozpaczliwie bezsilna. Dzi� mia�a jeszcze jedno zmartwienie. Jej ukochany Tarald zrobi� si� dziwnie nerwowy w ostatnich dniach i jaki� nieobecny. Siedzia� pos�pny, pogr��ony we w�asnych my�lach, gryz� kciuk i stuka� nog� w krzes�o. Musia�a powtarza� po kilka razy, nim drgn�� i odpowiedzia�.

Irja by�a przestraszona i bezradna. Ma mnie do��? � zastanawia�a si�. � �a�uje tego, co zrobi�? � Tarald wyszed� do pracy bez s�owa.

Wesz�a pokoj�wka, wi�c Irja odebra�a Kolgrimowi kij, cho� nie obesz�o si� bez walki.

��Go�� do pani baronowej.

Chocia� pokoj�wka pochodzi�a z tego samego �rodowiska co Irja, w jej g�osie nie by�o �adnego lekcewa�enia czy niech�ci. Spokojna, �yczliwa ludziom Irja by�a przez s�u�b� lubiana i powa�ana. By� mo�e �ywili dla niej troch� wsp�czucia, ale zapewne i dum� z tego, �e m�ody pan wybra� dziewczyn� z ich stanu.

��Go��? Do mnie? � zdziwi�a si�. � Czy to kto� z Eikeby?

��Nie, pani baronowo. To �ona pastora.

��O, m�j Bo�e! By�aby� dobra zaj�� si� na chwil� ch�opcami?

��Oczywi�cie.

Pokoj�wka dobrze wiedzia�a jakiej odpowiedzialno�ci si� podejmuje. Dwaj bracia nigdy nie byli pozostawiani sami sobie. Nie ucieszy�a si� specjalnie tym, �e musi zajmowa� si� nieobliczalnym Kolgrimem, ale rozumia�a, �e kto� przecie� musi to zrobi�. Ch�opak zacz�� te� natychmiast kopa� w krzes�o, �eby zobaczy�, czy pokoj�wka si� zdenerwuje. Ona jednak dobrze wiedzia�a o co mu chodzi i trzyma�a nerwy na wodzy.

Irja zesz�a do salonu, gdzie czeka�a Julia. W ostatniej chwili m�oda baronowa powstrzyma�a si�, �eby przed ni� nie dygn��.

Pani Julia by�a, je�li to mo�liwe, jeszcze bardziej doskona�a ni� zwykle w swoim eleganckim, acz niebywale prostym stroju.

Interesu, z kt�rym tu przysz�a, Irja nie pojmowa�a. Jakie� pytania i pro�ba o rad� w sprawie starej matki Augustyny, z drugiego ko�ca parafii. Dlaczego przysz�a z tym do Irji, kt�ra nic nie wiedzia�a o matce Augustynie?

Pi�kna pani nie zabawi�a d�ugo. Zdecydowanie podzi�kowa�a za co� orze�wiaj�cego do picia i zacz�a si� �egna�. Gdy w�o�y�a r�kawiczki i sta�a gotowa do wyj�cia, rzuci�a ze smutnym u�miechem, jakby mimochodem:

��A przy okazji� Prosz� przekaza� pozdrowienia ma��onkowi, droga baronowo Meiden, i powiedzie�, �e ju� si� na niego nie gniewam. Postanowi�am pu�ci� t� ca�� histori� w niepami��!

Irja patrzy�a na ni� pytaj�co.

��Nic nie rozumiem�

��Och, przecie� wiemy jak trudno �y� m�czy�nie, gdy jego �ona jest w b�ogos�awionym stanie. Przyznam, �e i by�o to dla mnie szokuj�ce, ale ju� nie �ywi� urazy.

Ruszy�a ku drzwiom. Irja sta�a jak og�uszona, po�rodku pokoju, a jej czerwone d�onie zwisa�y bezw�adnie wzd�u� bioder.

��Tarald? � powtarza�a bezradnie. � Czy�by on� Nie rozumiem.

Pani Julia, kt�ra obok wysokiej Irji wydawa�a si� jeszcze mniejsza i delikatniejsza ni� zwykle, sp�oszona przys�oni�a d�oni� usta.

��O Bo�e, czy on nic nie m�wi�? � Nie, no nic si� nie i sta�o, prosz� zapomnie� o tym, co powiedzia�am, prosz�, droga, mi�a� och, to okropne! Ale ja my�la�am� W�asna �ona i wszystko� Och, prosz� zapomnie�!

Irja nie spuszcza�a z niej wielkich, wytrzeszczonych oczu.

��I prosz� nie wspomina� ma��onkowi, b�agam pani� � powtarza�a pastorowa, wyra�nie nieszcz�liwa. � Ja mu ju� wybaczy�am, wi�c nie ma potrzeby rozgrzebywania starych spraw. M�czyznom tak trudno panowa� nad w�asnymi ��dzami i by�oby mu na pewno przykro, gdyby mu wypomina� takie ma�o wa�ne zdarzenie. Ju� si� z pewno�ci� otrz�sn�� z tego bzdurnego zadurzenia, bo przecie� to by� tylko taki nierozs�dny wybryk z jego strony. Prosz� mu zatem nie wspomina� o tym, niech zapomniane pozostanie zapomnianym. �egnam, pani Irjo, i dzi�ki za nieocenion� pomoc!

Pospiesznie wysz�a. Z hallu dochodzi�o jeszcze stukanie obcas�w.

O co chodzi? Tarald? Jej Tarald? Taki roztargniony i nerwowy w ostatnich dniach�

Ma��onka w b�ogos�awionym stanie?

Kiedy? Kiedy mia�o miejsce owo �ma�o wa�ne zdarzenie�? To jego �bzdurne zadurzenie��?

Irja raz po raz prze�yka�a �lin�, nieszcz�liwa i zagubiona. Ci�kim krokiem wr�ci�a do dzieci, podzi�kowa�a pokoj�wce za pomoc, a potem osun�a si� na ��ko.

��Czy wszystko w porz�dku? � zapyta�a dziewczyna. � Pani taka blada i zdenerwowana.

��Nie, nic, ja� nie czuj� si� dobrze.

Pokoj�wka patrzy�a na ni� zatroskana.

��Prosz�, niech si� pani teraz po�o�y i odpocznie, a ja zabior� Kolgrima na d�. Mo�e si� przy mnie bawi�, kiedy b�d� pracowa�.

��Dzi�kuj� � szepn�a Irja, g��boko wci�gaj�c powietrze. � Dzi�kuj�.

Zosta�a sama i le�a�a jak og�uszona, przepe�niona �alem i zdumieniem, dop�ki nie nadesz�a pora karmienia Mattiasa.

Tarald pracowa� tego dnia w lesie i wr�ci� do domu o zwyk�ej porze. Poch�oni�ty w�asnymi my�lami, nie zwr�ci� pocz�tkowo uwagi na ponur� milkliwo�� Irji. Dopiero, gdy ch�opcy poszli spa�, a ona wci�� ubrana i apatyczna siedzia�a skulona na ��ku, zapyta�:

��Co z tob�, Irjo? Nie odezwa�a� si� przez ca�y wiecz�r ani s�owem.

Min�a d�uga chwila, zanim Irja wyszepta�a:

��Ja nie mog�. Tak si� boj�.

M�� podszed� i usiad� przy niej.

��Boisz si�? Ty? Czego?

Irja prze�kn�a �lin� i jako� odzyska�a mow�.

��Ty masz zmartwienie, Taraldzie, prawda?

Spojrza� na ni�, nagle czujny.

��Ja? Dlaczego o to pytasz?

��Taki jeste� ostatnio roztargniony. To mnie przera�a.

Tarald milcza� przez chwil�.

��To dlatego si� boisz?

��Tak � odpar�a z wahaniem. � A poza tym mia�am dzisiaj wizyt�, kt�ra mnie okropnie zdenerwowa�a.

Tarald zerwa� si� na r�wne nogi. W jego g�osie brzmia� l�k.

��Wizyt�? Kto to by�?

��To� �ona pastora.

���ona pastora? A co ona ma z tym wsp�lnego?

Irja odetchn�a g��boko,

��Z jakim �tym�?

Gdy nie odpowiada�, wyci�gn�a do niego r�k�. Uj�� jej d�o� i usiad� znowu. Irja stara�a si� ze wszystkich si� zachowa� spok�j, lecz p�acz d�awi� j� w gardle.

��Taraldzie, najdro�szy, powiedz, co ci� dr�czy? Nie jestem w stanie znie�� my�li, �e mog�abym utraci�

Powstrzyma�a si�, by nie powiedzie� �ciebie�, zamiast tego wykrztusi�a �twoje zaufanie�.

��Moje zaufanie masz zawsze, Irjo � powiedzia� serdecznie i przytuli� j� do siebie.

��Chcia�bym ci tylko oszcz�dzi� przykro�ci, rozumiesz mnie chyba.

A wi�c to prawda! Irja ukry�a twarz w d�oniach.

��Mog� wr�ci� do Eikeby, je�eli chcesz � wykrztusi�a zd�awionym przez p�acz g�osem.

��A to co znowu za g�upstwa? � wybuchn��. � Dlaczego mia�aby� wraca�?

Teraz Irja rozp�aka�a si� na dobre.

��Z powodu tego o czym m�wi�a pastorowa, rzecz jasna!

��Przecie� ta przekl�ta pastorowa nic chyba nie wie o Ole Olesenie!

Irja natychmiast przesta�a p�aka�.

��Ole Olesen? A kto to jest?

Tarald wsta�.

��Nie, no musimy to wszystko wyja�ni� od pocz�tku do ko�ca. Takie zgadywanki do niczego nie doprowadz�. Co ci powiedzia�a pastorowa?

��Zabroni�a mi o tym wspomina�. Nie wolno mi ci� dr�czy�.

��Teraz ty m�wisz zagadkami. O czym nie wolno ci wspomina�?

Z oczu Irji znowu pop�yn�y �zy. Skuli�a si� i odwr�ci�a od niego.

��Nie wiem, Taraldzie. Ja nie rozumiem, co ona chcia�a powiedzie�.

��Powt�rz, co m�wi�a!

��Tak trudno o tym m�wi�! Ca�e moje cia�o jest jedn� wielk�, bolesn� ran�, Taraldzie. Zrozumia�am to tak, �e robi�e� jej nieprzyzwoite propozycje wtedy, kiedy ja chodzi�am z Mattiasem. �e nie zdo�a�e� �zapanowa� nad swoimi ��dzami�, jak si� wyrazi�a.

Tarald poczu� si� tak, jakby usz�o z niego ca�e powietrze, a kto� �cisn�� mu p�uca. Irja, szlochaj�c i poci�gaj�c nosem, przedstawi�a jak mog�a najlepiej oskar�enie Julii.

Tarald s�ucha� bez ruchu, jak sparali�owany.

��Co za obrzydliwe babsko! � rzek� w ko�cu powoli. � Jaka przewrotna wied�ma! Co, na Boga, chcia�a osi�gn�� tym podst�pnym atakiem?

Obj�� �on� i przytuli�.

��Irjo, moja kochana, mog� ci przysi�c z r�k� na Biblii, �e nigdy ani przez moment nie zaleca�em si� do tej woskowej kuk�y, ani tym bardziej jej nie dotkn��em, i nigdy, nigdy w �yciu nie mia�em na ni� najmniejszej ochoty! Ona chyba zwariowa�a. Ale to okropne, mog�a nam przecie� zatru� �ycie, podejrzenia i w�tpliwo�ci mog�y ci� za�ama�.

��Tak � potwierdzi�a Irja cicho. Jeszcze nie dosz�a do siebie, wci�� by� wstrz��ni�ta i zdenerwowana. � By�a bliska celu. Ale co� mi si� teraz przypomnia�o, Taraldzie. Co�, co mi powiedzia�a Cecylia przed wyjazdem. �e te� mog�am o tym zapomnie�!

��A co ci powiedzia�a?

���Strze� si� tej ma�ej, �licznej Julii z probostwa, Irjo! i Ona na nas poluje!� Wtedy nic z tego nie zrozumia�am i dlatego szybko zapomnia�am. Dopiero dzi� zaczynam si� domy�la�.

��Cecylia? � rzek� Tarald w zamy�leniu. � C� to, na Boga, znaczy?

��Teraz kolej na ciebie � rzek�a Irja, wycieraj�c nos. � Kim jest Ole Olesen?

Tarald westchn��.

��Tak, chyba b�dzie najs�uszniej, jak ci o tym powiem, cho� tak bardzo nie chc� ci� martwi�! To si� sta�o jeszcze za �ycia Sunnivy, a dobrze wiem jaka jeste� wra�liwa na wszystko, co si� z ni� wi��e. Dlatego nie chcia�em o tym z tob� rozmawia�. Czy pami�tasz tamten tydzie�, kiedy ona i ja mieszkali�my w domu w Oslo?

Mia� racj�, wspomnienie Sunnivy zawsze sprawia�o Irji b�l.

��Pami�tam.

���yli�my wtedy z wielkim rozmachem, Irjo. Bawili�my si� w ludzi �wiatowych, ucztowali�my, kupowali�my mn�stwo drogich rzeczy. Uprawiali�my tak�e w tajemnicy zakazany hazard i ja w�a�nie wtedy, oszo�omiony tym wszystkim, zaci�gn��em po pijanemu wielki karciany d�ug. Od tamtej pory robi�em, co mog�em i po trochu sp�aca�em d�ug�

��Ole Olesenowi?

��Tak. Ale przecie� wiesz, �e ja nie mam �adnej got�wki, ca�y maj�tek to ta posiad�o��, nie�atwo co� zarobi�. Teraz m�j wierzyciel straci� cierpliwo�� i za��da� zwrotu ca�ej sumy. A ja nie mam nic!

Nareszcie dotar�o do Irji, �e pastorowa przysz�a do niej z k�amstwami, cho� nie wiadomo dlaczego to zrobi�a. Ole Olesen i karciany d�ug nie maj� znaczenia. Wiadomo�� o tym przyj�a prawie z ulg�. Kobiety takie s�.

��Kiedy mija termin?

��W pi�tek. Je�li nie dostanie pieni�dzy, komornik wejdzie na Grastensholm.

��Ile tego jest?

��Zosta�o jeszcze 500 talar�w.

Serce Irji zamar�o. Trudno powiedzie�, �e to drobiazg! A ona, nieszcz�sna, my�la�a o swoich zaoszcz�dzonych talarach!

��Gdybym ci tylko mog�a jako� pom�c � powiedzia�a przepe�niona uczuciem lojalno�ci. � Ale to, co mam, to kropla w morzu. No, a twoi rodzice?

��Nie, nie, oni nie mog� si� o tym dowiedzie�. Tyle si� przeze mnie wycierpieli w tamtych latach, �e nie chcia�bym rozdrapywa� starych ran. Sta�em si� innym cz�owiekiem od czasu, kiedy wesz�a� w moje �ycie, wiesz przecie�.

Wiedzia�a, oczywi�cie.

��Czy on tutaj przyjdzie?

��Nie, mam si� z nim spotka� w karczmie. Przychodzi tam prawie ka�dego wieczora, bo ze wzgl�du na swoje zaj�cie wci�� je�dzi po dystrykcie Akershus.

��Rozumiem. No, Bogu dzi�ki, mamy par� dni. Tylko nie zr�b niczego nieprzemy�lanego, Taraldzie.

��Nie, obiecuj� ci � odpar� wdzi�czny, �e ona bez wahania powiedzia�a �my�, �my mamy par� dni�.

��Jeste� taka dobra, Irjo. Jak mog�a� pomy�le�, �e chcia�bym ci� zdradzi�?

Tarald le�a� i ogarnia� go coraz wi�kszy gniew. Gdy opowiedzia� Irji o karcianym d�ugu, poczu� ulg� i dopiero teraz zrozumia�, jak bardzo Julia zrani�a jego �on�.

��To jej nie mo�e uj�� bezkarnie � o�wiadczy� oburzony. � Chod�, Irjo! Nie mo�emy tak tego zostawi�.

Zerwa� si� z ��ka i poci�gn�� j� za sob�.

��Chod�my na d�, do rodzic�w. Trzeba im to powiedzie�! Mo�esz zawo�a� kogo� do dzieci?

��Oczywi�cie. Ale�

Tarald nie chcia� o niczym s�ysze�. Irja szybko wezwa�a pokoj�wk�, �eby posiedzia�a przy �pi�cych ch�opcach i zeszli na d� do rodzic�w Taralda, siedz�cych przy kominku. Liv szy�a, Dag przegl�da� swoje papiery.

��O � zdziwi�a si� Liv. � My�la�am, �e poszli�cie ju� spa�. Co si� sta�o? Wygl�dacie na bardzo przej�tych.

��Bo jeste�my � odpar� Tarald. � Zaraz us�yszycie zupe�nie szalon� histori�!

Irja musia�a wi�c jeszcze raz opowiedzie� o wizycie Julii, s�owo po s�owie. I o tajemniczym ostrze�eniu Cecylii.

��Ale� to bezwstydne! � powiedzia� Dag wstrz��ni�ty, gdy sko�czy�a. � Wprost trudno uwierzy�.

��Tak, ona tu dzisiaj rzeczywi�cie by�a � potwierdzi�a Liv, poruszona. � Powinni�my z ni� porozmawia�, ale pan Martinius jest naszym przyjacielem�

��On wyjecha� do s�siedniej parafii � rzek� Dag wstaj�c. � Chod�cie dzieci. Jedziemy zaraz na probostwo! Czego� takiego w moim domu nie b�d� tolerowa�. Mog�a przecie� narobi� niepowetowanych szk�d.

Wszyscy czworo ubrali si� szybko do wyj�cia i przekazali s�u�bie wiadomo��, dok�d si� udaj�. Irji dr�a�y r�ce, gdy wk�ada�a r�kawiczki. Nie bardzo mia�a ochot� na spotkanie z duchow� ozdob� parafii.

Pani Julia, szeleszcz�c sztywnymi sp�dnicami, wysz�a im na spotkanie do du�ej sieni. Poblad�a na twarzy, ale panowa�a nad sytuacj�.

��Co za mi�a wizyta, tak p�nym wieczorem � powiedzia�a, jak zwykle ukrywaj�c z�o�liwo�ci w eleganckich zwrotach. � Czemu zawdzi�czam ten honor?

G�os zabra� Dag jako asesor i s�dzia.

��Pani Julio, wyst�pi�a pani wobec mojej synowej z ci�kim oskar�eniem przeciw mojemu synowi. Prosz� �askawie wyt�umaczy� si� z tego!

Julia skuli�a si�. Poniewa� jej w�asne ma��e�stwo mia�o czysto formalny charakter, nie wzi�a pod uwag� czego� takiego, �e ma��onkowie mog� si� darzy� wzajemnym zaufaniem. Nigdy by si� nie spodziewa�a, �e ta g�upia, beznadziejna Irja o�mieli si� wspomnie� m�owi o tym, co od niej us�ysza�a! Ale, ona mu to na pewno rzuci�a w twarz podczas k��tni. Ta my�l sprawi�a Julii przyjemno��.

��Nie wiem, o co pani Irja oskar�y�a swego m�a, niezale�nie od tego jednak, co ona mu zarzuca, ja przecie� wyra�nie prosi�am, by mu tego oszcz�dzi�a. Pani Irja post�pi�a inaczej i, moim zdaniem, zachowa�a si� nielojalnie.

Oczy Taralda miota�y skry.

��Irja niczego mi nie zarzuca i o nic mnie nie oskar�a, pani Julio! Po prostu nie rozumie nic z tego, co pani jej opowiedzia�a, wi�c mnie zapyta�a. Zasmucona, ale spokojna.

Julia poczu�a si� bardzo niedobrze. Czego� takiego spodziewa�a si� najmniej. I sam asesor przychodzi z pretensjami. C� to za dziwaczne stosunki panuj� u tych snob�w z Grastensholm? Dobrze, �e Martininusa nie ma w domu!

��A co ja takiego powiedzia�am o panu, panie Taraldzie? � zapyta�a ch�odno.

���e nastawa�em na pani cze��, kiedy Irja oczekiwa�a dziecka. �e nie umia�em opanowa� swoich ��dz i zainteresowania pani�. To �mieszny pomys�! Kocham Irj�, a pani nic mnie nie obchodzi, nie tylko dlatego, �e jest pani �on� mojego najlepszego przyjaciela, lecz po prostu pani mnie nie poci�ga.

To by�a ju� zbyt grubia�skie i Dag powstrzyma� go gestem.

Julia roze�mia�a si�, ale zabrzmia�o to nienaturalnie.

��Ale� mili pa�stwo, to kompletne nieporozumienie! Nigdy przecie� nie powiedzia�em, �e pan Tarald mnie osobi�cie czyni� jakie� propozycje! M�wi�am, �e to pewna dziewczyna z naszej parafii by�a nara�ona na pana zaczepki i pan dobrze o tym wie, panie Taraldzie. Dziewczyna przysz�a do mnie ze skarg�, a ja by�am pe�na oburzenia, �e pan m�g� zrobi� co� takiego swojej ma��once.

Irja znowu poczu�a si� niepewnie, lecz Tarald nie da� si� zbi� z tropu.

��Ale k�amstwa! � krzykn�� rozgniewany. � Co to za dziewczyna?

��Nie, tego nie mog� panu powiedzie�. Zreszt� sam pan dobrze wie, o kogo chodzi.

��Ot� nie wiem! A nie chodz� �pi�c i odk�d o�eni�em si� z Irj�, nie upijam si�. Wi�c o co tu w�a�ciwie chodzi?

Liv, dotychczas milcz�ca, podesz�a do Julii i po�o�y�a jej r�ce na ramionach.

��Biedna pani Julia. Pani jest chora � rzek�a �agodnie i podprowadzi�a oniemia�� kobiet� do kanapy. � Prosz� usi���. Pani jest po prostu samotn�, nieszcz�liw� istot�, dr�czon� zmartwieniami, o kt�rych my nie mamy poj�cia.

W ko�cu jednak pastorowa odzyska�a mow�.

��Chora? Ja? To wy macie zwyrodnia�e dusze. By�o tak, jak powiedzia�am, pewna dziewczyna z parafii przysz�a i� przysz�a i powiedzia�a mi o tym, to ona, oczywi�cie, by�a chora. Tak. Tak w�a�nie by�o!

Zdo�a�a si� ju� opanowa�, znowu by�a spokojna i �agodna, jak zawsze.

��Powinni�my wi�c pu�ci� w niepami�� t� nieprzyjemn� histori�, kt�ra wynikn�a z czystego nieporozumienia. Dziewczyna ma �le w g�owie i co� sobie ubzdura�a�

Teraz Irja nie ust�powa�a.

��Ja zdecydowanie odnios�am wra�enie, �e to pani Tarald si� jakoby narzuca�. A wiem, �e on tego nie zrobi�.

��To nie by�am ja, mog� na to przysi�c � o�wiadczy�a Julia. � To tamta dziewczyna.

W m�drych oczach Liv pojawi� si� b�ysk.

��Kiedy to wszystko mia�o miejsce?

��To by�o� niech sobie przypomn�Tak, to by�o w sierpniu!

��Jest pani tego pewna?

��Musz� si� zastanowi�! Dziewczyna by�a u mnie w ko�cu sierpnia. Tak, �e to musia�o si� sta� na kr�tko przedtem.

��Dzi�kuj� za odpowied� � rzek�a Liv spokojnie. � Wtedy Tarald ci�ko chorowa� na �wink�. Przez ca�y miesi�c le�a� w �o�u. Nie s�dz�, by wtedy mia� si�y uwodzi� kobiety.

Julia wsta�a, uznaj�c rozmow� za zako�czon�.

��Jest tak, jak m�wi�am. Dziewczyna musia�a sobie to wszystko wymy�le�.

Widocznie jednak ich sceptyczne miny podzia�a�y jak kropla, kt�ra przepe�ni�a czar�.

��Pa�stwo nie chc� wierzy� �onie pastora? Wierz� pa�stwo raczej swojemu rozpustnemu synowi, kt�ry oszukuje swoj� paskudn�, podobn� do ostu �on� i k�amie jej w �ywe oczy?

Meidenowie d�ugo przygl�dali si� jej bez s�owa, a Julia zbyt p�no spostrzeg�a, �e posun�a si� za daleko. Oni jednak zbierali si� ju� do wyj�cia.

��Ze wzgl�du na pani m�a nie b�dziemy dalej roztrz�sa� tej sprawy � o�wiadczy� Dag zimno.

Liv potwierdzi�a skinieniem.

��Od dawna wiedzieli�my, �e jego ma��e�stwo nie jest szcz�liwe i zastanawiali�my si�, dlaczego. Teraz ju� wiemy. Biedny Martin! Biedna pani Julia! Ze wszystkich najbardziej �al mi pani, bo pani� d�awi w�asna pycha i niezdrowe ambicje. I jakie� psychiczne zahamowania.

Meidenowie wyszli. Julia w�ciek�a otworzy�a jeszcze za nimi drzwi i wrzeszcza�a tak, �e by�o j� s�ycha� na ca�ej plebanii.

��Nie wyobra�ajcie sobie, �e mo�ecie by� tacy zarozumiali, o nie! Wiem takie rzeczy o waszej c�rce, �e to was zaraz sprowadzi na ziemi�, jak si� dowiecie!

Po czym trzasn�a drzwiami z tak� si��, �e zawieszona nad nimi podkowa spad�a na ziemi�.

Dobra pastorowa by�a mi�a jak kot, dop�ki si� j� g�aska�o. Je�li jednak kto� si� jej sprzeciwi�, wszystko co by�o w niej niedojrza�e, dziecinne, st�amszone, wylewa�o si� na zewn�trz. Tyle tylko, �e tej strony swojej osobowo�ci nigdy nie ujawnia�a wiernym parafianom.

Meidenowie spogl�dali po sobie. Dag chcia� zawr�ci�, by poci�gn�� j� do odpowiedzialno�ci za insynuacje pod adresem Cecylii, ale Tarald go powstrzyma�.

��Nie, ojcze � powiedzia� cicho. � Uwa�am, �e nie powinni�my si� specjalnie zag��bia� w problemy Cecylii. My�l�, �e tu w�a�nie tkwi sedno sprawy, nie rozumiecie tego?

Liv zgodzi�a si� z synem, Dag tak�e.

Wsiedli do sa�. Nieprzyjemne uczucia przemieni�y si� w ich sercach w g��bokie zatroskanie.

Irja d�ugo nie spa�a, le��c, z ramieniem pod�o�onym pod kark Taralda i jego g�ow� na swojej piersi. Obejmowali si� oboje czule, pragn�c okaza� sobie najwi�cej zaufania. Nikt, ani anio�, ani �adna fa�szywa parafialna �wi�ta nie mo�e ich rozdzieli�.

Teraz on spa� g��boko. Ostro�nie uwolni�a zdr�twia�e rami� i delikatnie pie�ci�a jego ciemne loki.

Kocham ci�, my�la�a spokojnie. Kocham ci� za t� s�abo��, kt�ra kiedy� by�a twoj� cech� i za t� si��, kt�r� masz teraz. Ty i ja� D�uga by�a nasza droga do siebie nawzajem. Musieli�my pokona� tyle przeszk�d. Ale dzi� po raz pierwszy czuj� si� przy tobie naprawd� bezpieczna. Dotychczas m�j brak urody, moja niezdarno�� sprawia�y, �e ba�am si� uwierzy� w twoj� mi�o��. Teraz mog� by� jej pewna. Ty mnie potrzebujesz. Pragniesz mnie kocha�. Pozwoli�a my�lom p�yn�� swobodnie i wkr�tce zacz�a si� zastanawia� nad tym drugim zmartwieniem Taralda, jak zdo�aj� sp�aci� jego karciany d�ug, �eby nie martwi� rodzic�w? Ona sama, jak mog�a mu pom�c? Eikeby tak�e by�o ubogie we wszystko, z wyj�tkiem ludzi potrzebuj�cych pieni�dzy.

Gdyby tak jeszcze �y� pan Tengel! To by�a jej sta�a �a�osna �piewka, powtarzana zawsze, kiedy mia�a jakie� zmartwienie. On by� czarodziejem, kt�ry znajdowa� rad� na wszystko.

I nieoczekiwanie znalaz�a rozwi�zanie. Przysz�o jej do g�owy jakby poprzez wspomnienie pana Tengela.

Po chwili, uspokojona zasn�a

Nast�pnego dnia powierzy�a ma�ego synka opiece te�ciowej, a sama wybra�a si� z Kolgrimem do Lipowej Alei. Wiedzia�a, �e Are nie pojecha� tego dnia do lasu, bo zajmowa� si� chor� krow�.

Zostawi�a Kolgrima z Trondem i Brandem. Ci dwaj umieli zaspokaja� jego potrzeb� szalonych zabaw, w ka�dym razie Trond. Brand za� by� na tyle silny, by go powstrzyma�, gdyby ch�opiec posun�� si� za daleko.

Rzeczywi�cie, znalaz�a Arego w przesyconej zapachem nawozu, ciep�ej oborze. Pomieszczenie by�o niskie i mroczne, ale i tak znacznie bardziej przestronne ni� zwyczajne obory w okolicy.

��Witaj, Irjo � rzek� Are z przyjaznym u�miechem. � Jak mi�o ci� widzie�!

��Dzi�kuj� � odpar�a skr�powana. � Jak tam krowa?

��Lepiej. Wyli�e si�.

��O, to dobrze. Panie Are, przychodz� z wielk� pro�b�.

��M�w, o co chodzi?

Irja zagryz�a doln� warg�. Jako� nie mog�a patrze� na Taraldowego wuja, nie spuszcza�a wi�c oczu z krowy, kt�ra le�a�a spokojnie i prze�uwa�a.

��M�j Tarald popad� w k�opoty. A ja tak rozpaczliwie t�skni� do pana Tengela, �ebym mog�a zwr�ci� si� do niego a pomoc. Pomy�la�am sobie, �e przecie� to wy, wuju, zajmujecie si� teraz, jak kiedy� on, rodzinnymi sprawami i dlatego przysz�am do was.

Are czeka�. Du�y, budz�cy poczucie bezpiecze�stwa, z pierwszymi �ladami siwizny we w�osach.

��Nie mog�am p�j�� do jego rodzic�w, bo Tarald nie chce, �eby o tym wiedzieli. Wy jeste�cie teraz g�ow� rodu, w ka�dym razie rodu Ludzi Lodu. I my�la�am, �e mi przynajmniej poradzicie co robi�

Are wci�� czeka�, a Irja poczu�a si� ju� znacznie pewniej w jego obecno�ci, nie podejrzewaj�c nawet, jak Are ceni sobie to, �e nazwa�a go g�ow� rodu. Bez wahania opowiedzia�a mu bardzo szybko o karcianym d�ugu Taralda i wysi�kach, jakie czyni�, ju� po �lubie z ni�, �eby go sp�aci�.

��Co ja mam zrobi�, wuju Are? Tak bym mu chcia�a pom�c. Je�li jest jakie� wyj�cie, to prosz� mi je wskaza�!

Are po�o�y� jej na ramieniu swoj� ci�k� d�o�.

��To szalona g�owa � burcza� �yczliwie. � Ale to by�o za czas�w Sunnivy i od tamtej pory Tarald bardzo wydoro�la�. Rozumiem, �e nie chce z tym i�� do Liv i Daga, chocia� oni by mu na pewno pomogli. Dag m�g�by te� przy okazji poskromi� tego krwiopijc� Ole Olesena, s�ysza�em o nim to i owo. Ale to dobrze �wiadczy o Taraldzie, �e nie chce obci��a� swoich rodzic�w. 500 talar�w, powiadasz? No, nie jest to ma�o, zw�aszcza kiedy trzeba je jako� zdoby�.

��No w�a�nie, ale jak? Ja mam tylko osiemna�cie talar�w, zaoszcz�dzonych w ci�gu wielu lat. Lecz to na niewiele si� zda.

��Nie, tych pieni�dzy nie ruszaj. Wiesz, moi rodzice, Tengel i Silje, byli bardzo bogaci. Mamy pieni�dze, kt�re po nich odziedziczyli�my, i Liv, i ja.

G�os Irji dr�a�, spogl�da�a na niego b�agalnie:

��Czy mog�abym po�yczy�? Oddam wszystko, nawet gdyby to mia�a trwa� sto lat!

Are u�miechn�� si�.

��Ty wcale nie musisz niczego po�ycza�. To sprawa Taralda. Ale domy�lam si�, �e przysz�a� do mnie w tajemnicy przed nim.

��Tak. On mnie nie poprosi o pomoc, chce sam p�aci� za swoje grzechy.

��No, a jak zamierza to zrobi�? Lepiej si� pospieszmy, zanim nie pope�ni jakiego� g�upstwa. Irjo, ja wiem, �e mama Silje ceni�a ci� niezwykle wysoko. Cz�sto mawia�a, �e ciebie nie mo�na przeceni�. We� te pieni�dze jako dar od niej i od Tengela! S� twoje. I przeznacz je na tego sza�awi��, kt�ry jest twoim m�em. W przeciwnym razie nigdy nie b�dziesz w pe�ni szcz�liwa. Poza tym trzeba ratowa� Grastensholm!

��Ale to wasz spadek!

��Ech, mam do�� i dla moich dzieci, i dla przysz�ych wnuk�w. Zreszt� Tarald tak�e jest wnukiem Tengela i Silje.

A w og�le to mog� je sobie p�niej, przy jakiej� okazji, odebra� od Liv i Daga. Przede wszystkim musimy zatka� g�b� temu tam Olesenowi. Chcesz, �ebym poszed� do karczmy i zap�aci� mu, co trzeba?

Zawaha�a si�.

��Czy nie by�oby lepiej, gdyby Tarald sam to za�atwi�?

��Masz racj�, chyba tak. A jak mu zamierzasz wyt�umaczy�, sk�d wzi�a� pieni�dze?

��No tak, to istotne pytanie. Nie my�la�am o tym.

Are u�miechn�� si� spokojnie.

��Pozw�l, �e jednak ja si� tym zajm�! Przyjd� do was dzi� wieczorem z pieni�dzmi i powiem, �e przypadkiem dowiedzia�em si� o d�ugu od kogo� postronnego. Powt�rz� te� dok�adnie to, co powiedzia�em ci przed chwil�, �e mama Silje by�a do ciebie taka przywi�zana, kocha�a ci� i mia�a nadziej�, �e Tarald o�eni si� z tob�, a nie z Sunniv�. Tak, bo ona tego naprawd� pragn�a.

Irja skin�a g�ow�. Wiedzia�a o tym.

��Wi�c to jest dar od Silje dla ciebie, Irjo. �eby Tarald nie odm�wi� przyj�cia tych pieni�dzy, przynios� 600 talar�w. B�dziesz mog�a zachowa� przynajmniej sto, a ja poczuj� si� troch� pewniej. Potem, jakby chcia�, mo�e ci sp�aci� te 500 talar�w.

��Niech B�g broni!

��Nie powinna� odmawia�. Nie masz obowi�zku ponosi� ofiary z powodu jego grzech�w z czas�w Sunnivy.

Are mia� niew�tpliwie racj�. Irja przyzna�a to skinieniem g�owy.

��Wuju Are � rzek�a serdecznie, z roze�mianymi oczyma. � Dzi�ki. Tysi�c razy dzi�ki.

��Wystarczy pi��set razy � zawo�a� ze �miechem�

1625�

Prze�omowy rok dla Ludzi Lodu.

Gdy Cecylia opuszcza�a Norwegi�, na pocz�tku roku 1625, nie wiedzia�a, �e wigilia, kt�r� dopiero co obchodzili, by�a ostatni�, jak� rodziny z Grastensholm i Lipowej Alei sp�dzi�y razem. Mia�y si� rozproszy�, dobrowolnie lub wbrew w�asnej woli, i tylko kilkoro ich cz�onk�w pozosta�o na miejscu.

Nie wiedzia�a te�, �e zabiera ze sob� do Danii zarodek nowego �ycia, przekazany jej przez m�odego, nieszcz�liwego pastora z parafii Grastensholm.

Przy jej pozycji na dworze oznacza�o to katastrof�.

Z niepokojem oczekiwa�a spotkania z Alexandrem Paladinem. Odnosi�a wra�enie, �e przyby�o jej wiele lat od czasu, gdy widzieli si� po raz ostatni. Cecylia nie mia�a poj�cia, jak powinna si� wobec niego zachowa�. Je�eli w og�le odwa�y si� go zobaczy�. �aden inny m�czyzna nie znaczy� dla niej tak wiele, jak ten wysoki, z pozoru silny i pewny siebie margrabia. Ta prawda stawa�a si� dla niej coraz bardziej oczywista.

W roku 1625 mia�o si� okaza�, kt�ry z wnuk�w Tengela odziedziczy� po przodkach ��ty b�ysk z�a w oczach.

Przede wszystkim jednak by� to rok rozpadu.

Tarjei opu�ci� ju� rodzin�. Zosta� beznadziejnie wpl�tany w tocz�c� si� w Niemczech wojn�, kt�ra wybuch�a w dalekich Czechach jeszcze w roku 1618, a potem rozprzestrzenia�a si� na wszystkie strony z powodu nieczystych interes�w ma�ych i wi�kszych ksi���t. Wojna mia�a szale� w Europie przez trzydzie�ci lat, a dotychczas min�o ich dopiero siedem.

Kr�l Christian IV od dawna mia� ochot� w��czy� si� do walki. By�o raczej w�tpliwe, czy powoduj� nim motywy czysto religijne. R�wnie mocno poci�ga�y go podboje i mo�liwo�� zyskania osobistego presti�u. Du�ska Rada Pa�stwowa by�a jednak sk�pa, hamowa�a zap�dy kr�la, nie godzi�a si� da� ani pieni�dzy, ani wojska.

Niebezpieczna stawa�a si� konkurencja Gustawa II Adolfa ze Szwecji, wojownika du�ej klasy, w�adcy g��boko religijnego. Gdyby Christian si� nie pospieszy�, Gustaw Adolf m�g� zosta� wodzem protestant�w w wyprawie przeciwko post�puj�cym naprz�d katolikom w Niemczech. Przyw�dztwo zaproponowano obu kr�lom, lecz w�adca szwedzki spe�nia� wi�cej warunk�w.

Christian podj�� wi�c dzia�ania na w�asn� r�k�, bez przyzwolenia Rady Pa�stwowej. Obieca� protestanckim sojusznikom, �e wystawi armi� z�o�on� z wielu tysi�cy piechoty i dragon�w. Z entuzjazmem zacz�� zbiera� wojsko. Przewa�nie europejskich �o�nierzy zaci�nych, obok, rzecz jasna, du�skich poborowych. Pr�bowa� te� wciela� do wojska norweskich ch�op�w, cho� akurat w tym wzgl�dzie Dania mia�a niedobre do�wiadczenia. W ch�opach norweskich nie by�o w og�le ducha walki!

To zreszt� ocena do�� niesprawiedliwa. Bo niby dlaczego du�scy kr�lowie mieliby oczekiwa� waleczno�ci od Norweg�w? Ci mogli si� bi� za Norwegi�, du�skie k�opoty ich nie obchodzi�y.

Christian IV bardzo szybko przesta� wi�c werbowa� Norweg�w na t� wojn�. Nim jednak powzi�� tak� decyzj�, zd��ono za�adowa� ca�y statek ch�opskimi synami, si�� wcielonymi do wojska, wyrwanymi z rodzinnych zagr�d w okolicach Oslo i Akershus.

Pewnego pi�knego dnia, wczesn� wiosn�, du�scy werbownicy dotarli da parafii Grastensholm. Przera�one rodziny musia�y patrze� jak ich m�odzi, silni synowie s�, mimo rozpaczliwego oporu, uprowadzani z dom�w.

Wiadomo�ci o wydarzeniach rozchodzi�y si� b�yskawicznie, m�odzi ludzie uciekali wi�c i ukrywali si�. Liv wys�a�a Irj� do lasu, by odszuka�a Taralda i poleci�a mu zosta� w le�nym sza�asie, dop�ki Du�czycy nie opuszcz� parafii. M�oda kobieta pobieg�a natychmiast, z sercem t�uk�cym si� ze strachu, �e mog�aby straci� m�a w jakiej� bezsensownej wojnie. Szuka�a w panice, by go odnale��, nim b�dzie za p�no.

Klaus i Rosa o niczym jednak nie s�yszeli. Werbownicy zaskoczyli ich, gdy przyszli zabra� ich m�odego syna, Jespera.

Klaus, teraz pi��dziesi�cioletni, patrzy� na nich z rozpacz�.

��Na wojn�? Bi� si�? Z kim?

��Z katolikami, rzecz jasna, w Niemczech.

��A co ta za stworzenia? Trolle jakie�, czy co?

��Czy� ty g�upi, cz�owieku? Pojmujesz chyba, �e musimy broni� naszej wiary przed papistami.

Klaus popatrzy� na nich bezradnie. Okre�lenie papi�ci nic mu nie m�wi�o. Rosa i m�odsza c�rka p�aka�y, a Jesper daremnie pr�bowa� si� wyrywa�.

��Gdzie s� te Niemcy? � dopytywa� si� Klaus.

Werbownicy tracili cierpliwo��.

��O, daleko, na po�udniu.

��Na po�udnie od Akershus?

��O Bo�e, na po�udnie od Danii.

Klaus zawy�.

��Nie dam mojego ch�opaka, �eby si� bi� z kim�, o kim nic nie wiemy, w jakim� kraju, tak daleko st�d. Nie mo�ecie go zabra�, ja musz� si� rozm�wi� z panem baronem.

��To rozkaz kr�la i wszyscy musz� mu by� pos�uszni, baron tak�e. Chod�, ch�opcze.

��Ojcze! � krzycza� Jesper rozdzieraj�co, gdy wyci�gn�li go z zagrody. Klaus bieg� za nim, z twarz� zalan� �zami. Pr�bowa� wyszarpn�� syna, lecz �o�nierze odepchn�li go kolbami karabin�w tak, �e upad� z trudem �api�c powietrze.

W Lipowej Alei Are patrzy� przera�ony na werbownik�w.

��Obaj moi synowie? Ale ja ju� mam jednego daleko, w �wiecie, a tych dwu potrzebuj� w gospodarstwie. Nie obejdziemy si� bez nich!

��Jeste� jeszcze m�ody i energiczny, cz�owieku, sam dasz sobie rad� z gospodark�. Jego Wysoko�� potrzebuje twoich syn�w. To wielki zaszczyt walczy� za ojczyzn�.

��Za jak� ojczyzn�! � parskn�� Are ze z�o�ci�.

��Za Dani�, oczywi�cie, i za nasz� wiar�.

��Gwi�d�� na jedno i na drugie! Nie po�l� swoich syn�w na niepewny los w walce, kt�ra nas nie dotyczy.

Przerwa� mu Trond.

��Pozw�l mi p�j��, ojcze! Zawsze marzy�em o tym, by by� �o�nierzem. Zosta� oficerem i zdoby� s�aw�.

��Ale� Trond! My nie mo�emy ci� utraci�!

��Ja wr�c�! � zapewni� syn. � Mo�e nawet jako kapitan, ojcze.

��Jeste�cie przecie� tacy m�odzi. Brand ma dopiero szesna�cie lat!

Du�ski werbownik odpar� brutalnie:

��Armaty nigdy nie pytaj� o wiek mi�sa. Twoi synowie s� ro�li i silni. Chod�cie ch�opcy, przygotujcie si� do drogi!

Meta zacz�a krzycze� z rozpaczy.

��Stul pysk, babo! � wrzasn�� �o�nierz. � Ju� nie mo�na wytrzyma� tych babskich lament�w.

Mo�liwe, �e kr�l by�by zgorszony, gdyby wiedzia� jak sobie poczynaj� jego ludzie, by zdoby� dla niego wojownik�w. A� takiego zdecydowania chyba od nich nie oczekiwano. W ka�dym razie, jak powiedziano, zaniecha� przymuszania biednych Norweg�w i tylko ta jedna grupa, za�adowana na statek, zosta�a bez �adnej przyczyny rzucona na europejskie pola bitewne. Kr�l wola� do�wiadczonych, zaci�nych �o�nierzy, kt�rzy ca�e swoje �ycie po�wi�cili zdobywaniu s�awy i pozbawieniu �ycia jak najwi�cej wrog�w, wszystko jedno jakich.

Tak�e w Grastensholm Dag stoczy� swoj� walk� z werbownikami. Irja zd��y�a ju� wr�ci� z uspokajaj�cymi wiadomo�ciami. Tarald jest bezpieczny, a wraz z nim kilku parobk�w.

��Nie, nie mo�ecie zabra� mego syna, on jest tutaj g��wnym zarz�dc� maj�tku � o�wiadczy� Dag zdecydowanie. � A zreszt� nie ma go w domu, wyjecha�, �eby kupi� dobre ziarno na wiosenne siewy.

��Gdzie jest teraz?

��Nie wiemy. Mia� odwiedzi� kilka miejsc w ca�ym dystrykcie.

��A kiedy wr�ci?

��Wyjecha� wczoraj i liczy�, �e podr� zajmie mu par� dni.

��Werbownicy rozgl�dali si�. W�a�ciciel maj�tku, asesor, baron Meiden by� cz�owiekiem wp�ywowym. Lepiej zostawi� go w spokoju. Pokiwali wi�c niech�tnie g�owami i poszli sobie.

W chwil� p�niej Liv, stoj�ca z Kolgrimem przy oknie, zobaczy�a fur� z m�odymi m�czyznami, zje�d�aj�c� drog� w d�, w stron� ko�cio�a. Za wozem maszerowali kr�lewscy werbownicy.

Serce jej si� �ciska�o na ten widok. Rozpaczliwe krzyki pojmanych ch�opc�w nios�y si� a� do Grastensholm.

��Nie chcia�a, by Irja to zobaczy�a. Z pewno�ci� by�o w�r�d nich wielu jej krewnych z Eikeby.

��Gdzie jest mama? � zapyta�a Kolgrima.

��Znowu posz�a do tego ma�ego g�upka. Wci�� u niego siedzi.

��On musi cz�sto je��. I moczy si�, wi�c trzeba go przewija�, przecie� wiesz. A poza tym Mattias wcale nie jest g�upim dzieckiem, Kolgrimie. To tw�j m�odszy braciszek i �mieje si� zawsze tak rado�nie do ciebie. On ci� lubi, zauwa�y�e� to chyba? Uwa�a, �e jeste� du�y i silny.

Uff, nie, nie umia�a jak Cecylia dobiera� w�a�ciwych s��w.

Kolgrim mrucza� pod nosem.

��Chyba nie trzeba go zabija�. Nie trzeba by� dla niego niedobrym, bo tego wielki czarownik nie lubi. Ale mo�na si� go pozby� w inny spos�b.

Liv poczu�a l�k, jakby wielka, zimna r�ka �cisn�a jej serce. Czy on ma na my�li magi�? Czy w duszy tego ch�opca czaj� si� jakie� skryte umiej�tno�ci, kt�re rozwija po to, by pozby� si� niechcianego przyrodniego brata? Czy te� co innego chodzi mu po g�owie?

O Bo�e, szepn�a sama do siebie. Dobry Bo�e, pom� nam! Powstrzymaj mnie, bym go nie uderzy�a, naucz mnie panowa� nad sob�, bo je�li uderz�, to jego nienawi�� do brata jeszcze wzro�nie. Daj mi �agodno��, Panie! I dzi�ki ci, dobry Bo�e, �e Tarald zostanie z nami, z Irj�! Ci�ar jest zbyt wielki, by�my go mogli ud�wign�� sami.

Otrz�sn�a si� ze z�ych my�li i znowu patrzy�a na ten makabryczny spektakl, rozgrywaj�cy si� w dole, na drodze.

To Meta! O Bo�e, to Meta, przesta�a ju� goni� w�z, upad�a przy rowie i trwa tam skulona, pogr��ona w ostatecznej rozpaczy. Kt�ry� z ch�opc�w z Lipowej Alei musia� si� znajdowa� na wozie. A mo�e obaj?

��Dag! � zawo�a�a zdenerwowana, ale nie by�o go nigdzie w pobli�u.

�o�nierze odpierali ataki kobiet i starszych m�czyzn, biegn�cych za fur�. Zobaczy�a Klausa, jak biegnie ci�ko, nie mog�c za nimi nad��y�. Zatem wzi�li te� pewnie Jespera!

Liv nie by�o dane nigdy zapomnie� tych strasznych krzyk�w i szamotania na drodze, widoku wiernego stajennego ani echa jego rozpaczliwego wo�ania, gdy par� przed siebie, cho� nie mia� nadziei, �e zdo�a ich powstrzyma�, �e przeszkodzi, nie dopu�ci, by jego jedyny syn pad� gdzie� na nieznanym polu bezsensownej walki. Mocno przytuli�a Kolgrima do siebie i pospiesznie wytar�a �zy.

Spo�r�d wnuk�w Silje i Tengela zosta� teraz w domu tylko Tarald, i to wy��cznie dlatego, �e Bogu dzi�ki ostrze�ono go w por�.

Sunniva umar�a. Cecylia by�a w Kopenhadze, Tarjei w Tybindze, a teraz Trond i Brand poszli na niepewny los.

Serce Liv krwawi�o z �alu.

A wci�� jeszcze nie wiedzia�a o tym, w jakiej rozpaczliwej sytuacji znalaz� si� Tarjei, bez jedzenia, bez �adnej pomocy znik�d, gdzie� w ogarni�tym wojn� kraju. Ani o wielkim dramacie, jaki prze�ywa�a jej c�rka, Cecylia. Nie mia�a te� poj�cia, �e jeden z wnuk�w Tengela by� �dotkni�ty�, cho� �w straszny moment, gdy wszystko wyjdzie na jaw, zbli�a� si� coraz bardziej.

Sko�czy�a si� oto pewna epoka, szcz�liwa i na og� spokojna. Nowa, nieznana, stuka�a do bram.