<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?><FictionBook xmlns="http://www.gribuser.ru/xml/fictionbook/2.0" xmlns:l="http://www.w3.org/1999/xlink"><description><title-info><genre>det_history</genre><author><first-name>Steven</first-name><last-name>Saylor</last-name></author><book-title>Dom Westalek</book-title><annotation><p>Dziewi�� historii, kt�re sk�adaj� si� na t� ksi��k�, to misternie skonstruowane, pe�ne napi�cia "krymina�y". Wszystkie Umiejscowione s� w okresie o�miu lat dziel�cych Rzymsk� krew i Ramiona Nemezis (dwie pierwsze powie�ci cyklu "Roma sub rosa"). W tle opisywanych intryg przewija si� dzieci�stwo Ekona, adoptowanego syna Gordianusa, zwi�zek bohatera z niewolnic� Bethesd� (p�niejsz� jego �on�), a ca�o��, co chyba najwa�niejsze, przesycona jest histori� Rzymu od kresu dyktatury Sulli a� po powstanie Spartakusa. Dom westalek to istotne uzupe�nienie ca�ego cyklu. "Roma sub rosa", cykl powie�ci Stevena Saylora, kt�rych akcja toczy si� w staro�ytnym Rzymie u schy�ku republiki, a bohaterem jest Gordianus Poszukiwacz, zosta� nadzwyczaj dobrze przyj�ty i przez czytelnik�w, i przez krytyk�w, daj�c autorowi miejsce w�r�d znacz�cych tw�rc�w sensacyjnych powie�ci historycznych.</p></annotation><date/><coverpage><image l:href="#cover"/></coverpage><lang>pl</lang></title-info><document-info><author><first-name/><last-name/></author><program-used>Fiction Book Designer, fb2cut 2.5.4, fb2cut 2.6.2</program-used><date value="2012-07-22">22.07.2012</date><src-url/><src-ocr/><id>FBD-D7CB2E-16A1-D340-3782-F802-FECA-DD1795</id><version>1.0</version></document-info><publish-info/></description><body><image l:href="#cover"/><title><p>Steven Saylor</p><empty-line/><p>Dom Westalek</p></title><section><p>The House of the Vestals</p><p>Przek�ad: Janusz Szczepa�ski</p></section><section><epigraph><p><emphasis>Trzem tajemniczym kobietom, kt�re by�y inspiracj� do stworzenia tych opowiada�: Janet Hutchings, Hildegarde Withers i (ku pami�ci) Lillian de la Torre, po�wi�cam. Jedna z nich (co najmniej) jest postaci� fikcyjn� � cho� nie mam pewno�ci kt�ra�</emphasis></p></epigraph><empty-line/></section><section><title><p>PRZEDMOWA</p></title><p>Posta� Gordianusa Poszukiwacza, detektywa ze staro�ytnego Rzymu, zosta�a wprowadzona w <emphasis>Rzymskiej krwi, </emphasis>pierwszej z cyklu kilku powie�ci, kt�ry p�niej zatytu�owa�em �Roma sub rosa�.</p><p><emphasis>Rzymska krew </emphasis>osadzona jest w realiach roku 80 p.n.e., po krwawej wojnie domowej, w wyniku kt�rej dyktator Sulla zosta� tymczasowym panem Rzymu. Powie�� opowiada o procesie, w kt�rym m�ody orator Cycero po raz pierwszy zab�ysn�� jako prawnik, broni�c cz�owieka oskar�onego o ojcob�jstwo. To w�a�nie Gordianusa, w�wczas trzydziestoletniego m�czyzn� o szczeg�lnym talencie do wygrzebywania na �wiat�o dzienne ludzkich brudnych sekret�w, pocz�tkuj�cy adwokat wezwa� do pomocy przy szukaniu prawdy.</p><p>Akcja nast�pnej powie�ci, <emphasis>Ramiona Nemezis, </emphasis>toczy si� w 72 r. p.n.e., podczas buntu niewolnik�w pod wodz� Spartakusa. Tak wi�c mi�dzy obiema pozycjami mamy o�mioletni� �bia�� plam� w karierze Gordianusa. Zaciekawieni czytelnicy zasypywali autora pytaniami o poczynania bohatera w tych �brakuj�cych� latach. Odpowied�, przynajmniej cz�ciow�, znajd� oni w tej ksi��ce. Chronologicznie powinna ukaza� si� jako druga w cyklu, opisuje bowiem �ledztwa prowadzone przez Gordianusa w owym czasie. I tu nie zabraknie zbrodni, porwa�, tajemniczych znikni��, egzekucji, �wi�tokradztw, fa�szowania testament�w, zwyk�ych kradzie�y i upiornych historii.</p><p>W kilku opowiadaniach przewija si� posta� Ekona, niemego ch�opca, kt�rego bohater pozna� w <emphasis>Rzymskiej krwi.</emphasis> Spotykamy te� Bethesd�, na�o�nic� pochodzenia egipsko-�ydowskiego, kt�ra r�wnie� wykazuje si� zdolno�ciami detektywistycznymi. Jedno z opowiada� m�wi o tym, w jaki spos�b Gordianus zyska� swego wiernego ochroniarza Belbona, w innym poznajemy najwcze�niejsze jego przygody jako m�odzie�ca-obie�y�wiata w Aleksandrii. Wa�ne role odgrywaj� Cycero i Katylina, a tu� za kulisami akcji czujemy obecno�� Marka Krassusa i m�odego Juliusza Cezara. Dowiemy si� te�, jakie �r�d�o mia�a przyja�� Gordianusa z jego dobroczy�c�, patrycjuszem Lucjuszem Klaudiuszem. Gospodarstwo w Etrurii, kt�re Poszukiwacz odwiedza w �Kr�lu pszcz� i miodzie�, jest t� sam� posiad�o�ci�, kt�r� mia� p�niej odziedziczy� po Lucjuszu w <emphasis>Zagadce Katyliny. </emphasis>Podobnie willa na Palatynie z opowiada� �Znikni�cie srebra Saturnali�w� i �Kot z Aleksandrii� kiedy� b�dzie nale�a�a do niego.</p><p>Opowiadania u�o�one s� w porz�dku chronologicznym. Czytelnicy, kt�rzy ceni� histori� na r�wni z sensacj�, znajd� na ko�cu ksi��ki szczeg�owe kalendarium oraz kilka uwag na temat �r�de� historycznych.</p></section><section><title><p>�MIER� NOSI MASK�</p></title><p>��Ekonie, czy to znaczy, �e jeszcze nigdy nie ogl�da�e� �adnej sztuki? � spyta�em.</p><p>Spojrza� na mnie swoimi wielkimi br�zowymi oczami i potrz�sn�� g�ow�.</p><p>��Nigdy nie �mia�e� si� z k��tni pary ofermowatych niewolnik�w? Nigdy nie mdla�e� na widok m�odziutkiej bohaterki uprowadzonej przez pirat�w? Nie czu�e� tego dreszczyku emocji, kiedy okazywa�o si�, �e nasz bohater jest spadkobierc� olbrzymiej fortuny?</p><p>Oczy Ekona zrobi�y si� jeszcze wi�ksze i potrz�sn�� g�ow� jeszcze gwa�towniej.</p><p>��W takim razie musimy to naprawi� � powiedzia�em. � I to jeszcze dzisiaj!</p><p>Dzia�o si� to w idy wrze�niowe. Jesienny dzie� by� tak pi�kny. Bogowie chyba nigdy dot�d nie stworzyli tak pi�knego jesiennego dnia. S�o�ce s�a�o ciep�e promienie na w�skie uliczki i szemrz�ce fontanny; znad Tybru dolatywa� lekki wietrzyk, przyjemnie ch�odz�c siedem wzg�rz miasta; niebo by�o jak misa najczystszego lazuru, bez najmniejszej chmurki. By� to dwunasty z szesnastu dni wyznaczonych na doroczne obchody �wi�ta Rzymu, najstarszego w historii miasta. Kto wie, czy to nie sam Jowisz zarz�dzi�, by pogoda by�a tak doskona�a; przecie� �wi�to odbywa�o si� na jego cze��.</p><p>Dla Ekona ten czas okaza� si� niesko�czonym pasmem fascynuj�cych odkry�. Pierwszy raz w �yciu zobaczy� wy�cig rydwan�w w Circus Maximus, walki zapa�nik�w i bokser�w na miejskich placach; zjad� te� pierwszy w swoim �yciu ciel�cy m�d�ek z migda�ow� kie�bask� z ulicznego straganu. Wy�cigi ogromnie go podekscytowa�y, g��wnie ze wzgl�du na konie; by� oczarowany ich pi�knem. Pi�ciarze za to szybko go znudzili, widzia� bowiem w swym �yciu ju� niejedn� uliczn� b�jk�. Kie�baska za� wyra�nie mu nie pos�u�y�a, cho� niewykluczone, �e wina le�a�a po stronie zielonych jab�ek sma�onych z korzennymi przyprawami, na kt�re skusi� si� tu� po niej.</p><p>Min�y ju� cztery miesi�ce od chwili, kiedy uratowa�em Ekona z r�k zgrai ch�opak�w �cigaj�cych go z kijami i okrutnymi szyderstwami na ustach po zakamarkach Subury. Niewiele jeszcze wtedy o nim wiedzia�em; pozna�em go tylko przelotnie tamtej wiosny, kiedy prowadzi�em �ledztwo dla Cycerona. Owdowia�a matka zdecydowa�a si�, najwyra�niej w akcie desperacji, porzuci� ma�ego Ekona, pozostawiaj�c go w�asnemu losowi. Czy� mog�em nie zabra� go do siebie?</p><p>Od razu uderzy�a mnie w nim jego niezwyk�a, jak na dziesi�cioletniego ch�opca, m�dro��. Wiedzia�em, w jakim jest wieku, poniewa� zapytany o to, pokazywa� dziesi�� palc�w. Nie by� niemow� od urodzenia, lecz zosta� nim w wyniku przebytej choroby � tej samej, kt�ra wcze�niej zabra�a jego ojca. Eko mia� bardzo dobry s�uch, potrafi� te� liczy�, ale jego j�zyk pozostawa� bezu�yteczny. Pocz�tkowo jego niezdolno�� m�wienia stanowi�a dla nas obu olbrzymi� przeszkod�. Eko jest na pewno zdolnym mimem, jednak gestami nie da si� przekaza� wszystkiego. Kto� nauczy� go alfabetu, ale ch�opiec umia� czyta� i pisa� tylko najprostsze s�owa. Zacz��em sam go uczy�, lecz jego niemota znacznie ogranicza�a post�py w nauce.</p><p>Jego praktyczna znajomo�� rzymskich ulic by�a dog��bna, ale za to bardzo w�ska. Zna� tylne wej�cia do wszystkich sklep�w Subury i dobrze wiedzia�, w kt�rym miejscu nad Tybrem handlarze mi�sa i ryb wyrzucali wieczorem resztki towaru. Nigdy jednak nie by� na Forum ani w Circus Maximus, nie s�ysza� przemowy �adnego polityka (szcz�ciarz!) ani nie ogl�da� przedstawienia w teatrze. Tego lata sp�dzi�em wiele godzin, pokazuj�c mu miasto; na nowo odkrywa�em wspania�o�ci Rzymu, patrz�c na nie oczami dziesi�ciolatka.</p><p>Dwunastego dnia �wi�t, kiedy przebieg� ko�o nas herold, og�aszaj�c, �e za godzin� zesp� Kwintusa Roscjusza b�dzie dawa� przedstawienie, zdecydowa�em, �e nie mo�emy przegapi� takiej okazji.</p><p>��Ach, trupa Roscjusza Komedianta! � powiedzia�em. � Organizatorzy �wi�t nie posk�pili pieni�dzy. Nie ma dzi� s�ynniejszego aktora ni� Kwintus Roscjusz ani bardziej znanej trupy aktorskiej!</p><p>Zeszli�my z Subury na Forum, gdzie �wi�tuj�ce t�umy wype�nia�y otwarte place. Mi�dzy �wi�tyni� Jowisza a �a�ni� Seniusza rozstawiono prowizoryczny teatr. Drewnian� scen� wzniesiono na w�skiej przestrzeni mi�dzy ceglanymi murami, kt�rej reszt� wype�nia�y rz�dy �awek.</p><p>��Pewnego dnia jaki� szukaj�cy popularno�ci w�r�d plebsu polityk zbuduje pierwszy sta�y teatr w Rzymie � zauwa�y�em. � Wyobra� sobie: prawdziwy kamienny amfiteatr w greckim stylu, niewzruszony jak �wi�tynia! Konserwaty�ci b�d� zbulwersowani. Nienawidz� teatru, poniewa� pochodzi z Grecji, a wed�ug nich wszystko, co greckie, jest dekadenckie i niebezpieczne. Dobra nasza, Ekonie! Jeste�my na miejscu wcze�nie. Powinni�my dosta� dobre miejsca.</p><p>Porz�dkowy przydzieli� nam siedzenia tu� przy �rodkowym przej�ciu, zaledwie pi�� rz�d�w od sceny. Pierwsze cztery rz�dy, oddzielone od reszty purpurowym sznurem, zarezerwowane by�y dla senator�w i wy�szych urz�dnik�w miejskich. Od czasu do czasu ten sam porz�dkowy kroczy� przej�ciem, prowadz�c jakiego� wa�nego go�cia w todze z osobami towarzysz�cymi, opuszcza� sznur i z szacunkiem wskazywa� miejsca. Kiedy widownia z wolna si� zape�nia�a, pokazywa�em Ekonowi poszczeg�lne elementy tego prowizorycznego teatru. Niewielka wolna przestrze� przed pierwszym rz�dem krzese�, zwana orchestr�, by�a przeznaczona dla muzyk�w. Na scen� prowadzi�o kilka schodk�w umieszczonych po obu jej stronach. Sam� scen� z trzech stron zamyka�y drewniane �ciany zaopatrzone w drzwi dla aktor�w. Gdzie� zza niej dobiega�y d�wi�ki instrument�w; muzycy przygotowywali si� do wyst�pu, graj�c urywki znanych melodii.</p><p>��Gordianusie!</p><p>Odwr�ci�em si� i ujrza�em g�ruj�c� nad nami wysok� i chud� sylwetk�.</p><p>��Statiliusie, mi�o ci� widzie�! � przywita�em go.</p><p>��Ciebie te�. Ale kog� to masz ze sob�? � Statilius wyci�gn�� d�o� i poczochra� kasztanow� czupryn� Ekona.</p><p>��To jest Eko � przedstawi�em ch�opca.</p><p>��Dawno nie widziany siostrzeniec?</p><p>��Niezupe�nie.</p><p>��Ach, a zatem� b��d m�odo�ci? � Statilius uni�s� brwi.</p><p>��R�wnie� nie. � Poczu�em, �e si� rumieni�, ale jednocze�nie przemkn�o mi przez g�ow� pytanie, jak czu�bym si�, mog�c odpowiedzie�: �Tak, to m�j syn�.</p><p>Nie pierwszy ju� raz zastanawia�em si� nad mo�liwo�ci� prawnej adopcji Ekona� i szybko odepchn��em od siebie t� my�l. Kto� taki jak ja, kto cz�sto ryzykuje �ycie, nie ma co marzy� o ojcostwie; tak sobie w ka�dym razie powtarza�em. Gdybym rzeczywi�cie pragn�� syn�w, o�eni�bym si� z odpowiedni� kobiet�� Rzymiank�� i dzi� mia�bym ju� ich ca�� gromadk�. Zmieni�em temat.</p><p>��Statiliusie, gdzie twoja maska i str�j? Dlaczego nie jeste� za kulisami, szykuj�c si� do wyst�pu?</p><p>Zna�em go od dzieci�stwa. Statilius zosta� aktorem jako m�odzieniec; przysta� do jakiej� trupy, potem do innej, staraj�c si� uczy� rzemios�a aktorskiego od znanych komediant�w. Przed rokiem przyj�� go pod swoje skrzyd�a Wielki Roscjusz.</p><p>��Och, mam jeszcze sporo czasu.</p><p>��A jak tam �ycie w zespole najwi�kszego aktora Rzymu?</p><p>��Cudownie, ma si� rozumie�.</p><p>Zmarszczy�em brwi, s�ysz�c w jego g�osie nut� fa�szywego entuzjazmu. Nie usz�o to uwagi mojego rozm�wcy.</p><p>��Ach, Gordianusie, ty zawsze potrafisz przejrze� mnie na wylot! No, dobra. Wcale nie cudownie, wr�cz okropnie! Istny potw�r z tego Roscjusza. Genialny, to prawda, ale potw�r. Gdybym by� niewolnikiem, nie zobaczy�by� mojej sk�ry pod siniakami; smaga mnie za to j�zykiem jak najlepszy nadzorca biczem. Nie popu�ci ani troch� i nigdy nie jest zadowolony. Sprawia, �e cz�owiek si� czuje jak byle robak. Gorzej nie jest chyba nawet na galerach ani w kopalniach. Czy to moja wina, �e jestem ju� za stary, by gra� heroiny, a jeszcze nie nabra�em odpowiedniego g�osu do r�l starych sk�pc�w czy �o�nierzy-samochwa��w? Kto wie, mo�e Roscjusz ma racj�? Jestem do niczego. Beztalencie! Przynosz� tylko wstyd zespo�owi.</p><p>��Aktorzy s� wszyscy tacy sami � szepn��em do Ekona. � Trzeba ich bardziej dopieszcza� ni� niemowlaki. � Odwr�ci�em si� do Statiliusa i g�o�no zaprotestowa�em: � Opowiadasz bzdury! Widzia�em ci� wiosn�, podczas �wi�ta Wielkiej Matki, kiedy Roscjusz wystawia� <emphasis>Braci. </emphasis>By�e� wspania�y w roli bli�niak�w!</p><p>��Naprawd� tak my�lisz?</p><p>��Kln� si� na co chcesz. Tak si� �mia�em, �e omal nie spad�em z �awki.</p><p>Aktor troch� si� rozchmurzy�, ale zaraz zn�w zmarszczy� czo�o.</p><p>��Szkoda, �e Roscjusz ma inne zdanie. Mia�em dzisiaj zagra� Eukliona, starego sk�pca�</p><p>��Ach, wi�c wystawiacie <emphasis>Garnek z�ota</emphasis>?</p><p>��Tak.</p><p>��To jedna z moich ulubionych sztuk, Ekonie. Mo�e nawet najlepsza ze wszystkich komedii Plauta. Prostacka, ale dobra�</p><p>��Mia�em gra� Eukliona � powt�rzy� Statilius nieco ostrzejszym tonem, kieruj�c rozmow� na w�a�ciwy tor, czyli na siebie. � A� tu nagle rano Roscjusz wpada w sza� i krzyczy, �e zepsu�em ca�� rol� i �e on nie m�g�by znie�� wstydu, jakiego bym mu narobi� przed ca�ym Rzymem. Mam wi�c gra� Megadorusa, s�siada Eukliona.</p><p>��To te� dobra rola � zauwa�y�em, staraj�c si� przypomnie� sobie t� posta�.</p><p>Statilius tylko prychn�� pogardliwie i ci�gn�� tym samym tonem:</p><p>��A komu dosta� si� Euklion? Temu paso�ytowi Panurgusowi! Zwyk�emu niewolnikowi, kt�ry nie lepiej czuje komedi� ni� �limak� � Urwa� nagle i znieruchomia�. � Och, nie! Tylko nie to!</p><p>Obejrza�em si� przez rami� w �lad za jego spojrzeniem. Porz�dkowy prowadzi� w�a�nie do przednich rz�d�w przysadzistego brodacza, za kt�rym pod��a� olbrzymi blondyn z nosem przekre�lonym wielgachn� blizn�. Wiedzia�em, �e to jego ochroniarz; dobrze znam ten typ wynaj�tego zbira z Subury. Porz�dkowy pokaza� im nasz rz�d; przybyli zaj�li miejsca tu� obok Ekona. Statilius zgi�� si� nisko, chowaj�c si� za mn�, i szepn�� mi do ucha:</p><p>��Jak bym ma�o mia� zmartwie�! To ten wredny lichwiarz Flawiusz i jeden z jego p�atnych zb�j�w. Jedyny cz�owiek w Rzymie zas�uguj�cy na miano jeszcze wi�kszego potwora od Roscjusza!</p><p>��A ile w�a�ciwie jeste� winien temu Flawiuszowi?</p><p>Nie doko�czy�em jeszcze pytania, kiedy nagle czyj� gromki ryk zza kulis zag�uszy� p�yn�c� z orchestry kakofoni� d�wi�k�w.</p><p>��Ach, ty tumanie! Teraz mi m�wisz, �e zapomnia�e� roli?</p><p>��To Roscjusz � szepn�� Statilius. � Wydziera si� na Panurgusa, mam nadziej�. Straszny z niego choleryk.</p><p>�rodkowe drzwi na scenie otworzy�y si� gwa�townie i ukaza� si� w nich niski, kr�py m�czyzna ubrany ju� w kostium: wspania�� bia�� peleryn� z mi�kkiej tkaniny. Jego grubo ciosana twarz, teraz wykrzywiona w gniewnym grymasie, rzeczywi�cie mog�a przepe�nia� trwog� serca podw�adnych; a przecie� by� to cz�owiek powszechnie uznawany za najzabawniejszego w mie�cie. Jego legendarnie przymru�one oczy ledwie by�o wida� spod powiek, ale gdy spojrza� w nasz� stron�, poczu�em si� tak, jakby sztylet �wisn�� mi ko�o ucha i wbi� si� w pier� Statiliusa.</p><p>��A ty gdzie si� szwendasz? � rykn��. � Za kulisy, biegiem! Nie dooko�a, ale prosto przez scen�! � komenderowa� tonem tresera krn�brnego psa.</p><p>Statilius ruszy� przej�ciem, jak spi�ty ostrog�. Wskoczy� na scen� i znikn�� za drzwiami, zd��ywszy jednak rzuci� ukradkowe spojrzenie na sadowi�cego si� jeszcze lichwiarza Flawiusza. Odwr�ci�em si� ku przybyszowi, napotykaj�c jego nieprzyjazny wzrok. Nie wygl�da� na kogo� w nastroju do ogl�dania komedii. Odchrz�kn��em i zagadn��em uprzejmie, pochylaj�c si� ku niemu nad kolanami Ekona:</p><p>��Zobaczysz dzi� <emphasis>Garnek z�ota.</emphasis></p><p>Zaskoczony Flawiusz a� drgn�� i zmarszczy� krzaczaste krwi.</p><p>��To jedna z najlepszych komedii Plauta, nie uwa�asz? � doda�em.</p><p>Lichwiarz rozchyli� usta i spojrza� na mnie podejrzliwie. Blond osi�ek te� wlepi� we mnie oczy, w kt�rych wida� by�o tylko bezdenn� g�upot�. Wzruszy�em ramionami i przesta�em zwraca� na nich uwag�. Za nami herold wykrzykiwa� ostatnie zach�ty. �awki szybko si� zape�ni�y, sp�nialscy i niewolnicy stawali gdzie popad�o, t�ocz�c si� i wspinaj�c na palce. Na scen� wyszli zza kulis dwaj muzykanci i zeszli do orchestry, a po chwili rozleg�y si� d�wi�ki ich d�ugich tr�b. Przez widowni� przebieg� szmer; bywalcy rozpoznawali znajome takty melodii sk�pca Eukliona, pierwsze zwiastuny dzisiejszego przedstawienia. Porz�dkowy kroczy� przej�ciami tam i z powrotem, �artobliwie uciszaj�c co ha�a�liwszych widz�w. Wreszcie uwertura si� sko�czy�a. �rodkowe drzwi zgrzytn�y zawiasami i na scen� wszed� Roscjusz w bia�ej pelerynie i groteskowej masce wykrzywionej w radosnym u�miechu. Przez otwory widzia�em jego zmru�one oczy; jego aksamitny g�os rozleg� si� echem w ca�ym teatrze.</p><p>��Na wypadek, gdyby�cie nie wiedzieli, kim jestem, niech mi b�dzie wolno si� przedstawi�. Jestem duchem opieku�czym tego domostwa, nale��cego do Eukliona. Zajmuj� si� nim od wielu, wielu lat� � Roscjusz p�ynnie wyg�asza� prolog, wprowadzaj�c widz�w w znan� wszystkim histori�: jak dziadek Eukliona ukry� pod pod�og� domu garnek pe�en z�ota, jak c�rka gospodarza kocha si� w siostrze�cu najbli�szego s�siada i do szcz�cia ma��e�skiego brakuje jej tylko posagu, oraz jak on, duch opieku�czy, zawiedzie chciwca Eukliona na trop owego garnka, wprawiaj�c tym samym w ruch ca�y ci�g wydarze�.</p><p>Zerkn��em na Ekona, kt�ry wpatrywa� si� w posta� w masce zafascynowany, s�uchaj�c �apczywie ka�dego s��wka. Twarz lichwiarza Flawiusza zastyg�a w kwa�nym grymasie, a jego ochroniarz siedzia� z otwartymi ustami, od czasu do czasu drapi�c si� po bli�nie na nosie.</p><p>Zza kulis dobieg�y st�umione odg�osy jakiego� zamieszania.</p><p>��Ach, oto i stary Euklion, jak zawsze zrz�dliwy � zaanonsowa� teatralnym szeptem Roscjusz. � Musia� ju� znale�� z�oto i chce je w sekrecie przeliczy�, wyrzuca wi�c z domu star� gospodyni�.</p><p>Aktor bezszelestnie zszed� ze sceny drzwiami po prawej stronie. Ze �rodkowych za� wysun�a si� posta� w masce starca i w jaskrawo��tej szacie, kt�ry to kolor tradycyjnie przypisany jest chciwcom. By� to Panurgus, aktor niewolnik, kt�ry sprz�tn�� Statiliusowi sprzed nosa rol� Eukliona. Ci�gn�� za sob� kogo� przebranego za niewolnic�; gwa�townym ruchem pchn�� go na �rodek sceny.</p><p>��Wynocha! � krzykn��. � Ju� ci� nie ma! Na Hades, wyno� si�, ty stary w�cibski worku gnat�w!</p><p>Statilius nies�usznie krytykowa� talent komiczny Panurgusa. Ju� po tych paru zdaniach na widowni rozleg�y si� �miechy.</p><p>��Co ja takiego zrobi�am? Co? � j�cza� drugi aktor. Jego kobieca maska by�a zwie�czona okropn�, zmierzwion� peruk�. Poszarpana suknia pl�ta�a mu si� wok� kolan. � Czemu mnie bijesz, biedn�, cierpi�c� staruch�?</p><p>���eby� by�a jeszcze bardziej biedna, ot co! I �eby� cierpia�a takie m�ki, jakie ja znosz� na sam tw�j widok!</p><p>Panurgus z koleg� uwijali si� po scenie przy rosn�cym rozbawieniu widowni. Eko podskakiwa� na �awce i klaska� w d�onie. Lichwiarz i jego ochroniarz siedzieli z za�o�onymi r�kami bez cienia u�miechu.</p><p>��Ale czemu wyganiasz mnie z domu?</p><p>��Czemu? Od kiedy to musz� ci si� t�umaczy�? Domagasz si� �wie�ej porcji siniak�w!</p><p>��O, bogowie! Lepiej mi skoczy� ze ska�y, ni� d�u�ej znosi� tak� s�u�b�!</p><p>��Co ona tam mamrocze pod nosem? Zastanawiam si�, czy nie kaza� ci oczu wy�upi�, ty stara wied�mo!</p><p>W ko�cu starucha znikn�a, a sk�piec wr�ci� do domu liczy� z�ote znalezisko; na scen� wyszli s�siad Megadorus i jego siostra Eunomia. Po g�osie pozna�em, �e gra j� ten sam aktor, kt�ry przed chwil� by� niewolnic�; musi si� specjalizowa� w rolach kobiecych. M�j znajomy Statilius gra� nie�le, cho� trzeba by�o przyzna�, �e nie jest w tej samej klasie co Roscjusz, a nawet jego rywal Panurgus. Jego wysi�ki wzbudza�y raczej uprzejme parskni�cia ni� salwy �miechu.</p><p>��Drogi bracie, poprosi�am ci� tu, aby pom�wi� o twoich sprawach osobistych.</p><p>��Jak to mi�o z twojej strony! Jeste� r�wnie troskliwa jak pi�kna. Ca�uj� tw� d�o�.</p><p>��Co takiego? Czy m�wisz do kogo� stoj�cego za mn�?</p><p>��Ale� sk�d! Jeste� naj�adniejsz� kobiet�, jak� znam.</p><p>��Nie wyg�upiaj si�. Ka�da kobieta jest brzydsza od ka�dej innej, w taki czy inny spos�b.</p><p>��Hmm� Naturalnie, skoro tak twierdzisz�</p><p>��Pos�uchaj mnie teraz, bracie. Chcia�abym, �eby� si� o�eni��</p><p>��Ratunku! Morduj�! Ona chce mnie zrujnowa�!</p><p>��Och, daj�e spok�j�</p><p>Nawet ten dialog, zazwyczaj budz�cy �yw� reakcj� widz�w, tym razem wywo�a� tylko pojedyncze �mieszki. Z wolna przesta�em s�ucha� tekstu, koncentruj�c si� na kostiumie Statiliusa. By� uszyty z dobrej niebieskiej we�ny i ozdobiony ��tym haftem. Maska zwraca�a uwag� przesadnie uniesionymi brwiami, nadaj�cymi jej wyraz nieustannego zadziwienia. Pomy�la�em, �e dla aktora to kiepska wr�ba, kiedy widza bardziej interesuje jego szata ni� deklamacja. Biedny Statilius dosta� si� do najbardziej powa�anej trupy aktorskiej w Rzymie, ale bynajmniej w niej nie b�yszcza�. Nic dziwnego, �e tak wymagaj�cy szef jak Roscjusz tak go gn�bi. Nawet Eko zaczyna� si� nudzi�, a siedz�cy przy nim Flawiusz nachyli� si� do swego ochroniarza i co� mu szepn�� do ucha; domy�li�em si�, �e komentuje nieudolno�� komedianta, kt�ry jest mu winien pieni�dze.</p><p>W ko�cu siostra Megadorusa odesz�a, pojawi� si� za� sk�piec Euklion i wda� si� w rozmow� z s�siadem. Widz�c ich obu � Statiliusa i jego rywala Panurgusa � razem na scenie, nie mog�em nie dostrzec dziel�cej ich zawodowej przepa�ci. Panurgus by� wyra�nie g�r� i to nie tylko dlatego, �e jego tekst by� lepszy.</p><p>��Chcesz zatem po�lubi� moj� c�rk�, Megadorusie� Nie mam nic przeciwko temu, ale musisz wiedzie�, �e nie mam ani miedziaka na jej posag.</p><p>��Nie spodziewam si� ani p� miedziaka, Euklionie. Jej cnota i dobre imi� mi wystarcz�.</p><p>��Mam na my�li� To znaczy, przecie� nie znalaz�em nagle jakiego�, hm� zakopanego skarbu� powiedzmy, garnka ze z�otem ukrytego przez dziadka czy co� w tym rodzaju�</p><p>��Oczywi�cie, �e nie! �mieszny pomys�. Nie m�w ju� o tym. A wi�c dasz mi sw� c�rk� za �on�?</p><p>��Zgoda. Ale co to? Och, nie, zrujnuj� mnie!</p><p>��Na Jowisza, co si� sta�o?</p><p>��Zdawa�o mi si�, �e s�ysz� brz�k �opaty� jakby kto� kopa�.</p><p>��Ale� to tylko m�j ogrodnik. Wykopuje jakie� korzenie. Uspok�j si�, s�siedzie�</p><p>J�kn��em w duchu, lituj�c si� nad Statiliusem. Trzeba jednak przyzna�, �e cho� kiepski z niego recytator, nauczy� si� p�ynnie wykonywa� wskaz�wki swego mistrza co do ruch�w. Roscjusz s�ynie nie tylko z o�ywiania starych komedii wymy�lnymi kostiumami i maskami, przyjemnymi dla oka widza, ale i z doskona�ej choreografii. Statilius i Panurgus ani przez chwil� nie stali w miejscu, jak aktorzy z po�ledniejszych zespo��w, ale okr��ali si� wzajemnie w nieustannym komicznym ta�cu, wirze b��kitu i ��ci ich szat.</p><p>Eko poci�gn�� mnie za r�kaw. Ruchem ramienia wskaza� mi swoich s�siad�w. Flawiusz zn�w co� szepta� umi�nionemu blondynowi, kt�ry zmarszczy� czo�o w wyra�nym wysi�ku umys�owym. Po chwili ochroniarz wsta� i niezgrabnie ruszy� ku przej�ciu. Eko b�yskawicznie podci�gn�� w g�r� stopy, ale ja by�em zbyt powolny. Gigant nadepn�� mi na palce, a� zawy�em z b�lu. Inni wok� zacz�li mnie na�ladowa�, s�dz�c, �e wyra�am w ten spos�b opini� o talentach aktor�w. Blondyn nawet nie spojrza� w moj� stron�.</p><p>Eko zn�w poci�gn�� mnie za r�kaw.</p><p>��Daj spok�j, Ekonie � powiedzia�em. � Trzeba si� nauczy� nie zwraca� uwagi na chamstwo w teatrze.</p><p>Ch�opak tylko przewr�ci� oczyma i z irytacj� za�o�y� r�ce na piersi. Zna�em ten gest: �Gdybym tylko umia� m�wi�!� Na scenie dwaj s�siedzi dobili targu i �lub c�rki Eukliona z Megadorusem zosta� postanowiony. Rozbrzmia�y flety i cymba�y, aktorzy zeszli ze sceny i tak dobieg� ko�ca pierwszy akt. Muzykanci wkr�tce zmienili melodi� i po chwili pojawi�y si� nowe postacie: dwaj k��c�cy si� kucharze, wynaj�ci do przygotowania uczty weselnej. Rzymska widownia uwielbia dowcipy o jedzeniu i ob�arstwie, im prymitywniejsze, tym lepsze. Podczas gdy ja kwitowa�em ka�dy kiepski �art pomrukiem dezaprobaty, Eko �mia� si� w g�os, co przypomina�o ochryp�e szczekanie. Nagle zamar�em; ponad rubasznym �miechem widz�w dotar� do mnie przera�liwy krzyk. By� to g�os m�czyzny i wyra�a� nie strach, lecz b�l. Eko wy�owi� go tak�e i spojrza� na mnie pytaj�co. Na widowni chyba nikt nie zwr�ci� na to uwagi, ale aktorzy bez w�tpienia go s�yszeli, poniewa� zacz�li myli� kwestie i niezgrabnie odwr�cili si� ku drzwiom prowadz�cym za kulisy, potr�caj�c si� przy tym i depcz�c sobie po palcach, co wzbudzi�o jeszcze wi�ksz� powszechn� weso�o��. W ko�cu dobrn�li do ko�ca tekstu i znikn�li. Scena pozosta�a pusta. Pauza przeci�ga�a si� coraz bardziej. Zza kulis dobiega�y dziwne, niewyt�umaczalne d�wi�ki: st�umione g�osy, szuranie n�g, czyj� okrzyk. Widzowie zacz�li szepta� mi�dzy sob� i wierci� si� niecierpliwie na �awkach. Wreszcie otworzy�y si� drzwi po lewej stronie i pojawi� si� w nich aktor w masce sk�pca Eukliona. By� ubrany w ��t� szat�, lecz nie t� sam� co poprzednio. Wzni�s� r�ce w g�r� i zawo�a�:</p><p>��Katastrofa!!!</p><p>Poczu�em zimny dreszcz.</p><p>��Katastrofa! � powt�rzy�. � �lub c�rki to jedna wielka katastrofa. Jak ktokolwiek mo�e sobie na to pozwoli�? W�a�nie co wr�ci�em z rynku. Nie uwierzycie, ile oni chc� za jagni�! Rozb�j w bia�y dzie�, powiadam wam!</p><p>By� to Euklion, ale nie gra� go ju� Panurgus. Pod mask� kry� si� sam Roscjusz. Widownia zdawa�a si� nie zauwa�a� zmiany, a w ka�dym razie nic jej to nie obesz�o; niemal od pierwszych s��w rozleg� si� �miech ze sk�pca i jego wyrzeka�. Roscjusz wyrecytowa� tekst bezb��dnie, z wypraktykowan� komiczn� intonacj� i rytmem, jakich nabiera si� po wielokrotnym odegraniu roli, zdawa�o mi si� jednak, �e s�ysz� w jego g�osie dziwne dr�enie. Kiedy stan�� tak, �e mog�em dostrzec jego oczy w otworach maski, nie znalaz�em ani �ladu jego s�ynnego przymru�enia powiek. Z jego szeroko otwartych oczu wyziera� strach. Czy by�y to oczy aktora Roscjusza, przera�onego czym� nader realnym, czy Eukliona boj�cego si�, �e k��tliwi kucharze znajd� jego skarb?</p><p>��C� to za wrzaski w kuchni? � zakrzykn��. � Och, nie! Domagaj� si� wi�kszego garnka na kurczaka! Och, m�j garnek z�ota!</p><p>Roscjusz wybieg� za kulisy, niemal przewracaj�c si� o w�asn� szat�. Po chwili dobieg� stamt�d brz�k rozrzucanych naczy�. Wkr�tce potem trzasn�y pchni�te gwa�townie �rodkowe drzwi i na scen� wypad� jeden z kucharzy, wrzeszcz�c w panice:</p><p>��Na pomoc! Na pomoc!</p><p>By� to g�os Statiliusa! Zmartwia�em i ju� chcia�em zerwa� si� na nogi, ale szybko okaza�o si�, �e to tylko dalszy ci�g sztuki.</p><p>��To� to istny dom wariat�w! � Statilius zeskoczy� na widowni� i wbieg� w g��wne przej�cie mi�dzy �awkami. � Stary sk�piec do cna oszala�! Bije nas garnkami i patelniami! Obywatele, ratujcie nas!</p><p>Ta�czy� jak op�tany, dop�ki nie znalaz� si� przy mnie. Zgi�� si� nisko i szepn�� przez z�by tak, �e tylko ja mog�em go us�ysze�:</p><p>��Gordianusie, chod� natychmiast za scen�!</p><p>Drgn��em i spojrza�em mu w oczy.</p><p>��Za scen�! � sykn�� ponownie. � Szybko! Sztylet� krew� Panurgus zabity!</p><empty-line/><p>Zza labiryntu parawan�w, baldachim�w i postument�w dobiega�y od czasu do czasu g�osy aktor�w, d�wi�ki flet�w, przetykane wybuchami �miechu na widowni. Wok� mnie reszta zespo�u Kwintusa Roscjusza kr�ci�a si� w panice, zmieniaj�c kostiumy, nak�adaj�c sobie wzajemnie maski, mamrocz�c pod nosem kwestie z napr�dce zamienianych r�l; i kt�rzy dodawali sobie wzajem ducha lub warczeli na siebie ze z�o�ci�. Wszyscy usilnie starali si� dzia�a� tak, jakby by�o to tylko kolejne, rutynowe przedstawienie, podczas kt�rego nikt nie zosta� zamordowany.</p><p>Cia�o Panurgusa le�a�o w niewielkiej wn�ce w alei biegn�cej za �wi�tyni� Jowisza. By�a tam prosta publiczna toaleta, jedna z wielu rozmieszczonych w zau�kach na obrze�ach Forum Romanum � os�oni�ta dwiema �cianami nachylona pod�oga z otworem �ciekowym po��czonym z Cloaca Maxima. Panurgus najwyra�niej wyszed� za potrzeb� w przerwie mi�dzy scenami; teraz le�a� martwy z no�em wbitym w pier� tu� nad sercem. Na jasno��tym kostiumie widnia�a okr�g�a czerwona plama, a strumyk krwi leniwie sp�ywa� po kafelkach ku �ciekowi.</p><p>Panurgus okaza� si� starszy, ni� my�la�em. By� niemal w wieku swojego pana; mia� poryte zmarszczkami czo�o i sporo siwych w�os�w. Usta i oczy mia� szeroko otwarte w zastyg�ym wyrazie grozy; martwe �renice po�yskiwa�y jak nie oszlifowane szmaragdy. Eko patrzy� na zw�oki, �ciskaj�c mnie za r�k�. Po chwili do��czy� do nas zdyszany i blady Statilius. Mia� na sobie znowu niebieski kostium, a w r�ku trzyma� mask� Megadorusa.</p><p>��Szale�stwo, czyste szale�stwo � wyszepta�.</p><p>��Czy nie powinni�cie przerwa� przedstawienia? � spyta�em.</p><p>��Roscjusz nie chce. Nie z powodu niewolnika, powiedzia�. Nie o�mieli� si� te� poinformowa� o zbrodni widz�w. Wyobra� sobie: morderstwo za kulisami w �rodku sztuki, i to w �wi�to samego Jowisza, w cieniu jego �wi�tyni� co za omen! Kt�ry urz�dnik zatrudni�by kiedykolwiek potem jego trup�? Nie, przedstawienie trwa, cho� musimy nie�le kombinowa�, �eby dziewi�� r�l rozdzieli� na pi�ciu aktor�w zamiast sze�ciu. A niech to� w og�le si� nie uczy�em kwestii siostrze�ca!</p><p>��Statiliusie! � krzykn�� Roscjusz, kt�ry w�a�nie zszed� ze sceny. Jego twarz by�a prawie tak samo groteskowo wykrzywiona, jak maska Eukliona, kt�r� cisn�� z furi� na ziemi�. � Co ty sobie my�lisz? Nie ma �adnego stania po k�tach i mamrotania pod nosem! Skoro ja gram Eukliona, to ty musisz gra� siostrze�ca! � Potar� zmru�one oczy, po czym pacn�� si� otwart� d�oni� w czo�o. � Ale nie, to niemo�liwe� Megadorus i siostrzeniec musz� by� na scenie w tym samym czasie. Co za katastrofa! Jowiszu, dlaczego to spada na mnie?</p><p>Aktorzy kr�cili si� jak miniaturowy r�j podra�nionych pszcz�. Garderobiani nie wiedzieli, co pocz��, i stali niepewnie, r�wnie u�yteczni jak manekiny. W trupie Kwintusa Roscjusza niepodzielnie kr�lowa� chaos. Spojrza�em na bia�� twarz Panurgusa, kt�rego to wszystko ju� nic nie obchodzi�o. Wszyscy ludzie w �mierci s� tacy sami, obywatel czy niewolnik, Rzymianin czy Grek, geniusz czy nieudacznik.</p><empty-line/><p>Sztuka wreszcie dobieg�a ko�ca. Stary kawaler Megadorus unikn�� ma��e�skich kajdan, sk�piec Euklion straci� i odzyska� sw�j garnek z�ota, uczciwy niewolnik, kt�ry mu go zwr�ci�, zosta� wyzwolony, swarliwi kucharze op�aceni przez Megadorusa i odes�ani, sk�d przybyli, m�odzi kochankowie za� szcz�liwie po�lubieni. Jak to si� uda�o w tych okoliczno�ciach, nie mia�em poj�cia. Jakim� teatralnym cudem wszystko posz�o bez najmniejszego potkni�cia. Aktorzy wyszli razem na scen� przy og�uszaj�cym aplauzie widowni i wr�cili za kulisy, natychmiast zmieniaj�c rozradowane miny odpowiednio do ponurej rzeczywisto�ci po tej stronie sceny, bole�nie �wiadomi �mierci swego kolegi.</p><p>��Szale�stwo � powt�rzy� Statilius, staj�c zn�w nad zw�okami.</p><p>Wiedz�c, jaki by� jego stosunek do zmar�ego, nie mog�em si� nie zastanawia�, czy przypadkiem w duchu si� nie cieszy. Wydawa� si� zaszokowany, ale w ko�cu mog�o to by� aktorstwo.</p><p>��A ten to kto? � warkn�� Roscjusz, patrz�c na mnie i zdzieraj�c z siebie ��t� szat� sk�pca.</p><p>��Nazywam si� Gordianus. Ludzie zw� mnie Poszukiwaczem.</p><p>Aktor uni�s� brwi i skin�� g�ow�.</p><p>��Ach, tak, s�ysza�em o tobie. Minionej wiosny, w zwi�zku ze spraw� Sekstusa Roscjusza� to nie m�j krewny, stwierdzam to z przyjemno�ci�, a je�eli, to bardzo, bardzo daleki. Zdoby�e� sobie uznanie u obu stron tego procesu.</p><p>Wiedz�c, �e Roscjusz pozostawa� w za�y�ych stosunkach z dyktatorem Sull�, kt�remu wtedy powa�nie podpad�em, skwitowa�em te s�owa jedynie skinieniem g�owy.</p><p>��Ale co robisz tutaj? � spyta�.</p><p>��To ja mu o tym powiedzia�em � wtr�ci� Statilius. � Poprosi�em Gordianusa, �eby przyszed� za scen�. To by�a moja pierwsza my�l.</p><p>��Wprowadzi�e� tu obcego, Statiliusie? G�upiec z ciebie! Co go teraz powstrzyma przed rozpaplaniem tej tragedii na ca�e Forum? Skandal by�by z tego katastrofalny!</p><p>��Zapewniam ci�, �e potrafi� by� dyskretny� dla klienta � powiedzia�em.</p><p>��Ach, rozumiem� � Roscjusz popatrzy� na mnie bystro. � Kto wie, mo�e to niez�y pomys�, pod warunkiem �e rzeczywi�cie mo�esz mi pom�c.</p><p>��My�l�, �e m�g�bym � przytakn��em skromnie, w my�lach ju� obliczaj�c honorarium.</p><p>Roscjusz jest, by�o nie by�o, najlepiej op�acanym aktorem na �wiecie. Plotka g�osi, �e zarabia a� p� miliona sesterc�w rocznie, mo�e wi�c sobie pozwoli� na szczodro��.</p><p>Roscjusz popatrzy� na zw�oki i pokr�ci� z gorycz� g�ow�.</p><p>��To by� jeden z moich najbardziej obiecuj�cych uczni�w. Mo�e nie mia� prawdziwego talentu, ale i tak wart by� swojej ceny. Po co jednak ktokolwiek mia�by zabija� niewolnika? Panurgus nie mia� wrog�w, na�og�w ani nawet pogl�d�w politycznych.</p><p>��Ma�o kto nie ma wroga � odpar�em, nie mog�c si� powstrzyma� od rzucenia okiem ku Statiliusowi, kt�ry natychmiast odwr�ci� wzrok.</p><p>W�r�d st�oczonych aktor�w i pomocnik�w zapanowa�o jakie� poruszenie. Rozst�pili si�, robi�c przej�cie wysokiemu, chudemu jak szkielet m�czy�nie z grzyw� rudych w�os�w.</p><p>��Cherea! Gdzie� ty by�? � burkn�� gniewnie Roscjusz.</p><p>Przyby�y spojrza� z g�ry najpierw na trupa, potem na szefa trupy.</p><p>��Jad� z mojej willi w Fidenach � odpar� takim samym tonem. � O� mi si� z�ama�a w rydwanie. Sp�ni�em si� nie tylko na przedstawienie, jak widz�.</p><p>��To Gajusz Fanniusz Cherea � szepn�� mi do ucha Statilius. � Pierwszy w�a�ciciel Panurgusa. Kiedy stwierdzi�, �e niewolnik wykazuje zdolno�ci aktorskie, przekaza� go Roscjuszowi na nauk� na zasadach wsp�w�asno�ci.</p><p>��Nie wygl�daj� na zaprzyja�nionych � odszepn��em.</p><p>��Ci�gle si� spieraj�, jak oblicza� dochody z wyst�p�w Panurgusa.</p><p>��Wi�c to tak, Kwintusie Roscjuszu, dbasz o nasz� wsp�lna w�asno��? � rzuci� Cherea, jeszcze bardziej zadzieraj�c sw�j d�ugi nos. � Kiepski z ciebie zarz�dca, mo�na powiedzie�. Niewolnik nie jest teraz nic wart. Przy�l� ci rachunek za m�j udzia�.</p><p>��Co takiego? Winisz za to mnie? � Roscjusz jeszcze bardziej zmru�y� oczy.</p><p>��By� pod twoj� piecz�, a teraz nie �yje. Ach, komedianci! Kompletnie nieodpowiedzialni. � Cherea przeci�gn�� d�oni� przez bujn� czupryn� i wzruszy� wynio�le ramionami. � Oczekuj jutro mojego rachunku � doda� i odszed� ku czekaj�cemu w alejce swemu orszakowi. � Inaczej spotkamy si� w s�dzie � rzuci� jeszcze przez rami�.</p><p>��Co� podobnego! � Roscjusz nie posiada� si� ze z�o�ci. � Hej, ty! To dla ciebie robota! � Wskaza� na mnie ko�cistym palcem. � Dowiedz si�, kto to zrobi� i dlaczego. Je�li to jaki� niewolnik albo biedak, ka�� go rozerwa� ko�mi. Je�li za� kto� bogaty, wytocz� mu taki proces za zniszczenie mojej w�asno�ci, �e si� nie pozbiera. Pr�dzej p�jd� do Hadesu, ni� dam Cherei satysfakcj� i pozwol� mu m�wi�, �e to ja tu zawini�em!</p><p>Przyj��em zlecenie z powa�nym skinieniem g�owy, staraj�c si� nie u�miecha�. Niemal namacalnie czu�em, jak na g�ow� pada mi deszcz srebra. Potem k�tem oka uchwyci�em wykrzywion� �miertelnym grymasem twarz Panurgusa i dotar�a do mnie w pe�ni powaga mojego zadania. W Rzymie rzadko kiedy szuka si� sprawiedliwo�ci za �mier� niewolnika. Poprzysi�g�em sobie, �e znajd� zab�jc� nie dla Roscjusza i jego denar�w, ale aby uczci� cie� artysty tak okrutnie zabitego w kwiecie wieku i mo�liwo�ci.</p><p>��Dobrze wi�c, Roscjuszu � powiedzia�em. � Musz� zada� kilka pyta�. Dopilnuj, �eby nikt z zespo�u nie odszed�, zanim sko�cz�. Najpierw chcia�bym porozmawia� z tob� w cztery oczy. Mo�e kubek wina dobrze by nam obu zrobi�?</p><empty-line/><p>P�nym popo�udniem tego dnia siedzia�em na �awce w cieniu drzewa oliwnego w cichej uliczce nieopodal �wi�tyni Jowisza. Eko zaj�� miejsce przy mnie, pos�pnie wpatrzony w gr� �wiat�a i cienia na bruku.</p><p>��No i co, Ekonie? � spyta�em. � Co o tym my�lisz? Dowiedzieli�my si� czegokolwiek przydatnego?</p><p>Pokr�ci� ponuro g�ow�.</p><p>��Jeste� za szybki w ocenie! � Za�mia�em si�. � Pomy�l: po raz ostatni widzieli�my Panurgusa �ywego w scenie ze Statiliusem pod koniec pierwszego aktu. Potem obaj wyszli, zagra�y flety, a po chwili pojawili si� dwaj kucharze. Wkr�tce us�yszeli�my krzyk. To musia� by� Panurgus, pchni�ty no�em przez morderc�. Wywo�a�o to zamieszanie za kulisami. Roscjusz sprawdzi�, co si� dzieje, i znalaz� trupa w toalecie. Wie�� si� szybko roznios�a w�r�d aktor�w. Roscjusz za�o�y� mask� zabitego i ��t� szat� podobn� do tej, kt�r� nosi� Panurgus, teraz zakrwawion�, i pogna� na scen�, aby nie przerywa� sztuki. Tymczasem Statilius przebra� si� w kostium kucharza, �eby m�c zeskoczy� na widowni� i poprosi� mnie o pomoc. St�d wiemy przynajmniej tyle: aktorzy graj�cy kucharzy s� niewinni, podobnie jak muzykanci, poniewa� w chwili morderstwa wszyscy byli w akcji.</p><p>Eko zrobi� kwa�n� min�, okazuj�c, �e m�j wyw�d mu nie zaimponowa�.</p><p>��Tak, przyznaj�, �e to wszystko elementarne rzeczy, ale mur si� buduje, zaczynaj�c od jednej cegie�ki. Teraz powiedz mi, kto w chwili zbrodni by� za kulisami, nie ma �adnego �wiadka, kt�ry m�g�by potwierdzi�, co robi�, i m�g� chcie� �mierci Panurgusa?</p><p>Eko zeskoczy� z �awki na r�wne nogi, got�w do gry. Odta�czy� pantomim�, k�api�c szcz�k� i wskazuj�c obiema r�kami na siebie. U�miechn��em si� smutno; ten ma�o pochlebny �ywy portret m�g� przedstawia� jedynie mojego gadatliwego i zaj�tego w�asn� osob� znajomego, Statiliusa.</p><p>��Tak, Statilius musi by� g��wnym podejrzanym, cho� przykro mi to powiedzie� � potwierdzi�em. � Wiemy, �e mia� powody, by nienawidzi� Panurgusa. Dop�ki niewolnik �y�, cz�owiek o tak s�abym talencie jak on w og�le nie m�g� liczy� na najlepsze role. Od zespo�u dowiedzieli�my si� te�, �e kiedy rozleg� si� krzyk, nikt nie widzia�, co i gdzie robi Statilius. Mo�e to tylko zbieg okoliczno�ci, wyt�umaczalny w tym chaosie, jaki zazwyczaj panuje za kulisami podczas przedstawienia. On sam przysi�ga, �e by� zaj�ty poprawianiem kostiumu w jakim� zak�tku. Na jego korzy�� przemawia fakt, �e najwyra�niej by� wstrz��ni�ty �mierci� niewolnika� ale m�g� tylko udawa�. Nazywam go przyjacielem, ale czy naprawd� go znam? � zastanawia�em si� przez chwil�. � Kto jeszcze, Ekonie?</p><p>Ch�opiec przygarbi� si�, skrzywi� i zmru�y� oczy.</p><p>��Tak, Roscjusz te� by� za kulisami, kiedy Panurgus krzykn��. Jego te� nikt w tamtej chwili nie widzia�. To on odkry� zw�oki� a mo�e by� na miejscu, kiedy n� wbija� si� w cel? Roscjusz jest cz�owiekiem gwa�townego usposobienia, potwierdzaj� to wszyscy cz�onkowie trupy. S�yszeli�my, jak si� na kogo� drze przed rozpocz�ciem przedstawienia, pami�tasz? �Tumanie, zapomnia�e� roli?� Krzycza� pono� w�a�nie na Panurgusa. Czy�by gra niewolnika w pierwszym akcie tak go rozsierdzi�a, �e wpad� w sza� i go zamordowa�? To bardzo ma�o prawdopodobne. Wydawa�o mi si�, �e Panurgus gra bardzo dobrze. Roscjusz, podobnie jak Statilius, sprawia� wra�enie wstrz��ni�tego zbrodni�. No, ale w ko�cu jest wielkim aktorem.</p><p>Eko wspar� r�ce na biodrach i j�� si� przechadza� z zadartym wysoko nosem.</p><p>��Ach, Cherea. Chcia�em o nim m�wi�. Twierdzi, �e nie dojecha� na miejsce przed ko�cem sztuki, a mimo to prawie nie zareagowa�, widz�c zw�oki. To a� za wiele stoicyzmu, nie uwa�asz? By� pierwszym w�a�cicielem zabitego niewolnika. W zamian za szlifowanie talentu Panurgusa, Roscjusz zyska� po�ow� w�asno�ci, ale Cherea wydaje si� bardzo niezadowolony z tego uk�adu. Mo�e uzna�, �e niewolnik b�dzie wi�cej dla niego wart martwy ni� �ywy? Obwinia za jego strat� Roscjusza i zamierza go zmusi� do zap�acenia po�owy jego warto�ci brz�cz�c� monet�. Maj�c dobrego adwokata, wygra�by w s�dzie bez problemu. � Odchyli�em si� do ty�u, opieraj�c plecy o pie� drzewa. � Szkoda jednak, �e nie odkryli�my w zespole kogo� innego z r�wnie wyra�nym motywem, kto by przy tym mia� okazj� to zrobi�. Nikt jako� nie chowa� urazy do Panurgusa i prawie wszyscy mogli udowodni�, gdzie przebywali, kiedy niewolnik zgin��. Oczywi�cie morderc� m�g� by� kto� spoza zespo�u. Toaleta jest miejscem publicznym, m�g� tam wej�� ka�dy, kto przechodzi� alejk� na ty�ach �wi�tyni. Roscjusz jednak twierdzi, a inni potwierdzaj�, �e Panurgus prawie nie mia� kontakt�w z kimkolwiek z zewn�trz. Nie gra� w ko�ci, nie bywa� w domach publicznych, nie po�ycza� pieni�dzy ani nie uwodzi� cudzych �on. Poch�ania�a go wy��cznie sztuka, tak w ka�dym razie wszyscy o nim m�wili. Zreszt� gdyby nawet kogo� obrazi� czy skrzywdzi�, z ca�� pewno�ci� ta osoba dochodzi�aby swoich praw nie u Panurgusa, ale u Roscjusza, poniewa� on by� jego prawowitym w�a�cicielem i odpowiada� za niego. � Westchn��em ci�ko. � Narz�dziem �mierci by� zwyczajny sztylet, bez �adnych znak�w szczeg�lnych. Wok� zw�ok nie znale�li�my �adnych �lad�w st�p, na �adnym kostiumie nie by�o plam od krwi. Nie by�o �wiadk�w, chyba �e o kim� nie wiemy. Niestety!</p><p>Deszcz srebra w mojej wyobra�ni przeszed� w drobny kapu�niaczek i szybko usta�. Nie maj�c �adnych wynik�w, b�d� mia� szcz�cie, je�eli Roscjusz zap�aci mi cho�by s�ab� dni�wk� za m�j trud. Co gorsza, czu�em si�, jakby obserwowa� mnie cie� Panurgusa. Przysi�g�em wykry� jego zab�jc�, ale chyba post�pi�em zbyt pochopnie.</p><p>Tego wieczoru zjad�em kolacj� w zapuszczonym ogrodzie po�rodku mego domu. Lampy pali�y si� s�abymi p�omykami, mi�dzy kolumnami perystylu uwija�y si� srebrzy�cie po�yskuj�ce �my. Z do�u, z uliczek Subury od czasu do czasu dobiega�y echa niewyszukanych zabaw.</p><p>��Bethesdo, kolacja by�a doskona�a � powiedzia�em, k�ami�c w �ywe oczy. Mo�e i ja m�g�bym by� niez�ym aktorem, pomy�la�em.</p><p>Bethesdy jednak nie zwiod�em. Spojrza�a na mnie spoza d�ugich rz�s i u�miechn�a si� lekko. Przeczesa�a d�oni� bujne, l�ni�ce w�osy i skwitowa�a m�j komplement eleganckim wzruszeniem smuk�ych ramion, po czym wzi�a si� do sprz�tania ze sto�u. Kiedy odchodzi�a do kuchni, �ledzi�em wzrokiem faluj�ce ruchy jej bioder pod lu�n� zielon� sukni�. Kupi�em j� na targu niewolnik�w w Aleksandrii nie z powodu jej talent�w kulinarnych� Gotowa� nie nauczy�a si� nigdy, ale pod innymi wzgl�dami by�a bliska idea�u. Zatopi�em wzrok w czerni jej si�gaj�cych owych rozfalowanych bioder w�os�w; wyobrazi�em sobie zagubione w nich srebrne �my, niczym migocz�ce gwiazdy na bezksi�ycowym niebie. Zanim w moim �yciu zjawi� si� Eko, niemal ka�dy wiecz�r sp�dzali�my z Bethesd� we dwoje, w zaciszu mojego ogrodu�</p><p>Z zamy�lenia wyrwa�o mnie poci�gni�cie za brzeg tuniki.</p><p>��O co chodzi, Ekonie?</p><p>Ch�opiec, kt�ry le�a� dot�d na s�siedniej sofie, z�o�y� obie pi�ci razem i rozsun�� je w g�r� i w d�, jakby rozwija� zw�j pergaminu.</p><p>��Ach, twoja lekcja czytania. Nie by�o na ni� dzi� czasu, co? Ale moje oczy maj� ju� dosy�, a podejrzewam, �e twoje te�. No i my�li mam zaj�te czym� innym�</p><p>Zmarszczy� czo�o w udawanym przygn�bieniu i trwa� tak, dop�ki nie ust�pi�em.</p><p>��No, dobrze. Przysu� tu t� lamp�. Co chcia�by� dzisiaj poczyta�?</p><p>Eko wskaza� na siebie i pokr�ci� g�ow�, a potem zwr�ci� palec ku mnie. Przy�o�y� otwarte d�onie do uszu i zamkn�� oczy. Zawsze wola� (ja zreszt� te�, cho� si� do tego nie przyznawa�em), kiedy sam czyta�em, a on m�g� po prostu s�ucha�. Ca�e to lato � w leniwe popo�udnia i d�ugie, jasne wieczory � sp�dzali�my w ten spos�b wiele godzin w ogrodzie. Gdy czytywa�em histori� Hannibala autorstwa Pizona, Eko lubi� przycupn�� u mych st�p i wypatrywa� kszta�t�w s�oni w�r�d bia�ych chmur. Przy opowie�ci o porwaniu Sabinek k�ad� si� na wznak i wpatrywa� w ksi�yc. Ostatnio nasz� lektur� by� Platon; dosta�em ten stary, wys�u�ony egzemplarz od Cycerona, kt�ry robi� porz�dki w ksi�gozbiorze. Eko rozumia� grek�, cho� alfabetu nie zna�; fascynowa�y go subtelno�ci filozoficznych wywod�w, cho� czasami dostrzega�em w jego oczach b�ysk smutku, �e nie mo�e mie� nadziei na w�asny czynny udzia� w takich dysputach.</p><p>��Mam ci poczyta� Platona? � spyta�em. � M�wi�, �e szczypta filozofii po posi�ku dobrze robi na trawienie.</p><p>Eko kiwn�� g�ow� i pobieg� do biblioteki. Po chwili wynurzy� si� z zacienionego perystylu, dzier��c obur�cz wybrany zw�j. Nagle stan�� jak wryty i zamar� w bezruchu z dziwnym wyrazem twarzy.</p><p>��Co si� sta�o, Ekonie?</p><p>Czy�by zachorowa�? Co prawda rybne piero�ki i rzep� w sosie kminkowym w wykonaniu Bethesdy trudno zaliczy� do delikates�w, nie by�y jednak tak z�e, �eby wywo�a� niestrawno��. Ch�opak zapatrzy� si� gdzie� przed siebie i zdawa� si� mnie nie s�ysze�.</p><p>��Ekonie? Co ci jest?</p><p>Sta� wypr�ony i dr��cy; przez twarz przemkn�� mu skurcz, kt�ry m�g�bym zinterpretowa� jako grymas strachu albo ekstazy. Nagle otrz�sn�� si� z zamy�lenia i rzuci� si� ku mnie, podsun�� mi pergamin pod nos i gor�czkowo na� pokazywa�.</p><p>��W �yciu nie widzia�em ch�opca r�wnie ��dnego wiedzy! � Roze�mia�em si�, ale dla Ekona nie by�a to zabawa. By� absolutnie powa�ny. � Ale to jest ten sam tom Platona, kt�ry czytali�my chyba ca�e lato! Czemu nagle tak ci� ekscytuje?</p><p>Eko cofn�� si� o krok, by zacz�� sw� zwyk�� w takich sytuacjach pantomim�. Pchni�cie wyimaginowanym sztyletem w pier� mog�o oznacza� tylko zabitego Panurgusa.</p><p>��Panurgus i Platon? Nie widz� zwi�zku�</p><p>Eko zagryz� warg� i zakr�ci� si� w miejscu, wyra�nie zdenerwowany, �e nie mo�e szybko przekaza� swoich my�li. Wreszcie pobieg� zn�w do domu i wr�ci�, �ciskaj�c dwa przedmioty, kt�re rzuci� mi na kolana.</p><p>��Uwa�aj, Ekonie! Ten kyliks jest zrobiony z cennego zielonego szk�a i pochodzi a� z Aleksandrii. I czemu dajesz mi kawa�ek czerwonej dach�wki? Musia�a spa�� z dachu�</p><p>Eko wskaza� kilka razy ka�dy z przedmiot�w po kolei, ale nie mog�em si� domy�li�, o co mu chodzi. Znikn�� znowu i przyni�s� woskow� tabliczk� z rylcem. Napisa� na niej s�owa �czerwony� i �zielony�.</p><p>��Tak, Ekonie, widz�, �e kyliks jest zielony, a dach�wka czerwona. Czerwona� jak krew?</p><p>Potrz�sn�� g�ow� i dotkn�� palcem oczu.</p><p>��Panurgus mia� zielone oczy� � Ujrza�em je w pami�ci, martwe i wpatrzone w niebo.</p><p>Eko tupn�� ze z�o�ci� i pokr�ci� g�ow�, daj�c mi do zrozumienia, �e jestem daleko od celu. Wzi�� czark� i rozbit� dach�wk� i zacz�� przerzuca� je z r�ki do r�ki.</p><p>��Ekonie, przesta�! M�wi�em, �e to droga rzecz!</p><p>Od�o�y� je, wcale nie delikatnie, i zn�w si�gn�� po rylec. Star� oba s�owa i napisa� �niebieski�. Mia�em wra�enie, �e chce napisa� inny wyraz, ale nie wie jak. Zagryz� koniec rylca i pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Eko, ty chyba masz gor�czk�. Nic z tego nie rozumiem.</p><p>Wyj�� mi z r�k pergamin i zacz�� go rozwija�, bezsilnie tocz�c wzrokiem po tek�cie. Nawet gdyby by� napisany po �acinie, z wielkim trudem m�g�by go odcyfrowa� i znale�� to, czego szuka�; w grece nie mia� na to �adnych szans. Cisn�� zw�j na ziemi� i zn�w zacz�� pantomim�, ale by� zbyt podekscytowany i przez to niezgrabny. Nie mog�em nic zrozumie� z jego gor�czkowej gestykulacji. Wzruszy�em ramionami i pokr�ci�em g�ow� ze zniecierpliwieniem. Eko nagle si� rozp�aka�; zn�w pochwyci� zw�j i wskaza� na swe oczy. Czy chcia� powiedzie�, �e powinienem go przeczyta�, czy te� pokazywa� mi �zy? Zagryz�em warg� i roz�o�y�em bezradnie r�ce. Nie mog�em mu pom�c. Ch�opiec rzuci� mi pergamin na kolana i pobieg� do domu. Z jego gard�a wydobywa� si� chrapliwy, st�umiony, rozdzieraj�cy serce d�wi�k w niczym nie przypominaj�cy zwyk�ego p�aczu. Powinienem okaza� wi�cej cierpliwo�ci, ale jak mia�em go zrozumie�? Bethesda wychyn�a z kuchni i rzuci�a mi oskar�ycielskie spojrzenie, po czym pod��y�a za cichn�cym p�aczem do ma�ego pokoju s�u��cego Ekonowi za sypialni�.</p><p>Spojrza�em na le��cy na moich kolanach pergamin. By�o na nim tyle s��w! Kt�re z nich podsun�y ch�opcu jaki� pomys� i co to mia�o wsp�lnego z zamordowanym Panurgusem? Czerwony, zielony, niebieski� Mgli�cie pami�ta�em ust�p, w kt�rym Platon snu� rozwa�ania na temat natury �wiat�a i barw, ale nie mog�em sobie przypomnie� tre�ci, z kt�rej zreszt� niewiele zrozumia�em. By� tam jaki� rysunek, jakby zachodz�ce na siebie sto�ki stercz�ce z oka ku przedmiotowi albo odwrotnie. Czy to w�a�nie Eko sobie przypomnia�? Mog�o mie� to dla niego jakie� nowe znaczenie? Przebieg�em wzrokiem po pergaminie w poszukiwaniu odpowiedniej wzmianki, ale nie natrafi�em na nic podobnego. Oczy zaczyna�y mi si� klei�, lampa zaskwiercza�a i zadymi�a, z trudem rozr�nia�em greckie litery. Bethesda powinna teraz przyj�� i pom�c mi u�o�y� si� do snu, ale wida� uzna�a, �e bardziej jest potrzebna Ekonowi. Zasn��em na sofie pod gwiazdami, rozmy�laj�c o jasno��tej szacie splamionej krwi� i o martwych zielonych oczach skierowanych na puste, b��kitne niebo.</p><p>Nazajutrz Eko by� chory, albo tylko udawa�. Bethesda poinformowa�a mnie z powa�n� min�, �e ch�opiec nie chce wsta� z ��ka. Poszed�em do niego i pr�bowa�em go poderwa� na nogi �agodnym przypomnieniem, �e �wi�ta trwaj� w najlepsze i �e tego dnia w Circus Maximus ma si� odby� pokaz dzikich zwierz�t, a tak�e kolejne przedstawienie w wykonaniu innej trupy. W odpowiedzi tylko si� odwr�ci� do mnie plecami i naci�gn�� sobie koc na g�ow�.</p><p>��Chyba powinienem go ukara� � szepn��em do siebie, usi�uj�c postawi� si� w roli normalnego rzymskiego ojca.</p><p>��Chyba nie powiniene� � szepn�a Bethesda, przechodz�c za mn� korytarzem.</p><p>Jej wynios�a postawa sprawi�a, �e od razu spokornia�em. Wyszed�em sam na poranny spacer, po raz pierwszy od wielu dni bez Ekona, bole�nie �wiadomy jego nieobecno�ci. Subura wyda�a mi si� nudnym grajdo�kiem, gdy nie patrzy�em na ni� oczyma dziesi�ciolatka. Dzi� mia�em tylko w�asne oczy do dyspozycji, a one widzia�y to wszystko ju� z milion razy. Zdecydowa�em, �e kupi� mu prezent. I jemu, i Bethesdzie; zawsze udawa�o mi si� j� w ten spos�b udobrucha�, kiedy zaczyna�a mnie traktowa� z t� wynios�� ozi�b�o�ci�. Kupi�em mu czerwon� sk�rzan� pi�k� do gry w trygon, dla dziewczyny chcia�em znale�� szal z granatowej prz�dzy, przetykanej srebrnymi �mami, ale uzna�em, �e wystarczy zwyk�y lniany. Na ulicy ze sklepami b�awatnymi odszuka�em ten prowadzony przez mojego starego znajomego, Rusona. Poprosi�em, by pokaza� mi jaki� ciemnoniebieski szal. Jakby za spraw� magii Ruso roz�o�y� na ladzie w�a�nie taki szal, jaki sobie wyobrazi�em: delikatny i zwiewny, niczym utkany z czarno-granatowych paj�czych nici i srebra. By� to zarazem najdro�szy towar w sklepie, zgani�em wi�c kupca �artobliwie za dra�nienie mnie luksusem, na jaki mnie nie sta�. Ruso wzruszy� ramionami.</p><p>��Nigdy nic nie wiadomo; mo�e w�a�nie gra�e� w ko�ci i dzi�ki rzutowi Wenus zdoby�e� fortun�. Chcesz ta�szych, prosz� bardzo. � Z u�miechem zaprezentowa� kolekcj� innych szali.</p><p>��Nie, nie widz� tu nic, co by mi si� podoba�o � rzek�em. � Chyba si� nie zdecyduj�.</p><p>��To mo�e co� w ja�niejszym odcieniu? Jasnoniebieski, lazurowy jak niebo.</p><p>��Nie, raczej nie�</p><p>��Ach, ju� wiem, co ci musz� pokaza�. Feliks! Feliksie, przynie� mi jeden z tych nowych szali, kt�re dopiero co nadesz�y z Aleksandrii. Ten niebieski z ��tymi szwami.</p><p>M�ody niewolnik nerwowo zagryz� warg� i jakby si� skuli�. Zdziwi�o mnie to, gdy� zna�em Rusona jako cz�owieka o umiarkowanym temperamencie i na pewno nie okrutnego pana.</p><p>��No, id��e, na co czekasz? � Kupiec odwr�ci� si� do mnie, kr�c�c g�ow� z poirytowaniem. � Nie mam z tego nowego niewolnika najmniejszego po�ytku, cho� handlarz tak go zachwala�. Radzi sobie nie�le z rachunkami, ale tu w sklepie� No, nie! Zn�w to samo! Nie do wiary. Feliksie, co z tob�? Robisz mi na z�o�� czy co? Chyba b�d� musia� z�oi� ci sk�r�, bo d�u�ej tego nie znios�!</p><p>Niewolnik skuli� si� jeszcze bardziej; wygl�da� na zdezorientowanego i bezradnego. W r�ku trzyma� ��ty szal.</p><p>��Zawsze to samo! � j�cza� Ruso, trzymaj�c si� za g�ow�. � Ja przez niego oszalej�! Prosz� o niebieski, a on przynosi ��ty. Chc� ��tego, to on mi daje niebieski. S�ysza�e� kiedy� o podobnym durniu? Oberwiesz, Feliksie, powiadam ci!</p><p>To m�wi�c, kupiec rzuci� si� za biednym niewolnikiem, wymachuj�c drewnian� miark�. I wtedy zrozumia�em.</p><empty-line/><p>Tak jak si� spodziewa�em, mojego przyjaciela Statiliusa nie znalaz�em w jego mieszkaniu w Suburze; gospodarz domu, starszy m�czyzna, obrzuci� mnie chytrym spojrzeniem wsp�spiskowca obarczonego zadaniem wprowadzania w b��d prze�ladowc�w i poinformowa�, �e Statilius wyjecha� na wie�. Nie by�o go w �adnym ze zwyk�ych miejsc, gdzie m�g�by sp�dza� �wi�teczny dzie�. Nie widziano go w �adnej z tawern, nie zawita� do �adnego domu publicznego. A szulernie? Nie, o tym by nawet nie pomy�la�, powiedzia�em sobie� i ju� wiedzia�em, �e jest akurat odwrotnie.</p><p>Kiedy ju� zabra�em si� do przeszukiwania suburskich dom�w gry, odnalezienie Statiliusa okaza�o si� nietrudne. By� w zat�oczonym mieszkaniu na trzecim pi�trze starej kamienicy, w samym �rodku t�umu dobrze ubranych m�czyzn, z kt�rych cz�� mia�a nawet na sobie od�wi�tne togi. Aktor kl�cza� podparty na �okciach i potrz�sa� ma�ym kubeczkiem, mamrocz�c pod nosem mod�y do Fortuny. Po chwili rzuci� ko�ci; t�umek zacie�ni� na chwil� kr�g wok� niego, po czym rozst�pi� si� w erupcji okrzyk�w. Zagranie by�o udane: wysz�y trzy tr�jki i sz�stka � tak zwany rzut Remusa.</p><p>��Tak! � wrzasn�� Statilius rado�nie.</p><p>Reszta graczy zacz�a wrzuca� w jego wystawione d�onie monety. Schwyci�em go za ko�nierz i postawi�em na nogi, ci�gn�c w bardziej ustronne miejsce.</p><p>��Powiedzia�bym, �e ju� wystarczaj�co g��boko tkwisz w d�ugach � rzuci�em.</p><p>��Wprost przeciwnie! � Statilius u�miechn�� si� szeroko. By� zarumieniony, na czole perli�y mu si� krople potu jak w gor�czce.</p><p>��Ile w�a�ciwie jeste� winien Flawiuszowi?</p><p>��Sto tysi�cy sesterc�w.</p><p>��Sto tysi�cy! � Serce podesz�o mi do gard�a.</p><p>��Ale to ju� za�atwione. Teraz b�d� m�g� go sp�aci�! � Podsun�� mi pod oczy z�o�one d�onie wype�nione srebrem. � W drugim pokoju mam dwa p�kate mieszki, pilnuje ich m�j niewolnik. I jeszcze� nie uwierzysz� tytu� w�asno�ci domu na Celiusie. Wywin��em mu si�, kapujesz?</p><p>��Kosztem cudzego �ycia.</p><p>��A wi�c domy�li�e� si�. � Statilius zrobi� g�upi� min�. � Ale kto m�g� przewidzie� tak� tragedi�? Na pewno nie ja. I kiedy to si� zdarzy�o, nie cieszy�em si� ze �mierci Panurgusa� sam widzia�e�. Tak naprawd� to wcale go nie nienawidzi�em. Moja zazdro�� ogranicza�a si� �ci�le do spraw zawodowych. Ale skoro Fatum uzna�o, �e on ma zgin��, a nie ja, to kim�e ja jestem, by si� z tym nie zgadza�?</p><p>��Jeste� robakiem, Statiliusie. Dlaczego nie powiedzia�e� Roscjuszowi, co wiesz? Dlaczego mi nie powiedzia�e�?</p><p>��A co ja takiego wiedzia�em? Biednego Panurgusa m�g� zabi� kto� zupe�nie mi nieznany. Nie by�em przy tym.</p><p>��Ale wszystko odgad�e�, co? To dlatego chcia�e�, �ebym poszed� z tob� za kulisy, prawda? Mia�em by� twoim ochroniarzem czy co?</p><p>��By� mo�e. W ko�cu on nie wr�ci�, nie?</p><p>��Robak z ciebie.</p><p>��Ju� m�wi�e�. � U�miech znik� z jego twarzy niczym zrzucona maska. Wyrwa� si� z mojego chwytu.</p><p>��Ukry�e� prawd� przede mn�, ale czemu przed Roscjuszem?</p><p>��A co, mia�em mu powiedzie�, �e nazbiera�o mi si� paskudnie du�o d�ugu i znany lichwiarz grozi mi �mierci�?</p><p>��Mo�e po�yczy�by ci pieni�dzy na sp�at�?</p><p>��W �yciu nie! Nie znasz Roscjusza. Wed�ug niego mam szcz�cie, �e w og�le nale�� do jego trupy. Wierz mi, to nie jest typ, kt�ry lekk� r�k� rozdawa�by podw�adnym stutysi�czne po�yczki. A gdyby si� dowiedzia�, �e Panurgus zgin�� zamiast mnie� ale� by si� w�ciek�! Jeden Panurgus wart jest dziesi�ciu Statilius�w, oto jego pogl�d. Mi�dzy Flawiuszem i Roscjuszem, jak mi�dzy m�otem i kowad�em� Wkr�tce sam by�bym trupem. Ci dwaj rozerwaliby mnie na strz�py jak kurczaka! � Odsun�� si� i wyg�adzi� tunik�. W k�cikach ust drga� mu zn�w coraz szerszy u�miech. � Nie powiesz chyba o tym nikomu?</p><p>��Statiliusie, czy ty nigdy nie przestajesz gra�? � Odwr�ci�em wzrok.</p><p>��No wi�c� nie powiesz?</p><p>��To Roscjusz jest moim klientem, nie ty.</p><p>��Ale ja jestem twoim przyjacielem, Gordianusie!</p><p>��Przysi�g�em to Panurgusowi.</p><p>��On ci� nie s�ysza�.</p><p>��Ale bogowie s�yszeli.</p><empty-line/><p>Odszukanie lichwiarza Flawiusza posz�o mi znacznie �atwiej. Par� pyta� szepni�tych w odpowiednie ucho, kilka monet wsuni�tych we w�a�ciwe r�ce i ju� wiedzia�em, �e zawiaduje swoimi interesami ze sklepu winnego w portyku nieopodal Circus Flaminius, w kt�rym sprzedaje gorsze roczniki importowane z jego rodzinnej Tarkwinii. Moi informatorzy uprzedzili mnie jednak, �e w dni �wi�teczne szybciej znajd� go w pewnym przybytku o kiepskiej reputacji, mieszcz�cym si� po drugiej stronie ulicy.</p><p>Lokal mia� niskie sklepienie i by� przesi�kni�ty odorem rozlanego wina i st�oczonych cia�. Flawiusz siedzia� w przeciwleg�ym rogu w grupie koleg�w; wszyscy byli w �rednim wieku i wygl�dali na ludzi interesu, odziani w kosztowne tuniki i p�aszcze, kt�rych doskona�y gatunek jaskrawo kontrastowa� z prostackimi manierami w�a�cicieli. Nieco bli�ej opiera� si� o �cian� (przy jego budowie sprawia� wra�enie, �e j� raczej podpiera) ochroniarz Flawiusza. Blond olbrzym by� mocno podpity, ale mo�e to tylko rysuj�ca si� na jego twarzy bezmierna g�upota nasuwa�a taki wniosek. Kiedy si� do� zbli�y�em, spojrza� na mnie, mrugaj�c z wolna powiekami. W przekrwionych oczach b�ysn�a mu przelotna iskierka � musia�em mu si� wyda� znajomy � ale szybko zgas�a.</p><p>���wi�ta to dobra okazja, by sobie wypi� � zagadn��em, podnosz�c kubek z winem.</p><p>Patrzy� na mnie przez chwil� bez wyrazu, po czym wzruszy� ramionami i kiwn�� g�ow�.</p><p>��Powiedz mi, czy znasz kt�r�� z tych zjawiskowych pi�kno�ci? � spyta�em, wskazuj�c kciukiem grupk� czterech kobiet, ze znudzeniem przesiaduj�cych w rogu izby, nieopodal wiod�cych na pi�tro schod�w.</p><p>Olbrzym ponuro pokr�ci� g�ow�.</p><p>��No, to zdaje si�, �e dzi� ci szcz�cie dopisze. � Nachyli�em si� bli�ej ku niemu, a� poczu�em wion�cy mu z ust zapach kwa�nego wina. � W�a�nie rozmawia�em z jedn� z nich. M�wi�a, �e ma na ciebie ochot�. Zdaje si�, �e ma du�� s�abo�� do facet�w o jasnych w�osach i szerokich barach. Powiedzia�a, �e dla takiego m�czyzny jak ty� � Zacz��em szepta� mu do ucha, co gotowa jest dla niego zrobi�.</p><p>Mg�a po��dania, jaka zasnu�a mu oczy, nada�a mu jeszcze g�upszy wygl�d. Zmru�y� powieki i j�� si� wpatrywa� w kobiety.</p><p>��Kt�ra to? � spyta� chrapliwie.</p><p>��Ta w niebieskiej sukni.</p><p>��Aha� � Kiwn�� g�ow� tym gwa�towniej, �e w tej samej chwili solidnie mu si� odbi�o, po czym przepchn�� si� obok mnie i ruszy� ku schodom. Tak jak si� spodziewa�em, nie spojrza� na kobiet� w zielonej sukni, ani na te w czerwonej i br�zowej. Po�o�y� r�k� na biodrze dziewczyny ubranej na ��to; zaskoczona podnios�a na niego oczy, ale nie zaprotestowa�a.</p><empty-line/><p>��Kwintus Roscjusz i jego wsp�lnik Cherea byli pod wra�eniem � opowiada�em p�niej tego wieczoru Bethesdzie. Nie mog�em sobie odm�wi� teatralnego gestu: podrzuci�em mieszek srebra w g�r� tak, �e wyl�dowa� na stoliku z metalicznym stukiem. � Mo�e to nie jest garnek z�ota, ale wystarczy, aby�my dobrze si� mieli przez ca�� zim�.</p><p>Jej oczy zrobi�y si� r�wnie okr�g�e i b�yszcz�ce jak monety, kt�re wysypa�y si� z woreczka. A kiedy wyci�gn��em szal od Rusona, otworzy�a je jeszcze szerzej.</p><p>��Och! Przepi�kny! Z czego jest zrobiony?</p><p>��Z p�nocy i z ma�ych ciem � odrzek�em. � Z paj�czych nici i srebra.</p><p>Bethesda przechyli�a g�ow� i owin�a p�prze�roczystym szalem obna�on� szyj� i ramiona. Prze�kn��em g�o�no �lin� i zamruga�em. Ten zakup doprawdy wart by� swojej ceny.</p><p>Eko sta� niepewnie w drzwiach swojej sypialni, sk�d widzia� moje przybycie i s�ucha� pospiesznej relacji z wydarze� dnia. Chyba otrz�sn�� si� z porannych humor�w, ale twarz mia� powa�n�. Wyci�gn��em do niego r�k�, a on podszed� do mnie z oci�ganiem. Przyj�� czerwon� sk�rzan� pi�k� ch�tnie, ale i wtedy si� nie u�miechn��.</p><p>��Wiem, to tylko drobny upominek � powiedzia�em. � Ale mam dla ciebie co� lepszego�</p><p>��Ja jednak nadal nie rozumiem � wtr�ci�a Bethesda. � M�wi�e�, �e ten wielki blondyn jest g�upi, ale jak kto� mo�e by� a� takim kretynem, �eby nie odr�ni� jednego koloru od drugiego?</p><p>��Eko to wie. � U�miechn��em si� do ch�opca. � Wpad� na to wczoraj wieczorem i usi�owa� mi powiedzie�, ale nie wiedzia� jak. Przypomnia� sobie ust�p z Platona, kt�ry czyta�em mu par� miesi�cy temu, ale go nie pami�ta�em. Spr�buj� go znale��. � Si�gn��em po zw�j pergaminu, kt�ry wci�� le�a� na sofie. Rozwin��em go, przebieg�em wzrokiem po tek�cie, odszuka�em stosowny fragment i zacz��em g�o�no czyta�: � Mo�na zaobserwowa�, �e nie wszyscy ludzie tak samo odbieraj� barwy. Cho� rzadko, ale trafiaj� si� tacy, kt�rzy myl� czerwie� z zieleni�, i tacy, kt�rzy nie umiej� odr�ni� b��kitu od ��ci. Jeszcze inni nie widz� r�nych odcieni zieleni� Dalej Platon wyja�nia ten fenomen, ale nie bardzo to rozumiem.</p><p>��Czyli ten ochroniarz nie umia� odr�ni� barwy niebieskiej od ��tej? � upewni�a si� Bethesda. � Mimo to�</p><p>��Lichwiarz przyszed� wczoraj do teatru, got�w zrealizowa� gro�b� zabicia Statiliusa. Nic dziwnego, �e a� podskoczy�, kiedy nachyli�em si� do niego i powiedzia�em: �Zobaczysz dzi� garnek z�ota�. Przez chwil� my�la�, �e m�wi� o d�ugu, jaki Statilius mia� u niego! Wysiedzia� na widowni na tyle d�ugo, by si� zorientowa�, �e gra on Megadorusa i ma na sobie niebieski kostium. Na pewno pozna� go po g�osie. Wys�a� potem blondyna za kulisy, wiedz�c, �e aleja za �wi�tyni� Jowisza b�dzie zupe�nie pusta, i ka��c mu si� tam zaczai� na aktora w niebieskim stroju. Eko musia� dos�ysze� strz�py ich rozmowy, a cho�by wzmiank� o niebieskim kolorze. Ju� wtedy musia� poczu�, �e co� si� �wi�ci, i pr�bowa� mi to przekaza�, ale by�o za du�e zamieszanie; blondyn nadepn�� mi na stop�, widzowie klaskali i gwizdali� Mam racj�, Ekonie?</p><p>Ch�opak kiwn�� g�ow� i uderzy� pi�ci� w otwart� d�o�, jakby m�wi�: �Absolutn� racj�!�</p><p>��Na nieszcz�cie dla biedaka Panurgusa, kt�ry tego dnia mia� na sobie ��ty kostium, nie rozr�niaj�cy barw osi�ek Flawiusza jest te� nadzwyczaj g�upi. Potrzebowa� wi�cej danych ni� tylko niebieski kolor kostiumu, aby mie� pewno��, �e zabija w�a�ciwego cz�owieka; nie wpad�o mu jednak do g�owy zapyta�. Zreszt� gdyby to zrobi�, Flawiusz tylko by go wy�mia� i pogoni� do pracy, nie rozumiej�c, w czym problem. Zab�jca przydyba� wi�c na osobno�ci nie spodziewaj�cego si� niczego Panurgusa w ��tym kostiumie, kt�ry uzna� za niebieski, i spartaczy� robot�. Statilius wiedzia�, �e Flawiusz jest na widowni i chce go zabi�. Kiedy odkryto zw�oki zamordowanego Panurgusa, zobaczy�, �e zbir lichwiarza znikn��, i domy�li� si� prawdy. Nic dziwnego, �e by� tak wstrz��ni�ty �mierci� kolegi, skoro wiedzia�, �e to on mia� by� ofiar�.</p><p>��Zn�w wi�c zabito niewolnika, i to przez przypadek! I nikt w tej sprawie nic nie zrobi � westchn�a ze smutkiem Bethesda.</p><p>��Niezupe�nie � sprostowa�em. � Panurgus mia� swoj� rynkow� warto��, a prawo pozwala jego w�a�cicielowi dochodzi� pe�nego odszkodowania od cz�owieka odpowiedzialnego za jego �mier�. Zdaje si�, �e Roscjusz i Cherea za��dali od Flawiusza po sto tysi�cy sesterc�w. Je�li lichwiarz odm�wi i przegra proces, sumy te zostan� podwojone. Znaj�c jego chciwo��, podejrzewam, �e bez s�owa uzna sw� win� i zgodzi si� na mniejsz� kwot�.</p><p>��Niewielka to kara za tak bezsensown� zbrodni�.</p><p>��I niewielkie zado��uczynienie za zaprzepaszczenie takiego talentu. � Kiwn��em g�ow�. � Ale rzymskie prawo tylko na takie pozwala w wypadku zabicia niewolnika przez obywatela.</p><p>W ogrodzie zapad�a grobowa cisza. Eko usatysfakcjonowany, �e jego dedukcja doczeka�a si� uznania, ca�� uwag� po�wi�ci� nowej pi�ce. Podrzuci� j� w g�r� i z�apa�, wyra�nie zadowolony z prezentu.</p><p>��Ekonie, jak powiedzia�em, mam dla ciebie jeszcze jeden upominek.</p><p>Ch�opiec popatrzy� na mnie wyczekuj�co.</p><p>��Jest tutaj. � Poklepa�em le��cy na stoliku p�katy mieszek ze srebrem. � Ju� nie b�d� ci� uczy� czyta� i pisa� moimi nieudolnymi metodami. B�dziesz mia� prawdziwego nauczyciela, kt�ry codziennie rano przyjdzie uczy� ci� greki i �aciny. B�dzie surowy, a ty nieraz zap�aczesz, ale kiedy sko�czycie, b�dziesz czyta� i pisa� lepiej ode mnie. Taki m�dry ch�opak jak ty zas�uguje na to.</p><p>Eko rozpromieni� si� w u�miechu. Jeszcze nie widzia�em, by kto� tak wysoko podrzuci� pi�k�.</p><empty-line/><p>I na tym m�g�bym ju� zako�czy� t� histori�, ale przynios�a ona jeszcze jeden skutek. Znacznie p�niej tego wieczoru le�eli�my z Bethesd� w ��ku, rozdzieleni tylko owym zwiewnym szalem przetykanym srebrnymi nitkami. Przez ulotn� chwil� by�em w pe�ni zadowolony z �ycia i �wiata. Rozlu�niony i ukojony bezwiednie wyszepta�em swoje my�li.</p><p>��Mo�e powinienem ch�opaka adoptowa�?</p><p>��A niby dlaczego nie? � podchwyci�a jak zwykle w�adczo, cho� w p�nie Bethesd�. � Jakiego jeszcze chcesz od niego dowodu? Eko nie m�g�by by� dla ciebie lepszym synem, nawet gdyby p�yn�a w nim twoja krew.</p><p>I jak zwykle mia�a racj�.W </p><p><strong>SKARBIEC KR�LA PROTEUSZA</strong></p><p>��Opowiedz mi co�, Bethesdo � poprosi�em.</p><p>By�a to najgor�tsza noc najbardziej upalnego lata, jakie kiedykolwiek prze�y�em w Rzymie. Postawi�em sof� w ogrodzie w�r�d mak�w i morw w nadziei, �e znajdzie mnie tam jaki� powiew wiatru, kt�remu zechcia�oby si� zab��ka� nad Eskwilin. Niebo nade mn� by�o bezksi�ycowe, czarne i gwia�dziste. Sen jednak nie nadchodzi�. Bethesda le�a�a na swojej sofie niedaleko mnie. Zazwyczaj dzielimy �o�e, ale tej nocy by�o po prostu za gor�co na jakikolwiek kontakt cielesny. Na moje zagadni�cie westchn�a ze znu�eniem.</p><p>��Panie, godzin� temu chcia�e�, bym ci �piewa�a. Dwie godziny temu kaza�e� mi obmywa� ci stopy wilgotnym r�cznikiem�</p><p>��Zgadza si�. Piosenka brzmia�a s�odko, a r�cznik by� przyjemnie ch�odny. Ale wci�� nie mog� zasn��, ty zreszt� te�. Opowiedz mi wi�c jak�� histori�.</p><p>Ziewn�a, zakrywaj�c usta d�oni�. Jej czarne w�osy l�ni�y w �wietle gwiazd, a p��cienna koszula oblepia�a jej powabne cia�o niczym najzwiewniejszy mu�lin. Nawet ziewaj�c, by�a pi�kna� o wiele za pi�kna, jak na niewolnic� takiego plebejusza jak ja, my�la�em cz�sto. Fortuna u�miechn�a si� do mnie, kiedy natrafi�em onegdaj na t� dziewczyn� na aleksandryjskim targu niewolnik�w. Zastanawiam si� cz�sto, czy to ja wybra�em Bethesd�, czy raczej ona mnie?</p><p>��A czemu to ja nie mia�abym pos�ucha� ciebie? � W jej pytaniu kry�a si� niedwuznaczna sugestia. � W ko�cu uwielbiasz opowiada� o swojej pracy.</p><p>��Teraz to ja mam ci� usypia�? Zawsze uwa�a�a� moje relacje za nudne.</p><p>��Nieprawda � zaprotestowa�a sennie. � Opowiedz mi jeszcze raz, jak pomog�e� Cyceronowi rozwik�a� spraw� kobiety z Arretium. Na rynku wci�� si� o tym m�wi i wszyscy wychwalaj� Gordianusa Poszukiwacza jako najsprytniejszego faceta w mie�cie, skoro uda�o mu si� doszuka� prawdy o tej makabrycznej zbrodni.</p><p>��Ale z ciebie intrygantka, Bethesdo! My�lisz, �e pochlebstwami nak�onisz mnie do opowiadania? Jeste� moj� niewolnic� i rozkazuj� ci zabawia� mnie ciekawymi historiami.</p><p>��Albo pos�ucham o sprawie Sekstusa Roscjusza. � Bethesda w og�le nie zwraca�a uwagi na moje s�owa. � Wielki Cycero nigdy przedtem nie broni� oskar�onego o morderstwo, a c� dopiero o ojcob�jstwo! Jak�e mu by�a potrzebna pomoc Gordianusa Poszukiwacza! Kto by pomy�la�, �e ta historia sko�czy si� pokonaniem i zabiciem przez ciebie olbrzyma, kt�ry wype�z� z Cloaca Maxima, podczas gdy na Forum przemawia� Cycero�</p><p>��Nie chcia�bym ci� mie� za biografa! On nie by� �adnym olbrzymem, i to niezupe�nie ja go pokona�em i zabi�em, a cho� to si� dzia�o w publicznej toalecie, facet bynajmniej nie wylaz� ze �cieku. Poza tym ta historia wcale nie na tym si� sko�czy�a.</p><p>Le�eli�my w milczeniu przez d�ug� chwil�, s�uchaj�c cykania �wierszczy. Na niebie mign�a spadaj�ca gwiazda, co sk�oni�o Bethesd� do wypowiedzenia pod nosem modlitwy do kt�rego� z jej dziwacznych egipskich bog�w-zwierz�t.</p><p>��Opowiedz mi o Egipcie � powiedzia�em. � Nigdy nic nie m�wisz o Aleksandrii, a to takie wspania�e miasto, takie stare i tajemnicze.</p><p>��Ha! Wy, Rzymianie, my�licie, �e wszystko, co powsta�o przed waszym imperium, jest niezwykle stare. Aleksander ze swym miasteczkiem jeszcze si� nawet nie �ni� Ozyrysowi, kiedy Cheops budowa� sw� wielk� piramid�. Memfis i Teby liczy�y wiele stuleci, kiedy Achajowie ruszyli na wojn� z Trojanami.</p><p>��O kobiet� � przypomnia�em.</p><p>��Co �wiadczy, �e nie byli kompletnymi idiotami. Co prawda tylko idioci mogli my�le�, �e Helena ukrywa si� w Troi, podczas gdy ona przez ca�y czas przebywa�a w Memfis, u kr�la Proteusza.</p><p>��Co takiego? Nigdy czego� podobnego nie s�ysza�em!</p><p>��W Egipcie wie o tym ka�de dziecko.</p><p>��Ale to by znaczy�o, �e zniszczenie Troi nie mia�o �adnego sensu! A poniewa� to troja�ski uciekinier Eneasz zosta� p�niej protoplast� Rzymian, ca�y los Rzymu jest oparty na okrutnym �arcie bog�w! Lepiej trzymaj takie rewelacje dla siebie, Bethesdo, i nie rozpowiadaj ich na rynku�</p><p>��Za p�no�</p><p>Nawet w ciemno�ci nie mog�em nie dostrzec z�o�liwego u�miechu na jej ustach. Zamilkli�my zn�w na jaki� czas. W ko�cu Bethesda rzek�a:</p><p>��Wiesz, nie tylko ludzie tacy jak ty potrafi� rozwi�zywa� zagadki i odkrywa� tajemnice.</p><p>��Chcesz powiedzie�, �e potrafi� to tak�e bogowie?</p><p>��Nie. Mam na my�li kobiety.</p><p>��Doprawdy?</p><p>��Tak. Wzmianka o pobycie Heleny w Egipcie przypomnia�a mi histori� kr�la Rampsynitosa i jego skarbca. To w�a�nie kobieta rozwi�za�a zagadk� gin�cego srebra. Ale musia�e�, panie, ju� s�ysze� t� opowie��, bo jest naprawd� bardzo znana.</p><p>��O kr�lu Rampsy� jak mu tam?</p><p>Bethesda prychn�a cicho. Czasami ma dosy� �ycia w tak zacofanym w sprawach kultury kraju jak Rzym.</p><p>��Bethesdo, rozkazuj� ci opowiedzie� mi o skarbcu kr�la Rampsy� i tak dalej.</p><p>��Dobrze, panie. Kr�l Rampsynitos panowa� po Proteuszu, tym samym, kt�ry go�ci� Helen�, a przed kr�lem Cheopsem<sup>*</sup>.</p><p>��Tym od piramidy. Musia� by� wielkim w�adc�.</p><p>��By� okropnym kr�lem, najbardziej znienawidzonym w ca�ej d�ugiej historii Egiptu.</p><p>��Dlaczego?</p><p>��W�a�nie dlatego, �e zbudowa� piramid�. C� ona znaczy�a dla zwyk�ych ludzi, poza nie ko�cz�c� si� prac� i strasznymi podatkami? W pami�ci Egipcjan Cheops zapisa� si� jak najgorzej; ludzie pluj�, wypowiadaj�c jego imi�! Tylko przybysze z Rzymu i Grecji patrz� na piramid� i widz� co� wspania�ego. Egipcjanin patrzy na ni� i m�wi: �O, tam jest kamie�, kt�ry z�ama� grzbiet mojemu pradziadowi�, albo: �Przez tamten ozdobny pylon zbankrutowa�o gospodarstwo wuja mojego pradziada�. O, kr�l Rampsynitos podoba� si� ludziom o wiele bardziej.</p><p>��Jaki on by�?</p><p>��Bardzo bogaty. �aden kr�l w �adnym kr�lestwie nie mia� ani w po�owie tylu skarb�w co on.</p><p>��Nawet Midas?</p><p>��Nawet on. Rampsynitos posiada� wielk� fortun� w z�ocie i drogich kamieniach, ale jego najwi�kszym bogactwem by�o srebro. Mia� srebrne tace i puchary, srebrne monety i zwierciad�a, bransolety i ca�e wielkie sztaby odlane z czystego, l�ni�cego srebra. By�o tego tyle, �e postanowi� zbudowa� wielki skarbiec. Naj�� wi�c muratora, aby zaprojektowa� i postawi� �w budynek na pa�acowym dziedzi�cu, jako cz�� otaczaj�cego pa�ac muru. Budowa zaj�a kilka lat; trzeba by�o wydr��y� mur, a potem ci��, dopasowywa� i ustawia� kamienne bloki. Architekt by� cz�owiekiem silnego ducha, ale w�t�ego zdrowia; cho� by� zaledwie w �rednim wieku, z trudem dotrwa� przy �yciu do chwili uko�czenia dzie�a. Tego samego dnia, kiedy do skarbca wniesiono ca�y zapas srebra i zapiecz�towano wej�cie, zmar�, pozostawiaj�c wdow� i dw�ch syn�w, kt�rzy dopiero co weszli w wiek m�ski. Kr�l wezwa� ich obu przed swoje oblicze i wr�czy� ka�demu po srebrnej bransolecie na znak wdzi�czno�ci dla ich ojca.</p><p>��Niezbyt hojny dar � zauwa�y�em.</p><p>��By� mo�e. Kr�l Rampsynitos mia� opini� rozs�dnego i zr�wnowa�onego. Nie by� ani sk�py, ani zbyt szczodry.</p><p>��Do �ywego przypomina mi Cycerona.</p><p>Bethesda odchrz�kn�a, by mnie uciszy�, i opowiada�a dalej.</p><p>��Raz w miesi�cu kr�l kaza� �ama� piecz�cie i sp�dza� popo�udnie w swym skarbcu, podziwiaj�c srebrne r�kodzie�a i licz�c monety. Mija�y miesi�ce, Nil wzbiera� i opada�, zbiory by�y dobre. Nar�d by� szcz�liwy i w Egipcie panowa� pok�j. Kr�l jednak zauwa�y� co� niepokoj�cego; z jego skarbca gin�y sztuki srebra. Z pocz�tku my�la�, �e tylko mu si� tak wydaje, bo przecie� nie by�o sposobu, aby dosta� si� do wn�trza, nie uszkadzaj�c przy tym piecz�ci na drzwiach, a te zdejmowano tylko na czas jego w�asnych oficjalnych wizyt. Jednak�e kiedy jego s�udzy przeliczyli ca�� zawarto�� skarbca, okaza�o si�, �e si� nie myli�. Brakowa�o wielu monet i innych drobnych przedmiot�w. Zdumienie kr�la nie mia�o granic. Przy nast�pnej wizycie stwierdzi�, �e zgin�o jeszcze wi�cej srebra, w tym jego ulubiona rze�ba krokodyla, d�uga jak m�skie rami�. Rampsynitos zawrza� gniewem, ale wci�� nie mia� poj�cia, jak to si� dzieje. Potem wpad� na pomys�, by zastawi� w skarbcu pu�apki; ktokolwiek znowu wtargnie do �rodka, mia� zosta� uwi�ziony w �elaznej klatce. W nast�pnym miesi�cu jedna z pu�apek zadzia�a�a, ale zamiast zrozpaczonego i b�agaj�cego o lito�� z�odzieja kr�l znalaz� tylko martwe cia�o.</p><p>��To jasne � mrukn��em. � Biedaczysko z�odziej umar� z g�odu i pragnienia albo te� ze strachu, kiedy nagle spad�a na niego klatka.</p><p>��Mo�e tak by�o. Ale on nie mia� g�owy!</p><p>��Jak to? � Zaskoczony unios�em brwi.</p><p>��Trup nie mia� g�owy i nigdzie jej nie znaleziono.</p><p>��To dziwne.</p><p>��W�a�nie. � Bethesda powa�nie skin�a g�ow�.</p><p>��A srebra zn�w brakowa�o?</p><p>��Tak.</p><p>��Z�odziei musia�o by� wi�c co najmniej dw�ch.</p><p>��Pewnie tak. Ale kr�l Rampsynitos nie przybli�y� si� ani o krok do rozwi�zania tej zagadki. Potem przysz�o mu do g�owy, �e nieszcz�sny z�odziej m�g� mie� w Memfis krewnych, kt�rzy w takim razie pragn�liby odzyska� cia�o, �eby je oczy�ci� i wyprawi� w drog� na tamten �wiat. Oczywi�cie trudno by�o si� spodziewa�, �e ktokolwiek po prostu si� zg�osi po zw�oki, wi�c Rampsynitos kaza� wywiesi� je przed murami pa�acu. Z jednej strony mia�a to by� przestroga dla wszystkich z�odziei w mie�cie, ale prawdziwym celem kr�la by�o schwytanie kogo�, kto m�g�by co� wiedzie� o tej dziwnej historii. Dwaj najbardziej zaufani stra�nicy kr�lewscy, wielcy, brodaci wojacy, kt�rzy zazwyczaj strzegli piecz�ci na wrotach skarbca, otrzymali zadanie pilnowania cia�a dzie� i noc i pojmania ka�dego, kto na jego widok by lamentowa�. Nast�pnego ranka, gdy tylko kr�l wsta� z �o�a, pospieszy� na pa�acowy mur sprawdzi� efekt swojego posuni�cia, poniewa� sprawa gin�cego srebra z czasem zacz�a zajmowa� wszystkie jego my�li na jawie i we �nie. I c� zobaczy�? Obaj stra�nicy spali jak zabici, brody mieli do po�owy zgolone, a bezg�owy trup znikn��! Rampsynitos kaza� ich do siebie przyprowadzi�. Jecha�o od nich winem na dwa stadiony, a w g�owach mieli chaos; pami�tali jednak, �e tu� przed zachodem s�o�ca przeje�d�a� tamt�dy kupiec z wozem pe�nym sk�rzanych buk�ak�w z trunkiem, z kt�rych jeden ciek�. Stra�nicy podbiegli z kubkami i dzi�kuj�c dobremu losowi, na�apali sobie wina ku wielkiej z�o�ci kupca, cho� przecie� to nie oni przedziurawili mu buk�ak. Udobruchali go dobrym s�owem, a on przystan�� na chwil�, wyja�niaj�c, �e jest zm�czony i nerwowy po ca�ym dniu pracy. Aby wynagrodzi� im sw� opryskliwo��, dola� im jeszcze po kubku najlepszego ze swoich win. Potem �aden ze stra�nik�w ju� nic nie pami�ta�, w ka�dym razie obaj tak zgodnie twierdzili. Kiedy si� ockn�li, by� ju� �wit, kr�l wydziera� si� na nich z korony muru, brakowa�o im po p� brody, a pilnowany przez nich trup jakby wyparowa�.</p><p>��Bethesdo � przerwa�em jej. � Mam nadziej�, �e nie uka�e si� to jedn� z tych egipskich opowie�ci grozy, w kt�rych martwe cia�a spaceruj� sobie ulicami jak gdyby nigdy nic.</p><p>Wyci�gn�a r�k� i zalotnie przesun�a paznokciami po moim ramieniu, przyprawiaj�c mnie o g�si� sk�rk�. Czuj�c moje drgni�cie, za�mia�a si� niskim, zmys�owym �miechem, zanim podj�a opowie��.</p><p>��Kiedy przysz�o do opisu owego kupca, stra�nicy nie umieli powiedzie� nic konkretnego. Jeden m�wi�, �e by� m�ody, drugi, �e w �rednim wieku. Jeden twierdzi�, �e mia� brod�, jego kolega widzia� tylko parodniowy zarost.</p><p>��Wino albo to, co w nim by�o, musia�o zm�ci� im zmys�y � mrukn��em. � Zak�adaj�c, �e w og�le m�wili prawd�.</p><p>��Mo�e tak, mo�e nie, ale na wszelki wypadek kr�l kaza� zgarn�� wszystkich handlarzy winem w Memfis i pokaza� ich stra�nikom.</p><p>��I co, rozpoznali kt�rego�?</p><p>��Nie rozpoznali. Kr�l wci�� wiedzia� tyle co przedtem. Co gorsza, �pi�cych i wygolonych stra�nik�w widzieli otwieraj�cy swe kramy przekupnie i po mie�cie gruchn�a wie��, �e doborowi �o�nierze kr�la wyszli na dudk�w. Roznios�y si� plotki o bezg�owym trupie i kradzionym srebrze. Wkr�tce ca�e Memfis szepta�o o tym za plecami w�adcy, kt�rego z�o�� si�ga�a ju� zenitu.</p><p>��Nie dziwi� mu si�!</p><p>��By� tak z�y, �e rozkaza�, aby obaj stra�nicy pozostali tak wygoleni na po�miewisko ca�ego miasta.</p><p>���agodnie ich wi�c potraktowa�.</p><p>��Wcale nie. Wtedy w Memfis paradowa� po ulicach z brod� do po�owy zgolon� by�o tak� sam� ha�b�, jak dla Rzymianina pojawi� si� na Forum w sanda�ach zamiast w butach do togi.</p><p>��Nie do pomy�lenia! � zakrzykn��em.</p><p>��Ale los jest mieczem obosiecznym, jak to si� w Rzymie mawia. W ostatecznym rachunku kr�lowi wysz�o na dobre to plotkowanie, wie�� szybko bowiem trafi�a do uszu pewnej m�odej kurtyzany, mieszkaj�cej nad sk�adem dywan�w blisko bramy pa�acu. Na imi� mia�a Naja i ju� od dawna s�ysza�a o dziwnych rzeczach, jakie dziej� si� za murami, jako �e w�r�d jej klienteli nie brak by�o kr�lewskich dworzan. G�owi�c si� nad zas�yszanymi urywkami informacji o ca�ej tej sprawie, obracaj�c w my�lach wszystko, co wiedzia�a o skarbcu, jego budowie i zabezpieczeniach, dosz�a do wniosku, �e zna rozwi�zanie zagadki. Naja mog�a i�� prosto do kr�la i wyjawi� mu to�samo�� z�odziei, ale powstrzymywa�y j� dwie rzeczy; po pierwsze, nie mia�a �adnych solidnych dowod�w, a po drugie, jak ju� m�wi�am, kr�l Rampsynitos nie s�yn�� z hojno�ci. M�g�by jej tylko podzi�kowa�, mo�e podarowa� jak�� bransolet� i odes�a�, sk�d przysz�a! Kiedy wi�c wybra�a si� do niego, powiedzia�a tylko, �e ma plan rozwik�ania ca�ej sprawy, ale jego wykonanie b�dzie kosztowa�o j� sporo czasu i pieni�dzy. Je�li �w plan nie przyniesie rezultat�w, gotowa jest ponie�� te koszty sama�</p><p>��C� to za okropna my�l! � wtr�ci�em z przekonaniem. � Ja zawsze ��dam zwrotu koszt�w i wyp�aty honorarium, nawet je�li �ledztwo mi si� nie powiedzie.</p><p>���ale je�li wykryje z�odziei i wyja�ni, w jaki spos�b wynosili �upy ze skarbca, w�wczas Rampsynitos ma jej da� tyle srebra, ile mu� ud�wignie, a na dodatek spe�ni jej jedno �yczenie. Kr�lowi z pocz�tku cena wyda�a si� wyg�rowana, ale im d�u�ej o tym my�la�, tym bardziej si� z ni� godzi�. W ko�cu straci� ju� wi�cej ni� �adunek jednego mu�a, a kradzie�e przecie� si� nie sko�cz�, dop�ki z�odziej nie zostanie pojmany. Poza tym c� za �yczenie mo�e mie� m�oda kurtyzana, kt�rego kr�l nie m�g�by spe�ni� jednym skinieniem d�oni? Zreszt� nie wydawa�o mu si� prawdopodobne, aby kto� taki potrafi� rozwi�za� zagadk�, kt�ra zap�dzi�a w kozi r�g i jego samego, i wszystkich kr�lewskich doradc�w. Zgodzi� si� wi�c na jej warunki. Naja popyta�a tu i �wdzie; nie zaj�o jej wiele czasu ustalenie nazwiska podejrzanego i jego miejsca zamieszkania. Pos�a�a s�ug�, by go �ledzi� i natychmiast j� zaalarmowa�, kiedy pojawi si� przy jej domu. Kilka dni p�niej zdyszany s�uga przyp�dzi� do Nai i poprosi�, by wyjrza�a przez okno. Wy�o�onym przed sklepem kosztownym dywanom przygl�da� si� jaki� m�odzieniec w nowym ubraniu i sanda�ach. Naja zasiad�a u okna i wys�a�a s�ug� z wiadomo�ci� dla nieznajomego.</p><p>��I zaraz rzuci�a mu w oczy oskar�enie?</p><p>��Oczywi�cie, �e nie. S�uga powiedzia� m�odzie�cowi, �e jego pani spostrzeg�a go przez okno i uzna�a za m�czyzn� o dobrym smaku i odpowiednich �rodkach, pragnie wi�c zaprosi� go do siebie na g�r�. Kiedy zaciekawiony podni�s� g�ow�, zobaczy� Naj� w takiej pozie, �e niewielu facet�w nie przyj�oby takiego zaproszenia.</p><p>��Ta Naja� � rzek�em w udawanym zamy�leniu -�zaczyna mi przywodzi� na my�l pewn� inn� Egipcjank�, kt�r� znam.</p><p>��M�ody cz�owiek poszed� prosto do jej pokoju. S�uga poda� ch�odne wino i �wie�e owoce, po czym przysiad� za drzwiami i zacz�� gra� na flecie. Naja przez chwil� rozmawia�a z go�ciem, kt�ry nie ukrywa� swego po��dania. Ona jednak upar�a si�, �e najpierw w co� zagraj�. Rozleniwiony ciep�em dnia, rozlu�niony przez wino i powodowany ��dz� m�odzieniec z �atwo�ci� si� zgodzi�. Gra mia�a polega� na tym, �e ka�de z nich zdradzi drugiemu dwa swoje sekrety, on, oczywi�cie, pierwszy. Zapyta�a go, jakie by�o jego najwi�ksze przest�pstwo i najsprytniejsza sztuczka. Te pytania troch� go otrze�wi�y i przez twarz przebieg� mu cie� smutku, w ko�cu si� jednak roze�mia� i powiedzia�: �Nietrudno mi odpowiedzie�, ale nie wiem, co jest czym. Moim najwi�kszym przest�pstwem by�o obci�cie g�owy memu bratu, a najsprytniejsz� sztuczk� po��czenie jej ponownie z cia�em. A mo�e na odwr�t?� U�miechn�� si� smutno i spojrza� na Naj� po��dliwie. �A twoje sekrety?� � zapyta�. Naja westchn�a i rzek�a: �Podobnie jak ty, nie jestem pewna, co jest czym. My�l�, �e moj� najsprytniejsz� sztuczk� by�o wykrycie z�odzieja srebra kr�la Rampsynitosa, a najwi�ksz� zbrodni� b�dzie wydanie go w r�ce w�adcy. A mo�e na odwr�t?� M�odzieniec drgn�� i w jednej chwili otrze�wia� zupe�nie. Zerwa� si� na r�wne nogi i rzuci� si� do okna, ale w tej samej chwili wielka �elazna klatka, podobna jak ta, kt�ra uwi�zi�a jego brata, opad�a na� z sufitu. Nie by�o ju� dla niego ucieczki, a Naja pos�a�a s�ug� po stra� kr�lewsk�. �A teraz�, m�wi, �kiedy tak sobie czekamy, mo�e wyja�nisz mi to, czego dot�d nie wiem na temat kradzie�y kr�lewskiego srebra�. M�ody cz�owiek by� z pocz�tku w�ciek�y, ale wkr�tce jego gniew zamieni� si� w rozpacz, gdy uzmys�owi� sobie, co go czeka. �mier� by�a naj�agodniejsz� kar�, na jak� m�g� liczy�. Najprawdopodobniej uci�to by mu d�onie i stopy i pozostawiono w�asnemu losowi jako kalek� i �ebraka. �Przecie� ty ju� wszystko musisz wiedzie�!�, krzykn��. �Jak mnie rozszyfrowa�a�?� Naja wzruszy�a ramionami. �My�la�am przez chwil�, powiedzia�a, ��e mogli by� w to zamieszani ci dwaj stra�nicy, a bezg�owe cia�o nale�a�o do ich wsp�lnika, kt�rego zabili, kiedy wpad� w pu�apk�, �eby nie m�g� ich zdradzi�. Stra�nicy wiedzieli jednak o klatce i umieliby jej unikn��; poza tym w�tpi�, by kt�rykolwiek m�czyzna w Memfis pozwoli� sobie pokaza� si� przed kr�lewskim obliczem z brod� do po�owy zgolon�, nawet dla ukrycia w�asnej winy. Ponadto wszyscy s� zgodni co do tego, �e wr�t skarbca nie da si� otworzy� bez z�amania piecz�ci, musi wi�c istnie� jaka� inna droga do �rodka. A sk�d by si� wzi�a, gdyby nie zaplanowa� jej budowniczy? I kto by wiedzia� o jakimkolwiek tajnym wej�ciu, je�li nie jego dwaj synowie?� M�odzieniec popatrzy� na ni� i rzek�: �To prawda. Ojciec pokaza� je nam przed �mierci�. Tajne wej�cie do skarbca otwiera�o si� po naci�ni�ciu jednego z kamieni w pa�acowym murze. Nie da�oby si� go znale��, nie znaj�c odpowiednich wymiar�w. Dwaj ludzie, a nawet jeden, mog� otworzy� je jednym pchni�ciem, zabra�, ile ud�wign�, i zatrzasn�� wej�cie za sob�, a nikt inny by go nie znalaz�. M�wi�em starszemu bratu, �e bierzemy za du�o i kr�l mo�e si� zorientowa�. Ale nasz ojciec powiedzia� nam, �e kr�l marnie go op�aci� za wszystkie lata jego ci�kiej pracy i dlatego zbudowa� to wej�cie, �eby�my zawsze mogli mie� sta�y, dodatkowy doch�d�. �No i w ko�cu tw�j brat zosta� uwi�ziony w klatce�, westchn�a Naja. �Tak. M�g� przecisn�� g�ow� mi�dzy pr�tami, ale nic ponadto. B�aga� mnie, bym mu j� uci�� i zabra� ze sob�, bo inaczej kto� z pa�acu m�g�by go rozpozna� i ca�� nasz� rodzin� czeka�oby nieszcz�cie i ruina�. �Ty za� spe�ni�e� jego ��danie. Jakie to musia�o by� dla ciebie straszne prze�ycie! Jakiej wymaga�o to odwagi! Ale by�e� dobrym bratem. Odzyska�e� jego cia�o i po��czy�e� na powr�t z g�ow�, umo�liwiaj�c mu podr� w za�wiaty�. �Mo�e bym si� na to nie odwa�y�, ale matka nalega�a. Przebra�em si� wi�c i nak�oni�em stra�nik�w do wypicia wina z narkotykiem. W ciemno�ci odci��em cia�o mego brata i ukry�em pod buk�akami na wozie. Zanim odjecha�em, ogoli�em im brody na po�owie twarzy, �eby kr�l nie podejrzewa� ich o wsp�udzia��. Naja wyjrza�a za okno. �Ot� i oni�, oznajmi�a, �spiesz� tu co si� przez plac�. �B�agam ci�, m�wi� m�odzieniec, wysuwaj�c g�ow� przez pr�ty klatki, �zetnij mi g�ow�! Niech podziel� los brata! Inaczej kto wie, jak straszn� kar� kr�l mi wymierzy?� Naja wzi�a do r�ki n� z d�ugim ostrzem i udawa�a, �e si� zastanawia nad jego pro�b�. W ko�cu, kiedy ju� kroki stra�nik�w zadudni�y na schodach, powiedzia�a: �Nie. My�l�, �e pozwol�, by sprawiedliwo�ci sta�o si� zado��. I tak �w m�ody cz�owiek stan�� przed kr�lewskim obliczem wraz z Naj�, kt�ra posz�a po swoj� nagrod�. W domu z�odzieja znaleziono sporo skradzionego srebra i zwr�cono je do skarbca. Tajne wej�cie zamurowano, a Naja mog�a ob�adowa� mu�a do woli. A co si� sta�o z nieszcz�snym synem architekta? Kr�l Rampsynitos og�osi�, �e najpierw pozwoli poszkodowanym przeze� stra�nikom wywrze� zemst�, a na drugi dzie� zdecyduje, czy go �ci��, czy pu�ci� wolno bez d�oni i st�p. Kiedy odchodzi�, Naja zawo�a�a za nim: �Wielki kr�lu, czy pami�tasz o drugiej cz�ci naszej umowy?� Rampsynitos obejrza� si� na ni� ze zdziwieniem. �Powiedzia�e�, �e spe�nisz jedno moje �yczenie�, przypomnia�a. �Ach, tak� Czego wi�c pragniesz?� � zapyta�. �Pragn�, by� wybaczy� temu m�odzie�cowi jego wyst�pek i go uwolni��. Rampsynitos patrzy� na ni� zdumiony. Jej pro�ba by�a nie do spe�nienia� ale czy� m�g� jej nie spe�ni�? Wreszcie si� u�miechn��, m�wi�c: �Dlaczego nie? Zagadka jest rozwi�zana, srebro odzyskane, tajne wej�cie zlikwidowane. My�la�em, �e ten z�odziej jest najsprytniejszym cz�owiekiem w Egipcie, ale ty, Najo, jeste� od niego jeszcze sprytniejsza!�</p><empty-line/><p>Nad nami przenikn�a kolejna spadaj�ca gwiazda; �wierszcze niestrudzenie gra�y w listowiu, a ja przeci�gn��em si� sennie.</p><p>��I zapewne ci dwoje si� wkr�tce potem pobrali � wyrazi�em przypuszczenie.</p><p>��Tak m�wi historia i nic dziwnego, �e kobieta tak m�dra jak Naja mog�a wybra� tylko m�czyzn� tak sprytnego jak ten z�odziej. Z uzyskanym przez ni� srebrem i z po��czonymi si�ami ich rozumu na pewno �y�o im si� dobrze i szcz�liwie.</p><p>��A kr�l Rampsynitos?</p><p>��Jego pami�� jest wci�� czczona jako ostatniego z dobrych kr�l�w, bo potem Cheops zapocz�tkowa� d�ug� dynasti� katastrof. M�wi�, �e po rozwik�aniu tajemnicy gin�cego srebra Rampsynitos uda� si� do miejsca zwanego przez Grek�w i Rzymian Hadesem i gra� tam w ko�ci z Demeter. Jedn� gr� wygra�, drug� przegra�. Kiedy wraca�, bogini podarowa�a mu z�ot� chusteczk�. I dlatego w�a�nie kap�ani zawi�zuj� sobie oczy ��tymi opaskami, kiedy pod��aj� za szakalami do �wi�tyni Demeter w noc �wi�ta wiosny�</p><p>Musia�em zasn��, bo nie zapami�ta�em reszty opowie�ci Bethesdy. Kiedy si� ockn��em, milcza�a, ale po oddechu pozna�em, �e jeszcze nie �pi.</p><p>��Bethesdo� � szepn��em. � A jaki by� tw�j najwi�kszy wyst�pek i najsprytniejsza sztuczka?</p><p>Min�a d�uga chwila, zanim us�ysza�em odpowied�.</p><p>��My�l�, �e one s� jeszcze przede mn�. A twoje?</p><p>��Chod� tu do mnie, to ci powiem na ucho.</p><p>Noc troch� si� och�odzi�a. Od doliny Tybru nadlecia�a lekka bryza. Bethesda podnios�a si� z sofy i po�o�y�a si� przy mnie. Dotkn��em ustami jej ucha, ale nie szepta�em �adnych sekret�w; robili�my za to co� innego. A nast�pnego dnia poszed�em na ulic� z�otnik�w i kupi�em jej prost� srebrn� bransolet� na pami�tk� nocy opowie�ci o kr�lu Rampsynitosie i jego skarbcu. </p><p><strong>FA�SZYWY TESTAMENT</strong></p><p>Lucjusz Klaudiusz ma palce jak kie�baski, rumiane policzki i czerwony nos nad ma�ymi, ale grubymi ustami. G�ow� okala mu wianuszek niesfornych rudawych w�os�w. Jest nobilem, a nawet kim� wi�cej: nazwisko Klaudiusz �wiadczy o jego przynale�no�ci do klasy patrycjuszy, tej niewielkiej liczby starych rod�w, kt�re uczyni�y Rzym wielkim (a w ka�dym razie wm�wi�y to pozosta�ym Rzymianom). Nie wszyscy patrycjusze s� bogaci; nawet najszacowniejsze rody mog� podupa�� z biegiem wiek�w. Ale po z�otym patrycjuszowskim pier�cieniu, kt�remu dotrzymywa�y towarzystwa inne (jeden, srebrny z lapisem, inny z bia�ego z�ota z oczkiem z nieskazitelnego zielonego szk�a), domy�la�em si�, �e Lucjusz Klaudiusz dysponuje poka�nym maj�tkiem. Opr�cz pier�cieni nosi� na szyi z�oty �a�cuch, z kt�rego zwisa�y l�ni�ce szklane, sopelki, nurzaj�ce si� w porastaj�cych jego pulchn� pier� rudych k�dziorkach. Jego toga sporz�dzona by�a z najlepszej we�ny, a sk�rzane buty wykona� prawdziwy mistrz szewskiego fachu. Jednym s�owem, przedstawia� obraz typowego bogatego patrycjusza, ani specjalnie przystojnego, ani specjalnie inteligentnego, ale nienagannie ubranego i zadbanego. W zielonych oczach igra�y weso�e iskierki, a usta �atwo si� uk�ada�y w u�miech, zdradzaj�c og�lnie przyjemny charakter. Bogaty, szlachetnie urodzony i z natury pogodny � wyda� mi si� cz�owiekiem, kt�ry nie powinien mie� najmniejszych zmartwie�; niew�tpliwie mia� jednak jakie�, bo inaczej nigdy by mnie nie odwiedzi�.</p><p>Siedzieli�my w moim niewielkim ogrodzie. Jeszcze nie tak dawno cz�owiek o pozycji spo�ecznej Lucjusza Klaudiusza nie postawi�by nogi w domu Gordianusa Poszukiwacza, ale w ostatnich latach sta�em si� bardziej, by tak rzec, tolerowany. My�l�, �e zacz�o si� to od mojej pierwszej roboty dla m�odego adwokata Cycerona. Najwyra�niej m�j zleceniodawca opowiada� o mnie r�ne mi�e rzeczy kolegom z s�d�w, na przyk�ad, �e przyj�� mnie kiedy� pod sw�j dach i okaza�o si�, �e ten Gordianus, cho� zawodowy szperacz i znajomek r�nych szumowin, jednak umie je�� �y�k� z miski i u�ywa� domowej toalety.</p><p>Lucjusz wype�nia� sob� podane mu krzes�o a� po brzegi. By� wyra�nie niesw�j: wierci� si�, na ile mu pozwala�y sztywne ramy por�czy, i bawi� pier�cieniami, a wreszcie u�miechn�� si� g�upio i wyci�gn�� r�k� z opr�nionym kubkiem.</p><p>��Mog� dosta� jeszcze troch�?</p><p>��Naturalnie. � Klasn��em w d�onie. � Bethesdo! Dolej wina go�ciowi. Najlepszego, z tej zielonej butelki.</p><p>Bethesda spe�ni�a polecenie do�� niech�tnie; niespiesznie wsta�a ze swojego miejsca za kolumn� perystylu i wolnym krokiem uda�a si� do kuchni, poruszaj�c si� z gracj� rozwijaj�cego si� kwiatu. Lucjusz patrzy� za ni�, prze�ykaj�c z trudem �lin�.</p><p>��Bardzo pi�kn� masz niewolnic� � wyszepta�.</p><p>��Dzi�kuj�, Lucjuszu Klaudiuszu.</p><p>Mia�em nadziej�, �e nie zacznie nalega�, abym mu j� sprzeda�, jak to czyni wi�kszo�� moich zamo�nych klient�w; p�onn�, jak si� zaraz okaza�o.</p><p>��Pewnie by� nie zechcia�� � zacz��.</p><p>��Niestety, nie.</p><p>��Ale ja chc� powiedzie�</p><p>��Pr�dzej bym ci sprzeda� moje nadprogramowe �ebro.</p><p>��No tak� � mrukn��, po czym zmarszczy� mi�siste czo�o. � Co powiedzia�e�?</p><p>��Och, nic takiego. Takie bzdurne wyra�enie, kt�re przej��em od Bethesdy. Wed�ug jej przodk�w po mieczu pierwsza kobieta powsta�a z �ebra wyj�tego z pierwszego m�czyzny przez ich boga zwanego Jehow�. Dlatego w�a�nie niekt�rzy z nas maj� jakby dodatkowe �ebro, bez odpowiednika po drugiej stronie.</p><p>��Powa�nie? � Lucjusz zacz�� si� maca� po �ebrach, ale by� chyba zbyt t�usty, by kt�rekolwiek wyczu� pod palcami.</p><p>Poci�gn��em �yk wina, kryj�c u�miech. Bethesda opowiada�a mi wiele razy hebrajsk� histori� o stworzeniu ludzi. Za ka�dym razem �api� si� za bok i wydaj� bolesny j�k, a� oboje wybuchamy �miechem. Uwa�am to za bardzo dziwn� legend�, ale nie dziwniejsz� od opowie�ci jej matki o egipskich bogach z g�owami szakali czy byk�w i o krokodylach spaceruj�cych na tylnych �apach. Je�li jest cho� troch� prawdziwa, to ten hebrajski b�g jest godzien szacunku; nawet Jowisz nie mo�e ro�ci� sobie praw autorskich do tworu cho� w po�owie tak doskona�ego jak Bethesda.</p><p>W ko�cu uzna�em, �e po�wi�ci�em wystarczaj�co du�o czasu na prze�amywanie lod�w.</p><p>��Powiedz mi, Lucjuszu Klaudiuszu, co ci� trapi?</p><p>��We�miesz mnie za g�upca� � zacz��.</p><p>��Z pewno�ci� nie � wtr�ci�em przekonany, �e pewnie tak w�a�nie b�dzie.</p><p>��C� To by�o przedwczoraj� a mo�e dwa dni temu? W ka�dym razie na drugi dzie� po idach majowych, tego jestem pewien.</p><p>��Je�li tak, to istotnie owo nie nazwane jeszcze przez ciebie zdarzenie nast�pi�o dwa dni temu.</p><p>Bethesda wysun�a si� z domu i stan�a w cieniu portyku, czekaj�c na m�j znak. Pokr�ci�em g�ow�, ka��c jej zosta� na miejscu. Kolejny kubek wina m�g� rozlu�ni� Lucjuszowi j�zyk, ale w g�owie szumia�o mu ju� wystarczaj�co.</p><p>��C� wi�c zasz�o tego szczeg�lnego dnia?</p><p>��Akurat by�em w tej okolicy� nie tu na Eskwilinie, ale u jego podn�a, w Suburze�</p><p>��Subura to fascynuj�ca dzielnica � powiedzia�em, staraj�c si� sobie wyobrazi�, czym jej brudne uliczki mog�y przyci�ga� cz�owieka, kt�ry zapewne mieszka w wielkiej willi na Palatynie. Przychodzi�y mi na my�l tylko szulernie, tawerny, domy rozpusty i zb�je do wynaj�cia.</p><p>��Widzisz, nie mam zbyt wielu zaj��. � Lucjusz westchn�� ci�ko. � Nigdy nie mia�em g�owy do polityki ani interes�w, jak inni cz�onkowie mojej rodziny. Na Forum czuj� si� bezu�yteczny. Pr�bowa�em �ycia na wsi, ale rolnik te� ze mnie �aden. Krowy i zbiory mnie serdecznie nudz�. Nie lubi� te� przyjmowa� go�ci; obcy ludzie na kolacji, wszyscy dwa razy m�drzejsi ode mnie, a ja mam ich zabawia�. Tyle z tym zachodu� Jak widzisz, szybko i �atwo ulegam nudzie.</p><p>��S�ucham, s�ucham. � Kiwn��em g�ow�, t�umi�c ziewni�cie.</p><p>��No wi�c w��cz� si� cz�sto po mie�cie. Raz id� do term, poprzygl�da� si� starcom grzej�cym ko�ci w ciep�ych �r�d�ach, kiedy indziej na Pole Marsowe, popatrze� na �wiczenia wy�cigowych rydwan�w. Chodz� nad Tyber na targi ryb, byd�a i zamorskich towar�w. Lubi� patrze�, jak ludzie pracuj�, jak si� krz�taj� wok� w�asnych spraw z tak� determinacj�. Tu kobieta wyk��ca si� z przekupniami, tam majster pokrzykuje na murarzy, dziewczyny przesiaduj�ce w oknach lupanar�w zatrzaskuj� okiennice na widok zmierzaj�cej w ich stron� grupy podochoconych gladiator�w� Wszyscy s� tacy �ywi, wyrazi�ci, konkretni, tacy� no, przeciwie�stwo znudzonych. Rozumiesz mnie, Gordianusie?</p><p>��Chyba tak, Lucjuszu Klaudiuszu.</p><p>��A zatem rozumiesz tak�e, dlaczego uwielbiam Subur�. C� to za dzielnica! A� pulsuje, niemal pachnie nami�tno�ci�. Zat�oczone kamienice, dziwne wonie, ca�y ludzki teatr! Kr�te i w�skie uliczki, mroczne alejki, p�yn�ce z pi�ter odg�osy k��tni, �miechu, mi�o�ci� To tajemnicze miejsce pe�ne �ycia!</p><p>��W n�dzy nie ma nic tajemniczego � zauwa�y�em.</p><p>��Ale� jest! � upiera� si� Lucjusz.</p><p>Mo�e dla ciebie, pomy�la�em, na g�os m�wi�c:</p><p>��Opowiedz mi zatem o swojej przygodzie sprzed dw�ch dni.</p><p>��Oczywi�cie. Ale zdaje si�, �e pos�a�e� dziewczyn� po wino?</p><p>Klasn��em w d�onie. Bethesda wychyn�a z cienia. Jej d�ugie, czarne w�osy zal�ni�y w s�o�cu. Lucjusz jakby nie m�g� podnie�� na ni� wzroku, kiedy nalewa�a mu wino. Wypi� spory �yk, u�miechn�� si� z za�enowaniem i gorliwie pokiwa� g�ow� w ge�cie pochwa�y dla mojego najlepszego, jak powiedzia�em, trunku, jakiego by zapewne nie poda� nawet swoim niewolnikom.</p><p>��Tego ranka, bardzo wcze�nie, szed�em sobie jedn� z bocznych uliczek, gwi�d��c jak�� melodyjk� i popatruj�c na wyrastaj�ce wsz�dzie spomi�dzy bruku najr�niejsze wiosenne m�ode p�dy, �d�b�a i kwiatki. Pi�kno znajdziesz nawet w�r�d takiego ub�stwa, pomy�la�em i zacz��em rozwa�a� napisanie o tym wiersza, cho� poezja nie jest moj� mocn� stron��</p><p>��I wtedy co� si� sta�o? � ponagli�em go.</p><p>��O, tak. Jaki� m�czyzna krzykn�� do mnie z okna na drugim pi�trze kamienicy: �Obywatelu, prosz� ci�, przyjd� tu szybko! Umiera cz�owiek!� Zawaha�em si�. W ko�cu m�g� pr�bowa� mnie zwabi� do budynku, �eby obrabowa�, albo jeszcze gorzej, a ja nie wzi��em ze sob� niewolnika do ochrony. Lubi� w��czy� si� samopas. Po chwili obok niego pokaza� si� drugi i powiedzia�: �Obywatelu, potrzebna jest nam twoja pomoc. Umiera m�ody cz�owiek i chce wyrazi� ostatni� wol�. Potrzeba do tego siedmiu �wiadk�w, a mamy sze�ciu. Pomo�esz nam?� No i poszed�em na g�r�. Niecz�sto bywam komukolwiek potrzebny. Jak m�g�bym odm�wi�? Mieszkanie okaza�o si� ca�kiem �adnie umeblowane, wcale nie brudne ani podejrzane. W jednym pokoju na ��ku le�a� kto� owini�ty w koc, j�cz�cy i rozdygotany. Opiekowa� si� nim starszy od niego m�czyzna; obmywa� mu twarz wilgotn� �cierk� czy r�cznikiem. Opr�cz niego t�oczy�o si� tam sze�ciu innych. Mia�em wra�enie, �e obecni nie znaj� si� nawzajem, jakby te� zostali napr�dce przywo�ani z ulicy.</p><p>��Jako �wiadkowie testamentu?</p><p>��Tak jest. Umieraj�cy nazywa� si� Azuwiusz i pochodzi� z Larinum. Podczas wizyty w Rzymie nabawi� si� jakiej� strasznej choroby i teraz le�a� zdj�ty niemoc�, mokry od potu i wstrz�sany dreszczami. Choroba doda�a mu lat; wed�ug s��w jego przyjaciela nie mia� jeszcze dwudziestu lat, a ja widzia�em przed sob� twarz wychud�� i poryt� zmarszczkami. Wzywano do niego lekarzy, ale na nic si� nie przydali. M�ody Azuwiusz ba� si�, �e lada chwila umrze, a poniewa� nie mia� spisanego testamentu� by� przecie� taki m�ody!� pos�a� wi�c swego przyjaciela po tabliczk� woskow� i rylec. Nie czyta�em tre�ci dokumentu, kiedy go nam pokazano, ale widzia�em, �e pisany by� dwoma r�nymi charakterami. Widocznie pierwsze linijki napisa� sam, niepewn� i dr��c� r�k�, a przyjaciel za niego doko�czy�. Prawo wymaga siedmiu �wiadk�w, wi�c dla przyspieszenia sprawy ten starszy po prostu przywo�ywa� kolejnych przechodni�w z ulicy. Na naszych oczach biedny ch�opiec podpisa� testament i odcisn�� w wosku sw�j pier�cie�.</p><p>��A potem to samo uczynili�cie wy?</p><p>��Zgadza si�. Nast�pnie podzi�kowano nam i szybko wyekspediowano z pokoju, �eby m�ody Azuwiusz m�g� odpocz��, zanim nadejdzie jego ostatnia chwila. Powiem ci, �e kiedy wychodzi�em z kamienicy, p�aka�em ju� jak fontanna i nie by�em w tym osamotniony. Spacerowa�em dalej po Suburze w melancholijnym nastroju, rozmy�laj�c nad losem owego m�odzie�ca, o jego biednej rodzinie w Larinum i o tym, jak przyjm� smutne wie�ci. Pami�tam, �e mija�em dom publiczny na ko�cu ulicy, ledwie o sto krok�w od pokoju umieraj�cego, i uderzy�a mnie ironia tego kontrastu; tu, w czterech �cianach, mieszka�a sama przyjemno�� i spe�nienie, gdy tam, niemal o wyci�gni�cie r�ki, Pluton otwiera� usta, by po�kn�� ko�cz�ce si� �ycie. Przysz�o mi na my�l, �e mog�oby si� to sta� kanw� wspania�ego wiersza�</p><p>��W r�ku prawdziwie wielkiego poety � doko�czy�em za niego pospiesznie. � I co, dosz�y do ciebie wie�ci o dalszym losie m�odzie�ca?</p><p>��Po paru godzinach takiej w�dr�wki jak we mgle znowu znalaz�em si�, nie wiedzie� jak, u wylotu tej uliczki, jak gdyby niewidzialna r�ka boga prowadzi�a mnie do celu. By�o tu� po po�udniu. Gospodarz domu powiedzia� mi, �e m�ody Azuwiusz zmar� kr�tko po naszym odej�ciu. Ten starszy m�czyzna� nazywa� si� Oppianikus i r�wnie� pochodzi� z Larinum� wezwa� go do pokoju, gdzie ze �zami w oczach pokaza� mu cia�o owini�te w prze�cierad�a. P�niej widzia� Oppianikusa z jeszcze jednym m�czyzn�, jak znosili zw�oki schodami i �adowali je na w�zek, aby odwie�� do balsamist�w za bram� Eskwili�sk�. � Lucjusz westchn�� g��boko. � Ca�� noc przewraca�em si� z boku na bok, rozwa�aj�c kapry�no�� losu i to, jak Fortuna mo�e odwr�ci� si� plecami nawet do m�odego cz�owieka, kt�ry dopiero wchodzi w �ycie. Kaza�o mi to pomy�le� o wszystkich dniach, kt�re zmarnowa�em, o wszystkich wype�nionych nud� godzinach�</p><p>Zanim zd��y� sp�odzi� my�l o kolejnym poronionym poemacie, kiwn��em na Bethesd�, aby dola�a nam obu wina.</p><p>��Smutna historia, Lucjuszu Klaudiuszu, ale wcale nie niezwyk�a. �ycie miasta pe�ne jest takich dramat�w. Obcy ludzie umieraj� wok� nas ka�dego dnia, a my trwamy.</p><p>��Ale w tym w�a�nie problem! M�ody Azuwiusz nie umar�! Widzia�em go dzi� rano, jak idzie sobie po Via Subura, radosny i szcz�liwy. Och, jeszcze wygl�da� troch� blado, ale bez w�tpienia by� ca�y i zdrowy.</p><p>��Mo�e si� pomyli�e�?</p><p>��Niemo�liwe. By� razem z tym starszym, Oppianikusem. Zawo�a�em do nich przez ulic�. Oppianikus mnie zobaczy�, takie w ka�dym razie mia�em wra�enie� ale z�apa� m�odszego pod r�k� i obaj znikn�li w jakim� sklepie. Ruszy�em za nimi, ale akurat przeje�d�a� jaki� w�z i dure� wo�nica o ma�o mnie nie rozjecha�. Kiedy w ko�cu dotar�em do sklepu, ju� ich nie by�o. Musieli wyj�� na przecznic� z drugiej strony i �lad po nich zagin��. � Lucjusz poprawi� si� na krze�le i poci�gn�� �yk wina. � Usiad�em w cieniu przy fontannie i usi�owa�em zebra� my�li. Potem przypomnia�e� mi si� ty. To chyba od Cycerona o tobie s�ysza�em. Ten m�ody adwokat wykonywa� dla mnie jakie� zlecenie w ubieg�ym roku. Nie wiem, kto inny m�g�by mi pom�c. I co ty na to, Gordianusie? Czy ja oszala�em? Czy�by cienie zmar�ych mog�y paradowa� po ulicach w s�o�cu po�udnia?</p><p>��Odpowied� na oba pytania mo�e brzmie� �tak�, Lucjuszu Klaudiuszu, ale nie wyja�nia to, co tam naprawd� zasz�o. Z tego, co mi opowiedzia�e�, mo�na s�dzi�, �e chodzi o co� wielce pokr�tnego i jak najbardziej ludzkiego. Ale powiedz mi, czemu ci� to obchodzi? Nie znasz �adnego z tych ludzi. Co ci� interesuje w tej historii?</p><p>��Jeszcze nie rozumiesz, Gordianusie, po tym wszystkim, co ode mnie us�ysza�e�? Sp�dzam dnie w nudzie, zagl�daj�c przez okna w �ycie innych ludzi. Teraz zdarzy�o si� co�, co mnie naprawd� ekscytuje. Sam bym si� zaj�� wyja�nieniem tej sprawy, tylko �e� � Lucjusz jakby si� skuli� i zmala�. � Nie nale�� do najodwa�niejszych�</p><p>Zerkn��em na jego b�yszcz�c� bi�uteri�.</p><p>��Musz� ci zatem powiedzie�, �e ja nie nale�� do najta�szych.</p><p>��Tak, jak ja do najubo�szych.</p><empty-line/><p>Lucjusz upar� si�, �e b�dzie mi towarzyszy�, cho� ostrzega�em go, �e je�li obawia si� nudy, moje wst�pne dzia�ania mog� si� okaza� trudne do zniesienia. Przeczesywanie Subury w poszukiwaniu pary nieznajomych z prowincji nie by�o dla mnie idea�em rozrywki, ale Lucjusz chcia� by� ze mn� na ka�dym kroku. Pozosta�o mi tylko wzruszy� ramionami i si� zgodzi�; je�li �yczy� sobie w��czy� si� za mn� jak psiak, to p�aci� za ten przywilej wystarczaj�co du�o.</p><p>Zacz��em od domu, w kt�rym rzekomo zmar� �w biedaczysko i gdzie Lucjusz �wiadkowa� przy sporz�dzaniu testamentu. Gospodarz kamienicy nie mia� do powiedzenia nic ponad to, co ju� przekaza� mojemu klientowi� dop�ki nie tr�ci�em Lucjusza w bok i podpowiedzia�em, aby brz�kn�� sakiewk�. Ta muzyka sk�oni�a naszego rozm�wc� do �piewu. Okaza�o si�, �e Oppianikus wynajmowa� u niego pok�j od ponad miesi�ca. On i jego kr�g m�odych przyjaci� mieli du�y poci�g do zabaw, co gospodarz wywnioskowa� po sta�ym zapachu kwa�nego wina s�cz�cym si� z ich mieszkania, odg�osach �ywio�owych przyj�� i nie ko�cz�cej si� paradzie dziewczyn z pobliskiego domu publicznego.</p><p>��A ten Azuwiusz, kt�ry tu umar�? � spyta�em.</p><p>��O co pytasz?</p><p>��Czy i on by� takim rozpustnikiem?</p><p>��Wiesz, jak to jest. � Gospodarz wzruszy� ramionami. � Ci m�odzi ch�opcy z prowincjonalnych miasteczek, a zw�aszcza ci, kt�rzy maj� troch� grosza, przyje�d�aj� do Rzymu, �eby troch� po�y�.</p><p>��Szkoda, �e ten musia� umrze�, zamiast po�y�.</p><p>��Ja z tym nie mam nic wsp�lnego � zarzek� si� gospodarz. � W moim domu jest bezpiecznie. Przecie� nie zosta� tu zamordowany, tylko zachorowa� i zmar�.</p><p>��Wygl�da� na chorowitego?</p><p>��Wcale nie, ale rozpusta potrafi wyko�czy� najzdrowszego.</p><p>��Nie w ci�gu miesi�ca.</p><p>��Kiedy choroba atakuje, nie ma mocnych. Ani cz�owiek, ani b�g nie mog� przed�u�y� czyjego� �ycia, kiedy Parki ju� wymierz� jego ni�.</p><p>��M�dre s�owa � przytakn��em, wyci�gaj�c z Lucjuszowej sakiewki par� monet i k�ad�c je na jego czekaj�cej w pogotowiu d�oni.</p><empty-line/><p>Dom publiczny znajduj�cy si� przy tej samej ulicy by� jednych z elegantszych lokali tego typu w Suburze, inaczej m�wi�c, by� dro�szy. Przed wej�ciem siedzia�o w znudzonych pozach kilku dobrze ubranych niewolnik�w, czekaj�cych na swych pan�w. Wewn�trz pod�oga ma�ego westybulu by�a wy�o�ona czarno-bia�� mozaik� wyobra�aj�c� Priapa w pogoni za le�n� nimf�, a �ciany wybito kosztown� zielon� i czerwon� tkanin�. Klientela te� nie by�a byle jaka. Kiedy czekali�my na w�a�ciciela przybytku, min�� nas wychodz�cy go��; s�dz�c po z�otym pier�cieniu, musia� by� co najmniej ni�szego szczebla urz�dnikiem miejskim, zreszt� zna� Lucjusza Klaudiusza i zrobi� na jego widok zdziwion� min�.</p><p>��Ty, Lucjuszu, tutaj? W �Pa�acu Priapa�?</p><p>��Tak, i co z tego, Gajuszu Fabiuszu?</p><p>��Ale� kto by pomy�la�, �e w tobie drzemie cho� odrobina chuci!</p><p>Lucjusz prychn�� przez nos i wzni�s� oczy na sufit.</p><p>��Tak si� sk�ada, �e mam tu wa�ny interes � powiedzia�.</p><p>��Rozumiem� Oczywi�cie. Nie b�d� ci przeszkadza�� � M�czyzna wstrzymywa� �miech, dop�ki nie znalaz� si� na ulicy; jego g�o�ny rechot s�ysza�em jeszcze przez d�ug� chwil�.</p><p>��Co mi tam� Niech si� �mieje i plotkuje za moimi plecami � rzek� z godno�ci� Lucjusz. � Zemszcz� si�, pisz�c o nim poemat satyryczny tak jadowity i wzgardliwy, �e ten bufon straci ochot� i si�y na wizyty w tym� Jak on to miejsce nazwa�?</p><p>���Pa�ac Priapa� � odezwa� si� czyj� dobroduszny i przyjazny g�os. Za nami znienacka zjawi� si� w�a�ciciel lokalu, k�ad�c nam poufale r�ce na ramionach. � Jakimi przyjemno�ciami mog� s�u�y� dw�m tak znamienitym przyk�adom rzymskiej m�sko�ci?</p><p>U�miechn�� si� blado najpierw do mnie, potem do Lucjusza Klaudiusza, a wreszcie, ju� �ywiej, do szklanych sopelk�w na jego z�otym �a�cuchu. Obliza� wydatne usta i prze�lizn�� si� obok nas na �rodek westybulu, klaszcz�c g�o�no w d�onie. Przed nami zacz�y si� pojawia� sk�po odziane kobiety.</p><p>��W�a�ciwie to przyszli�my tu z powodu przyjaciela � wyja�ni�em pospiesznie.</p><p>��Tak?</p><p>��Zdaje si�, �e by� ostatnio waszym cz�stym go�ciem. M�ody przybysz z prowincji, Azuwiusz.</p><p>K�tem oka dostrzeg�em gwa�towny ruch w�r�d dziewczyn. Jedna z nich, s�oneczna blondynka, potkn�a si� i wyci�gn�a przed siebie r�ce dla z�apania r�wnowagi, zwracaj�c ku mnie b��kitne oczy, w kt�rych malowa�o si� zaskoczenie.</p><p>��Ach, tak, to ten przystojny ch�opiec z Larinum. � Nasz gospodarz si� u�miechn��. � Nie widzieli�my go ju� co najmniej p�tora dnia� nawet si� zacz��em zastanawia�, co si� z nim sta�o.</p><p>��Przyszli�my w jego imieniu � oznajmi�em. W ostatecznym rozrachunku wcale nie musi to by� k�amstwo, pomy�la�em. � Przys�a� nas po swoj� ulubion� dziewczyn�, ale� wylecia�o mi z g�owy jej imi�. Mo�e ty pami�tasz, Lucjuszu?</p><p>Lucjusz drgn�� i zamruga�, wpatrzony dot�d w personel przybytku jak sroka w gnat.</p><p>��Ja? Niee� te� nie pami�tam.</p><p>��Jego ulubiona? � Na twarz w�a�ciciela wype�z�a czysta, nie rozcie�czona chciwo��. � Niech pomy�l� To chyba by�a Merula. Tak, na pewno ona!</p><p>Kolejne kla�ni�cie w d�onie przywo�a�o s�ug�, kt�ry wys�ucha� wyszeptanego mu do ucha polecenia, po czym wybieg� z westybulu. W chwil� potem zjawi�a si� Merula, osza�amiaj�cej urody Etiopka, tak wysoka, �e w drzwiach musia�a pochyli� g�ow�. Jej sk�ra mia�a odcie� nieba o p�nocy, a oczy b�yszcza�y jak spadaj�ce gwiazdy. Lucjusz by� pod wra�eniem i ju� si�ga� do sakiewki, ale powstrzyma�em go ruchem d�oni. Domy�li�em si�, �e szef podsuwa nam swoj� najdro�sz� niewolnic�, kt�ra niekoniecznie musia�a a� tak si� podoba� m�odemu Azuwiuszowi.</p><p>��Nie, nie � zaprotestowa�em. � Z pewno�ci� zapami�ta�bym imi� tak egzotyczne jak Merula.</p><p>��Ona �piewa jak s�owik. � W�a�ciciel nie dawa� si� �atwo zrazi�.</p><p>��Ja jednak my�l�, �e chodzi o t� dziewczyn�. � Wskaza�em na b��kitnook� blondynk�, kt�ra teraz patrzy�a na mnie z widoczn� obaw�.</p><empty-line/><p>Tawerna po drugiej stronie ulicy by�a przyjemnie ch�odna i dyskretnie mroczna, a przy tym niemal pusta. Kolumba siedzia�a zamy�lona, okryta podanym jej przez Lucjusza p�aszczem.</p><p>��Przedwczoraj? � powt�rzy�a, marszcz�c brwi.</p><p>��Tak, w dzie� po idach majowych � potwierdzi� Lucjusz, pewien przynajmniej chronologii wydarze� i skory do pomocy.</p><p>��I m�wisz, �e widzia�e� Azuwiusza z�o�onego �mierteln� chorob�?</p><p>��Tak to wygl�da�o, kiedy ten Oppianikus zawo�a� mnie z ulicy na g�r�.</p><p>Lucjusz opiera� si� na �okciu, patrz�c w ni� jak zauroczony, zapomniawszy o stoj�cym przed nim kubku wina. Wida� by�o, �e nie nawyk� do tak bliskiego towarzystwa pi�knych m�odych dziewcz�t.</p><p>��I by�o to rano? � spyta�a Kolumba.</p><p>��Tak, i to do�� wcze�nie.</p><p>��Ale wtedy Azuwiusz by� ze mn�!</p><p>��Jeste� tego pewna?</p><p>��Oczywi�cie! Spa� ze mn� ca�� noc w moim pokoju. Obudzili�my si� dopiero p�nym przedpo�udniem. Nawet wtedy jeszcze nie wyszli�my z pokoju�</p><p>��Ach, m�odo�� � Westchn��em.</p><p>��Zostali�my a� do obiadu. � Dziewczyna si� lekko zarumieni�a. � Widzisz wi�c, �e musia�y ci si� pomyli� dni albo�</p><p>��Albo co?</p><p>��To jest w�a�nie dziwne. Paru wyzwole�c�w Azuwiusza szuka�o go wczoraj w �Pa�acu�. Nie wiedzieli, gdzie jest, i wydawali si� zaniepokojeni. � Spojrza�a na mnie z nag�� podejrzliwo�ci�. � Dlaczego si� nim tak interesujecie?</p><p>��Sam dobrze nie wiem � odrzek�em zamy�lony. � Czy to wa�ne?</p><p>Wyj��em z sakiewki Lucjusza monet� i popchn��em po stole w jej kierunku. Popatrzy�a na ni� ch�odno, ale nakry�a d�oni�.</p><p>��Naprawd� nie chcia�abym, �eby Azuwiuszowi przytrafi�o si� co� z�ego � powiedzia�a cicho. � To bardzo mi�y ch�opiec. Wiesz? Powiedzia� mi, �e to by� jego pierwszy raz, kiedy przyszed� miesi�c temu do �Pa�acu�. I ja mu uwierzy�am, bo by� taki niezdarny, niepewny� � Westchn�a t�sknie, za�mia�a si� i zn�w westchn�a. � Gdyby si� okaza�o, �e rzeczywi�cie zachorowa� i tak nagle umar��</p><p>��Och, ale tak si� wcale nie sta�o � sprostowa� Lucjusz. � Dlatego w�a�nie tu jeste�my. Nic z tego nie rozumiem. Widzia�em go na w�asne oczy, �ywego i w dobrej formie, nie dalej jak dzi� rano!</p><p>��Jak wi�c mo�esz m�wi�, �e dwa dni temu by� �miertelnie chory i �e jego gospodarz widzia�, jak kto� wywozi jego cia�o? � Kolumba zn�w zmarszczy�a brwi. � Powtarzam ci, on by� wtedy u mnie a� do po�udnia. Azuwiusz na pewno wcale nie zachorowa�, a ty mylisz go z kim� innym.</p><p>��A zatem po raz ostatni widzia�a� go przedwczoraj, czyli tego samego dnia, kiedy Lucjusz Klaudiusz zosta� poproszony na �wiadka przy sporz�dzaniu testamentu chorego m�odzie�ca � podsumowa�em. � Powiedz mi, Kolumbo� to mo�e by� wa�ne� Czy Azuwiusz mia� na palcu sw�j sygnet?</p><p>��Ma�o co mia� wtedy na sobie � odpar�a rezolutnie.</p><p>��To nie jest odpowied� na moje pytanie.</p><p>��No pewnie, �e go zawsze nosi�. Jak ka�dy obywatel, nie? Jestem pewna, �e mia� go na palcu tamtego ranka.</p><p>��Sk�d ta niezachwiana pewno��? Chyba nie podpisywa� w twoim pokoju �adnych dokument�w?</p><p>Popatrzy�a na mnie ch�odno i cedz�c s�owa, odpar�a:</p><p>��Czasami, kiedy m�czyzna i kobieta s� w intymnej sytuacji, s� powody, aby zauwa�y�, �e jedno z nich ma pier�cie� na palcu. Mo�e odczuwa si� pewn�� niewygod�. Tak, dobrze pami�tam, �e Azuwiusz mia� sw�j sygnet.</p><p>��Kiedy ci� opu�ci�?</p><p>��Po obiedzie. No, mo�e nie od razu� Powiedzmy, ze dwie godziny po po�udniu. Przyszli po niego jego przyjaciele z Larinum.</p><p>��Nie jego s�u��cy?</p><p>��Nie. Azuwiusz nie lubi� si� nimi wys�ugiwa�. M�wi�, �e tylko mu si� pl�cz� pod nogami. Zawsze posy�a� ich z jakimi� bzdurnymi zadaniami, �eby si� ich pozby�. Narzeka�, �e tylko donosz� na niego siostrom w Larinum.</p><p>��I zapewne rodzicom?</p><p>��Niestety, Azuwiusz nie ma rodzic�w. Ojciec i matka zgin�li w po�arze zaledwie kilkana�cie miesi�cy wcze�niej. To by� dla niego ci�ki rok. Musia� w takim po�piechu przej�� sprawy ojca i to po takiej tragedii. Te wszystkie wielkie gospodarstwa, tylu niewolnik�w, a jeszcze prowadzenie ksi�g, liczenie wszystkiego, �eby pozna� sw�j maj�tek� S�uchaj�c go, mo�na by pomy�le�, �e bogaci ludzie maj� wi�cej pracy od biedak�w!</p><p>��Tak si� mo�e wydawa�, zw�aszcza m�odemu ch�opakowi, kt�ry wola�by beztrosko si� bawi� � zauwa�y�em.</p><p>��Ta podr� do Rzymu mia�a by� dla niego wypoczynkiem po tak ci�kiej pracy i �a�obie. W�a�nie przyjaciele mu j� doradzili.</p><p>��Aha, ci sami, kt�rzy po niego przedwczoraj przyszli.</p><p>��Tak, ten stary Oppianikus ze swym m�odszym koleg� Wulpinusem.</p><p>��Wulpinus<sup>*</sup>? Dziwne imi�.</p><p>��Naprawd� nazywa si� Marek Awiliusz, ale wszystkie dziewczyny w �Pa�acu� nazywaj� go Wulpinusem z powodu jego lisiego zachowania. Zawsze w�cibski, nigdy do ko�ca szczery, nawet wtedy, gdy nie ma sensu k�ama�. Ale za to jest do�� przystojny i niez�y z niego czaru�.</p><p>��Znam ten typ � mrukn��em.</p><p>��By� dla Azuwiusza kim� w rodzaju starszego brata, kt�rego on nigdy nie mia�. Przywi�z� go do Rzymu, za�atwi� mieszkanie i nauczy�, jak si� dobrze zabawi�.</p><p>��Rozumiem. A dwa dni temu, kiedy wychodzili z �Pa�acu Priapa�, czy Oppianikus z Liskiem napomkn�li, dok�d zabieraj� Azuwiusza?</p><p>��Wi�cej ni� napomkn�li. Wyra�nie m�wili, �e wybieraj� si� do ogrod�w.</p><p>��Kt�rych?</p><p>��No, tych za bram� Eskwili�sk�. Opowiadali mu, jakie s� wspania�e, ile tam fontann i kwiat�w, i �e najlepiej je odwiedza� akurat w maju. Azuwiusz a� si� pali� do tej wycieczki. Tylu ciekawych miejsc w mie�cie jeszcze nie zobaczy�, po�wi�ciwszy sporo czasu� na, powiedzmy, zaj�cia pod dachem. � Kolumba u�miechn�a si� szelmowsko. � Praktycznie nosa nie wy�ciubi� poza Subur�. Chyba nawet nie by� na Forum!</p><p>��Ach, tak� i oczywi�cie m�ody go�� z Larinum nie m�g� przepu�ci� okazji zobaczenia s�ynnych ogrod�w za bram� Eskwili�sk�.</p><p>��Na to wygl�da�o. Oppianikus i Wulpinus opisywali je tak kusz�co� te zielone tunele z drzew, pi�kne sadzawki, kwietne ��ki i �liczne rze�by. Sama chcia�abym je zobaczy�, ale pan prawie nie wypuszcza mnie z domu, chyba �e do klient�w. Uwierzy�by�, �e jestem w Rzymie prawie od dw�ch lat i dot�d nawet nie s�ysza�am o tych pi�knych ogrodach?</p><p>��Wierz� ci. � Skin��em g�ow� z powag�.</p><p>��Ale Azuwiusz obieca�, �e je�li oka�� si� tak wspania�e, jak twierdz� Oppianikus i Wulpinus, to mo�e mnie tam zabierze kt�rego� dnia.</p><p>Dziewczyna powesela�a na t� my�l, a ja westchn��em w duchu.</p><p>Odprowadzili�my j� do �Pa�acu Priapa�. W�a�ciciel by� nieco zdziwiony, widz�c j� z powrotem po tak kr�tkim czasie, ale nie narzeka� na zap�at�. Wyszli�my zn�w na ulic�; na chwil� zrobi�o si� ciemniej, gdy du�a chmura przykry�a s�o�ce.</p><p>��Niewa�ne, kt�ra z relacji jest prawdziwa � powiedzia�em. � Tak czy inaczej m�ody Azuwiusz z ca�� pewno�ci� nie umar� przedwczoraj w swym ��ku. Albo by� u Kolumby, jak najbardziej �ywy i w pe�ni si�, albo, je�eli rzeczywi�cie to jego widzia�e� konaj�cego w mieszkaniu na pi�trze, wydobrza� i mog�e� go spotka� dzi� na ulicy. Boj� si� jednak o tego ch�opca. Bardzo si� boj�.</p><p>��Dlaczego?</p><p>��Lucjuszu Klaudiuszu, wiesz r�wnie dobrze jak ja, �e za bram� Eskwili�sk� nie ma �adnych ogrod�w!</p><empty-line/><p>Przez bram� Eskwili�sk� przechodzi si� ze �wiata �ywych do �wiata umar�ych. Po lewej stronie drogi znajduje si� publiczna nekropolia Rzymu, gdzie st�oczone s� zbiorowe groby niewolnik�w i skromne nagrobki ubogich obywateli. Dawno temu, kiedy Rzym by� w wieku dzieci�cym, odkryto w tej okolicy pok�ady wapna. Tak, jak miasto �ywych wyros�o wok� rzeki, Forum Romanum i rynk�w, miasto umar�ych powsta�o wok� wapiennych wyrobisk, krematori�w i �wi�ty�, gdzie cia�a poddawane s� oczyszczeniu.</p><p>Po prawej stronie ci�gnie si� miejskie �mietnisko, z kt�rego korzystaj� mieszka�cy Subury i innych pobliskich dzielnic. Le�� tam na ha�dach najprzer�niejsze odpady � pot�uczone naczynia, po�amane meble, gnij�ce resztki jedzenia, zniszczone ubrania, kt�re nie nadaj� si� ju� nawet dla �ebrak�w. Tu i �wdzie pracownicy �mietniska rozpalaj� niedu�e ogniska i pal� �mieci, po czym przysypuj� dymi�ce popio�y piaskiem. W kt�r� stron� by spojrze�, daremnie szuka� jakiegokolwiek ogrodu, chyba �e mo�na tak nazwa� pojedyncze polne kwiaty, wyrastaj�ce gdzieniegdzie mi�dzy kupami �mieci, b�d� mizerne pn�cza czepiaj�ce si� starych, zaniedbanych grobowc�w zapomnianych nieboszczyk�w. Zaczyna�em podejrzewa� Oppianikusa i Wulpinusa o specyficzne, okrutne poczucie humoru. Rzut oka na Lucjusza Klaudiusza powiedzia� mi, �e m�j zleceniodawca traci ch�� do towarzyszenia mi w tej cz�ci mojego �ledztwa. Subura i jej pospolite atrakcje mog� si� wydawa� barwne i ciekawe, ale nawet tak znudzony go�� jak on nie znalaz�by ani krzty uroku w dymi�cych ha�dach odpad�w i ponurej nekropolii. Zmarszczy� nos i machn�� d�oni�, by odp�dzi� atakuj�ce go muchy, ale jednak nie zawr�ci�. Przechodzili�my kilka razy z jednej strony drogi na drug�, pytaj�c r�nych ludzi o trzech nieznajomych, kt�rych mogli napotka� przed dwoma dniami � starszego m�czyzn�, m�odszego �obuza o lisiej twarzy i naiwnego ch�opaka. Ci, kt�rzy zajmuj� si� zmar�ymi, zbywali nas p�s��wkami, nie maj�c cierpliwo�ci do �ywych; ci od palenia �mieci wzruszali tylko ramionami i kr�cili g�owami. Stan�li�my na brzegu piaszczystego wyrobiska, maj�c przed sob� widok niczym z Hadesu, tylko �e w jego czelu�ciach s�o�ce tak nie prze�wieca przez dymn� mgie�k�. Nagle za nami rozleg� si� cichy �wist. Lucjusz a� podskoczy�, a ja �cisn��em r�koje�� sztyletu. �r�d�em d�wi�ku okaza� si� przygarbiony w��cz�ga, kt�ry obserwowa� nas zza najbli�szej g�ry tl�cych si� �mieci.</p><p>��Czego chcesz? � spyta�em, wci�� ze sztyletem gotowym do u�ycia.</p><p>W��cz�ga, wygl�daj�cy jak k��bek brudnych w�os�w i �achman�w, zako�ysa� si� nieco i ujrza�em wpatrzone we mnie dwoje m�tnych oczu.</p><p>��S�ysza�em, �e kogo� szukacie � odezwa� si� wreszcie.</p><p>��By� mo�e.</p><p>��To by� mo�e ja m�g�bym wam pom�c.</p><p>��M�w ja�niej.</p><p>��Wiem, gdzie mo�ecie znale�� m�odego.</p><p>��Jakiego m�odego?</p><p>Cz�owiek przygarbi� si� jeszcze bardziej i spojrza� na mnie z ukosa.</p><p>��S�ysza�em przed chwil�, jak pyta�e� jednego ze �mieciarzy. Ty mnie nie zauwa�y�e�, ale ja ciebie tak i wszystko s�ysza�em. Pyta�e� o trzech m�czyzn, kt�rzy tu byli dwa dni temu, starszego, �redniego i m�odego. No, to ja wiem, gdzie jest ten m�ody.</p><p>��Poka� nam wi�c.</p><p>�achmaniarz wyci�gn�� przed siebie d�o� tak poplamion� i spalon� s�o�cem, �e wygl�da�a jak kawa�ek drewna. Lucjusz a� si� cofn�� z obrzydzeniem, ale jednocze�nie si�gn�� do sakiewki. Z�apa�em go za r�k�.</p><p>��Dostaniesz, jak nas tam zaprowadzisz � powiedzia�em.</p><p>Cz�owiek zasycza� co� do mnie ze z�o�ci�, tupn�� nog� i mrucza� co� do siebie, ale w ko�cu odwr�ci� si� i da� nam znak, aby�my poszli za nim. �cisn��em Lucjusza za rami�, szepcz�c mu do ucha:</p><p>��Nie mo�esz tam i��. Ta kreatura gotowa nas wci�gn�� w pu�apk�. Popatrz na swoje pier�cienie, na sakiewk�. Wracaj do krematori�w, tam b�dziesz bezpieczny. Sam za nim p�jd�.</p><p>��Gordianusie, ty chyba �artujesz. � Lucjusz popatrzy� na mnie z zaci�ni�tymi ustami i szeroko otwartymi oczami. � �adna si�a ludzka ani boska mnie nie powstrzyma. Musz� zobaczy�, co ten cz�owiek ma nam do pokazania!</p><p>Nasz przewodnik przemyka� si� po�r�d stert �mieci i zasp brudnego piachu. Zapuszczali�my si� coraz g��biej w �mietnisko. Stosy popio�u i odpad�w ros�y wok� nas, przes�aniaj�c drog�. Prowadzi� nas wok� niskiego, piaszczystego wzg�rza; ogarn�a nas mg�a pomara�czowego, gryz�cego i d�awi�cego dymu. Obaj z Lucjuszem zacz�li�my si� krztusi� i kaszle�. Na twarzy poczu�em gor�cy dech strzelaj�cego w moj� stron� p�omienia. Przez t� mg�� ujrza�em na tle ognia sylwetk� w��cz�gi, kt�ry kiwa� g�ow� w g�r� i w d�, wskazuj�c co� w ognisku.</p><p>��Co to jest? � wychrypia�em. � Nic nie widz�.</p><p>Lucjusz nagle si� wzdrygn��. Z�apa� mnie za rami� i pokaza� przed siebie. W j�zykach piekielnego ognia, w�r�d bez�adnego stosu odpad�w zobaczy�em zw�glone ludzkie szcz�tki. Dymi�cy stos nagle si� zapad�, posy�aj�c w powietrze snopy iskier. Zas�oni�em twarz r�kawem tuniki, a drug� r�k� obj��em Lucjusza za ramiona. Uciekli�my z tego piek�a, �cigani przez brudasa w �achmanach z wyci�gni�t� po pieni�dze r�k�.</p><empty-line/><p>��Nie mamy dowodu, �e zw�oki pokazane nam przez w��cz�g� s� istotnie zw�okami Azuwiusza � stwierdzi�em. � M�g� to by� w ko�cu jaki� inny bezdomny w��cz�ga. Prawda jest nie do wykrycia i w tym ca�y s�k.</p><p>Poci�gn��em spory �yk wina. Nad Rzymem zapad�a noc i w moim ogrodzie zn�w zagra�y �wierszcze. Bethesda siedzia�a w pobli�u pod portykiem przy roztaczaj�cej kr�g ciep�ego blasku lampie. Udawa�a zaj�t� zszywaniem rozdartej tuniki, ale ch�on�a ka�de nasze s�owo. Lucjusz Klaudiusz zaj�� miejsce obok mnie, wpatrzony w odbicie ksi�yca w swoim kubku.</p><p>��Powiedz mi, Gordianusie, jak wyt�umaczy�by� niezgodno�ci mi�dzy tym, co sam widzia�em, a opowie�ci� Kolumby? Co si� naprawd� zdarzy�o w dzie� po idach majowych?</p><p>��My�la�em, �e kolejno�� wydarze� jest oczywista.</p><p>��Mimo to�</p><p>��No, dobrze. Oto, jak ja bym opowiedzia� t� histori�. By� raz w mie�cie Larinum m�ody, zamo�ny sierota, kt�ry kiepsko dobiera� sobie przyjaci�. Dwaj z nich, stary zb�j i m�ody drapie�nik, nam�wili go do przybycia do Rzymu na d�ugie wakacje. We tr�jk� zamieszkali w jednej z podlejszych dzielnic i oddali si� takim miejskim zaj�ciom, jakie �atwo mog� wprowadzi� zielonego m�odzieniaszka ze wsi w stan permanentnego, nieprzytomnego og�upienia. Z dala od czujnych oczu si�str ch�opaka i miejskich plotkarek z Larinum Oppianikus i Lisek mogli swobodnie knu� sw�j plan. Tego ranka, kiedy Azuwiusz zabawia� si� z Kolumb� w �Pa�acu Priapa�, Lisek podszy� si� pod niego, udaj�c ci�k� chorob�, a Oppianikus zacz�� zwo�ywa� z ulicy przypadkowych przechodni�w na �wiadk�w przy sporz�dzaniu testamentu. Oczywi�cie ci ludzie nie odr�niliby Azuwiusza od Aleksandra, skoro widzieli go po raz pierwszy w �yciu. Oppianikus pope�ni� jednak przynajmniej jeden b��d, ale usz�o mu to na sucho.</p><p>��Jaki b��d?</p><p>��Kto� musia� zapyta� o wiek umieraj�cego, a on bez zastanowienia rzuci�, �e nie ma jeszcze dwudziestu lat. Sam mi to powiedzia�e�. I to by si� zgadza�o, je�li m�wi� o Azuwiuszu. Na ��ku le�a� jednak Lisek, kt�ry musi mie� znacznie wi�cej ni� dwadzie�cia lat. Mimo to nawet ty przypisa�e� t� niezgodno�� samej chorobie. Wychud�y i poryty zmarszczkami, jakby w chorobie si� postarza�, tak mniej wi�cej to okre�li�e�. Inni �wiadkowie zapewne my�leli podobnie. Ludzie maj� siln� sk�onno�� do naginania tego, co widz� na w�asne oczy, do fakt�w przedstawionych przez kogo� jako prawdziwe.</p><p>��A dlaczego testament by� napisany r�nymi charakterami? � Lucjusz zmarszczy� czo�o.</p><p>��Tak, pami�tam, �e o tym wspomnia�e�. Zacz�� pewno Lisek, udaj�c, �e jest za s�aby, aby doko�czy� testament w�asnor�cznie. Taki wybieg pom�g�by wyja�ni�, dlaczego podpis Azuwiusza nie wygl�da tak, jak zwykle; w ko�cu wyszed� spod r�ki cz�owieka bliskiego �mierci.</p><p>��Ale Lisek odcisn�� w wosku sw�j pier�cie� � zaprotestowa� Lucjusz. � Sam to widzia�em. Nie m�g� to by� sygnet Azuwiusza, kt�ry by� wtedy z Kolumb� i, jak od niej wiemy, mia� go na palcu.</p><p>��Dojdziemy do tego. Kiedy testament spisano w waszej obecno�ci, wszystkich was szybciutko wyproszono za drzwi. Oppianikus owin�� Liska w prze�cierad�o, potarga� sobie w�osy i wszcz�� lament, po czym zawo�a� gospodarza domu.</p><p>��Kt�ry przyszed� i zobaczy� zw�oki!</p><p>��Kt�ry my�la�, �e widzi zw�oki � poprawi�em go. � Zobaczy� tylko kogo�, owini�tego w prze�cierad�o. Pomy�la�, �e Azuwiusz dokona� �ywota, i nie przysz�o mu do g�owy bli�ej przyjrze� si� zw�okom.</p><p>��Ale potem widzia� dw�ch m�czyzn wioz�cych trupa na w�zku.</p><p>��Widzia� Oppianikusa i Liska, kt�ry na powr�t przebra� si� we w�asne ciuchy, jak wioz� jaki� przypominaj�cy trupa pakunek. R�wnie dobrze m�g� to by� worek prosa.</p><p>��Aha� A kiedy ju� znikn�li za rogiem, porzucili w�zek i ten worek, po czym udali si� do �Pa�acu� po Azuwiusza.</p><p>��Tak, na ten spacer po zachwalanych ogrodach za bram� Eskwili�sk�. Reszt� widzia� nasz w��cz�ga. Zawiedli zdezorientowanego ch�opaka w ustronny k�t, gdzie Lisek go udusi�, rozebrali go do naga i ukryli trupa mi�dzy �mieciami. Wtedy w�a�nie musieli zabra� mu sygnet. Potem zatarli na testamencie odcisk pier�cienia Liska, a przy�o�yli w�a�ciwy.</p><p>��Na to jest jaki� paragraf � zauwa�y� niepewnie Lucjusz.</p><p>��Owszem. Prawo Korneliusza, uchwalone przez nasz czcigodny senat zaledwie przed trzema laty. Jak my�lisz, dlaczego je wprowadzili? Dlatego, �e fa�szowanie testament�w sta�o si� tak powszechne jak d�ubanie w nosie przez senator�w w miejscach publicznych!</p><p>��A wi�c cz�owiek, kt�rego widzia�em na ulicy z Oppianikusem, to ten sam m�czyzna, kt�ry przy mnie podpisywa� sw� rzekom� ostatni� wol�?</p><p>��Tak jest. Tylko �e nie by� to Azuwiusz.</p><p>��I tak dokona�a si� intryga. � Lucjusz skin�� g�ow�. � Fa�szywy testament ograbia siostry i krewnych Azuwiusza z maj�tku, co do tego nie ma w�tpliwo�ci, i pozostawia mi�y spadek jego drogim przyjacio�om, Oppianikusowi i Markowi Awiliuszowi, znanemu tak�e pod imieniem Liska� nie bez przyczyny, jak si� okazuje.</p><p>Kiwn��em g�ow�.</p><p>��Musimy co� zrobi�! � wykrzykn�� m�j klient.</p><p>��Tak, ale co? M�g�by� pewnie wytoczy� �ajdakom proces i spr�bowa� udowodni�, �e testament jest fa�szywy. Zabierze ci to sporo czasu i b�dzie s�ono kosztowa�o; je�eli uwa�asz, �e teraz si� nudzisz, to poczekaj, a� strawisz z miesi�c na bieganiu po Forum od jednego gryzipi�rka do drugiego z przer�nymi wnioskami, dokumentami i tak dalej. A je�li Oppianikus i Lisek znajd� sobie adwokata cho� w po�owie tak sprytnego jak oni sami, to s�dziowie ci� wy�miej�.</p><p>��Dobrze, zapomnijmy wi�c o fa�szerstwie. Ci dwaj s� winni morderstwa z zimn� krwi�!</p><p>��Ale czy potrafisz to udowodni�, nie maj�c cia�a ani godnych zaufania �wiadk�w? Nawet gdyby� go odszuka�, nasz znajomy w��cz�ga nie nale�y do ludzi, kt�rych zeznania wywar�yby wra�enie na rzymskim s�dzie.</p><p>��Chcesz powiedzie�, �e na tym sprawa si� ko�czy?</p><p>��Chc� powiedzie�, �e je�li zamierzasz robi� cokolwiek dalej, b�dziesz potrzebowa� prawnika, a nie Gordianusa Poszukiwacza.</p><empty-line/><p>Dziesi�� dni p�niej Lucjusz Klaudiusz zn�w si� zjawi� w moim domu. Ta wizyta wielce mnie zaskoczy�a. Spodziewa�em si�, �e po wys�aniu mnie tropem nieszcz�snego Azuwiusza i towarzyszeniu mi przez ca�e �ledztwo szybko straci zainteresowanie spraw� i wr�ci do swego zwyk�ego znudzenia. Tymczasem on oznajmi� mi, �e przez ten czas prowadzi� w�asne dochodzenie. Zaprosi� mnie na przechadzk�, podczas kt�rej nie rozmawiali�my o niczym szczeg�lnym, ale zauwa�y�em, �e stopniowo zbli�amy si� do uliczki, na kt�rej si� to wszystko zacz�o. Lucjusz stwierdzi� w pewnej chwili, �e odczuwa pragnienie, wst�pili�my wi�c do tawerny naprzeciwko �Pa�acu Priapa�.</p><p>��Wiele rozmy�la�em nad tym, co powiedzia�e�, Gordianusie, o rzymskiej sprawiedliwo�ci. Masz racj�, nie mo�na ju� ufa� s�dom. Adwokaci naginaj� s�owa i prawo dla w�asnych korzy�ci, graj� na uczuciach s�dzi�w, dopuszczaj� si� zastraszania i jawnego przekupstwa. Ale o prawdziw� sprawiedliwo�� warto walczy�. Ci�gle mam przed oczyma te p�omienie na �mietnisku i widok zw�glonych szcz�tk�w tego m�odzie�ca. Przy okazji, Oppianikus i Lisek wr�cili do miasta.</p><p>��Tak? A wyje�d�ali gdzie�?</p><p>��Tamtego dnia, kiedy ich widzia�em przed przyj�ciem do ciebie, byli w drodze do Larinum. Oppianikus narobi� wiele szumu z testamentem, pokazuj�c go ka�demu, kto by� ciekaw, a potem przed�o�y� go w magistracie. Dowiedzia�em si� tego od moich pos�a�c�w.</p><p>��Pos�a�c�w?</p><p>��Tak. Pomy�la�em, �e skontaktuj� si� z siostrami Azuwiusza. Gromada jego wyzwole�c�w w�a�nie przyby�a do Rzymu.</p><p>��Aha� A Oppianikus i Lisek ju� tu s�?</p><p>��Tak. Stary zatrzyma� si� u znajomych na Awentynie, ale Wulpinus jest tu� obok, w tym samym mieszkaniu, w kt�rym odegrali swoje przedstawionko.</p><p>Odwr�ci�em si� i wyjrza�em przez okno. Z mojego miejsca wida� by�o wej�cie do owej kamienicy i okno nad nimi, to samo, z kt�rego Lucjusza wezwano, aby po�wiadczy� sfa�szowany testament. Okiennice by�y szczelnie zamkni�te.</p><p>��Ale� to dzielnica! � mrukn�� Lucjusz. � Czasami my�l�, �e w Suburze mo�e zdarzy� si� niemal wszystko.</p><p>Wyci�gn�� szyj� i wyjrza� zza moich plec�w na ulic�. Od jej wylotu us�ysza�em ha�as wywo�ywany przez nadchodz�c� spor� grup� ludzi. By�o ich dwudziestu lub wi�cej; szli w nasz� stron�, wymachuj�c kijami i no�ami. Zebrali si� ko�em pod drzwiami kamienicy, zacz�li dobija� si� do nich i domaga�, by ich wpuszczono. Poniewa� nikt nie otwiera�, wywa�yli je w ko�cu i wpadli do �rodka.</p><p>Okiennice na pi�trze otworzy�y si� z trzaskiem. W oknie ukaza�a si� m�ska twarz. Je�eli nawet Lisek by� tak czaruj�cy i przystojny, jak go opisa�a Kolumba, to w tej chwili nie da�oby si� tego stwierdzi�. Oczy wychodzi�y mu z orbit ze strachu, z policzk�w odp�yn�a chyba ca�a krew. Patrzy� w d�, na bruk, i porusza� grdyk�, prze�ykaj�c �lin�, jakby zbiera� si� na odwag�, by skoczy�. Waha� si� zbyt d�ugo. Czyje� r�ce schwyci�y go i wci�gn�y z powrotem do pokoju. W chwil� potem zosta� wypchni�ty na ulic�. T�um otoczy� go i pogna� w kierunku Via Subura. Wystraszeni straganiarze i gapie pospiesznie schodzili im z drogi, a co ostro�niejsi chronili si� w bramach, za to okiennice na pi�trach otwiera�y si� szeroko, daj�c zaciekawionym mieszka�com widok na ca�e zaj�cie.</p><p>��Pospieszmy si� � rzuci� Lucjusz, dopijaj�c wino. � Inaczej stracimy najlepsz� zabaw�. Lisa wykurzono z nory i psy pognaj� go przed sob� a� na Forum.</p><p>Wybiegli�my na zewn�trz. Mijaj�c �Pa�ac Priapa�, mimo woli zerkn��em w g�r�; Kolumba sta�a przy oknie, wyra�nie zdezorientowana, ale i podekscytowana, patrz�c na ten dziwny poch�d. Lucjusz pomacha� jej i b�ysn�� z�bami w szerokim u�miechu. Drgn�a zaskoczona, ale pozna�a go i odwzajemni�a u�miech. Lucjusz zwin�� d�onie w tr�bk� i krzykn�� do niej: �Chod� z nami!�, a widz�c, �e dziewczyna si� waha, zacz�� zach�ca� j� gestami obu r�k. Kolumba znikn�a z okna i po chwili bieg�a ju� ulic� ku nam. Jej pan wypad� za ni�, gestykuluj�c ze z�o�ci� i tupi�c nogami, na co Lucjusz pokaza� mu wymownie sakiewk�.</p><p>Wyzwole�cy Azuwiusza przez ca�� drog� nie przestawali ha�asowa�. Ci na zewn�trz kr�gu �omotali kijami w �ciany i przeje�d�aj�ce wozy, ci w �rodku bacznie pilnowali Wulpinusa, nie daj�c mu ani skrawka wolnego miejsca na jakikolwiek manewr. Wkr�tce ich g�osy zla�y si� w jedno skandowane bezustannie s�owo: �Sprawiedliwo��! Sprawiedliwo��!� Kiedy wreszcie dotarli�my na Forum, Wulpinus wygl�da� rzeczywi�cie jak zaszczuty lis. Wyzwole�cy popychali go od jednego do drugiego w osza�amiaj�cym wirze, dop�ki nie stan�li�my wreszcie przed trybuna�em edyl�w, kt�rego mocno zaniedbywanym obowi�zkiem jest utrzymywanie porz�dku publicznego i kt�ry tak�e prowadzi wst�pne dochodzenia przed wytoczeniem proces�w o czyny gwa�towne.</p><p>Niczego nie podejrzewaj�cy urz�dnik, kt�remu podlega Subura, Kwintus Maniliusz, siedzia� sobie w cieniu portyku, przegl�daj�c jakie� dokumenty. Poderwa� g�ow� zaskoczony, kiedy nagle wyr�s� przed nim sponiewierany Wulpinus. Wyzwole�cy, rozgor�czkowani triumfalnym przemarszem przez ulice, zacz�li m�wi� wszyscy naraz, co da�o efekt nieartyku�owanego ryku. Maniliusz zmarszczy� brwi, uderzy� pi�ci� w st� i podni�s� r�k�. Stopniowo wszyscy zamilkli.</p><p>Jeszcze wtedy pomy�la�em, �e Lisek wywinie si� oskar�ycielom. Wystarczy�oby, �eby powo�a� si� na swoje prawa obywatela i trzyma� j�zyk za z�bami. Z�oczy�cy jednak cz�sto s� tch�rzami, a nawet najtwardsze serca mog� pali� wyrzuty po dokonanej zbrodni. Ludzkie lisy wcale nierzadko wpadaj� we w�asne pu�apki. Wulpinus rzuci� si� do �awki urz�dnika z p�aczem.</p><p>��Tak! To prawda, zamordowa�em go! Oppianikus mnie do tego nam�wi�! Ja sam nigdy bym takiego planu nie wymy�li�. To by� od pocz�tku jego pomys�, �eby napisa� fa�szywy testament, a potem zabi� Azuwiusza! Je�li mi nie wierzysz, ka� sprowadzi� tu Oppianikusa i zmu� go, by powiedzia� prawd�!</p><p>Odwr�ci�em si� i spojrza�em na Lucjusza Klaudiusza, kt�ry wygl�da� tak samo jak zawsze: palce jak kie�baski, policzki jak �liwki, nos jak wi�nia, ale ju� nie widzia�em w nim g�upoty ani t�poty. Oczy mu dziwnie b�yszcza�y; wygl�da� nawet do�� gro�nie i na pewno bi�a od niego pewno�� siebie. Kr�tko m�wi�c, wreszcie przypomina� tego, kim by�: rzymskiego nobila. Na ustach mia� u�miech, jaki musi zdobi� twarze wielkich poet�w, kiedy zako�cz� kolejne wspania�e dzie�o.</p><empty-line/><p>Reszta tej historii to mieszanka dobrego ze z�ym. Chcia�bym m�c powiedzie�, �e Oppianikus i Lisek dostali, co si� im nale�a�o, ale niestety rzymska sprawiedliwo�� wzi�a g�r�: czcigodny urz�dnik Kwintus Maniliusz okaza� si� nie na tyle czcigodny, �eby nie przyj�� od Oppianikusa �ap�wki. Taka plotka kr��y�a po Forum. Maniliusz najpierw og�osi�, �e wniesie oskar�enie o morderstwo przeciwko obu sprawcom, a potem nagle si� wycofa�. Lucjusz Klaudiusz prze�y� gorzkie rozczarowanie. Doradzi�em mu, aby nie traci� ducha, jako �e z mojego do�wiadczenia wynika, i� �otry w rodzaju Oppianikusa i Wulpinusa pr�dzej czy p�niej marnie ko�cz�, cho� zanim do tego dojdzie, wielu ludzi mo�e jeszcze ucierpie�.</p><p>Mo�e by� to zbieg okoliczno�ci, ale mniej wi�cej w tym samym czasie, kiedy rozmy�a si� sprawa przeciw zab�jcom, w Larinum zagin�� sfa�szowany testament. W konsekwencji spadek po Azuwiuszu zosta� podzielony mi�dzy cz�onk�w jego rodziny. Mordercy nie skorzystali na swej zbrodni.</p><p>W�a�ciciel �Pa�acu Priapa� by� rozjuszony i grozi� Kolumbie, �e za samowolne opuszczenie przybytku ka�e jej przypieka� stopy, na co Lucjusz natychmiast z�o�y� mu ofert� jej odkupienia i dopi�� swego. Mo�e nie ma takiego wigoru, jakim wykazywa� si� za �ycia Azuwiusz, ale nie przeszkadza, mu to zachowywa� si� jak zakochany m�odzik. Ostatnio cz�sto widuj� Lucjusza Klaudiusza na Forum w towarzystwie co uczciwszych adwokat�w w rodzaju Cycerona i Hortensjusza; Rzymowi zawsze przyda si� jeszcze jeden prawy cz�owiek na arenie politycznej. Dowiedzia�em si� od niego, �e w�a�nie uko�czy� zbiorek poezji mi�osnych i zamy�la ubiega� si� o urz�d. Od czasu do czasu urz�dza przyj�cia, odpoczywa za� na wsi, zajmuj�c si� swoimi gospodarstwami i winnicami.</p><p>Stare etruskie porzekad�o m�wi, �e kiepski to testament, kt�ry nikomu nie przyni�s� szcz�cia. Nieszcz�sny Azuwiusz nie pozostawi� ostatniej woli, ale my�l�, �e Lucjusz Klaudiusz wiele mu zawdzi�cza.</p></section><section><title><p>LEMURY</p></title><p>Niewolnik wcisn�� mi w d�o� kawa�ek pergaminu.</p><empty-line/><p><emphasis>Od Lucjusza Klaudiusza do jego przyjaciela Gordianusa, z pozdrowieniami. B�d� ci wdzi�czny, je�li pod��ysz za pos�a�cem, kt�ry przyni�s� ci ten list. Jestem w domu przyjaciela na Palatynie i ma on problem, kt�ry wymaga twojej uwagi. Przyjd� sam � nie zabieraj ch�opca, bo okoliczno�ci mog�yby go przerazi�.</emphasis></p><empty-line/><p>Przestroga Lucjusza by�a zbyteczna. W tej chwili Eko by� zaj�ty nauk�. Z ogrodu, gdzie w nas�onecznionych miejscach dawa�o si� zapomnie� o pa�dziernikowym ch�odzie, dobiega� mnie g�os staruszka nauczyciela, podczas gdy ch�opiec pilnie zapisywa� dzisiejsz� lekcj� �aciny.</p><p>��Bethesdo! � zawo�a�em, ale niewolnica by�a ju� przy mnie, podaj�c mi we�niany p�aszcz. Uk�adaj�c mi go na ramionach, zerkn�a na pergamin w mojej r�ce, i zmarszczy�a nos. Nie umiej�c czyta�, traktuje s�owo pisane z podejrzliwo�ci� i pogard�.</p><p>��Od Lucjusza Klaudiusza? � spyta�a, unosz�c brwi.</p><p>��Owszem, ale sk�d o tym� � urwa�em, domy�liwszy si�, �e musia�a rozpozna� pos�a�ca. Niewolnicy cz�sto bardziej zwracaj� uwag� na siebie nawzajem ni� ich panowie.</p><p>��Na pewno chce, �eby� poszed� z nim gra� w ko�ci albo popr�bowa� wina z nowego rocznika. � Bethesda odrzuci�a do ty�u swe wspania�e w�osy i wyd�a wargi.</p><p>��Nie s�dz�. Raczej ma dla mnie jak�� prac�.</p><p>K�ciki jej ust zadrga�y w dyskretnym u�mieszku.</p><p>��Zreszt� to ci� nie powinno obchodzi� � doda�em szybko.</p><p>Odk�d przygarn��em, a potem oficjalnie adoptowa�em Ekona, Bethesda zacz�a zachowywa� si� coraz mniej jak niewolnica, a coraz bardziej jak �ona i matka. Nie mog�em si� zdecydowa�, czy ta zmiana mi odpowiada; zdawa�em sobie tylko spraw�, �e i tak nie mam nad tym �adnej kontroli.</p><p>��Prac� niebezpieczn� i przera�aj�c� � dorzuci�em jeszcze na odchodnym, ale ona nie zwraca�a na mnie uwagi, zapewne ju� w my�lach dodaj�c moje honorarium do domowych rachunk�w. Zamykaj�c za sob� drzwi, s�ysza�em, jak nuci radosn� egipsk� piosenk� z dzieci�stwa.</p><p>Dzie� by� jasny i ch�odny. Po obu stronach w�skiej, kr�tej �cie�ki prowadz�cej od mojego domu zboczem Eskwilinu ku le��cej u jego st�p Suburze, wiatr usypa� drobne zaspy z jesiennych li�ci. W powietrzu unosi�a si� wo� dymu z kuchennych palenisk i koszy do ogrzewania. Zmarzni�ty pos�aniec cia�niej owin�� si� zielonym p�aszczem.</p><p>��S�siedzie! Hej, obywatelu! � sykn�� kto� z prawej strony.</p><p>Spojrza�em w tamtym kierunku i ujrza�em okr�g��, �ys� g�ow� i par� oczu patrz�cych na mnie znad muru.</p><p>��S�siedzie! Tak, do ciebie m�wi�. Gordianus, prawda?</p><p>��Owszem, to moje imi� � odrzek�em, przygl�daj�c mu si� podejrzliwie.</p><p>��I nazywaj� ci� Poszukiwaczem.</p><p>Skin��em g�ow�.</p><p>��Rozwi�zujesz zagadki, odkrywasz tajemnice i tak dalej.</p><p>��Czasami.</p><p>��Musisz mi wi�c pom�c!</p><p>��By� mo�e, obywatelu. Ale nie teraz. Wzywa mnie przyjaciel�</p><p>��To ci zajmie tylko chwil�.</p><p>��Ale zd��� zmarzn��, stoj�c tutaj.</p><p>��Wejd� wi�c do domu! Otworz� zaraz furtk�</p><p>��Nie teraz. Mo�e jutro�</p><p>��Teraz! Oni przyjd� wieczorem, wiem na pewno. A mo�e jeszcze wcze�niej, gdy cienie si� wyd�u��. Patrz, chmury si� zbieraj�. Je�li s�o�ce si� schowa, przy ciemnym, ponurym niebie mog� wyj�� nawet w po�udnie!</p><p>��Kto? Kogo masz na my�li, obywatelu?</p><p>Oczy nieznajomego zrobi�y si� wielkie i okr�g�e, za to g�os jakby uwi�z� mu w gardle.</p><p>��Lemury� � wychrypia� cienko.</p><p>Niewolnik Lucjusza �cisn�� p�aszcz pod szyj�. Ja te� poczu�em nag�y ch��d, ale to tylko przez ten zimny, suchy wiatr omiataj�cy nasz� �cie�k� nieregularnymi powiewami; tak w ka�dym razie sobie powiedzia�em.</p><p>��Lemury � powt�rzy� m�czyzna. � Nieukojeni zmarli�</p><p>Li�cie ta�czy�y wok� moich st�p. Cienka chmura nasun�a si� na s�o�ce, przy�miewaj�c jego jaskrawe �wiat�o do mglistej szaro�ci.</p><p>��M�ciwe, pe�ne wzgardy� � ci�gn�� tym samym tonem nieznajomy. � Pozbawione wszelkiego �alu. Ju� nie ludzie, a duchy wyzute z ciep�a i lito�ci, suche i kruche jak ko�ci, bez �adnych uczu� poza z�o�ci�. Umarli, ale nie odeszli z tego �wiata jak powinni. Ich jedyn� straw� jest zemsta, jedynym darem szale�stwo.</p><p>Przez d�ug� chwil� patrzy�em w jego ciemne, zapadni�te oczy, a potem odwr�ci�em wzrok.</p><p>��Wzywa mnie przyjaciel � powt�rzy�em, daj�c niewolnikowi znak, by rusza� dalej.</p><p>��Ale� s�siedzie, nie mo�esz mnie tak opu�ci�! By�em �o�nierzem Sulli, walczy�em w wojnie domowej za republik�! Odnios�em rany� Jak wejdziesz do �rodka, to sam zobaczysz. Moja lewa noga jest do niczego, utykam i musz� si� podpiera� kijem, gdy ty jeste� m�ody, zdrowy i silny. Rzymski m�odzieniec jak ty jest mi winien troch� szacunku. Prosz� ci� nie ma nikogo innego, kto m�g�by mi pom�c!</p><p>��Ja si� zajmuj� �ywymi, nie umar�ymi � odpar�em stanowczo.</p><p>��Zap�ac� ci, je�li o to ci chodzi. Sulla da� wszystkim swoim �o�nierzom gospodarstwa w Etrurii. Ja swoje sprzeda�em� �aden by�by ze mnie rolnik. Ale do dzisiaj zosta�o mi troch� srebra. Mog� da� ci niez�� sumk�, je�li mi pomo�esz.</p><p>��A jak mia�bym ci pom�c? Skoro masz problem z lemurami, poszukaj porady u kap�ana albo augura.</p><p>��Szuka�em, wierz mi! Co wiosn�, podczas majowych Lemurali�w bior� udzia� w procesji dla odstraszania z�ych duch�w. Wypowiadam mod�y, rzucam czarn� fasol� przez rami�. Kto wie, mo�e to pomaga, bo jako� wiosn� lemury nigdy mnie nie nawiedzaj� i latem te� mam z nimi spok�j. Ale gdy tylko li�cie zwi�dn� i spadn� z drzew, natychmiast tu s�. Chc� mnie doprowadzi� do szale�stwa!</p><p>��Obywatelu, nie mog�</p><p>��Czuj� w g�owie rzucane przez nie z�e uroki.</p><p>��S�uchaj, ja naprawd� musz� ju� i��</p><p>��B�agam! � wyszepta�. � Kiedy� by�em dzielnym �o�nierzem, niczego si� nie ba�em. Zabi�em wielu ludzi, walcz�c za Rzym pod rozkazami Sulli. Brodzi�em po pas w rzekach krwi i nigdy nie okaza�em s�abo�ci. Nikt mi nie by� straszny. A teraz� � Na twarzy odmalowa�a mu si� taka nienawi�� do samego siebie, �e musia�em si� odwr�ci�. � Pom� mi! � prosi�.</p><p>��Mo�e kiedy b�d� wraca��</p><p>U�miechn�� si� �a�o�nie jak skazaniec, kt�remu zawieszono wykonanie kary.</p><p>��Tak, kiedy b�dziesz wraca� � wyszepta�.</p><p>Pospieszy�em czym pr�dzej przed siebie.</p><empty-line/><p>Dom na Palatynie, mimo �e usytuowany w najbardziej ekskluzywnej dzielnicy miasta, ukazywa� przybyszowi prost� fasad�, podobnie jak wi�kszo�� s�siednich budynk�w. Poza dwoma filarami w formie kariatyd podtrzymuj�cymi dach jedyn� ozdob� by� wisz�cy na drzwiach pogrzebowy wieniec z ga��zi cyprysu i jod�y. Kr�tki korytarz, po kt�rego obu stronach znajdowa�y si� woskowe maski szlachetnych przodk�w gospodarza, wi�d� do skromnego atrium, gdzie na marach z ko�ci s�oniowej spoczywa�y zw�oki. Podszed�em bli�ej i ujrza�em m�odego m�czyzn�, chyba przed trzydziestk�, o rysach nie wyr�niaj�cych si� niczym poza wykrzywiaj�cym je grymasem. Normalnie balsami�ci potrafi� usun�� oznaki cierpienia i nieszcz�cia z twarzy zmar�ych, wyg�adzi� zmarszczone czo�a i rozlu�ni� zaci�ni�te szcz�ki. Ta twarz jednak zd��y�a tak zastygn��, �e �aden mistrz tego fachu nie m�g� ju� zmieni� jej wyrazu. Malowa� si� na niej nie b�l, ale strach.</p><p>��Spad� z wysoka � odezwa� si� za mn� znajomy g�os.</p><p>Odwr�ci�em si� i zobaczy�em swojego klienta (dawniej) i przyjaciela (obecnie), Lucjusza Klaudiusza. By� t�gi jak zawsze i nawet przy�mione �wiat�o w atrium nie mog�o ukry� czerwieni jego policzk�w i nosa. Wymienili�my pozdrowienia, po czym zn�w obr�cili�my uwag� na cia�o.</p><p>��To Tytus, w�a�ciciel tego domu � wyja�ni� Lucjusz. � W ka�dym razie przez ostatnie dwa lata.</p><p>��Zgin�� w wyniku upadku?</p><p>��Tak. Po zachodniej stronie domu biegnie galeria z d�ugim balkonem wychodz�cym na stromy stok. Tytus spad� z niej trzy dni temu i skr�ci� kark.</p><p>��Umar� od razu?</p><p>��Nie. Przetrwa� jeszcze noc i ca�y nast�pny dzie�. Przed �mierci� opowiedzia� co� bardzo dziwnego. Oczywi�cie mia� gor�czk� i bardzo cierpia�, chocia� podawano mu spore dawki <emphasis>nepenthes�</emphasis> � Lucjusz poruszy� si� nerwowo i podrapa� po rudym wianuszku w�os�w. � Powiedz mi, Gordianusie, czy znasz si� troch� na lemurach?</p><p>Musia�em mie� dziwn� min�, bo Lucjusz zmarszczy� brwi i doda�:</p><p>��Czy powiedzia�em co� niestosownego?</p><p>��Ale� nie. Tylko �e ju� drugi raz dzisiaj s�ysz� o lemurach. Kiedy tu szed�em, jeden z moich s�siad�w� Ale nie b�d� ci� nudzi� opowiadaniem. Chyba ca�y Rzym nawiedzi�y dzi� duchy! To pewnie przez t� paskudn� pogod� i ponur� por� roku� albo niestrawno��, jak mawia� m�j ojciec�</p><p>��To nie niestrawno�� zabi�a mojego m�a ani te� zimny wiatr, m�awka lub nerwy i pobudzona wyobra�nia.</p><p>G�os nale�a� do wysokiej i szczup�ej kobiety, od st�p do g��w owini�tej w czarn� we�nian� stole. Na ramionach mia�a niebiesk� chust�, a jej czarne w�osy zaczesane by�y w kok spi�ty srebrnymi szpilkami i grzebieniami. W m�odej, cho� ju� nie dziewcz�cej twarzy wyr�nia�y si� l�ni�ce b��kitne oczy. Trzyma�a si� sztywno i prosto jak westalka, przemawia�a za� w�adczym, patrycjuszowskim tonem.</p><p>��To jest Gordianus, o kt�rym ci opowiada�em � przedstawi� mnie Lucjusz. Kobieta ledwo dostrzegalnie skin�a mi g�ow�. � A to moja droga m�oda przyjaci�ka Kornelia. Z tej samej ga��zi Korneliusz�w co Sulla.</p><p>Drgn��em lekko, s�ysz�c to nazwisko.</p><p>��Tak � potwierdzi�a. � Jestem krewn� naszego niedawno zmar�ego i nieod�a�owanego dyktatora. Lucjusz Korneliusz Sulla by� moim kuzynem. Mimo r�nicy wieku byli�my sobie bliscy. Nie odst�powa�am go przed sam� �mierci� w jego willi w Neapolis. Wielki, szczodry cz�owiek� � Jej w�adczy ton nieco zmi�k�. Zwr�ci�a oczy na nieboszczyka na marach. � A teraz Tytus te� nie �yje. Jestem sama i bezbronna�</p><p>��Mo�e przejdziemy do biblioteki? � zasugerowa� Lucjusz.</p><p>��Tak, w atrium jest troch� za ch�odno � zgodzi�a si� Kornelia.</p><p>Poprowadzi�a nas kr�tkim korytarzem do ma�ego pokoju. M�j okazjonalny klient Cycero nie nazwa�by go raczej bibliotek� � sta�a tam tylko jedna szafa pe�na zwoj�w � ale podoba�oby mu si� jego sparta�skie urz�dzenie. �ciany by�y czerwone, a krzes�a nie mia�y opar�. Niewolnik zaj�� si� rozpaleniem ognia w stoj�cym po�rodku koszu, po czym znikn��.</p><p>��Jak du�o wie Gordianus? � spyta�a Lucjusza Kornelia.</p><p>��Bardzo niewiele. Powiedzia�em mu tylko, �e Tytus spad� z balkonu.</p><p>Wpatrzy�a si� we mnie z niemal przera�aj�c� intensywno�ci�.</p><p>��M�j m�� by� prze�ladowany.</p><p>��Przez kogo albo przez co? � spyta�em. � Lucjusz wspomina� co� o lemurach.</p><p>��Chodzi o liczb� pojedyncz�. Dr�czy� go tylko jeden lemur.</p><p>��Czy by� to kto� mu znany?</p><p>��Tak. Kolega z m�odo�ci, z kt�rym razem studiowali prawo na Forum. To on by� przed nami w�a�cicielem tego domu. Nazywa� si� Furiusz.</p><p>��Ten lemur ukazywa� si� twojemu m�owi cz�ciej?</p><p>��To si� zacz�o zesz�ego lata. Tytus widywa� go tylko przez moment: przy drodze do naszej willi na wsi, gdzie� na Forum albo w cieniu tu, przed domem. Z pocz�tku nie by� pewien, co to jest; podchodzi� i pr�bowa� to odnale��, ale zawsze si� przekonywa�, �e nie ma po tym ani �ladu. Potem zacz�� to widywa� w domu. W�a�nie w�wczas zda� sobie spraw�, kto i co to jest. Ju� nie chcia� si� do tego zbli�a�, przeciwnie, ucieka� od tego, dr��c ze strachu.</p><p>��Czy i ty to widywa�a�?</p><p>Zesztywnia�a.</p><p>��Z pocz�tku nie�</p><p>��Tytus widzia� go zn�w tej nocy, kiedy spad� � szepn�� Lucjusz, bior�c Korneli� za r�k�, ale ona j� wyrwa�a.</p><p>��Tamtej nocy Tytus by� w pos�pnym nastroju � powiedzia�a. � Zostawi� mnie w moim gabinecie i wyszed� na balkon, by tam pooddycha� �wie�ym powietrzem. I wtedy to zobaczy�� tak w ka�dym razie opowiada� potem w swoich majakach. To sz�o ku niemu, przyzywaj�c go do siebie. Wypowiedzia�o jego imi�. Tytus uciek� na koniec balkonu, a to podchodzi�o coraz bli�ej. By� bliski szale�stwa ze strachu i w ko�cu wypad� przez balustrad�.</p><p>��To go popchn�o?</p><p>Wzruszy�a ramionami.</p><p>��Czy popchn�o, czy nie, zabi� go ostatecznie strach przed tym czym�. Prze�y� upadek z balkonu, pozosta� przy �yciu do rana i przez nast�pny dzie�. Kiedy nadszed� zmierzch, Tytus zacz�� si� poci� i ca�y dr�a�. Nawet najmniejszy ruch sprawia� mu wielki b�l, a mimo to rzuca� si� i wi� na ��ku oszala�y z przera�enia. Powiedzia� mi, �e nie zniesie ju� widoku tego lemura. Rozumiesz? Wola� �mier� ni� ponowne spotkanie z nim. Widzia�e� jego twarz. To nie b�l go zabi�, ale strach.</p><p>Schowa�em d�onie w fa�dy p�aszcza i podkurczy�em palce u n�g. Mia�em wra�enie, �e p�on�cy w koszu ogie� wcale nie grzeje i w pokoju jest r�wnie zimno jak na zewn�trz.</p><p>��Jak tw�j m�� opisywa� tego lemura? � spyta�em.</p><p>��Trudno go by�o nie rozpozna�. To by� Furiusz, poprzedni w�a�ciciel domu. Jego cia�o by�o blade i pokryte strupami, z�by ��te i zniekszta�cone. W�osy mia� niczym krwawa s�oma, a szyj� ca�� we krwi. Wydawa� wstr�tny od�r, ale bez w�tpienia by� to Furiusz. Tylko �e�</p><p>��Co takiego?</p><p>��Tylko �e wygl�da� m�odziej ni� u kresu �ycia. Bardziej przypomina� Furiusza z lat, kiedy znali si� z Tytusem na Forum, we wczesnej m�odo�ci.</p><p>��Kiedy ty sama po raz pierwszy ujrza�a� tego lemura?</p><p>��Wczoraj wieczorem. Sta�am na balkonie, my�l�c o Tytusie i jego wypadku. Odwr�ci�am si� i zobaczy�am to, ale tylko przez mgnienie oka. Uciek�am do domu� a to za mn� zawo�a�o.</p><p>��Co powiedzia�o?</p><p>��Dwa s�owa: �Teraz ty�. Och! � Kornelia g�o�no wci�gn�a powietrze; zacisn�a d�onie na chu�cie i zapatrzy�a si� w p�omienie.</p><p>Podszed�em do kosza i wyci�gn��em d�onie, by je rozgrza� nad ogniem.</p><p>��Co za dziwny dzie� � mrukn��em. � C� mog� ci powiedzie�, Kornelio, jak nie to samo co cz�owiekowi, kt�ry te� dzi� opowiada� mi o lemurach? Dlaczego zwracasz si� do mnie zamiast do jakiego� augura? To s� tajemnice, o kt�rych prawie nic nie wiem. Zaginione klejnoty, skradziony dokument, szanta� albo niewyja�nione morderstwo� w takich sprawach mog� by� pomocny i na takich si� dobrze znam. Ale jak udobrucha� lemura, nie mam poj�cia. Oczywi�cie zawsze przyjd� na wezwanie mojego przyjaciela Lucjusza Klaudiusza, ale zaczynam si� zastanawia�, po co tu w og�le jestem.</p><p>Kornelia si� nie odzywa�a, nie odrywaj�c wzroku od ognia.</p><p>��Mo�e przypuszczasz, �e ten lemur wcale nie jest lemurem? � podpowiedzia�em. � Mo�e to �ywy cz�owiek�</p><p>��Niewa�ne, co ja przypuszczam � przerwa�a mi raptownie. W jej oczach ujrza�em t� sam� pro�b� i rozpacz, co u starego �o�nierza Sulli. � �aden kap�an nie mo�e mi pom�c. Przed ��dnym zemsty lemurem nie ma ochrony. Ale mo�e to jest rzeczywi�cie zwyk�y cz�owiek? Takie co� by�oby mo�liwe, prawda?</p><p>��Chyba tak.</p><p>��Znasz wi�c takie przypadki, kiedy cz�owiek udawa� lemura?</p><p>��Nie mam takich osobistych do�wiadcze�</p><p>��Dlatego w�a�nie poprosi�am Lucjusza, aby ci� wezwa�. Je�eli ten stw�r istotnie jest �ywym cz�owiekiem, mo�esz mnie przed nim uratowa�. Je�li za� jest lemurem, to nic nie mo�e mnie przed nim obroni�. Jestem sko�czona.</p><p>��Ale je�li to po��da�o tylko �mierci twojego m�a�</p><p>��Jeste� g�uchy? Powiedzia�am ci, co od niego us�ysza�am. �Teraz ty�. S�owo w s�owo!</p><p>Kornelia zadr�a�a gwa�townie, a� Lucjusz przysun�� si� do niej blisko. Z wolna si� uspokoi�a.</p><p>��Dobrze, Kornelio, pomog� ci, je�li potrafi�. Zaczniemy od pyta�. Mo�esz m�wi�?</p><p>Zagryz�a warg�, ale skin�a g�ow�.</p><p>��M�wisz, �e to mia�o twarz Furiusza. Tw�j m�� tak twierdzi�?</p><p>��I to niejeden raz. Kilkakrotnie widzia� to z bliska. Ostatni raz na balkonie� Lemur podszed� do niego tak blisko, �e Tytus wyra�nie czu� od�r jego oddechu. Rozpozna� go ponad wszelk� w�tpliwo��.</p><p>��A ty? Powiedzia�a�, �e widzia�a� go zaledwie przez moment, zanim uciek�a�. Jeste� pewna, �e to by� Furiusz?</p><p>��Tak! Ten moment wystarczy� mi a� nadto. Okropna twarz� odbarwiona, wykrzywiona, ze wstr�tnym grymasem� ale nie mam w�tpliwo�ci, �e nale�a�a do Furiusza.</p><p>��Ale m�odszego, ni� go pami�tasz.</p><p>��Tak. Nie potrafi� tego okre�li� policzki, nos� co czyni twarz starsz� lub m�odsz�? Nie wiem, mog� tylko powiedzie�, �e mimo ca�ego okropie�stwa to wygl�da�o jak m�ody Furiusz. Nie ten sam, kt�ry umar� dwa lata temu, ale z czas�w, kiedy by� szczup�ym m�odzie�cem bez zarostu.</p><p>��Rozumiem. W takim razie przychodz� mi do g�owy trzy mo�liwo�ci. Czy to nie m�g� by� naprawd� Furiusz? Nie jego lemur, lecz on sam? Jeste� pewna, �e on nie �yje?</p><p>��Tak.</p><p>��Ponad wszelk� w�tpliwo��?</p><p>��Absolutnie.</p><p>Zadr�a�a; mia�em wra�enie, �e czego� nie dopowiada. Zerkn��em na Lucjusza, kt�ry szybko odwr�ci� wzrok.</p><p>��To mo�e mia� on brata lub nawet bli�niaka?</p><p>��Mia�, ale znacznie starszego. Poza tym on zgin�� w wojnie domowej.</p><p>��Tak?</p><p>��Walcz�c przeciwko Sulli.</p><p>��Aha. Mo�e wi�c Furiusz mia� syna bardzo do siebie podobnego?</p><p>Kornelia pokr�ci�a g�ow�.</p><p>��Jego jedynym dzieckiem by�a c�reczka, jeszcze niemowl�. Z rodziny prze�y�y tylko jego matka, �ona i zdaje si�, �e tak�e siostra.</p><p>��A gdzie one teraz s�?</p><p>��Podobno przeprowadzi�y si� do domu jej matki na Awentynie. � M�wi�c to, Kornelia odwr�ci�a wzrok.</p><p>��Zreasumujmy wi�c: Furiusz definitywnie nie �yje, nie mia� brata bli�niaka ani w og�le m�skiego rodze�stwa i nie pozostawi� syna. A jednak to co�, co prze�ladowa�o twojego m�a, a teraz ciebie, wed�ug i jego, i twoich s��w mia�o twarz Furiusza.</p><p>��To na nic! � Kornelia westchn�a ze zniecierpliwieniem. � Wezwa�am ci� w chwili desperacji. � Przycisn�a d�onie do skroni. � Och, a� mnie g�owa rozbola�a! Noc nadejdzie, a jak tu j� znie��? Id� ju�, prosz�. Chc� zosta� sama. Lucjusz odprowadzi� mnie do atrium.</p><p>��I co o tym my�lisz? � spyta�.</p><p>��Kornelia jest naprawd� przera�ona, podobnie jak wcze�niej jej m��. Dlaczego tak si� ba� akurat tego lemura? Je�eli zmar�y by� jego przyjacielem�</p><p>��Znajomym, Gordianusie. Nie nazwa�bym tego przyja�ni�.</p><p>��Czy kryje si� w tym co�, co powinienem wiedzie�?</p><p>Lucjusz poruszy� si� z zak�opotaniem.</p><p>��Wiesz, jak nie cierpi� plotek. Kornelia naprawd� nie jest taka z�a, jak niekt�rzy uwa�aj�. Ma dobr� stron�, kt�r� niewielu ludzi dostrzega.</p><p>��Najlepiej b�dzie, je�li wszystko mi powiesz, Lucjuszu. Dla niej samej.</p><p>Lucjusz Klaudiusz zacisn�� usta, zmarszczy� czo�o i podrapa� si� w �ysin�.</p><p>��No, dobrze. Jak ju� m�wi�em, Kornelia i jej m�� mieszkali w tym domu od dw�ch lat. Furiusz te� zmar� przed dwoma laty.</p><p>��Rozumiem, �e to nie jest zbieg okoliczno�ci.</p><p>��Dom nale�a� do niego. Tytus i Kornelia przej�li go, kiedy Furiusza stracono za zbrodnie przeciwko Sulli i pa�stwu.</p><p>��Zaczynam si� domy�la�</p><p>��By� mo�e. Furiusz i jego rodzina znale�li si� po niew�a�ciwej stronie w wojnie domowej. Byli politycznymi przeciwnikami Sulli. Kiedy zdoby� on absolutn� w�adz� i zmusi� senat do og�oszenia go dyktatorem, przeprowadzi� czystk� i wyeliminowa� wrog�w. Proskrypcje�</p><p>��Pami�tam listy nazwisk wywieszone na Forum� a� za dobrze.</p><p>��Kiedy cz�owiek znalaz� si� na li�cie proskrypcyjnej, ka�dy m�g� go schwyta� i zabi�, a za jego g�ow� otrzymywa� od Sulli nagrod�. Nie musz� ci przypomina� rzezi, jaka wtedy nast�pi�a. By�e� tu i sam widzia�e� g�owy zatkni�te na w��czniach przed senatem.</p><p>��I by�a w�r�d nich g�owa Furiusza?</p><p>��Tak. Zosta� proskrybowany, aresztowany i �ci�ty. Pytasz, czy Kornelia jest pewna, �e on nie �yje? Tak, widzia�a bowiem jego g�ow� ociekaj�c� krwi�. Jego maj�tek zosta� skonfiskowany i wystawiony na publiczn� licytacj�</p><p>��Ale niekoniecznie by�a ona publiczna, prawda? � wtr�ci�em. � Przyjaciele Sulli zazwyczaj mogli wybiera� spo�r�d najlepszych willi i gospodarstw.</p><p>��Tak samo jak krewni � doda� Lucjusz, krzywi�c si� bole�nie. � Po �mierci Furiusza Tytus i Kornelia nie zawahali si� zwr�ci� do Sulli i zarezerwowa� sobie t� will�. Zawsze si� jej podoba�a, dlaczego wi�c mia�a przepu�ci� tak� okazj� i nie naby� jej za bezcen? � Lucjusz zni�y� g�os do szeptu. � Podobno ich oferta by�a jedyna i opiewa�a na niewiarygodn� sum� tysi�ca sesterc�w!</p><p>��Tyle, ile kosztuje przeci�tnej jako�ci egipski kobierzec. To rzeczywi�cie by�a okazja.</p><p>��Je�eli Kornelia ma jak�� wad�, to na pewno chciwo��. Bardzo cz�sta przywara w naszej epoce.</p><p>��Ale nie jedyna � stwierdzi�em.</p><p>��Co masz na my�li?</p><p>��Powiedz mi, Lucjuszu, czy ten Furiusz naprawd� by� takim wielkim wrogiem naszego wielkiego, nieod�a�owanego dyktatora? Czy rzeczywi�cie stanowi� takie zagro�enie dla pa�stwa i osobistego bezpiecze�stwa Sulli, �e trzeba go by�o wpisa� na list� proskrypcyjn�?</p><p>��Nie rozumiem�</p><p>��Byli tacy, kt�rzy na niej wyl�dowali tylko dlatego, �e byli zbyt bogaci albo posiadali rzeczy, kt�rych pragn�li inni.</p><p>Lucjusz zmarszczy� brwi.</p><p>��Gordianusie, to, co ci do tej pory powiedzia�em, jest ju� wystarczaj�co skandaliczne i prosz� ci�, aby� nikomu tego nie powtarza�. Nie wiem, jakie dalsze wnioski mog�e� wyci�gn��, i nie chc� wiedzie�. Lepiej zostawmy ten temat.</p><p>Lucjusz Klaudiusz jest moim przyjacielem, ale przede wszystkim patrycjuszem. Wi�zi, kt�re ��cz� bogaczy, s� zrobione ze z�ota, ale silniejsze od �elaza�</p><empty-line/><p>Wr�ci�em do domu, rozwa�aj�c dziwny i tragiczny przypadek Tytusa i Kornelii. Zupe�nie zapomnia�em o s�siedzie-weteranie, dop�ki nie znalaz�em si� na swojej �cie�ce i nie us�ysza�em jego sycz�cego g�osu. Jak poprzednio, znad muru wystawa�a kopu�ka jego �ysej g�owy.</p><p>��Poszukiwaczu! Powiedzia�e�, �e wr�cisz i mi pomo�esz, i oto jeste�! Wejd�, prosz�!</p><p>G�owa znikn�a, a po chwili otworzy�a si� ma�a drewniana furtka. Wszed�em do �rodka i znalaz�em si� w otwartym na szare niebo ogrodzie otoczonym kolumnad�. Owion�� mnie zapach dymu; podstarza�y niewolnik grabi� li�cie i usypywa� je na kupki wok� �elaznego kosza, w kt�rym p�on�o kilka bierwion. Weteran u�miechn�� si� do mnie szelmowsko. Oceni�em, �e musi by� niewiele starszy ode mnie, mimo braku w�os�w i szpakowatych brwi. Ciemne kr�gi pod oczami zdradza�y powa�ny niedob�r snu. Przeku�tyka� obok mnie i wyci�gn�� sk�d� krzes�o, zapraszaj�c, abym usiad�.</p><p>��Powiedz mi, s�siedzie, czy wychowa�e� si� na wsi? � zapyta� chrapliwym g�osem, jakby przyjemna pogaw�dka by�a dla� m�cz�ca.</p><p>��Nie, urodzi�em si� i wyros�em w Rzymie.</p><p>��Aha. Ja pochodz� spod Arpinum. Spyta�em, bo zauwa�y�em, jak patrzysz na te li�cie i ogie�. Wiem, jak wy, mieszczuchy, boicie si� ognia i u�ywacie go tylko do gotowania i ogrzewania. Palenie suchych li�ci jesieni� to wiejski zwyczaj. Niebezpieczny, to prawda, ale jestem ostro�ny. Zapach tego dymu przypomina mi dzieci�stwo, podobnie jak sam ogr�d.</p><p>Popatrzy�em na drzewa odcinaj�ce si� kontrastowymi sylwetkami na tle zachmurzonego nieba. Ros�o tu par� cyprys�w i morw, kt�re jeszcze by�y okryte zszarza�ymi p�aszczami listowia, ale wi�kszo�� pozosta�ych zrzuci�a ju� resztki letniej szaty. W rogu spostrzeg�em dziwnie powykr�cane drzewko, krzak nieledwie, otoczone dywanem ��tych li�ci. Ogrodnik wolno podszed� tam i zacz�� grabi� je razem z innymi.</p><p>��Dawno tu mieszkasz? � spyta�em.</p><p>��Trzy lata. Sprzeda�em gospodarstwo, kt�re dosta�em od Sulli, i kupi�em ten dom. Zwolnili mnie z wojska z powodu ran jeszcze przed zako�czeniem walk. Noga by�a do niczego, a jeszcze oberwa�em w praw� r�k� i nie mog�em ju� macha� mieczem. Do dzisiaj czasem boli mnie rami�, zw�aszcza teraz, kiedy robi si� zimno. Tak, to paskudna pora roku. � Skrzywi� si�, czy z reumatycznego b�lu, czy na my�l o przybywaj�cych wraz z jesiennymi ch�odami lemurach.</p><p>��Kiedy po raz pierwszy je zobaczy�e�? � spyta�em.</p><p>��Zaraz po wprowadzeniu si� do tego domu.</p><p>��Mo�e one tu by�y ju� wcze�niej?</p><p>��Nie � zaprzeczy� pos�pnie. � Musia�y tu przyj�� za mn�. � Podszed� do paleniska, schyli� si� sztywno i podni�s�szy gar�� ��tych li�ci, wrzuci� je do ognia. � Nie za wiele naraz � powiedzia� cicho. � Z ogniem trzeba ostro�nie. Poza tym w ten spos�b przyjemno�� trwa d�u�ej. Troch� dzisiaj, troch� jutro. Palenie li�ci przypomina mi dzieci�stwo � powt�rzy�.</p><p>��Sk�d wiesz, �e lemury musia�y przyj�� tu za tob�?</p><p>��Bo je poznaj�.</p><p>��Kim by�y?</p><p>��Nigdy nie pozna�em ich imion. � M�czyzna zapatrzy� si� w p�omienie. � Ale pami�tam twarz tego Etruska, kiedy m�j miecz rozci�� mu brzuch, a on spojrza� na mnie, �api�c oddech jak ryba wyrzucona na brzeg i wygl�da�, jakby nie wierzy�, �e umiera. Pami�tam przekrwione oczy wartownik�w, kt�rych zaskoczyli�my jednej nocy pod Kapu�. Byli zalani, g�upcy; kiedy wbijali�my im miecze w t�uste ka�duny, w smrodzie z ich jelit czu� by�o jeszcze wino. Pami�tam ch�opca, kt�rego kiedy� zabi�em w boju� taki m�ody, delikatny� ostrze przeci�o mu szyj� jak s�omk�. G�owa polecia�a w powietrze; jeden z moich ludzi z�apa� j� i odrzuci� mi ze �miechem prosto pod nogi. Przysi�gam, m�odzik mia� jeszcze otwarte oczy i wiedzia�, co si� z nim dzieje� � Pochyli� si� ci�ko po nast�pn� porcj� li�ci. � Ogie� wszystko oczyszcza. Palone li�cie pachn� niewinno�ci� � szepn��, patrz�c w p�omienie jak zauroczony. � Lemury przychodz� jesieni�, szukaj�c zemsty. Nie mog� zaszkodzi� memu cia�u; mieli na to szans� za �ycia i uda�o si� im mnie tylko okaleczy�. To ja nad nimi zatriumfowa�em, ja ich zabi�em. Oni teraz pr�buj� mnie wp�dzi� w szale�stwo. Rzucaj� na mnie uroki, za�miewaj� umys� i ci�gn� w otch�a�. Wrzeszcz� i ta�cz� wok� mojej g�owy, otwieraj� sobie brzuchy i grzebi� mnie pod wn�trzno�ciami, �wiartuj� si� i topi� mnie w morzu krwi. Jakim� cudem zawsze si� wykaraska�em, ale moja silna wola jest z ka�dym rokiem coraz s�absza. Kt�rego� dnia wci�gn� mnie w t� czelu�� i ju� nigdy z niej nie wylez�. � Weteran zakry� twarz r�kami. � Id� ju�. Wstyd mi, �e mnie widzisz w takim stanie. Kiedy nast�pnym razem si� spotkamy, b�dzie straszniej, ni� sobie mo�esz wyobrazi�. Ale przyjdziesz, kiedy po ciebie po�l�? Zechcesz je zobaczy� na w�asne oczy? Taki cwany go�� jak ty mo�e si� jako� dogada� nawet z umarlakami, nie?</p><p>Opu�ci� bezw�adnie r�ce. Z trudem mog�em rozpozna� jego twarz: mia� czerwone oczy, zapad�e policzki, dr��ce wargi.</p><p>��Przysi�gnij mi, �e przyjdziesz, Poszukiwaczu. Cho�by po to, by by� �wiadkiem mojej kl�ski.</p><p>��Nie b�d� niczego przysi�ga��</p><p>��To po prostu obiecaj jak cz�owiek i nie mieszajmy do tego bog�w. B�agam ci�, aby� przyby� na moje wezwanie.</p><p>��Przyjd�. � Westchn��em, zastanawiaj�c si�, czy obietnica z�o�ona wariatowi jest wi���ca.</p><p>Stary niewolnik odprowadzi� mnie do furtki, kr�c�c ci�gle g�ow� i od czasu do czasu cmokaj�c z niepokojem.</p><p>��Obawiam si�, �e tw�j pan ju� jest szalony � szepn��em mu do ucha. � Te lemury s� tylko wytworem jego wyobra�ni.</p><p>��Ale� nie! � zaprzeczy� niewolnik. � Ja te� je widzia�em.</p><p>��Ty?</p><p>��Tak. S� takie, jak je m�j pan opisa�.</p><p>��A inni niewolnicy?</p><p>��Wszyscy widzieli lemury.</p><p>Patrzy�em d�ugo w te spokojne, nieruchome oczy, a potem wyszed�em na �cie�k�; furtka si� za mn� zamkn�a tak samo bezszelestnie, jak si� otworzy�a.</p><empty-line/><p>��Istna plaga lemur�w! � powiedzia�em przy kolacji, roz�o�ywszy si� wygodnie na sofie. � Rzym jest ich pe�en.</p><p>Bethesda przekrzywi�a g�ow� i unios�a brwi, wyczuwaj�c m�j ukryty pod sztuczn� weso�o�ci� niepok�j, ale si� nie odezwa�a.</p><p>��A to �mieszne ostrze�enie Lucjusza Klaudiusza w dzisiejszym li�cie! �Nie bierz ze sob� ch�opca, okoliczno�ci mog� go przerazi�. Ha! C� mo�e by� wi�ksz� pokus� dla dwunastolatka od szansy przyjrzenia si� prawdziwym lemurom?</p><p>Eko mia� pe�ne usta chleba i patrzy� na mnie wielkimi, okr�g�ymi oczami niepewny, czy sobie �artuj�, czy nie.</p><p>��Ca�a ta sprawa wydaje mi si� po prostu absurdalna � powiedzia�a wreszcie Bethesda, ze zniecierpliwieniem zak�adaj�c r�ce na piersi. Jak to ma we zwyczaju, najad�a si� w kuchni i teraz tylko obserwowa�a, jak ucztujemy z Ekonem. � Nawet najwi�kszy g�upek w Egipcie wie, �e cia�a zmar�ych nie mog� przetrwa�, je�eli nie zosta�y starannie zmumifikowane wed�ug prastarych praw. Jak wi�c cia�o nie�yj�cego cz�owieka mia�oby chodzi� sobie po Rzymie i zmusi� tego Tytusa do �miertelnego skoku? Zw�aszcza �e nie ma g�owy. To jaki� �ywy �ajdak zepchn�� go z balkonu, nie ma w�tpliwo�ci. Ha! Za�o�� si�, �e to �ona go za�atwi�a!</p><p>��Co wi�c z prze�ladowaniem �o�nierza przez lemury? Jego niewolnik zarzeka si�, �e wszyscy domownicy je widzieli i to nie pojedyncze sztuki, ale ca�y r�j.</p><p>��Phi! K�amie, �eby usprawiedliwi� pana. Jest lojalny jak przysta�o na niewolnika, ale niekoniecznie uczciwy.</p><p>��Mo�e. Chyba jednak tam p�jd�, kiedy stary mnie wezwie, �eby przekona� si� na w�asne oczy. A spraw� lemura na Palatynie warto si� zaj��, cho�by dla sowitego honorarium, jakie obiecuje Kornelia.</p><p>Bethesda wzruszy�a ramionami, a ja, �eby zmieni� temat, zwr�ci�em si� do Ekona:</p><p>��A skoro ju� mowa o niebotycznych honorariach, czego ci� ten rabu� nauczyciel dzisiaj nauczy�?</p><p>Eko zerwa� si� z sofy i pobieg� po przybory do pisania. Bethesda spowa�nia�a i rzek�a:</p><p>��Je�li istotnie chcesz si� zaj�� tymi sprawami, to my�l�, �e powiniene� si� zastosowa� do dobrej rady twojego przyjaciela Lucjusza Klaudiusza. Nie ma potrzeby zabiera� Ekona. Ma du�o pracy i powinien zosta� w domu. Tu jest bezpieczny i od z�ych ludzi, i od z�ych duch�w.</p><p>Kiwn��em g�ow� w odpowiedzi, poniewa� ca�kowicie si� z ni� zgadza�em.</p><empty-line/><p>Nast�pnego ranka cicho przeszed�em obok domu weterana. Nie us�ysza� mnie i nie zawo�a�, cho� wiedzia�em, �e nie �pi i musi by� w ogrodzie; zza muru p�yn�� zapach palonych li�ci. Obieca�em Lucjuszowi i Kornelii, �e przyjd� zn�w do niej, ale najpierw chcia�em wst�pi� w pewne miejsce. Kilka pyta� zadanych w�a�ciwym osobom i par� monet wsuni�tych w odpowiednie r�ce wystarczy�o, �eby zlokalizowa� dom matki Furiusza na wzg�rzu Celius, gdzie schroni�a si� ocala�a z pogromu po proskrypcji cz�� rodziny. Dom by� niewielki i z w�sk� fasad�, wt�oczony w rz�d podobnych budynk�w wygl�daj�cych na co najmniej stuletnie. Uliczka jako� przetrwa�a po�ary i przebudowy, kt�re nieustannie zmieniaj� oblicze miasta; mia�em wra�enie, �e znalaz�em si� w starszym, prostszym Rzymie, w czasach, kiedy i bogaci, i biedni mieszkali w skromnych, ale w�asnych domach, zanim ci pierwsi zacz�li pyszni� si� swym maj�tkiem i stawia� okaza�e wille, a ci drudzy zostali zepchni�ci do wielopi�trowych kamienic czynszowych.</p><p>Drzwi otworzy� mi prawdziwy olbrzym, ros�y i muskularny niewolnik z przymru�onymi oczami i nieprzyjazn� min� � przeciwie�stwo eleganckiego od�wiernego z bezpiecznego i szacownego domu, ale najwyra�niej zawodowy ochroniarz. Cofn��em si� o par� krok�w, �eby patrz�c mu w oczy, nie nadwer�a� szyi, i oznajmi�em, �e chc� si� widzie� z panem domu.</p><p>��Gdyby� by� tu po��danym go�ciem, wiedzia�by�, �e w tym domu nie ma pana � burkn�� niewolnik.</p><p>��Ale� oczywi�cie. Przej�zyczy�em si�. Chodzi mi o twoj� pani�, matk� nieboszczyka Furiusza.</p><p>��Czy si� znowu przej�zyczy�e�, nieznajomy, czy te� po prostu nie wiesz, �e stara pani mia�a wylew kr�tko po �mierci syna? Ona i jej c�rka �yj� w odosobnieniu i nie �ycz� sobie �adnych odwiedzin.</p><p>��Gdzie� ja mam g�ow�? Mia�em na my�li wdow� po Furiuszu�</p><p>Od�wierny mia� jednak mnie dosy� i zatrzasn�� mi drzwi przed nosem. Z ty�u dobieg� mnie czyj� chichot. Odwr�ci�em si� i zobaczy�em star� niewolnic� zamiataj�c� portyk przed wej�ciem do domu po drugiej stronie ulicy.</p><p>���atwiej by�oby ci si� dosta� na pos�uchanie u dyktatora Sulli, kiedy jeszcze �y�!</p><p>U�miechn��em si� i wzruszy�em ramionami.</p><p>��Zawsze s� tacy niemili? � spyta�em.</p><p>��Dla obcych tak. Trudno ich wini� dom pe�en kobiet bez �adnego m�czyzny poza tym niewolnikiem.</p><p>��Bez m�czyzny� od �mierci Furiusza?</p><p>��Zna�e� go?</p><p>��Niezupe�nie. Ale s�ysza�em o nim.</p><p>��To straszne, co z nim zrobili. Wcale nie by� wrogiem Sulli. Nie ci�gn�a go ani polityka, ani wojaczka. Taki �agodny cz�owiek, psa by nie kopn��.</p><p>��Ale jego brat walczy� z Sull� i zgin��.</p><p>��Brat tak, ale nie Furiusz. Zna�am ich obu jeszcze jako ch�opc�w, kiedy mieszkali tu z matk�. Furiusz by� spokojnym dzieckiem i wyr�s� na rozwa�nego m�czyzn�. By� filozofem, nie wojownikiem. Spotka�a go straszna niesprawiedliwo��. Nazwano go wrogiem pa�stwa, odebrano mu wszystko, co posiada�, odci�to� � Przerwa�a zamiatanie i odchrz�kn�a. Twarz si� jej zmieni�a, nabra�a surowego wyrazu. � A ty kim jeste�? Jeszcze jednym kr�taczem, kt�ry chce prze�ladowa� te kobiety?</p><p>��Wcale nie.</p><p>��Bo ci powiem, �e nigdy nie uda ci si� spotka� jego matki ani siostry. Od �mierci Furiusza, a zw�aszcza po wylewie, jaki si� przytrafi� starej pani, ani razu nie opu�ci�y domu. M�g�by� powiedzie�, �e to niezwykle d�uga �a�oba, ale Furiusz by� dla nich wszystkim. Zakupy na rynku robi wdowa po nim, razem z c�reczk�. One te� wci�� ubieraj� si� na czarno. Bardzo im ci�ko pogodzi� si� z jego �mierci�.</p><p>W tej chwili drzwi przeciwleg�ego domu otworzy�y si� i na ulic� wysz�a blondynka w czarnej stoli, trzymaj�c za r�k� ma�� dziewczynk� o czarnych kr�conych w�osach. Za nimi szed� olbrzym od�wierny; ujrzawszy mnie, zrobi� gro�n� min�, ale si� nie odezwa�.</p><p>��Id� na rynek � szepn�a stara niewolnica. � Zazwyczaj wychodzi o tej porze. Popatrz tylko na t� ma��� taka powa�na, a przy tym �liczna. Niepodobna do matki. To wykapana ciotka, zawsze tak m�wi�am.</p><p>��Ciotka? Nie ojciec?</p><p>��No, ojciec te�, oczywi�cie�</p><empty-line/><p>Porozmawia�em ze staruszk� jeszcze przez chwil�, po czym pospieszy�em za wdow�. Mia�em nadziej�, �e uda mi si� zamieni� z ni� kilka zda�, ale ochroniarz niedwuznacznie da� mi do zrozumienia, �e mam si� trzyma� z daleka. Pozwoli�em wi�c im si� nieco oddali� i �ledzi�em ich z dyskretnej odleg�o�ci, obserwuj�c, jak robi zakupy na straganach rze�nik�w. W ko�cu da�em za wygran� i zawr�ci�em w stron� Palatynu.</p><p>Lucjusz i Kornelia spiesznie zjawili si� w atrium, zanim jeszcze niewolnik zd��y� mnie zaanonsowa�. Po ich twarzach pozna�em, �e sp�dzili bezsenn� i niespokojn� noc.</p><p>��Lemur zn�w si� wczoraj pojawi� � oznajmi� Lucjusz.</p><p>��Wszed� do mojej sypialni. � Kornelia by�a niemal trupio blada. � Obudzi�am si� i ujrza�am go w drzwiach. To jego od�r wyrwa� mnie ze snu. Okropny smr�d! Usi�owa�am wsta�, ale nie mog�am. Chcia�am krzycze�, ale g�os uwi�z� mi w gardle. Musia� rzuci� na mnie urok. I znowu us�ysza�am te s�owa: �Teraz ty!� A potem znikn�� w korytarzu.</p><p>��Posz�a� za nim?</p><p>Spojrza�a na mnie, jakbym by� szale�cem.</p><p>��A potem ja to zobaczy�em � doda� Lucjusz. � By�em w s�siedniej sypialni. Us�ysza�em kroki i zawo�a�em, my�l�c, �e to Kornelia. Nie by�o odpowiedzi, za to kroki wyra�nie przyspieszy�y. Poderwa�em si� z ��ka i wybieg�em na korytarz�</p><p>��I zobaczy�e� go?</p><p>��Zaledwie przez mgnienie oka. Zawo�a�em znowu; to si� zatrzyma�o i odwr�ci�o, a potem znikn�o w cieniu. Pod��y�bym za nim� naprawd�, Gordianusie, przysi�gam, �e tak bym zrobi�� ale w tym momencie us�ysza�em krzyk Kornelii, zawr�ci�em wi�c i pobieg�em do niej.</p><p>��Czyli zjawa umkn�a i nikt jej nie �ciga� � podsumowa�em, t�umi�c cisn�ce mi si� na usta przekle�stwo.</p><p>��Obawiam si�, �e tak. � Lucjusz skrzywi� si� bole�nie. � Ale kiedy to si� odwr�ci�o i na mnie spojrza�o, zobaczy�em jego twarz w �wietle ksi�yca.</p><p>��I dobrze si� jej przyjrza�e�?</p><p>��Tak. Gordianusie, nie zna�em dobrze Furiusza, ale do��, by go rozpozna� na ulicy. A to stworzenie� cho� z po�amanymi z�bami i wrzodami na sk�rze� ta zjawa z ca�� pewno�ci� mia�a twarz Furiusza!</p><p>Kornelia nagle g�o�no wci�gn�a powietrze i si� zachwia�a. Lucjusz rzuci� si� j� podtrzyma�, wzywaj�c pomocy. Natychmiast zjawi�y si� jakie� domowniczki i odprowadzi�y j� do sypialni.</p><p>��Tytus zachowywa� si� tak samo przed swoim wypadkiem � rzek� Lucjusz z westchnieniem. � Mdla�, dostawa� atak�w, zawrot�w g�owy i duszno�ci. Ludzie m�wi�, �e takie przypad�o�ci mog� by� powodowane przez m�ciwe lemury.</p><p>��Albo przez niespokojne sumienie � odpar�em. � Ciekawe, czy ten lemur zostawi� po sobie jakie� inne �lady? Poka� mi, gdzie go widzia�e�.</p><p>Lucjusz poprowadzi� mnie na koniec korytarza.</p><p>��To tutaj. � Wskaza� na miejsce o kilka krok�w od sypialni. � Noc� w tym miejscu pada troch� �wiat�a z zewn�trz, wsz�dzie indziej jest ciemno.</p><p>Podszed�em tam i zacz��em si� rozgl�da�, w�sz�c jednocze�nie. Lucjusz te� poci�gn�� kilka razy nosem.</p><p>��Od�r rozk�adu � mrukn��. � Lemur zostawi� tu sw�j wstr�tny zapach.</p><p>��Na pewno nie pachnie przyjemnie � zgodzi�em si�. � Ale to nie jest fetor rozk�adaj�cych si� zw�ok. Patrz! �lad stopy!</p><p>Tu� przy nas na posadzce pozosta�y dwie nik�e br�zowe plamy w kszta�cie podeszew sanda��w. W jasnym �wietle poranka nietrudno by�o dostrzec, �e podobne �lady prowadz� od tego miejsca w obu kierunkach. Te wiod�ce ku sypialni Kornelii, gdzie zd��y�o ju� przej�� wiele st�p, szybko uleg�y rozmyciu i sta�y si� nieczytelne. Te za� prowadz�ce ku przeciwleg�emu ko�cowi korytarza by�y odciskami tylko przedniej cz�ci podeszew.</p><p>��Zjawa tu si� zatrzyma�a, tak jak powiedzia�e� � zacz��em swoj� interpretacj� trop�w. � Potem zacz�a biec, pozostawiaj�c te skr�cone odbicia st�p. Ciekawe, czemu leraur mia�by biec na palcach? I w og�le dlaczego pozostawi� takie plami�ce �lady?</p><p>Ukl�kn��em i przyjrza�em si� im bli�ej. Lucjusz od�o�y� na bok patrycjuszowsk� godno�� i osun�� si� na czworaki obok mnie. Zmarszczy� nos i powt�rzy�:</p><p>��Od�r rozk�adu.</p><p>��Bynajmniej. To zwyk�e ekskrementy. Chod�, zobaczymy, dok�d �lady prowadz�.</p><p>Ruszyli�my w g��b korytarza, skr�caj�c za r�g, gdzie �lady urywa�y si� przed zamkni�tymi drzwiami.</p><p>��Czy to wyj�cie na zewn�trz? � spyta�em.</p><p>��Sk�d�e! � Lucjusz zn�w by� patrycjuszem, i to zak�opotanym. � To drzwi do toalety.</p><p>��Interesuj�ce � powiedzia�em i otworzy�em je.</p><p>Jak mo�na by�o oczekiwa� � w domu pod rz�dami kobiety takiej jak Kornelia toaleta by�a urz�dzona luksusowo i utrzymana w nieskazitelnej czysto�ci, je�li nie liczy� wymownych �lad�w st�p na posadzce. Pomieszczenie mia�o wysoko osadzone okna, zabezpieczone solidnymi �elaznymi kratami. Otw�r w pod�odze otacza�o marmurowe siedzisko. Zajrza�em do �rodka, przekonuj�c si�, �e �cieki s� odprowadzane o�owian� rur�.</p><p>��Nieczysto�ci sp�ywaj� prosto w d� zboczem Palatynu, wpadaj� do Cloaca Maxima, a stamt�d do Tybru � wyja�ni� Lucjusz.</p><p>Patrycjusze mog� wstydliwie traktowa� pewne funkcje cia�a, ale z rzymskiej kanalizacji s� niezaprzeczenie � i nie bezpodstawnie � dumni.</p><p>��Za ma�a, �eby cz�owiek m�g� si� ni� przecisn�� � stwierdzi�em.</p><p>��C� to za okropny pomys�! � obruszy� si� Lucjusz.</p><p>��Mimo to�</p><p>Zawo�a�em niewolnika, kt�ry po chwili przyni�s� mi d�uto.</p><p>��Co robisz, Gordianusie! Te p�ytki s� z drogiego piaskowca, nie mo�esz wali� w nie d�utem!</p><p>��Nawet po to, �eby odkry� to? � Wsun��em narz�dzie pod kraw�d� jednej z p�ytek, podwa�y�em j� i unios�em.</p><p>Lucjusz odskoczy� z przestrachem, po czym zaciekawiony zajrza� mi przez rami�.</p><p>��Tunel! � wyszepta�.</p><p>��Na to wygl�da.</p><p>��Kto� musi tam wej��! � Lucjusz uni�s� brwi i spojrza� na mnie wymownie.</p><p>��Absolutnie nie! � oznajmi�em stanowczo. � Nawet gdyby Kornelia podwoi�a mi stawk�.</p><p>��Nie my�la�em o tobie.</p><p>Lucjusz wbi� wzrok w m�odego niewolnika, kt�ry przyni�s� mi d�uto. Kiedy ten zrozumia�, co si� �wi�ci, cofn�� si� odruchowo, zerkaj�c na mnie b�agalnie.</p><p>��Nie, Lucjuszu Klaudiuszu � powiedzia�em. � Nie trzeba nikogo nara�a�. W ka�dym razie jeszcze nie. Kto wie, co ch�opak by tam napotka�� Je�li nie lemury i potwory, to pu�apki, skorpiony albo przepa��. Najpierw spr�bujmy odszuka� wylot tunelu. Mo�e to si� okaza� ca�kiem �atwe, je�li zbudowano go wzd�u� naturalnego spadku i u�o�onego na nim ruroci�gu.</p><p>Tak te� by�o. Z balkonu na zachodniej �cianie domu nietrudno by�o oceni�, w kt�rym miejscu zakopane rury trafia�y na zbocze Palatynu i dalej bieg�y ku centralnemu �ciekowi Rzymu, Cloaca Maxima. U st�p wzg�rza, bezpo�rednio pod will�, na dziko poro�ni�tej i zasypanej �mieciami przestrzeni na ty�ach magazyn�w i spichrz�w wypatrzy�em k�p� zaro�li. Krzaczyska ros�y tam tak g�sto, �e nawet mimo braku li�ci ich spl�tane ga��zie nie pozwala�y zajrze� zbyt g��boko do �rodka.</p><p>Lucjusz upar� si� mi towarzyszy�, chocia� jego zwalista sylwetka i kosztowne odzienie niezbyt nadawa�y si� do schodzenia po stromym zboczu. W ko�cu jako� uda�o si� nam dotrze� na d� bez przyg�d i zacz�li�my si� przeciska� przez g�szcz, schylaj�c si� pod grubszymi ga��ziami i �ami�c przed sob� co cie�sze. Nasz up�r zosta� nagrodzony, kiedy dobrn�li�my do samego �rodka k�py. Za poskr�canym, starym cyprysem widnia� szukany wylot tunelu z willi. Otw�r by� zrobiony do�� prymitywnie, obudowany u�omkami cegie� i byle jak k�adzion� zapraw�. Wymiary mia� akurat takie, by doros�y m�czyzna m�g� w miar� swobodnie przej��, ale wion�cy z tunelu obrzydliwy zapach stanowi� skuteczne zapewne zabezpieczenie przed r�nego autoramentu �az�gami i ciekawskimi dzieciakami. Noc� to ukryte za magazynami miejsce musi by� zupe�nie bezludne; ktokolwiek by chcia� � cz�owiek czy lemur � m�g�by wchodzi� i wychodzi� przez nikogo nie zauwa�ony.</p><p>��Zimno! � marudzi� znowu Lucjusz. � Zimno, ciemno i mokro. M�drzej by�oby zosta� w domu, gdzie jest sucho i cieplutko. Mogliby�my zaczai� si� w korytarzu i przy�apa� tego drania, kiedy wynurzy�by si� z tunelu. Dlaczego musimy tu marzn�� w ciemno�ciach, wypatruj�c kto wie czego i podskakiwa� ze strachu za ka�dym razem, kiedy wiatr zagwi�d�e w krzakach?</p><p>��Nie musia�e� ze mn� i��, Lucjuszu Klaudiuszu. Nie prosi�em ci� o to.</p><p>��Gdybym nie poszed�, Kornelia mia�aby mnie za tch�rza.</p><p>��A co ci� obchodzi Kornelia? � warkn��em, zanim ugryz�em si� w j�zyk.</p><p>Ch��d i wilgo� obu nam si� dawa�y we znaki. Powietrze by�o zanurzone w lekkiej m�awce, chmurzyska przes�oni�y ksi�yc i zaro�la ogarn�� jeszcze wi�kszy mrok. Ukryli�my si� w nich kr�tko po zmierzchu. Ostrzega�em Lucjusza, �e nasza misja mo�e si� okaza� d�uga, niewygodna i najpewniej daremna, ale nie mog�em go odwie�� od zamiaru dotrzymania mi towarzystwa. Zaproponowa�, �e wynajmie paru osi�k�w do ochrony, lecz je�eli moje podejrzenia okaza�yby si� s�uszne, nie byliby nam potrzebni. Nie chcia�em te� niepotrzebnych �wiadk�w.</p><p>Podmuch lodowatego wiatru wdar� mi si� pod p�aszcz, przyprawiaj�c mnie o dreszcz. S�ysza�em, jak Lucjusz dzwoni z�bami. Zacz��em wpada� w ponury nastr�j. Co b�dzie, je�eli si� myl�? Mo�e naprawd� b�dziemy mieli do czynienia nie z cz�owiekiem, lecz z czym� innym?</p><p>Trzasn�a ga��zka, potem druga i nast�pne. Kto� wchodzi� w krzaki i posuwa� si� w nasz� stron�.</p><p>��To� to chyba ca�a armia! � szepn�� zaniepokojony Lucjusz, chwytaj�c mnie za rami�.</p><p>��Nie, to tylko dwie osoby� je�eli dobrze odgad�em.</p><p>Tu� obok nas przesun�y si� dwie ledwo widoczne w ciemno�ciach sylwetki. Skierowa�y si� do starego cyprysa, za kt�rym schowany by� wylot tunelu. Po chwili dobieg� nas gniewny m�ski g�os:</p><p>��Kto� zablokowa� wej�cie!</p><p>Pozna�em go; by� to �w olbrzym, strzeg�cy domu na wzg�rzu Celius.</p><p>��Mo�e tunel si� zawali�.</p><p>Us�yszawszy ten drugi g�os, Lucjusz znowu �cisn�� mnie za rami�, cho� tym razem ze zdumienia, nie ze strachu.</p><p>��Nie � powiedzia�em g�o�no. � Tunel zosta� celowo zasypany, �eby�cie nie mogli go wi�cej u�ywa�.</p><p>Przez chwil� panowa�a absolutna cisza, po czym zn�w zatrzeszcza�y �amane ga��zki.</p><p>��Zosta�cie na miejscu! � krzykn��em. � Dla waszego w�asnego dobra nie ruszajcie si� i wys�uchajcie mnie!</p><p>Ha�as usta�, ale s�ycha� by�o przyspieszone oddechy i niewyra�ne szepty.</p><p>��Wiem, kim jeste�cie i po co przyszli�cie � ci�gn��em. � Nie chc� waszej krzywdy, ale musimy porozmawia�. Zgadzasz si� na to, Furio?</p><p>��Furio? � powt�rzy� zaskoczony Lucjusz.</p><p>M�awka usta�a i zza chmur wychyn�� ksi�yc, o�wietlaj�c jego wysoko uniesione brwi i otwarte usta. Przez d�ug� chwil� nie by�o odpowiedzi na moje pytanie, z ich strony dochodzi�y tylko gor�czkowe szepty; olbrzym usi�owa� do czego� przekona� swoj� pani�. Wreszcie odkrzykn�a:</p><p>��Kim jeste�?</p><p>��Nazywam si� Gordianus. Nie znasz mnie, ale ja wiem, �e ty i twoja rodzina wiele wycierpieli�cie. Wyrz�dzono wam z�o i niesprawiedliwo��. By� mo�e twoja zemsta na Tytusie i Kornelii w oczach bog�w jest s�uszna� nie mnie o tym s�dzi�. Ale zosta�a� odkryta i nadszed� czas, by sko�czy� z t� maskarad�. Za chwil� do was podejd�. Jest nas dw�ch i nie mamy broni. Powiedz swojemu niewolnikowi, �e nie mamy z�ych zamiar�w i �e nic nie zyskacie, atakuj�c nas.</p><p>Ruszy�em wolno ku cyprysowi rysuj�cemu si� wielk�, nieregularn� plam�, czarniejsz� od og�lnie ciemnego otoczenia. Sta�y pod nim dwie postacie, du�a i drobna. Furia gestem poleci�a niewolnikowi pozosta� na miejscu, po czym wysz�a nam na spotkanie. Promie� ksi�yca pad� na jej twarz i Lucjusz niemal krzykn��, cofaj�c si� odruchowo. Mimo �e spodziewa�em si� czego� podobnego, ten widok zmrozi� mi krew w �y�ach.</p><p>Przede mn� sta� m�ody cz�owiek w poszarpanym p�aszczu. Kr�tkie w�osy pozlepiane mia� krwi�, obficie te� posmarowa� ni� szyj�; wygl�da�o to tak, jakby uci�to mu g�ow�, a potem jakim� cudem na powr�t po��czono j� z tu�owiem. Oczy mia� ciemne i zapadni�te, sk�r� trupio blad� i pokryt� okropnymi guzami, usta spierzchni�te i sp�kane. Kiedy Furia przem�wi�a, jej s�odki, �agodny g�os stanowi� niesamowity kontrast z upiornym wygl�dem.</p><p>��A wi�c zdemaskowa�e� mnie.</p><p>��Tak.</p><p>��Czy to ty by�e� dzi� rano pod naszym domem?</p><p>��Tak.</p><p>��Kto mnie zdradzi�? Przecie� nie Kleton � szepn�a, zerkaj�c na swego ochroniarza.</p><p>��Nikt ci� nie zdradzi�. Odkryli�my tunel dzi� po po�udniu.</p><p>��Ach! M�j brat kaza� go zbudowa� podczas najgorszych lat wojny domowej, �eby�my mieli drog� ucieczki na wypadek nag�ego niebezpiecze�stwa. Oczywi�cie kiedy ten potw�r zosta� dyktatorem, nikt nie mia� ju� dok�d ucieka�.</p><p>��Czy tw�j brat by� rzeczywi�cie wrogiem Sulli?</p><p>��Nie w jakikolwiek aktywny spos�b. Znale�li si� jednak tacy, kt�rzy go w takich barwach odmalowali. Ci, kt�rzy po��dali tego, co posiada�.</p><p>��Furiusz zosta� wi�c proskrybowany bez powodu?</p><p>��Bez �adnego powodu poza chciwo�ci� tej suki! � wybuchn�a.</p><p>Jej g�os by� twardy i gorzki. Spojrza�em na Lucjusza, kt�ry zachowywa� dziwne milczenie wobec tego ataku na Korneli�.</p><p>��Najpierw straszy�a� Tytusa�</p><p>��Tylko po to, �eby Kornelia wiedzia�a, co j� czeka. Tytus by� strachliwym s�abeuszem, po prostu nikim. Zapytaj jego �ony; zawsze umia�a go zmusi� do spe�nienia ka�dego jej �yczenia, cho�by mia�o to oznacza� ruin� niewinnego cz�owieka. To ona nak�oni�a swojego drogiego kuzyna Sull� do umieszczenia nazwiska mojego brata na li�cie proskrypcyjnej, tylko dlatego, �e chcia�a zaw�aszczy� nasz dom. Poniewa� wszyscy m�czy�ni z naszego rodu zgin�li i Furiusz by� ostatni, s�dzi�a, �e jej zbrodnia na zawsze pozostanie bez pomsty.</p><p>��Teraz jednak musisz z tym sko�czy�, Furio. Musisz si� zadowoli� tym, czego dot�d dokona�a�.</p><p>��Nie!</p><p>���ycie za �ycie � powiedzia�em. � Tytus za Furiusza.</p><p>��Nie, ruina za ruin�! �mier� Tytusa nie przywr�ci nam domu, maj�tku ani dobrego imienia!</p><p>��Podobnie jak �mier� Kornelii. Je�li si� nie powstrzymasz, zostaniesz schwytana. Musisz poprzesta� na po�owicznej zem�cie i wyrzec si� reszty.</p><p>��Zamierzasz wi�c jej wszystko powiedzie�?</p><p>Zawaha�em si�.</p><p>��Powiedz mi najpierw, Furio, czy to ty zepchn�a� Tytusa z balkonu?</p><p>Patrzy�a mi prosto w oczy. W �wietle ksi�yca jej �renice b�yszcza�y jak onyks.</p><p>��Tytus sam z niego skoczy�. By� przekonany, �e widzi lemura mojego brata, i nie m�g� znie�� ci�aru w�asnej winy.</p><p>��Odejd� � szepn��em, pochylaj�c g�ow�. � Zabierz swojego niewolnika i wracaj do swojej matki, bratanicy i wdowy po bracie. Nigdy wi�cej tu nie przychod�.</p><p>Kiedy podnios�em na ni� oczy, zobaczy�em p�yn�ce po policzkach �zy. Dziwny by� to widok� u lemura. Furia zawo�a�a swego s�ug� i razem wyszli z g�stwiny.</p><empty-line/><p>Wracali�my na g�r� w milczeniu. Lucjusz przesta� dzwoni� z�bami, za to zacz�� sapa� jak miech kowalski. Przed wej�ciem do willi zatrzyma�em go i odci�gn��em na stron�.</p><p>��Lucjuszu, nie mo�esz o tym powiedzie� Kornelii.</p><p>��Ale� jak inaczej�</p><p>��Powiemy jej, �e znale�li�my tunel, ale nikt si� nie zjawi�. Zapewnimy, �e jej prze�ladowca zosta� sp�oszony, ale mo�e wr�ci�, powinna wi�c sama wystawia� stra�. Tak, pozwolimy jej my�le�, �e nieznany wr�g nadal pozostaje nieuchwytny i planuje dalsze jej n�kanie.</p><p>��Ale ona zas�uguje na�</p><p>��Kornelia zas�uguje na to, co Furia dla niej szykuje � przerwa�em. � Wiedzia�e�, �e za�atwi�a umieszczenie Furiusza na li�cie proskrypcyjnej tylko po to, by zabra� mu dom?</p><p>��Ja� � Lucjusz zagryz� warg�. � Podejrzewa�em co� podobnego. Ale, Gordianusie, to, co zrobi�a, nie by�o wcale wyj�tkowe. Wszyscy tak post�powali.</p><p>��Nie wszyscy. Nie ty, Lucjuszu.</p><p>��To prawda � przytakn�� z zak�opotaniem. � Ale Kornelia b�dzie mia�a do ciebie pretensje, �e nie z�apa�e� sprawcy. Nie b�dzie chcia�a wyp�aci� ci pe�nego honorarium.</p><p>��Nie dbam o to.</p><p>��Wyr�wnam ci strat�.</p><p>Po�o�y�em mu r�k� na ramieniu:</p><p>��Co jest rzadsze ni� wielb��dy w Galii? � zapyta�em, a kiedy zaskoczony uni�s� tylko brwi, wyja�ni�em: � Porz�dny cz�owiek w Rzymie! � Roze�mia�em si� i u�cisn��em go.</p><p>Lucjusz zby� komplement niech�tnym wzruszeniem ramion.</p><p>��Nadal nie rozumiem, jak si� domy�li�e� to�samo�ci tego �lemura�.</p><p>��M�wi�em ci, �e dzi� rano by�em pod ich domem na Celiusie. Zachowa�em jednak dla siebie informacj� otrzyman� od starej niewolnicy z naprzeciwka, a mianowicie, �e Furiusz mia� siostr�, kt�ra na dodatek by�a do niego niebywale podobna. Tak podobna, �e ze swoimi kobiecymi, delikatniejszymi rysami mog�aby uchodzi� za jego m�odsz� wersj�</p><p>��Ale ten jej okropny wygl�d�</p><p>��Iluzja, Lucjuszu. Kiedy �ledzi�em na rynku wdow� po Furiuszu, zobaczy�em, �e kupuje spor� porcj� krwi ciel�cej. C�reczka nios�a te� inny zakup, jagody ja�owca.</p><p>��Ja�owca?</p><p>��Wrzody, kt�re widzia�e� na twarzy Furii to w�a�nie ja�owcowe jagody przekrojone na p�. Krew pos�u�y�a do wysmarowania szyi i g�owy. Co do reszty jej wygl�du, upiornego makija�u i tak dalej, mo�emy si� tylko domy�la�, jak� inwencj� mo�e wykazywa� kilka kobiet, kt�re jednoczy wsp�lny cel. Furia przebywa�a w odosobnieniu od miesi�cy, co t�umaczy jej niezwyk�� blado�� i umo�liwi�o jej obci�cie w�os�w bez zwr�cenia czyjejkolwiek uwagi. � Pokr�ci�em g�ow� w zadziwieniu. � Niesamowita kobieta! Ciekawe, czemu nigdy nie wysz�a za m��? Pewnie zawierucha wojny domowej pokrzy�owa�a jej takie plany, a potem �mier� braci przekre�li�a wszelkie szans�. Cierpienie jest jak kamyk wrzucony do stawu, kt�ry wywo�uje fal� rozchodz�c� si� coraz dalej i dalej.</p><empty-line/><p>Szed�em do domu zm�czony i pos�pny. Bywaj� dni, kiedy widzi si� zbyt wiele z�a na �wiecie i tylko d�ugi sen w bezpiecznym domu mo�e przywr�ci� cz�owiekowi apetyt na �ycie. My�la�em o Bethesdzie i Ekonie i stara�em si� odepchn�� od siebie stoj�cy mi przed oczyma obraz Furii. Ostatni� rzecz�, o jakiej mog�em pami�ta�, by� nawiedzony weteran i jego legion lemur�w. Mijaj�c mur jego ogrodu, poczu�em znajomy zapach palonych li�ci, ale nie zwr�ci�em na to uwagi, dop�ki nie us�ysza�em za sob� skrzypni�cia zawias�w otwieranej furtki i g�osu starego ogrodnika.</p><p>��Poszukiwaczu! Chwa�a bogom, �e w ko�cu wr�ci�e�! � wyszepta� ochryple. Sprawia� wra�enie cz�owieka trapionego przez jak�� nieznan� chorob�; mimo �e w obramowaniu furtki mia� do�� miejsca na wyprostowanie si�, sta� w niej dziwnie pochylony. Oczy l�ni�y mu niezdrowo, a dolna szcz�ka drga�a. � Pan posy�a� po ciebie, ale za ka�dym razem goniec wraca� z wiadomo�ci�, �e wyszed�e� i nie wiadomo, kiedy wr�cisz. Czas staje w miejscu, kiedy zjawiaj� si� lemury. B�agam, panie, wejd�! Ocal naszego pana� i nas wszystkich!</p><p>Zza muru dochodzi�y teraz j�ki kilku ludzi. Jaka� kobieta krzykn�a piskliwie, przewraca�y si� jakie� ci�kie przedmioty. Co si� dzia�o w domu starego �o�nierza?</p><p>��Prosz�, pom� nam! Lemury, lemury�</p><p>Stary niewolnik zrobi� tak przera�on� min�, �e a� si� cofn��em. Si�gn��em za fa�dy tuniki do r�koje�ci sztyletu. Jaki� jednak mia�bym z niego po�ytek w walce z kim�, kto ju� dawno nie �yje?</p><p>Przeszed�em przez furtk� z sercem bij�cym jak oszala�e. W ogrodzie czu�o si� wilgo� i spalenizn�. Po m�awce wzg�rza Rzymu oblepi� niemal namacalny ch��d, przyciskaj�c do ziemi dymy z komin�w i jakby zag�szczaj�c nieruchom� atmosfer�. Wci�gn��em do p�uc dra�ni�cy haust powietrza i zakaszla�em. Z domu wybieg� mi na spotkanie weteran Sulli. Potkn�� si� i upad�, doczo�ga� si� do mnie na czworakach i obj�wszy w pasie, spojrza� mi w oczy z wyrazem potwornej zgrozy.</p><p>��Tam! � Wskaza� za siebie, na dom. � Goni� mnie! Ch�opiec bez g�owy, �o�nierz z rozci�tym brzuchem i wszyscy inni! Bogowie, ulitujcie� si� nade mn�!</p><p>Wyt�y�em wzrok, staraj�c si� przenikn�� mglist� ciemno��, ale niczego nie zobaczy�em. Poczu�em si� nagle s�abo; zakr�ci�o mi si� w g�owie. To dlatego, �e od rana nic nie jad�em, powiedzia�em sobie. Trzeba by�o nie unosi� si� honorem, skorzysta� z niech�tnej go�cinno�ci Kornelii i wprosi� si� na posi�ek. I wtedy na moich oczach k��b dymu zacz�� si� rozszerza� i zmienia� kszta�t. Z mroku wynurzy�a si� ludzka twarz� wykrzywiona b�lem twarz ch�opca.</p><p>��Widzisz? � krzykn�� �o�nierz. � Patrz, jak biedny ch�opak trzyma w r�ku w�asn� g�ow�, niczym Perseusz �eb Gorgony! Widzisz, jak si� we mnie wpatruje, jak mnie milcz�co oskar�a?</p><p>Rzeczywi�cie, w ciemno�ci i dymie zaczyna�em widzie� w�a�nie to, co opisywa� stary: bezg�owego m�odzie�ca, wyci�gni�t� w g�r� r�k� trzymaj�cego odci�t� g�ow� za w�osy. Zastyg�em w bezruchu z otwartymi ustami. Za ch�opcem zacz�y si� tworzy� inne kszta�ty; najpierw jeden, potem nast�pne, a� wreszcie ca�y legion fantom�w pokrytych krwi� i wij�cych si� w powietrzu jak robaki. Widok by� przera�aj�cy. Uciek�bym w panice, gdybym m�g�; nogi jednak jakby wros�y mi w ziemi�. �o�nierz �ciska� mnie za kolana, stary ogrodnik zacz�� p�aka� i be�kota� bez sensu. Z domu dobiega�y przera�one g�osy i j�ki innych ludzi.</p><p>��Nie s�yszysz ich? � krzykn�� gospodarz. � To lemury, wrzeszcz� jak harpie!</p><p>Wielka, drgaj�ca masa �ywych trup�w zacz�a wy� i przera�liwie j�cze�. Chyba s�ycha� je w ca�ym mie�cie, pomy�la�em.</p><p>Jak ton�cy cz�owiek, umys� w panice chwyta si� czegokolwiek, �eby si� ratowa�. �d�b�o siana p�ywa, ale nie utrzyma szukaj�cego ratunku m�czyzny. Deska mo�e mu da� nadziej�, ale po�r�d szalej�cego nurtu najlepsza jest solidna ska�a. M�j m�zg tak�e gor�czkowo szuka� punktu oparcia w tym szale�stwie, czegokolwiek, co pomog�oby mu si� uchroni� przed t� przemo�n�, niezrozumia�� groz�. Jak powiedzia� stary niewolnik, czas si� zatrzyma�; przez to nie ko�cz�ce si�, rozci�gni�te mgnienie k��bi�y mi si� w g�owie potoki obraz�w, wspomnie�, wydarze� i my�li. Szuka�em cho�by �d�b�a. Szale�stwo wsysa�o mnie w sw� czelu��, jak niewidoczny pr�d w czarnej wodzie. Ton��em� a� wreszcie nagle znalaz�em swoj� ska��, kt�rej mog�em si� uchwyci�.</p><p>��Krzak! � szepn��em. � Gorej�cy krzak, kt�ry przemawia ludzkim g�osem!</p><p>My�l�c, �e spostrzeg�em co� nowego mi�dzy t�umem lemur�w, �o�nierz mocniej do mnie przywar� i zadygota�.</p><p>��Jaki krzak? Ach, tak, ja te� go widz�</p><p>��Nie, ten krzak w twoim ogrodzie! � krzykn��em. � To dziwne, poskr�cane drzewko mi�dzy morwami, pod kt�rym le�a�o tyle ��tych, kr�g�ych li�ci! Ale teraz wszystkie zosta�y zgrabione z innymi� spalone razem z nimi w koszu� dym wisi w powietrzu�</p><p>Wywlok�em �o�nierza z ogrodu na �cie�k�, po czym wr�ci�em po ogrodnika. Kolejno wyci�ga�em pozosta�ych. T�oczyli si� na bruku pod przeciwleg�ym murem, dr��cy i zdezorientowani, z oczyma szeroko otwartymi i nabieg�ymi krwi�.</p><p>��Nie ma �adnych lemur�w! � Chcia�em krzykn��, ale z podra�nionego gard�a wydoby� mi si� tylko ochryp�y szept.</p><p>Nad murem wci�� jednak je widzia�em; ta�czy�y w powietrzu, dyndaj�c wn�trzno�ciami wyp�ywaj�cymi z rozci�tych brzuch�w i przera�liwie chichocz�c. Niewolnicy nie przestawali krzycze� i j�cze�, �ciskaj�c si� za r�ce. Weteran ukry� twarz w d�oniach.</p><empty-line/><p>Kiedy wreszcie wszyscy nieco si� uspokoili, zawiod�em ich do mego domu, gdzie skupili si� w k�cie ogrodu, wci�� wystraszeni, ale bezpieczni. Bethesda by�a zdumiona, a p�niej z�a z powodu tej niespodziewanej inwazji na p� oszala�ych obcych ludzi, ale Eko by� zachwycony, mog�c nie k�a�� si� do ��ka a� do �witu, i to w takich cudownie niesamowitych okoliczno�ciach. By�a to d�uga i zimna noc, przerywana atakami paniki i istnymi orgiami wzajemnego dodawania sobie ducha. Czekali�my na brzask i powr�t normalno�ci. Pierwsze �wiat�o nowego dnia przynios�o z sob� zimn� ros� niczym eliksir spokoju dla zmys��w wci�� zm�conych przez bezsenno�� i zatrutych przez dym. W g�owie czu�em pulsowanie jak Jowiszowe gromy; mia�em kaca gorszego ni� kiedykolwiek po winie. Pierwszy promie� s�o�ca porazi� mi oczy jak sztylet, ale ju� nie widzia�em lemur�w ani nie s�ysza�em ich upiornego wycia. �o�nierz, wci�� oszo�omiony i wym�czony, b�aga� mnie o wyja�nienia.</p><p>��Prawda objawi�a mi si� jak nag�y b�ysk � odrzek�em. � Tw�j coroczny rytua� palenia li�ci i regularne pojawianie si� lemur�w� Dym wype�niaj�cy tw�j ogr�d i plaga upior�w� Jako� mi si� to wszystko po��czy�o. To dziwne drzewko nie pochodzi ani z Italii, ani z Grecji. Nie mam poj�cia, sk�d si� tu wzi�o, ale podejrzewam, �e jego nasiona przyw�drowa�y ze Wschodu, gdzie ro�liny wywo�uj�ce wizje nie s� rzadko�ci�. Jest na przyk�ad w�owe ziele z Etiopii, kt�rego soki powoduj� tak straszne majaki, �e doprowadzaj� ludzi do samob�jstwa. Do ich wypicia zmusza si� skazanych za �wi�tokradztwo. Na brzegach Indusu ro�nie rzeczna ro�lina znana z wywo�ywania u ludzi przedziwnych wizji. Podejrzewam jednak, �e twoje drzewko jest okazem rzadkiego krzewu pochodz�cego z g�r na wsch�d od Egiptu. Bethesda zna pewn� histori� na jego temat.</p><p>��Jak� histori�? � spyta�a natychmiast.</p><p>��Pami�tasz t� opowie�� zas�yszan� od twojego hebrajskiego ojca o jego przodku zwanym Moj�eszem? Napotka� on p�on�cy krzew, kt�ry do niego przem�wi�. Li�cie twojego drzewka, s�siedzie, nie tylko przem�wi�y, ale i da�y wam pot�ne wizje.</p><p>��Ale dlaczego widzia�em to, co widzia�em?</p><p>��Widzia�e� to, czego najbardziej si� ba�e�. M�ciwe duchy ludzi zabitych przez ciebie w s�u�bie Sulli.</p><p>��Ale niewolnicy widzieli to samo! Ty zreszt� te�!</p><p>��Widzieli�my tylko to, co nam zasugerowa�e�, podobnie jak tobie zacz�� si� zwidywa� p�on�cy krzak, kiedy o nim wspomnia�em.</p><p>�o�nierz pokr�ci� z zadziwieniem g�ow�.</p><p>��Nigdy przedtem nie by�o to tak silne. Ostatnia noc by�a najgorsza ze wszystkich!</p><p>��Pewnie dlatego, �e w przesz�o�ci pali�e� tylko niewielkie partie li�ci, a zimny wiatr unosi� dym dalej. Wizje trafia�y si� niekt�rym, ale nie wszystkim twoim domownikom i w r�nym nat�eniu. Wczoraj jednak spali�e� od razu bardzo du�o li�ci i dym zalega� w ogrodzie, s�czy� si� te� do wn�trza domu. Wszyscy, kt�rzy go wdychali, zatruli si� i ogarn�o ich chwilowe szale�stwo. Gdy tylko uciekli�my z tych opar�w, przemin�o jak gor�czka, kt�ra sama opada.</p><p>��Wi�c te lemury nie istniej�?</p><p>��My�l�, �e nie.</p><p>��I gdy wyrw� to przekl�te drzewko z korzeniami i wrzuc� do Tybru, nigdy ju� ich nie zobacz�?</p><p>��Chyba nie � potwierdzi�em, cho� w duchu doda�em: �Ale mo�esz do ko�ca �ycia widywa� je w sennych koszmarach�.</p><empty-line/><p>��Widzisz? By�o tak, jak m�wi�am � rzek�a Bethesda p�niej tego dnia, przynosz�c mi wilgotny r�cznik dla och�ody rozpalonego czo�a.</p><p>Fale b�lu wci�� przebiega�y mi po skroniach, a kiedy tylko przymyka�em oczy, z ciemno�ci wy�ania�y si� przera�aj�ce kszta�ty.</p><p>��Jak m�wi�a�? Nonsens. Utrzymywa�a�, �e Tytus zosta� zepchni�ty z balkonu. I �e to sprawka jego �ony!</p><p>��Kobieta udaj�ca lemura zmusi�a go do skoku, co na jedno wychodzi � upiera�a si� Bethesda.</p><p>��M�wi�a� te�, �e niewolnik tego �o�nierza k�amie, opowiadaj�c, �e widzia� lemury, podczas gdy w istocie m�wi� prawd�.</p><p>��Powiedzia�am tylko, �e umarli nie mog� sobie chodzi� po �wiecie, chyba �e zostali prawid�owo zmumifikowani, i mia�am absolutn� racj�. I nie kto inny, tylko ja sama opowiedzia�am ci kiedy� o gorej�cym i m�wi�cym krzaku, pami�tasz? Bez tego w �yciu by� nie rozwi�za� tej zagadki.</p><p>��Z tym si� zgodz�. � Kiwn��em g�ow�, uznaj�c ten sp�r za niemo�liwy do wygrania.</p><p>��Ten nie trzymaj�cy si� kupy rzymski wymys� o lemurach nawiedzaj�cych �ywych jest kompletn� bzdur� � ci�gn�a dalej swe wywody Bethesda.</p><p>��Co do tego nie by�bym taki pewien.</p><p>��Ale na w�asne oczy si� przekona�e�! Sam dowiod�e� nie raz, ale dwa razy, �e to, co wszyscy brali za lemury, wcale nimi nie by�o. W jednym wypadku chodzi�o o zemst�, w drugim o narkotyczny dym� a i tu, i tu korzeniami wszystkiego by�o nieczyste sumienie.</p><p>��Pomijasz najistotniejsz� spraw�, Bethesdo.</p><p>��Niby jak�?</p><p>��Lemury naprawd� istniej�. Mo�e nie jako go�cie widzialni, s�yszalni i wyczuwalni zmys�ami, ale na inny spos�b. Umarli potrafi� sia� cierpienie w�r�d �ywych. Duch cz�owieka mo�e dzia�a� zza grobu i powodowa� niewypowiedziany chaos. Im pot�niejszy by� za �ycia, tym straszniejszy spadek po nim. � Zadr�a�em; nie na my�l o zwariowanych wizjach doznanych w ogrodzie weterana, ale o nagiej prawdzie, niesko�czenie bardziej okropnej. � Rzym jest miastem nawiedzonym. Duch dyktatora Sulli straszy nas wszystkich. Mo�e umar�, ale nie odszed�. Zwi�zane z nim z�o trwa nadal, nios�c rozpacz i cierpienie tak jego przyjacio�om, jak i wrogom.</p><p>Na to ju� Bethesda nie mia�a odpowiedzi. Zamkn��em oczy i nie zobaczy�em ju� potwor�w, tylko zapad�em w g��boki, pozbawiony wizji sen. Obudzi�em si� dopiero nast�pnego ranka o �wicie.</p></section><section><title><p>MA�Y CEZAR I PIRACI</p></title><p>��Gordianusie, mi�o ci� widzie�! S�ysza�e� ju�, co m�wi� na Forum o m�odym siostrze�cu Mariusza, Juliuszu Cezarze?</p><p>Tymi s�owy powita� mnie m�j dobry przyjaciel Lucjusz Klaudiusz, kiedy wpadli�my na siebie na schodach �a�ni Seniusza; on w�a�nie z niej wychodzi�, ja wchodzi�em.</p><p>��Je�eli chodzi ci o t� star� histori� o �licznym m�odzie�cu, kt�ry przebywaj�c w Bitynii, gra� rol� kr�lowej przy kr�lu Nikomedesie, to owszem, s�ysza�em� i to chyba od ciebie, co najmniej kilka razy i z coraz wyrazistszymi szczeg�ami.</p><p>��Nie, nie, ta ploteczka to ju� stare dzieje. Mam na my�li histori� z piratami, okupem, a potem zemst� i ukrzy�owaniem!</p><p>Patrzy�em na niego, nie rozumiej�c, o czym m�wi. Lucjusz wyszczerzy� z�by w u�miechu, przez co jego dwa podbr�dki zla�y si� na chwil� w jeden. Pulchne policzki mia� zar�owione od gor�cej k�pieli, a jego wiecznie potargane k�dziorki otaczaj�ce wianuszkiem rozleg�� �ysin� by�y jeszcze wilgotne. Oczy rozb�ys�y mu t� szczeg�ln� rado�ci� cz�owieka, kt�ry ma okazj� pierwszy sprzeda� komu� wyj�tkowo soczyst� plotk�.</p><p>��Przyznaj�, �e mnie intrygujesz, Lucjuszu Klaudiuszu, ale poniewa� w�a�nie wychodzisz z �a�ni, a ja wprost si� pal� do jej ciep�a� wiesz, ten wiosenny ch��d w powietrzu� kr�tko m�wi�c, ta historia b�dzie musia�a poczeka�.</p><p>��Co? I mia�bym pozwoli�, �e kto� inny ci j� opowie, myl�c wszystkie szczeg�y? O, nie, Gordianusie! Raczej dotrzymam ci towarzystwa.</p><p>Da� znak swoim s�ugom, aby zawr�cili. Garderobiany, balwierz, manikiurzysta, masa�ysta i dru�yna ochroniarzy wygl�dali na zaskoczonych, ale pos�usznie pod��yli za nami z powrotem do �a�ni. Trafi�a mi si� zatem niez�a gratka, jako �e od dawna marzy�o mi si� troch� rozpieszczania. Bethesda zajmowa�a si� moj� fryzur�, a jako masa�ystka mia�a z�ote r�ce, ale Lucjusz by� wystarczaj�co zamo�ny, �eby pozwoli� sobie na najlepszych specjalist�w od piel�gnacji cia�a. Trzeba przyzna�, �e mo�liwo�� skorzystania z us�ug niewolnik�w bogatego cz�owieka to prawdziwy przywilej. Podczas gdy starannie obcinano i pi�owano mi paznokcie u r�k i n�g, po mistrzowsku przystrzygano w�osy i bezbole�nie golono zarost, Lucjusz niecierpliwie usi�owa� zacz�� sw� opowie��; ja jednak wci�� go wstrzymywa�em, chc�c sobie zapewni� jak najpe�niejsz� obs�ug�. Dopiero kiedy po raz drugi zanurzyli�my si� w gor�cej wodzie, pozwoli�em mu snu� t� morsk� histori�.</p><p>��Jak ci wiadomo, Gordianusie, w ostatnich latach problem piractwa sta� si� bardzo dokuczliwy.</p><p>��Wi� za to Sull�, Mariusza i wojn� domow� � odrzek�em. � Wojna wygania ludzi z dom�w, a wi�cej uchod�c�w to wi�cej bandyt�w na drogach i pirat�w na morzu.</p><p>��Tak� jasne� ale jakakolwiek jest tego przyczyna, wszyscy widzimy skutki. Statki atakowane i rabowane, miasta �upione, rzymscy obywatele porywani dla okupu.</p><p>��A senatorowie, jak zwykle, graj� na zw�ok�.</p><p>��C� mog� uczyni�? Chcia�by�, �eby powierzyli specjalne si�y morskie jakiemu� ��dnemu w�adzy wodzowi, kt�ry potem u�y�by ich przeciwko swoim rywalom politycznym i wszcz�� kolejn� wojn� domow�?</p><p>��W pu�apce pomi�dzy ambitnym wojskowym i z�oczy�cami, z takim senatem u steru� � Pokr�ci�em g�ow�. � Czasami za�amuj� r�ce nad nasz� republik�.</p><p>��Jak ka�dy my�l�cy cz�owiek � przytakn�� Lucjusz.</p><p>Przez d�u�sz� chwil� w milczeniu rozwa�ali�my kryzys pa�stwa rzymskiego, ale wkr�tce m�j towarzysz ochoczo wr�ci� do tematu.</p><p>��Gdy m�wi�, �e piraci tak si� rozzuchwalili, �e porywaj� rzymskich obywateli, nie mam na my�li jakiego� tam kupca zgarni�tego z handlowej galery. Chodzi mi o ludzi nietuzinkowych, nobil�w, z kt�rymi nawet ciemni piraci powinni si� liczy�. M�wi� o samym m�odym Juliuszu Cezarze!</p><p>��Kiedy to si� sta�o?</p><p>��Na samym pocz�tku zimy. Cezar sp�dzi� lato na Rodos, studiuj�c retoryk� u Apolloniusza Molona. Mia� podj�� s�u�b� jako asystent namiestnika Cylicji<sup>*</sup>, ale zamarudzi� na Rodos tak d�ugo, jak si� da�o i wyruszy� w drog� na sam koniec sezonu �eglugowego. U brzeg�w Farmakuzy, niedaleko Miletu, jego statek zosta� zaatakowany i zdobyty przez pirat�w. Cezar wraz z ca�ym swoim orszakiem dosta� si� do niewoli! � Lucjusz uni�s� brwi, tak �e jego mi�siste czo�o pokry�a przedziwna siatka zmarszczek. � Nie zapominaj, �e Cezar ma tylko dwadzie�cia dwa lata, co mo�e t�umaczy� jego nazbyt �mia�e poczynania. Pami�taj te�, �e dzi�ki swej urodzie, bogactwu i koneksjom zazwyczaj dostaje, czego chce. Teraz go sobie wyobra� w r�kach cylicyjskich pirat�w, najbardziej krwio�erczych ludzi na �wiecie. I co, czy zadr�a� przed ich gro�bami? Pochyli� przed nimi g�ow�, pokorny i potulny? Przeciwnie! Od samego pocz�tku dra�ni� ich i kpi�. Powiedzieli mu, �e chc� za��da� za niego p� miliona sesterc�w okupu. Wy�mia� ich! Za takiego je�ca, powiedzia�, tylko g�upcy nie kazaliby sobie zap�aci� ca�ego miliona! No, to tak w�a�nie zrobili.</p><p>��Ciekawe � zauwa�y�em. � Podnosz�c sw� warto��, zmusi� pirat�w do tego samego. Przypuszczam �e nawet krwio�erczy Cylijczycy wol� lepiej traktowa� zak�adnika wartego milion sesterc�w ni� takiego, za kt�rego mog� si� spodziewa� o po�ow� mniej.</p><p>��S�dzisz wi�c, �e to zagranie dowodzi sprytu Cezara? Jego wrogowie przypisuj� je zwyk�ej pr�no�ci. Ja jednak jestem dla niego pe�en uznania za to, co potem zrobi�. Wyobra� sobie, �e wynegocjowa� uwolnienie niemal wszystkich swoich towarzyszy. Piraci pozwolili odej�� jego licznym sekretarzom i asystentom, bo Cezar twierdzi� uparcie, �e okup w takiej wysoko�ci trzeba gromadzi� z r�nych �r�de� w miejscach rozrzuconych po ca�ym imperium, a to wymaga� b�dzie pracy ca�ego sztabu ludzi. Zatrzyma� przy sobie tylko dw�ch s�u��cych� absolutne minimum wygody dla nobila� i osobistego lekarza, bez kt�rego nie m�g�by si� obej��, zwa�ywszy na trapi�ce go ataki epilepsji. M�wi si�, �e Cezar sp�dzi� w pirackiej niewoli prawie czterdzie�ci dni, traktuj�c j� jak wywczasy. Kiedy mia� ochot� na drzemk�, a piraci zbytnio ha�asowali, posy�a� niewolnika, by kaza� im si� zamkn��! Kiedy urz�dzali sobie zawody i turnieje, przy��cza� si� do nich i nierzadko pokonywa�, jakby byli jego stra�� przyboczn�, a nie porywaczami. Dla zabicia czasu komponowa� wiersze i pisa� przem�wienia, a gdy sko�czy�, zbiera� pirat�w wok� siebie i odczytywa� im swe dzie�o; gdy mu przerywali albo krytykowali go, nazywa� ich barbarzy�cami i analfabetami. �artowa� sobie, �e ka�e ich ch�osta� jak niesforne dzieciaki, a nawet, �e doprowadzi do ich �mierci na krzy�u za obraz� godno�ci rzymskiego patrycjusza.</p><p>��I oni znosili takie zniewagi spokojnie?</p><p>��Nie tylko znosili, ale zdawa�o si�, �e je uwielbiaj�! Cezar sam� tylko si�� woli wywiera� na nich jaki� przemo�ny wp�yw. Im bardziej ich obra�a� i poniewiera�, tym bardziej byli pod jego urokiem. W ko�cu nades�ano okup i Cezar zosta� uwolniony. Pod��y� prosto do Miletu, przej�� pod komend� kilka okr�t�w i ruszy� natychmiast na wysp�, gdzie chronili si� piraci. Zaskoczy� ich, wi�kszo�� wy�apa� i nie tylko odzyska� ca�� sum�, ale zabra� te� piracki skarbiec, traktuj�c go jak �up wojenny. Kiedy miejscowy namiestnik waha� si�, co zrobi� z piratami, i stara� si� wymy�li� jaki� kruczek prawny, aby przej�� �w �up do swojej szkatu�y, Cezar sam zaj�� si� wymierzeniem kary. W niewoli nieraz prorokowa� piratom, �e zawisn� na krzy�ach, a oni si� �miali, uwa�aj�c to za zwyk�� m�odzie�cz� czupurno��. Okaza�o si� jednak, �e to on �mia� si� ostatni, widz�c ich ukrzy�owanych. Niech ludzie wiedz�, co znaczy s�owo Cezara, mia� pono� powiedzie�.</p><p>Zadr�a�em, mimo gor�ca.</p><p>��S�ysza�e� to na Forum, Lucjuszu?</p><p>��Tak, ta historia jest na ustach wszystkich. Cezar jest jeszcze w drodze do Rzymu, ale s�awa jego wyczynu go wyprzedzi�a.</p><p>��To akurat taka bajka z mora�em, jak� Rzymianie uwielbiaj� � mrukn��em. � Bez w�tpienia ten ambitny m�ody patrycjusz planuje rozpocz�� karier� polityczn�. To w�a�nie idealny fundament do zdobycia g�os�w wyborc�w.</p><p>��No c�, Cezarowi potrzeba by�o czego� dla odzyskania godno�ci, kt�r� odda� kr�lowi Nikomedesowi � rzek� Lucjusz, u�miechaj�c si� szyderczo.</p><p>��Tak, w oczach plebsu nic tak nie przydaje godno�ci Rzymianinowi jak przybicie innego cz�owieka do krzy�a � powiedzia�em ponuro.</p><p>��Podobnie jak nic tak jej nie ujmuje, jak by� samemu przygwo�d�onym, cho�by przez kr�la.</p><p>��Za gor�ca si� robi ta woda. Ju� mam tego dosy�. Ch�tnie skorzystam teraz z us�ug twojego masa�ysty, Lucjuszu Klaudiuszu.</p><empty-line/><p>Opowie�� o Cezarze i piratach zyska�a niebywa�� popularno��. Przez kilka nast�pnych miesi�cy, kiedy wiosna przeobra�a�a si� w lato, s�ysza�em j� wiele razy i w wielu wersjach, w tawernach i na rynkach, od filozof�w na Forum i od akrobat�w pod Circus Maximus. By� to �ywy dow�d na to, jak dalece problem piractwa wymkn�� si� spod kontroli � mawiano, kiwaj�c m�drze g�owami. Najwi�ksze wra�enie na wszystkich robi�o jednak co� innego � obraz zuchwa�ego m�odego patrycjusza oczarowuj�cego krwio�erczych pirat�w wynios�o�ci� i na koniec wymierzaj�cego im pe�n� miar� rzymskiej sprawiedliwo�ci.</p><p>Pewnego upalnego sierpniowego dnia zosta�em wezwany do domu patrycjusza Kwintusa Fabiusza na Awentynie. Budynek wygl�da� na bardzo stary, ale doskonale utrzymany; nieomylny znak, �e jego w�a�ciciele dobrze prosperowali przez wiele pokole�. W westybulu pe�no by�o woskowych figur przedstawiaj�cych przodk�w obecnych domownik�w. Fabiusze wywodz� sw�j r�d z czas�w, kiedy powstawa�a republika rzymska. Niewolnik zaprowadzi� mnie do pokoju wychodz�cego na centralny dziedziniec, gdzie oczekiwali mnie gospodarze. Kwintus Fabiusz by� m�czyzn� w �rednim wieku o surowych rysach i z siwizn� na skroniach � Jego �ona Waleria okaza�a si� uderzaj�cej urody kobiet� z w�osami koloru orzecha i b��kitnymi oczami. Oboje siedzieli na krzes�ach bez opar�, wachlowani przez niewolnik�w. Na mnie te� czeka�o takie samo krzes�o i cz�owiek z wachlarzem.</p><p>Zazwyczaj jest tak, �e im wy�sz� pozycj� spo�eczn� zajmuje klient, tym d�u�ej wyja�nia, jaki ma do mnie interes. Kwintus Fabiusz jednak nie traci� czasu, od razu przekazuj�c mi przez s�u��cego jaki� dokument spisany na kawa�ku papirusu.</p><p>��I co o tym s�dzisz? � zapyta�, zanim jeszcze zd��y�em rzuci� okiem na tre��.</p><p>��Umiesz czyta�, prawda? � spyta�a Waleria tonem bardziej zaniepokojonym ni� obra�liwym.</p><p>��O, tak� chocia� powoli � odrzek�em, chc�c zyska� wi�cej czasu na przestudiowanie listu (bo by� to w�a�nie list) i wydedukowanie, czego ci dwoje ode mnie chc�.</p><p>Papirus mia� plamy od wody, by� naddarty na brzegach i kilka razy z�o�ony, a nie zwini�ty. Charakter pisma by� dziecinny, ale wyrazisty, z pe�nymi wdzi�ku zawijasami przy niekt�rych literach.</p><empty-line/><p>Do najdro�szych rodzic�w. Moi przyjaciele musieli wam ju� donie�� o moim porwaniu. To by�o g�upie z mojej strony, i�� p�ywa� samotnie � wybaczcie mi! Wiem, �e musicie si� o mnie ba� i si� smuci�, ale nie przejmujcie si� za bardzo; straci�em tylko troch� na wadze, a ci, co mnie pojmali, nie s� zbyt okrutni.</p><p>Pisz� do Was, aby przekaza� ich ��dania. M�wi�, �e musicie da� im sto tysi�cy sesterc�w. Pieni�dze maj� by� dostarczone cz�owiekowi w Ostii rankiem w idy sierpniowe, w tawernie �Pod Lataj�c� Ryb��. Wasz agent ma mie� na sobie czerwon� tunik�.</p><p>Po ich akcencie i brutalnym obej�ciu poznaj�, �e ci piraci s� Cylicyjczykami. Niewykluczone, �e kt�ry� z nich umie czyta� (cho� w to w�tpi�), nie mog� wi�c pisa� otwarcie. Wiedzcie jednak, �e nie cierpi� wi�kszych niewyg�d, ni� mo�na si� by�o spodziewa�. Wkr�tce zn�w b�dziemy razem! O to si� �arliwie modli Wasz oddany syn, Spuriusz.</p><empty-line/><p>Zastanawiaj�c si� nad tre�ci� przeczytanego listu, k�tem oka dostrzeg�em, �e Kwintus Fabiusz b�bni palcami w por�cz krzes�a, a jego �ona wierci si� nerwowo i postukuje d�ugimi paznokciami o wargi.</p><p>��Przypuszczam, �e chcieliby�cie, abym pojecha� tam z okupem za ch�opca � powiedzia�em w ko�cu.</p><p>��Och, tak! � wykrzykn�a Waleria, pochylaj�c si� i wbijaj�c we mnie niespokojne spojrzenie.</p><p>��On nie jest ch�opcem � rzuci� zaskakuj�co ostrym tonem Fabiusz. � Ma siedemna�cie lat. Na�o�y� tog� ju� ponad rok temu.</p><p>��Ale czy podejmiesz si� tego zlecenia? � spyta�a Waleria.</p><p>Udawa�em, �e na nowo studiuj� list.</p><p>��Dlaczego nie po�lecie kogo� z waszych domownik�w? Na przyk�ad kt�rego� z zaufanych sekretarzy.</p><p>Kwintus Fabiusz zmierzy� mnie d�ugim spojrzeniem.</p><p>��M�wiono mi, �e jeste� sprytny. Potrafisz wykrywa� r�ne sprawki.</p><p>��Dor�czenie okupu nie wymaga zbyt wielkiego sprytu.</p><p>��Kto wie, jaki obr�t mo�e to wszystko przyj��? Polecono mi ci� jako cz�owieka, kt�rego zdaniu� i dyskrecji� mo�na zaufa�.</p><p>��Biedny Spuriusz! � za�ka�a Waleria. � Przeczyta�e� jego list. Musisz rozumie�, jak �le go tam traktuj�!</p><p>��Zdawa�o mi si�, �e raczej bagatelizuje swoj� przygod�.</p><p>��Jak�eby inaczej! Gdyby� zna� mojego syna i wiedzia�, jaki jest z natury weso�y i pogodny, domy�li�by� si�, w jak rozpaczliwej musi by� sytuacji, �e w og�le wspomina o swych cierpieniach. Je�li m�wi, �e straci� troch� na wadze, to znaczy, �e musi g�odowa�. Czym tacy ludzie mog� go karmi�, rybimi g�owami i sple�nia�ym chlebem? Je�li pisze, �e te potwory �nie s� zbyt okrutne�, to sobie wyobra�, jak musz� go dr�czy�! Gdy pomy�l� o jego tragedii� och, z trudem to znosz�! � Waleria st�umi�a szloch.</p><p>��Kiedy i gdzie zosta� porwany? � spyta�em.</p><p>��To si� sta�o w ubieg�ym miesi�cu � odrzek� Fabiusz.</p><p>��Dwadzie�cia dwa dni temu! � poprawi�a go �ona. � Dwadzie�cia dwa nie ko�cz�ce si� dni i noce!</p><p>��Spuriusz by� w Bajach z grupk� przyjaci� � kontynuowa� Fabiusz. � Mamy tam letni� will� przy pla�y, a tak�e dom w Neapolis, po drugiej stronie zatoki. M�odzie� wzi�a ma�� ��d� i po�eglowa�a mi�dzy rybak�w. Dzie� by� upalny, wi�c Spuriuszowi zachcia�o si� k�pieli. Jego towarzysze zostali w �odzi.</p><p>��Spuriusz jest �wietnym p�ywakiem � wtr�ci�a Waleria z dum�.</p><p>��M�j syn jest lepszy w p�ywaniu ni� w czymkolwiek innym � skomentowa� Fabiusz, wzruszaj�c ramionami. � Jego koledzy patrzyli, jak zatacza kr�g, podp�ywaj�c kolejno do �odzi rybackich, i widzieli, jak rozmawia z rybakami i �mieje si�.</p><p>��On jest bardzo towarzyski � wyja�ni�a Waleria.</p><p>��Odp�ywa� coraz dalej, a� wreszcie koledzy stracili go z oczu i zacz�li si� niepokoi�. Potem kt�ry� z nich spostrzeg� Spuriusza na pok�adzie, jak my�la�, jednego z kutr�w, cho� by� wi�kszy od pozosta�ych. Dopiero po chwili zorientowali si�, �e statek podnosi �agle i odp�ywa. Ch�opcy usi�owali p�yn�� za nim, ale �aden nie zna� si� dobrze na �eglarstwie i statek wkr�tce znikn��, uwo��c z sob� Spuriusza. W ko�cu zawr�cili do Baj�w. My�leli, �e m�j syn pr�dzej czy p�niej si� pojawi, ale tak si� nie sta�o. Dni mija�y bez �adnej wie�ci o nim.</p><p>��Wyobra� sobie nasz niepok�j! � westchn�a Waleria. � Wys�ali�my listy do zarz�dcy willi, kt�ry wypytywa� rybak�w i stara� si� znale�� kogo�, kto wyja�ni�by nam, co si� sta�o, i zidentyfikowa� ludzi, kt�rzy zabrali Spuriusza, ale jego dochodzenie nie przynios�o �adnych rezultat�w.</p><p>��Rybacy z Neapolis! � Fabiusz parskn�� ze wzgard�. � Je�li kiedykolwiek tam by�e�, to znasz ten typ. Potomkowie dawnych greckich kolonist�w, kt�rzy nigdy nie zarzucili swych prostackich zwyczaj�w. Niekt�rzy nawet nie m�wi� po �acinie! Po takich ludziach trudno si� spodziewa� wsp�pracy przy poszukiwaniu m�odego Rzymianina porwanego przez pirat�w.</p><p>��Przeciwnie � odpar�em. � Wydaje si� raczej, �e rybacy powinni by� naturalnymi wrogami pirat�w, niezale�nie od ich uprzedze� wobec patrycjuszy.</p><p>��Tak czy owak, m�j cz�owiek w Bajach nie m�g� si� niczego dowiedzie�. Nie mieli�my �adnych konkretnych wiadomo�ci o losie Spuriusza, dop�ki kilka dni temu nie nadszed� ten list.</p><p>Spojrza�em zn�w na pergamin w mym r�ku.</p><p>��Tw�j syn nazywa pirat�w Cylicyjczykami. Wydaje mi si� to ma�o prawdopodobne.</p><p>��Dlaczego? � oburzy�a si� Waleria. � Wszyscy wiedz�, �e s� oni najkrwawszymi zbirami na �wiecie. S�yszy si� o ich wypadach na wszystkie wybrze�a, od Azji a� do Afryki i Hiszpanii.</p><p>��To prawda, ale tu, w Italii? I to na wodach wok� Baj�w?</p><p>��Przyznaj�, �e to szokuj�ca wiadomo�� � zgodzi� si� Fabiusz. � Czego innego mo�na jednak oczekiwa� przy nasilaj�cym si� problemie piractwa i bezczynno�ci senatu?</p><p>��A czy nie wydaje si� wam dziwne, �e ci piraci chc� odebra� okup w Ostii, tak blisko Rzymu?</p><p>��Kogo obchodz� takie szczeg�y? � G�os Walerii zaczyna� si� �ama�. � Co za r�nica, czy mamy zawie�� pieni�dze do S�up�w Herkulesa, czy na s�siedni� ulic�? Musimy zrobi�, cokolwiek nam ka��, �eby sprowadzi� Spuriusza bezpiecznie do domu!</p><p>Skin��em g�ow�.</p><p>��A co z ilo�ci�? Idy s� ju� za dwa dni. Sto tysi�cy sesterc�w to dziesi�� tysi�cy sztuk z�ota. Mo�esz zebra� tak� sum� na czas?</p><p>Kwintus Fabiusz prychn�� lekcewa��co.</p><p>��Pieni�dze to nie problem. Ta kwota jest niemal zniewag�� cho� czasem si� zastanawiam, czy ten ch�opak wart jest nawet takiej skromnej sumy � doda� pod nosem.</p><p>Waleria zgromi�a go wzrokiem.</p><p>��Udam, �e wcale tego nie s�ysza�am, Kwintusie. I to przy obcym! � Zerkn�a na mnie i szybko spu�ci�a oczy.</p><p>Kwintus Fabiusz pu�ci� jej protest mimo uszu.</p><p>��Wi�c jak, Gordianusie, przyjmiesz to zlecenie?</p><p>Popatrzy�em na list. Czu�em si� troch� nieswojo. Moje wahanie zirytowa�o patrycjusza.</p><p>��Je�li ci chodzi o zap�at�, to zapewniam ci�, �e potrafi� by� hojny.</p><p>��Zap�ata zawsze jest wa�na � potwierdzi�em, cho� wiedzia�em, �e przy dziurze ziej�cej w moim bud�ecie nie mog� sobie pozwoli� na odrzucenie �adnej pracy. � Czy b�d� dzia�a� sam?</p><p>��Tak jest. Oczywi�cie zamierzam te� pos�a� tam oddzia� zbrojnych�</p><p>Przerwa�em mu gestem d�oni.</p><p>��Tego si� w�a�nie obawia�em. Nie, Kwintusie Fabiuszu, absolutnie si� na to nie zgadzam. Je�li chodzi ci po g�owie pomys� odbicia syna si��, nalegam, aby� o tym zapomnia�. Tak dla bezpiecze�stwa ch�opca, jak i mojego nie mog� na to pozwoli�.</p><p>��Gordianusie, moi ludzie pojad� do Ostii!</p><p>��Jak chcesz. Ale beze mnie.</p><p>Wzi�� g��boki oddech i patrzy� na mnie, jakbym odbiera� mu ulubion� zabawk�.</p><p>��Co wi�c mam wed�ug ciebie robi�? � spyta�. � Wyp�ac� okup, oni uwolni� mojego syna i co dalej? Mam ich pu�ci� wolno?</p><p>��A chcesz ich schwyta�?</p><p>��Po to ma si� zbrojnych.</p><p>Zagryz�em warg� i wolno pokr�ci�em g�ow�.</p><p>��Ostrzegano mnie, �e umiesz si� targowa� � warkn�� Fabiusz. � Dobrze, rozwa� wi�c tak� propozycj�: je�eli uda ci si� wyswobodzi� mojego syna, a potem moi ludzie odbior� im okup, wynagrodz� ci� jedn� dwudziest� ca�ej odzyskanej sumy, niezale�nie od ustalonego honorarium.</p><p>W wyobra�ni us�ysza�em jak s�odk� muzyk� brz�k sypi�cych si� do mojej skrzyni monet. Odchrz�kn��em i zacz��em w my�lach liczy�: jedna dwudziesta ze stu tysi�cy sesterc�w to pi�� tysi�cy, czyli pi��set sztuk z�ota. Powiedzia�em to g�o�no, �eby unikn�� nieporozumie�. Kwintus Fabiusz wolno skin�� g�ow�.</p><p>Pi��set sztuk z�ota oznacza�oby sp�acone d�ugi, naprawiony wreszcie dach mojego domu, no i m�g�bym sobie pozwoli� na niewolnika do ochrony, inwestycj� konieczn� od dawna i tylekro� odk�adan�, a jeszcze nie wyda�bym wszystkiego. Z drugiej strony nad t� spraw� unosi� si� jaki� podejrzany zapaszek. Po g��bszym zastanowieniu zdecydowa�em, �e za sowite honorarium plus pi��set sztuk z�ota warto sobie zatka� nos.</p><p>Zanim opu�ci�em dom Fabiusza, spyta�em, czy mog� zobaczy� jaki� portret zaginionego m�odzie�ca. Gospodarz oddali� si�, pozostawiaj�c mnie pod opiek� �ony. Waleria otar�a �zy i nawet si� blado u�miechn�a, prowadz�c mnie do innego pokoju.</p><p>��W ubieg�ym roku, kiedy sp�dzali�my w Bajach wakacje, pewna artystka zwana Iaj� z Kyziko sportretowa�a ca�� rodzin�.</p><p>U�miechn�a si� �ywiej, wyra�nie dumna z uchwyconego przez malark� podobie�stwa. Portret by� wykonany na drewnie technik� enkaustyczn�. Po lewej stronie sta� Kwintus Fabiusz z surow� min�, po prawej s�odko u�miechni�ta Waleria, a mi�dzy nimi uderzaj�co przystojny m�odzieniec o orzechowych w�osach i b��kitnych oczach. Nie by�o w�tpliwo�ci: to musia� by� jej syn. Portret pokazywa� go tylko do ramion, ale wida� by�o, �e ma na sobie tog�.</p><p>��Czy ten portret zosta� wykonany dla uczczenia wej�cia twojego syna w wiek m�ski?</p><p>��Tak.</p><p>��Jest niemal r�wnie pi�kny jak jego matka � stwierdzi�em rzeczowo, bez pochlebstwa.</p><p>��Ludzie cz�sto komentuj� nasze podobie�stwo.</p><p>��Rzek�bym, �e usta ma po ojcu.</p><p>Waleria potrz�sn�a g�ow�.</p><p>��Spuriusz i m�j syn nie s� spokrewnieni.</p><p>��Nie?</p><p>��M�j pierwszy m�� zgin�� podczas wojny domowej. Kiedy Kwintus si� ze mn� o�eni�, adoptowa� Spuriusza i uczyni� go swym spadkobierc�.</p><p>��Ach, wi�c Spuriusz jest jego pasierbem. Czy w domu s� jeszcze inne dzieci?</p><p>��Tylko on jeden. Kwintus chcia� mie� wi�cej dzieci, ale nie wysz�o. � Wzruszy�a ramionami. � Ale kocha Spuriusza jak w�asnego syna, jestem tego pewna, cho� nie zawsze to okazuje. To prawda, �e czasem si� k��c�, ale kt�ry ojciec i syn tego nie robi�? Wiecznie si� spieraj� o pieni�dze. Przyznaj�, �e Spuriusz potrafi by� rozrzutny, a wiadomo, �e Fabiusze s�yn� ze sk�pstwa. Ale nie zwracaj uwagi na te ostre s�owa, kt�re us�ysza�e� od mojego m�a. To straszne prze�ycie nas oboje wyprowadza z r�wnowagi. � Waleria odwr�ci�a si� do portretu i u�miechn�a si� smutno. � M�j ma�y Cezar! � szepn�a.</p><p>��Cezar?</p><p>��Och, wiesz, kogo mam na my�li. Siostrze�ca Mariusza, kt�ry ubieg�ej zimy wpad� w r�ce pirat�w i wyszed� z tego ca�o. Jak Spuriusz uwielbia� s�ucha� tej historii! Za ka�dym razem, kiedy widywa� go na Forum, wraca� do domu bez tchu i wo�a� od progu: �Mamo, zgadnij, kogo dzi� spotka�em?� A ja si� �mia�am, wiedz�c, �e tylko Cezar mo�e go wprawi� w takie podekscytowanie� � Usta jej zadr�a�y. � A teraz przez jaki� okrutny �art bog�w Spuriusz sam zosta� porwany przez pirat�w! Dlatego w�a�nie nazywam go moim ma�ym Cezarem. Wiem, jak musi by� dzielny, i modl� si� o szcz�liwe zako�czenie.</p><empty-line/><p>Nast�pnego dnia wyjecha�em do Ostii w towarzystwie zbrojnego oddzia�u wynaj�tego i wyposa�onego na t� okazj� przez Kwintusa Fabiusza. Sk�ada� si� on z weteran�w wojskowych i wyzwolonych gladiator�w, ludzi bez perspektyw, kt�rzy za skromne wynagrodzenie gotowi s� zabija� i ryzykowa� �ycie. By�o nas w sumie pi��dziesi�ciu ch�opa, st�oczonych na w�skiej �odzi p�yn�cej z nurtem Tybru. Najemnicy zmieniali si� przy wios�ach, �piewali stare wojskowe pie�ni i przechwalali si� swoimi wyczynami na polu bitwy lub arenie. Gdyby wierzy� ich opowie�ciom, to razem wzi�ci musieli wyci�� w pie� ludno�� kilku miast wielko�ci Rzymu.</p><p>Ich dow�dc� by� Marek, stary centurion Sulli, wyr�niaj�cy si� paskudn� blizn� biegn�c� od prawego policzka a� do podbr�dka i przecinaj�c� usta. By� mo�e ta rana powodowa�a, �e m�wienie sprawia�o mu b�l; ze �wiec� by szuka� wi�kszego milczka ni� on. Kiedy usi�owa�em si� dowiedzie�, jakie rozkazy otrzyma� od Kwintusa Fabiusza, od razu da� mi jasno do zrozumienia, �e nie dowiem si� ani wi�cej, ani mniej ni� to, co zechce mi powiedzie�, czyli w tej chwili nic.</p><p>W�r�d tych ludzi by�em obcy. Odwracali wzrok, kiedy przechodzi�em, a ilekro� uda�o mi si� nawi�za� z kt�rym� rozmow�, szybko znajdowa� co� wa�niejszego do roboty i ani si� obejrza�em, jak ju� m�wi�em w pust� przestrze�. By� jednak jeden, kt�ry wyra�nie mnie polubi�. Nazywa� si� Belbo. Do pewnego stopnia i on by� poddany podobnemu ostracyzmowi, poniewa� by� niewolnikiem Fabiusza. Pan do��czy� go do oddzia�u ze wzgl�du na jego pot�n� budow� i wielk� si��. Poprzedni w�a�ciciel wyszkoli� Belbona na gladiatora, ale u Fabiusza osi�ek pracowa� w stajniach. Czupryn� mia� jak kopa s�omy, a zarost i ow�osienie piersi rudawe. By� zdecydowanie najwi�kszym m�czyzn� w ca�ej kompanii; inni dowcipkowali, �e gdyby szybko przeszed� z burty na burt�, wywr�ci�by ��d� razem z nami.</p><p>Nie spodziewa�em si� czegokolwiek od niego dowiedzie�, ale szybko okaza�o si�, �e Belbo wie wi�cej, ni� s�dzi�em. Potwierdzi�, �e m�ody Spuriusz nie by� w najlepszych stosunkach z ojczymem.</p><p>��Zawsze by�a mi�dzy nimi niech��. Pani kocha ch�opca, a on j�, ale pan nie ma do niego serca. Co jest dziwne, bo ch�opak pod wieloma wzgl�dami bardziej przypomina jego ni� matk�, mimo �e jest tylko adoptowanym synem pana.</p><p>��Naprawd�? Wygl�da zupe�nie jak matka.</p><p>��Tak, ma nawet taki sam g�os i ruchy jak ona, ale to jakby maska, je�li chcesz zna� moje zdanie. W rzeczywisto�ci jest tak samo surowy jak pan i r�wnie uparty. Zapytaj jakiego� niewolnika, kt�ry mu podpad�.</p><p>��Mo�e w tym w�a�nie szkopu� � powiedzia�em. � S� do siebie zbyt podobni i rywalizuj� o wzgl�dy tej samej kobiety.</p><p>Wkr�tce dop�yn�li�my do Ostii i ��d� dobi�a do kr�tkiego pomostu wystaj�cego na rzek� niczym ostroga. Nieco dalej w d� rzeki, gdzie ko�czy�y si� nabrze�a, wida� ju� by�o morze. Nad naszymi g�owami kr��y�y mewy, a wiatr ni�s� zapach s�onej wody. Najsilniejsi z najemnik�w zacz�li wy�adowywa� skrzynie zawieraj�ce dziesi�� tysi�cy sztuk z�ota i ustawia� je na wozie, kt�ry zatoczono potem do magazynu. Po�owa oddzia�u obj�a przy nim stra�. Spodziewa�em si�, �e reszta we�mie kurs na najbli�sz� tawern�, ale Marek trzyma� ich �elazn� r�k� i nikt nie ruszy� si� z �odzi. Czas na �wi�towanie b�dzie nazajutrz, po przekazaniu okupu.</p><p>Ja sam zamierza�em poszuka� noclegu �Pod Lataj�c� Ryb��, w tawernie, o kt�rej Spuriusz wspomina� w li�cie. Powiedzia�em Markowi, �e chc� zabra� ze sob� Belbona.</p><p>��Nie. Niewolnik zostanie tutaj � odpar�.</p><p>��Potrzebuj� go do ochrony.</p><p>��Kwintus Fabiusz nic o tym nie m�wi�. Nie mo�esz zwraca� na siebie uwagi.</p><p>��Bez niewolnika b�d� si� bardziej wyr�nia�.</p><p>Marek zastanowi� si� nad tym przez chwil�, po czym si� zgodzi�.</p><p>��I bardzo dobrze! � krzykn�� kt�ry� z najemnik�w. � Olbrzym zajmuje miejsca za trzech!</p><p>Belbo za�mia� si� na to jowialnie, nie widz�c w tym z�o�liwo�ci.</p><p>Znalaz�em �Lataj�c� Ryb� na nabrze�u od strony morza, gdzie kotwiczy�y wi�ksze statki. Na parterze mie�ci�a si� tawerna i stajnia, na pi�trze by�y do wynaj�cia ciasne pokoiki. Wybra�em jeden z nich, zam�wi�em dla nas obu smaczny posi�ek z gotowanej ryby i ma��y, a potem wybra�em si� na d�ugi spacer po mie�cie, chc�c od�wie�y� w pami�ci rozk�ad uliczek. Up�yn�o wiele czasu, odk�d ostatni raz by�em w Ostii.</p><p>O zachodzie s�o�ca, kiedy horyzont rozb�ysn�� feeri� z�otych i purpurowych deseni, zasiad�em na nabrze�u, prowadz�c zdawkow� konwersacj� z Belbonem i przygl�daj�c si� rozmaitym statkom i stateczkom cumuj�cym przy brzegu lub kotwicz�cym na g��bszej wodzie. W wi�kszo�ci by�y to �odzie rybackie i galery towarowe, ale znalaz� si� tam te� okr�t wojenny pomalowany na czerwono i naje�ony rz�dami wiose�. Jego dzi�b zdobi� olbrzymi barani �eb z br�zu, po�yskuj�cy krwawo w blasku zachodz�cego s�o�ca.</p><p>Raczyli�my si� winem ze sk�rzanego buk�aka, Belbo by� wi�c bardzo rozmowny. Po jakim� czasie spyta�em go, jakie rozkazy otrzyma� centurion Marek od jego pana. Niewolnik odpowiedzia� bez wahania:</p><p>��Mamy zabi� tych pirat�w.</p><p>��Ot, tak po prostu?</p><p>��No, oczywi�cie mamy uwa�a�, �eby ch�opakowi nic si� nie sta�o, ale piraci nie mog� uj�� ca�o.</p><p>��Nie macie ich pochwyci� i postawi� przed rzymskim s�dem?</p><p>��Nie. Pan kaza� ich wybi� na miejscu co do jednego.</p><p>Skin��em powa�nie g�ow�.</p><p>��A b�dziesz m�g� to zrobi�, Belbonie, je�li zajdzie potrzeba?</p><p>��Zabi� cz�owieka? � Wzruszy� ramionami. � Nie jestem taki, jak niekt�rzy na �odzi. Nie zabija�em ludzi setkami.</p><p>��Podejrzewam, �e wi�kszo�� z nich znacznie przesadza�a w swoich opowie�ciach.</p><p>��Tak? Ale ja nie by�em gladiatorem d�ugo. Nie zabi�em wielu przeciwnik�w.</p><p>��A ilu?</p><p>��Tylko� � zmarszczy� czo�o, licz�c w pami�ci -�mo�e dwudziestu czy trzydziestu.</p><empty-line/><p>Nast�pnego ranka wsta�em wcze�nie i w�o�y�em czerwon� tunik�, zgodnie z instrukcjami w li�cie Spuriusza. Zanim zszed�em na d�, do tawerny, poleci�em Belbonowi znale�� sobie miejsce przed budynkiem, sk�d m�g�by obserwowa� wej�cie.</p><p>��Je�li wyjd�, id� za mn�, ale trzymaj si� z dala. Potrafisz to zrobi�, nie rzucaj�c si� w oczy?</p><p>Kiwn�� tylko g�ow�. Popatrzy�em na jego s�omiane w�osy i zwalist� sylwetk�; mia�em co do tego powa�ne w�tpliwo�ci.</p><p>Kiedy ust�pi� poranny ch��d, karczmarz podci�gn�� zas�ony, wpuszczaj�c do �rodka �wie�e powietrze i s�o�ce. Na nabrze�u zacz�� si� ruch. Siedzia�em cierpliwie pod samym skrajem dachu tawerny i patrzy�em na przechodz�cych kupc�w i marynarzy. Kawa�ek dalej Belbo stan�� w cieniu, oparty o jak�� szop�. Krowi wyraz jego twarzy i to, �e z trudem utrzymywa� oczy otwarte, nadawa�o mu wygl�d leniwego s�ugi, kt�ry jak najd�u�ej pragnie unika� swego pana i uszczkn�� dla siebie jeszcze kilka chwil snu. Ten kamufla� by� tak przekonuj�cy, �e albo w Belbonie drzema� talent aktorski, albo te� olbrzym by� naprawd� tak t�py, na jakiego wygl�da�.</p><p>Nie musia�em d�ugo czeka�. Do tawerny wszed� m�ody m�czyzna, nieledwie ch�opiec. Zmru�y� oczy, staraj�c si� dostosowa� wzrok do ciemniejszego wn�trza. Gdy postrzeg� moj� czerwon� tunik�, ruszy� wprost ku mnie.</p><p>��Kto ci� przys�a�? � spyta� bez wst�p�w.</p><p>Jego akcent by� raczej grecki ni� cylicyjski.</p><p>��Kwintus Fabiusz � odrzek�em.</p><p>Kiwn�� g�ow�, po czym j�� mi si� przygl�da�. Mia� poci�g��, wyra�nie nawyk�� do s�o�ca i wiatru twarz, okolon� d�ugimi czarnymi w�osami i brod�. W zielonych oczach czai�a si� jaka� dziko��. Na ogorza�ych policzkach i ko�czynach nie zobaczy�em �adnych blizn, kt�rych mo�na by si� spodziewa� u zatwardzia�ego pirata. Nie by�o te� po nim wida� typowej dla takich ludzi determinacji i okrucie�stwa.</p><p>��Nazywam si� Gordianus. A jak mam si� zwraca� do ciebie?</p><p>Wydawa� si� zaskoczony pytaniem o imi�.</p><p>��Kleon � powiedzia� tonem �wiadcz�cym o tym, �e ch�tnie by poda� fa�szywe, ale �adne nie przysz�o mu do g�owy. Imi�, podobnie jak rysy twarzy, te� by�o greckie.</p><p>��Jeste�my tu z tego samego powodu, prawda? � spyta�em, przygl�daj�c mu si� z pow�tpiewaniem.</p><p>��Tak, przyszed�em po okup � potwierdzi�. � Gdzie go masz?</p><p>��Gdzie jest ch�opak?</p><p>��W bezpiecznym miejscu.</p><p>��Musz� mie� pewno��, �e �yje.</p><p>��Mog� ci� do niego zabra� cho�by zaraz, je�li chcesz.</p><p>��Chc�.</p><p>��Chod� wi�c ze mn�.</p><p>Wyszli�my z tawerny i przez jaki� czas szli�my nabrze�em, potem skr�cili�my w w�sk� uliczk� mi�dzy dwoma rz�dami magazyn�w. Kleon szed� szybko i zacz�� raptownie zmienia� kierunek na ka�dym skrzy�owaniu, czasami zawracaj�c w stron� morza. Spodziewa�em si� lada chwila wpa�� na Belbona, ale nigdzie nie by�o go wida�. Albo by� szczeg�lnie uzdolnionym szpiegiem, albo po prostu go zgubili�my. W ko�cu stan�li�my przy jakim� wozie, kt�rego dno zakryte by�o p�acht� z grubego p��tna. Kleon rozejrza� si� nerwowo, po czym pchn�� mnie ku wozowi i kaza� wsun�� si� pod p��tno. Gdy tylko to zrobi�em, wo�nica strzeli� z bata i ruszyli�my. Ze swojej pozycji nie widzia�em absolutnie nic, a w�z tyle razy skr�ca�, �e szybko straci�em orientacj� i da�em za wygran�, zaprzestaj�c pr�b zapami�tania drogi. W ko�cu stan�li�my. Zaskrzypia�y zawiasy, w�z podjecha� jeszcze kawa�ek i us�ysza�em trzask zamykanych wr�t. Jeszcze zanim �ci�gni�to ze mnie p�acht�, po zapachu siana i nawozu domy�li�em si�, �e jeste�my w stajni. Czu�em te� w powietrzu morsk� s�l; nie odjechali�my zatem daleko w g��b l�du. Usiad�em i rozejrza�em si�. Wysokie pomieszczenie o�wietla�o tylko kilka promieni s�o�ca wpadaj�cych przez dziury po s�kach. Zerkn��em na wo�nic�, kt�ry szybko odwr�ci� twarz. Kleon chwyci� mnie za rami�.</p><p>��Chcia�e� zobaczy� ch�opca?</p><p>Zeskoczy�em z wozu i ruszy�em za nim. Zatrzyma� si� przed jedn� z ko�skich zagr�d. Na nasz widok z kupki siana podnios�a si� posta� w ciemnej tunice. Nawet w tym md�ym �wietle pozna�em m�odzie�ca z portretu. Spuriusz by� jeszcze bardziej podobny do Walerii, ni� my�la�em, ale jej cera by�a mlecznobia�a, a on mia� twarz ogorza�� od s�o�ca, przez co jego oczy i z�by b�yszcza�y jak alabaster. Waleria cz�sto mia�a min� wyra�aj�c� niepok�j i melancholi�, jej syn wygl�da� na ironicznie ubawionego. Na portrecie malarka uwieczni�a go z resztkami dzieci�cej pulchno�ci; teraz by� szczuplejszy i by�o mu z tym bardziej do twarzy. Czy cierpia�? Nie wida� by�o po nim tego zastraszenia, jakiego mo�na by si� spodziewa� po torturowanym m�odym cz�owieku. Sprawia� wra�enie, �e jest na przed�u�aj�cych si� wakacjach. Kiedy si� odezwa�, zabrzmia�o to jednak bardzo konkretnie.</p><p>��Czemu to trwa�o tak d�ugo? � warkn��.</p><p>Kleon wzruszy� ramionami z g�upi� min�. Je�eli ten ch�opak chce na�ladowa� zuchowato�� Cezara, to czy�by mu si� udawa�o? Spuriusz popatrzy� na mnie sceptycznie.</p><p>��Kim jeste�? � zapyta�.</p><p>��Nazywam si� Gordianus. Tw�j ojciec przys�a� mnie z okupem za ciebie.</p><p>��Sam te� tu przyjecha�?</p><p>Zawaha�em si�,</p><p>��Nie � powiedzia�em w ko�cu, wskazuj�c ruchem g�owy na pirata i staraj�c si� bez s��w zasugerowa� Spuriuszowi, �e nie powinni�my wdawa� si� w szczeg�y w obecno�ci jego porywaczy.</p><p>��Przywioz�e� te pieni�dze?</p><p>��S� gdzie indziej. Chcia�em najpierw ci� zobaczy�.</p><p>��Dobrze. Przeka� je wi�c tym barbarzy�com i zabierz mnie st�d. Mam po dziurki w nosie przestawania z ho�ot�. Czas wraca� do Rzymu, gdzie mo�na si� rozkoszowa� ciekaw� konwersacj� i dobrym jad�em! � Za�o�y� r�ce na piersi. � No, bierz si� do dzie�a! Piraci s� wsz�dzie dooko�a, tylko ich nie wida�. Niech ci si� nie zdaje, �e nie zabiliby nas obu z przyjemno�ci�, gdyby� tylko da� im pretekst. Krwawe bestie! Widzisz, �e jestem ca�y i zdrowy. Jak dostan� okup, uwolni� mnie. Ruszajcie wi�c obydwaj. Pospieszcie si�!</p><p>Wr�ci�em na w�z. Kleon zn�w nakry� mnie p�acht�, potem us�ysza�em skrzypienie otwieranych drzwi i w�z zacz�� si� toczy�. I zn�w kluczyli�my bez ko�ca, zanim si� zatrzymali�my. Zacisn��em powieki przed nag�� jasno�ci�, kiedy �ci�gni�to ze mnie nakrycie i stan��em na ulicy. Byli�my w tym samym miejscu, sk�d wyruszyli�my: na nabrze�u, niedaleko �Lataj�cej Ryby�. Kiedy szli�my do tawerny, zakl��em w duchu, widz�c Belbona tam, gdzie go zostawi�em, opartego o szop� i z zamkni�tymi oczami! Czy�by w og�le nas nie �ledzi�, tylko przedrzema� ca�y ten epizod na stoj�co?</p><p>��Zostawi� ci� teraz � oznajmi� Kleon. � Gdzie mam odebra� okup?</p><p>Opisa�em mu po�o�enie magazynu nad Tybrem. Powiedzia� mi, �e przyjedzie wozem z kilkoma lud�mi. Kiedy za�aduj� z�oto, mam z nimi jecha� � sam � i gdy ju� b�d� bezpieczni, przeka�� mi Spuriusza.</p><p>��Jak� mam gwarancj�, �e uwolnicie ch�opaka? Albo nawet mnie samego?</p><p>��Chcemy pieni�dzy, a nie ciebie ani� ch�opaka. � G�os Kleona si� dziwnie za�ama�. � A wi�c, za godzin�! � doko�czy�, po czym zawr�ci� na pi�cie i wmiesza� si� w t�um.</p><p>Odczeka�em chwil�, a potem te� si� odwr�ci�em, zamierzaj�c i�� prosto do Belbona i przynajmniej kopn�� go w �ydk�. Nie zrobi�em jednak nawet kroku, zderzy�em si� bowiem z wielkim, nieruchomym obiektem: w�a�nie z Belbonem. Odbi�em si� od niego jak pi�ka i by�bym upad�, ale niewolnik z�apa� mnie za rami� i postawi� z powrotem na nogi, jakbym by� dzieckiem.</p><p>��My�la�em, �e �pisz!</p><p>��Nie�le umiem udawa� truposza, co? � Belbo si� roze�mia�. � Ta sztuczka uratowa�a mi raz �ycie na arenie. Tamten drugi my�la�, �e zemdla�em ze strachu. G�upiec postawi� mi stop� na piersi i wyszczerzy� z�by do swego pana� i zanim si� zorientowa�, ju� le�a� na ziemi z moim mieczem na gardle!</p><p>��Fascynuj�ce. Wi�c jak, �ledzi�e� nas czy nie?</p><p>���ledzi�em, ale� � Belbo zwiesi� g�ow�. � Zgubi�em was bardzo szybko.</p><p>��A widzia�e� przynajmniej, jak wsiada�em na w�z?</p><p>��Nie.</p><p>��Na j�dra Numy! To nie mamy poj�cia, gdzie trzymaj� Spuriusza. Nie mo�emy nic zrobi�, tylko czeka�, a� Kleon przyjdzie po okup. � Zapatrzy�em si� na morze i uwijaj�ce si� nad nami mewy. � Powiedz mi, Belbonie, dlaczego okoliczno�ci tego porwania czym� mi �mierdz�?</p><p>��A �mierdz�?</p><p>��Jak zdech�a ryba.</p><p>��W ko�cu jeste�my nad morzem. � Niewolnik wzruszy� ramionami.</p><p>Klasn��em w d�onie.</p><p>��Oto promie� �wiat�a zes�any z niebios przebija szar� mg��!</p><p>Belbo spojrza� na lazurowe, bezchmurne niebo i zmarszczy� brwi, nie rozumiej�c.</p><p>��Chc� powiedzie�, Belbonie, �e nagle poj��em prawd� jak mi si� zdaje. Ale nie mog� si� pozby� bardzo niedobrych przeczu�.</p><empty-line/><p>��Rozumiesz, co do ciebie m�wi�? To strasznie wa�ne, �eby� ze swymi lud�mi nie pr�bowa� i�� za Kleonem, kiedy odjedzie ze z�otem!</p><p>Centurion Marek patrzy� na mnie sceptycznie.</p><p>��A ty z nim? Co mia�oby ci� wtedy powstrzyma� przed ucieczk� z piratami i z okupem?</p><p>��Kwintus Fabiusz obdarzy� mnie zaufaniem, powierzaj�c mi przekazanie pieni�dzy. To ci powinno wystarczy�.</p><p>��Mnie za� powierzy� wykonanie pewnych rozkaz�w. � Marek za�o�y� na piersi muskularne r�ce, pokryte puklami czarnych i siwych w�osk�w.</p><p>��Pos�uchaj mnie, Marku. My�l�, �e znam zamiary tych ludzi. Je�li mam racj�, ch�opiec jest zupe�nie bezpieczny�</p><p>��Ha! Honor pirata, co? � Najemnik prychn�� pogardliwie.</p><p>��Zupe�nie bezpieczny, dop�ki wszystko b�dzie sz�o po ich my�li. Poza tym, je�li si� nie myl�, b�dziesz m�g� z �atwo�ci� odzyska� okup nieco p�niej. Pr�buj�c nas �ledzi� albo przeszkodzi� w przekazaniu z�ota, to ty wystawisz �ycie Spuriusza na niebezpiecze�stwo, a i moje przy okazji.</p><p>Marek zagryz� wargi i zmarszczy� nos.</p><p>��Je�li nie zastosujesz si� do mojego ��dania i co� si� stanie ch�opcu, zastan�w si�, jaka b�dzie reakcja Kwintusa Fabiusza. No, to jak b�dzie? Kleon i jego ludzie zjawi� si� lada chwila.</p><p>Wymamrota� co�, co przyj��em za zgod�, po czym odwr�ci� si�, us�yszawszy kroki biegn�cego ku nam jednego ze swoich gladiator�w.</p><p>��Centurionie, czterech ludzi z wozem zmierza w nasz� stron�!</p><p>Marek uni�s� r�k� i jego podkomendni znikn�li w cieniu magazynu. Kto� stukn�� mnie w rami�.</p><p>��A co ze mn�? � spyta� Belbo. � Mam pr�bowa� ich �ledzi�, jak rano?</p><p>Pokr�ci�em g�ow� i zerkn��em nerwowo ku drzwiom magazynu.</p><p>��Ale b�dziesz w niebezpiecze�stwie, panie � nalega� niewolnik. � Potrzebny ci b�dzie ochroniarz. Zmu� tych pirat�w, �eby zabrali nas obu.</p><p>��Cicho, Belbonie! Id� si� ukry� z innymi. No, ju�! � Popchn��em go obiema r�kami, ale szybko zda�em sobie spraw�, �e �atwiej przysz�oby mi przesun�� drzewo.</p><p>W ko�cu Belbo da� za wygran� i potruchta� na miejsce, cho� z nieszcz�liw� min�. W chwil� potem w otwartych drzwiach magazynu zjawi� si� Kleon, a za nim w�z z wo�nic� i dwoma innymi m�odymi lud�mi. Wszyscy wygl�dali na Grek�w.</p><p>Pokaza�em Kleonowi skrzynki ze z�otem i kolejno otwiera�em ich wieka. Nawet w p�mroku panuj�cym w pomieszczeniu blask z�ota zdawa� si� go ol�niewa�. U�miechn�� si� i� zrobi� zak�opotan� min�.</p><p>��Tyle tego! Zastanawia�em si�, jak to b�dzie wygl�da�, ale nie mog�em sobie wyobrazi�. Przychodzi�o mi tylko na my�l dziesi�� tysi�cy z�otych rybek�</p><p>Potrz�sn�� g�ow� i wraz z towarzyszami zabrali si� do �adowania skrzynek na w�z. Mo�na by s�dzi�, �e grupa krwio�erczych pirat�w odta�czy triumfalny taniec, widz�c tak wielki �up, ale oni tylko pracowali z powag�, a nawet rzek�bym, �e z niepokojem. Po zako�czeniu za�adunku Kleon otar� z czo�a stru�k� potu i wskaza� mi wolne miejsce na wozie mi�dzy rz�dami skrzynek.</p><p>��Zmie�cisz si� tam, jak si� po�o�ysz. � Rozejrza� si� niespokojnie po magazynie i podnosz�c g�os, doda�: � I powtarzam raz jeszcze, lepiej, �eby nikt nas nie pr�bowa� �ledzi�. Nasi ludzie obserwuj� ca�� tras� i zorientuj� si�, je�li ktokolwiek p�jdzie za nami. Gdy tylko co� wzbudzi nasze podejrzenia, cokolwiek by to by�o, nie odpowiadam za nast�pstwa! Zrozumiano? � Pytanie skierowa� w�a�ciwie w przestrze�.</p><p>��Zrozumiano � potwierdzi�em. Wchodz�c na w�z, z�apa�em go za rami�, niby dla odzyskania r�wnowagi, i szepn��em mu do ucha: � Kleonie, chyba naprawd� nie skrzywdzi�by� tego ch�opca, co?</p><p>Rzuci� mi dziwnie �a�osne spojrzenie, jak cz�owiek od dawna przez nikogo nie rozumiany, kt�ry nagle znalaz� �yczliwego s�uchacza. Po chwili jednak prze�kn�� g�o�no �lin� i zn�w przybra� sw� hard� min�.</p><p>��Nic mu si� nie stanie, je�li wszystko p�jdzie dobrze � rzek� ochryp�ym g�osem.</p><p>U�o�y�em si� mi�dzy skrzynkami jak najwygodniej. W�z okryto kawa�em �aglowego p��tna i po chwili ruszyli�my w drog�.</p><empty-line/><p>Od tej chwili, pomy�la�em, wszystko powinno p�j�� g�adko. Marek zgodzi� si� nie i�� za nami. Kleon ma z�oto, a nied�ugo ja b�d� mia� Spuriusza. Nawet je�li moje podejrzenia s� b��dne, porywacze nie maj� powodu, aby cokolwiek zrobi� ch�opcu albo mnie; niczego by nie zyskali na naszej �mierci. Je�li wszystko p�jdzie zgodnie z planem�</p><p>By� mo�e to ciasnota w wozie i ciemno�� wywo�a�y u mnie gonitw� coraz czarniejszych my�li. Wzi��em niewyra�ne mrukni�cie Marka za wyraz zgody na zaniechanie po�cigu, ale czy dobrze go zrozumia�em? Kto wie, czy jego ludzie ju� nas nie �ledz�, nieudolnie i w widoczny spos�b? Obserwatorzy ich spostrzeg� i podnios� alarm; tamci zaatakuj� w�z� zaraz rozlegn� si� krzyki, szcz�k mieczy� ostrze przebije �aglowe p��tno i trafi mnie prosto w serce�</p><p>Ta wizja by�a tak realna, �e a� podskoczy�em, jak cz�owiek budz�cy si� z koszmaru. Oczy mia�em jednak szeroko otwarte� Wzi��em g��boki oddech, �eby si� uspokoi�, ale moje my�li dalej mkn�y jak oszala�e. A je�li b��dnie oceni�em Kleona? By� mo�e jego smutne zielone oczy s� tylko mask�, sprytnym przebraniem zatwardzia�ego zab�jcy? Nad�sany pi�kny ch�opiec, kt�rego rano widzia�em, by� mo�e ju� nie �yje; piraci, mimo jego bu�czucznego zachowania, podci�li mu gard�o w tej samej stajni, do kt�rej wkr�tce wjedziemy. Gdy tylko si� upewni�, �e nikt nas nie �ledzi�, wyci�gn� mnie, zwi��� i zaknebluj�, po czym zataszcz� na sw�j statek, rechocz�c wniebog�osy, wiruj�c i podskakuj�c w triumfalnym ta�cu, od kt�rego si� powstrzymywali podczas za�adunku �upu. Cylicyjscy piraci, najokrutniejsi zb�je, jakich nosi ziemia! Zabior� mnie na morze, wierzgaj�cego i krzycz�cego bezg�o�nie we wrzynaj�cy si� w usta knebel. Potem przy �wietle ksi�yca podpal� na mnie ubranie, a gdy ju� znudzi si� im s�uchanie moich wrzask�w, zepchn� mnie do wody. Niemal czu�em zapach palonego cia�a, s�ysza�em syk p�omieni gaszonych przez s�on� wod� rozst�puj�c� si� pode mn� i zaraz zamykaj�c� mnie w zimnym, dusz�cym u�cisku, czu�em s�l dra�ni�c� mi nozdrza. Co ze mnie zostanie, gdy ju� ryby sko�cz� uczt�?</p><p>Mimo ciasnoty jako� uda�o mi si� otrze� pot z czo�a. Takie makabryczne wyobra�enia nie maj� sensu, powiedzia�em sobie. Musz� ufa� w�asnej intuicji, a ona podpowiada mi, �e Kleon nie jest cz�owiekiem, kt�ry m�g�by kogokolwiek zamordowa�, w ka�dym razie nie z zimn� krwi�. Nawet aktor Roscjusz nie umia�by udawa� takiej niewinno�ci. Dziwny z niego pirat, nie ma co!</p><p>Potem zn�w poczu�em nag�y strach, jeszcze gorszy ni� poprzednio. Belbo wyjawi� mi, �e Kwintus Fabiusz �yczy sobie �mierci wszystkich pirat�w. �Mamy uwa�a�, �eby ch�opakowi nic si� nie sta�o�� ale czy naprawd�? Trudno oczekiwa�, �eby niewolnik zna� wszystkie tajne rozkazy, jakie jego pan wyda� Markowi. Spuriusz nie jest jego synem, Fabiusz wyra�a� si� o nim ze wzgard�. A mo�e w rzeczywisto�ci pragnie �mierci swego pasierba? Wys�a� okup za niego, to prawda, ale nie m�g� post�pi� inaczej, cho�by dla uspokojenia Walerii i ratowania honoru. Gdyby jednak okaza�o si�, �e ch�opak zgin�� z r�k pirat�w� albo gdyby da�o si� to upozorowa�?</p><p>Ca�kiem mo�liwe zreszt�, �e nie kto inny, tylko Kwintus Fabiusz zaaran�owa� porwanie swego pasierba. By�by to sprytny spos�b pozbycia si� go bez �ci�gania na siebie podejrze�. Pomys� by� sam w sobie potworny, ale zna�em ju� ludzi do�� przebieg�ych, by w ich g�owach powsta�a taka intryga. Gdyby jednak tak by�o, dlaczego mnie wynaj��? By� mo�e w celu zademonstrowania swej troski i sumienno�ci przez wprowadzenie osoby z zewn�trz. Mo�e chcia� udowodni� Walerii i ca�emu Rzymowi, �e powa�nie traktuje ratowanie porwanego pasierba. W takim razie jego plan pozbycia si� Spuriusza musia�by zawiera� pewien dodatkowy element: niefortunne zej�cie ze �wiata niejakiego Poszukiwacza, kt�ry tragicznie spartaczy� proste, zdawa�oby si�, zadanie przekazania okupu�</p><p>Czy ta podr� kiedykolwiek si� sko�czy? Droga stawa�a si� coraz bardziej wyboista, w�z podskakiwa� i chybota� si� na wszystkie strony. Moje wyszukane scenariusze zdrady i zbrodni nagle przy�mi�y bardziej prawdopodobne niebezpiecze�stwo, �e zostan� przygnieciony przez kt�r�� z ci�kich skrzy�. I, na Herkulesa, jak�e tu by�o gor�co! Zanim wreszcie stan�li�my, moja tunika by�a tak mokra, jakbym dopiero co wskoczy� do morza. Kto� �ci�gn�� ze mnie p�acht� i natychmiast poczu�em ch��d s�onego wiatru.</p><p>Spodziewa�em si�, �e wr�cimy do stajni, gdzie widzia�em Spuriusza. Tymczasem byli�my na piaszczystej pla�y u st�p niewielkich wzg�rz gdzie� za miastem. W l�d wrzyna�a si� tu niewielka zatoczka, oznaczona na obu brzegach sporymi g�azami. Na p�yci�nie ko�ysa�a si� ma�a ��d� wios�owa, a dalej, na g��bszej wodzie sta� na kotwicy wi�kszy statek. Zeskoczy�em z wozu zadowolony, �e zn�w mog� oddycha� �wie�ym powietrzem. Kleon i jego trzech kompan�w pospiesznie zacz�li przenosi� skrzynki z wozu na ��d�.</p><p>��Ale ci�kie, cholera! � burkn�� jeden z nich. � Nie damy rady zabra� ich wszystkich naraz.</p><p>��Gdzie jest ch�opiec? � spyta�em, �api�c Kleona za rami�.</p><p>��Tu jestem.</p><p>Obr�ci�em si� na pi�cie i zobaczy�em Spuriusza wychodz�cego zza os�ony g�az�w na ko�cu zatoczki. Z powodu upa�u zdj�� tunik� i mia� na sobie tylko przepask� biodrow�. Musia�o to by� jego codzienne ubranie, je�li w og�le si� ubiera�; jego szczup�y, ale muskularny tors i d�ugie nogi by�y mocno i r�wno opalone. Spojrza�em na Kleona. Mia� min�, jakby w�a�nie zadra wesz�a mu w palec. Wpatrywa� si� w ch�opca, prze�ykaj�c z trudem �lin�.</p><p>��No, najwy�szy czas! � Spuriusz za�o�y� r�ce na piersi i wbi� we mnie gniewne spojrzenie. Nad�sany wygl�da� jeszcze �adniej.</p><p>��Mo�e w�o�ysz tunik� � zaproponowa�em. � Powinni�my rusza� w drog�. Kleonie, poka� nam kierunek na Osti�, to sobie p�jdziemy. Chyba �e zostawisz nam w�z?</p><p>Kleon nie odezwa� si�, jakby os�upia�y. Spuriusz wszed� pomi�dzy nas i odci�gn�� mnie na stron�.</p><p>��Czy kto� was �ledzi�? � spyta� szeptem.</p><p>��Nie s�dz�.</p><p>��Jeste� pewien?</p><p>��Nie mog� mie� absolutnej pewno�ci.</p><p>Zerkn��em na Kleona; nie by�o po nim wida�, �e nas s�yszy. ��dka p�yn�a ju� do statku z pierwsz� parti� z�ota, g��boko zanurzona pod jego ci�arem.</p><p>��Czy <emphasis>pater </emphasis>wys�a� z tob� zbrojnych, czy nie? Odpowiadaj! � Spuriusz m�wi� do mnie jak do niewolnika.</p><p>��M�ody cz�owieku � odpar�em surowym tonem � w tej chwili pracuj� dla twojej matki i ojca�</p><p>��Ojczyma! � Ch�opak zmarszczy� nos i wyplu� z siebie to s�owo jak obelg�.</p><p>��Moim zadaniem jest dopilnowa�, aby� dotar� ca�y do domu. Dop�ki nie znajdziemy si� bezpiecznie w Ostii, trzymaj j�zyk za z�bami.</p><p>Na takie dictum Spuriusz zaniem�wi�, po czym rzuci� mi nienawistne spojrzenie.</p><p>��Tak czy owak, ci ludzie z pewno�ci� nie pozwol� mi odej��, dop�ki ca�e z�oto nie znajdzie si� na statku � rzek� podniesionym g�osem. � Zgadza si�, Kleonie?</p><p>��Co takiego? Ach� tak, oczywi�cie � powiedzia� Kleon.</p><p>Bryza rozwiewa�a jego d�ugie w�osy. Oczy wezbra�y mu �zami, jak gdyby dra�ni�a je morska s�l. Spuriusz z�apa� mnie za rami� i odprowadzi� jeszcze kawa�ek dalej.</p><p>��Teraz s�uchaj � warkn��. � Czy ten stary sknera przys�a� z tob� swoich ludzi, czy nie? A mo�e jeste� tu sam?</p><p>��Ju� ci� prosi�em, �eby� by� cicho.</p><p>��A ja ci rozkazuj� odpowiada�! Chyba �e chcesz, abym z�o�y� rodzicom bardzo niepochlebny raport na tw�j temat.</p><p>Dlaczego tak mu zale�a�o na tej informacji? I to akurat teraz? Zdaje si�, �e moje podejrzenia co do tego porwania okazuj� si� s�uszne, pomy�la�em. Gdybym nie mia� ze sob� oddzia�u zbrojnych, Spuriusz m�g�by pozosta� ze swoimi tak zwanymi porywaczami, cho�by po to, aby trzyma� si� blisko z�ota, czy raczej przypadaj�cej na niego cz�ci. Mo�e uda�oby mu si� naci�gn�� ojczyma na kolejny okup. Ale je�eli ludzie Fabiusza czekali nieopodal w gotowo�ci, lepiej by�oby dla niego zosta� przeze mnie �uratowanym� w tej chwili. Pozwoli�oby to tym rybakom � bo z pewno�ci� ci neapolita�scy Grecy nie s� piratami � uciec bez przeszk�d wraz ze z�otem.</p><p>��Przypu��my, �e istotnie jest tu oddzia� najemnik�w � powiedzia�em. � W takim razie lepiej, �eby twoi przyjaciele znikn�li st�d jak najszybciej. Za��my teraz, �e uda im si� zwia� ze z�otem. Jak wydob�dziesz od nich sw�j udzia�?</p><p>Spuriusz patrzy� na mnie bez wyrazu przez d�ug� chwil�, po czym b�ysn�� tak czaruj�cym u�miechem, �e prawie zrozumia�em beznadziejne zadurzenie Kleona.</p><p>��W ko�cu wiem, gdzie ich znale��. Nie o�miel� si� mnie oszuka�. Zawsze mog� ich wyda� i spowodowa�, �e zgin� co do jednego na krzy�ach. B�d� trzyma� dla mnie moj� cz�� tak d�ugo, a� b�d� m�g� j� odebra�.</p><p>��Jakiego te� targu z nimi dobi�e�? Dziewi�� dziesi�tych z�ota dla ciebie, jedna dziesi�ta dla nich?</p><p>U�miechn�� si� znowu, tym razem jak kto� przy�apany na czym� z gruntu z�ym, ale sprytnie przeprowadzonym.</p><p>��A� tak szczodry nie by�em.</p><p>��Gdzie znalaz�e� tych� pirat�w?</p><p>��Skoczy�em do wody w zatoce pod Neapolis i p�ywa�em od ��dki do ��dki, dop�ki nie trafi�em na w�a�ciw� za�og�. Szybko si� zorientowa�em, �e Kleon zrobi dla mnie wszystko.</p><p>��A wi�c pomys� tej ca�ej eskapady by� wy��cznie tw�j?</p><p>��Oczywi�cie! My�lisz, �e przyg�upi rybaczyna m�g�by wpa�� na co� podobnego? Ci ludzie s� urodzonymi podw�adnymi. Z�owi�em ich w moj� sie� jak ryby. Uwielbiaj� mnie� w ka�dym razie Kleon� bo i dlaczego nie?</p><p>��Podczas gdy ty baraszkowa�e� sobie nago na s�oneczku ze swoimi adoratorami, twoja matka odchodzi�a od zmys��w z niepokoju. To nic dla ciebie nie znaczy?</p><p>��Troch� zmartwienia dobrze jej zrobi. � Spuriusz wspar� si� pod boki i patrzy� na mnie spode �ba. � To w ko�cu jej wina. Mog�a zmusi� starego sk�pca, �eby dawa� mi wi�cej pieni�dzy, gdyby nie ba�a si� mu postawi�. Ale nie zrobi�a tego, wi�c musia�em sam wykombinowa�, jak wyd�bi� od ojca cho� u�amek tego, co i tak mi si� nale�y.</p><p>��A co z tymi rybakami? Wystawi�e� ich na straszne niebezpiecze�stwo.</p><p>��Wiedz�, co ryzykuj�. Wiedz� te�, ile mog� zyska�.</p><p>��A Kleon? � Zerkn��em przez rami� i zobaczy�em, �e m�ody Grek nie spuszcza ze Spuriusza rozanielonych oczu. � Biedak ma z�amane serce. Co� ty zrobi�, �e� go przywi�d� do takiego stanu?</p><p>��Nic, czym m�g�bym przynie�� wstyd rodzinie, je�li do tego zmierzasz. Nic, czego <emphasis>pater </emphasis>sam od czasu do czasu nie robi� z �adniejszymi m�odymi niewolnikami. Znam swoje miejsce i wiem, co przystoi cz�owiekowi o mojej pozycji: my czerpiemy przyjemno�ci, od dawania s� inni. Nie jak Cezar, kt�ry gra� �onk� Nikomedesa! Wenus za�artowa�a sobie z biednego Kleona, sprawiaj�c, �e si� we mnie zakocha�. Pasowa�o to �wietnie do moich plan�w, ale z przyjemno�ci� si� go pozb�d�. Irytuje mnie to skakanie wok� mnie. Wol� by� obs�ugiwany przez niewolnika ni� adorowany przez zalotnika. Niewolnika mo�esz odes�a� jednym kla�ni�ciem w d�onie.</p><p>��Kleonowi mo�e si� co� sta�, zanim si� ta sprawa zako�czy. Jak co� p�jdzie �le, mo�e nawet zgin��.</p><p>Spuriusz uni�s� brwi i spojrza� ku pobliskim wzg�rzom.</p><p>��A wi�c jednak s� tu zbrojni�</p><p>��To by� g�upi pomys�, Spuriuszu. Naprawd� my�la�e�, �e ci si� to uda?</p><p>��W�a�nie, �e si� uda!</p><p>��Nie. Na twoje nieszcz�cie, m�odzie�cze, jestem �ywotnie zainteresowany nie tylko ratowaniem ciebie, ale i odzyskaniem okupu. Cz�� tego z�ota b�dzie moja.</p><p>Takie bezpo�rednie wyzwanie okaza�o si� b��dem. M�g�by zaproponowa�, �e kupi moje milczenie, ale Spuriusz by� jeszcze wi�kszym sk�pcem ni� jego ojczym. Kiwn�� r�k� na Kleona, kt�ry natychmiast przybieg�.</p><p>��Czy ca�e z�oto za�adowali�cie?</p><p>��To ju� ostatni raz � odrzek� rybak. � ��dka jest pe�na i gotowa. P�yn� z nimi. A ty? Wracasz z nami, Spuriuszu?</p><p>Ch�opak jeszcze raz popatrzy� ku wzg�rzom.</p><p>��Nie jestem pewien � odpar�. � Pewne jest jedno, �e tego cz�owieka trzeba uciszy�.</p><p>Kleon spojrza� na niego, a potem na mnie.</p><p>��No, dalej, Kleonie! Ty masz n�, a on nie. To chyba proste zadanie? Bierz si� w gar�� i do roboty! Czy musz� wezwa� kt�rego� z twoich koleg�w?</p><p>Grek wygl�da� jak wcielenie nieszcz�cia.</p><p>��Kleonie, zr�b to! M�wi�e� mi, �e kiedy� w jakiej� zaszczurzonej tawernie w Pompejach zabi�e� w b�jce cz�owieka. Mi�dzy innymi z tego powodu wybra�em ciebie do pomocy. Od pocz�tku wiedzia�e�, �e mo�e do tego doj��.</p><p>Kleon prze�kn�� g�o�no �lin�, po czym si�gn�� do wisz�cej u pasa pochwy i wyci�gn�� n� o z�batym ostrzu, jakich rybacy u�ywaj� do patroszenia ryb.</p><p>��Kleonie! � powiedzia�em. � Wiem wszystko. Ten ch�opak ci� po prostu wykorzystuje. Musisz to wiedzie�. Twoje uczucie go nie obchodzi. Od�� bro�, a pomy�limy, jak naprawi� to, czego narobi�e�.</p><p>Spuriusz roze�mia� si� i potrz�sn�� g�ow�.</p><p>��Kleon mo�e jest g�upcem, ale nie idiot�. Ko�ci s� rzucone i on wie, �e nie ma wyboru, musi doprowadzi� to do ko�ca. A to oznacza pozbycie si� ciebie, Gordianusie.</p><p>Kleon j�kn�� przeci�gle. Patrzy� na mnie, ale przem�wi� do Spuriusza:</p><p>��Tamtego dnia na zatoce, kiedy podp�yn��e� do naszej �odzi i wspi��e� si� na pok�ad, od pierwszej chwili wiedzia�em, �e przyniesiesz mi tylko k�opoty. Twoje szalone pomys�y�</p><p>��Zdaje si�, �e moje pomys�y bardzo ci si� podoba�y, zw�aszcza odk�d wspomnia�em o z�ocie.</p><p>��Daj spok�j ze z�otem! To innym o nie chodzi�o. Ja chcia�em tylko�</p><p>��Tak, Kleonie, wiem, czego naprawd� chcia�e�. � Spuriusz przewr�ci� z irytacj� oczami. � I obiecuj� ci, �e kt�rego� dnia ci na to pozwol�. Teraz jednak� � Machn�� niecierpliwie r�k�. � Wyobra� sobie, �e on jest ryb�! Wypatrosz go! Jak to za�atwimy, wejdziemy na ��d� i odp�yniemy ze z�otem do Neapolis.</p><p>��Pop�yniesz z nami?</p><p>��Oczywi�cie. Ale najpierw ten cz�owiek musi zosta� uciszony. Inaczej wszystkich nas wyda.</p><p>Kleon post�pi� ku mnie o krok. Przez g�ow� przemkn�a mi my�l, czy nie ucieka�, ale szybko j� odrzuci�em. Grek musia� by� nawyk�y do biegania po piasku, a nie u�miecha�o mi si� dosta� tym z�batym no�em w plecy. Mo�e wi�c �mia�o stawi� mu czo�o? Jeste�my mniej wi�cej tego samego wzrostu i wagi, a ja przypuszczalnie mam wi�ksze do�wiadczenie w walce wr�cz ni� on; to mi si� jednak nie przyda na wiele, skoro on ma n�. Moj� jedyn� przewag� by�o� jego niezdecydowanie. Kleon dzia�a� bez przekonania; za ka�dym razem, gdy zwraca� si� do Spuriusza, w jego g�osie brzmia�o romantyczne cierpienie, ale i nuta urazy. Je�li uda mi si� zagra� na tej strunie, mo�e zapobiegn� atakowi?</p><p>Zanim jednak zdo�a�em cokolwiek powiedzie�, zauwa�y�em nag�� zmian� na twarzy Kleona. Podj�� decyzj� dos�ownie w mgnieniu oka. Przez u�amek sekundy my�la�em, �e rzuci si� na Spuriusza jak pies atakuj�cy swego pana. Jak potem wyt�umaczy�bym Walerii, �e sta�em bezradnie, gdy na moich oczach zasztyletowano jej ukochanego syna?</p><p>By�a to jednak tylko ulotna my�l. Kleon ani my�la� zabija� Spuriusza. Rzuci� si� na mnie. Zwarli�my si� w walce. Poczu�em nag�y pal�cy b�l w prawym ramieniu, bardziej jak od uderzenia biczem ni� od ci�cia no�em; musia� mnie jednak skaleczy�, bo na piasku k�tem oka dostrzeg�em plam� krwi. Potoczyli�my si� na ziemi�. W z�bach zgrzytn�y mi grube ziarna �wiru, czu�em ciep�o jego cia�a i od�r potu. Kleon napracowa� si� solidnie przy za�adunku �odzi i na moje szcz�cie by� ju� zm�czony. Mia�em akurat tyle si�, by odpiera� jego ciosy, dop�ki kto� nie nadbieg� od strony g�az�w na ko�cu zatoczki.</p><p>W jednej chwili Kleon siedzia� na mnie, wyciskaj�c mi z ramion resztki si�y, a ostrze jego no�a by�o coraz bli�ej mojej szyi; w nast�pnej wyda�o mi si�, �e jaki� b�g z�apa� go z ty�u za tunik� i cisn�� pod niebo. By� to jednak tylko Belbo. �ci�gn�� ze mnie napastnika, uni�s� go nad g�ow� i miotn�� o ziemi�. Tylko mi�kki piasek sprawi�, �e Kleonowi nie p�k� kr�gos�up. Uda�o mu si� utrzyma� n�, ale Belbo jednym kopni�ciem wytr�ci� mu go z d�oni, po czym opad� kolanami na jego pier� i wzni�s� nad nim pi�� jak kowalski m�ot.</p><p>��Belbonie, nie! � wrzasn��em. � Zabijesz go!</p><p>Belbo popatrzy� na mnie ze zdziwieniem. Kleon wi� si� pod jego ci�arem jak ryba wyrzucona na brzeg. Tymczasem z �odzi wygramoli�o si� jego trzech towarzyszy. Dop�ki walczyli�my jeden na jednego, trzymali si� z dala, ale teraz, widz�c go w opa�ach, pospieszyli mu na ratunek, dobywaj�c po drodze no�y.</p><p>Wsta�em i podbieg�em po le��cy nieopodal n� Kleona. Poczu�em si� dziwnie, widz�c moj� w�asn� krew na ostrzu. Belbo te� si� poderwa� i wyci�gn�� sztylet. Kleon zosta� na piasku, z trudem �api�c powietrze. Wi�c jest nas dw�ch przeciwko trzem i wszyscy uzbrojeni, pomy�la�em. Po mojej stronie by� olbrzym, ale ja sam by�em ranny w praw� r�k�. Czy to wyr�wnywa�o szans�? Najwyra�niej nie, bo rybacy nagle stan�li jak wryci, wpadaj�c jeden na drugiego, a potem zawr�cili biegiem do �odzi, wo�aj�c do Kleona, by spieszy� za nimi. Przez upojny moment by�em dumny, �e tak ich wystraszy�em (oczywi�cie przy skromnej pomocy Belbona), ale przypomnia�em sobie, �e zanim uciekli, patrzyli na co� nad moj� g�ow�. Odwr�ci�em si�; na szczycie najbli�szego wzg�rza pojawili si� najemnicy Fabiusza z centurionem Markiem na czele, biegn�cy w nasz� stron� z dobytymi mieczami.</p><p>Dwaj rybacy chwytali ju� za wios�a, trzeci wychylony przez burt� ponagla� krzykiem Kleona. M�ody Grek jako� pod�wign�� si� na czworaki, ale nie m�g� wsta�. Omiot�em wzrokiem atakuj�cy oddzia�, rybak�w i Spuriusza. Ch�opak sta� niedaleko od Kleona z za�o�onymi r�kami i zdegustowan� min�, jakby ogl�da� jak�� ma�o zabawn� komedi�.</p><p>��Na Herkulesa, Spuriuszu, czemu przynajmniej nie pomo�esz mu wsta�? � krzykn��em, rzucaj�c si�, by zrobi� to sam.</p><p>Kleon podni�s� si� na nogi, zatoczy� si�, ale nie upad�. Pchn��em go w kierunku �odzi.</p><p>��Biegnij! � ponagli�em go. � P�d� do nich, je�li nie chcesz by� trupem!</p><p>Pos�ucha� mojej rady i po chwili z pluskiem brodzi� po p�yci�nie. Nagle si� zatrzyma�. ��d� ju� odp�ywa�a, ale on odwr�ci� si� i patrzy� na Spuriusza, kt�ry odpowiedzia� mu ironicznym u�miechem.</p><p>��Biegnij, g�upcze! � wrzasn��em.</p><p>Rybacy te� co� wo�ali, wios�uj�c co si�. Dop�ki jednak Spuriusz odwzajemnia� mu spojrzenie, Kleon sta� jak przyro�ni�ty, walcz�c z nadbiegaj�cymi falami, kt�re usi�owa�y zbi� go z n�g. Na jego twarzy malowa�o si� nieopisane cierpienie. Podbieg�em do Spuriusza, z�apa�em go za ramiona i wykr�ci�em w inn� stron�.</p><p>��Zabieraj ode mnie �apy! � warkn�� i wyrwa� mi si�.</p><p>Urok jednak ju� prys�. Kleon jakby si� obudzi�. Rysy mu stwardnia�y; odwr�ci� si� i rzuci� w wod�, p�yn�c za oddalaj�c� si� �odzi�. Opad�em na kolana, trzymaj�c si� za krwawi�ce rami�. W chwil� p�niej Marek i jego ludzie wpadli na pla��, wymachuj�c mieczami. Centurion upewni� si�, �e Spuriusz jest ca�y i zdrowy, po czym wyla� ca�y gniew na mnie.</p><p>��Pozwoli�e� jednemu z nich umkn��! Widzia�em, jak pomagasz mu wsta�! S�ysza�em, jak ka�esz mu ucieka�!</p><p>��Zamknij si�, Marku. Nic nie rozumiesz.</p><p>��Rozumiem, �e nam uchodz�. S� ju� za daleko, �eby za nimi p�yn��. A zreszt�, mo�e to i dobrze. Pozwolimy im dotrze� do statku i wtedy <emphasis>Karmazynowy Baran </emphasis>za�atwi ich wszystkich hurtem.</p><p>Jeszcze si� nie zacz��em zastanawia� nad znaczeniem jego s��w, gdy Belbo krzykn�� co�, wskazuj�c na wod�. Kleon w ko�cu dogoni� ��d� i jego przyjaciele wci�gali go na burt�. Co� jednak by�o nie w porz�dku; ci�ko za�adowana �upinka zaczyna�a si� przechyla�. Do�wiadczeni rybacy powinni da� sobie z tym rad�, ale musieli ulec panice. W jednej chwili ��d� przewr�ci�a si� do g�ry dnem.</p><p>Marek wyda� z siebie wilcze warkni�cie, Spuriusz j�kn�� g�o�no. Obaj naraz krzykn�li:</p><p>��Z�oto!</p><p>Dalej od brzegu za�oga statku rybackiego gor�czkowo podnosi�a �agiel. Nie wahaj� si� porzuci� przyjaci�, pomy�la�em; a potem zrozumia�em przyczyn� ich po�piechu. Zauwa�yli zbli�aj�cy si� okr�t wcze�niej ni� my na pla�y. By�a to owa czerwona galera, kt�r� widzia�em w Ostii. Po�yskuj�ce w s�o�cu wios�a porusza�y si� jednostajnym, zgodnym rytmem; barani �eb z br�zu nurza� si� w spienionych przed dziobem falach. Bez w�tpienia by� to <emphasis>Karmazynowy Baran, </emphasis>jak go nazwa� Marek. Gdy tylko okr�t po mini�ciu cypla zatoczki znalaz� si� w polu naszego widzenia, centurion da� znak swojemu cz�owiekowi na posterunku na wzg�rzu, kt�ry natychmiast zacz�� wymachiwa� czerwon� peleryn� � najwyra�niej by� to sygna�, �e Spuriusz jest uratowany i mo�na zaczyna� akcj� przeciwko piratom.</p><p>Wydaje si� niemo�liwe, �e to, co zasz�o potem, mog�o by� przez kogokolwiek zaplanowane; ale to samo mo�na powiedzie� o ca�ej tej katastrofalnej historii. Z pewno�ci� zamiarem <emphasis>Karmazynowego Barana </emphasis>by�o odci�cie atakowanemu statkowi odwrotu i wdarcie si� na jego pok�ad w celu odebrania z�ota. Taki manewr dla kapitana okr�tu wojennego powinien by� �atwy, ale nie bra� on pod uwag� dzia�a� nieszcz�snych rybak�w. Jak wcze�niej ich koledzy na ��dce, tak i oni wpadli w panik�. Kiedy <emphasis>Karmazynowy Baran </emphasis>podchodzi� do aborda�u, statek zrobi� gwa�towny zwrot, jakby celowo wystawiaj�c si� na cios na podobie�stwo gladiatora rzucaj�cego si� na miecz przeciwnika. Masywny barani �eb uderzy� go w sam �rodek prawej burty. Us�yszeli�my huk zderzenia, trzask �amanego drewna i krzyki rybak�w. �agiel zachwia� si� i opad� na pok�ad. Stateczek prze�ama� si� na �r�dokr�ciu i znikn�� pod wod� tak szybko, �e ledwo zd��y�em poj�� groz� sytuacji.</p><p>��Na bog�w! � wymamrota� Belbo.</p><p>��Z�oto! � sykn�� Marek.</p><p>��Tyle pieni�dzy� � westchn�� �a�o�nie Spuriusz.</p><p>M�czy�ni z wywr�conej �odzi, kt�rzy p�yn�li do swego statku, teraz zatrzymali si� w wodzie, z�apani jak w pu�apk� mi�dzy okr�tem i lud�mi Marka na brzegu.</p><p>��Musz� kiedy� wyle�� na l�d � mrukn�� centurion. � Tak samo jak ci, kt�rzy prze�yli zatoni�cie statku. Obsadzimy pla�� i wybijemy ich sztuka po sztuce, jak b�d� wychodzi� z wody. Ludzie! S�uchajcie mnie! � zwr�ci� si� do swego oddzia�u.</p><p>��Nie, Marku! � Podnios�em si� z piasku, �ciskaj�c zranione rami�. � Nie mo�esz ich zabi�! Porwanie by�o sfingowane.</p><p>��Sfingowane, powiadasz? A stracone z�oto? To te� wed�ug ciebie iluzja?</p><p>��Ale ci ludzie nie s� piratami. To pro�ci rybacy. Spuriusz ich do tego nam�wi�. Dzia�ali pod jego rozkazami.</p><p>��Oszukali Kwintusa Fabiusza.</p><p>��Ale nie zas�u�yli na �mier�!</p><p>��Nie tobie o tym decydowa�. Nie wtr�caj si�, Poszukiwaczu, w nie swoje sprawy.</p><p>��Nie! � Podbieg�em na brzeg. Rozproszeni rybacy walczyli z falami; byli zbyt daleko, �ebym rozpozna� w�r�d nich Kleona. Przy�o�y�em d�onie do ust i krzykn��em na ca�y g�os: � Zosta�cie tam! Zabij� was, je�li wyjdziecie na brzeg!</p><p>Co� uderzy�o mnie w ty� g�owy. Morze i niebo zla�y si� w jeden jaskrawy blask, kt�ry wybuchn�� i r�wnie nagle zgas�, ust�puj�c ca�kowitej ciemno�ci.</p><empty-line/><p>Ockn��em si� z pulsuj�cym b�lem g�owy i t�pym rwaniem w prawym ramieniu. Si�gn��em d�oni� do czo�a i stwierdzi�em, �e mam za�o�ony banda�. R�ka te� by�a opatrzona.</p><p>��Nareszcie si� obudzi�e�! � Belbo pochyla� si� nade mn� z wypisan� na twarzy ulg�. � Ju� zaczyna�em my�le�, �e�</p><p>��Kleon� i inni�</p><p>��Sza! Po�� si�. Zn�w krew ci p�jdzie z rany. Znam si� na tym; nauczy�em si� czego� o ranach, kiedy by�em gladiatorem. G�odny? To najlepsze lekarstwo, porz�dnie si� naje��. Przywraca ci ogie� w �y�ach.</p><p>��Tak, jestem g�odny. I chce mi si� pi�.</p><p>��No, to jeste� we w�a�ciwym miejscu. �Pod Lataj�c� Ryb�� maj� wszystko, czego tw�j brzuch potrzebuje.</p><p>Rozejrza�em si� po ciasnym pokoiku. Zaczyna�o mi si� rozja�nia� w g�owie.</p><p>��Gdzie jest Spuriusz? I Marek?</p><p>��Wczoraj odjechali do Rzymu. Marek chcia�, �ebym wraca� z nimi, ale odm�wi�em. Kto� musia� zosta� z tob�. Pan mnie zrozumie.</p><p>Dotkn��em ostro�nie skroni.</p><p>��Kto� mi zdrowo przy�o�y� � mrukn��em.</p><p>Belbo kiwn�� g�ow�.</p><p>��Marek?</p><p>��Nie, Spuriusz. Uderzy� ci� kamieniem. By�by to zrobi� jeszcze raz, kiedy upad�e�, ale go powstrzyma�em, a potem stan��em nad tob�, �eby ci� przed nim pilnowa�.</p><p>��Wredny ma�y typ�</p><p>To by�o logiczne. Jego intryga spali�a na panewce i najlepsze, co m�g� zrobi�, to uciszenie wszystkich, kt�rzy o niej wiedzieli, w��cznie ze mn�.</p><p>��A Kleon i reszta?</p><p>Belbo spu�ci� wzrok.</p><p>���o�nierze wykonali rozkaz Marka.</p><p>��Ale� nie mogli ich wszystkich zabi�!</p><p>��To by� straszny widok. Nie jest przyjemnie ogl�da� ludzi gin�cych na arenie, ale przynajmniej jest w tym co� z zawod�w, kiedy obaj przeciwnicy maj� bro� i s� podobnie wyszkoleni. Ale ci biedacy wychodz�cy z wody resztkami si�, wyczerpani i z trudem �api�cy oddech, b�agaj�cy o lito�� a z drugiej strony ludzie Marka, szlachtuj�cy ich jak rze�nicy byd�o.</p><p>��Co si� sta�o z Kleonem?</p><p>��On te� zgin��, o ile wiem. Zabi� wszystkich, taki by� rozkaz centuriona i jego oddzia� go wykona�. Spuriusz im pomaga�, wskazuj�c ka�dego kolejnego pirata, kt�ry wychodzi� na brzeg. Zabijali ich na miejscu i wrzucali cia�a z powrotem w morze.</p><p>Wyobrazi�em sobie t� scen� i na nowo rozbola�a mnie g�owa.</p><p>��Oni nie byli piratami, Belbonie. Nigdy nie by�o �adnych pirat�w.</p><p>Pok�j nagle rozmy� mi si� przed oczyma. Nie by� to wynik kontuzji; po prostu pociek�y mi �zy.</p><empty-line/><p>Kilka dni p�niej by�em zn�w w �a�ni. Le�a�em nagi na �awie, a jeden z niewolnik�w Lucjusza Klaudiusza robi� mi masa�. Moje sponiewierane cia�o domaga�o si� takiej kuracji, tak jak posiniaczone sumienie potrzebowa�o ulgi p�yn�cej z wylania ca�ej tej ponurej historii w ch�onne jak g�bka ucho Lucjusza.</p><p>��Przera�aj�ce! � mrukn�� w ko�cu. � Mia�e� sporo szcz�cia, �e wyszed�e� z tego �ywy. I kiedy wr�ci�e� do Rzymu, poszed�e� do Kwintusa Fabiusza?</p><p>��Oczywi�cie. Nale�a�a mi si� reszta honorarium.</p><p>��No i udzia� w odzyskanym okupie, co?</p><p>��To jest bolesny punkt. � Skrzywi�em si�. � Jak Kwintus Fabiusz podkre�li�, mia�em otrzyma� jedn� dwudziest� tego, co zostanie odebrane piratom. Skoro za� z�oto przepad�o�</p><p>��Oszuka� ci�, powo�uj�c si� na taki techniczny szczeg�? Jakie to typowe dla Fabiusz�w! Ale przecie� morze musia�o wyrzuci� troch� z�ota na brzeg? Nie pr�bowali nurkowa�?</p><p>��Pr�bowali. �o�nierze Marka wydobyli jednak tylko znikom� cz��. M�j udzia� wyni�s� zaledwie skromn� gar�� monet.</p><p>��Tylko tyle, po tak ci�kiej pracy i wystawianiu si� na takie niebezpiecze�stwo? Kwintus Fabiusz musi naprawd� by� takim skner�, jak go maluje jego pasierb. Chyba powiedzia�e� mu ca�� prawd� o tym porwaniu?</p><p>��Jasne. Niestety, ci akurat ludzie, kt�rzy mogliby potwierdzi� moje s�owa, to znaczy rybacy, nie �yj�. Spuriusz za� upiera si�, �e by� porwany przez pirat�w.</p><p>��K�amie w �ywe oczy! Chyba Fabiusz mu nie wierzy?</p><p>��Publicznie przyjmuje wersj� pasierba, ale chyba tylko dlatego, �e chce unikn�� skandalu. My�l�, �e od pocz�tku musia� co� podejrzewa� i pewnie to by�o powodem skorzystania z moich us�ug. Chcia� dowod�w. Dlatego te� rozkaza� Markowi wymordowa� wsp�lnik�w Spuriusza, �eby prawda nie wysz�a na jaw. O, tak! Fabiusz wie, co si� naprawd� zdarzy�o. Musi gardzi� pasierbem jeszcze bardziej ni� przedtem� i z wzajemno�ci�.</p><p>��Takie wa�nie w rodzinie cz�sto si� ko�cz��</p><p>��Morderstwem. � O�mieli�em si� g�o�no wypowiedzie� to s�owo. � Nie chcia�bym si� zak�ada�, kt�ry z nich prze�yje drugiego.</p><p>��A jak zareagowa�a matka ch�opaka, Waleria?</p><p>��Syn przyczyni� jej wielkiego zmartwienia, tylko �eby zaspokoi� sw� chciwo��. Uwa�a�em, �e ma prawo si� o tym dowiedzie�. Ale kiedy pr�bowa�em jej to uzmys�owi�, nagle jakby og�uch�a. Nie wiem, czy us�ysza�a cho� jedno moje s�owo, ale na pewno nie da�a tego po sobie pozna�. Gdy sko�czy�em, uprzejmie mi podzi�kowa�a za uratowanie syna z r�k tych okropnych pirat�w i odes�a�a mnie, sk�d przyszed�em.</p><p>Lucjusz tylko pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Ale Kwintus Fabiusz da� mi jednak co� ponad um�wion� zap�at� � doda�em.</p><p>��Tak?</p><p>��Poniewa� odm�wi� mi wyp�acenia pe�nego um�wionego udzia�u, upar�em si�, �e musz� otrzyma� co� innego, czego sam wyra�nie nie docenia�.</p><p>��Ach, chodzi o twojego nowego ochroniarza. � Lucjusz zerkn�� na Belbona, kt�ry sta� pod �cian� z r�kami za�o�onymi na pier�, pilnuj�c wn�ki w �cianie, gdzie z�o�y�em ubranie, z tak surow� min�, jakby zawiera�a okup co najmniej za senatora. � Tak, ten go�� to prawdziwy skarb.</p><p>��Ten go�� uratowa� mi �ycie na pla�y pod Osti�. Mo�e to nie by� ostatni raz.</p><empty-line/><p>Zdarza si�, �e interesy prowadz� mnie w okolice Neapolis i zatoki. Zawsze musz� wtedy odwiedzi� nabrze�e, gdzie zbieraj� si� miejscowi rybacy. Pytam ich po grecku, czy ktokolwiek z nich zna m�odego cz�owieka zwanego Kleonem. Niestety, Neapolita�czycy to milkliwa i podejrzliwa spo�eczno��. Ani jeden nigdy nie przyzna� si� do znajomo�ci z rybakiem o takim imieniu, cho� przecie� kto� w Neapolis musia� go zna�.</p><p>Przygl�dam si� ludziom na �odziach w nadziei, �e go wypatrz�. Z bli�ej nieokre�lonego powodu wbi�em sobie do g�owy, �e tamtego tragicznego dnia uda�o mu si� jakim� cudem uj�� ludziom centuriona Marka i dotrze� do domu. Kt�rego� razu by�em niemal pewien, �e mign�� mi gdzie� przelotnie. M�czyzna by� g�adko ogolony, ale mia� oczy Kleona. Zawo�a�em do niego z przystani, lecz ��d� przep�yn�a dalej, zanim zdo�a�em lepiej si� mu przyjrze�. Nie uda�o mi si� nigdy potwierdzi�, �e to on. Mo�e by� to jaki� jego krewny albo po prostu kto� podobny. Nie prowadzi�em tego dochodzenia z ca�ym zaanga�owaniem; by� mo�e z obawy przed rozczarowaniem prawd�. Wol� wierzy�, �e to rzeczywi�cie by� Kleon, pal licho dowody. Czy na �wiecie mo�e by� dw�ch ludzi z takimi samymi smutnymi, zielonymi oczami?</p></section><section><title><p>SREBRO SATURNALI�W</p></title><p>��Hazard na Forum! Doprawdy, Gordianusie, kto pozwala na takie zachowanie? � Cycero prychn�� przez nos, patrz�c na grupk� m�czyzn zaj�tych gr� w ko�ci na bruku.</p><p>��Ale mamy Saturnalia<sup>*</sup>, Cyceronie � odrzek�em ze znu�eniem.</p><p>Natkn�li�my si� na niego z Ekonem po drodze do domu Lucjusza Klaudiusza i Cycero nalega�, aby�my szli razem z nim. By� w kiepskim nastroju i nie mia�em poj�cia, dlaczego chcia� naszego towarzystwa, chyba �e chodzi�o mu o powi�kszenie swego skromnego orszaku na czas przej�cia przez Forum. Dla rzymskiego polityka �aden orszak nie jest za du�y, nawet je�li w jego sk�ad wchodz� ludzie o w�tpliwej reputacji, jak moja skromna osoba czy trzynastoletni niemowa.</p><p>Grzechot ko�ci przebrzmia�, za to podnios�y si� radosne okrzyki i j�ki zawodu, a potem brz�k monet przesypywanych z r�k do r�k.</p><p>��Tak, Saturnalia� � Cycero westchn��. � W my�l tradycji urz�dnicy musz� pozwala� na podobne praktyki podczas zimowego �wi�ta, a rzymskie tradycje nale�y szanowa�. Mimo to z b�lem patrz� na takie prostackie rozrywki w samym sercu miasta.</p><p>��Ludzie stale graj� w ko�ci w Suburze. � Wzruszy�em ramionami.</p><p>��Tak, w Suburze. � W jego wytrenowanym g�osie oratora brzmia�a pogarda dla dzielnicy, w kt�rej mieszkam. � Ale nie tu, na Forum!</p><p>Nie wiadomo sk�d pojawi�a si� grupa �wi�tuj�cych i podpitych obywateli wpad�a prosto w �rodek orszaku Cycerona. Ludzie wirowali w op�tanym ta�cu, a� unosi�y im si� lu�ne szaty. Zdejmowali kolorowe filcowe czapki i kr�cili nimi na palcach m�ynka. Po�rodku w lektyce siedzia� garbus przyodziany jak legendarny kr�l Numa w jaskrawo��ty p�aszcz i koron� z papirusu. G�owa mu si� sennie kiwa�a, a on wlewa� sobie do gard�a cienk� strug� wina z buk�aka, drug� r�k� za� wymachiwa� s�kat� lask� jak ber�em. Eko, uradowany widowiskiem, otworzy� usta w bezg�o�nym �miechu i klaska� weso�o w d�onie. Cycerona to nie bawi�o.</p><p>��Ze wszystkich �wi�t najbardziej nie znosz� w�a�nie Saturnali�w � burcza�. � Niewa�ne, czy nasi szacowni przodkowie m�drze post�pili, zapocz�tkowuj�c t� tradycj�. Dla tego ca�ego pija�stwa i ha�asu nie ma miejsca w porz�dnym i kieruj�cym si� rozs�dkiem spo�ecze�stwie. Jak widzisz, mam na sobie tog�, cho� zwyczaj nakazuje inaczej. Nie dla mnie te lu�ne suknie, pi�kne dzi�ki. M�czy�ni kr�c�cy si� w k�ko, �eby pokazywa� go�e nogi, doprawdy� Co� ci powiem. Lu�ne szaty prowadz� do rozlu�nienia obyczaj�w. Toga trzyma cz�owieka w ca�o�ci, je�li rozumiesz, co mam na my�li.</p><p>Cycero wyprostowa� ramiona i lekko poruszy� �okciami, zmuszaj�c fa�dy togi do odpowiedniego u�o�enia, a potem przycisn�� lew� r�k� do piersi, unieruchamiaj�c tog� w prawid�owym po�o�eniu. Jak mawia� m�j ojciec, trzeba mie� kr�gos�up z �elaza, �eby wygl�da� w todze elegancko. Na Cyceronie le�a�a nienagannie.</p><p>��A ju� najgorsze jest to folgowanie niewolnikom. � M�j rozm�wca zni�y� g�os. � Tak, ja te� daj� swoim dzie� wypoczynku i pozwalam im swobodnie m�wi�, co my�l�� oczywi�cie w granicach rozs�dku� ale mia�bym mo�e da� im si� w��czy� po ulicach w kolorowych czapkach jak wolnym ludziom? Co to, to nie! Wyobra� sobie: spotykasz nieznajomego na Forum i nie wiesz, czy jest obywatelem, czy czyj�� w�asno�ci�! To �wi�to jest obchodzone ku czci Saturna, ale r�wnie dobrze jego patronem m�g�by by� Chaos! A ju� kategorycznie sprzeciwiam si� temu zwyczajowi, kt�ry nakazuje mi pozwoli� moim niewolnikom na�o�y� moje ubrania i wylegiwa� si� na sofach, podczas gdy ja podaj� im kolacj�!</p><p>��Ale to tylko jeden dzie� w roku, Cyceronie.</p><p>��I o jeden za du�o.</p><p>��Niekt�rzy s� zdania, �e dobrze jest od czasu do czasu wywr�ci� �wiat na drug� stron�; niech garbus b�dzie kr�lem, a panowie niech us�uguj� niewolnikom. A kiedy by�by na to lepszy czas ni� w po�owie zimy, kiedy zbiory ju� s� w spi�arniach, statki bezpiecznie zacumowane, starych urz�dnik�w wykopuje si� ze stanowisk, �eby zwolnili miejsce nowym, a ca�a republika oddycha z ulg�, prze�ywszy kolejny rok korupcji, chciwo�ci, podst�p�w i zdrad? Dlaczego Rzym nie mia�by na par� dni narzuci� lu�nych szat i odkorkowa� buk�ak wina?</p><p>��M�wisz o Rzymie, jakby by� dziwk� � zaprotestowa� Cycero, patrz�c na mnie z dezaprobat�.</p><p>��A nie wiecznie skrzywionym politykiem o sztywnym karku? My�l�, �e Rzym jest i jednym, i drugim, zale�y na kt�r� stron� si� patrzy. Nie zapominaj, �e Saturnalia zosta�y, jak m�wi�, ustanowione przez Janusa, boga o dw�ch twarzach.</p><p>Cycero zakaszla�.</p><p>��Ale jestem pewien, �e dochowujesz przynajmniej jednego zwyczaju zwi�zanego z Saturnaliami � doda�em. � M�wi� o wymianie podark�w z rodzin� i przyjaci�mi.</p><p>Powiedzia�em to bez podtekst�w, po prostu po to, aby przypomnie� mu o lepszych stronach �wi�ta. Cycero popatrzy� na mnie ponuro, po czym jego twarz rozja�ni� u�miech, jakby nagle zrzuci� mask�.</p><p>��A �eby� wiedzia�! � rzek� weselszym tonem i klasn�� w d�onie na jednego z niewolnik�w, kt�ry poda� mu ma�y mieszek. � To dla ciebie, Gordianusie! � Wyci�gn�� z mieszka drobny przedmiot i roze�mia� si�, widz�c moje zaskoczenie. � Co, my�la�e�, �e kaza�em ci i�� ze mn� przez Forum tylko po to, �ebym m�g� wy�o�y� ci, co my�l� o �wi�tecznych zabawach?</p><p>Eko przysun�� si� bli�ej i razem przyjrzeli�my si� ma�ej kulce b�yszcz�cej na mej d�oni w bia�ym zimowym s�o�cu. Wygl�da�o to na zwyk�y srebrny paciorek z jak�� skaz�, ale po bli�szych ogl�dzinach stwierdzi�em, �e trzymam ziarnko grochu<sup>*</sup>, od kt�rego r�d Cycerona przybra� sw�j przydomek. S�dz�c po wadze, musia�o by� odlane z litego srebra, popularnego metalu na saturnaliowe prezenty, oczywi�cie w�r�d tych, kt�rzy mog� sobie na to pozwoli�.</p><p>��Cyceronie, to dla mnie zaszczyt � powiedzia�em.</p><p>��Matce da�em ca�y naszyjnik z takich groszk�w � pochwali� si�. � Zam�wi�em je w zesz�ym roku w Atenach, kiedy tam studiowa�em.</p><p>��C�, obawiam si�, �e nie mam nic, czym m�g�bym ci si� godnie odwzajemni�.</p><p>Skin��em na Ekona, kt�ry si�gn�� do niesionego za pasem woreczka. Nikt nie wychodzi w Saturnalia na ulic� bez czego�, co m�g�by podarowa� spotkanym znajomym. Zabrali�my z sob� worek z wi�zk� �wiec i teraz Eko poda� mi jedn�, a ja wr�czy�em j� Cyceronowi. By� to tradycyjny prezent cz�owieka ubo�szego dla zamo�niejszego i m�wca przyj�� go z gracj�.</p><p>��Jest najwy�szego gatunku, z ma�ego sklepiku z wyrobami woskowymi � powiedzia�em. � Barwiona na niebiesko i perfumowana hiacyntem. Cho� znaj�c tw�j stosunek do tego �wi�ta, nie jestem pewien, czy wieczorem przy��czysz si� do wszystkich, by zgodnie z tradycj� roz�wietli� Forum tysi�cami �wiec.</p><p>��W samej rzeczy, m�j brat Kwintus odwiedza mnie dzisiaj i mamy ma�� rodzinn� uroczysto��. Na pewno zostaniemy w domu. Ale cz�sto czytam do p�na, wykorzystam wi�c tw�j dar, kiedy nast�pnym razem b�d� studiowa� jak�� prawnicz� ksi�g�. Jej wo� przypomni mi o s�odyczy naszej przyja�ni.</p><p>S�ysz�c takie miodem ociekaj�ce s�owa, kto m�g�by w�tpi�, �e m�ody Cycero jest na dobrej drodze, by zosta� najs�ynniejszym oratorem w Rzymie?</p><p>Rozstali�my si� z Cyceronem i udali�my na Palatyn. Nawet tu, w najelegantszej dzielnicy Rzymu, na ulicach mo�na by�o ujrze� ludzi otwarcie oddaj�cych si� hazardowi i po pijacku rozbawionych. Jedyna r�nica polega�a na tym, �e grano tu o wy�sze stawki, a �wi�tuj�cy mieli na sobie odzie� w lepszym gatunku. Kiedy dotarli�my do domu Lucjusza Klaudiusza, on sam otworzy� nam drzwi.</p><p>��Zdegradowany do od�wiernego! � Roze�mia� si� na powitanie. � Uwierzysz? Powiedzia�em niewolnikom, �e dzi� maj� wolne, a oni wzi�li to na serio! Jeden Saturn wie, gdzie si� wszyscy podziewaj� i co wyprawiaj�!</p><p>Z czerwonym nosem i pulchnymi policzkami Lucjusz Klaudiusz by� uosobieniem dobrotliwo�ci, zw�aszcza gdy, jak w tej chwili, jego rysy �agodzi� promienny u�miech i wp�yw wina.</p><p>��Nie s�dz�, aby zapu�cili si� zbyt daleko, chyba �e maj� za co.</p><p>��Och, maj�! Da�em ka�demu po par� sesterc�w i filcow� czapk�. Jak mieliby si� zabawi�, skoro nie sta� by ich by�o na kilka rzut�w ko��mi?</p><p>Pokr�ci�em g�ow� z udawan� dezaprobat�.</p><p>��Zastanawiam si�, Ekonie, co te� by Cycero powiedzia� na tak� nierozwa�n� pob�a�liwo�� naszego przyjaciela Lucjusza? � spyta�em.</p><p>Eko w lot poj�� sugesti� i zacz�� nad podziw udanie na�ladowa� Cycerona: poprawia� sw� �wi�teczn� lu�n� tunik� jak tog�, odchyla� g�ow� do ty�u i marszczy� nos. Lucjusz �mia� si� tak serdecznie, �e a� si� rozkaszla�, czerwieni�c si� przy tym jeszcze bardziej. W ko�cu z�apa� oddech i otar� ciekn�ce mu z oczu �zy.</p><p>��Bez w�tpienia nasz m�ody adwokat rzek�by, �e w�a�ciciel niewolnik�w wykazuj�cy si� tak� niefrasobliwo�ci� wymiguje si� od ci���cej na nim odpowiedzialno�ci za utrzymanie spokoju i porz�dku spo�ecznego� ale spytaj tylko, ile mnie to obchodzi! Wchod�cie, poka�� wam, dlaczego jestem w takim dobrym humorze. Dzi� rano nadesz�y prezenty!</p><p>Poszli�my za nim przez westybul, nienagannie utrzymany ogr�d ozdobiony wspania�ym br�zowym pos�giem Minerwy, potem d�ugim korytarzem do ma�ego, mrocznego pokoiku na ty�ach domu. Us�ysza�em g�uche stukni�cie, a zaraz potem zduszone przekle�stwo; Lucjusz uderzy� kolanem o jak�� nisk� skrzyni� ustawion� pod �cian�.</p><p>��Trzeba wpu�ci� troch� �wiat�a � mrukn��, wychylaj�c si� nad meblem, i zacz�� manipulowa� przy skoblu okiennicy.</p><p>��Pozw�l, panie, ja to zrobi� � powiedzia� kto� ochryple.</p><p>Eko a� drgn�� zaskoczony. Oczy ma bystre, ale nawet on nikogo nie zauwa�y�, gdy wchodzili�my do pokoju. Zdolno�� bycia niewidocznym to cenna zaleta u domowych niewolnik�w; prawa r�ka Lucjusza, stare�ki siwy Grek Stefanos, kt�ry od wielu lat odpowiada� za prowadzenie domu, posiad� tak�e t� sztuk�. Teraz szed� sztywno od okna do okna, otwieraj�c w�skie okiennice, kt�rymi wlewa� si� ch��d i jasne �wiat�o s�oneczne.</p><p>Lucjusz podzi�kowa� mu cicho, niewolnik za� odpowiedzia� jak�� formu�k�, ale nic do mnie z tego nie dotar�o. I ja, i Eko stali�my na p� o�lepieni nag�ym blaskiem srebra. Zdawa�o mi si�, �e przed nami zap�on�� zimny, bia�y ogie�, dr��ce, ta�cz�ce i skrz�ce si� p�omienie. Zerkn��em na ch�opca i ujrza�em na jego zdziwionej twarzy plamy odbitego blasku, szybko jednak wr�ci�em spojrzeniem do roztaczaj�cych si� przed nami wspania�o�ci.</p><p>Meblem, o kt�ry uderzy� si� nasz gospodarz, by� drewniany kufer wysoki do p� uda. �wietne r�kodzie�o, pi�knie wykonane, inkrustowane kawa�kami muszli i obsydianu. Wieko by�o nakryte czerwon� tkanin�, na kt�rej u�o�ono najbardziej osza�amiaj�c� kolekcj� srebrnych wyrob�w, jak� w �yciu widzia�em.</p><p>��Wspania�e, prawda? � spyta� Lucjusz.</p><p>Skin��em tylko g�ow�, nie mog�c wydoby� z siebie g�osu.</p><p>��Popatrz na dzbanek! � Lucjusz nie kry� entuzjazmu. � Jaki elegancki kszta�t� Widzisz uchwyt? Ma form� kariatydy zas�aniaj�cej twarz.</p><p>Dzbanek by� rzeczywi�cie wspania�y, podobnie jak srebrny grzebie� wyk�adany krwawnikiem i taka sama szczotka, na kt�rej grzbiecie artysta umie�ci� relief z satyrem podgl�daj�cym nimfy w k�pieli. Obok naszyjnika z bursztynem le�a� inny z lapisem, a dalej z hebanem; ka�dy z nich mia� do kompletu bransoletki i kolczyki. By�y tam te� dwa puchary ze scenami my�liwskimi wygrawerowanymi na podstawach i dwa inne zdobione greckim wzorem geometrycznym. Najwi�ksze wra�enie robi�a jednak wielka taca o �rednicy r�wnej m�skiemu ramieniu. Jej brzeg zdobi�y ryte li�cie akantu, po�rodku za� bo�ek uciechy Sylen szala� w�r�d licznego towarzystwa faun�w i nimf. Kiedy Lucjusz si� odwr�ci�, Eko wskaza� palcem na twarz wyrytego w srebrze bo�ka, a potem na naszego gospodarza. Musia�em st�umi� u�miech; co prawda o wszystkich wyobra�eniach Sylena mo�na by powiedzie�, �e przypominaj� Lucjusza Klaudiusza, z racji ich nieodmiennie pulchnych cia� zwie�czonych okr�g�ymi jak ksi�yc g�owami, ale ten z tacy by� zbyt do niego podobny, �eby to by�o niezamierzone.</p><p>��Chyba musia�e� to wszystko specjalnie dla siebie zam�wi� � powiedzia�em.</p><p>��Tak, da�em zlecenie jednemu z warsztat�w na ulicy Z�otnik�w. Te przedmioty stanowi� dow�d, przynajmniej wed�ug mnie, �e tu, w Rzymie, mo�na znale�� r�wnie wysokiej jako�ci r�kodzie�a jak te importowane cho�by z Aleksandrii.</p><p>��Owszem � zgodzi�em si�. � Je�li ma si� sakiewk� odpowiednio wypchan�, �eby za nie zap�aci�.</p><p>��C�, to mo�e pewna rozrzutno�� z mojej strony � przyzna� Lucjusz. � Ale surowiec by� sprowadzony z Hiszpanii zamiast ze Wschodu, co obni�y�o koszty. Ale warto by�o troch� wyda�, �eby ujrze� miny moich kuzyn�w, kiedy zobacz�, co im daj� na Saturnalia. Tradycja ka�e darowywa� srebro�</p><p>��Je�li kogo� na to sta� � mrukn��em pod nosem.</p><p>���ale dawniej niekt�rzy krewni nazywali mnie sk�pcem. No c�, nie mam �ony ani dzieci, wi�c pewnie nie nauczy�em si� rozpieszcza� otoczenia swoim bogactwem. A kiedy si� jest kawalerem, trudno te� czasem wyczu� ducha tych �wi�t. Ale nie tym razem! W tym roku poszed�em na ca�o��, jak widzisz.</p><p>��Trzeba ci to przyzna� � zgodzi�em si�, my�l�c przy tym, �e nawet zblazowani bogaci patrycjusze jak ci z klanu Klaudiusz�w b�d� pod wra�eniem jego szczodro�ci.</p><p>Lucjusz sta� przez chwil� nieruchomo, ciesz�c oko naczyniami i bi�uteri� na czerwonym suknie, po czym odwr�ci� si� do niewolnika czekaj�cego dyskretnie obok.</p><p>��Ale co to ma znaczy�, Stefanosie? Co tu robisz w ciemno�ciach, skoro dzie� jest taki pi�kny? Powiniene� by� na mie�cie i dokazywa� razem z innymi.</p><p>��Dokazywa�, panie? � powt�rzy� sucho zagadni�ty, jakby chcia� da� do zrozumienia, �e prawdopodobie�stwo takiego jego zachowania jest znikome.</p><p>��Wiesz, o czym m�wi�. Trzeba by�o wyj�� i sobie pou�ywa� �ycia.</p><p>��U�ywam sobie wystarczaj�co tu, w domu.</p><p>��No, to si� zabawi�. � Lucjusz nie dawa� za wygran�.</p><p>��Zapewniam ci�, panie, �e potrafi� r�wnie dobrze bawi� si� na miejscu, jak gdziekolwiek indziej.</p><p>Wydawa�o mi si� w�tpliwe, aby Stefanos m�g� by� rozbawiony w jakichkolwiek okoliczno�ciach.</p><p>��Niech ci b�dzie! � Lucjusz si� roze�mia�. � R�b, co chcesz, Stefanosie. W ko�cu na tym w�a�nie to �wi�to polega!</p><p>Raz jeszcze stan�� przy kufrze i delikatnie pog�adzi� dzbanek, na kt�ry najpierw zwr�ci� moj� uwag� i do kt�rego wydawa� si� szczeg�lnie przywi�zany. Po chwili zaprowadzi� nas do atrium i zaproponowa� po kubku wina.</p><p>��Ale dobrze rozwodnionego � zastrzeg�em. � To znaczy, je�li chodzi o Ekona�</p><p>Lucjusz z prostego srebrnego dzbanka nala� nam pieni�cego si� czerwonego wina. Eko zmarszczy� brwi, ale wyci�gn�� r�k� z kubkiem, zdecydowany bra�, co daj�. Wiedzia�em z do�wiadczenia, �e Lucjusz trzyma w piwnicy wy��cznie najlepsze gatunki i roczniki, dla siebie wi�c zostawi�em wino prawie nie rozcie�czone, �eby m�c si� w pe�ni delektowa� jego bukietem. Jak na cz�owieka tak nawyk�ego do korzystania z pos�ug, nasz gospodarz nad podziw dobrze nas obs�u�y�, po czym nala� sobie i usiad� z nami.</p><p>��Bior�c pod uwag�, jak ci�ko pracujesz, Gordianusie, przypuszczam, �e tym bardziej si� rozkoszujesz �wi�teczn� bezczynno�ci�.</p><p>��W�a�ciwie to cz�sto bywam bardziej zaj�ty w �wi�ta ni� w zwyk�e dni.</p><p>��Naprawd�?</p><p>��Przest�pcy nie korzystaj� ze �wi�t. Albo raczej korzystaj� najwi�cej. Nie masz poj�cia, ile wtedy zdarza si� kradzie�y i morderstw, nie m�wi�c o r�nych niedyskrecjach i niewierno�ciach.</p><p>��Ciekawe dlaczego?</p><p>Wzruszy�em ramionami.</p><p>��Normalne ograniczenia w spo�ecze�stwie nie obowi�zuj�. Ludzie staj� si� bardziej podatni na pokusy i robi� rzeczy, o kt�rych na co dzie� by nie pomy�leli. Przyczyny s� r�ne: chciwo��, z�o�liwo��, a cho�by zwyk�y �art. Rodziny si� spotykaj�, czy si� lubi�, czy nie; ju� to mo�e doprowadzi� do rozbicia paru g��w. Wydatki na zabaw� mog� przywie�� nawet bogatego cz�owieka do desperackich czyn�w. A je�li chodzi o tych, kt�rzy maj� przest�pcze sk�onno�ci, zwa�, o ile �atwiejszy staje si� ich fach podczas �wi�t, gdy ludzie s� mniej ostro�ni i na dodatek g�upiej� od nadmiaru wina i jedzenia. O, rzymskie �wi�ta s� zaproszeniem do przest�pstw, a dla mnie cz�sto najbardziej pracowitymi dniami w roku.</p><p>��W takim razie mam szcz�cie, mog�c cieszy� si� dzisiaj twoim towarzystwem, Gordianusie! � Lucjusz podni�s� kubek w niemym toa�cie.</p><p>W tej chwili dobieg� nas odg�os otwieranych drzwi, a w �lad za nim g�o�na rozmowa. Do atrium wesz�o niepewnym krokiem dw�ch m�odych niewolnik�w. Policzki mieli od zimna r�wnie czerwone jak filcowe czapki na ich g�owach. Przekrwione oczy �wiadczy�y o ilo�ci wypitego wina, ale na widok pana obydwaj zdo�ali stan�� prosto.</p><p>��Tropsusie, Zotikusie, mam nadziej�, �e si� dobrze bawicie! � zawo�a� przyja�nie Lucjusz.</p><p>Tropsus, smuk�y, jasnow�osy ch�opak, nagle zesztywnia�, nie wiedz�c, jak si� zachowa�, za to jego towarzysz, kr�py brunet, wybuchn�� �miechem i z dzikim okrzykiem pobieg� przez atrium na ty�y domu.</p><p>��Tak, panie, bardzo dobrze � wykrztusi� w ko�cu Tropsus, przest�puj�c z nogi na nog� i wyra�nie czekaj�c na pozwolenie odej�cia.</p><p>Lucjusz rzuci� w niego sk�rk� od chleba i ze �miechem kaza� mu biec za Zotikusem. Przez chwil� siedzieli�my w milczeniu, s�cz�c znakomite wino.</p><p>��Trzeba przyzna�, �e usilnie starasz si� zachowywa� swobodnie, Lucjuszu � powiedzia�em z przek�sem. � Nawet je�li wprawia to biednego niewolnika w zak�opotanie.</p><p>��Tropsus jest u mnie od niedawna i nie rozumie, �e to Saturnalia! � wyja�ni�, ko�cz�c drugi kubek wina i si�gaj�c znowu po dzbanek.</p><p>Odwr�ci�em si� do Ekona, spodziewaj�c si� od niego porozumiewawczego mrugni�cia, ale on patrzy� w stron�, gdzie znikn�li dwaj niewolnicy.</p><p>��A czy posuniesz si� w tej nieformalno�ci nawet do us�ugiwania im przy kolacji? � spyta�em Lucjusza, przypominaj�c sobie oburzenie Cycerona na takie zamiany r�l.</p><p>��No, nie� w domu jest tylu niewolnik�w, a ja tylko jeden, Gordianusie! Poza tym b�d� ju� zm�czony wizytami u kuzyn�w i wr�czaniem prezent�w. Ale pozwalam im rozsi��� si� na sofach jak go�ciom i obs�ugiwa� si� nawzajem, a sam jem kolacj� w sypialni. Zawsze im si� podoba ta gra, jak mo�na s�dzi� po ha�asie, jaki panuje w jadalni. A ty? B�dziesz udawa� s�ug� swoich s�ug?</p><p>��Mam ich tylko dwoje.</p><p>��Ach, tak, s�oniowatego Belbona i oczywi�cie t� egipsk� na�o�nic�. Kt�ry� m�czyzna m�g�by odm�wi� s�u�by u pi�knej Bethesdy? � Lucjusz westchn��, a potem zadr�a�; zawsze by� ni� oczarowany, ale te� czu� przed ni� respekt.</p><p>��Owszem, p�jdziemy z Ekonem od ciebie prosto do domu, �eby przygotowa� dla nich kolacj� � odrzek�em. � Zanim ludzie wylegn� na ulice z zapalonymi �wiecami, zd��ymy j� poda�, a oni b�d� sobie le�e� rozparci na sofach.</p><p>��Cudownie! Ch�tnie przyjd� na to popatrze�.</p><p>��Mo�esz przyj��, ale pod warunkiem �e b�dziesz nosi� tace jak ka�dy obywatel w moim domu.</p><p>��Hmm�</p><p>W tym momencie dostrzeg�em k�tem oka, jak Eko gwa�townie zwraca g�ow� ku przeciwnej stronie atrium. Ch�opak ma doskona�y s�uch, nic wi�c dziwnego, �e us�ysza� kroki niewolnika wcze�niej ni� my. W sekund� p�niej z domu wybieg� Tropsus. By� wyra�nie wstrz��ni�ty; otworzy� usta, ale s�owa wi�z�y mu w gardle.</p><p>��No, Tropsusie, o co chodzi? � spyta� Lucjusz, marszcz�c brwi.</p><p>��Sta�o si� co� strasznego, panie!</p><p>��Tak?</p><p>��Stary Stefanos, panie�</p><p>��Wykrztu� to wreszcie!</p><p>Niewolnik z�o�y� d�onie i zrobi� b�agaln� min�.</p><p>��Prosz�, panie, chod� i sam zobacz!</p><p>��Ciekawe, co te� mo�e by� tak straszne, �e tak ch�opakowi mow� odebra�o? � rzek� Lucjusz beztrosko, gramol�c si� z krzes�a. � Chod�my, Gordianusie, pewnie to co� w sam raz dla ciebie � doda� ze �miechem.</p><p>Przesta�o nam jednak by� do �miechu, kiedy w �lad za Tropsusem weszli�my do pokoju, w kt�rym Lucjusz prezentowa� nam sw� kolekcj� srebrnych wyrob�w. Wszystkie okiennice by�y teraz zamkni�te poza jedn�, najbli�ej skrzyni. Wpadaj�ce przez okno blade �wiat�o ukaza�o nam tragedi�, kt�ra spowodowa�a zaniem�wienie niewolnika. Czerwone sukno wci�� le�a�o na kufrze, ale zmi�te, ca�e srebro za� znikn�o! Na pod�odze le�a� nieruchomo Stefanos z r�kami przyci�ni�tymi do piersi. Na czole mia� g��bok� krwaw� ran� i cho� oczy pozosta�y szeroko otwarte, to widzia�em ju� w �yciu do�� zw�ok, by si� od razu zorientowa�, �e stary na zawsze opu�ci� s�u�b� u Lucjusza Klaudiusza.</p><p>��Na Herkulesa, co si� sta�o? � krzykn�� jego pan. � Moje srebro! I Stefanos� czy on�</p><p>Eko przykl�kn��, by sprawdzi� puls, potem przy�o�y� ucho do ust le��cego. Po chwili podni�s� na nas wzrok i pos�pnie pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Ale co si� sta�o? � powt�rzy� Lucjusz. � Tropsusie, co ci o tym wiadomo?</p><p>��Nic, panie! Wszed�em do pokoju i zasta�em wszystko tak, jak to teraz wygl�da, a potem od razu poszed�em po ciebie.</p><p>��A Zotikus? Gdzie on jest?</p><p>��Nie wiem, panie.</p><p>��Jak to nie wiesz? Wr�cili�cie przecie� razem!</p><p>��Tak, ale ja musia�em sobie ul�y�, poszed�em wi�c do toalety po drugiej stronie domu. Potem zacz��em szuka� Zotikusa, ale nigdzie go nie by�o.</p><p>��No to go szukaj!</p><p>Tropsus potulnie odwr�ci� si� do wyj�cia.</p><p>��Nie, zaczekaj � powiedzia�em. � Zdaje si�, �e nie ma po�piechu z poszukiwaniami, je�li on rzeczywi�cie jeszcze jest w domu. My�l�, �e bardziej interesuj�ce jest to, dlaczego w og�le tu wszed�e�, Tropsusie.</p><p>��Bo szuka�em Zotikusa, jak m�wi�em. � Niewolnik spu�ci� oczy.</p><p>��Ale dlaczego tutaj? To jest jeden z prywatnych pokoj�w twojego pana. Nie s�dz�, aby ktokolwiek mia� prawo tu zagl�da� poza Stefanosem, albo mo�e dziewczyn� do sprz�tania. Sk�d ci przysz�o do g�owy, �e on tu mo�e by�?</p><p>��Ja� zdawa�o mi si�, �e co� s�ysz�.</p><p>��Co to by�o?</p><p>Tropsus skrzywi� si� bole�nie.</p><p>��Zdawa�o mi si�, �e kto� si� �mieje.</p><p>Eko nagle klasn�� w d�onie, �eby zwr�ci� na siebie uwag�, i szybko kiwn�� par� razy g�ow�.</p><p>��Ty te� s�ysza�e� �miech, Ekonie?</p><p>Zn�w kiwn�� g�ow�, po czym pokaza� na migi, �e odg�os dociera� s�abo, jakby z daleka.</p><p>��Czy ten �miech dobiega� z tego pokoju, Tropsusie? � spyta�em.</p><p>��Tak my�la�em. Najpierw �miech, p�niej� jaki� grzechot i uderzenie, niezbyt g�o�ne.</p><p>Spojrza�em na Ekona, kt�ry �ci�gn�� usta i wzruszy� ramionami. I on s�ysza� co� w g��bi domu, ale d�wi�k by� nieokre�lony.</p><p>��Czy to Zotikus si� �mia�?</p><p>��Chyba tak � odrzek� Tropsus bez przekonania.</p><p>��Ej�e, Tropsusie! By� to Zotikus czy nie? Chyba znasz jego �miech? Obaj rechotali�cie zdrowo, wr�ciwszy do domu.</p><p>��Brzmia�o to inaczej, ale my�l�, �e musia� to by� on, chyba �e w domu jest jeszcze kto� inny.</p><p>��Nikogo innego nie ma � rzek� Lucjusz. � Tego jestem pewien.</p><p>��Kto� m�g� wej�� z zewn�trz. � Podszed�em do okna. � Dziwne� Ten skobel jest z�amany. Czy to jakie� stare uszkodzenie?</p><p>��Nie s�dz� � odpar� Lucjusz.</p><p>��Co jest za tym oknem?</p><p>��Ma�y ogr�dek.</p><p>��A za nim?</p><p>��Z trzech stron otaczaj� go �ciany domu, czwart� jest mur.</p><p>��A za murem? � pyta�em cierpliwie.</p><p>��Ulica. Ach, wiem ju�, co masz na my�li. No tak, przypuszczam, �e kto� m�ody i sprawny m�g�by wspi�� si� po murze i w�ama� do domu.</p><p>��Czy na ten mur mo�na wej�� tak�e od ogrodu?</p><p>��Pewnie tak.</p><p>��Nawet z workiem srebra na ramieniu?</p><p>��Gordianusie, nie my�lisz chyba, �e Zotikus�</p><p>��Mam nadziej�, �e nie, ale zdarza�y si� ju� dziwniejsze rzeczy, kiedy niewolnik posmakuje ociupinki wolno�ci, przyjemno�ci z wydania paru miedziak�w i troch� za du�o wina.</p><p>��Fortuno lito�ciwa! � j�kn�� Lucjusz. � Moje srebro! � Podszed� do skrzyni i wyci�gn�� r�k�, jakby chcia� dotkn�� nie istniej�cych naczy�. � Dzbanek, naszyjniki, puchary� wszystko stracone!</p><p>��Nie widz� narz�dzia zbrodni � powiedzia�em, rozgl�daj�c si� po pokoju. � By� mo�e morderca u�y� jednego z ukradzionych przedmiot�w, aby uciszy� Stefanosa. Czego� z prostym i w�skim brzegiem, s�dz�c po ranie. Mo�e uderzy� go tac�?</p><p>��Jakie� to straszne! Biedny Stefanos� � Lucjusz po�o�y� d�onie na skrzyni i raptownie je cofn�� z okrzykiem zgrozy; na r�kach mia� �lady �wie�ej krwi.</p><p>��Sk�d si� to wzi�o? � spyta�em.</p><p>��Sukno jest mokre. W tym �wietle trudno to zobaczy�, zw�aszcza, �e materia� jest czerwony, ale jest na nim plama krwi.</p><p>��Spr�bujmy je u�o�y� tak, jak le�a�o przedtem.</p><p>Lucjusz poprawi� przekrzywione sukno; krwawa plama znalaz�a si� tu� przy kraw�dzi mebla.</p><p>��Jak gdyby uderzy� si� o kant, upadaj�c � zauwa�y�.</p><p>��Tak. Upadaj�c� albo popchni�ty przez kogo�.</p><p>Tropsus odchrz�kn�� i spyta� nie�mia�o:</p><p>��Panie, czy mam teraz poszuka� Zotikusa?</p><p>��Razem go poszukamy � odrzek� Lucjusz.</p><p>Szybkie przeszukanie pomieszcze� niewolnik�w nie da�o rezultatu. Zotikusa nie by�o w domu. Wr�cili�my na miejsce zdarzenia.</p><p>��Mo�e p�jd� go szuka� na ulicach, panie?</p><p>Dr�enie w g�osie Tropsusa �wiadczy�o, �e dobrze sobie zdaje spraw�, w jakim znalaz� si� po�o�eniu. Je�li Zotikus pope�ni� morderstwo i kradzie�, czy� nie jest prawdopodobne, �e jako jego przyjaciel by� wsp�lnikiem w przest�pstwie? Nawet gdyby by� zupe�nie niewinny, to w my�l prawa zeznania niewolnik�w musz� by� sk�adane na torturach. Je�eli srebro si� nie znajdzie i sprawa nie zostanie szybko rozwi�zana, to Tropsusa czekaj� nader nieprzyjemne chwile. M�j przyjaciel Lucjusz Klaudiusz ma dobre serce, ale pochodzi z bardzo starego patrycjuszowskiego rodu, a rzymscy patrycjusze nie osi�gn�li swojej obecnej pozycji przez altruizm b�d� okazywanie s�abo�ci, zw�aszcza w kwestiach swojej w�asno�ci, w tym niewolnik�w.</p><p>Lucjusz odes�a� Tropsusa do jego izby, po czym zwr�ci� si� do mnie.</p><p>��I co ja mam z tym pocz��, Gordianusie? � Ton jego g�osu wcale nie by� patrycjuszowski.</p><p>��Zatrzymaj Tropsusa w domu, to oczywiste. Kr�c�c si� samopas po ulicach, m�g�by spanikowa� i pr�bowa� ucieczki, co si� zawsze ko�czy �le dla niewolnika. Poza tym � doda�em szeptem � on mo�e faktycznie macza� palce w tej kradzie�y. Proponuj� wynaj�� kilku gladiator�w, je�li uda ci si� znale�� paru w miar� trze�wych, �eby odszukali i przyprowadzili ci Zotikusa.</p><p>��A je�li si� oka�e, �e on nie ma przy sobie srebra?</p><p>��Wtedy do ciebie b�dzie nale�a�a decyzja, jak wydoby� z niego prawd�.</p><p>��On mo�e twierdzi�, �e jest niewinny.</p><p>��No c�, nie jest wykluczone, �e kto� obcy m�g� przeby� mur i ukra�� twoje srebro. By� mo�e inny z twoich niewolnik�w albo kto� ze z�otnik�w, kto wiedzia� o twoim ostatnim zam�wieniu. Najpierw jednak musisz znale�� Zotikusa i dowiedzie� si�, co on wie o tym wszystkim.</p><p>Eko, kt�ry do tej pory sta� zamy�lony, nagle poci�gn�� mnie za r�kaw. Wskaza� na cia�o Stefanosa, a potem wyszczerzy� z�by i uda�, �e si� �mieje. Lucjusz nie kry� oburzenia.</p><p>��Doprawdy, nie ma w tym nic �miesznego!</p><p>���le go zrozumia�e�, Lucjuszu � sprostowa�em. � Chcesz powiedzie�, Ekonie, �e s�ysza�e� �miech Stefanosa?</p><p>Eko skin�� g�ow� w taki spos�b, jakby zastanawia� si� nad tym przez d�u�szy czas i w ko�cu uzna�, �e tak.</p><p>��Stefanos si� �mia�? � Lucjusz powiedzia� te s�owa takim tonem, jakby us�ysza�, �e Eko widzia� starego niewolnika zion�cego ogniem albo �ongluj�cego swoimi ga�kami ocznymi.</p><p>��Trzeba przyzna�, �e wyda� mi si� raczej cz�owiekiem ponurego usposobienia � powiedzia�em, rzucaj�c synowi sceptyczne spojrzenie. � I je�li to by� �miech Stefanosa, dlaczego nie pozna� go Tropsus?</p><p>��Pewnie dlatego, �e nigdy przedtem nie s�ysza�, �eby starzec si� �mia� � odrzek� Lucjusz. � Ja sam chyba te� nie mia�em takiej okazji. � Popatrzy� na zw�oki ze zdziwion� min�. � Jeste� pewien, �e to Stefanos si� �mia�, Ekonie?</p><p>Eko za�o�y� r�ce na piersi i skin�� powa�nie g�ow�. Nie mia� ju� w�tpliwo�ci.</p><p>��Ach, mo�e nigdy si� tego nie dowiemy � powiedzia�em, ruszaj�c do wyj�cia.</p><p>��Nie zostaniesz, Gordianusie, �eby mi pom�c?</p><p>��Niestety, Lucjuszu Klaudiuszu, musz� ci� teraz opu�ci�. Mam kolacj� do przygotowania i na�o�nic� do obs�u�enia.</p><empty-line/><p>Uda�o si� nam dotrze� do domu wzgl�dnie bezpiecznie. Nasz marsz na kr�tko wstrzyma�a grupka nierz�dnic, bior�c nas w �rodek tanecznego kr�gu, kolejny kr�l Numa niesiony w wymy�lnej lektyce wyla� mi na g�ow� kubek wina, a pijany gladiator zwymiotowa� Ekonowi na sanda�y, ale poza tym droga z Palatynu przez Subur� na Eskwilin min�a bez problem�w. Na kolacj� przygotowali�my proste dania, odpowiednie do mojego talentu kulinarnego, ale Bethesda i tak ledwo si� powstrzymywa�a od interwencji; co chwila zagl�da�a do kuchni ze sceptycznym marsem na twarzy i kr�ci�a g�ow�, jak gdyby sam spos�b trzymania no�a �wiadczy� o moim absolutnym braku kompetencji w tych sprawach. W ko�cu, kiedy s�o�ce zaczyna�o si� chyli� ku zachodowi, wynurzyli�my si� z Ekonem z kuchni i zastali�my oboje niewolnik�w wygodnie rozpartych na sofach zwykle zarezerwowanych dla nas. Eko przyni�s� stoliki, a ja zacz��em podawa� nasze dzie�a: zup� z soczewicy, polewk� z prosa z mielon� jagni�cin� oraz jajeczn� legumin� z miodem i orzeszkami piniowymi. Belbo by� zadowolony z posi�ku, ale jemu odpowiada ka�dy rodzaj jedzenia, byle by�o go du�o; jad�, oblizuj�c palce i cmokaj�c, i co chwila ze �miechem posy�a� Ekona po wino, bez mrugni�cia okiem przyjmuj�c to odwr�cenie r�l. Bethesda z kolei ka�de wnoszone danie traktowa�a z ch�odn� oboj�tno�ci�. Wiedzia�em jednak, �e ta jej wynios�a postawa maskuje tylko jej odczucia, jak podejrzewa�em, r�wnie skomplikowane i subtelne jak najbardziej wyszukana potrawa. Po trosze kr�ci�a nosem na moje gotowanie, po trosze radowa�a si� nietypow� sytuacj� i udawaniem rzymskiej matrony, a przy tym chcia�a ukry� wszelkie zewn�trzne oznaki tej rado�ci, poniewa�� no c�, poniewa� Bethesda jest Bethesd�. Niemniej uzna�a za stosowne pochwali� mnie za legumin�, co przyj��em z g��bokim uk�onem.</p><p>��A jak ci min�� dzie�, panie? � spyta�a zdawkowo, przeci�gaj�c si� na sofie.</p><p>Sta�em tu� przy niej, trzymaj�c r�ce za plecami w pozie wyra�aj�cej szacunek. Czy w jej wyobra�ni spad�em do roli niewolnika� a mo�e jeszcze gorzej� m�a?</p><p>Zrelacjonowa�em jej wydarzenia dnia, jak zazwyczaj musz� robi� niewolnicy. Bethesda s�ucha�a z roztargnieniem, przesuwaj�c d�o�mi przez swoje wspania�e w�osy lub postukuj�c palcami po pe�nych, karminowych wargach. Kiedy opisywa�em spotkanie z Cyceronem, w jej oczach pojawi� si� gniewny b�ysk, zawsze by�a bowiem podejrzliwa wobec m�czyzn przejawiaj�cych wi�kszy apetyt na ksi�gi ni� na kobiety czy jedzenie; na wzmiank� o mojej wizycie u Lucjusza Klaudiusza u�miechn�a si�, wiedz�c, jak jest on podatny na jej wdzi�ki; przy relacji o �mierci Stefanosa i znikni�ciu srebra wpad�a w melancholijne zamy�lenie. Pochyli�a si� i opar�a podbr�dek na d�oni. Nagle przysz�o mi do g�owy, �e ona mnie parodiuje.</p><p>Kiedy ju� zda�em jej spraw� z tragicznego zdarzenia, poprosi�a, abym jeszcze raz jej to wy�o�y�, potem zawo�a�a Ekona, bawi�cego si� w �apki z Belbonem, �eby przyszed� i wyja�ni� pewne aspekty tej historii. Zn�w, jak u Lucjusza, ch�opiec upiera� si�, �e �miech, kt�ry dochodzi� z g��bi domu, dobywa� si� z gard�a Stefanosa.</p><p>��Panie, czy ten niewolnik, Tropsus, b�dzie wydany na m�ki? � spyta�a.</p><p>��Mo�liwe. � Westchn��em. � Je�li Lucjuszowi nie uda si� odzyska� srebra, mo�e straci� g�ow� to znaczy, Lucjusz� cho� ostatecznie mo�e j� straci� tak�e Tropsus, i to dos�ownie.</p><p>��A je�eli znajd� Zotikusa bez srebra i b�dzie si� zaklina�, �e go nie ukrad�?</p><p>��Nie ma w�tpliwo�ci, �e b�dzie torturowany � powiedzia�em. � Lucjusz straci�by powa�anie w�r�d krewnych i znajomych, gdyby pozwoli� si� oszuka� niewolnikowi.</p><p>��Pozwoli� si� oszuka� niewolnikowi� � powt�rzy�a Bethesda w zamy�leniu. Potem potrz�sn�a g�ow� i przybra�a najbardziej w�adcz� min� ze swojego bogatego repertuaru. � Panie, by�e� tam! Jak mog�e� nie dostrzec prawdy?</p><p>��O co ci chodzi?</p><p>��Pi�e� u Lucjusza wino bez wody, prawda? Musia�o za�mi� ci umys�.</p><p>W Saturnalia pozwala si� niewolnikom na wiele, ale s� pewne granice.</p><p>��Bethesdo! ��dam�</p><p>��Musimy natychmiast i�� do Lucjusza Klaudiusza! � Dziewczyna zerwa�a si� na r�wne nogi i pobieg�a po ciep�� peleryn�.</p><p>Wzruszy�em ramionami.</p><p>��Ekonie, przynie� p�aszcz sobie i mnie. Noc mo�e by� zimna. Ty te� mo�esz i�� z nami, Belbonie, je�li ci si� uda wygramoli� z tej sofy. Na ulicach b�dzie gor�co.</p><empty-line/><p>Nie b�d� opisywa� szale�czej w�dr�wki po Rzymie w noc Saturnali�w. Do�� powiedzie�, �e na pewnych odcinkach naszej trasy b�ogos�awi�em pomys� zabrania Belbona; sama jego masywna obecno�� najcz�ciej wystarcza�a, by otworzy� nam przej�cie w�r�d nader podochoconego t�umu. Kiedy wreszcie zapukali�my do drzwi Lucjusza, znowu otworzy� nam on sam.</p><p>��Gordianus! Och, jak�e si� ciesz�, �e przyszed�e�. Ten dzie� jest coraz gorszy! Ach, jest i Eko� Belbo� i Bethesda? � G�os mu zadr�a�, gdy wypowiada� jej imi�. Otworzy� szerzej oczy i zarumieni� si�, je�li mo�na m�wi� o rumie�cach na tak czerwonych policzkach.</p><p>Poprowadzi� nas przez ogr�d. Statua Minerwy patrzy�a na nas z niezm�conym spokojem; jej oblicze by�o teraz jak studium ksi�ycowego �wiat�ocienia. Gospodarz zaprosi� nas do luksusowo urz�dzonego pokoju z wyj�ciem do ogrodu, dobrze ogrzanego buzuj�cym w �elaznym koszu ogniem.</p><p>��Poszed�em za twoj� rad� i wynaj��em ludzi do poszukiwania Zotikusa � powiedzia�. � Znale�li go do�� szybko. By� pijany jak satyr i gra� w ko�ci przed jednym z lupanar�w w Suburze. Jak t�umaczy�, chcia� wygra� tyle, �eby m�c wej�� do �rodka.</p><p>��A srebro?</p><p>��Ani widu, ani s�ychu. Zotikus przysi�ga, �e go nie widzia�, a nawet nie wiedzia� o jego istnieniu. Podobno wymkn�� si� z domu przez okno, bo Tropsus to nudziarz, a on chcia� sam pobuszowa� po ulicach.</p><p>��Wierzysz mu?</p><p>��Sam ju� nie wiem, w co wierzy�. � Lucjusz z�apa� si� za g�ow�. � Wiem tylko, �e Tropsus i Zotikus wr�cili do domu, potem ten drugi znowu wyszed�, a w tym czasie zgin�� Stefanos i znikn�o srebro. Ja chc� tylko je odzyska�! Odwiedzili mnie dzi� kuzynowie, a ja nic dla nich nie mia�em. Oczywi�cie nie zamierza�em ich wtajemnicza� w t� sytuacj�. Powiedzia�em, �e dostawca si� sp�nia i b�d� musia� przynie�� im prezenty na drugi dzie�. Gordianusie, ja nie chc� wydawa� tych ch�opc�w na tortury, ale c� mog� innego zrobi�?</p><p>��Mo�esz mnie zaprowadzi� do pokoju, gdzie trzyma�e� srebro � powiedzia�a Bethesda, wychodz�c naprz�d i zsuwaj�c z ramion peleryn�, kt�r� rzuci�a niedbale na stoj�ce obok krzes�o. Kaskada jej kruczych w�os�w po�yskiwa�a granatem i purpur� w �wietle p�omieni. Jej twarz nie wyra�a�a �adnych uczu�, a oczy utkwione by�y w Lucjuszu, kt�ry z trudem wytrzymywa� ich spojrzenie. Ja sam zadr�a�em w duchu, patrz�c na ni� w tym o�wietleniu, bo cho� mia�a rozpuszczone w�osy jak niewolnica i nosi�a prost� sukni� s�u��cej, jej oblicze emanowa�o takim samym w�adczym majestatem jak odlana w br�zie podobizna bogini z ogrodu. Bethesda nie spuszcza�a wzroku z Lucjusza, kt�ry bezwiednie podni�s� d�o�, by zetrze� z czo�a kropelki potu. W pokoju by�o ciep�o, ale nie na tyle, aby si� poci�.</p><p>��Oczywi�cie � pospieszy� z odpowiedzi�. � Cho� niewiele jest tam do ogl�dania. Kaza�em przenie�� cia�o Stefanosa do innego pomieszczenia� � Lucjusz odwr�ci� si� i ruszy� korytarzem w g��b domu, bior�c po drodze lamp� z uchwytu na �cianie.</p><p>W migotliwym �wietle pok�j zdawa� si� zion�� pustk�. Okiennice by�y zamkni�te, a splamione krwi� sukno ze skrzyni gdzie� zabrano.</p><p>��Kt�re z okien by�o otwarte, kiedy znale�li�cie Stefanosa martwego? � spyta�a Bethesda.</p><p>��To. � Lucjusz dotkn�� okiennic nad skrzyni�, tak �e otworzy�y si� pod naciskiem. � Skobel jest p�kni�ty � wyja�ni�, staraj�c si� zamkn�� je z powrotem.</p><p>��P�k�, bo okiennice nie zosta�y normalnie otwarte, lecz wy�amane � stwierdzi�a Bethesda.</p><p>��Tak, domy�lili�my si� tego dzi� rano � potwierdzi� Lucjusz. � Kto� musia� je pchn�� od zewn�trz. W�amywacz�</p><p>��Nie s�dz� � przerwa�a mu w p� s�owa. � A je�li kto� z�apa�by za g�rn� cz�� i poci�gn�� do �rodka� o, tak. � Podesz�a do s�siedniego okna i zrobi�a w�a�nie to, co powiedzia�a. Delikatny skobel p�k� natychmiast.</p><p>��Ale dlaczego ktokolwiek mia�by to zrobi�? � spyta� gospodarz.</p><p>Otworzy�em ju� usta i nabra�em powietrza, zaczynaj�c rozumie�, co Bethesda ma na my�li, ale ugryz�em si� w j�zyk. To ona wpad�a na ten pomys�, niech wi�c sama mu odpowie.</p><p>��Tw�j niewolnik Tropsus powiedzia�, �e najpierw us�ysza� �miech, potem jaki� grzechot, a wreszcie uderzenie. Wed�ug Ekona to �mia� si� sam Stefanos.</p><p>��Trudno mi to sobie wyobrazi�. � Lucjusz pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Powiem ci dlaczego: ot� on si� �mia� tylko za twoimi plecami. Zapytaj niewolnika, kt�ry jest u ciebie d�u�ej ni� Tropsus, a zobaczysz, co ci odpowie.</p><p>��Sk�d mo�esz to wiedzie�?</p><p>��Ten cz�owiek prowadzi� tw�j dom, prawda? By� pierwszym w�r�d twoich s�ug tu, w Rzymie. Mo�esz mi wierzy�, czasami musia� si� z ciebie �mia� po kryjomu.</p><p>Lucjusz wydawa� si� zbulwersowany takim pomys�em, ale Bethesda nie da�a mu doj�� do s�owa.</p><p>��Grzechot, o kt�rym m�wi� Tropsus, sam przed chwil� s�ysza�e�, kiedy wy�ama�am ten skobel. Potem uderzenie� to Stefanos wyr�n�� g�ow� w kant skrzyni. Upad� gdzie� tutaj, trzymaj�c si� za serce i krwawi�c z rany na czole. � Wskaza�a palcem dok�adnie na miejsce, w kt�rym rano znale�li�my starego niewolnika. � Najwa�niejszego d�wi�ku jednak nie s�ysza� nikt: brz�ku srebrnych przedmiot�w, kt�re z pewno�ci� narobi�yby sporego ha�asu, gdyby kto� pospiesznie �adowa� je do worka i uciek� z nimi przez okno.</p><p>��Ale co to wszystko znaczy? � Lucjusz nie m�g� zrozumie�.</p><p>��To znaczy, �e tw�j niewolnik z drewnian� twarz�, kt�rego nie podejrzewa�e� o poczucie humoru, �wi�towa� Saturnalia na sw�j spos�b. Zrobi� ci niez�y kawa� i sam si� roze�mia�, zadowolony z w�asnej impertynencji. �mia� si� jednak zbyt �ywio�owo. By� ju� w s�dziwym wieku, prawda? Starzy niewolnicy maj� s�abe serce. Kiedy ono zawodzi, cz�owiek upada, staraj�c si� chwyci� za cokolwiek, na czym m�g�by si� wesprze�. � Zn�w z�apa�a za okiennice i szarpn�a je do siebie. � Ale to nie by�o dobre oparcie. Stefanos upad�, uderzy� si� w g�ow� i potoczy� si� na pod�og�. Czy zabi�o go to uderzenie, czy w�asne serce? Nie dowiemy si� ju� nigdy.</p><p>��Ale co ze srebrem? � Lucjusz domaga� si� odpowiedzi na najwa�niejsze pytanie. � Gdzie si� ono podzia�o?</p><p>��Tam, gdzie Stefanos powoli i cichutko je ukry�, chc�c nastraszy� swego pana.</p><p>Wstrzyma�em oddech, gdy Bethesda uchyla�a wieko skrzyni. Co b�dzie, je�li si� myli? Ale oczywi�cie by�o tam wszystko, u�o�one na jakiej� haftowanej kapie i l�ni�ce w blasku lampy: naczynia, naszyjniki, bransolety i taca, kt�re widzieli�my dzi� rano.</p><p>Lucjuszowi dech zapar�o z zaskoczenia. Wygl�da�, jakby sam mia� zemdle� na miejscu.</p><p>��Wci�� nie mog� w to uwierzy�! Stefanos nigdy przedtem niczego takiego nie zrobi�!</p><p>��Nie? � Bethesda popatrzy�a na niego z ukosa. � Niewolnicy zawsze robi� panom kawa�y, Lucjuszu Klaudiuszu. Ale nie po to, �eby pan si� dowiedzia� i poczu� g�upio, bo w�wczas impertynencki s�uga zosta�by ukarany. Nie, ca�a rzecz w tym, �eby pan nigdy si� nie domy�li�, �e pad� ofiar� �artu. Stefanos zapewne zamierza� by� poza domem, gdy ty odkryjesz znikni�cie srebra. Pozwoli�by ci miota� si� w panice przez jaki� czas, potem wr�ci�by do domu, a kiedy ty gor�czkowo zacz��by� go wypytywa�, zaprowadzi�by ci� do skrzyni.</p><p>��By�bym wtedy na niego w�ciek�y.</p><p>��Tym lepiej by si� ubawi�. Gdyby� go bowiem zapyta�, dlaczego schowa� srebro, us�ysza�by�, �e zrobi� to na twoje wyra�ne polecenie.</p><p>��Przecie� nie dawa�em mu takich polece�!</p><p>��Ale� da�e�, panie, powiedzia�by, kr�c�c g�ow� nad twoim roztargnieniem ze swoj� zwyk��, surow� i ponur� min�. Nie mia�by� innego wyboru, jak tylko mu uwierzy�. Si�gnij pami�ci� wstecz, Lucjuszu Klaudiuszu; podejrzewam, �e niejeden raz bywa�e� w podobnej sytuacji, a Stefanos niedwuznacznie dawa� ci do zrozumienia, �e to wynik wy��cznie twojego roztargnienia.</p><p>��Hmm� Teraz, gdy o tym powiedzia�a�� � Lucjusz by� wyra�nie speszony.</p><p>��A on przez ca�y czas �mia� si� z ciebie za plecami � doko�czy�a Bethesda.</p><p>Pokr�ci�em g�ow�, m�wi�c:</p><p>��Powinienem by� sam si� tego domy�li�, kiedy by�em tu rano.</p><p>��Nonsens, panie. Znasz si� na ludziach i �wiecie, ale nigdy nie b�dziesz wiedzia�, jakim torem biegn� my�li niewolnika, bo sam nigdy nim nie by�e�. � Wzruszy�a ramionami. � Kiedy opowiedzia�e� mi t� histori�, od razu si� wszystkiego domy�li�am. Nie musia�am zna� Stefanosa, by wiedzie�, co my�la�. Wszyscy niewolnicy pewnie patrz� na �wiat w ten sam spos�b.</p><p>Skin��em g�ow� i nagle znieruchomia�em.</p><p>��Czy to znaczy, �e czasami, kiedy nie mog� czego� znale�� albo na przyk�ad wyra�nie pami�tam, �e kaza�em ci co� zrobi�, a ty wmawiasz mi, �e mo�e chcia�em, ale wylecia�o mi to z g�owy�</p><p>Bethesda u�miechn�a si� ledwie dostrzegalnie; taki u�miech m�g�by go�ci� na ustach bogini, planuj�cej dowcip zbyt subtelny dla zwyk�ych �miertelnik�w.</p><empty-line/><p>P�niej tego wieczoru do��czyli�my do t�umu wype�niaj�cego Forum Romanum, nios�c jak inni woskowe �wiece; rozleg�e place i g�ruj�ce nad nimi monumentalne �wi�tynie roz�wietlone by�y niezliczonymi tysi�cami migocz�cych p�omyk�w. Lucjusz by� z nami i ochoczo wykrzykiwa� ze wszystkimi nie ko�cz�c� si� pochwa�� Saturnali�w, odbijaj�c� si� echem od szacownych mur�w. Po jego rozradowanym u�miechu wida� by�o, �e odzyska� sw�j zwyk�y dobry humor. Bethesda te� by�a u�miechni�ta; rzecz zrozumia�a, bowiem na jej przegubie l�ni�a jak kr�g p�ynnego �wiat�a bransoleta ze srebra i hebanu, �wi�teczny podarek od wdzi�cznego wielbiciela.</p></section><section><title><p>KR�L PSZCZӣ I MI�D</p></title><p>��Gordianusie, Ekonie, witajcie! Jak min�a podr�?</p><p>��Powiem ci, gdy tylko zsi�d� z tej szkapy i sprawdz�, czy wci�� mam dwie nogi.</p><p>Lucjusz Klaudiusz wybuchn�� jowialnym �miechem.</p><p>��Daj spok�j, przecie� jazda z Rzymu trwa zaledwie par� godzin! I to po takiej dobrej brukowanej drodze. Pogoda te� jest wspania�a!</p><p>Mia� racj�. By� koniec kwietnia i jeden z tych z�otych wiosennych dni, o kt�rych si� marzy, by trwa�y wiecznie. Nawet Soi, s�oneczny wo�nica, te� by� chyba tego zdania; zdawa� si� trwa� nieruchomo na niebie, jak gdyby oczarowany pi�knem le��cej pod nim ziemi oci�ga� si� z dalsz� w�dr�wk�. A widok z g�ry musia� by� rzeczywi�cie wyj�tkowy, zw�aszcza na ten zak�tek mi�dzy faluj�cymi wzg�rzami Etrurii na p�noc od Rzymu. Zbocza by�y tu naje�one d�bami, poro�ni�te ��k� ��tych i purpurowych kwiat�w. Tu, w dolinie, gaje oliwne dr��co po�yskiwa�y zieleni� i srebrem pod oddechem s�abego wietrzyku. Figowe i cytrynowe sady pokry�y si� ju� pe�nym listowiem, a mi�dzy d�ugimi rz�dami winoro�li uwija�y si� pszczo�y, wype�niaj�c powietrze jednostajnym, cichym bzyczeniem. Z g�ry ni�s� si� �piew ptak�w, mieszaj�c si� z melodi� nucon� przez pracuj�cych w polu niewolnik�w przy akompaniamencie �wiszcz�cych unisono kos. Wch�on��em �apczywie s�odk� wo� d�ugiej trawy schn�cej na s�o�cu. Nawet m�j przyjaciel Lucjusz Klaudiusz wygl�da� nadzwyczaj krzepko i bardziej ni� zwykle przypomina� pulchnego sylena z rozwichrzonym wiankiem rudych w�os�w naoko�o �ysiny; do pe�nego podobie�stwa brakowa�o mu tylko dzbanka z winem i towarzystwa paru le�nych nimf.</p><p>Zsun��em si� z siod�a i przekona�em si�, �e jazda nie pozbawi�a mnie jednak ko�czyn dolnych. Eko zeskoczy� na ziemi� jak spr�yna i zaraz odbi� si� od ziemi w dzikim, radosnym podskoku. Ach, mie� zn�w czterna�cie lat i nie wiedzie�, co to zdr�twia�e mi�nie! Niewolnik odprowadzi� nasze konie do stajni, a Lucjusz klepn�� mnie z rozmachem w plecy i ruszyli�my w stron� willi. Eko biega� wok� nas jak podniecone szczeni�. Dom by� naprawd� czaruj�cy: niski, z d�ugimi �cianami pe�nymi okien, teraz szeroko otwartych na s�o�ce i �wie�y wietrzyk. Pomy�la�em o miejskich domach, w�skich, st�oczonych i pozbawionych okien od ulicy z obawy przed w�amywaczami. Tutaj nawet sam budynek jakby oddycha� z ulg� i pozwala� sobie na relaks.</p><p>��Widzisz? M�wi�em ci! � odezwa� si� Lucjusz. � Popatrz na sw�j u�miech. Kiedy ci� ostatnio widzia�em w Rzymie, wygl�da�e�, jakby� od miesi�cy nosi� za ma�e buty. Wiedzia�em, czego ci trzeba: ucieczki na wie� na kilka dni. Dla mnie to zawsze skuteczny lek. Kiedy ca�a ta polityka i nie ko�cz�ce si� rozprawy s�dowe zaczynaj� mi dopieka� do �ywego, zwiewam do mojego gospodarstwa. Przekonasz si�, wystarczy par� dni, a b�dziesz jak nowo narodzony. I Eko b�dzie mia� �wietne wakacje: wspinaczka po g�rach, k�piele w strumieniu� Ale c� to, nie zabra�e� Bethesdy?</p><p>��Nie. Ona� � Zacz��em m�wi�, �e odm�wi�a przyjazdu, co by�oby zgodne z prawd�, ale obawia�em si�, �e m�j wysokiego rodu przyjaciel wy�mieje mnie za co� takiego; jak to, niewolnica mia�aby odm�wi� towarzyszenia panu w podr�y? � Bethesda jest miejskim stworzeniem, Lucjuszu. Nie nadaje si� na wie�, wi�c zostawi�em j� w domu pod ochron� Belbona. Tutaj na nic by mi si� nie przyda�a.</p><p>��Ach, rozumiem� � Lucjusz skin�� g�ow�. � Nie chcia�a przyjecha�?</p><p>��No� � Ju� chcia�em �ywo zaprzeczy�, ale da�em za wygran� i roze�mia�em si� w g�os. Na c� mi tutaj miejska pretensjonalno��? Tutaj nawet b�g s�o�ca wstrzymuje bieg swego rydwanu, by z�otym spojrzeniem ogarnia� �wiat i syci� zmys�y jego doskona�o�ci�. Lucjusz ma racj�. Najlepiej zostawi� takie bzdury za sob� w Rzymie. Pod wp�ywem impulsu wyci�gn��em d�o� do Ekona, a kiedy ch�opak wymkn�� mi si� zr�cznie, zacz��em go goni�. Teraz we dw�jk� biegali�my wok� Lucjusza, kt�ry a� odchyli� g�ow� do ty�u i �mia� si� na ca�y g�os.</p><p>Na kolacj� jedli�my tego dnia szparagi i g�sie w�tr�bki, potem grzyby sma�one na g�sim smalcu i perliczk� w sosie z miodu i octu, posypan� siekanymi orzeszkami piniowymi; dania proste, ale doskonale przyrz�dzone. Chwali�em posi�ek tak gor�co, �e a� Lucjusz wezwa� kucharza niczym aktora na scen� po dobrym przedstawieniu. Zdziwi�em si�, widz�c, �e kucharzem jest kobieta, i to na oko przed trzydziestk�. Mia�a ciemne w�osy g�adko zaczesane i zwi�zane z ty�u, zapewne �eby jej nie przeszkadza�y w kuchni. Pulchne policzki wydawa�y si� jeszcze pe�niejsze za spraw� szerokiego, promiennego u�miechu. Mia�a przyjemn� twarz, cho� trudno by j� nazwa� pi�kn�, a figura nawet pod lu�nym fartuchem rysowa�a si� ca�kiem zmys�owo.</p><p>��Dawia zaczyna�a jako pomocnica kucharza w mojej willi w Rzymie � wyja�ni� Lucjusz. � Pomaga�a mu w zakupach, odmierza�a sk�adniki i tak dalej, ale kiedy zim� zachorowa� i musia�a przej�� jego obowi�zki, wykaza�a si� tak� smyka�k�, �e powierzy�em jej prowadzenie kuchni tutaj. A wi�c smakowa�o ci, Gordianusie?</p><p>��Jak najbardziej. Wszystko by�o wspania�e, Dawio.</p><p>Eko do��czy� si� po swojemu do pochwa�, ale jego aplauz przerwa�o solidne ziewni�cie. Za du�o dobrego jedzenia i �wie�ego powietrza, wyja�ni�, wskazuj�c na st� i bior�c g��boki oddech, po czym przeprosi� nas i pomaszerowa� prosto do ��ka. My z Lucjuszem wynie�li�my krzes�a nad strumie�, by s�czy� tam jego najlepsze wino, s�uchaj�c szemrania wody i cykania �wierszczy, i przygl�daj�c si� przep�ywaj�cym przez ksi�ycow� tarcz� cienkim welonom chmur.</p><p>��Po dziesi�ciu takich dniach chyba zapomnia�bym, kt�r�dy wraca� do Rzymu � mrukn��em.</p><p>��Do Rzymu by� mo�e, ale id� o zak�ad, �e nie do Bethesdy � odpar� Lucjusz. � Mia�em nadziej�, �e j� tu zobacz�. Miejski z niej kwiatek, zgadzam si�, ale wywie� j� na wie�, a mo�e wypu�ci� takie �wie�e p�ki, �e sam b�dziesz zaskoczony. No c�, b�dziemy wi�c tylko we trzech.</p><p>��Nie spodziewasz si� innych go�ci?</p><p>��Nie, po trzykro� nie! Specjalnie czeka�em, a� pozb�d� si� wszystkich zobowi�za� towarzyskich i b�dziemy mogli mie� to miejsce tylko dla siebie. � U�miechn�� si� do mnie, ale po chwili wykrzywi� usta w udawanym grymasie. � Nie jest tak, jak my�lisz, Gordianusie!</p><p>��A niby co my�l�?</p><p>���e przy wszystkich swoich zaletach tw�j przyjaciel Lucjusz Klaudiusz wci�� jest patrycjuszem i ulega podszeptom snobizmu. �e tak wybra�em czas na zaproszenie ciebie, by nie musie� pokazywa� ci� moim wy�ej postawionym znajomym. Wcale nie o to mi chodzi�o! Chcia�em, �eby� to ty czu� si� swobodnie i nie musia� znosi� ich obecno�ci. Och, gdyby� wiedzia�, z kim ja musz� przestawa�!</p><p>U�miechn��em si�, widz�c jego zmieszanie.</p><p>��Charakter mojej pracy sprawia, �e czasami ja te� przestaj� z wielkimi tego �wiata.</p><p>��Ach, ale to inna sprawa. Nie musisz si� z nimi spotyka� na gruncie towarzyskim. Nie wspomn� ju� nawet o mojej rodzinie, cho� oni w�a�nie s� najgorsi. S� w�r�d nas �owcy fortun, ludzie z marginesu towarzystwa, kt�rzy my�l�, �e mog� wdrapa� si� na szczyt pazurami, jak �asica. S� dziadkowie, nudne i przekonane o w�asnej wa�no�ci pryki, ka�demu powtarzaj�ce, �e kt�ry� tam ich przodek by� przez dwie kadencje konsulem, ograbi� greck� �wi�tyni� czy wyr�n�� legion Kartagi�czyk�w w dawnych, z�otych czasach. Nie brak te� �wir�w wywodz�cych sw�j r�d od Herkulesa b�d� Wenus� pr�dzej bym powiedzia�, �e od Meduzy, s�dz�c po ich manierach przy stole. Pe�no te� bogatych, zepsutych m�odzie�c�w, kt�rzy nie potrafi� my�le� o niczym poza gr� w ko�ci i wy�cigami konnymi, i zbyt �adnych dziewcz�t, kt�rym w g�owie tylko nowe suknie i klejnoty, i rodzic�w, kt�rych pasj� jest jedynie swatanie jednych i drugich, aby p�odzili kolejne pokolenia na sw�j obraz i podobie�stwo. Widzisz, Gordianusie, ty spotykasz tych ludzi w najgorszych chwilach, kiedy dosz�o do morderstwa czy innego wyst�pku, a oni s� niespokojni, zdezorientowani i potrzebuj� twojej pomocy. Ja za� widuj� ich, kiedy pusz� si� jak afryka�skie ptaki i wylewaj� na siebie nawzajem sw�j czar jak p�ynny mi�d; wierz mi, w swych najlepszych chwilach s� tysi�ckro� gorsi! Och, nie wyobra�asz sobie, jakie okropne imprezy musia�em znosi� w tej willi. Nie, nic podobnego przez nast�pne dziesi�� dni! B�dzie to czas wypoczynku i dla ciebie, i dla mnie. Dla ciebie od miasta, dla mnie od mojego tak zwanego kr�gu przyjaci�.</p><p>Nie by�o to nam jednak pisane.</p><empty-line/><p>Nast�pne trzy dni by�y dla mnie przedsmakiem Elizjum. Eko buszowa� po wszystkich zak�tkach gospodarstwa, r�wnie zafascynowany barwno�ci� motyli i kunsztown� konstrukcj� mrowisk, jak zasadami wyt�aczania oliwy i winnego moszczu. Zawsze by� mieszczuchem � i to, zanim go adoptowa�em, porzuconym przez matk� i bezdomnym � ale nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e �atwo mo�e rozwin�� si� w nim apetyt na wiejskie �ycie.</p><p>Nie mniej ni� trzy razy dziennie raczy�em si� specja�ami z kuchni Dawii, zwiedza�em gospodarstwo w towarzystwie Lucjusza i jego zarz�dcy i wypoczywa�em w cieniu wierzb rosn�cych wzd�u� strumienia, przegl�daj�c kiepskie greckie nowele ze skromnej biblioteki gospodarza. Wszystkie wydawa�y si� napisane wed�ug tego samego schematu: ubogi ch�opak spotyka dziewczyn� z wy�szej sfery, potem porywaj� j� piraci (albo giganci, naje�d�cy itp.), ch�opak j� ratuje, po czym sam okazuje si� arystokrat�; te bzdury jednak �wietnie pasowa�y do mojego nastroju. Pozwala�em si� rozpieszcza�, coraz bardziej zrelaksowany i leniwy cia�em, duchem i umys�em, i cieszy�em si� ka�d� kolejn� chwil�.</p><p>A potem nasta� dzie� czwarty i przybyli go�cie.</p><p>Zjawili si� tu� przed zmierzchem. Jechali otwartym wozem zaprz�onym w cztery bia�e konie, a za nimi pod��a�a kolumienka niewolnik�w. Ona by�a ubrana na zielono, a kasztanowe w�osy mia�a ufryzowane w ten dziwny pionowo ustawiony wachlarz, kt�ry tego lata, zdaje si�, jest krzykiem mody w mie�cie; by� on jednak odpowiedni� opraw� dla jej uderzaj�cej urody. M�czyzna mia� na sobie si�gaj�c� tylko kolan ciemnoniebiesk� tunik� bez r�kaw�w, kt�ra uwidacznia�a jego atletyczne nogi i musku�y. Br�dk� strzyg� w przedziwny fason, maj�cy zapewne �wiadczy�, �e jej w�a�ciciel gwi�d�e na konwenanse. Oceni�em ich wiek na zbli�ony do mojego, gdzie� w p� drogi mi�dzy trzydziestk� a czterdziestk�. Wraca�em akurat do willi znad strumienia. Lucjusz wyszed� mi na powitanie, spojrza� i zobaczy� nadje�d�aj�cy w�z.</p><p>��Na j�dra Numy! � sykn�� pod nosem, zapo�yczaj�c m�j ulubiony zwrot.</p><p>��Twoi przyjaciele? � domy�li�em si�.</p><p>��Tak!</p><p>Nie m�g�by by� bardziej przera�ony, gdyby w�a�nie odwiedzi� go duch Hannibala.</p><empty-line/><p>M�czyzna nazywa� si� Tytus Didiusz, a kobieta Antonia. By�a jego drug� �on�. Oboje rozwiedli si� z pierwszymi ma��onkami, aby m�c si� pobra�, wywo�uj�c tym olbrzymi skandal i nie mniejsz� zazdro�� ich nieszcz�liwych w ma��e�stwie znajomych. Wed�ug Lucjusza, kt�ry wzi�� mnie na stron�, gdy ta para wprowadza�a si� do s�siaduj�cej z moj� sypialni, oboje pij� jak ryby, gryz� jak szakale i kradn� jak sroki. Zauwa�y�em, �e zaraz po ich przybyciu s�u�ba zacz�a dyskretnie chowa� co dro�sze wina, najlepsze srebra i najdelikatniejsze wazy z Arretium.</p><p>��Zdaje si�, �e chcieli sp�dzi� kilka dni u mojego kuzyna Maniusza � wyja�ni� Lucjusz. � Nie zastali jednak nikogo w domu. No, ja si� domy�lam dlaczego� Maniusz wyjecha� do Rzymu tylko dlatego, �eby unikn�� ich wizyty.</p><p>��Na pewno nie.</p><p>��Na pewno tak. Ciekawe, �e nie spotkali go po drodze� Przyjechali wi�c tutaj i poprosili o kr�tk� go�cin�. Tylko dzionek czy dwa, powiadaj� s�odko, zanim ruszymy z powrotem do miasta� Tak nam si� marzy� odpoczynek na wsi� B�dziesz kochany, Lucjuszu, i pozwolisz nam zosta� cho� na troch�? Dzionek czy dwa, akurat! Wyjdzie na pewno z dziesi��, jak ich znam!</p><p>��Nie wygl�daj� a� tak okropnie. � Wzruszy�em ramionami.</p><p>��Och, tylko poczekaj, a sam si� przekonasz.</p><p>��Skoro s� naprawd� tacy straszni, dlaczego nie mia�by� tylko udzieli� im noclegu, a rano odprawi� w drog�?</p><p>��Odprawi�? W drog�? � Lucjusz powt�rzy� te s�owa, jakbym nagle zacz�� m�wi� w obcym j�zyku. � Radzisz mi, bym wyrzuci� z domu Tytusa Didiusza, syna starego Marka? Odm�wi� go�ciny Antonii? Ale�, Gordianusie, ja znam tych ludzi od dziecka! Widzisz, co innego, gdybym zrobi� unik jak kuzyn Maniusz� Ale powiedzie� im w oczy, �e�</p><p>��W porz�dku, rozumiem � wpad�em mu w s�owo, cho� ani w z�b nic z tego nie rozumia�em.</p><empty-line/><p>Jakiekolwiek mieliby wady, ci dwoje posiadali jedn� niezaprzeczaln� zalet�: byli czaruj�cy. Do tego stopnia, �e tego pierwszego wieczoru przy wsp�lnej kolacji zacz��em nabiera� przekonania, �e m�j przyjaciel mocno przesadzi�. Na pewno nie okazywali ani cienia patrycjuszowskiej wynios�o�ci w stosunku do mnie i Ekona. Tytus koniecznie chcia� us�ysze� jak najwi�cej o moich podr�ach i pracy dla adwokat�w w rodzaju Cycerona (zapyta� mnie zreszt�, pochylaj�c si� konspiracyjnie, czy to prawda, �e jest on eunuchem). Eko by� wyra�nie zafascynowany Antoni�, kt�ra wygl�da�a jeszcze pi�kniej w blasku lamp. Podj�a gr� i udawa�a, �e z nim flirtuje, ale robi�a to z niewymuszonym wdzi�kiem, ani z ch�opaka nie kpi�c, ani mu nie dokuczaj�c. Kr�tko m�wi�c, go�cie okazali si� dowcipni, �ywio�owi i przy tym wytworni; ich humor by� tylko nieco rubaszny, ale w uroczy spos�b.</p><p>Doceniali te� dobre jedzenie. Podobnie jak ja po pierwszej kolacji, chcieli osobi�cie pogratulowa� kucharzowi. Kiedy w jadalni ukaza�a si� Dawia, twarz Tytusa rozja�ni�a si� u�miechem zaskoczenia, i to nie tylko z tego powodu, �e kucharzem okaza�a si� m�oda dziewczyna. Lucjusz otworzy� ju� usta, by j� przedstawi�, ale Tytus go ubieg�.</p><p>��Dawia! � wypowiedzia� jej imi�, nie przestaj�c si� u�miecha�.</p><p>W oczach Antonii b�ysn�o niezadowolenie. Lucjusz na chwil� jakby zaniem�wi� i tylko patrzy� to na niewolnic�, to na swego go�cia.</p><p>��Wi�c wy si� ju� znacie?</p><p>��Ale� tak. Spotkali�my si� kiedy� w twoim domu w Rzymie. Dawia jeszcze nie by�a wtedy kuchark�, tylko pomocnic�, je�li dobrze pami�tam.</p><p>��Kiedy to by�o? � spyta�a Antonia, u�miechaj�c si� s�odko.</p><p>��W zesz�ym roku? � Tytus wzruszy� ramionami. � Dwa lata temu? Pewnie podczas jednego z twoich przyj��, Lucjuszu. Dziwne� ciebie chyba wtedy tam nie by�o, kochanie. Co� ci� zatrzyma�o w domu� b�l g�owy zapewne� � U�miechn�� si� do �ony ze wsp�czuciem, po czym zn�w spojrza� na Dawi�, ale ju� z innym u�miechem na ustach.</p><p>��A jak to si� sta�o, �e pozna�e� akurat kuchenn� pomocnic�? � W g�osie Antonii pojawi�a si� ostrzejsza nutka.</p><p>��Och, pewnie poszed�em do kuchni, by o co� poprosi� kucharza. I wtedy� no, spotka�em j�. Prawda, Dawio?</p><p>��Tak, panie. � Dawia spu�ci�a oczy.</p><p>Cho� w tym �wietle trudno by�o to dostrzec, mia�em wra�enie, �e dziewczyna si� rumieni.</p><p>��No, ale sta�a� si� doskona�� kuchark�! � Tytus klasn�� w d�onie. � Absolutnie godn� s�ynnych wysokich wymaga� twojego pana. Co do tego chyba wszyscy si� zgadzamy? Gordianusie? Ekonie, Lucjuszu?� Antonio?</p><p>Wszyscy pokiwali�my g�owami, cho� niekt�rzy bardziej ochoczo od innych. Dawia wymamrota�a s�owa podzi�ki i znikn�a z powrotem w kuchni.</p><empty-line/><p>Nowi go�cie Lucjusza byli zm�czeni podr�, my za� z Ekonem mieli�my za sob� dzie� pe�en wra�e�, tote� wszyscy wcze�nie udali�my si� na spoczynek. Noc by�a ciep�a i okna pozostawiono otwarte. Wsz�dzie dooko�a panowa�a zupe�na cisza, jakiej nigdy nie do�wiadcza si� w mie�cie. Gdy z wolna ulega�em kusz�cym sugestiom Morfeusza, s�ucha� by�o tylko dochodz�ce z zagrody ciche potupywanie owiec, poszum ko�ysanych wiatrem wysokich traw przy drodze i dalekie szemranie strumienia. Po chwili do��czy�o do tego delikatne pochrapywanie Ekona.</p><p>I wtedy wybuch�a k��tnia. Z pocz�tku dociera�y do mnie z s�siedniej sypialni tylko niewyra�ne g�osy, s��w za� nie rozr�nia�em. Wkr�tce jednak zacz�li na siebie krzycze�. Jej g�os by� wy�szy i ni�s� si� lepiej ni� jego.</p><p>��Ty wstr�tny rozpustniku! Nie do��, �e wykorzystujesz nasze w�asne dziewczyny, to jeszcze napastujesz cudze niewolnice!</p><p>Tytus krzykn�� co� niewyra�nie, zapewne na swoj� obron�, jednak na Antonii nie zrobi�o to wra�enia.</p><p>��Ach, ty pod�y k�amco! Mnie nie oszukasz. Widzia�am, jak na ni� dzisiaj patrzy�e�. I nie wa� si� wywleka� tych bzdur o mnie i po�awiaczu pere� w Andros. To wszystko twoje pijackie majaczenia!</p><p>Tytus krzykn�� co� znowu, Antonia odpowiedzia�a mu jeszcze ostrzej. Ta wymiana zda� trwa�a przez jaki� czas, potem us�ysza�em brz�k rozbijanego naczynia. Na chwil� zapad�a cisza, po czym krzyki wybuch�y z now� si��. J�kn��em i naci�gn��em koc na g�ow�. Min�o pewnie kilkana�cie minut, zanim zda�em sobie spraw�, �e k��tnia usta�a. Przewr�ci�em si� na bok uradowany, �e mo�e wreszcie uda mi si� zasn�� i zobaczy�em Ekona kl�cz�cego na swoim ��ku, z uchem przyci�ni�tym do �ciany dziel�cej nasz� sypialni� od gniazdka tej uroczej pary.</p><p>��Eko! Co ty, na Hades, robisz?</p><p>Nie odrywaj�c ucha, machn�� mi r�k�, abym by� cicho.</p><p>��Chyba nie zaczynaj� od nowa? � spyta�em z przestrachem.</p><p>Odwr�ci� si� do mnie i pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Czemu wi�c tak nas�uchujesz?</p><p>W �wietle ksi�yca zobaczy�em jego szelmowski u�miech. Poruszy� kilka razy brwiami w g�r� i w d�, z�o�y� kciuk i palec wskazuj�cy lewej r�ki w k�ko, po czym wsun�� w nie wyprostowany palec prawej w ge�cie znanym wszystkim ulicznym mimom.</p><p>��Och� Tak. No, to przesta� pods�uchiwa�. Nie wypada.</p><p>Odwr�ci�em si� do niego plecami i szczelniej okry�em si� kocem. Musia�em spa� do�� d�ugo, ksi�ycowe �wiat�o zd��y�o bowiem przew�drowa� ze strony Ekona na moj� i mnie obudzi�o. Westchn��em, poprawi�em si� i stwierdzi�em ze zdumieniem, �e Eko wci�� tkwi z uchem przy �cianie. Ci dwoje musieli chyba si� zabawia� przez ca�� noc!</p><empty-line/><p>Przez dwa kolejne dni Lucjusz Klaudiusz cz�sto bra� mnie na stron�, by wyrazi� sw�j �al nad moimi zmarnowanymi wakacjami. Eko jednak bez przeszk�d zajmowa� si� swoimi prostymi przyjemno�ciami, ja znajdowa�em czas na czytanie w samotno�ci nad strumieniem, je�li za� chodzi o zamieszanie, jakie wnosi�a obecno�� tej pary, by�o ono na po�y irytuj�ce, na po�y zabawne. Nikt nie m�g�by by� milszym towarzyszem przy stole od Tytusa, dop�ki nie wypi� o kubek za du�o; wtedy jego dowcipy stawa�y si� nieco zbyt wulgarne, a docinki zbyt ostre. Antonia za�� chyba nigdy przedtem nie zdarzy�o mi si� zasiada� do pieczonego prosi�cia z kobiet� r�wnie odurzaj�c� i poci�gaj�c� jak ona� dop�ki co� nie zajdzie jej za sk�r�. Potrafi w�wczas pos�a� cz�owiekowi spojrzenie niczym ro�en, na kt�ry nabito to apetyczne zwierz�.</p><p>Nigdy przedtem nie spotka�em takiej pary. Zaczyna�em rozumie�, dlaczego �aden z ich przyjaci� nie mo�e im niczego odm�wi�, ale te� doskonale pojmowa�em, �e potrafi� wszystkich doprowadzi� do sza�u swoimi nag�ymi wybuchami i poch�aniaj�c� oboje nami�tno�ci�, kt�ra bywa�a to zimna, to gor�ca i mog�a �atwo zmrozi� lub sparzy� ka�dego, kto niebacznie zanadto si� do nich zbli�y.</p><p>Trzeciego dnia ich pobytu Lucjusz oznajmi�, �e wymy�li� dla nas wszystkich specjaln� atrakcj�.</p><p>��Widzia�e� kiedy�, jak si� wybiera mi�d z ula? � spyta� Ekona. � Nie? Tak my�la�em. A ty, Gordianusie? Te� nie? A wy?</p><p>��My? Te� nie � odrzek�a Antonia.</p><p>Oboje spali do po�udnia i dopiero teraz przy��czyli si� do nas na obiad serwowany przez s�u�b� w cieniu nad strumieniem.</p><p>��Czy ta woda musi tak g�o�no bulgota�? � burkn�� Tytus, tr�c d�o�mi skronie. � M�wi�e� co� o pszczo�ach, Lucjuszu? Mam wra�enie, �e ca�y ich r�j fruwa mi pod czaszk� przez ca�y ranek.</p><p>��To ju� nie jest ranek, Tytusie, a pszczo�y fruwaj� nie w twojej g�owie, lecz w dolince kawa�ek dalej w d� strumienia. � Ton Lucjusza by� raczej ch�odny.</p><p>��Jak te� si� zbiera mi�d? � Antonia zmarszczy�a czo�o. � Nigdy o tym nie my�la�am, po prostu uwielbiam go je��!</p><p>��O, to ca�a nauka � odrzek� Lucjusz. � Mam niewolnika, Ursusa, kt�rego kupi�em specjalnie ze wzgl�du na jego wiedz� pszczelarsk�. Buduje ule z p�at�w kory zwi�zanych �ykiem i pokrywa je mu�em i li��mi. Odgania szkodniki, pilnuje, aby na ��ce ros�y odpowiednie gatunki kwiat�w i dwa razy do roku zbiera mi�d. Teraz, kiedy Plejady stoj� wysoko na niebie, jak powiedzia�, jest dobry czas na wiosenny zbi�r.</p><p>��A sk�d si� bierze mi�d? To znaczy, sk�d bior� go pszczo�y?</p><p>Nag�y wyraz zadziwienia doda� jej buzi nowego uroku.</p><p>��Kogo to obchodzi? � wtr�ci� Tytus, podnosz�c jej d�o� do ust. � Ty jeste� moim miodkiem, kochanie.</p><p>��Och, a ty moim kr�lem pszcz�!</p><p>Poca�owali si�. Eko si� zarumieni�; jego szczeniackie zaciekawienie z nocy w konfrontacji z rzeczywisto�ci� doros�ej mi�o�ci ust�pi�o pola zawstydzeniu.</p><p>��No, w�a�nie � podchwyci�em. � Sk�d one bior� mi�d? I czy naprawd� maj� kr�la?</p><p>��S�u�� informacjami � odpowiedzia� Lucjusz. � Mi�d, ma si� rozumie�, spada z nieba jak rosa. Tak m�wi Ursus, a on ju� si� na tym zna. Pszczo�y go zbieraj� i zag�szczaj�, a� stanie si� lepki i ci�gn�cy. �eby mie� dla niego spi�arni�, buduj� w barciach plastry z soku drzew i woskowej wydzieliny pewnych ro�lin. A kr�lowie? Oczywi�cie, �e ich maj�! Gotowe s� odda� za nich �ycie. Czasami dwa r�ne roje tocz� wojn�. Kr�lowie trzymaj� si� z ty�u, obmy�laj�c strategi�, a boje bywaj� godne epos�w. Trafiaj� si� akty bohaterstwa i po�wi�cenia r�wne tym z <emphasis>Iliady</emphasis>!</p><p>��A co robi�, kiedy nie wojuj�? � spyta�a Antonia.</p><p>��Ul jest jak rojne miasto. Jedne pszczo�y lec� do pracy w polu, by zbiera� mi�d, inne pracuj� we wn�trzu, buduj�c i naprawiaj�c plastry. Kr�lowie wydaj� prawa dla og�lnego dobra. M�wi si�, �e Jowisz da� pszczo�om zdolno�� do m�drych rz�d�w w podzi�ce za uratowanie mu �ycia. Kiedy jako dziecko zosta� ukryty w jaskini przed swym ojcem Saturnem, pszczo�y karmi�y go miodem.</p><p>��M�wisz o nich tak, jakby przewy�sza�y nas, ludzi! � wtr�ci� ze �miechem Tytus, zn�w sk�adaj�c seri� poca�unk�w na smuk�ym przegubie �ony.</p><p>��Och, bynajmniej. W ko�cu one wci�� trzymaj� si� monarchii i nie awansowa�y na szczebel republiki jak my � wyja�ni� Lucjusz z powag�, nie zauwa�aj�c kpiny. � No, to kto chce i�� zobaczy�, jak si� zbiera mi�d?</p><p>��Nie chc�, by mnie kt�ra� u��dli�a � zastrzeg�a si� Antonia.</p><p>��To jest ma�o prawdopodobne. Ursus usypia je dymem. Robi� si� wtedy ot�pia�e i nieruchawe. B�dziemy zreszt� sta� w bezpiecznej odleg�o�ci.</p><p>Eko kiwn�� g�ow� z entuzjazmem.</p><p>��To chyba by�oby interesuj�ce� � powiedzia�a Antonia z wahaniem.</p><p>��Nie dla mnie � mrukn�� Tytus, wyci�gaj�c si� na trawie i masuj�c skronie.</p><p>��Och, Tytusie, nie b�d� takim ot�pia�ym i nieruchawym kr�lem pszcz�! � Ma��onka tr�ci�a go w bok, wydymaj�c usta. � Chod� z nami.</p><p>��Nie.</p><p>��Tytusie� � W g�osie Antonii zabrzmia�a gro�na nuta.</p><p>Lucjusz zadr�a� na my�l o mo�liwej kolejnej ma��e�skiej sprzeczce. Odchrz�kn�� i rzek�:</p><p>��Tak, Tytusie, chod� z nami. Spacer ci dobrze zrobi. Krew zacznie ci �ywiej kr��y�.</p><p>��Nie. Ju� si� zdecydowa�em.</p><p>��Dobrze, r�b, jak uwa�asz. � Antonia b�ysn�a ch�odnym u�miechem. � Ominie ci� zabawa i tym gorzej dla ciebie. Idziemy, Lucjuszu?</p><empty-line/><p>��Naturalnymi wrogami pszcz� s� jaszczurki, dzi�cio�y, paj�ki i �my � ci�gn�� monotonnie Ursus, maszeruj�c z Ekonem na czele naszej ma�ej procesji. � Te stworzenia zazdroszcz� im miodu i potrafi� powa�nie uszkodzi� bar�, staraj�c si� do niego dobra�.</p><p>Ursus by� wysokim, mocno zbudowanym m�czyzn� w �rednim wieku. S�dz�c po k�pach w�os�w wystaj�cych z otwor�w tuniki, musia� by� nimi ca�y pokryty; kula� lekko na jedn� nog�. Sz�o z nami jeszcze kilku niewolnik�w z �arz�cymi si� w�glami i skr�conymi z siana pochodniami, kt�re mia�y pos�u�y� do wytworzenia dymu.</p><p>��S� te� ro�liny wrogie pszczo�om � nie przerywa� wyk�adu Ursus. � Na przyk�ad cisy. Nigdy nie nale�y ustawia� ula pod cisem, bo pszczo�y b�d� chorowa�, a mi�d wyjdzie gorzki i rzadki. Za to w pobli�u drzew oliwnych i wierzb czuj� si� doskonale. Najbardziej lubi� zbiera� mi�d z czerwonych i fioletowych kwiat�w, zw�aszcza z hiacynt�w. Odpowiada im te� tymianek, od kt�rego mi�d nabiera delikatnego aromatu. Wol� mieszka� przy strumykach z zacienionymi, omszonymi zatoczkami, gdzie mog� pi� i si� k�pa�. No i lubi� spok�j i cisz�. Jak zobaczysz, Ekonie, miejsce, w kt�rym urz�dzili�my pasiek�, ma wszystkie te cechy. Jest blisko wody, otoczone oliwkami i wierzbami i obsadzone ich ulubionymi kwiatami.</p><p>Us�ysza�em pszczo�y, zanim je zobaczy�em. Ich brz�czenie miesza�o si� z szemraniem strumienia, stopniowo je zag�uszaj�c, gdy przeszli�my przez �ywop�ot i wynurzyli�my si� z cienia na zalan� s�o�cem, nakrapian� barwnymi kwiatami ��czk� w niewielkiej dolince wygl�daj�cej tak, jak j� Ursus przed chwil� opisa�. Miejsce by�o naprawd� magiczne; zdawa�o si�, �e tu� w cieniu baraszkuj� satyry i nimfy. Mo�na by�o sobie wyobrazi� malutkiego Jowisza, jak le�y w mi�kkiej trawie i spija przynoszony mu przez pszczo�y mi�d.</p><p>Uli by�o dziesi��. Sta�y po�rodku dolinki w jednym rz�dzie, ustawione na poziomej drewnianej p�ce na wysoko�ci talii. Mia�y kszta�t wysoko sklepionych kopu�; pokryte wyschni�tym mu�em i suchymi li��mi wygl�da�y jak twory natury. Ursus by� mistrzem nie tylko swego fachu, ale i tradycji. Ka�dy ul mia� tylko jedno ma�e wej�cie, w�sk� szpark� u podstawy; owady co chwila przez ni� wlatywa�y i wylatywa�y.</p><p>K�tem oka dostrzeg�em jak�� figur� stoj�c� pod poblisk� wierzb�. Przez mgnienie oka pomy�la�em, �e to satyr wyszed� z zaro�li, by si� do nas przy��czy�. Antonia musia�a go zauwa�y� w tej samej chwili, krzykn�a bowiem zaskoczona, a potem klasn�a w d�onie z zadowoleniem.</p><p>��A ten co tutaj robi? � Roze�mia�a si� d�wi�cznie i podesz�a bli�ej, by lepiej si� przyjrze� figurze.</p><p>��Pilnuje ��ki � wyja�ni� Ursus. � To tradycyjny stra�nik pasieki. Odstrasza ptaki i z�odziei miodu.</p><p>By� to odlany z br�zu pos��ek Priapa. B�g u�miecha� si� lubie�nie, z jedn� r�k� wspart� na biodrze i z sierpem w drugiej. By�, oczywi�cie, nagi i niezaprzeczalnie, z rozmachem, m�ski. Zafascynowana Antonia wpatrywa�a si� we� przez d�ug� chwil�, po czym dotkn�a czubka br�zowego, groteskowo wielkiego fallusa na szcz�cie.</p><p>W tej chwili moj� uwag� przyku� Eko, kt�ry zaw�drowa� na drug� stron� dolinki i sta� pochylony nad nisko rosn�cymi purpurowymi kwiatami. Podbieg�em do niego pospiesznie.</p><p>��Ostro�nie, Ekonie! Nie zrywaj tych kwiat�w i biegnij umy� r�ce w strumieniu!</p><p>��O co chodzi? � spyta� Ursus.</p><p>��To etruskie gwiezdne j�zyki, prawda?</p><p>��Tak.</p><p>��Je�li tak starannie dobierasz tutejsze ro�liny, to dziwi� si�, �e je tu widz�. To truj�ce ziele, prawda?</p><p>��Mo�e dla ludzi � odpar� lekcewa��co Ursus. � Ale nie dla pszcz�. Czasem, kiedy ul opanuje choroba, to jedyne lekarstwo. Bierze si� korzenie, gotuje w winie, studzi i daje pszczo�om do picia. Od razu wraca im �ycie.</p><p>��Ale cz�owiekowi mo�e je odebra�.</p><p>��Tak, ale ka�dy w gospodarstwie wie, �e trzeba uwa�a� na to ziele, a zwierz�ta s� za m�dre, by je je��. W�tpi� zreszt�, czy kwiaty rzeczywi�cie s� truj�ce. Lek dla pszcz� tkwi w korzeniach.</p><p>��Mo�e i tak, ale r�ce lepiej porz�dnie umyj, Ekonie � zwr�ci�em si� do syna, kt�ry bacznie si� przys�uchiwa� naszej dyskusji i patrzy� na mnie wyczekuj�co.</p><p>Pszczelarz wzruszy� ramionami i zabra� si� do swojej pracy. Zgodnie z obietnic� Lucjusza zbieranie miodu okaza�o si� fascynuj�ce. Niewolnicy na zmian� to podpalali, to gasili sienne pochodnie, wywo�uj�c w ten spos�b chmury siwego dymu; Ursus wszed� odwa�nie w najg�stszy r�j niemrawo fruwaj�cych pszcz�. Usta mia� wype�nione wod� i od czasu do czasu spryskiwa� owady, gdy nabiera�y animuszu. Kolejno unosi� ule i d�ugim no�em wyd�ubywa� kawa�y plastr�w. Dryfuj�ce w powietrzu k��by dymu, powolna i metodyczna w�dr�wka Ursusa od ula do ula, magia tej odosobnionej dolinki, a tak�e w niema�ym stopniu obecno�� czujnego Priapa nadawa�y tej zwyczajnej czynno�ci aur� religijnego rytua�u. W taki spos�b ludzie zbierali s�odki owoc pszczelej pracy od zarania dziej�w.</p><p>Atmosfer� zak��ci�o tylko jedno zdarzenie. Kiedy Ursus unosi� ostatni ul, wylecia� z niego r�j upiornych bia�ych ciem. Zawirowa�y w�r�d pasm dymu i znikn�y mi�dzy dr��cymi li��mi drzew oliwnych nad naszymi g�owami. Ursus nie wzi�� miodu z tego ula, m�wi�c, �e obecno�� ciem-z�odziejek to z�y omen.</p><empty-line/><p>Opu�cili�my dolink� w radosnym nastroju. Ursus poci�� par� plastr�w na mniejsze kawa�ki i rozda� je wszystkim. Wkr�tce wszyscy mieli palce i usta lepkie od �wie�ego miodu. Nawet Antonia umaza�a sobie ca�e policzki. Gdy dotarli�my do willi, pobieg�a naprz�d.</p><p>��Kr�lu pszcz�, mam dla ciebie s�odkiego ca�usa! � wykrzykn�a. � I s�odk� zach�t� do ca�owania moich palc�w! Tw�j miodek jest ca�y w miodku!</p><p>Co zobaczy�a, wpad�szy do domu? Z pewno�ci� niewiele wi�cej ni� my wszyscy, jako �e weszli�my tam zaledwie w par� sekund p�niej. Tytus i Dawia byli ubrani. By� mo�e Antonia uchwyci�a jaki� przelotny wyraz ich twarzy, kt�ry nam ju� umkn��, a mo�e raczej wyczu�a, ni� ujrza�a to, co wywo�a�o jej w�ciek�o��. Jakakolwiek by�a jej przyczyna, k��tnia zacz�a si� w tej w�a�nie chwili. Antonia wymaszerowa�a z westybulu bez s�owa, a Tytus szybko pod��y� za ni�. Zaczerwieniona Dawia pospieszy�a do kuchni. Lucjusz spojrza� na mnie i przewr�ci� oczami. Z jego podbr�dka zwisa� cienki sopelek miodu.</p><p>��No, znowu si� zacznie� � mrukn��.</p><empty-line/><p>Ch��d mi�dzy ma��onkami ani troch� nie zel�a� a� do kolacji. Ja i Lucjusz rozmawiali�my o zbiorach miodu, Eko w��cza� si� do dyskusji z wymy�lnymi gestami d�oni (szczeg�lnie udane by�o przedstawienie zaskakuj�cego pojawienia si� i ucieczki bia�ych ciem). Antonia i Tytus zjedli posi�ek w kamiennym milczeniu i szybko udali si� do swojej sypialni. Tej nocy nie s�yszeli�my �adnych odg�os�w �wiadcz�cych o ich pogodzeniu si�. Tytus na przemian krzycza� i skomla� niczym pies, Antonia to wrzeszcza�a, to zn�w szlocha�a. Eko spa� twardo mimo ha�asu, ale ja przewraca�em si� z boku na bok, a� wreszcie zdecydowa�em si� p�j�� na spacer. Ksi�yc �wieci� jasno; obszed�em will�, stajnie i poszed�em w stron� kwater niewolnik�w. Wyszed�szy zza rogu, zobaczy�em dwie sylwetki siedz�ce blisko siebie na �awie u wej�cia do kuchni. Cho� tym razem jej w�osy nie by�y zaczesane g�adko do ty�u, lecz rozpuszczone na noc, ksi�yc o�wietla� jej twarz wystarczaj�co, bym m�g� rozpozna� Dawi�. Po nied�wiedziowatych kszta�tach domy�li�em si�, �e m�czyzna obok niej to Ursus. Jedn� r�k� obejmowa� j� wp�, drug� g�adzi� po policzku. Byli tak sob� zaj�ci, �e nie zauwa�yli mojego nadej�cia. Zawr�ci�em i odszed�em, zastanawiaj�c si�, czy Lucjusz wie, �e jego kucharka i pszczelarz s� kochankami. Jaki kontrast ich milcz�ce pieszczoty stanowi�y z zachowaniem pary zajmuj�cej sypialni� obok mojej! Kiedy wr�ci�em do ��ka, musia�em schowa� g�ow� pod poduszk�, �eby st�umi� odg�osy k��tni Tytusa i Antonii.</p><p>Ranek jednak przyni�s� inny nastr�j. Jedli�my we trzech �niadanie w ma�ym ogr�dku przed gabinetem Lucjusza (�wie�y chleb z miodem, naturalnie), kiedy od strony strumienia nadesz�a Antonia z koszem kwiat�w.</p><p>��Dzie� dobry, Antonio. My�la�em, �e jeszcze �pisz � powita� j� gospodarz.</p><p>��Wcale nie! � odpar�a z promiennym u�miechem. � Dzi� wsta�am przed wschodem s�o�ca i nabra�am ochoty, by nazrywa� kwiat�w. Prawda, �e �liczne? Ka�� kt�rej� z dziewcz�t uple�� mi z nich wieniec i za�o�� go do kolacji.</p><p>��Twoja uroda nie potrzebuje ozd�b � pospieszy� z komplementem Lucjusz.</p><p>Rzeczywi�cie, Antonia wygl�da�a tego ranka szczeg�lnie pi�knie.</p><p>��A gdzie tw�j� hmm� czy wolno mi go jeszcze nazywa� twoim, kr�lem pszcz�?</p><p>��Pewnie wci�� �pi! � Antonia si� roze�mia�a. � Ale zaraz go obudz�. Dzie� jest zbyt pi�kny, aby go przespa�. Pomy�la�am sobie, �e we�miemy z Tytusem koszyk jedzenia i troch� wina, i sp�dzimy kilka godzin nad strumieniem. Tylko we dwoje� � Unios�a brwi.</p><p>��Czemu nie? � Lucjusz zrozumia� j� w lot. � Ja i Gordianus mamy czym si� zaj�� w domu. A ty, Ekonie� zdaje si�, �e wybiera�e� si� dzi� na wzg�rze?</p><p>Eko nic nie zrozumia�, ale machinalnie kiwn�� g�ow�.</p><p>��Wygl�da wi�c na to, �e kr�l pszcz� i ty b�dziecie mieli ca�y strumie� tylko dla siebie.</p><p>Antonia si� rozpromieni�a i przechodz�c obok niego, cmokn�a go w �ysin�.</p><p>��Lucjuszu, jeste� taki kochany!</p><p>Nieco p�niej, gdy ko�czyli�my nasze niespieszne, d�ugie �niadanie, ujrzeli�my ich oboje id�cych nad strumie�. Nie wzi�li ze sob� nawet niewolnika do niesienia koca i koszyka z jedzeniem. Trzymali si� za r�ce, roze�miani i tak sob� zaj�ci, �e obserwuj�cemu ich zach�annie Ekonowi musia�o kr�ci� si� w g�owie.</p><p>Jaka� akustyczna anomalia w tej okolicy sprawia, �e ostrzejszy d�wi�k znad strumienia mo�e dotrze� a� do willi. Jaki� czas p�niej, gdy przys�uchiwa�em si� rozmowie Lucjusza z zarz�dc� na temat planu pracy na dzisiejszy dzie�, wyda�o mi si�, �e s�ysz� okrzyk, a potem g�uchy trzask z tamtego kierunku. Ani Lucjusz, ani niewolnik nie zwr�cili na to uwagi, ale Eko, kt�ry majstrowa� przy stoj�cej w pobli�u starej t�oczni wina, nastawi� nagle uszu. Ch�opak jest niemow�, ale s�uch ma niezwykle wyostrzony. To krzycza� Tytus. Obydwaj zbyt cz�sto s�yszeli�my jego podniesiony g�os w ostatnich dniach, �eby go nie rozpozna�. A wi�c ma��onkowie jednak si� nie pogodzili, pomy�la�em. Zn�w si� wzi�li za �by.</p><p>Po chwili krzykn�a Antonia. Teraz us�yszeli�my j� wszyscy. Nie by� to znajomy gniewny wrzask, ale okrzyk paniki. Ruszyli�my biegiem w tamt� stron�. Eko wysforowa� si� naprz�d, zasapany Lucjusz zamyka� nasz� kolumienk�.</p><p>��Na Herkulesa! On chyba j� morduje! � wykrzykn��.</p><p>To jednak nie Antonia umiera�a, lecz Tytus. Le�a� na wznak na kocu, a jego kr�tka tunika by�a przekrzywiona i podci�gni�ta na biodra. Patrzy� na li�ciaste sklepienie z ga��zi rozszerzonymi, wielkimi �renicami.</p><p>��Kr�ci mi si� w g�owie� � szepn��. � Mdlej�</p><p>Kaszla� i charcza�, chwytaj�c si� za gard�o, po chwili zgi�� si� wp� i przycisn�� r�ce do brzucha. Jego twarz nabra�a trupio sinego koloru.</p><p>��Na Hades! � krzykn�� Lucjusz. � Co mu si� sta�o, Antonio? Gordianusie, co mo�emy zrobi�?</p><p>��Nie mog� oddycha� � S�owa Tytusa by�y ledwo s�yszalne. � Koniec� m�j koniec� ale� boli! � Z�apa� za przepask� na biodrach. � Przekl�ci bogowie!</p><p>Szarpa� za ubranie, jakby �ciska�o mu pier�. Zarz�dca poda� mi n�; rozci��em tunik� i zerwa�em j�, zostawiaj�c Tytusa w samej przepasce biodrowej. Nic to nie pomog�o, zobaczyli�my tylko, �e ca�e cia�o mu sinieje. Odwr�ci�em go na bok i w�o�y�em palec do ust, my�l�c, �e czym� si� d�awi, ale i to nic nie da�o.</p><p>Tytus walczy� do ko�ca o ka�dy oddech. To by�a straszna �mier�. W ko�cu charczenie i szamotanie si� ucich�o. R�ce opad�y mu bezw�adnie, a z szeroko otwartych oczu ulecia�o �ycie.</p><p>Antonia sta�a nieruchomo, milcz�ca i oszo�omiona. Jej twarz zastyg�a w tragiczn� mask�.</p><p>��Och, nie! � szepn�a, opadaj�c na kolana i obejmuj�c martwe ju� cia�o m�a. Zn�w zacz�a krzycze� i przejmuj�co szlocha�. Jej b�l by� dla nas niemal r�wnie trudny do zniesienia jak przed�miertne konwulsje Tytusa i te� niewiele mogli�my jej pom�c.</p><p>��Jak to si� sta�o? � spyta� Lucjusz. � Dlaczego umar�?</p><p>Wszyscy trzej � ja, Eko i zarz�dca � spojrzeli�my t�po po sobie.</p><p>��To jej wina! � szlocha�a Antonia.</p><p>��Co m�wisz?</p><p>��Twoja kucharka! Ta straszna kobieta! To jej wina!</p><p>Lucjusz zerkn�� na rozrzucone wok� resztki jedzenia: sk�rki od chleba, ma�y s�oik miodu, czarne oliwki, buk�ak z winem. By�a te� tam rozbita gliniana butelka; to musia� by� ten g�uchy trzask, pomy�la�em.</p><p>��Co chcesz przez to powiedzie�? �e Dawia go otru�a?</p><p>Szloch wi�z� Antonii w gardle.</p><p>��Na pewno tak! Jedzenie pakowa�a jedna z moich niewolnic, ale to Dawia je przyrz�dzi�a. Ta wied�ma go otru�a! Zatru�a wszystko!</p><p>��Ale� to znaczy, �e� � Lucjusz ukl�kn�� przy niej i schwyci� za ramiona, patrz�c jej prosto w oczy. � Ty te� mo�esz by� otruta! Antonio, nie czujesz �adnego b�lu? Gordianusie, co powinni�my z ni� zrobi�?</p><p>Odpowiedzia�em mu tylko bezradnym spojrzeniem. Nie mia�em poj�cia.</p><empty-line/><p>Symptomy otrucia u niej nie wyst�pi�y. Musia�a jednak by� jaka� przyczyna gwa�townej i bolesnej �mierci jej m�a. Wkr�tce nadbieg�y jej niewolnice. Zostawili�my Antoni� rozpaczaj�c� przy zw�okach i ruszyli�my do willi, by przes�ucha� kuchark�. Lucjusz wszed� pierwszy do kuchni.</p><p>��Dawio! Wiesz, co si� sta�o?</p><p>Prze�kn�a g�o�no �lin� i spu�ci�a oczy.</p><p>��M�wi�, �e� jeden z twoich go�ci zmar�, panie.</p><p>��Tak jest. Co wiesz o tej �mierci?</p><p>��Ja? � Dawia wygl�da�a na wstrz��ni�t�. � Nic, panie.</p><p>��Nic? Oni jedli straw�, kt�r� ty przygotowa�a�, i Tytus zachorowa�. Nadal chcesz twierdzi�, �e nic ci o tym nie wiadomo?</p><p>��Panie, nie wiem, o czym m�wisz�</p><p>��Dawio � wtr�ci�em. � Musisz nam powiedzie�, co si� dzia�o mi�dzy tob� a Tytusem Didiuszem.</p><p>Zaj�kn�a si� i zn�w wbi�a wzrok w pod�og�.</p><p>��Dawio! Ten cz�owiek nie �yje. Jego �ona ci� oskar�a. Znalaz�a� si� w wielkim niebezpiecze�stwie. Je�eli jeste� niewinna, prawda mo�e ci� ocali�. Odwagi! A teraz powiedz nam, co zasz�o mi�dzy tob� a Tytusem.</p><p>��Nic! Przysi�gam na cie� mojej matki! Och, on pr�bowa� i to nie raz. Nagabywa� mnie w domu pana w Rzymie od pierwszego wieczoru, kiedy mnie zobaczy�. Chcia�, bym z nim posz�a do pustego pokoju. Odm�wi�am. Tutaj te� pr�bowa� tego samego. Chodzi� za mn�, stara� si� zdyba� w jakim� zak�tku. Ja go nigdy nie zach�ca�am! Wczoraj, kiedy wszyscy poszli�cie do pasieki, zaatakowa� mnie, ci�gn�� za ubranie, szczypa� i ca�owa�. Ja si� tylko odsuwa�am, ale jemu si� to nawet podoba�o i mnie goni�. Kiedy w ko�cu wr�cili�cie, omal si� nie rozp�aka�am z ulgi.</p><p>��A wi�c on ci� molestowa� � rzek� Lucjusz ze smutkiem. � No, w to mog� uwierzy�. To zapewne moja wina, powinienem mu powiedzie�, �eby trzyma� r�ce z daleka od mojej w�asno�ci. Ale czy naprawd� tak strasznie ci� traktowa�, �e musia�a� go otru�?</p><p>��Nie! Ja nigdy�</p><p>��B�dziesz musia� j� torturowa�, je�li chcesz z niej wydoby� prawd�! � Antonia stan�a w drzwiach z zaci�ni�tymi pi�ciami i potargan� fryzur�. Wygl�da�a jak m�ciwa harpia. � Wydaj j� na m�ki, Lucjuszu! Tak si� robi, gdy niewolnik zeznaje w s�dzie. Masz do tego prawo, jeste� jej panem. To tw�j obowi�zek, Tytus by� twoim go�ciem. ��dam, aby� j� torturowa�, dop�ki si� nie przyzna, a potem u�mierci�!</p><p>Dawia zrobi�a si� tak blada jak �my, kt�re wylecia�y z dziesi�tego ula. Zachwia�a si� i pad�a zemdlona na pod�og�.</p><empty-line/><p>Oszala�a z b�lu Antonia zamkn�a si� w swojej sypialni. Dawia odzyska�a przytomno��, ale wydawa�a si� ogarni�ta jak�� nag�� gor�czk� m�zgu: dygota�a i nie odzywa�a si� ani s�owem.</p><p>��Co ja mam zrobi�, Gordianusie? � Lucjusz chodzi� nerwowo po westybulu. � Je�li Dawia si� sama nie przyzna, to chyba rzeczywi�cie b�d� musia� dziewczyn� torturowa�. Nawet nie wiem, jak si� do tego zabra�! �aden z moich niewolnik�w z gospodarstwa te� si� do tego nie nadaje. M�g�bym chyba poprosi� o pomoc kt�rego� z moich kuzyn�w�</p><p>��M�wienie o torturach jest przedwczesne � przerwa�em mu. Zastanawia�em si�, czy Lucjusz Klaudiusz naprawd� by�by do tego zdolny. Jest �agodnym cz�owiekiem �yj�cym w okrutnym �wiecie, ale czasami wymagania stawiane przez �wiat wygrywaj� z jego natur�. Kto zreszt� wie; Lucjusz mo�e mnie jeszcze zaskoczy�, ale nie pragn��em si� o tym przekona�. � Powinni�my uwa�niej przyjrze� si� cia�u, skoro ju� troch� och�on�li�my.</p><p>Wr�cili�my nad strumie�. Tytus le�a� tak, jak go zostawili�my, kto� jednak zamkn�� mu powieki.</p><p>��Ty si� znasz na truciznach, Gordianusie. Co o tym s�dzisz? � spyta� Lucjusz.</p><p>��Trucizn jest wiele, tak jak i wiele r�nych na nie reakcji. Nie mam zielonego poj�cia, co zabi�o Tytusa. Gdyby�my znale�li jak�� trucizn� w kuchni albo gdyby kto� z niewolnik�w zauwa�y�, �e Dawia podejrzanie si� zachowuje�</p><p>Eko wskaza� na porozrzucane resztki jedzenia, po czym zacz�� na�ladowa� karmienie zwierz�cia, a wreszcie odegra� dramatyczn� �mier� biednego stworzenia. Nie by�o to mi�e przedstawienie, zw�aszcza �e dopiero co byli�my �wiadkami prawdziwego zgonu.</p><p>��Tak, kosztem jakiego� biednego zwierzaka mogliby�my sprawdzi�, czy jedzenie jest rzeczywi�cie zatrute. Ale je�li jest, to dlaczego nic si� nie sta�o Antonii? � spyta�em. � Ekonie, przynie� mi te kawa�ki pot�uczonej butelki. Pami�tasz, �e s�yszeli�my taki odg�os zaraz po okrzyku Tytusa?</p><p>Eko skin�� g�ow� i po chwili wr�czy� mi od�amki wypalonej gliny.</p><p>��Jak s�dzisz, co mog�o w niej by�? � zwr�ci�em si� do Lucjusza.</p><p>��Chyba wino albo woda.</p><p>��Ale tam le�y buk�ak na wino. Wygl�da za� na to, �e ta flaszka wewn�trz by�a tak samo sucha jak na zewn�trz. Mam pewne przeczucie� Lucjuszu, czy m�g�by� wezwa� tu Ursusa?</p><p>��Ursusa? Ale po co?</p><p>��Mam do niego par� pyta�.</p><p>Pszczelarz wkr�tce pojawi� si� na stoku wzg�rza, maszeruj�c ku nam swoim nier�wnym krokiem. Jak na takiego pot�nie zbudowanego, nied�wiedziowatego m�czyzn� czu� si� nader nieswojo w obecno�ci trupa. Trzyma� si� mo�liwie z daleka od niego, a za ka�dym razem, kiedy jego wzrok zab��dzi� w tamt� stron�, na jego twarzy pojawia� si� dziwny grymas.</p><p>��Mieszczuch ze mnie, Ursusie, nie znam si� wcale na pszczo�ach. Nawet nigdy mnie �adna nie u��dli�a. S�ysza�em jednak, �e takie u��dlenie potrafi zabi� cz�owieka. Czy to prawda, Ursusie?</p><p>Niewolnik wygl�da� na lekko zak�opotanego my�l�, �e jego ukochane pszczo�y mog�yby zrobi� co� podobnego.</p><p>��No� to si� mo�e zdarzy�, ale bardzo rzadko. Najcz�ciej wszystko si� ko�czy szybko i bez problem�w. Niekt�rzy ludzie jednak�</p><p>��Widzia�e� kiedy� tak� �mier� od ��d�a?</p><p>��Nie.</p><p>��Ale to si� zdarza i musisz co� na ten temat wiedzie�. Jak to wygl�da? Jak oni umieraj�?</p><p>��To p�uca nie wytrzymuj�. Ludzie si� po prostu dusz�. Nie mog� oddycha�, siniej��</p><p>��My�lisz, �e to si� przytrafi�o Tytusowi, Gordianusie? � Lucjusz straci� cz�� swojego zwyk�ego rumie�ca. � U��dli�a go moja pszczo�a?</p><p>��Zobaczmy. ��d�o powinno zostawi� �lad, prawda, Ursusie?</p><p>��O, tak, zaczerwienienie i opuchlizn�. Ponadto wida� samo ��d�o, kt�re zostaje w ciele, gdy pszczo�a odleci. Ot, malutka rzecz, ale znale�� nietrudno.</p><p>Obejrzeli�my tors i ko�czyny Tytusa, potem przewr�cili�my go na brzuch i sprawdzili�my plecy. Przeczesali�my te� w�osy, badaj�c sk�r� na g�owie.</p><p>��Nie ma nic � podsumowa� Lucjusz.</p><p>��Ano, nic � przyzna�em.</p><p>��Jakie jest prawdopodobie�stwo, �e pszczo�a akurat przelatywa�a i�</p><p>��Ta butelka� Ekonie, kiedy s�yszeli�my, jak si� t�ucze? Zanim Tytus krzykn�� czy potem?</p><p>�Potem�, zasygnalizowa� palcami i dwukrotnie klasn�� w d�onie: �zaraz potem�.</p><p>��Tak, ja pami�tam to samo. Pszczo�a, okrzyk, brz�k rozbijanej flaszki� � Wyobrazi�em sobie Antoni� i Tytusa tak, jak ich po raz ostatni widzia�em: trzymaj�cych si� za r�ce, zapatrzonych w siebie, w drodze nad strumie�. � Dwoje zakochanych, samotnych na �onie natury� czego by si� mo�na po nich spodziewa�?</p><p>��Do czego zmierzasz, Gordianusie?</p><p>��Do tego, �e powinni�my jeszcze raz zbada� Tytusa� w bardziej intymny spos�b.</p><p>��To znaczy?</p><p>��Musimy zdj�� z niego przepask�. Jest ju� poluzowana, jak widzisz. Prawdopodobnie przez Antoni�.</p><p>Jak si� spodziewa�em, czerwony �lad po pszczelim ��dle zobaczyli�my w najbardziej intymnym miejscu, jakie mo�na sobie wyobrazi�.</p><p>��Oczywi�cie, aby zyska� ca�kowit� pewno��, powinni�my jeszcze znale�� i wyci�gn�� samo ��d�o. Pozostawiam t� czynno�� tobie, Lucjuszu. W ko�cu on by� twoim przyjacielem, nie moim.</p><p>Lucjusz pos�usznie odszuka� i usun�� drobniutk� pszczel� bro�.</p><p>��Zabawne � powiedzia�. � Spodziewa�em si� czego� wi�kszego.</p><p>��Czego, ��d�a?</p><p>��Nie, jego� no, tak si� zawsze chwali�, �e wyobra�a�em sobie� ach, niewa�ne.</p><empty-line/><p>W konfrontacji z dowodami Antonia si� przyzna�a do winy i stopniowo wydobyli�my z niej ca�� prawd�. Nie mia�a zamiaru zabija� Tytusa, powiedzia�a; chcia�a go tylko ukara� za uganianie si� za Dawi�. Jej poranna wycieczka do pasieki, rzekomo po kwiaty, w rzeczywisto�ci mia�a na celu z�apanie pszczo�y. U�y�a do tego glinianej butelki, zamkn�a j� korkiem i schowa�a w koszyku pod kwiatami. Tytus sam nie�wiadomie zani�s� j� nad strumie� w koszyku z jedzeniem.</p><p>Pomys� podsun�a jej figura Priapa.</p><p>��Zawsze by�am zdania, �e tak przedstawiany b�g jest� wystawiony na niebezpiecze�stwo � powiedzia�a.</p><p>Pomy�la�a, �e gdyby zrani�a Tytusa w t� najdelikatniejsz� cz�� cia�a, kara by�aby tylko bolesna i upokarzaj�ca, ale jak najbardziej adekwatna. Gdy le�eli razem na kocu nad wod�, Antonia wci�gn�a m�a w mi�osne igraszki; zacz�li si� pie�ci� i rozchyla� ubrania� Tytus szybko si� podnieci�, tak jak zaplanowa�a. Kiedy wyci�gn�� si� na plecach z b�ogim u�miechem i zamkni�tymi oczami, Antonia si�gn�a po butelk�; potrz�sn�a mocno, �eby rozjuszy� owada, odkorkowa�a i szybkim ruchem przytkn�a w odpowiednie miejsce. ��d�o wbi�o si�, zanim Tytus si� zorientowa� w sytuacji. Zerwa� si�, krzykn�� i wytr�ci� jej z r�ki butelk�, kt�ra rozbi�a si� o pie� pobliskiej wierzby. Antonia by�a gotowa do ucieczki, wiedz�c, �e m�� mo�e wpa�� w sza�. On jednak chwyci� si� za pier� i zacz�� si� dusi�. Tragedia, jaka potem b�yskawicznie nast�pi�a, zaskoczy�a j� bezgranicznie. W par� chwil Tytus ju� nie �y�. Szok Antonii by� jak najbardziej prawdziwy; chcia�a sprawi� mu b�l, ale przecie� nie zamordowa�. Nie mog�a jednak przyzna� si� do swego czynu, instynktownie obci��y�a wi�c win� Dawi�. Wed�ug niej i tak to kucharka by�a wszystkiemu winna, poniewa� kusi�a jej m�a.</p><p>Uzgodnili�my, �e Lucjusz nie opowie ca�ej prawdy w kr�gu ich znajomych. Wszyscy mieli si� dowiedzie�, �e Tytus zmar� od u��dlenia pszczo�y, jednak rola Antonii mia�a zosta� przemilczana. Ostatecznie jego �mier� by�a dzie�em przypadku, a nie zaplanowan� zbrodni�. �a�oba Antonii mo�e b�dzie dla niej dostateczn� kar�, jednak jej ch�� obwinienia Dawii by�a niewybaczalna. Czy doprowadzi�aby swoje k�amstwo do ko�ca i pos�a�a niewolnic� na tortury? Lucjusz s�dzi�, �e tak. Pozwoli� jej jeszcze przenocowa�, ale nast�pnego ranka odprawi� z powrotem do Rzymu razem ze zw�okami m�a, zakazuj�c jej wszelkich ze sob� kontakt�w, nie m�wi�c ju� o odwiedzinach.</p><p>Los bywa z�o�liwy. Tytus m�g�by dzisiaj �y�, gdyby by� bardziej otwarty lub mniej kochliwy. Lucjusz dowiedzia� si� p�niej z rozm�w mi�dzy przyjaci�mi po tym wydarzeniu, �e w wieku ch�opi�cym zosta� on u��dlony przez pszczo�� i ci�ko to odchorowa�. Nigdy nie opowiada� o tym incydencie swoim znajomym ani Antonii; wiedzia�a o tym tylko jego stara piastunka i najbli�sza rodzina. Kiedy odm�wi� udzia�u w wycieczce do pasieki, powodowa� si� po cz�ci ch�ci� zaspokojenia po��dania, jakie �ywi� wobec Dawii, ale te� � i s�usznie � obaw� przed pszczo�ami, do kt�rej nie chcia� si� otwarcie przyzna�. Gdyby wtedy powiedzia� nam o swej wyj�tkowej podatno�ci na pszczeli jad, Antonia nigdy by nie wybra�a takiej formy zemsty, jestem o tym przekonany.</p><p>My z Ekonem doczekali�my zaplanowanego ko�ca naszego pobytu na wsi, ale pozosta�e dni po wypadku up�ywa�y nam w melancholijnym nastroju. Lucjusz miewa� zmienne nastroje, niewolnicy, jak zawsze przes�dnie traktuj�cy ka�d� �mier�, byli niespokojni, a Dawia wr�cz wstrz��ni�ta, na czym znacznie ucierpia�a jej sztuka kulinarna. S�o�ce �wieci�o tak samo jasno, kwiaty pachnia�y jak przedtem i strumie� szemra� jak zwykle, ale tragedia Tytusa po�o�y�a si� cieniem na wszystkim i wszystkich. Gdy nadszed� dzie� naszego wyjazdu, nie mog�em si� ju� doczeka� miejskiego gwaru i ruchu. No i jak�� histori� mia�em do opowiedzenia Bethesdzie!</p><p>Zanim wyruszyli�my w drog�, zaszed�em do Ursusa i po raz ostatni wybra�em si� z nim do dolinki z ulami.</p><p>��Czy ciebie te� kiedy� u��dli�a pszczo�a? � spyta�em.</p><p>��Och, tak, wiele razy!</p><p>��To musi bole�, co?</p><p>��Troch� dokucza.</p><p>��Ale chyba nie okropnie? Inaczej chyba przesta�by� by� pszczelarzem.</p><p>Ursus wyszczerzy� z�by w szelmowskim u�miechu.</p><p>��Tak, pszczo�y umiej� ��dli�. Ale ja zawsze powtarzam, �e pszczelarstwo jest jak mi�o�� do kobiety. Raz po raz ci� u��dli, ale pchasz si� do niej, bo mi�d jest tego wart.</p><p>��Nie zawsze, Ursusie. � Westchn��em. � Oj, nie zawsze�</p></section><section><title><p>KOT Z ALEKSANDRII</p></title><p>Siedzieli�my w zalanym s�o�cem atrium domu Lucjusza Klaudiusza, omawiaj�c naj�wie�sze plotki zas�yszane na Forum, kiedy powietrze przeszy�o straszliwe miauczenie. Lucjusz na ten d�wi�k podskoczy� przestraszony i otworzy� szeroko oczy. Miauczenie tymczasem przesz�o w koci pisk, po kt�rym us�yszeli�my g�o�ne szuranie, a� w ko�cu naszym oczom ukaza�o si� p�dz�ce po dachu nad nami wielkie ��te kocisko. Gliniane dach�wki nie dawa�y jego pazurom wystarczaj�cej przyczepno�ci; w pewnym momencie zwierz� ze�lizn�o si� prawie do samej kraw�dzi dachu i ju� my�la�em, �e spadnie wprost na kolana pana domu. Lucjusz musia� te� si� tego obawia�, bo zerwa� si� z krzes�a, przewracaj�c je na ziemi�, i pospiesznie si� wycofa� a� za sadzawk� z rybami.</p><p>W �lad za ��tym kotem szybko pojawi� si� nast�pny, mniejszy od tamtego i ca�y czarny. Musia� by� bardzo agresywnie usposobiony, skoro zdecydowa� si� �ciga� rywala o tyle od siebie wi�kszego; ta zaci�to�� sta�a si� jednak przyczyn� jego upadku i to w dos�ownym znaczeniu. Podczas gdy jego przeciwnik przebieg� przez ca�y dach bez przyg�d, czarny kot straci� r�wnowag�. Uszy rozdar�a nam potworna kakofonia dzikich pisk�w zwierz�cia i zaciek�ego drapania jego pazur�w o dach�wki, a po chwili kot spad� prosto do atrium, oczywi�cie na cztery �apy.</p><p>Lucjusz wrzasn�� jak wystraszone dziecko, po czym zakl�� zdecydowanie po m�sku. Nadbieg� m�ody niewolnik, kt�ry nalewa� nam wino.</p><p>��Przekl�ty zwierzak! � wykrzykn�� Lucjusz. � Zabierz go ode mnie! Wyrzu�cie t� besti� z domu!</p><p>Do niewolnika zaraz do��czyli inni i otoczyli �besti�. Kiedy jednak kot po�o�y� uszy po sobie i zacz�� gro�nie prycha�, cofn�li si� w obawie przed jego k�ami i pazurami.</p><p>Odzyskuj�c powoli spok�j i godno��, Lucjusz z�apa� g��bszy oddech i poprawi� tunik�. Pstrykn�� palcami i wskaza� przewr�cone krzes�o. Jeden z jego niewolnik�w natychmiast je podni�s�, a wtedy Lucjusz na nie wszed�. Bez w�tpienia chcia� w ten spos�b jeszcze zwi�kszy� dystans dziel�cy go od zwierz�cia; pope�ni� jednak b��d, w ten spos�b bowiem sta� si� najwy�szym obiektem w atrium.</p><p>Bez najmniejszego ostrze�enia kot wykona� gwa�towny skok. Przebi� si� przez kordon niewolnik�w, wyl�dowa� na krze�le, b�yskawicznie wspi�� si� po ciele Lucjusza a� na czubek g�owy, sk�d z kolei wspania�ym susem �mign�� na dach i znikn�� nam z oczu. Przez chwil� Lucjusz nieruchomo wpatrywa� si� w tamt� stron�. W ko�cu, przy pomocy niewolnik�w (z kt�rych wi�kszo�� z trudem powstrzymywa�a si� od �miechu), zdo�a� niepewnie zej�� z krzes�a na ziemi�. Kiedy usiad�, nalano mu wina, a on podni�s� je dr��c� r�k� do ust. Opr�ni� kubek i odda� go niewolnikowi.</p><p>��Mo�ecie si� rozej�� � powiedzia�. � Przedstawienie sko�czone.</p><p>Kiedy s�u�ba opu�ci�a atrium, zauwa�y�em na twarzy Lucjusza rumieniec. Z ca�� pewno�ci� by� za�enowany po tak ca�kowitej utracie panowania nad sob�, nie m�wi�c ju� o tym, �e dzikie zwierz�tko zdoby�o nad nim przewag� w jego w�asnym domu na oczach ca�ej s�u�by. Widok jego pulchnej, nabieg�ej krwi� twarzy by� tak komiczny, �e musia�em przygryza� wargi, by powstrzyma� si� od u�miechu.</p><p>��Koty! � powiedzia� w ko�cu. � Przekl�te stworzenia! Kiedy by�em ch�opcem, rzadko widywa�o si� je w Rzymie. Teraz panosz� si� w ca�ym mie�cie! Wsz�dzie s� ich tysi�ce, wa��saj� si�, gdzie chc�, awanturuj�c si� i parz�c, i nikt nie jest w stanie ich powstrzyma�. Przynajmniej na wsi nie ma ich jeszcze tyle. Rolnicy je przeganiaj�, poniewa� strasz� ich zwierz�ta. Dziwne, ma�e, zawzi�te potwory! Musz� pochodzi� z Hadesu.</p><p>��Chyba raczej z Aleksandrii � powiedzia�em cicho.</p><p>��Doprawdy?</p><p>��Tak. Pono� to �eglarze przywie�li je z Egiptu. Lubi� koty, bo zabijaj� gryzonie na statkach.</p><p>���adna historia! Z jednej strony szczury i myszy, a z drugiej te przera�aj�ce bestie ze swoimi k�ami i pazurami! A ty, Gordianusie, przez ca�y czas siedzia�e� spokojnie, jakby nic si� nie dzia�o! No, ale zapomnia�em, �e jeste� przyzwyczajony do kot�w. W ko�cu twoja niewolnica trzyma takie co� w domu, czy� nie? Zupe�nie, jakby by�o psem! � Lucjusz skrzywi� si� z obrzydzeniem. � Jak ona to nazywa?</p><p>��Bethesda ka�demu swojemu kotu daje imi� Bast. To jedno z egipskich b�stw.</p><p>��Co za dziwaczny nar�d, czcz�cy zwierz�ta jak bog�w. Nic dziwnego, �e w ich polityce bez przerwy wrze. Ludzie, kt�rzy modl� si� do kot�w, nie nadaj� si� do rz�dzenia w�asnym krajem.</p><p>Pomin��em t� konwencjonaln� m�dro�� milczeniem. Mog�em napomkn��, �e tym pogardzanym przeze� czcicielom zwierz�t uda�o si� stworzy� kultur� o niezwyk�ej subtelno�ci i monumentalnych osi�gni�ciach wtedy, gdy Romulus i Remus jeszcze darli si� z g�odu, zanim znalaz�a ich wilczyca, jednak dzie� by� zbyt gor�cy na to, by si� anga�owa� w historyczne dysputy.</p><p>��Je�eli to stworzenie wr�ci, ka�� je zabi� � wymamrota� Lucjusz, rozgl�daj�c si� nerwowo po dachu.</p><p>��W Egipcie � powiedzia�em � taki akt zosta�by uznany za morderstwo, a sprawca podlega�by karze �mierci.</p><p>Lucjusz spojrza� na mnie spod oka.</p><p>��Teraz to ju� przesadzi�e�! Wiem, �e Egipcjanie czcz� wszelkiego rodzaju ptactwo i inne zwierz�ta, ale to wcale nie przeszkadza im podbiera� jajek z gniazd ani zajada� si� mi�siwem. Czy zar�ni�cie krowy te� jest uwa�ane tam za zbrodni�?</p><p>��Prawdopodobnie nie, ale zabicie kota z ca�� pewno�ci� tak zosta�oby potraktowane. Prawd� m�wi�c, kiedy jako m�ody, beztroski m�czyzna zjawi�em si� w Aleksandrii, jedno z moich pierwszych �ledztw dotyczy�o w�a�nie takiego wypadku.</p><p>��Gordianusie, chyba �artujesz! Nie chcesz przecie� powiedzie�, �e zatrudniono ci�, aby� odnalaz� zab�jc� kota?</p><p>��Nie, to by�o bardziej skomplikowane.</p><p>Lucjusz u�miechn�� si� po raz pierwszy od momentu, kiedy goni�ce si� po dachu koty przerwa�y nam rozmow�.</p><p>��No dalej, Gordianusie, nie ka� si� prosi� � powiedzia�, klaszcz�c na niewolnika, aby przyni�s� wi�cej wina. � Musisz opowiedzie� mi t� histori�.</p><p>Mi�o by�o widzie�, jak odzyskuje dobry humor.</p><p>��Dobrze � odrzek�em. � Opowiem ci zatem histori� kota z Aleksandrii�</p><empty-line/><p>Dzielnica zwana Rakotis to najstarsza cz�� tego miasta. W samym jej sercu znajduje si� �wi�tynia Serapisa, wspania�y marmurowy gmach, wybudowany z prawdziwym rozmachem, bogaty w bajeczne zdobienia z alabastru, z�ota i ko�ci s�oniowej. Rzymianie, kt�rzy widzieli t� �wi�tyni�, niech�tnie przyznaj�, �e ze wzgl�du na sw� wspania�o�� mog�aby (podkre�lam: zaledwie �mog�aby�!) konkurowa� z nasz� surow� �wi�tyni� Jowisza; twierdzenie wi�cej m�wi�ce o rzymskim prowincjonalizmie ni� o architektonicznych walorach obu budowli. Gdybym ja by� bogiem, wiedzia�bym, kt�r� z nich wybra� na sw�j dom! �wi�tynia ta jest oaz� �wiat�a i pi�kna, otoczon� labiryntem w�skich uliczek. Domy w Rakotis, zbudowane z utwardzonej gliny, s� wysokie i skupione blisko siebie. Ulice na wysoko�ci okien przecinaj� sznury, na kt�rych mieszka�cy wieszaj� pranie, a tak�e ryby i oskubane ptactwo. Jest tam przewa�nie bezwietrznie i gor�co, ale od czasu do czasu zza wyspy Faros nadci�ga morska bryza, przedziera si� przez wielki port i mury miasta i porusza wysokimi palmami rosn�cymi na niewielkich placykach i w ogrodach. B�d�c w Rakotis, a� trudno uwierzy�, �e kiedykolwiek podbili to miasto Grecy. Mo�e nosi� nazw� po Aleksandrze i by� rz�dzone przez Ptolemeusza, ale ludno�� w tej staro�ytnej dzielnicy to typowi Egipcjanie o ciemnej karnacji, ciemnych oczach i tych cechach urody, kt�re mo�na ujrze� na pradawnych pos�gach kr�lewskich. Ci ludzie s� zupe�nie inni ni� my, podobnie zreszt� jak ich bogowie nie przypominaj� naszych czy helle�skich wciele� doskona�o�ci, lecz raczej dziwaczne zwierz�ce hybrydy, na kt�re strach patrze�.</p><p>W Rakotis jest wiele kot�w. W�druj� bez przeszk�d gdzie chc�, wygrzewaj� si� w plamach s�o�ca, uganiaj� za konikami polnymi, drzemi� na parapetach i dachach, wpatruj� si� w pozostaj�ce poza ich zasi�giem rybki w sadzawkach i domowe ptactwo. Ale koty w Rakotis nigdy nie chodz� g�odne. Ludzie wystawiaj� dla nich na ulicach miski z jedzeniem, mrucz�c przy tym jakie� swoje zakl�cia; nawet przymieraj�cy g�odem �ebrak nie ruszy�by tej po�wi�conej strawy, koty s� bowiem w ca�ym Egipcie uznawane za wcielenie bog�w. Ludzie k�aniaj� si� im, mijaj�c je na ulicy, i biada nieokrzesanemu przybyszowi z Rzymu czy Aten, kt�ry by pod�miewa� si� na ten widok. Egipcjanie potrafi� by� r�wnie m�ciwi jak pobo�ni.</p><p>Po podr�ach do siedmiu cud�w �wiata jako dwudziestolatek wyl�dowa�em w ko�cu w Aleksandrii. Zamieszka�em w Rakotis z wielu powod�w. Po pierwsze, by�em tylko m�odym obcokrajowcem, prawie bez pieni�dzy, a tutaj mog�em znale�� zakwaterowanie odpowiadaj�ce moim skromnym zasobom. Dzielnica ta mia�a jednak do zaoferowania znacznie wi�cej ni� tylko tanie mieszkania. Aby nakarmi� wiecznie g�odny �o��dek, na rogach ciasnych i t�ocznych uliczek kupowa�em od straganiarzy takie egzotyczne przysmaki, o kt�rych w Rzymie nawet nie s�yszano. Aby zaspokoi� g��d umys�u, przys�uchiwa�em si� filozofom, kt�rzy prowadzili wyk�ady i debatowali na schodach biblioteki tu� obok �wi�tyni Serapisa. Tam w�a�nie pozna�em Diona Aleksandryjczyka, ale to ju� inna historia. Co do innych m�odzie�czych apetyt�w, r�wnie �atwo by�o im tam folgowa�. Mieszka�cy Aleksandrii uwa�aj� si� za najbardziej �wiatowy nar�d, a Rzymianin, kt�ry pr�bowa�by si� w tej kwestii spiera�, okaza�by jedynie sw� ignorancj�. W�a�nie w Rakotis pozna�em p�niej Bethesd�, ale to te� ca�kiem inna historia.</p><p>Pewnego poranka zdarzy�o mi si� w�drowa� mniej zat�oczonymi ulicami dzielnicy, kiedy us�ysza�em za sob� jaki� ha�as. By� to dziwny, nieuchwytny d�wi�k, podobny do dalekiego echa rycz�cego t�umu. Egipt s�ynie z politycznej niestabilno�ci i zamieszki nie s� tam rzadko�ci�, cho� pora wydawa�a mi si� zbyt wczesna na rozruchy. Niemniej zatrzyma�em si�, nas�uchuj�c. Ha�as narasta� i wyra�nie zaczyna�em rozr�nia� gniewne ludzkie g�osy. W chwil� p�niej zza zakr�tu wy�oni� si� m�czyzna w niebieskiej tunice, biegn�cy na o�lep w moim kierunku, z g�ow� zwr�con� za siebie. Pospiesznie usun��em mu si� z drogi, ale on niespodziewanie zmieni� kierunek i wpad� prosto na mnie. Potoczyli�my si� na ziemi� w pl�taninie n�g i r�k. �Na j�dra Numy!� � krzykn��em, bo przez tego g�upca zdar�em sobie sk�r� z d�oni i kolan na chropowatych p�ytach chodnika. Nieznajomy nagle zaprzesta� swojej wariackiej szamotaniny i wlepi� we mnie nieprzytomny wzrok.</p><p>��Przeklinasz po �acinie! � wychrypia�. � Jeste� Rzymianinem?</p><p>Potwierdzi�em, na co on krzykn��:</p><p>��Ratuj mnie, rodaku!</p><p>Stali�my ju� obaj na w�asnych nogach, ale nieznajomy tak kurczowo si� mnie uchwyci�, �e omal znowu nie run�li�my na ziemi�. Tymczasem gniewny ryk wci�� si� przybli�a�. M�czyzna odwr�ci� si�, by spojrze� w tamt� stron�. Twarz mieni�a mu si� ze strachu. Chwyci� mnie jeszcze mocniej obiema r�kami.</p><p>��Przysi�gam, nawet nie tkn��em tej bestii! � wyszepta� ochryple. � Ta dziewczynka powiedzia�a, �e to ja go zabi�em, ale kot by� ju� martwy, kiedy si� ko�o niego znalaz�em.</p><p>��O czym ty m�wisz? � spyta�em.</p><p>��O kocie! Nie zabi�em tego kota! Ju� nie �y� i le�a� na ulicy. Ale ci zwariowani Egipcjanie gotowi rozerwa� mnie na strz�py! Ach, gdybym tylko zdo�a� si� dosta� do domu�</p><p>W tej chwili zza zakr�tu wypad�a gromada m�czyzn i kobiet w obszarpanych ubraniach. Z ka�d� chwil� by�o ich coraz wi�cej. Biegli z krzykiem w nasz� stron�, wymachuj�c kijami i no�ami, czy cho�by go�ymi pi�ciami, z czyst� nienawi�ci� wypisan� na twarzach.</p><p>��Pomocy! � zapiszcza� m�czyzna g�osem �ami�cym si� jak u ch�opca. � Ratuj mnie! Wynagrodz� ci�!</p><p>T�um by� ju� prawie przy nas. Pr�bowa�em si� wyrwa� z u�cisku nieznajomego. W ko�cu pu�ci� mnie i rzuci� si� do dalszej ucieczki. Przez chwil� zdawa�o mi si�, �e to na mnie skupi si� ich furia. Kilku z nich bieg�o prosto ku mnie; nie widzia�em �adnej mo�liwo�ci ucieczki. Stary wiersz egipski m�wi: �Na koniec przychodzi �mier慔, a ja poczu�em ju� jej zimne tchnienie. Jeden z m�czyzn na przedzie t�umu, wyr�niaj�cy si� charakterystyczn� brod� ufryzowan� na babilo�sk� mod��, zauwa�y� jednak pomy�k� i krzykn�� grzmi�cym g�osem:</p><p>��To nie on! Ten, kt�ry nam uciek�, ubrany by� na niebiesko! Tam w g�rze, na ko�cu ulicy! Pr�dko, bo inaczej zn�w nam si� wymknie!</p><p>Ludzie dopiero co gotowi si� na mnie rzuci�, w ostatniej chwili odwr�cili si� i pobiegli dalej. Schowa�em si� w bramie jakiego� domu i wpatrywa�em si� w mijaj�cy mnie t�um, zdumiony jego liczebno�ci�. Wygl�da�o na to, �e w po�cigu bierze udzia� przynajmniej po�owa mieszka�c�w Rakotis! Kiedy zrobi�o si� lu�niej, wyszed�em z powrotem na ulic�. W tyle ci�gn�a si� jeszcze grupa maruder�w, w�r�d kt�rych rozpozna�em cz�owieka sprzedaj�cego swoje wypieki w sklepie na ulicy Piekarzy. Oddycha� ci�ko, ale posuwa� si� do przodu miarowym tempem. W d�oni �ciska� drewniany kij do rozwa�kowywania ciasta. By� to t�u�ciutki, weso�y piekarz, kt�rego najwi�ksz� przyjemno�ci� by�o nape�nianie ludziom brzuch�w. Tego jednak ranka zobaczy�em w nim ponurego i zaci�tego m�ciciela.</p><p>��Menapisie, co si� dzieje? � spyta�em, do��czaj�c do niego w marszu.</p><p>Obrzuci� mnie takim wrogim spojrzeniem, �e my�la�em, i� mnie nie poznaje. Kiedy jednak przem�wi�, od razu by�o jasne, �e wie, kim jestem.</p><p>��Wy, Rzymianie, pchacie si� tutaj ze swoj� pysza�kowato�ci� i nieuczciwie zdobytym maj�tkiem, a my staramy si� jako� z wami wytrzymywa�. Narzucacie si� nam, a my to znosimy. Ale kiedy dopuszczacie si� profanacji, to tego ju� za wiele! S� rzeczy, kt�re nawet wam nie ujd� na sucho!</p><p>��Menapisie, powiedz mi, co si� sta�o!</p><p>��On zabi� kota! Ten g�upiec zabi� kota zaledwie o rzut kamieniem od mojego sklepu!</p><p>��Widzia�e� to na w�asne oczy?</p><p>��Widzia�a to ma�a dziewczynka. Zacz�a krzycze� z przera�enia, i trudno si� temu dziwi�. Oczywi�cie zaraz zbieg�y si� t�umy. Ludzie my�leli, �e dziecko znalaz�o si� w niebezpiecze�stwie, okaza�o si� jednak, �e chodzi o co� znacznie gorszego. G�upi Rzymianin zabi� kota! Ukamienowaliby�my go tam na miejscu, ale zdo�a� si� nam wymkn�� i zacz�� ucieka�. Im d�u�ej trwa� po�cig, tym wi�cej ludzi si� przy��cza�o. Teraz ju� nam nie ucieknie. Sp�jrz przed siebie! Ten rzymski szczur jest ju� na pewno w matni!</p><p>Wygl�da�o na to, �e po�cig si� sko�czy�. T�um zatrzyma� si� na szerokim placu. Je�eli go dopadli, m�czyzna w niebieskiej todze le�y ju� zapewne na ziemi stratowany na miazg�, pomy�la�em, czuj�c, jak wzbieraj� we mnie md�o�ci. Kiedy jednak podszed�em bli�ej, us�ysza�em, jak t�um zaczyna krzycze�: �Wychod�! Wychod�, zab�jco kota!� Piekarz Menapis skandowa� ze wszystkimi, uderzaj�c swoim wa�kiem o d�o� i tupi�c rytmicznie nogami. Widocznie uciekinier schroni� si� w jakim� bogato zdobionym domu. S�dz�c po twarzach ludzi z przera�eniem wygl�daj�cych przez g�rne okna, zanim je gwa�townie zatrza�ni�to, budynek musia� by� pe�en Rzymian. By� to prawdopodobnie prywatny dom m�czyzny w niebieskiej tunice. Domy�li�em si�, �e musi by� zamo�ny; �wiadczy�a o tym cho�by jako�� jego ubrania, a wygl�d domu tylko potwierdzi� moj� ocen�. Jaki� bogaty kupiec, pomy�la�em, jednak ani z�ote monety, ani z�ote usta nie mog� uratowa� go przed gniewem t�umu. Ludzie wci�� skandowali, a cz�� z nich zacz�a si� kijami dobija� do drzwi.</p><p>��Kijami nie wy�amiecie takich drzwi! � krzykn�� Menapis. � Musimy zrobi� taran!</p><p>Spojrza�em na tego dobrodusznego zazwyczaj piekarza i ciarki mi przesz�y po plecach. Wszystko to z powodu jednego kota! Wycofa�em si� do spokojniejszego rogu placu, gdzie sta�o jedynie kilku tutejszych mieszka�c�w, kt�rzy odwa�yli si� wyj�� z dom�w, by przyjrze� si� zamieszaniu. Starsza Egipcjanka, ubrana w nienagannie bia�� p��cienn� sukni�, patrzy�a na t�um z wyra�n� pogard�.</p><p>��Co za mot�och! � stwierdzi�a, nie zwracaj�c si� do nikogo konkretnie. � Co oni sobie my�l�, atakuj�c dom takiego cz�owieka jak Marek Lepidus?</p><p>��To pani s�siad? � spyta�em.</p><p>��Tak, od wielu lat, podobnie jak wcze�niej jego ojciec. Uczciwy rzymski handlarz, bardziej zas�u�ony dla Aleksandrii ni� ktokolwiek z tego t�umu. Ty te� jeste� Rzymianinem, m�ody cz�owieku?</p><p>��Tak.</p><p>��Domy�li�am si� tego po twoim akcencie. Ja tam nigdy nie mia�am �adnych zatarg�w z Rzymianami. Handluj�c z lud�mi takimi jak Marek Lepidus i jego ojciec, m�j �wi�tej pami�ci m�� dorobi� si� niez�ego maj�tku. Co Marek m�g� uczyni�, �e obr�ci� przeciwko sobie taki t�um?</p><p>��Oskar�aj� go o zabicie kota � wyja�ni�em.</p><p>Kobieta zaniem�wi�a. Jej pomarszczon� twarz wykrzywi� grymas zgrozy.</p><p>��To by�oby niewybaczalne! � wykrzykn�a.</p><p>��On twierdzi, �e jest niewinny. Niech mi pani powie, kto jeszcze mieszka w tym domu?</p><p>��Tylko dwaj kuzyni Marka. Pomagaj� mu w prowadzeniu interesu.</p><p>��A ich rodziny?</p><p>��Obaj kuzyni s� �onaci, ale ich �ony i dzieci zosta�y w Rzymie. Marek jest wdowcem. Nie ma te� potomstwa. Patrz! C� to znowu za szale�stwo?</p><p>Ponad g�owami t�umu, niczym krokodyl roztr�caj�cy li�cie wodnych lilii, przesuwa�a si� wielka, wyrwana z korzeniami palma. Na czele tych, kt�rzy j� nie�li, ujrza�em m�czyzn� z babilo�sk� brod�. Kiedy ustawili drzewo prostopadle do drzwi domu Marka Lepidusa, zrozumia�em: by� to zaimprowizowany taran. �Nie zabi�em tego kota�, powiedzia� do mnie Marek Lepidus. Powiedzia� te�: �Ratuj mnie!� oraz � co dla mnie mia�o nie mniejsze znaczenie � �Wynagrodz� ci�!� Jako Rzymianin, wiedzia�em, jak powinienem post�pi�; je�li m�czyzna w niebieskiej tunice rzeczywi�cie nie jest winny zarzucanej mu zbrodni, to nale�y mu pom�c. Zreszt� gdyby nawet poczucie obowi�zku nie by�o we mnie wystarczaj�co silne, to burczenie w brzuchu i pusta sakiewka ostatecznie przewa�y�y szal�. Musia�em dzia�a� szybko. Wr�ci�em t� sam� drog�, kt�r� tam przyszed�em. Droga na ulic� Piekarzy, zazwyczaj kipi�ca �yciem, by�a praktycznie wyludniona. Wszyscy sprzedawcy i straganiarze musieli przy��czy� si� do po�cigu za Markiem. Sklep Menapisa te� by� pusty. Wszed�szy do �rodka, zauwa�y�em le��ce na stole pryzmy nieuformowanego ciasta; zobaczy�em te�, �e ogie� w piecu zd��y� wygasn��. Menapis twierdzi�, �e kot zosta� zabity zaledwie o rzut kamieniem od jego sklepu. W takiej mniej wi�cej odleg�o�ci, na bocznej uliczce tu� za rogiem, natkn��em si� na grupk� kap�an�w o ogolonych g�owach, kt�rzy stali w kr�gu ze spuszczonymi g�owami. Pomi�dzy ich pomara�czowymi szatami dostrzeg�em cia�o kota rozci�gni�te na p�ytach chodnika. By�o to pi�kne stworzenie o smuk�ych nogach i l�ni�cym, czarnym jak noc futrze. To, �e zosta�o celowo zamordowane, nie ulega�o kwestii: wyra�nie by�o wida� podci�te gard�o. Kap�ani ukl�kli i po�o�yli cia�o kota na marach pogrzebowych, kt�re oparli nast�pnie na swoich ramionach. �piewaj�c i lamentuj�c, ruszyli powoln� procesj� w stron� �wi�tyni Bast. Rozejrza�em si� wok�, nie wiedz�c, co dalej robi�. K�tem oka dostrzeg�em jaki� ruch w oknie na pi�trze, ale kiedy zwr�ci�em g�ow� w tamt� stron�, nic nie zauwa�y�em. Wpatrywa�em si� tam tak d�ugo, a� znowu w oknie na okamgnienie pojawi�a si� drobniutka twarzyczka.</p><p>��Hej, dziewczynko! � zawo�a�em �agodnie.</p><p>Po chwili pojawi�a si� znowu. Jej czarne w�osy odgarni�te by�y do ty�u, ods�aniaj�c idealnie okr�g�� twarz; oczy mia�y kszta�t migda��w, a usta by�y nieco wyd�te.</p><p>���miesznie m�wisz � powiedzia�a.</p><p>���miesznie?</p><p>��Jak tamten pan.</p><p>��Kto?</p><p>Zastanawia�a si� przez chwil�, ale nie odpowiedzia�a.</p><p>��Chcia�by� us�ysze�, jak krzycz�? � spyta�a i nie czekaj�c na odpowied�, zrobi�a to.</p><p>Jej cienki pisk zak�u� mnie bole�nie w uszy, rozbrzmiewaj�c dziwnym echem na pustej uliczce. Zacisn��em z�by, czekaj�c, a� przestanie.</p><p>��Nie�le � pochwali�em. � Powiedz mi, czy to ty krzycza�a� tu ju� wcze�niej?</p><p>��Mo�e ja.</p><p>��Wtedy, kiedy zabito tego kota � doda�em.</p><p>��Niezupe�nie. � Zmarszczy�a brwi w zamy�leniu.</p><p>��Wi�c to nie ty?</p><p>Po chwili zastanowienia odpowiedzia�a pytaniem:</p><p>��Czy przys�a� ci� ten pan ze �mieszn� brod�?</p><p>Przypomnia�em sobie m�czyzn� z ufryzowan� babilo�sk� brod�, kt�rego krzyk uratowa� mnie przed t�umem na ulicy i kt�rego widzia�em p�niej z taranem pod domem Marka Lepidusa.</p><p>��Masz na my�li brod� babilo�sk�, tak� uk�adan� za pomoc� rozgrzanego �elaza?</p><p>��Tak � odrzek�a. � Ca�� poskr�can� jak promienie s�o�ca wychodz�ce prosto z jego podbr�dka.</p><p>��Ocali� mi �ycie � powiedzia�em zgodnie z prawd�.</p><p>��No to chyba mog� z tob� rozmawia� � zadecydowa�a. � Czy ty te� masz dla mnie prezent?</p><p>��Prezent?</p><p>��Jak ten, kt�ry dosta�am od niego. � Podnios�a ku mnie lalk� zrobion� z p�d�w papirusa i kawa�k�w szmatek.</p><p>��Bardzo �adna � powiedzia�em. Powoli zaczyna�em rozumie�. � Czy da� ci t� lalk� za to, �eby� krzycza�a?</p><p>��G�upie, nie? � Za�mia�a si�. � Chcia�by�, abym znowu krzykn�a?</p><p>Zadr�a�em.</p><p>��Mo�e p�niej. Nie widzia�a�, kto zabi� tego kota, prawda?</p><p>��G�uptasie! Nikt go naprawd� nie zabi�. Kot tylko udawa�, tak jak ja. Zapytaj brodacza! � Potrz�sn�a g�ow� nad moj� �atwowierno�ci�.</p><p>��No pewnie, wiedzia�em o tym. Tylko zapomnia�em. Wi�c uwa�asz, �e �miesznie m�wi�?</p><p>��Tak� tak� uwa�am � odrzek�a, przedrze�niaj�c m�j rzymski akcent. Dzieci w Aleksandrii bardzo wcze�nie nabieraj� sk�onno�ci do sarkazmu. � Naprawd� m�wisz bardzo zabawnie.</p><p>��Jak tamten pan, powiedzia�a�.</p><p>��Tak.</p><p>��Masz na my�li tego w niebieskiej tunice, kt�rego �cigali za zabicie kota?</p><p>Jej okr�g�a buzia wyd�u�y�a si� nieco.</p><p>��Nie. Jego s�ysza�am tylko raz, gdy piekarz i inni zacz�li go goni�, a on krzykn��. Ale ja umiem krzycze� g�o�niej.</p><p>Wygl�da�o na to, �e ma ochot� zademonstrowa� ponownie swoje zdolno�ci, na wszelki wypadek wi�c pr�dko jej przytakn��em.</p><p>��No to kto? Kto m�wi tak jak ja? Ach tak, ten ze �mieszn� brod� � powiedzia�em, cho� ju� wypowiadaj�c te s�owa, wiedzia�em, �e nie mam racji, jako �e Brodacz wygl�da� na typowego Egipcjanina.</p><p>��Nie, nie on, g�uptasie. Inny m�czyzna.</p><p>��Czyli kto?</p><p>��Ten z ciekn�cym nosem, co by� tu wczoraj. S�ysza�am, jak rozmawiali, tam za rogiem, �mieszna Broda i ten, kt�ry m�wi jak ty. Rozmawiali o czym�, co� sobie pokazywali i wygl�dali bardzo powa�nie. Jeden ca�y czas kr�ci� w palcach brod�, a drugi wydmuchiwa� nos. W ko�cu jednak musieli m�wi� o czym� weso�ym, bo zacz�li si� �mia�. I pomy�le�, �e tw�j kuzyn to taki mi�o�nik kot�w! � powiedzia� ten z brod�. � Domy�li�am si�, �e chc� zrobi� komu� kawa�. Zapomnia�am o tym p�niej, ale dzi� rano �mieszna Broda znowu przyszed� i poprosi� mnie, bym zacz�a krzycze�, kiedy zobacz� kota.</p><p>��Rozumiem. Da� ci lalk�, a potem pokaza� ci kota.</p><p>��Tak. Kot wygl�da� jak nie�ywy i wszyscy si� dali nabra�. Nawet ci kap�ani przed chwil�.</p><p>��Ten z brod� pokaza� ci kota, ty zacz�a� krzycze�, zbiegli si� ludzie i co by�o dalej?</p><p>���mieszna Broda pokaza� m�czyzn� id�cego w g�r� uliczki i krzykn��: �Rzymianin to zrobi�! Ten w niebieskiej tunice! To on zabi� kota!� � Wyrecytowa�a to z wielkim przekonaniem, trzymaj�c w g�rze swoj� lalk�, jakby ta by�a aktorem.</p><p>��M�czyzna z ciekn�cym nosem, kt�ry m�wi� tak jak ja� � powt�rzy�em. � Jeste� pewna, �e mowa by�a o jego kuzynie?</p><p>��O, tak. Ja te� mam kuzyna i ci�gle robi� mu psikusy.</p><p>��A jak wygl�da� ten z ciekn�cym nosem i rzymskim akcentem?</p><p>��Jak ka�dy m�czyzna. � Wzruszy�a ramionami.</p><p>��Ale czy by� wysoki, czy niski? M�ody czy stary?</p><p>Przez chwil� si� zastanawia�a, po czym znowu wzruszy�a ramionami.</p><p>��By� po prostu taki jak ty. I jak ten w niebieskiej tunice. Wszyscy Rzymianie wygl�daj� tak samo. � U�miechn�a si�, a potem znowu zacz�a krzycze�, chyba tylko po to, �eby mi pokaza�, jak dobrze jej to wychodzi.</p><p>Zanim dotar�em z powrotem na plac, z pa�acu przys�ano oddzia�ek �o�nierzy Ptolemeusza, kt�rzy usi�owali zmusi� t�um do wycofania si�, ale niewiele mogli zdzia�a�. Mot�och mia� znaczn� przewag� liczebn�. Od czasu do czasu w stron� budynku lecia�y kamienie i ceg�y, z kt�rych cz�� trafia�a w ju� nadwer�one okiennice. Wygl�da�o te� na to, �e pr�bowano wywa�y� drzwi domu Marka, ale na razie si� to nie uda�o.</p><p>Na dachu s�siedniego domu (by� to najwy�szy punkt przy placu) pojawi� si� przyby�y z pa�acu urz�dnik kr�lewski zapewne eunuch, s�dz�c po wysokim g�osie. Pr�bowa� uspokoi� t�um, zapewniaj�c, �e sprawiedliwo�ci stanie si� zado��. W�adcy naturalnie zale�a�o na jak najszybszym za�egnaniu potencjalnego mi�dzynarodowego incydentu. Zamordowanie zamo�nego kupca rzymskiego we w�asnym domu przez lud aleksandryjski mog�oby przynie�� Ptolemeuszowi powa�ne k�opoty polityczne. Eunuch dalej perorowa�, ale na t�umie nie robi�o to specjalnego wra�enia. Dla nich sprawa by�a jasna: Rzymianin brutalnie zamordowa� kota, musi wi�c da� g�ow�, a oni nie spoczn�, dop�ki tak si� nie stanie. Zacz�li znowu skandowa�, przekrzykuj�c urz�dnika:</p><p>��Wychod�! Wychod�, morderco kota!</p><p>Eunuch wycofa� si� z dachu. Postanowi�em przedosta� si� do wn�trza domu Marka Lepidusa. Ostro�no�� podpowiada�a mi, �e to pomys� szalony � bo niby jak mia�em wr�ci� stamt�d �ywy? � a przy tym najprawdopodobniej niemo�liwy do wykonania, gdyby bowiem istnia� prosty spos�b dostania si� do �rodka, t�um ju� by na to wpad�. P�niej uzmys�owi�em sobie, �e z miejsca, gdzie sta� eunuch, mo�na by spr�bowa� zeskoczy� lub opu�ci� si� po linie na dach obl�onego domu. Pomy�la�em z niech�ci�, �e to sporo fatygi, ale nagle przypomnia�em sobie rozpaczliwe b�aganie Marka Lepidusa� no i oczywi�cie obietnic� wynagrodzenia.</p><p>Budynek, z kt�rego przemawia� eunuch, zosta� zaj�ty przez �o�nierzy, podobnie jak pozosta�e domy s�siaduj�ce z posiad�o�ci� Marka. Urz�dnik kr�lewski chcia� w ten spos�b zapobiec wdarciu si� rozjuszonego mot�ochu t� drog� na jej teren. Fanatycy mogliby nawet podpali� je wszystkie. Musia�em si� troch� nam�czy�, by przekona� stra�e, �eby mnie wpu�ci�y, ale przewa�y�o w ko�cu to, �e jestem Rzymianinem i znam Marka Lepidusa.</p><p>W Aleksandrii s�udzy kr�la, kt�rzy nie zadowol� w�adcy, szybko staj� si� po�ywieniem dla krokodyli, a na ich miejsce przychodz� nowi. Eunuch najwyra�niej zdawa� sobie spraw�, czym jest s�u�ba u monarchy, kt�ry mo�e zgasi� jego �ywot jednym uniesieniem brwi. Pos�ano go, aby uspokoi� gniewny t�um i ocali� rzymskiego obywatela; tymczasem jego szanse powodzenia by�y mizerne. M�g�by wezwa� wi�cej �o�nierzy i wyci�� opornych, ale taka rze� przerodzi�aby si� pewnie w jeszcze powa�niejszy konflikt. Sytuacji bynajmniej nie u�atwia�a mu obecno�� wysokiego kap�ana Bast, kt�ry chodzi� za eunuchem krok w krok jak pies (je�eli mo�na tak powiedzie� o s�udze kociej bogini), �ywo gestykuluj�c i piskliwie domagaj�c si� w imieniu zamordowanego kota natychmiastowego wymierzenia sprawiedliwo�ci. Eunuch by� w kropce i ochoczo s�ucha� moich sugestii.</p><p>��Jeste� przyjacielem tego Rzymianina, kt�rego �ciga� t�um? � zapyta�.</p><p>��Mordercy! � sprostowa� natychmiast kap�an.</p><p>��Jestem jego znajomym � odrzek�em, co by�o zgodne z prawd�, je�li gor�czkow� wymian� kilku s��w po zderzeniu na ulicy nazwa� mo�na zawarciem znajomo�ci. � Mog� si� nazwa� jego pomocnikiem. Wynaj�� mnie, abym pom�g� mu si� wydosta� z tych tarapat�w. � To r�wnie� by�o do pewnego stopnia prawd�. � I zdaje si�, �e wiem, kto naprawd� zabi� tego kota. � To twierdzenie ju� graniczy�o z k�amstwem, ale by� mo�e da si� udowodni�, pod warunkiem �e eunuch si� zgodzi na moj� propozycj�. � Musisz mi pom�c przedosta� si� do domu Marka Lepidusa. Pomy�la�em sobie, �e twoi �o�nierze mogliby opu�ci� mnie tam na linie.</p><p>Eunuch si� zamy�li�.</p><p>��Tak samo mogliby�my wyci�gn�� stamt�d samego Marka, a moi ludzie zapewniliby mu lepsz� ochron� � mrukn��.</p><p>��Uratowa� morderc� kota? Zapewni� mu zbrojn� obstaw�? � Kap�an nie posiada� si� z oburzenia.</p><p>Eunuch przygryz� warg�. W ko�cu osi�gn�li�my kompromis. �o�nierze przynie�li lin�, po kt�rej mog�em si� spu�ci� na dach obl�onego domu.</p><p>��Ale nie mo�esz wr�ci� tu t� sam� drog� � upar� si� eunuch.</p><p>��Dlaczego?</p><p>Ujrza�em nagle oczami wyobra�ni, jak dom staje w p�omieniach ze mn� uwi�zionym w �rodku lub jak t�um wdziera si� do wn�trza i morduje wszystkich mieszka�c�w.</p><p>��Poniewa� lina b�dzie widoczna od strony placu! � warkn�� eunuch. � Je�eli ludzie zobacz�, �e ktokolwiek opuszcza dom, b�d� przekonani, �e to w�a�nie ten, kt�rego szukaj�. Wtedy wedr� si� do tego budynku! Nie, mo�esz opu�ci� si� do domu Marka, ale potem b�dziesz ju� zdany tylko na siebie.</p><p>Po chwili zastanowienia zgodzi�em si�. Z ty�u za eunuchem kap�an Bast u�miecha� si� jak kot, przewiduj�c zapewne m�j rych�y koniec i mrucz�c z zadowoleniem na sam� my�l o tym, �e jeszcze jeden bezbo�ny Rzymianin opu�ci krain� �ywych. Widz�c, �e zje�d�am po linie, s�udzy Lepidusa podnie�li alarm. Otoczyli mnie, gotowi zrzuci� na plac, ale unios�em r�ce, pokazuj�c im, �e nie mam broni, i krzykn��em, �e jestem przyjacielem Marka Lepidusa. S�ysz�c �acin�, troch� si� uspokoili i w ko�cu zaprowadzili mnie na d�, do pana. M�czyzna w niebieskiej tunice siedzia� w niewielkiej komnacie, kt�r� wzi��em za jego gabinet, poniewa� by�a pe�na papirusowych zwoj�w i kawa�k�w pergaminu. Spojrza� na mnie z rezerw�, ale szybko mnie rozpozna�.</p><p>��To na ciebie wpad�em dzisiaj na ulicy. Ale czemu zjawiasz si� tutaj?</p><p>��Poniewa� prosi�e� mnie o pomoc, Marku Lepidusie. I dlatego, �e zaoferowa�e� mi nagrod� � powiedzia�em prosto z mostu. � Nazywam si� Gordianus.</p><p>Zamkni�te okno gabinetu wychodzi�o na plac. Krzyki t�umu wybuch�y z now� si��. W okiennice uderzy� kolejny kamie�. Marek poderwa� si� przestraszony i zagryz� palce. W tej chwili do pokoju weszli dwaj m�odzi m�czy�ni.</p><p>��To moi kuzyni, Rufus i Appiusz � przedstawi� ich gospodarz.</p><p>Jak ich starszy kuzyn, byli r�wnie starannie ubrani, podobnie te� z trudem ukrywali panik�.</p><p>��Stra�e na zewn�trz s�abn�! � odezwa� si� piskliwie Rufus. � Co teraz zrobimy, Marku?</p><p>��Je�li wedr� si� do domu, wszystkich nas wyr�n�! � doda� Appiusz.</p><p>��Wygl�dasz na bogatego cz�owieka, Marku Lepidusie � powiedzia�em. � Jeste�, zdaje si�, kupcem?</p><p>Wszyscy trzej spojrzeli na mnie bez wyrazu, zaskoczeni, �e najwyra�niej lekce sobie wa�� t� gro�n� sytuacj�.</p><p>��Tak � odrzek� Marek. � Jestem w�a�cicielem niewielkiej floty. Wozimy zbo�e, niewolnik�w i inne towary mi�dzy Aleksandri� i Rzymem.</p><p>Rozmowa o jego pracy wyra�nie go uspokaja�a, jak intonowanie znajomej pie�ni wycisza wiernego w �wi�tyni.</p><p>��Czy twoi kuzyni s� wsp�w�a�cicielami interesu? � spyta�em.</p><p>��Przedsi�biorstwo nale�y wy��cznie do mnie � odpowiedzia� wynio�le. � Odziedziczy�em je po ojcu.</p><p>��Tylko do ciebie? Nie masz braci?</p><p>��Jestem jedynakiem.</p><p>��A kuzyni s� twoimi pracownikami, nie partnerami?</p><p>��Mo�na to tak nazwa�.</p><p>Spojrza�em na Rufusa, wy�szego z kuzyn�w. Czy wyraz jego twarzy odzwierciedla� strach przed t�umem, czy raczej gorycz dawnej urazy? Appiusz zacz�� nerwowo chodzi� po pokoju, obgryzaj�c paznokcie i rzucaj�c mi wrogie, jak mi si� zdawa�o, spojrzenia.</p><p>��Domy�lam si�, �e nie masz syn�w, Marku Lepidusie.</p><p>��Nie. Moja pierwsza �ona obdarzy�a mnie jedynie c�rkami, kt�re zreszt� zmar�y na febr�. Druga �ona by�a bezp�odna. Teraz jestem samotny, ale wkr�tce si� �eni�, kiedy tylko narzeczona przyb�dzie z Rzymu. Jej rodzice wysy�aj� j� statkiem i zarzekaj� si�, �e b�dzie p�odna jak jej siostry. W przysz�ym roku o tej porze b�d� ju� mo�e dumnym ojcem! � Zdo�a� si� s�abo u�miechn��, potem znowu zacz�� gry�� palce. � Ale po co m�wi� o mojej przysz�o�ci, skoro nie mam �adnej? Przekle�stwo na wszystkich egipskich bog�w za tego nieszcz�snego kota!</p><p>��Nie s�dz�, aby by�a to sprawka bog�w � wycedzi�em. � Powiedz mi, Marku Lepidusie, gdyby� umar�, zanim si� o�enisz i b�dziesz mia� syna, oby ci� Jowisz przed tak� tragedi� uchowa�, kto w�wczas odziedziczy�by tw�j maj�tek?</p><p>��Moi kuzyni, w r�wnych cz�ciach.</p><p>Rufus i Appiusz spojrzeli na mnie ponuro. Nast�pny kamie� zatrz�s� okiennicami, a� si� wszyscy wzdrygn�li�my. Nie mog�em si� dopatrzy� na ich twarzach cho�by cienia winy.</p><p>��Rozumiem. Powiedz mi, Marku, kto m�g� wczoraj wiedzie�, �e b�dziesz dzi� szed� tamt� uliczk� w Rakotis?</p><p>��Nie robi� sekretu ze swoich przyjemno�ci. � Marek wzruszy� ramionami. � Przy tamtej ulicy jest dom, w kt�rym czasami sp�dzam noc w towarzystwie pewnego ch�opca. Nie mam teraz �ony, wi�c�</p><p>��W takim razie obaj twoi kuzyni mogli wiedzie�, �e dzisiaj rano b�dziesz wraca� stamt�d do domu?</p><p>��Tak s�dz�.</p><p>Marek Lepidus by� mo�e zbyt rozkojarzony, by dostrzec, do czego zmierzam, ale jego kuzyni zrozumieli w lot. Rufus i Appiusz wpatrywali si� we mnie z�owrogo, rzucaj�c sobie co jaki� czas niepewne spojrzenia. W tym momencie do pokoju wszed� szary kot z wysoko podniesionym ogonem, najwyra�niej oboj�tny na zamieszanie na zewn�trz i rozpaczliwe po�o�enie domownik�w.</p><p>��C� to za gorzka ironia! � zaszlocha� niespodziewanie Marek. � By� oskar�onym o zabicie kota, kiedy ja nigdy nie m�g�bym czego� takiego zrobi�! Uwielbiam te ma�e stworzenia. Zajmuj� u mnie w domu honorowe miejsce i nawet jedz� z mojego talerza. Nefer, chod� do mnie, kochany!</p><p>Schyli� si� i wyci�gn�� r�ce, a kot ochoczo skoczy� mu na nie jak w ko�ysk�, obr�ci� si� na grzbiet i zacz�� g�o�no mrucze�. Marek Lepidus trzyma� zwierz� przy piersi i g�aska� je, by ukoi� w�asny niepok�j. Rufus najwyra�niej podziela� mi�o�� kuzyna do kot�w, poniewa� u�miechn�� si� s�abo i podszed�, by podrapa� stworzenie po brzuchu. Znalaz�em si� w impasie. By�em przekonany, �e przynajmniej jeden z kuzyn�w jest w zmowie z brodatym m�czyzn� i spiskuje przeciwko Markowi, ale kt�ry? Gdyby tylko tamta dziewczynka umia�a dok�adniej opisa�, kogo widzia�a! �Wszyscy Rzymianie wygl�daj� tak samo�, na j�dra Numy!</p><p>��Ach, te twoje przekl�te koty! � wykrzykn�� nagle Appiusz, marszcz�c nos i wycofuj�c si� w r�g pokoju. � To one tak na mnie wp�ywaj�. Musz� rzuca� na mnie jakie� okropne zakl�cie! Aleksandria jest ich pe�na, przez co moje �ycie to jedno wielkie nieszcz�cie. Za ka�dym razem, kiedy si� do jakiego� zbli��, dzieje si� to samo! Nigdy przedtem nie kicha�em, dop�ki nie przyjecha�em tutaj!</p><p>M�wi�c to kichn��, parskn�� i wyci�gn�� z fa�d�w tuniki chustk�, by otrze� ciekn�cy mu z nosa rzadki �luz. To, co nast�pi�o p�niej, nie by�o zbyt pi�kne, ale prawdopodobnie sprawiedliwe. Opowiedzia�em Markowi wszystko, czego si� dowiedzia�em od ma�ej dziewczynki. Zawo�a�em go do okna i uchyli�em okiennice na tyle, by wskaza� mu m�czyzn� z babilo�sk� brod�, kt�ry w�a�nie kierowa� rozpalaniem ogniska na placu. Okaza�o si�, �e kupiec ju� wcze�niej widywa� tego cz�owieka w towarzystwie Appiusza. Czego si� spodziewa�em? Chcia�em pom�c swojemu rodakowi przebywaj�cemu z dala od Rzymu, uratowa� niewinnego m�czyzn� przed gniewem nierozumnego t�umu, a przy okazji zarobi� troch� srebra; same szczytne cele. Czy� nie zdawa�em sobie sprawy z tego, �e tak czy inaczej b�dzie musia� zgin�� cz�owiek? By�em wtedy znacznie m�odszy i nie zawsze potrafi�em przewidzie� rezultat wszystkich posuni��. Wybuch Marka Lepidusa zaskoczy� mnie ca�kowicie, cho� po tym, �e prze�y� taki szok, nie powinien nikogo zdziwi�. Nale�a�o wzi�� te� poprawk� na to, �e by� dobrze prosperuj�cym cz�owiekiem interesu, co przecie� wymaga�o pewnej dozy bezwzgl�dno�ci. W ko�cu nie od dzi� wiadomo, �e zdrada w �onie rodziny cz�sto prowadzi do radykalnej zemsty. Dr��c przed Markiem Lepidusem, Appiusz przyzna� si� do winy. Rufus, kt�rego wy��czy� ze spisku, prosi� o �ask� dla kuzyna, ale bezskutecznie. Mimo �e znajdowali�my si� o setki mil od Rzymu, w tym aleksandryjskim domu rzymskie prawo obowi�zywa�o tak samo, a g�owa rodu dzier�y�a r�wnie niepodzieln� w�adz�. Kiedy Marek Lepidus zdj�� z siebie niebiesk� tunik� i kaza� przyodzia� w ni� Appiusza, s�udzy w mig wykonali polecenie. Appiusz stawia� op�r, ale na pr�no. Tak�e nast�pny rozkaz zosta� niezw�ocznie wykonany; Appiusza wyrzucono przez okno na pastw� rozjuszonych czcicieli Bast. Rufus, blady i dr��cy, wycofa� si� do innego pokoju. Marek z kamienn� twarz� odwr�ci� si� ty�em. Szary kot ociera� mu si� o nogi, ale pan nie zwraca� na niego uwagi.</p><p>Brodaty Egipcjanin, nie zdaj�c sobie sprawy z zamiany, krzykn�� do innych, by wywarli zemst� na m�czy�nie w niebieskim ubraniu. Dopiero p�niej, kiedy t�um w wi�kszo�ci ju� si� rozszed�, a on sam m�g� podej�� i przyjrze� si� z bliska stratowanym, pokrwawionym zw�okom, odkry� pomy�k�. Nigdy nie zapomn� wyrazu jego twarzy, kt�ry przeszed� z triumfalnego u�miechu w przera�enie i zgroz� w chwili, gdy podszed� do cia�a, przyjrza� si� twarzy zamordowanego, a potem spojrza� w okno, w kt�rym sta�em. Nie przewidzia�, �e zabije swojego partnera w spisku.</p><p>Appiusz sam wi�c do�wiadczy� losu, jaki chcia� zgotowa� swojemu kuzynowi, i chyba jest w tym sprawiedliwo��. Z ca�� pewno�ci� oczekiwa�, �e kiedy sam b�dzie bezpieczny w swoim domu, brodacz przeprowadzi wszystko zgodnie z planem i jego starszy kuzyn zostanie rozerwany na strz�py na ulicy Piekarzy. Nie przewidzia�, �e Marek Lepidus zdo�a umkn�� t�umowi i uciec a� do ich domu, gdzie w�wczas wszyscy trzej kuzyni znajd� si� w pu�apce. Nie m�g� te� wiedzie�, �e Fortuna postawi na ich drodze Gordianusa Poszukiwacza� i� szarego kota, kt�ry sprawi�, �e Appiusz sam si� zdradzi� kichaniem. Tak ko�czy si� historia aleksandryjskiego kota, kt�rego �mier� zosta�a tragicznie pomszczona.</p><empty-line/><p>W jaki� czas po tym, jak opowiedzia�em o tym zdarzeniu Lucjuszowi Klaudiuszowi, mia�em okazj� odwiedzi� go ponownie w jego domu na Palatynie. Zaskoczy�a mnie nowa mozaika wbudowana w progu. Kolorowe p�ytki przedstawia�y warcz�cego mastyfa z obna�onymi k�ami, a pod nim gro�ny podpis: CAVE CANEM<sup>*</sup>.</p><p>Od�wierny wpu�ci� mnie do domu i zaprowadzi� do ogrodu. Us�ysza�em dochodz�ce stamt�d jazgotliwe szczekanie, kt�remu towarzyszy� gard�owy, serdeczny �miech. Zasta�em Lucjusza Klaudiusza trzymaj�cego na kolanach co�, co na pierwszy rzut oka wygl�da�o jak olbrzymi bia�y szczur.</p><p>��C� to jest, na Herkulesa? � wykrzykn��em.</p><p>��To jest m�j kochany, milusi, cudowny ma�y Momo.</p><p>��U progu masz wizerunek srogiego mastyfa, kt�rym ten zwierzak z ca�� pewno�ci� nie jest.</p><p>��Momo jest melita�skim<sup>*</sup> terierem. To prawda, �e jest ma�y, ale za to bardzo ostry � powiedzia� tonem usprawiedliwienia Lucjusz.</p><p>Jakby na potwierdzenie s��w swego pana, wielki bia�y szczur zacz�� znowu ujada�. Nast�pnie j�� nerwowo liza� podbr�dek Lucjusza, kt�ry wydawa� si� tym wielce uszcz�liwiony.</p><p>��Napis na progu ostrzega go�ci przed z�ym psem � powiedzia�em sceptycznie.</p><p>��No bo rzeczywi�cie powinni uwa�a� zw�aszcza ci niepo��dani, czworono�ni go�cie.</p><p>��Spodziewasz si�, �e taki pies utrzyma koty na dystans?</p><p>��Oczywi�cie. Te przekl�te stworzenia ju� nigdy nie zak��c� mojego spokoju, gdy mam ma�ego Momo, kt�ry b�dzie mnie broni�. Prawda, Momo? Czy� nie jest z ciebie prawdziwy pies na koty, lepszy ni� kt�rykolwiek mastyf? M�j dzielny, �mia�y Momu��</p><p>Przewr�ci�em oczami; k�tem oka dostrzeg�em przy tym na dachu co� czarnego i l�ni�cego. Niemal na pewno by� to ten sam kot, kt�ry tak przestraszy� Lucjusza w czasie mojej ostatniej wizyty.</p><p>Terier b�yskawicznie zeskoczy� z kolan swego w�a�ciciela i j�� przenikliwie ujada�, kr�c�c si� przy tym w k�ko i szczerz�c swe drobne k�y. Kot na dachu zje�y� grzbiet, prychn�� i� ju� go nie by�o.</p><p>��No i co, Gordianusie? Strze�cie si� tego psa, wszystkie koty Rzymu! � Lucjusz schyli� si�, wzi�� teriera na r�ce i poca�owa� go w sam nos. � No ju� dobrze, Momo! A ten niedowiarek Gordianus w ciebie w�tpi��</p><p>Przypomnia� mi si� truizm, kt�ry us�ysza�em od Bethesdy: s� na �wiecie ludzie, kt�rzy kochaj� koty, i s� ci, kt�rzy kochaj� psy; te dwa typy nigdy nie dojd� do porozumienia. Na szcz�cie Lucjuszowi i mnie nie przeszkadza to zasi��� razem przy winie i wymienia� si� najnowszymi plotkami z Forum.</p></section><section><title><p>DOM WESTALEK</p></title><p>��Co wiesz o dziewicach Westy? � spyta� Cycero.</p><p>��Tyle, co ka�dy Rzymianin: �e jest ich sze�� i �e pilnuj� wiecznego ognia w �wi�tyni Westy. �e s�u�� nie kr�cej ni� trzydzie�ci lat i w tym czasie �lubuj� czysto��. I �e mniej wi�cej raz na pokolenie wybucha wok� nich straszny skandal�</p><p>��Tak, tak � przerwa�. Lektyk� lekko zarzuci�o i Cycero polecia� do przodu. Noc by�a bezksi�ycowa i tragarze o�wietlali sobie drog� po nier�wnym chodniku jedynie pochodni�, wskutek czego w czasie jazdy nie�le nami rzuca�o. � Poruszy�em t� kwesti� tylko dlatego, �e w dzisiejszych tak bezbo�nych czasach niczego nie mo�na by� pewnym. Oczywi�cie ja nie przywi�zuj� wagi do jakich� tam bezmy�lnych przes�d�w�</p><p>Osoba obdarzona najbystrzejszym umys�em w Rzymie m�wi�a teraz bez �adu i sk�adu. Cycero zdawa� si� nadzwyczaj poruszony. Zastuka� do moich drzwi w �rodku nocy, wyci�gn�� mnie z ��ka i nalega�, abym dok�d� si� z nim uda�.</p><p>Niewolnicy sun�li szybkim truchtem, trz�s�c lektyk� tak niemi�osiernie, �e chyba ju� lepiej by�oby wysi��� i biec razem z nimi. Rozsun��em zas�onki i wyjrza�em na zewn�trz. W tym zamkni�tym pude�ku straci�em orientacj�; ciemna ulica, kt�r� pod��ali�my, mog�a by� kt�r�kolwiek z dziesi�tek podobnych w mie�cie.</p><p>��Cyceronie, dok�d w�a�ciwie jedziemy?</p><p>Prawnik, zamiast odpowiedzie�, rzek�:</p><p>��Jak ju� zauwa�y�e�, Gordianusie, skandal ma dla westalek o wiele powa�niejsze konsekwencje ni� dla zwyk�ych ludzi. Na pewno s�ysza�e� o zbli�aj�cej si� rozprawie przeciwko Markowi Krassusowi?</p><p>��O tym si� m�wi we wszystkich tawernach w mie�cie. Najbogatszy cz�owiek w Rzymie oskar�ony jest o zdeprawowanie westalki. I to nie pierwszej lepszej, ale samej Licynii.</p><p>��Zgadza si�. Chodzi o <emphasis>Virgo Maxima, </emphasis>najwy�sz� kap�ank� Westy, a przy tym dalek� krewn� Krassusa. Zarzut jest, rzecz jasna, absurdalny. R�wnie dobrze m�g�by� oskar�y� o co� takiego mnie. Ani ja, ani on, nie kierujemy si� w �yciu przyziemnymi, cielesnymi apetytami. Mimo to znalaz�o si� wielu �wiadk�w gotowych zezna�, �e wielokrotnie widzieli go w towarzystwie Licynii� w teatrze podczas �wi�t albo na Forum� trzymaj�cego si� niestosownie blisko niej, a nawet naprzykrzaj�cego si� jej. Powiedziano mi r�wnie�, �e poszlaki wskazuj� na to, i� odwiedzi� j� za dnia w domu westalek bez obecno�ci przyzwoitek. Nawet je�li tak by�o, nie jest to jeszcze zbrodnia; chyba �e nazwiemy tak nieprzemy�lane posuni�cia. Ludzie nienawidz� Krassusa tylko dlatego, �e doszed� do takich bogactw. To jednak te� nie jest przest�pstwem�</p><p>Wielki umys� Cycerona zaczyna� znowu gdzie� b��dzi�. No, ale w ko�cu pora by�a ju� p�na. Odchrz�kn��em.</p><p>��Czyim b�dziesz obro�c�, Krassusa czy Licynii?</p><p>��Ani jego, ani jej. Moja kariera polityczna wkroczy�a w bardzo delikatn� faz�. Nie mog� by� w �aden widoczny spos�b kojarzony ze skandalem dotycz�cym westalek. Dlatego te� wydarzenia dzisiejszego wieczoru s� tak� katastrof�!</p><p>Nareszcie, pomy�la�em, przejdziemy do konkret�w. Wyjrza�em ponownie przez szpar� w zas�onach. Zbli�ali�my si� do Forum. Jak� te� spraw� mogli�my mie� tam do za�atwienia w �rodku nocy?</p><p>��Jak zapewne wiesz, Gordianusie, tak si� sk�ada, �e jestem spowinowacony z jedn� z m�odszych westalek.</p><p>��Nic o tym nie wiedzia�em.</p><p>��Co prawda tylko przez ma��e�stwo. Fabia jest przyrodni� siostr� mojej �ony i przez to moj� szwagierk�.</p><p>��Jednak �ledztwo prowadzone jest w sprawie <emphasis>Virgo Maxima, </emphasis>Licynii.</p><p>��Owszem, skandal dotyczy� tylko jej� a� do dzisiaj.</p><p>��Cyceronie, czy ty celowo unikasz tego tematu?</p><p>��No, dobrze. W domu westalek dzi� wieczorem co� si� wydarzy�o. Co� naprawd� strasznego. Nie do pomy�lenia! Co�, co nie tylko grozi Fabii �mierci�, ale te� rzuci cie� na sam� instytucj� westalek i podkopie autorytet najwy�szych kr�g�w religijnych Rzymu. � Cycero zni�y� g�os, wpadaj�c jednocze�nie w ton oratorski. � Nie mam w�tpliwo�ci, �e oskar�enie Licynii i Krassusa nie pozostaje bez zwi�zku z tym wydarzeniem. Szykuje si� jaki� zorganizowany spisek, kt�ry zasieje w�tpliwo�ci i chaos w mie�cie, a skandal u westalek to tylko jego pocz�tek. Je�eli lata sp�dzone na Forum czego� mnie nauczy�y, to w�a�nie tego, �e niekt�rzy rzymscy politycy nie cofn� si� przed niczym, aby osi�gn�� sw�j cel! � Pochyli� si� do przodu i chwyci� mnie za rami�. � Zdajesz sobie spraw�, �e w tym roku mija dziesi�� lat od dnia, w kt�rym po�ar strawi� �wi�tyni� Jowisza i zniszczy� ksi�gi sybilli�skie? Lud jest przes�dny, Gordianusie. Gotowi s� uwierzy�, �e w dziesi�t� rocznic� takiej straszliwej katastrofy musi zdarzy� si� co� r�wnie przera�aj�cego. I w�a�nie si� sta�o. Pytanie tylko, czy za spraw� bog�w czy ludzi.</p><p>Lektyk� zarzuci�o ostatni raz, po czym si� zatrzyma�a. Cycero uwolni� moje rami� z u�cisku, wyprostowa� si� i westchn��.</p><p>��Dotarli�my do celu twojej wyprawy.</p><p>Rozsun��em zas�onki i ujrza�em przed sob� kolumnad� na frontowej �cianie domu westalek.</p><p>��Cyceronie, ja mo�e nie jestem ekspertem w kwestii religii, wiem jednak, �e m�czyzna, kt�ry by wszed� po zmroku do domu westalek, pope�nia ci�kie przest�pstwo podlegaj�ce karze �mierci. Mam nadziej�, �e nie oczekujesz ode mnie, abym�</p><p>��Dzisiejsza noc jest inna ni� wszystkie, Gordianusie.</p><p>��Cyceronie! Jeste� nareszcie!</p><p>G�os p�yn�cy z ciemno�ci by� dziwnie znajomy. W kr�gu �wiat�a pochodni znalaz�a si� burza rudych w�os�w, po kt�rej rozpozna�em m�odego Marka Waleriusza Messal�, zwanego Rufusem<sup>*</sup> w�a�nie z tego powodu. Nie spotka�em go od siedmiu lat, kiedy to pomaga� Cyceronowi w obronie Sekstusa Roscjusza. By� w�wczas zaledwie szesnastoletnim ch�opcem o rumianych policzkach i piegowatym nosie. Teraz pe�ni� wa�n� funkcj� religijn�; by� jednym z najm�odszych m�czyzn kiedykolwiek wybranych do kolegium augur�w, wieszczk�w odczytuj�cych wol� bog�w z b�yskawic i lotu ptak�w. Stwierdzi�em, �e wci�� jeszcze ma wygl�d m�odego ch�opca. Mimo oczywistej powagi chwili jego oczy b�yszcza�y, a twarz rozja�nia� u�miech, kiedy podszed� do Cycerona i uj�� jego d�o�. Zdaje si�, �e mimo up�ywu lat jego uwielbienie dla mentora nie przemin�o.</p><p>��Dalej zajmie si� tob� Rufus � oznajmi� Cycero.</p><p>��Co takiego? Wywlok�e� mnie z ��ka w �rodku nocy, wioz�e� przez p� Rzymu bez wyja�nienia, a teraz mnie zostawiasz?</p><p>��My�la�em, �e wystarczaj�co ci wyja�ni�em, �e nikt nie mo�e mnie ��czy� z wydarzeniami dzisiejszej nocy. Fabia prosi�a <emphasis>Virgo Maxima </emphasis>o pomoc, a ta z kolei zwr�ci�a si� do Rufusa, kt�rego dobrze zna. Obydwoje za� wezwali mnie, wiedz�c o moich koligacjach rodzinnych z Fabi�. Ja sprowadzi�em tu ciebie i na tym moja rola si� ko�czy.</p><p>Niecierpliwym gestem da� mi do zrozumienia, �e pora wysiada�. Gdy tylko dotkn��em stopami ziemi, bez s�owa po�egnania Cycero klasn�� w d�onie i lektyka ruszy�a z szarpni�ciem. Patrzyli�my z Rufusem, jak oddala si� w kierunku Kapitolu, gdzie mieszka� nasz prawnik i orator.</p><p>��To nadzwyczajny cz�owiek � rzek� z westchnieniem Rufus.</p><p>By�em zgo�a innego zdania, lecz zd��y�em ugry�� si� w j�zyk. Lektyka tymczasem skr�ci�a za r�g i znikn�a nam z oczu. Stali�my przed wej�ciem do domu westalek. Po obu stronach �elazne kosze z p�on�cymi bierwionami rzuca�y migotliwe cienie na szerokie, strome schody. Budynek by� jednak ciemny, a wysokie drewniane drzwi zatrza�ni�te. Zazwyczaj dzie� i noc stoj� otworem � bo czy� ktokolwiek o�mieli�by si� przekroczy� pr�g tego domu bez zaproszenia lub w z�ych zamiarach? Wznosz�ca si� naprzeciwko �wi�tynia Westy by�a z kolei niezwyczajnie o�wietlona, a z jej wn�trza p�yn�� delikatny �piew, rozchodz�cy si� echem w bezwietrznym nocnym powietrzu.</p><p>��Gordianusie! � odezwa� si� Rufus. � Jakie to dziwne uczucie, zobaczy� ci� znowu po tylu latach. Czasami tylko s�ysza�em o tobie�</p><p>��I ja o tobie. Widywa�em ci� te� z rzadka, jak przewodniczy�e� jakiej� publicznej lub prywatnej ceremonii odczytywania auspicj�w. W Rzymie �adne wa�ne wydarzenie nie mo�e si� oby� bez obecno�ci augura, kt�ry zinterpretowa�by znaki. Musisz by� wiecznie zaj�ty, Rufusie.</p><p>Wzruszy� ramionami.</p><p>��Jest nas w sumie pi�tnastu, Gordianusie. Ja jestem najm�odszy i dopiero zaczynam. Wiele tajemnic jest jeszcze przede mn� do ods�oni�cia.</p><p>��B�yskawica po lewej stronie to dobry znak; b�yskawica po prawej wr�y �le. Je�eli osoba, dla kt�rej odczytujesz te znaki, jest niezadowolona z rezultatu, wystarczy, �e si� odwr�cisz, a w�wczas lewa strona staje si� praw�, a prawa lew�. To raczej proste.</p><p>Rufus �ci�gn�� wargi.</p><p>��Widz�, �e w kwestii religii jeste� sceptykiem jak Cycero. Owszem, spora cz�� to tylko puste formu�ki i polityka. Jest jednak jeszcze jeden element, lecz aby go dostrzec, wykaza� si� trzeba pewn� wra�liwo�ci�.</p><p>��A czy dzisiejszej nocy przewidujesz b�yskawice? � zapyta�em, wci�gaj�c nosem powietrze.</p><p>U�miechn�� si� s�abo.</p><p>��W samej rzeczy, dzisiaj mo�e pada�. Ale chod�my ju�, Gordianusie. Nie mo�emy stercze� tu, gdzie ka�dy mo�e nas zobaczy�. � Zacz�� wchodzi� po schodach.</p><p>��Do domu westalek? O tej porze?</p><p>��Sama <emphasis>Virgo Maxima </emphasis>nas oczekuje. No dalej; chod�!</p><p>Pe�en w�tpliwo�ci pod��y�em za nim po schodach. Zapuka� cicho w drzwi, kt�re bezg�o�nie si� otworzy�y do wewn�trz. Wzi��em g��boki oddech i przeszed�em za nim przez pr�g.</p><p>Znale�li�my si� w wysokim westybulu otwieraj�cym si� na centralny dziedziniec, otoczony ze wszystkich stron portykiem z kolumnad�. Wsz�dzie by�o ciemno, nie pali�a si� ani jedna pochodnia. D�uga, p�ytka sadzawka po�rodku dziedzi�ca by�a czarna i nakrapiana odbiciami gwiazd, a jej szklist� powierzchni� przecina�o jedynie par� wyrastaj�cych z dna trzcin.</p><p>Poczu�em nag�y przes�dny strach. Dosta�em g�siej sk�rki na karku, czo�o pokry�o si� potem i z trudem oddycha�em. Serce bi�o mi tak mocno, �e mog�oby chyba zbudzi� �pi�ce dziewice. Chcia�em z�apa� Rufusa za rami� i sykn�� mu do ucha, �e musimy natychmiast wraca� tak g��boko zakorzeniony jest strach przed zakazanym, wpojony nam w dzieci�stwie, kiedy s�yszy si� opowie�ci o m�czyznach przy�apanych w �wi�tych miejscach i skazanych na niewyobra�alne m�czarnie. Jaka� w tym ironia, pomy�la�em, �e tylko przez obcowanie z najbardziej szacownymi m�ami na �wiecie, jak Cycero i Rufus, cz�owiek mo�e si� nagle i nieoczekiwanie znale�� w najsurowiej zakazanym miejscu, w kt�rym sama jego obecno�� o tej porze mo�e oznacza� �mier�. W jednej chwili spa�em we w�asnym ��ku jak niewinne dzieci�, w nast�pnej� by�em w domu westalek!</p><p>Za nami rozleg� si� jaki� d�wi�k. Obejrza�em si� i zobaczy�em niewyra�n� bia�� sylwetk�, kt�ra stopniowo zamieni�a si� w kobiet�. To ona musia�a nam otworzy� drzwi, ale nie by�a niewolnic�. Rozpozna�em w niej westalk�; w�osy mia�a kr�tko ostrzy�one, a na czole nosi�a szerok� bia�� opask� ozdobion� wst��kami. Ubrana by�a w prost� bia�� stol�, a na ramionach mia�a pelerynk� westalki z bia�ego p��tna. Strzeli�a palcami i poczu�em na twarzy kropelki wody.</p><p>��B�d�cie oczyszczeni � szepn�a. � Czy przysi�gacie na bogini� domowego ogniska, �e wchodzicie tu bez z�ych zamiar�w i na pro�b� pani tego domu, <emphasis>Virgo Maxima, </emphasis>najwy�szej kap�anki Westy?</p><p>��Przysi�gam � powiedzia� Rufus.</p><p>Poszed�em w jego �lady. Westalka poprowadzi�a nas przez dziedziniec. Kiedy mijali�my sadzawk�, us�ysza�em cichy plusk. Znieruchomia�em, ale zobaczy�em tylko zmarszczki kilku falek rozchodz�cych si� na powierzchni wody. Nachyli�em si� do Rufusa i szepn��em mu do ucha:</p><p>��Czy�by �aba?</p><p>��Ale na pewno nie samiec! � odszepn�� i gestem nakaza� mi milczenie.</p><p>Weszli�my mi�dzy kolumny portyku, gdzie panowa� g��boki mrok. Po kr�tkim marszu zatrzymali�my si� przed drzwiami, kt�rych obecno�� zdradza� jedynie w�ski pasek �wiat�a u do�u. Westalka zapuka�a delikatnie i szepn�a co�, czego nie dos�ysza�em, po czym rozp�yn�a si� w ciemno�ci, zostawiaj�c nas samych. Po chwili drzwi si� otworzy�y i zobaczy�em przed sob� twarz przera�onej, pi�knej i bardzo m�odej dziewczyny. Ona te� mia�a na g�owie diadem westalki. Uchyli�a szerzej drzwi i wpu�ci�a nas do �rodka.</p><p>Pok�j by� s�abo o�wietlony; pali�a si� tu tylko jedna lampa, pod kt�r� siedzia�a jeszcze jedna kap�anka, trzymaj�ca na kolanach otwarty zw�j papirusu. By�a starsza od tej, kt�ra nam otworzy�a. W jej kr�tko obci�tych w�osach dostrzeg�em siwe pasma. Nie odrywa�a wzroku od papirusu, a kiedy si� zbli�yli�my, zacz�a czyta� po grecku. G�os mia�a mi�kki i melodyjny.</p><empty-line/><p>Gwiazdo wieczorna, kt�ra ��czysz wszystko,</p><p>Co brzask dnia rozdzieli�:</p><p>Owce i kozy prowadzisz z pastwiska,</p><p>I dziecko wiedziesz do matki bezpiecznie.</p><empty-line/><p>Od�o�y�a zw�j na bok i podnios�a oczy najpierw na Rufusa, potem na mnie. Westchn�a i rzek�a:</p><p>��W trudnych chwilach poezja daje mi pociech�. Znasz wiersze Safony?</p><p>��Troch� znam. � Skin��em g�ow�.</p><p>��Nazywam si� Licynia.</p><p>Przyjrza�em si� jej uwa�niej. Czy to jest ta kobieta, dla kt�rej najbogatszy cz�owiek Rzymu po�o�y� na szali swoje �ycie? <emphasis>Virgo Maxima </emphasis>nie wyda�a mi si� pod �adnym wzgl�dem wyj�tkowa. Z drugiej strony� kt�ra z kobiet mog�aby siedzie� spokojnie i czyta� Safon� w sytuacji, kt�r� nawet wstrzemi�liwy Cycero okre�li� jako katastrof�?</p><p>��Ty jeste� Gordianusem, zwanym Poszukiwaczem? � spyta�a.</p><p>Skin��em zn�w g�ow�.</p><p>��Cycero przekaza� mi przez Rufusa, �e przyjdziesz. Ach, co by�my dzisiaj zrobi�y bez jego pomocy!</p><p>��Podobny jest on bogu nie�miertelnemu� � Rufus zacytowa� inny wers poetki z Lesbos.</p><p>Zapad�a niezr�czna cisza. Dziewczyna, kt�ra otworzy�a nam drzwi, trzyma�a si� w cieniu.</p><p>��Przejd�my wi�c do rzeczy � powiedzia�a Licynia. � Musisz ju� wiedzie�, �e oskar�ono mnie o post�powanie niegodne westalki� o romans z moim krewnym, Markiem Krassusem.</p><p>��Obi�o mi si� to o uszy.</p><p>��Nie jestem ju� m�oda i m�czy�ni mnie nie interesuj�. Oskar�enie jest absurdalne! To prawda, �e Krassus szuka mego towarzystwa na Forum i w teatrach. Narzuca mi si� bez przerwy� ale gdyby� ci oskar�yciele wiedzieli, o czym ze mn� rozmawia, kiedy jeste�my sami! Wierz mi, nie ma w tym nic romantycznego. Krassus s�ynie z chciwo�ci jak westalki z czysto�ci� ale nie b�d� si� o tym rozwodzi�. On ma swoj� lini� obrony, a ja swoj�. Za trzy dni odb�d� si� nasze rozprawy i s�d zadecyduje. Nie ma ani �wiadk�w, ani dowod�w �adnego aktu, kt�ry sta�by w sprzeczno�ci z moimi �lubami. W tym procesie chodzi jedynie o poni�enie Krassusa i nadw�tlenie wiary ludu w westalki. Niemo�liwe, aby znale�li si� s�dziowie, kt�rzy doszukaliby si� naszej winy. Jednak�e wskutek wydarze� dzisiejszej nocy sprawy mog� przybra� niekorzystny dla nas obr�t.</p><p>Licynia utkwi�a wzrok gdzie� w ciemnej przestrzeni, zmarszczy�a czo�o i zacz�a g�aska� zw�j z poezjami, jak gdyby nasz dialog zacz�� j� nagle mierzi� i zat�skni�a do koj�cych wers�w Safony. Kiedy po chwili zn�w si� odezwa�a, jej g�os by� senny i rozmarzony.</p><p>��Zosta�am po�wi�cona We�cie w wieku o�miu lat. Wszystkie westalki s� wybierane do s�u�by bogini w dzieci�stwie, zazwyczaj mi�dzy sz�stym i dziesi�tym rokiem �ycia. S�u�ymy przez co najmniej trzydzie�ci lat. Przez pierwsze dziesi�� jeste�my nowicjuszkami, uczymy si� tajemnic jak Fabia. � Licynia wskaza�a na posta� dziewczyny w mrocznym rogu pokoju. � Potem wykonujemy �wi�te obowi�zki: oczyszczamy �wi�tyni�, sk�adamy ofiary z soli i pilnujemy wiecznego ognia, �wi�cimy nowe �wi�tynie, bierzemy udzia� w religijnych obrz�dach i trzymamy stra� przy �wi�tych relikwiach. Po dwudziestu latach zostajemy nauczycielkami i przekazujemy wiedz� oraz tajemnice nowicjuszkom. Kiedy minie trzydzie�ci lat, wolno nam porzuci� �wi�te �ycie, ale nieliczne, kt�re wybieraj� t� drog�, na og� ko�cz� nieszcz�liwie. � Westchn�a ci�ko. � W domu westalek kobieta nabiera pewnych zwyczaj�w i oczekiwa�, wpada w rytm �ycia, kt�ry nie przystaje do �wiata za murami. Wi�kszo�� westalek umiera tak, jak �y�y: w czystej s�u�bie bogini i jej wiecznie p�on�cemu ogniowi. Czasami� � G�os jej zadr�a�. � Czasami, zw�aszcza we wczesnym okresie, mo�na ulec pokusie odej�cia od �lub�w czysto�ci. Konsekwencj� tego jest �mier�; nie zwyk�a, mi�osierna, ale los zbyt okropny, by nad nim rozmy�la�. Ostatni taki skandal zdarzy� si� przed czterdziestoma laty. Dziewica z dobrego domu zgin�a wtedy od uderzenia pioruna. Si�a ra�enia gromu rozdar�a jej szat� i ods�oni�a cia�o. Wr�bici orzekli, �e to boski znak m�wi�cy, �e westalki z�ama�y �luby. Trzy z nich oskar�ono o nieczysto�� wraz z ich rzekomymi kochankami i postawiono przed s�dem kap�a�skim. Jednej udowodniono win�, dwie pozosta�e oczyszczono z zarzut�w. Ludu to jednak nie zadowoli�o; na ulicach wrza�o, dop�ki nie zosta�a powo�ana specjalna komisja i proces wznowiono. Tym razem wszystkie trzy kap�anki uznano za winne. � Twarz Licynii si� wyd�u�y�a, a oczy rozb�ys�y w �wietle lampy. � Czy wiesz, jaka jest za to kara, Gordianusie? Kochanek jest publicznie biczowany na �mier�. Ponure widowisko, ale kara jest prosta i szybka. Z westalk� jest inaczej. Zabiera si� jej diadem i p��cienn� peleryn�. Sam <emphasis>Pontifex Maximus </emphasis>wymierza jej ch�ost�. P�niej ubiera si� j� jak trupa, pakuje do zakrytej lektyki i niesie przez Forum na czele procesji zap�akanych krewnych: dziewczyna musi prze�y� koszmar w�asnego pogrzebu. Na kra�cu miasta, przy bramie Kolli�skiej, czeka na ni� niewielki podziemny grobowiec, w kt�rym jest ��ko, lampa i st� z jedzeniem. Miejski kat opuszcza j� po drabinie do �rodka, ale nic jej nie robi; westalk� pozostaje osob� po�wi�con� bogini i �aden cz�owiek nie mo�e jej zabi�. Potem wyci�ga si� drabin�, zamyka wej�cie i zasypuje ziemi�. Decyzja o jej �yciu b�d� �mierci nale�y teraz do Westy.</p><p>��Pogrzebana �ywcem� � szepn�a ochryple Fabia, nerwowo si�gaj�c r�k� do ust.</p><p>��Tak, pogrzebana �ywcem. � G�os Licynii by� spokojny, ale zimny jak sama �mier�. Po chwili milczenia zerkn�a w d�, na zgnieciony zw�j Safony w r�ku. � Chyba pora wyja�ni� Gordianusowi, dlaczego go tu wezwali�my. � Od�o�y�a papirus i wsta�a. � Tego wieczoru do naszego domu wdar� si� intruz. �ci�lej m�wi�c, dw�ch intruz�w, a mo�e nawet trzech. M�czyzna przyszed� po zmroku do Fabii, twierdz�c, �e na jej wezwanie�</p><p>��Nieprawda! � krzykn�a m�oda kap�anka.</p><p>Licynia uciszy�a j� pal�cym spojrzeniem.</p><p>��Nakryto go w jej pokoju. Ale co gorsza� Sam zobaczysz, Gordianusie.</p><p><emphasis>Virgo Maxima </emphasis>wzi�a lamp� i poprowadzi�a nas korytarzem do innego pomieszczenia, mniejszego i skromniej urz�dzonego. �ciany zas�oni�te tu by�y ozdobnymi draperiami w barwie g��bokiej, ciemnej czerwieni, kt�ra zdawa�a si� wch�ania� �wiat�o z ma�ego paleniska w rogu. By�y tu tylko dwa meble: sofa do spania i krzes�o bez oparcia. Zauwa�y�em, �e sofa by�a �wie�o pos�ana; poduszki by�y strzepni�te i wyr�wnane, koc wyg�adzony. Na krze�le siedzia� m�czyzna. Gdy weszli�my, podni�s� g�ow�. Wbrew og�lnej modzie nie by� g�adko wygolony, lecz nosi� w�sk� i kr�tko przystrzy�on� br�dk�. Zdawa�o mi si�, �e na jego ustach widz� s�aby, jakby skrywany u�miech. Wygl�da� na troch� m�odszego ode mnie; oceni�em jego wiek na jakie� trzydzie�ci pi�� lat. W przeciwie�stwie do Cycerona mo�na by go nazwa� urodziwym. Nie znaczy to, �e by� wyj�tkowo przystojny; kiedy p�niej stara�em si� przywo�a� z pami�ci jego twarz, wiedzia�em tylko, �e mia� ciemne w�osy i zarost, oczy niebieskie i przenikliwe, a rysy regularne. Przy bliskim spotkaniu jednak by� zdecydowanie poci�gaj�cy, a w oczach ta�czy�y mu iskierki rozbawienia, kt�re musia�o si� udziela� chyba ka�demu w jego towarzystwie.</p><p>��Lucjusz Sergiusz Katylina � przedstawi� si�, wstaj�c z krzes�a.</p><p>Historia patrycjuszowskiego rodu Sergiusz�w si�ga czas�w Eneasza. W republice nie ma bardziej szacownego i powa�anego nazwiska. Samego Katylin� zna�em tylko ze s�yszenia. Jedni nazywaj� go czaruj�cym, inni �ajdakiem; wszyscy za� zgadzaj� si�, �e jest sprytny, cho� dla niekt�rych a� za bardzo. U�miechn�� si� do mnie p�g�bkiem i zn�w nie mog�em si� oprze� wra�eniu, �e w duchu jest czym� setnie ubawiony� ale czym?</p><p>��Powiedz mi, Gordianusie� � Przechyli� g�ow�, zwracaj�c si� do mnie. � Co ��czy pi�cioro ludzi w tym pokoju?</p><p>Zaskoczony obejrza�em si� na Rufusa, kt�ry tylko si� skrzywi�.</p><p>��Wszyscy wci�� oddychaj�! � wyja�ni� Katylina. � Podczas gdy sz�sty�</p><p>Podszed� do zas�ony na przeciwleg�ej �cianie i odsun�� j�, ukazuj�c wej�cie do innego korytarza. Na pod�odze le�a�o tam cia�o innego m�czyzny, wykr�cone w nienaturalny spos�b i z ca�� pewno�ci� martwe.</p><p>Rufus i Licynia gromili Katylin� wzrokiem za ten teatralny gest, za to Fabia by�a bliska �ez; �adne z nich jednak nie zdradza�o zaskoczenia. Wci�gn��em powietrze i ukl�kn��em przy zw�okach, przygl�daj�c si� im przez d�ug� chwil�. W ko�cu cofn��em si� i usiad�em na krze�le, t�umi�c md�o�ci. Widok cz�owieka z podci�tym gard�em nie nale�y do przyjemnych.</p><p>��To dlatego mnie tu wezwa�a�, Licynio? O tej katastrofie m�wi� Cycero?</p><p>��Morderstwo w domu westalek � szepn�a. � Niebywa�e �wi�tokradztwo!</p><p>Walczy�em z ogarniaj�c� mnie s�abo�ci�. Rufus poda� mi kubek wina, kt�ry z wdzi�czno�ci� natychmiast wychyli�em.</p><p>��Najlepiej b�dzie, gdy zaczniemy od samego pocz�tku � powiedzia�em. � Co, na Jowisza, tutaj robisz, Katylino?</p><p>Odchrz�kn�� i g�o�no prze�kn�� �lin�. Na ustach mign�� mu i zaraz zgas� u�mieszek, jakby by� tylko nerwowym tikiem.</p><p>��Wezwa�a mnie Fabia. Tak w ka�dym razie my�la�em.</p><p>��Jak to?</p><p>��Wcze�niej otrzyma�em ten li�cik.</p><p>Poda� mi skrawek papirusu, na kt�rym przeczyta�em:</p><empty-line/><p>Przyjd� natychmiast do mego pokoju w domu westalek. Nie zwa�aj na niebezpiecze�stwo. B�agam ci�, chodzi o m�j honor, a nie odwa�� si� zwierzy� nikomu innemu. Tylko ty mo�esz mi pom�c. Zniszcz ten list po przeczytaniu.</p><p>Fabia</p><empty-line/><p>Zastanawia�em si� przez chwil�, po czym zapyta�em:</p><p>��To ty wys�a�a� ten list, Fabio?</p><p>��Nie!</p><p>��Jak ci go dor�czono, Katylino?</p><p>��Pos�aniec przyni�s� go do mego domu na Palatynie. Wynaj�ty ch�opak z ulicy.</p><p>��Czy cz�sto otrzymujesz listy od westalek?</p><p>��Nigdy.</p><p>��A mimo to uwierzy�e�, �e to wezwanie od Fabii. Czy nie zaskoczy�a ci� taka intymna wiadomo�� od kap�anki Westy?</p><p>Katylina u�miechn�� si� szeroko.</p><p>��Westalki �yj� w cnocie, nie w odosobnieniu, Gordianusie. Nie powinno ci� dziwi�, �e znamy si� z Fabi�. Oboje pochodzimy ze starych rod�w. Spotykamy si� w teatrze, na Forum, na prywatnych ucztach. Ba! Odwiedza�em j� nawet, co prawda zawsze za dnia i w towarzystwie przyzwoitek, w domu westalek! Oboje interesujemy si� greck� poezj� i ceramik� z Arretium. W miejscach publicznych zawsze zachowywali�my si� bez zarzutu. Owszem, zaskoczy� mnie ten list, ale tylko dlatego �e jego tre�� by�a tak niepokoj�ca.</p><p>��Zdecydowa�e� si� jednak spe�ni� jej pro�b� i przyj�� tu w �rodku nocy, kpi�c z praw boskich i ludzkich?</p><p>Roze�mia� si� cicho. Czer� jego brody czyni�a jego u�miech jeszcze bardziej ol�niewaj�cym.</p><p>��Doprawdy, Gordianusie, czy� mo�e by� lepszy pow�d, by �ama� te prawa, ni� spieszenie na ratunek dziewicy Westy? Ma si� rozumie�, �e nie waha�em si� tu przyj��. � Spowa�nia� w jednej chwili i doda�: � Teraz wiem, �e nie powinienem przychodzi� tu sam.</p><p>���ledzono ci�?</p><p>��Id�c tu, nie by�em tego pewien. Ka�dy, kto noc� samotnie w�druje po Rzymie, wyobra�a sobie czaj�cych si� w ciemno�ci nieprzyjaci�. Ale gdy si� zastanowi�, to rzeczywi�cie nie mog� wykluczy�, �e kto� mnie obserwowa�.</p><p>��Jedna osoba czy wi�cej?</p><p>Wzruszy� ramionami.</p><p>��M�g� to by� ten cz�owiek? � Wskaza�em na zw�oki.</p><p>��Nigdy go przedtem nie widzia�em. � Katylina zn�w wzruszy� ramionami.</p><p>��Ubra� si� w ka�dym razie odpowiednio� czarny p�aszcz z kapturem. Gdzie jest narz�dzie zbrodni?</p><p>��Nie zauwa�y�e� go? � Katylina odsun�� zas�on� i wskaza� sztylet le��cy w ka�u�y krwi w g��bi korytarza.</p><p>Przynios�em lamp� i przyjrza�em mu si� bli�ej.</p><p>��Gro�na bro� Klinga d�uga jak m�skie rami� i do�� szeroka, a przy tym tak ostra, �e kraw�d� l�ni nawet spod krwi. To tw�j n�, Katylino?</p><p>��Oczywi�cie, �e nie! To nie ja go zabi�em.</p><p>��A kto?</p><p>��Gdyby�my to wiedzieli, nie by�by� tu teraz z nami. � Katylina przewr�ci� oczami, a potem si� u�miechn�� jak niewinne ch�opi�. W tej chwili trudno by�oby sobie wyobrazi�, �e m�g�by podci�� komukolwiek gard�o.</p><p>��Skoro ten sztylet nie nale�y do ciebie, to gdzie masz sw�j?</p><p>��Nie mam.</p><p>��Co takiego? Wybra�e� si� na nocny spacer przez p� Rzymu i nie zabra�e� broni?</p><p>Skin�� g�ow�.</p><p>��Jak mam ci uwierzy�, Katylino?</p><p>��Mo�esz mi wierzy� lub nie. Do domu westalek nie mam daleko z Palatynu, a droga przecie� wiedzie przez jedn� z lepszych dzielnic. Nie lubi� nosi� no�a. Zawsze si� skalecz�. � Przez jego usta przemkn�� zn�w ten szczeg�lny p�u�mieszek.</p><p>��Mo�e wi�c doko�czysz opowie�� o wydarzeniach tej nocy. Przyszed�e� tu z powodu sfa�szowanego, jak si� okaza�o, listu. Stan��e� pod drzwiami�</p><p>��I zasta�em je szeroko otwarte, jak zwykle. Przyznam, �e przest�pienie tego progu wymaga�o sporo odwagi, ale woko�o panowa�a cisza i by�em przekonany, �e nikt mnie nie widzi. Znam troch� rozk�ad budynku ze swoich dziennych wizyt u Fabii. Przyszed�em prosto do tego pokoju i zasta�em j� na krze�le, pogr��on� w lekturze. Wydawa�a si� zaskoczona moim przybyciem.</p><p>��Musisz mu uwierzy�. � Fabia zwraca�a si� przede wszystkim do Licynii. � Ja bym nigdy nie wys�a�a takiego listu. Nie mia�am poj�cia, �e on przyjdzie.</p><p>��I co by�o potem? � spyta�em.</p><p>Katylina wzruszy� ramionami.</p><p>��U�miali�my si� oboje po cichu.</p><p>��Ta sytuacja wyda�a si� wam zabawna?</p><p>��Dlaczego nie? Sam zawsze robi� kawa�y znajomym, a oni mnie. Uzna�em, �e to kt�ry� z nich mnie nabra�, ka��c mi gna� gdzie� po nocy, i to akurat tutaj. Przyznasz, �e to niez�e, co?</p><p>��Tak, tylko �e widz� tu trupa.</p><p>��Och, tak� � Katylina zmarszczy� nos. � Szykowa�em si� ju� do wyj�cia� no, troch� zamarudzi�em, delektuj�c si� t� smakowicie niebezpieczn� sytuacj�. Kt�ry m�czyzna post�pi�by inaczej? I wtedy rozleg� si� ten straszny krzyk. Podbieg�em do �ciany, odsun��em zas�on� i znalaz�em go jeszcze wij�cego si� na pod�odze.</p><p>��I �adnych �lad�w mordercy?</p><p>��Tylko ten n�. Jeszcze kr�ci� si� wko�o, ci�ni�ty wida� mgnienie oka wcze�niej.</p><p>��Nie pr�bowa�e� po�cigu?</p><p>��By�em jak sparali�owany. A po chwili zacz�y ju� nadbiega� westalki.</p><p>��Krzyk by�o s�ycha� w ca�ym domu � wtr�ci�a Licynia. � Ja przysz�am pierwsza, inne wkr�tce potem.</p><p>��I co zobaczy�a�?</p><p>��Zw�oki, oczywi�cie. Fabia i Katylina stali blisko siebie�</p><p>��Czy mog�aby� opisa� to dok�adniej?</p><p>��Nie rozumiem.</p><p>��Licynio, zmuszasz mnie do niedelikatno�ci. Jak byli oboje ubrani?</p><p>��Jak to jak? Tak samo jak teraz. On w tunice, Fabia w szacie kap�anki.</p><p>��A ��ko?</p><p>��Wygl�da�o tak samo. Nikt na nim wcze�niej nie le�a�. Je�li insynuujesz, �e�</p><p>��Niczego nie insynuuj�, Licynio. Chc� tylko ujrze� to zdarzenie tak, jak by�o naprawd�.</p><p>��A widok by� niespotykany � wtr�ci� Katylina, przymykaj�c sennie oczy. � Trup w ka�u�y krwi, sztylet, sze�� westalek kr�c�cych si� wok� jak frygi� Pomy�l tylko, jaki to nadzwyczajny moment! Ilu m�czyzn mo�e si� pochwali� udzia�em w podobnej szalonej� i zmys�owej� scenie?</p><p>��Bredzisz, Katylino! � skarci� go Rufus z niesmakiem.</p><p>��I nikt nie spostrzeg� uciekaj�cego mordercy? � spyta�em. � Ani ty, Licynio, ani �adna z westalek?</p><p>��Nie. Oczywi�cie na dziedzi�cu by�o tak samo ciemno jak teraz, ale natychmiast pos�a�am niewolnice, by zamkn�y i zaryglowa�y drzwi.</p><p>��Jest wi�c mo�liwe, �e zamkn�y�cie zab�jc� tu, w domu?</p><p>��Na to liczy�am. Ale zd��yli�my ju� przeszuka� wszystko i nikogo nie znalaz�y�my.</p><p>��To znaczy, �e uciek�. No, chyba �e Katylina sam wymy�li� t� tajemnicz� posta�</p><p>��Nie! � krzykn�a Fabia. � Katylina m�wi prawd�. Wszystko dzia�o si� tak, jak to opisa�.</p><p>Katylina roz�o�y� r�ce i uni�s� brwi.</p><p>��No, widzisz, Gordianusie. Czy westalka mog�aby k�ama�?</p><p>��Katylino, to nie s� �arty! Musisz sobie zdawa� spraw�, jak to wszystko wygl�da. Kto poza tob� m�g�by mie� pow�d, by zamordowa� intruza?</p><p>Na to ju� nie znalaz� odpowiedzi.</p><p>��Nie jestem ekspertem od prawa religijnego � ci�gn��em � ale trudno mi sobie wyobrazi� powa�niejszy wyst�pek od pope�nienia morderstwa w domu westalek. Nawet je�li potrafisz w jaki� spos�b wyt�umaczy� swoj� obecno�� w tym domu� a niewielu s�dzi�w przyj�oby za dobr� monet� twoje t�umaczenie o sfa�szowanym li�cie albo o kawa�ach� to jednak pozostaje kwestia zabitego cz�owieka. W zwyczajnej sprawie o morderstwo rzymski obywatel mo�e si� uda� na wygnanie do jakiego� obcego kraju, zamiast stawa� przed s�dem, ale kiedy w gr� wchodzi jeszcze �wi�tokradztwo, w�adze maj� zwi�zane r�ce i nie ma co liczy� na �agodny wymiar kary. Chyba �e uciekniesz jeszcze tej nocy�</p><p>Katylina wbi� we mnie przenikliwe spojrzenie. Jego oczy wydawa�y mi si� teraz niesamowicie niebieskie, jakby gdzie� w ich g��bi ta�czy�y b��kitne p�omienie.</p><p>��Chocia� sobie �artuj� i m�wi� zagadkami, Gordianusie, nie my�l, �e nie rozumiem, w jakiej si� znalaz�em sytuacji. Nie, nie b�d� chy�kiem ucieka� z Rzymu jak wystraszony kundel, zostawiaj�c m�od� westalk� sam� wobec tak powa�nego oskar�enia.</p><p>Fabia zacz�a p�aka�, a Katylina zagryz� warg�.</p><p>��Je�li to co� wi�cej ni� kawa�� a na to wskazuje obecno�� zw�ok� to chyba wiem, kto mo�e si� za tym kry�.</p><p>��By�by to dobry pocz�tek � powiedzia�em. � Kto?</p><p>��Ten sam cz�owiek, kt�ry stoi za oskar�eniem przeciwko Licynii i Krassusowi. Nazywa si� Publiusz Klodiusz. Znasz go?</p><p>��Oczywi�cie, cho� tylko ze s�yszenia. Pod�egacz t�umu, wichrzyciel�</p><p>��I m�j osobisty wr�g. Cz�owiek, kt�ry nieustannie co� knuje. M�czyzna wyzuty z moralno�ci nie powstrzyma�by si� przed wci�gni�ciem westalek w afer� z morderstwem, byle tylko zaszkodzi� swoim nieprzyjacio�om.</p><p>��Podejrzewasz wi�c, �e to �w Klodiusz zwabi� ci� tutaj za pomoc� fa�szywego listu i �ledzi� po drodze. Ale dlaczego mia�by posy�a� swojego cz�owieka za tob� a� tutaj? Przecie� wystarczy�oby kaza� mu podnie�� alarm na ulicy, zamykaj�c ci� we wn�trzu. Wci�� nie znamy motywu jego zamordowania.</p><p>��Nic wi�cej nie mog� ci powiedzie�. � Katylina wzruszy� ramionami.</p><p>��No c�, zrobi�, co w mojej mocy. � Pokr�ci�em z pow�tpiewaniem, g�ow�. � Chcia�bym przes�ucha� pozosta�e westalki i wszystkie niewolnice, jakie dzi� by�y w domu, ale z tym mo�emy zaczeka� do rana. By� mo�e uda mi si� odnale�� tego ch�opaka, kt�ry dor�czy� ci list, i tym tropem doj�� do Publiusza Klodiusza czy kogokolwiek innego. Mo�liwe, �e znajd� te� cz�owieka czy ludzi, kt�rzy ci� dzisiaj �ledzili, je�eli tak naprawd� by�o; mo�na by wydoby� od nich, co wiedz� o zabitym i dlaczego tu by�. To b�d�, oczywi�cie, tylko poszlaki, ale mo�e odkryj� co�, co przyda si� twojemu obro�cy, Katylino. Wygl�da to jednak kiepsko. Nie mam ju� dzisiaj nic do roboty, cho� mo�e warto by raz jeszcze przeszuka� ca�y dom.</p><p>��Ju� to zrobi�y�my. Bez rezultatu � odpar�a Licynia.</p><p>��Ale mo�emy to zrobi� jeszcze raz � wtr�ci�a Fabia. � Prosz� ci�, <emphasis>Virgo Maxima</emphasis>!</p><p>��Niech wi�c tak b�dzie. � Najwy�sza kap�anka skin�a g�ow�. � Wezwij kilka niewolnic i ka� im zabra� no�e z kuchni. Zajrzymy w ka�dy zak�tek.</p><p>��Id� z wami � zadeklarowa� si� Katylina. � �eby ci� chroni� � Zwr�ci� si� do Fabii. � Ten, kt�rego szukamy, jest w ko�cu zdesperowanym morderc�.</p><p>Licynia niech�tnie si� skrzywi�a, ale nie zaprotestowa�a.</p><empty-line/><p>Wewn�trzny dziedziniec domu westalek pogr��ony by� w niemal zupe�nej ciemno�ci. Przystan��em w portyku, by pozwoli� oczom przywykn�� do nowych warunk�w. Rufus wpad� na mnie z ty�u, a� si� zachwia�em, a spod sanda�a wyprysn�� mi kamyk i potoczy� si� na �rodek; jego stukot w tej ciszy wyda� mi si� niezwykle g�o�ny. Od strony sadzawki dobieg� cichy plusk. Ten d�wi�k mnie zaskoczy�; serce zabi�o mi �ywiej. To znowu ta �aba, pomy�la�em. W ka�dym cieniu widzia�em jednak upiora, cho� w duchu udziela�em sobie za to reprymendy. W taki sam spos�b Katylina m�g� sobie wyobra�a�, �e �ledz� go nie istniej�cy wrogowie. Nie mog�em jednak pozby� si� wra�enia, �e nie jeste�my tu z Rufusem sami. Z pobliskiej �wi�tyni dobiega� przyt�umiony odleg�o�ci� �piew westalek, jakby wisz�cy w powietrzu nad naszymi g�owami. Przysiad�em na �awce tu� obok rosn�cych u brzegu sadzawki trzcin i zagapi�em si� na rozgwie�d�one niebo odbite w czarnej powierzchni wody. Rufus usiad� przy mnie.</p><p>��Co o tym my�lisz, Gordianusie?</p><p>��My�l�, �e znale�li�my si� na g��bokiej wodzie.</p><p>��Wierzysz Katylinie?</p><p>��A ty?</p><p>��Ani troch�! To cz�owiek na wskro� fa�szywy, urocza forma i zupe�ny brak tre�ci.</p><p>��Pewnie por�wnujesz go z Cyceronem i go�� wypada blado, co?</p><p>��Zgadza si�.</p><p>��Mimo to taka spontaniczna reakcja na zwariowany list pasuje do jego charakteru, prawda? Zrobi�by to dla samego dreszczyku i z ciekawo�ci. Ta cz�� jego historii wydaje si� wiarygodna. A mo�e mamy do czynienia z przebieg�ym lisem, kt�ry sam spreparowa� t� wiadomo��, �eby w razie wpadki m�c si� ni� zas�oni�?</p><p>��Z pewno�ci� sta� go na taki wybieg.</p><p>��Nie by�bym taki pewny. Je�li za� chodzi o jego win� lub niewinno�� w kwestii samego zab�jstwa, to przyznam, �e jestem pod wra�eniem tej wzmianki o no�u wci�� wiruj�cym na pod�odze. To zbyt uderzaj�cy szczeg�, aby go wymy�li� na poczekaniu.</p><p>��Nie doceniasz jego sprytu, Gordianusie.</p><p>��A mo�e to ty nie doceniasz jego szlachetno�ci? Kto wie, czy to nie Fabia zabi�a intruza, a Katylina k�amie, by j� os�oni�?</p><p>��Nie, to ju� czysty absurd! Dziewczyna jest delikatna i strachliwa�</p><p>��I bardzo w nim zakochana. Nie dostrzeg�e� tego, Rufusie? Nie s�dzisz, �e mog�aby zabi� w przyp�ywie sza�u, aby chroni� kochanka?</p><p>��To zbyt fantastyczny scenariusz, Gordianusie.</p><p>��Mo�e masz racj�. To ta daleka pie�� i blask gwiazd pobudzaj� moj� wyobra�ni�. Zacz��em ju� nawet rozwa�a� mo�liwo��, �e ten cz�owiek zgin�� z r�ki Licynii�</p><p>��Kap�anki? Ale po c� mia�aby�</p><p>��Dla odwr�cenia uwagi od gro��cego jej samej procesu. Dla zemsty na m�odych kochankach� przyjmijmy, �e nimi s�� bo jest o nich szale�czo zazdrosna. Albo przeciwnie, aby ich ochroni�, zabijaj�c obserwuj�cego ich szpiega� dlatego �e z wiekiem sta�a si� sentymentalna, jak ja. Ale jej plan si� nie powi�d�, bo ofiara zd��y�a krzykn�� i zbieg�y si� pozosta�e westalki�</p><p>��G��bokie wody� � Rufus pokiwa� g�ow�. � Czy kiedykolwiek dowiemy si� prawdy?</p><p>��Na pewno poznamy jej drobne kawa�eczki. Mo�e powinni�my szuka� tam, gdzie nie spodziewamy si� jej znale��?</p><p>Przetar�em oczy, ziewn��em i przymkn��em powieki� na chwil�, jak mi si� zdawa�o. Ockn��em si� gwa�townie pod dotkni�ciem czyjej� r�ki. Nade mn� sta� Katylina.</p><p>��Jak tam przeszukiwanie? � spyta�em.</p><p>��Bezowocne. Zagl�dali�my za ka�d� zas�on�, pod ka�de ��ko, a nawet do ka�dego nocnika.</p><p>��W takim razie chyba wr�c� teraz do domu, je�li Licynia b�dzie tak uprzejma i zapewni mi lektyk�. Zaczekam na zewn�trz. � Ruszy�em ku zaryglowanym teraz masywnym drzwiom wej�ciowym. � Zapewne to moja pierwsza i ostatnia wizyta w tym miejscu i o takiej porze. To by�o do�wiadczenie, kt�rego nie zapomn�.</p><p>��I mam nadziej�, �e nie okaza�o si� nieprzyjemne � odrzek� Katylina, �ciszaj�c g�os. � Zrobisz dla mnie, co b�dziesz m�g�, prawda? Zacznij w�szy� w tej sprawie, odszukaj tego pos�a�ca, dowiedz si� jak najwi�cej o Klodiuszu i jego knowaniach. Ja nie zapominam o przyjacio�ach, Gordianusie. Kiedy�, w przysz�o�ci, odwdzi�cz� ci si�.</p><p>��Jasne. � Kiwn��em g�ow�, dodaj�c w duchu: �Je�li masz przed sob� jak�� przysz�o��, Katylino�.</p><p>Ta sama westalka, kt�ra nas wpu�ci�a, teraz przysz�a odryglowa� drzwi. Stara�a si� nie patrze� na nas, a zw�aszcza na Katylin�. Gdy ci�kie wrota si� uchyla�y, od sadzawki dobieg�o g�o�niejsze chlupni�cie. U�miechn��em si� do kap�anki.</p><p>���aby nie mog� dzi� zasn��.</p><p>Pokr�ci�a g�ow�.</p><p>��W naszej sadzawce nie ma �ab � powiedzia�a.</p><p>Drzwi si� za nami zatrzasn�y i us�ysza�em stukot zasuwanego rygla. Powoli zszed�em schodami na ulic�. Przez Forum powia� wiatr, nios�cy zapach deszczu. Podnios�em g�ow� i zobaczy�em, �e gwiazdy jedna po drugiej znikaj� pod czarnym p�aszczem chmur zasnuwaj�cych niebo od zachodu. Nagle, jak w objawieniu, poj��em prawd�.</p><p>Wbieg�em z powrotem po stopniach i zastuka�em do drzwi, najpierw delikatnie, potem, kiedy nie by�o odzewu, zacz��em wali� w nie pi�ci�. Po chwili drgn�y i si� otworzy�y. Westalka patrzy�a na mnie, nic nie rozumiej�c. Katylina i Fabia stali przy sadzawce, a kawa�ek dalej zobaczy�em Rufusa i Licyni�. Podszed�em do nich szybko, niemal namacalnie czuj�c dziwn� atmosfer� tego zakazanego miejsca, aur� �wi�to�ci i �mierci, podkre�lon� nieustannym skandowaniem s�cz�cym si� z daleka i ch�odnym, s�abym �wiat�em gwiazd.</p><p>��Morderca nadal jest w tych murach � oznajmi�em. � Tu, w�r�d nas!</p><p>Wszyscy obecni wymienili podejrzliwe spojrzenia. Licynia cofn�a si� o krok; nawet Fabia i Katylina odsun�li si� od siebie.</p><p>��Czy macie jeszcze bro�, kt�r� zabrali�cie na przeszukiwanie domu? � spyta�em.</p><p>Licynia i Fabia wyci�gn�y z fa�d�w szat po kuchennym no�u.</p><p>��A ty, Rufusie?</p><p>Okaza�o si�, �e tak jak ja, m�ody augur ma przy sobie kr�tki sztylet. Tylko Katylina nie by� uzbrojony. Podszed�em na skraj sadzawki.</p><p>��Kiedy tu wchodzi�em po raz pierwszy, zauwa�y�em wyrastaj�ce z wody trzciny, ale tylko na �rodku. Tymczasem ta k�pka jest tu� przy brzegu. Co� pluszcze w wodzie, a podobno nie ma tu �ab.</p><p>Wyci�gn��em r�k� i wyrwa�em trzciny jednym szybkim szarpni�ciem, ciskaj�c je na bruk dziedzi�ca. W chwil� potem z wody wynurzy� si� m�czyzna, krztusz�c si� i parskaj�c. Rzuci� si� do ucieczki, ale po�lizn�� si� na kamieniach, walcz�c z kr�puj�cym ruchy mokrym odzieniem, przylegaj�cym mu do cia�a jak zbroja. Mia� na sobie czarny p�aszcz z kapturem, jak jego martwy towarzysz. W ciemno�ci wygl�da� jak potw�r z sennego koszmaru. Nagle co� b�ysn�o w jego r�ku; rzuci� si� ku mnie z dobytym sztyletem.</p><p>Chocia� nieuzbrojony, w�a�nie Katylina pierwszy stawi� czo�o napastnikowi. Zderzyli si�, zwarli i wpadli do sadzawki. Wbiegli�my z Rufusem za nimi do wody, ale w tej kot�owaninie w ciemno�ciach nie mogli�my nic pom�c. Walka zreszt� sko�czy�a si� r�wnie nagle, jak wybuch�a. Ociekaj�cy wod� Katylina podni�s� si� na czworaki. Oczy mia� otwarte szeroko, jakby sam si� dziwi� swojemu wyczynowi. Nieznajomy wi� si� konwulsyjnie przy brzegu, otoczony plam� czego� jeszcze ciemniejszego od wody. Nawet w zupe�nym mroku nie mia�em w�tpliwo�ci: to krew.</p><p>��Pom�cie mi wyci�gn�� go z wody � powiedzia�em. � Rufusie, szybko!</p><p>Wywlekli�my m�czyzn� na bruk. Jego r�ka wci�� by�a zaci�ni�ta na r�koje�ci no�a, wbitego g��boko w pier�. On te� mia� szeroko otwarte oczy. Drga� jeszcze, ale na twarzy � ocienionej parodniowym zarostem, z grubym nosem i stercz�cymi brwiami � malowa� mu si� dziwny spok�j. Zaalarmowane ha�asem niewolnice wyleg�y na dziedziniec i zebra�y si� wok� nas. Ze �wi�tyni po drugiej stronie ulicy wci�� dobiega� monotonny �piew kap�anek. Tak jak Cycero � i zapewne jak Katylina � nie nale�� do szczeg�lnie religijnych. Nie mog�em si� jednak oprze� my�li, �e oto sam Jowisz okaza� mu �ask� w tej chwili. Czy zab�jca przyzna�by si� przed �mierci� do winy, gdyby przez niebo nie przemkn�a b�yskawica? Umieraj�cy j� zauwa�y� i jeszcze szerzej otworzy� oczy. Rufus przykl�kn�� przy nim i dotkn�� jego r�ki �ciskaj�cej r�koje�� no�a.</p><p>��Jestem augurem � powiedzia� tonem nad wiek powa�nym. Mimo niesfornej rudej czupryny, pieg�w i l�ni�cych br�zowych oczu wcale nie wygl�da� teraz jak ch�opiec. � Odczytuj� auspicje.</p><p>��B�yskawica� � j�kn�� m�czyzna.</p><p>��Tak. Po twojej prawej stronie, jak r�ka �ciskaj�ca sztylet w twoim sercu.</p><p>��To z�y omen? M�w, augurze!</p><p>��Bogowie przyszli po ciebie�</p><p>��Och, nie!</p><p>��I patrz, gdzie ci� znale�li. W domu westalek, z r�kami zbroczonymi krwi� cz�owieka, kt�rego zabi�e�. Rozgniewa�e� ich�</p><p>Niebo roz�wietli�a kolejna b�yskawica. Grom przetoczy� si� nad nami g�uchym echem.</p><p>��Jestem bezbo�nikiem! Obrazi�em bog�w�</p><p>��Tak, i najlepiej zrobisz, je�li postarasz si� za�agodzi� ich gniew. Wyznaj swoj� zbrodni� tu, w obecno�ci <emphasis>Virgo Maxima.</emphasis></p><p>M�czyzna zadygota� tak gwa�townie, �e pomy�la�em, i� w�a�nie umar�. Po chwili jednak odezwa� si� znowu.</p><p>��Wybaczcie mi�</p><p>��Dlaczego tu przyszed�e�?</p><p>���ledzi�em Katylin�.</p><p>��Z czyjego rozkazu?</p><p>��Publiusza Klodiusza.</p><p>��Wiedzia�em! � szepn�� Katylina.</p><p>��Co kazano wam zrobi�?</p><p>��Mieli�my niepostrze�enie w�lizn�� si� za nim do tego domu i podpatrywa� go w pokoju westalki. Mia�em czeka� na najbardziej kompromituj�cy moment� ale oni do ko�ca nie zdj�li ubra�! � Za�mia� si� kr�tko i j�kn�� z b�lu.</p><p>��I co dalej?</p><p>��Potem mia�em zabi� Gnejusza.</p><p>��Twojego towarzysza?</p><p>��Tak.</p><p>��Ale dlaczego? Po co zabija� koleg�?</p><p>��Znasz lepszy spos�b, by ostatecznie zniszczy� Katylin�, ni� sprawi�, �e zostanie przy�apany nago z westalk�? I to z trupem i zakrwawionym no�em w pokoju? Tylko �e oni nie� zdj�li� ubra�! � Za�mia� si� znowu; z k�cika ust pociek�a mu krew. � No to w ko�cu poder�n��em Gnejuszowi gard�o. Biedny g�upiec w og�le si� tego nie spodziewa�! Mia�em potem po cichu si� zmy� i podnie�� alarm tu� za drzwiami, na ulicy. Sk�d mog�em wiedzie�, �e Gnejusz tak si� rozedrze? Rzuci�em n� na pod�og� tak kaza� Klodiusz, na miejscu musi by� narz�dzie zbrodni, powiedzia�� Zabra�em za to jego sztylet i uciek�em na dziedziniec. Ale nagle wsz�dzie zacz�y si� zapala� lampy i drog� do wyj�cia mia�em odci�t�. Przypomnia�em sobie sztuczk�, kt�rej mnie nauczy� w wojsku stary centurion. W�lizn��em si� cicho do sadzawki i wyci��em par� trzcin do oddychania. Kiedy po jakim� czasie si� wynurzy�em, �eby sprawdzi� sytuacj�, drzwi by�y zamkni�te i pilnowane przez westalk�! Wlaz�em zn�w do wody i czeka�em. To by�o jak �mier� le�ysz i gapisz si� spod powierzchni na niebo i gwiazdy�</p><p>B�yskawice ta�czy�y teraz nad nami wsz�dzie, i z lewa, i z prawa. Kt�ra� uderzy�a bardzo blisko; powietrze rozdar� og�uszaj�cy grzmot, a z nieba lun�y potoki deszczu. Zab�jca drgn�� po raz ostatni, zesztywnia� i zaraz potem zwiotcza�.</p><empty-line/><p>Jak wszyscy w Rzymie wiedz�, procesy obu westalek � Licynii i Fabii � i ich rzekomych kochank�w zako�czy�y si� wyrokami uniewinniaj�cymi wszystkich oskar�onych. Licynia i Krassus stan�li przed s�dem jednocze�nie. Jego linia obrony by�a dot�d niespotykana, ale okaza�a si� skuteczna. Twierdzi�, �e powodem jego natr�tnego nagabywania Licynii nie by�o po��danie, ale� zach�anno��. <emphasis>Virgo Maxima </emphasis>jest podobno w�a�cicielk� willi na przedmie�ciu, kt�r� on koniecznie chcia� od niej naby� po okazyjnej cenie. S�dziowie przyj�li to t�umaczenie, nawet nie mrugn�wszy okiem, co mo�e by� miar� jego opinii chciwca. Krassus najad� si� wstydu i sta� si� na jeden sezon przedmiotem dowcip�w, ale s�ysza�em potem, �e nie przesta� si� naprzykrza� Licynii dop�ty, dop�ki rzeczywi�cie nie wyd�bi� od niej tej posiad�o�ci za odpowiedni� dla siebie cen�.</p><p>Oddzielne rozprawy Fabii i Katyliny szybko przerodzi�y si� w polityczn� awantur�. Rzuca�a si� w oczy nieobecno�� Cycerona, ale w obronie obydwojga przemawiali najbardziej szanowani oratorzy, jak Pizo, Katulus i jedyny chyba cz�owiek w Rzymie, kt�ry uchodzi za jeszcze mniej podatnego na pokusy erotyczne ni� Cycero: Marek Kato. To on w�a�nie rzuca� tak �mia�e insynuacje na temat machinacji Klodiusza (nie do udowodnienia, jako �e obaj zab�jcy nie �yj�, a sprawa morderstwa zosta�a szybko zatuszowana, niemniej dotkliwie odczuwalne), �e Klodiusz uzna� za stosowne znikn�� z Rzymu i na kilka miesi�cy zaszy� si� w Bajach w oczekiwaniu na opadni�cie emocji. Cycero dzi�kowa� p�niej Katonowi za obron� honoru jego szwagierki, na co ten odrzek� wynio�le, �e nie zrobi� tego dla Fabii, ale dla dobra Rzymu. Dobrana z nich para sztywniak�w!</p><p>Katylina r�wnie� zosta� oczyszczony z zarzutu uwiedzenia Fabii. To, �e zastano ich z westalk� w ubraniach, przewa�y�o szal� na jego korzy��. Je�li chcecie zna� moj� opini�, nie jestem przekonany co do jego winy czy niewinno�ci. Wydaje mi si� dziwne, �e strawi� tyle czasu na emablowaniu dziewicy, kt�ra �lubowa�a czysto��, je�eli jego intencje by�y szlachetne. Sk�d Klodiusz m�g� wiedzie�, �e Katylina b�dzie got�w spe�ni� pro�b� Fabii ze sfa�szowanego listu, je�eli nie mia� powod�w do podejrze�, �e ci dwoje s� kochankami? Kilkakrotnie powt�rzona skarga zab�jcy, �e �oni nie zdj�li ubra�!� na poz�r przemawia za niewinno�ci� obojga, ale przecie� jest wiele r�nych rzeczy, kt�re dwoje ludzi mo�e robi� bez rozbierania si� Zamiary Katyliny i motywy jego post�powania pozostaj� dla mnie na razie tajemnic�.</p><p>Up�yn�o wiele czasu od zako�czenia proces�w, kiedy niespodziewanie dosta�em prezent od <emphasis>Virgo Maxima: </emphasis>zw�j papirusu z zebranymi wierszami Safony. Eko, dzi� siedemnastolatek i pilny student greki, o�wiadczy�, �e to jego ulubiona ksi��ka, cho� w�tpi�, czy w jego wieku mo�na doceni� z�o�one subtelno�ci tej poezji. Lubi� czasem wzi�� ten zw�j z p�ki, zw�aszcza w d�ugie, bezksi�ycowe noce i czyta� po cichu na g�os:</p><empty-line/><p>Ksi�yc ju� zaszed� i zasz�y Plejady,</p><p>I p�noc blisko; tak p�yn� godziny,</p><p>A ja w mym �o�u � samotna.</p><empty-line/><p>Ten ust�p szczeg�lnie przywodzi mi na my�l Licyni�, siedz�c� w samotno�ci w swej komnacie w domu westalek.</p></section><section><title><p>�YCIE I CZASY GORDIANUSA POSZUKIWACZA</p></title><p>Niniejsze kalendarium prezentuje porz�dek chronologiczny opowiada� zawartych w tym tomie oraz dotychczas wydanych powie�ci z cyklu �Roma sub rosa�, jak r�wnie� pewnych istotnych wydarze� w rodzaju narodzin i �mierci wybranych os�b. Pory roku, miesi�ce i (gdzie to mo�liwe) konkretne daty podane s� w nawiasach.</p><empty-line/><p>Rok 110 Narodziny Gordianusa </p><p>108 Na �wiat przychodzi Lucjusz Sergiusz Katylina </p><p>106 W okolicach Arpinum rodzi si� Cycero (3 kwietnia), a w Aleksandrii � Bethesda </p><p>100 Narodziny Gajusza Juliusza Cezara (data tradycyjna) </p><p>90 Akcja opowiadania <emphasis>Kot z Aleksandrii. </emphasis>Gordianus poznaje filozofa Diona i Bethesd�. W Rzymie rodzi si� Eko </p><p>84 W okolicach Werony przychodzi na �wiat przysz�y poeta Katullus </p><p>82-80 Dyktatura Sulli </p><p>80 Akcja <emphasis>Rzymskiej krwi </emphasis>(maj). Proces Sekstusa Roscjusza z Cyceronem jako obro�c�. Akcja opowiadania <emphasis>�mier� nosi mask� </emphasis>(15-16 wrze�nia). Bethesda opowiada Gordianusowi o Skarbcu kr�la Proteusza (lato) </p><p>79 Rodzi si� Meto </p><p>78 �mier� Sulli. Akcja opowiadania <emphasis>Fa�szywy testament </emphasis>(18-28 maja). Gordianus poznaje Lucjusza Klaudiusza. Akcja opowiadania <emphasis>Lemury </emphasis>(pa�dziernik). Juliusz Cezar w pirackiej niewoli (zima) </p><p>77 Akcja opowiadania <emphasis>Ma�y Cezar i piraci </emphasis>(od wiosny do sierpnia). Gordianus bierze do domu Belbona. Akcja opowiadania <emphasis>Srebro Saturnali�w </emphasis>(grudzie�) </p><p>76 Akcja opowiadania <emphasis>Kr�l pszcz� i mi�d </emphasis>(koniec kwietnia) </p><p>74 Oppianikus staje przed s�dem i zostaje skazany za liczne przest�pstwa. Gordianus opowiada Lucjuszowi Klaudiuszowi histori� kota z Aleksandrii (lato) </p><p>73 Akcja <emphasis>Domu westalek </emphasis>(wiosna). Wybucha bunt niewolnik�w pod wodz� Spartakusa (wrzesie�) </p><p>72 Oppianikus zamordowany. Akcja <emphasis>Ramion Nemezis </emphasis>(wrzesie�). Zab�jstwo Lucjusza Licyniusza w Bajach </p><p>71 Ostateczna kl�ska Spartakusa (marzec) </p><p>70 Gordianusowi i Bethesdzie rodzi si� Gordiana (Diana) (sierpie�). Narodziny Wergiliusza </p><p>67 Pompejusz oczyszcza morze z pirat�w </p><p>63 Akcja <emphasis>Zagadki Katyliny </emphasis>(powie�� zaczyna si� 1 czerwca 63 r. p.n.e., ko�czy za� w sierpniu 58 r. p.n.e.). Cycero konsulem. Spisek Katyliny </p><p>60 Ekonowi i Menenii rodz� si� bli�ni�ta Tytus i Tytania (wiosna). Cezar, Pompejusz i Krassus tworz� pierwszy triumwirat </p><p>56 Akcja <emphasis>Rzutu Wenus </emphasis>(od stycznia do 5 kwietnia). Morderstwo filozofa Diona z Aleksandrii </p><p>52 Pompejusz buduje pierwszy sta�y teatr w Rzymie </p><p>55 Akcja <emphasis>Morderstwa na Via Appia </emphasis>(od 18 stycznia do kwietnia.) Zab�jstwo Klodiusza i spalenie gmachu senatu </p></section><section><title><p>OD AUTORA</p></title><p>Jak dot�d, r�nice w czasie akcji powie�ci o przygodach Gordianusa Poszukiwacza wynosi�y od czterech do dziewi�ciu lat. Nie wszystkim czytelnikom podoba�y si� takie kwantowe skoki. Po pierwsze, Gordianus si� starzeje, a jego dzieci dorastaj�, w zbyt szybkim tempie. Mo�na si� sprzecza�, �e przydaje to tylko ca�emu cyklowi realno�ci, skoro takie samo niepokoj�ce poczucie szybko�ci przemijania jest powszechne w prawdziwym �yciu, ale ci, kt�rzy lubi� czyta� powie�ciowe serie, a zw�aszcza sensacyjne, woleliby zapewne, aby ten czas up�ywa� z szybko�ci� bardziej przypominaj�c� przesuwanie si� lodowca. Dla nich nast�pna ksi��ka mog�aby si� zaczyna� zaraz na drugi dzie� po poprzedniej� a nie o kilka lat p�niej!</p><p>Moim zamys�em przy tworzeniu cyklu �Roma sub rosa� by�o stworzenie fikcyjnego przedstawienia ostatnich, burzliwych lat republiki rzymskiej, okresu od dyktatury Sulli w 80 r. p.n.e. do zab�jstwa Juliusza Cezara w 44 r. p.n.e., a by� mo�e i dalej. Nie mia�em problemu z wpleceniem w ka�d� powie�� w�tku sensacyjnego, jako �e w �r�d�ach historycznych nie brakuje cios�w sztyletem, otru�, proces�w o morderstwa i ca�ej masy podobnych wyst�pk�w. Stara�em si� te� jednak zbudowa� ka�d� z nich wok� jakiego� znacz�cego wydarzenia historycznego, kt�re samo w sobie mog�oby stanowi� kanw� oddzielnej ksi��ki, jak dyktatura Sulli i adwokacki debiut Cycerona <emphasis>(Rzymska krew), </emphasis>bunt niewolnik�w pod wodz� Spartakusa <emphasis>(Ramiona Nemezis), </emphasis>konsulat Cycerona i spisek Katyliny <emphasis>(Zagadka Katyliny), </emphasis>proces Marka Celiusza i dekadenckie �stracone pokolenie� Klodii i Katullusa (<emphasis>Rzut Wenus), </emphasis>czy wreszcie morderstwo Klodiusza, proces Milona i pocz�tek ko�ca republiki balansuj�cej na kraw�dzi wojny domowej <emphasis>(Morderstwo na Via Appia). </emphasis>Takie za�o�enie wymusza�o niejako umiejscowienie akcji kolejnych powie�ci w kilkuletnich odst�pach, to si� jednak mo�e zmieni� w przysz�ych tomach<sup>*</sup>, w kt�rych wybucha wojna mi�dzy Pompejuszem i Cezarem i wydarzenia zaczynaj� biec szybciej. Mo�liwe, �e Gordianus b�dzie m�g� starze� si� wolniej i korzysta� ze swej w mozole zdobytej m�dro�ci �yciowej.</p><p>Czasem w swoich poszukiwaniach i badaniach trafiam na intryguj�ce zagadki i skrawki informacji, kt�re nie zas�uguj� na ca�� powie��, niemniej stanowi� fascynuj�cy temat. I tu w�a�nie przydaje si� forma kr�tkich opowiada�.</p><p>Czytaj�c mow� Cycerona w obronie Aulusa Kluencjusza, znalaz�em taki w�a�nie k�sek, kt�ry zainspirowa� mnie do stworzenia pierwszego opowiadania � <emphasis>Fa�szywego testamentu. </emphasis>Nazwiska Oppianikusa i Azuwiusza, sprawa testamentu i przekupienie edyla Kwintusa Maniliusza s� wzmiankowane w tre�ci mowy Cycerona. Jak jednak powiedzia� Lucjuszowi Klaudiuszowi Gordianus, ��otry w rodzaju Oppianikusa i Wulpinusa pr�dzej czy p�niej marnie ko�cz��. I rzeczywi�cie: cztery lata po historii z testamentem, w 74 r. p.n.e., Oppianikus stan�� przed s�dem i zosta� skazany za liczne inne przest�pstwa, w dwa lata potem za� � zamordowany. Wszystkie te szczeg�y znamy dzi� w�a�nie z mowy w obronie cz�owieka oskar�onego o zabicie Oppianikusa, w tym przelotn� wzmiank� o Azuwiuszu i jego rzekomym testamencie.</p><p><emphasis>Fa�szywy testament </emphasis>powsta� jako pierwsze z tu zebranych opowiadanek, ale chronologicznie wcze�niejsze jest <emphasis>�mier� nosi mask�. </emphasis>I ono zainspirowane by�o przez Cycerona, kt�ry wspomina o wydarzeniu b�d�cym jego kanw� w mowie wyg�oszonej w imieniu s�ynnego i bogatego komedianta, Kwintusa Roscjusza, w sporze o nieruchomo�� (Roscjusz by� chyba pierwszym w historii show-biznesu klientem prawnika!). Badacze nie s� zgodni co do daty opisanego morderstwa (mog�o si� zdarzy� w roku 81 p.n.e., a nie w roku 80). Umie�ci�em akcj� tu� po zako�czeniu <emphasis>Rzymskiej krwi, </emphasis>podczas dorocznego wrze�niowego �wi�ta Rzymu, aby wykorzysta� sezon teatralny i do��czy� kilka szczeg��w na temat sceny antycznej. Zainteresowani czytelnicy mog� szuka� dalszych informacji w pracy W. Beare�a <emphasis>The Roman Stage (Scena Rzymu), </emphasis>a tak�e zapozna� si� z komediami Plauta, fascynuj�cymi z uwagi na to, co m�wi� o rzymskim pojmowaniu humoru. Postacie Statiliusa, Roscjusza, Panurgusa i Cherei wzi��em bezpo�rednio z wymienionej mowy Cycerona.</p><p>Najwcze�niejsza chronologicznie jest oczywi�cie akcja opowie�ci Bethesdy, staraj�cej si� zabawi� swego pana w bezsenn�, upaln� noc, czyli <emphasis>Skarbca kr�la Proteusza. </emphasis>T� prastar� histori� mo�na <emphasis>znale�� </emphasis>w Ksi�dze II <emphasis>Dziej�w </emphasis>Herodota. Po raz pierwszy si� z ni� zetkn��em w <emphasis>Incunabules </emphasis>Ellery�ego Quinna (od �ac. <emphasis>incunabula, </emphasis>�r�d�a), stanowi�cego niejako list� staro�ytnych literackich pierwowzor�w wsp�czesnej powie�ci detektywistycznej. Przysz�o mi do g�owy, �e sam Gordianus mo�e si� delektowa� dobrymi �krymina�ami�, oczywi�cie osadzonymi w jeszcze wcze�niejszych epokach (jak zreszt� i jego tw�rca). Oryginalna wersja Herodota trafi�a ostatnio do antologii Mike�a Ashleya <emphasis>The Mammoth Book of Historical Whodunnits (Mamucia ksi�ga historycznych krymina��w), </emphasis>wydanej przez Carroll &amp; Graf w roku 1993. Czytelnicy mog� zatem por�wna� obie opowie�ci, Herodota i Bethesdy.</p><p>Pomys�y <emphasis>Ma�ego Cezara i pirat�w </emphasis>oraz <emphasis>Kota z Aleksandrii </emphasis>wzi��em z autentycznych historii opisanych w �r�d�ach staro�ytnych, kt�re zmodyfikowa�em dla w�asnych cel�w. Mniej wi�cej w 80 r. p.n.e. piraci, kt�rych szeregi wydatnie zasilili uchod�cy wygnani z dom�w przez wojn� domow� w Rzymie, stali si� cz�stym i powa�nym zagro�eniem na Morzu �r�dziemnym. Do walki z nimi wysy�ano wielu rzymskich dow�dc�w, ale dopiero Pompejuszowi uda�o si� odnie�� na tym polu sukces, i to nie wcze�niej jak w 67 r. p.n.e. Porwanie Cezara przez pirat�w, o kt�rym opowiedzia� Gordianusowi Lucjusz Klaudiusz, jest znane z historii Plutarcha i Swetoniusza. Intryga z <emphasis>Ma�ego Cezara� </emphasis>mo�e by� traktowana jako na�ladownictwo w wykonaniu bezwzgl�dnego i przebieg�ego sprawcy.</p><p>Opowiadanie <emphasis>Kot z Aleksandrii </emphasis>powsta�o pod wp�ywem je��cej w�osy na g�owie historii, kt�r� znalaz�em u Diodora Sycylijskiego. Zachowa�em z niej podstawowe szczeg�y, ale przesun��em incydent w czasie z 60 do 90 r. p.n.e. (kiedy sam Gordianus przebywa� w Aleksandrii). Niekt�rzy z fan�w gatunku ostro mnie besztali, kiedy w jednej z powie�ci �u�mierci�em� kota, a ja przekornie postanowi�em powt�rzy� to jeszcze raz (w ko�cu to tylko wierne odtworzenie incydentu opisanego przez Diodora!) Pozwol� sobie zapewni� czytelnik�w, �e sam jestem wielbicielem kot�w i mam w domu dwa, nazwane imionami moich ulubionych powie�ciowych detektyw�w, Hildegardy Whiskers i Oscara Poopera (fani Stuarta Palmera, rasa rzadko spotykana, zrozumiej�, o co chodzi). Prosz� te� zwr�ci� uwag�, �e w�a�nie kot odegra� g��wn� rol� w zdemaskowaniu przest�pcy.</p><p>Ze wszystkich opowiada� w tym tomie najwi�cej pracy badawczej wymaga� <emphasis>Dom westalek, </emphasis>ale te� przyni�s� chyba najwi�ksz� satysfakcj� autorowi, kt�ry sam m�g� si� poczu� jak �ledczy, wygrzebawszy tyle smakowitych i kusz�co niekompletnych szczeg��w w tak wielu �r�d�ach, cz�sto bardzo mglistych. Opis kary dla westalki, kt�ra z�ama�a �luby, jest autentyczny; w 73 r. p.n.e. naprawd� odby� si� taki proces, w kt�ry zaanga�owani byli wszyscy bohaterowie <emphasis>Domu westalek. </emphasis>W�r�d �r�de� mamy przelotne wzmianki w <emphasis>Brutusie, In toga candida </emphasis>oraz w trzeciej mowie przeciwko Katylinie Cycerona; Plutarcha biografie Marka Krassusa i Katona M�odszego; <emphasis>Sprzysi�enie Katyliny </emphasis>Salustiusza; m�wi� te� o tym Askoniusz i Orozjusz. Ironi� losu by�o to, �e w swej p�niejszej kampanii przeciwko Katylinie Cycero nie m�g� wykorzysta� tego skandalu z roku 73 inaczej, jak tylko w zawoalowany i po�redni spos�b; na wi�cej nie pozwoli�o mu powinowactwo z Fabi� i szacunek, jaki �ywi� dla Krassusa.</p><p>Pozosta�e trzy opowiadania nie s� oparte na �adnych konkretnych wydarzeniach historycznych; podkre�li�em w nich raczej pewne intryguj�ce mnie szczeg�y codziennego �ycia w staro�ytnym Rzymie.</p><p><emphasis>Kr�la pszcz� i mi�d </emphasis>napisa�em pod wra�eniem Ksi�gi IV <emphasis>Georgik </emphasis>Wergiliusza (��B�d� �piewa� o niebia�skim darze miodu z powietrza��). Wszystko, co w opowiadaniu wi��e si� z rzymskimi zwyczajami i praktykami pszczelarskimi, jest autentyczne, w��cznie z pos��kiem Priapa trzymaj�cym stra� przy pasiece. Co wi�cej, Rzymianie u�ywali �aci�skiego s�owa �mi�d� <emphasis>(mel) </emphasis>jako czu�ego okre�lenia kochanej osoby � jak my.</p><p>Rzymska wiara w duchy zainspirowa�a mnie do napisania Lemur�w. Szczeg�y farmakologiczne, jakie tam si� pojawiaj�, zaczerpn��em z <emphasis>Historii naturalnej </emphasis>Pliniusza.</p><p><emphasis>Srebro Saturnali�w </emphasis>to pr�ba przybli�enia czytelnikom zimowego �wi�ta Rzymu, z kt�rego niekt�re tradycje przetrwa�y w r�nych kulturach do dnia dzisiejszego, jak cho�by nasz zwyczaj wzajemnego obdarowywania si� w �wi�ta Bo�ego Narodzenia, przypadaj�ce o tej samej porze roku. Przytocz� tu cytat z mojego nieod��cznego towarzysza, <emphasis>Dictionary of Greek &amp; Roman Antiquities (S�ownik greckich i rzymskich staro�ytno�ci) </emphasis>w wydaniu z 1869 r.:</p><empty-line/><p>Ludzie wszelkich stan�w oddawali si� ucztom i uciechom, przyjaciele wymieniali prezenty� t�umy wylega�y na ulice�</p><p>Wiele szczeg�lnych �wczesnych zwyczaj�w wykazywa�o istotne podobie�stwo do naszych �wi�t Bo�ego Narodzenia czy w�oskiego karnawa�u. I tak w Saturnalia edylowie zezwalali na hazard w miejscach publicznych, jak w czasach naszych przodk�w nawet najbardziej rygorystyczni przymykali oko na gr� w karty w Wigili�; ca�a spo�eczno�� zrzuca�a na ten czas togi i przebiera�a si� w lu�ne szaty� spacerowano z przypominaj�cymi domino pileusami na g�owach, w spiczastych czapkach, maskach i innych przebraniach� na koniec za� jedn� z zabaw w prywatnym gronie by� wyb�r niby-kr�la, co od razu przywodzi na my�l charakterystyczn� ceremoni� Dwunastej Nocy<sup>*</sup>.</p><empty-line/><p>Troch� mnie to dziwi, ale cho� <emphasis>Kot z Aleksandrii </emphasis>ukaza� si� w antologii tematycznej zatytu�owanej <emphasis>Tajemnicze koty 3 </emphasis>(Signet, 1995), a <emphasis>Lemury </emphasis>w zbiorze <emphasis>Morderstwo na Halloween </emphasis>(Mysterious, 1994), moje nadzieje ujrzenia <emphasis>Srebra Saturnali�w </emphasis>w analogicznym zbiorze na temat Bo�ego Narodzenia jak dot�d si� nie spe�ni�y. A w ko�cu jest to krymina� bo�onarodzeniowy� cho� jego akcja dzieje si� siedemdziesi�t siedem lat przed narodzeniem Chrystusa!</p><p>I na koniec wyja�nienie: sk�d si� wzi�� tytu� ca�ego cyklu, <emphasis>Roma sub rosa</emphasis>?<emphasis/>W staro�ytnym Egipcie r�a by�a symbolem Horusa, uto�samianego p�niej przez Grek�w i Rzymian z bogiem milczenia. Rozwin�� si� zwyczaj zawieszania r�y nad sto�em radnych na znak, �e wszyscy obecni zobowi�zani s� do dochowania tajemnicy. Zwrot <emphasis>sub rosa </emphasis>(pod r�) przyj�� si� jako okre�lenie wszystkiego, co si� robi w sekrecie. St�d m�j tytu� <emphasis>Roma sub rosa, </emphasis>czyli historia sekret�w Rzymu, kt�re widzimy oczami Gordianusa Poszukiwacza.</p></section><section><title><p>Steven Saylor</p></title><image l:href="#1"/><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><image l:href="#2"/></section></body><binary id="cover" content-type="image/jpeg">/9j/2wBDAAUDBAQEAwUEBAQFBQUGBwwIBwcHBw8LCwkMEQ8SEhEPERETFhwXExQaFRERGCEYGh0dHx8fExciJCIeJBweHx7/2wBDAQUFBQcGBw4ICA4eFBEUHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh7/wAARCAJOAXYDASIAAhEBAxEB/8QAHQAAAQQDAQEAAAAAAAAAAAAABgAEBQcBAgMICf/EAFwQAAEDAwIDBAUGCAgKBwcFAQECAwQABREGEgchMRMiQVEUMkJhcQgVIzNSYhYkcnOBgpGSFzRDg5OhorElRFNUY3SEssHRGCY2lMLS4Sg1OEVGVXVWZHaz4vD/xAAaAQACAwEBAAAAAAAAAAAAAAAAAgEDBAUG/8QAMhEAAgIBAwMDAwEIAgMAAAAAAAIBAxEEEiETIjEFMkEUQlEjBhUzUmFicYEkcpGhsf/aAAwDAQACEQMRAD8Av+OZCHRuUSB5U7kPq2910tH301Ze2qyFZzW8h5xRSBG3/Gt+85ajTUjz6tOz0vKBPozmP3K8/LUtGhXUqICjak4q99UuM/M05RKgPR3OX6lUBcXGlaPPMk/NSayaiC+vg3uIQzpLTyQoqzNbyf1alNQtIVq6wtpT3VMc/wBtQ781L+jbG2oJT2c5vHv5VKXuSk6ysKd3Ms4z5c6VkjyD+RnEZkHiHqJMbG0FWR+rTG1LP8G98YV17YE/v05iPLHEi/KaURyUT7+7UZa3CrQV+xzJWDj9ak8jY4PQ/CspGmG0oV7Df+7RcHEpI31XXCt9Q0q0c+wj/douE9ggBb2w++tlfgpzxglTtWeXKtCkBWSoU3bkJI/jDZrtlak5ShK6tDcdQgE/WZTXGSw5v3NvDb4CsBbiE95olPuri8SpWUOlsfZNREindtclKcLQFDzrYKVnk2BXBa3lNhDb4SR4mnCFvdkD3SodT50uMEm2Ao524NN3l9oFNBaEHzrd2SE5cWwT57TXBqTBkk7M7vFJFAHJlt+NnagupPU5p829ln1wfNNN+2jNAhSy18TXVAYWzuSrkfFNBB1e9HWcbsAdDWRuwEgBxJ8RXNISjopCj5Gt0FeCVAYPgmhZGyNFO7ZBbda2jwVW7kckclq2q8RXSS3yC0IKsdQa5PyZDbeDHUUfdp9wuTmuAHG9hBPlnyrR2H2aUpDSfo+vwpzEmhxwIW2pG/1fhTkuIyoAA49bPlUbshkhyh7t0rI8PW3erXN9Bzk9fPPWpCHcIlzDqobm9ptWwqx4+1TSfLtzRbEp3m+vskD2lVMwQynFtakN7etPIUhK0bE5CqRjlDWzslbq49igHkFpV40CfJIJlFGQU7iK5JnIddKFxzXBDTZVkOLz41umOA7uClUg50CmWXC6pOPea7MuxnUKWgk1zKsp2utpIrkpoJSewA+FR8k7h2S0lIKFJT7jWQVrQdigaaBntm9shKUkdCDXNpstBQac3Y8zT/AQw5WVo73LJput8gKTnBxWyVLV61cJUgtK7zAVy60Y7Q3ZKFmFCeIVxadVzMTlTHRS0p0heUqHdD6q63lSXuKE1SRjESmehpLbulL6ys4IkKrnTHeaZ9hpeEj8C9PJzyMkH+1T7VLbjnEqwtKcC2scx+rUReJiBo3T6FJORJGP3q7Xp5bvEuzFBKSD3f3aiY5A7aRUU6j1MyO6jshirI4YNoc1hqJW4A9hEA/dVVWWBxTeoNTt7tzxZB+FHXDha06pv+VkK7CLn91VPR7xH8FxGOkoTh5II8KwpnB5Kx7qhWJKgltSfpSeozzFO4k9DynAtZWpPRPlXSl8GOB/3G+XdVSpvlhznhSaVTuJNYjq0OhPdzU1HWpaCp3vgfZofALS8rZKPjUhGfWnAaPWqdoyMa6pQyuxXQuIAxGcx+5XnZuKVaLdeVjlahjNXzquUtuy3EqRlKo7mP3KoW6KcRoLugpCrUmqNTBppciFLUnSNnWtGSmc2fjUvqje5rCxlH0aVNgZ8udQzxcRo60IIJSJbRBqc1A5u1ZZQpvolGBVPJYw2tbbrGvbyCrdhtR+PdqMtLX/AFMvjoUpKlH1f1qm4hR/CFeVk7SGDy/VqItBUrRt8SlQ7x6+XOoILs4YshelmFJ7RJKEfD1aIpEZSXNjjjas45HrUNwvW4NJsICwAEN9fyaJFR1h4ydqXMZrdXyplbhsEEuKFukKQpDSehH/AJqlYPaxfq3ZC/y/Wp43KjLSAlsJx1JFPXnGsdq0N+ynEOTD0sEEKUpPwro4p0EuOMbx5gVhElC0AJUUHyp+j6jPP40ZHUi2HUc8gpH3qyzKadf7NuQErHsmulwLao5Vs3Y8qj4jcWSdzfceFTjIsyPAtQJBUM1lpxJd7pTv/J5U3VEWh3JlHB9nbWExCHdiJKtx9mknggGtfXu5QbzZLdBMZr50l+jKLje/Z96o1Otplq+f4102POWh1plvsxtD6nPV+FN+KlvVO1Po5gZ5XFXa9n6373s124j6DC9JOIsbJMwTmp7red5fU2r1VKqC2ICFy16qetguXzlFZdKd6IYijIT5bqFmeI1yc+Y5scxGrdcpC4cg9nu7CQnu7d1TyOIkF60l/wBFlsvEYXEKD2gVjGMUP2zRmOFM2w3MeivyXXbkn/Qu7tyU/lUEmbbrrUk2S9YstNXxq49i59H6jO3d2m2sXrWup4Ok7re25DPZNyhGh/R+undtUqhSE1qV68QdUi2Fl6+tItbvL6jbyU6qjnitZyxwsbgssZ7J5pCMeO1XrUE4NrzqXUA1hb9Px7gzHEuIHS8WEns1eaR/6051RepdstEaDKvDLy7o/wBgZgGAyn7w/wDWhjiGm2Pa/wBPTXg+IjVvALgbUpO/HKpf0jSitOfNdwgPvWmU5sz2atrbv2vu0CsTMJT2jLFMkvXFiTbY8f8AFkNI25X9mlG0/eLihnUD13aiTHW8xY3o+9DKVd7aqgP8CJdwj36z6cuUmRYkll63h7dzeT3tiVfZo4sutVO2cR57EuDc2Rh6KthRxj7Ksd79goJCO0tXv5rj/OpbMxCe+Ueqmnjb76f5ZCke8U2sdzen21iU6wWHHU57FZ5prpKmy0nHoDakjxFOL4NkzhuSFNJSo12W6NxB2kn301EiHISglk7xXcxIrg3nck/GklokVN5hLjSU8kqC/JVYSlMhWCVJ+FboiOoVvK8pPTdXVDBT3SvBPTFGQ2GERtvJKiU+801dbKUKwFD30/Uy6hQAOPjWCeZLnICmG2jdhwFHZqBA864vRUlpZS6VEjlT8FBG0AYNN1BCXCe0wkClbgjbk88yIoZ4iXBTi8q9Eoa0gpbdgvZCc5kKoo1IF/wlSSnkFRaFdHtPqsl873IPqrn/AHmtfYc76VnRtgUsbSZACf3qkLol2PxFsYdGSeh/VppfitGiLEHE5CZSST+tUveHW3OJVjdV6hA/R3alvJCyMdPBI1ZqNzHe7HnRvw9LidX6gUlG49jFzny2qoHsJK9Z6jA9UsjFH2gWyrVmoQXNm1mKB7+6qpq4YizwGgVHbUAoOoJ6KFOYkuIhwgLTuHXzNdI/pAintWkOkdOXSmTjaGH0uuQjlXVQrpGMmozomAqW28MUq4pcbSO4t4UqkCVnJSFbj3iqot1xhhzY4Tz8q7RJglMBbYykeBrlcGWHFB8K7EjzqIcg0nvw3tP3Novf4s7jPreqqqOeWp3QSeXq2hP99W7fmXvmqb9E0416M6tH7tVQ4tDegH+XS0J/vrJbPgvrkipi2zw8tZA5+lNZNSOqn0var0+rGFIaSAP01Ecjw2g7vYltU+1GVDVFjyn6QtJKP21VuyaGgexWu04gX4hPe7DJH6tQ9gZA0VfEH1lq5GiKzBf8Id7SE5cVGO/92h60h06OvZSOSF9aXaIXDwr+k01Gad5LQhH+5RaWHg3uQ6tPuzQrw/da/BuM19Z9C2v+qiXe1jaXTnxTtVW6syyadi+hou7wofapekuttb/SEq92abXm3fOMBURUt+OhakqBaVgqoEvlranXUactCiQyUuTZPaqXsT9n9ammRlXJYCbq2twBzuJ+2eSalGZ6QzhuQA2v7Z9ahHUN3t1m0rOkhnvQ2AptHrVpp/TTMm0Q5ExSpUqW0mQtxZ3Y3d6p3CBl6clQ2FCS0fa302ejNrVuYfSQfDtKA1WKJAKjOkyOxi79npDikI2030XCU/f/AJ8LR+bm9wjNZ7q/9Iqo3D7S1M+jdm32ayfv0nJad7aniG/v+rtqsdU6inRNaQ74FOtWiDIagSBnu971lf7tPNfXRdt1NBuVzhSpem1tELEdBUELHtOJ8vfRknaWIqLFWlUhBS6fBfrbqgmbum4XyRbojYW3G+ud342ufDxoDumqLWxbrdH03PV6Jfrl2ZfR6rCfJP2aMLtpu2OackKgFqJMZaW63NbOx0rT3t26l3E7SdjwYoLrxeY7b9XtUVo+hCVnc+ko9leaqxdzk+jaR1tMUTDlZhXFH3j3e0/frlpx1TUy4WW8qPYaclLlOSs/WoV9QihWDaW1BeSlspLiSoHkqu8tPbL3olMJ/wBFuz/ZqD0FafQbWZG7Mq4fjC89/YFez+rVXCTE9H1VBVJV87uXJTdu2Ha7u+6qnCILX3u94Pehjy7TbSQISoig4qEefRBTUe3YYJssS56m2uyWIqUOrWvKRtGc0M6O0iifJkajMNHobu8Qo+zu7f8AKFNDsGA+YS85H2EMpaHstubT+yubckqf3jas+G/Cs1WNrXcIV2uXDcl4mU76RHk+36Or1k/lprprF6VpvVMGXapClW6zwwuS2fXLanNqlfq+tSbiNpbZkPpUVvMgE9SVVrJnMMj6ZQjdp7aymqz4u6j2adZZtyssqLLkh0H2VK7qaxqme3Y9WTntV2qRMs7zLfo0hpHatMd3mlSfZoyG0sJiQjwUOfTeU862+cWWn0CSQ257IXVaa0uVstUjR9wtxL1uK3S2Gzv7u3dRRptlifBc1I8W5kuc0e/6zTafZSn8mjBG0MI9zS/zD4I93eTTd+cw1O/95s/kLcTVSWW8GDw2tEGGS09dLw7Edd9vZ2lWVc9KWJ2ELeYDYOzZ2/8AK/Hd50D7SaE5JPYhQbd++fWrHpa2nwl4tLJ9QZ71Vi5cWrNxxmJXBkzGkWloIbZG4pUR191Yut3Nx4tacWYchhssuFIdG3JT/fQG0thqY3lYCko29K1dlNlGBsWVDnXFK23CVKShA8a4vLZ2HsnG1GnEgo+55d4hzVKaAKIhoV0esKsN+2nl6Qc0VXZ8s8Q56lJ5ehnNB+iVgaX1Dg95cgkVzXNaG2pHSNEWLxAdz/bqau7Haa7sLiE5K2ycfqVA6iS5+Alg3t5BdxkflUTSCVcQbCB6qEYx+pR5gPbJF6YCfw21CyruFbIH9sUZ8MW3xq/UKQrbsYigH9VVBdpYV/CJf9i8bGgcfrirB4cFJ1dfktpwox4pJP5KqaqMSV2twG6lvIbDiggfCuiFSHUh7s9yfumtZTHa5SsOJSPLpWYTbzLZAcHZ/GuhPaZDlI+mIUQFH3qpVu6zvVkDHwFKpwTuG/ohZe8Wvv8As11ZdclfQodH3FmsjVOnHGgO2H7qqZTrzp1bqSl8D4JoatI+COThdnnmbVMBPa/RO/7pqvYcNqZotiK9y9It4Qj9tWJdpNpm2p8CSnPZO+P3aqqLq3TsbTUa2Ln/AI1HQhtSOzPs9TWW6vxyXIOEaeZd03GtTRV2iJCVlfmBU1erRFm3K2TilSBCYCVD7RzUMxrPTMVwD51G1SScdgvkRWY/EHTiWSDdEuneNv0C+lZ9sLJf3tATWC2RmNZXW5O7lJkDY0jy7tMmdMIi2KZblbu2m7lD9tM7fxC0kiQXHLsAtXI/QL5U/Xr3TUy7sMw7slagBglhdXbIwUd+Qy0LHaZta46HAkM7Wf3aJOzB9VSVfEUC6fu1qZhuByQAp55TnXzqUVqOxH1pjYPxq6srYltQC4G0Sk26K3IklGEIWvan96gjTFo1ZarKWWbBDEwlTjkk3H11USNapsbY71xaA+NORrHTjn1k2K53PbNOQNZNkNzsvolxLS1SG9kpDfqqP5VQFsY1ppm3egOx/nFlvuRpHpG3CPZSaIHtWac+qEhlvf8A6RNcX9S2cjebmnHsfSbqgdWBvVB1Zd7axC9HZLTjmZn4xt7v2d1PCL8820iBabdC9FawOzm7tn3al2dQ2FppaTLjOY5/WJrhK1DYH20LEuM3jycTSjbiHOjWZ2hXmprX+GHEKK19ruHalXdVXaxTNZMRIlufjQ5qWmuzmNl/ufdVupyLxp5362UB/Op79brv1jQkpj3dkE+tvcTQ6gkA3+CLHzY9BDwiXH5x9PjLb9Rlz7NFGNWT7F83KYhtB36N2S3I3JP2tqahZ12tAVvZuzBPU7XB1rtH1WwOycEiK4B6/wBOlNQPMhBM03Hf0g5puKvETsdjY2+ov7X73LFCcTQF2RdLPNuc7tUg/wCFRn+NbfVTUjJ1lHd7zM5LCt/qmQ3W8PXbSe5NlxVJC+pkN0bhFLAFxiJASGeyHQfdoDTogzrbfocwBqRKuKpkGS3I+lZVt7vwrtI1zY3j6jLjf35CK5nWNk/kboGv9oTVqwC8HC5WDXk2xwoNzMSYGT+OdnJ29vt9X/8A1RPa39WJdZZkw4se2tDav0dWcJ8qGWdeWto9iuY0pP2vSE0/a4gWFpO1m7tKV4p9ITQDD2LYJ/8ACz+EuGvQ/QvRPv8Ae+zTibZX5GqJz05hl2zy4Po+fb99Rv8ACLZB1nNKX+fTSPEvTw9Z5or/AD4qfAoPXLhooaDc0/AnF55yWh30iR3O4lW5Kd1GlxtWrH1Smmo9smwpLISe0c29mrbt/TTEcS9MPtYelBP84mtxxM0kw1hFzA/nE0mBxivQ8i2/gsG8KZs/a9sD7e/yrpZbBd9OaknC0yGjpuW0V+ju/wAg6r1tvurqvixpFY7N2WCPzia4q4o6MUeydl/Q/nE1IhrbNBfOHD9qyzXwzNiynZMaRH9hW7clVTCI+u0xUxn/AJtec6em+3j7W3wVUYxxN0lDQ4GpzfP74rQ8VtKFaCuc3++KMjckvb9M3GNxAmakW5H9GehtRsAYUop8axqCxSZ2uLNemnGDGgsOtuJPrZVTNvijpIkqNxaz+cFcXOJOiyhTqri2HM/5RNRmA5CorUwgpSTg+7pTZTCVpKzIUD8OtQKuKWiEs4VdUE/lJ51ETOKmjk5Kbkkj8pPKpZuwXbyRF0tjP4QvXJ48nGVMrRUbpzTkGHAuMNLP0UpW5Kj6yahtQcVtJlD0VCpLrhc3bu7TaPxW02kurSiS4soCcd2ucymkLLhptubpuDauzw5FXuQrzyqpKDbWndSQbqGwFxU7VJ+13dtALXGOwJaKVLkn92swOM+mIzxUpqSr9lOkFbSGyrCxA1PNn4z6e3s/IVXDRCyvWV+xKbjEMRe4v8lVC8rjTpZUntgJfZd7f6tMNL8TNNwb7d57/SUhjH39qTmrVgFUvFhyW4tSXQ22v7IUAk0pN2kRCltcR1TfiWzlNV2jjLogtqbQp5pR698CmMvjBpxraI1ydUnxSspIqzJVFRaLN+Yx9IEfuUqqz+GjS3iGl/oApU+4OmdhwPvQ7v4RubfyjXFzgheULym+rI8ys1ca1ITnZcXMe94VxK4yu6u6OJP59NWbYgnqMVG7wUv/AGeGbx2p8i4qmauBWpFnIcYz59qau5KWUkYurhHukJpLRHCSoXl9B98lNJKwN1GKGHArUCXCAtGfL0g12HATUCsZdZB/PHlV2N9nuyi85P8ArCc1svclxK/nIlPj+Mpo2QNN7QUs18n/AFAg7kLQfvdqa7McBLyqSPSZwZH2ws1eS3IhYCm7usK8U+lpps67ESoKXeHR7hLTRtgXrPJUbHAWaDhV7AR7lKp0OAEgjJ1DkeXeq12jA25Te1n3GWmugVGSOV6WB/riKnbBHUcp9fACQFd69jHv3VujgCo8l3tKffhVWm6qIXOeoHCfL01NbrUwlsAXff8A7eio2QTvcqsfJ4ZC8ovYH6FV0d+T4nbj57z+hVWpFftwRl67JSf9dTScl28A/wCGQU/64mo5iQ6jlPu/J/UlXdvSCPLvV2b+T6hxHevAB+CqtVp6zuE/4YSFe+amtm3bcleF30BPumJqzPAdRyq3/k/tJHcvSz8UKrgngA0Tld3OPchVWvMctucG+AD/AFpNcEKtwH0V9bPxlppcQHUcrL/o9Q19Lwv9xVbf9HmOkcrscfA1ZiJEJDmHby2U+6Wmu70qzJR3Lw2fjMTUbYDrOVE98n9gnuXbn7xSa+T8yrku5JI91WeudYt2HLs3+iWmtku2H1mr01/3xNTtgXquVkr5PcADu3VQNN3OAcXOFXXP7KtSQ9ZAjJvLYPumJpmHLEe989s/pmCphYDqOVx/0fraEgO3QA/cJrKfk/W5CDtuSsHx51YEh2zpRubu0RQ90pNdxLsAZQV3VhCj5yk1MqhLWOVhI+T/AAcpKLmrI8cmm6+A7RdwLqFD7xNWa/N08kkqurKx5iUmsF/TLrYV88RgfIyU1EqgvVcrhPAWCrmu4DP5dcZXAaAkZE/n+XVkBzTmO7dYg/2tNMpStNrVhd7jj4Sk0rIoJe5XqeA8Qpyqfgfl1ojgLEUrIuAx+XR+pOnyjDd8j/plJraIrTyVbXbvFP8AtaaIVR+s5Xr3AdvGUzwP1hTB/gWQsf4Sxj7wqyZjmmO05XRjHul01C9IqUQq7sA++XQyx+COs38xX7nA0BIUm7c/iKwvgirZuNzH7wo/UzphR7t5iY98ums5nS4Rg3qN+iXS7I/BPUb+YAnuCbQTlq4E/rCmbnBZzcMzRj8oUdmPpgDIvjA/nqaGNYkvbzfWCjy7eiEgs6rARK4IzVKBaubSU+8imT/B64tHb85skVZEiLpgp3i/Mg+XpFRrremged6aP+0VDJCjLYxXbnB+5KUQm4tfsrRfB+7o6XBg8qPnIOm1tkovzGf9Zrk7bdPhIUL+wTj/ADqk2KN1HK8VwpuieSpjOQa5OcLriFFSpDRo4Xb7ApWTfmRz/wA6rk/bLMpJDV9YP+1VGA3MBB4XXJs5EhP71Nn+GlySd3pCf3qPPm+0lvBv7Wf9a/8AWmEm22k8vn9r/vX/AK1O2B1ZgGe4e3HP1/8AXSosNus//wB8b/pqVJtG3HotxHD8AbIN3Ufe07XBTegAvLlqu5/mnK8gwb7eFHLlzkEjyeVUkzdrq6oYuT+fzqqsi/JR9Mx6vZe4eo9a03dA8+xcrs8vh06B/gy7q/mHK8usTbocByW8v+cVT9Mi6qR9HIWkfnFVPUiA6DHpRlPD0J71muaT9oMuV0SeH/jZLsoeZZcrzdEcv2zaZCc/ZLiqbvzL204Urk8vEJdVS9QOhJ6cDnDo4BslxA/MOVzX/B+XcHT9yKPzDlea/T5xSkImLz4/SK5Vo9cLpnaJS/iXVVHUDoSelku8PUd46auYP5lyuqZXDsjJ0/cfh2DleTrjMugBUJskH86aF7ndbo2olNzk7vEdsambRloY9ql7h7uyjTM9XxYcrr2nD4gFOl7hn8w5XhP54uxyfnSaPg+r/nWou13zk3Wdj/WFf86TrBOnY94pkaAzg6Xnf0Brk8/ob2NLzSPLsDXhE3a6E/8AvGb/AE6v+dIXe7J5fOUz+mVU9WSfp5PdJf0KOZ0jOz59gaz84aAbHe0lOP8AMGvC3ztdOpuU7+nVWDc7mefzjMx731VHWkPp5PdKp+gSMJ0pMWffHrCZugwMfgfJSfzFeFVXO5ezPl/0yv8AnWU3O4kd64S8/n1f86nrzJHQk91JuGg08laSkK/mK0cmaDI5aOkZ/M14XNxuBOTNln+eVW3znOAwJkwH8+qiL5DoSe3xK0Mk97SC/wBLIrBn6DaOVaPcx7mhXh75wuKuZnyP0vKrBuFw6GZJP86qm68h9PJ7gN20Co93Sqh7lNCsCfojO78EUrH5tNeHxLlq9aU//Sms+myxy9NfH84qo68k/TSe3BO0SP8A6SR/ZpKuGiiP+yKP7NeI/Tpx/wAckf0yqXps7/PJH9Kqjrh9Mx7Vcm6LP/0ij+zXFU7Rg/8ApFH9mvGHp03/ADuR/SqrUzJh/wAbkf0qqOuH0zHsxy7aIPeVo9I+C264+m6JdO5GlUJ+Km68cCVK8ZD/AO+aXpMjoHn/AN81PXyR9LMHsZyVowp56XQfgtuuIlaMzlOkh++3Xj8ypXRL74/XNZ9Kk9DIfz+WaOvgPpZPXLknRhR3NMIz73m6auO6Rxk6VaP883XlD0h8/wCMPf0hrAfezkvv/wBIaTqZJ6LHql6Vovkk6TGfc83XF17RB5HS2D+ebry56Q/nIee/pDSMiRjJed/pDR1Buix6dWnSKe6rTgPwebrglnSKlEnTbh9weRXmyNKfDoIfcJ96jRJbHJjqQpEopPvo6pHQkulY0cSR+Cz+fzyKZvRtKqO78GXh/PIquoZmqVzl8x92pFtuX6y5RP6lDWB0pCd1rTA3H8Gn8e6Q3XMt6S2HOm5mfz7dD3YTE5V6QUj3ppwwxIe5G4JAx9iliyJDbMD70HTBG/8AB6SB+fbri9C0qScWSUg/n26ipcaa2skT9yR4baiJK5hcURKAA+5RvkaFkJVwdKlXKzSMf6wimkiBpXdj5lf/AO8IoZLrqE83/wCo/wDKmkh1zr239VTLDdJgkctum0nlaJH9OKVBLzys/WH9tKo3B02HLCBvCRtUPhU5bkDcFFQTt6ChZmb2asgHNSbVzUraA0vI8qBw1HZupSOh86dsx1JR62fKhWHdHiAFRnD5VKN3eXgEQ3dooF2hAwjswStWTWqEo3EqSDn31Fxps15BJhOkdelc3bnMcUUN297y6UbRUUlTGaTuISMnpzpo6EglKhUcu7SWxzhPZTyPKmir08lW5yI7y59KknaOLo4ENqOOeKB7m8krUcc81L3S+9sVYHKhuS4p0leOWagdYMV3gwJc+SiNCjuyHlnCUNoKiT+iuIq4Ch7QHCOBcoAHztqTf9MR/F2U+yn7xqt22liJv5AF3Q+qmfrbJN/JQjcr9lQsuDKiLCJUd1hZHNLiMEV3+d7n2/b/ADhM7Xrnt1f86ndXa4uWqbHboNySHJcHd+MAd9afvUTwDTuIGJaLnMjKkQ7fKkNoOFqbaKgk1xMGV/mz/wDRmrF0DxTf0Vo/5us9sjvzXpCnHnJQ3IA9nampD/pAasJ52vT3/cRVLO/2rktVa/5ip/R3v8i5+6a7N2u4u+pb5Sv5s16t1zr6RY+EFt1VBstp9MuHZ5Q5EQpKPtbaqBPH3WYI/EbFg+v+JDvf11TVqHtjML/7LLKUrbEyVhOgToDqWpsR6OtYylLiCkkU6TprUakhSbRcSCORDCvVqZ4m6yk65vjdzcitRi2ylpLbZ5DFXCdQ3C3/ACXINwjP9jI7b0btfHZVllzLEYgWqlZzmcFGNaP1Wv1dPXE/7OquN609ebK2wu7W+RCD+7sw6nBVjrXdGr9VI6ahuPu/GFUr5qi+aghxIt5nuSxD3dl2nrJ3Yz/cKuiG+SqNvwd7RobU94iGXara5MYHtN86g7lCk2+a7DmMqZkNK2rQocwasX5POsBpbiJFbeWRAnfQSBnxPqn9uK1+UTpp2wcRZTq/qZ/4wwfMHr/XVa2zGo6Mx/st6W6rqZK0HWs1g1kcyMVo/qZP7Sbs+ktRXe3CfbrRMlRiSntGmioZHWmcWzz5Uz0OLHcfk/5JtOVfsq3btfLjoHgbB03HkFmfft0l3HcLbKvZqtOG0l6PrmyvIeKD6ezn396qUsmYmTUyeDCtFayWdo01dh8YihTqLw11w+Mo03c/6I1ZPyrdS3yPxB9Cj3aWyz6M0vs23FI72KqaBqrU0F3to1+uCXPPt1H/AI0lNj2Vw/jJNq1o22OSMuMV6DKciSklt1o7FjyVXSfb51vU0mZHWz2rYcbKh6yTWJ8h2dJXLlK7R1w71q81V6wumibXr3hVYLe8+gXhq3Iciue2j8r7tLqtWunld0eQo07ajO34PItKpTVNkuGnL0/abmx2chlWFeR94qKFa1bdGTNK4baPLPbZd2uDcCC2FvueqknFTOp9G6i03GZevcL0Rp1fLft3ZqBjSFR5zb4JDjah+VVtfKlmuydRWFovFTabMwvZ9lShz/uFVO+GiPyXKm5Zgp9J2ubgKIrPJyUBNDg3HrTiFNcirJSnIq2DNJY8ZrKArd1p6hkpSCV8qDIF9kuBKEN5NSqbjdVI2mOMUxXISIWlLfZEKUnzrtGYQDu2KOfaodbfuKgFeioGfZ304Ycuq1bEMpCfLfSrAbcklJjJW6chRHnUZJZSCSlB2jxrRb90LpQY6AB9/rTGZLuCSWyygfr1MqPB0mNJWglTgKk1Azt2STXR+TLZO5SchVRkyY6s94ACl2DDd486VcXXgTSqRjk31FScD66oxoZIHnRxYNE3KS0XBPtaCcYC5OD/AHUykDm2sx1pHNVTCWGQgAbqm9IaClJkg3CVbCjyRMTzq2LBpuzx1JAhWon7S5iedMZ7W2lS2yBGLKy64/gDkkKzTRcNoqKWQ4k58VYr1BDsVjVBWh+02ZSljlslJBoC1Vw9tzyXHrW5FiyPBJlJKaIjBWtxSMyK30WF/HdQnfT2aHNq1Hb0BNW5c9BX0IObhZlnwBlpBqrNc2C926QWZUaI4F9CxJCqWTQrZAYnJrIOBW7kdxrHaDbnpWhFKOLmVAivSkyyp4ocErULIQbrZRzZ+97Sa81g4ok0LrK9aOvKLjaZBSM4dZVzbdT5KHjVGpqZ4iV+DRRbCtmSBnxpEKUuPKZW08hRSpChgg1xr1FEuPD/AI1wjGkRkWfUxa+i8FE/dV7Sa8/a+0hddGaifs12aKHEHc24PVdQeikn31GnvixtrcSPdp5Tur9sg8qtPGtzWpq+JMh6E4np/wDZl0w7nqU/7xrz7nmfhV+8UHv/AGZdIM+eP95VUBnmayaL+G3+TdrPK/8AUXsmrufyfkoMjmf8LKqkfZNej9B3qPY/kwmfJtse4ATF4aeGRndSepPsmvjy0R/5J0XdDx/aecihW4YSa3cSUjBBB99WlF4rwAoE6EsJAP8Ak9tAmur2zqLVc67sQxDakL3pYHRFaksafMGRq1ghkKKFhSeoORXovXQRr/5P0DUbAzdbKEJe88J7qq85VdvyW9RhVzuGj7kfxC6MlPP7f/rVGtiVr6keVNOjdd0o09slJnPPzoq4T6dGqNcW62/yCT2sg/cT3lUz1/p93S+rJ9ncGexdJQr7ST0o90gBorhHddVn6G6378Rgfm/5RSausf8ATmI+SqpMWRkF+NF/b1HxBny4v8Sj4iRR/o2+6KgdHf8Aa20/62z/AL1RJJJJJyT1qW0f/wBrLT/rbP8AvU23aswRDbnWSxflWJUeJ4O0n8SR4e41U7Lbjn1aFOY67BXpT5Quv1aZ1WzbG9PWic4qI0vt5TO9XTpVdzeLxnWWZbXNI2OJ6SyWw9HZ2rT781j0lrzQuFNF9VfUnfJV6TyHxq7uJGornpabom42p4tvsWhHInur+6fjVHpPT41afH76rSX/AOJbqy5Ya5In+pXp3atJZfJa0y26b456DNxtwTC1FCHMfZ+6r7Sa8y360zbJc3rbcWVMSmVFLjahgpNSOgNX3XRuoWrtanilSThxvPdcT5EV6K1lpzTXGjRp1Jp3A1AyMqA8V/5NVZ8toZw38P8A+GiFXVr2+48qj1x51aXykP8AtJZj52ON/dVb3CBKtdzVDmsrZfaWUuIWMFJHhVj/ACkT/wBYrAfOxxv7q2ZibU/2ZYllrbBV2aVaA863TzrQZjtAJTIGV9yjq1NsuNJ3JymgePFdPRTf71WZoLTnzi1vuupLXas+p2iFK3URwDD2PGihORHbrvAjw3ZBCoqD8KK7VpG0+kjt9dWd5n82pKqsjTr2lbQ92cG5aZH3nRuptxmZyjbna0oc3Itygn4VATmWFObRGKT769SXG9aecBLmpLKoeQZoD1TD0ddc7r3aM+Yap3gFsPO1zjJSvINDs7cHDg8qtO86VsDZUPw2iKb8vR8UA6jtUWEsmJdY0xvzHI1UaFYg6VKlQSJBIWMVLWpSlPgEGodBIIB60caMtTMhSVuE5NQA7gTHd2xTCVKztyPKim0GUyx/FGZPf9fvUWaS0/a3wEJjNrdxt/TR/EjCXhkRg2033OTad1Tu2lDNkrmF89qiqeasLT7XiFNqyKYSDdnXVrRp5LqCOaezVyr0VZ4b7McKjhtjI7zTg504aitoIf2Nkk94gchVm/cZ+qeXJqZbUU9raUNqHJWEmgTU0xxQJSyloIGCQetewr3AiPsPhcdot8890da86cV7Gwi2vvMxm0bFkq5dRStOTTW24pd9wu9a0ArCiN5ArbHKlLjWsHrindox84Ru0+q9Ib3/AA3CrJ1Pw7tlzuLszRmorZMaXzXHef7Jbfu7/WksshGxIypmMFaQJUqDOYmQ31sPsqCkLQcEEVdvykJwuujtFXWQf8JSYo7T3p2+t+2hPT/DqPBlCTrS+22129PNxtMhK33E/ZSmoXijqz8K7+H2EdjBhtiLDZ+w2np+2qHxbYrR8GhY2xgEccse6tVd1P6K3Hj8KTKe1dCPPkK1QZYLy4n/APw56Kz4g/31ROK9HcXrFIVwE00ygIL1tCfSGwoZRurzoRyrJoJyk/5Nms8qaYq9kf8AwmZH/wBxVVGAZ5V6U0arRcrgV+Bl61daoEh4reH0iV9mv71RrZxtn+oaPu3HmgVmrT/gx0v4cULB+xVDnEKzaesXoMCzXpu8yAgrkymfqznG1Kfhzq+LYaeClqdsYyCHPNSFhusmy3mJdIfJ+K6l1P6Kj6zVzLkpVj0jxf0eriHE01q7T7G9dwKY0vHsA+1+rVa8drlHev8AH03Zzm1WZoRm/ev21fvUT8GuK6dM8PLzZJru56OlTlvJ9pSvZql5kl2VMflPKK3HlKUsnxJOTXM0lTI0q3hfB0dVdFib48scaldGf9qbT/r7P+9UVU7oRDTmqbap6THjNMy2nnFvr2pCUq510GjEGFZLE+VwD/CUxy/xFr+6qdc6ivSfGNjhzr25Rrg1ry3QpDDIaJWchQFAsbh7oJL7RmcTrSWQMrDY735NYtJfFVKpMeDZfT1LJbJUuDvQPeKtTj/yOmEeVpboFMWHL1GtLD7caD6SpCFrPqoB60f8frppq8JsDmn7miUuJFMV1G3HMeNW2d1iT/krr7VmSpQOdF/DXWt00RqBNygL7RlZw/HUe64nyoTxWtaGSHiYkzo22VmPJ6j4h6SsfFnSiNXaTA+dwQVJHt/6Nz7w+1VcfKdivRdS2NiQ12TrdnYbUjywDQpww4hXjQ17EmArfFdI9KYPRxI/486IPlAattetNSW67Wx76P0JKHB7SHcnumufVS9dq/MRnB0Lb63qnPu+SsPCtMV0861zXSfk5g5trzrJqxbEJ82MOwYblf7HuqurS0ZFwaZz9YrbXpzhwkQoLMQAZACelECsCRgaqYjNdjaYvZd36yGnv1K2Owax5vi0NfSf5SOlSEVcltDLz/Y3F3209nvHd/KqW7CWz2bAx2Lnf5L9el3GXeUHNtupu1KXIkfenl3YlCl+YvEd4suQz2iefKJXpx+1F1lxDo9Gb6oX7VDt/CAPpXEuOeePWpkiYBbU/J5UuvpiVlT7baFY+yRQvMUSs7hkmvQOrYUN8qDjLZz47RVLavgMszCGTtAoNSkBmlWM0qBjLAJdSD51ZehkrQpJKhiq5hjc8kHrmrK0MnDiQscqALf0mGWSSU7d3UirEsMlsy0qKQhpKfWzVeaeaUcBtBUQMnyo4szKXkBC1FBPKll2MViqFTkxLjKVMOIWkK57Vc6aMR1S5kpa3FpyO6hK+dNxEWxFUxEW2Ck5KwmuLUyRHQpt4qDqujqG6SLXKtqDW+CdGb7QOpVHKckY55qoeI8hmXBcaKFAqB3jFXDelmW2gqW6Up6jbgVU/EhsGK8842gZ7oGcVZBfSeaJCNkhxPkqtcnNdrl/HXfyq5dDUmsw3SWpYPdUoH3GpPTdmn3+8MWy3sKcddOM45J9591FV403oyyyRFkaremzmvrfRYv0Lf63tUjPEcFi15bcAit6ua1FXxOa13Yo+kaCgv6Ol6msuqYNxai/WRtim3h+qoUBVKzuFntEa1HI8q220VaX0XPvumb7fI6T2NojpcP73P8Aq71TL7Y5BY6j8A0qXJUnaZL5HkVmuPOsUU6D03A1Ncvm52/xbbIXyZ7dKglavLPhUTOIyTEbgWrP6KJ+IGiL7om5ph3hgBLg3MuoOUuJ8waGalWieRWVo8GlbCs0T2LRFzuFocvcxxq2WpHISJR2b1eSR41DNEeSVXHgGKVP4sOGu7txnZhENbm0yAnGE+eKsXitwvhaHsEK4fPnpjk8Zjt9nt3j7VK10JMRPyOtWSq6xSHWs1ZnJSYpVN6T01ddTXJMK2sZxzddVyQ2nzUfCiWdF4d6d/FVyJ2o57Z+mdjqSiLn7KT1PxpXt2ttjktSqMZADeFcsVgoBqwbZfeGcj6Cdo+XDB/lY8tSlD9tTt94QsT7H8+8P7r8+RAMutL2peb/AFarm+InDRgs6bWLnJUO+lv91buNuNPLaebU2tBwpJ6g0V8LtKwdY6jRZJV1Fvde5MHZu7RXlVjPCxmSlV3cAkelaGrT1doDSWl9QOWW6atcTIa27wiKpWM/prMbhSzf7auZpHVMG7utDC4qu47+hOTVc6hZgvihobMclVjrWw6V3uEWVb5rsKZHWxIZUULQsYKSK41dBQyzMYgwa1zzrc9K0ND8CktpVKnb41k7Npr01oVsNxUuMvBCgB+mvOWgGRIvrSFjI65r01pe3BMeM82M55baRhLA+tDgKkO7Q7sHMq6mpdqQ4vHZtNtNKVlwq61F24ZSnaRk8qkWGNkwNSMdmeYJ8ahYMTGmoLjHdbXHafJWU4HkKr28hL7jDD5W62DgjwFG2o40ZAdMRScujAz4UATWZEXcQl14D1h5UsuW0wBWq46kFRQpeweZqm9WrX6QoBGc+NW7qFbrjWHUuJz76qzWSDv2J7uPGrlNKgbilW2KVAx3g85TdWnpBv6JHvqrbd/HEA1aukVgBr3VKEuWzpcoY2OFxSiR6tHlkjNPgyFgoAPRPjVf6eS4pSEgpUlXl4VY2n3XI6Q0pSAkefU0RBgvknrbD2xXDkYXlQx/dWqUiQ2lKct7cg8utP8ATbSpbb7igFIRnbtqHkOuInOtpe2htRyMeFDJClKkZc1Bt5w7CRjbk1VnEVta4iypSVpCu7gdKtO8OBS0pQdyU81VW/EMAxlqTyCj0oL6zyzfElN2kjHt02+NSGpwU36UkD2qj/PNL4NpdfA23dlwy1rqNgD0xlrsG/t7VJyrbVKrJKySTknnVtfJ41zB0vcJlnvozZ7qNri/sK9Xn7sVI8VOClwtSTftMkXG0K+l7NPNbaP/ABJrCtqVapkePd4NzVNdVEqUzGmvx2nmmnFJQ8nYsA9RTbFdFpUlRSpJSQeYIrFbzCwkkqUEpGSeVepeFdztmlW7Lw3kR0h+9xPSLg679tae61+7VG8FLANRa8iRXh+Jxsy5R/0bfeNaa21Y7cOKEnU0c8kSgqPz6BJ5Vj1FfVnbnwb6GiqN+PJHcRbG5pzW9xtK0lKI7xCM+KagUlxKgpK8EHINXj8pq1t3a32TXUJIDVxYAdx9qqM2jGM86t0lvV06sUairpvKnovQV1icWuHS9E3t5Iv8Fsqt7ijzcI8KoG9W2bZ7k/bZ7KmJUdwoUhQ8RXXTN7mWC+xLtb3FIkRlhQIOP0VevFGwMcUtIQdcaYQhdxbSETYqB3lr86oj/jP/AGyXT/yKv7lKm4V6SXq/UYjyF9lAjfjE577DY60/4u6uRqW6iHAR2Vlt/wCLwGQfVA5dp+mp3Vik8ONDjR0aQPny7t9rdXAfq0ey1VT5OME1ckdVt8/6EeZrXasf5NDkFODyz/xr0B8pxwL4eaHI6lgf/wBaa8/ZISPcavz5SXLhzoM9fxXP9hNJqObqydP/AArChq6MocdfbZaQVrWQEgeJrlRbwjhpn8RrHHd9T0tCv0DpWmx9lct+Cipd9kKWFxFI4b8OLfo2LgXC5gSro8PrPzX5NUhmrj+V0SniqGx6qYDIH7DVNc81Ro+aYb+bkt1f8SVNjRxwc13M0RqhucklUN3a1KbPQpz636OtBApAlRyPCrXSLIlZKa7JrbgvX5UOjoMcw9aWUARbmAFoA5BWN2/9bNA3yezji/pzP+c/+E1bl2kfhF8k9Ml7+MR1d8/kq/8ALVP8BTt4v6b/ANZ/8JrnaZ5fTus/bk6NyR9Qsx9w++Usop4w3X4t/wC7Qho+8SdO6ngXaG4ULZdSs4PXnRt8p9oJ4w3X+b/3aDdHWGZqLU8K0wmy4466nl4bAe8a104mmM/gouietP8A2LS+VbbYpu9m1VGQGlXaKlxxP2lY5qqkqtT5SWpIt01TAstuc7WFZIiYrZ+0QO9/XVV02nWVriJK9VObZFWDSNYNX5MoW8ME772oj2QK9Q6NYUIaFqIyrpXmLhSj/DT2c4wK9QaVkNohMrKCQmrFlfkzXhjaWG2UdqSV88gHxqctgXOnI+jQU+IPhUDGeaeU2e2CCB3U1OWhBjzkKS6O/wBaqjMmaZwNNQQ2DLcwAjYelBNzO1TzSgoEnksUdagS6u4uNK2lGM5HjQLq9IbKG0FbaSOdTsketiudWtoSg451UGteajgkCrc1MpQThWM4qp9ZYV1qTaoDZpUj1pUw+Bza+9NQas7R4K0D3VWFpO2SKtnRDYDaCfGpiMkOWfpdBZQHEHYpXQUcQA4lpElaMrHTyNCenCktA4GKMIjiXVNFsnCfZqITaYrJLA0i6DbnFBfZHHeSB41BtEelOvYCtzqt+4cyKn9IrStiQlQxhNRE5aXVqQkfSEK6CpbLTkqBq6BLUqWEBaULIUBVd67dDyHRnaNnJA86s28sLSCXQojYkhR8KrTXTiQtSUJQE4+soaeMFlZ5k1eQNRSsDxqL881La0x+EMnH2qiB1qs3CBIqw+GXFnUWj5IYWozLb0VHVz5fdoCdjvNMtPOIKW3c9mftY61w55pbK67ow8ZLK7GqbKnoHjVYtN6t0KOI2mkiMR/G0j2z95P2q8/eFW/oOUbZwA1kJY+guTrceJn7afW21VECM7MlsxGG1OOOqCEpSMkk1TpI2w0fEGnUcvE/ktvhVbbdbeF98vVyvXzSq8D0KI557fWoY/BHRWefEON/3RX/ADp/xxf9AnWrRsQYasUNLTg+06rvKV+nlVZ/oqaa9+XifIttkJMJPwepNOQLJqTgTd9G2e9sXafBb7Zr6LZ+T/4q8vrQULKFDBTyNWF8nvU34M8R4Ljx/FJh9GkfkqpfKF0x+DHEec2yPxSZ+Mx/yF1TQvReVznJdf8Aqpu/BXAGDV+fI4uElrV1zhleWVxSvHv3VQmKu35HpP8ACLMTjkqAo/2hT65c0MV6HtvgrPiTIek68vLz7m5wzHRz8gqh2p3X4xru87x/jj2f3jUJir6oxUpnv5tYwogEDzNX18ohJXwx0I4eno+3+wmqFSMkflCvQ3yhmtnB3RLmM7UAf2U1m1TfrVmjT/wrDzx40TcNJxtevbJOcOEIltk/DOKG+p5V0TuThQyMdD96tdqw1cr+TPTlbYbB6A+V7Zs3K1alQO4+wGln34yK8+16W4c3y28V+Fr+gb3IAvzDX4m4f5Tb6p/Krz/q3T1y0xeXbVdWS0+2fEcle8Vh0Dyi9FvMGrWLv/VgiKQrHXn6tEnD7Sly1beRGiJS1FZAclSnPq2UZ5qNbmaIjkxRzOS4bxJFj+ShBjK5P3N76L97vf2aqfg6rZxNsSun40mpvjTrJrUE6HZrWf8AAdqHZx8e37KlUPcLlbOIliUP87RWKunp1NM/OZNrWS1yrBbXyh9W2SFxBehTNG264OttpzIkbt5p7wV1rpu+SpGlDZIFiXNZLTL8bqD9ndQV8q0Z4tzDj+Sa/wB2qshyH4cpuTGcU262oKQpJwQRVen0626RIHvvajUTgIOJGlp+kNWSrRcAStJ3ocP8ok9FUNV6Zh+icc+GxYeKWtS2xPI+Klf+U15xu9vmWm5P264MKjymFFDrSxhSSPA1o018tOG90FF9SrGV9ozNYxWTWK1+fcZA24VJCr28kKPQV6P04XERkspGcivN3ClWLu5z58q9N6PSl4JcCxhI50bIaTPcFNrgnaHF4KwOvlRNpyKtU1HagKOORNM4JSlodwHdUtZHUGalkeurkBTdOFMUPuIvUClJnOpdaKUj1VpoC1MorkFYLjgA8elH+q1OtT1obOc+sD4UC3twqacYVyPUGlbBakFcaxO/vkDAFVFq5Rz6tW9qWOpTSgMnFVLrPktTe3BFBrUBD1pUj1pVOS4cQTiQVdMdKtbRTm9psqPlmqpt3N/n0qzNHthpSVSAShWNuKlPAjFwaYIWEpCuWaPLY0O0QhgbsjvZqvdLIBKS0SlIPMmrI06gIX2yXUq5eBp17pMNvaWNo+DtjPrKTkpHM+VD1xYxLfQRsWc4UPKivSLm+I6M4JxyodvklUaQ8VBGQo9OdWNClbZkHrupYiEnCkjkT51U2syVpcZ5AK6Hyq0LqXXmz1SyeYqsdZqQnchtKVE9Caodi2n8HmvWo2394+YqIOcVNa7z+ELvLlioXPdpTfBYumNV6Ne0hF0tqqxSnTGcccbuEdf0qNx9XbWUs8Hox9IcuuopZHMRvR0o/VKqrkUqr6cZLes+Mhhr/W0nU4jwo0Vu22iJyiwmzySPNR8Ve+n/AAcvujtN3v581IJcuVG/i8dtvubvtKVQBSFT0oiMBvJ3X12j37V9zvUUudnLfUsdp636agqzyrGKZYwI05mJHdmejx7lHkSwtbDTgWtCeqgD0q1uMHE/TmubCxGNhlRJkQbYcnt0r7v2Ve6qeFKleqNysNFzRxBgn1TVncB9dWLQt0l3O6x5Tz7rfZo7PolNVlWKGrV4wwV2TW2YJ/iHNtNy1TMuNnddXHluF7a4nCkE+z76gawK2FNC4iIFlszkcWkxBPaM9SxFCsubPWx7q9DXzjHw3veno1huNhmS4TCAAjO3vJ6KrzhSqmzS13TEv8F9OremGhPkuqPqzgeycnRct0+91VA3FLUlm1HdWEadtDVltLKNjTI9ZSvaUr48qDqVSlULORLL5fyd7fOlW6Y1MhPrYkNKCkOIOCkjxq0o3GNF1trcLX+mmNRY6Sfqntv5VVNWKsepLPdAsXNX7SyVXXhKFGQzYb44f82MhO396ovUPEOdLtxtFkgxrFajyXHiJwXfyz7VBeKVL0ogZrrDGSTRJw6vNs09qmNernFXLRFO9DKfaV4UOGlTYyVq2CxOMWurJrq5N3aPb5VuuPqODtNzS01XVZrHKorRUjChY7WNmSd0Rqe6aSv7N4tbxS62e8gnurHkas7X2ruHXEeD85XEPWPUuOboi723fytvWqVpUTVunI8W7Ywd5jUZt3bGlekJ+1s203c61k9K5n1qZSoN+FCQq7qJTjvCvRWh30NvqQoFLXhXnfhWkma8UnvbuVX/AKYhTShuQojs0np502Si1clmQZDTziEpeSCU5G2ifTyWvT2Sk7nN2OdCNrbZmkSGo5YKUbM9MmivSHYqvjTCFpU4gd5Oan5Me3k66lib57q3E+PXzqvdUxlId3stDaU7cDrVl6weCJhbWdiUdarjUUjClqDqSo8xmr3xtISJhysdTJWlteTg1TmsisuHB5eNW9qlZdC9p5+NVFrJICuR+NUMb65ANfWlWXPWpVGC4c21JEtOB3SatjS4SUIUpIIGP0VVVpUUvA5qz9LvBCEnZu3YoUhiyLDJWpaIm7IcPLFWPZIJZbDbKyjA7xzmq309HXubkAZIOceVGUabLddCWCW0Ad4+dNnaY7F3FxaFYfZjPds6pwEZBoT1Mp9ElxMcpOVkqKudTnDh2YIK1NrLraUZUD51D3NkG4OPDkFkkpV51LxDFTECtbr0dsknscc0nxoA1ymOYylBGCD0zzqx7iUuOFCOSRyOPCqw1ywG7ittQXtxlJB61G3ger+Jg86a9B+fVee2oEkUR8Q0hN/JHimhw0huFSpUqAFSpUqAFSpUqAFSpUqAFSrLTTrzyGWUFxxZwlI6k0WzeGWuYQaMzT0iOHm97ZccbTuH71AAjSqduuj9T2qH6ZPs0luP4upTvSn8opzioCj8AbUqmbFpW/Xxhb9rgOPso9Z0gJQP0qqS/g71avf6LbUTuz9dMR5Lix+rndQAKVgmtloWhZQ4kpU0cEEc6d3C03CHa4NyfYKIc3f6Ov7W1WDQRgZ0qxUhb7JcJ9qm3WKyVwoO30p3wb3HAoJGGaVKlQAqVKlQAqVKlQAqVKlQBg1qRW9LAoAOOE6h6YtJ9YqGK9IaRWsNpQsFQ8BXnDhYhPbKdxgpXyr0FpqWpTQVHVlz2RRHJTfwGb019CillQ29QByGaMtBREqfbkKG198ZUvxFA8KOZ2VPEFz1kNtHpRTo5UlF7jwNy2wBkqV/dUx2mWPI71tDb+cHXEurWAOSd3U1XWpFIIWpI2vpTzCulF2t4z6rrLShLrbzZylZPJVBV5bkP9oZLic7QnCepqWy8AnvK8vjb5K0vKUCnqrwVVY6w2DOAE5q1tSFSUgZOR0SaqnXYLeRgBavPwpTcoASfrDSpSfrKVTkcc2zBkJxk86tPSStzWOz8PKqstA/GRtOTVoaQJ2DcVbqjkVi0NI7Gmx9KpHPvDNHVoXHW7hCOR9o0A2QfRDkCfHlRhAQ64wjavakfZqMmVy39Evdm0+2E7u7zI8KELk5JdvrzDTiW0JUSPOpThwzJiQ5iEl1bqkFZSelDcqYU3h30tAZeAJAT4002clcqMbvKmsneUrfcCtpVjwoB1a+wO0dKQhRPe3VYMqa8uCkJUlsKJCuWTQBrKMyYu94BRByo+dTLcFlSweeeI29V4SSQeVDVEvEJIF2RhWeVDR5HnSmswBWaVKgBUqVKgBUqVKgBUqVYNAGUnCkkHnkVfnys3Vuad4abVqGdPjODVAeXxq+flWHGnOGn/4BP99KBW/DTXt50Ve2X4KjJgrO2XAdJUy+jxBTVhcXOFMeHxrsVj08z2dv1M0y/FQP5Pte8QPyapW1w5NxuEaDDZcefdcShCEDJUSa9UcV9X2jT3H7hpEU/wBujTbMdE1zr2bqxjB/JoArL5Td87HVn8HNk/FtPabAitx0nBde9t1X2lbqqqyXi4WO6MXO1PrizI6gtp1CiClQ6GrG+VbYpVl423tx7vtXFwTmHE+qpLveGP21VRAAzmgC8+Plgi3jQGkuLESOITt4a7K6ttcgZKfbT8aLLRZbVrb5OMLRWANTWa3uXe3n/KjtFb2k/aVtqG4xSk2X5NGg9ISCDPePzkWs820FPtJocc1bJ0HxE0lemOabfBZ3NeBZX6yf7VTIFRFpfadkUkL3Yxj2vKvTNvskOz/I/wBa2hIHzs1LhOTz95WFJR+hNR3EzRFls/EJ7iREw7o6RFRd4h9hb6v8XT+t/u1rwokuX75PPFp6W72kmTMZlqX7+tQB50FZFa1kUxJtSpUqCBUqVKgBUqVKgBGtPGtvCtfGgA44XlRfUAtaQV9DXoDTYfj7FtoSRt8aobhWyqQsr3kHfV82Bp9Ckh5Z2bfClbzkqtkNrY3HLpkqQlLijyUPKjPRMhl29ttJbLhHRflQfAx2SUJG4USaDTnUKGzuTk8wPKhW4Mk+478T3wmeptDoLgHqZ61U97kOuRkNrWpKivvnyFWBxLiLYvj0pJ3p9VOT0qsZa5DTiu2UlbGc48ahrJL645BrUjS0J7jna4HWqu1Ytewh5KCc1Z96lpWlxSFYR4cqrLVCBlSydx99P8Fi+/IAyTvcNKsSe66aVBcPLGr8aG1PU1aWmG1fR7cA1Wen9glbhhIzyq1NMKO1J3An4U64wIxZGmz2aSlY3BQ8qLbPGC8KbdISOoNB1jDu1O0DJ99HunXtkZTamxkdTikleTLYH/DllwIkFxxSioYz7qH7vEYdlScJCnAvbu8aJ+HLnaIk7egoZ1CtMa7OhlOSVcxQylZA3NhG9SWxtynCs+YoM1d3oywlCSkpxk+Bo1uxBSdysKPMCg/VCR6EooGUn1s+FCjpMnmviIhKbmgnkaGOpNF/FJINybIGKEB44pn4NYqVKlSjCpUqVACpUqVACpUqVAGUEBxJUMthWSPu1a/EXiVpbXNvsMOZpy6REWWEIjJjuJVvSPPPwqp6XSgCxdO6+tmlGy/o3TgZvhHK6T3e0W3+bT6oV76AZs6XOnvTpr7j0l5ZW44s5JV55rhSqMgWOriYzfNJxNM64tfzwiCNsK4oc2ymUfZ3Y7w/KzTKwXzROn7iifbtNy7zIScpRdVgMNK+1tR63wVQIfdSFTCgTuqtS3DU19du+oHVvSHl5WrPMJ+ynyFS3E7V1q1fcIMuBZ3LYYsRuMWw5lKwhO1K+nWg2lU7QCWfrS+S9CW7RypJFtgyFSG0feVRLw14lW3SOhdRaakWRU4X8bJKg7s7NI6BIwarWlUAYUBuJSMDPIUgKzSoAVKlSoAVKlSoAVKlSoAVaeNb1p40AWbwlRsZCscyur8sbKwyHN6fU6GqI4SpbDCSpWDvq/rM8wpkI3pJ2Vb24yZrMhJa2w0hDql9Og86K9FhEjUaHE5TuGAqhJlKlnc0Po0DG0nxoq0B2zF4G8J7w5DyqlVKPkacRYgVfHSVeoMFOfWquZiW+0dbCAgkesRyFWVxFWDelIR9YR3seFVzqRHo+8AqUCnu8upoZIwWVP3AHqJCEMlO3aD7qrTVRwhYxnyqzL4sqZUHXN+By5VW2ogFNnOc5qS9fyVzJH0hpVtK+tNKguHdiAMoOAH4VZ2m+/s2o2mqysSyJISQfdVq6RTkJOKZe4RyxNOlxpG7G84ottri0qQ+VEI9pNDdiSlITjGTRW0Uko24wPWFLMbJMjFn8OVBLD6owSErHPdQxewly+StwBAV4UQcOy2W1ggghPQ1EX5tj5xkFHdJV4VY0yVgxewpM4Y7ydnIGg/UyyuGtoesR0o3uIV1WnkRgKNBWqi23GcxgKCfWFLKliHnfiakiY1lH26DBRzxTT+Ntd+gfxoNpmlSpUoCom4Xadgar1hE0/PuotgmHs2X1IykOH1c0M45VtHdcjyW5DKyhxsgpI8xQBY154cw7JxoVw9vF3XGaDqWG5xHLKvVUfd4Vx11w5/Bri+jQS5Trii82yqRjmrtPbAo848NjWXDbSnFq3LQuT2Atl2CfXElHNJz/XRZqe4QL3wusfG9C0OXm1wPmmSgp7ypOMIcPvSOdKTgqFPDi23DjKzw7t987ZAc9HVP7NOztfa/VqQ0Lwy0rqvi1I0PA1JNISFBqUGk4WpPrcvKmOh/+r2h79r+VI/H5ubfagerjrn1zv6KlfkaE/w/WUqPMtv5J/NqoDBAzNO8L4l4kW57VOo0uR3VNLPoTfrBW37VQ0LSKL7xCd0vpaUbiyXVejzHRsTsSncVq8hRNqDhfNm6puRa1bpBAdmOFCXbqhKzudPh7s054S3C18L+OrkXUUlqTbkByBLfY7ydi0bStJoDAOCHwzYnehS7nqF1batjsqPHbLefFSU7uYqQlaK0TBlXxVw1qSxFdZRbnI7SSZiFpypW32cUZa3+TffXjLv3Di6QNTWI5db7B8duAee3b7Rqh5DDrD62X0KQ6g4UlQwQaAwW/p3hdpC9cP7/AKyj6nuXoVkW2iQj0RO5W/pjnQtMsmgzpqdPtOpZ5nxvq4kqMkdr+sKOuEryh8l7imADj0iH/wAaozJ21MAFHCfRr+u9cW/TDD4jKmr29ofZqK1TZ5On9S3GxSvrYMhbB9+1Row0zKe0ZoNN+bJYul5kJTEcz0YbOXFfpUKJPlNRGbnIsHEe3p7SJqOAhbq/KQ2MOD9JoBSA4E8PbZxFu90ts66Sre5DhLmJUyhKgtKBzBz41Xk5LCZr6IZdUylRDZcGFEe+ru+Rmf8ArxqP/wDjsz/dNUZnPPPPJpgCDhzZbbqHWFtsl2lSYkea+lntmEBSkqPTkaPNfaJ4VaM1bM05dL/q156MQFuMw2dv9aqCeFJxxG01z/8AmLef3qtn5SWh/nLi7fLgNSabhZcH0UmelC/V+zUAVRrK36Tiz4Q0rdJk6A4wntzJaShxC/HpRHxq4dWfQEbT64F1mz3LtBEsiQylAQDjkMdetDeuNMjSk+BF+doNzXIZS6pyGve0nJ6BXjXp/XnDhWtHdHy3lx5jds0uHk28vJ7eYUeylP2aAPOundIWU6Hk6q1dcZtraJ2WtmO2krmr9rCVeyPtUES+y7c9j2nZfyfaett8M1M6wu9zu97eVc0FhbB7JMUDCGAPZCfCoE5zSkG2KxSzSpgFWM1k1oaALU4TNqXGGByCqvG1qU5EDYGFBPrCqS4RrzETk893h41e2m2yoBZG0bfVPjQyma2SatkV1DvpCiT3eQox0WXnrs32pIQBUNE7MpORtwKn9KvspmNYcysnGKZVhYM27dyMtZvpcuz6E4QUdFGq71K4XHwhx8L7vhR/rl7FzdSpCaBLqWTkBKUqI5E1DTwWo4A6oSewKk8vdVaamJwSeQAqzdQoc2qzzFVxqkIS2tSufuqDShW0sfSmlW8sfS0qnJcd7OV9qlRPIHlVsaTUS2kjrjnVTWlR7UAp7ue7Vm6SI7Pa8otkjkalZKrC0rAFOFCQce+jGA0ntQgkkjrQPpdK+xSEqK+fI1YOnSUKKnME++mxuMdk4LD0LH7jjo6bOlQV4b2XJ8BJ3KVyFFGknR30I9XZULe3ALg6pSOafGrWiCsGbhvTHIKN+OoPhVd6sKcOFKfWT0qwLs8pwYYyrfnNV/qjDbLu9J7o5mqWLayheJo2Po/KoKo54pDc8nH2qBqTyblFSpUqAFSpUjQBe/yXHUaptmpOEtxcbDF6hqk27efUmN+rg+/pRhw9NuuQunyfEhlTMmCpTb+f/mKfXOf6q8y2K7TbFdo93tExcaZFO9l1JwUq6f8AHNdLVfbzbb4rUEOc41cg6XDIB75Wo5J/bS4GyFnGmY1GvUXR8GUH4OnWRC3jo4+PrXP0nl+rRD8j3I48WTAP1L3T80qqjWtUhxb8hW5SipZPmo1J6Z1Fe9MyVy7FcXYEpQx2zRwoD3VO0Nw81JZbwdS3Qps9yd/G3sH0Zzv/AEiq6xdGanmahOn27U+q7ej+keikfSbNu7pTl3iTrpZ3fhLNB653VFK1XqM3/wDCH54lC87t3pu/6X4ZqBfJO8JtQa201rSEnSrtxblKeS2uMMkLGfVI8fGn/wApObbLhxnv8u1hooW6kuqa9Qu7Rvx+tmomRxF1m/2vbXlLRd+sdbabaX+8E7qDVqUpZUpRUScknxpyS9OE7cn/AKMHFP6PrIieHvNU5p+0zr5eYlotkV2VLlLQhtptOSc08tWstRWu1u2uDdJTUF76yNv+iX+UnxqPs12udmuTdxtU12HKQcpdaOFCowBanEXV0DTl9TpJek7Vc2rEn0JtyU138p9b+1Rjpy5fwp/J91JpxiyMMT9NH06G1Ba7nY/yu2vPF2nTbtcXrjcJK5Ep9RW66s5KifGnmntSX7TwdFlu0qAHhhzsF7d3xoILc+R/GkjXN9T2Bz+D8wY/Qe7VPfg9ft5HzFc/WP8Aijn/ACp3ZtX6kssiVJtV3kw35X1zjasKV8T+k1I/wl66StIGqZ+fPtKJkCR0hpK/WLXukzdIDsZydMaeZYWMOlvfjdtqc+Ulp+/SeNepn2LDclM+l8nG4bi0+r9rFAczWGo516bvM67y37iyjY3I34UlPlTpXEjXyiSdYXc/GUqlAY3vTN8sUeAq8wJEMyx2jKHkELKR7quv5QN/vWmb/wAOr3bS/CmQ7Gw424Crmr7FUbftR3y/PMvXi5yprjKdranVlRT8K0ul8vN4DXzrcpU3seTYfcKgn4UBkvniTpi2cWdGjihoKOBfmR/1htTQ9v7aU155WlSFlK0uhQ6gjaoVJWPUd/s/aC0XWXbw7yX6K6pvd8cHnTu26d1Xqe4Ldg22fc33VZW9sJyfMmjOBtuSANKrrsfyYuJ1weSldvjRmj6zjr2Nv6KtfTHyS7FBZS5qa/SZbx6sxG8Afpqp9UijLVLHjoda6CveH/R54WMxsPWh7P8AlO2NV1xB+T1pa2RHJ0CVKbQOiS51rL+9KPyba/T7H4gpfhm4lpsgu7U9edXtoq4susJK3skcqqpnR7Vo2+gSQtJOe9Uhbro7bJR9IVhv7lbU1lNs9pnv9LuVO8vqBILhwy6lZI50R6XSlq4NOZSpeelU9pa+RJTvpEKQQlSehNWhoeQDcmVdulXLJq5XhjjvV0yQ1bG7e4uOKT1oD1FDLT27KduKsfVEgl54oKSMUAX91eMlbeNvjV7Ku0qRuSu9QJUHF5PLyqr9YK5LBFWbqZ7cVBPNVVjq1KglZPM1RJvqK9m/W0qxO+tpVBcPNP47fP3qtDTgbKEKVVWWLk8fyqszTzu1tHLPOoEYsKyyHVbWW9m5fq7OVHtpbmtxmkJIyfX3HNV/YG3G3G3VbfcOlFzNze3FMdspKeqs5pt+0zsm4s3Rrk1ntO0U2lCuRIGCaiNVSHWpK1krfSrkBnkKzpW5ywhC1ASUuc1bR6tN57e6S660taUFe7Cx0p39plXtIgPrWwAj1c97l0oW1UlKmnCvB8KM5uxtOWwBvPMD++gPXHaoSlBcCQs5JA8KrWOC5ZKL4o/WZoHHSjnigPo8++gYdKg3QYpVil/zoAzWMU6tVvk3OYiJEQXH1nCEjqTXonhxwJhMxmJ+o3fSXXf5P+SRVNuoSnhpNFOla5+Dz/bLDd7soItVpkyyTj6FtSqMbVwX4jT0BYsD0dJ/zhYb/vr2NaoVj01bQyHWY7TZ5ISOZpXLV9uYiPOsMLyod1Y8a5z+oxjODoJ6c+7B50tnyZr2/FCpt4ZZX49mncBXeT8mK6IYK2r+y6s9B2eMVe1r1PcJEZTjaEtoSrBJxXG4amnN5KFp3eBxyNUR6jZJr/dExPB5kvHAfVkJTgjSocraOY34NVvfLDdrNMMe5Q3GHByyRyP6a9S327rYfkSX21PvOHKUIVgZqp9WarfuMpcW82YLjN+KOZH6a00a21vPgr1Hpdaxx5KgIrXFTFztRakOvwQ67E/tbajMe6upE5jJxGqZX2ycwBis4GK2LZxWQg7akQ57qQ61spusYxREgIUqVKggR6VpjnW9YxQBnIreM0/JlNRozKnXnFBKEJGSSfCuPjVy/JHtkC4cWY7s9ntRFYW8zkd1Lg9VR+FV2vtXJZWu4u7gVwNsmnrNHumrrZ6ffHh2giO+pH3erlP2qveIq22+N2KGo7OPX9HaSiuSnuxbUlS8I8VH1lfGmzIgunJcc/JrzNupl5yd2vTLHkcStQKSwUx2lJHgVCoh6/TkdFpUPvDnTyY43uCGI6lJT13Go2W2laFKUnZnoD1rLzB0aKqxwxqUOnsZbAHL1wc/1UAcRorj7Up5iSXApPda8qlro2tpe9llwox3iai0uMz0ONxXkl1PJSVHKk1KTg6FelReSg12y+RJDrxOGVK5oPM1ymMpfZKHgEOA5H3qszUttJLodKgB5cs1X+ooZba7VtecHknHMVsptluCjUULEZkGWpU6zyTJgk9oB3mzyyKsvhFrCNJuKR6SpicfYWeVVLeJjm5PbtrWOu8eFQzkhyFJRNgPntgchQOCPdXb01rHltfpq28Hrm6TJEiUtwzUge2B50PXp5LjSyXApxPqpHtGqn0rxC9JYSiXLLUod0g+1Rumd84JbLuxtQHdWD1rcz7jidDaQd0efL5S4dz2zGD0oB1OEhLm9Pfx4dKsO7EIYUcBRPtnqarnVZxHcVnAPKllS1IAGYR2lKuUw/S0qnBaOrKMuY8d1WZpoENJGMmq0swIkZP2qs3TIWQggcs1AjFh6bbUhv6R4LSeWV+FGNoZj9oG8pcJ5nFBNnB7M5VgE0WQS9sCmtp5YyKiTPMh5bZfoTDjSQEJQrwTioy5Sn3Z/YMISrtO9lSqYWt2RHbeLrqnnV8kpPiK5w5Aek5caU0pPdQVe0anfwVRWZuUuQ0Q44lJUO7hCc8qENSPMSVNrJUk59VXKi6XJUpha/RjuCtpIPQ0H6gZ7Rp9T2VrPdTtHq00eCxVKT4oYwfyqr0VYHE1vsgfsLXVfjrSyalNhXWKw7Kktx2EKW44oJSkDmTXIdKs7gfYmHL2zdp4+hZ+kqu+yK65b8GrS0zbZCwXFwk4WwNO2pNyuH0txcGV59Vui2fq95LDkGAhBS2e86r1Uj3e+oTUep2nLPthnDUjvUL2lYcT6MpapCt2UoSeSR96vPXNNk5PXaapUjAWstfOQRMTIU88tWAtfn/yrrcWCIG0DtT7b3/KmGnluRUvSJCgtYVhhpPQH30QSObzXbO/jPl9j9yqGzPk39uOCOtLjra3GpG9KCOQHnW9yYQpneqU+G0j1QnmKcyYDzbQkEglR5YNRkubNSw4068lbgPIbccqjCfkaN2AWvcYJUtRugTFCckrThQoCD1vTNeQ3P8AxcjvqWnrRvrOTbm7e46YwfkrTjLjmAk/Cqgitxprz6fSEJczhRzkJrfRXnxJx9deqT/UsXTMDTRfIefEtp1rk439r7yaqDVNt+aL+9FA5dorZ95NS8I/NE1fo81t8I+wad6xUzcLeLk0Mn1N9bqomueTl3zGoTankDEDcOlbKRhPSt2UgCnIbBT0rduOYqbhkpHKm7iSDUktvlTV9GKUGQZnlWM86TnI1rTwUNwb0vCsGkAVKSnzOKkUkNOWqZfr3EtEBrtJEp0NoT8a9+cIOFlj4fWJKIrHbTnmkGTJ+0v7PwoI+T1wdtWnocLU8gel3F2Ol0LPqBKvs16AhtqEcJV4Vwdbr+7bXPg7FGn2cyMpkcKaAQrB8K1RGWGwpa84608nhCgFKWM+ATXZPZejhClhvzKq5MQa+oQoaBUpZAyfHNR15ciIaCHQVK8Mdamrmnto4ZRIbRn2kioO4MrQwGkhUgp6kDvVE8Gylpkgpb1wfkBLikMRE9Ar11UMyrdbE3z0tuSGVj1khW3PxqR1LNvMeaw7GtbktoKwsr5bR51HtO2qZdR2xYBHeUhZ72anEwdde4Y3ptyZcmdjShH8M9VUB8QIQjSVJjZU2oc8J9U0W681RKZW2nT8NM5xPdU4BgY8k1BXOLenozNzfjOsqWjK2lDO341cs7ORbMW9kFLXRzY4Tg4V0BodlZaWp4pT2ftJFH9ziMsqW+6wX0uHvIH8maFL3B2OqfYStxtQ5jHIV2NNZMnnNTRCgpNBCu1bThJ9VYPMVYWgL+6bemE899N0SVHNAY2pKmdvdPiac6WdU1fm0KV3M92umrZOHavPBb09x1TO0q3JxkEUCakcJjLS+kpGeSqLhL3J2pG5AT1oX1EA84tSvVCc7TVslClfzPraVazPrTSpRyQsPJe1QySas3ToKdg93Sq104fpE586s7TvPDieZFTtEYPtNoQptQdGPIUUWhp047NW0ChKzLUoBXRVG1leaEcAj6Sp8mZyTt6XHVFT6lcuQrDsJl9h7enc5uwk56U6t57TKEYJ8abyFeiSFJI7yueBUMoisRc1hEdsJbB3dCTQ9qIhplIb7xxz5UVXNZWzvWQPIChm947BSwv2fVqVnA3kofiTkJWo+Kqr8AcjVlcUEoLBx9qq1PXFSxrXhTtFa3vNpzyWvFXjZJjNt0XKCRhR2NiqZsDJkXJlCugyR8ashE0Oxo9tKDucktp+OOtc3WRmMHZ9L7e4KbvDmGzMt9s6PH9WuunJfo7ZQ9JQ22O4p1tOcUyvj86bepUFmd2URoI7T7idtPdK2z6YNtFbcRPfSHBntK57rwdypu4M9KQn3pHaxO1dDnrvufZ91WPZrQy12jrv0ri9tQsBe23NJZIQ234VMWi4oG4nCQfHNZJ8mi6J2khKjRkNAJBABoaudtSpxxIj5SpWdwqbuMg9iVoWNg5qqu9TcVNPWuSYUh8qcBx3KsWrdysFdTzWuLGIniNY22ozilsgstp3HzqkpEOCqU4gPGKVjKVVbmqdd2W62x5tC1IKk+141R93kMSpgJUUobVgH3Vs0tUwYNdektnJGXVpTM76JwL+Bol042ZOkbgj/It0JT20szvoHCv40eaHaCdCXp89VN10bZ4g5WnjdZIGRkAp5dM0+SjuHlzpla8lAz0qXab7lDSLVGRqtHI0xfRyNTC2gBTOQ2kJNSrZJsQgZA51zNO5CBk00XyVWhTDYkGuKndC25q76ztFsfH0UmSlCqhcUW8IbXcrzxBtMG0fxwyErR+r3j/dS2dq5IrXc0n0WgsfNbUKFDZ/FY8YMoR8OVdPS5Tf0fZbEb6hZ3zmt2GGmncrb5r9lBTUzpdl6WhciShTaUnAzzzXj2mWng9GyqsZYlbbDCx2zqO98KduRGnPWbCvjXZrcDnwrK1YOTTTg5zWM05BW52VJfK21lJ64qGfJiSkpdO0j2ieVGczBVnNQV3jRpbZS6jdikOpprsRiQRuN+T84uRYjK5C/b2DKR7qDLjZrYu7Ln3OIWG1cyM4KaOrhapENtz5sKGn9vcbXyCvfmq6nTbvalunVCtyFE8gjchY+NTmfk7VbLjtJG3SbXc7jtt0UtxYSckkYBx45qDmapW7LfjtlDqSrCc+H6ag7rryIm3P2jTUDsXXzhSwdwVURYLa9cXDGlqWhSO8tfqpTVqpE+CZsYjNfxFenNyO+ltXrBAwmh7VNxaGnkQ4TJJHr4HrUYa5VFlWtMK3vOdoyrvOdUmhaZBQzAEq4bMpThGTgKrZVOJOdql3lbSoJktEAFtSRkpIwDTGBiLcGJCjybV3qJrlMiuhQZU2jB9nmTUDPSlLanUAADw8669TcHnb64yWWwltMXft9bmKG9RrPZEJ5HNTNrkl62sqJ9jNQ99CXEFecEVr+Dm/cAE8fTUq2uH11KoHH9iG5ac8udWLpwkAhCycVXdg7ziQaszS7baUchgmjkqYO9PuEbS8jIAott6ilSXVDDVDdmbCQj3iiZCe62jwNEGZwosxbaa7RttS0LP6RTCWHXri7lB7NHn1rpbS220Gm1LTnqrPSt3WEJK3EOKJPVRPWmbgrgirojsyhKFjarn3vChq+LDbLpw2oJ8aKp6ytrDiR5A4oS1G2ERlrPlj40o5TPEwAMOfGq1KfV+NWbxJAXEK/M1XhQBg4oZjYvtJTRgSb0hSx3EqTgUd6bCZUmM5sy4Jqyk+4dKBtHYN1R5lWMfoqxeFCAtpcl0ZS0+5WHWcRMna9PX2qdL3PZjX2Iy91nNu9p+V7NT9mmhEX0uesNA+tigziPh3W1laa5HsU7qK7XZ/nWN6G8sthPrc6yWJ2RJ06Lf15Ueu6rlTW3YtsfdLQ8Ujmj4UGSJ+sId3D8WS+SD9WpeN1W3bNEMQoyUpidsgDulK9qv006habajdpKkxg2lPqtqG9QqvfC8RBosplu92OtvukmVoqfKcUtLwjEqR5HFULY9Mu327CS+dyHFE8+uc1elnIdtt4iAHcUkEDyqvOHzjaLi5GKSlTT5A/bTVPtWZEuqSHVWIbiBoxbDbKIqlIVgd3zoDu2nrna0KMxs4UnKc16luUGJKZEx7BUk8t1UzxqfaU8nsyRgAVbRqMtgy6zSKqM2CpC2Wg4vy5VY1lUGeFk0+dV7MUOwIz1xRow6f4NVNj23gmt13wcvSNt3AlaXMK2npRBHThsE9aG7aQmWtJ6A0Qpc2tUlnBGnYzIGPGmEgE9K6yHTt6017Uk0VRJNtsDV9rnTGQ3jnUk4rKjTKUeXStOTE2GGWDVmfJsvUaxcWbXMlM9o2veyPcpSTiq1xU3oO5rs+rbXckp3+jzGllHn3hUW90BT2nvE62izIfaEKH0uxHrJ3OfZqzbc9lDTfTKM7KqW53hPbR2oMYOvSgHUNdknl7W7dR3ZZZFvblOq7PcnKkq5ba8j7WnJ6vU07q1hQtU4AOasVyceyPXodF3bdc2hzPuzXVycrZ3SMVOYkw/SNEj6U6M8zzqIlvHJANRl8vsa3xlvyHsAeFAcrX65L22KgJbz6xFEG6rScFiSFb0jmOVCuqA0ptSZKUuIPgai1Xu4uNBaXHufkig3UmpJKnFNKkPBafBSKMnQrqiqBpqxhyEw6q2JZaxz2Ntp3KoX+e3rjAxDDriujnsp3e81NRLjIe9/2q0l2JD7altFcZftFo7d1XK0x4Bq4YB2xqmLIdiuQ+2S4chWQM1wuDkwYVfUqDQ5IaA3BPxorgquUVTiH7e7cEtDLTvhmhC/6gub04xpUZEQr69ojlWlI3cmCzjgH57cNlL7zTKXh1T2YwB8aGnVokKL6mVtNnltJyM0eoWhTO1TCVoPrlCORoUn9mZbgDaQjPIAdK3Uvng42rrnyT2nFJVYmFAn1cUxvWOzJJwKkNOApszadvQmmWoEpKCTyANdP4OL9wBz/AK6lWbh9bSoHHlgWO2AKfGrS04rLKcDpVUWdQS+khVWZpdx1bR2eFSk4KWXJY9lcUoJSnrRPDSoLHaGhGwLeSlB286NrGC4ol9PKrMZMr9pOQIyljCQRgdawppztVBSs+6peKtptspQmm8tLC1hQyFA55VY1cRyUrOSIlrT2ZLqNxQMCgnUxG3O7KPAGjO5SWkJW3tyVmgjUXJhwKHqnIqlpNFalO8Qg4prme7QYpAxR1r0JWhOD4jlQkppKQTiqnOlQu6B3pFtKHZclXLsmlH+rFWLwrAa0i0pI+sdUo/tqsGnHGbfOUOW9sJ/aatTQ7a4umIMYjG4CufqIysna9N4sWAL4qzgOI61oPKO2lP7BRzw9urS3IjwUCez2nnVR64kmRrC5u5yN5GfhUjoC7riSA2pZwFcudW2U/pRBRRqtt7Ser7dOQpjY2cnzplqGeluPhR3KoJ05eVuNYS5/XUjNkF84JzXJ27Z4PR7ty8mNNTYhkXFcibHb3J5ZVzxVbsXKJC4hyFQ5qFsKVzwfGu+ptDiS5Jmwropl9xOUNbscqD7PZ2LZckqdkJU+lfeBOcmtddMYmcnM1Nrs6ptLymXtIiYSU4SmqR4kzfSZGQRzNHspEiUwssNq2mgDUFllyHXMtKyml00YbMyNrWmyraqgTKztSCOWc0eaYZ9L0vEjbRhcmhCTBlF3svR18vdVm8PrVJFrYQYyvo3d1bb7FiI5OT6fS7u3aVr2O29TmkDoVbf207D2EbanJticj6sf3DCHVnb+mmMm29igpPXNPviQ+msUh3VnGDmtMbkg5Jp4+wQBgV0tUBcqWGUIUVGnyixljM1TtO0m9IaWkXZp2Q6kpZTzyfGo3UsNqM8plsYSnl8au7SlqWNPphNp2JTzUrzqvOJlnbTKU7FScI9b31zqdZD2YPQav02adJmSrn2AOY8a5xiuPIS82eaCDipN1rJx5VhMRKk5xzrrNJ5lVPWGktdWHUemLfeEKHzqy12MqPnmKJbXf/nphtnd2PsbHD3dtePNMXV+w3aPOZUoJQ5l0Z5OCvTOnPmO7yYLFqu7LsaUvJX7Y+7XntZppRomD1np2rW2rDByplcVsOtXNlSknkhB60V2F0ybelSvWwelCjtpWJHoyWmkNIOAsHmaKrNDFvZS32qjlJJ51zog33fgDNbFUmaWVbS0jHd99CD1qchyG5TccyHlHuIT0FGGoylV7eT4ZBxUjZA2pvvJHu91TxMYNCxPTIG8yr/6KC7cey5eo23t2UEPxLrdZGHZLkj76xV1S46JLeABy+0Ki0WqMlZecAGPs08TMFfa3kCbXphFvg9qvkr30ylvoju0X6nnNBgst8iKre9yNyTg94VOcFvtITV+oblYWD2DXpMU/wBig46mtk49s8ntT/a3UXvlD9uXHk80L9mgiSIWng667ZnMb+4/7Nb6IVo247vwcbVvdv5bgjb/AKjusdKU+gLix180kjrUKy+9LacWWuyT6ylAczU9IvAkliaE/iyThaHBkCozUNwTLWURUtpYc5DaMV0K+OIOPe27ukmNJOyXLUnt/Z7qab6i2qaUsclGpm1N9hb4yEfyaKgdRhQG48ga6BxfkB5/NzB50qzKwHlY586VRgsHmn8KfQCmrJ0/HQooV0FVrYiTIHPFWRYHUoZSSvnUlLB5aJISNjY5nkndRfa1ykNJK20rX/o6A7ElxElCnR7fIeFGjNzLaezbaK1BXMooVtpmdQpg3GUsFRb2BI6HxrE+U63HU6/hDRHLHWmLdz3NtmUjaDy3JrD6nnd2E9q2np8Ksdp2lW3kbplJLBdSA4k9N3Wh3UjTjzCipe0EZolWy0wkObe857PlQlq519qOpSUZycZNVrPaWq2Cp9aghSc+ChyqAkgFBO3xqf1rkrBJ57k1ASVEJGftGqbJwdbSeBhLUrs0sj+UdQk1blqUtmAwgnk3/wCWqmUn6eIeoW+nH7asmRJ9Fs8l7OS2wpX/AArJqPiDp6JvcxUcxzt5Ux9XMqUok/ppvBkKYfDgOOddGh+ISXD1UsD9tMwCEA+Vb8c4OLL4fJcGkbokEblHBoyWt+UxiO5tJ8apTT12ciNIDoJTnrVl6dvUd4thLvIjzrl21Ss5PR6TUqy7Gk1mRLGif/h25y+0/ObUprhbrZpeZevRLe292efrD3t9Gs2DZVtelyI7byqh5txtENvtEhqMB5VTvn7TW9Vec2hgu5actsURk80oHWndsiW25R/SWmkrbcqlrtfWpDhRHIWFirc4YSA7pRpOw7kmsOqr6U5zydTQanrz0tvaP1aZtJXuVHCiPMU5SzEhRS00wlJHTFSDZyedNLhFddX9CPjWJLXZuZOjfWqrwpU+rglWpgF/oqFuELtC4EI5jn0oo1vaZadQRXksqVuUAcUdW+wwDEQpcYB1SRnNdNtStSxk4lfpzX2sUIqzrW6lpe5POjrRdjhxpKF7CpXmRU3eNPpRdO40Sj4U7jW6QwnchsoT51N2rhl7CKfTlrsyFDCGEMlDRSkK8BQDxCh9g244W/ox1JortTLqnFOOKPePdFB3Fy6SXttpYTgY75rJpcy/B2PUoj6bLFOzHErfKm2sA0m08s4qQdtzyeeOQpNwHioBKM5r0XViYPCdBoYjy0k+FEXCu9u6f1pbpYz2aH0oV+mubFpXnvCku2rY76OoOaqseGNCU2ROZPbmxh3EhKEkLG4EGnS3hnknBCKDeGV2+cdF22Ss7nezw4ffRItxTylAEJAHKuDbEQ2DtrDNIAajW6jVLqyspB25FT2nZDbjagetCGuZPY6qLBWRuSkkmu1nnqh7CXBtdOE5qITk2rnGCxy5tTnwqKusjayrarBNNmbgss4Uc1FXSWFJVlWKnI617QZ1DcHStTec0I3Va+z3DrUtfV/TlSVZzQ/McXnao8qdIxyUWsN0ueB5Gm2pI/p8L0B1o99Hr+ymuTjpS913Uy/Cm3PTuxedd7WOvuI+2ryrVXEzzBz7GXwwP3m2W/T1tCxIU4lfPsF9c0NpceubyELjJaQDuRs8Kc6wuBn3btVA7j3W0+Bqe0ZYZIR6W+A26eQC+ldepMcyed1Vke2CUiK2M42nkPV8ah9RAqZKlEe4eNF0qO2lnKgEuD2qD9R5UklPUVrXwcr7gEkpCVdaVayUqUrrSpRxzZd3pAGasbT6UhCdoG/zqurOrEgLPOrE00rclJwaYVg/soWpjDjWT4EUS2uLhWA6UqPkelC1sUSgJSSDRJCUtkBTDRU54kmo3KUNkI0ejx2QjG73msyZgZQgNpW52owEoPNNRapr7sZbkptGE8kYre3yY8mU0tlZQpvwx61L1IE2ybypSRz2uo7Mcys9aGtSOIlMK7JwKSkbufgaJ5r8R0LcWrKgvapChQhf4yVpfwexAOdqfEU+/A6wVlrwYWkA9FJFC8xe1P8AdU/rDcmRsUrcnIVn30MTzhCRnvE1nbzk6WnbCYH9pjKlXCEgdGldqqijUc0NacnIRy3DsyfjURpKRHE6ShzCVCP3T76i9SzVfM4bCtwef3H9FURl25OirRWmSA6Wv845TOn8l3/BEZn76l0xrapx7PdgsPR1oi3DTTiZCFKCzyPlUHeLRcrDMKoq3FNjmnHhRXw2dUm2JRnx6USXNCJTityU8h0IrnNfKNj4PQV6RbK96+4rf8OLkqOlhYSVpPjTGTeJt1fy8kJweWKKLppGO8e1SkBRPhUS1p5yPKwM4B5VevSxkyzXqM94905bi8+l5Y5eIq3NBy1wAISAcOHl7qCNK21+RJRFQnvk9R4VasXTgguxnm3dyk+vXF116NxB6H0nTWVzugIYiSsAnOaloTOAVpBNNYAAGF4FF0GMwiIlxI3Z8a4bttnMHoLrtk4Au5xip3tHWQrHTIpsN4OSDRnc0NLbOGhjzocltJQCrPLyq2LJlSabZaTjHCXEnCBu861lRC5hK6SJCUZCQa6JccUAqpmZLGQZrjoYTuV4VXGp4XpVyceKcpzViXd/DBHjQdLTuWc+NaaZmCu6vqLgCnbZuPSujVqAGcUSrYR9msbEgerWzqS0GL6OtZIVEABPSuUiGnHSp8hOzpTKSOXKhWkaaFwEnA6+m3TpNjdP0bn0ref7VWlPcnKjqMMoLvspV4150Eh223Ji4M+syvdVuSb3Im26JMth5ubaR1MlfbwV1xBVq+Rey69HS3n+UTz2110ozdgpLk+4LkpB9XHSjKfb9avRpSVuxFl4e0BlNAr2k9WQEOSJmo2I5X6racVYiI0cyZrFsVswpYsW6tdl2bjqN/RIKsGuU+TvZVhQJA5c6rm2ablvS0TZF8dddb6BI5GiZDEiPHV261L8lUjJGeJNK2s0YZRjeNm1PNSsVAStq92CoVI3CSteRkqxUJNfW22TkppkkzWsMpzqEkp5hVQzVmjx3FzN255ZKsnwp2y8ufL5d5KU9acyEpCCPDFakeVc5rorpkg9KWxibdHJr6N/YKIANWHH2tw1L8UjATQTpZamr/LYScoOFAUXtyEq7VtaSEkiuxVZ2nm9SveN7otYbPaMJG4Z5UDagkJUgoSCk560eXd1A2tlGcJoA1EO0yBhAB61eZ1gB5nJ00qUwfS0qjBYSFm27xjxqwdN91CPM1X1hT9Kk9QasnToQCnBz76XGBGDexoSrP8AeaI7apwFSQkKHhQzAd2pynnRfZdgayVDBH7KlVX5KNx12qkrVuaShKOvvrIgp9HDoU4goPdKBTxGwt7QgOKPjS7Uw0KDg3JcGQnPSqVqkN8Ea9HdaYG9xThcOSSKgL4pCEK7RYCwMKNTV5ntllJSduOfWgXVN5abZccfdbCcZIHWrVUkr7XS0KlFCF4BIIoXku75bDeM4VzNd9R3NuY/lncefKo1pR3ZWeeOVQy8m2tuw7tvLakKUhZBLpyfu111GeyRHZScpCd/7a526G7JXt8NxyaVxaU9e24yTuAKU1XGMl/Ow5XRPYNRWSrvoRn9tZttudlAJSjKuldtRAPXhTaRgpAT+yijTlvWxGad3d4p3YqGs2wPRR1HJnR5THj9i9hJT0NEyC264FbkkHxFRrDMZ87ggIe8UU6hQih3aHOR8PKuXDw08nokXavAQx4DbriEFCSVdacvaRdfeCW0JwTyOK56afc9OaS8U7c8jVnsrTsSEpGPPFZbrunwdHTaZbY3MC+nNOMWZtS1thT56q8qmAhS8FAyM881MIidplSuQrm+yEHCUZ+Fcqy1WnMHYqxWuFM22D2zu51QQgczU9IukNphEZleEp6keNQSI8hMbJCkopvgKyE8sVn5niRGoW2dxK3C4B9G1pJCB4jxqElrKxinKFHZtri60onl1q2O2CylEWSPU4EHnisLklQwFdPKoHV19ZtslLCk4J5ZpvarkHAVg5BrR08QXfU1s20mJasoVk5qHcYWs55YqT7RDo61ktpCAQKEeILNmfBCORyBXBbJxU440nHSmrrafKnR5IeqCKU1hNNnWQR0qUdRXAoqyGKGrB6bGUr1UD3VNcO7v83zvmqX9Xv3sr+yqsPR0non4VCXaIQctfRn7f2avTuObfRKzugtu4afmXmQJLdycjMkcwlXWmEvh7DebKplykOkHu96mnDzWrL1rMGa4UyWRhKlDGakZGpYo3D0hOfMmq5RlKtytyMWdNxLck9k4spHmqom/TWmG+zRz8xnNN71q6Ol9SO2BSoc8CgK86kbW6pIUQSaZUZvBTZqK04kkX30NglZ5moK6zlyD6PGO40xXIm3VwNRj3R6yqloUFiI1hs7nT6yjWlF2+TmNZ1PaaW6OYcQNIx2ij3zWtxUQ3zIGBXRxSkr3q8Oeagr/Mc/kyCFcj7qEWZci1lrqNbBIA1QGkKz2ietWLFabdGxxWPOqftz6o1+hvlYwVbcVbLLiix2oUMJ512aU4PL6p+cwR11Z7PesrUfKgq/JxklXI+FHdxe7drclOMigO+80lW4ZBxir5KkA2X61KsSz3qVA47sh2uAZ51YGnn1IKSeZ8qryzD8ZB8KsXTbR5GoK3DqzuJwhTg2k0UQXE5GRtR50N2xtJab8TREztbaCCM5qJUpCC2JbYy873yfs1D36YkSDjuA/art6WY0ZQQ7tA9mq34j6rbs8da0Su3lu8kteXvpn8CIndkH+J+trhBm/N8RY2/bqu5UuXc3e0lPbh5Yphc5sm5SzKlLyo+Fd4PQ0psRRyhjPUUzmIWHcJ6VK2kh7tUL57E5qLkLKlOrJ6ZwKVGnOC+1ezJJ6ddbaL7jhwkN130xEM2eqatJCUnumou3IcebbjoQfpeSjVq6K01IVD7FpgqwOuKz3WrVydHS0NftK+tdtduF+ceWgqbDnImjpu0uIUXEEqx0GKOtOaMRHKw8yAd2eQoti6Sbf9gBPwrmW+oRPB19N6ayrugqqHFce5gFLnlU7Cju7ChxraPOrJb0KygpUxjJ612maWbjs58c86yzq4meDXXpm8yDumdNhTqZbjm1B5gCjuBCQ4Q32qW/ea5QYTrUYNrQEAc0iuyQ6pYQhAxWG22Gk6irMLwSrduRyQJAVjqU1pcHo0R5KGWEvOD2jSS2tKB3igY51pCdaMvcWwpA9pVZWn8C7JmBnO9LeiF15JCSaYNgJHMgUSX6S06hDUcdyhuU2Q+Sod0VEfk0aZuop2MfKUk9TSfS2hIKlYNdLYfTJ6EKXtQkVyvDIEg7O8AamZ4HRsWbQD4mRbY9aXVrcSF88E9QapfS+rfmy4/NkpzeylzIUfAUZcdbgIRdjJcIfWNwAPKqIlOKkPF9Q2kjBxXptBpldMz8nlfVte1Oo7ftPUFmnNyUpUlQPiPhU6khSeVUpwo1AuQwYbyiXWvM+zVt2+SVo61zdVpZRsHqvTtauopVh+Ug1wdbFOEkHxrReKyxwdFuSOdQM9K4qQM0/cSM1wWnnTw8lbLAyW1zprNjJUmpIimcxaU5zTq8wZ7NoC35h1nLrP0bn26mNJWo3qyInuynO09T16j9RuoLJPuoo4TlDukm0/6RVbZmdh5tlT6ggb5pNQC1IWVKxyoMf07ce3IdV9GDV7SbetbWAQTQ1Ps72V5qY1G3gW7Qq/cAcOL6IxtSopPjTlkgDByo1MTraUABxQFaJZbaIASFUM8sIlcIRsyGtbPdGEnrQxeYiYzKhk5PhR1LcCWdgPOhG8JekPZKOQq6i38lOpTcuAGmlSQh4J5NqzirCsOoo862NN52rQMEUFagaLY2tpxUHHkyIrmWVbSetdmlsweY1Cyk4LducxXoy3ErGSKB7vIG0kq60xVqF/sylYJBqNkvOvOJyk4NWOVIuTjJc3KpVqlBV4UqA2D6zqSHkg1Y+nN5QkgcqrW2bQ4nHhVh6ZefcZCmR3R1FRBWxYFtJwjbzqbil0g9ofgKHrG8rakEbVUQJVkArO0jxp/cZm7SL1TckQLU/MU5tQ0Mn4+Vedr9c3btc3pkhZys5SPsjyqzuN1w7OC3AaV9e7uUn8mqlpZgurg1SeeakYAAVj7VRnt4p4w6QQfs0sl6j9KVR5LqUq2laaYKbK846Ac6ebi4+laufdrioFLagnxTSZjJe07kkMOGcBqWtpKgFKKsCvUFgtLVss7SwwAsp58q8x8IH9l0jIA73aCvV0R56Wyw0kApCedeb9VsaJmD1/oqL0okZRmFB7eUmp62gkbcciaeNSI7Q2qjAjoTWyGmy+FtnalXQVx4bjJ1bbd3bBIRWBtGBTlUBhxSe0SQnxrER1LQTuNOJMwqThABGKmMSctt24aXZiM+hKmilATy58qZ9g2yjcjaoeYpheZRbWFE/oraHemVwywEJyBzxT9ptrrt2nSVuKMIG5R8Ki5S1NOpynB+yKdIuDe0g+v50P6muKkkLS+hv30sRGTTRlPeTMeYlDgcUAB7zXGctU6T2UVJK1eAoajXphY+lmRynzUcEUzt2urdHvZix5bQWDzWvoaIoeH7I4LW6S8bu4sW12Ji3Nl+bKShavZBrFxtjRZLgkt4V0SpXWhuVqZqb3/SmFgeyk5zQ5qjUsmPHAQhGD0IVzFRNLy2Jgqiq3PUZiu+O2n0Tbs3IMgIbQnGM86oiZH9EmvMFW5KfV99Wpru43CdDVKWS4QcZz0qqZqlunevmc8zXrvT4mExJ4z1m1Xvyo70zcFW67sSWzjarCvhXoPTk9DrTJQrKF9+vNZBScp6HpVscLLsuTa0tOKPasK2/q1HqFO5d34NX7Pazpv0/wCYuJlzKc0lugDmajY0pJa603mzkoSedefhJfwe966rHJJrdTjO6mzkhCfaoekXcJSedRUm99edXLRJis11ayFEq4NoTyWBQ/dLsCcIG44qFXPflq2tpJ5V1jRZIWCoZrRFMocu71CH9pqzBcuBKnuac9KsXSUUQ7JsaTtGelClqbcQsZGOdG9u2phABfez0qHaMYK61nfvkdokOAncMCmkx1KkK2nmaeqW3tyUc6ZSGkFWVchVePk0T+CBuLTa055FQqDkpWgEpTRh6Mw5u7p5UzmQ20I5IqzdgzMseAWDC3E98HnUZe43Zs5TyHnU9PUptYCRyodvDkh2QEH6unr58GS2MAfc2FPK2n1fOoGZb8Od05FHUlhKkKTsxUWbQptCpC1fR+AroVW7eDlX6bdyCzcQkhKUnINOp8JyPBbkK6uKxRDDhBbC3Qkbjyp9c4Db+lgVeu0rNPF3JVOk7QIaRgcqVOGUBIINKrdxn6YytAPap3DJo/0+ztwUFSEn1qArIApeRmj6wKKWsKXncelaTmsHFqfQ0jaMqV7NSkma4mKhTrZ3nyoctBKpCSpKghPhU1dJzbLYSgZV7/CiYKGgprincFy9TltPd7FGKFB//wBipjWshMrVM5wjHfxUMQc4AJP3aYvVReFbsdak7Npu+Xgf4NtcuR95Lfd/bRDbOG2qH+rLMTz3uf8AKlZoLliTlw9tNhukpxN61PFsgT4vtqNWXZOG3Ch71+IYlZ+wNlUzqe0Kscv0NTvar8SM7aiASrxxVTVs3tnBZ1pjweq7Nww0BayJNk1GqW9/rKRVi2NLMKN2OWz+W8mvCKVFHqOEH3KNbiXKHqyHx8Fqrn3+mRdOZY6mm9ZelcQp72fcK2zgZ/nBTVmW4wv1SP014cbu92aPcuksfzqqcI1LqJB7t7mp+DiqzT6FM/cbY/aXHM1nvSHP7dIC3MU4fnBlHdBV8DXgtrWeq2zhGorgPg8RXUa61l/+prn/AN4VUfuNvG4SfXUad3TPa85z0sE7VZ+FQUqW9DWlKWFkD/RmvIqdf6zAynVF1H+0KrKte6yWcq1Rdc/n1VP7kePuLU/aXH2nqWdqBxkqJjOg/mjQdqTV011O1q3vOeH1JqhnNbaweB36luSh731Vx/CrUxABv0/P59VWp6O6/cVWftJLeFLMm3/VZBSixpUPzIqJMjVr7u4aSbdOf8hQSdW6o6HUFyP8+quatTajX617uB+Lyq3po1SODkWa+yycsXVpebreMB2egGFe8px/xohlHW9ySO10FGSPz4H/AIq82O3q8u+vd5avi6quC5Upz15jqz71qqt9CrzmSxPUrVjCnqC06RfuCgxfNKWSJEdP0h+dw0vbRLe+CPAgoD72rEw3ccwJqT3v2V45S89/lHP3zXZDrpxl5z9pojSynhjO10v5PQOqeFnBWKk/NnEl44+7239mqk009Ds2rn40ed28YktJeKNoWD44zTKwsvTpPYstSXfuNpUrfVx6e+TTqfUtsZv0C6RIbrn+LSEK3ood0SMWN5LK2aucqNReUoRsS5u9/U1oyiRPWcFSUnxVRm3wQ1jZ+/KiImFPtMmuUu2TrWOylwnGVDl304rlcRMxEHqk1c2LDS4MKt7MZtXaq3fHpUM7EDqzsHLPjRFcxvWUrVuP9VNorCFAoINNgVu4d2C0NhrAa6+JqUXbkJRsxyre3udi0N3NR8q7rkLUCkgUu6S5VhYGjFuAcBKu7Um00to4TWsdJKUkU+Rg81Uk5gtUbPSNu3uda5uPtqISeRp4+hBHq1Ey2iF7gk9aWScyPUqaQMpPOuM5ZcQCE1zYZJO9Way/3Rnwpo5DdgHpLLhUqo2ez3R0PnUtLcO9VMV9m40XF4ShPrE1avBlaSF7Bsne53cUwujokIMdsbUDp7663KWZUwNsDEdHQ/arAaSte7FWLJkfuGTTJRG7NQ57K1S641JREX9W+jFbFbr0tYSMIztFbzmFPW5p9Aw8yvFWcKVYB28Wox5ii0gkGlRwxFTOitvbQSetKm65X0Cp7Sva7tA6eNHll7IoSpQJcTzFV/a1BLuVA4NH+nAklJHeyK68nmGDeyLS42FOIKM+NbT2ClK89Veqo1yhLUlkBC+XTaaZ3+4Igx1KcUpxZHJNLJVBUa4zt1vz6W8ALcVlZ8KubhlpzStjDU2THFxmY9Zz1EGq1tzbcZ8pa/lDn7yqnHrw7FYw2fUqq1Wadqm6vtLfu+vUSY8mzogsM+XZBKE/2KZ2J63k/jb7ccFHf596qRYvchS3Bn1edam8yZMhBye7WX6bb8mj6qPgva9WjSUhwJbQ2+tXMrWMmoq66K0a5bQpUPe6o8yE4qs7bfLgzeWkNPFSAO+onOKmJmq3nH+yVIdUQeWPVqOlZHOR+tW32k+vhfpZ0JfQh1ORjahXOkeEOlJDay1Nkx1oGVBw1HW/UbiVtqWoLyfBXSpOZqNS30oSAnf1OaSXugZZr/A3Z4H2uU4ERbtKKz1FSMn5OcSPHQt+9PIKzyynpUjB1VIioQI/YpUOjmOtSLvECXOgmC86hbmfWAqrraiPksVKZ+0H0fJyiqewb/saI+sLWRTi3fJmYlP9k3rAJPsqEbNE1x12pnTaITu9LqByUB1rnZOJUm2x2pDDq145KSRSxfqYG6VIyj/JHQ9y/C9KSP8A9sa1PySHgsJ/C9B54/i5qxdP8TD2YW8+8tR86kU8Ro5lntHCMc+ZqmdfqYGnT0lYp+R+rYT+Fyc/maiWvkpyhKcbc1Q2EJOM9lV4SeJMdLO9K0nlQw9xFcckKUkJ5nl1ojXakF01IBt/JagtK2vajeX5qSkVOW/5J+mnG97uqJ6/NKUp5UUwNdOB7Mp3kv2Kk9N8SoYMoPfV76G19hZ9JWCUL5K2gEufjF6uznmMAf3URwvkt8MAkd24O+9TxFPJ2ui6pXorvPduow0frWNLSph936UJ3VQ2tu+WK20az7YBqL8nDhZEGTZVPflump618JuHlq70bTMJCR1JTux+9Ug9rW2SW5DLb2x1ru4qs9X8TXENvxWXNqvUzWZ7rrPuHTTFuWO3acjHs7fb7ewr7jAzU73wkIaUhI9yAKpHROrkrQFOKV2nxo6Y1N2iOTgz7zVVszHDF06HdzAXOLDa/pConzAphekRnYai/FalIPgpIock39TjezeBnyqHlakMV4NKcKkHzFVLNkeyC1fT2Xu3AZrDQtsuUgv2E+iyu9+KOeqv8mqyESUzLdaeQpt1pW1SVDoas/iG3LmxmptqcWiSwrenb41BMY1Xby61hq6tdxz31uosnk2riATQskgZ7wrulfeyaaOocYklgja6OoNdSoEYB71a4y5duJdlYS2MHlXZDifW3A1E7ylsIKsk1u04EnFTskfcTDh5ZzTCUTtzu8a4SJSsBIXTNx9wk8+VRtBrIHyVKHtcgKbSZRLZ5dKbh97YcVyc3qQOePOjaLuG0oJWntQrCSMqJ8KF7nLXKV2bG4Mg4Vj2qkrnKclqLLawhtPJWPGm7DCUI7NA7yedPjBms7vBH9jtASnOK1k7mIjrqc5A5VJ9nzKuWaZXhSRDSyT3lmmVihl2jW2tkMIK/XPep8cdk6COQG6uKGyFJ2cwlOKy4tSbgWhzCkVM+QjtUaW6aY5WilUbepTkW4Lb/wDDSqzYU9UC7VhTnSjzTy9gSnFAtlB7RJPnVgafQFDcR0rs4PKsEEqdGt1rcmSVlKU8k7fOg2Tc1XJze5hxQGcH1SKn9YwzP0vIajj6QfSJSOpFVTFmPsoHZuH3ppRlD62xg+sbU7Ue1WL3DbaiFazgZ7oobt+p34zBSU5K/GsrvpmOJU8okJ9mo2sWbsmnYqkOkJVhtI505iNkANN99xXQ03RdI/aOISjAPrVm3Toqri2CvsmvtUTDBkdqacZWtSk4Xjng03cWAhOCQT1506lXOOlW1J7UnxFc4jzTpO8JwTyFTPIyyO7XuXG2MOKCs5506iIdXcEturcT765NSmWpCGkBDYHIZPWpS2+jLlPSHn0hLQyoA1Q0lqt/UlUKcCAGxnNM9kqNNBkOdxxX7KZ2S8F+57WUFUdSu6TRbLjxpjBBThzP7KpftLFI92Yu4THLe4rKUI7iqgLsyplxptt4jaefvoiYhtRnndqsq243UzksMl5guEEA5UaRXHYn7bKfS0ztIGRWr91fS4taT6vX307jGOplOQgYFNHExwStW1KM8/fVEw0yWbzdu8Lk27ehRSVHaBWWnXgktkrU4kZqNhMIbdeDq9qSdzQp20+oOZSrKj1qWSMDK8nSRcbi3EfKlEgDu01t0udFZRL3nao94VKzXI7dqO8p3KGVDyrrEVBVbkJJSdyeQpIhtoYjfk6MznHAHW3OR50Radmvt3Bh5p7qrvCg9hKo75wR2fl5USWyZFQhDiCkKSc/GqXR8GmuxYYOdRsNArlMrw451xVULaWNQSES1FTavVo/u2obW/a0dmva6DzBNBl1mR0zm31KRtV45qtFfHMDWOmQmsiVNBtDSAOXKi6El/sU55DxoEtuoIKClK1oBT0OanmtZ22OlI9IaI8QVVRZTY8+DXRbXEeQ3iNr7Kuk20GdD2OckUHO8SbMw3kyG/36Zy+M1iYa29s2f1qoWq37eDT1qflgjjsSLdJ7Cad7JHcVQlqhhNkuqb1a1hO8/SpB60Jam40QpLS2mT16fdqurnxLfeC20uF1C+mfCt1eh1L+TFdrdOvgvDWV1tN0tLM9LiGpyfaHt0IOOBa9zSyPte6qot18mXK6xYrTq3C4eac+rVnIWVNjvAYH7a0NpemWafU9aMDsLWW+as1lLxSetM0OBDfI5rmt5Sj5VXC4NO4fmS2pRJ9akuSFHIVgAc6j0uJSnK62ZSt871J2oHT30YnwG75Hzau72hOBUbd5/aZixj3ldT5VyvNxAAixxucPLl4VrDabYaC1jcs+sanZgVm3f5OUeIltPTveNJtO1RVWC+SshJyccxWFrOzHjVmBN2OZOUhzGSnw60ON3ByZeVJzltoYp7fp/Ysqab+sXyqPtMMQoS3HPr3lVYixEcmax2Zu0l4sjJ3q503nLWqY4ocvo62aw233OdMpbqw88s9AMUqxlybG7CPmoevDm9r+S7ppV00Qr0hqShzrv3Uq07TJuBGzqO9POjnT75T3c9aBbWBv+FHWmmA5tUTXSg4DBbFDTrBB7mRtWn7tVTrOztWi4FUT+LOHuVa7TKOzoA4ocvRG/epVRJUoEmlSpUxaKsGs0qANUuKSfWNbF5wHIWaxt5VqOtAHX0h7rvNdUXB8DG81wSeWMVjxqZnJED+Nc5cV0OoWOdP06ruQ5hf9dQYALe3yrUjAxSdKGH3sTw1Vcc5KutcXtR3Bzlv6VD+HwrTnml6cB1GCoavuPZKAAH6abPatuS0o3jujljND+CRjNbDAAOc1HSj5DrMETurZywkHOQMCuaNV3NDm8KIxyqCJGax44zyo6SfIdVwik6xubwUhZHNNc2tWXVDaUpWO4OVQXTwB5VgY2jI6mp6Vcj9ZghXrC8qHJ4DNYGsbylOwPAGoBWMDA8aWOZwBmo6VYvVbyTL+p7ws/wAcNcZF/uj6EoclKyn31Egczmth1ORzqekk/ATaw9+eLkchUxwfprm5cJ6u8ZTpH5VNuWMYzWpKtuPCm6SfgjqvB3Ml9Scl1X7a5FSlHmSo+81hJTjmOdbIbLisJBK/dRtVQ3bp5MbiBtGc+VdYkV+Svs2WStXkmpK3WR6SQp9YaT/XRpp6DHtw3x0Dfjms8yarsvVYNWm0k2t3GmkbDKtKRKLI9JVyV3/VFECnpxGwhCtvq7RWqZT+MqKRSTcE7sKdQK5jWS05O7XUtcYN4s1biOyedS059k05QVqWAtWR7qaOx4skbspS59smoK4XuNbn/R1PqdX92q+nL+CWuWr3BZubR3lK7g86h7lqB2RJEG2KzjksjwoUevNxuihFipKW1dVeVT1mgM2+N2jisOn1lfaq10iI/qL1psnK+0l4zYYQHCdzh9ZRrtKlBtnCDknqKZmWkpKljGB3R51xadC1B5wd7yqmOeC7dwPGcIClq5LUKaz5aY8dTzisACuTkrY0p149xPQ0Pz3JN2eLTYIZTz+NWIvJXZZ2m0FS5s30h85b3ZTU0tQcUDgdw8qjkBMWNjHIJpQngWsqX6wzTTjwV1vOeB8nOQPCm8nkp4DnyzTls7gkDypvIHdeI67TSJ7xrPaCembh6I/JOfWP/GlUK2S2T76VdfEHE6jDq1EF3p4Ue6aI7If1VXsFWSAk4PjRxpp8diCBkpFMYmDASNjJKfWIxVZ8RZXpN3Q19hPOjv01sRFLUMLAqq77LMu6vPHoVYpoFgZ0qVKgYVYzSNamgDelSFKgBUqVKgBUqVKgBUqVKgDXlWciltzS2UAYyKWazsxS20AaitxW8dntfdVxcBOE0HUjUnV+sZnzfpK1Hc+8rl26h/Jp8zUZGwBmmuFuu9RQY0+2WF9UKU92LMlzuNKV5bjRUv5N3F1GN+n2k56ZkpGauzhdxVvmuOJ7ek7ZZkr0QWjHagAY9HZT0eUrw86ItZ3DRnEe6SOF72qDGusLlabs0+psHb/IrV7VRkbB5J13wu1xolht/UVkdYZd9V1s9ogfEp6UHMRn3z9Ekq/RXpzSGtlcOb1O4W8U46pNifKwtT25fZ7vbBV6yaH+MukEcM5MW429AuenrijtLfLY5hweRNVy8/Ay1w3kp606Suk5QJb9Gb+91qZk6OgQmd0+4KTypvL11KA/E44bUfFfPFQFyvFwuSyuVICleQ6Ui9Zixugo1dSwkbAncc8qmbU020wFbO+ahoivxgFQzU6w6DgFODTWTMIPRtHDcafMWClXo6PJPWpJuHLbb2x5hCvNXM1pEWQ3505ZeSOvdrM05OiqyNgq7NBSVvJcPmqst3BSkhqZGKz9oU6cW2eSvHxps6hAwcnbSRKzwPC7OYObjaXspalLbB9lXSuLNhSHdy19f66eFY5YU2+ny6EU/afbTHy5tZSPFRqJZ09ovbHLHSI0xBbUrACUim8eQZ0haz3YrXPNRE65KusoQoOey6uK91bXKYhxpm1W/ISDh1Q8amynM5kZrYniCXiyFznVOBP0KThPvp28rCAUjFN4yAxGS2jokYrvt3NZVVDfgvXO0ZKSqSFKe9RPSs9qlCO7y5Vs+OZSFYRUXJc2oUAefhVi9wrdpwuUrcQ0TlOedcEvkAqCsBPSmsndu3Gm7yylG7wrRFUYMDWzuCa0TQsFSjzIpz2oajOqUeoNCtrkFAGTUvIkhyGoA+FVtVyWpqO3AHPnmKVayOiaVb4g5TtyObYkLkJAOPOi+0lUdQQgZCqE7Yk46YUKIy8qPGU5n1U5qSgfaiujMaAUAjtVDGKASMqyT1Oa7vOOzH1rdWTyyK44IOOtN4DaZNYpUqAFWMVmlQAqVKlQAqVKlQAqVKlQAqVKlQAqxk1mlQBjJrYVisZ50AJK1KWlfTaQK9H/ACpZUjTWgtCaItqgza0W0THUo5elLV7SvOvODmARj9NemNCSrHx24aQdA3qSIGs7Czi0SnT/ABpH2aiSSU0XbU6S4J6UiWecY72t7oI9zunQNM+LQV4VfauC+jHtGPWm4WCBFfZBLM2IkoeSAMoUVn2q8u8KdSNaRcunBvizHkMWR576NWOduf8AB4K+zVst6c4v3LUcbh5d9b7tHvM9qxcWvrpsdPsJX9rbSD7ivuLjaNZ/Jrhaq1FhN+s1yXb2JZ6zWEq2jn7SqjuFMuTfvkta6s97+nhWvEm3F7+SP2UqpnxkevvEfiPB4a6VskmBb7P+KwYJGzZ9p52nnFa6WTQHDUcHdJyBOnvu9rfLh4b0+wmgVpPOaUrUCcE1r06VPtx0R4Szjdy61AHGSR50yWbgsXaOYaTu3ZqZirG3nUAhxSTlJp3GlKBwrpUMu4vqs2hAy8kDINdhJBHOoZp1PrZrs06TzHSs7J8G1biTU/nrXRt9WMEg1F9uAedbh1XrDp5VW1URzAyWz4JNyOl7Ckjs1eaKaybQ4+k9pJdcH2Sa6R5OzCqkGZadpJGaqlmQt7W4kjmGk2yGUto+kXyUa30+ztfcfcAIHMVi6yirC0oG0eFZhPbGMp9rrVm6ZgRcKxN9oCnukc+vurZJWGzg5qIEnbypw1KyjHlVG3Ml/Un4OzrmFYIyKaSG0uArxg1o5KHeyefhUfIuCkZ8eVXJArW9pzmFKUKz0qHkOhQwDiu0yWp5OEjHPnTNWBk4rXWknNssifB0ZcKCAfGnMeZteLaz3TUeV5xmtXFZJUfCnZCrftMPc1Uqx1pUxTgkLYT2iimu96krTGSyfbrjZ0k5PnWL5krQT4VBBHCs1jNZpiBUqVKgBUqVKgBUqVKgBUqVKgBUqVKgBUqVKgBUqVKgBUqVKgDWnFtlS4E9mbBkOMSWVBTbiDhSSK41YXyebppez8SW5+rw0bYiI6AHGe1T2hxt7v7aALITxZ4Y6+03Ai8WbTcBf7d9F84W4JzJR99VHmmeOnBWx6N/BhiTq1+M2fxZx7vLi/mz7NYtGv8AgfIitSJDdv7bslt/jNpQhe/d3fVG2uMXWnCHnly3/wAa/wAzaR3NqfW7tV5JIXiB8oeyv2Z/8EreRqyYPRXrsWE9oWPZUn722vNS5j0mQtx/ep1R3FSjzJ869W/hxwZSpxUF20ocSe4r5szu/wCVUDxXmaduPEm6ztPuBy2ubOyWlvYk93ngeFQWEElBVDWn7tDIHX40WsYW0rHimhZ5BQ4UqHiaKsDXQagVsk4rXODitqtKIOrTmK7ekbaadKyRkUpZDDxMkqwDTpt8J99Q43BVPGNxHMUjrwWJbMsTUeSlSK7vvANAJ61HR0YHlWrrhafAUeVUbDXvyOpykgNgeFOoZwxvBqKnPAhOPCndvXmOQT16VLRMQLFnJ0ddG48qRlKSjaDXFKt6lNHqKZyyppeetQqEtbyP0PBaSSedM33BkgmuCHic+FcH3MnrVqpgqaw0cUAVVx3E9KSlbs1joKtwZ5Ywa0IrfNLFMVGaVKlQBbcW38Okw96JNyLgPMGPigvX7lnE6O3ae3LQHPcMV6NuPEPQD0c9haYbX82mvO3Fe+QL3qUvQI4ZZbRsRilkrVsglWR0pYrNMWCpUqVACpUqVACpUqVACpUqVACpUqVACpUqVACpUqVACpUqVACpUqwTQBgnJ6Vvnl6tcx8a2T7zURAG+Bjcehp7HbbQlOT1piEk/Cn0QdCrp4VDcwWr55JmMpOwo91RUpsFxR99PkLS0CT1I5VFyJGVKT45qtZmJLWZMcjWSjarlXMdK6vK3da5+FXZyZ2NsZTSR1xWqVeFZQedKRA9jobUcHGacoQlA6VHglKu0TT5KyWwaVvBoTGRxu7vKmV0VloKzzrvvJFM3QXso8qSOCxm5MOrJhhXt1I2tz8WTmotpKyyrd49KkoqQ2wgDmamyYErjk3kJwoupPOtCtEhspPJVdscjmmrrI3E520ijt5Gjza2ycdKbqV51IdpklK65rjtnmKtVillkYpPI1gc66LYUFkAcq6KZ2Ngmm3FW2Rvg1mtyK5mpyRtM0qVKpIN1LkI6ZT8a59etOHn/S+qdvwrjigDHLzpcvOs5T9mllP2aAMUqVKgBVjNI1qaAMjnWelZAAFLIPhQAs5pVkAVnl5UAa0qwCn7NJRT9mgDNKkkp+zSUU/ZoAVL9lZBTjpSBTn1aAMdKVZWU49WsIKfs0AYJpA862yjb6tahSPs0Aa+1W4NZO3bnbWMpxnFBJndg06RIAQBt50zCs5zWyHMDGKUncSCJCs9OWKj315fJxitjJKXRgVqtzcokpowDNkxmsGsbkfZrOU+VMKIVsK1BT5VkLR9mieSTo0rwzTlC8DrTDtAFerXXt+Q7tLMFitgkEr5da5bcqzupuJGB6tYXL2+zSSuRuqdiUpcCVE/tp72hSgBAOPjUZ6U0TlTAJ+NbpuCQcBkY+NTtBbCVCu7zrDjaVJ8ajvnIg47EftrHzorOOxH7aXYWdQ7yI6UI3ZGa0hLUrIUeVcFTwoYU3/XWG5yE8uxpoXgql+4fpT9JkdK1nKTtwCM02RcEg/VVwkS0qOez/rqNuR2s5Mu1yFb+kN/5KsekNf5KrcYM7GKVdkGOr/F/wC2aVBB/9k=</binary>
<binary id="1" content-type="image/jpeg">/9j/2wBDAAUDBAQEAwUEBAQFBQUGBwwIBwcHBw8LCwkMEQ8SEhEPERETFhwXExQaFRERGCEYGh0dHx8fExciJCIeJBweHx7/2wBDAQUFBQcGBw4ICA4eFBEUHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh7/wAARCAFAARIDASIAAhEBAxEB/8QAHQAAAQQDAQEAAAAAAAAAAAAABAMFBgcAAQIICf/EAFcQAAIBAgMEBwQFBwgGBgoDAAIDAQAEBRESBhMhIhQxMkFCUVIHI2FiFSQzcXIIQ1OBgpGhFjRUY5KissElRLHC0dImVXODk/AXNTZFVmR1o7PiJzdl/8QAGgEAAgMBAQAAAAAAAAAAAAAAAgMAAQQFBv/EAD4RAAIBAwIDBQILBwQDAAAAAAECAAMREiExBCLwBRMyQVFCYRQjUmJxcpGSsbLBMzSBoaLR8VPC0uEkQ4L/2gAMAwEAAhEDEQA/APNd1ht4oZ93On90U13aGZ5aOMeVS4DMhOd9MRBePiNJlBvYUHbhcRHeHLFae6QxfeSILIlzGUFJRP3U4oa8s5iYM/KeupKC8M3ZCxO7bHVBRnNJssrNhFMlEFp4aeBVPgno0peJtGtN6YDqOD/XwmnK0vM1wOoZg+PHrikcQwdotiUuAhnwlOdDDZ3Qnoy4fLWOrwyj2Zupcaw2aSTBcVbaY9a3/wCgZqP8NemPYuqzDam5L81NoT1+LmryRBsCcuIeGvUH5KeLdIK9zjN1jZaP2dQ5FXN4qlzKBOhR4gtRqAy88SalWH5JQtjZX9p+KkLIBUpNut4xp+1LRqmfxUX9vHvuH+IqRdGhkXQygYXxk5PTE/jps5ucWepmU5K95r7ubVSLFQe7kFQG8D7SeHLVL+1P8pPDNm7h2H7F2CcXxPeZMuZ5bf8AZ+NUhtT7TvaTtmnPFceIVf0e3DQP92jFL3yT2VOK7KWFw9F9ilg526/ONHt0yW20Wy14ncK2iw0d3zTItykp8q8T9CuZ985hSzt85F2qXtE3oP8AdEJlnqzGc4z8qZ3dpdp7usQO4QM2zFOAo1DK8mFI/dRu53Sd620+QNdeH8K2j2nwl+8sr2+w4hnMnwydMR5ZVZ2yf5Qm0uFXEWG1dkrE7L+kI5XBS2p3lT0G3Drc7uH6N3nGeQcKfbS33Frw+uJb/WaD+amL2fbY7P7T27W4G+Ltcx9k37ZJfNUpRaSqEigZINWcDn1UpmliKblDvc/o/s/UHy0O+z99/wCSLVRfQ1tne7rLl5/UWns04AkB45eHKlimw3kLWjTY4KkYZLIylndFdWSE2F6KgHIyidMU6LyjMBLMv9laFI6hMozPPtTUu2OsrKMd1hGuDYwYNxHqg/R8ahO0dmTb5bW5lIlpbn44qz7zRAaZOeM5xI+dQvacSM3MgYiVjmMec0SkKYzIstpB8UR721LIog43a58qrG6TG7wcILPK6u4OrsUKby0BM9oSk1zl1cap16hkcMIs4yv7vOuhRN8oiptHbZVUBicGMZBuDL9empptAtv8lrs4yneWCzn91RPBxlNyc5csWx5f2anu0iMtgXOiNMxhqJn9cVk4s/EG/oY+gOZZyuwBi1QySiZEJHT1dmtbjo86rflYBZxl91Pgo0pSMcZ3IT/dpCbTfgYjOmSjLOe6nqIq1o14thAYpbTfWf8AOI4OSHXJeY1HcnWb+MTwDseqpRcW+K4RcReojPKMp0dRD5xRFxCMTRvk7rQz7RfeBf8ALWiVBcNu0vsgZI8I6xOh8S2K2TxXjNp0Rof0Tl/apK2Q21vDGRyy8J0TGI/nOr9jtDQyRi/9EmzP/wAW3H7qypPnZTx/3aypKyngBb2aC+zyz7+1WyvTgiiN51frp3wbA7LE9obzDUuu7TdQ1nhLXo66b8BwoMdvps7S8XbtkCMNfUUDHGliuwx12h9zBXYjb/orjP5a4DErf9HP/eUoWE3sYQ7GFPTd2Fr7thrZpPV+Gm6OPdThVB8orCParu2lQ6WkXq86NtrpO9idcyOXVPXTEoTUveNSYAXZk4yzopJZDE5D99WazecoUrbR6Vl9ovLn5f1VeP5JZiG2GPhq3f8Aoaf8Q15/tQHzGr3/ACQEm/b7Hgz3n+hp/wAQ0upU+LaMVdZ6Ow4mmDSKchI9MsZ3R4q8v/lH+1wsWunbKbJ3DowdTN3eXK55nn6R+WrA/Kt29dgeFp2JwdzVYjfe/vbhXbBXp/arz9sxsfeXBLJ2YW8zmIzSkIhopY2EYcAw82N07mSz76lysGupXuUBLWx2mjHCKn2z2x9thy97MwU1K02Ntbq92uA/CNC1edKjwQtzSrrTYfFmmsp5xjr1dVO9psW23ccvgBGeqI6qsAtcK3cllGfVFcQHu+bjx4ZzSGrGaF4Omsix7M2rpkmFIkI5Zd0013mxi92ybeYODjiM9VTstOnTlnnPGt2wCU5aNIRNJ79hDbhqcpnBWYzsjtB9L4PeXVje286Qjwn8s17C9h3tOw32gYMYEroWN2cR021nu+YflqgtscKVdT0mFa/CX/GmHBzvtkNp4x3CpJN0qQmcuyz1D+CtZC11sZya1Dujae4+/wBHLQV+5sTulePTz+mm/Ybaaz2r2Xs8bsoyF4c6p7Sz7xn40cxgTchkPPB81KMzCGWTFNiTEdTM9M5d1dNcIlAR19Wc0mtO7uYaHu4yzZEd80hi8kADK4zmIkyHyjzqG+Ei+Kc3DZ07vLKKi2KuKJckhgjy5c++nM73fW6dM6oLOYKKZbhRFel7ydcjnnPhqlUecInWwjdhmQ3iBZwgTkZ4VVDo5lBIZ6cXuRiPKJq3LWcsRgeBTJROf6qq3GNa74y0wJfS7eH6q20d2i32jhaJy1BHCYQQRP6qn21owPsrmJCZKbW1Vn58cqhFvEyWQ8YKMpn4VPtrg/8A45s1RE89xZhH/iVl4/Xhzb5Jj6Rsyx+badmQymd0MTM8MuFDNTkEDrzLvnLKIp0vykHkMaeIRnQpCRaFFlMMyzGa0LoIgQHZfG8Hx21dcWEtOUSVu0zDKBYPWNJ3eE4RFznM7jtTvLZugqiXSsKtsKdg4W05ta0L1dsbPclq7ZF5j6KQsW4shl5b3iU3tvuvdNY0RPUPZWJT6h9Vcuj2tTa9zfmxl3I8pLLXD4xe1l0P991K3n5wB8VNb8HxFUsXFpPu+XPtCVC3mJ3XQrecNtt9fJ94q1tdWR+pRfNT/s9tRcTbb/EBUmfJerdavT+KuotVj4tYCm0Yuhv/AKMf7qyph/KW0/oo/urKd3hhcs8Fez8C/wDSLikas46Led/wpt9kYR/LC2ic5joL+P7MU+bAyuPaHisDbIEui3nECmT7PlNM3smmP5W28cY+ovj+7Fcuof230D9Z0KfsfSZHrQ91heLCyIFN6E6YjvISzrvZKxDFtrMPtRKYGZNjYnyAc6X2qHD5t8GDDoIB6NOuZ7zmeNG+zIInatrQmPdWZlE/fwn+Faar2olpmpqO8VYhgQljGIYrb69c3CG3Kh8mBPV+6jdl4WzZ7aImLE+j265UUx2ZmaE9l0f9Kxj9Lb3Of38aO2WCP5ObVB1QKwGf7VBVNsx9H5odMeFvrRbC027Nlby8cqJai4WIl5Zxxq7PyKggNudpbqRiQVhmoo+GdUrhWY7DYlEcYK9VM/uq1fybWPw+02+xC1ZImrCRAf1zxoqdxkOvKLfwiC7RILa32iYxjs5zDL0/2FDwGpPhlstPIA0rsZh4Wex6su1cTJzNHWtqY80DS6jzq8KgtYxS3WTGassozp0hIkGRhMxlWWtvMwMZcaelo1IERiJmkLczoXjHNrB8sxlEVyNpG8ykOWpMGEmcQUBNcusGIXzLzz4Z0WMmYkbZZho0QEj38K0q3kY0ivPziaeXpGCiIiYnLrpJFtBHDSPljvpZWU7CMg2QMLWYa844x6aGx/AF3SrRqokDXOY6vF99TjCsGm5IiCN2ZFwGfLzoq7wyEW7F3gbwc+0PfTqTezObX5t4yexy/fs9tTGGT/ML09BwHZBncVXIDDm5PhmcFzVS77TKdQqyYqc/d9rSPiq09h8Vssawjf21zvmyEg7PwlFaXWc4rJQlkmvh1xHNQ+KNRbxDWTJRMwMFHdNKOZC7USieMcJypsx41Rhm8mRkZmJke6JpJtFJfKxgBr3GJBcGUwkuDQju8iru5VIpe2QDRIzlEdUx6vvoMbkpCAZEaRjLPvox9szopmREuJXxR5/EaCpkbWkGxkcsYEcQtynqLPhFV9tKqFX7hnqDGM8i+YantuUS62LqneaeFQ7blcRi17Md2KqjL9iukv7SU200lcASiGeEGHCPxVPtq9TNgsLjuZidqGU/9vUEtFlvEDPXLBnKPxVNMcaTtkcBCPFjSoyn5XVi4zSk8OmdZMsTMNchC+uaCOC6QoojsRnR2IaG3hQMZTHXQDBmc41T99agsXeRDGIarE7ibe+hSetvZ1gf6Ng+VQdVrIWMytsoKLqGmMN5AhnXn6gqV7WWhHtljAuiZw66hTGZcony+Iu3XUYbcKwiLdmH2w2sBOoJjnLPs5fJXmq1B04lSw9dflfNx87xd9I23drcW17YXNrid8iydwcpX5zw+79P4vRRMovsJxB8ue6YyOYX2wQPp+Yi9daC1tm24jcS6HeE2ToDV6py7U0DcvuFbS3OGWxXz8rbexlOQmXdC67KJVZQ1RcZNPKRk9t0wcxOP3wzE9UIHKKyn3XH/wALWMfCUFnWVfeyu6nmbYH/APtXFP8Asb3/AAUzeyX/ANq7XP8Ao7v8M0pg20Vlhu179oOhN3rhfG48PvPmoPZi/ssB2hTeu6UxQRIcNOrm86E0mFN19VB/GdJKiF6evnGhe8cm7ghggtd4Y/CNWWVOfs0ZK9q0pjKBfbPGfjOjhXFu7BLXA8XV03fX1zluR+GrOaa8Pu/o7E7e+V20t1RHw74p1Re9pFZnXlqK0dvZfH/S0CnhC7a5I8/DnxmjtlWQzZbaoxn7QQZn+1TVhjwwy6xe8W3hcpYm1mO7XPGnTZFcr2W2hVojW62XCo9cxPNS66FsiPm/mjKTbr9aG4Zw2Bv+rOLxcz+6rT9gsSrZH2hSRRBMw9QD+uarDCkunYPEFQqJOb9Yx8Yq3PZDhjlbObf2+nnRYIk/vmaOmwDEH1/tIy8hkswZQFgduIRlKYymKOSsDaMzPHzpuw64AQNc8sFETR9iQa9RcIjjl51kq/tGnU4ZuSPVigZDXlTxh6FiuGH50y2Lp3UxPCnK1uGTmoIz4UylNLGSWH2tuOthQUl2BHqpqxi73kRBQCx74nqypOw3rhKIgZJcZnPdlQ2I3VpYrG4vYh4nOQBWveK8O8aLgiiSkJmV9092VI72IkSgJmfl6pio1tL7QIsr5tkjCTJkxw9MRTdh+OX+IOVOgreJniMdWVZnoneTvklrbNX0PxgBGeQlcYnzqY46i3PD5UrKGmvhPqqttmnKTcqN2czIZhMd1S65xMDRqM8mBHV6o+FJPKMomouT2kGxM4t7vc27dLg5Jz8dNwYjiFhGLow9/Q0t0suGK+1PSPhpfbYpRfxeQrSTObh4aJt4izs057nelBHu57fzaaY1XISUKC56yfezbaK6xLDZsL6YM4CCS2Z4sH4/Gna8kowy6SYxMJnUJT3j5TVd7DSeHYtZg2JD3mtXHtKnvmrEvpyfeLE5lcqnPPqH4zTUCsLiZ+0aAp1rDziFnNvFmLTmZYY8aywvzJ7VXBEaIHhOfGPupOQHoqI1Zao4/qolCh6FckChApy15+XmNG6kjScz9IzvTzpmP0vP6TH1RUM9oo/6TvT7pxNJVM2ZhK09aJPUE+moj7RR+3Z53KSrUkszmx/n9ufzRUlYzebJ7Jf/AFr/AGMOo1Y9VuffqipKa93slsl/9a/2sOsXHfsuvWGm8nbZ+tvI8558s4oYoiTnrgYoslSy8YsjgBnMs6QesogYIoISjurbvEXkX2uF6ce6ah3RI6CHd4dXMVNF3cIT0POZlKtX1jP87p5RL/kqV7X9Ii1sriEQ60jUu99enw1DMchNxbJG8faJhjd/cGvlD0j+HhXNdVargwleV4hiaUX2J2b5TLmTb8jIZyWXzEPipnOLu52kuMUSTA0TFnayU5CQh1mXop7upuLe0dv7dCLBXU6OTpJj2eb0/wC2gcTxnCGwjCm294yb5ZBcZd0j4pjtZfLT11kgEvxHOf8A1wXxCR0z93wrKF6PaRwg7nKP68Kyh7un6SY++eOuvtzp+FZMxMcvD40+29jbWe0uJ4Q1EXAQcqWzyEeMx+ukptbRmE290NqIkYCwuPZjeaZ/hT85pNOMDIiJHXEnnOXCOqu7/C3KmIZupzuBQfyM0504tUhO0NjbgjdB0teoflziKT2gS8cSvryV/V4xXdzHzTMx/sqg/MrQcYGVjc2+JOsCSrfJPSwY6uERM04WlnckyEwHvhCWSMFwkcpicv304gombcbQmecyu0uDkJ9W7yiaLwRQtt9nmBlJXOGXKc569Y5TnNC3EXEYtLmMGsbd8QwgE4JUDLOPVHdNX9+S7YsvH7aYU1VwUtsMs8+Yj1RMVTGFmF5jc22WiHYeKmzHrEc8/wCFXl+SG5gbYbQuLekz6PEynPhwL/hQq9zIy4KZ0auiXs2rft45dHy06WnKWvvo72sYZ9DbZw/dbtV0jeZ+n5aaoZML1x1ZVmqDLm9Zv4ZrLHoXJUomvbClj1lNGYDtHgkTlbfXfnCq3ubS9x5O6vL2bS1Xq1s7K6GHF9m9m7i1shvpvWMPQEwwVc1OUWj2qXl0W+KxF7LrdZaXBoLOaa9oWkIc6wmVRwg6htttAtD1Gu3uVKOYKN5NSfaS5VcW67pE64leZQVCzVPbjwoaQnH9zEqTYW3TL25/OdrQU9kRGq9uMZxd2NqsWiVpdReFb3lpEe/T/WZVZFuhykrlN3urnMtD47vKnbBbYVS1826G3dx9pePjU1tPRr7iIqU72xaMuyq9qcNYwReF3aEWle9nnGKm+C3LifCb0FS7OSEu+JoWzQpRS25IpnPw0rNyuLoChQkvXwPvyrLXNhH91drx5xS0C+tonLSYTMhnHWVM5JO9sLd+5GHIgojLrgop+wm83z36mQUQMSHDs024cXRrfFJJmorh/u5y7FIXaCrY1Ivs8+b+7wZ3udSm5M/7KfD++p1cc038x3gQz8ahuyVuices+j7n6rq6T+L1VNbqIDP5gIo+NaqJ0M5/aLZVVnOGoYVvbNauJEpzykuAxReMPUTt2MzIjHVA8sz99AIc0cNt7Yw1rKcwnxTHxrm5ujuEiJnut0XAI6p++m7rac2AX5CJAUTyDPVUU9oMD0Bs+GIRP96pLiBTzTlE6Q4xUY24OHYPcTOUFuEF/fmtVPf7JG1guHkMJghjshn/ABqWXAxOzmy4APAcWCf1zE1E4gV28ZRlyRH8ald62E4Ns5l+bxlecfs1l7QN6P2fmjKB1k/VpjfkUcdXCaD084xn350bcagVkHGJnjNAkXHOK0iJMb9uM42Vh3vvd3Azkv8A3qr/ABLFcKuEXN3k7oszEHEr5z1dotPiHPkqydo23n8nXMshY25gx0QE8fj+KPl76g2JXY3FuuZRh7b6zueKlaI5BDV7sviVZaq/GGUW0jN7QZbb4HdW0rkHLBZWkmeQkcxlAyHwqIXF6OK4hh98T4Vert4B+gdMGzviI864vMS+kk4IF85jru3YZkOeqTXnMwMl5x50aZKw/DbV9utbrozFsqbxmFxM55T51opp3S2i78kP6LgXei7Ke+ehFx/vVlTEMawWQiZwzCs5j9OVZQd5U9YjL3Tw6rEVXG1L8TcU2wMcbDH9GJDmMViLlSsHhBHOsFSsY/a1RQOVh/1tZfxrXR09X0or1/NUNP3zp5RbG2WzcQG9tLjW2CXMR5acs/8AZS2NYhaXmGXMpdm64vl3Wjykc4Km91qjLlvreaQG1jwutpqgvh90rLeSW6bbI2kuL4bhTE3pGg9J8dJLjj++idmXqi4wCyNn81tLkbgonqkonL/KoqnDX6pkWWkxMcJ1042mH3UDrg7Xh5M40D0vKMVuaSrAiQeIbPOzKC6KMP4+LMo4/qyq4vyWjczbzaJduUbwcLiVxnwz1xH+yqLw21uYdBTKpHh2Szyq8PyVmRae0/GCJcT/AKFmIGJ7fvYjOphhLPMpk69teNfS1zGBTYe+w+P57vPEXaHTUUwm4O5wrSHK1Zbs4+Sp57S8KS3Fm3qY4XEch+LV8ahWEpFNz0g40rON2cf1lJJOWJnTTh07gVU2jTtT0vEbm1wLDUNYkw+sHHZ0+Kmp3s1W3Fb4822uC3YKkrSdOspHs808w/s1YFnaqj3sa4Y0+bR4qUlUyUzJzM/GjD2h9ytTeNN9YNeuBuW9IMo5j9Aj4Yrdmy4uMN09vwU+ugDtxDLnIdNMuHrAYYGfOJaaFtZrpLeawzeoliIjWEdoS7qfYznLK08Hgpju2miVvkdYR2SH/erpGO4qq+t1MVFut56aghY3kkTb3UT7u3Ngl8OqkXIyLOYnVE9XlWgxrFrJktG5BihiZIYiuSx2yv8AKd7AOLhll1lQtzCXkF0knwe1t7fAjvp4sI4HL4Vtlmy6Wdtaite+YJQRRUaTipItLZUyW5NhZ5eqpVs40TkFyUnpiZmZ66zILGYa/LzQ/YnCnYVN3v8Aok5+jmJXzTTncNkhMsu7OK5Hcx75vfq/EP4qLbbpGwIt5x64/DNbVsJxatQubmCWbTLD0qlpEvd5ZxHEYpNx2ZqFNuiCkR4z3kVZZDbNYpBjJzrynQWU5UViUzZgS0DGjVwLT2ZqJo1ohjGLSLWEM55MzH7qju2trA2OJiM5wFkmP/uFT84DUqdJeLXn8Kiu1d2UK2ijVmuMLQz/AO4dbqXiMh2nZhA24BOXAR40+4pJFYYMvVHLjyg/ujUcRdLuEBpz46Kf73nt7Qxj7PaVOX9kaycZ+7n+H5oyj4pYt2yZZIhOQweUxQxZxnlXT5+sNz4TJZ5VqYiYGYnjNa9omC48np2x2MWM5o3luW7neaMvwlXn3amytF3Fpg2BS/EJuF+9neatcj/hr0Sat7aPtG8ddu2YPxaqqbGdlW3WzS8Wwp7hxK4ibtln1KiOyx0/8tJqVFpMGaTGQvY+3m+Rd9JAFM3i7dK1llARp5on/jW8euLe1xU1iRrck91MzHLu48qftiMJtmWx5xBIUMtO6KeY46tU/Cq5ur/EsdxC9mIk2LKN+sIzndxPKcfCmE/GWi25Uj9/KCf+p8Mn9sqyh4t70Ygd7ZcOHYrKu8rCVMdrh1xi190e3toQrGVW8e65MtJav2aH+j7eTynDRyUu897+k3ZEQl+HTUTiHeKH/ria6+s55fXc1fi5B/D6KyfB7bNOz8LU7peOeKJtQucJWFkoRZcksso7Y8ONbxeww1W0OE4eqyVoZfkox1Fze8jLP9VMpRcm6GQu6klxDILSXD/hQ5Rem+HzF7vd5ms85zE/lpmFvP1ie/8AmfJkwnZ/AIw6ye+wy3oXMNjMtfuy5SGtxgWEW9h0mMPnftTcd5eFnKX9mopEYj3uvJmNXq5BLtUbbNv+re4jw1B1Fz/LpoBRqL4XtG/CaZ/9cm2zez9n9C2l65W8lqEGfHtkTJEv7mmrS/J0Uiy9sN1Zdedk9C/kymCqkMJbe5e66Vu19gPCJVbX5NxS32w4Nqzhu4uNefa1afHVBLVWyb0gVKlNlBC4z0VjSAu9Vu4c41Zz8s+VV1d23RpxG0mOjNt2C1OffVk3LvrM5x1zEFPnTFtxho4hbLxJQa7i14GI/nR8qlRfOO4Kv3YNNvC0hGFXOs5jVMeIh+NPVsG8KCgeHVNM4dHtcV30TG5ZGj7ip8tnAAFpjOKzWtOtR5YliR7hRLHiyer4UyYM+zsrmd+3e7zx+gqWKLx0XWJT/b8IDTDcqtgwxxtuS6XE5Ames8+oq0LTvAqVguskG0GLjp3NjCVMuftGeBAD2i/FUbm8G7uclkybaA5H6KRSp7LTo15ia+iac3BPaM46hp02Z2RucYi0TglgRoZ7hl63gBl+GiUAG25lZVQMvCsaXbSrtLhox9aXb92vTrz8vXQdvj03lyq03i1Mz19XMHy1N8a2d2a2Ds14lcTGJ4y33dv6IP8AD8tR/BcGGbLXdDDL7Pfm8/Eyo1UJoREKHr8ytJNdrhSbVE9866f9mLuVXKoLvnhNND/rJ27hHPSrIqUtLjdEuY4aSrEx9qOdcpaDAg9TIKJGCzmjVvQhT4YOcNRnn8aZ8HYtlulsHM71OmR+atsawggZHMxLKR+Wt60stZ511x5I6YZd2KLCyY+M3JHVqn41m07l3CZFccgrzGY+NNdpZPfZpdok0sGcz9MUTiVwrV0ZEciLbMjjvqU6KpURpWGkZsSy6OExHEx41AsdIowjaYIniODTl/aqwL+dVuspjKJHhUBxxcSrHwz68FZ/Ca1p44LeC0TwOZYu3iIjrif4VKVF/oq1iZmP+k6f8NRXZ2YC2QyInLTE/wCVStc54RbTnEf9JVT/AHaw8f8Au7de1H0PHLEucpeyM+OedJjBTMznwisdkLWTEZzry/VWtfvIzjKJ662GZoraqZLQ3nJrjSVUptBcY7fba3lsM4ilNsHQ17z84gu0JD2cs+zV22xZOE8s9M55edVdOEvRtne9Il3S13JXFvvJ7AF/ijKltveWIhtV0DZj2dNRO6TcYhqtFr3nLo08xVV+AYFilnK7jpCLXA50nLN6Jukf6qI66dfbRtDhWL4luNy3e2vuLdnaj5hL4/NUY2axHDUWqsLKba13nnJHoLtapL5uzpqjqIhjlJj9FbPTx1s/t1lRB+KIlxz0eQzKeXe9XHqrKb3Hvl5t6ytMOxOw6Amb29jPo5JjxEG67OqhbXEAjaC9f9IxpurD7TmPeFp+y1ffUf3lv/1Yv+3W4Zbx/wC7V/26xdwNdd51vhr8vzY/XWL287Sm5N7CBubEN+WRe7kT4D/CuMYxmwO9wm7RdRKFYnLnDze7z5pL+FMhuD+hr/XSBuDus7X9dH3Al/CWkoHGMLnDXKjaKOmamy33Re/jXqHT/aKj7LaXCYvrq8feQr34GvhJaxGf7WeioGq6459Bw7/waOVd8P5jh3/g/wD7Uh+EV7Rg7RqLtJZgWIW+6xBfToUo7ljLdfMOsW+KrG9j92q89tuDXFu3WsjOJy9W7LOqhsruf6NYf+FVgeyXEDT7S9mmACA13oqndjp7Xn+6tC0rG8Q/EB6eAE9V3QzF4wiHlyiMqWtLRrzkERGkQ1FM93Glr8Zi+eqIiZ3kwNHWim2x7nhEmqNdSrvpM4bkAM1fbA7LYofSW2wG2Q05gecROXXVJXqMSwDaK7we7zYdpOiPUavCUVeOFzdMWyFT1fPUW9q2DOv8MTj1giG3th9r/Xq8Q/s1mNKwmjhuJKvqZWG0fTZ2fbuWt6KACYfi+aoThJ2VjeRO0ti+7tGyPvF+D5Z+FWIm66VYshca1vD7Ogri0V0MFtV7sA9FN7y06q0g51kqtMX9leHjZ9ChLnfb2+8X2C8Qln/vURintCF1x0DZ63i6b9otalaAWfqqtxw7D0kBjbmct4hE+KnGzubtOsLQF2efApnrGmU2bysJPgvDWu7M5iGJWd7cYjvsZ3rbreb4/TBfLFPmEpkV7uZDdenxVzhS4V/PLveM5uc6JtWJFucSG59XfSWSPepYRyulQi1CERxMOummGa7mImOUJzKn3a8ow/A7Z5cMy0RUZspOEk+eMnSa64HGJoNkl5ztv7Q8W9nf0Di25TiOAXVx0TEbfL3qe+GCX3Vbuy2MYRjGElj2BO31piEfVz/R8vMJekqo32tWy8S9lmKWZR7xEjcL/EOf/GoV+Tft7c7Jobh17Lpw0tMXFuz8zq5dS/jzV2eApJVoWTQjy9Zxu0B3dYn1nr7Yy4aVou1YOtZDISPdTJu91iGIB2cgkBGerOnfZRmlaQnsBGYTHWVJY5bihxh1Tce+KZ64iqZVCKZm1jBfTJWuj0jUIxQdd1ii/Vglzn+qKnN2PuyiO+Mqhj4j+Ud5bz34Fe/4ai7wfdG3ZU4PBElMzMysP4zUsD/2ftiyjOdoLef31DtkImNnrIpntIGf4VLg5sMw5Md+Poj9w51j4793aNpeOWK4xl7Yzyy4frpGSkpKZ/VSpJOXN1DlmWcV0Vq3VwHqrTExFM8Yn9mopty6bLEsUve9dqZrZ6CIdI1LiXO7IdGmZpi2hw9GL4+qwvt9KL+2FDN3y82nVp1UJ2vJPLo4Di03dtavmJe9vLBzmMyXfq9NGbb7P/QG1FxhEthoI088dmr+x72YYSUW3RulKtwHmEZzNcD35emq99uODuZtxH0fYTIssYO4nLssHtlWajWyMSqYyEzann3f+LWU/WGx20F7YW95b4Vdml6hasvMSiJif3TWVv7yMnnK3wyG2m96TK5B525RI9kxHVE/5VyiwE7WyfcXMwFzbteMQPZYHg/zorDSA9ksVi8LWwHQ0TEusy661YzvNmGhI5NsLmT4z1iwcp/2VgDHT+P6TbikFfYJnDVXUXctJiJcA6e1MTlIf50la2YXOH39xrkCsQgojLt6uFOOoR2StFgmCYNyYgUF1RPfQ+AiTU4pazGUssSmJz/Rzqq8mxv84/nghVBjcFg6bBF4/dRaNkPznPp1ZFy09xhdknF02f1pmd9ud5yiJoLsl+Om7j/IpW++26Rubf5OXOadcRdnOzuJxx3oK3nyEktNSq0LGF4dY2fR7t0b1k2Nw0DX4jHqEqkuye4RtDsrejEwzpyjN/h1QXEaZMNmUbU4jaOjhcno/Bq5hoyxfeLwfD4t+3a3puL5ShkZF+qNVQGMCz2teTneG7zbP9midZnb6dca/TqoG43V7u7yzdvV3AKMD8Jcvao6LVg22vdK1+rOmMJlmrSDi/MRmZgx1HIlxn9dKKiRYczM5ZZjqKugtTDERklqCRHTmJcJ/VWk2hw24mFqOcusi6v1UAGMkqT2q4f/ACZxOzxe2Q5VnfsLeLjsIb6h+BUjs3d2V+BracsjTnExPE6dvb7iyMC9mdnb3G5KcTxIULYzwd5VVwyyxYN9hbBW4Zz3MlwkZoCe7ADbGdOgGrJdfEJODsYUUPZOlkFOgM+yPdTZDW9JyUn3nrP+FO+zuL4DtVbnF0cWWJAMQQTPAtPXXeI4Y2HqVCd7DPs2fNRijZg42j6fF64PvA3WGvQT+Jj3ly06YKM3eIRZQCxBZas9OedDxZXirjLGJ6MqNJ8PekY/d6qLt8YbY2s22BYf0R064m9uevQXp9NFZE8Zkas1TSlvE/aA+H4va4Oh29iy+3PwkyfDTZMDyREZZ1nQhswEc82FOZSXb/XXWJjuk8nIdY2+MYtNFEd2LSNe0F+vZ68wxX+tcT/Yqn9kIfebR3dvHulMtm5M5S/Zq1saGGrLeTqLvqvNkUSjHLy83yt3LNFu/wDQrn5fFqrt9kCzGcjtTdZdnsi9qD8I9mb77aOybeRg90iwOV/agguAkWdWBb+0fYrH8ug48pDv0dz7o/4+GvPFopNt7A9qTdPvb7ae3QwO0WQ/79VziLlHjLHRLmNg9ej+onl0l5V1X4FKzFmnHWrjPcrwWVtDbcxdn2zXO9H+FQNvDbe4VP8A1Jf/AP4xrzfGN49gUw/BMRuLRnRxYH1nVzau4f8AdqSx7S9qrL/TRXFpiF5NsakLYvUZgzlZq8qzN2XV9nWMXiB6S1tjx17N4aX/AMqNSezLXiWGW3/+2H/4xqjdn/asnDEWdnfYVDVAGjeW/gEO0RVcmxuM4RjmP4Te4ZiCLlTb3eZTOR/Zj2q5HaHDVEo2fTw/yZZpospMt45YRajOIjWWVcFM5Z72YnTwriYAJmGxMRJllXM6YjIiiOXhRgxU6I18nOXapix++6Fi0P6d0RPQmv8A5sw+cS0iXD92mnlhRkEa47VCbR9GLBG9InhNuSFZzlrZ2qGryqWkIuBG21x+SdNvGPcVXGbZ6J/VCRDq/a1f3ar3a+5dc41ZyWOX29m1HNSrUuohLUXy5jUutrjBvpGy0vTu7s2LblHIxQpH/e1VVu0DMPxDHSl2L4jvU2ViqN1B8kFq337VBQOpiY/WW0GOIs0Iw+82u6GtYhb+4/NxGQ/wyrKbsto44Ye7Fehx/N+H5vw/wyrK6Hfj0iJ5Zw56bWwuLViGthzFnqyyy0Tnl+usjEhU/FDWK029+slyBHGawnq++vVNp7AvZdb/APufF28+j3l2U07Wvse9mNvvf+g1s33g/wA4cTa5pIM6QeeQLDFFWlsKZVauCW7wSLrz0aIoO3xu3w+5a7UrVKjUIzGcZGOkq9xI9mXs3T/NNgcC/WLP+apBhWBbOYWjdWWyOzIr16dPQBKfv41GBXcS+8ngG1xt1wLYTuJjwLWmS0cuXLTlh+H4tcWq7W1wnEnoDjAhZsn/AHa9+2oYfBwP0Jg6sy0+4s1j/lTyvEHpMVpXbqXPctURQg2kyvPA1pgO2l202xs3tBLGEJlJ2TBzIeqezUos/Z37R32DFJ2TxLJgaAziFcxffXtD6RxCPe9KGP1dqkLu5fccM7OOz6tNQkwspG9k/qGyuF2P2V4qxVaXNv29DRHmqW7MfW0XNq783ppvtkZyqZ+jN1OvRu+Xs+Iqa9stsdmtgsPm82jxeLULledulU/WX/cNEymoCo84Mmu578/ec/NlTFtljOz+xuHOxvaHaFGFBKxgyKc5n8I9c15321/KExzHbVtrszY/QNnr3b7xlwLbuc/T4RqksWfc4hcb+/beXrOkaD6S0jZvPCXNyx+zXQo9kVvb0mdqoG0sn2+7cI9oWzVpOE4VeJwHCsVnd3Nxp13ryHq+XhTJsVivTsHDP8H4actnrCMV/J+2j6XCulWmPA849BSsuYag+y7vooV2rZYtj9R7ow8NO7Q4QpRYIu00dn8QFqWbzk9QIDiBNzyGezEedWBhC2uQpc4je7vXqAd92SquQIWW4xHXPUXxqS7J4tlPRXT2OxXn9VGk7vK3ilo4dh9uu2KYLfGfMRnPGmq94v0R3UnZYoYriQKGTEadFcQ2IMjOC1eHOqZMo3wwC9kjuMo1TPxmkMWZ7k9HbrtUmy73s65j5B1VFNvdrbbBB6FBQ3EZAi3C51ZDHiKn0eHeqbKIFSqtNLmM23OOWNnvcPTM9LaGpmXgV8fxdmozbK6Fbbrhuw0yD47SVl1ah8/8NMqM5unX9ze9Ku50zv55dYF4dPfp9VG310k7IrSzzY28KFLYv1EWnjP7Vew4bg1oJiWnk+J4hqzZGS3bOPoz2JbM2sXD0/TONXN8xvmS+VYl98+Kq6bv82k3jP8ArCH8o6Z6x1VYn5RVzOEbbYNsll9R2WwNFvLI/OMOOYtPiKq0J6puuPuZX1Zv5XD+v85W2g3xd/WZ33nUvTeXKt6/K1jkNnMWj0rmu7p2VwpouTp/PvZq1bzvEZ+YNPLSElERvmoUztZH4T/GPn81DwyFzneN3cbjRuz7H4hq208WkG94ROclvp3SrXt+4XpEP+OqnSyu7+1hsgciyNLLeVTqbpnujyprhW+3sJ4brSHvNXv9XVAj8tKzvs1QTm8NW4NelWv1iVV3N/GJMvSWTs/7ZtusHRHQcWnEbXl91iK9Y6fFpKrD2e/KOico2k2TFcbz7S2YQH/ZmvNU6onKynIF/pOYQHuGRpfDn3qrhrkpzbOk3ruPAXVrHz1VhqcDQPsxi1DPb+xvtI2L2tuf9F4skXTpytrrkb+Hyp026jFlbPy6ww9L7u2ZrWtng5dJFXiHZ+/O3ltwHRUTvBDONRNBvy/81ekvZV7YHTb2eD7aZOs2/V4xHsn8u8j0/PXK4vgKioQms0LUBhuFWu3BXWBJl9hhW+h4Rmkfd6R1U1lhXtMvlWznbU2KlXNyKw3VsOsM+yX92r6tSwuV2Z52JHJnNtOeuJjTzaS/DTRgV7s3b4c/FbMZlVzdcWSrq8tPpGK8+K1vKGtP3zz9iFzi1tf3FszE8YaamkBH1apiZjPL41lenvpHB547zDuPzDWV0c1932xfdL6RjxKyi1tzImSySu4GZy64rnEMMhJNkT15XIQGXhiYo64xE5ScwpUgd1ETn3V2/EI1HBAEjNwPGPhFc1WbJppsIw3C53zF5RqUWcfNlTpa2Quw22uCKYhrOaIjs0A/X0kziIzM8/1TNPmH3y0WaQI1/bacq1VMsVgxAsNFN7ariSmGGWfDqrU2MqxBSpkpXoZnPlR/0moHhDJGWCRa+HVNIW2KC22kiymSFmucuMRSNYybixjVlKeG4HR+KuGWWH2jX3F2qLdKjH3rZyDT+Ko57Rvahs7sFha3YmTG371RNrYhGbGfq7oryh7UfaTtNt1iOeJ4iSMN3hZYVbzkoFeoi8VbeE4CrxNmOi+sVUqhZcO2nt02bwhN5YbM2P05iVsw1lc9m0DV5+qvNu1GNYhtDtdiGN45fTeXXKBkwOEF4RX5RQZXG9labLddjQHhVPymf4K2kJ0yxV5aS7tzGRDoHvHP5a9PwnA0qK2AmVqxaajcuF28neNnkMGchAI9cDNdWqolG4bPS25jr4iI6fxeqmhbc0rTO93S+TPxBzc37dK9ISnrmYb27cFo+2HurWGDgERTrLp9lSET7E/aolO+ztpS1a7jwaQIS/VVTXH/AKus5zbmxYvz3motPpy/HVt/k8KjFbDb/Z0X3V1Nzgctyf4zHrEaqpRWwW8Kkt24AiWb3hMREadA/h9VJVPjqh/jCfYQvBb/ABW1lixYu6t3ZGbi7Cx75qVRj2E3KFtVexvYDWIGGlm79VV/iT2Dhl24etnV4eX8NTPYtvszf7MMSjHHEraXm3LI1f2fu8NZOJ7P4djfRfq/rNdHjqyXy1libJ7TWt6neLbvA9dP11iI6d8Td0oOYzM+URrztgWJ3eBNTdqmcmyOduzs7r4VNPaLjb8R2WThqZ3lqw9+zXyHuh6q5tTseqtdaXytp0aXalNqTOfEsU2p9obrjfWGyiHJhc5dN8TC+XyqBtw6GNeu7Arlqo13ISzm3neYT99c27YTarsrF7YVrE0D4S1dofvrLQlmsk2zHvvMMnWDYHm3Xfw8fGvR0eDpUPAOuv8A5984lbimrNdou1sDO9je3LYt/d7zxKngS4H/AHqc9kEuxrb7ZnBIHedNvlCg+zkIlqL/AA002709IlznN3XKfSGdo/Nf9up/+TDYxiftjRiNxE7jBLF2J/jLwjTOIqYo1S0Um9oj+URejift42iu843AHb20Tb+MgHLm/XVbm6L25yaMN7WR+jT4xn5qIx+5nGtoMSxKc1fSWJPuVKZ+YIj7RafD3Vxu0tiGpTxVcEf1fwfMXy02lRIRVX2YLvrElhF0QQ1UrMhMWrbEZScdQx83lXdpqWu2AlcRzW9c5FuxjjpKPvrdu1kXpku2I7hcZuRAZierqcE+Y0o002+VxcWUPGII37qZ1hI9RHPzUKsfOUZrEHcqbhpMk3FqTfL7Sy6tED3BlQ1sq7Mt60YuiKSAsxkZgR46pjzmkzt0mqCbqN5xA5C2dIQXGJjLqiO+nebeY3wLcUGFtvBxMj5J09qdPx6qOxaVe0byJhSNtcRE3Liyh2WneDMcc5866vl2YWyx1s3jigR3xzEry4TOruilwFrEXEWwSAJXBitkaglkT4Z7s61eSy5h6beGSblDMDJxOQ+OR+6e6oVGoEtZtHSJR0Rc3IthgmYp4mk44a5LvAo66fbO7n6TaqVoJaSiTzZrLdxHN+qfKo+d6s5t8ZtiJkgPR7pYskTOOqCkPhRVq2LTEpvU2gmULiWEcxEHAz+b+bLumk1FNSymGHxnpL8njam2biR7EYsHRkhEns+8p17qT7Sh+bxVagbKbY2myQbN2W1VlBSiUzfnZRvTKfHp7OdeOYO2uYw+7G+WknvK4s2RqArUh5p1ek69j+wXbU9uPZvYY08DC7DO2uBLxGvhJ/r/AMq8b2rwC0j32M206l9IhYey60trG3tjxN7CUoQkspjVMRlnWVY/N6T/AHVlcb4a3+mv3YzD3yFQmTWwdBRO9zHOsxBbVIzIchJ4xOVKQw4ykXDMTHGu4OHZCxkFAZTER51tRDvG4Qdk5MEfKK2iAWAi0BIterOuSnnKSyz00qMBKxiQzKOqmsTKxibWPkBKY3ujVwjhnE9VVX7ava8GwjrXAcBKHY61U5tf2bXV4Z+epR7Xdtkez/Y68xmE729OOj2S+zraXjH8FeLtrJvn3HSL+9XeXbmdIY+ectReou+ulwHBrVYO3gMTWfEW853fYjiGJXc31/fuvXMlr2PfObYL4fChs99bqmJumzy7wOXVp7uX/FSCITpUpW+W3vBfKQj6dXo+aslG+K7vLNN3aKhYhr7J6p8NehUKdjMLTuRa4ThALfbO1DDBLkIpnn0x3THnSzL6H3wiq7ZLy0jkQQO8AI6s/VQ8Mb72SJUgIiK3FOQr9QaY7/jSzBSTGW7gDQsRjQydOuS6mD3xlWmkSDcSnhWIW7r22lwtAriCiIGOQ9M+ueqmxYgLTRMuMog4kZiZEJ+/uy86c1rtis9zOu4WthQWpcicyMcImO+I867a6WSQPPO1aCxaKpjm1eURxmarEZ5CV5SzPyO5kfaRtIKZ91dYEzpGfbDhny+qqpi60ouFwjUoXmUunnMciz4fi9NWZ+TdiqE+3DAza5UIKG2a3xym4tOWkh8qhW3GCXGHbVbQYdP1fomLulWfOfb1cwj4Z1VnVbVm+gD8YxjcCBTMYna7pMb1jF8/z+mmnD4cMy10RaqPV7ztkBD4dPrpyNL7czuXQtcqZE5K5kSrtcv4qetpr3CsVxu5xLZvCvoi0ubYDZb3Hvdy3rMhLyp5p4sDF5RhB6ytAY5kEwZhzSkpkSCfzenvzo1t5d3tlagVspDyMlWzT5IVHXEF8tIxblb3Fwt0wxYDBQRHGQlPcM9/y0rd2YXzpCTg0CEHJsnVAD36vu76cKDMFIXwwRUC6X3gVodspLYUZ8Z1OUriDDie6iU3V1csK3WlfSbgoQClDzCc9nVFJJmSELawFV0NvMgwgVoGdXZLP40uFmZYkcW7hLFAGGslM6coHuGe8hoWdcLDeTW94/bZ7IY5sff2dljtvuW36gZlPNry8QD8viqSbAyrCfYP7Qto2zeFdYwScISaJy0H4gjLw8ZqL7V4/tJtCtGI7RXP0q+xTumKn81bdoS1eqpVjhMwn8nnYjBWCKIxi5dizZt5ykA45NnT3cYpFY1KiKtTdv0h0wFJtK6Afo8YicQ3+6jdy1cc/MPZH/jXUQjpX1joUPWr3e61aLgPSI+qlraM4suk3G6fx3W6UPvf0ZF6aStfrGpNx9u3P6t41mPpLwjNaysVlMuUGtRyV28gWkoiJHQSS6gXHnQSAahhXrYkHrhcHJMgByj1B4oiiJbblaph4tfrEnMWUTqGY4cJ84pC3Ac7ZxWi7nIcmFcRJFGniMZ/dUJBMi6QhKhlj53y7edenQked4Txk8u6K63Yw7QwwuCJRNVBN0j0eeGZeX3V28VhZrYu5AWvKDt3jzEZFP2X4YpNm8RcH9JrULrlm616clkY9j/u8+ujJCCDaDwD91axZCa3wsFLgDiQgi6gL4/fWYfb3gzIAvo0QchdW7h50sieJCXfGfGl7MQYDLOECvEHMPeW0BIkcdcGPn8KWvrVU2gxbXLL6GlE20E3SUlEc0FH30oIXJZYd8BaJpuSb0neMSMsaKbkljEEemfDPdM0lfTCyVbvt8gJhDpOOYSnszn55UQyUFJiU2IJlWd1nOYg2I6iLzz6qbrp9yoSXEkN3ognA9UnqmI4TH3R30ypamAzSl5pJNjGunDrwLx0fR/Kg7i45pgy8NXZ+RdjUYXtTj+yb3xKWrFlqbGcx6OE6R8uaqFhTbfZyLcHq6TvBvJfb+ruWWfpp/2a2guNk9vcE2iwyz3q1sA5Zn701N+0ghrn8XQNZGUe0Psj6TWn0L3lZTBa7WYDcWynruwkGBBjOfXExnFZXh/htAef8jN+sjAhGqZ18KInWswlcxM0LADoyk66IhF4REzMU3SMzMUZwnm48MqxJMJkgTshiM5n0DWFw7PHmyqH+1/Gz2e9muK3gcLi702Nt/3mer+A0a0zUYKPOCzTz17btrn7We0G4baPb9GWvuMPgOrT2SKNXqnxVXR8UKRPH3fg9X+dGXJTfE20LP6sBBKOUj4fN6PloaNyl6YSn3XMYb/tAJDwz/XXsaFMUkCDynLZsjeAXEv3PQ81brd9feBfMVONzbxAQNzLt7GW7Zn75hl2dQ+mm6VZXW6607sgYeeodXnPnNLWdtL+tGe9+1XLdZ6PCI9+oKfTkaY+0ZaquWwSBUuIi5BU5buPDI+qknKOTOII5Je7ImXEalDM+XppzNDG2q2oIH2amStW8HgJjHNE98wNAMNB3q5S8N1dc0PZE5MmOsSH4d1HexygnWaVeiy6ZdSZjIFk1YDzDMdTBnvoo2MXYk61skisiGTJvFiJKe0f30LbJKWLuI0rCMwFnW0Qz7ch5Z0ZYSzpTbxjWwcDkxjsoCYz7RB4onuoFXn185H20jlhN99FbS4NfpdaKbbYkkwZbdjtaSL8FT/8qOw6F7XLnFR3Kuljb3CzjsP1CMFr+Xl7VVdcqhyrkEuyymE7tfIbgHmJgiXZ7NW7+UU6Xv2V2ittxNjd7KLUpreO8mO0rV2Ryoai/Gq3ysvxvD9grKshppQV4Zrg0by2eCSyWtRzywPwrTIKY6SKri8j7KFBw1BlxZE98RSUSxrgZaSgnMmB3kj9qeXPqDqEfKtFKxGZbckudEl0KD0jy9odXcM05gQcbwNISSbkMOO1dZb+F5Ek4ONRfPE+LIaUw2ydjeIjZYQh7bjLfDAjObh6syHuiPOg7FUTf2t3b78lhO8AWzoMTL0j6I6qf9jds8R2O2pjaC2m0ZdHqSxBRz6J7QzHpmrYE3AgH1gGP4FiGCX82WKb9V1rE0jb5QLQnrLPvitW9uI2RkN+srGRbIFo96ks+IRPdR/tA2hParGG4riwW4mkFptIHOF24drOIjrz6qAubdc7qXNXFu+ZOVhEhJkI5zH3UxFFSxfykYnygQpuXlKpVeXF80Eqi2icpZxyjV6o4VYv5QU269tMO2bslm1WAYMq0dbpnSpUkOuePdOqeNNvsMwdWN+1bZe1aws03Z3ZuYzOd0odcRn5caZdrb9m0m1eM4yxzVtxS6N9qqeCWRBcN4Xp4VkKg1FQdZdNGjQRph1wiYGX2KIV7xTeZ28LT9hq9Vc22aY12buK7gs+kRui0+IdXnXKrl732qbi33MRcEwEa9MGXhZq7hpWYyOcsR3yv9aS1RHz/pR+71VrSorrcRDA3gA3K4uzdkQ2ktiGGoNJLmeoSH7suNLpANM4k+zaxb2zLSWebI0d8D3D1ZzXdum4+kVXK7bdsJbFTdScStnzHE9+XVWrEzac3O/XJGjo56Bmd95gWXZGfOlIpXfr70OciESlLlXF5asJJLJTF8gj4ZCf96iMMVccwrWKrs1zlawWsnHlwnOfOuMSLmgSbd9HuRFcW5j7xSx7IZeKJ9VLb2+SzWXR0SlURJPLWZiXpy6pGmDl+L6669mAB59ddec5S5e4JUiLGQibkE5fWFGE8RKfIa5xhVvcWpBcbmBJYAlhjzAJc0lq75meGVK25OSQQLQvFBEquGCGmWKjq1F8fOhRetVnEMYJRCiahP5tsSXdPqGrN8cKkm5uJi1CwFxc2aX3DVSpCBTonUM9Z+WUcYmkrLd3+I21sLrvdEO730r0kMxPHOfFGfdXZXVwk7mbs2qm4QJLAy96yJ6uPdHxpfA7Z790mYcapcMNXryfcwPNMr9On+NBnTyCiMxJE5xFwPxMrW4XbGAnC4y92LlZd3z1vEF39jiiGjalEqt4C1YssokM+IyXiKgkBb3ONzbMuWMWTSYVq0M2JznOJE/V8KKxMxXdwxNowUwRGxst1wsJjKCy8M1nUf09fJhsZZdhtYiLG3icXuRndDy9E6uEcKyq7hUZfarP5tbOb41lZcfcf5/3hz3OIZTzD113IgLIiY40bOF3gFzj1fGuDsnwW8LLhXk7rOrjA57M82n41RX5VeMZY1gWAxO+i1tiu5X2NDyL3Wqr3FWsh0FM5llxryr7dsQjFfbTj6k++iLdaPlAhHtDXQ7JRWr3YbTNxLXTH1lde9zVcg3Tf7yZlERGkI8c599c3LFmBakzKhzMEQMDIn4c58u+kUnLgWK18vGDCAnfSMdqILuiaTfGl/SLUxNO6kAdESe58iLznur1QfH6s5x5om1E3KFrfaLtevIpPSJs9cff/lSKMmk6NxiVpI2/vGR4D1f4KK3O/ts87vdRpDP16evm8Oqu220QMQ+X71jPde9989pdkWD4svVVIL3f0kYeU1bOfDzYcisSVEi9nDo8x1icdWouul8QAWOyu51Rc6AFQr/nAz1HGXZLPhQmh1sL0zaiIk6F3BMZmANj84Q+Q0YyGMlrPpKQuJMCktGhMRHlPmXdRqLrAO8CholGTXSsjObc5PgwQDrjh5UolluaLSSQb2FOgZbPHRny8fKhbh1ub33BMgYMxG6GAyNU+GRnvz8Vb9wy4O7ld3KSIdcxy8I7xjypTVcxceUMLbeHkPSM4mMnO09Fu1M51/KXpGKtJj5xf8laxuNMlcbHY0dr0nrDJpczSH0xq6qqiER9H75vS7UtwRwz80CyLlLT31cHsUVe4j7MvaJsFMwvE7vD/pC1V2MygcuX+yNL4o4gVPkxtPXSVILQYyFNQCnlJTcBM6RcAdkgPvIvKlrkbeHBaBEJYvJgwwNcZzxFRF5lSKHEeFyKUMaFsANNTBzhGqeYRnxRFKNYwR02s5JhhOHLjOnLgz9mtLIO7vfWJ1vO2NMHDcrsXwKgDS+5jgOc+Dz+6l3KuEuW6CRiW7z3jFTGuQnjJH5ZdWVIlffW9+L4JRmBgCy1R1cYiJ6p1UpdJZJk25tknnBmyAPd7t3dBxHa+6nhg4LL5QfpnNvqtmpY5ygWudatIwY3EemZ84ih90dkvSTLsbC5zYi7uDjNERxmSjugp4V1bhar1kNvcHqyZumLmAko4EQx3RFJOhM30mTt2bZiNzPOtnHIQjOsxJuF9Ya2Mtj2DgNtebc4taOSl2G7NtuFpIeS2Ms4iNXfEjFVVapceGKtYhF3h62kFwvfaTZHEsg8hirM9nslhXsT9oe0H0eZdNavA0IIstXGM5z8uaq3JSkAC9FncAmIGXBOWozjlCfuoOGQlnY+Hy/p/wCZhN5ddbTreHiNrIabtptFdsdsPJKhjsAU1wdpb4gzKH3YTuzt1NXHPJR/q5l6a3F1laguH3BXqCmHnaxqN0R1kUfLFc3BlB3F0QXC7YGruM0TwavuIo7pmafbKn3ni66/2xfnaLJnf2EhbGCt+yFNNPNCwHtFAl4ijKtuNwolnT227QWSoNaYiGD4dQx4orhhCN0UiIEp2bUSM5DLT/N5+WXfWFbMUYJVajKOtel/OD47QfH4U12z2+r1jBBtNxD+kXKrS86W1a1J4xqJwwXZCtWzek5W6t8hVpdGzdArsH4REvTXURedHlDre6zXccXr7dmJeKCrT2q6Pw3S939VQw9RNEtXaIfOpnj52k3nUHctMRcVqSUnLBIZ5QdHWM+uPhQtzITZ3IBhx6JdEELetM95D5RPlRMKOGtG1uUsMlxDVQOQPCYyyD0ln1zWY5DLu1K2ZOtCpCLlsnoIpmOQfjA+ffVMoclitpFGI3jdh6TvoYti7iBYBJNrAz3QD1Qvzp5tX3hWjcQi2RdrWmAm3UWlqFxy6s/OaBZfE1VuarmBJZyDVSWmDHTlr+Wf9taYwOgCU2byaxu6li50EA5ZwXzxQAoq5BrQtYVsk6FQdxKMlLiTWE9veR2Rjzpr1TcKnK3cqJlbGXdx2jLVxHT5FTktV3bW2IpTO9bcaZRvNWk/XopvtbxbbqG2sTdKYxWhGRcPUE0D1LG0glghGNSETGx1pMZcPfDWVkMwDKM8TvInvjyrKxfDPn/l/tG937uvvT2sRXvW0xiY4UMwihbd4yJLLhQIXVxJZst2zGWUTPnRO8dNlvjshGM9PHvrw9ws7RaNL75WF4TcYq7qslMcY+rLqrxXtHiDccuLjF5furrE7mdHuNJZ9qB+A5f3q9HflJ4mVj7KGYaLN2eM3YWhlHXu/FXmPE+kCuLGJtG7rdBE9nQsfCNep7HokUjUPtaTm8Q2toGqIvGinM7RbpNIK1apgo7vhE+dYwGPM1ou+jmIaZIp0AxY9a4nvz863b3JMYW9IE3BuKDaIcYT3xMeGaGhdpOHajuBi2S+CWtk6gWMz2Ynr1T1126pDBcTaZVv5zVgCuk3NuYOVbXAwY2pzkKiGM/2ppbc2QKW8OkW6uUnXMFvDjXOUaY7640DLpcN2SLsimAl4fWDD8PVll1TRUg5JGWHXdq8pVpCZnTABHdMd5Z1eoJuMpR1gz4baXLbJ6FAMrIOkrZrzDtaSL1Udl9Y+r3PcH1ZnP7nw/tf4aGFy7cfo9aZR0fnUgeeXsLrmCLiQ11FoqPq7F4ijLkcQ8DtmF2Yge5c0V2PhN4NgJySXZLvIFG5XrDpZ8zQ+Y6HsYc6d8tzd5uNDNx3/KXy07EmHWvuZzj+aXDLfSGjSPZ0z2qGGBZb7577pjVTuJ3fAtJfZcviq2pKjAiS94gpJC+UTbC6BWTXpNvItRTkuBPy+Wpv7CsZ/k/7W8CdcOiLRzJtDZCtS2C7lLm8xjhURO0XvZQhjlEM7y2lkRu3SJZzvPhE0iq7fvbZzLcwO3uScoZLSrXE573OOyMz3UupRDhw/t/d66taGrWt7pJdusEfsn7QMawdFzy2zmAtbVa97B8yxWPyc1RVL1Z/Uo32fX+lti9P4Smrk/KMten49s9td0iNzj2BxvVK06wkY5miXh7Q8aqrTcRMvjoKd7an75XZ0D4SH1d1LoHvFV5G00idxD0WwxFuic9W9lX+pmXh+atnZ3XSHRaXKekEklHveMvAC8MeqtYT7+ekqza6dHup4AvT4mD4vvrszGLmHYe9CLYLuTPe8Tj1kE+kq0Y5QGnRzcdFiy65/wBXXd8pgrxai767Nk2dvvfczh88+hccQb4ViX30OUuVvbeZavdsLIA536W+nzorDUw3G8P2cmJb9JXdulb5+yP3g6igZo2qWfO3+YNtLSx/ajYvwLYDYXYsUQ1y0/SuIZN52NeXKJfNVXFD4lG/sYbEA1/Q7ftGPhIvgNT78pPEid7Zsatc/cBaLsbXcq1xyR2S9JVBYu1Iz97NqSoH34c2f9XlPhrHwYUUhc2v/n9LR9XecZLK2VNiSX3GqItTtjgJzKcyEvlzzolrAt7nUqW24EQqBxZsWLZ4kU+Y91IRZKNwtbbBZ3ToKXJtQzWpeWYxE/GsWV/nbtJMxDAmGWSpyiVZcIX81bc2Hn111yiZ8IlCG74li/kc/o7kuPn4DmZj5cequfqGgJ3ss3nupuM83JiPHEeeX76KtFraqRegJacFEzM+9SUTx1fH/bSEPWVwy6WeeTpgIVb+8EssoL8MUvBEZWt4uuvrGFFEzNvbTDZvF9NZr6R4TQPiL41tL2o+v8LNu9Bbd7yaALs9rxT16qSG+tJ3tulrpt2PEH3bPsgX18o+utsQi0mLolDLct3ubmCYLlT1n+zFNU4HT2YLC81bDa74k2xCFrvWHIkWTYy9M+mZrV9dQM2sGwmEBw01AvVE8JyiC75jypa73jd4pUWt49WiEyEaBzGOMn5T8KAvM24ctrhuLXDCbvDBUc9u+B4GPylSqjVFOIlradYS6L0F3MtFXRV5ncsXMSiJz5Z89XVS96i7YKhxJcsaaQkTtnQEQEDOQx5TMVxvL7o6JGRFaI7JxEk0CHl5fFPHOgyHDRRo3LLhYaVncwcwZTnxZEfL1UD6jF5f0Q4weC4txsDiXR7uCbm0BntAR9xzReFhdsxNTemQm7gNfV7oFen/ALWuTVNyeVteiIJy0wEZqc0fOe8qM2UwvcYi644Spb9APu7gTEC8y+f01TJ3a3hrzGThGMrFCxm5tpyGIzmyHyrKjj9rLEHsGcOMtJTGcAXHjWVz8BNk9svxBhQUlECOWRj6ZoNuJMZbgqZiRHgP30AwjJpzMTEF/GaTt1iTZg26Znsx8a8YqqN5p1lAflUYvntPg+D9I4WNnv2enWfh/FwqprjczbJTecJky3bD7Rl85eupL7e79OKe1faOZdusrhSLdjOZXKPh8qjZfbQlyYnnHIN5ydrMmCX4OWva8JTtSRZz33kaJk2N8+bmLhTAZncAPHeRM8s6u8SosgY0TMk29wpZk0QAciiCjhOXeI+dEYylo2rT6QwHMdCRXK9RZ+EMu8YjvpqEnO4SwraSYQMePDdqjtBEeLOe6tOwUMIGQG0PddlIw6Rh+7ABvXHOYCXUMgXXH3UYNsuVPfZ2FtqeEDoE85WsOJkPkU+dILdvzDdsCRcMJRMq0k0R8RL/AM6TwxjSh1vuZSCGxvGL+0PV4Bnuz8qcTgSQbRZN4tFwiIckpT73+agrn3YdoUD6c67umNaubgbe6m3UgJjKNBXGmeOc+Y0RFxbTaut328KJetkWy+RloYlpH8WjtVtpzaBvnKudIBEXB6taoeXXMfCfKmgWEq8ReSIfLkjHR3mBrEw5UumOAlPlPfNbuVFq6PE2CE9+9brPX2tQkPhPw1xcpmZkZuQFr4gGraWW/HumB7p8q3lh9uMIt41b1nR2qb9swP0Y/EPVSVxY8wvDirkNYDrNirZ4A6OkhvuQoLjIiXWOU8eFJSYXPSLFoXUnKxtStExEAsJnl4+KPmrYW4W1mUDYDCiaJwMHky3COXdzHfn16q09gRbPFjRi6mINO6LU24znTAZ+Qx3Uyx1y666NoI12lrbU4fY7V/k17NY+MXM3mzV9OFNADz0K1cNfy5QP76rYkBeJyicukv3Fwyz5Oz4YEqsz8n28sMVxfab2dYuufoXauw1WTDLd63LDjHwnOC/s1V+JrbheL3ljdJmG2biVc6l6gVcR5+Wfq7sqTwz93nfpT0RGVkytBbkQba76/wCmubE5cG6D0fm/xeKjb+d7adFHEEwlWno4sHTEEI6gUXny8KFfZyrdKG4tVryzetk6/e/pB/q6XhueFgiBB6IkpccjqmCy5mj56S4U1XxYrF2yjri+xO2eFYDaY9imHttcIuj93efnbZheoe1pp39jGHRiHtd2VRiCOnwdzN0139H3AkXKP4tPGnvHvaxie2GwVvsvfWyVC7JbMQXqE3AvxEH5rhpoj2BLs7Kx282+39rbWmGYa2ytvGYG6Mh/v1iqLUo8OWcWvGoQ7kiQXbC6df7VbQYoV5km9xJp25o0mbiGfcF8sZ01Lm+K4xCcU+jTm3twQa+znJF4PVPqrjo7FlNr9bDkWV52dOoi1fupe83CbXfPRbrslc6lK+3CWdkhLxc3dW8K/gfy6+r9l4k23EQCzFc3etmhYxI3NuhnU3qGAn0Zca6uMk5uDpW4lEMtloLN1swfF+EqUurLE7bfQKEpuQSCWItwkyYMhzTPlMRSNmq1IrdgFf3EFqSlszC5aoR4BP4SqyrenXXW8rOZctOXth1uKZubQWrBc5nLYiOJT3zlSpNaN2aBBvOkbcogoESnTqiBLzz7VAFdGsUIZeiUrbLE3agzSTIjTln6a4tt3dLCyizzNOZbtrJhajz4smfm7qnf5MFt1r/y/CTG0KtnudCnTuHNSveSrdaOQu18vDw0PCNzKbu1I920t+pFy0dShjtF+Io8NJH9G3ZN3SbxK407yfQWrgPHw+mlZh77q7jhERlldN5z5uUlMqU2yZSZDtF0vC4ZLvs4k84bGW93c9pkxHXnSONqJcBZjofMlysPVECHcefeUeVKPYq2xG5ZdJk2IjSsUjAGQ92UeVB367TQi4nWISUQRLPWEn183wqna4brrrmMiQq0XIWcithrkBlouV1lI9RTn2ZmkLd0uWl+9gt4e76XOmJURdqCjLlGPOsdcJURxOT2tKOjQITC8p4ZQXy9fGibGHsS23UQ7xk7tz4L3euOoSHLjJUL8xA6661lw61m3t7j8xaPazo7ei/Yo5eUvmpww+MNRh8u6Eud4A78OYQM/V9402xyy0Sw+Nzut5nbdhbi8JFTribYVhSYdeNS1cF0ha43o6f0hF5FS6r3YCMRYhnflzRtFZxE8f50v/lrKjE2uDxOXS2fuispHxPTStZ7plhCAHH96lraVJ1vZ1KEnF9w8xUkOQgITGf4qYPaZiUYD7NcdxBrd3Jr6Os/ImcteNpDJgJ1Z5W2lb9NX1/fPaq6i5vpf4tOn8Xy0NhhKytpaVp0ZRnuwORIQXp4llST9+pu5bcRiNqjSx6FxoEFh4SLu06v2q1KUqxBcj9Hyxn9XpVCu1q1f3a91TTG6eoBnKLecFmM0KYxdyD40yN0s+WYku4fOhb21hb26LgViqBkhYMduZzGIKnK4WlYCaz6OW7iYUydQAXccl5fCgmK6Cwbl+6JJFLSYsJLXEDlMwPl8aqnylgu8vaBrK5W4y1RL4iWmso0M4zEyIz6Spxi5cdybXqt4sziSglNyEDKYyjLzjzoW5Q66HfquIEV6ItdZe/cBRwGfKImkECdnILJSVBDxBonzTLInMoKeqBnzokOABbeUeaOepF2qbg2rYwMhtbhQ6msz7RnHqn40owbxLc0EaAVMrs5OIFTerVvI7i8prluT7pTFOtrO4NpmpqeVZLHtb2Pm7sq6BIRZrcq1lIxeStqyZJdIgvBGfZnvGasEEFjKItpNqJVxc3InZiBk2ElZOnMhGcve6/KPKk7prCvXMQJGazyUgl6YYkOsxPuiOuu2OcK0ncCKUSxtvKWRm0h8JHP8K5J8KuYNuQoUvdvkizhcemR8OdPc+EnaLVLTu7mSHVFs9CN6G93n21wA8pKEfFmVdzNt0XPgmftEqXp39uerSOr1ULh72+7U+9bvOc1sA9W4LwsrcRb3Uy/3Kn8kWrY/Oc3vHlSvFDxjieJYjgjrTGhh6r6yKLjeQzkWZHq1cv96rA/KUtbf6ewXbbDrhGnabCVteuFe7uH6dM6fmyqtWTfBDVALwFR6czEYW4fJnDtemrV2WUO3nsIxrZ8rbd4nsg+bmxBvbG0OMyL45xM1k4snlqen6xtLW4lSEVgh0JsFvuZ1ChqjH3rAnrXB+EfmpYfqUcsSqFsbu+/oTB5hHT4opGLib1mq2C7iYERtFiOSmrHtRM99F2GQanPTdWkr0wvd84GZD/tKtVJdbdf3+wxDPeaQ/ewx7lwkrm0k40r0mZx1jl3DOeWVWnewjA/yacFs7RW5PavGZ3xwUDMgEaon7hnhVTOuTSpKHXdsx9tJNBi88iZGUwJFPf8Ksb2j2KV+yn2Y4AKBC6OxucQm4YydKiZOc6opNc5VAGGWv4L4fo2/nGJy09NP8yBky06eJEQNc5hA/SGUN1xyyQTwy75ypNQ28ixVrZBv1shEzBZjMD1nGfVOXEcqyXA20Ibu8VbMlICASMSVtHcYz3wXVWg5CsmsvUb0GwowmNJa5jl1eQ08eK+PXXWUX/GcTdqC4ysLi8OAmSRD4md+BcCic+OvvrgHuC2B82xxb5BptRnJ0wM5y0Z8MRRMjiJm47krVjkOE2Jz0lBZ5QQF6aQErgby4E7sYbAmvUEatclxhf4aZlg2XXXXrJbLScWttb3Nqp74eiW68o/1Yw9Y6uGXqrdsdw8BTcPRaQGgG78dW/hfZMfhW7mJWMNW526YvcdG7RIR18vnBVuGy40K6E64JeliZeOj6uvtKj41acuo2kbWc78r8j6Ykghh9FMWMiDFnXlpnrHryrS5t7mwEXGMyLzXcKevSUQMZAPDvka1crOPr1xbJvZJw3QaS1HpKOUco8Q0mTZmWMQ1wWrSzl7BiRFneeU8csuuiZ7U9euv9/ixkwzPXX+Nrzg2WqgthXKmMEdYkYTny8CmJ8ij99cJahd8tKvq/SRzWZq1Av5Jj4+XdXZRZXN6SZuLqCOZla7WeAyPpz+NcjDuk29wS5u3gDJNSuBmMxlqn5orMr62EsTHiwdchcm2yCMmKcEEQDE5FH/AAii7MUdKEklasXomRhszEHPhEQjqKKGsWnFhztEBKYKJYnjJ+GJmlpKEyTbaOj3gjBg3OJWJlwKc++rRSrZCFeHQl4LUi4thbC8oGSPMDz4EMx4mDS+KXK0KUjDwbfLBusiYGiXjHCVs75EfKh7K0fbnoTCmJAoYwBPUQlnOpqSntSVZtC+LnF9W6IhUC0peLMoFxxMxnHn6qW63OftQk10jNcYbjcvZMDhkRJTwF45dfd8KyuH2+Lb4/q7O1PZt4y6+74VlM7ml8j+n/qVgfWe8hWK+HdHV8aqT8pzGNxgOEbM5+9urjpjOz2I7P8Afq3JCWKiM+PhrzL+UJf2mIe1Zu9326wu3G0jL88J8f8AbXjOzlzrBvSdKq2krm8uPrU28RKHK+13ivtQLtaR8RUnaPRh/wBX4yhqt5FsyNGsNWrSwi/yonExi4fv4bd7yx5+r3vxGPhSUw5M9GKHTmvpnvmj6uof2eGmvZAWnLaLsCAtTR0Rr1gEt4TE7kT6s47/ALqBvEFal9IKi8V0hYqsd6WczOfvdceEPKnFaV2lu4LGBaozkFFBzmspHUQnPw7qCg8rWFhJ2yWZpuLi5LMBAuOQz6qDHFmtvCG2sRtlxcNawDG3i+LJEvjVOoOE8OuBy6q4alN+gFWiABLWQsCkZkd4PXEx1znXAb+yuxcuVsgZyh7BynPLkOPhSqN/L3ydywLlaiuwXqhY6yHLe590U1QGUZbyhvpMtyg074oRYqXcSm4iQ3jRnv0x6YohdpPSHRf2t455gbG6riNBDGW6cIx391N9oUptpvDuGKuYXH1sxyHUXXEj5lRSMwJ4XtsKzIsmTxiSLhpWE+RUulYAltpTbzvEJgBesouWrcAm20y4LGMs419xT11qyuHbvJK13KzI5G6b2TieGhnqIIroTmEXFyuWrSLpmQaWc27Yy5MvFXV4NwgNTLpRSLYMujr/AJxq650+GR76Nr5Kx8Mu9xMYl7X2lkpFnc2rLjMbjsDcqH/DFc29tGpMWGVlLNfCexudXNzf4a7w62UdiShmWKZBW5PuJ0DAlOfL8c6GNazYTFTC7NhEuXv5z0jGXL8NVQrygSorMpi1R0dBblLTW1bfzgkXh1dkuWp37DdrZ2b9ouD4neFucNuLhuE367ntGo89JH8ImYiq+fBE9sXo3B3TR6SxXSBheXgYOXZL4VwxUilhhLdTwCXL3nKU6ezq9VVWQPSYGEjYmSz2q7P3Gx+3+J4YI/6NwuYuLXWeopUwtQkP4ub91R/DJUUOknza71jWL0ah0F4S090fNVre0O+ftt7G9jNvQbub7C2Hg2LXLesCjq5fF/8AtVWfVtxv2k1u89xCD7Z6vtYn9ukcI7VUyY6wqihTCCRcYmdvhSEDeXN6arTcwqBVDSL7UZ7y01OvylJUftUu9n0tE7HDcLtrdCxZ9lpHSzhHi4UL7BMPm+9rWz9pvyu02LG4jvnxpNIKHqkO/LqqJ41i1xju0eNYzeCpbsXvjcs4VkQ6SyXET800RHeV+Vtl/NoP47/eErw0tYIsrVCEHAtk8mRv2DmwBiOQSjvKOGVLIgrk4xFuGpZcAremD2aemNmMtU/wzGuMSN8Qs7lTWxbzvLwUHEaWFGUDM+Y1uF3SLstdkDZgCGbhz9S9WWcFPpIf41pVOch/Cvu665Yv6J1aGybYJg9VxZEYymAjWEn45nvgc5gRri3i4UtbE4kKXW2sd7CMtYZ9pv3RM8KRaC5tbZsW7DIizuLgs4YD88xZl3gVKtPEtQINQheOIpTaBGZvLqLXHpyplOr3lyPZgNyzZW12lhiu5TcXSrXRLHZSAh8o9xUPcXFhc25WdncMEt4sx6SuZJI+OZnvifKsQyLpFxcMwxUQN0Klwt3MBD1B80ec1zKZAXsZemzDgZqGBGCPX4h89MVRexxHhlhbi8KuZBZHcJGLeGuFKTROZK/rBHvzoMrZS7qXLN8lEzDELHeDK/Ewi8P3UtcXD8Pc+5m7hG5AW2rDXqLRPCQnynymunbhc3Vqq3m2AN3cLEG5E4J4kM/f31boG0O0oEjaBJY0xSVlbHKMvdMHw6fOe74zSLDYhhxNtMyIateekuviUfLRxXD0uaMAKiUcb8ZLiYHGc5DQUtyuZaK96yQgFgWfNzdms+t/FeGNtousUHfLUWFk1LC3kb1kiMhlwj99L24BAPapBXKwiI6LJxpGRnOTH5Y/jXFtLWNcu4g4t4YbNyJ9XDgUeUD1ae+u7e0vDAbcCWi5ejNSwDIrqJnjBT4c4oksW1W8u8d0alYguVLUw2Su4EiLR0GDzyhfmNNF4x10wdcpQ4m7qScGWZ8YzLLuLzotFraBh5QjDzWuCgQmW67iNMZkA/r6qaCY8LmWnbXIXOQ6btXvSjVPU4erqpTNgM/KRTfScTjb7aZttWJe65OE+XCsov6Ou5468B4//MTWVo+D8b8honl9VnuaC6OR3GfulDLz5OwKhzrxtiGKTi+NXOJvi7m1a6b2NxznpkvH5V6b9r2KFhHs1xm6GZljgG2g4nKQ1T115TwB0qfMb5zdGrpGfuiP7vhXmuy1tTb32nT4g86id4klkFu46X7zU8w6R6dPNl5c1Be6G5TeOTN1asfvmMuPzZeEqNupSpG5u3TnMjEXHZ5S7MEX6OmrEs4jcYm7hGoDYvV2vzf4a79rTJeGWbd7N0sHO0xLJI5DTKI7yKPm7ordpcKKOkOIGWluqIaJhHuwmMtWXqnuihQJwSLjvRFwgE3MivMZznl4+KfvoyEXH0qZXNu4It3Bk5MDMnM9UNH/AM5UAuALyWjc4bkG28tdctt5iW2ssid4Q9Q7yI6hjyoUoueVSFW7h1lpMAiRZPj1QXVlR8sA7dp3wP1apXcFDchy15jpy66FuII7duqIlxumc4jw0TnJTaUNDArOZJkKNLB0QbhmcsokJz0sH05zTtZy64MEXVtLJVm557/szMdYx3zx6qZ+h3drcWd220NFpeLI1PZM6Wh1TlHfxpwwhvvQLot1dTvyO2I+WILLnz/dwig4dqbggddfVjKqkQy2FOQYqIyhoBrTdSud3mM6SGV95ZUpdSW53lq7dLEOk2+7OIkyLxSPcNJkt1teHiL1b50nElK7nMYE+8R9Ud9DPG3hpqlYdELki9IJyAI6xKPKnXshUaRVrmKyuwZcqJirlktPeAIs45jxKSHqpMRlMG4Acp2cipyY1iQzOekB6o+NakbYrk5XD5tgLUQqjlT3CIl1lFI2qlTaJaNvcLjeOBRS/TpXEc0xHqmhJya0LyiggYS9Wkb45fu27sYGWT4ZHPw1riNyyOjlDWMHJi/stWrx/ouNG4DhqB6HczM3qXZ7uf6OGktIl83aL9mu8OlzELTpbdywG+//ADRrHsnTMeUN6wcrGWj7FURtDsvtn7N7nEY3+Oq6VhsXX9KV9pEEPa8NVqq2uFKxHDX4V/pJDcrxbODU6S0zOf8AGlVYi60dZY1ay61vMPQD17rs279X/n+1Vm+1xtvtPs9s/wC1a1wvol3in+j8XBXam4HlgvurPbuuIDHZuh9v6Rp5kJ9Ij7BV3Eu9ol/b2txe45h2EZWmXbZvx0iP92qzt0XUIJJ2uk7PXZrS1pZmfaZq1fZlFXH7CNprbYzBdrdsMThzrBV1bYYrdq+ssdq5uaq49oOO/wArNt8S2kaKrIcTuNEW1v41CPKWfq9VBRJNdh7Omv8A1IRamF9JHmXYX65Yh4LcZgpQmOqOEcxEXhiuEtG4VqNdwQqVud1udMNLVlo1ePhnPGl0Rf3rglNkNmbYKRKIjcuUMdnPv499KXJ3y7O4Ym8XcXCRAjluQKnPlHRHeQ59cU8VC45oq1oqU3N4QAN7LmJGQUzTEraMTloPzkBpqUqZxKFMbe3EJdJDIRoMo+U/8qcLlU2bb5CkKScEEjkepGuR0kcT5z10LC1L36AuHku3GLi3mGwQxMRkc6/V5DWhhkVvFjScXVuUghcoibqSNVvKiynWM8+8Huj41ihco7pJnCkSOi6m3HVKVz4onvHOt2ttaitZnF6SoyZcNzydEMjgEF3x51p83CxhJttxs/sCclmmcuvdT55+dUQFNoUVEAY+Tm5fvGKkZaauDRH7OdPdHxpF5XLHrQ2bQMUgSCV559Izjq1dUBRTd7MB0Z4oc5cDaoaeawV4gI++Z7ooS5RF3akpdmTreRh2S40zZLGciiJ65qq9yuIlqwG87UxNyYXFpZLaq3T7qGxnqy7QB5FnQFo05eMEEapyLP0xE9099H3L7o77dySpJbIYJK7ZjI5ZwMeLvmhFwC5urqHrBiQkZXwIWAWUSQ+ko76S3rCEIQreXVwNzIJSZQ4VKjPezHVvCogovBEU2rIunm2YvLV8+8A4jNcB5xl30OAtupFikCxUK0KI2aVhMd3xzmjAjF0zDhtxYVnEgtkFEmDSnMhz6y4cIijFrXgne0D12qMP3L0xo0FrYuSFoR+k+bTXUZO94y4bu40uedvO91j+kZ/y1yUqiN+tEOlC/tJZpb1+jzz8NJ4YpGmZlMpuv6vk3xauyflGVRfUbddD5tpBO5HGJnMX4fMd3uayitbfDZXWXdxrKO3D/wCsPvQbVfd9gl9/lS36U7M4Dg8XG6m6vN43d6RIxjs801Rkb3JsOiGptnkFu9DJ3pl6c+1pq0fyprixja/B0PfumxhJT9nrDiUaimqptd+65TeIsXOhiO39kB6fF92VcXs5f/HWba28WNO8Hcynx87LTmEGT2e14x00kUQVn9Y3znMV7y1mOd/i3ur0/LS0z9fX05LkuaZhbrjlVIwPAS/DQFvc3HRlIt53791K1L+QS95zeH9dddRjze16zIYNFoN26D36Hb8ReUyzchOUcRynvjuiiDcS9CpE9YiWskRvJECjtnPq8ooMxt7hKJNFs23FTDYwhmByGco0+RUvJvtBuSYbZXBAd3boy0AMxyHqjtF8KBTTsLw2Bi9wUPt7cAsLxtxbDoEgt9IpHLl3seoqa70ZtbJjN48ruGaZiY7GqO4fTHnTtaPS8HXkbxlrbqI3ml5Q24OeyRD5j5U1YnqYpUsdEsNqOrtQJFlPGh4ioyKcJKahzrJ1+UBZOR/I2ybwi22ZVLF28curXqn+PNqqAKfIhv8A3bd77vd+EBLqyGrk/Kyt+g4/steRG6bOBrR/2nP6apQN8m53D/dNX7/1KCuR2Y1uGDfT+YzTX3KR5tt6FqJWq5JQAImy2GIYHnlQvRkJvI4XE/0qFfYsD1Fp/vVnumrNltcQTQYECCgkdHlp9erxUbbdI37p79fvOh/ZGvTzL013lXOZS2MCa1wYhClrixah2uBBmqdEx3eGZpXo0HcKSIKRdS4FiyS1SA56iIu6M++uEIArpJXbBhdyMTIMHQIl1DMT5UVh/Q5tZk7NXRYYzpcQ3VJCPDP4TPdQqtjaCPWFlbwG5id8+G693G9FPOPaLT4h00kW4tosri3KUR9ou27e85vT4RiulKaLOjXq5vHAO7XOji0RnlFReH8VKKzYEMQT9w8zYAyHACHga9fp8NMWU0Tw9qraFMUcXAsk32zNI5GXigh9PlVkbIqF35Mu01tblcqRhWNouxk+LViXNJ/DrquFw21h4xh6Uyd4JNiRjQme6FT/ALtWt7DrDFNqvZ37RNiLRGm4xW3U1TGTmyMzgYAvLKK53F8tJW+Tr+EehuSfWNu22vCvZBsbs9cvSN1jN4/HbsHRlAafsNeXqzmq/wAQJM9ETDow+blmsN5qPcr+HwKanHt8uTvNuMYsUGuZ2ewmxw+WTGQRIDzTGfxqEXIahupU9u6YauIadRcvp8PGtvClO4u/ta/bFVb30nFvb2pKI3XF1Jphq7tW8hawGZzEl58K7wvD3DofNlNw1UCxI3bhmIjswQx3xxzmlnTavXYhcutpE2wDwLnF27jMS0xxH4xQdlGFsYhdzbmTZzcEJbqyjPqme8ZnLhR1AqhR6wVMy6WIEEqSTBUZiJJbEg4Y7eUeLjSbUbtXSFfR4kUQV3MlyOgpyDQEenxRSmKCldulw4h0dyyMraAVGhTp/NzFJEdrYvcdkkF3SViwVOiJgCyzZpjv1T1UFQlDc7SbxQVuC4OMOurJbW2J9GYJadMBPNER5zHCkJYa7xKQGLdcQLLNdvGcGzTzTn++K2NmhT3NtbGDM1wO7bPv1RPWyB+NZbXVvDjl7krRdRlGgsnKkOpYD6imjQlWsDiJDzCJst0rtoUW+AOFycTzEspn7aPw0QMOU19xdXbrguDzuI5SJU8IHLy76Si61IsBWV0LYS22bcSHNJlx3Mx91JMela7a7Y7d5L6O9uebIGeBFIeUdVWGCvdd5MMhNlDx3y3sHWxe+gkBu2apniITPVy8KFmVSKit7aWkrPdxomCEc+O89VEOFrljcr3xkcRJC4sx0DP2kT3Tn3UG8DhUIDFonXBlOZZDMxOeWf8AlWesbG8Yusc7CCeTWPYmLeY9ypcZAceqPIu/9VK4coFoi4sQO7WNyRC2SkXkOnLs9WqC450Fh67d2EuuhHRMwURDD92JR15fAaKLEFhqyWq7lZSK5SzJIRpyKYLv4caukLcx2gtE+kI6P2U3r7S23imKUXu+bUT2UtG4zdcXCJxQp95cza/zbQQ8v4SjyoNFw5KVWenJK18bhfLviIuWSpQL/eXF3vrdquk+4XC+wOnxaY65okblvI0KDZm4kYmMVKIy6ukRWU3Ff24lI/yVGcpyz6RNZRd7w/zfvNJY+/7J/9k=</binary>
<binary id="2" content-type="image/jpeg">/9j/2wBDAAUDBAQEAwUEBAQFBQUGBwwIBwcHBw8LCwkMEQ8SEhEPERETFhwXExQaFRERGCEYGh0dHx8fExciJCIeJBweHx7/2wBDAQUFBQcGBw4ICA4eFBEUHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh7/wAARCADvAT8DASIAAhEBAxEB/8QAHAAAAQUBAQEAAAAAAAAAAAAABQIDBAYHAQAI/8QAQxAAAgEDAgQDBgMGAwcEAwEAAQIDAAQRBRIGEyExIjJBBxRCUVJhI2JxFSQzQ3KBNIKRCBZTVGOSoTVEsdGiwdLh/8QAGwEAAgMBAQEAAAAAAAAAAAAAAgMAAQQFBgf/xAAoEQACAgIBBAIDAAMBAQAAAAAAAgEDERIEEyEiMQVBFDJRFTNCYSP/2gAMAwEAAhEDEQA/ALk3Q11a43U0pR0rxecnocYPGvACvEda7g4oZC2PEYOa5npXW7V7AqsliATml5+de6ZpLGhK7SK/SvHt3pHU179DULPHHpSlpByewpa9BkmgwGebou4Dsa5ddFBxjIpDPvDNnCZ6VyUmGVY3bmbx0FaaqNhL2akWSVWG4enrXHd5IucOuPhqZ+zluIgIVw8nVT8I/WmvdrmOYCKLEg6Ovwv+lbKuDt9iG5SqRYmElu0hY5XOVqTpyx3TwRvMqREeEfI0xd28kUgEBWJWPMYN9P00uaW1sBbG2JkZpBJtx2+1dGr4tIMVnNYKx2KtDJKZGKq+1B8jTFzCWmKQIzYXJBPxfOpb30UsvIWEgM4Y4Ne1RYpdUjtlX3dFTcx3dTWuPiqxf57wR+SYY1Ugb3+LFR5Wh97jtowrBGy+B607eanbRtJexuXES7YYW+P71L4Shgmt2vbpY0Dnc7Me32qL8ci+xbcuQvY6Y6WrSSxCQMcp9hUgWry3fuMVvCkW3cSR1Y08upxSEW9mPL1L56KKIpLaRwe8hyXboz//AFRzw6v4BPLkr7WLLbzWscUUhPY4qFqNhFaPGjtGpKdQpz/rVtmjtmvA1nHKdy43/CahvpdlI8wdlWRujEjOKxcr42WNtPL1KlLG3xKCPQqKVHGUbcuf1NWe40IJcR20jtJZ7cl4+9R59Oe4YwwRRtCnRD6/3rk2fHspuXlwwFyT3rwWpfKVlwbjcyfxKj4RmJRdynyVhtr1NKNsdRcCvetez0rqdTWfGAjybR6UvpXCMV0kYq57hQx4AUoVxMV4irCiRWa9ikqDmntvSq9Fyw2Aa6AfnXcVwVeSoAhFeFd7171rYZT1dBrx6CklqrGS9RT4xTfXNK3ZpJ6UGpZ7NNv2NdZwBXD1NTSSvE7GenmpcZ2t5QWPqaYKsHxjC/OlxvDuKTOZM9selF0pJso6kM0qGTckiIcMF+GuDa8jRSREBRlTnoKciQRSII2kaOfqzAeF6MWNtaTzRjlBM9Njnz1v4vDljJbcig63toVg3wO3MLYaP0P3p20tHjeSQLFIydVLHqP0+9FodG33M6WsvKkZdyK3oaAazN7tbvZXKlJ0O5JUPx/evQ1cfQ5Nlx5YrVLg3EMze8N1HyLfI0x+0G3xrKRCA/Vvpb/6oFq7TQAXoZis64uVHqfmtB9U1N5Zre2t5AruuDu/mD5frWlUESxZ+I7nZKElljkZpNoZP/mq7rOrLaMWkwwOFXb3/WgmsaiPc0jIkjuI28JPqtBtTvnEQkkiJDDozHyn5VcSsE7yXu31mEzmRnKK+FUlupFI1HVI47+KU3RYFtp69SlUqwvxJDHLIkbOT2z5TUqbE2oW8tzKkXTcFHbNFDAzElmnu4pruSaMhbSFMKSexo5pOoJfWltE00aQqMsM96ox2+++7mQLbs2fsRS73UkCvFaHZDGcdB1agn/wvsaXb8RafYMy7AyMMAj4qVba9PfEi3SNR2VS3hWszstQE9u1vIHZ+6dO1ENNeWcGzt2ZGY+IZ601Zb+Fawajp+r36RsLm7RFXquD0Io9ouswyyNEsahD1dj13VlVtmxuJc3qznymNvKtWjRWKYj5ICyDpIGommJLk0i2uGlt5izQx7f4YjGSR96DXsbrBuFweYz52xjrTGm6mbWIGe4jhhDbC23rRoysZY3doJYZDiN4fN/es9la2dg0v1KvdWV3az9vw5E8b7Kg7JMGbHgVttXy4g/Hxec2WL+W9V25tpZTqH4uMfbw7a8/y/jYltlg69PLx+wGj67q6uP707OPwOZFL+Hs8/lqKrn/ADVwbadTetksOkjNdpoA/OvFsetBgaPoMClGo6yD6q6ZB9VDjBIHgRmnc9KhiRR8VOrMv1VCx70pG7B7U286AeemGnTP8SpHcvBC3Vwv0oE/ENoOokSmm4ktP+Klb+nJk7liU5HWkt0qtScVWinAlSkPxZaEfxUq+m4yMln3dMVzJxnFVMcW2p/mJSF4vtDJhpYwM/Op0pCLTJ+f4vLTnM5g2czDp8LJVRl4l3TD922b38CpU1dZ/eOVzY5dn1v4V/L/AFU6ulvsz2MWSxjE96IpXYIRk4OM1Iit0k1Ga2Tlpv6ZfstDdK1QXE7xXIMVqBiP8PxA/rUxLxUixDLHcIrecj8TPyrrVcKG/Y5tnJeOyk6Ww1KzTMV0twbdssm3EYX7Uu1lgS5F7DLC7E5lMjZA+woVqmuCNQbZ2Dp1lQnO/wC1VTWdZQq80cCQwv8AxImOM/pXSrqWvtBhex57yXCTiq6toxHbxzMZSd4B6CgGv62JIl3JkkfEOxqoNxBJcFrexu4lLDGHODj9arNzf3FmrJOzM247SZMg0+MgrJbL6eXlXEq3LSpIgzHny0DeZZZAgkeMjo7B8EUG/wB4SY/3u38Y6K0b4z+tRJr+C6eVgGibIy3zoGLClzdSu5DStIDGNrH1rmoXbPbTJJGNwjHhoPPcE7QjnEfTFN6rIshW4LurSYUihjAWkEvTZ7eaCW1lyk2Nyyj4adWZJLpFaUtFGvjP1VXVuFtr5gpLKRgg0u3uCLeaUHaFOAM0W8FallTURIhlm8AQbY09TXbW7u7i5jAQHZ/LoGlysJE7rzpGHl9Fr0GquJNy5Rj0LVNoLwXmzuIre9lklkAkKY6fDUu3vo4QAhaPI849TVJtrrkvzWJcnzA+tH9NvDNEsalOYTlQaPsCWSO/ne9WHqJZT4iw6VYonmiijiN+ZkB64P8ADqi2t+WG1pBzFOVx3FTtJvnuZzGF5crZDEnuKOWKNH0nWpWTklkvlAwQO5FWXh29srFjy4CGYZWJzkKazDT76GKZIrVHgaPzSHsxq1xXVxFEmozRZjx4ivc0AOpo0NzPHELqVJst0HXIA/Sps1qq2zTpKJhIviVj4qrVtfXttamIyAbuih+vSp+iTNzXjVkmKDJEhxu/Sifz7yFvKADWba50+SVkV0hdcogG4Zql6hxUll4dQmSAHyuOlbNfW2oXNi624jimYeDK5CCs0434ct9S02aOTS4b67iHhuYlwFb7iuTzPi4t8lOhx+bj2U+49oGngAR3SygHBfd/5qPN7QrU+SePp67qqGocParaWshnnsDITjkpH1C1Uda0+WOMvcRC2kUYQAdCvzrl2fGMh2a7qn9Gqt7RYA38RD/eo8ntHiDEh1rGJbd4VR2l5iOMo1eWIvtLk7fXFJn41Z9jtlX0bC3tMh9Zs003tNi+GWsf2fSuaQ0ErHy4q/8AGrAXVrNauPaVkdJc1Db2lsD0Y1ma20gFeNux7ij/AMepOtWTjxDqBH8V6bOuX5/nNUKVNoqG0m04rorSj94Oe3IVQk+ragzfxmrh1S+x/Hahu/70l3OO5ovx49E/LUnnU7xj/iHFLjvbt22+8ffJFDImw3qelGLOG2mixJK6Nt9BVfixJPy1C9hxbe29qTHcnmp2crkrR7hnjOcCNsRe9f8AUj3J/VVe0vTLG9Ahk54Kd3hGQ9WHQuFLuE88XEEtpJ/Egf6fvTUrkytyUkvXCHFnvkE0s187vu2yxKAE/tVksdSV9220RVJ7J1Zqz3TtCjSVI7OWzijz1w+WP9qKPFeRzxxtI6tGfCUODj501N19mKzRvQR1m8Z7gGG0eFQ2N7t5j96pPEt5fQ3IMwAJbsviX9as+qO8cQFwxYt1Ge1VS9RluhymyWHXJzgUTXwvsZVQreyvXt0rAPF02n0PWhsl+jvhgzH9aKXukySzFoVLDHQIKYh4O1e8cJDbSbpPKoHWqXlo32RuJKgeS8IlOdoGfWnRclyCoNWHT+CbyW8Gn39ubWYr05nTrVgT2Y6paCIPH0Y+Fwcio/ISPsi8eSkRrJLb+dhIr56U5d75bdZSzEKelaPpHBErS/iLhlOJBinLrgYxo53DkjqBSJ5qR2GfiSZJfwyRSQkg5frmmEkIbYULHd1wa0HVODLqQowVnTPcelVTU+Hrq1aRo45B+JtX706u5WE2UyoIe9kKo4J79cU5HcqW3xvu69jUd7K6hkkV02EdR96ijcpHQYzlgKfDKKwHIZ5nb8R8AnqBRiyuDGglBPfCtntVbguHA3BRtqR76skJhjypBzRQ0A6l8sr2CW5Vrld3TGFTvRF70ylRbILcocbie9Ua01WQSKqS7Sgz0ohaaqwlVveC4znxL3o9iamgabqOP/ULr8XevLfG6Pd8moyNUu5uZZ6hP+J6cjyrWdy6171OLaMfu7r41o7byxR4ktjectO+9aIUabp19fWsMUYkN05XO6Q9hVj0a/ju40Jt+SFOWmBz1rK4VmYq8ErujfW3arHw5Ncm85BuFW2QYdScAGrj+SScSaroOrxT7k94mnJbHMA7VJS7lhvpEt7NDzDglep/Uiqhw88tvdMN2YR1Yr/4qwEovLvLYss2/LNG2WI/Sj7+oBKHx5w8trPfGzuZob25jLZUYWsL4g4f1eCJbMtNPey+IhlwuP1r6x4tuEvYre+zBdqwCvGowyiqdxdbW0sqXiXsPuYj2ct0wyn9aRbRsaaLtT5luNOu7Ple+WnW3fZyPKtMsnPnd8Ko6eBfhq4a/YG91Ob32GaQeL8SP6fq20DsIBJPJaRXeIv+IUrBprJ1rrYZewNitkz4h1p73Zfi7VOufcrC4ESO14wHjdThRQ8TqXZsKM/an+JzdrRt4It3Q0k2656EU4WjLefNJdkz2NTEA7MC9SjCNIV9TQSfzZNH9QIYHHzoFcjDsPvWbjxMJ3Ht7GvhFcalKjba46NTyhMbEGjFnO5h2IqeLzEd6GRox+AUa08usZAiVR6ELUZi17neZfRw7YRMIT2Kp2ohpF5fWoMXOZOf+TbSLCW5lV7Nbtkjk8v2NT7Gz1UTxc3EmPMhceKhhtRc1T9BLRtR1HTXjLWkjBWzu+r+9WKPiWzmldpdOuoHY5Z5H6VF0yW4SNEu9OaVVb4D0qxW1tDeK8RsefHL0WN4yCP71W32MiNY7DE0unapAZYgTuG0Bj3NRIuH5ppIo4VDOD1AbtU4cP2NqhitY7mORWy8T52j9DVk4P073WaS4Y7umFQDNZOTOsbQa+Nhp7hvhPhrS9CtwbiGGaUjO8/CaMXsunDqsEQI9UFCr8zGHmXX7vbp6fFUeyj1a6hxpekXNxG/xnw7q5dK225+zbY9a42Ea1NY6jC3vsUMrt5ZVHiFN8P6jLpwFu8izxDyL8QpySK4tSINR0iezLdiy1DvtHYr7zGxjI7NTrVlBKOhZo+XIy3EBTnKPEuPSpkOn2N3BJ4Ady7in3qh2l7Nb3qxxzyF+x6dxVgj1SZGE6EqwG0dO9IifsdjvgOR6XpHJtJNv4TEpLHn1qLNw7w9Is6G0ICvlRmhy3MkkRK9GVsk59alwjcQ5l3PjqM02GxGTM3k2oO1L2Y8OarMSjLE4HVvnWd677GHNw/7LcGMHqPnWtMNnkY/frUuG+ZMDlkj50xb5iPEGKl9SfOGoezHWNMjcpbszE9gKrWocO31ijG4tWDH1I7V9h28kdxgSxqM9s9ah63whpOrwbJ4lGfkKFOcyz5DI4lcnxt+z7lJGwjdfjrm+SJDFC3VPM1bVxxwDcWLHkxHkem31rNdT0SW1kCCF0L98iuhVyJkS3GT7B2mX0q4dmwR6/OjcWvXQTlRyZE3QnNAxYzRiQlSqDoSemaYd4YXjEPix3ye1bVfYxWUfw0eLWmt4kha8jUr0GD4jRzQNesY3ImRrmcnMbt2U/esqeTm8sgyM+MKwTrVn4ck1X3UQlI3RT1JGDiim0T04Y17StYkn1FGuHTmgeBY/Kf1qyaXqIS5klO9JW8oTyg1mXDkhsZvAyhD4izHtVgTibQ4r0LLc7SwxuVugND+RH2OTiGgpJHpzyRRxEG4O6QL1A/WuahZG8RLZ5rceEmCWTsD+aqlpXFelG4VZLmQQeXeBgZo1f2kNzALy31RXHdADuB+360+uxLO8C3oauO5WeKNLtdN0ua61OWOe6IICW/lkrJr79nzwmOWV7EHLRREZKmtG1G493lBjlLEk5hnXAB+dU/W7DUpdPa5urGOfcx2yRDzfal2Zz2Gr+hTOQjjY8ZUjyyFcbqZMW1yMKV9KsNvpomLDULpIsDwK79B+lC1S3FxJGzZVTgMPWg1wLWSE47YGBSGjbdUmVMfcelJ6k9ailAvU4HhZs+hoFeNiSr9xJprlHZR61QdVheOfB9DWHhcjq1hdSLJ8RkP+Rq94mfpuY/IVJsRKxxHET+bZWkcH8M6nOOe8FnZ2n/MS+Z/6VrUEZ5ZWzrKzXXLVicCPZk1duGeGLjWyIbCC5eU9PCjbR/pVyn1P2eaGyw3l62qajuzyraIDH6mj+me04m39303RG0yFegdVw7fqamCAK29iWvNLE2pajpmmW+QeY0p3/8AbWg23CHBenRIZoJ+IL2FAuImCI3+tDrHUr6/HNmtkkldsqZHy1G7Vb5huOn204Hcc3aRQ7A65H9P1W4juTBb8EWsEPorkHH96KPfxMkQkktLFgfFEqA/+aYhhiMHWyljJPUJJuqVZ6fZ3MuEtJIun84dT/ehls9hufoge8W6Oy+/WlwXbqjIAcVP0i3tr1SttGsW1vEMYz/emBodu5fm2SwdfC7HzVbuAdCVI8SoFR2x4TupbLv4yHGU7wZl7SOM+HeDNNOpTQftLUzJy7K2Pbd9VVXg+09sPtB5d/b8W2emQPvPLsyoWAfmpz/az05bbjnROQvKgw34mPirF7bV9X0/nLY6hPBDc7uZy5Nm/wDK1a64isU6M8YicGtjjfjbgy9mtte1jTOKtNiOLmDOZXX6lb51o9g9rq+k2mpaPJz9PvIxLbBv5Z9Vr5T01muTdz3LR23u6fgZT+O1bR/s9awTpur8NM3WMe/20f0fUtJ5CxZEB1brOcl4k0uSRzJ5dvauLps6BCk3Vj4qsZCG1R3cDIqKUR+sL5wetee+9DsL+uRjTtMYnYyDduzmn9Ygt9OiM0x/Ek/hRfE9EIpFtLbmSRkjbnNUD2u8Sjg3ho63cNFNr2qeDSrfP+HH1ba6dFGcnNezAfew1ufEjzabpUfoLmUKzVJt9H4h/wDZatpGofaCVd1fOXC2j6dxHb3nEfH/ABfevy+sdsJW5rt/TSeboNjqUM2hXes2n1/vLeWugvET7MvWf+n0VFqUtvc+76laSWc30v1FEobqWOXMmxA/x1mvCntD5VzZ6FxkP2lp1z/h9R9R+Vq1S2iVZRYtgg/w/wAy1i5Px7xEYNfF5mW8hy6jj1DT3hlAyPXFZzxHw1bxyNLy3kOPCCK0K4jmt3BVWLD0pNzBJcwAui7zXNoWxJxJsuZW7wfOXEfDVzKzNcLIqA5WNKqs+jPBMHeDl/IN619Jaroiyu20Yk+dUrW+EDd7t8ErH6xXTVmSMmSGhuxl0MiwEKGCt2wT2onayF9kU0xCZ6Mh6/3qRfcGG3mZ5BKmPrHaoVtbtZXDqmMDtuHm/SnLZtAvo4nIfsJZYJ+RJNzIR1UkelG4dBsbxve7SNFZh1Eg6ZqsWsZE3huDIXXyH4TU3TL26VfdpjIWVvLnGaxcjaJ7HQpSGjBIkN1p8ghkhMQZ9irt3qx+f2q7aFwjqegXVvq93rsb2FzHuNoTjxfb5VE0nV7AQ+6Xgjk5i7yMZKtVisLmS906C2eNZ7bcdp+JW9P7U34x+wPyULC9gZxfqMHuRupLYPMgwGRN2P1rMr/U73Urk2EV5IhcdOYOWkdaVqTlpxYXMqW7kkSCQdGHpis+4ptbiPUzHK0XJhG5DEO4rqNtnschJ8SvXNrcRS/jyrKkXlZx0aogDyzFyIwzeRFp3UmcyFEVlUdlL5rttG1sqz3KKp+BT3NSBY1eLJGyR7dzDo32plk5b7d2SetSJZXVMd5JOsh+VQ3JLZ71ZZZeJ7+K2gYH5etZbqFwJ7tmQ+vpWm8cWzTwExx7+npWZz2FzHITs5fX1rhfEQk1dhSapIV4fvHsI2uJpmDDtkdSaLHinWdTAVXWRF6KH7A/pVf0rToL7UBFc3bxbjjmSHw1etP0C6tCvuN3AiL053KyzfcfOux7H9SSPovDmrlTdA2ltAVyTHEHlNGLFZ4kMUMFzMg6s8w6j/LVo4Q4d1TUL2OSxjE0a95zC4/8VsujcLvBbo99p8Mkr9AyqoY/2NHC7CptMO0mTULqUJbJeSRhcFxBy1X+9WXROG9dlLbGuXhfqfx85/1rYk4ZuRHs01olX+ZHKyqR/pTN3pWp2yRl9OlljBxzF6oP9KnRL6xV49GvryCK2bT+WyqXUrIDRbRLLWLXR72SfEkjsqIh6dKXZGfmbb2AW6J4N8YKmjN1YCDSbWa1uZwrFnLGTPaqektLhmCMyQx863cqD5auXDYS3dXXwoR2qv2jSpbpblWZs9XqfPO9mqOrf2rLyI1XaTRX/wDXsVL/AGgOAU430sWqyCK4t35sL/Jq+S+MeAeNuGL3l6ppM15AfJc2g5itX3i91Z6pFiePb06VX7/TdZgkP7PYcj0B61S3QWtTQfEWm6XqV5iGLRr6X/ppbN5q0P2McE8Zaf7UodU1TSZ7LTfd2BMnTerfDX0zZ6ZrUpzqV+kMX0RqN1J1ueET8qH+FbDv5vFSW5UR9D+nY3sC3sdtbrGOR2HamIYUMPNAA69qg6rqAdlYvkAd6l6XMk8AUZ71zGnudTE69jl9eWGm6TLqOsycizt/HKH9a+NvaNxtLx37RbrV5SVsgeXaJ9Kivt2fQbPXbHk3n4sWzYYH8r1R+K/9nf2b6xGZtMW84evAPMr70J/NXZ4lkQmDicmud+x8qDO9Mef6qlWH4VjypYuZe79/P+Hb8sVqmtf7PfG+nSF9Fks9atR6JJtc/pTekewz2gXU373Z22nQDzyTy9VrQmVjAfUWIxJTdI1LVpNUs9Dt7E6j7yVAgA34/NX1Rwzwjqmni0tTqXMlgjUyD5N9NQfZb7P9K4F62SjU9Zl/9zIOka/lrUtKiGnwGOWX95k8bv8Amq7b4RciK65lswVvVrXbAY5Tl/nQ+1t9vdiRRfVwJJDvyfuKZ0xFXKEbs+tcDqS9m0HRVdasSDrqKKNSwUDPc0A1CGBnGYy2fUVa9W5axtFndn0AqvOE3eGB+nqa6rfrkxKVDVxZoPFZzt+YCq1qN3oquFmsZ5fnuFaBqkN3Mj7YnYAdDiqXqWlaxKMpAHGezDFZtpU31+QAun4OeRZIhNZzL3wMih1/oy3NyLqw1Uup+EdDRC60i/jd2vNOCKexUgk1BTSXM6vEbiJvQEdKDeTWqwpEkg1KzuCkNxklfjGGA/Wr3wdZa02m7tqOo6p4st+tV62jvljij1WF7uDO3O3ElXHQYViJl01mtkVdriRsn/StfCr28pM3Nv2gdvtOunIuLme0jmi7qRuZhVR11JBIwezeRpWwiZ8J/tWkxPppshzG2XBOA+M7zQjiNbR7LfDZSz3adnQYCmum9f2cfqYMfudOmtDzjacyVP8AtT+uhkkMz3DSTyrljneWzVy4hs9RkgEs1ty45Ayv+bbVYawt5bGZ5bnYqlWQfTQ6gx3BV0jwb+v/AGtURZNtPX8aD5v+aoTEmqLNWkhgmYmVQR6CqxxKuhQSNzGCHb4lq/3GhH9kyyjPL+usq1+00+AyzajzeWPgTzStXlfjrszMYMfGXqNrJP0K74TdUdtEMrA+dz4B9zViufaxomjqsOl6YL6WEbSTGOTH+nzrIdU1i61JBDEpsLX0jiHp+aolrb27Rs01w6ovdVPVv7V6TaIOn+Kxq1z7cuJtUge2likhgPTbatilWXFtxewxrqeralGv8qOWasq9/WL8G0/dh/8Ak9c5hMo6mQt96nUgL8VvuDcNN19I50A1LV22HytN0NaJoHGcdnPGRea3AJB5nlzHXzHoEeszX6xWLyc1vKg+Ktu9nPD/ABnc3IijWKKzi/xF43hiT8uPWrWRD1Y+zeNF4ukvIIg0guovgeSPz1bQLLVbWLA5X6CqTw/b6OohFzcCXld/gq36JqumBZIrK9tnhRdvLjPlrVE5M2wu30JLdjLHK7/kPpQviuN7flqY8I3c/KrELiIS4LMC3bpUTiO1a80eQxqXlTqopPLo3TEDOPdrYVG2vJMgqGwvzooNSu5VVYok/qNVe098kYAK25T41osovFxy4sKa8q0WROh38JC5J819IYfgz+aqzq0zqiov96l6nf2FhqVvpk13G17c+WFDlmoTqfMW9dGzgVoSoLbAB1pwsQRF2iiPCtxzoOUoAK+tSoNNgvCHB5h+mkWj2NteSW+OS4obax9bxjuG9D1BoLorJ5c9qtsKxzxSM2NrDtWfbi7tJD5gasthqOLcRyHD47VmW3pdhVle3kEf2LHPIHgu5LVx9FOroliCTdXdxct676hwakI8sWK/euvetMwZZSQfStqcppUxfj+RPe4tLOMRWUYQepHehsszu5Ic4PzrzSBSWYVGZy0oZGGD6Vne1pHqusjjxrIyjdketTbW1KsSgAQDvSLaAhg3Rs+lFEQQQNuXax9K08RMezJdZnsAdSDAE7AB8yKEXt2TCI44Fb5tRm93HLSBnB9Khm2V0KqACewNdT/wyRkreoSXe7lqrRg+oFVnWtP1MsXe7cR+gBrQpbI4zJuIoXqFiHgdjbg47HNZbaGb0alu1My1K13QKJZZi2emGpqygRPFJLPle3rV1u9OgWEPLtb8uKixWtnHGdqhC3qTmonHYY3JzAChvFiaQlnlbPQFc1P0m60t55JS72sir41K5DU7cwhI8rCpUnq47ilQkOqAFOh+IY/1rpVLrGIMdl+4Qj0q2eNbmzaSWNvHuHUqf0pU1ptO4XTwk+KQbchqcQ38JimspYouu11j8pFEb86qsLLDbpcBUywiGWNa6528TIxVOIuFm1X3aWa6326nsrd6ouocC21peXEiXXLj3ZZGGSwrWI7nUBFsWw3nbu5bLjr86pnEtxAt6z6kvKaRfxArdMfKgZdBlMbGW6xpssPW65XuP8vl+b9Krt2BFc5CP06eKrNxaZ44TFaHlWP8o96phtJ5f5jSf0Nu/wBawPnJ2aeMkrg+nbydV0r0CBTj9a+fPaFMZbuV5Tg7jit41i0eLTwpfwEVg3tP2pMNgzk9a8f8a7RbGDz/AMd+5QWJz1rnNK9Kc2hh170jZg9R0r1Urg9Rrk9u/E2sMferDwvot9qUyQaekcsjHBXGXY/lHpUfhfh7VeJL73bS7YsF6vI/hVV+ea1vQtd0L2baFLBoajV9elGye9I/gS/StMRBNjax2LbwdwZFwlpaalxA9u+oMM8gnLoPzH0qVqfH8tvmWS5hFn/y1l+L4v6vLWG67rGv680s+qas0WfT6fqqNdadrV9yV0uxn908OZIPL/VTepP1BknjK85djXB7VgP3IWIu5f8AqSePbVs4L41vbq55tppvu0fweDyt96xnQODb1dsk+kX/ADAfwmEBHX9a0vR7TVbCaEPG6yoPw4T0Xd+Y0StIm+tV9G88NcWzamEtZoFS9Tykv0NW61nZ1B3gDswrCuGtbk1FobaO3aORD4pwlalot0J5REHIkj8wrSsx6k5zxrMDt1ZtBrJeNfw5OtP6jJGNQgtSQDs30YYI4V2Az6VReOrqSx1uCdSQNm2uXyaFhswdDjWZkzDii31jSuNZdd08RN7yeQ88ke9oH+HatEPa5x9qvBVrpgn0mG8u7q2SS+OPJ/TVyt+IdKxzo7cS3X3HxfVQrizRtF4yIbU70CN/P9X9NIrjCQv8Nxm/sj13WeNPaHDq+liez0G23G5jk7f91XHiy6jlv5Gtm29ak6hrWl6Ho3+7/D1lDa2vqY/OaE6UJNRmcxxb6FlJ1NVD/Ckks0aQuC5HyqzSaXI8m/GD6U9wdpkNhEsZTMrecn4asJiCzHmeQeX71kmr7C65WF0+cy4aPC/OnGt+R12dT60dmkbyxrkH0+VA7m4le4MaqSopXR/pbXwoxI0hBj7g+tPWMTA4K5qTDa81V3DbRG3tlj6g1qq4s/ZmblCLfcpw3TFdupnkG1W6ClXIUt3xUC5nSM7QetdGqrX0YGbb9hDPIDhm6Cm2uVBwWplrjDYIzmoVxdKj42Zp8KL2kmPNG3RQai3TznwMw2KuKjPdSL5VFQZL2Q+N28LNiiJscuo4Jdy3ARQfvQvULCymwsN3GiD0zUye5iIEtwIfkRmoJtdGuNyc2NZB16NRak3IcsOqWUYlFqJYV6ADrn705BdCQg6lpbxN8MpHQ/apM2l64LeP9l6iFiBzg9QftUy11WZCINWsxGcY5pHhX71qrXAuWEQWtjHi4tJXUnqVHQVLEyvIJJpCh7KflUa/veVC00QhuwnZk6dKHx3Nnew86yvTzV/iJMPDTACwM1s341zNI7KOpVurCgmoaZwNeW88uqWt0Yh12y9ST9qjPBdmImO8TlAZ8K9/71CkvtWWyMktusxQYjiVMh1+9W8Bo2sgziBeF4138P6DbXyrHh4pxnIqiXGrp0tjp+i6dIvUbEyVHyo3xNfPYxrNzFsDOOqIMkD5VlWrXC++SSI6SJno3xZrDYknUouiIPpXWbVpLXaBkkZxWB+1TSZBIZ1yFzjFfRNjLHPEXB3SEdqzH2mWST2k2E65rwHxfIiLIOPU3RsiD5/ktZH/AIYLH5AUX4S0fUL3UMvJBDaJj3iWVc7V+1T4NNkujIZ5fdrWDzv8VQNb1Wzl/ctLn910+PvH/Nn/ADM1e6WFOn+VZP2Wu54xmUTaJw7Yw2mnDoZd+2WZvqoTbTWU5jhvtUiilz1jg8qL9W6qhPqNwqstu2yPHgFREuGFozQLslP8RqZqBsbBpk/DcH+DnGozR+TmfB/lq1aTxHbDoJtQhl/l4t1VN1fPFjMbbDw7kcfFVm0jXNZkgaNLj+5NF6KZj6U0q+i5yN/vY8BcYcSsCN35RVh0/Q7Wdy8nEdnISckO3ir5WhXVLrl+6xe+TMQST4TV14es7+K45/EGoGOH/k4pQ8r/APbU7Csy3uT6m061WJdlm9hO2O0LiithHPFJ+Olsp+hR4qxLhMaxDj9i2Xuln6zyuS9anwzd3BQJOz3J+KXHajUVYpdNOYXMhEjbEH37UO4406G5t4lXqB0LH1qdCM6e88G1th8XWg+o6zDcW8qBM7e7E9jQ21ZguptCgappwhDRw27iQeElflQh+H9QnCbZGKr361bNRnV7hGE23PovrUix5E5fczFgcAKe9Y+kP67FV0/g9zKslxIZG9Fq58PcPJaIs4hPNB6LRS2MMZXdGFwOho1Y3dsiBpGH2q+nEE6jkZUZ5GwnLYeY/OnXYlBkdFp2aVJELdiKG3dzMCu1cRnv96S1XfIXVHo5kuJXU/hyD/zS/c4NhZR4+5pq0VPPkMPVqZudSWGYorDp61a1RHsGyySUFXZkdxXBKqEczotDptR3eUBah3Gosw82dnenRAjcJaldxhC6EnFV69vFB5u7H2pq41AyQPFuCufEtALi73nLvlozuYVJgLYJTavG8O5jtFC73UOX15uzeu5N3xUKTV9MuJiZjtiqq6tqE05IsLjnWg3vv+hl7rTSKuQxqvGUFvHLuuo4XUHC58T1m+te1DUo4pSrtAMERluxqlcRtPLdm+dZjLzfA2emKrU2qztdXCSASxN02yDy/pUxJpWtVgtx9pWrTs6XN80RC9k8rV5PaDqEa5hkjkdOoPqaz+5vHYNBJFGIm6IyjqKgu09pOVG0ofK1PWrIvK5NX0f2r67pV5BdW924G7EqMe1a1pXtg0K7RbPim0RIboeCde5P3r5WV7e8jZLxnheT+G/3ohb3V3HAlvdxqzxfwmfqHFOVdRTMfUGsW0Fr++aVfZhkjzjO5WoKvEAiglhBHN8OzxrWWcD8TX9n+C85MMcexM/T9JqwRG25/PtYo+XP8H5vqFGINIsdfvUZLSS7jM6rnlr5HH2q16ZdzFbTmXcdrDMfxUXqf0rH9LlhuBDLMGZF6gp3SrRaLLFd21+Z2eN+mz0I+dMUW8SaPJp+lXtxIXtrRrctsLMuTiqpxV7I9E1i7EWkBrGTzMxXwsKmQX7DRMWFxC87S4Ct3qZbXdy8bW013dRXIOWDeXH2q5WJIjMhH4Nu/eLKM4G0J0qFxTYe8QyYUHd3FM+zIg6DC8jY8FT5JY7i6kw5wDjFfI68U2KHfX5Hz3x7G0Vx7oq4jDdaodzH4jj0Nal7VrXkam7KfCzVmd5gPgV7/htFtUObK/1wQ8sUwxNOwIHPlZh/VivQMiSEtCrj7tU+DWoofCunWxx861LAY0sdgrc13EYHw7s0b0zVbe1lQ21u1wD8ITNQrfXbUnEuh2Un0GrHbatZ2uMKI5PjdMLVkDFtNqfu8UIt5f3n5DaqL9NWrhnQ72OCG406KG16/iG5k2tVC1Xi5oFY2RMjt8RNQLXiXWr6LdJekSf8LYu3/wCKmwKV7G+W+t6Rw7dFdS4hlv7pm3RWkfSNT8iKsGk8VzarlEul06ANl4w+TN9vtXzdZvrWpXjQR2LXpuB4igy6/wCata4Z0OLQrW1u+KWhtt6bYrNH/EcfMn51ddksOuqSPR9C8Oaly9F2hQVlbAjz1UVA4t0yUETWbbFZckDsxoFwvqdxdpCVgEFsvVFbzEfetBZo57deYq4x0BrTPow41kx+8F/HcbpIXi5a9APWmINauNPbl7X8u8H5mtVurG2kQ5jUn70Ck4fheMl1QkthcDqKzKuZNCsuCpf73sIlV5SD2PSp/wDvdDGUV5BJ0yKIPwzAzsmIu/XK1yHhWywd8asc9wO1F0pJ4ibLjIOeUz43nNWSw1uG7wGZTnpgUDHC2nsEeRSAnbb60V0/SdM0xzcxZOF6Bj60DJIvVR+6klRGiQsit3PzoddWuyIlpi4PWpkEvvMryM2I1Xpk9KC6tfiTdEuEQdiDSxYzzpoZGjVzjvgnsKj++JKkixuxkVsjNC727EeQGLE+tQWvwr7kI5g+HNTUnsN3E0M0u6G6XDHCZPX9Kq3GF89haSXif4mI/ixny4HanL5IbSNtRtpPA+dysf4bfMVROOOIlvtMhjkjaSCd8SyL67avWQk1KzxBxq3LdAio1xICoHaEepqt6NxK8PFMlzZ3TQ2CnZIr9pT8xVf1/VLG6uXWPrDESgUeZs9qC2zqtzEWfmpF3j+n9aYtcwN2UOcQ6s6Xc3I1FntnkJ248hqvXE7SddxIY9WpoMxYmToXYnbTiQ71Iycd8U9KimsgTMDywGyc0/0lg5JxgrjJr10C8ShFOUXxGuiNOUjtu8K5H3pmMCNoGIVVZkjkVG8G3I9KKaa8kVv7tzdyA9qgQgB2ZFVsjP6UR0qGVeaeQS+MjrVg5DGlBGl2vuWJkw+e4qz2N8/uNmHdlMD7QAOjJ96rNmHfc00bBVblkju1FrYyc4KrEpF0246Yqyi22UtqlzzWspLaQHdylPRvutWrTUjuoEMU0j8vxx46Yb5NVM98sJr2ymAuGKYG4/yTRl1ura+kktp2CysNrDor/wD+0zBTFuiaOa6aKMFLkKHd16BWH3oneajPIQl6ROpAO4Drn9aqmlzzyxSWl+Ght5HwX7OT+vyqxyanZWyw6fuWdY06SAVYkz7g7jIw6WqBx0XGKsvC+rvcSyySsPEc4rBtFlaNGJJFW7RtWlhlIEhHQV4HkfHJtEnY5FAQ9r9ykt4FQDoayO5mfnsDV34qnkuZjLIxINUW7U+8nr616Ti1xXTCilWYOscrTBHip8L4OtNbSGzTwh6GTlYolbNvlBNCQNxFErE4kGahCXNF/Mlk5ezyVO4V0ptRv0trWyleQkFpZQdqoT5qYxJKOZjy/E3w0XJvbHRfc7G4wbnx3Enl8NBIynu2C9XPE9lwtarYcO22+dV2teSDHX9PWp/CF/fNdJdatLDO2OZE0o3yg/lHoKyy0ltoYuYl8922/YXbxAf0/OjNtJxFqV7HpvDkcs0kvhkmC9SPpJ+GhSzHo3PSs+zcNJ4iX3fF40kXMl/D3y/iv/lXy1qttNfDhwXkUJ5XwZ822sb9nHAujcPvJJq1wdW1ZDzZRuwkJ+hj67a0aT2gQTQSRJJmO1XMlxjCEfSo9a1wxxuUvlklRcRnLZNdh17INBLjS/2pYRXoi91lkO/kb/Kv1VDm07ULSaT+ZyPj3+GlSK3LxHq9rIpCEs2MkmnItXtYj4n6MMYrLbu+1OJsvG53HoVpK6leyOUMUjEDIFVLOHmDTptbteW/420oeg+dV7WOIOaDDES209SKrMC6teR8wkQr6g96S0b2x3pICT5yakQwO0Fhi1GeWIRPJyo19M9xUK81G0iDjIZj5Tn1obNMzlckbQOtA72PkyPhGDnxBSauE7Ct8juua2oRlkAU5xgVXxqjc1HkcR7TnqerCuXt3HvlM0a71G4ZrPNa1Zpr03RO4K2FVT0FWq7SNUvMnFpGhxyTw/hSXEv9W36ttZlr+u5082M0/Kik3vH/APzTGpa5P+2ebeH9093bfVa1My33X+ZGfw/zxUxUwEDltzCV2eJWHR/vTsJ2kg/xXGGanbJmaJ0UZiDeCuBFncGDzE4Ip4LHkh5jbs+Sn7MoJWBpFj+HcvHJ3PRx8qkiO3hmZQchRkNUAG7oZLFeiv4cVydHP4bHIVMIflUi75csqqPDsXcfvXeSzIFU+LG6oQixwsjAqOnrRa0t2kzLHcMrBcAZ7077tHLZhV6S4ywFNWMTGdrYxOrBcqRVkDCyTXMME3LVVTpLt+dF7Iw+74YsHQ5YD4hQ2yjMcQjC+bq1TIIIGEs0kkpCDxKvyo4LDune5iflXcsginfan1f99F11aaK4FkF5sXkgmx4v89AlutPmmEIB+kPv8v2qy6NMNOP7R5Gfd02OH8r1cgBM3dxDNCGt3DIhSQA9HqRptzHAVxZMAAesq5K1DfWItRaae1tWeBSHYE9YTUnU9ZurnUTbwWjvMI1IMS5GKv2UfO8dyY1ZaIabelT1oTcYErU/anr0rzSVy3c9Tei9MP3cvPjJNVS/wLk1YuvLNVzU/wDEmugv6nH28htmOKZJOacXqKS4xRQWKjbFTbJvFQ8dxUuzJ31PZQXluZOTy+Y6f5PLTbzS3QA534e/z/DSbn/C0OskwDHJ5HoGnsO4y4tLNpK6JZXIu5RNdzH+HH8G6tHTV9SsTBw7ogh0iW62G9vE7pu/lisw4eg5uoRci6zgq7/lq5Iw0rUbvW+IWE11J/h7MHxf1NS1OhZBf4TrOozHQ+HAY7NPDPdv0Er1cETQeGbWyh1OcXt7F5Y4zlUk+ZrHG41vYbR9QYmBFGIIo+iE/M0D07iye6u1mnkaWVm3SnOQPtWjfBzbKMQfR1nxQdQ1dLa1Ae4PWXHk/vTtxrdtLqi2EcqzvI211j6qjVhHBvEN+L7UdbupeRbzfu6Qp3x2zVw4Y1CG1vZItJBdLRebclurPmiyc9q+5ofEFy9pLbkoGDt4gK7JdDwlUyB4j/8AVVltSmm1CCyuAWMvVM/DVpSCG1uEF5MAVAKr86mQSZte4jS5CH8RcbfpoZqcG3P4O446GicWoRtcm2gkD7+xHpXdSMTBU3fi5wauBbFLuSqgkDa6jeT86hXdwWIJHUrnNHdQtA7FwMknaRVb1WRLSza8lHhgRgy/M+lURVKTx/q8dlaSRP4Wm8OKyvVdS95uobOyTAUjOfU1P401aTWtSmdpQDH1Vaq8QLXMcoc8wj0pqrkfHiPaxd8+5mjAHm711kWKOBUG4k5YfKo8tuTqL46bhmptuq+7hpTnPQY70zJPY0kiwvISAF+1euYVEUZh3IT4j96auIyJDywSNvrU3Cz2Ak5vL2Jg1YMjNzGVfwnO8dSKdgXbGEkHby0m1ZpLeZHG0ofB+lPAM0SA9WHVTVlHJHbY2yPcR6U6CWt4l6q570vxK7SqR5fEKkWSGWIEJvYdRUIPWcEhZIZMr06mp0dvN41GGWHqW9cUiOO8aJZAm0eUj5VJglKHcqujE7ZBjoauCE3SixvFtn282SPIJ7CjRX3eAiaMoyr+Gq+poNFHCQ5eUrOSApqwaTFL7whnIeJh1YnJWjgsRawtHbyPyo+YuGhJHfB7Uet51v5j+7G3YjE0TeVzjuKhzWlwtnG9pIl2jyELEfN+tS7e6vIysS2Z/BJJLjqP0qASEeGryPSNYZZ7ZJ4pRtbr1A+VTZ765s7o3+lKltEg27H65zQ+AwyXEF6LNmuFBGw9A33rsYR0eeCBpm7SQu3lOfSrBPniQ7nY1Msx0qIBkmpdljOK89GYjsevvXxC8f8ACoBq0eZjjvVgjYcugeq+GbdWle5wP+iAFIFNsCaeBzmkE96aGIwelS7P+IKYXqKk23RxUIELjIt6Gx9JulFJ+sDULjBe4VF81DZJo43+wsOj3ws7f/qyeN/h2UgsZzLPOc/XcE+L+moN4o5ufoTb/VTfO/h/8NPg+qs+ZOrqv0SdRu7i7kB38qMdFRPponplrPFDtsV5TSjMlw/otDudbxzI0dkMfU3emL24uJ2cNKwi+k9qqpu5l5v6BKDXLQmPSrP/AAFt4+Z8Ty/ExrQfZ217BdxGY+62ksDe8Scz4fhrJNDSPnTTkj3dOy/Nmq12vEh92lEBi5UnLgT6t1bTiezYzq4vLmE2iJOBIOYB8P3NSdd1mGe7kBbwMBHJIP8A9Vl9lqN/plpK1vIqXMjgN69KmaxxDPJIkVrbqVEYEy/L5kVcC9TRrbWrHSNq+8fiBcJID3+xo9w/fQX0ZlkuGkm7t+UfasT0ySzv5RMkzzRRdAufi+9X3hm/tbbaY1cM4w/XufkKhWpfmZZcFB1Y7s1lHtt1JLGI20bFN6Etj1rT9MuRcwJuTayjdivnX206qb3iCVGkwkZ24+VRfZUKZ3MR7ykwySW9fUVyf8K5JRduVwBTsqoZUYHJx2pJDT3pdjtBwqCtUSUPFAUWUDxZxXUBQptTOGyRXUYHcvypcMIOHDnPciriC8jcrI26QkqScba9aZNuexGetcG7nbjgjGaVYLvZxnbuq9SHIHYb0ceI/wDxTySBBvUHC1xVMcm4jINPo2FOY8CQ4UH5VRQ5aFecnMQsjjcT9qmwK77Y7VtshbKj7VGtgTG6DvEOv6U+kwigV4xmZDk4+VVggX073l7RrNx4M75CPQ1OAltgEuirxjDhkHp6A1AsZGimWXqUfuo9f1otBEbm8REfLkE8pe2PSrIKuzHexpdcgQ9djFfT71M0QQLvt1uSHDdAx6tS4I1BSOSEpuJEuO270qJPZC3me5lwQTjofEopgIWt7aXTp4rs3UvvQZxySOy/Opz6rca3eWz20ZSaOMq2egcCoN3byvqFnGs4dCn8dmycfeifDeowxXMtrdggRK+GjTqR86DYgRS9jMaWl4Ft7mHxYzg7aIx6cJljvrF2hZkAJz0IoTqMSaw7vFJumESPHMy48I+E0eso9OviyBzaTRooYF8I36UZD5hUdcU/beFs0z8VPQ9TXBX0euvnxCtvkpQbXaL2mdpoXrig5zWmuDz/AP0DF6qOnw0k+lKVTgdfhpIQkjrRsEeTv2qTEx3AVHiU78ZqREMS96hYWH+HbNDoyEuA6+ap7nFtihgP7xkUFn6ZNHG/2Eo+fNerlK71iO0eQdK7OMxYruK7L5KdTJl5ieIJhlaKZ0BIUdx9xRLhhoTDdWnJ/iLmP+3xUKuPwCfizUzh8e7X2B/MRq1qcItU19zbgTEnlReBPpdqfvbuH3W7ZYSFllBBPeo/7Du0sUmkP7tB12b/ADNUGG7mD4jw4HmD9qshYNEuHS0dYIWdiem2rJoO6O+Fpa5uHuX37j4VT75quaXcyJPbW8KLCGO5yvrT2q8R+83UmlWcUgRSuSH27qoBjV9V1tdP02eG3uQZYo9kzZr5z4kmlu7+UynufhrRuLpWttJEQzvuI98rZrNrrxlH/wAtNrFsRWVFKhPUVyJEAWd/gNOXCLTUv/p/M+hqdgscBiSV0xhsAilQs6SrnsxqIWWS43EncE61JgBWECQ5I6ijgXI/t2OCR0pcKrvcq3xA16F98qhxldtSLONBc+IeFqnsh6eP8F/GNyHoBXozzGjTHib1PpUpLZZllYLt9cg96WHSNARGC6jpmhILt5rRZHiC5lVdu4etOtHBP7ttkaFydrZFJtbi2jsnmltQJFOSRU+ILNAjRhcP4gWHaoQ4lzbFjax7m2nG5u5NWKw09Z2SJrqKGULkuT1P2oTHptvahpLrLFh4Cvoa9ZO8hGFHgP4hJ6moCGNPtRLaXEi3eJY5drK/bPzqfe6K13I8UrAOkW5WjPRzUSz0t7+BntpOUhYCTPqan6jpN3p9zDG1042pltp70RY1w/K/uRQJuMS9B86m6RMkNzCFLRZO6RSOhqLFaW9lqUGpxSS8jGNue9TJbhLu5jW3UKjtncR1C0AIV50aPdwsFhJO3I7OhpqykihjEd1+NZISNo/8UlIj4UCBpoyQHY9we1dRp7eeSJkjVZMHd36ij+gj/9k=</binary>
</FictionBook>