<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?><FictionBook xmlns="http://www.gribuser.ru/xml/fictionbook/2.0" xmlns:l="http://www.w3.org/1999/xlink"><description><title-info><genre>det_history</genre><author><first-name>Steven</first-name><last-name>Saylor</last-name></author><book-title>Rubikon</book-title><annotation><p>Prawdziwym bohaterem tej epickiej sagi dw�ch rod�w, prowadz�cej czytelnika przez tysi�c lat ich dziej�w, jest Rzym miasto i jego mieszka�cy. Wplataj�c histori�, legend� i najnowsze odkrycia archeologiczne w dynamiczn� narracj�, Steven Saylor tchn�� nowe �ycie w dramat pierwszego tysi�clecia Wiecznego Miasta od chwili jego za�o�enia poprzez meandry zadziwiaj�cej drogi do roli stolicy najpot�niejszego w dziejach imperium. Rzym przypomina tragedi� bohatera i zdrajcy Koriolana, zdobycie miasta przez Gal�w, najazd Hannibala, zaci�te zmagania polityczne mi�dzy patrycjuszami i plebejuszami, a wreszcie �mier� republiki z chwil� triumfu i wkr�tce potem zab�jstwa Juliusza Cezara. �wiadkami, uczestnikami, a czasem g��wnymi aktorami dramatu s� potomkowie starych rod�w Potycjusz�w i Pinariusz�w. Rol� ��cznika mi�dzy pokoleniami pe�ni tajemniczy talizman, odwieczny jak samo miasto. Steven Saylor, historyk, jest autorem uznanego przez krytyk�w i uwielbianego przez czytelnik�w cyklu powie�ci Roma sub rosa, wydanego w osiemnastu j�zykach, tak�e w wersji polskiej przez REBIS, pojawia� si� te� w roli eksperta od polityki i reali�w codzienno�ci staro�ytnego Rzymu w telewizyjnych filmach dokumentalnych nadawanych w wielu krajach na kanale History Channel. Rzym historyczna panorama, ludzki dramat i porywaj�ca opowie�� jest jego najwi�kszym literackim osi�gni�ciem.</p></annotation><date/><coverpage><image l:href="#cover"/></coverpage><lang>pl</lang></title-info><document-info><author><first-name/><last-name/></author><program-used>Fiction Book Designer, fb2cut 2.5.4, fb2cut 2.6.2</program-used><date value="2012-07-22">22.07.2012</date><src-url/><src-ocr/><id>FBD-733A18-6113-F647-B3AE-4B66-FCBA-3F6FB2</id><version>1.0</version></document-info><publish-info/></description><body><image l:href="#cover"/><title><p>Steven Saylor</p><empty-line/><p>Rubikon</p></title><section><p>Rubicon</p><p>Przek�ad: Janusz Szczepa�ski</p></section><section><epigraph><p><emphasis>Mojemu bratu Ronny�emu</emphasis></p></epigraph><empty-line/></section><section><title><p>CZʌ� 1</p></title><section><subtitle>MINERWA</subtitle></section><section><title><p>Rozdzia� 1</p></title><p><strong>��</strong>Pompejusz b�dzie nie�le wkurzony � powiedzia� Dawus.</p><p>��Zi�ciu, masz wyra�n� sk�onno�� do wyg�aszania oczywistych stwierdze�. � Westchn��em.</p><p>Zacisn��em z�by i ukl�kn��em, aby przyjrze� si� z bliska. Martwe cia�o le�a�o twarz� w d� na samym �rodku mojego ogrodu, u st�p br�zowego pos�gu Minerwy, niczym pogr��ony w mod�ach czciciel bogini. Dawus kr��y� wok� mnie i os�aniaj�c oczy przed jaskrawym �wiat�em s�onecznym, podejrzliwie spogl�da� ku czterem rogom otaczaj�cego perystyl dachu.</p><p>��Nie rozumiem, jak zab�jca m�g� tu wej�� i wyj�� nie zauwa�ony przez nikogo z domownik�w � mrukn��, marszcz�c czo�o, co nada�o mu wygl�d przero�ni�tego ch�opca.</p><p>Zbudowany jak grecki pos�g i r�wnie inteligentny, mawia�a o nim w �artach Bethesda. Mojej �onie nie podoba�o si� ma��e�stwo naszej jedynej c�rki z niewolnikiem, zw�aszcza za� z takim, kt�ry okaza� si� na tyle bezczelny (albo g�upi), aby zafundowa� jej ci���. Ale c� cokolwiek by�my o nim my�leli, Diana by�a w nim zakochana. No i trudno zaprzeczy�, �e owocem ich wzajemnej sk�onno�ci jest pi�kny syn, kt�rego wrzask w tej chwili s�ysza�em; domaga� si� od mamy i babci, aby wypu�ci�y go do ogrodu, i dar� si� tak, jak tylko dwulatek potrafi. Jednak w ten s�oneczny styczniowy ranek nie mo�na by�o pozwoli� Aulusowi na zabaw� na �wie�ym powietrzu, poniewa� w ogrodzie le�a�y zw�oki.</p><p>Chodzi�o przy tym o nie byle kogo: Numeriusz Pompejusz by� krewnym Pompejusza Wielkiego, kt�rym� z jego kuzyn�w, cho� o dwa pokolenia m�odszym. Przyby� do mojego domu sam, przed niespe�na p�godzin�, a teraz le�a� martwy u mych st�p.</p><p>��Nie mog� tego poj��. � Dawus podrapa� si� w brod�. � Zanim wpu�ci�em Numeriusza, dobrze si� rozejrza�em po ulicy, jak to zawsze robi�. Nie zauwa�y�em, aby ktokolwiek go �ledzi�.</p><p>Kiedy Dawus by� niewolnikiem, s�u�y� Pompejuszowi<sup>*</sup> jako ochroniarz; przy jego masywnej budowie taka funkcja sama si� narzuca�a. Zosta� wyszkolony nie tylko do walki, ale i do wykrywania niebezpiecze�stwa. Jako m�j zi�� przej�� na siebie obowi�zek strze�enia domu i w tych niespokojnych czasach do niego nale�a�o otwieranie go�ciom drzwi. Kiedy niejako tu� pod jego nosem zdarzy�o si� morderstwo, przyj�� to jak osobist� pora�k�. W s�u�bie u Pompejusza za taki b��d czeka�oby go co najmniej ostre przes�uchanie. Poniewa� milcza�em, Dawus zacz�� przes�uchiwa� sam siebie. Kroczy� po ogrodzie tam i z powrotem, na palcach odliczaj�c kolejne pytania.</p><p>��Dlaczego go wpu�ci�em? No, zna�em go z widzenia, nie by� zupe�nie obcy. Wiedzia�em, �e to Numeriusz, m�odszy kuzyn i ulubieniec Pompejusza, a przy tym dobry i uprzejmy cz�owiek. Przyszed� sam, nie mia� z sob� nawet niewolnika do ochrony, nie widzia�em wi�c potrzeby, by kaza� mu czeka� na ulicy. Wpu�ci�em go do westybulu. Czy zapyta�em go o posiadan� bro�? Prawo oczywi�cie zabrania noszenia broni w obr�bie mur�w miasta, ale nikt dzisiaj tego nie przestrzega, wi�c owszem, zapyta�em. On za� wcale nie protestowa�, tylko od razu odda� mi sw�j sztylet. Czy go dodatkowo zrewidowa�em, zgodnie z twoim zaleceniem nawet wobec obywateli? Tak, a on mi na to bez szemrania pozwoli�. Czy zostawi�em go cho�by na chwil� samego? Nie. Zosta�em z nim w westybulu, do ciebie za� pos�a�em ma�ego Mopsusa, by oznajmi� przybycie go�cia, i czeka�em na twoje polecenie, aby go wprowadzi�. Otrzymawszy je, przyprowadzi�em go tutaj, do ogrodu. Bawili�cie si� w s�o�cu z Dian� i Aulusem, niemal dok�adnie tam, gdzie teraz le�y trup. Odes�a�e� oboje do domu. Czy zosta�em z tob�? Nie, bo mnie te� kaza�e� odej��. Ale ja co� przeczuwa�em! Powinienem by� tu zosta�.</p><p>��Numeriusz powiedzia�, �e ma wiadomo�� przeznaczon� tylko dla mnie � odpar�em. � Je�li ju� nawet we w�asnym domu cz�owiek nie mo�e spokojnie rozmawia� � Rozejrza�em si� dooko�a, patrz�c na starannie przyci�te krzewy i jaskrawo pomalowane kolumny otaczaj�cego ogr�d portyku. Zerkn��em do g�ry, na pos�g Minerwy; mimo up�ywu lat jej twarz pod wielkim he�mem wci�� by�a dla mnie nieprzenikniona. Ogr�d znajdowa� si� w centralnej cz�ci, w sercu domu� w sercu mojego �wiata� i je�eli tutaj nie jestem bezpieczny, to znaczy, �e ju� nigdzie nie ma dla mnie spokojnej przystani. � Nie dr�cz si� tak, Dawusie. Dobrze wykona�e� swoje zadanie. Wiedzia�e�, �e Numeriusz jest tym, za kogo si� podaje, i wzi��e� jego bro� na przechowanie.</p><p>��Ale taki Pompejusz ani na chwil� nie pozostaje bez ochrony, a ja�</p><p>��Czy�by�my do�yli takich czas�w, �e zwyk�y obywatel musi na�ladowa� Pompejusza b�d� Cezara i ochrona musi sta� nad nim przez okr�g�� dob�, nawet kiedy sobie wyciera ty�ek?</p><p>Dawus zmarszczy� czo�o. Wiedzia�em, co my�li: �e takie wyra�enia do mnie nie pasuj�, �e musz� by� porz�dnie wstrz��ni�ty i usi�uj� nie da� tego po sobie pozna�, �e jego te�� jest ju� za stary, by poradzi� sobie z szokiem w rodzaju odkrycia zw�ok w ogrodzie jeszcze przed po�udniowym posi�kiem. Spojrza� zn�w na dach i rzek�:</p><p>��Ale przecie� to nie Numeriusz stanowi� zagro�enie. To ten cz�owiek, kt�ry tu za nim przyszed�. Facet musi by� jak jaszczurka, �eby tak b�yskawicznie i bezszelestnie wspina� si� po murach. Nic nie s�ysza�e�, ojcze?</p><p>��M�wi�em ci, �e rozmawia�em przez chwil� z Numeriuszem, potem zostawi�em go samego i poszed�em do gabinetu.</p><p>��Ale to tylko par� metr�w st�d. Co prawda Minerwa mog�a ci przes�oni� widok, a tw�j s�uch�</p><p>��M�j s�uch jest tak samo dobry jak u ka�dego innego sze��dziesi�ciolatka! � przerwa�em mu.</p><p>Dawus skin�� g�ow� z szacunkiem.</p><p>��W ka�dym razie dobrze, �e ci� tu nie by�o, kiedy zjawi� si� zab�jca, bo inaczej�</p><p>��Bo inaczej i mnie m�g�by udusi�?</p><p>Dotkn��em sznura, kt�ry wci�� by� okr�cony wok� szyi Numeriusza tak mocno, �e a� wrzyna� si� w sk�r�. Narz�dziem zbrodni by�a prosta garota: kr�tka linka zamocowana do dw�ch ko�c�w grubego kijka s�u��cego do jej zaciskania. Dawus przykl�kn�� obok mnie i rzek�:</p><p>��Morderca musia� zaj�� go od ty�u, zarzuci� mu garot� na szyj� i skr�ci� kijem. Paskudna �mier�.</p><p>Odwr�ci�em si�, czuj�c nag�� s�abo��, Dawus za� ci�gn��:</p><p>��Ale za to cicha. Numeriusz nie m�g� nawet krzykn��. Mo�e na pocz�tku wyda� jaki� j�k czy charkot, ale potem sznur odci�� mu dop�yw powietrza. Widzisz, te�ciu, jak Numeriusz zary� tu pi�tami w �wir? No, w ten spos�b ha�asu by nie narobi�. Gdyby cho� m�g� r�bn�� pi�ci� w Minerw� Ale obie r�ce mia� zaj�te: instynktownie pr�bowa� chwyta� za sznur, by uwolni� gard�o. Zastanawiam si� � Dawus zn�w spojrza� na dach. � Zab�jca nie musia� by� du�y. Przy garocie nie trzeba wielkiej si�y nawet wtedy, gdy ofiara jest dobrze zbudowana, pod warunkiem �e zostanie zaskoczona.</p><p>��M�wisz z w�asnego do�wiadczenia, m�j zi�ciu?</p><p>��Och, u Pompejusza nauczono mnie wielu podobnych rzeczy� � Dawus rzuci� mi zawadiacki u�miech, kt�ry jednak szybko znikn�� z jego twarzy, kiedy zobaczy� moj� min�. � Nie s�dzisz chyba, �e ja�</p><p>��Oczywi�cie, �e nie � zapewni�em go. � Ale kto wie, czy taka my�l nie za�wita Pompejuszowi? Powiedz mi, czy jest co�, za co m�g�by� chowa� do niego uraz�? Co�, o czym nie wiem? Czy zdarza�o si�, �e by�e� w jego s�u�bie �le traktowany?</p><p>��Nie. Czy kiedykolwiek na niego narzeka�em? Pompejusz by� dobrym panem. � Dawus zn�w si� u�miechn��. � Poza tym to w�a�nie on wypo�yczy� mnie tobie do strze�enia domu podczas zamieszek po �mierci Klodiusza, dzi�ki czemu pozna�em Dian� i� � Zarumieni� si�.</p><p>I zosta�e� jej potajemnym kochankiem, pomy�la�em. Sp�odzili�cie dziecko, po czym mia�em dwa wyj�cia: albo pozwa� Pompejusza do s�du i przygl�da� si�, jak zostajesz za�wiczony na �mier�, albo kupi� ci� od niego, wyzwoli� i uczyni� zi�ciem. Je�li kto� m�g�by chowa� uraz� do twego pana, to w�a�nie ja. Nie powiedzia�em jednak tego g�o�no.</p><p>��Chcia�em� � Dawus si� zaj�kn��. � Chcia�em tylko powiedzie�, �e dobrze wspominam mego dawnego pana, a on musi o tym wiedzie�, je�li w og�le po�wi�ci�by mi cho� jedn� my�l.</p><p>��A Numeriusz? M�wisz, �e by� ulubie�cem Pompejusza. Czy nie pozwala� sobie na jakie� szykany wobec s�u�by, kiedy przebywa� w jego domu? Mo�e wyrz�dzi� ci jak�� krzywd�, zakpi� z ciebie albo w jakikolwiek spos�b urazi�? � spyta�em, dobrze wiedz�c, �e niekt�rzy z ochot� wykorzystaliby niewolnika o budowie i inteligencji greckiego pos�gu.</p><p>��Nigdy! Powiedzia�em ju�, �e Numeriusz dla ka�dego umia� znale�� dobre s�owo. Lubi�em go.</p><p>��A zatem nie ma najmniejszego powodu, aby Pompejusz m�g� ci� podejrzewa�, kiedy si� dowie o jego zamordowaniu?</p><p>��Nie ma!</p><p>��Pytam o to, m�j zi�ciu, poniewa� gdyby by�o inaczej, m�g�bym ulec pokusie wywleczenia trupa na ulic� i udawania, �e nigdy nie dotar� do mego domu. W dzisiejszych czasach op�aca si� uczyni� wszystko, by unikn�� k�opot�w, zw�aszcza ze strony Pompejusza Wielkiego. � Obserwowa�em przez chwil� twarz Dawusa i doszed�em do wniosku, �e nie potrafi�by mnie oszuka�. � No, dobrze. Trzeba wi�c mu o wszystkim powiedzie�. Chyba musz� to zrobi� osobi�cie, to znaczy wybra� si� do jego willi za miastem, odczeka�, a� mnie przyjmie, przekaza� z�e wie�ci i niech sobie z nimi radzi po swojemu. Pom� mi odwr�ci� go na wznak � powiedzia�em, wskazuj�c na nieboszczyka.</p><p>Z g��bi domu dobieg� mnie p�acz wnuka, zn�w wojuj�cego z matk� i babci� o zabaw� w ogrodzie. Obejrza�em si� przez rami�. Bethesda i Diana z niepokojem wygl�da�y przez drzwi; mog�em uwa�a� za cud to, �e do tej pory s�ucha�y mnie i nie wychyli�y nosa z domu. Bethesda zacz�a co� m�wi�, ale powstrzyma�em j� uniesieniem d�oni i przecz�cym kr�ceniem g�ow�. O dziwo, i tym razem bez s�owa cofn�a si� do wn�trza, poci�gaj�c za sob� Dian�.</p><p>Zmusi�em si�, by spojrze� na zsinia�e oblicze Numeriusza. Jego widok m�g� przyprawi� o nocne koszmary. Mia� dwadzie�cia kilka lat, pewnie by� ciut starszy od Dawusa. Jego szeroka, urodziwa twarz wykrzywiona by�a w �miertelnym skurczu nie do poznania. Prze�kn��em �lin� i wyci�gn��em d�o�, by zamkn�� mu powieki. Ujrza�em przy tym swoje odbicie w jego czarnych, martwych oczach. Nic dziwnego, �e moja �ona i c�rka pos�ucha�y mnie bez szemrania; wyraz mej twarzy zaniepokoi� mnie samego.</p><p>Wsta�em powoli, a moje kolana skrzypn�y r�wnie g�o�no jak �wir pod stopami. Dawus zerwa� si� b�yskawicznie, pomimo swej masy zwinny jak kocur.</p><p>��Pompejusz b�dzie porz�dnie wkurzony � mrukn��em ponuro.</p><p>��Ju� to m�wi�em!</p><p>��Ano, m�wi�e�, Dawusie. Z�e wie�ci jednak nie ulatuj� szybko, jak napisa� poeta. Dzie� jest m�ody, nie musz� wi�c natychmiast gna� z nimi przez p� miasta do Pompejusza. Najpierw lepiej si� przyjrzyjmy Numeriuszowi, co? Warto wiedzie�, co mia� przy sobie.</p><p>��Przecie� m�wi�em ju�, �e go zrewidowa�em, odbieraj�c od niego bro�. Mia� u pasa tylko ma�� sakiewk� i pochw� na sztylet, a poza tym nic.</p><p>��Nie by�bym taki pewny. Pom� mi go rozebra�. Ostro�nie! Musimy go ubra� dok�adnie tak jak przedtem, zanim ludzie Pompejusza przyjd� po zw�oki.</p><p>Pod dobrego kroju tunik� Numeriusz nosi� p��cienn� przepask� biodrow�. Teraz by�a mokra od moczu, ale nie zabrudzona. Poza pier�cieniem, symbolem obywatela, nie mia� �adnych ozd�b. Zdj��em mu pier�cie� z palca i obejrza�em; sprawia� wra�enie wykonanego z litego �elaza, bez ukrytych miniaturowych schowk�w czy mechanizm�w. W sakiewce znalaz�em zaledwie par� monet. Przy panuj�cym w Rzymie chaosie cz�owiek bez ochrony by�by nierozs�dny, nosz�c przy sobie wi�cej pieni�dzy. Wywr�ci�em j� na lew� stron�; sakiewka r�wnie� nie mia�a �adnych dodatkowych kieszonek.</p><p>��Mo�e masz racj�, Dawusie � powiedzia�em. � Mo�liwe, �e nie mia� przy sobie nic innego. Chyba �e� Zdejmij mu buty, dobrze? Plecy mnie ju� bol� od tego schylania.</p><p>Buty Numeriusza uszyte by�y z dobrze wyprawionej czarnej sk�ry, ozdobionej misternie wyt�oczonym deseniem w przeplataj�ce si� tr�jk�ty, sznurowane d�ugimi rzemieniami do owijania wok� kostki i �ydki. Podeszwy by�y grube, wykonane z kilku warstw sztywnej sk�ry i po��czone z cholewkami za pomoc� �wiek�w. Niczego w nich nie by�o. Wn�trze by�o jeszcze ciep�e i przesi�kni�te zapachem st�p zmar�ego. Nasz�a mnie my�l, �e ich dotykanie jest czynno�ci� bardziej intymn� ni� w wypadku ubrania i sygnetu. Ju� mia�em odda� buty Dawusowi, kiedy zauwa�y�em na obu podeszwach co� nietypowego. W �rodkowej warstwie sk�ry znajdowa�y si� dwie szczeliny odleg�e od siebie na szeroko�� kciuka, a przy jednej z nich ma�y otworek.</p><p>��Masz przy sobie jego sztylet? � spyta�em.</p><p>Dawus zmarszczy� czo�o.</p><p>��Sztylet? Ach, rozumiem! Ale je�li chcesz rozcina� te buty, przynios� z kuchni lepszy n�.</p><p>��Nie, daj mi ten Numeriusza.</p><p>Poda�em mu buty, bior�c w zamian pochw� ze sztyletem, kt�r� wyci�gn�� spod tuniki. Przyjrza�em si� jej i kiwn��em z satysfakcj� g�ow�.</p><p>��Rzuci�o ci si� co� w oczy w tej pochwie? � spyta�em.</p><p>Zn�w si� zmarszczy�, wyczuwaj�c, �e poddaj� go pr�bie.</p><p>��No, zrobiona jest ze sk�ry�</p><p>��Tak, ale jakiej?</p><p>��Czarnej. � Spostrzeg�, �e ta odpowied� mnie nie zadowoli�a, i spr�bowa� znowu: � I ozdobionej.</p><p>��W jaki spos�b?</p><p>��Ma wyt�oczenia� Taki sam wz�r jest na r�koje�ci.</p><p>��W�a�nie. Przeplecione tr�jk�ty.</p><p>Dawus zerkn�� na trzymane w r�ku buty.</p><p>��I taki sam jest na nich! � zakrzykn�� zdziwiony.</p><p>��W�a�nie. I co z tego wynika?</p><p>Nie wiedzia�.</p><p>��To znaczy, �e pochodz� z tego samego warsztatu � podpowiedzia�em. � Stanowi� komplet. To raczej niezwyk�e, by jeden rzemie�lnik wykonywa� przedmioty o tak r�nym przeznaczeniu, nie s�dzisz?</p><p>Dawus kiwn�� g�ow�, udaj�c, �e nad��a za moimi my�lami.</p><p>��No to jak, te�ciu, rozcinasz te buty czy nie?</p><p>��Nie, Dawusie, otwieram je.</p><p>Pozostawi�em sztylet w pochwie i dok�adnie obejrza�em r�koje�� wyrze�bion� z syryjskiego terebintu<sup>*</sup>, zamocowan� do klingi guzami z ko�ci s�oniowej. Ozdobne tr�jk�ty zmy�lnie skrywa�y tajny schowek, ale kiedy odnalaz�em w�a�ciwe miejsce do naci�ni�cia, otworzy� si� bez trudu. Wewn�trz znajdowa� si� male�ki kluczyk, zaledwie igie�ka z br�zu z haczykiem na ko�cu.</p><p>��Potrzymaj je tak, �ebym widzia� pi�ty � poleci�em Dawusowi.</p><p>Ogl�dziny zacz��em od lewego buta. Dziwne szczeliny w podeszwie by�y brzegami w�skich drzwiczek z zawiasami po jednej stronie i dziurk� od klucza z drugiej. W�o�y�em w ni� �w delikatny kluczyk i przez chwil� manewrowa�em nim ostro�nie, a� w ko�cu drzwiczki odskoczy�y z cichym szcz�kni�ciem spr�yny.</p><p>��Nadzwyczajne! � szepn��em. � C� za misterna robota! Taki delikatny mechanizm, a jednak do�� mocny, by wytrzyma� wstrz�sy i ci�ar cia�a przy chodzeniu.</p><p>Wzi��em but z r�k Dawusa, odwr�ci�em tak, by s�o�ce o�wietli�o podeszw�, i zajrza�em do schowka. Nic w nim nie by�o. Przekr�ci�em but i postuka�em nim o otwart� d�o�. Nic.</p><p>��Jest pusty.</p><p>��Mo�emy go jeszcze rozci�� � podpowiedzia� Dawus.</p><p>Obrzuci�em go karc�cym spojrzeniem.</p><p>��M�j zi�ciu, czy� nie powiedzia�em ci, �e musimy pozostawi� wszystkie rzeczy Numeriusza w takim samym stanie, w jakim je zastali�my, aby ludzie Pompejusza nie spostrzegli �adnych �lad�w naszych ogl�dzin?</p><p>Dawus skin�� g�ow�.</p><p>��Dotyczy to tak�e jego but�w! Daj mi teraz ten drugi.</p><p>I tym razem otwarcie drzwiczek schowka zaj�o mi troch� czasu. Wewn�trz znalaz�em kilka skrawk�w cienkiego pergaminu.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 2</p></title><p><strong>��</strong>Co tam jest napisane? � spyta� Dawus.</p><p>��Jeszcze nie wiem.</p><p>��Czy to �acina?</p><p>��I tego nie wiem.</p><p>��Widz� tam wymieszane greckie i �aci�skie litery.</p><p>��Brawo, zi�ciu.</p><p>Dawus ostatnio bra� lekcje u Diany, kt�ra z determinacj� usi�owa�a nauczy� go czyta�, ale post�py czyni� mizerne.</p><p>��Ale jak to mo�liwe? � zdziwi� si�. � Miesza� alfabety?</p><p>��To jaki� szyfr � wyja�ni�em. � Dop�ki go nie odgadn�, te� nie b�d� m�g� przeczyta� tre�ci tych zapisk�w.</p><p>Wr�cili�my do mojego gabinetu i siedzieli�my teraz przy ma�ym stoliku pod oknem, wpatruj�c si� w kawa�ki pergaminu schowane przez nieboszczyka w tak przemy�lnej skrytce. By�o ich pi��, wszystkie pokryte rz�dami tak drobnego pisma, �e musia�em dobrze wyt�a� wzrok, by je odczyta�. Na pierwszy rzut oka zapiski wydawa�y si� bezsensownym zlepkiem liter. Musia� to by� szyfr, dodatkowo skomplikowany przez zastosowanie dw�ch alfabet�w. Stara�em si� wyt�umaczy� Dawusowi, na czym polega szyfrowanie tekstu. Dzi�ki Dianie zd��y� si� oswoi� z podstawow� zasad�, �e litery wyra�aj� pojedyncze d�wi�ki, ich zespo�y za� stanowi� ca�e s�owa, ale na razie jego wiedza by�a jeszcze s�abo zakorzeniona. Kiedy wyja�nia�em, �e litery mo�na w dowolny, ale ustalony spos�b zamienia� lub zmienia� ich kolejno��, a potem znowu wraca� do wersji pierwotnej, na jego twarzy malowa�o si� czyste zdumienie.</p><p>��Ale ja my�la�em, �e w�a�nie o to chodzi, aby litery by�y niezmienne i zawsze oznacza�y to samo!</p><p>��Owszem� Jak by ci to wyt�umaczy� � Szuka�em w my�lach odpowiedniego por�wnania. � Wyobra� sobie, �e litery mog� si� przebiera�. We�my na przyk�ad twoje imi�. D mog�oby przebra� si� za M, A za T i tak dalej. W rezultacie mia�by� zestaw pi�ciu liter, kt�re nie przypomina�yby �adnego znanego s�owa. Ale je�li znajdziesz spos�b, by je z przebrania rozebra�, odgad�by�, jakie s�owo kryj�. � U�miechn��em si�, zadowolony z b�yskotliwego, moim zdaniem, wyja�nienia, ale zdumienie na twarzy Dawusa zacz�o nabiera� odcienia paniki. Westchn��em ci�ko. � Ech, gdyby tak Meto by� tutaj�</p><p>M�odszy z mych dw�ch adoptowanych syn�w przejawia� niemal geniusz, je�li chodzi o wszelkie aspekty s�owa pisanego. Pod rozkazami Cezara ten dar przydawa� mu si� niezmiernie: zosta� czym� w rodzaju jego adiutanta � pisarza. Jak sam mawia�, lwia cz�� zapisk�w wielkiego wodza z kampanii w Galii, kt�re przez ostatni rok czytywali chyba wszyscy Rzymianie, wysz�a spod jego, Metona, pi�ra. Nikt przy tym nie m�g� mu dor�wna� w �amaniu wszelkiego typu kod�w i szyfr�w czy uk�adaniu anagram�w. Teraz jednak nie by�o go w Rzymie, cho� przybycia Cezara oczekiwano lada dzie�; jedni z rado�ci�, inni z przera�eniem.</p><p>���amaniem szyfr�w rz�dz� zasady � mrucza�em do siebie, staraj�c si� przywo�a� z pami�ci niekt�re proste sztuczki, kt�rych wyuczy� mnie Meto. � Szyfr to jakby szarada, kt�rej rozwi�zywanie to gra, a gry�</p><p>��A gry maj� swoje regu�y, kt�re byle g�upek mo�e pozna� i zastosowa�.</p><p>Podnios�em wzrok i zobaczy�em stoj�c� w drzwiach moj� c�rk�.</p><p>��Diano! M�wi�em, �eby� zosta�a w domu! Co b�dzie, kiedy Aulus�</p><p>��Mama go pilnuje i nie wypu�ci go do ogrodu. Wiesz, jaka jest przes�dna, kiedy chodzi o trupy. � Diana cmokn�a g�o�no. � Ten biedak wygl�da okropnie!</p><p>��Chcia�em ci oszcz�dzi� tego widoku.</p><p>��Tato, widywa�am ju� przedtem zw�oki.</p><p>��Ale nie�</p><p>��Ale nie ludzi uduszonych w ten spos�b, chcesz powiedzie�. Zgadza si�, ale sam� garot� ju� widzia�am. Ta jest bardzo podobna do tej, kt�r� par� lat temu zabito Tytusa Treboniusza. Udowodni�e� wtedy, �e zamordowa�a go w�asna �ona. Zatrzyma�e� sobie narz�dzie zbrodni na pami�tk�. Mama grozi�a, �e u�yje jej na Dawusa, je�li kiedykolwiek mi podpadnie.</p><p>���artowa�a oczywi�cie. Tego typu bro� jest dzisiaj r�wnie rozpowszechniona jak sztylety � powiedzia�em.</p><p>��Dawusie, czy dobrze si� spisujesz, pomagaj�c tacie? � Diana zwr�ci�a si� do m�a, k�ad�c mu d�o� na muskularnym ramieniu i ca�uj�c delikatnie w czo�o. Pasemko jej d�ugich, czarnych w�os�w opad�o mu na twarz, a on u�miechn�� si� do niej.</p><p>Odchrz�kn��em.</p><p>��Zastanawiamy si� z Dawusem nad znalezionymi zaszyfrowanymi notatkami, ale zagadka jest ju� prawie rozwi�zana. No, zmykaj do matki, Diano.</p><p>��Na Izyd� i Ozyrysa, tato! Jak ty w og�le mo�esz odczyta� taki maczek? � Diana zmru�y�a oczy, wpatruj�c si� w pergaminy.</p><p>��Wbrew powszechnie panuj�cej w tym domu opinii nie jestem �lepy ani g�uchy � odpar�em. � A dziewczynom nie wypada zachowywa� si� bezbo�nie w obecno�ci ojca, nawet je�li wzywane nadaremno b�stwa pochodz� z Egiptu.</p><p>Diana ostatnio pasjonowa�a si� wszystkim, co egipskie, nazywaj�c to ho�dem dla kraju pochodzenia swej matki; dla mnie by�a to tylko modna afektacja.</p><p>��Nie jestem dziewczyn�, tato. Mam dwadzie�cia lat, m�a i dziecko.</p><p>��Taak, wiem. � Spojrza�em z ukosa na zi�cia, zaabsorbowanego bez reszty zdmuchiwaniem l�ni�cych w�os�w swej �ony z w�asnego nosa.</p><p>��Je�li masz problem z tym szyfrem, tato, mog� ci pom�c. Dawus m�g�by pilnowa� ogrodu, aby kto� nie w�lizn�� si� znowu przez dach.</p><p>Twarz Dawusa rozja�ni�a si� na t� sugesti�. Odszed� natychmiast, kiedy skin��em mu z przyzwoleniem g�ow�.</p><p>��Ty te�, Diano � powiedzia�em. � No, ju� ci� nie ma!</p><p>Ona jednak zasiad�a na krze�le zwolnionym przez m�a.</p><p>Westchn��em.</p><p>��No, dobrze. Musimy si� pospieszy�. Nieboszczyk jest krewnym Pompejusza. Kto wie, czy Wielki ju� nie wys�a� ludzi, by go szukali.</p><p>��Sk�d si� wzi�y te skrawki pergaminu?</p><p>��Mia� je ukryte w schowku w bucie.</p><p>��Czy�by by� jednym ze szpieg�w Pompejusza? � Diana unios�a brwi.</p><p>��Niewykluczone � odrzek�em z wahaniem.</p><p>��Po co tu przyszed�? Czemu chcia� si� z tob� widzie�, tato?</p><p>��Zamienili�my jedynie kilka s��w, zanim zostawi�em go samego. � Wzruszy�em ramionami.</p><p>��I co sta�o si� potem?</p><p>��Potem Dawus wszed� do ogrodu, znalaz� zw�oki i wszcz�� alarm.</p><p>Diana si�gn�a po jeden z pergamin�w.</p><p>��Musimy szuka� samog�osek i cz�sto stosowanych zbitek sp�g�osek�</p><p>��I cz�sto stosowanych s��w oraz ko�c�wek fleksyjnych � doda�em.</p><p>��W�a�nie.</p><p>��A tak�e s��w prawdopodobnych.</p><p>��Co masz na my�li?</p><p>��S�owa, jakie powinny si� znale�� w dokumentach szpiega Pompejusza � wyja�ni�em, � Takie jak� Pompejusz na przyk�ad. Albo raczej Magnus, Wielki.</p><p>��Albo na przyk�ad� Gordianus? � spyta�a, spogl�daj�c na mnie spod oka.</p><p>��By� mo�e.</p><p>Diana przynios�a dwa rylce i dwie tabliczki woskowe do robienia notatek. Oboje bez s�owa wpatrywali�my si� w swoje kawa�ki pergaminu. W ogrodzie Dawus przechadza� si� tam i z powrotem na s�o�cu, pogwizduj�c fa�szywie i obserwuj�c dach. Po chwili wyci�gn�� z pochwy sztylet Numeriusza i zacz�� czy�ci� nim paznokcie. Gdzie� z frontowej cz�ci domu zn�w dobieg� p�acz Aulusa, a potem melodyjny g�os Bethesdy, nuc�cej egipsk� ko�ysank�.</p><p>��My�l�, �e�</p><p>��Tak, Diano?</p><p>��My�l�, �e znalaz�am Magnusa. Na tym skrawku ta sama sekwencja liter wyst�puje trzykrotnie. Popatrz, jest i na twoim.</p><p>��Gdzie?</p><p>��Tutaj: LVYCSQ.</p><p>��Zgadza si�. Na Herkulesa, ale� te literki s� drobniutkie! Je�li masz racj�, to L oznacza M, V oznacza A�</p><p>Zapisali�my nasze wnioski na tabliczkach. Diana przejrza�a sw�j pergamin do ko�ca, po nim dwa nast�pne, a w ko�cu spyta�a:</p><p>��Tato, mo�esz mi pokaza� sw�j fragment?</p><p>Poda�em go jej, a ona przebieg�a po nim wzrokiem. Nagle g�o�no sykn�a.</p><p>��Co si� sta�o?</p><p>��Popatrz tu, tato! � Wskaza�a grup� liter; na pocz�tku by�o Y, na ko�cu zbitka CSQ, czyli wed�ug naszej teorii G oraz NUS. Mi�dzy nimi widnia�o pi�� innych liter.</p><p>��Gordianus � szepn�a.</p><p>Serce zabi�o mi mocniej.</p><p>��Mo�liwe � zgodzi�em si�. � Zostawmy na razie inne skrawki, zajmijmy si� tym jednym.</p><p>Skoncentrowali�my si� na fragmencie tekstu nast�puj�cym po moim imieniu. To w�a�nie Diana zauwa�y�a rozrzucone w tek�cie du�e liczby. Wygl�da�y raczej na oznaczenia lat ni� sumy, zapisane wed�ug modnego nowego systemu Warrona, w kt�rym lata liczono od za�o�enia Rzymu. Okazywa�o si�, �e rozszyfrowane ju� litery D i I (z imienia Gordianus) oznaczaj� r�wnie� cyfry D (pi��set) i I (jeden). I na odwr�t: odczytanie lat da�o nam r�wnie� klucz do liter C, L, X i V. Stosuj�c t� rosn�c� list� odszyfrowanych liter szybko wychwycili�my w tek�cie znajome imiona. By� tam Meto, Cezar, Eko (m�j starszy syn), Cycero, a nawet Bethesda i Diana. Ta ostatnia by�a bardziej rozbawiona ni� zaniepokojona widokiem swego imienia w zapiskach zamordowanego cz�owieka. W miar� czynionego post�pu odkryli�my najbardziej przewrotn� cech� zastosowanego szyfru: ot� jego tw�rca nie tylko pomiesza� litery greckie z �aci�skimi, ale i ca�e zwroty z obu j�zyk�w, stosuj�c przy tym okrojone i nieregularne regu�y gramatyczne. Moja greka zd��y�a nieco zardzewie� przez ostatnie lata, ale na szcz�cie egiptomania Diany obejmowa�a te� podszlifowanie j�zyka Ptolemeusz�w. Dzi�ki bystrzejszemu wzrokowi i �wawszej r�ce c�rka szybko mnie wyprzedzi�a. W ko�cu uda�o jej si� pobie�nie przet�umaczy� ca�y fragment na �acin�, cho� tu i �wdzie czego� jej brakowa�o. Sko�czywszy pisa�, odczyta�a swoje dzie�o na g�os.</p><p>��Obiekt: Gordianus zwany Poszukiwaczem. Lojalno�� wobec Wielkiego: niepewna.</p><p>��Raport o lojalno�ci! � zakrzykn��em, kr�c�c g�ow�. � Wszystkie te skrawki pergaminu musz� by� czym� w rodzaju tajnych akt r�nych ludzi w Rzymie. Czyj�� ocen� stanowisk, jakie mog� zaj��, gdyby dosz�o do�</p><p>��Do wojny mi�dzy Pompejuszem i Cezarem?</p><p>Jak rzeczowo Diana potrafi�a wypowiedzie� te s�owa, kt�re mnie stawa�y w gardle� Nie prze�y�a wojny domowej, nie wie, jak wygl�da obl�enie i zdobycie Rzymu, listy wrog�w pa�stwa, konfiskata maj�tk�w i g�owy zatkni�te na tykach na Forum Romanum.</p><p>��Plebejusz o niejasnym pochodzeniu � czyta�a dalej Diana. � Brak wiadomo�ci o s�u�bie wojskowej. Wiek: oko�o sze��dziesi�ciu lat. Potem mamy co� w rodzaju <emphasis>curriculum vitae, </emphasis>chronologiczne zestawienie najciekawszych punkt�w twojej kariery.</p><p>��No, to ch�tnie pos�ucham.</p><p>��Niewiele wiadomo o jego dzia�aniach przed rokiem sze��set siedemdziesi�tym czwartym od za�o�enia Rzymu, kiedy zbiera� informacje dla Cycerona do procesu o ojcob�jstwo Sekstusa Roscjusza. Zyska� wdzi�czno�� Cycerona (by�a to jego pierwsza powa�na sprawa jako obro�cy), ale narazi� si� dyktatorowi Sulli. Liczne zlecenia od Cycerona w nast�pnych latach, cz�sto zwi�zane ze sprawami o morderstwo, podr�e do Hiszpanii i na Sycyli�. Rok sze��set osiemdziesi�ty pierwszy, westalki Fabia i Licynia oskar�one o utrzymywanie stosunk�w cielesnych z Katylin� i Krassusem. Gordianus podobno przyczyni� si� do ich uniewinnienia, brak szczeg��w. Rok sze��set osiemdziesi�ty drugi, zatrudniony przez Krassusa (w przeddzie� jego nominacji na dow�dc� armii przeciwko Spartakusowi) w celu przeprowadzenia �ledztwa w sprawie zamordowania jego krewnego w Bajach. Zn�w brak szczeg��w. Potem stosunki z Krassusem napi�te. Rok sze��set osiemdziesi�ty czwarty, narodziny jego pi�knej i genialnej c�rki Diany�</p><p>��Tego w tek�cie na pewno nie ma! � zaprotestowa�em.</p><p>��Nie ma � przytakn�a. � Wida� ten, kto zebra� te informacje, nie wiedzia� wszystkiego. A tak naprawd� nast�pny punkt brzmi: rok sze��set dziewi��dziesi�ty, �mier� jego protektora, patrycjusza Lucjusza Klaudiusza. Gordianus otrzymuje w spadku gospodarstwo w Etrurii i wyprowadza si� z Rzymu. Rok sze��set dziewi��dziesi�ty pierwszy, odegra� podejrzan� rol� w spisku Katyliny. Szpiegowa� Katylin� na rzecz Cycerona lub na odwr�t, a niewykluczone, �e jedno i drugie. Zamieni� gospodarstwo na obecnie zajmowany dom na Palatynie. Udaje szacownego obywatela.</p><p>��Udaje? Nie czytaj tego przypadkiem twojej matce!</p><p>��Rok sze��set dziewi��dziesi�ty �smy, pomaga� Klodii przy oskar�eniu Marka Celiusza o zamordowanie filozofa Diona. � G�os si� jej za�ama�. Oboje dobrze wiedzieli�my, jak to by�o z Dionem�<sup>*</sup> � Dalsze odsuni�cie si� od Cycerona (obro�cy Celiusza).</p><p>��Im mniej b�dziemy wspomina� t� spraw� � burkn��em.</p><p>��Tym lepiej � wpad�a mi w s�owo Diana.</p><p>Tylko my dwoje i Bethesda znali�my tajemnic� gwa�townej �mierci aleksandryjskiego filozofa. Diana odchrz�kn�a, po czym czyta�a dalej:</p><p>��Rok siedemset drugi, zatrudniony przez Wielkiego do odkrycia okoliczno�ci zamordowania Klodiusza na Via Appia. Z zadania wywi�za� si� zadowalaj�co.</p><p>��Zadowalaj�co! Tylko tyle maj� do powiedzenia, po tylu cierpieniach, kt�re przesz�a wtedy nasza rodzina, aby Pompejusz m�g� pozna� prawd�?</p><p>��Jestem przekonana, �e Pompejusz odpowiedzia�by ci, �e zostali�my sowicie wynagrodzeni. � Diana rzuci�a t�skne spojrzenie w stron� Dawusa, kt�ry odpowiedzia� u�miechem i pomacha� do niej d�oni�.</p><p>��I nad tym te� lepiej za wiele si� nie rozwodzi� � mrukn��em. � Czy to ju� wszystko?</p><p>��Jest jeszcze jedna notatka, datowana przed miesi�cem. Grudzie�, rok siedemset czwarty, brak wiadomo�ci o dzia�aniach na rzecz kt�rejkolwiek ze stron w ostatnich� � Zmarszczy�a brwi i pokaza�a mi sw�j kawa�ek pergaminu. � Tego greckiego s�owa nie mog�am przet�umaczy�.</p><p>Zmru�y�em oczy, wpatruj�c si� w drobniutkie pismo.</p><p>��To termin �eglarski � wyja�ni�em. � Oznacza manewry.</p><p>��Manewry?</p><p>��Chodzi o zajmowanie pozycji do bitwy przez dwa okr�ty.</p><p>��Aha. No wi�c tak: brak wiadomo�ci o dzia�aniach na rzecz kt�rejkolwiek ze stron w ostatnich manewrach mi�dzy Pompejuszem i Cezarem.</p><p>��I na tym koniec? Ca�a moja kariera obr�cona w kilka wybranych epizod�w? Niezbyt mi si� podoba taki �yciorys spisany przez obcego cz�owieka.</p><p>��Jest jeszcze troch� o rodzime.</p><p>��Czytaj wi�c.</p><p>���ona: by�a niewolnica, nabyta w Aleksandrii, imieniem Bethesda. Politycznie bez znaczenia. Jedno rodzone dziecko, c�rka Gordianusa nazywana Dian�, wiek oko�o dwudziestu lat, zam�na z wyzwole�cem, niejakim Dawusem, dawniej w�asno�ci� Wielkiego. Trzy ostatnie s�owa w oryginale podkre�lone.</p><p>Skin��em g�ow�.</p><p>��To by pasowa�o, je�eli ten dokument jest tym, czym mi si� wydaje, to znaczy poufnym raportem przeznaczonym dla Pompejusza. Dawus jest jedyn� osob�, kt�ra w jakikolwiek spos�b mnie z nim wi��e. W�a�nie taka informacja mo�e by� dla niego wa�na. Czytaj dalej.</p><p>��Dw�ch syn�w. Eko, w dzieci�stwie ulicznik, adoptowany, wiek oko�o czterdziestu lat, �onaty z c�rk� Meneniusza. Nie s�u�y� w wojsku. Mieszka w rodowym domu na Eskwilinie. Czasami pomaga w pracy ojcu, ma te� podobne powi�zania polityczne: o szerokim spektrum, ale raczej p�ynne, nietrwa�e. Lojalno�� wobec Wielkiego: niepewna. � Diana podnios�a wzrok znad tabliczki. � Nast�pne zdanie te� podkre�lone. Szczeg�lnie godne zainteresowania: drugi syn, Meto, tak�e adoptowany. Dawniej niewolnik Marka Krassusa. Wiek oko�o trzydziestu lat. Wcze�nie rozpocz�� karier� wojskow�. Wed�ug pog�osek walczy� pod sztandarem Katyliny w bitwie pod Pistori�. Kr�tki okres s�u�by w armii Pompejusza w roku sze��set dziewi��dziesi�tym drugim. Od dziewi��dziesi�tego trzeciego u Cezara. Liczne dowody m�stwa w Galii. Awansowa� stopniowo od szeregowego legionisty a� do bliskiego otoczenia wodza. Znany ze zdolno�ci literackich: prowadzi korespondencj�, pomaga� redagowa� Cezarowi opisy jego kampanii galijskich. Mocno tkwi w jego obozie, a niekt�rzy m�wi�, �e i w� � Diana zamilk�a.</p><p>��No, czytaj! � ponagli�em j�.</p><p>��Niekt�rzy m�wi�, �e i w jego �o�u.</p><p>��Co takiego?</p><p>��Tak tu napisane, tato. Mniej wi�cej. W oryginale by�o bardziej� rubasznie. Po grecku, ale znam te s�owa.</p><p>��Oburzaj�ce!</p><p>��Dlaczego?</p><p>��Oczywi�cie, �e Meto kocha Cezara. Inaczej nie ryzykowa�by dla� �ycia niemal dzie� w dzie�. Kult bohatera, jak to u wojskowych. Ja sam wprawdzie nigdy tego nie mog�em zrozumie�. Ale to nie to samo, co�</p><p>Diana wzruszy�a ramionami.</p><p>��Meto nigdy wyra�nie nie m�wi� mi o tym, co go ��czy z Cezarem., ale mimo to zawsze uwa�a�am, �e musi co� w tym by�. Ju� sam spos�b, w jaki o nim opowiada�</p><p>��Co masz na my�li?</p><p>��Tato, nie musisz zaraz podnosi� g�osu.</p><p>��Ach, tak! Wygl�da na to, �e nie ty jedna wymy�lasz niestworzone historie. I to w poufnym raporcie dla Pompejusza, niech mnie! Wrogowie Cezara rozpowszechniaj� o nim takie plotki od trzydziestu lat, odk�d zaprzyja�ni� si� z kr�lem Nikomedesem. Na Forum wci�� ludzie go nazywaj� kr�low� Bitynii. Ale jak on �mia� wci�gn�� Metona do swoich brudnych gierek! Nie przewracaj oczami, Diano! Ty pewnie my�lisz, �e robi� z ig�y wid�y.</p><p>��My�l�, �e nie ma potrzeby krzycze�, tato.</p><p>��No, dobrze�</p><p>Dotkn�a mojej d�oni.</p><p>��Wszyscy martwimy si� o Metona � powiedzia�a. � O to, �e jest tak blisko Cezara, o to, co si� mo�e sta� Tylko bogowie wiedz�, co z tego wszystkiego wyniknie, tato.</p><p>Skin��em g�ow�. Pok�j wyda� mi si� nagle cichy jak gr�b. S�oneczne �wiat�o w ogrodzie ju� przyblak�o; dni styczniowe s� kr�tkie. W skroniach zacz��em czu� bolesne pulsowanie. Pracowali�my ju� kilka godzin, z jedn� tylko przerw� na dorzucenie drew do ognia, aby odp�dzi� rosn�cy ch��d. Palenisko grza�o tak ju� od brzasku i w gabinecie by�o sporo dymu. Zerkn��em na zapiski Diany i przekona�em si�, �e jeszcze nie wszystko mi odczyta�a, poleci�em jej wi�c, by kontynuowa�a.</p><p>��W domostwie jest niewielu niewolnik�w. W�r�d nich: dwaj ch�opcy, bracia kupieni wkr�tce po �mierci Klodiusza od wdowy po nim, pierwotnie stajenni w willi przy Via Appia. Imiona: Mopsus (starszy) i Androkles. Ma�e dzbanki maj� du�e uszy. � Diana zmarszczy�a czo�o. � Jestem pewna, �e tak w�a�nie by�o tam napisane.</p><p>��To cytat ze sztuki Enniusza � wyja�ni�em. � Chodzi o to, �e mali ch�opcy wszystko s�ysz�. Implikacja, �e Mopsus i Androkles mog� by� u�ytecznymi informatorami. Czytaj dalej.</p><p>��Jest jeszcze co� o nich. Przy sk�onno�ci Gordianusa do adoptowania sierot i niewolnik�w, czy�by szykowa�o mu si� dw�ch nast�pnych syn�w? � Diana unios�a brwi i czeka�a na m�j komentarz.</p><p>��Kontynuuj � powiedzia�em tylko. � Jest co� jeszcze?</p><p>��Podsumowanie: obiekt nie ma wp�yw�w politycznych ani du�ego maj�tku, ale cieszy si� szacunkiem w�r�d wielu takich, kt�rzy je posiadaj�. Cycero nazwa� go kiedy� �najuczciwszym cz�owiekiem w Rzymie�. Sk�d jednak ta opinia? Gordianus nigdy nie staje po niczyjej stronie w �adnych niebezpiecznych sporach, udaje mu si� wi�c pozosta� ponad zamieszaniem i swobodnie porusza� si� w�r�d przeciwnik�w. Nawet wynaj�ty przez jedn� ze stron utrzymuje pozory niezale�no�ci i neutralno�ci, d���c bardziej do odkrycia �prawdy� ni� do osi�gni�cia po��danych przez zleceniodawc� cel�w. ��czy talenty �ledczego i dyplomaty. Podczas kryzysu mog�oby to by� jego najwi�ksz� zalet�: potencjalny po�rednik darzony zaufaniem przez obie strony. Niekt�rzy jednak postrzegaj� go jako chytrego pragmatyka, wykorzystuj�cego ufno�� wp�ywowych ludzi, nie ofiarowuj�c im w zamian pe�nej lojalno�ci. Jakim trzeba by� cz�owiekiem, by odnajmowa� sw� uczciwo�� od sprawy do sprawy? Wobec kogo b�dzie lojalny w razie bezprecedensowego kryzysu? Ma elegancki dom na Palatynie i udaje mu si� unika� zad�u�enia (kolejny element jego niezale�no�ci). Trudno sobie wyobrazi�, aby pragn�� wojny domowej. Z drugiej strony, jego niekonwencjonalna rodzina przybranych syn�w i wyzwole�c�w �wiadczy o braku zbytniego przywi�zania do tradycyjnych rzymskich warto�ci. Najbardziej niepokoj�ce jest jego powi�zanie z Cezarem przez m�odszego syna, Metona. Mo�e to wci�gn�� go do obozu Cezara �atwiej ni� cokolwiek innego. Wniosek: Gordianus mo�e by� u�yteczny dla Wielkiego, ale nale�y go bacznie obserwowa�. � Diana podnios�a na mnie oczy. � To ju� wszystko, tato.</p><p>Zmarszczy�em nos.</p><p>��Chytry pragmatyk? � powt�rzy�em.</p><p>Ubod�o mnie to r�wnie mocno, jak plotka o Metonie.</p><p>��Ja my�l�, �e ca�y raport raczej ci pochlebia � rzek�a Diana. � Wygl�dasz w nim na do�� subtelnego cz�owieka.</p><p>��W takich czasach w�a�nie subtelni ludzie trac� g�owy � mrukn��em.</p><p>��No, to przynajmniej Dawus powinien by� bezpieczny. � Diana przez chwil� zachowa�a kamienn� powag�, lecz szybko si� roze�mia�a.</p><p>I ja si� u�miechn��em, cho� musia�o to wypa�� blado. Wiedzia�em, �e dziewczyna usi�uje mnie rozweseli�, ale ona przecie� nie mia�a poj�cia o ogromie niebezpiecze�stwa, jakie nad nami zawis�o. Poczu�em nag�y przyp�yw czu�o�ci i pog�adzi�em j� po w�osach.</p><p>Gdzie� we frontowej cz�ci domu rozleg�y si� czyje� g�osy. Dawus wyszed� z ogrodu, a po chwili wr�ci�, by zaanonsowa� kolejnego go�cia. Twarz mia� poblad��.</p><p>��Go�� o tak p�nej porze? � spyta�em.</p><p>��Tak, te�ciu. To sam Wielki we w�asnej osobie.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 3</p></title><p><strong>��</strong>Pompejusz? Niemo�liwe! � zakrzykn��em.</p><p>��A jednak to w�a�nie on czeka w westybulu. Ma z sob� zbrojn� eskort�.</p><p>���amie zatem prawo! Pompejusz dowodzi armi�. Niewa�ne, �e jego legiony stacjonuj� w Hiszpanii. Prokonsulom maj�cym pod komend� wojsko nie wolno wchodzi� na teren miasta.</p><p>��Przesta�cie nam m�wi� o prawach, my mamy miecze u boku � odezwa�a si� Diana, cytuj�c s�ynn� wypowied� Pompejusza z czas�w, kiedy przebywa� na Sycylii i niekt�rzy z miejscowych zarzucali mu, �e narusza ich przywileje zapisane w traktatach z Rzymem.</p><p>Wzi��em g��boki oddech.</p><p>��Ilu jest z nim ludzi, Dawusie?</p><p>��W westybulu tylko dw�ch. Reszta czeka na ulicy.</p><p>Spojrza�em na skrawki pergaminu le��ce wci�� na stoliku.</p><p>��Numeriusz! � przypomnia�em sobie. � Gdzie si� podzia�y jego buty, na Hades? Kiedy Pompejusz znajdzie go bosego�</p><p>��Uspok�j si�, te�ciu. Buty s� zn�w na jego nogach. Jak my�lisz, co ja robi�em w ogrodzie przez ca�e popo�udnie? Ubra�em Numeriusza, w�o�y�em mu pier�cie� na palec i sakiewk� za pas. Zw�oki wygl�daj� tak samo jak zaraz po ich odkryciu.</p><p>��A co ze sztyletem?</p><p>��W�o�y�em kluczyk z powrotem do skrytki i wsun��em n� do pochwy.</p><p>��A garota na jego szyi?</p><p>��Jest na miejscu. � Dawus skin�� ponuro g�ow�.</p><p>Zn�w zerkn��em na stolik.</p><p>��Wszystko zatem jest, jak by�o� z wyj�tkiem tych pergamin�w. Zamierza�em w�o�y� je z powrotem do skrytki, zanim ktokolwiek przyby�by po zw�oki. Je�li Pompejusz odkryje ich brak�</p><p>Dawus zmarszczy� czo�o.</p><p>��Mo�e gdyby�my nie dopu�cili, aby Wielki zobaczy� Numeriusza�</p><p>��Ukry� trupa? Nie s�dz�, aby to by�o dobre wyj�cie, Dawusie. Pompejusz musi wiedzie�, �e Numeriusz tu przyszed�. Dlatego w�a�nie sam si� tu zjawia. Je�li teraz, napr�dce, spr�bujemy gdzie� upchn�� zw�oki, a on je znajdzie, jak to b�dzie wtedy wygl�da�o?</p><p>Diana dotkn�a mego ramienia.</p><p>��Je�li si� obawiasz, tato, �e Pompejusz mo�e ci� nakry� z tymi dokumentami, dlaczego ich po prostu nie spali�? W palenisku jest ogie�, zaj�oby to zaledwie chwilk�.</p><p>Nie mog�em oderwa� wzroku od ma�ych skrawk�w pergaminu.</p><p>��Tak, mo�emy je zniszczy� � odrzek�em. � Albo w�o�y� na miejsce, gdyby by� na to czas. W takim razie nie dowiemy si� ju� nigdy, co zawieraj�. By� mo�e jest w nich co� wi�cej o twoich braciach albo o kim� innym z naszych bliskich�</p><p>��Schowamy je zatem, �eby p�niej doko�czy� ich odszyfrowania?</p><p>��A je�li Pompejusz zdecyduje si� przeszuka� dom i je znajdzie? Gordianus, ten �chytry pragmatyk� o w�tpliwej lojalno�ci, przy�apany z trupem jednego z krewnych Wielkiego w ogrodzie i z jego tajnymi dokumentami�</p><p>Diana wzi�a si� pod boki. Ogie� w jej oczach przypomnia� mi jej matk�.</p><p>��Pompejusz nie ma prawa wpada� tutaj i przeszukiwa� domu obywatela!</p><p>��Jeste� tego pewna, c�rko? Dziesi�� dni temu senat uchwali� stan wyj�tkowy i nada� konsulowi nadzwyczajne uprawnienia. Ostatni raz co� podobnego zdarzy�o si�, kiedy konsulem by� Cycero, kt�ry oskar�y� Katylin� o knucie spisku. By�a� wtedy za m�oda, �eby to pami�ta�</p><p>��Wiem, co oznacza <emphasis>senatus consultum ultimum, </emphasis>tato � przerwa�a mi. � Czyta�am obwieszczenia na Forum. Konsulowie i prokonsulowie s� upowa�nieni do u�ycia wszelkich niezb�dnych �rodk�w dla obrony pa�stwa.</p><p>��Wszelkich niezb�dnych �rodk�w � powt�rzy�em. � I ty my�lisz, �e Pompejusz zawaha�by si� przed spl�drowaniem tego domu? Rzym jest praktycznie pod rz�dami dyktatury wojskowej. Ju� samo to, �e on si� o�mieli� wkroczy� w mury miejskie ze zbrojnym oddzia�em, oznacza, �e normalne prawa nie funkcjonuj� i �e zdarzy� si� mo�e dos�ownie wszystko.</p><p>Te s�owa zachwia�y pewno�ci� Diany. Opu�ci�a r�ce i spyta�a:</p><p>��Co w takim razie zrobi� z tymi dokumentami?</p><p>Patrzy�em na nie niepewny, nie mog�c si� zdecydowa�.</p><p>Uda�o mi si� przestraszy� samego siebie jeszcze bardziej ni� c�rk�. Tymczasem g�osy z g��bi domu sta�y si� dono�niejsze; obejrza�em si� i ujrza�em Pompejusza w towarzystwie dw�ch ochroniarzy, wynurzaj�cego si� z drzwi na otwart� przestrze� ogrodu. Ca�a tr�jka mia�a miny wyra�aj�ce ponur� determinacj�. Czeka�em za d�ugo i sytuacja wymkn�a mi si� spod kontroli. Patrzy�em przez okno gabinetu, jak skr�caj� ostro w lewo, potem w prawo, zbli�aj�c si� kolumnowym portykiem. W pewnej chwili Pompejusz zerkn�� w lewo i zatrzyma� si� tak raptownie, �e jeden z jego ludzi wpad� mu na plecy. Po jego minie zorientowa�em si�, co zobaczy�. Pod��y�em wzrokiem za jego spojrzeniem, ale widok zas�ania� mi pos�g Minerwy. Dostrzeg�em tylko jedn� stop� martwego Numeriusza, a na niej but, z kt�rego wyj�li�my ukryte dokumenty. Przenios�em wzrok na niespodziewanego go�cia. W okamgnieniu surow� dot�d twarz wykrzywi� grymas rozpaczy. Krzykn�� co� i rzuci� si� biegiem ku zw�okom. Jego dwaj ochroniarze dobyli mieczy, zaniepokojeni.</p><p>Bez jednego s�owa z mojej strony Diana szybkim ruchem zgarn�a skrawki pergaminu z zaszyfrowanymi notatkami wraz z tabliczk� ze swoim t�umaczeniem, podesz�a do paleniska i wrzuci�a je w p�omienie. Ja czy Dawus ju� tego zrobi� nie mogli�my. Pompejusz lub kt�ry� z jego ludzi m�g�by nas zauwa�y� i p�niej sobie to przypomnie�; kt� jednak zwr�ci�by uwag� na c�rk� pana domu dogl�daj�c� ognia? Odetchn��em g��boko. Ju� po dokumentach. Jakiekolwiek kry�y tajemnice, nikt ich ju� nie odszyfruje�</p><p>Zza pos�gu dobieg� mnie kolejny okrzyk �alu. Ludzie Wielkiego szybko obeszli ogr�d, szturchaj�c mieczami co g�stsze krzewy i bacznie spogl�daj�c na dach, tak samo jak to przedtem robi� Dawus. Jeden z nich pr�bowa� potem odci�gn�� Pompejusza od cia�a Numeriusza do bezpiecznego westybulu, ale Wielki odp�dzi� go machni�ciem r�ki. W chwil� p�niej kolejni zbrojni wysypali si� do ogrodu, zwabieni krzykiem swego pana.</p><p>��Diano! Dawusie! Pod �cian�! � zawo�a�em. � Dawusie, wyci�gnij sw�j sztylet i rzu� go na ziemi�! Zr�b to szybko, bo gdy kt�ry� z nich zobaczy, �e go dobywasz, mog� ci� zaatakowa�.</p><p>N� mojego zi�cia znalaz� si� u jego st�p, a d�onie p�asko przyci�ni�te do �ciany, zanim jeszcze sko�czy�em m�wi�. W nast�pnej chwili w gabinecie znale�li si� trzej gladiatorzy z wyci�gni�tymi mieczami, ogarniaj�c ca�y pok�j czujnym spojrzeniem szeroko otwartych oczu. Z ogrodu dobieg�o wo�anie Pompejusza:</p><p>��Gordianusie!!!</p><p>Odchrz�kn��em i wyprostowa�em ramiona. Odwr�ci�em si� do paleniska i udaj�c, �e grzej� sobie d�onie, sprawdzi�em, czy na pewno wszystkie kawa�ki pergaminu zamieni�y si� w popi�, po czym ruszy�em ku drzwiom. Spojrza�em najbli�szemu z gladiator�w prosto w oczy. Mia� na sobie pe�ny rynsztunek bojowy, w��cznie z zas�aniaj�cym wi�ksz� cz�� twarzy he�mem.</p><p>��Odsu�cie si�! � za��da�em. � To mnie wo�a Wielki.</p><p>Gladiator patrzy� na mnie przez d�ug� chwil�, wreszcie burkn�� co� pod nosem. Jego towarzysze rozst�pili si�, robi�c mi przej�cie, ale takie, �e ledwo si� mi�dzy nimi przecisn��em. Jeden z nich celowo zion�� mi w twarz oddechem przesyconym odorem przetrawionego czosnku. Gladiatorzy jedz� go ca�ymi g��wkami, twierdz�c, �e daje im si��. Drugi nie omieszka� przycisn�� do mego ramienia p�azu swego miecza, kiedy przechodzi�em, zmuszaj�c mnie do otarcia si� o zimn� stal. Zorientowa�em si�, �e nie s� to regularni �o�nierze, ale prywatna stra� Pompejusza. Niekt�rzy niewolnicy lubi� wykorzystywa� sytuacj�, kiedy okoliczno�ci stawiaj� obywatela w niedogodnym po�o�eniu. Nie u�miecha�a mi si� perspektywa pozostawienia Diany i Dawusa sam na sam z t� tr�jk�. Wzi��em oddech i ruszy�em na �rodek ogrodu.</p><p>Na odg�os moich krok�w Pompejusz obejrza� si� przez rami�. Jego pe�na, okr�g�a twarz by�a stworzona do �miechu albo rzucania ironicznych spojrze�; wyra�aj�c �a�ob�, jego rysy wydawa�y si� zniekszta�cone. Ledwo go pozna�em w tym stanie. Rozlu�ni� u�cisk, jakim obejmowa� cia�o zmar�ego. Popatrzy� przez chwil� na jego twarz, po czym zn�w podni�s� oczy na mnie.</p><p>��Co tu si� sta�o, Gordianusie? Kto to zrobi�?</p><p>��S�dzi�em, �e to ty mo�esz zna� na to odpowied�, Wielki.</p><p>��Nie m�w do mnie zagadkami, Poszukiwaczu! � warkn��, puszczaj�c zw�oki i wstaj�c.</p><p>��Sam widzisz, co si� sta�o, Wielki. Uduszono go tu, w moim ogrodzie. Ma jeszcze garot� na szyi. Wybiera�em si� w�a�nie do twojej willi, �eby osobi�cie zanie�� ci t� smutn� wie��</p><p>��Kto to zrobi�? � przerwa� mi.</p><p>��Nikt w moim domu niczego nie widzia� ani nie s�ysza�. Zostawi�em Numeriusza samego na chwil� i poszed�em po co� do gabinetu. Kiedy wr�ci�em�</p><p>Pompejusz zacisn�� pi�ci i potrz�sn�� g�ow�.</p><p>��A zatem on by� pierwszy � powiedzia�. � Pierwszy trup. Ile ich jeszcze b�dzie? Przekl�ty Cezar! � Wbi� we mnie pa�aj�ce spojrzenie. � A ty nie masz �adnego wyt�umaczenia, poszukiwaczu? Jak mog�o do tego doj�� tutaj, w samym �rodku twojego domu, bez niczyjej wiedzy? Mam mo�e uwierzy�, �e Cezar zes�a� z nieba harpie, by zabija�y jego wrog�w?</p><p>Popatrzy�em mu w oczy, prze�ykaj�c z trudem �lin�.</p><p>��Wprowadzi�e� uzbrojonych ludzi do mego domu, Pompejuszu � powiedzia�em.</p><p>��Co?</p><p>��Musz� ci� prosi�, Wielki, aby� przede wszystkim odes�a� swoj� eskort� na ulic�. Tu nie czai si� �aden zab�jca.</p><p>��Jak mo�esz mie� tak� pewno��, skoro nawet nie widzia�e� mordercy Numeriusza?</p><p>��Przynajmniej wycofaj ich z gabinetu. Nie ma powodu, by pilnowali mojej c�rki i zi�cia. Prosz� ci�, Wielki. Tak, dosz�o tu do zbrodni, ale mimo to chcia�bym, aby� uszanowa� dom obywatela.</p><p>Pompejusz obrzuci� mnie takim spojrzeniem, �e przez d�ug�, straszn� chwil� spodziewa�em si� najgorszego. W ogrodzie by�o co najmniej dziesi�ciu jego gladiator�w, a w ca�ym domu by� mo�e wi�cej. Ile czasu zaj�oby im spustoszenie go i zabicie wszystkich domownik�w? Och, oczywi�cie nie zrobiliby tego� zgin��bym tylko ja i Dawus. Rzeczy warto�ciowe i niewolnik�w skonfiskowano by, a Bethesda i Diana� Nie mog�em si� zmusi� do doko�czenia tej my�li. Wytrzyma�em jego spojrzenie bez mrugni�cia.</p><p>Za m�odu Pompejusz by� wyj�tkowo przystojny, ludzie nazywali go drugim Aleksandrem: by� r�wnie genialny, r�wnie pi�kny, urodzony w�dz, kt�remu sprzyjaj� bogowie. Z wiekiem straci� na urodzie, jego szlachetne rysy rozmy�y si� w narastaj�cej pulchno�ci. Niekt�rzy mawiaj�, �e wraz z pi�knem znikn�� i geniusz; jego brak zdolno�ci przewidywania i odmowa kompromisu doprowadzi�y do obecnego kryzysu i oto Cezar wypowiedzia� pos�usze�stwo senatowi i maszeruje na Rzym, Pompejusz za� reaguje na to niezdecydowaniem i niepewno�ci�. Rzec by mo�na, �e jest przyparty do muru; w tej jednak chwili by� w moim domu, oszala�y z rozpaczy, otoczony siln� eskort� wyszkolonych zabijak�w. Patrzy�em na�, zachowuj�c pozory spokoju � jako� mi si� udawa�o nie zadr�e�. W ko�cu napi�cie min�o, obaj odetchn�li�my g�o�no.</p><p>��Masz tupet, Gordianusie.</p><p>��Mam s�uszno��, Wielki. Jestem obywatelem. To jest m�j dom.</p><p>��A to jest m�j krewny. � Pompejusz spu�ci� oczy, a po chwili zacisn�� z�by i spojrza� na stoj�cego w drzwiach gabinetu gladiatora. � Hej, ty tam! Ka� swoim ludziom stamt�d wyj��. Wszyscy z powrotem do ogrodu!</p><p>��Ale, panie, tam jest m�czyzna ze sztyletem pod nogami!</p><p>��I z �adniutk� dziewuszk� w ramionach! � doda� czyj� szyderczy g�os z gabinetu.</p><p>��Wy durnie! Numeriusz nie zgin�� od sztyletu! To chyba jasne. Wychodzi� mi stamt�d i zostawi� rodzin� Gordianusa w spokoju.</p><p>Pompejusz westchn��. Przemkn�o mi przez my�l, �e unikn�li�my najgorszego.</p><p>��Dzi�ki, Pompejuszu.</p><p>Zrobi� min�, jakby by� niezadowolony z siebie za okazan� pow�ci�gliwo��.</p><p>��Mo�esz okaza� mi wdzi�czno�� pocz�stunkiem � powiedzia�.</p><p>��Naturalnie! Diano, poszukaj Mopsusa! � zawo�a�em. � Niech przyniesie wina.</p><p>Popatrzy�a na Dawusa, potem na mnie i znikn�a w g��bi domu. Zrozumia�em, o co jej chodzi.</p><p>��Ty te�, Dawusie � powiedzia�em. � Odejd� do domu.</p><p>��Ale, te�ciu, czy nie chcesz, abym zosta� i wyja�ni��</p><p>��Nie � burkn��em, zgrzytn�wszy w duchu z�bami. � Chc�, �eby� poszed� z Dian� i zaj�� si� Bethesd� i ma�ym Aulusem.</p><p>��Je�li on co� wie, to musi zosta�! � rzuci� Pompejusz.</p><p>Obrzuci� Dawusa bystrym spojrzeniem.</p><p>��Wygl�dasz znajomo. Ach, tak, teraz sobie przypominam. Ty jeste� jednym z ludzi, kt�rych wypo�yczy�em Gordianusowi do strze�enia domu, kiedy wyjecha� na moje zlecenie z Rzymu. Tylko ty strzeg�e� jego c�rki odrobin� za dobrze. Obdar�bym ci� za to ze sk�ry, a potem �ci��. Ale Gordianus chcia� ciebie, wi�c mu ci� odst�pi�em i oto jeste�. Co wiesz o tej sprawie?</p><p>Patrzy�em, jak krew odp�ywa Dawusowi z twarzy. Pompejusz zwr�ci� si� do niego tak, jakby m�wi� do niewolnika, a on z wieloletniego przyzwyczajenia zareagowa� s�u�alczo. Spu�ci� oczy i odrzek�:</p><p>��Jest tak, jak m�j te�� m�wi, panie. Nie by�o krzyku ani nawet j�ku. Nikt nie s�ysza� krok�w i w og�le niczego. Zab�jca wszed� i wyszed� bezszelestnie. O zbrodni dowiedzia�em si� dopiero, kiedy przybieg�em do ogrodu na krzyk te�cia.</p><p>Pompejusz przeni�s� wzrok na mnie.</p><p>��Jak go znalaz�e�?</p><p>��Jak m�wi�em, zostawi�em go tu samego, a sam na chwil� wszed�em do gabinetu�</p><p>��Tylko na chwil�?</p><p>Wzruszy�em ramionami i spojrza�em na zw�oki.</p><p>��Co on tu robi�? W jakim celu ci� odwiedzi�?</p><p>Unios�em brwi.</p><p>��My�la�em, �e w�a�nie od ciebie si� tego dowiem, Wielki. Czy nie ty go do mnie przys�a�e�?</p><p>��Pos�a�em go do miasta z kilkoma wiadomo�ciami, ale nie dla ciebie.</p><p>��Dlaczego wi�c tu przyszed�e�, je�li nie po to, by go odszuka�?</p><p>��No, gdzie to wino? � Pompejusz si� skrzywi�.</p><p>Jak na zawo�anie zjawili si� obaj ch�opcy, Androkles z kubkami, a Mopsus z miedzian� karafk�. Rzucaj�c ukradkowe spojrzenia na trupa, narobili ba�aganu przy nalewaniu. Wypi�em pierwszy kubek z Pompejuszem, ale drugi wychyli� ju� sam, prze�ykaj�c wino jednym haustem jak lekarstwo. Otar� usta, odda� kubek Androklesowi i odprawi� ch�opc�w skinieniem d�oni. Natychmiast pobiegli z powrotem do domu.</p><p>��Skoro musisz wiedzie�, przychodz� tu wprost od Cycerona � powiedzia�. � Numeriusz zani�s� mu dzisiaj wiadomo�� ode mnie. Dowiedzia�em si� tam, �e nast�pnym jego przystankiem by� tw�j dom. Bynajmniej nie spodziewa�em si� go jeszcze u ciebie zasta�, pomy�la�em tylko, �e mo�esz wiedzie�, dok�d si� uda�. A czego chcia� od ciebie, Poszukiwaczu?</p><p>Pokr�ci�em g�ow�.</p><p>��Cokolwiek to by�o, nigdy si� ju� tego nie dowiemy.</p><p>��A jak, na Hades, kto� m�g� si� dosta� do tego ogrodu i z niego wydosta�? My�lisz, �e m�g� wej�� przez dach i t� sam� drog� wyj��? To chyba niemo�liwe. Dach jest za wysoki, a kolumny zbyt cofni�te w g��b portyku, aby si� po nich wspi��. Nawet ma�pa nie da�aby rady!</p><p>��Za to mogli tego dokona� dwaj m�czy�ni � rzek� Dawus. � Jeden podsadzi� drugiego, a ten go potem wci�gn��.</p><p>��Dawus ma racj� � popar�em go. � Jeden cz�owiek r�wnie� da�by sobie rad�, dysponuj�c odpowiednio d�ug� lin�.</p><p>Grymas na twarzy Pompejusza jeszcze si� pog��bi�.</p><p>��Ale kto to by�? I sk�d wiedzieli, �e go tu znajd�?</p><p>��Jestem pewien, Wielki, �e kiedy tylko przeprowadzisz �ledztwo�</p><p>��Nie mam na to czasu. Dzi� wyje�d�am z Rzymu.</p><p>��Wyje�d�asz?</p><p>��Ruszam na po�udnie jeszcze przed brzaskiem. Ka�dy, kto ma w g�owie odrobin� rozumu czy te� resztk� lojalno�ci wobec senatu, zrobi to samo. Czy to mo�liwe, �eby� nie s�ysza� ostatnich doniesie�? Wychylasz czasem nos z tego twojego gabinetu?</p><p>��Ostatnio tak rzadko, jak si� tylko da.</p><p>Rzuci� mi gniewne spojrzenie, w kt�rym mo�na by si� dopatrzy� b�ysku zazdro�ci.</p><p>��Wiesz chyba, �e sze�� dni temu Cezar przekroczy� Rubikon i wkroczy� ze swymi legionami do Italii, zajmuj�c Ariminum. Od tamtej pory wzi�� Pisaurum i Ankon�, Marka Antoniusza za� wys�a�, aby zdoby� Arretium. Idzie jak burza! Teraz za� donosz� mi, �e obaj maszeruj� na Rzym, bior�c nas jak w kleszcze. Miasto jest bezbronne. Najbli�szy lojalny legion stacjonuje w Kapui. Je�li pog�oski s� prawdziwe, Cezar mo�e tu stan�� w par� dni, a mo�e i godzin.</p><p>��Pog�oski, powiadasz. Mo�e w�a�nie to nic wi�cej?</p><p>Pompejusz popatrzy� na mnie podejrzliwie.</p><p>��A c� ty mo�esz o tym wiedzie�, zamkni�ty w swoim ogrodzie? Tw�j syn jest z Cezarem, nieprawda�? Ten ch�opak, kt�ry by� kiedy� niewolnikiem Krassusa i pono� walczy� pod sztandarem Katyliny. Podobno �pi z Cezarem w jednym namiocie i pomaga mu pisa� te nad�te, samochwalcze pami�tniki. Jakie kontakty z nim utrzymujesz, Gordianusie?</p><p>��M�j syn Meto jest panem w�asnego losu, Pompejuszu.</p><p>��Jest cz�owiekiem Cezara! A ty, Poszukiwaczu, czyim jeste� cz�owiekiem?</p><p>��Wiele lat i wielu Rzymian trzeba by�o, �eby zdoby� Gali�, Wielki. Niejeden obywatel ma krewnego, kt�ry s�u�y� w legionach Cezara. Niekoniecznie zaraz wszyscy musimy z tego powodu by� jego zwolennikami. Sp�jrz cho�by na Cycerona. Jego brat Kwintus jest jednym z dow�dc�w u Cezara, a i jego protegowany Marek Celiusz zbieg� pod sztandary Gajusza Juliusza. A przecie� nikomu nie przyjdzie do g�owy nazwa� Cycerona stronnikiem Cezara! � Wstrzyma�em si� od przypomnienia, �e i sam Pompejusz by� �onaty z c�rk� swego obecnego wroga i �e dopiero po �mierci Julii rozd�wi�k mi�dzy nimi sta� si� nie do naprawienia. � Wielki, s�u�y�em ci chyba wystarczaj�co lojalnie, kiedy zleci�e� mi �ledztwo w sprawie morderstwa Klodiusza?</p><p>��Tak, bo ci p�aci�em, a wtedy nie by�o potrzeby wybiera� mi�dzy mn� i Cezarem. To nie lojalno��! Lojalno�� cechuje niewolnik�w i �o�nierzy, przychodzi z ch�ost�, bitwami i przelan� krwi�. Tylko takie wi�zi naprawd� ��cz� ludzi. Cycero nazwa� ci� najuczciwszym cz�owiekiem w Rzymie. Nic dziwnego, �e nikt ci nie ufa!</p><p>Pompejusz odwr�ci� si� ode mnie z niesmakiem i ukl�kn�� obok martwego krewnego. Przyjrza� mu si� dok�adniej ni� za pierwszym razem, kiedy by� jeszcze pod wp�ywem szoku.</p><p>��Jego sakiewka jest na miejscu i s� w niej pieni�dze, nie chodzi�o wi�c o rabunek � zauwa�y�. � Sztylet te� tkwi w pochwie. Nie mia� nawet czasu go doby�. Musia�o by� tak, jak m�wi�e�: zab�jca nadszed� bezg�o�nie i zaskoczy� go od ty�u. Numeriusz nawet nie zobaczy� twarzy tego, kto odebra� mu �ycie!</p><p>Prawd� powiedziawszy, w owej chwili Numeriusz nawet nie mia� przy sobie sztyletu. Dawus wzi�� go od niego u wej�cia, ale przypi�� mu go do pasa, kiedy zako�czyli�my ogl�dziny zw�ok. Nie mog�em jednak tego powiedzie� Pompejuszowi. Mia� racj�, nie dowierzaj�c mi. Dotkn�� teraz twarzy zabitego samymi opuszkami palc�w i zacisn�� z�by, walcz�c z powracaj�cym �alem.</p><p>��Kto� musia� go �ledzi�, kiedy opu�ci� will� Cycerona. Kto wie, mo�e szed� za nim ju� od wyj�cia z mojego domu tego ranka, czekaj�c sposobnej chwili. Ale kto? Kto� z obozu Cezara? A mo�e to kt�ry� z moich w�asnych ludzi? Je�li w moim otoczeniu jest zdrajca�</p><p>Pompejusz podni�s� gniewny wzrok na g�ruj�c� nad nami statu� Minerwy. Bogini m�dro�ci by�a przedstawiona w rynsztunku bojowym, gotowa do wojny: w jednym r�ku dzier�y�a ustawion� pionowo w��czni�, w drugim tarcz�, na g�owie mia�a grzebieniasty he�m. Na jej ramieniu przycupn�a sowa, a u st�p le�a� zwini�ty w��. Podczas rozruch�w po �mierci Klodiusza zosta�a str�cona z coko�u i prze�ama�a si� na dwie cz�ci; wyda�em maj�tek na napraw� i odmalowanie br�zowego pos�gu. Barwy by�y teraz zn�w tak �ywe, �e bogini zdawa�a si� oddycha�. Patrzy�a niby prosto na nas, a jednak jej oczy pozosta�y ch�odne, jakby nie zwr�ci�a uwagi na tragedi�, kt�ra rozegra�a si� u jej st�p.</p><p>��Ty! � Pompejusz wsta� i grozi� bogini pi�ci�. � Jak mog�a� pozwoli�, by co� takiego sta�o si� tu� pod twoim nosem? Cezar utrzymuje, �e jego przodkini� jest Wenus, ale ty powinna� sta� po mojej stronie!</p><p>Stoj�cy wok� gladiatorzy poruszyli si� niespokojnie na to blu�nierstwo ich pana.</p><p>��A ciebie obarczam zadaniem znalezienia cz�owieka, kt�ry to zrobi�! � Pompejusz zwr�ci� si� do mnie. � Wymierz� mu sprawiedliwo��.</p><p>Pokr�ci�em g�ow�, staraj�c si� unika� dzikiego wzroku mego go�cia.</p><p>��Nie, Wielki. Nie mog� � odpar�em.</p><p>��Jak to? Przecie� nieraz zajmowa�e� si� takimi rzeczami.</p><p>��Bardzo rzadko od twojego ostatniego zlecenia. Ju� nie mam na to si�y. Obieca�em sobie kiedy�, �e wycofam si� z �ycia publicznego, kiedy sko�cz� sze��dziesi�t lat. Mam teraz sze��dziesi�t jeden.</p><p>��Chyba mnie nie zrozumia�e�, Poszukiwaczu. Ja ci� nie prosz� o wykrycie mordercy Numeriusza. Nie wynajmuj� twoich us�ug. Ja ci to nakazuj�!</p><p>��Jakim prawem?</p><p>��Prawem nadanym mi przez <emphasis>senatus consultum.</emphasis></p><p>��Ale prawo Rzymu m�wi�</p><p>��Nie ty b�dziesz mnie uczy� prawa, Poszukiwaczu! Dekret upowa�nia mnie do podejmowania wszelkich dzia�a� dla obrony pa�stwa. Morderstwo mojego krewnego, dzia�aj�cego jako m�j agent, jest zbrodni� przeciw Rzymowi. Wykrycie zab�jcy jest spraw� wagi pa�stwowej. Dekret pozwala mi ��da� od ciebie pomocy, nawet wbrew twojej woli!</p><p>��Zapewniam ci�, Wielki, �e gdybym mia� si�y, a m�j umys� by� tak bystry jak kiedy��</p><p>��Je�li potrzebujesz pomocnika, �eby ci� prowadza� jak �lepca Terezjasza, wezwij twojego drugiego syna. Jest przecie� w mie�cie?</p><p>��Nie mog� wci�ga� w to Ekona � zaprotestowa�em. � On ma w�asn� rodzin�, kt�r� musi si� opiekowa�.</p><p>��Twoja wola. Pracuj zatem sam.</p><p>��Ale�, Wielki�</p><p>��Ani s�owa wi�cej, Poszukiwaczu. � Patrzy� na mnie zimno, po czym przeni�s� wzrok na Dawusa. � Ty tam! Wygl�dasz mi na zdrowego m�czyzn�.</p><p>��Nie chorowa�em ani dnia, panie � odrzek� ostro�nie Dawus.</p><p>��I nie jeste� tch�rzem.</p><p>��Na pewno nie!</p><p>��To dobrze. Jestem te� uprawniony do formowania nowych oddzia��w. Ty, Dawusie, b�dziesz moim pierwszym rekrutem. Zbierz swoje rzeczy. Wyje�d�asz dzi� ze mn� z Rzymu.</p><p>Dawusowi z wra�enia opad�a szcz�ka. Diana, kt�ra przys�uchiwa�a si� rozmowie z daleka, podbieg�a i stan�a u jego boku.</p><p>��To nies�uszne, Wielki � powiedzia�em, sil�c si� na spok�j. � Dawus jest teraz obywatelem. Nie mo�esz go zmusi�</p><p>��Jest obywatelem, ale te� wyzwole�cem. Wyzwole�cy maj� zobowi�zania wobec dawnych pan�w. Da�em s�owo, �e wystawi� oddzia� z w�asnych ludzi, i Dawus powinien si� w nim znale��.</p><p>��Ale on ju� nie jest zwi�zany z tob�. Da�e� mi go jako zap�at� za moje us�ugi i to ja go wyzwoli�em.</p><p>��Ach, ale on wci�� ma wobec mnie pewne zobowi�zania.</p><p>��Prawo tak nie m�wi.</p><p>��Owszem, m�wi! Je�li uwa�asz inaczej, radz� ci zajrze� do umowy, kt�r� podpisa�e�, kiedy ci go przekazywa�em. Zwr�� uwag� zw�aszcza na klauzul� odnosz�c� si� do poprzedniego w�a�ciciela i mo�liwe przysz�e obowi�zki na wypadek zagro�enia wojennego. Rutynowo zamieszczam taki passus za ka�dym razem, kiedy sprzedaj� lub darowuj� niewolnika; w przeciwnym wypadku moi ludzie mogliby zosta� u�yci przeciwko mnie zamiast dla mnie. A teraz mamy zagro�enie wojenne i Dawus musi podj�� s�u�b� wojskow� w miejscu i czasie wybranym przeze mnie. I co, dalej uwa�asz, �e mo�esz mnie uczy� prawa?</p><p>��Czy on ma racj�, tato? � Diana �cisn�a m�a za r�k�.</p><p>Popatrzy�em na otaczaj�cych nas gladiator�w. Nie mia�o wielkiego znaczenia, czy Pompejusz ma racj�, czy nie.</p><p>��Wielki, w mie�cie wkr�tce mo�e zapanowa� chaos. Zi�� jest mi potrzebny do ochrony domu.</p><p>��Nie wykaza� si� zbytnio na tym polu! � Pompejusz spojrza� na cia�o Numeriusza i g�os mu zadr�a�. � Ale nie pozbawi� ci� ochrony twoich kobiet i niewolnik�w. Zostawi� ci gladiatora w zamian za Dawusa. Hej, ty! � krzykn�� do jednego ze swych ludzi, tego, kt�ry wion�� na mnie czosnkiem w gabinecie. By� jeszcze wi�kszy od Dawusa i by�by odra�aj�co brzydki nawet bez szkaradnej blizny na policzku i z�amanego nosa. � Nazywasz si� Cykatriks<sup>*</sup>, prawda?</p><p>��Tak jest, Wielki.</p><p>��Zostaniesz tutaj i b�dziesz pilnowa� dla mnie tego domu.</p><p>��Tak jest, Wielki. � Cykatriks obrzuci� mnie wzgardliwym spojrzeniem.</p><p>��Gnejuszu Pompejuszu, prosz�, nie czy� tego � szepn��em.</p><p>��Taka jest moja wola, Gordianusie.</p><p>Spojrza�em na zdumione twarze Diany i Dawusa. Poczu�em si�, jakby na piersiach leg� mi wielki kamie�.</p><p>��Zgin�� tw�j krewny, Pompejuszu. To, �e zdarzy�o si� to w moim domu, napawa mnie wstydem. Ale jak sam powiedzia�e�, on jest tylko pierwsz� ofiar�. �mier� mo�e spotka� tysi�ce ludzi. C� znaczy jedno morderstwo, kiedy wszelkie prawa s� zawieszone?</p><p>��Ci�gle zadajesz pytania, Poszukiwaczu, a ja ��dam odpowiedzi. Wykryj, kto zabi� Numeriusza, a potem zobaczymy, jak b�dzie z powrotem twojego zi�cia do domu.</p><empty-line/><p>Wraz z odchodz�cym dniem z mojego ogrodu odeszli te� ludzie Pompejusza, zabieraj�c ze sob� Dawusa i cia�o Numeriusza. Wielki zostawi� mi narz�dzie zbrodni w nadziei, �e mo�e by� pomocne w �ledztwie. Z trudem zmusi�em si� do dotkni�cia garoty.</p><p>Diana zalewa�a si� �zami. Z domu wynurzy�a si� Bethesda, rzucaj�c mi oskar�ycielskie spojrzenie. Za ni� pojawili si� Mopsus i Androkles, trzymaj�cy za r�ce ma�ego Aulusa. Na widok paskudnego olbrzyma, kt�rego Pompejusz zostawi� w zamian za Dawusa, m�j wnuk wybuchn�� p�aczem, wyrwa� si� obu ch�opcom i spiesznie podrepta� z powrotem do domu.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 4</p></title><p>Do domu Cycerona mia�em niedaleko; sta� przy tej samej ulicy, biegn�cej sam� kraw�dzi� Palatynu. Jednak nawet na tak kr�tk� drog� normalnie zabra�bym ze sob� Dawusa do ochrony, zw�aszcza po zmroku. Tej nocy szczeg�lnie mi go brakowa�o. Wsz�dzie wok� czu�em niepok�j, jaki ogarn�� miasto, kt�re przypomina�o �pi�cego cz�owieka prze�ywaj�cego senny koszmar. Z doliny u st�p wzg�rza, gdzie le�a�o Forum, dochodzi� szmer wielu krok�w. Otwarte place pe�ne by�y migotliwych pochodni, z tej odleg�o�ci wygl�daj�cych jak fruwaj�ce bez�adnie �wietliki. Co tylu ludzi mog�o robi� o tej porze w miejscu publicznym? By� mo�e sk�adaj� ofiary w �wi�tyniach, pomy�la�em, modl�c si� o pok�j� szykuj� si� do pospiesznej ucieczki� b�bni� w drzwi swoich bankier�w lub wykupuj� w sklepach resztki �ywno�ci i opa�u? Kiedy wyszed�em zza rogu, otworzy� si� przede mn� widok na Kapitol. Na szczycie wzg�rza przed �wi�tyni� Jowisza ja�nia�y p�omienie rozpalonych w wielkich �elaznych koszach ognisk ostrzegaj�cych ludno��, �e nadci�ga wroga armia.</p><p>Przed wej�ciem do willi Cycerona stali dwaj stra�nicy, na kt�rych nadej�cie siwego go�cia bez cho�by jednego niewolnika nie wywar�o najmniejszego wra�enia. Moje stosunki z wielkim oratorem by�y, m�wi�c ogl�dnie, napi�te. Za�yczy�em wi�c sobie widzenia z jego osobistym sekretarzem, z kt�rym zawsze by�em na bardziej przyjaznej stopie. M�odszy z wartownik�w poskroba� si� w brod�.</p><p>��Tiro? Nigdy o takim nie s�ysza�em. Ale zaraz, czekaj� czy to nie ten, kt�ry zmar�, kiedy nasz pan wraca� z Cylicji?</p><p>Jego kolega dostrzeg� moje zaniepokojenie i roze�mia� si�.</p><p>��Nie zwracaj uwagi na tego durnia, obywatelu. Jest tu dopiero od paru miesi�cy i na oczy nie widzia� Tirona, kt�ry �yje, cho� jest za s�aby na podr�e.</p><p>��Nie rozumiem � powiedzia�em. � To w ko�cu Tiro jest w domu czy go tu nie ma?</p><p>��Nie ma go.</p><p>��A gdzie jest?</p><p>Starszy wartownik zamy�li� si�.</p><p>��Jak�e� si� to miejsce nazywa? To w Grecji, gdzie� nad morzem�</p><p>��Kt�re z greckich miast nie le�y nad morzem? � rzuci�em niecierpliwie.</p><p>��Zaczyna si� na P�</p><p>��Pireus?</p><p>��Nie, to nie to�</p><p>��Mo�e Patras?</p><p>��O, w�a�nie! By�em przy panu, kiedy piastowa� godno�� namiestnika Cylicji, i Tiro by� tam tak�e. Zesz�ego lata ruszyli�my z powrotem do Rzymu. Pan wybra� �atw�, powoln� drog�. Gdzie� w listopadzie Tiro zachorowa� i musia� zosta� w Patras w towarzystwie jednego z niewolnik�w. Pan za� poci�gn�� dalej i w tym miesi�cu dotarli�my na miejsce, akurat na jego urodziny.</p><p>��Znaczy, Cycerona?</p><p>��Tak jest. To trzy dni przed nonami<sup>*</sup> styczniowymi. Sko�czy� pi��dziesi�t siedem lat. Tyle, ile Pompejusz, jak m�wi�.</p><p>��A co z Tironem?</p><p>��Pisuj� cz�sto do siebie z panem, ale wie�ci s� zawsze takie same. Niby mu si� nie pogarsza, ale i nie polepsza. Wci�� nie mo�e rusza� w drog� powrotn�.</p><p>��Nic o tym nie wiedzia�em. To z�e wie�ci.</p><p>��Dla Tirona? Nie s�dz�. Dobrze mu tam teraz. W Patras nie brak spokoju i ciszy, to niez�e miejsce na rekonwalescencj�. Ja sam nie chcia�bym by� teraz w Rzymie, gdybym nie mia� zdrowych n�g i nie m�g� w razie czego wzi�� ich za pas.</p><p>��Co� w tym jest � westchn��em.</p><p>��Chcia�by� si� mo�e widzie� z kim� innym z domownik�w, obywatelu?</p><p>��Nie bardzo, ale powiedz swemu panu, �e Gordianus Poszukiwacz prosi o pos�uchanie.</p><empty-line/><p>Mog�oby si� wydawa�, �e wszelkie wcze�niejsze nasze niesnaski Cycero pu�ci� w niepami��. Czeka�em w westybulu ledwie przez chwil�, zanim wyszed� mnie przywita�. Przyj��em jego u�cisk niech�tnie, zaskoczony jego serdeczno�ci�. Przysz�o mi na my�l, �e mo�e jest podchmielony, ale nie wyczuwa�em w jego oddechu zapachu wina. Kiedy odst�pi� o krok, przyjrza�em mu si� bacznie. Spodziewa�em si� ujrze� jedno z jego mniej przyjemnych wciele�: zadufanego nuworysza, zadowolonego z siebie przyjaciela najpot�niejszych person Rzymu, ma�ostkowo m�ciwego i pami�tliwego adwersarza, lub te� �wi�toszkowatego arbitra rzymskich cn�t. Zobaczy�em za� przed sob� tylko cz�owieka z obwis�ymi policzkami, mocno przerzedzonymi w�osami i wodnistymi oczami, kt�ry wygl�da�, jakby dopiero co otrzyma� najgorsz� wiadomo�� w swoim �yciu.</p><p>Gestem da� mi znak, abym szed� za nim. Nastr�j w willi by� odzwierciedleniem atmosfery panuj�cej w ca�ym mie�cie: panika ledwo trzymana na wodzy i gor�czkowa krz�tanina niewolnik�w. Cycero zaprowadzi� mnie do swego gabinetu, ale i tam by�o jak w ulu. S�u�ba pakowa�a ca�y ksi�gozbi�r do skrzy�.</p><p>��Nie, tu nie da si� rozmawia� � rzek� przepraszaj�co. � Chod�my dalej, za ogrodem jest ma�y pokoik, tam nikt nie b�dzie nam przeszkadza�.</p><p>Pokoik okaza� si� komnat� urz�dzon� z wyj�tkowym smakiem. Pod�og� przykrywa� mi�kki grecki dywan, po�rodku za� sta� tr�jno�ny kosz z p�on�cymi bierwionami, o�wietlaj�cy �ciany ozdobione malowid�ami o motywach bukolicznych: pasterze drzemi�cy w�r�d trz�d, satyrowie wygl�daj�cy zza przydro�nych �wi�tynek.</p><p>��Nigdy przedtem nie by�em w tym pokoju � zauwa�y�em.</p><p>��Nie? To jedno z pierwszych pomieszcze�, kt�re Terencja udekorowa�a, gdy wr�cili�my z wygnania�mo�e pami�tasz, zawdzi�cza�em je Klodiuszowi� i odbudowa�em spalon� przez jego band� will�. � Cycero u�miechn�� si� sm�tnie. � Teraz Klodiusz obr�ci� si� w proch, a ja wci�� trwam� jak i ty, Gordianusie. Ale po co? Aby ujrze�, jak dochodzi do tego wszystkiego� � Zacz�� nerwowo chodzi� wok� paleniska, rzucaj�cego na �ciany jego dr��cy cie�. Raptem przystan�� i spojrza� na mnie pytaj�co. � Czy to mo�liwe, �e od naszego pierwszego spotkania up�yn�o trzydzie�ci lat?</p><p>��Nawet trzydzie�ci jeden. � Kiwn��em g�ow�.</p><p>��Proces Sekstusa Roscjusza. Ale� my byli�my w�wczas m�odzi! I odwa�ni, jak to zwykle bywa z m�odymi, gdy jeszcze nie maj� poj�cia o �yciu. Ja, nikomu nie znany Marek Tulliusz Cycero, wyst�pi�em w s�dzie przeciwko dyktatorowi Sulli� i wyszed�em z tego zwyci�sko! Dzi� si� zastanawiam, jak mog�em by� tak szalony. Ale to nie by�o szale�stwo. Dostrzeg�em okropne z�o i odkry�em spos�b jego naprawienia. Widzia�em niebezpiecze�stwo, a jednak par�em naprz�d, bo by�em m�ody i s�dzi�em, �e mog� zmieni� �wiat. Teraz za�� nie wiem, czy jeszcze kiedykolwiek m�g�bym zebra� si� na tak� odwag�. Obawiam si�, �e jestem za stary, Gordianusie. Za wiele w �yciu widzia�em i wycierpia�em.</p><p>W moich wspomnieniach na �w temat motywy, jakimi kierowa� si� Cycero, nie by�y a� tak czyste, jak je teraz malowa�; raczej zabarwione wyrachowan� ambicj�. Czy by� odwa�ny? Z pewno�ci� wtedy ryzykowa�� i wygra� s�aw�, zaszczyty i bogactwo. To prawda, �e Fortuna nie zawsze si� do� u�miecha�a. Trafia�y mu si� pora�ki i upokorzenia, zw�aszcza w ostatnich latach, ale sam zada� innym o wiele wi�cej cierpie�. Z jego rozkazu, kiedy by� konsulem, stracono grup� ludzi bez wyroku s�du, w imi� obrony pa�stwa. Czy ktokolwiek mo�e zaj�� w polityce tak wysoko jak Cycero zachowa� czyste r�ce? Chyba nie. Najbardziej mnie u niego denerwowa� up�r, z jakim przedstawia� si� jako nieskalany wz�r cn�t i wcielenie rozumu. Nie by�a to tylko poza; on naprawd� tak siebie postrzega�. Jego nieprzemijaj�ca tendencja do samousprawiedliwiania cz�sto wprawia�a mnie w z�o��; teraz jednak, w mrocznych czasach, jakie nasta�y dla Rzymu, kiedy wyb�r zaw�zi� si� do dw�ch wodz�w, Cycero przesta� mi si� wydawa� takim z�ym facetem.</p><p>��Mo�esz w to uwierzy�? � ci�gn��. � �e historia si� powtarza, �e musimy raz jeszcze prze�ywa� to samo szale�stwo? Nasze �ycie zacz�o si� od wojny domowej i wygl�da na to, �e tak samo si� sko�czy. Przemija pokolenie i ludzie zapominaj�. Ale czy naprawd� mo�na zapomnie�, jak by�o za Sulli, podczas jego wojny z przeciwnikami? Sam Rzym obl�ony i zdobyty! Groza, jaka potem nasta�a, kiedy og�osi� si� dyktatorem! Ty pami�tasz, Gordianusie. By�e� tu wtedy i widzia�e� g�owy na zakrwawionych tykach. Porz�dni, szanowani ludzie �cigani i mordowani przez �owc�w nagr�d, ich maj�tek skonfiskowany i za grosze oddany zausznikom Sulli, ich rodziny odarte z dziedzictwa i godno�ci! Sulla pozby� si� swych wrog�w� oczy�ci� pa�stwo, jak zwyk� mawia� wprowadzi� kilka reform, a potem wycofa� si� i odda� w�adz� senatowi. Od owego dnia a� po dzisiejszy sp�dzi�em ka�d� kolejn� godzin�, robi�c wszystko, aby oddali� mo�liwo�� drugiej takiej katastrofy. I na c� si� to zda�o? Republika wali si� nam na g�owy. Czy� to by�o nie do unikni�cia? Nie mogli�my temu zapobiec?</p><p>Zasch�o mi w ustach. Marzy�em o �yku wina.</p><p>��Pompejusz i Cezar mog� si� jeszcze pogodzi� � powiedzia�em ochryple.</p><p>��Nie! � Cycero potrz�sn�� g�ow� i zacz�� �ywo gestykulowa�. � Cezar mo�e zapewnia� o dobrych intencjach i udawa� gotowo�� do rozm�w, ale to tylko pozory, aby potem m�g� powiedzie�: �Uczyni�em, co by�o w mojej mocy, �eby utrzyma� pok�j�. Z chwil�, kiedy przekroczy� Rubikon, wszelkie nadzieje na pokojowe rozwi�zanie kryzysu rozwia�y si� na zawsze. Na przeciwleg�ym brzegu by� legalnie mianowanym prokonsulem dowodz�cym rzymskimi legionami. Kiedy przeszed� przez most, prowadz�c na ziemi� italsk� zbrojne oddzia�y, sta� si� wyj�tym spod prawa agresorem. Teraz nie ma ju� innej mo�liwo�ci, jak tylko przeciwstawi� mu swoje wojska.</p><p>��Kto� m�g�by powiedzie�, �e nadzieja na pok�j rozwia�a si� ju� par� dni wcze�niej, zanim Cezar pomy�la� o Rubikonie � odpar�em, wolno i starannie wymawiaj�c s�owa. � W dniu, kiedy senat uchwali� stan wyj�tkowy i wydali� z miasta jego przyjaciela, Marka Antoniusza. By�o to r�wnoznaczne z og�oszeniem Cezara wrogiem pa�stwa. Zrobi�e� to samo z Katylin�, kiedy by�e� konsulem. Wiemy za�, jak sko�czy� Katylina. Czy� mo�na wini� Cezara, �e poderwa� swe legiony i wykona� pierwszy ruch?</p><p>Cycero spojrza� na mnie spode �ba. Dawny antagonizm mi�dzy nami zaczyna� si� budzi� z u�pienia.</p><p>��M�wisz jak prawdziwy zwolennik Cezara, Gordianusie. Czy to t� stron� wybra�e�?</p><p>Podszed�em do paleniska, by ogrza� d�onie. Czas ju� pom�wi� o czym� innym, pomy�la�em.</p><p>��Przykro mi z powodu choroby Tirona � powiedzia�em. � Zdaje si�, �e wci�� przebywa w Grecji? Mia�e� od niego jakie� wie�ci ostatnio? Lepiej mu ju�?</p><p>Zmiana tematu zbi�a go z tropu.</p><p>��Tironowi? Sk�d� Ale� oczywi�cie, wy dwaj zawsze byli�cie przyjaci�mi, nawet gdy stosunki mi�dzy nami och�od�y. Owszem, my�l�, �e wraca do zdrowia.</p><p>��Na co chorowa�?</p><p>��Na powracaj�c� gor�czk�, z�e trawienie, og�ln� s�abo��. Nie m�g� opu�ci� ��ka, a c� dopiero m�wi� o podr�owaniu.</p><p>��To przykre wie�ci. Musi ci go bardzo brakowa�, zw�aszcza w tych okoliczno�ciach.</p><p>��Nie ma na �wiecie nikogo, komu ufa�bym tak jak Tironowi.</p><p>Po tych s�owach Cycerona zapad�a cisza, kt�r� sam w ko�cu przerwa�.</p><p>��Czy to ch�� us�yszenia czego� o nim sprowadza ci� dzi� do mnie, Gordianusie?</p><p>��Nie.</p><p>��A wi�c co? Przecie� to nie troska o twego starego przyjaciela i protektora Cycerona wyci�gn�a ci� z domu w tak� noc samego, nawet bez twojego masywnego zi�cia do ochrony.</p><p>��Tak, przyszed�em bez zi�cia � powiedzia�em cicho, przypominaj�c sobie wyraz twarzy Diany, kiedy ludzie Wielkiego wyprowadzali Dawusa z domu. � Zdaje si�, �e odwiedzi� ci� dzi� Pompejusz? A wcze�niej jego krewniak, Numeriusz.</p><p>��Ach, ci przekl�ci stra�nicy! � Cycero skrzywi� si� gniewnie. � Za d�ugie maj� j�zyki.</p><p>��To nie od nich wiem o tym, lecz od samego Pompejusza. Po wizycie u ciebie zaszed� do mnie. Numeriusz zrobi� to samo: by� najpierw u ciebie, a potem u mnie.</p><p>��I co z tego?</p><p>��Numeriusz ju� nie opu�ci� mojego domu. Zosta� zamordowany w moim ogrodzie.</p><p>Cycero wygl�da�, jakby zobaczy� upiora. Jego reakcja wyda�a mi si� wr�cz przesadna; musia�em sobie przypomnie�, �e mam do czynienia z zawodowym oratorem, kt�rego mimika musi trafia� nawet do najbardziej oddalonego widza na zat�oczonym placu, nawyk� zatem do bardzo ekspresyjnego wyra�ania uczu�.</p><p>��Ale� to straszne! Zamordowany? W jaki spos�b?</p><p>��Zosta� uduszony.</p><p>��Przez kogo?</p><p>��Tego w�a�nie chcia�by si� dowiedzie� Pompejusz.</p><p>Cycero odchyli� g�ow� i uni�s� brwi.</p><p>��Rozumiem. Starego psa zn�w wi�c puszczono za tropem.</p><p>��I pierwszym miejscem, do kt�rego on wiedzie, jest tw�j dom.</p><p>��Je�li s�dzisz, �e istnieje jakikolwiek zwi�zek mi�dzy wizyt� Numeriusza u mnie a� tym, co mu si� przydarzy�o potem, to jest to absurd.</p><p>��Niemniej by�e� jedn� z ostatnich os�b, z kt�rymi rozmawia�, i by� mo�e ostatni�� opr�cz mnie� kt�ra widzia�a go �ywego. Dobrze go zna�e�?</p><p>��Numeriusza? Do�� dobrze.</p><p>��Z twojego tonu wnioskuj�, �e nie darzy�e� go sympati�.</p><p>Cycero wzruszy� ramionami. Zn�w mia�em wra�enie, �e jego gest jest nader teatralny. Co on naprawd� my�li?</p><p>��Numeriusz da� si� lubi�. Wi�kszo�� ludzi nazwa�aby go czaruj�cym m�odzie�cem. By� oczkiem w g�owie Pompejusza.</p><p>��Po co zaszed� dzi� do ciebie?</p><p>��Przyni�s� mi od niego wiadomo��. Brzmia�a ona dos�ownie tak: �Wielki opuszcza Rzym i udaje si� na po�udnie. Ka�dy prawdziwy zwolennik republiki uczyni to samo�.</p><p>��Wygl�da to niemal na gro�b� � powiedzia�em. � Co� w rodzaju ultimatum.</p><p>Cycero popatrzy� na mnie podejrzliwie i nie odpowiedzia�.</p><p>��I zaraz potem wyszed�? � spyta�em.</p><p>��Nie od razu. Troch� rozmawiali�my, o tym, co dzieje si� w mie�cie i podobnych sprawach. Pompejusz nie wezwa� wszystkich swoich sojusznik�w do natychmiastowego wyjazdu. Konsulowie i cz�� urz�dnik�w zostaj� jako szkieletowy rz�d, aby zapobiec ostatecznemu rozprz�eniu. Skarbiec jednak b�dzie zamkni�ty, bankierzy uciekn�, wszystko stanie w miejscu� � Pokr�ci� g�ow�. � Tak sobie rozmawiali�my, a potem Numeriusz odszed�.</p><p>��By� sam czy z kim�?</p><p>��Przyszed� do mnie i wyszed� sam.</p><p>��To dziwne, �e tak w�drowa� po ca�ym mie�cie w sprawach Pompejusza i nie mia� z sob� cho�by jednego ochroniarza � zauwa�y�em.</p><p>��Ty sam tak w�a�nie zrobi�e�, Gordianusie, i to po zmroku. Przypuszczam, �e Numeriusz chcia� si� porusza� jak najszybciej i najsprawniej. Na pewno musia� odwiedzi� wielu senator�w w ca�ym mie�cie.</p><p>��Pewnie tak by�o � zgodzi�em si�. � Nie pad�y wi�c mi�dzy wami �adne ostre s�owa?</p><p>Cycero wbi� we mnie gniewne spojrzenie.</p><p>��Mo�e i podnios�em g�os. Ci przekl�ci stra�nicy! Powiedzieli ci, �e krzycza�em?</p><p>��Nie. A robi�e� to a� tak dono�nie? O co wam posz�o?</p><p>Prze�kn�� �lin�, a� grdyka mu podskoczy�a.</p><p>��A niby jak mia�em si� czu�, kiedy Numeriusz poleci� mi opu�ci� miasto jeszcze przed �witem? Nie by�o mnie w Rzymie p�tora roku, siedzia�em jako namiestnik w beznadziejnej prowincji, a kiedy wreszcie wr�ci�em, ledwo z�apa�em oddech, zn�w ka�� mi si� pakowa� i zmyka� jak zaj�c. Mo�e podnios�em g�os i troch� pokrzycza�em� Co z tego?</p><p>��Teraz te� podnosisz g�os, Cyceronie.</p><p>Przycisn�� d�o� do piersi i par� razy g��boko odetchn��. Jeszcze nigdy nie widzia�em go tak zdenerwowanego; zaniepokoi�o mnie to. Mimo wszystkich wad Pompejusz i Cycero, geniusz wojskowy i geniusz polityczny, reprezentowali modelowe rzymskie cechy: pewno�� siebie i samodyscyplin�. Obu nieobce by�y pora�ki, ale w ostatecznym rozrachunku zawsze triumfowali. Teraz jednak co� by�o inaczej i obaj, zdaje si�, dobrze to wyczuwali. Byli ode mnie m�odsi o kilka lat, ale mimo to czu�em si� jak dziecko, kt�re widzi panik� rodzic�w. Je�li oni stracili kontrol�, to rzeczywi�cie chaos musi by� ca�kowity.</p><p>��Pompejusz robi b��d, uciekaj�c � rzek� ju� spokojniej Cycero. � Je�li Cezarowi pozwoli si� wkroczy� do miasta bez oporu, w�amie si� do skarbca i roztrwoni bogactwo naszych przodk�w, by przekupi� uliczne bandy. Zwo�a wszystkich senator�w, kt�rzy jeszcze pozostali� d�u�nik�w, dysydent�w, pod�egaczy� i b�dzie twierdzi�, �e to legalna w�adza. Wtedy to Pompejusz i ci, kt�rzy z nim uciekli, zostan� wyj�ci spod prawa.</p><p>��Powiedzia�e� to Pompejuszowi?</p><p>��Tak. Wiesz, co on na to? �Sulla m�g� to zrobi�, mog� i ja�. Wszystko zawsze sprowadza si� do Sulli!</p><p>��Nie rozumiem.</p><p>��Sulla porzuci� Rzym na pastw� swych wrog�w, a potem go odbi�. Pompejusz by� jednym z jego wodz�w. Teraz, trzydzie�ci lat p�niej, jest przekonany, �e mo�e zrobi� to samo, je�li zajdzie potrzeba. Wyobra�asz sobie obl�one miasto? Zaraza, g��d, po�ary wymykaj�ce si� spod kontroli� a potem groza podboju. � Zapatrzy� si� w buzuj�cy w palenisku ogie�, usi�uj�c si� uspokoi�. � Ju� od d�u�szego czasu Pompejusz jest zdecydowany odegra� rol� Sulli. Kiedy tylko pokona Cezara, powt�rzy wszystkie jego dzia�ania: og�osi si� dyktatorem i przeprowadzi w senacie czystk�. Sporz�dzi list� wrog�w, zaczn� si� konfiskaty ich maj�tk�w, na Forum stan� tyki z ich g�owami�</p><p>��Ale z pewno�ci� nie twoj�, Cyceronie?</p><p>Pr�bowa�em lekcewa�y� jego obawy, ale spojrzenie, jakie mi rzuci�, by�o okropne.</p><p>��A niby dlaczego nie? � spyta�. � Je�li jutro b�d� jeszcze w Rzymie, Pompejusz nazwie mnie swym wrogiem.</p><p>��Jed� wi�c za nim.</p><p>��I zrobi� z siebie wroga Cezara. A je�li to on zwyci�y? Ju� nigdy nie m�g�bym wr�ci�. Raz zosta�em wygnany z Rzymu, ale to si� nie powt�rzy! � Okr��y� palenisko i stan�� naprzeciw mnie. Oczy rozb�ys�y mu odbitym ogniem, kt�rego migotliwe p�omienie zmieni�y jego twarz w ponur� mask� ze �wiat�a i cienia. � Wszyscy musimy zaj�� stanowisko, Gordianusie. Koniec ze sporami, koniec ze zwlekaniem. Albo jedna strona, albo druga. Ale do czego to doprowadzi? Ktokolwiek wygra, zostaniemy z tyranem na karku. To mi dopiero wyb�r! �ci�ty, kto stanie po niew�a�ciwej stronie, niewolnik, kto po w�a�ciwej!</p><p>��M�wisz, jakby� jeszcze si� waha�, czy p�j�� za Pompejuszem, czy za Cezarem.</p><p>��Jeszcze godzina� � Cycero spu�ci� wzrok. � Powtarzam sobie, �e jeszcze tylko godzina, a rzuc� ko�ci i zdam si� na rad� Fortuny.</p><p>Patrzy� w pod�og�, spl�t�szy r�ce za plecami, ze zmarszczonym czo�em i grymasem na ustach. Podni�s� oczy, kiedy od drzwi dobieg� nas szmer. Do pokoju wesz�a niewolnica i szepn�a mu co� do ucha.</p><p>���ona mnie wzywa, Gordianusie. Biedna Terencja! Czy mam j� tu zostawi�, by pilnowa�a domu, czy zabra� ze sob�? A co z moj� c�rk�? Kiedy siedzia�em w Cylicji, Tullia wysz�a za tego utracjusza Dolabell�. M�ody g�upiec tkwi obiema nogami w obozie Cezara i b�dzie robi� wszystko, by i j� tam przeci�gn��. A ona na dobitk� jest w ci��y. W jakim�e �wiecie przyjdzie si� narodzi� mojemu wnukowi! A syn? Marek ko�czy w tym roku szesna�cie lat. Kiedy przyjdzie czas, by w�o�y� m�sk� tog�, czy b�dziemy w Rzymie na tej ceremonii? Na Herkulesa, nie wiem, czy chocia� w Italii! � zakrzykn��, odwr�ci� si� na pi�cie i wyszed� z pokoju.</p><p>Niewolnica pospieszy�a za nim, a ja zosta�em sam. Wzi��em g��boki oddech. Podszed�em do paleniska, by si� ogrza�, przygl�daj�c si� �ciennym malowid�om. Zafascynowa�a mnie twarz jednego z pasterzy, przypomnia�a mi Belbona, mojego dawnego ochroniarza, kt�ry zgin�� z r�ki rabusi�w podczas klodia�skich zamieszek. Podnios�em oczy na sufit, gdzie czarny kr�g sadzy na przemian ja�nia� i ciemnia� w niespokojnym blasku p�omieni. Po chwili przenios�em uwag� na dywan, przesuwaj�c du�ym palcem nogi wzd�u� geometrycznego wzoru. Samotny i zapomniany w obcym domu poczu�em, jak ogarnia mnie dziwna niemoc, nie daj�ca mi wyj��. By�a to pierwsza spokojna chwila, jakiej zazna�em przez ca�y dzie�, i nie chcia�em jej straci�. By� opuszczonym i zapomnianym przez �wiat, zupe�nie, prawdziwie sam, bez obaw i zobowi�za� Odda�em si� przelotnej fantazji, wyobra�aj�c sobie taki stan, delektowa�em si� ni�, zanurza�em w ni� niczym w ciemn�, mroczn�, koj�c� wod�. Rozwa�a�em w my�lach dylemat Cycerona. Pompejusz i Cezar nie tylko pa�stwo rozdzierali na p�, ale i rodziny. Nie�atwo podzieli� Rzym na dwie wyra�ne frakcje. To miasto stanowi beznadziejn� pl�tanin� wi�z�w krwi, na kt�r� nak�adaj� si� i z ni� przeplataj� koneksje polityczne, matrymonialne, przetykane kwestiami honorowymi i stosunkami d�u�nymi. Jak rozci�� tak� mistern� sie�, nie niszcz�c jej przy tym zupe�nie? Ile dom�w rzymskich by�o tej nocy lustrzanym odbiciem domu Cycerona, z domownikami miotaj�cymi si� w niezdecydowaniu? Nie mog�c ujrze� przysz�o�ci, kt�ry z m��w mo�e by� pewien swego wyboru? Wszystko sprowadza�o si� do jednego: cz�owiek mo�e mie� na przyk�ad c�rk�, kt�ra wybra�a m�a wbrew ojcowskiemu rozs�dkowi, a on, intruz z zewn�trz, mo�e mie� powi�zania � jak Dolabella z Cezarem albo Dawus z Pompejuszem � kt�re w ko�cu mog� si� okaza� zgubne dla ca�ej rodziny. Moja Diana i Tullia Cycerona; my je sp�odzili�my, a teraz stracili�my nad nimi kontrol�, przekonali�my si�, jacy byli�my pr�ni, s�dz�c, �e jeste�my zdolni planowa� w�asn� przysz�o��. W ko�cu zmusi�em si� do opuszczenia przytulnego pokoju. Zd��aj�c ku wyj�ciu, min��em kilku spiesz�cych si� gdzie� niewolnik�w, ale �aden nie zwr�ci� na mnie uwagi, tylko od�wierny w westybulu podni�s� sztab� i otworzy� przede mn� drzwi.</p><p>Na ulicy panowa� wi�kszy ruch ni� przedtem. W obie strony ci�gn�y sznury w�zk�w i lektyk, samotnych pos�a�c�w i niewolnik�w z pochodniami. Palatyn by� domem wielu z najbogatszych i najbardziej wp�ywowych ludzi w Rzymie, kt�rzy mieli najwi�cej do stracenia� albo do zyskania� gdyby dosz�o do wojny domowej. Decyzja Pompejusza, by opu�ci� miasto, by�a dla tej dzielnicy jak kij wsadzony w mrowisko.</p><p>Przed drzwiami Cycerona wci�� pe�nili stra� ci sami dwaj niewolnicy. Przesun�li si� nieco na stron�, gdzie pie� du�ej morwy zas�ania� ich troch� przed przechodniami. Przesz�o mi przez my�l, aby poprosi� jednego z nich o odprowadzenie mnie do domu � tej do�� cz�sto �wiadczonej uprzejmo�ci Cycero na pewno by mi nie odm�wi� � ale si� rozmy�li�em. Niechc�cy co prawda, ale i tak ju� �ci�gn��em na nich k�opoty, kieruj�c na nich podejrzenia ich pana. Skoro jednak mieli tak d�ugie j�zyki, jak zdawa� si� my�le� Cycero, by�oby g�upot� nie spr�bowa� ich za nie poci�gn��.</p><p>��Szalona noc� � zagadn��em, przystaj�c przy nich.</p><p>��I na ulicy, i w domu � podchwyci� zaraz jeden.</p><p>��W domu?</p><p>��Czyste wariactwo, panie. I to przez ca�y dzie�. Ciesz� si�, �e wypad�a mi ta warta, cho� jest zimno.</p><p>��Zdaje si�, �e dosz�o do jakiej� k��tni?</p><p>��Hmm� � Niewolnik si� zawaha�.</p><p>��Wasz pan sam mi o niej powiedzia�.</p><p>To rozwia�o jego w�tpliwo�ci.</p><p>��Najwi�cej krzycza� on sam, panie.</p><p>��To by�o podczas wizyty tego Numeriusza, krewniaka Pompejusza?</p><p>��Tak jest.</p><p>��A on cz�sto tu wcze�niej zachodzi�?</p><p>��Par� razy, odk�d pan wr�ci� do Rzymu. � Niewolnik wzruszy� ramionami.</p><p>��No, to musia�a by� niez�a awantura, skoro a� tutaj by�o ich s�ycha�.</p><p>Stra�nik pochyli� g�ow� i zni�y� g�os.</p><p>��Zabawna rzecz, panie, jak d�wi�ki z ogrodu jako� przenosz� si� ponad dachem i l�duj� tu, przed frontowymi drzwiami. M�wi�, �e taka akustyka czy jako� tam. To miejsce pod morw� jest jak ostatni rz�d w teatrze Pompejusza. Jest si� za daleko, �eby widzie� scen�, ale za to s�ycha� ka�de s��weczko!</p><p>��Ka�de?</p><p>��No, mo�e co drugie.</p><p>��Na przyk�ad�?</p><p>Starszy niewolnik, kt�ry do tej pory ze mn� rozmawia�, zmarszczy� brwi, jakby si� zorientowa�, �e chc� od nich wyci�gn�� informacje, ale za to m�odszy si� rozochoci� i przej�� pa�eczk�.</p><p>��Takie jak �zdrajca� � powiedzia�. � I �tajemnica�, i �k�amca�� �tw�j d�ug u Cezara�� i �co ja powiem Pompejuszowi?�</p><p>��Czy m�wi� to Cycero, czy Numeriusz?</p><p>��Trudno powiedzie�, obaj si� przekrzykiwali. Powiedzia�bym jednak, �e g�os pana lepiej dochodzi�, pewnie przez jego praktyk�.</p><p>Biedny Cycero� zdradzony przez w�asne mistrzostwo oratorskie.</p><p>��Ale kto co m�wi�? Kto u�y� s�owa �zdrajca�? Kto jest winien pieni�dze�</p><p>Starszy stra�nik post�pi� o krok naprz�d, szorstko odsuwaj�c m�odszego �okciem.</p><p>��Wystarczy tych pyta�.</p><p>��By�em tylko ciekawy. � U�miechn��em si�.</p><p>��Je�li chcesz si�, panie, dowiedzie� wi�cej, zapytaj naszego pana. Mam ci� zn�w zaanonsowa�?</p><p>��Nie, zabra�em ju� Cyceronowi zbyt wiele cennego czasu.</p><p>��A zatem�</p><p>Jego sztywna broda otar�a mi si� o policzek, kiedy bezceremonialnie pchn�� mnie dalej na ulic�.</p><p>��Jeszcze tylko ostatnie pytanie � poprosi�em. � Numeriusz przyszed� tu sam i sam odszed�. Tak mi powiedzia� wasz pan. Ale czy tak by�o naprawd�? Nie zauwa�yli�cie, by kto� si� tu kr�ci�, kiedy on rozmawia� z Cyceronem? Albo by kto� si� do niego przy��czy�, kiedy st�d wychodzi�� a mo�e zacz�� go �ledzi�?</p><p>Stra�nik nie odezwa� si� ani s�owem. Jego towarzysz stan�� przy nim i obaj naparli na mnie, tak �e omal nie wpad�em pod ko�a za�adowanego w�zka, pchanego przez dw�ch niespokojnych niewolnik�w. W�zek skr�ci� ostro, ledwie mijaj�c niesion� przez tragarzy lektyk�, kt�ra przechyli�a si� gwa�townie, niemal wyrzucaj�c swojego pasa�era, t�ustego, �ysego kupca obwieszonego chyba wszystkimi posiadanymi klejnotami i b�yskotkami. Zapewne ucieka� z miasta i nie chcia� zostawi� niczego, co przedstawia cho�by skromn� warto��.</p><p>Ten drobny karambol odwr�ci� ode mnie uwag� niewolnik�w Cycerona. Cofn�li si� i patrzyli przez chwil� na zamieszanie, po czym zn�w ruszyli w moj� stron�. Nie cofn��em si� i zmierzy�em ich wzrokiem. Sytuacja nagle wyda�a mi si� komiczna, jak pantomima w teatrze. Emanuj�ca ze stra�nik�w gro�ba by�a tylko na pokaz. Byli jedynie przero�ni�tymi ch�opcami w por�wnaniu z brutalem, kt�rego ulokowa� w mym domu Pompejusz. Odetchn��em g��boko i u�miechn��em si�, co zbi�o ich z tropu. Na odchodnym zobaczy�em jeszcze, jak starszy z nich trzepn�� m�odszego w kark, burcz�c: �Ty paplo!�</p><p>Jego towarzysz skuli� si� lekko i nic nie odpowiedzia�.</p><empty-line/><p>Droga biegn�ca kraw�dzi� Palatynu jest szersza od wi�kszo�ci rzymskich ulic. Dwie lektyki mog� si� na niej swobodnie min��, zostawiaj�c jeszcze po obu stronach do�� miejsca dla pieszych. Taki t�ok jest tu oczywi�cie rzadko�ci�; droga jest jedn� z mniej ucz�szczanych, prowadzi mi�dzy rz�dami du�ych willi, wysoko nad przepe�nionym Forum Romanum i pobliskimi rynkami. Tej jednak nocy rojno tu by�o od ludzi i pojazd�w; ciemno�ci rozprasza� blask chyba setek pochodni. W ich �wietle widzia�em same nieszcz�liwe twarze: oszo�omionych obywateli w pop�ochu opuszczaj�cych miasto, zm�czonych niewolnik�w d�wigaj�cych ci�kie �adunki, zdeterminowanych pos�a�c�w przebijaj�cych si� przez t�um. Kilkakrotnie mia�em wra�enie, �e kto� mnie �ledzi. Kiedy jednak odwraca�em si�, by to sprawdzi�, zamieszanie na ulicy uniemo�liwia�o mi orientacj�. No tak, powiedzia�em sobie, ju� nie ten wzrok i s�uch. By�em szalony, decyduj�c si� na wyj�cie z domu w tak� noc bez ochrony.</p><p>Dotar�em do swoich drzwi i raz jeszcze rozejrza�em si� dooko�a. Co� zwr�ci�o moj� uwag� na jednego z przechodni�w; jego sylwetka i ch�d wyda�y mi si� znajome, jak to czasem bywa, gdy k�tem oka lub z oddali zauwa�ymy starego przyjaciela. M�czyzna zawr�ci�, zanim zd��y�em mu si� dobrze przyjrze�, i szybkim krokiem ruszy� w kierunku, z kt�rego w�a�nie przyszed�em, znikaj�c natychmiast w t�umie.</p><p>M�g�bym przysi�c na Minerw�, �e cz�owiekiem, kt�rego przed chwil� widzia�em, by� sekretarz Cycerona, Tiro, pono� wci�� przebywaj�cy w Grecji i zbyt chory, aby wstawa� z ��ka.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 5</p></title><p>Mia�em niespokojn�, bezsenn�� i zimn� noc. Zabrak�o mi ciep�a Bethesdy, kt�ra po�o�y�a si� spa� w pokoju Diany. Podejrzewa�em, �e jej wyprowadzka z ma��e�skiego �o�a mia�a tyle� wsp�lnego z ch�ci� pocieszenia naszej c�rki, co z zamys�em ukarania mnie: skoro Diana musi si� obej�� bez towarzystwa ma��onka (w domy�le � przeze mnie), mog� i ja. Wstawa�em kilka razy, by skorzysta� z toalety i przej�� si� po domu. Z pokoju Diany d�ugo w noc dobiega� szmer ich cichej rozmowy, a czasem szloch.</p><p>Nazajutrz rano, jeszcze zanim si� ubra�em i zjad�em �niadanie, a nawet zanim dopad�o mnie pierwsze tego dnia gani�ce spojrzenie Bethesdy, kt�ra nie wysz�a jeszcze od Diany, przed drzwiami stan�� czyj� niewolnik z listem. Mopsus wbieg� do mojej sypialni bez pukania i wr�czy� mi woskow� tabliczk�. Przetar�em oczy i przeczyta�em:</p><empty-line/><p><emphasis>Je�li jeste� jeszcze w Rzymie i ten list do ciebie dotar�, b�agam, aby� niezw�ocznie do mnie przyszed�. Pos�aniec wska�e ci drog�. Nie znamy si�; jestem Mecja, matka Numeriusza Pompejusza. Prosz�, przyjd� jak najszybciej.</emphasis></p><empty-line/><p>Niewolnik rzeczywi�cie czeka� przed domem. Wyszed�em do ogrodu, jeszcze w nocnej koszuli, i zacz��em chodzi� tam i z powrotem u st�p pos�gu Minerwy, co chwila zerkaj�c na ni� ukradkiem. Bywa�y dni, �e �odpowiada�a� mi spojrzeniem, ale nie dzi�. W ko�cu co dziewicza bogini mo�e wiedzie� o matczynej �a�obie? Brzuch mia�em pusty, ale nie czu�em apetytu. Zadr�a�em z zimna i otuli�em si� szczelniej we�nian� koszul�; w pewnym wieku krew cz�owiekowi zaczyna rzedn��, a� w ko�cu jest jak letnia woda. Wr�ci�em wreszcie do sypialni. Zdecydowa�em, �e dla okazania szacunku zmar�emu i jego matce na�o�� najlepsz� tog�. W ten spos�b zademonstruj� r�wnie� ka�demu, kogo napotkam, �e przynajmniej Gordianus zajmuje si� swoimi sprawami spokojnie jak zawsze.</p><p>Otworzy�em skrzyni�, z kt�rej wion�� na mnie zapach cedrowych wi�r�w maj�cy odstrasza� mole. Nie ma chyba nic �a�o�niejszego ni� toga nadgryziona przez te �ar�oczne owady. Moja by�a jeszcze nietkni�ta od ostatniego farbowania: bia�a jak jagni�, r�wniutko z�o�ona i lu�no przewi�zana sznurkiem. Wezwa�em Mopsusa i Androklesa, by pomogli mi si� ubra�. Zazwyczaj to Bethesda asystowa�a mi przy nak�adaniu togi, w czym nabra�a takiej wprawy, �e ten skomplikowany proces przebiega� bezproblemowo. Obaj ch�opcy pomagali mi ju� kilkakrotnie, ale wci�� mieli o tym zaledwie mgliste poj�cie. S�uchaj�c moich instrukcji, zarzucili mi prostok�tn� p�acht� we�nianej tkaniny na ramiona, owin�li ni� pier� i usi�owali udrapowa�. Wygl�da�o to tak, jakby w sypialni by�o nas czworo: ja, dwaj mali niewolnicy i bardzo krn�brna toga, zawzi�cie staraj�ca si� nas pokona�. Gdy tylko uda�o si� u�o�y� kolejn� fa�d�, inna si� wymyka�a z pozycji. Ch�opcy zacz�li si� niecierpliwi� i docina� sobie nawzajem. Zamkn��em oczy, napominaj�c si�, by zachowa� spok�j i nie podnosi� g�osu.</p><p>W ko�cu by�em gotowy. Zmierzaj�c do wyj�cia, natkn��em si� na ma��onk� wychodz�c� z pokoju Diany. Obrzuci�a mnie od st�p do g��w ch�odnym spojrzeniem, jakbym nie mia� prawa przyodziewa� si� tak elegancko, kiedy �ycie mojej c�rki leg�o w gruzach. Jej rozpuszczone w�osy wisia�y w spl�tanych kosmykach; najpewniej nie spa�a tej nocy lepiej ode mnie. Mimo to dla mnie wygl�da�a w tej chwili pi�knie. Czas jeszcze nie zdo�a� zgasi� blasku jej ciemnych oczu. By� mo�e Bethesda czyta�a w moich my�lach, gdy� przystan�a, aby musn�� mi wargami policzek w przelotnym poca�unku i szepn�� do ucha: �Uwa�aj na siebie!�</p><p>W westybulu spotka�em Cykatriksa. Olbrzym sta� oparty plecami o drzwi frontowe, leniwie drapi�c si� po szkaradnej bli�nie na twarzy. Popatrzy� na mnie impertynencko, po czym odsun�� si� na bok, by mnie przepu�ci�. Odchrz�kn��em.</p><p>��Nikogo nie wpuszczaj pod moj� nieobecno�� � poleci�em mu. � Mo�esz przyjmowa� rozkazy wy��cznie od mojej �ony i c�rki. Rozumiesz?</p><p>Kiwn�� powoli g�ow�.</p><p>��Rozumiem, �e mam pilnowa� tego domu dla mojego pana, Wielkiego. � U�miechn�� si� do mnie, a mnie ciarki przesz�y po plecach.</p><p>Kiedy wyszed�em na ulic�, gdzie czeka� na mnie pos�aniec Mecji, wyszepta�em kr�tk� modlitw� do Minerwy, b�agaj�c o opiek� nad moj� rodzin�.</p><empty-line/><p>��Dok�d idziemy? � spyta�em niewolnika, wysokiego i postawnego m�czyzn�.</p><p>��O, tam. � Wskaza� palcem gdzie� za Forum, w stron� Eskwilhiu.</p><p>Podejrzewa�em, �e jest nieco ograniczony. Mo�ni ludzie cz�sto wol� wybiera� na pos�a�c�w co g�upszych niewolnik�w, kt�rzy nie s� zdolni nauczy� si� czyta�, jako �e tylko takim mo�na ufa�, i� tego nie zrobi�.</p><p>Ulica na kraw�dzi wzg�rza by�a dzisiaj tak samo zat�oczona jak poprzedniego dnia. Przedarli�my si� na drug� stron�, lawiruj�c mi�dzy w�zkami i lektykami, po czym skierowali�my si� ku Pochylni, by jak najszybciej dosta� si� na Forum. I ta droga by�a jednak przepe�niona; ludzie szli �ci�ni�ci rami� przy ramieniu i nie by�o mowy, by jakikolwiek pojazd m�g� si� t�dy przedosta�. Zej�cie by�o powolne i uci��liwe. T�um zepchn�� nas pod skaln� �cian�, zas�aniaj�c widok na Forum. Ludzie t�oczyli si�, potr�cali, deptali sobie po nogach, s�ycha� by�o okrzyki b�lu i obelgi. Dochodzi�o nawet do b�jek.</p><p>Kiedy zeszli�my do podn�a Palatynu, t�ok zg�stnia� tak, �e przywi�d� mi na my�l stado owiec p�dzonych ciasnym przej�ciem. Pochylnia zw�a�a si� tutaj jeszcze bardziej i skr�ca�a ostro w prawo, pomi�dzy masywny mur domu westalek i �wi�tyni� Kastora i Polluksa. �cisk zaczyna� si� robi� niebezpieczny. Gdzie� z ty�u us�ysza�em przenikliwy krzyk kobiety. Panika jak gwa�towna fala przyp�ywu ogarn�a t�um, kt�ry nagle rzuci� si� przed siebie w op�ta�czym p�dzie. �cisn��em r�k� pos�a�ca. Obejrza� si� przez rami�, wyszczerzy� z�by w g�upim u�miechu i poci�gn�� mnie naprz�d, niemal unosz�c w powietrze. Wok� nas k��bi�o si� morze twarzy. Ludzie krzywili si� z b�lu, krzyczeli, j�czeli. W oczach niekt�rych wida� by�o dziki strach, inni patrzyli t�po przed siebie, jakby nie rozumieli, co si� z nimi dzieje. Ze wszystkich stron by�em popychany, potr�cany, uderzany �okciami i wymachuj�cymi r�kami. Czu�em si� bezsilny jak kamyk w lawinie.</p><p>I nagle dr�ka wpad�a na otwart� przestrze� Forum. Niewolnik poci�gn�� mnie za sob� za r�g budynku. Potykaj�c si�, weszli�my na stopnie schod�w �wi�tyni Kastora i Polluksa. Usiad�em i otwartymi ustami �apczywie chwyta�em powietrze.</p><p>��Mogli nas zadepta� na �mier� � zauwa�y� niewolnik.</p><p>Tym oczywistym stwierdzeniem przypomnia� mi Dawusa. Patrzyli�my, jak ludzie wylewaj� si� z w�skiego przej�cia na plac, oszo�omieni i wstrz��ni�ci, wielu ze �zami w oczach. W ko�cu nurt tej ludzkiej rzeki zwolni� i opad�, a ci, kt�rzy wy�aniali si� zza rogu na ko�cu, wydawali si� zupe�nie nie�wiadomi, �e przed ich nadej�ciem dzia�o si� cokolwiek niezwyczajnego.</p><p>Gdy tylko uda�o mi si� wyr�wna� oddech, ruszyli�my w dalsz� drog�. Nad Forum unosi�a si� aura nierealno�ci, jakby kontynuacja koszmaru na Pochylni. Mia�em wra�enie, �e mijamy seri� scen teatralnych ustawionych przez jakiego� ob��kanego re�ysera. Ludzie wbiegali i wybiegali ze �wi�ty�, machaj�c �wiecami wotywnymi i wzywaj�c opieki bog�w. Zbite w gromadki rodziny �egna�y si� ze sob�, trzymaj�c si� za r�ce i p�acz�c, niekt�rzy nawet kl�kali, by uca�owa� ziemi�, a wysiaduj�cy na murach mali ulicznicy rzucali w nich kamieniami i wulgarnymi uwagami. Gniewny t�um zebrany przed bankami i kantorami r�wnie� obrzuca� kamieniami zamkni�te na g�ucho drzwi. Przygn�bione kobiety kr�ci�y si� mi�dzy opustosza�ymi straganami, wymiecionymi do czysta przez spekulant�w i tych, kt�rzy wcze�niej gromadzili zapasy �ywno�ci. Najdziwniejsze jednak by�o to, �e ludzie zdawali si� niemal nie zauwa�a� nawzajem. Ka�dy by� jakby zamkni�ty w klatce swej osobistej tragedii, dla kt�rej panika innych stanowi�a jedynie t�o.</p><p>Nie wszyscy jednak opuszczali Rzym. Do miasta ci�gn�y ca�e karawany uchod�c�w ze wsi. Jedna z plotek g�osi�a, �e Cezar jest nie dalej ni� o godzin� marszu od rogatek, prowadz�c armi� dzikich Gal�w, kt�rym obieca� pe�ne prawa; za jednego zabitego Rzymianina jeden Gal mia� si� sta� obywatelem, a� ca�a m�ska populacja zostanie zast�piona przez oddanych Cezarowi barbarzy�c�w.</p><p>W�r�d tego og�lnego rozgardiaszu m�j wzrok nagle przyku�o pojawienie si� oficjalnego pochodu urz�dnik�w miejskich odzianych w senatorskie togi z purpurowymi pasami � by�y to zreszt� jedyne poza moim formalne stroje, jakie zauwa�y�em tego dnia. Ca�y orszak sun�� przez Forum niezwykle szybkim krokiem, poprzedzany przez dwunastu liktor�w nios�cych na ramieniu fasces � ceremonialne wi�zki r�zeg, zwanych te� liktorskimi. Dwunastu liktor�w oznacza�o, �e jest to orszak konsularny; i rzeczywi�cie, w�r�d senator�w dostrzeg�em dw�ch od niedawna piastuj�cych t� godno�� konsul�w, Lentulusa i Marcellusa. Mieli ponuro zaci�ni�te szcz�ki, ale przy tym rozbiegane oczy; wygl�dali jak kr�liki gotowe pierzchn�� do najbli�szej nory na pierwszy g�o�niejszy d�wi�k.</p><p>��Ciekawe, o co tu chodzi? � zastanawia�em si� na g�os.</p><p>��Wyszli ze �wi�tyni Lar�w � odpowiedzia� pos�aniec Mecji. � Widzia�em, jak tam wchodz�, kiedy szed�em do ciebie, panie. M�wi�, �e odbywa�a si� tam specjalna ceremonia. Oddania si� w opiek� czy jako� tam. B�agali b�stwa domowe, by czuwa�y nad miastem, kiedy konsulowie wyjad�.</p><p>��Tylko jeden z nich mo�e opu�ci� Rzym � poprawi�em go, pami�taj�c, �e nie jest zbyt bystry. � Jeden mo�e si� uda� na przyk�ad w pole na czele armii, ale drugi pozostaje, by sprawowa� rz�dy.</p><p>��Mo�e i tak, ale tym razem wyje�d�aj� obaj, panie.</p><p>Spojrza�em jeszcze raz na Lentulusa i Marcellusa i wiedzia�em ju�, �e ch�op ma racj�. Byli konsulami kr�cej ni� miesi�c, ale to mo�e by� ich ostatnie oficjalne przej�cie przez Forum; st�d te� te zaci�ni�te szcz�ki, strach w oczach i nietypowa szybko�� przemarszu. Konsulowie porzucaj� Rzym! Pa�stwo zostawia na pastw� losu sw�j lud! Za par� godzin� tyle, ile trzeba obu dostojnikom na dotarcie do dom�w i do��czenie do szalonego exodusu� miasto zostanie bez rz�du.</p><empty-line/><p>Dom Mecji sta� w dzielnicy Carinae, w dolnej cz�ci zboczy Eskwilinu, gdzie sporo nieruchomo�ci pozostawa�o przez ca�e pokolenia w r�kach rodu Pompejusz�w. Prywatna posesja samego Wielkiego te� znajdowa�a si� w tej okolicy. Stoj�cy przy bocznej uliczce dom Mecji � nie tak okaza�y � by� �wie�o pomalowany w jasne odcienie ��ci i b��kitu, i tylko czarny wieniec wisz�cy na ��tych drzwiach stanowi� rzucaj�cy si� w oczy dysonans. Niewolnik zapuka� stop�, jak nakazuje dobry obyczaj. Kto� przyjrza� si� nam przez wizjer, a potem drzwi si� otworzy�y. Przekraczaj�c pr�g, zebra�em si� w sobie, wiedz�c, jaki czeka mnie widok. Tu� za westybulem, o�wietlone wpadaj�cym z atrium �wiat�em dziennym, le�a�y na marach zw�oki Numeriusza, skierowane stopami ku drzwiom. Zapach �wie�o �ci�tych zielonych ga��zi miesza� si� z odurzaj�c� woni� kadzid�a tl�cego si� w stoj�cym obok �elaznym koszu. Szaro�� poranka nadawa�a bieli todze Numeriusza i odcie� ko�ci s�oniowej jego woskowatej cerze.</p><p>Zmusi�em si�, by podej�� bli�ej i przyjrze� si� jego twarzy. Kto� zrobi� kawa� dobrej roboty, usuwaj�c z niej �w straszny grymas. Balsami�ci czasami �ami� trupowi szcz�k� lub wypychaj� policzki, by uzyska� po��dany efekt. Nie wiem, do jakich sposob�w si� uciekli tym razem, ale Numeriusz zdawa� si� niemal u�miecha�, jak gdyby �ni� jaki� przyjemny sen. Jego tog� udrapowano tak, by zas�oni� sine znaki na szyi. Ja jednak ujrza�em go w pami�ci takiego, jakiego go znalaz�em, i musia�em zacisn�� szcz�ki.</p><p>��Czy to tak przykry widok?</p><p>Podnios�em wzrok. Przed sob� ujrza�em rzymsk� matron� w czerni. W�osy mia�a rozpuszczone, a twarz bez makija�u, ale mi�kkie �wiat�o wpadaj�ce przez okno w dachu by�o dla niej �askawe. Przez chwil� my�la�em, �e mo�e to siostra Numeriusza, ale po dok�adniejszym przyjrzeniu zorientowa�em si�, �e to matka.</p><p>��My�l�, �e wygl�da raczej pogodnie � odrzek�em.</p><p>Skin�a g�ow�.</p><p>��Ale wyraz twojej twarzy� Chyba sobie przypomnia�e�, jak wygl�da�, kiedy go znalaz�e� martwego. Ja zobaczy�am go, oczywi�cie, znacznie p�niej� kiedy Pompejusz dopilnowa�, �eby nadawa� si� do ogl�dania. To by�o uprzejme z jego strony, tak zadba� o uczucia matki, kiedy ma tyle wa�niejszych spraw na g�owie. Czy on tak okropnie wygl�da�?</p><p>Przez chwil� zastanawia�em si�, jak u�o�y� odpowied�.</p><p>��Tw�j syn� � zacz��em i urwa�em. Pokr�ci�em g�ow�. � Im jestem starszy, tym wi�cej mam do czynienia ze �mierci�, ale tym trudniej mi przychodzi na ni� patrze�.</p><p>��A w nadchodz�cych dniach b�dziemy jej widzie� wiele � doda�a. � Ale nie odpowiedzia�e� na moje pytanie. Chyba wiesz, o co mi chodzi? Czy on wygl�da�, jakby� du�o cierpia�? Jakby ostatnie jego my�li wype�nia�a groza tego, co si� z nim dzieje?</p><p>Sk�ra �cierp�a mi na karku. Jak tu odpowiedzie� na takie pytanie? By unikn�� jej wzroku, spojrza�em na Numeriusza. Czemu ona nie chce si� zadowoli� tym, jak wygl�da teraz, i takim go zapami�ta�, z zamkni�tymi oczami i pogodnym wyrazem twarzy?</p><p>��Widzia�am siniaki na jego szyi � rzek�a cicho. � I jego d�onie� Nie mogli ich do ko�ca rozprostowa�. Wyobra�am go sobie z t� rzecz� zaci�ni�t� na gardle, jak usi�uje palcami rozlu�ni� jej �miertelny chwyt. Wyobra�am sobie, co musia� czu�, jakie my�li goni�y mu po g�owie. Staram si� o tym nie my�le�, ale nie mog� tego opanowa�.</p><p>Patrzy�a na mnie bez jednego mrugni�cia. Oczy mia�a czerwone od p�aczu, ale nie by�o w nich �ez, a g�os mia�a spokojny. Sta�a wyprostowana, ze splecionymi na podo�ku r�kami.</p><p>��Nie musisz si� obawia�, �e padn� z p�aczem na pod�og�. Nie mam zwyczaju drze� sobie w�os�w z g�owy, zw�aszcza przed obcymi. � U�miechn�a si� gorzko. � Wszyscy m�czy�ni tego domu uciekli, poza niewolnikami. Zostawili mnie samej pochowanie Numeriusza.</p><p>��A tw�j m��?</p><p>��Umar� dwa lata temu. M�wi�c o m�czyznach domu, mam na my�li dw�ch m�odszych braci Numeriusza i jego wuja Mecjusza. M�j brat wprowadzi� si�, by prowadzi� dom, kiedy zosta�am wdow�. Teraz wszyscy trzej uciekli z Pompejuszem, a ja zosta�am z tym sama. Wiedz�, �e dam sobie rad�. Widzieli, jaka by�am silna przy �mierci m�a i przez wszystkie dni od tamtej pory. Przed niczym si� nie wzdragam i nie uchylam, i z tego jestem znana. Jestem wzorem rzymskiej matrony. Widzisz wi�c, �e skoro pytam, jaki by� koniec mojego syna� a pytam dlatego, �e sta�o si� to w twoim domu, w twojej obecno�ci, kt� wi�c inny mia�by mi to powiedzie�?� nie mo�esz unika� odpowiedzi w obawie, �e si� rozp�acz� i b�dziesz musia� znosi� moj� histeri�. Musisz mi odpowiedzie� jak m�czy�nie.</p><p>M�wi�c to, stopniowo przysuwa�a si� do mnie i teraz stan�li�my twarz� w twarz. Syn odziedziczy� po niej urod�. Rozpuszczone w�osy sp�ywa�y po obu stronach jej twarzy ciemnymi, l�ni�cymi pasmami; czarna suknia podkre�la�a kremow� karnacj� jej szyi i delikatny r� policzk�w. Zielone oczy wpatrywa�y si� we mnie z niepokoj�c� intensywno�ci�. Nie da�oby si� o niej my�le� jak o m�czy�nie�</p><p>��Na pewno Wielki powiedzia� ci wszystko, co trzeba � odpar�em. � To jego obowi�zek jako kuzyna ch�opaka i twojego krewniaka�</p><p>��Pompejusz powiedzia� mi to, co trzeba� wed�ug niego. Dowiedzia�am si�, �e Numeriusza uduszono, �e musia� zosta� zaskoczony od ty�u, kiedy os�abi� czujno��, bez szansy obrony. Wed�ug Pompejusza oznacza to, �e �mier� by�a szybka i� nie tak strasznie bolesna.</p><p>Mo�e i nie, pomy�la�em. Czy Mecja naprawd� oczekuje ode mnie potwierdzenia jej najgorszych obaw? Mam jej powiedzie�, �e cz�owiek duszony garot�, nie mog�c si� wyswobodzi�, mo�e jeszcze walczy� z nieuniknionym stosunkowo d�ugo, dla niego pewnie jak wieczno��? Naprawd� chce rozwa�a�, o czym Numeriusz m�g� my�le� i co czu� w tych ostatnich, naznaczonych panik� chwilach �ycia?</p><p>��Pompejusz powiedzia� ci� prawd�.</p><p>��Ale bez �adnych szczeg��w � odpar�a. � Kiedy nalega�am� wiesz chyba, jaki on jest. Kiedy Wielki nie ma ju� nic do powiedzenia, nic nie zostanie powiedziane. Ale ty tam by�e�, ty znalaz�e� mojego syna. Ty zobaczy�e��</p><p>��Zobaczy�em m�odego cz�owieka le��cego w moim ogrodzie u st�p pos�gu Minerwy.</p><p>��I narz�dzie zbrodni.</p><p>Pokr�ci�em energicznie g�ow�.</p><p>��Nie naciskaj, Mecjo.</p><p>��Powiedz mi, prosz�!</p><p>Westchn��em.</p><p>��To by�a garota. Prosty przyrz�d, kt�ry nie s�u�y do niczego innego poza zabijaniem.</p><p>��Pompejusz m�wi�, �e zostawi� j� tobie, bo mo�e ci si� przyda� w �ledztwie. Nawet sobie nie wyobra�am, jak takie co� wygl�da.</p><p>��To kij d�ugo�ci mojego przedramienia, ale nie tak gruby, z otworami wywierconymi na obu ko�cach. Troch� d�u�szy kawa�ek mocnego sznura przewleka si� przez te otwory i zawi�zuje sup�y, aby si� nie wysun�� z powrotem.</p><p>��Jak to dzia�a?</p><p>��Prosz�, Mecjo�</p><p>��M�w!</p><p>��Zarzucasz sznur cz�owiekowi na szyj�, po czym zaciskasz go przez kr�cenie kijkiem.</p><p>��Pompejusz m�wi�, �e morderca zostawi� to na nim.</p><p>��S� sposoby na umocowanie kija sznurem tak, by ofiara nie mog�a go zdj��.</p><p>Kobieta dotkn�a kremowej sk�ry na w�asnej szyi.</p><p>��Widzia�am �lady. � Tym razem jej oczy b�yszcza�y od �ez. � Teraz rozumiem. Kiedy go znalaz�e� z t� garot� na szyi, jak wygl�da�a jego twarz?</p><p>Spu�ci�em oczy.</p><p>��Tak samo jak teraz.</p><p>��Ale nie chcesz mi spojrze� w oczy, kiedy to m�wisz. A m�g�by� popatrze� na mojego syna?</p><p>Usi�owa�em zmusi� si� do zerkni�cia na Numeriusza, ale nie mog�em.</p><p>��Musia� wygl�da� strasznie, skoro zrobi�o to takie wra�enie na m�czy�nie z twoim do�wiadczeniem.</p><p>��Tak, nie�atwo by�o na niego patrze�.</p><p>Zamkn�a oczy. Rz�sy jej zwilgotnia�y, zamruga�a wi�c kilkakrotnie, a� si� pozby�a �ez.</p><p>��Dzi�kuj� ci. Musia�am si� dowiedzie�, jak umar�. Teraz mog� przej�� do pytania: dlaczego? I z czyjej r�ki? Pompejusz m�wi, �e zarabiasz na �ycie, odpowiadaj�c na takie pytania.</p><p>��Tak by�o.</p><p>��Powiedzia� te�, �e nam pomo�esz.</p><p>��Nie da� mi wyboru � odrzek�em.</p><p>Unios�a brwi. No tak, ona nie zadowoli si� niepe�n� odpowiedzi�, pomy�la�em.</p><p>��Czy� Wielki nie powiedzia� ci, �e zmusi� mnie do przyj�cia tego obowi�zku?</p><p>��Nie. Nigdy nie pytam go o metody, jakimi si� pos�uguje. Wi�c jak, pomo�esz nam?</p><p>Pomy�la�em o Dawusie i Dianie oraz o Cykatriksie �pilnuj�cym� mojego domu.</p><p>��Zrobi�, co musz�, �eby zadowoli� Pompejusza � odrzek�em.</p><p>Mecja skin�a g�ow�.</p><p>��Jest jeszcze co�� � Zawaha�a si�. � Co�, o czym nie mog�am powiedzie� Pompejuszowi.</p><p>��Jaka� tajemnica? Wszystko, co powiesz, mo�e trafi� do jego ucha. Nie mog� obieca�, �e nie.</p><p>��Je�li co� mia�oby si� wyda�, Numeriusz i tak ju� poni�s� konsekwencje. � Mecja wzruszy�a niepewnie ramionami. � Nie wiem nawet, czy to co� wa�nego. Ot, matczyne podejrzenia�</p><p>��Co masz na my�li?</p><p>��Mi�dzy Numeriuszem i Pompejuszem nie by�o tak dobrze, jak by si� mog�o wydawa�.</p><p>��Tw�j syn by� jednym z faworyt�w Wielkiego, prawda?</p><p>��Tak, Pompejusz bardzo go lubi�, a on odp�aca� mu lojalno�ci�. Ale w ostatnich miesi�cach� � Mecja sama poruszy�a ten temat, ale najwyra�niej niech�tnie o tym m�wi�a. � Ostatnio� w miar� jak sytuacja stawa�a si� coraz bardziej napi�ta, a debaty w senacie coraz ostrzejsze� kiedy sta�o si� jasne, �e mo�e doj�� do wojny i to wkr�tce� Zacz�am my�le�, �e Numeriusz mo�e nie by� tak lojalny wobec Pompejusza, jak wszyscy s�dzili�my.</p><p>��C� wywo�a�o te w�tpliwo�ci?</p><p>��On by� w co� zamieszany. Trzyma� to w tajemnicy. By�y te� pieni�dze�</p><p>��Tajemnice i pieni�dze. Chcesz powiedzie�, �e by� szpiegiem?</p><p>��Szpiegiem albo czym� gorszym.</p><p>Teraz to ona nie mog�a patrze� mi w oczy ani te� na mary, na kt�rych spoczywa�o cia�o jej syna.</p><p>��Co to znaczy? � spyta�em �agodnie.</p><p>��Znalaz�am w jego pokoju szkatu�k� pe�n� z�otych monet, tak ci�k�, �e nie mog�am jej unie��. Nie jeste�my i nigdy nie byli�my bogaci, pomimo naszych koligacji z Pompejuszem. Nie mog�am si� domy�li�, sk�d u Numeriusza tyle pieni�dzy.</p><p>��Kiedy to by�o?</p><p>��Jaki� miesi�c temu. Pami�tam, �e tego dnia jeden z trybun�w� pies �a�cuchowy Cezara, Marek Antoniusz�wyg�osi� w senacie t� okropn� mow� przeciw Pompejuszowi, o�mieszaj�c ca�� jego karier�, domagaj�c si� amnestii dla wszystkich przest�pc�w politycznych wygnanych z miasta wskutek jego reform. M�wi�, �e �ka�dy uczciwy, a wygnany Rzymianin musi wr�ci� i odzyska� sw�j maj�tek, cho�by kosztem wojny!� Widzisz? Nawet kobieta mo�e nad��a� za polityk�.</p><p>��I to lepiej od wielu m�czyzn, jestem pewien � przytakn��em. � Ale co z tym z�otem?</p><p>��Tamtego wieczoru zapyta�am syna, sk�d je ma. Zaskoczy�am go tym, by� bardzo zmieszany. Nie chcia� odpowiedzie�, a gdy nalega�am, potraktowa� mnie� ostro. To wtedy si� zorientowa�am, �e dzieje si� co� bardzo niedobrego. Nigdy si� nie k��cili�my, byli�my sobie bardzo bliscy. A po �mierci m�a� Numeriusz przypomina� mi go najbardziej spo�r�d moich syn�w. To, �e mia� przede mn� tajemnice, bardzo mnie zabola�o i zaniepokoi�o. W mie�cie wrza�o, a on sk�d� zdobywa� pieni�dze i odmawia� wyja�nie�, zachowuj�c si� jak winny, kiedy go o to zagadn�am�</p><p>��Winny?</p><p>��Powiedzia�, �e Pompejusz nie mo�e si� o tym z�ocie dowiedzie�. Widzisz wi�c, �e to nie od niego je dostawa�. Od kogo zatem? I dlaczego mia�o to by� ukrywane przed Pompejuszem? Powiedzia�am mu, �e mi si� to nie podoba. Zarzuci�am mu, �e wpl�ta� si� w co� niebezpiecznego.</p><p>��I co on na to?</p><p>��Powiedzia�, �ebym si� nie martwi�a, �e wie, co robi. Zupe�nie za�lepiony! Ka�dy m�czyzna ze strony jego ojca jest taki sam. Jeszcze nie spotka�am Pompejusza, kt�ry by si� nie uwa�a� za niezniszczalnego.</p><p>��Przychodzi�o ci do g�owy, czym on si� mo�e zajmowa�?</p><p>��Nic konkretnego. Wiedzia�am, �e Magnus uczyni� go zaufanym kurierem. Dlaczego nie mia�by mu ufa�? Bywa� u nas cz�sto, patrzy�, jak Numeriusz z ch�opca zmienia si� w m�czyzn�. Zawsze wyr�nia� go w�r�d innych krewnych z tego pokolenia. Teraz jednak wszystko jest pokr�cone, �wiat stan�� na g�owie. M�odzie� nie ma poj�cia, co to znaczy by� Rzymianinem. Ka�dy widzi tylko czubek swego nosa, nawet rodzin� spychaj�c na dalszy plan. Z prowincji nap�ywa tyle pieni�dzy, korumpuj�c wszystko i wszystkich. M�odzi s� zagubieni�</p><p>Mecja ucieka�a w uog�lnienia; �atwiej by�o jej m�wi� o problemach Rzymu ni� o w�asnych. Skin��em g�ow�, zach�caj�c j� do kontynuowania:</p><p>��M�wi�c, �e Numeriusz by� zaufanym kurierem Pompejusza, masz na my�li, �e Wielki powierza� mu tajne informacje.</p><p>��Tak. � Zagryz�a warg�, a jej oczy zn�w zasz�y �zami. � Tajne informacje maj� swoj� warto��, prawda? Ludzie s� gotowi p�aci� za nie z�otem.</p><p>��Mo�liwe � odrzek�em ostro�nie. � Powiedzia�a�, �e znalaz�a� szkatu�k� pe�n� z�ota. A nie natrafi�a� na inne szkatu�ki z niespodziankami?</p><p>��Jakimi niespodziankami?</p><p>��Je�li Numeriusz by� w posiadaniu cennych sekret�w� dokument�w� to musia� je gdzie� trzyma�.</p><p>��Nie, znalaz�am tylko z�oto.</p><p>��A potem te� sprawdza�a�? To znaczy, po� � Zerkn��em w stron� mar.</p><p>��Ca�� wczorajsz� noc nie spa�am. Przeszukiwa�am dom pod pozorem pomocy bratu i m�odszym synom w pakowaniu rzeczy. Je�li w domu kry�y si� niespodzianki, jak to nazwa�e�, wola�am znale�� je sama, zanim zrobi to m�j brat czy Pompejusz� albo zab�jca mego syna. � Westchn�a ze znu�eniem. � Uwa�asz to za pewne, co? Wed�ug ciebie Numeriusz by� szpiegiem. To ci� nawet nie szokuje.</p><p>��Jak powiedzia�a�, �yjemy w �wiecie wywr�conym do g�ry nogami. Ludzie staj� si� zdolni do� wszystkiego. Nawet dobrzy ludzie.</p><p>��M�j syn by� szpiegiem. No, powiedzia�am to w ko�cu g�o�no� po raz pierwszy. Przysz�o mi to �atwiej, ni� si� obawia�am. Ale powiedzie� reszt� nazwa� go�</p><p>��Zdrajc�? Mo�e nim nie by�. Mo�e szpiegowa� dla Pompejusza, a nie przeciw niemu.</p><p>��Dlaczego wi�c si� upiera�, aby nic mu nie m�wi� o z�ocie? Nie, jestem pewna, �e robi� co� za plecami Pompejusza.</p><p>��I my�lisz, �e z tego powodu zgin��?</p><p>��A z jakiego? Nie mia� osobistych wrog�w.</p><p>��Chyba �e mia� przed tob� jeszcze inne tajemnice.</p><p>Wbi�a we mnie tak intensywne spojrzenie, �e a� dreszcz przebieg� mi po grzbiecie. Mia�em wra�enie, �e w atrium nagle powia� mro�ny wiatr. �wiat�o wpadaj�ce przez dachowe okno jakby jeszcze przyblak�o, zmieniaj�c si� w niepewny, mi�kki poblask nie rzucaj�cy nawet cieni. Numeriusz, bezkrwisty i bia�o odziany, przypomina� pos�g z ko�ci s�oniowej.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 6</p></title><p>Kiedy wraca�em od Mecji, atmosfera na Forum by�a jeszcze bardziej gor�czkowa, ludzie mocniej zdenerwowani, a plotki coraz niewiarygodniejsze. Przed �wi�tyni� Westy jaki� starzec z�apa� mnie za rami�.</p><p>��S�ysza�e� ju�? � zakrzykn��. � Cezar jest ju� u bramy Kolli�skiej!</p><p>��To dziwne � odpar�em. � Przed chwil� jaki� sprzedawca ryb powiedzia� mi, �e w�a�nie podchodzi pod Kape�sk�, po przeciwnej stronie miasta, na czele armii Gal�w i niesie na tyce g�ow� Pompejusza.</p><p>Starzec zatrz�s� si� ze zgrozy.</p><p>��A wi�c jeste�my otoczeni! Wspom� nas, Jowiszu! Pobieg� gdzie�, zanim zd��y�em cokolwiek powiedzie�.</p><p>Chcia�em go tylko uspokoi� tym �artem, on za� uwierzy� w obie plotki i ruszy� g�osi� z�owrog� nowin�, �e los Rzymu jest ju� przes�dzony. Poszed�em w swoj� stron�. Zn�w nie mia�em z sob� nikogo. Mecja zaoferowa�a mi swego pos�a�ca dla ochrony, ale odm�wi�em. Mog�em skorzysta� z jego towarzystwa w drodze do jej domu, ale z powrotem to ju� inna sprawa. Jej brat i synowie byli nieobecni, do ochrony pozostali jej tylko niewolnicy. Kt� mo�e wiedzie�, w co obr�ci si� praworz�dne dotychczas miasto za par� godzin, zw�aszcza je�eli pog�oski o nadci�ganiu Cezara oka�� si� prawdziwe?</p><p>Spod �wi�tyni Westy wida� by�o ju� Pochylni�, niewielk� uliczk� wspinaj�c� si� wprost pod strome zbocze Palatynu, Najkr�tsz� drog� ze wzg�rza na Forum. Teraz by�a zat�oczona, ale nie zablokowana. Ludzie szli ni� w obu kierunkach. Mimo to serce zabi�o mi mocniej, kiedy wszed�em w w�skie przej�cie mi�dzy �wi�tyni� Kastora i Polluksa a domem westalek. Nie widzia�em �adnych �lad�w po porannej panice, dop�ki nie skr�ci�em w lewo na Pochylni�. Wzdrygn��em si�, ujrzawszy krew na bruku, rozmazan� setkami st�p. Przypomnia�a mi si� krzycz�ca kobieta; a wi�c kto� jednak zosta� wtedy stratowany przez t�um. Przyspieszy�em kroku i ruszy�em pod g�r�.</p><p>Miejscami pochylnia przypomina tunel, tak g�sto splecione s� nad ni� ga��zie rosn�cych po obu stronach drzew. W�a�nie w jednym z takich zaro�ni�tych przej�� po raz drugi w ci�gu ostatnich dw�ch dni wydawa�o mi si�, �e widz� przed sob� Tirona. Nie widzia�em twarzy m�czyzny, jedynie ty� jego g�owy. Wspinaczka musia�a go rozgrza�, �ci�ga� bowiem w marszu ciemn� opo�cz�, ods�aniaj�c zielon� tunik�. Co� w jego ruchach pobudzi�o moj� pami��; ogarn�o mnie to niepokoj�ce, silne, a zarazem ulotne uczucie, jakiego czasami doznajemy, m�wi�ce nam, �e prze�ywamy co�, czego ju� raz do�wiadczyli�my. Mo�e kiedy�, trzydzie�ci lat temu, szed�em t�dy z Tironem i widzia�em, jak w identyczny spos�b zrzuca z ramion p�aszcz? A mo�e to tylko wyobra�nia p�ata mi figle? Zestarza�e� si�, powiedzia�em sobie, brak ci tchu i plamy skacz� ci przed oczami, kiedy wpatrujesz si� w czyje� plecy w cieniu wielkiego drzewa w pochmurny dzie�. Z�udzenie, �e widz� starego przyjaciela, kt�ry oficjalnie jest setki mil st�d za morzem, nie jest warte nawet zastanowienia. Gdybym jednak zobaczy� twarz tego cz�owieka, przynajmniej m�g�bym si� przekona�, czy si� myl�</p><p>Przyspieszy�em kroku. Droga sta�a si� bardziej stroma i przed oczami ta�czy�o mi jeszcze wi�cej plamek. Inni przechodnie zas�aniali mi widok. Straci�em owego m�czyzn� z oczu i ju� my�la�em, �e go wi�cej nie zobacz�, ale wkr�tce zn�w mign�a mi w przedzie zielona tunika.</p><p>��Tironie! � zawo�a�em.</p><p>Czy on naprawd� przystan�� na moment, przechyli� g�ow�, a potem zn�w pospieszy� przed siebie, czy tylko mi si� zdawa�o?</p><p>��Tiro!</p><p>Tym razem cz�owiek w zielonej tunice z pewno�ci� nie przystan��. Raczej ruszy� pod g�r� jeszcze szybciej. Dotar� do szczytu znacznie wcze�niej ni� ja. Zanim ostatecznie znikn�� mi z oczu, mia�em wra�enie, �e skr�ca w prawo � w kierunku domu Cycerona.</p><p>Docz�apa�em w ko�cu na g�r� i przysiad�em ci�ko na pniu wiekowej morwy, zwalonej na pocz�tku zimy przez szczeg�lnie gwa�town� burz�. Majestatyczne drzewo ros�o tu wiele lat, na d�ugo przed moim zamieszkaniem na Palatynie. Z mojego ogrodu widzia�em nad dachem jego wierzcho�ek. Teraz ga��zie obci�to na opa�, ale sam pie� pozostawiono w�a�nie jako wygodne siedzisko dla odpoczynku po m�cz�cej drodze z Forum. Biedna stara morwo, pomy�la�em, niewiele ju� z ciebie po�ytku, ale na co� jednak si� przydajesz. Za�mia�bym si�, gdybym m�g� z�apa� oddech. Pompejusz oczekuje ode mnie wy�ledzenia mordercy, a ja nie nadaj� si� nawet do �ledzenia przechodnia na Pochylni.</p><empty-line/><p>Chmurny Cykatriks niech�tnie wpu�ci� mnie do mojego w�asnego domu.</p><p>��Masz go�cia � oznajmi� bezczelnym tonem, wion�c mi w twarz czosnkiem.</p><p>W ogrodzie zasta�em Bethesd� i Dian� z Aulusem w towarzystwie Ekona.</p><p>��Tato! � powita� mnie okrzykiem i u�ciskiem, od kt�rego niew�tpliwie mog� zosta� siniaki. � S�ysza�em w�a�nie, co si� sta�o z Dawusem. Oby Hades poch�on�� Pompejusza!</p><p>��Nie tak g�o�no. Jego cz�owiek jest tylko o kilka krok�w st�d.</p><p>��Tak, widzia�em go u wej�cia. Mama i Diana te� mi to wyja�ni�y. �ajdak z tego Pompejusza.</p><p>��M�w�e ciszej.</p><p>Eko jednak chyba specjalnie podni�s� g�os, �eby Cykatriks go s�ysza�.</p><p>��To absurdalne, �eby obywatel musia� we w�asnym domu szepta� za ka�dym razem, kiedy wymienia imi� tak zwanego Wielkiego!</p><p>Nie pami�ta�em, kiedy ostatni raz widzia�em mego zr�wnowa�onego zazwyczaj syna w takim wojowniczym nastroju. Obecny kryzys wszystkich prowokowa� do niecodziennych reakcji.</p><p>��Nie zabra�e� z sob� Menenii i bli�niak�w? � spyta�em.</p><p>��Przez t� t�uszcz� na Forum? Nie, zosta�y bezpieczne w domu.</p><p>��Jak one to wszystko znosz�?</p><p>��Tytus i Tytania s� ju� wystarczaj�co bystrzy, by wiedzie�, �e dzieje si� co� z�ego. Nie da si� wiele ukry� przed dw�jk� jedenastolatk�w. Ale naprawd� nie rozumiej�, o co chodzi ani co si� mo�e sta�.</p><p>��Nie jestem pewien, czy ktokolwiek to rozumie, nawet Cezar i Pompejusz. A ich mama?</p><p>��Pogodna jak powierzchnia jeziora Alba, mimo �e i w�r�d Meneniusz�w jedni s� za Pompejuszem, inni za Cezarem, reszta stara si� znale�� jak�� nor� i przeczeka� wszystko w ukryciu. Ale nie martw si� o nas, tato. Po rozruchach klodian po�wi�ci�em wiele wysi�ku i pieni�dzy, �eby umocni� nasz� star� rodow� siedzib�. Jest teraz jak forteca, tyle tam sztab na drzwiach i szpikulc�w wok� dachu. Ale s�ysz�, �e i tobie przyda�oby si� jakie� zabezpieczenie dachu przed wspinaczami? � Popatrzy� w g�r�, omiataj�c spojrzeniem obw�d dachu. � Z�a wiadomo�� o tym krewniaku Pompejusza. No i ten oburzaj�cy post�pek Wielkiego� wykorzysta� t� tragedi�, aby zmusi� ci� do wsp�pracy i wr�cz porwa� Dawusa�</p><p>��Co si� sta�o, to si� nie odstanie � mrukn��em.</p><p>Eko skin�� g�ow�.</p><p>��Po prostu jeszcze jedna zagadka do rozwi�zania, co? Zawsze mi powtarza�e�, �e nie ma czego� takiego jak du�y problem, tylko wiele drobnych problemik�w przeplecionych jak w�z�y na linie. Wystarczy zacz�� od jednego ko�ca, a dojdzie si� do drugiego. Niez�a zasada, kiedy ca�y �wiat si� wali. Od czego wi�c zaczynamy?</p><p>��Ty zaczniesz od powrotu do Menenii i dzieci. Szykuje si� niebezpieczna noc.</p><p>��Ale co z naszym problemem?</p><p>��Usatysfakcjonowanie Pompejusza i odzyskanie Dawusa nie jest naszym problemem, Ekonie, tylko moim. Ja odpowiadam za to, co si� sta�o, i ja sam znajd� z tego wyj�cie.</p><p>��Tato, nie wyg�upiaj si� � odezwa�a si� Diana. � Eko b�dzie ci potrzebny do�</p><p>��Nie. Nie dam mu si� w to wpl�ta�. Jak dot�d ani Pompejusz, ani Cezar nie maj� �adnych roszcze� do Ekona. Utrzymajmy ten stan.</p><p>Eko potrz�sn�� g�ow� i zacz�� co� m�wi�, ale powstrzyma�em go, unosz�c d�o�.</p><p>��Nie, Ekonie. Masz w�asn� rodzin� i w�asne problemy. Kto wie, co nas czeka w nadchodz�cych dniach i miesi�cach? Najlepiej b�dzie, je�li pozostaniesz niezale�ny, dop�ki si� da. Na d�u�sz� met� mo�e to uratowa� nas wszystkich.</p><p>Widzia�em, �e nie przekona�o ich to, ale nawet w tak niekonwencjonalnej rodzinie jak nasza, tak oboj�tnej na �tradycyjne rzymskie warto�ci�, jak to uj�� nieboszczyk Numeriusz w swym zaszyfrowanym raporcie, s� chwile, w kt�rych wola <emphasis>pater familias </emphasis>nie podlega dyskusji. Ja sam nie widzia�em si� w roli surowego ojca na mod�� Katona Starszego, ale je�li okoliczno�ci mnie do tego zmuszaj�, potrafi� ca�kiem udatnie go zagra�. Eko i Diana pos�usznie zamilkli.</p><p>Pozosta�a dw�jka jednak nie by�a pod wra�eniem. Ma�y Aulus, zupe�nie nie zwracaj�cy na mnie uwagi, potkn�� si� o w�asn� nog� i upad� z p�aczem. Bethesda za� za�o�y�a r�ce na piersi i spojrza�a na mnie krzywo.</p><p>��A co z dzisiejsz� noc�? � spyta�a. � Je�li miasto jest tak niebezpieczne, jak m�wisz, to co mamy zrobi�? Bez Dawusa nie mamy ani jednego ochroniarza w domu, nie licz�c tego potwora, kt�rego zostawi� Pompejusz.</p><p>��W�tpi�, by ktokolwiek zdo�a� si� prze�lizn�� obok Cykatriksa niezauwa�ony, kochanie.</p><p>��Chyba �e przez dach, kochanie � odparowa�a z ironi�.</p><p>��Hmm� Mo�e Mopsus i Androkles mogliby przynajmniej stan�� na warcie � powiedzia�em z pow�tpiewaniem.</p><p>��Mog� ci przys�a� jednego z moich ludzi � zaoferowa� Eko. � M�g�by� postawi� go tu, w ogrodzie, albo na dachu.</p><p>��By�bym ci za to wdzi�czny. � Od�o�y�em na bok �przebranie� rzymskiego ojca z tak� ulg�, jakbym zsun�� ze st�p niewygodne buty.</p><p>��A je�li sprawy przybior� jeszcze gorszy obr�t? � Bethesda wci�� mia�a w�tpliwo�ci.</p><p>��Mo�e przeniesiemy si� wszyscy do domu Ekona na Eskwilinie, poniewa� jest �atwiejszy do obrony. Ale mam nadziej�, �e do tego nie dojdzie. Te pog�oski o Cezarze mog� si� mija� z prawd�. R�wnie dobrze m�g� si� ju� wycofa� z powrotem za Rubikon.</p><p>��Ale gdy tyle dom�w jest opuszczonych, czy nie mo�e doj�� do grabie�y? � spyta�a Diana, robi�c miny do Aulusa, by go jako� zaj��.</p><p>��Niekoniecznie. Bogaci w�a�ciciele zostawili w willach zarz�dc�w i gladiator�w, by chronili ich w�asno��. Kilku niedosz�ych rabusi�w wisz�cych na ga��ziach ulicznych drzew powinno wystarczy� do odstraszenia innych.</p><p>Bethesda unios�a dumnie g�ow�, m�wi�c:</p><p>��Rzym nie jest teraz lepszy od Aleksandrii z moich dzieci�cych lat. Ba! Jest jeszcze gorszy. Rozruchy, zab�jstwa, rewolty, jedno po drugim i ko�ca nie wida�!</p><p>��To si� pewnie sko�czy dopiero wtedy, kiedy albo Pompejusz, albo Cezar umrze � rzek� Eko. Tym razem zni�y� g�os bez upominania.</p><p>��Obawiam si�, �e wtedy si� dopiero zacznie � powiedzia�em. � Je�eli Cycero ma racj�, to nieuniknione, �e kt�ry� z nich zostanie dyktatorem i to nie na rok czy dwa, jak to zrobi� Sulla, ale do�ywotnio. Rzymianie mo�e zapomnieli, jak kierowa� republik�, ale z ca�� pewno�ci� nie mog� pami�ta�, jak wygl�da �ycie pod w�adz� kr�la. Koniec obecnego kryzysu mo�e oznacza� pocz�tek nowego, o wiele gorszego.</p><p>��W jakich czasach przyjdzie Aulusowi dorasta� � Diana westchn�a.</p><p>Przypomnia�em sobie, �e Cycero wyrazi� t� sam� obaw� wzgl�dem w�asnego, jeszcze nie narodzonego wnuka. Diana odwr�ci�a si� od synka, chowaj�c przed nim nagle p�yn�ce �zy, ale Aulusa nie tak �atwo oszuka�. Na jego buzi pojawi� si� wyraz niepewno�ci, szybko ust�puj�c p�aczliwemu grymasowi, a po chwili do cichego szlochu matki do��czy�o jego �a�osne zawodzenie. Bethesda podbieg�a do nich i przytuli�a oboje, nie omieszkawszy rzuci� mi ostrego spojrzenia.</p><p>Patrzyli�my na to z Ekonem w poczuciu bezsilno�ci. I c� po tak opiewanej w�adzy <emphasis>pater familias, </emphasis>skoro nie potrafi nawet powstrzyma� kobiety od p�aczu?</p></section><section><title><p>Rozdzia� 7</p></title><p>Jak si� okaza�o, Cezar nie podszed� pod mury Rzymu ani tego dnia, ani w ci�gu kilku nast�pnych. Resztka stycznia up�yn�a niepostrze�enie; ka�dy �wit przynosi� nowe plotki i panik�, ka�dy zmierzch roztapia� si� w nocy bez oddzia��w Cezara u bram. Z po�udnia nadesz�y wie�ci, �e Pompejusz po��czy� si� z lojalnymi legionami w Kapui, wyznaczy� Cycerona do zorganizowania obrony wzd�u� wybrze�y Kampanii i codziennie konsultowa� si� z konsulami i grup� senator�w, kt�rzy uciekli z miasta wraz z nim.</p><p>W Rzymie g��wnym tematem przez kilka dni by�a nale��ca do Cezara s�ynna szko�a gladiator�w w Kapui, znana z okrucie�stwa swych wychowank�w. Najpierw us�ysza�em, �e pi�� tysi�cy gladiator�w, kt�rym ich pan przyobieca� wolno��, wyrwa�o si� z jej mur�w, zmasakrowa�o wojska Pompejusza i teraz maszeruje na Rzym, aby do��czy� do Cezara. Potem gruchn�a wie��, �e Pompejusz uprzedzi� ten ruch swego przeciwnika, sam uwolni� gladiator�w i wcieli� ich do swej armii, co prawda wbrew gwa�townym sprzeciwom swych doradc�w, kt�rzy argumentowali, �e takie masowe wyzwolenie niewolnik�w w czasie kryzysu mo�e si� sta� niebezpiecznym precedensem. Ostatnia plotka, jaka si� rozesz�a po mie�cie, mniej interesuj�ca, za to najbardziej prawdopodobna, m�wi�a, �e szko�� rozwi�zano, a szkolonych niewolnik�w po prostu z ostro�no�ci rozes�ano do r�nych nowych pan�w.</p><p>Bethesda codziennie domaga�a si� ode mnie meldunku o moich poczynaniach w celu wyrwania Dawusa spod w�adzy Pompejusza. Wyja�ni�em jej, �e przeprowadzenie porz�dnego dochodzenia w sprawie tego zab�jstwa jest praktycznie niemo�liwe. Stronnicy i Pompejusza, i Cezara wyjechali z Rzymu, aby do��czy� do swych przyw�dc�w. Ka�dy, kto m�g� mie� wystarczaj�cy pow�d do zabicia Numeriusza albo zna� sprawc�, by� teraz w jednym z oboz�w, daleko od miasta. Moje t�umaczenie jej nie przekona�o.</p><p>��Pompejusz nie odda Dawusa, dop�ki nie odnajdziesz zab�jcy jego krewniaka. Je�li tobie brak energii, m�u, dlaczego nie poprosisz o to Ekona?</p><p>��Zdaje si�, �ono, �e twoim zadaniem jest dopilnowa�, aby dom by� ogrzany, a wszyscy domownicy nakarmieni, z czego, jak dot�d, wywi�zujesz si� doskonale, mimo brak�w na rynku i oburzaj�co wysokich cen produkt�w. Czy te obowi�zki to za ma�o, by� mia�a zaj�cie i trzyma�a si� z dala od moich spraw?</p><p>Ch��d pierwszych dni lutego jakby wkrad� si� mi�dzy nas i w domu zrobi�o si� niemal r�wnie zimno jak na dworze. Kryzys za� rozwija� si� w najlepsze.</p><empty-line/><p>Mimo oskar�e� Bethesdy nie by�em zupe�nie bezczynny. Gdyby Rzym por�wna� do ton�cego okr�tu, z kt�rego pasa�erowie, za�oga i kapitan uciekli, mo�na by rzec, �e szczury tym razem pozosta�y na pok�adzie. Szczury za� maj� zwykle bystre oczy i uszy. Odwo�a�em si� do dawnych znajomych i zapu�ci�em macki w miejskie niziny: mi�dzy drobnych z�odziejaszk�w, handlarzy truciznami, str�czycieli i karczmarzy, szukaj�c informacji na temat podejrzanych interes�w Numeriusza. Te kilka okruch�w wiedzy, jakie uda�o mi si� zgromadzi� (najcz�ciej po prostu je kupowa�em; ceny tego towaru by�y tak samo absurdalnie rozd�te jak ka�dego innego w Rzymie), by�y oderwane, z drugiej r�ki, w wi�kszo�ci niepewne i bezu�yteczne. Powtarzano mi to, co ju� wiedzia�em, mianowicie, �e Numeriusz sp�dza� wi�kszo�� czasu, wype�niaj�c zlecenia Pompejusza, dlatego cz�sto widywano go na Forum i na progach senator�w i zamo�nych kupc�w. Mia� szerokie kontakty w�r�d wp�ywowych obywateli. Przynajmniej czasami jednak ulubiony kuzyn Wielkiego odwiedza� te� o wiele ubo�sze dzielnice; kilku informator�w twierdzi�o, �e widywali Numeriusza wchodz�cego lub wychodz�cego z pewnego szczeg�lnie podejrzanego lokalu w dzielnicy obskurnych magazyn�w mi�dzy Forum a rzek�. Zna�em to miejsce z poprzednich dochodze�: nie mia�o �adnego szyldu, ale bywalcy m�wili o nim �Tawerna rozpusty�.</p><p>Ju� dawno tam nie zachodzi�em; ostatni raz sp�dzi�em tam wiecz�r dwa lata temu i to w towarzystwie Tirona, topi�cego w winie frustracj� po procesie Miltona. Gdy tego mro�nego popo�udnia pr�bowa�em odszuka� tawern�, nieomal zab��dzi�em w otaczaj�cym j� labiryncie w�skich uliczek. Kiedy trafi�em wreszcie na w�a�ciw�, bez problemu odnalaz�em wej�cie do lokalu: drog� wskazywa� stoj�cy na postumencie marmurowy fallus, a nad drzwiami wisia�a sm�tnie dymi�ca lampa o tym samym kszta�cie. Zastuka�em; otworzy�o si� ma�e okienko, a po chwili drzwi si� otworzy�y, ods�aniaj�c mi�sistego eunucha w obszernej bia�ej tunice, ostentacyjnie demonstruj�cego szklan� bi�uteri�. Na palcach l�ni�a mu t�cza r�nobarwnych pier�cieni, szyj� okala� sznur fa�szywych topaz�w, ametyst�w i szmaragd�w, a pod uszami dynda�y r�wnie zdobne kolczyki. Z d�ugiego, s�abo o�wietlonego pomieszczenia za jego plecami ni�s� si� ciep�y zapach zagrzybionego drewna, smolistego dymu i kwa�nego wina. Moim nieprzystosowanym do ciemno�ci oczom tawerna jawi�a si� czarna jak jaskinia.</p><p>��Obywatelu! � Eunuch powita� mnie z�batym u�miechem. � Czy ja ci� znam?</p><p>��W�tpi�. Ty nie wygl�dasz znajomo. Zdaje si�, �e tawerna zmieni�a w�a�ciciela?</p><p>��Tak jest! A ty bywa�e� tu wcze�niej?</p><p>��Raz czy dwa.</p><p>��O, przekonasz si�, �e teraz jest tu znacznie lepiej. Wejd�, prosz�!</p><p>Wszed�em wi�c, a on natychmiast zatrzasn�� za mn� drzwi.</p><p>��Zabawne� �mierdzi tu tak samo jak przedtem � zauwa�y�em, marszcz�c nos. � Ten sam gryz�cy dym, to same pod�e wino plami�ce pod�og�.</p><p>U�miech eunucha zwi�d�. Tymczasem zd��y�em si� ju� przyzwyczai� do panuj�cego wewn�trz p�mroku. O par� krok�w za gospodarzem opiera�a si� o �cian� znudzona rudow�osa dziewczyna. Nie by�a mi obca; Ipsytylla by�a sta�ym elementem w �Tawernie rozpusty� ju� przed sze�ciu laty, kiedy po raz pierwszy tu trafi�em, przywiedziony przez pijanego poet� Katullusa. W pomara�czowym blasku lampy wci�� wygl�da�a stosunkowo m�odo i �wie�o, co by�o �ywym dowodem na fatalne o�wietlenie lokalu.</p><p>��Nawet dziewczyny s� te same! � doda�em.</p><p>Eunuch wzruszy� ramionami.</p><p>��Liczba przyjemno�ci, jakich mo�emy zazna� w tym �yciu, obywatelu, jest ograniczona. Ale daj� s�owo, �e za to znajdziesz je tu wszystkie� za pieni�dze oczywi�cie.</p><p>��Najbardziej potrzebuj� informacji. Znajd� je tu tak�e� za pieni�dze?</p><p>Odpowiedzia� mi wymownym uniesieniem brwi.</p><p>Opu�ci�em tawern�, nie zaznawszy ani jednej ze zwyk�ych dost�pnych przyjemno�ci, za to z kilkoma intryguj�cymi nowinami. Numeriusz Pompejusz rzeczywi�cie by� tu cz�stym go�ciem. Eunuch zna� go z widzenia, s�ysza� te� o jego �mierci. Jak mi powiedzia�, Numeriusz zawsze przychodzi� i wychodzi� sam, zawsze siadywa� w tym samym k�cie. Czasami spotyka� si� z kim�, ale kto to by� i o czym rozmawiali, tego mi powiedzie� nie m�g�. Z zasady nigdy nie pods�uchuje go�ci, towarzysze Numeriusza za� byli tu obcy, nigdy te� nie zjawiali si� drugi raz� z wyj�tkiem jednego.</p><p>��Tak, pami�tam � m�wi�. � Pewnego dnia Numeriusz siedzia� przy stole z tym Soskarydesem.</p><p>��Soskarydesem?</p><p>��Dziwne imi�, co? Chyba greckie. Z Aleksandrii. �niady, brodaty kurdupel. Zachodzi do nas od paru miesi�cy. To filozof, podobno nawet s�awny, je�li wierzy� temu, co sam o sobie m�wi. Mo�e go znasz, obywatelu?</p><p>��Na pewno nie.</p><p>��Numeriusz go zna�. Tego dnia d�ugo siedzieli razem, pili i dyskutowali.</p><p>��Kiedy to by�o?</p><p>��Zaraz, niech pomy�l� No, tu� przed ucieczk� Pompejusza z miasta, czyli pewnie z dzie� lub dwa, zanim Numeriusza zamordowali.</p><p>Kiwn��em g�ow�, powtarzaj�c z cicha imi� Soskarydesa. By�em pewien, �e nigdy dot�d o nim nie s�ysza�em. Filozof� �niady, brodaty kurdupel�</p><p>Eunuch, g�adz�cy czule do�� ju� p�kat� sakiewk�, a� si� pali� do pomocy.</p><p>��Jak m�wi�em, ten Soskarydes cz�sto tu bywa � rzek�. � Kiedy si� zjawi, czy mam mu powiedzie�, �e go szuka�e�, obywatelu?</p><p>Pokr�ci�em g�ow�.</p><p>��Ja? Mnie tu nigdy nie by�o � powiedzia�em, podaj�c mu jeszcze jedn� monet�, aby na pewno zrozumia�.</p><empty-line/><p>Po mojej wizycie w �Tawernie rozpusty� nasta� kilkudniowy okres burzliwej pogody, tak paskudnej, �e nikt nie wychyla� nosa na ulic�, nawet Forum by�o puste. Sp�dzi�em te dni w swoim gabinecie, czytaj�c dzie�a filozoficzne. W rzadkich chwilach, kiedy si� przeja�nia�o, spacerowa�em po ogrodzie z g�ow� zadart� ku nieodgadnionemu obliczu mojej br�zowej Minerwy. Bogini by�a jedynym �wiadkiem �mierci Numeriusza, s�ysza�a jego ostatnie s�owa, widzia�a twarz mordercy.</p><p>��Co mam teraz zrobi�? � pyta�em j�.</p><p>Nie dawa�a znaku, �e s�yszy, co m�wi�.</p><empty-line/><p>Burza min�a. Dwa dni po idach lutowych wybra�em si� na Forum po naj�wie�sze plotki. Na naleganie Bethesdy zabra�em ze sob� Mopsusa i Androklesa, aby da� im sposobno�� wy�adowania energii nagromadzonej przez kilka dni przymusowego siedzenia w domu. Kiedy szli�my w d� Pochylni�, zbiegali daleko przede mnie i wracali, robi�c sobie z tego �wietn� zabaw�. Zm�czy�em si� samym patrzeniem na nich.</p><p>Pojawiaj�ce si� przedtem codziennie plotki o rych�ym zaj�ciu Rzymu przez Cezara usta�y. Wiarygodne �r�d�a podawa�y, �e przebywa on teraz na p�nocnym wschodzie, gdzie� na wybrze�u Adriatyku. Podda�a mu si� ca�a prowincja Picenum. M�wiono, �e ludno�� miast, przez kt�re przeje�d�a�, wita�a go entuzjastycznie, zanosz�c do� mod�y jak do boga. Cezar pozostawi� w co wa�niejszych strategicznie miejscowo�ciach swoje garnizony, a sam ci�gn�� na po�udnie, gdzie Pompejusz i lojali�ci zaj�li Apuli�, ale ich si�y by�y rozdwojone. Lucjusz Domicjusz Ahenobarbus, kt�ry na mocy uchwa�y senatu mia� z pocz�tkiem roku zast�pi� Cezara na stanowisku namiestnika Galii, okupowa� le��ce w centralnej cz�ci Italii, zaledwie o siedemdziesi�t pi�� mil od Rzymu, miasto Korfinium, z trzydziestoma kohortami, ��cznie licz�cymi osiemna�cie tysi�cy �o�nierzy. Pompejusz tymczasem przesun�� si� dalej na po�udnie. Mi�dzy obu wodzami trwa�o co� w rodzaju przeci�gania liny; Domicjusz chcia�, �eby Pompejusz do��czy� do niego w Korfinium, ten za� domaga� si� od niego opuszczenia miasta i wzmocnienia jego w�asnych si�.</p><p>Gdyby Domicjusz wygra�, czy decyduj�ca bitwa mi�dzy Cezarem a po��czon� armi� lojalist�w rozegra�aby si� pod Korfinium? A mo�e raczej stronnicy Pompejusza wycofaliby si�, porzucaj�c miasto? Gdyby tak si� sta�o, wystarczy rzut oka na map�, �eby sobie wyobrazi�, jak legiony Cezara nieub�aganie spychaj� Pompejusza na po�udnie a� po obcas �italskiego buta�, do portu Brundyzjum. Kr��y�y nawet plotki, �e Wielki ju� koncentruje tam okr�ty, od pocz�tku wola� bowiem uciec za Adriatyk, do Dyrrachium, ni� stawi� czo�o rywalowi.</p><p>Dziwnie si� czu�em, s�uchaj�c takich dywagacji strategicznych w wykonaniu prostych obywateli w kolejce po nadpsute oliwki i czerstwy chleb. Omawianie bitew i ruch�w wojsk w dalekich prowincjach nie by�o niczym wyj�tkowym, ale nigdy nie dotyczy�o to ziem italskich, nigdy te� nie wa�y� si� los samego Rzymu.</p><p>Zacz�o znowu m�y�. Stwierdzi�em, �e mam ju� dosy� Forum. Ruszy�em ku Pochylni, a Mopsus i Androkles znowu rado�nie biegali wok� mnie. W po�owie zbocza, pod koron� roz�o�ystej morwy, kt�ra jak parasol os�oni�a mnie przed dokuczliw� m�awk�, przypadkiem spojrza�em w g�r�. Czy�bym traci� zmys�y, czy te� znowu powtarza� si� �w dziwny incydent? Przed sob� ujrza�em znajom� sylwetk�, ale tym razem m�czyzna w zielonej tunice narzuca� na ramiona opo�cz�, zamiast j� zdejmowa�.</p><p>��Ch�opcy! � zawo�a�em. � Widzicie tego samotnego go�cia przed nami?</p><p>Obaj jednocze�nie kiwn�li g�owami.</p><p>��P�jdziecie za nim, ale nie za blisko! Nie chc�, aby si� zorientowa�, �e go �ledzicie. Poradzicie sobie?</p><p>��Ja tak � zapewni� Mopsus, stukaj�c si� kciukiem w pier�.</p><p>��Ja te�! � spiesznie dorzuci� Androkles.</p><p>��To dobrze. Kiedy dotrze do swego celu, jeden z was znajdzie sobie kryj�wk�, �eby go obserwowa�, a drugi przybiegnie mnie zawiadomi�. A teraz zmykajcie!</p><p>Ruszyli �wawo. Kiedy zbli�yli si� do �ledzonego m�czyzny, rozdzielili si� i poszli obiema stronami uliczki, niczym dwa szakale poluj�ce w zespole. Ca�a tr�jka kolejno dotar�a na szczyt i znikn�a mi z oczu. Opar�em si� pragnieniu przyspieszenia kroku i szed�em swoim tempem, gwi�d��c pod nosem zabawn� egipsk� melodi�, jedn� z tych, kt�re Bethesda zwyk�a nuci�, kiedy jeszcze by�a moj� niewolnic�, a nie �on�, i nie mia�a nikogo do pomocy przy pracach domowych. Ech, szcz�liwe dni, mrukn��em do siebie. Wtedy w�a�nie pierwszy raz spotka�em Tirona.</p><p>Dowlok�em si� w ko�cu do wylotu Pochylni. Pie� zwalonej morwy by� schowany przed deszczem, usiad�em wi�c na nim, by zaczeka�. Je�li si� nie myli�em, cz�owiek w ciemnej opo�czy nie szed� daleko i wkr�tce kt�ry� z ch�opak�w powinien przybiec z wie�ciami. Czeka�em jednak d�u�ej, ni� si� spodziewa�em. W ko�cu zacz��em si� zastanawia�, czy mimo wszystko mi si� to nie przywidzia�o i czy nie wys�a�em malc�w na pr�no.</p><p>M�awka usta�a. Podnios�em si� i ruszy�em w kierunku willi Cycerona. Przysz�o mi na my�l, �e je�li m�czyzna nie jest tym, za kogo go wzi��em, by� mo�e wystawi�em ch�opc�w na niebezpiecze�stwo. Kryzys wszystkim nadszarpn�� nerwy i nawet szacowny obywatel mo�e zareagowa� w nieprzewidziany spos�b, odkrywszy, �e jest �ledzony przez dw�jk� nieznanych ma�ych niewolnik�w.</p><p>Poszed�em kraw�dzi� wzg�rza niemal pod dom Cycerona i zatrzyma�em si� na pustej uliczce. Wok� nie by�o �ywego ducha. A zatem by�em w b��dzie, pomy�la�em� i w tej samej chwili us�ysza�em sykni�cie gdzie� z przeciwnej strony ulicy, z k�py cedr�w i cyprys�w.</p><p>��Panie! Tutaj!</p><p>Zerkn��em w niskie zaro�la mi�dzy drzewami.</p><p>��Nie widz� was.</p><p>��Pewnie, �e nie. Pan kaza� si� ukry� � odpowiedzia� g�os Mopsusa.</p><p>��M�wi�, �e to ja mam si� ukry�! � zaprotestowa� Androkles.</p><p>��Nie, ja, a ty mia�e� biec z wiadomo�ci�.</p><p>��Nie, to ty mia�e� biec, a ja zosta� na czatach!</p><p>��Ch�opcy! � przerwa�em t� wymian� zda�. � Wychod�cie mi stamt�d obydwaj.</p><p>Z krzak�w wychyli�y si� dwie g�owy z ga��zkami i je�ynami w zmierzwionych w�osach.</p><p>��Prawda, panie, �e to ja mia�em obserwowa�, a Androkles wr�ci� do ciebie z wiadomo�ci�? � spyta� Mopsus.</p><p>Westchn��em ci�ko.</p><p>��Meto zawsze powtarza, �e jedn� z cech wielkiego wodza jest to, �e nigdy nie wydaje dwuznacznych rozkaz�w. Najwyra�niej nie jestem Cezarem, A wy dwaj jeste�cie gorsi od Pompejusza i Ahenobarbusa, wyk��caj�c si� w ten spos�b, zamiast robi� co trzeba.</p><p>��S�ysza�e�? � Mopsus zwr�ci� si� do m�odszego brata. � Pan por�wna� ciebie do Czerwonobrodego, a mnie do Wielkiego!</p><p>��Nieprawda! To ja jestem Pompejusz, a ty Domicjusz!</p><p>��Ch�opcy, dosy� tego! M�wcie, gdzie poszed� ten go�� i co widzieli�cie.</p><p>��Szli�my za nim a� tutaj, do domu pana Cycerona � pospieszy� z odpowiedzi� Androkles, pragn�c uprzedzi� brata.</p><p>��I wszed� do �rodka?</p><p>��Niezupe�nie�</p><p>��Oni spu�cili z dachu drabin� i on po niej wszed� na dach, a potem drabin� wci�gn�li z powrotem � wyja�ni� Mopsus.</p><p>Skin��em g�ow�.</p><p>��Dobrze si� spisali�cie. Lepiej w ka�dym razie od Pompejusza i Domicjusza. A teraz zmykajcie do domu.</p><p>��Jak to, panie? Mamy ci� tu zostawi� samego? A mo�e ten cz�owiek jest strasznie niebezpieczny? Mo�e to z�odziej albo morderca?</p><p>��My�l�, �e nie. � U�miechn��em si� na my�l o �agodnym molu ksi��kowym Tironie w roli zab�jcy.</p><p>Kiedy malcy odeszli, zastuka�em do drzwi. Nikt nie otwiera�, cofn��em si� wi�c na �rodek ulicy i spojrza�em na dach, ale i tam nie by�o znak�w �ycia. Za�omota�em wi�c znowu, a� w ko�cu otworzy�o si� ma�e okienko w drzwiach i wyjrza�o przez nie czyje� br�zowe oko.</p><p>��Nikogo nie ma! � wychrypia� m�ski g�os.</p><p>��Ty jeste� � odpar�em.</p><p>��Ja si� nie licz�. Pana nie ma. Dom jest zamkni�ty.</p><p>��Nie szkodzi. Mam interes do kogo�, kto jest w �rodku.</p><p>Oko znikn�o i pojawi�o si� znowu po d�ugiej chwili.</p><p>��Kto�</p><p>��Nazywani si� Gordianus. Cycero mnie zna. By�em u niego w nocy przed jego wyjazdem.</p><p>��Wiemy, kim jeste�. Z kim chcesz si� widzie�?</p><p>��Z cz�owiekiem, kt�ry tu przyby� kr�tko przede mn�. Tym, kt�rego wpu�cili�cie po drabinie przez dach.</p><p>��Nie ma tu nikogo takiego.</p><p>��Wi�c mo�e by� to duch?</p><p>��By� mo�e.</p><p>��Dosy� tych �art�w. Powiedzcie Tironowi, �e musz� si� z nim widzie�.</p><p>��Tironowi? Ale� sekretarz pana jest w Grecji. Za s�aby na podr� do�</p><p>��Znam t� �piewk�! Wiem, �e on tu jest. Powiedz mu, �e Gordianus chce z nim rozmawia�.</p><p>Oko zn�w znikn�o i nie by�o go bardzo d�ugo. Wspi��em si� na palce i usi�owa�em zajrze� do �rodka przez okienko, ale zobaczy�em tylko cienie. Po chwili co� si� w�r�d nich poruszy�o. Odsun��em si�, a do okienka wr�ci�o znajome br�zowe oko.</p><p>��Nie, tu nie ma �adnego Tirona.</p><p>Za�omota�em w drzwi. Oko mrugn�o zaskoczone i znikn�o znowu.</p><p>��Tironie! � krzykn��em na ca�y g�os. � Wpu�� mnie! B�d� tu sta� i wykrzykiwa� twoje imi� tak d�ugo, a� ka�dy pozosta�y w Rzymie nieszcz�nik si� dowie, �e wr�ci�e�! Tiro! Tiro!</p><p>Z okienka dobieg�o mnie sykni�cie.</p><p>��Dobrze ju�, dobrze! Przesta� krzycze�!</p><p>��No to otwieraj drzwi.</p><p>��Nie mog�.</p><p>��Co takiego? Tiro!!!</p><p>��Cicho! Nie mog� otworzy� drzwi.</p><p>��Dlaczego?</p><p>��S� zabarykadowane od �rodka.</p><p>��Zabarykadowane?</p><p>��Zabite deskami i ob�o�one workami z piaskiem. Musz� czo�ga� si� tunelem, �eby dotrze� do tego okienka. Odsu� si� dalej na ulic�.</p><p>Cofn��em si� zgodnie z poleceniem i spojrza�em w g�r�. Po chwili na dachu pojawi�o si� dw�ch m�czyzn, w kt�rych rozpozna�em stra�nik�w pilnuj�cych drzwi podczas mojej ostatniej wizyty u Cycerona. Wsp�lnymi si�ami opu�cili na bruk d�ug� drewnian� drabin�.</p><p>��Tylko mi nie m�wcie, �e �ona Cycerona i jego ci�arna c�rka wspinaj� si� po tym za ka�dym razem, kiedy przyjdzie im do g�owy wychodzi� z domu � powiedzia�em, podejrzliwie przygl�daj�c si� cienkim szczeblom. Niemal namacalnie poczu�em krucho�� swoich ko�ci.</p><p>��Jasne, �e nie � odpowiedzia� starszy niewolnik. To on w�a�nie rozmawia� ze mn� przez drzwi. � Pani i Tullia wyjecha�y wiele dni temu. Jaki� czas przebywa�y u przyjaciela pana, Attyka, a potem pojecha�y do��czy� do pana w willi w Formiach, na wybrze�u. W domu nie ma teraz nikogo pr�cz kilku niewolnik�w do pilnowania.</p><p>��Nikogo wi�cej? � spyta�em.</p><p>��Jeszcze tylko ja.</p><p>Cz�owiek, kt�ry to powiedzia�, wysun�� si� z cienia i stan�� mi�dzy dwoma niewolnikami, bior�c si� pod boki i mierz�c mnie spojrzeniem. Mia� na sobie zielon� tunik� i ciemn� opo�cz�. Zrozumia�em nagle, �e od pocz�tku si� myli�em albo te� celowo wprowadzono mnie w b��d. M�czyzna by� wzrostu Tirona i by� do niego z grubsza podobny, ale musia� by� od niego m�odszy. Sk�r� mia� ciemn� jak u Egipcjanina, w�osy rudawe bez �ladu siwizny, sylwetk� m�odzie�czo szczup��, twarz za� okolon� w�sk� i kr�tk� br�dk�, jak� Tiro mia� w pogardzie od czasu, kiedy Katylina wylansowa� t� mod�.</p><p>��Nie wiem, co to za gra z waszej strony, ale mam zamiar si� przekona� � powiedzia�em, k�ad�c stop� na pierwszym szczeblu.</p><p>��Nie, nie wchod� tutaj! � powstrzyma� mnie nieznajomy. � To ja zejd� do ciebie.</p><p>Cofn��em si�, kiedy zacz�� schodzi�. Jego ruchy na chybotliwej drabinie zdradzi�y go; nie by� ani w przybli�eniu tak m�ody, jak mi si� wydawa� z daleka. Zanim stan�� na ziemi i odwr�ci� si� do mnie twarz�, nieznajomy zmieni� si� w Tirona � ze sztucznie przyciemnion� cer� i henn� na w�osach, chudszego i z nieprawdopodobnym kszta�tem zarostu, ale jednak Tirona.</p><p>��C� za cudowne wyleczenie! � powita�em go ironicznie. � Jak ci si� uda�o tak b�yskawicznie dotrze� tu z Grecji, na Pegazie?</p><p>Uciszy� mnie, przyk�adaj�c palec do ust. Drabina za nami ju� znikn�a, podobnie jak obaj niewolnicy.</p><p>��Nie mo�emy tutaj rozmawia� � rzek� Tiro. � Ale znam spokojne miejsce, gdzie gospodarz nigdy nie pods�uchuje�</p></section><section><title><p>Rozdzia� 8</p></title><p>Po drugiej stronie ulicy na wprost willi Cycerona, w�r�d zaro�li, w kt�rych znalaz�em Mopsusa i Androklesa, Tiro odci�gn�� ga��� pokryt� czerwonymi owocami i zrobi� krok, jak mi si� zdawa�o, w pust� przestrze�.</p><p>��Uwa�aj, �eby ga��� ci� nie uderzy�a � ostrzeg� mnie. � I ostro�nie na zboczu, jest bardziej strome, ni� si� wydaje.</p><p>To chyba niemo�liwe, pomy�la�em, patrz�c w d� z urwiska. �cie�ka wij�ca si� mi�dzy powykr�canymi drzewkami i ciernistymi krzakami porastaj�cymi zachodnie zbocze Palatynu wcale nie by�a �cie�k�, zaledwie seri� oczyszczonych z korzeni i trawy mikroskopijnych stopni, na kt�rych z trudem mo�na by�o postawi� stop�. Pod nami widnia�a dzielnica st�oczonych magazyn�w kupieckich.</p><p>��Dok�d mnie prowadzisz, Tironie? Je�li mamy zej�� na Forum, czemu nie wybra�e� Pochylni?</p><p>��Za du�e tam ryzyko rozpoznania przez kogo�.</p><p>��Przecie� nie unikasz tamtej drogi. Sam ci� na niej widzia�em, i to dwa razy.</p><p>��Och, ale ja si� nie boj�, �e kto� mnie pozna. Chodzi o ciebie. Kto� potem zacz��by si� zastanawia�: kim by� ten �niady facet z br�dk�, kt�rego dzi� widzia�em z Gordianusem Poszukiwaczem?</p><p>��Czemu wi�c nie chcia�e� rozmawia� w zaciszu Cyceronowej willi?</p><p>��Na przyk�ad z powodu stra�nik�w. S�ysz� zazwyczaj to, czego nie powinni, a potem powtarzaj�, komu nie powinni.</p><p>Trudno temu zaprzeczy�, pomy�la�em.</p><p>��No i� � Tiro si� zawaha�, jakby si� zastanawia�, gdzie teraz st�pn��. � Szczerze m�wi�c, Cycero nie �yczy sobie, aby ludzie przychodzili do jego domu pod jego nieobecno��.</p><p>��My�lisz, �e m�g�bym co� zw�dzi�?</p><p>��Tego nie powiedzia�em, Gordianusie. Ale to jego dom i nie zamierzam �ama� jego polece�.</p><p>Lu�ny kamie� obsun�� mi si� pod stop� i potoczy� w d�. Schwyci�em ga��� mijanego akurat cyprysa, aby z�apa� r�wnowag�. Przystawa�em cz�sto dla oddechu i starannego przyjrzenia si� pod�o�u. W ko�cu dotarli�my do podn�a Palatynu, gdzie stromizna �cie�ki z�agodnia�a, a my znale�li�my si� mi�dzy stertami �mieci usypanymi na ty�ach magazyn�w. Tiro prowadzi� mnie bez wahania labiryntem cuchn�cych uliczek, jakby zna� ten teren jak w�asn� kiesze�. Po jakim� czasie za kolejnym rogiem ujrza�em znajomy znak: marmurowego fallusa na postumencie.</p><p>��Chyba nie idziemy do �Tawerny rozpusty�? � zdziwi�em si�.</p><p>��Wpadli�my tu na siebie po procesie Milona � odpar� Tiro. � Pami�tasz? Wtedy widzieli�my si� ostatni raz� dwa lata temu.</p><p>��Pami�tam kaca � odpowiedzia�em, ale w wyobra�ni odtwarza�em scen� z mojej niedawnej wizyty w tym przybytku i podany przez gospodarza opis �niadego, brodatego cudzoziemca�</p><p>Tiro si� roze�mia�.</p><p>��Leczy�e� kaca ju� podczas naszego pierwszego spotkania w �yciu! Pami�tasz?</p><p>��Pami�tam m�odego i bystrookiego niewolnika, kt�ry przyby� do mego domu na Eskwilinie, pytaj�c, czy zechc� pom�c jego ambitnemu m�odemu panu w obronie cz�owieka oskar�onego o ojcob�jstwo.</p><p>��Zgadza si�, ale zanim zdo�a�em otworzy� usta, zademonstrowa�e� mi lekarstwo na kaca.</p><p>��Doprawdy? Jakie?</p><p>��G��bokie skupienie my�li, aby przep�uka� m�zg �wie�� krwi�. Efekt by� niesamowity.</p><p>��Wtedy dopiero wchodzi�e� w wiek m�ski, Tironie. �atwo by�o ci zaimponowa�.</p><p>��Ale i tak da�e� popis. Wydedukowa�e�, kto i dlaczego mnie przysy�a, zanim jeszcze b�kn��em cho� s�owo.</p><p>��Powa�nie? Szkoda, �e m�j umys� ju� nie jest taki bystry. Nie umiem na przyk�ad sobie odpowiedzie� na pytanie, dlaczego prawa r�ka Cycerona wa��sa si� po Rzymie incognito?</p><p>��Nie straci�e� na bystro�ci, Gordianusie, sta�e� si� tylko bardziej przebieg�y. � Tiro rzuci� mi czujne spojrzenie. � M�g�by� sam do tego doj��, gdyby� chcia�, ale ty wolisz to wyci�gn�� ode mnie.</p><p>Falliczna lampa nad drzwiami tawerny p�on�a s�abym p�omieniem, gin�cym w szaro�ci pochmurnego popo�udnia.</p><p>��Marnotrawstwo oliwy � zauwa�y�em. � Przy obecnych brakach na rynku�</p><p>��S�owa takie jak �braki� nie maj� znaczenia w �Tawernie rozpusty� � odpar� Tiro, stukaj�c w drzwi. � Bywa�e� tu od naszego ostatniego spotkania?</p><p>��Mo�e raz� � Wzruszy�em ramionami.</p><p>��Lokal zmieni� w�a�ciciela. Ale reszta pozosta�a bez zmian: te same dziewki, szczeg�lne aromaty, pod�e wino� chocia� smak si� wydatnie poprawia po drugim kubku.</p><p>Najpierw otworzy�o si� okienko, a potem drzwi.</p><p>��Soskarydesie! � Eunuch niemal piszcza�, �ciskaj�c r�k� Tirona. Mnie na razie jakby nie zauwa�y�. � M�j ulubiony klient, a zarazem ulubiony filozof!</p><p>��Nie przeczyta�e� ani s�owa z moich prac, ty kundlu. Sam mi to powiedzia�e� za pierwszym razem, kiedy przyszed�em do twojej budy � przygani� mu Tiro.</p><p>��Ale nadal mam taki zamiar � upiera� si� eunuch. � Z�o�y�em nawet zam�wienie u ksi�garza na Forum. Naprawd�! No, w ka�dym razie chcia�em z�o�y�. Ten cymba� twierdzi�, �e nigdy nie s�ysza� o Soskarydesie Aleksandryjczyku. Niemal mnie wy�mia�, idiota! A teraz wszyscy ksi�garze pozamykali sklepy i dali nog� z miasta. B�d� zmuszony pozosta� w mroku niewiedzy, je�li chodzi o twoje m�dro�ci.</p><p>��Czasami niewiedza jest najwi�ksz� m�dro�ci� � za�artowa� Tiro.</p><p>��O, to pewnie jedna z twoich s�ynnych sentencji? Lubi� go�ci� filozof�w. S� czystsi ni� poeci i spokojniejsi od polityk�w. Czy tw�j przyjaciel te� jest s�ynnym filozofem? � spyta� gospodarz, wskazuj�c na mnie. Dopiero teraz mnie pozna� i mina mu zrzed�a.</p><p>��Jest takim samym filozofem jak ja � odrzek� Tiro. � Ba, nawet s�ynniejszym! Dlatego w�a�nie tu przychodzimy, szukaj�c spokoju i ciszy.</p><p>Eunuch przez chwil� nie m�g� doj�� do siebie, ale szybko odzyska� kontenans i zachowywa� si� tak, jakby mnie widzia� po raz pierwszy w �yciu.</p><p>��Czy wystarczy wam k�t w g��wnej sali? Prywatne pokoje s� pozajmowane przez graczy.</p><p>��We�miemy t� �aw� w rogu. � Tiro wskaza� zakamarek tak ciemny, �e mog�em si� tylko domy�la� istnienia tam k�ta, a c� m�wi� o �awie. � I dwa kubki wina. Twojego najlepszego, ma si� rozumie�.</p><p>Ruszy� w tamt� stron�, nie czekaj�c na odpowied�. Poszed�em za nim.</p><p>��Nie wiedzia�em, �e w tym lokalu serwuj� wi�cej ni� jeden gatunek trunku � powiedzia�em.</p><p>��Oczywi�cie. Za najlepszy p�aci si� nieco wi�cej.</p><p>��I co si� za to dostaje?</p><p>��To samo wino, ale nalewane przez sitko. W ten spos�b unika si� niemi�ych niespodzianek p�ywaj�cych w kubku.</p><p>J�kn��em, wpad�szy na co� mi�kkiego, co odwzajemni�o mi si� podobnym odg�osem. Wymamrota�em przeprosiny w stron� majacz�cej w mroku sylwetki i brn��em dalej, z ulg� siadaj�c w ko�cu na wybranej przez Tirona �awie, kt�ra wbudowana by�a w �cienn� wn�k�. Opar�em si� plecami o �cian� i spojrza�em przed siebie, czekaj�c, a� oczy przywykn� do ciemno�ci. Przyniesiono nam wino; by�o tak pod�e, jak pami�ta�em. W tawernie panowa�, zdawa�o mi si�, nadzwyczajny t�ok jak na t� por� � s�o�ce jeszcze nawet nie zasz�o. No tak, skoro normalne �ycie miasta zamar�o, czy� jest lepszy spos�b na sp�dzenie ponurego popo�udnia od zafundowania sobie odrobiny najprostszych przyjemno�ci? W og�lnym szumie s�ycha� by�o �miechy i grzechot ko�ci.</p><p>��Ko�ci zosta�y rzucone! � krzykn�� jeden z graczy, wzbudzaj�c salw� pijackiego rechotu.</p><p>Zrozumienie w czym dowcip, zaj�o mi troch� czasu. Pono� Cezar wypowiedzia� te same s�owa do swych ludzi, przekraczaj�c Rubikon.</p><p>��Uwiecznili go nawet w nazwie rzutu � powiedzia� Tiro, kiedy o tym napomkn��em.</p><p>��Rzutu?</p><p>��Ko��mi. Jak wiesz, rzut Wenus jest najwy�sz� kombinacj�, bij�c� wszystkie pozosta�e. Teraz nazywaj� go rzutem Cezara, a nawet wykrzykuj� na szcz�cie �Gajusz Juliusz!�, zanim rzuc�. Chyba nie musi to oznacza�, �e trzymaj� jego stron�, s� tylko przes�dni. Cezar nazywa si� p�bogiem i potomkiem Wenus� st�d i ta zmiana na �rzut Cezara�.</p><p>��Kt�ry bije wszystkie inne � doda�em. � A czy jest te� �rzut Pompejusza�?</p><p>Tiro parskn�� wzgardliwie.</p><p>��Chyba ten, po kt�rym ko�ci spadaj� ze sto�u.</p><p>��Czy�by jego po�o�enie by�o a� tak z�e?</p><p>��Wiesz, co m�wi Cycero? Kiedy Pompejusz nie mia� racji, wszystko mu si� udawa�o. Teraz, kiedy j� ma, zawodzi na ca�ej linii. Cezar ich wszystkich zaskoczy�. Nawet jego stronnicy nie wierzyli, �e o�mieli si� wkroczy� do Italii ze swymi legionami. Widzia�e�, jak� to wzbudzi�o panik�. A Pompejusz gna� na czele tego owczego p�du! Od tamtej pory usilnie stara si� odzyska� panowanie nad sytuacj�. Ka�dego dnia rano jest pe�en wojowniczego ducha, a pod wiecz�r strach go ogarnia i nakazuje cofni�cie si� dalej na po�udnie.</p><p>��Jak na kogo� od listopada przykutego do ��ka w Grecji jeste� nadzwyczaj dobrze poinformowany � zauwa�y�em z przek�sem.</p><p>U�miechn�� si�.</p><p>��Tiro nadal le�y z�o�ony chorob� w Patras i tak to jeszcze troch� potrwa. Rozmawiasz z Soskarydesem, aleksandryjskim filozofem wyrzuconym z pracy i dryfuj�cym na fali kryzysu.</p><p>��A jaki cel przy�wieca tej wyszukanej szaradzie?</p><p>��Wymy�lili�my j� wraz z Cyceronem, wracaj�c z Cylicji. Na ka�dym popasie dostawali�my z Rzymu coraz gorsze wie�ci. Cezar kpi z praw, odmawia z�o�enia dow�dztwa w Galii, ��da dopuszczenia go do kampanii wyborczej na konsula bez wymogu powrotu do Rzymu. Pompejusz te� si� okopywa� coraz mocniej na swej pozycji, odmawia� nowych ust�pstw wobec Cezara, siedzia� nad�sany w swej willi za miastem i kurczowo si� trzyma� w�asnych legion�w w Hiszpanii. A senat� nasz �a�osny, zagubiony, tch�rzliwy, chciwy zbi�r tak zwanych najlepszych ludzi Rzymu� pogr��a� si� w jadowitych debatach granicz�cych z r�koczynami. Nie trzeba by� Kassandr�, by widzie�, �e sytuacja zmierza prost� drog� do powszechnego kryzysu. Cycero uzna� za rozwa�ne, abym zjawi� si� w Rzymie przed nim. Nie by�o nikogo innego, komu m�g�by powierzy� wysy�anie dok�adnych raport�w.</p><p>��Ale dlaczego w przebraniu?</p><p>���eby m�c zbiera� informacje, nie zwracaj�c niczyjej uwagi na Cycerona. Przebranie nie jest skomplikowane. Broda, ufarbowane w�osy, ot i wszystko.</p><p>��Jeste� jednak tak�e szczuplejszy ni� przedtem, prawie tak chudy jak przy naszym pierwszym spotkaniu. To zmieni�o twoje rysy.</p><p>��Tak si� z�o�y�o, �e naprawd� zachorowa�em w podr�y, na samym pocz�tku, i sporo straci�em na wadze. Zdecydowa�em, �e lepiej b�dzie pozosta� przy tej figurze, aby dope�ni� przebrania. Nie dla mnie ciastka sezamowe z miodem! Ka�da z tych zmian to niewielki kamufla�, ale ich po��czony efekt jest zadowalaj�cy. Nikt mnie z daleka nie poznaje, a je�li nawet, to uznaj�, �e im si� przywidzia�o, Cycero bowiem roztr�bi� wszem i wobec, �e jego ukochany Tiro le�y ob�o�nie chory w dalekiej Grecji. Ludzie ch�tniej wierz� w to, co wiedz�, ni� w to, co widz�. Poza tob�, Gordianusie. Powinienem przewidzie�, �e ty w�a�nie mnie rozszyfrujesz.</p><p>��I przez ca�y czas od powrotu by�e� w mie�cie?</p><p>��Na Herkulesa, nie! Zje�dzi�em ca�� Itali�. Odwiedza�em garnizony Cezara, �ledzi�em ruchy Antoniusza, sprawdza�em sytuacj� Domicjusza w Korfinium, wozi�em listy mi�dzy Cyceronem i Pompejuszem�</p><p>��Sta�e� si� tajnym agentem Cycerona.</p><p>Tiro wzruszy� ramionami.</p><p>���wiczy�em do tej roli ju� w Cylicji. Nikt nie chcia� rozmawia� z Tironem, sekretarzem namiestnika. Za to Soskarydes z Aleksandrii mia� wsz�dzie przyjaci�.</p><p>Popatrzy�em na� znad kubka.</p><p>��A czemu mi to wszystko m�wisz?</p><p>��Skoro ju� zobaczy�e� mnie w Rzymie i nabra�e� pewno�ci, �e to naprawd� ja, pr�dzej czy p�niej sam by� do tego doszed�. Tylko m�g�by� wtedy doj�� do jakich� b��dnych wniosk�w.</p><p>��Mog�e� mi si� dzisiaj nie pokaza�.</p><p>��Podczas gdy ty wywrzaskiwa�e� moje imi� na ca�y Palatyn i nas�a�e� na mnie swoje dwa psiaki, �eby �ledzi�y ka�dy m�j krok? Nie, Gordianusie, wiem, jaki potrafisz by� uparty. Jak pies, kt�ry nie mo�e sobie przypomnie�, gdzie zakopa� ko��. Lepiej by�o pokaza� ci to miejsce od razu, ni� pozwoli�, aby� kopa� dziury w ca�ym Rzymie. Dziury s� niebezpieczne, zw�aszcza dla niewinnych ludzi. B��dne wnioski te�.</p><p>Nasz gospodarz przyni�s� nam nast�pn� kolejk�. Drugi kubek istotnie smakowa� troch� lepiej. Moje oczy ju� si� przystosowa�y do marnego �wiat�a. W pomara�czowej mgle z dymi�cych lamp zacz��em rozr�nia� twarze, cho� tylko w zarysach. Ha�as nie pozwala� nikomu niepowo�anemu dos�ysze� naszych s��w. Po chwili co� sobie przypomnia�em.</p><p>��Stra�nicy powiedzieli mi, �e Cycero ci�gle do ciebie pisze do Grecji.</p><p>��Bo pisze. Nasz gospodarz w Patras, kt�ry rzekomo opiekuje si� mn� w chorobie, jest wtajemniczony w nasz� gr�. Gdy tylko otrzyma jaki� list, natychmiast wysy�a odpowied� z moim fa�szywym podpisem.</p><p>��Wi�c listy Cycerona s� puste?</p><p>��Bynajmniej! S� pe�ne plotek, cytat�w ze sztuk, �ycze� powrotu do zdrowia. On zawsze pisze w dw�ch egzemplarzach. Nie ma w tym nic dziwnego, tylko �e on je oba wysy�a. Jeden normaln� poczt� do Patras, aby utrzyma� pozory, drugi w tajemnicy przez w�asnego pos�a�ca do mnie, gdziekolwiek bym si� znajdowa�.</p><p>��Ale skoro s� identyczne, dostajesz od niego zaledwie ploteczki i wyrazy troski o twoje zdrowie.</p><p>��Na poz�r tak. Tak jest bezpieczniej.</p><p>U�miechn�� si� i jakby nad czym� si� zastanawia�, po czym wyci�gn�� zza tuniki mieszek. Wyj�� z niego z�o�ony kawa�ek pergaminu, przywo�a� jedn� ze s�u�ebnych i kaza� poda� lamp�. Przeczyta�em �w list w jej filuj�cym �wietle. Datowany by� na pierwszy dzie� miesi�ca, czyli pi�tna�cie dni temu.</p><empty-line/><p><emphasis>Pisane w Formiach, w kalendy lutowe</emphasis></p><p><emphasis>Marek Tulliusz Cycero do Marka Tulliusza Tirona.</emphasis></p><p><emphasis>Nadal bardzo si� niepokoj� stanem Twojego zdrowia. Wiadomo��, �e Twa choroba nie jest niebezpieczna, troch� mnie pocieszy�a, ale jej uporczywo�� mnie martwi. Brak mi mojego zdolnego sekretarza, ale jeszcze bardziej ci��y mi nieobecno�� tak bliskiej osoby. Cho� jednak t�skni� za Tob�, upominam Ci�, aby� nie rusza� si� z miejsca, dop�ki w pe�ni nie odzyskasz si�, zw�aszcza podczas tej ostrej zimy. Nawet w przytulnych domach trudno uciec przed zimnem, a c� dopiero m�wi� o znoszeniu morskich wichr�w i wilgoci. Jak m�wi Eurypides, �Zimno jest dla delikatnej sk�ry najgorszym wrogiem�.</emphasis></p><p><emphasis>Cezar nadal udaje, �e negocjuje z Pompejuszem, jednocze�nie bawi si� w agresora. Zupe�nie jak Hannibal wysy�aj�cy dyplomat�w przed s�oniami! Teraz obiecuje, �e odda Gali� Domicjuszowi i przyb�dzie do Rzymu, by osobi�cie kandydowa� na konsula, jak tego wymaga prawo� ale tylko wtedy, gdy Pompejusz rozpu�ci do dom�w wojska lojalist�w, kt�re ostatnio powo�ano pod bro� w Italii, i niezw�ocznie wyjedzie do Hiszpanii. Cezar nie wspomina za to nic o oddaniu miast, kt�re obsadzi� garnizonami po przekroczeniu Rubikonu.</emphasis></p><p><emphasis>Nasza nadzieja w tym, �e Galowie wcieleni do jego legion�w mog� go opu�ci�, jako �e nie brak im powod�w, by go nienawidzi� za cierpienia, jakie im zada� podczas podboju Galii. Na p�nocy mia�by w�wczas buntownicz� prowincj�, na zachodzie sze�� legion�w Pompejusza w Hiszpanii, a na wschodzie prowincje dawno przez tego ostatniego podbite, gdzie wci�� bardzo szanuj� imi� Wielkiego. Gdyby tylko centrum mog�o trzyma� si� do�� d�ugo, by zapobiec spl�drowaniu Rzymu przez Cezara!</emphasis></p><p><emphasis>Terencja pyta, czy nosisz ten ��ty szal, kt�ry ci da�a przed naszym odjazdem z Cylicji. Uczy� wszystko, by si� chroni� przed ch�odem!</emphasis></p><empty-line/><p>Podnios�em wzrok znad listu.</p><p>��Jego nadzieja, �e Galowie opuszcz� Cezara, wydaje mi si� p�onna. M�j syn Meto m�wi, �e trzymaj� si� go z zapa�em neofit�w. Poza tym list sprawia zupe�nie normalne wra�enie.</p><p>��Sam widzisz�</p><p>��Co masz na my�li?</p><p>��To, �e s�owa mog� mie� wi�cej ni� jedno znaczenie.</p><p>Zmarszczy�em brwi i przyjrza�em si� tekstowi jeszcze raz.</p><p>��Chcesz powiedzie�, �e to jaki� szyfr?</p><p>To przecie� Tiro wymy�li� metod� szybkiego zapisu, zwan� odt�d Tironow� stenografi�, u�ywan� za konsulatu Cycerona do protoko�owania debat w senacie. List by� jednak napisany normalnym pismem i nie wygl�da� na zaszyfrowany. Tiro si� u�miechn��, widz�c moje wysi�ki.</p><p>��Wszyscy wiemy, co oznacza s�owo, na przyk�ad, �niebieski� � powiedzia�. � Ale gdyby�my si� z g�ry um�wili, �e �niebieski� oznacza legion, a �czerwony� kohort�, a potem napisa�by� mi co� o niebieskim szalu, w�wczas tylko my dwaj wiedzieliby�my, o co naprawd� chodzi.</p><p>��Rozumiem. A kiedy Cycero cytuje Eurypidesa�</p><p>��Mo�e to znaczy� co� zupe�nie innego, ni� gdyby u�y� fragmentu z Enniusza. Sama tre�� cytatu jest bez znaczenia. Wzmianka o morskiej podr�y mo�e informowa� o przezi�bieniu Pompejusza. Pod zwrotem �przytulny dom� mo�na rozumie� na przyk�ad konkretnego senatora, kt�rego trzeba obserwowa�. Nawet s�onie Hannibala mog� mie� tajne znaczenie.</p><p>��Tworzycie z Cyceronem niez�y zesp�. � Pokr�ci�em z podziwem g�ow�. � Po c� miecze, kiedy s�owa s� broni�.</p><p>��Jeste�my razem od bardzo dawna, Gordianusie. Pomaga�em Cyceronowi pisa� ka�d� z m�w, kt�re kiedykolwiek wyg�osi�. Przepisywa�em jego traktaty, redagowa�em komentarze. Cz�sto wiem, co powie, zanim on sam na to wpadnie. Stworzenie naszego niewidzialnego j�zyka nie by�o dla nas trudne. Ka�dy teraz mo�e przeczyta� s�owa, ale ukryt� w nich tre�� widzimy tylko my dwaj.</p><p>Zapatrzy�em si� w mroczny przeciwleg�y r�g sali.</p><p>��Ciekawe, czy Meto i Cezar te� s� tak sobie bliscy � mrukn��em.</p><p>Tiro jakby nie zauwa�y� mojego sm�tnego tonu.</p><p>��Niewykluczone. Wielcy ludzie, jak Cycero, a nawet Cezar, jak s�dz�, potrzebuj� dodatkowych g��w, by pomie�ci� sw�j intelekt.</p><p>��Wolno�� ci� nie zmieni�a, Tironie. Wci�� nie doceniasz siebie i przeceniasz swego by�ego pana.</p><p>��Kto wie?</p><p>Kiedy sk�ada� list i chowa� go z powrotem do mieszka, dozna�em nag�ego ol�nienia.</p><p>��To Cycero, prawda?</p><p>��O co ci chodzi, Gordianusie?</p><p>��To Cycero napisa� ten poufny raport dla Pompejusza. O mnie i mojej rodzinie.</p><p>��Jaki raport? � Tiro si� zawaha�.</p><p>��Wiesz, o czym m�wi�.</p><p>��Wiem?</p><p>��Tironie, mo�esz si� chowa� za s�owami, ale nie za swoj� twarz�, w ka�dym razie nie przede mn�. Widz�, �e wiesz, co mam na my�li.</p><p>��Mo�e�</p><p>��Wszystko by si� zgadza�o. Je�li Pompejusz potrzebowa� informacji o r�nych ludziach w Rzymie i to szybko, a przy tym z zaufanego �r�d�a� kt� lepiej by si� do tego nadawa� od Cycerona, kt�ry widzi upiory w ka�dym k�cie od czasu, kiedy wyw�szy� tak zwany spisek Katyliny. Moje akta musia� trzyma� od lat! Ta uwaga o moim nieposzanowaniu �rzymskich warto�ci�, przytyk na temat mojego �zwyczaju adoptowania niewolnik�w�� o tak, to Cycero patrz�cy na mnie z g�ry, jak zwykle. A kt� lepiej zamieni�by jego raport w zaszyfrowany tekst ni� ty sam, Tironie? Jego zaufany sekretarz, wynalazca stenografii, druga po�owa jego m�zgu? By�e� w mie�cie tamtego dnia, prawda? Wtedy, kiedy zgin�� Numeriusz. Wpad�e� mi przelotnie w oko, kiedy wyszed�em od Cycerona. Czy to by�a jego ostatnia przys�uga dla Wielkiego� odebranie tajnej listy lojalnych?</p><p>Tiro rzuci� mi bystre spojrzenie.</p><p>��Je�eli taki raport w og�le istnia�� to kopia, kt�r� Cycero da� Numeriuszowi, zagin�a. Pompejusz nigdy jej nie odnalaz�, chocia� porozcina� wszystkie szwy w ubraniu zabitego i rozdar� je na skrawki. Doszed� do wniosku, �e ktokolwiek zamordowa� Numeriusza, musia� te� zabra� ten raport. Jak to si� sta�o, Gordianusie, �e ty o nim wiesz?</p><p>��Przeczyta�em go. Przynajmniej cz�� dotycz�c� mnie. Znalaz�em go przy zw�okach w schowku w podeszwie buta.</p><p>��W bucie! � Tiro si� roze�mia�. � To co� nowego. Ale co z nim zrobi�e�? Masz go jeszcze?</p><p>��Spali�em go.</p><p>��Powiedzia�e�, �e odczyta�e� tylko to, co dotyczy�o ciebie. I spali�e� reszt�, nie czytaj�c? Szyfr nie by� a� tak skomplikowany.</p><p>��Pompejusz przyszed� do mnie niespodziewanie. Nie mia�em ju� czasu, by pod�o�y� raport z powrotem do schowka w bucie. Gdyby za� znalaz� go w moim gabinecie�</p><p>��Rozumiem. No c�, zagadka rozwi�zana. Zastanawiali�my si� z Cyceronem, do kogo te notatki trafi�y.</p><p>��Pisz�c do niego o naszym spotkaniu� co niew�tpliwie uczynisz� b�dziesz musia� pewnie wspomnie� o �r�owym �wicie�, czy co tam wymy�lili�cie na przekazanie wiadomo�ci, �e �tajny raport poszed� z dymem�.</p><p>��U�yj� pewnego cytatu z Sofoklesa. Jak my�lisz, czy Numeriusz zgin��, bo kto� wiedzia� o przenoszonej przeze� �li�cie lojalnych� Cycerona, jak to nazwa�e�?</p><p>Zawaha�em si�.</p><p>��Mog�y istnie� inne powody, aby kto� pragn�� jego �mierci.</p><p>��Mianowicie?</p><p>��Jego matka chyba jest zdania, �e Numeriusz wi�d� podw�jne �ycie. Mo�e by� czyim� szpiegiem.</p><p>��Dla kogo� innego ni� Pompejusz? � Tiro zmarszczy� brwi.</p><p>��Tak. Wstydzi�a si� takiej ewentualno�ci, ale mimo to podzieli�a si� ze mn� podejrzeniami. Biedaczka desperacko chce pozna� prawd� o �mierci syna.</p><p>��Mia�em okazj� pozna� Mecj�. � Tiro skin�� g�ow�. � Nadzwyczajna kobieta. Wynaj�a ci�, aby� przeprowadzi� dochodzenie?</p><p>��Nie ona, lecz Pompejusz. A raczej rozkaza� mi je przeprowadzi�.</p><p>��Rozkaza�? Przecie� nie jest� na razie� dyktatorem.</p><p>��Niemniej potrafi u�y� przekonuj�cych argument�w. Si�� wcieli� mego zi�cia do swej armii, wbrew jego woli, ale zgodnie z prawem. Wyrazi� si� jasno: nie zwolni Dawusa, dop�ki nie odkryj� to�samo�ci mordercy jego krewnego. Moja c�rka rozpacza, bo Dawus mo�e wyl�dowa� w Grecji, w Hiszpanii czy nawet w Egipcie. A kiedy Pompejusz straci cierpliwo�� � Pokr�ci�em g�ow�. � Wodzowie wyznaczaj� nielubianych podw�adnych do niebezpiecznych zada�. Dawus jest na jego �asce i nie�asce.</p><p>Tiro patrzy� w zamy�leniu na sw�j kubek, przesuwaj�c palcem po wyszczerbionym brzegu.</p><p>��By�e� ze mn� szczery, Gordianusie.</p><p>��I ty ze mn�, Tironie.</p><p>��Nigdy nie byli�my sobie wrogami.</p><p>��Mam nadziej�, �e nigdy nimi nie zostaniemy.</p><p>��Powierz� ci sekret, Gordianusie, cho� pewnie nie powinienem. � Tiro �ciszy� g�os tak, �e musia�em dobrze wyt�a� s�uch, by wy�awia� jego s�owa z og�lnego gwaru, �miechu i grzechotu ko�ci na stolikach do gry. � Spotka�em si� z Numeriuszem zaledwie kilka dni przed jego �mierci�. Mieli�my przekaza� sobie wiadomo�ci, ja od Cycerona, on od Pompejusza. Spotkanie odby�o si� tutaj, w �Tawernie rozpusty�, a nawet na tej samej �awie. Nazwa� to �swoim k�tem�. Mia�em wra�enie, �e za�atwia� sporo interes�w tu, gdzie teraz siedzisz.</p><p>Zadr�a�em na my�l o tym, �e lemur zabitego mo�e dzieli� ze mn� �aw�.</p><p>��Jakich interes�w?</p><p>��O ile mi wiadomo, Numeriusz by� lojalny wobec Pompejusza � odrzek� Tiro z wahaniem. � Nigdy nie mia�em podstaw, by s�dzi� inaczej. Ale ostatnim razem, kiedy si� spotkali�my, twierdzi�, �e wie o pewnych interesuj�cych rzeczach. Niebezpiecznych.</p><p>��M�w dalej, Tironie. Zamieni�em si� w s�uch.</p><p>��Numeriusz pi� wi�cej, ni� powinien, co rozwi�za�o mu j�zyk. By� bardzo podekscytowany.</p><p>��Czym?</p><p>��Pewnymi zdobytymi przez siebie dokumentami. �Siedz� na czym� wprost niewiarygodnym�, powiedzia�, u�miechaj�c si� chytrze. �To co� tak wielkiego, �e mo�e mnie zabi�, je�li pi�niesz komukolwiek cho� s��wko�.</p><p>��Co to by�o, Tironie?</p><p>��Podobno dotyczy�o planu zabicia Cezara.</p><p>��Uknutego przez Pompejusza? � Uda�o mi si� ponuro za�mia�.</p><p>��Nie! Chodzi�o o spisek w samym obozie Cezara, w kt�ry zamieszani s� ludzie z jego najbli�szego otoczenia. Sk�d Numeriusz m�g� o nim wiedzie� i jakie dokumenty wpad�y mu w r�ce, nie mam poj�cia. Powtarzam tylko jego w�asne s�owa.</p><p>��A kiedy to rzekome zab�jstwo mia�oby nast�pi�?</p><p>��Zaraz po przekroczeniu przez Cezara Rubikonu, w chwili, kiedy najecha� zbrojnie ojczyzn� i ujawni� swoje prawdziwe oblicze. Z niewiadomych powod�w plan spe�z� na niczym. Ale Numeriusz uwa�a�, �e jeszcze mo�e do tego doj��.</p><p>��Pobo�ne �yczenia � prychn��em wzgardliwie.</p><p>��By� mo�e. On jednak twierdzi�, �e ma dowody na pi�mie. � Tiro nachyli� si� bli�ej ku mnie. � Ty o tym nic nie wiesz, co, Gordianusie?</p><p>��Co chcesz przez to powiedzie�?</p><p>��M�wi�e�, �e znalaz�e� raport Cycerona w bucie Numeriusza. Co jeszcze tam by�o? B�d� ze mn� szczery, Gordianusie! Ja si� przed tob� otworzy�em.</p><p>Wzi��em g��boki oddech.</p><p>��Znalaz�em pi�� kawa�k�w pergaminu, ni mniej, ni wi�cej. Wszystkie tego samego gatunku i koloru, zapisane t� sam� r�k� i tym samym szyfrem.</p><p>��To musia� by� raport Cycerona. � Tiro skin�� g�ow�. � I nic poza tym tam nie by�o?</p><p>��Nic.</p><p>Tiro wyprostowa� si�, a po chwili uni�s� sw�j kubek i zawo�a� o wino.</p><p>��I porz�dny kielich, nie z wyszczerbionym brzegiem! � doda� tonem na tyle ostrym, �e z twarzy eunucha znikn�� przyklejony zazwyczaj do niej u�mieszek.</p><p>Nagle zrozumia�em, dlaczego tak szczodrze dzieli� si� ze mn� informacjami. Liczy� na to, �e odwzajemni� mu si� tym samym, a konkretnie � dokumentami o spisku. Wyra�nie go rozczarowa�em. Zaczekali�my na wino, po czym wypili�my je w milczeniu. Po przeciwnej stronie sali jeden z graczy zakrzykn��: �Gajusz Juliusz!� i rzuci� ko�ci. Po chwili doszed� nas jego radosny wrzask.</p><p>��Rzut Cezara! Rzut Cezara bije wszystko!</p><p>M�czyzna zgarn�� ze sto�u wygran� i odta�czy� taniec zwyci�stwa.</p><p>��Nie umie elegancko wygrywa� � zauwa�y�em.</p><p>��Ciekawe, czy Cezar umie � mrukn�� Tiro w odpowiedzi.</p><p>��Twoja rozmowa z Numeriuszem� to znaczy ta, w kt�rej powiedzia� ci o spisku przeciw Cezarowi� odby�a si� na par� dni przed jego �mierci�?</p><p>��Tak.</p><p>��Ale kiedy zgin��, ni�s� tylko dokumenty od Cycerona. Czy przypadkiem� � Musz� dalej pyta� bardzo ostro�nie, pomy�la�em. � Czy nie dosz�o wtedy do jakiej�� sprzeczki mi�dzy nimi obydwoma? Tu� przed wyj�ciem Numeriusza do mnie?</p><p>��Sprzeczki?</p><p>��Krzyk�w, do�� g�o�nych, by je s�yszano na ulicy.</p><p>��Ci przekl�ci stra�nicy! To oni ci powiedzieli?</p><p>��Nie chcia�bym �ci�gn�� na nich k�opot�w.</p><p>Tiro wzruszy� ramionami.</p><p>��Tamtego dnia istotnie Cycero m�g� podnie�� g�os na Numeriusza.</p><p>��Podnie�� g�os? On przecie� wrzeszcza�, je�li wierzy� niewolnikom. Co� o d�ugu wobec Cezara. Czy to Numeriusz by� tym d�u�nikiem, czy� Cycero?</p><p>Wyraz twarzy Tirona powiedzia� mi, �e trafi�em w delikatny punkt.</p><p>��Masa ludzi ma d�ugi u Cezara. To w niczym nie umniejsza ich lojalno�ci wobec Pompejusza albo senatu.</p><p>Skin��em g�ow� na znak zgody.</p><p>��Oczywi�cie. Tylko �e� ze s��w matki Numeriusza wynika�o, i� m�g� on kogo� szanta�owa�.</p><p>Tiro poruszy� si� niespokojnie.</p><p>��My�l�, �e do�� mam tego pod�ego wina. Po jakim� czasie staje si� ono znowu gorsze, nie lepsze. A ten puchar ma wi�cej szczerb ni� poprzedni!</p><p>��By�e� wtedy w Rzymie, Tironie� w dniu �mierci Numeriusza. Czy przypadkiem go� nie �ledzi�e�, kiedy wyszed� od Cycerona?</p><p>��Nie podoba mi si� tw�j ton, Gordianusie.</p><p>Czy�by pomy�la�, �e podejrzewam go o morderstwo?</p><p>��Pomy�la�em tylko, �e je�li tak by�o, to mo�e zauwa�y�e� co� szczeg�lnego. Kogo� innego, kto go �ledzi�� Kogo�, komu m�g�by przekaza� dokumenty przed p�j�ciem do mnie�</p><p>Tiro spojrza� mi prosto w oczy.</p><p>��Tak, �ledzi�em Numeriusza. Cycero by� ciekaw, dok�d si� uda. Poszed�em wi�c za nim a� do twego domu. Czeka�em tak d�ugo na jego ponowne pojawienie si�, �e w ko�cu uzna�em, �e jako� mi si� wymkn��. Sk�d mog�em wiedzie�, �e on ju� le�y tam martwy? Nie widzia�em, by komukolwiek przekazywa� jakie� dokumenty. Uprzedz� twoje nast�pne pytanie i powiem, �e nie widzia�em r�wnie� nikogo wspinaj�cego si� na tw�j dach. Co prawda nie mog�em obserwowa� wszystkich czterech �cian naraz, prawda?</p><p>Skwitowa�em to u�miechem, a Tiro ci�gn�� dalej:</p><p>��I niech ci nawet nie przyjdzie do g�owy pyta�, czy aby to nie ja sam si� tam wspi��em. � Usi�owa� nada� swojemu g�osowi lekki ton. � Widzia�e�, jak ostro�nie musia�em schodzi� po tej chwiejnej drabinie z dachu Cycerona!</p><p>��Widzia�em. Mimo to jako� j� pokonujesz� � Ja r�wnie� uczyni�em wysi�ek, by powiedzie� to z humorem.</p><p>Przeprosi�em Tirona i uda�em si� do toalety mieszcz�cej si� za tylnym wej�ciem w ma�ej przybud�wce po drugiej stronie zau�ka. W wy�o�onej p�ytkami pod�odze by�o tam kilka dziur, ale klienci �Tawerny rozpusty� s� kiepskimi strzelcami i wsz�dzie zalega�y ka�u�e cuchn�cej uryny. Zdaje si� zreszt�, �e akurat t�dy przebiega Cloaca Maxima, centralny kana� odprowadzaj�cy �cieki do Tybru.</p><p>Kiedy wr�ci�em do naszego k�ta, Tirona ju� tam nie by�o. Usiad�em i zam�wi�em jeszcze jeden kubek, nie kwapi�em si� bowiem do powrotu do domu. Ta rozmowa da�a mi wi�cej, ni� si� spodziewa�em. Gdzie s� dokumenty, kt�rymi Numeriusz si� przechwala� na par� dni przed �mierci�? Kto jeszcze o nich wiedzia�? Jak ten biedak, czu�em, �e wpada mi w r�ce co� ogromnego, cho� jeszcze nie mog�em tego uchwyci�.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 9</p></title><p>Koniec lutego przyni�s� zgryzot� stronnikom Pompejusza i nape�ni� rado�ci� ob�z Cezara. Rozgrzany nieprzerwanym ci�giem zwyci�stw Gajusz Juliusz par� na po�udnie i obieg� Korfinium. Uwi�ziony w mie�cie Domicjusz Ahenobarbus wysy�a� rozpaczliwe listy do Pompejusza, prosz�c go o wsparcie, na co Wielki odpowiedzia� kr�tko, �e nie ma zamiaru i�� z odsiecz�, poniewa� Domicjusz w og�le nie powinien tam si� znajdowa�. Ahenobarbus ukry� tre�� listu przed swoimi podw�adnymi i og�osi�, �e Pompejusz nadci�ga, ale jego zdenerwowanie go zdradzi�o. Za jego plecami ni�si dow�dcy postanowili podda� miasto Cezarowi bez walki.</p><p>Wieloletnia uraza, jak� Domicjusz �ywi� wobec Cezara, mia�a charakter osobisty. Jego dziadek i ojciec rozpocz�li kolonizacj� po�udniowej Galii, podbijaj�c plemiona Allobrog�w i Arwern�w, buduj�c drogi, zak�adaj�c rzymskie osady na wybrze�u, a przy okazji gromadz�c wielki rodzinny maj�tek. Nic wi�c dziwnego, �e ich r�d zacz�� uwa�a� ten region za swoje kr�lestwo, kt�rego spadkobierc� mia� by� Domicjusz. Cezara traktowali jak parweniusza, kt�ry wykorzysta� ich osi�gni�cia jako odskoczni� do swych w�asnych podboj�w. Kiedy przed sze�cioma laty Domicjusz po raz pierwszy stara� si� o namiestnictwo po�udniowej Galii, Cezar udaremni� jego zamys� i utrzyma� swoje panowanie nad regionem. Teraz jednak jego czas up�yn��. Prawo obligowa�o go do oddania Galii Domicjuszowi jako swemu nast�pcy. Odpowiedzi� Cezara by�o przekroczenie ze sw� armi� Rubikonu. Ahenobarbus mia� wiele powod�w, by go nienawidzi�, i r�wnie du�o, by si� go ba�. Zdradzony i zrozpaczony perspektyw� haniebnej �mierci z r�k swego wroga, albo jeszcze bardziej haniebnej � z r�k w�asnych ludzi, Domicjusz poprosi� swego lekarza o podanie mu trucizny. Ledwo jednak j� po�kn��, gruchn�a wie��, �e Cezar traktuje wszystkich je�c�w, nawet najzagorzalszych nieprzyjaci�, �askawie i z szacunkiem. Domicjusz zawodzi�, rwa� w�osy z g�owy i przeklina� sam siebie za pochopn� decyzj�, dop�ki lekarz, kt�ry zna� swego pana lepiej ni� on sam, nie wyjawi� mu, �e za�yty specyfik nie jest trucizn�, tylko nieszkodliwym �rodkiem usypiaj�cym. Uspokojony Ahenobarbus podda� si� Cezarowi i zachowa� g�ow�.</p><p>W Rzymie stronnicy Gajusza Juliusza rozwiesili na Forum kopie jego proklamacji og�oszonej po wkroczeniu do Korfinium:</p><empty-line/><p><emphasis>Nie wyruszy�em z mojej prowincji z zamiarem wyrz�dzenia komukolwiek krzywdy. Chc� tylko chroni� samego siebie przed oszczerstwami mych wrog�w, przywr�ci� nale�n� pozycj� tym trybunom ludowym, kt�rych skazano na wygnanie za oddanie mojej sprawie. Chc� przywr�ci� sobie i ludowi rzymskiemu niezale�no�� i wyrwa� go spod dominacji niewielkiej kliki.</emphasis></p><empty-line/><p>Ci z bogatych i wp�ywowych ludzi, kt�rzy dot�d siedzieli okrakiem na barykadzie, �askawo�� Cezara przyj�li z rosn�cym sercem. Niekt�rzy zacz�li z wolna powraca� do Rzymu. Cezar za� na czele armii wzmocnionej przez oddzia�y Ahenobarbusa i �wie�e posi�ki z Galii poci�gn�� dalej na po�udnie. Pompejusz zarz�dzi� odwr�t i rozkaza� wszystkim lojalnym si�om skupi� si� w Brundyzjum, na obcasie italskiego �buta�.</p><empty-line/><p>��Dawus tam zginie � powiedzia�a Diana. � Umrze w Brundyzjum, z�apany w pu�apk� wraz z reszt� ludzi Pompejusza. Cezar zdepcze ich wszystkich.</p><p>��Jak dot�d Cezar okazywa� pokonanym �ask� � odpar�em. � Wzi�� Korfinium bez przelewania krwi.</p><p>��Teraz jednak b�dzie inaczej. To sprawa z Pompejuszem, a on nigdy si� nie podda Cezarowi.</p><p>��By� mo�e b�dzie wola� uciec, ni� walczy�.</p><p>��Przez morze? Ale Dawus nie umie p�ywa�!</p><p>��S�dz�, �e wykorzystaliby raczej okr�ty. � Stara�em si� powstrzyma� u�miech.</p><p>��Przecie� wiem! Mam na my�li pogod�. Nikt nie wyrusza w morze o tej porze roku, je�li nie musi. To jest zbyt niebezpieczne, zw�aszcza podr� na drug� stron� Adriatyku. Sztormy, wraki� ci�gle widz� przed oczami Dawusa uczepionego kawa�ka drewna, fale przelewaj�ce mu si� nad g�ow�, b�yskawice�</p><p>Przekle�stwo nadmiernie wybuja�ej wyobra�ni Diana odziedziczy�a po matce.</p><p>��Dawus jest sprytniejszy, ni� my�lisz � powiedzia�em. � Potrafi dawa� sobie rad�.</p><p>��Nieprawda! On jest s�odki jak mi�d w ch�odny poranek i r�wnie powolny. Dobrze o tym wiesz, tato. A je�li Pompejusz si� nie przestraszy i b�dzie bitwa, ludzie Cezara stan� naprzeciw ludzi Pompejusza? Dawus nie b�dzie rozs�dny i nie ucieknie. B�dzie si� czu� zobowi�zany zosta� i walczy� wraz z innymi �o�nierzami. Z m�czyznami tak jest, prawda? Towarzysze i lojalno�� do ostatniej kropli krwi?</p><p>Nie mia�em na to odpowiedzi. Sam bra�em raz udzia� w bitwie, walcz�c u boku Katyliny pod Pistori�. Wiedzia�em, �e Diana ma racj�.</p><p>��Meto m�wi, �e ran si� nawet nie czuje. Walczy si� tylko i walczy, a� ju� d�u�ej nie mo�na. � Diana spojrza�a na mnie z nag�� zgroz� w oczach. � Tato, Dawus i Meto mog� si� znale�� po przeciwnych stronach w tej bitwie. Jeden mo�e zabi� drugiego!</p><p>No, teraz ju� moja c�rka przesadza z t� wyobra�ni�, pomy�la�em. Wsta�em z krzes�a, przeszed�em przez gabinet i po�o�y�em jej r�ce na ramionach. Przylgn�a do mnie mocno, a ja obj��em j� i tuli�em do siebie.</p><p>��Dawus by� szkolony na ochroniarza, nie �o�nierza � przypomnia�em. � Wiesz o tym, Diano. Pompejusz w�a�nie do tego celu go wykorzysta, do ochrony osobistej. B�dzie trzyma� Dawusa przy sobie dzie� i noc. No powiedz mi, gdzie on m�g�by by� bezpieczniejszy? Pompejusz nie jest g�upcem. Przypomnij sobie, jak ostro�nie post�powa� do tej pory, jak cofa� si� o dwa kroki na ka�dy krok Cezara do przodu. Dawus jest pewnie bardziej bezpieczny u jego boku ni� tutaj, w Rzymie.</p><p>��Ale je�li dojdzie do bitwy, a Pompejusz sam poprowadzi swoich ludzi do ataku? Cezar tak robi, Meto mi o tym m�wi�. Wtedy los Dawusa b�dzie przes�dzony. Jest tak, jak m�wisz: on zosta� wyszkolony na ochroniarza. Raczej po�wi�ci w�asne �ycie, ni� dopu�ci, by co� si� sta�o Pompejuszowi. Nawet nie pomy�li, tylko rzuci si� na pierwszy miecz wymierzony w pier� jego wodza!</p><p>��Diano, Diano, musisz przesta� tak my�le�! � Westchn��em ci�ko. � Pos�uchaj mnie. Zamknij oczy i wyobra� sobie Dawusa. Co on mo�e robi� w tej w�a�nie chwili? Ja ci powiem: stoi na baczno�� przed namiotem Pompejusza, znudzony �miertelnie, z trudem powstrzymuj�c ziewanie. Widzisz go? Ja widz�. Widz� nawet much� lataj�c� mu ko�o g�owy. Jak ziewnie, mucha mo�e mu wlecie� w rozdziawione usta!</p><p>��Och, tato! � Diana poci�gn�a nosem i za�mia�a si�.</p><p>Przytuli�em j� mocniej.</p><p>��Jak my�lisz, o czym on teraz my�li? � spyta�em.</p><p>Zn�w si� roze�mia�a.</p><p>��Pewnie o tym, co b�dzie na obiad!</p><p>��Nie. On my�li o tobie, Diano. O tobie i o ma�ym Aulusie.</p><p>Diana westchn�a i rozlu�ni�a si� nieco. Pogratulowa�em sobie w duchu skutecznego pocieszenia jej, ale przedwcze�nie, jak si� zaraz okaza�o. W nast�pnej chwili zadr�a�a i zala�a si� �zami, wyrywaj�c si� z mojego u�cisku.</p><p>��Co znowu, c�reczko?</p><p>��Och, tato, nie mog� tego znie��. Dawus jest tak daleko st�d, taki samotny! Musi mu by� bardzo �le i nic nie mo�e na to poradzi�. Tato, musisz mi przyrzec, �e go uwolnisz. Musisz zrobi� wszystko, aby do nas wr�ci�!</p><p>��Ale, Diano�</p><p>��Musisz znale�� morderc� krewnego Pompejusza i donie�� mu o tym, i zmusi� do oddania Dawusa!</p><p>Pokr�ci�em g�ow�.</p><p>��C�rko, nie wiesz, czego ode mnie ��dasz.</p><p>Rzuci�a mi spojrzenie, w kt�rym wyczyta�em zdziwienie, rozczarowanie i rozpacz. Ujrza�em w jej oczach co�, czego nigdy przedtem u niej nie widzia�em. Po raz pierwszy przysz�o jej na my�l, �e jej ukochany ojciec, kt�ry dot�d zawsze by� dla niej ucieczk� i opok�, mo�e po prostu by� ju� za stary, by dba� o bezpiecze�stwo rodziny. Pragn��em gor�co zapewni� j�, �e tak nie jest, �e daleka jest od prawdy, ale j�zyk mia�em jak z o�owiu.</p><empty-line/><p>Ten dzie�, kalendy marcowe, chyba by� mi przeznaczony na spotkania ze zrozpaczonymi m�odymi kobietami. Ledwie Diana zd��y�a opu�ci� m�j gabinet, kiedy wbieg� tam Mopsus. Poirytowany pomy�la�em, �e i on, i jego brat nigdy chyba nie chodz�, czy to w domu, czy poza nim. Znali tylko dwa stany: albo le�eli i odpoczywali, albo gonili na o�lep jak dwa psy.</p><p>��Panie, masz go�cia.</p><p>��Czy ten go�� ma jakie� imi�?</p><p>��To kobieta, panie.</p><p>��Jak mniemam, kobiety r�wnie� miewaj� imiona.</p><p>Zmarszczy� czo�o. Domy�li�em si�, �e w biegu od westybulu do mego gabinetu zd��y� zapomnie�, jak go�� si� przedstawi�. Ludzie s� jak zwierz�ta Ezopa, pomy�la�em, nigdy nie zmieniaj� swej natury. Dawus zawsze b�dzie ochroniarzem, Meto �o�nierzem i pisarzem, a Mopsus, wychowany na stajennego, nigdy nie b�dzie porz�dnym od�wiernym.</p><p>��C� to za kobieta? � spyta�em. � Niskiego czy wysokiego stanu?</p><p>Ch�opak zastanowi� si� chwil�.</p><p>��Ma eskort�. Poza tym trudno powiedzie�. Po ubraniach nie mo�na pozna�, ca�a jest w czerni.</p><p>Czy�by to Mecja przybywa�a pyta� mnie o post�py w moim �ledztwie? Nie u�miecha�o mi si� zn�w z ni� spotyka� chyba �e znalaz�a w domu jakie� nowe dowody dzia�alno�ci Numeriusza� mo�e nawet te dokumenty o spisku na �ycie Cezara?</p><p>��Stara czy m�oda?</p><p>Mopsus zn�w musia� pomy�le�, zanim odpowiedzia�.</p><p>��M�oda, panie. Mo�e taka jak Diana.</p><p>A zatem to nie Mecja. Ale ten �a�obny str�j? Tym razem to ja zmarszczy�em czo�o. Numeriusz nie by� �onaty, nie mia� te� siostry. A mo�e�</p><p>��Wprowad� j� � poleci�em.</p><p>��A jej ochrona?</p><p>��Niech czeka na ulicy, ma si� rozumie�.</p><p>Mopsus wyszczerzy� z�by w weso�ym u�miechu.</p><p>��Jest ich trzech, panie, ale za�o�� si�, �e nawet we tr�jk� nie daliby rady Przeci�tej Twarzy!</p><p>Obaj malcy ostatnio polubili Cykatriksa, a co dziwniejsze, szkaradny olbrzym zdawa� si� odwzajemnia� to uczucie. Cz�sto s�ysza�em ich �miech w westybulu albo przed drzwiami frontowymi, ostry basowy rechot gladiatora w jaskrawym zestawieniu z piskliwym ch�opi�cym �mieszkiem. Nie mog�em si� wyzby� podejrze� wobec niego i najch�tniej bym go odprawi�, ale ju� si� go tak nie ba�em jak na pocz�tku. Jako stra�nik spisywa� si� doskonale, a wobec Bethesdy i Diany zachowywa� si� z pos�pn� poprawno�ci�. Wyra�nie wola�by by� przy Wielkim i uwa�a� si� za zbyt dobrego na s�u�b� w domu takiego szarego obywatela jak ja. Ustali� si� mi�dzy nami pewien nacechowany wzajemn� niech�ci� system porozumiewania si�: ja wydawa�em suche, lakoniczne polecenia, on krzywi� si� i burcza� pod nosem, ale spe�nia� je pos�usznie.</p><p>Mopsus pu�ci� si� biegiem z powrotem do westybulu. Wyszed�em z gabinetu do ogrodu, uwa�aj�c go za stosowniejsze miejsce na przyjmowanie m�odych dam. Jak na pierwszy dzie� marca pogoda by�a przyjemna, wiatr s�aby i zaledwie kilka wysoko zawieszonych pasm pierzastych chmur przecina�o zimny b��kit nieba. Po chwili pojawi�a si� nieznajoma. Nie mia�a na sobie stoli, odpowiedniej dla m�atki, ale panie�sk� d�ug� czarn� tunik�, nakryt� ci�k� czarn� opo�cz� w niemal tym samym odcieniu co jej krucze w�osy, upi�te grzebieniami i szpilkami w wysoki kok, nieco zbyt dojrzale wygl�daj�cy przy jej dziewcz�cej twarzy. Zbyt ci�ko te� pachnia�y jej perfumy, w kt�rych wyczu�em wo� ja�minu i nardu. Mopsus oceni� jej wiek na zbli�ony do Diany, ale wed�ug mnie musia�a by� m�odsza, mia�a nie wi�cej ni� siedemna�cie, mo�e osiemna�cie lat. Jej cera i d�onie by�y bia�e jak pier� synogarlicy. Popatrzy�a na mnie podejrzliwie spod ciemnych brwi.</p><p>��Ty jeste� Gordianus?</p><p>��Ja. A ty kim jeste�?</p><p>��Nazywam si� Emilia. Jestem c�rk� Tytusa Emiliusza.</p><p>Spojrza�em znacz�co na drzwi, kt�rymi wesz�a do ogrodu.</p><p>��Gdzie twoja przyzwoitka? � spyta�em.</p><p>Emilia speszy�a si� i spu�ci�a oczy.</p><p>��Przysz�am tu sama.</p><p>��Dziewczyna w twoim wieku i twojego stanu chodzi sobie po Rzymie bez towarzyszki?</p><p>��Mam ze sob� ochron�.</p><p>��Mimo to� Czy tw�j ojciec wie, �e tu jeste�?</p><p>��M�j ojciec wyjecha� z Pompejuszem.</p><p>��Oczywi�cie. A matka?</p><p>��Wr�ci�y�my do miasta dopiero przed paroma dniami. Pojecha�y�my do naszej willi na wybrze�u, ale mama m�wi, �e teraz chyba bezpieczniej jest w Rzymie. Jest zaj�ta zakupami. Mia�am i�� z ni�, ale powiedzia�am, �e �le si� czuj� i musz� zosta� w domu.</p><p>��I zamiast tak zrobi�, przysz�a� do mnie.</p><p>��Tak.</p><p>��A nie czujesz si� �le? Wygl�dasz blado.</p><p>Nie odpowiedzia�a, rozgl�daj�c si� nerwowo po ogrodzie, dop�ki nie zatrzyma�a wzroku na pos�gu za moimi plecami. Widok bogini jakby doda� jej si�. Kiedy przem�wi�a, patrzy�a nie na mnie, ale na twarz Minerwy. Chyba nie mia�a do tej pory wielu sposobno�ci do rozm�w z doros�ymi m�czyznami.</p><p>��Przychodz� prosto od Mecji. To ona mi o tobie powiedzia�a.</p><p>��Co mianowicie?</p><p>���e prowadzisz dochodzenie w sprawie� � G�os jakby jej uwi�z� w gardle. Zn�w spu�ci�a oczy. � Czy to w�a�nie tutaj�?</p><p>Westchn��em.</p><p>��Je�li masz na my�li �mier� Numeriusza Pompejusza, to tak, sta�o si� to w tym ogrodzie.</p><p>Zadr�a�a i nerwowo �cisn�a fa�dy opo�czy przy szyi.</p><p>��By� twoim krewnym?</p><p>��Nie.</p><p>��Ale nosisz po nim �a�ob�.</p><p>Zagryz�a warg�, krwistoczerwon� na tle blado�ci policzk�w.</p><p>��On by�� my oboje� mieli�my si� pobra�.</p><p>��Nic o tym nie wiedzia�em. � Pokr�ci�em g�ow� ze zdziwieniem.</p><p>��Nikt nie wiedzia�.</p><p>��Nie rozumiem�</p><p>��Nikt o tym nie wiedzia�. Pompejusz planowa� dla niego ma��e�stwo z kim� innym, ale Numeriusz wybra� mnie.</p><p>Jej gest � d�o� odruchowo po�o�ona na brzuchu � wszystko mi powiedzia�.</p><p>��Teraz rozumiem.</p><p>��Naprawd�? � Na jej twarzy odmalowa� si� niepok�j pomieszany z dum�. � Mecja te� si� domy�li�a. Czy to takie oczywiste?</p><p>��Nic jeszcze nie wida�, je�li o to ci chodzi � uspokoi�em j�.</p><p>��Tutaj nie. � Zerkn�a w d� i zn�w dotkn�a brzucha. � Ale musz� mie� to wypisane na twarzy. I czemu nie? Powinnam by� wdow� po nim. Dziecko powinno si� urodzi� z jego nazwiskiem. Ale teraz�</p><p>��Dlaczego tu przysz�a�, Emilio? Zobaczy� miejsce, gdzie zgin��?</p><p>��Nie! � Skrzywi�a si�. � Nie chc� o tym my�le�.</p><p>��Co wi�c tutaj robisz? Czego ode mnie chcesz? � Nasze oczy spotka�y si� na mgnienie, po czym przenios�a spojrzenie na Minerw�, usi�uj�c zebra� my�li i znale�� odpowiednie s�owa. Unios�em d�o�. � Niewa�ne. Sam ju� wiem. Chcesz tego samego co wszyscy: Pompejusz, Mecja, nawet Diana� � Pokr�ci�em g�ow�. � Dlaczego po tobie od razu to pozna�em, a z moj� w�asn� c�rk�� trzeba by�o niemal uderzenia pioruna, �ebym si� domy�li�. A ludzie my�l�, �e z Gordianusa taki m�drala, widzi to, na co inni s� �lepi!</p><p>Emilia popatrzy�a na mnie ze zdumieniem.</p><p>��Od dawna o tym wiesz? � spyta�em.</p><p>��O dziecku? Wiedzia�am ju� przed wyjazdem z Rzymu. Nie mia�am pewno�ci, ale wiedzia�am. Od tamtej pory ksi�yc by� w pe�ni i na nowiu, i zn�w w pe�ni, wi�c ju� nie ma w�tpliwo�ci. Czuj� je w sobie! Wiem, �e na to jeszcze za wcze�nie, ale przysi�gam, �e czasami je czuj�.</p><p>��Dziecko Numeriusza� � szepn��em.</p><p>Jak Emilia wyobra�a�a sobie, �e czuje w sobie nowe �ycie, tak mnie si� zdawa�o, �e nagle poczu�em czyj�� obecno��, jak�e odmienn�. C� mog�o silniej przyci�gn�� na miejsce zbrodni lemura zamordowanego cz�owieka ni� jego nie narodzone dziecko? Odwr�ci�em si� i wzdrygn��em, niemal pewny, �e dostrzeg�em jaki� ruchomy cie� za statu� Minerwy. Oczywi�cie by�a to tylko gra �wiat�a.</p><p>��Czy on o tym wiedzia�? Powiedzia�a� Numeriuszowi?</p><p>Kiwn�a g�ow�.</p><p>��Ostatnim razem, kiedy si� spotkali�my. Na dzie� przed Jego �mierci�. Mieli�my miejsce, gdzie mogli�my si� w sekrecie widywa�. Tam� � Zn�w spu�ci�a oczy. � Potem mu powiedzia�am. Ba�am si�, �e b�dzie z�y, ale nie by�. By� szcz�liwy! Jeszcze nigdy nie widzia�am go tak szcz�liwym. Powiedzia�: �Teraz Pompejusz b�dzie musia� zrezygnowa� ze swych plan�w co do mnie i pozwoli� nam si� pobra�. Powiem mu dzi� wieczorem�. Nazajutrz mia� zn�w si� ze mn� spotka� i opowiedzie� o reakcji Pompejusza, ale ju� nie przyszed�. � Zagryz�a warg�. � To by�o tego dnia, kiedy wszyscy my�leli, �e nadci�ga Cezar, i Pompejusz zdecydowa� si� opu�ci� Rzym. M�j ojciec postanowi� wys�a� nas do willi i ca�� noc sp�dzili�my na op�ta�czym pakowaniu rzeczy. Nie spa�am ani chwili. � Odetchn�a, podnios�a oczy i spojrza�a hardo w oblicze bogini. � Nast�pnego ranka siedzieli�my ju� na wozie i zd��ali�my w kolumnie innych woz�w ku bramie Kaperskiej. Dosiad�a si� do nas przyjaci�ka mamy. Rozmawia�y o tym, czy Cezar naprawd� jest blisko, kto staje po czyjej strome� i nagle� dla niej by�a to tylko kolejna ploteczka� powiedzia�a: �S�ysza�a�? Wczoraj zamordowano Numeriusza Pompejusza! Zosta� uduszony�. Powiedzia�a to tak szybko i przesz�a do nast�pnej plotki, �e pomy�la�am: �Zdawa�o mi si�. Wiedzia�am jednak, �e to prawda. Poczu�am si�, jakbym mia�a w piersi ostry kamie�. Chyba zemdla�am. Kiedy si� ockn�am, byli�my ju� na Via Appia. Przez chwil� my�la�am, �e to tylko sen, ale kamie� wci�� tam tkwi�� Czu�am b�l przy ka�dym oddechu.</p><p>��Kto jeszcze wie o twojej ci��y?</p><p>��Ukrywa�am to przed mam�, dop�ki si� da�o. Domy�la�a si�, �e co� jest nie w porz�dku, ale s�dzi�a, �e tylko boj� si� o ojca i denerwuj� ca�� sytuacj�. Kiedy jednak ruszyli�my z powrotem do Rzymu, ju� nie mog�am si� kry�. Mama nie gniewa�a si� tak bardzo, jak my�la�am.</p><p>��A wi�c tw�j ojciec jeszcze nie wie?</p><p>Spu�ci�a g�ow�.</p><p>��Mama m�wi, �e on si� nigdy nie mo�e o tym dowiedzie�.</p><p>��Jak to mo�liwe? Nawet je�li Pompejusz opu�ci Itali� i zabierze ze sob� twojego ojca, mo�e tu wr�ci� przed twoim rozwi�zaniem. A kiedy urodzisz dziecko, kto� si� wygada. Zawsze tak jest. Nie mo�esz oczekiwa� � Zamilk�em, dotar� do mnie bowiem sens jej s��w.</p><p>��Dzi� rano powiedzia�am o wszystkim Mecji. O mnie i Numeriuszu, o dziecku. P�aka�y�my obie. Ona m�wi, �e nie wolno mi pozby� si� ci��y. �e to wszystko, co pozosta�o po jej synu. Ale wyb�r nie nale�y do niej ani do mnie. Mama ka�e mi to zrobi�.</p><p>W ustach czu�em zupe�n� sucho��.</p><p>��Wed�ug prawa to nie matka, ale tw�j ojciec ma w�adz� nad tob� i dzieckiem, kt�re nosisz.</p><p>��Gdyby o tym wiedzia�, zabi�by mnie! Post�pi�by zgodnie z prawem i w�a�ciwie, prawda?</p><p>��Z pewno�ci� by tego nie uczyni�! A je�li nie b�dzie go ca�y rok? Wr�ci i zastanie ciebie z dzieckiem�</p><p>��I tak mo�e si� go pozby�. Mo�e porzuci� je na wzg�rzach za miastem, aby zmar�o z g�odu albo �eby zjad�y je wilki. Mnie za� umie�ci�by gdzie� daleko, jak si� chowa p�kni�te naczynie. � Prze�kn�a g�o�no �lin�. � Nie, mama ma racj�. Gdyby ojciec tu by�, nakaza�by mi pozby� si� ci��y, dop�ki jest to mo�liwe. Mogliby jeszcze znale�� dla mnie m�a, nie rozumiesz? Mama m�wi, �e i tak nie by�oby w�a�ciwe wprowadzenie dziecka bez ojca w taki �wiat� � Zacz�a szlocha�.</p><p>Pow�ci�gn��em impuls, by j� przygarn�� do siebie. Przycisn��em r�ce wyprostowane do bok�w i zacisn��em pi�ci. Obejrza�em si� przez rami�; mia�em wra�enie, �e Minerwa przygl�da mi si� z ironicznym u�miechem.</p><p>��Emilio, dlaczego do mnie przysz�a�?</p><p>��Nie wiem� Mecja m�wi�a, �e ty ostatni widzia�e� go �ywego� i �e wszystko teraz zale�y od ciebie.</p><p>��Ale ja nie mog� nic dla ciebie zrobi�, dziewczyno.</p><p>��Mo�esz si� przynajmniej dowiedzie�, kto go zamordowa�� kto zabi� moje dziecko. � Spostrzeg�a zdumienie na mojej twarzy. � Nie rozumiesz? Gdyby Numeriusza nie zabito, znalaz�by spos�b, aby mnie po�lubi�. Jestem tego pewna. Mog�abym urodzi� nasze dziecko! Wtedy, nawet je�liby mi go zabrano, gdyby zgin�� w bitwie czy zagin�� na morzu, zosta�oby mi chocia� ono, nosz�ce jego imi�. Ale teraz� dziecka nie b�dzie. Rozumiesz? Ktokolwiek zabi� Numeriusza, r�wnie dobrze m�g�by wbi� mi n� w �ono!</p><p>Jej rozpacz znalaz�a uj�cie w nag�ym przejmuj�cy krzyku, kt�ry poni�s� si� a� do drzwi frontowych. Us�ysza�em stamt�d �omot i szamotanin�, a po chwili do ogrodu wpadli jeden po drugim jej trzej ochroniarze z wyci�gni�tymi mieczami. Tu� za nimi wbieg� Cykatriks, rycz�c w�ciekle i wymachuj�c w�asnym mieczem. Blizna na jego twarzy by�a czerwona, jakby dopiero co otrzyma� t� ran�. Okr��y� eskort� dziewczyny i stan�� obok mnie, przyjmuj�c postaw� obronn�, got�w do skoku. Tamci zbli�ali nas, mierz�c nas gro�nymi spojrzeniami.</p><p>Emilia obr�ci�a si� na pi�cie, oszo�omiona zamieszaniem, i zorientowa�a si�, co zasz�o. Powstrzyma�a szloch i uniesieniem r�ki przywo�a�a do porz�dku swoich niewolnik�w. Cofn�li si� i otoczyli j� ciasnym kr�giem. Jeden z nich porozmawia� z ni� szeptem, potem wymieni� kilka zda� ze swymi towarzyszami. Gro�ba przelewu krwi wisia�a w powietrzu jak ostry, dusz�cy zapach. Dziewczyna post�pi�a ku mnie ze spuszczon� g�ow�. Niewolnicy nie odst�powali jej na krok, wpatruj�c si� w nas z czujno�ci�.</p><p>��Wybacz mi � szepn�a. � Nie chcia�am�</p><p>Skin��em g�ow�.</p><p>��P�jd� ju�. Nie wiem, dlaczego tu w og�le przysz�am. Mia�am nadziej�, �e mo�e ty� Nie wiem.</p><p>Odwr�ci�a si� i ruszy�a do wyj�cia. Ostatni z ochroniarzy szed� ty�em, nie spuszczaj�c z nas oczu.</p><p>��Zaczekaj!</p><p>Zatrzyma�a si� i obejrza�a przez rami�. Podszed�em bli�ej (za blisko dla Cykatriksa, kt�ry po�o�y� mi r�k� na ramieniu i poci�gn�� w ty�).</p><p>��Emilio, m�wi�a� co� o waszym tajnym miejscu schadzek.</p><p>Jej twarz, ju� pokryta rumie�cem, zaczerwieni�a si� jeszcze bardziej.</p><p>��Tak.</p><p>��Czy nale�a�o ono do Numeriusza?</p><p>��By�o w�asno�ci� jego rodziny. Oni maj� wiele posiad�o�ci w dzielnicy Carinae.</p><p>��Gdzie jest to miejsce?</p><p>Podesz�a do mnie, gestem nakazuj�c niewolnikom pozostanie z ty�u. Ja da�em taki sam znak Cykatriksowi.</p><p>��To kamienica czynszowa � powiedzia�a cicho. � Paskudne, cuchn�ce miejsce. Ale na najwy�szym pi�trze by�o wolne mieszkanie. Z okna wida� tam kawa�ek Kapitolu� � Zapatrzy�a si� w przestrze�, a w jej oczach zal�ni�y na nowo �zy.</p><p>��I wiedzieli�cie o nim tylko wy dwoje?</p><p>��Nie wiem. My�l�, �e Numeriusz odziedziczy� t� kamienic� po ojcu, ale jego wuj Mecjusz mia� co� do powiedzenia w kwestii zarz�dzania ni�.</p><p>��Ale ten pok�j� To by�o tajne miejsce Numeriusza?</p><p>��Tak. Trzyma� tam troch� rzeczy. Lamp�, jakie� ubrania, kilka wierszy, kt�re mu da�am�</p><p>��Wiersze?</p><p>��Grecka poezja mi�osna. Przepisa�am je dla niego. Czytywali�my je sobie nawzajem�</p><p>Skin��em g�ow�.</p><p>��A zatem m�g� tam trzyma� tak�e� inne tajne rzeczy?</p><p>��Nie wiem. Dlaczego pytasz?</p><p>��Mog� tam by� jakie� dokumenty.</p><p>��Nie s�dz�. � Potrz�sn�a g�ow�. � Nie ma tam szafy na zwoje, ani chocia� komody z szufladami. Moje wiersze musia� trzyma� pod ��kiem.</p><p>��Mimo to musz� zobaczy� to mieszkanie.</p><p>Zagryz�a warg�, a potem wolno pokr�ci�a g�ow�.</p><p>��Prosz� ci�, Emilio. To mo�e by� bardzo wa�ne. Mog� znale�� tam dokumenty, przez kt�re zgin�� Numeriusz.</p><p>Spojrza�a na Minerw�, a potem na mnie. Zdecydowa�a si�.</p><p>��Budynek stoi na rogu ulicy Wikliniarzy i ma�ej alejki odchodz�cej od niej na p�noc. Pomalowany jest na czerwono, ale wierzchnia warstwa zaczyna si� �uszczy� i przebija spod niej stara, ��ta. Pok�j jest na czwartym pi�trze w po�udniowo-zachodnim rogu. Drzwi maj� zamek, a klucz jest pod lu�n� desk� pod�ogow� z g��bok� rys�, trzy kroki w g��b korytarza.</p><p>��Znajd� go. � Skin��em g�ow�.</p><p>Dotkn�a mego ramienia.</p><p>��Je�li tam trafisz, znajdziesz te wiersze. By�abym wdzi�czna, gdyby��</p><p>��Oczywi�cie. Znajd� spos�b, by ci je zwr�ci�.</p><p>Pokr�ci�a g�ow�.</p><p>��Nie, nie mog� trzyma� ich w domu. Nie znios�abym jednak my�li, �e kto inny m�g�by je czyta�. Spal je.</p><p>Odwr�ci�a si� i do��czy�a do czekaj�cych w pogotowiu ochroniarzy. Odprowadzi�em ich do drzwi. Kiedy dochodzili�my do westybulu, nie wiadomo sk�d pojawi� si� ma�y Aulus i ruszy� przez atrium ze �miechem i klaskaniem w d�onie, tu� przed Emili�. Mopsus i Androkles wpadli za nim, by go z�apa�. Dziewczyna zadr�a�a i wybieg�a z p�aczem na ulic�, pozostawiaj�c w tyle zaskoczonych niewolnik�w.</p><empty-line/><p>Tej nocy przewraca�em si� z boku na bok na ��ku, a� w ko�cu Bethesda odwr�ci�a si� ku mnie z retorycznym pytaniem:</p><p>��Nie mo�esz spa�?</p><p>Po�wiata ksi�yca wydobywa�a z mroku srebrne b�yski w jej rozpuszczonych w�osach, ale oczy pozostawa�y w cieniu.</p><p>��My�l� o dziewczynie, kt�ra mnie dzi� odwiedzi�a.</p><p>Histori� Emilii opowiedzia�em jej przy kolacji.</p><p>��Tak, to bardzo smutne � przytakn�a Bethesda.</p><p>��W�a�nie. Zastanawia�em si� Nie bardzo wiem, jak to si� robi.</p><p>��Co takiego?</p><p>��Jak mo�na si� pozby� ci��y.</p><p>Bethesda westchn�a w ciemno�ci.</p><p>��To jedna z rzeczy, kt�re m�czyzn nie obchodz�. Jest kilka sposob�w. Czasem wystarczy wierzbowa r�zga�</p><p>��R�zga?</p><p>��Odarta z kory. Musi by� cienka i gi�tka, �eby dosi�gn�� do macicy. Dziewczyna mo�e te� przyj�� trucizn�.</p><p>��Trucizn�?</p><p>��Co� na tyle mocnego, �eby zabi� p��d i spowodowa� jego wyrzucenie z cia�a. Robi si� silny napar z korzeni, zi� i grzyb�w. Ruta, psianka, sporysz�</p><p>��Ale czy to nie zabije tak�e i matki?</p><p>��Bywa i tak. Widzia�am j�, kiedy od nas wychodzi�a. Wygl�da�a na s�abowit��</p><p>Bethesda westchn�a ci�ko i odwr�ci�a si� na drugi bok. Le�a�em na wznak, patrz�c w sufit. Emilia uwa�a�a, �e morderca Numeriusza jest odpowiedzialny r�wnie� za �mier� jej nie narodzonego dziecka. Je�li ona umrze podczas aborcji, czy obci��� go w�wczas trzy zbrodnie? Czy ludzie w rodzaju Cezara kiedykolwiek zastanawiaj� si� nad takim ci�giem odpowiedzialno�ci? Zabicie m�czyzny na polu bitwy Cezar uznaje za akt honorowy. Ale co z wdow� i sierotami po nim, rzuconymi na pastw� g�odu, co z pogr��onymi w rozpaczy rodzicami, z kochank� pope�niaj�c� samob�jstwo z desperacji? Czy oni my�l� o ca�ych wsiach, gin�cych z g�odu i chor�b po przetoczeniu si� przez nie wojennej machiny? Ile takich ci�g�w cierpienia i �mierci zacz�o si� na ka�dym polu bitwy w Galii? Ile ofiar straci Italia, je�li Cezar przekroczy Rubikon?</p><p>Sen tej nocy nie chcia� do mnie przyj��.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 10</p></title><p>Nast�pnego dnia wzi��em ze sob� obu ch�opak�w i uda�em si� do Carinae. Nie pami�ta�em, gdzie mie�ci si� ulica Wikliniarzy, ale oni wiedzieli. Na prawo, powiedzia� Mopsus. Nie, na lewo, sprostowa� Androkles. Podczas gdy oni si� sprzeczali, ja zapyta�em o drog� przechodz�cego niewolnika z �adunkiem nowych koszyk�w; pokaza� ulic� na wprost nas. Ruszy�em w tamt� stron� i niemal znikn��em za rogiem, zanim ch�opcy si� zorientowali i pobiegli za mn�.</p><p>W�ska i kr�ta uliczka pe�na by�a sklep�w z otwartymi drzwiami i wystawionym na sprzeda� towarem. Koszyki by�y wsz�dzie, nawet na ustawionych na ulicy tr�jno�nych sto�ach, wisia�y te� na krzy�uj�cych si� nad nami sznurach przeci�gni�tych mi�dzy budynkami. Wiele by�o miejscowego wyrobu, ale najlepsze i najdro�sze pochodzi�y z Egiptu, wyplecione z nilowej trzciny, z farbowanymi w��knami tworz�cymi misterne wzory i obrazki. Pope�ni�em b��d, zatrzymuj�c si�, by obejrze� dziwny egzemplarz ozdobiony szlakiem z koni rzecznych z Nilu. W�a�ciciel sklepu spad� na mnie jak jastrz�b na jagni�.</p><p>��Nazywaj� je hipopotamami � wyja�ni� nieproszony.</p><p>��Wiem. Mieszka�em przez jaki� czas w Egipcie za m�odych lat.</p><p>��No, to przyda ci si� ten kosz na pami�tk�. Zrobiony akurat dla ciebie!</p><p>U�miechn��em si�, pokr�ci�em g�ow� i pospieszy�em naprz�d. Cz�owiek pod��a� za mn�, wymachuj�c koszem i natr�tnie namawiaj�c do kupna. Kiedy stanowczo odm�wi�em targu, cisn�� kosz na ziemi� i zakl�� szpetnie. Ci�kie czasy nie omin�y i ulicy Wikliniarzy.</p><p>Odnalezienie opisanej przez Emili� kamienicy o podniszczonej czerwono-��tej elewacji nie by�o trudne. Wygl�da�a na zapuszczon�; tynk by� pop�kany, z okien zwisa�y krzywo zepsute okiennice. Z kt�rego� z mieszka� dochodzi� zapach gotowanej kapusty, gdzie indziej p�aka�o dziecko, co natychmiast przywiod�o mi na my�l Emili�. Niekt�rzy w�a�ciciele kamienic trzymaj� niewolnika przy wej�ciu, �eby nie dopuszcza� z�odziei i rozrabiak�w, ale tu nikogo nie by�o na posterunku. Stwierdzi�em, �e nie ma nawet zamka w drzwiach wej�ciowych. No c�, trudno sobie wyobrazi�, by mieszka� tu ktokolwiek godny zainteresowania w�amywacza, pomy�la�em.</p><p>��Mopsusie, sta� po drugiej stronie ulicy, kiedy ja z Androklesem wejdziemy do �rodka � powiedzia�em. � Postaraj si� nie wygl�da� na zbieg�ego niewolnika o z�ych zamiarach.</p><p>��B�d� dobrze czatowa�, panie � zapewni� gorliwie ch�opiec. � Jak wejdzie za tob� kto� wygl�daj�cy na niebezpiecznego, pobiegn� na g�r� i ci� uprzedz�!</p><p>��Nie, Mopsusie. � Pokr�ci�em g�ow�. � W tym domu musi mieszka� sporo niebezpiecznie wygl�daj�cych m�czyzn, kobiet zreszt� te�. Ca�a dzielnica jest niebezpieczna. Ale mieszka�cy musz� wchodzi� i wychodzi� z domu. Jak odr�nisz od nich kogo�, kto nie powinien si� tu znale��?</p><p>Mopsus podrapa� si� niepewnie w �epetyn�.</p><p>��A je�li nawet naprawd� jaki� zab�jca wejdzie za mn�, jak si� obok niego przemkniesz, �eby mnie ostrzec?</p><p>Mopsus zmarszczy� czo�o, a jego m�odszy brat zakry� usta, t�umi�c �miech z jego konsternacji. Po�o�y�em obu r�ce na ramionach i poprowadzi�em na drug� stron� ulicy.</p><p>��Mopsusie, masz sta� dok�adnie w tym miejscu. Widzisz to naro�ne okno na czwartym pi�trze? To z nienaruszonymi okiennicami? Chc�, aby� je pilnie obserwowa�. Za chwil�, je�li wszystko p�jdzie dobrze, otworz� je i pomacham ci. Nie odpowiadaj mi machaniem, ale patrz na okno bez przerwy. Gdyby co� si� sta�o, zobaczysz w nim zn�w mnie albo Androklesa. Je�li krzykniemy o pomoc, masz biec natychmiast do Ekona i mu wszystko powiedzie�. Trafisz st�d do jego domu? Musisz tylko wej�� prosto na zbocze Eskwilinu.</p><p>Mopsus skin�� z powag� g�ow�, pod wra�eniem znaczenia swej misji.</p><p>��To dobrze. Nie spuszczaj z oka tego okna!</p><p>Weszli�my z Androklesem do kamienicy. W�ski korytarz by� pusty i cichy, je�li nie liczy� p�aczu niemowl�cia. Mieszka�cy, jak wi�kszo�� Rzymian, przemierzali zapewne rynki w poszukiwaniu artyku��w pierwszej potrzeby, o kt�re z ka�dym dniem by�o trudniej. Na ko�cu korytarza znajdowa�y si� schody. Ruszyli�my obaj na g�r�.</p><p>��Wejdziemy do sekretnego pokoju, Androklesie � powiedzia�em � gdzie nie mamy prawa przebywa�. B�dziesz mi potrzebny jako czujka na zewn�trz.</p><p>Odpowiedzia� mi takim samym powa�nym skinieniem g�owy.</p><p>��I by� mo�e czeka ci� jeszcze wa�niejsze zadanie.</p><p>��Jakie, panie?</p><p>��B�d� czego� szuka�. To mo�e by� dobrze ukryte i trudne do wydostania. Para drobnych, zwinnych r�k mo�e mi si� bardzo przyda�.</p><p>��Moje s� mniejsze ni� Mopsusa! � Z dum� zademonstrowa�, jakie s� ma�e.</p><p>��To nie ulega w�tpliwo�ci � zapewni�em go.</p><p>Min�li�my podest trzeciego pi�tra. P�acz dziecka przycich�, za to zapach kapusty przybra� na intensywno�ci, mieszaj�c si� teraz z innymi woniami: cebuli, perfum, oliwy do lamp i moczu. Co c�rka Tytusa Emiliusza musia�a my�le� o takim miejscu? Na ostatnim pi�trze korytarz te� by� pusty i ciemny. Gestem nakaza�em Androklesowi, by zachowywa� si� jak najciszej. Odszuka�em lu�n� desk� wed�ug wskaz�wek Emilii. W ma�ym schowku pod ni� le�a� klucz. Nie by� to jeden z tych masywnych kluczy z z�bkami, kt�re wk�ada si� w zamek i przekr�ca, ale cienki pr�t z br�zu, wygi�ty w pozornie przypadkowy kszta�t, jakby przejecha� po nim w�z. Na ko�cu mia� ma�y haczyk.</p><p>Zdobycie takiego klucza to dopiero po�owa sukcesu. Nietypowy kszta�t pozwala na wsuni�cie go w r�wnie nietypowy otw�r zamka, a haczyk musi trafi� w odpowiednie oko, do kt�rego pasuje. Je�eli u�ytkownik nie mia� wcze�niej do czynienia z tym akurat zamkiem, otwarcie go mo�e poch�on�� sporo czasu wype�nionego bezskutecznymi pr�bami. Wstawi�em desk� na miejsce i podszed�em do drzwi. Zamek stanowi�a br�zowa puszka przymocowana do drzwi od wewn�trz. W tym zaniedbanym, niezabezpieczonym budynku taki skomplikowany mechanizm wr�cz rzuca� si� w oczy. Wsun��em klucz w dziurk�, przekr�caj�c to w lewo, to w prawo i pr�buj�c sobie wyobrazi� kszta�t i umiejscowienie oka, w kt�re musi trafi� haczyk. U g�ry czy na dole? G��boko czy p�ytko? Szarpni�cie czy obr�t? Pr�bowa�em r�nych ruch�w, a w ko�cu wyj��em klucz i spr�bowa�em jeszcze raz, znowu bezskutecznie. Trac�c cierpliwo��, wysun��em go i w�o�y�em znowu. Tym razem musia�em trafi� w inny wylot, bo klucz wsun�� si� w innym kierunku. Haczyk o co� zaczepi�. Wstrzyma�em oddech, obr�ci�em lekko klucz i poci�gn��em do siebie. Z zamka dobieg�o ciche szcz�kni�cie i drzwi si� otworzy�y. Za plecami us�ysza�em, jak Androkles oddycha g�o�no z ulg�. Obejrza�em si� i wskaza�em ruchem g�owy schody.</p><p>��Sta� na czatach na pode�cie � szepn��em. � Je�li kto� b�dzie szed� na g�r�, podejd� po cichu i daj mi zna�. Dasz sobie rad�?</p><p>Skin�� g�ow� i na palcach ruszy� ku schodom. Wszed�em do pokoju i przymkn��em za sob� drzwi. Wn�trze by�o jeszcze ciemniejsze ni� korytarz. Niemal po omacku dotar�em do okna w po�udniowo-zachodnim rogu i stwierdzi�em, �e jest zas�oni�te ci�kimi, zimowymi kotarami o jako�ci zapewne niespotykanej w tej okolicy. Rozsun��em je i otworzy�em okiennice. Rzeczywi�cie, jak m�wi�a Emilia, wida� st�d by�o �wi�tyni� na Kapitelu. Mopsus sta� naprzeciw mnie na ulicy opieraj�c si� plecami o �cian� z za�o�onymi r�kami, bezmy�lnie grzebi�c pi�t� w ziemi. Na odg�os otwierania okna spojrza� w g�r�. Pomacha�em mu. Roz�o�y� r�ce i ju� chcia� machn�� mi w odpowiedzi, ale w por� si� powstrzyma�. Rozejrza� si� w obie strony, prostuj�c si� i usi�uj�c przybra� gro�ny wygl�d. Pokr�ci�em g�ow�. Gdybym kaza� mu celowo gra� rol� niewolnika zdecydowanego co� zbroi�, nie m�g�by da� lepszego przedstawienia. Odwr�ci�em si� i ogarn��em pok�j badawczym spojrzeniem. Mebli by�o tu niewiele: tylko niskie ��ko i ma�y kufer pod �cian�. By� mo�e naprawd� by�o to wy��cznie gniazdko zakochanych; ich potrzeby w tej mierze s� na og� niezbyt wyg�rowane. Na kufrze sta�a lampa, naczynie z oliw� i ma�e, okr�g�e lusterko. Zajrza�em do zbiorniczka lampy, przela�em kilkakrotnie oliw� do naczynia i z powrotem, a� si� upewni�em, �e nic w nich nie schowano. Lusterko by�o wykonane z litego srebra i nie mia�o ukrytych schowk�w. Spojrza�em na swoje odbicie; ujrza�em brodatego m�czyzn� z porytym zmarszczkami czo�em, ale o bystrym spojrzeniu, jeszcze nie ca�kiem siwego i wygl�daj�cego m�odo jak na swoje lata � oznaki boskiej �askawo�ci. Uzmys�owiwszy sobie, �e patrz� w zwierciad�o Emilii, poczu�em si� nieswojo i od�o�y�em je na miejsce.</p><p>Kufer nie by� zamkni�ty. Znalaz�em w nim kilka cz�ci ubrania: m�sk� przepask� biodrow� i tunik� oraz opo�cz�, jak� mog� nosi� tak�e kobiety. By�o tam te� zapasowe prze�cierad�o, a na samym dnie ma�y sztylet. Jednym s�owem, nic szczeg�lnego. Pami�taj�c jednak o schowku w butach Numeriusza, dok�adnie obejrza�em ka�dy przedmiot. Upewniwszy si�, �e w sztylecie nie ma nic podobnego, u�y�em go do rozprucia szw�w ubra�. Mia�em z sob� w�asny n� do tego celu, ale stwierdzi�em, �e sztylet jest ostrzejszy. Jednak i w ubraniach nie znalaz�em niczego. Zabra�em si� do ogl�dzin samego kufra. Rozmontowa�em zawiasy i rozci��em sk�rzane poszycie, po czym odwr�ci�em go do g�ry dnem i opuka�em dok�adnie, nas�uchuj�c g�uchego odg�osu �wiadcz�cego o pustej przestrzeni. Wkr�tce si� przekona�em, �e kufer te� nie kryje �adnych tajemnic. Spojrza�em na ��ko. By� to mebel dobrej roboty, podobnie jak zas�ony nie pasuj�cy do otoczenia, wykonany w ca�o�ci z hebanu, z misternie rze�bionymi nogami. Od �ciany dzieli�a je boczna hebanowa deska inkrustowana ko�ci� s�oniow�. Na pewno z tamtej strony k�ad�a si� Emilia, Numeriusz za� z brzegu, jak to jest w m�skim zwyczaju. T�umaczy�em kiedy� Bethesdzie, �e powodem tego jest ch�� chronienia kobiety podczas jej snu; roze�mia�a si� i odpar�a, �e m�czy�ni wol� spa� z brzegu, bo cz�ciej musz� noc� wstawa� do toalety. Tak czy owak, nie s�dzi�em, aby m�odzi kochankowie zbyt cz�sto spali w tym ��ku. Musieli si� spotyka� za dnia, bo by�o ma�o prawdopodobne, �eby Emilia mog�a zmyli� rodzicielsk� czujno�� po zmroku. To ��ko s�u�y�o mi�o�ci, nie spoczynkowi. Tu zosta�o pocz�te ich dziecko. Gruby materac przykryty by� p��ciennym prze�cierad�em, niedbale wetkni�tym w ram� ��ka w czterech rogach. Na wierzchu le�a�a we�niana kapa, a na niej rozrzucone by�o kilka poduszek. Oboje m�odzi przywykli, �e ich ��ka �ciel� niewolnicy i sami albo nie umieli, albo nie chcieli tego robi�. Raczej nie sp�dzali tutaj czasu na sprz�taniu czy spaniu.</p><p>�ci�gn��em z ��ka kap� i rozci��em szwy, w �rodku niczego jednak nie znalaz�em. Podnios�em prze�cierad�o. By�o zbyt cienkie, by cokolwiek pod nim ukrywa�. Podsun��em je sobie pod nos i poczu�em zapach ja�minu i nardu, wo� rozgrzanych cia�. Przez mgnienie oka wyobrazi�em sobie owini�t� w nie Emili�, jej kszta�ty widoczne pod delikatn� tkanin�, ich dwoje obok siebie na ��ku. Musia�em potrz�sn�� mocno g�ow�, aby pozby� si� tego widoku.</p><p>Najbardziej prawdopodobnym miejscem mog�cym pos�u�y� za schowek pozosta� wi�c materac lub poduszki. Kiedy wyj��em go z ramy ��ka na pod�og�, zobaczy�em pod spodem kilka kawa�k�w pergaminu le��cych na rozpi�tych ta�mach, to by�y spisane r�k� Emilii greckie poezje mi�osne, nie u�miecha�o mi si� ich odczytywanie. Jak jednak mog�em si� o tym przekona�, nie sprawdzaj�c, co zawieraj�? Spojrza�em na pierwszy tekst. Charakter pisma by� wyszukany ale wyra�nie dziecinny. Tre�� jednak taka nie by�a.</p><empty-line/><p><emphasis>Kiedy patrz� na ciebie, jakby trac� mow�.</emphasis></p><p><emphasis>J�zyk mnie nie s�ucha, pod sk�r� dr�y p�omie�.</emphasis></p><p><emphasis>Nic nie widz�, w uszach dziwny szum, zlewam si� potem.</emphasis></p><p><emphasis>Dr�enie przejmuje ca�e moje cia�o.</emphasis></p><p><emphasis>Jestem ziele�sza od trawy. Czuj� si� bliska �mierci.</emphasis></p><p><emphasis>A jednak wszystko to znie�� mog�, gdy patrz� na ciebie</emphasis><emphasis>�</emphasis></p><empty-line/><p>Safona, oczywi�cie. Kt�ra� zakochana nastolatka mo�e si� oprze� poetce z Lesbos? Zmusi�em si� do przeczytania wszystkich pozosta�ych wierszy, cho� ich s�owa pali�y mi policzki �ywym rumie�cem. Kiedy sko�czy�em, zaj��em si� badaniem wszystkich pergamin�w po obu stronach. Podszed�em do okna i podnosi�em je kolejno do �wiat�a, szukaj�c oznak zastosowania soku cytrynowego zamiast atramentu czy perforacji mog�cej stanowi� szyfr, ale nic podobnego nie rzuci�o mi si� w oczy. Wiersze mi�osne by�y tylko wierszami, cytatami z Safony i mego dawnego przyjaciela Katullusa przepisanymi przez rozmarzon� dziewczyn� dla zabicia czasu mi�dzy jedn� schadzk� a drug�. By�yby dowodami obci��aj�cymi, ale tylko w oczach jej rodzic�w.</p><p>K�tem oka widzia�em stoj�cego na rogu ulicy Mopsusa. Pomacha� mi r�k�. Zgromi�em go wzrokiem, kr�c�c g�ow� z wyrzutem i odwr�ci�em si�. Wyra�nie mu zabroni�em machania do mnie, kt�re mog�o tylko zwr�ci� na nas czyj�� uwag�. Kiedy jednak zignorowa�em jego sygna�, Mopsus zacz�� jeszcze bardziej gor�czkowo wymachiwa� r�k�. Postanowi�em dobrze go wy�aja� po zako�czeniu zadania. Odsun��em si� od okna.</p><p>Pod ��kiem zauwa�y�em szerok� i p�ytk� mis�. Przenios�em j� na �rodek pokoju, ukl�kn��em i wrzuci�em do niej pergaminy z wierszami. Si�gn��em pod tunik� po krzesiwo i hubk�, kt�re zabra�em specjalnie w tym celu, i tak mocno skoncentrowa�em si� na rozniecaniu ognia, �e nie dos�ysza�em krok�w Androklesa na korytarzu. A� podskoczy�em, kiedy nagle drzwi si� otworzy�y i ch�opiec wsun�� przez nie g�ow�.</p><p>��Panie, jaki� m�czyzna wchodzi tu na g�r�!</p><p>Nagle zrozumia�em, dlaczego Mopsus macha� tak energicznie.</p><p>��W�a� wi�c tutaj! � sykn��em do Androklesa.</p><p>Malec w�lizn�� si� do pokoju i odwr�ci�, by zamkn�� drzwi. Sp�ni� si�, co� je zablokowa�o. Pchn�� mocniej, ale bez skutku. W szparze mi�dzy drzwiami i framug� tkwi�a m�ska stopa. Androkles pisn�� z przera�enia.</p><p>Na kraw�dzi drzwi pojawi�y si� czyje� palce. Ch�opiec ca�ym ci�arem stara� si� zapobiec wtargni�ciu obcego, ale nie mia� szans wobec doros�ego m�czyzny. Drzwi otwiera�y si� nieub�aganie. Rzuci�em krzesiwo na pod�og� i wyci�gn��em sztylet. Zerwa�em si� na nogi i napi��em mi�nie w oczekiwaniu ataku, a serce bi�o mi jak oszala�e.</p><p>��Panie, nie mog� go zatrzyma�! � krzykn�� Androkles.</p><p>Drzwi uchyla�y si� wolo, ale nieprzerwanie, a� wreszcie snop s�onecznego �wiat�a z okna pad� na �niad� twarz� mojego starego przyjaciela Tirona.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 11</p></title><p><strong>��</strong>Niez�y st�d widok na Kapitol � zauwa�y� Tiro, stan�wszy przed oknem. � Zastanawiam si�, ile te� czynszu mo�na bra� za takie mieszkanie na wolnym rynku?</p><p>Poklepa� zaskoczonego Androklesa po g�owie i z wolna obszed� pomieszczenie. Widzia�em, �e natychmiast rzuci� mu si� w oczy opr�niony i rozbebeszony kufer oraz rzucony na pod�og� materac z poduszkami.</p><p>��Co tu robisz, Tironie?</p><p>Zamiast odpowiedzie�, sekretarz Cycerona spojrza� w d� i zapyta�:</p><p>��Ten ch�opak na ulicy, gapi�cy si� na mnie, jakbym by� Gorgon�, nale�y do ciebie?</p><p>Podszed�em do okna i pomacha�em Mopsusowi, daj�c mu znak, �e wszystko jest w porz�dku. U�miechn�� si� z wyra�n� ulg� i na migi zaproponowa�, �e wejdzie na g�r�, na co tym samym j�zykiem odpowiedzia�em przecz�co i zasygnalizowa�em, �e ma dalej pe�ni� wart�.</p><p>��Androklesie, wracaj na schody i czuwaj � powiedzia�em. � Mo�e tym razem uda si� nam unikn�� takiego zaskoczenia.</p><p>��Ale, panie, czy� to nie ten zab�jca, kt�rego kaza�e� nam wtedy �ledzi�?</p><p>Tiro uni�s� brwi, s�ysz�c takie dictum.</p><p>��Nigdy im czego� takiego nie m�wi�em � pospieszy�em z zapewnieniem. � Ch�opaki maj� wi�cej wyobra�ni ni� zdrowego rozs�dku. No, zmykaj, Androklesie.</p><p>��Ale, panie�</p><p>��B�d� najzupe�niej bezpieczny. Przynajmniej tak my�l�. � Tym razem to ja spojrza�em na Tirona z uniesionymi pytaj�co brwiami. Kiedy wreszcie malec znikn�� za drzwiami, powt�rzy�em pytanie. � Co tu robisz, Tironie?</p><p>��Chyba to samo co ty. � Tiro znacz�co postuka� si� po nosie. � Nos mnie tu przyprowadzi�.</p><p>���ledzi�e� mnie, chcesz powiedzie�.</p><p>��Mo�liwe.</p><p>��Czy�by �a�enie za mn� za ka�dym razem, kiedy wychyl� nos z domu, wesz�o ci ju� w krew?</p><p>��Nie bardziej ni� tobie �a�enie za mn�.</p><p>��Dlaczego wi�c robisz to akurat dzisiaj?</p><p>��Bo wczoraj z�o�y�a ci wizyt� m�odziutka kochanka Numeriusza.</p><p>��Sk�d wiesz, �e byli kochankami?</p><p>��Wiem mn�stwo r�nych rzeczy.</p><p>��A sk�d wiesz, �e by�a u mnie? Obserwowa�e� m�j dom czy j�?</p><p>��Gordianusie, nie oczekuj, �e b�d� ci� informowa� o wszystkich moich poczynaniach. Ja te� tego od ciebie nie oczekuj�. Ale gdyby�my podzielili si� informacjami na temat Numeriusza, obaj by�my na tym skorzystali.</p><p>��Szukasz dokument�w, o kt�rych ci opowiedzia�, prawda?</p><p>��A ty nie? Skoro za� szukamy tego samego, dlaczego nie mieliby�my sobie nawzajem pom�c?</p><p>Nie odpowiedzia�em. Tiro przeszed� na �rodek pokoju i przykl�kn�� przy misie z wierszami Emilii. Krzesiwo wci�� le�a�o tam, gdzie je upu�ci�em.</p><p>��Zamierza�e� to spali�, zanim si� zjawi�em � stwierdzi�. � Co to jest?</p><p>��Nic, co by mog�o ci� zainteresowa�.</p><p>��Sk�d taka pewno��?</p><p>Westchn��em.</p><p>��To wiersze mi�osne przepisane przez zakochan� smarkul�. Emilia powiedzia�a mi, �e tu je znajd�. Prosi�a mnie, �ebym je spali�. Nie widz� powodu, by tego nie zrobi�.</p><p>��Ale one mog� by� czym� wi�cej, ni� si� wydaje.</p><p>��To nie ich szukamy, Tironie.</p><p>��Sk�d wiesz?</p><p>��Wiem!</p><p>��Ale pozwolisz mi je zabra�? Co ci szkodzi? Sam je spal� po dok�adnym zbadaniu. Nikt inny ich nie zobaczy.</p><p>��Nie, Tironie!</p><p>Patrzyli�my na siebie d�ug� chwil�; �aden z nas nie chcia� pierwszy odwr�ci� wzroku. W ko�cu Tiro podni�s� si� i odszed� na bok.</p><p>��Niech ci b�dzie, Gordianusie. Widz�, �e nie dasz si� przekona�. Jakiego rodzaju zobowi�zania masz wobec tej dziewczyny?</p><p>Nie odezwa�em si�, kl�kn��em tylko przy misie i zacz��em krzesa� ogie�. Iskra pad�a na suchy kawa�ek pergaminu, kt�ry natychmiast zaj�� si� ogniem. P�omyk z pocz�tku by� malutki, ale po chwili nabra� si�y i ruszy� brzegami arkusza. Patrzy�em, jak ogie� trawi s�owa: ��pod sk�r� dr�y p�omie�. Nic nie widzꅔ Zerkn��em w g�r� na o�wietlon� jego nik�ym blaskiem �niad� twarz Tirona.</p><p>��Nie ma nic bardziej fascynuj�cego od ognia, nie s�dzisz? � zapyta�, u�miechaj�c si� lekko. � Bucha p�omie�, a potem zostaje tylko skurczony, poskr�cany p�at sadzy, kt�ry rozpada si� w nico�� za lada dotkni�ciem. Sk�d przyszed� p�omie�? Dok�d odszed� pergamin? Nikt tego nie wie. Teraz jest tak, jakby ta dziewczyna nigdy nie skopiowa�a tych wierszy, a jej kochanek nigdy nie s�ysza�, jak mu je czyta. Numeriusz m�g� r�wnie dobrze w og�le nie istnie�.</p><p>��Ale istnia� i Emilia go kocha�a.</p><p>Co� z Numeriusza nadal istnieje w jej �onie, pomy�la�em, przynajmniej na razie. Wkr�tce i dziecko obr�ci si� w popi�.</p><p>��Kocha�a go? � Tiro prychn�� wzgardliwie. � By� mo�e. Ale czy on kocha� j�?</p><p>��By� zdecydowany j� po�lubi� � odrzek�em. � Wbrew woli Pompejusza. Emilia by�a tego pewna.</p><p>��Tak? Bez w�tpienia wyobra�a�a sobie mn�stwo rzeczy, le��c z nim w tym ��ku po godzinie kochania si�, patrz�c przez okno na dachy kapitoli�skich �wi�ty�. Bez w�tpienia on karmi� j� najr�niejszymi k�amstewkami, m�wi� jej wszystko, co chcia�a s�ysze�, byle tylko nadal przychodzi�a na spotkania.</p><p>���ycie sp�dzone u boku Cycerona uczyni�o ci� nudnym moralist�, Tironie.</p><p>��Nonsens! Kiedy widz� takie urocze gniazdko i wyobra�� sobie w nim tak� m�odziutk� i delikatn� dziewczyn�, nie mam najmniejszych w�tpliwo�ci co do tego, jakim cz�owiekiem by� nasz Numeriusz. Uosobienie cech swego pokolenia: samolubny, wyzuty z moralno�ci, zdecydowany bra� co popadnie bez ogl�dania si� na konsekwencje. Gdyby nie jego pokrewie�stwo z Pompejuszem, by�by idealnym kandydatem na cz�owieka Cezara.</p><p>Popatrzy�em na niego z uwag�.</p><p>��M�wisz o nim jak o cz�owieku, kt�ry wart by� �mierci.</p><p>Tiro zrobi� kwa�n� min�.</p><p>��Nie r�b sobie ze mnie �art�w, Gordianusie. I nawet w �artach nie oskar�aj mnie o morderstwo.</p><p>��Nie oskar�am ci� o nic.</p><p>��Chc� tylko powiedzie�, �e gdyby Numeriusz naprawd� j� kocha�, post�pi�by honorowo i o�eni�by si� z ni�, z b�ogos�awie�stwem Wielkiego czy bez, zamiast traktowa� j� jak kochank� i sprowadza� do tej n�dznej nory.</p><p>��Tironie, czy�by� zapomnia� o romansie, kt�ry prowadzi�e� za plecami Cycerona, kiedy si� poznali�my? By�e� wtedy niewolnikiem, a dziewczyna c�rk� klienta twego pana. Konsekwencje mog�y by� straszliwe dla was obojga, nie wspominaj�c o losie dziecka, kt�re mog�o przyj�� na �wiat.</p><p>��To niesprawiedliwe, Gordianusie! By�em m�ody i g�upi�</p><p>��A Numeriusz nie by�?</p><p>Tiro spojrza� na popi� w misie.</p><p>��Ka�dy m�czyzna lubi wspomina� grzechy m�odo�ci � powiedzia�em. � Ale �aden nie lubi, by mu je przypomina�.</p><p>��Enniusz � rzek� Tiro, rozpoznaj�c cytat. Uda�o mu si� blado u�miechn��. � Masz racj�. Nie jeste�my tu po to, by s�dzi� Numeriusza, ale by odkry� jego tajemnice. B�dziemy pracowa� razem, Gordianusie, czy nie?</p><p>��Mamy dwa no�e � odpowiedzia�em, pokazuj�c mu w�asny i podaj�c sztylet znaleziony w kufrze.</p><p>��Ja te� mam sw�j � rzek� Tiro. � Ale ten jest ostrzejszy.</p><p>Zacz�li�my rozcina� materac i poduszki. Okaza�o si�, �e wype�nione s� nie zwyczajnym sianem, ale �ab�dzim puchem zmieszanym z suszonymi zio�ami, kt�rych zapach delikatnie przesyca� ca�y pok�j. Przypomnia�em sobie, jak wcze�niej si� zastanawia�em, jakie jest jego �r�d�o. Numeriusz nie zamierza� rezygnowa� z wszystkich przejaw�w luksusu. Za ka�dym ci�ciem z poduszek wypada�y k��by pierza i wkr�tce ca�y pok�j by� nim zasypany. Drobne pi�rka szybowa�y w powietrzu jak p�atki �niegu. Absurdalno�� sytuacji roz�mieszy�a nas; panuj�ce mi�dzy nami napi�cie z wolna si� roz�adowa�o. By� mo�e by�oby inaczej, gdyby�my znale�li szukane dokumenty, ale w miar� jak przesiewali�my kolejne porcje puchu, stawa�o si� jasne, �e niczego w poduszkach nie ukryto.</p><p>��Szuka�em we wszystkich miejscach, kt�re przysz�y mi na my�l � powiedzia�em. � Mo�e ty spr�bujesz jeszcze raz, zaczynaj�c od kufra. Niewykluczone, �e zauwa�ysz co�, co usz�o mojej uwagi.</p><p>Tiro zabra� si� do dzie�a, uwa�nie badaj�c ka�dy przedmiot w��cznie z nogami ��ka, szukaj�c ukrytych schowk�w. Wsp�lnie opukali�my ka�d� desk� w pod�odze, miejsce przy miejscu zbadali�my powierzchni� tynku i przyjrzeli�my si� dobrze sufitowi. Bez skutku.</p><p>��Je�li w og�le istniej� jakie� dokumenty na temat spisku przeciw Cezarowi, to na pewno nie ma ich tutaj � rzek� Tiro, zdmuchn�wszy puszek z g�rnej wargi.</p><p>��Nie by�o ich tak�e w domu Numeriusza. Jego matka powiedzia�a mi, �e dok�adnie przeszuka�a wszystkie k�ty, spodziewaj�c si� znale�� w�a�nie co� takiego.</p><p>��A przecie� Numeriusz wyra�nie mi m�wi�, �e �ma w r�ku co� ogromnego�, co� tak niebezpiecznego, �e mo�e go to zabi�.</p><p>��I tak si� te� sta�o � mrukn��em.</p><p>Tiro przeszed� si� po pokoju, wzniecaj�c erupcj� �ab�dziego puchu z pod�ogi.</p><p>��Tak wi�c ani ja nie znalaz�em, czego szukam, ani ty nie jeste� bli�szy odkrycia, kto zamordowa� Numeriusza, i uwolnienia twego zi�cia z r�k Pompejusza. S�uchaj, Gordianusie� jutro wyje�d�am z Rzymu. Jed� ze mn�.</p><p>Unios�em brwi ze zdziwieniem.</p><p>��Dlaczego nie? � nalega�. � Mam do�� samotnych podr�y.</p><p>��Na pewno zabierzesz ze sob� ochroniarza.</p><p>��Tak, jednego z tych idiot�w z willi Cycerona.</p><p>��Ten starszy nie jest taki g�upi � sprostowa�em. � W ka�dym razie m�drzejszy od m�odszego.</p><p>��Masz na my�li Forteksa?</p><p>��Je�li tak si� nazywa�</p><p>��Forteks nie jest najlepszym towarzyszem podr�y. Ciekawsze rozmowy m�g�bym prowadzi� z moim koniem. Za to z tob� jecha�oby mi si� doskonale, Gordianusie.</p><p>��Namawiasz mnie do wyjazdu, bo chcesz, �ebym bawi� ci� rozmow�? Kto� musi zajmowa� si� moim domem i rodzin�, Tironie.</p><p>��Masz u drzwi tego Pompejuszowego cyklopa, prawda? I tw�j syn Eko m�g�by wpada� co jaki� czas.</p><p>��By� mo�e. Nadal jednak nie widz� powodu, by opuszcza� Rzym.</p><p>Tiro popatrzy� na mnie z grobow� powag�.</p><p>��Chcesz odzyska� zi�cia. Nie zosta�o ci wiele czasu. Pompejusz wycofa� si� do Brundyzjum i ma morze za plecami � Cezar maszeruje na niego. To ju� kwestia dni, Gordianusie. Je�li zamierzasz sprowadzi� Dawusa do domu�</p><p>��Rozumiem. A ty, Tironie? Dlaczego wyje�d�asz z miasta?</p><p>��Dosta�em dzi� wiadomo�� od Cycerona. Chce, �ebym wst�pi� po drodze do jego willi w Formiach i zabra� kilka list�w do Pompejusza.</p><p>��To Cycero wci�� przebywa na wybrze�u?</p><p>��Tak.</p><p>��Ale przecie� Pompejusz nakaza� wszystkim lojalny senatorom uda� si� do Brundyzjum!</p><p>��Zgadza si�. Tylko� � Tiro zawaha� si� i umilk�.</p><p>��Nie m�w mi, �e Cycero jeszcze si� nie zdecydowa�! Czy on czeka z opowiedzeniem si� po kt�rej� ze stron, a� wojna si� sko�czy?</p><p>��To nie jest tak, Gordianusie. Uj��e� to niew�a�ciwie. Cycero widzi siebie jako� jak by to powiedzie� kogo� predysponowanego do odegrania szczeg�lnej roli. Kt� o takim znaczeniu jak on mo�e jeszcze swobodnie porozumiewa� si� z obiema stronami konfliktu?</p><p>��Cycero jest w kontakcie z Cezarem?</p><p>��Nigdy go nie zaprzesta�. Pompejusz o tym wie; Cycero nie oszukuje go. Teraz, kiedy kryzys wchodzi w now� faz�, mo�e si� sta� po�rednikiem i mediatorem. W tym celu musi utrzymywa� delikatn� r�wnowag�</p><p>��Nonsens! � przerwa�em mu. � Cycero po prostu nie ma odwagi stan�� u boku Pompejusza. Gardzi Cezarem, ale obawia si� jego zwyci�stwa, wi�c cichaczem �asi si� do obu stron. To najgorszy rodzaj tch�rzostwa!</p><p>Tiro skrzywi� si� i pospieszy� z ripost�.</p><p>��I kto teraz jest nudnym moralist�, Gordianusie? Wszyscy znale�li�my si� w sytuacji, w kt�rej nie chcieli�my si� znale��. Ka�dy cz�owiek musi sterowa� swoim w�asnym kursem. Szcz�liwy, kto wyjdzie z tego ca�o, a tylko wybra�cy bog�w unikn� odrobiny brudu na sumieniu.</p><p>Na to ju� nie znalaz�em odpowiedzi.</p><p>��No wi�c jak, Gordianusie? Pojedziesz ze mn� do Brundyzjum czy nie?</p><empty-line/><p>Po drodze do domu kupi�em dla Bethesdy egipski koszyk w hipopotamy. Musia�em co� mie�, �eby os�odzi� jej troch� wiadomo�� o moim niespodziewanym wyje�dzie z Rzymu. Jak si� okaza�o, m�drze wybra�em prezent, wyroby z nilowej trzciny bowiem mo�na cisn�� przez ca�y pok�j, a mimo to nie ponios� �adnego uszczerbku. W odr�nieniu od swej matki Diana przyj�a nowin� z entuzjazmem. Wszystko, co mog�o w efekcie przyspieszy� powr�t Dawusa do domu, by�o dla niej wspania�ym pomys�em. Jednak tej nocy, kiedy pakowa�em do sakwy niezb�dne w podr�y rzeczy, przysz�a do mego pokoju. Nie patrz�c na mnie, powiedzia�a:</p><p>��Post�pujesz bardzo odwa�nie, tato, wyruszaj�c w tak� podr�. W kraju musi by� bardzo niebezpiecznie.</p><p>��Pewnie nie bardziej ni� w mie�cie.</p><p>Patrzy�a, jak sk�adam tunik�. Sz�o mi to tak kiepsko, �e poczu�a si� w obowi�zku mnie wyr�czy�.</p><p>��Tato, ja wiem, �e robisz to dla mnie. Mimo �e� to znaczy, ty nigdy nie by�e�� zadowolony� z mojego ma��e�stwa. A mimo to chcesz teraz� � Widzia�em, �e z trudem powstrzymuje �zy. � Boj� si�, �e ju� nigdy nie zobacz� �adnego z was! � Z�o�ona ju� tunika rozwin�a si� jej w r�kach. Obj��em j�, a ona si�gn�a d�oni� do mych palc�w na jej ramieniu. � Nie wiem, co si� ze mn� dzieje, tato. Odk�d Dawusa zabrali�</p><p>��Wszyscy mamy nerwy poszarpane jak opo�cza �ebraka, c�reczko. O co chcesz si� za�o�y�, �e Cycero wybucha p�aczem dwa razy dziennie?</p><p>U�miechn�a si�.</p><p>��Cycero tak, ale Cezar na pewno nie p�acze.</p><p>��Mo�e i nie. Ale Pompejusz? Wyobra� sobie tak� scen�: Dawus ziewa na warcie przed namiotem, a w �rodku Pompejusz �ka jak dziecko i rwie w�osy z g�owy.</p><p>��Scena jak z Plauta.</p><p>��W�a�nie. Czasami dobrze jest pomy�le� o �yciu jak o komedii w teatrze, jak je musz� widzie� bogowie.</p><p>��Bogowie potrafi� by� okrutni.</p><p>��I to cz�sto � przytakn��em.</p><p>Stali�my przez chwil� w milczeniu. Czu�em, jak sp�ywa na mnie dziwny spok�j, kiedy tak trwa�em z Dian� w obj�ciach.</p><p>��Tato, ale jak dasz sobie rad� z odebraniem Dawusa Pompejuszowi? � spyta�a cicho. � Skoro nie odkry�e� zab�jcy Numeriusza, on mo�e go nigdy nie wypu�ci�.</p><p>��Nie martw si�. Mam plan.</p><p>��Plan? Mog� go pozna�?</p><p>��Nie, Diano.</p><p>Wysun�a si� z moich ramion i cofn�a o krok.</p><p>��Dlaczego, tato? Zawsze mi o wszystkim m�wi�e�.</p><p>��Nie musisz tego wiedzie�, c�rko.</p><p>Zacisn�a usta.</p><p>��No to mi nie m�w. Nie wiem, czy wierzy�, �e w og�le masz jakikolwiek pomys�.</p><p>Uj��em jej d�onie i poca�owa�em w czo�o.</p><p>��Och, zapewniam ci�, Diano, �e mam.</p><p>I rzeczywi�cie mia�em sw�j plan. S�k w tym, �e wprowadzenie go w �ycie mog�o oznacza�, �e nie wr�c� z Brundyzjum �ywy.</p></section></section><section><title><p>CZʌ� 2</p></title><section><subtitle>MARS</subtitle></section><section><title><p>Rozdzia� 12</p></title><p>W Rzymie trudno by�o o konie. Najlepsze zosta�y zabrane przez tych, kt�rzy uciekli z miasta z pierwsz� fal� paniki, albo zasekwestrowane przez armi� Pompejusza. Tiro obieca�, �e b�dzie na mnie czeka� przed �witem nast�pnego dnia przy bramie Kape�skiej ze �wie�ymi wierzchowcami, ale c� mog�o jeszcze zosta� w stajniach? W swoich wizjach siedzia�em na garbatej szkapie z opuchni�tymi stawami i w�osiem na grzbiecie wytartym do go�ej sk�ry, ale okaza�o si�, �e nie docenia�em przedsi�biorczo�ci sekretarza Cycerona. Zasta�em go na um�wionym miejscu z Forteksem; siedzieli w siod�ach, a tu� obok sta� trzeci ko�, leniwie skubi�cy traw� pomi�dzy dwoma omsza�ymi przydro�nymi grobowcami. Na pierwszy rzut oka wida� by�o, �e wszystkie zwierz�ta s� w dobrej formie. Wyruszyli�my, nie zwlekaj�c. S�o�ce dopiero dawa�o zna� o zamiarze pojawienia si� nad niskimi wzg�rzami na wschodzie, podkre�laj�c ich lini� grub� z�ot� wst�g�. W dolinach, niczym oderwane strz�py d�ugiego welonu nocy, czai�y si� jeszcze resztki mroku. W takim niepewnym �wietle odcinek drogi ci�gn�cy si� jak okiem si�gn�� mi�dzy rz�dami grob�w przesycony by� aur� niesamowito�ci.</p><p>Prowadz�ca na po�udnie Via Appia jest r�wna jak st�, wy�o�ona wielobocznymi kamieniami dopasowanymi do siebie tak �ci�le, �e nie da�oby si� wcisn�� mi�dzy nie ziarnka piasku. Jest co� krzepi�cego w niewzruszonej trwa�o�ci rzymskich dr�g. Meto opowiada� mi kiedy� o wypadzie zwiadowczym w dzikie galijskie lasy. Spomi�dzy poskr�canych korzeni obcy bogowie zdaj� si� tam spoziera� na przechodnia, w�r�d cieni kr�c� si� lemury, niewidzialne stwory przemykaj� po gnij�cych opad�ych li�ciach. I nagle tam, gdzie si� tego nigdy nie spodziewa�, Meto trafi� na zbudowan� z inicjatywy Cezara drog�: l�ni�c� wst�g� kamienia, przecinaj�c� lasy i wpuszczaj�c� w ich mroczne ost�py s�oneczne �wiat�o i �wie�y podmuch.</p><p>Via Appia nie wiedzie przez dzikie chaszcze, lecz przez kilka mil od miasta ci�gn� si� wzd�u� niej groby obywateli Rzymu. Jedne s� wielkie i o wyszukanej formie, jak miniatury �wi�ty�, inne s� zaledwie prostymi znakami, pionowymi stelami z kilkoma s�owami wyci�tymi w kamieniu; niekt�re zadbane, �wie�o wyszorowane i otoczone kwiatami i wypiel�gnowanymi krzewami, inne zapomniane � kolumny na nich przekrzywione, a coko�y sp�kane, zaro�ni�te chwastami. Podr� tym go�ci�cem nawet w bia�y dzie� nastraja w�drowca melancholijnie. W nie�mia�ym �wietle przed�witu, kiedy niespokojne duchy zdaj� si� czai� w czarnych plamach cienia, kamienna r�wnia pod naszymi stopami stawa�a si� czym� wi�cej ni� tylko �wiadectwem rzymskiego porz�dku i in�ynieryjnego geniuszu � nabiera�a charakteru drogi, po kt�rej �yj�cy mog� przemierza� miasto umar�ych. W ka�dym stukni�ciu ko�skiego kopyta o g�adki bruk brzmia�a uspokajaj�ca nuta, niczym zapewnienie, �e my t�dy tylko przeje�d�amy.</p><p>Min�li�my grobowiec Publiusza Klodiusza, wzniesiony mi�dzy grobami jego przodk�w. Moja ostatnia wyprawa na Via Appia mia�a na celu przeprowadzenie dochodzenia w sprawie jego �mierci. Klodiusz by� ulubie�cem i nadziej� rzymskiego plebsu. Jego morderstwo wywo�a�o w Rzymie rozruchy na niespotykan� skal�; rozw�cieczony t�um z pochodniami zamieni� budynek senatu w jego stos pogrzebowy. Desperacko szukaj�c sposobu przywr�cenia porz�dku publicznego, senat zwr�ci� si� do Pompejusza. Wielki wykorzysta� nadane mu nadzwyczajne uprawnienia do wprowadzenia reform prawa, kt�rych rezultatem by�o oskar�enie i wygnanie wielu mo�nych obywateli; teraz w Cezarze upatrywali oni sw� jedyn� nadziej� na powr�t do Rzymu. Klasa rz�dz�ca uleg�a nieodwracalnemu podzia�owi, posp�lstwo za� nigdy jeszcze nie by�o z ni� w tak wielkim rozd�wi�ku. Patrz�c z perspektywy czasu na te wydarzenia, zastanawia�em si� teraz, czy zab�jstwo Klodiusza na Via Appia mog�o by� prawdziwym pocz�tkiem wojny domowej, pierwsz� otwart� potyczk�, a on sam jej pierwsz� ofiar�?</p><p>Grobowiec Publiusza Klodiusza by� prosty, jak przysta�o na patrycjusza o radykalnych zapatrywaniach. Na nie ozdobionym niczym cokole wznosi�a si� trzymetrowa marmurowa stela rze�biona w snopy zbo�a na pami�tk� przeforsowanej przez niego ustawy o bezp�atnym rozdawnictwie �ywno�ci dla plebsu. S�o�ce zd��y�o ju� wzej�� ponad odleg�e wzg�rza. Jego coraz ja�niejsze �wiat�o ukaza�o mi mas� skromnych wot�w, jakimi zarzucony by� grobowiec: wypalone �wiece i kadzide�ka, bukiety pachn�cych zi� i wczesnych wiosennych kwiat�w. Spostrzeg�em jednak r�wnie� co�, co wygl�dem i zapachem podejrzanie przypomina�o ludzkie ekskrementy, a tak�e namazany t� sam� substancj� napis: �Klodiusz pieprzy� swoj� siostr�. Tiro zmarszczy� nos, a Forteks za�mia� si� rubasznie.</p><p>Szybko min�li�my gr�b. Nieco dalej widnia�a cmentarna dzia�ka rodu Pompejusz�w. Grobowiec ojca Pompejusza by� wyszukan�, cho� niezbyt gustown� budowl�. Na frontonie w obramowaniu z poz�oty, �wiec�cej czerwono w promieniach porannego s�o�ca, t�oczyli si� wszyscy bogowie Olimpu, malowani �ywymi barwami. Gr�b wygl�da�, jakby niedawno zosta� odnowiony, ale ostatnio musiano go zaniedbywa�; odk�d Pompejusz ze swymi domownikami uciekli na po�udnie, fundamenty zaros�y chwastami. Poza tym wszystko wydawa�o si� w idealnym porz�dku, dop�ki nie zauwa�y�em rzuconych na dach z br�zu plack�w ko�skiego �ajna, o kt�re nietrudno na go�ci�cu. Do po�udnia w taki �adny, s�oneczny dzie� podr�ni b�d� mogli wyczu� grobowiec ojca Pompejusza Magnusa, zanim go ujrz�. Forteks znowu parskn�� urywanym �miechem.</p><p>��To oburzaj�ce! � mrukn�� Tiro. � Za mojej m�odo�ci ludzie walczyli o w�adz� tak samo zaci�cie jak dzisiaj, ale nikt by si� nie posun�� do zbezczeszczenia grobu, nawet podczas wojny. Co bogowie musz� o nas my�le�? Zas�ugujemy na wszystkie plagi, jakimi nas dr�cz�. Hej, ty! Wejd� na g�r� i sprz�tnij to!</p><p>��Kto, ja? � spyta� Forteks.</p><p>��Tak. Bierz si� do roboty!</p><p>Niewolnik skrzywi� si�, ale zsiad� z konia, mamrocz�c pod nosem, i zacz�� si� rozgl�da� za czym�, co mog�oby mu pos�u�y� za szufl�. Kiedy czekali�my, a� sko�czy prac�, pozwoli�em koniowi podrepta� z wolna wzd�u� kraw�dzi drogi w poszukiwaniu soczystszej trawy po�r�d grobowc�w Pompejuszy. Przymkn��em oczy, ciesz�c si� ciep�em s�onecznych promieni i spokojnymi, swobodnymi ruchami zwierz�cia pode mn�. Z ty�u dochodzi�y mnie odg�osy wspinaczki po marmurze, potem szuranie po metalowym dachu i mi�kkie pacni�cia zrzucanego w traw� �ajna. Musia�em si� chyba zdrzemn��, bo straci�em poczucie czasu. Kiedy otworzy�em oczy, zobaczy�em przed sob� gr�b Numeriusza Pompejusza.</p><p>By�a to prosta stela w rodzaju tych, jakie mo�na kupi� gotowe od kamieniarzy, z wyrze�bion� ko�sk� g�ow� jako symbolem odej�cia. Sta�a nieco na uboczu, dalej od drogi, za rz�dem bardziej rzucaj�cych si� w oczy miejsc poch�wku. W por�wnaniu z nimi wydawa�a si� ma�a i bez znaczenia. Jad�c go�ci�cem, nigdy bym jej nie zauwa�y�. Przedziwnym zrz�dzeniem ko� doni�s� mnie wprost pod ni�; pierwsz� rzecz�, jak� ujrza�em po otwarciu powiek, by�y �wie�o wyryte w kamieniu s�owa, �ci�ni�te na ma�ej p�ycie o wysoko�ci pi�ciu linii, przeznaczonej na inskrypcje:</p><empty-line/><p>NUMERIUSZ POMPEJUSZ</p><p>DAR BOG�W</p><p>KT�RZY ZAZDRO�NIE GO NAM ODEBRALI</p><p>PO DWUDZIESTU TRZECH LATACH</p><p>PO�R�D �YJ�CYCH</p><empty-line/><p>To musia�y by� s�owa jego matki. Nie mog�c obwini� nikogo z ludzi za �mier� syna, obci��y�a win� bog�w. Poczu�em nag�e uk�ucie wstydu. Spojrza�em na ziemi�. To, �e m�j wierzchowiec zaw�drowa� akurat w to miejsce, nie by�o niczym nadnaturalnym; u st�p steli kto� � Mecja, oczywi�cie � zasadzi� kwiaty, kt�re jeszcze nawet nie zacz�y p�czkowa�. Koniowi najwyra�niej odpowiada� smak m�odych listk�w i do tej pory zd��y� oskuba� prawie wszystkie �odygi. �ci�gn��em wodze i ofukn��em go. W tej samej chwili k�tem, oka spostrzeg�em jaki� ruch. Zza pobliskiego pomnika wychyn�a jaka� posta�. Serce podesz�o mi do gard�a. Cienie rozproszy�y si� wraz z nadej�ciem �witu, ale co� niesamowitego wci�� zdawa�o si� czai� mi�dzy grobowcami. Przez g�ow� przemkn�a mi przewrotna my�l, �e wszystko do siebie pasuje: lemur Numeriusza wy�ania si� z Podziemia, �eby stan�� przede mn� akurat w chwili, kiedy ptaki zaczynaj� �piewa� i ca�y �wiat budzi si� do �ycia.</p><p>Jednak obszarpana posta�, kt�ra wy�oni�a si� zza pomnika, bynajmniej nie by�a lemurem. Tak jak i trzy inne, kt�re szybko do niej do��czy�y. W ciasnej przestrzeni mi�dzy grobami z trudem zawr�ci�em konia.</p><p>��Tironie, bandyci! � krzykn��em, by go ostrzec.</p><p>Pewne odcinki Via Appia ciesz� si� zdecydowanie z�� s�aw�. Szczeg�lnie niebezpieczna jest okolica wok� pomnika Basiliusa, stoj�cego daleko poza murami Rzymu i stanowi�cego niejako znak graniczny mi�dzy miastem i wsi�. Ja sam zosta�em tam kiedy� zaatakowany i porwany. Teraz jednak nie ujechali�my ani po�owy drogi do niego; nigdy przedtem nie s�ysza�em, aby bandyci grasowali tak blisko bramy Kape�skiej. Jak zdesperowani musz� by� ci ludzie� i jak wielkie jest ju� bezprawie w Rzymie, skoro o�mielaj� si� napada� na podr�nych niemal w zasi�gu krzyku od miasta! Sami jeste�my sobie winni. Tiro w �adnym wypadku nie powinien posy�a� naszego jedynego ochroniarza z idiotycznym zadaniem szuflowania ko�skiego �ajna, a ja nie powinienem drzema� na jawie i pozwala� koniowi na samodzielne wa��sanie si� po drodze. Z�oczy�cy zorientowali si�, �e nie zachowujemy czujno�ci, i zdecydowali si� na atak.</p><p>Gor�czkowo usi�owa�em manewrowa� wierzchowcem w stron� drogi. Zaledwie przed chwil� skarci�em go za spustoszenie, jakie sia� na rabatce Mecji, teraz wi�c stan�� jak wryty, zupe�nie zdezorientowany. Czyja� r�ka schwyci�a mnie za kostk�. Wyrywaj�c si�, niemal straci�em r�wnowag�. Zachwia�em si� i by�bym spad� z siod�a, uderzy�em si� te� bole�nie g�ow� o poblisk� stel�. Zn�w poczu�em na stopie czyj� chwyt. Odwr�ci�em si� i ujrza�em brzydk� twarz ze szczerbatym uz�bieniem, widocznym w rozwartych ustach. Kiedy cz�owiek jest got�w zada� �mier� drugiemu cz�owiekowi, jego oczy nabieraj� pewnego charakterystycznego wyrazu; takie w�a�nie spojrzenie mia� �w napastnik.</p><p>W tej samej sekundzie stwardnia�y na s�o�cu kawa�ek ko�skiego nawozu uderzy� go w sam �rodek czo�a. M�czyzna j�kn�� i zwolni� uchwyt. M�j ko�, odzyskuj�c w ko�cu kontenans, ruszy� k�usem, klucz�c mi�dzy grobami, i wydosta� si� na go�ciniec. Tiro w�a�nie zawraca� konia, w r�ku dzier��c d�ugi sztylet. Forteks wyda� bojowy okrzyk, zeskoczy� z dachu i jednym p�ynnym ruchem znalaz� si� w siodle. Jeden z bandyt�w zaszed� go od ty�u, ale zaskoczony ko� wierzgn��, trafiaj�c go celnym kopni�ciem w pier�. Bandyta przelecia� kilka st�p w powietrzu niczym rzucona szmaciana lalka, uderzy� g�ow� w �cian� grobowca i spad� bezw�adnie u jej st�p.</p><p>Ruszyli na nas z obu stron drogi. By�o ich przynajmniej dziesi�ciu. W jednej chwili mogliby opa�� nas jak r�j szerszeni, �ci�gn�� z koni i pokona�; wydawa�o si� jednak, �e nie maj� �adnego przyw�dcy, a widok jednego z kompan�w le��cego jak k�oda najwyra�niej odebra� im ca�y zapa�. My za� jak jeden m�� zawr�cili�my konie i pognali�my przed siebie w�r�d og�uszaj�cego staccato kopyt na g�adkim bruku. Kilku bandyt�w pobieg�o za nami, jednemu uda�o si� nawet z�apa� Tirona za nog�. B�ysn�a stal, na twarz prysn�y mi krople krwi, a uszy przewierci� przera�liwy krzyk, raptownie cichn�cy w tyle. Odwr�ci�em si�; ranny m�czyzna trzyma� si� za rami�, kilku innych wci�� bieg�o za nami. Jedyn� ich broni� by�y kamienie. Jeden, celnie ci�ni�ty, trafi� konia Forteksa w zad. Zwierz� rzuci�o si� w bok i zar�a�o, ale ani na chwil� nie zwolni�o biegu. Jeden po drugim bandyci dawali za wygran�. Patrzy�em przez rami�, jak ich sylwetki malej� i rozp�ywaj� si� w dali, tak jak wcze�niej brama Kape�ska i grobowce Klodiusza i starszego Pompejusza. Stela Numeriusza zgin�a w�r�d dziesi�tek podobnych obelisk�w.</p><p>Jad�cy ze mn� rami� w rami� Forteks nagle roze�mia� si� i zakrzykn�� rado�nie. W chwil� p�niej i Tiro b�ysn�� z�bami w szerokim u�miechu i zawt�rowa� mu. Nie rozumia�em, co ich tak cieszy. Zdarzenie sprzed paru minut mo�na by�o potraktowa� jak omen, i to bardzo z�y. Oto ju� na pierwszych stajach naszej wielodniowej podr�y pozwolili�my sobie na u�pienie czujno�ci i o ma�o nie stracili�my �ycia. Bogowie zawiedli mnie przed gr�b Numeriusza i tam pchn�li na nas zgraj� desperat�w. By� to ponury epizod, zako�czony rozlaniem krwi i �mierci� cz�owieka. Ich dobry humor jednak okaza� si� zara�liwy. Nie min�a minuta, a ju� i ja si� �mia�em i dar�em wniebog�osy wraz z nimi. By� pi�kny ranek, zaczyna� si� nowy dzie�, s�o�ce zalewa�o pola swoim blaskiem, a my nie tylko �yli�my, ale i zostawiali�my za sob� Rzym, pogr��on� w �a�obie matk� Numeriusza i jego ci�arn� kochank�, moj� zap�akan� c�rk� i gderaj�c� �on�, ponurych sklepikarzy i codzienn� panik� na Forum. Szcz�liwcy! Otrz�sn�li�my si� z pos�pnej i zimnej atmosfery miasta i gnali�my galopem w przysz�o��, smagani przenikliwym, ale orze�wiaj�cym wiatrem.</p><p>Wiedzia�em, �e takie uczucie wolno�ci nie mo�e trwa� d�ugo. Nigdy tak nie bywa. Wiedzia�em te� jednak, �e mo�e ostatni ju� raz smakuj� takiego rozradowania. �cisn��em konia nogami, ponaglaj�c go do jeszcze szybszego biegu. Wysforowa�em si� przed Tirona i Forteksa, a� w ko�cu mia�em z�udzenie, �e jestem na drodze zupe�nie sam: samotny je�dziec, niezwyci�ony i niepowstrzymany, �eglarz mkn�cy ze sztormow� fal�, pot�n�, ale nie wrog�. Odrzuci�em g�ow� do ty�u i krzycza�em ku niebu jakby z samej g��bi duszy.</p><empty-line/><p>Min�wszy pomnik znacz�cy gr�b Basiliusa, zwolnili�my tempo, aby da� koniom wytchnienie. W miar� jak r�wnina zaczyna�a si� z wolna pi�� w g�r�, zbli�ali�my si� do wsi Bovillae i wkr�tce znale�li�my si� na wysoko�ci miejsca, gdzie zamordowano Klodiusza. Teren sta� si� pag�rkowaty, a Via Appia nie by�a ju� taka prosta jak na pierwszym odcinku za miastem. Przejechali�my obok wylotu drogi prowadz�cej do willi Klodiusza na stoku g�ry Alba, bardziej przypominaj�cej fortec� ni� wiejsk� posiad�o�� patrycjusza, kt�ra ju� nigdy nie zostanie uko�czona. Tam w�a�nie po raz pierwszy zobaczy�em Mopsusa i Androklesa.</p><p>W miasteczku Arycja uda�o si� nam wymieni� wierzchowce na �wie�e w miejscowej stajni, Tiro bowiem by� zaopatrzony w oficjalny dokument, paszport kuriera podpisany osobi�cie przez Pompejusza i sygnowany jego piecz�ci�. Pergamin upowa�nia� okaziciela do bezp�atnej wymiany koni na mocy <emphasis>senatus ultimum consultum, </emphasis>dekretu o stanie wyj�tkowym. Tiro wyk��ca� si� z w�a�cicielem stajni o kondycj� oferowanych przeze� zwierz�t. Tymczasem poczu�em, jak w brzuchu mi burczy, i rozejrzawszy si�, spostrzeg�em po drugiej stronie ulicy tawern�. Id�c ku niej, spojrza�em w stron� odleg�ych wzg�rz i zobaczy�em fragment willi senatora Sekstusa Tediusza, gdzie odkryto przede mn� tajemnic� �mierci Klodiusza. Zasiad�szy do posi�ku z�o�onego z czerstwego chleba i duszonej baraniny, nawi�za�em rozmow� z w�a�cicielem tego przybytku. Zapyta�em, co ostatnio porabia stary senator.</p><p>��Wyjecha� walczy� u boku Pompejusza � wyja�ni� karczmarz.</p><p>��Chyba si� mylisz? Sekstus Tediusz jest za stary i s�aby. Przecie� to kaleka!</p><p>��O nie, obywatelu, nie ma pomy�ki! � Karczmarz si� roze�mia�. � Zostawi� will� pod opiek� swej c�rki, starej panny, i ruszy� wojowa�. Wiem to z ca�� pewno�ci�, poniewa� zanim wyjecha�, zwo�a� wszystkich na forum i wyg�osi� d�ug� mow�, w kt�rej t�umaczy�, �e wszyscy powinni�my zrobi� to samo, a ka�dy, kto by pozosta�, okryje si� ha�b�. My, zwykli rolnicy, a tu prawie pora zasiewu! Co on sobie my�li, kto niby karmi tych wszystkich �o�nierzy? Zwariowany staruch! � M�czyzna pokr�ci� g�ow� i zni�y� g�os. � Mo�e wszystko b�dzie inaczej, kiedy Cezar zacznie rz�dzi�. Jak my�lisz, obywatelu?</p><empty-line/><p>Za Alb� droga prowadzi�a w d�. Kiedy zacz�o zmierzcha�, Tiro skr�ci� z go�ci�ca w stron� osady handlowej na skraju Bagien Ponty�skich. S�dzi�em, �e zamierza szuka� noclegu; paszport kurierski opr�cz koni zapewnia� tak�e zakwaterowanie i posi�ki. Min�li�my jednak kilka zajazd�w i zatrzymali�my si� dopiero tam, gdzie droga ko�czy�a si� nad brzegiem szerokiego kana�u. St�oczy�o si� tam kilkana�cie budynk�w, w tym magazyny, stajnie i tawerna. Zobaczy�em te� drewniany pomost dla barki kana�owej. Tiro wyja�ni�, �e �w kana� wraz z towarzysz�c� mu podwy�szon� dr�k� prowadzi na drug� stron� bagien. Zacumowana barka by�a czym� w rodzaju d�ugiej i p�askiej tratwy, okolonej wysok� do pasa barierk� i ci�gni�tej przez zaprz�g mu��w, dla kt�rych w�a�nie zbudowano przybrze�n� dr�k�.</p><p>��Na ko�cu barki jest zagroda dla zwierz�t, mo�emy wi�c zabra� konie ze sob� � powiedzia� Tiro. � Zap�acimy za przejazd, roz�o�ymy si� na pok�adzie, a barka wyruszy o zmierzchu. B�dziemy mogli spokojnie zje�� wieczerz� i si� wyspa� w czasie podr�y, a rano znajdziemy si� ju� w Tarracynie, wypocz�ci i gotowi do dalszej jazdy ku Formiom. To najbardziej cywilizowany spos�b podr�owania na �wiecie.</p><p>Brzmia�o to ca�kiem rozs�dnie, okaza�o si� jednak, �e nie ob�dzie si� bez kilku ciemniejszych stron, o kt�rych Tiro nie wspomnia�, jak astronomiczna cena chleba i wina w ka�dej napotkanej tawernie (�ywno�� sprzedawana na barce by�a jeszcze dro�sza, a jej cena podwoi�a si�, gdy tylko odbili�my od pomostu), dokuczliwy t�ok (sprzedawca bilet�w wci�� dostarcza� nowych pasa�er�w, a� wreszcie sternik odp�dzi� paru ostatnich, burcz�c, �e zatopi� mu statek), nieudolno�� poganiacza mu��w (kt�ry zabra� si� do zaprz�gania po wej�ciu na pok�ad ostatniego podr�nego i zaj�o mu to bit� godzin�), niemo�liwo�� zjedzenia czegokolwiek w�r�d odbieraj�cej apetyt mieszanki wyziew�w bagienno-podw�rzowych (zagroda dla zwierz�t znajdowa�a si� na rufie barki, a wiatr wia� w�a�nie z tamtej strony), niewidoczne, ale dokuczliwe insekty (komary w nosie, muszki w uszach), fatalne warunki do spania (ciasnota pozwala�a tylko na wyci�gni�cie si� na pok�adzie �okie� w �okie� z s�siadami niczym trupy z�o�one w jedno miejsce po bitwie, z t� r�nic�, �e zabici nie chrapi�, nie puszczaj� b�k�w ani nie zawodz� pijackich pie�ni przez ca�� noc). Dope�nieniem tego zbioru niewyg�d by�a czysta z�o�liwo�� barkarzy, kt�rych zdawa�o si� setnie bawi� wyrywanie nas z p�ytkiego snu gwa�townymi szarpni�ciami na skutek uderze� o brzeg, a najzabawniej by�o, kiedy uda�o im si� porz�dnie zaklinowa� bark� na zakr�cie kana�u, co oznacza�o godzin� rumoru, �omotu i krzyk�w o najczarniejszej godzinie nocy. Uda�o mi si� przespa� mo�e z godzin�. Kiedy nast�pnego ranka dobili�my do przystani, zwlok�em si� na brzeg z wszystkimi innymi, by wzi�� kr�tk� k�piel w �r�dle bij�cym w pobliskim gaju po�wi�conym nimfie Feronii, opieku�czej bogince wyzwole�c�w. Ch�odna woda orze�wi�a mnie na tyle, bym by� got�w do dalszej drogi.</p><p>W Tarracynie wr�cili�my na Via Appia. Siedzenie i uda mia�em obola�e od wczorajszej jazdy; to samo musia� odczuwa� Forteks, widzia�em bowiem, jak krzywi si� i posykuje. Mo�e zreszt� �wiczy� tylko gro�ne miny na wypadek, gdyby�my znowu natkn�li si� na bandyt�w? Tiro natomiast, kt�ry nawyk� do trud�w podr�y, by� w wy�mienitym nastroju. Za kilka godzin mia� si� spotka� z Cyceronem.</p><p>Do Formi�w przybyli�my po po�udniu. Nie chc�c, by jego przybycie zosta�o zauwa�one, Tiro omin�� miasto i g��wn� drog� do willi swego mistrza, wybieraj�c szlak wiod�cy przez las. Droga wkr�tce zw�zi�a si� do rozmiar�w �cie�ki, �cie�ka zamieni�a si� w wydeptany w le�nej trawie dukt, kt�ry w ko�cu ledwo majaczy� mi�dzy zaro�lami je�yn i dzikiej r�y. Zacz�o si� �ciemnia� i las wype�ni� si� cieniem. Obawia�em si�, �e zab��dzimy, ale Tiro dobrze zna� drog�. S�o�ce w�a�nie nikn�o za horyzontem, kiedy wynurzyli�my si� z lasu i znale�li�my w przylegaj�cej do niego winnicy. Mi�dzy rz�dami krzew�w winoro�li wida� by�o eleganck� will� o bia�ych �cianach i czerwonym dachu.</p><p>Przy tylnej �cianie znajdowa� si� niewielki, zadaszony ganek, na kt�rym siedzia� m�czyzna w d�ugiej bia�ej tunice ze zwojem pergaminu na kolanach. Odwr�cony do nas bokiem, z uniesion� d�oni� wydawa� s�u��cemu instrukcje, gdzie ma powiesi� lamp�, aby m�c kontynuowa� lektur�. Niewolnik spostrzeg� nas, krzykn�� co� i wskaza� nas r�k�. M�czyzna odwr�ci� si� raptownie i zerwa� z krzes�a. Pergamin spad� mu pod stopy i rozwin�� si�. Nigdy jeszcze nie widzia�em takiej paniki na niczyjej twarzy, jak r�wnie� tak ca�kowitej zmiany, kiedy m�czyzna rozpozna� niespodziewanych go�ci. Rozja�ni� si� i za�mia�, po czym ruszy� nam na spotkanie, zostawiaj�c podniesienie zwoju s�udze. Dotarli�my do miejsca schronienia Cycerona.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 13</p></title><p>Po koszmarze nocy sp�dzonej na barce prosta izba w willi Cycerona wydawa�a si� szczytem luksusu. Podejrzewa�em, �e nasz gospodarz z rodzin�, gdyby nie nasza obecno��, zjedliby tylko jaki� symboliczny posi�ek, ale w tej sytuacji s�u�ba pospiesznie przygotowa�a oficjaln� kolacj�. Rozsiedli�my si� na sofach w obszernym pokoju wychodz�cym na centralnie po�o�ony ogr�d; Cycero wyznaczy� mi honorowe miejsce po swojej lewicy. Jego �ona, Terencja, musia�a by� w kwa�nym humorze i prawie si� nie odzywa�a, je�li nie liczy� kr�tkich rozkaz�w wydawanych dziewkom s�u�ebnym. M�ody Marek, kt�ry dopiero mia� sko�czy� szesna�cie lat, sp�dzi� wi�kszo�� dnia na polowaniu w towarzystwie zarz�dcy i poch�ania� nak�adane mu potrawy z wilczym apetytem. Lata narastaj�cego rozd�wi�ku mi�dzy mn� a Cyceronem na�o�y�y si� na jego okres dorastania i z trudem rozpozna�bym ch�opaka, nie wiedz�c, kim jest. Tullia dotrzymywa�a kroku m�odszemu bratu, a� ojciec za�artowa� z niej, m�wi�c, �e je za dwoje. Jej ci��a zaczyna�a ju� by� widoczna i dla Cycerona najwyra�niej stanowi�a pow�d do dumy. Wnuk to wnuk, zdawa�a si� m�wi� jego mina, nawet je�li ma��e�stwo c�rki zosta�o zawarte za jego plecami, a zi�� jest rozpustnym utracjuszem, a na dodatek zagorza�ym zwolennikiem Cezara. Za ka�dym razem, kiedy m�j wzrok pada� na dziewczyn�, jej promieniej�c� twarz i �agodnie rysuj�c� si� wypuk�o�� brzucha, nie mog�em nie my�le� o Emilii.</p><p>Jedzenie by�o niewyszukane, ale lepsze od wszystkiego, co od d�u�szego czasu jada�em w Rzymie, gdzie trudno by�o zdoby� �wie�e mi�so i przyprawy. M�ody Marek ustrzeli� tego dwa kr�liki i one w�a�nie stanowi�y g��wne danie.</p><p>Podano tak�e szparagi gotowane w s�odkim winie z rodzynk�w i zup� z ciecierzycy, przyprawion� suto czarnym pieprzem i koperkiem. Konwersacja utrzymana by�a w r�wnie prostej formie i dotyczy�a g��wnie naszej podr�y. Marka szczeg�lnie zainteresowa� napad na nas i domaga� si� jak najbardziej szczeg�owej relacji. Tiro opisa� potyczk�, nie szcz�dz�c pochwa� Forteksowi.</p><p>��On uratowa� Gordianusowi �ycie, nie ma dw�ch zda�.</p><p>��To prawda � przytakn��em. � Jeden z tych n�dznik�w ju� mia� �ci�gn�� mnie z siod�a, kiedy Forteks trafi� go tward� grud� nawozu z dachu grobowca, z co najmniej trzydziestu st�p. Bandyta dosta� prosto mi�dzy oczy!</p><p>Marek za�mia� si� i klasn�� w r�ce, Cycero jednak tylko wzruszy� ramionami.</p><p>��Niewolnik nie zrobi� nic ponad swoj� powinno�� � powiedzia�. � Kiedy go kupowa�em, zapewniano mnie, �e ma doskona�y refleks i potrafi celnie rzuca�. Zrobi�em dobry zakup.</p><p>Po bezsennej nocy na barce i d�ugiej je�dzie by�em wyczerpany. Gdy tylko podano na deser any�owe ciastka z rodzynkami, przeprosi�em gospodarza i uda�em si� do swego pokoju. Niewolnik, kt�ry mnie tam zaprowadzi�, pom�g� mi te� si� rozebra� i na�o�y� nocn� tunik�. Rzuci�em si� na ��ko i zasn��em niemal natychmiast. Jak to si� jednak cz�sto zdarza w podr�y, m�j sen nie by� twardy. Po jakim� czasie obudzi�em si� nagle; czu�em, �e musz� i�� do toalety, nie mia�em jednak poj�cia, kt�ra mo�e by� godzina. W pokoju panowa�a nieprzenikniona ciemno��, uzna�em wi�c, �e musia�em przespa� kilka godzin. Kiedy jednak otworzy�em drzwi w nadziei na to, �e po�wiata ksi�yca pomo�e mi lokalizowa� nocnik, zobaczy�em �wiat�o padaj�ce z wej�cia do pokoju po�o�onego po drugiej stronie ogrodu i us�ysza�em szmer rozmowy. Kto� zatem jeszcze nie spa�. Znalaz�em naczynie pod ��kiem i ul�y�em sobie, po czym wr�ci�em do ��ka, ale senno�� mnie opu�ci�a. Po chwili zn�w wsta�em i otworzy�em drzwi. �wiat�o naprzeciwko wci�� si� pali�o, doszed� mnie te� czyj� cichy �miech. Wyszed�em na zewn�trz, trzymaj�c si� w cieniu pod portykiem, i zerkn��em na o�wietlony pok�j po drugiej stronie. Musia� to by� gabinet Cycerona; w migotliwym �wietle z paleniska wida� by�o szaf� z przegr�dkami na zwoje pergaminu. G�osy dobiegaj�ce stamt�d nale�a�y do Cycerona i Tirona, kt�rzy najwyra�niej zagadali si� do tej p�nej pory i by� mo�e opr�nili wsp�lnie flaszk� wina. Przez ca�e �ycie pozostawali panem i niewolnikiem, politykiem i jego sekretarzem, a teraz intrygantem i jego szpiegiem. Bez w�tpienia mieli wiele spraw do om�wienia� Noc by�a bezwietrzna i wytrenowany g�os Cycerona ni�s� si� w rze�kim powietrzu niczym d�wi�k gongu. W pewnej chwili wyra�nie us�ysza�em swoje imi�. Tiro co� odpowiedzia�, ale jego gorzej by�o s�ycha� i nie zrozumia�em s��w. Obaj si� roze�mieli, a potem zapad�a cisza. Wyobrazi�em sobie, jak poci�gaj� wino z kubk�w. Kiedy Cycero przem�wi� znowu, jego ton by� zupe�nie powa�ny.</p><p>��My�lisz, �e on wie, kto zabi� Numeriusza?</p><p>Nadstawi�em ucha, ale dobieg�o mnie tylko niewyra�ne mrukni�cie Tirona.</p><p>��Musi jednak co� wiedzie� � upiera� si� Cycero. � Po co inaczej ci�gn��by si� z tob� a� do Brundyzjum, �eby si� spotka� z Pompejuszem?</p><p>��Ach, ale czy on naprawd� jedzie do Brundyzjum? � spyta� Tiro. � Gdzie� po drodze st�d jest�</p><p>��Cezar, a z nim syn Gordianusa, Meto. Rozumiem, co masz na my�li. Co te� on knuje?</p><p>��A czy to ma znaczenie? � W g�osie Tirona wyra�nie s�ycha� by�o wzruszenie ramionami.</p><p>��Nie lubi� niespodzianek, Tironie. W ostatnim roku mia�em ich a� za du�o. Ma��e�stwo Tullii z Dolabell�, przekroczenie Rubikonu przez Cezara, teraz ta paskudna sprawa z Numeriuszem. Nie �ycz� sobie nieprzyjemnych wstrz�s�w, a zw�aszcza ze strony Gordianusa. Wybadaj, co on wie, Tironie.</p><p>��By� mo�e nic.</p><p>��Gordianus zawsze wie wi�cej, ni� daje po sobie pozna�. Jestem pewien, �e co� przed tob� ukrywa.</p><p>Us�ysza�em czyje� kroki i cofn��em si� g��biej w cie�. Przez ogr�d przeszed� niewolnik nios�cy co� w obu r�kach i znikn�� w gabinecie.</p><p>���wietnie, mamy dodatkowe lampy! � zakrzykn�� gospodarz. � Zapal swoj�, Tironie, a ja swoj�. Z ka�dym up�ywaj�cym rokiem moje oczy s� coraz s�absze� No, teraz mo�emy czyta�. Zerknij na ten ostatni list od Pompejusza. Nie ma w nim nic pr�cz przewlek�ego wyrzekania na Domicjusza Ahenobarbusa za utrat� Korfinium�</p><p>Wylewaj�cy si� teraz z gabinetu zdwojony blask rozproszy� cienie na tyle, �e kolumnada portyku przesta�a by� pewnym schronieniem. Wycofa�em si� do swego pokoju, aby nie spostrzeg� mnie niewolnik, kt�ry lada chwila m�g� wraca� do swojej kwatery. Po�o�y�em si� i zamkn��em oczy; chcia�em odczeka� chwil� i wr�ci� do pods�uchiwania, ale kiedy si� obudzi�em, by�o ju� po�udnie. Pierwsz� rzecz�, jak� zarejestrowa�a moja �wiadomo��, by� zapach pieczonej wieprzowiny.</p><empty-line/><p>Godzin� wcze�niej do willi Cycerona przyby� jeszcze jeden go�� wraz z do�� licznym orszakiem i gospodarz nakaza� zabi� �wini�, aby wszystkich nakarmi�. Spryskawszy twarz wod�, ubra�em si� i odszuka�em miejsce za domem, gdzie du�a grupa m�czyzn popija�a wino, podaj�c z r�k do rak sk�rzany buk�ak i kontempluj�c apetyczny widok wolno obracanego na ro�nie mi�siwa. Wygl�dali na zbieranin� wyzwole�c�w i niewolnik�w. Ich namioty, rozbite na ty�ach willi, by�y mocno sfatygowane i pe�ne �at, a ustawiona w koz�y bro� i tarcze najprzer�niejszego typu na pierwszy rzut oka oceni�em jako kiepskiej jako�ci. Na niewielkim placyku przy winnicy kilku z nich gra�o w trygon. Rej wodzi� tam m�ody Marek, roze�miany i rozochocony. Sport i �owiectwo by�y ostatnimi zainteresowaniami, jakich oczekiwa�bym od syna Cycerona. Ciekawe, pomy�la�em, czy jego ojcu odpowiada bratanie si� m�odzie�ca z lud�mi tak niskiego stanu?</p><p>Odnalaz�em Tirona i zapyta�em, c� to za persona godna Cyceronowej go�cinno�ci przybywa z tak pod�� eskort� Zanim jednak zd��y� mi odpowiedzie�, sam zobaczy�em owego go�cia, wychodz�cego z ma�ej �a�ni, po��czonej krytym przej�ciem z g��wnym budynkiem. Poza owini�tym wok� talii du�ym r�cznikiem nie mia� na sobie �adnego ubrania. Rumiana twarz i grube ramiona by�y czerwone od gor�ca, a miedzianoruda broda i w�osy na piersi po�yskiwa�y kropelkami wody. Po chwili m�czyzna znikn�� we wn�trzu willi.</p><p>��Ale� to chyba nie� � zacz��em.</p><p>��Lucjusz Domicjusz Ahenobarbus we w�asnej osobie. � Tiro skin�� g�ow�.</p><p>��Przecie� Cezar wzi�� go do niewoli w Korfinium!</p><p>��Wzi��, ale nie m�g� go w niej utrzyma�. Tak w ka�dym razie twierdzi Domicjusz. � Tiro zni�y� g�os. � Wed�ug mnie Cezar po prostu pu�ci� go na znak �aski. On jednak ma swoj� wersj� wydarze� i to w kilku wariantach. Cycero m�wi, �e w ci�gu godziny od swojego przyjazdu zd��y� opowiedzie� trzy r�ne historie na temat swej ucieczki. Jestem pewien, �e nie b�dzie mia� nic przeciwko wyg�oszeniu kolejnej, je�li masz ochot� pos�ucha�. Nie pytaj tylko o jego nieudoln� pr�b� samob�jstwa. Mo�e zala� si� �zami.</p><p>Spojrza�em na Tirona z ukosa, nie maj�c pewno�ci, czy �artuje, czy m�wi powa�nie.</p><p>��No i pod �adnym pozorem nie wyjaw mu, �e tu jestem � doko�czy�.</p><p>��Czy�by Domicjusz nie by� dopuszczony do sekretu twojego powrotu do Italii?</p><p>��Nie, i na razie zamierzamy ten stan utrzyma�.</p><p>��Dlaczego wi�c nie ruszymy w dalsz� drog� i nie usuniemy si� z widoku? Wypocz��em setnie i ch�tnie wyjad�.</p><p>Tiro u�miechn�� si� i pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Po rozmowie z Domicjuszem Cycero mo�e mie� dla mnie instrukcje. Jutro ruszymy dalej. Odpocznij sobie jeszcze, Gordianusie, p�ki to mo�liwe. Droga do Brundyzjum mo�e si� okaza� m�cz�ca.</p><p>Nieco p�niej Cycero i Domicjusz wybrali si� na niespieszn� przeja�d�k� po posiad�o�ci, aby porozmawia� z dala od ciekawskich uszu. Tiro jakby si� pod ziemi� zapad�, a m�ody Marek Tulliusz sp�dzi� popo�udnie na grze w trygon. Reszta dnia min�a mi do�� przyjemnie w gabinecie gospodarza. Cycero poleci� s�u�bie udost�pni� mi bibliotek�, ale te� musia� ich ostrzec, �e mog� pr�bowa� myszkowa� w dokumentach, poniewa� ani na chwil� nie pozostawiono mnie tam samego; zawsze kt�ry� z niewolnik�w siedzia� za sto�em i skroba� co� na woskowej tabliczce albo przegl�da� ksi�gi rachunkowe, �ypi�c na mnie okiem z wyra�n� czujno�ci�. Nie bez racji� Istotnie wola�bym rzuci� okiem na korespondencj� Cycerona, ale zamiast tego zaj��em si� lektur� pierwszego tomu <emphasis>Wojny galijskiej<sup>*</sup></emphasis>.<emphasis/>Egzemplarz nosi� osobist� dedykacj� autora:</p><empty-line/><p><emphasis>M. Tulliuszowi Cyceronowi,</emphasis></p><p><emphasis>kt�ry wyrazi� aprobat� dla prozy autora,</emphasis></p><p><emphasis>Je�li nie dla jego polityki</emphasis></p><p><emphasis>G. Juliusz Cezar</emphasis></p><empty-line/><p>Tej nocy, kiedy eskorta Domicjusza ucztowa�a pod go�ym niebem, �piewaj�c pie�ni wojskowe, zn�w zosta�em zaproszony na wytworn� kolacj�, cho� tym razem pozbawiono mnie honorowego miejsca na rzecz Miedzianobrodego, Tiro za� ani na chwil� si� nie pokaza�. Delektowali�my si� najlepszymi kawa�kami pieczonej wieprzowiny, podanej z rozmarynowym sosem, do czego kucharz przygotowa� szparagi marynowane w zio�ach i oliwie oraz sma�one marchewki Posypane kminkiem i polane sosem rybnym, kt�ry wed�ug zapewnie� Cycerona zosta� dopiero co wykopany po dziesi�cioletniej fermentacji w glinianym garnku zagrzebanym pod polep� piwnicy.</p><p>Nastr�j Domicjusza by� zmienny jak kometa. W jednej chwili by� gadatliwy i rozbawiony, a w nast�pnej zapada� w ponure milczenie. Zachowanie typowe u ludzi, kt�rzy prze�yli seri� raptownie po sobie nast�puj�cych wstrz�s�w i odmian losu. Odwa�nie od��czy� si� od Pompejusza, by stawi� op�r Cezarowi w Korfinium, ale zosta� zdradzony przez w�asnych ludzi. Zebra� si� na odwag�, by odebra� sobie �ycie, chc�c unikn�� ha�bi�cej �mierci z r�k wroga, ale ju� po za�yciu trucizny dowiedzia� si� o intencjach Cezara u�askawienia pokonanych. Uderzy� w p�acz w obliczu nieuchronnej, a niepotrzebnej �mierci, a potem przekona� si�, �e zamiast trutki lekarz poda� mu lek na uspokojenie nerw�w. Schwytany przez Cezara, zosta� r�wnie raptownie uwolniony � prawda o tym by�a bowiem oczywista, cho�by Domicjusz bez ko�ca opowiada� co� innego.</p><p>��Ledwom uszed� z �yciem! � powiedzia� mi zadowolony, �e ma nowego s�uchacza. � Och, Cezar udawa�, �e pozwala mi odej��, ale od samego pocz�tku planowa� zasadzk� na mnie.</p><p>��Dlaczego mia�by si� ucieka� do takich skrytych dzia�a�? � spyta�em.</p><p>���eby oszcz�dzi� sobie k�opot�w zwi�zanych z egzekucj� jego legalnego nast�pcy na stanowisku namiestnika Galii! M�g�by twierdzi�, �e stra�e wzi�y nas za dezerter�w i zabi�y mnie przez pomy�k� albo temu podobne bzdury. Da� mi najpierw wyb�r. Powiada, mo�esz si� do mnie przy��czy�, Lucjuszu. Kto wie, mo�e nawet wys�a�bym ci� do Galii. Przy twoich rodzinnych koligacjach by�by� tam nieoceniony. Tak jakby ta decyzja nale�a�a do niego! Jak gdyby senat wcale nie mianowa� mnie namiestnikiem! Jak gdyby Galia by�a jego prywatnym kr�lestwem, a nie w�asno�ci� senatu i ludu rzymskiego, kt�r� wed�ug prawa mog� rz�dzi� tak, jak im si� podoba!</p><p>Cycero ju� to oczywi�cie s�ysza� wcze�niej. Domicjusz wyczu�, �e jego zainteresowanie spada, kierowa� wi�c swe s�owa przede wszystkim do mnie i do m�odego Marka, kobiet nie zaszczycaj�c nawet spojrzeniem.</p><p>��Powiedzia�em draniowi: �Nie! Nigdy nie b�d� ci s�u�y� w �adnym charakterze!� On na to tym swoim wynios�ym tonem: �Dobrze wi�c, biegnij do Pompejusza, skoro musisz. Pozwol� ci nawet zabra� eskort�, ale nie regularnych �o�nierzy, bo ci s� mi potrzebni. Wybierz sobie kilkunastu spomi�dzy wyzwole�c�w i niewolnik�w, kt�rzy us�ugiwali ci tu, w Korfinium. Je�li chodzi o bro�, b�d� si� musieli zadowoli� czymkolwiek. Najlepszy or� i pancerze przydadz� si� dla moich �o�nierzy�. Jego �o�nierzy! Przecie� mia� na my�li ukradzione mi kohorty, ludzi, kt�rych ja zwerbowa�em, wyszkoli�em i wyposa�y�em za w�asne pieni�dze! Znalaz�em wi�c kilku odwa�nych, kt�rzy zechcieli mi towarzyszy�. Tamtej nocy ledwo unikn�li�my zwiadowc�w Cezara, kt�rych musia� wys�a� za nami w po�cig. Ukryli�my si� w przydro�nych chaszczach. Min�li nas tak blisko, �e s�ysza�em ich oddechy.</p><p>��Dlaczego z nimi nie walczyli�cie? � zapyta� podekscytowany Marek.</p><p>��Mieliby�my da� mu satysfakcj�, �e wmanewrowa� mnie w b�j, kt�rego nie mog�em wygra�? Nie, nie da�em si� zwie��. On tak zawsze post�powa� wzgl�dem swych przeciwnik�w w senacie. Udawa�, �e pragnie kompromisu, negocjowa� drobne szczeg�liki, a� im oczy zachodzi�y mg��, a potem� � pochwyci� le��cy na tacy n� i wbi� go w wieprzow� piecze� � no�em ich w plecy!</p><p>Cycero odgryz� czubek szparaga i kiwn�� g�ow�.</p><p>��Zgadza si�. Nie spotka�em nikogo, kto by�by lepszy w politycznych matactwach od Cezara.</p><p>Domicjusz zamilk�, pogr��aj�c si� w kolejnym przyp�ywie pos�pnego humoru. Widzia�em, jak porusza ustami, jakby zaanga�owany w jak�� wewn�trzn� sprzeczk�, i zastanawia�em si�, co rozpami�tuje: decyzj� zamkni�cia si� w Korniurn, zdrad� podkomendnych, nieudolne samob�jstwo?</p><p>��Ale skoro opu�ci�e� ob�z Cezara, �eby do��czy� do Pompejusza, to co tutaj robisz? � spyta� niewinnie Marek. � Poci�gn��e� w niew�a�ciwym kierunku.</p><p>K�tem oka dostrzeg�em, jak Cycero krzywi si� bole�nie na te s�owa swego syna.</p><p>��Do��czy� do Pompejusza? A czemu mia�bym to zrobi�? � odpar� Domicjusz. � Nie maj�c ludzi pod komend�, na co m�g�bym si� tam przyda�? Pompejusz sam mo�e si� troszczy� o siebie.</p><p>��Czy on zamierza wyda� Cezarowi bitw� w Brundyzjum? � spyta� Marek. � A mo�e ujdzie za Adriatyk?</p><p>Domicjusz za�mia� si� gorzko.</p><p>��Nie ma w Italii cz�owieka, kt�ry nie chcia�by zna� odpowiedzi na to pytanie, m�j ch�opcze. Obawiam si�, �e Wielki nie ma zwyczaju wtajemnicza� mojej skromnej osoby w swoje tajne plany strategiczne. Ale wkr�tce wszyscy si� tego dowiemy. Cezar prze naprz�d z tak� szybko�ci�, �e w par� dni znajdzie si� pod Brundyzjum. Wtedy Pompejusz si� przekona, z kim ma do czynienia� i to beze mnie do pomocy! G�upiec, powinien do��czy� do mnie w Korfinium. To by�o odpowiednie miejsce, by si� broni�!</p><p>Cycero poruszy� si� z zak�opotaniem.</p><p>��Wszystkich nas dziwi�a ta niech�� Pompejusza do�</p><p>��On chce si� uda� na wsch�d oczywi�cie � przerwa� mu raptownie Domicjusz. � Musia� to planowa� od samego pocz�tku. No, to niech tam jedzie. Jak mu si� uda zwabi� Cezara w pu�apk� gdzie� w Grecji czy Azji, to bardzo dobrze. Je�li o mnie chodzi, to zamierzam wyruszy� do Galii i wype�ni� na�o�ony przez senat obowi�zek. Zosta�em mianowany namiestnikiem Galii i zostan� nim.</p><p>��Je�li pojedziesz l�dem, czy drogi nie zast�pi� ci oddzia�y wierne Cezarowi?</p><p>��Chc� pop�yn�� bezpo�rednio do Massilii, je�li uda mi si� znale�� statki do wynaj�cia. Massylczycy s� inni od reszty Gal�w. Massili� za�o�yli setki lat temu greccy koloni�ci. Ich potomkowie to wspaniali ludzie, a nie barbarzy�cy jak ich s�siedzi.</p><p>��Czy jednak b�dziesz tam mile widziany? � spyta�em.</p><p>��Oczywi�cie! Oni zawarli uk�ad z senatem, nie z Cezarem � Massylczycy dobrze go znaj�! Musieli si� z nim znosi� przez te wszystkie lata podczas jego nielegalnej kadencji namiestnika. Wiedz� z pierwszej r�ki, kim jest Cezar: wymuskany pozer, pompatyczny i pr�ny, wychwalaj�cy sam siebie pod niebiosa za ka�dym razem, kiedy uda�o mu si� podbi� kolejne plemi� p�g��wk�w i bezz�bnych staruch�w!</p><p>Odchrz�kn��em i powiedzia�em:</p><p>��Tak si� sk�ada, �e czyta�em dzisiaj jego pami�tniki z wojen w Galii. Nie mo�esz zaprzeczy�, �e jest on�</p><p>��Czym? Tak zwanym geniuszem militarnym? Owszem, mog� i zaprzeczam! Ta ksi��czyna to czyste brednie. Od pocz�tku do ko�ca nie ma w niej nic poza przyprawiaj�c� o md�o�ci autoreklam�. To propaganda upozowana na histori�. Pisze o sobie w trzeciej osobie� jak�e to niezno�nie pretensjonalne!� ale czy kiedykolwiek czyta�e� ksi��k� r�wnie przesycon� pr�no�ci�? Ani s�owa tam o wielkich m�ach, kt�rzy dzia�ali przed nim, zak�adali osady w po�udniowej Galii i zbudowali drogi, kt�rymi tam dotar�! Ani jednego uk�onu w stron� tych senator�w, kt�rzy wbrew zdrowemu rozs�dkowi g�osowali za rozszerzeniem jego dow�dztwa! My�la�by kto, �e Gajusz Juliusz wygra� ca�� prowincj� w ko�ci od Wercyngetoryksa! Pos�uchaj mnie, cz�owieku: ka�dy kompetentny rzymski dow�dca, maj�c do dyspozycji te same �rodki i pe�nomocnictwa, jakimi senat obdarzy� Cezara, umia�by dokona� tego samego i to zapewne w kr�tszym czasie.</p><p>Tego by�o za wiele nawet dla Cycerona.</p><p>��My�l�, Lucjuszu, �e powinni�my odda� Cezarowi, co mu si� nale�y � rzek�. � Przynajmniej w sprawach wojskowych�</p><p>Domicjusz prychn�� kpi�co.</p><p>��Prosz� ci�, Marku Tulliuszu� chyba nie spodziewasz si�, �e b�d� polega� na twojej ocenie spraw wojskowych?</p><p>��A jednak�</p><p>Zn�w odchrz�kn��em.</p><p>��W�a�ciwie to �le mnie zrozumia�e�, Lucjuszu Domicjuszu � powiedzia�em. � Nie chcia�em m�wi� o wojskowym geniuszu Cezara, ale o literackim.</p><p>��Ha! I temu zaprzecz�. Jego styl jest nieudolny i amatorski. To proza bez cienia polotu czy kwiecisto�ci, r�wnie �ysa jak jej tw�rca. Podobno dyktuje swoje pami�tniki w drodze, telepi�c si� w siodle. S�dz�c po efekcie, wierz� w to bez zastrze�e�!</p><p>��Niekt�rzy uwa�aj� pow�ci�gliwy styl Cezara raczej za elegancki ni� niedopracowany. � Cycero si� u�miechn��. � Naszemu przyjacielowi Gordianusowi mo�na wybaczy� pewien brak obiektywizmu w tej kwestii. Je�eli ta proza ma jakiekolwiek zalety, to z pewno�ci� cz�� zas�ugi w tej mierze przypada jego synowi.</p><p>��Nie rozumiem. � Domicjusz rzuci� mi beznami�tne spojrzenie.</p><p>��Adoptowany syn Gordianusa, Meto, jest znany ze swych literackich us�ug dla Cezara � wyja�ni� Cycero. � Niekt�rzy m�wi�, �e jest dla niego r�wnie niezast�piony, jak Tiro by� zawsze dla mnie.</p><p>W oczach Domicjusza zapali�y si� iskierki zrozumienia, a na usta wyp�yn�� sk�py u�mieszek.</p><p>��Ach, wi�c jeste� tym Gordianusem! Tak, teraz rozumiem� � U�mieszek zamieni� si� w szyderczy grymas. � Ale, Cyceronie, nie chcesz chyba przez to powiedzie�, �e Tiro kiedykolwiek wykonywa� dla ciebie takie us�ugi, jakie podobno m�ody Meto �wiadczy swojemu ukochanemu wodzowi� prywatnie?</p><p>Terencja si� nachmurzy�a, m�ody Marek zachichota�, a Tullia a� sykn�a i spojrza�a na mnie ze wsp�czuciem. Nawet Cycero si� zarumieni�. Czy�by ju� wszyscy w Rzymie s�yszeli i uwierzyli w te plotki o Cezarze i moim synu? Zanim jednak, zaciskaj�c z�by, zd��y�em wymy�li� jak�� odpowiedz na s�owa Domicjusza, on ju� zmieni� temat.</p><p>��No, dobrze. Przyjmijmy wi�c, cho�by dla samej dyskusji, �e Cezar naprawd� jest takim genialnym wodzem, na jakiego sam si� kreuje w swoich dzie�ach, wspomagany przez swego wpatrzonego we� ma�lanymi oczami sekretarza. C� w takim razie stanie si� z naszym Pompejuszem? Wiecie, ja niemal pragn�, �eby Cezar obieg� go w Brundyzjum. Niech obedrze Wielkiego z jego cennych legion�w i da mu taki sam wyb�r, jaki da� mnie. Pompejusz musia�by pope�ni� samob�jstwo. Po tych wszystkich b��dach nie ma innego honorowego wyj�cia. Co b�dzie w�wczas z nami? � Domicjusz spl�t� d�onie, opieraj�c na nich rud� brod�. � Senat b�dzie potrzebowa� innego bohatera� wybawiciela z zachodu, nie ze wschodu. Odpowiedni cz�owiek m�g�by wezwa� legiony Pompejusza z Hiszpanii i poderwa� Gal�w przeciwko ich niedosz�emu kr�lowi. Massilia by�aby idealnym miejscem do zrealizowania takiego planu, nie s�dzicie? Tak, poderwa� Hiszpan�w i Gal�w, i pomaszerowa� prosto do Italii. Przekroczy� Rubikon po raz drugi na czele nowej zbrojnej inwazji, nie po to, by unicestwi� konstytucj� i senat, ale by je odrodzi�! Maj�c odpowiednie �rodki, odpowiedni cz�owiek m�g�by przegna� tego �ajdaka Cezara! � Domicjusz urwa� i wpatrzy� si� gdzie� w dal, pogr��aj�c si� w rozmy�laniach.</p><p>��A co ja mam zrobi� w sprawie swojego triumfu? � odezwa� si� Cycero. � Oto jest dylemat!</p><p>��Twojego triumfu? � powt�rzy�em, nie rozumiej�c tej nag�ej zmiany tematu.</p><p>��Tak, mojej triumfalnej procesji, nale�nej mi za sukcesy wojskowe w Cylicji. W normalnej sytuacji senat powinien przeg�osowa� to natychmiast po moim powrocie. Powinienem wjecha� do miasta rydwanem przy d�wi�ku tr�b! Jaki sens ma pe�nienie funkcji zarz�dcy prowincji, skoro kadencji nie wie�czy triumfalny powr�t do Rzymu? Oczywi�cie to nie by� formalny rok. W zwi�zku z kryzysem zdecydowa�em si� od�o�y� m�j triumf, ale teraz� Nie mog� wiecznie tej sprawy odk�ada�. Ale je�eli Cezar wyprze Pompejusza z Italii i zajmie Rzym? Gdybym wtedy odprawi� triumf, mog�oby to zosta� odczytane jako poparcie dla jego tyranii. Pewnie w og�le nie powinienem wraca� do Rzymu, w ka�dym razie nie wtedy, kiedy b�dzie tam rz�dzi� Cezar. Powinienem oficjalnie odm�wi� zaj�cia swego miejsca w senacie�</p><p>Cycero przerwa�, by napi� si� wina, z czego skorzysta�a Terencja.</p><p>���le si� sta�o, �e zrezygnowa�e� z triumfalnego wjazdu, kt�ry teraz mo�e si� ju� nigdy nie odby�. Ale co z dniem togi twojego syna? W tym roku Marek ko�czy szesna�cie lat. Wszystkie najlepsze rody �wi�tuj� osi�gni�cie dojrza�ego wieku przez swoich syn�w podczas liberali�w<sup>*</sup>, tu� po idach marcowych. Czy my do tego dnia zd��ymy wr�ci� do Rzymu, �eby �wi�towa� dojrza�o�� Marka?</p><p>Po minach ich dzieci zorientowa�em si�, �e musi to by� temat nieustaj�cych k��tni domowych. Cycero westchn�� ci�ko.</p><p>��Dobrze wiesz, �e to niemo�liwe, Terencjo. Do liberali�w pozosta�o zaledwie dwana�cie dni. Dlaczego do tego wracasz? Wiesz, jak gor�co pragn��em, aby Marek m�g� na�o�y� tog� w Rzymie, z wszystkimi najlepszymi obywatelami jako �wiadkami. Tak jednak by� nie mo�e. Po pierwsze, wszyscy najlepsi obywatele rozpierzchli si� na cztery strony �wiata. Po drugie, nie mog� z honorem wr�ci� do Rzymu. Jeszcze nie teraz. Gdziekolwiek zreszt� wypadnie nam �wi�towa� dzie� togi Marka, nie zd��ymy na liberalia.</p><p>��Ale to w�a�nie jest odpowiedni dzie� � upiera�a si� Terencja. � W �wi�to boga wyzwoliciela kap�ani nios� fallusa Dionizosa z p�l na ulice miasta, a m�odzie�cy w togach id� za nimi w procesji i �piewaj� spro�ne piosenki. To akt religijny, symbol przemiany ch�opca w m�czyzn�, odbywany wsp�lnie z r�wie�nikami.</p><p>��Nie ma problemu, mamo, naprawd� � wtr�ci� zaczerwieniony Marek, nie podnosz�c wzroku znad talerza. � Ju� na ten temat dyskutowali�my. Nie musi si� to odby� w liberalia. Mo�e by� ka�dy inny dzie�. I mo�emy to zrobi� w Arpinum, nie w Rzymie. To w ko�cu nasze miasto rodzinne.</p><p>��Miasto rodzinne twojego ojca, Marku � sprostowa�a ch�odno jego matka. � Nie mo�emy wymaga�, aby twoi krewni ze strony Terencjusz�w ci�gn�li a� do Arpinum, zw�aszcza teraz, kiedy z�oczy�cy i dezerterzy grasuj� na go�ci�cach. Poza tym tamtejsza willa nie nadaje si� do przyjmowania go�ci. Dach cieknie, kuchnia jest za ma�a i nie ma wystarczaj�cej liczby ��ek. Przynajmniej tu, w Formiach, uda�o mi si� jako� zaprowadzi� �ad i porz�dek.</p><p>��Chyba nie sugerujesz, �eby �wi�towa� jego dzie� togi tutaj? � obruszy� si� Cycero. � W tej okolicy nie mamy �adnej rodziny. Ledwo znam cz�onk�w miejskiego senatu. Nie, je�li nie mo�emy tego zrobi� w Rzymie, musi to by� w Arpinum.</p><p>��Nie rozumiem, dlaczego nie mo�emy po prostu ruszy� jutro z powrotem do Rzymu. � Tullia westchn�a i spojrza�a na matk�, jakby szuka�a u niej poparcia. � Wszyscy wracaj�. Tw�j kuzyn Gajusz ju� jest w Rzymie, moja przyjaci�ka Aurelia z m�em s� w drodze. A przyjaciel ojca Attikus w og�le stamt�d nie wyje�d�a�.</p><p>Widz�c, �e konwersacja przy stole zamienia si� w rodzinn� sprzeczk�, zdecydowa�em si� wycofa� do swojego pokoju i czeka�em tylko na dogodny moment. Zauwa�y�em, �e Domicjusz w og�le nie zwraca uwagi na to, co si� dzieje; trzyma� w palcach szparag i wygl�da�, jakby go przes�uchiwa�. Jak�e wyda� mi si� �a�osny ze swoimi rojeniami o wojennej chwale i chorobliw� zazdro�ci� wobec Cezara! Nie bardziej jednak, pomy�la�em, ni� Cycero, jeszcze niedawno wielki orator, dzi� sm�tny maruda, zamartwiaj�cy si� nie odbytym triumfalnym wjazdem do Rzymu i dniem togi swojego syna. Jak ma�o wa�ni, jak �mieszni byli teraz obydwaj! Kiedy jednak le�a�em ju� w ��ku, nie mog�c zasn�� z powodu niezgody pomi�dzy moim �o��dkiem a sosem rybnym, zastanawia�em si�, czy przypadkiem i ja nie �ywi� r�wnie beznadziejnych z�udze� jak oni. Jakie w�a�ciwie stosunki ��cz� Cezara i Metona? Kiedy� wydawa�o mi si�, �e to rozumiem, ale oto okazuje si�, �e mo�e istnie� czynnik gmatwaj�cy je, kt�rego w og�le nie bra�em pod uwag�. W tych �a�osnych czasach nie mog� sobie pozwoli� na taki b��d. W miar� jak b�dziemy kontynuowa� nasz� podr� i zbli�a� si� do oboz�w Cezara i Pompejusza, coraz bardziej b�d� musia� na to uwa�a�. Sen w ko�cu przyszed�, a wraz z nim senne koszmary. Nie by�o w nich akcji, lecz tylko seria pe�nych grozy obraz�w. Co� �le zrozumia�em i pope�ni�em straszliw� pomy�k�. Kto� by� martwy. Ca�y by�em zalany krwi�. Bethesda i Diana owini�te ca�unami p�aka�y. Ziemia si� zatrz�s�a, a z nieba g�sto sypa�y si� pioruny. Obudzi�em si� zlany potem i przyrzek�em sobie ju� nigdy wi�cej nie tkn�� sosu rybnego.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 14</p></title><p>Wyruszyli�my przed �witem. By�em zm�czony brakiem snu, a �o��dek natarczywie przypomina� o swoim istnieniu, ale Tiro mia� �wietny humor.</p><p>��Wygl�da na to, �e nie pr�bowa�e� wczoraj sosu rybnego � zagadn��em.</p><p>��Czy�by Cycero otworzy� nowy s�oik? Widocznie chcia� zrobi� wra�enie na Domicjuszu. Nie, ja zadowoli�em si� prost� straw�: tylko polewka z prosa i kawa�ek wieprzowiny z ro�na.</p><p>��Jad�e� z lud�mi Domicjusza?</p><p>��Oczywi�cie. Jak inaczej m�g�bym czegokolwiek si� od nich dowiedzie�? Udawa�em wyzwole�ca s�u��cego w willi.</p><p>��Szpiegowa�e� Domicjusza? My�la�em, �e jest sojusznikiem Cycerona.</p><p>��Nie szpiegowa�em go, tylko sobie rozmawia�em z jego s�u�b�. Mieli wiele do powiedzenia o morale wojsk swego pana, sile Cezara, stanie dr�g i tak dalej.</p><p>��A co z t� rzekom� zasadzk�, jak� Cezar kaza� urz�dzi� po wypuszczeniu Domicjusza?</p><p>��M�wi�, �e istotnie dosz�o do incydentu. � Tiro u�miechn�� si�. � Tu� za Korfinium wyprzedzi� ich kurier pocztowy.</p><p>��Kurier pocztowy?</p><p>��Tak, samotny je�dziec. Domicjusz wpad� w panik� i kaza� swoim ludziom kry� si� w krzakach. My�leli, �e umrze na serce. Ca�a zasadzka wydarzy�a si� tylko w jego wyobra�ni!</p><p>��Tak samo jak ciep�e przyj�cie czekaj�ce go w Massilii, jak podejrzewam � mrukn��em.</p><p>Twarz Tirona przez chwil� przybra�a wyraz Sfinksa.</p><p>��Nie zdziwi�bym si� zbytnio, gdyby Massylczycy powitali go z otwartymi r�kami. No, powiedzmy, z wyci�gni�ty, mi�</p><p>��Co masz na my�li?</p><p>Tiro �ci�gn�� lejce i pozwoli� Forteksowi wysforowa� si� naprz�d.</p><p>��Doceniam twoj� wczorajsz� dyskrecj�, Gordianusie. Nie powiedzia�e� Domicjuszowi o mojej obecno�ci, nawet kiedy wymieni� moje imi�.</p><p>��Zrobi�em tylko, o co mnie prosi�e�.</p><p>��I za to ci dzi�kuj�. By�bym ci te� wdzi�czny, gdyby� by� r�wnie dyskretny, je�li chodzi o wizyt� Domicjusza u Cycerona.</p><p>��Nasz orator pragnie wi�c zachowa� j� w tajemnicy? Dlaczego?</p><p>��Ma swoje powody.</p><p>��Ma powody! � parskn��em wzgardliwie. � Cycero nie chce do��czy� do Pompejusza, nie chce, �eby wiedziano o udzielonej Domicjuszowi go�cinie� czy�by a� tak bardzo ba� si� urazi� Cezara?</p><p>��Nie o to chodzi. � Tiro skrzywi� si� z niesmakiem. � No, dobrze, powiem ci. Domicjusz nie wyjecha� z Korfinium z pustymi r�koma.</p><p>��Zabrano mu ca�e wojsko.</p><p>��Tak, ale nie jego z�oto. Kiedy zjawi� si� w Korfinium, zdeponowa� w miejskim skarbcu sze�� milion�w sesterc�w. Wi�kszo�� tej sumy stanowi� pieni�dze publiczne zabrane z Rzymu na wydatki militarne. Cezar m�g� je przej�� dla siebie, ale s�dz�, �e nie chcia� uchodzi� za z�odzieja. Zwalniaj�c z niewoli Domicjusza, zwr�ci� mu wszystko co do miedziaka.</p><p>A� mnie zatka�o. Potrz�sn��em g�ow� i spyta�em:</p><p>��Chcesz powiedzie�, �e Domicjusz z t� band� obszarpa�c�w przewozi sze�� milion�w?</p><p>��Elegancko spakowanych w kufry za�adowane na wozy. Rozumiesz chyba teraz, dlaczego by� tak podejrzliwy wobec Cezara i tak boja�liwy na drodze.</p><p>��C� on zamierza zrobi� z tak ogromn� sum�? Zwr�ci� do skarbu rzymskiego?</p><p>Tiro si� roze�mia�.</p><p>��Wykorzysta je, by uda� si� do Massilii i zjedna� sobie jej mieszka�c�w, naturalnie. Ale chyba teraz jest jasne, dlaczego Cycero nie �yczy sobie rozpowszechnienia wie�ci o tej wizycie? Gdyby te pieni�dze znikn�y� a kto wie, co si� mo�e wydarzy� w nadchodz�cych dniach?� trop za� wi�d�by do Formi�w, kto� m�g�by pomy�le�, �e Domicjusz zostawi� je Cyceronowi na przechowanie. Czasy s� niebezpieczne. Taka plotka �ci�gn�aby tutaj zbir�w jak mi�d pszczo�y. Ca�e domostwa wycinano do nogi za znacznie mniejsze �upy ni� sze�� milion�w sesterc�w, Gordianusie. Cycero nie wstydzi si� go�ci� Domicjusza i nie boi si� o siebie. Musi jednak my�le� o rodzinie. Jestem pewien, �e ty to dobrze rozumiesz.</p><empty-line/><p>Tego dnia przebyli�my czterdzie�ci cztery mile i dotarli�my do Kapui. Nast�pnego dnia przejechali�my trzydzie�ci trzy mile i stan�li�my na noc w Beneventum. Po drodze Tiro kilkakrotnie wymienia� konie w r�nych stajniach, za ka�dym razem legitymuj�c si� swoim paszportem kuriera z podpisem Pompejusza. Niekt�rzy w�a�ciciele stajni honorowali go bez zastrze�e�, inni traktowali nas z ledwie skrywan� pogard� i usi�owali wcisn�� byle jakie szkapy; tylko raz natrafili�my na zdecydowan� odmow�. Cz�owiek przyjrza� si� dobrze dokumentowi, obrzuci� nas zimnym spojrzeniem i kaza� si� wynosi�. Tiro by� w�ciek�y.</p><p>��Zdajesz sobie spraw�, jaka kara grozi za lekcewa�enie pisma wystawionego na mocy <emphasis>senatus consultum? � </emphasis>krzykn��. � Kara �mierci!</p><p>W�a�ciciel prze�kn�� g�o�no �lin�, ale si� nie odezwa�. Musieli�my w ko�cu si� wycofa� i poszuka� innej stajni.</p><p>Po dobrze przespanej nocy w Beneventum Tiro uzna�, �e powinni�my zjecha� z Via Appia i skorzysta� ze starego g�rskiego szlaku, przecinaj�cego pasmo Apenin�w prosto na zach�d. Jak wyja�ni�, mieli�my w ten spos�b skr�ci� sobie drog�. Upar� si� te�, �e musimy wymieni� wierzchowce na w�z z zaprz�giem i niewolnika jako wo�nic�. W�a�ciciel stajni w Beneveritum skrzywi� si�, widz�c piecz�� Pompejusza na Tironowym paszporcie, i chcia� si� wykr�ci� od transakcji, ale Tiro nie by� w nastroju do targ�w, wkr�tce wi�c mieli�my do dyspozycji w�z kryty p��ciennym dachem i starego, bezz�bnego koniucha. Troch� mnie ta zamiana dziwi�a; uwa�a�em, �e nasze zapasy �wietnie si� mieszcz� w sakwach podr�nych, a konno �atwiej i szybciej mo�na by pokona� kr�te i strome g�rskie drogi. Kiedy rankiem ruszali�my dalej, przekaza�em Tironowi te uwagi, ale on tylko pokr�ci� g�ow� i wskaza� na ci�kie, szare chmury otulaj�ce szczyty g�r. Nieco p�niej jego decyzja okaza�a si� s�uszna. Po kilku milach wspinaczki na zbocza, zacz�� pada� deszcz, potem mokry �nieg, a wreszcie grad. Kiedy siedzieli�my pod dachem, okutani w suche koce, nieszcz�sny wo�nica dygota� z zimna i kicha�, ponaglaj�c konie do jak najszybszej jazdy. Burza przybiera�a na sile, a� w ko�cu zmuszeni byli�my zatrzyma� si� i szuka� schronienia w niewielkim przydro�nym zaje�dzie. Sp�dzili�my tam noc� i trzy kolejne, pe�ne narzeka� dni, poniewa� pogoda ani troch� nie chcia�a si� poprawi�. Jakiekolwiek wym�wki nie mia�y sensu, ale mimo to nie mog�em si� powstrzyma�, by nie powiedzie� Tironowi, �e znacznie lepiej by�oby kontynuowa� podr� wzd�u� Via Appia. On jednak stwierdzi� tylko, �e ta burza z�apa�aby nas i tam, a tu przynajmniej mo�emy m�wi� o szcz�ciu, skoro uda�o si� nam znale�� przytulne miejsce na jej przeczekanie. Nud� pomaga�a nam zabi� skromna biblioteczka gospodarza (sk�adaj�ca si� z mocno sfatygowanych egzemplarzy trzeciorz�dnych greckich sztuk i erotycznej poezji), a tak�e kilka gier planszowych. Po trzech dniach uzna�em, �e umr� szcz�liwy, je�li ju� nigdy nie przeczytam �adnej ksi��ki o cudem ocala�ych z morskiej katastrofy kochankach. Zazdro�ci�em Forteksowi i wo�nicy, kt�rych zupe�nie zadowala�o przesypianie ca�ej doby w stajni niczym zimuj�ce nied�wiedzie. Od czasu do czasu, kiedy siedzieli�my z Tironem nad gr� �Circus Maximus� albo �Faraonowie na Nilu�, wyczuwa�em, �e stara si� mnie wybada�, wype�niaj�c polecenie Cycerona, aby odkry� moje zamiary i to, co wiem o �mierci Numeriusza Pompejusza. Najsubtelniej, jak umia�em, unika�em takich rozm�w i zmienia�em temat.</p><empty-line/><p>Burza w ko�cu si� sko�czy�a. Dotarcie do przeciwleg�ych, wschodnich stok�w Apenin�w zaj�o nam ca�y dzie�. Tej nocy spali�my w gospodzie wci�ni�tej mi�dzy skaliste urwiska a g�sty las sosnowy. Kiedy rano obserwowa�em wsch�d s�o�ca z okna naszej izby na pi�trze, dostrzeg�em w dali srebrnob��kitn� smug�; wed�ug Tirona by� to ju� Adriatyk. Dzie� wsta� pogodny, niebo by�o bezchmurne. Ruszyli�my w dalsz� drog� ze zdj�tym dachem, by cieszy� si� s�o�cem i b��kitem po dniach szarugi. Od naszego wyjazdu z Rzymu up�yn�o jedena�cie dni.</p><p>Po jakiej� godzinie natkn�li�my si� na wojsko. Przeje�d�ali�my akurat przez niewielk� prze��cz, kiedy us�yszeli�my niskie dudnienie marszowego b�bna, nios�ce si� echem przez fa�dy terenu. Tiro poleci� wo�nicy zatrzyma� w�z i zacz�li�my nas�uchiwa�. Wkr�tce opr�cz b�bna da� si� s�ysze� odg�os krok�w i st�umiony brz�k rynsztunku. Zostawili�my niewolnik�w przy wozie, a sami wspi�li�my si� na poblisk� ska�k� i spojrzeli�my w d�. Od strony nadmorskiej r�wniny maszerowa�y tysi�ce �o�nierzy. Ich po�yskuj�ce w porannym s�o�cu he�my zlewa�y si� w jedn� migotliw� rzek�, w metalowego w�a pe�zn�cego nieub�aganie pod g�r�, przez granie, prze��cze, wok� stromych ska�, wype�niaj�c ca�� szeroko�� drogi, jak woda po ulewie wype�nia koryto wyschni�tego strumienia.</p><p>��To ludzie Cezara czy Pompejusza? � spyta�em.</p><p>Tiro zmru�y� oczy i przys�oni� je d�oni�.</p><p>��Nie jestem pewien. Znam insygnia wszystkich kohort i legion�w, ale s� jeszcze za daleko, by co� rozpozna�.</p><p>��Wkr�tce si� zbli��. Tempo maj� ostre. Musz� ich by� ca�e tysi�ce! Nie wida� ko�ca kolumny, musi ci�gn�� si� przez par� mil. � Obejrza�em si� na nasz w�z. � B�dziemy chyba musieli zjecha� gdzie� na ubocze i przeczeka�, a� przejd�. Mo�e to zaj�� ca�y dzie�.</p><p>��Co to mo�e znaczy�? � Tiro pokr�ci� z niepokojem g�ow�. � Nie wygl�daj� na pobit� armi�, to pewne. S� zbyt zdyscyplinowani i jest ich zbyt wielu. Je�li to wojsko Pompejusza, to nie mogli dotrze� do g�r, nie napotykaj�c Cezara. To za� by znaczy�o, �e Cezar poni�s� kl�sk�. Pompejusz go zmia�d�y�, a teraz wraz z senatorami, kt�rzy z nim uszli, wraca do Rzymu. Kryzys zako�czony� je�li to ludzie Pompejusza�</p><p>Skin��em g�ow�, zastanawiaj�c si�, jak by to si� odbi�o na losie Dawusa i Metona. Brz�k zbroi, �omot b�bna i miarowe, tysi�czne kroki z ka�d� chwil� zdawa�y si� narasta� i przybli�a�, odbijaj�c si� wielokrotnym echem od ska� i krzy�uj�c si� w rozrzedzonym g�rskim powietrzu, a� zacz�o mi si� wydawa�, �e dochodz� wprost z pustego nieba jak daleki, nieustaj�cy grzmot.</p><p>��A je�li to wojsko Cezara? � spyta�em.</p><p>��Nie wiem. By� mo�e Cezar nie zd��y� dopa�� Pompejusza w Brundyzjum i teraz wraca z pustymi r�kami? A mo�e uda�o mu si� go zdyba�, roznie�� jego si�y i maszeruje na Rzym? Ale przecie� nie m�g� mie� do�� czasu na obl�enie� To nie ma sensu. To musi by� armia Pompejusza� Na j�dra Numy! � Tiro nagle urwa� i wci�gn�� g�o�no powietrze. U�ywa� przekle�stw tak rzadko, �e popatrzy�em na� ze zdumieniem. Twarz mia� koloru popio�u. � Oczywi�cie! Ani Cezar, ani Pompejusz!</p><p>��Tironie, m�wisz bez sensu.</p><p>��Sp�jrz na tych je�d�c�w w przedniej stra�y. Widzisz opask� z polerowanej miedzi na ich he�mach?</p><p>Zmru�y�em oczy.</p><p>��Nie bardzo�</p><p>��Ja jestem pewien. To miedziana opaska. Oficerowie b�d� mieli miedziane dyski z lwi� g�ow� na napier�nikach, Domicjusz jest w�a�cicielem kopalni miedzi. To jego kohorty, ludzie, kt�rzy zdradzili go w Korfinium.</p><p>���cigaj� go teraz w zwi�zku z nie zap�aconym �o�dem?</p><p>Tiro nie by� w nastroju do �art�w.</p><p>��By� mo�e zwr�cili si� przeciw Cezarowi. Ale nie, w�wczas maszerowaliby ku Pompejuszowi. � Obejrza� si� niespokojnie za siebie. � Na Plutona! Nie ma sposobu, by ukry� w�z. Droga wci�ni�ta jest mi�dzy ska�y i drzewa, a przez ca�e mile nie mijali�my �adnego rozstaju. Powinienem by� zn�w zamieni� go na wierzchowce dzi� rano. Jad�c konno, mieliby�my szans� si� schowa�.</p><p>��Czy to ma znaczenie? Mo�emy w ko�cu by� zwyk�ymi, przypadkowymi podr�nymi.</p><p>��Na tej drodze, Gordianusie, nie ma zwyk�ych, przypadkowych podr�nych.</p><p>Wydawa� si� bliski paniki. Usi�owa�em go jako� uspokoi�.</p><p>��Schowajmy si� zatem mi�dzy g�azami, Tironie. Wo�nica mo�e zosta� przy wozie i powiedzie� im, �e jedzie samotnie.</p><p>��Wo�nica powie wszystko, co wie, kiedy tylko szcz�kn� mu przy uchu mieczem.</p><p>��Zabierzemy zatem i jego.</p><p>��I zostawimy opuszczony w�z? To dopiero wygl�da�oby podejrzanie! Z pewno�ci� ruszyliby na poszukiwania i znale�liby nas w par� chwil. I co wtedy? Czterej m�czy�ni kryj�cy si� w lesie, a wi�c maj�cy co� do ukrycia?</p><p>��Masz racj�. Nie mamy chyba innego wyboru, jak tylko zosta� na wozie. Kiedy przednia stra� si� zbli�y, pomachamy im weso�o, u�miechniemy si� i nawi��emy pogaw�dk� o �licznej pogodzie.</p><p>Tiro westchn�� ci�ko.</p><p>��Chyba tak trzeba zrobi�. Musimy udawa� niewini�tka. Ty b�dziesz panem, ja twoim niewolnikiem. Dlaczego nie mia�by� jecha� do obozu Cezara? Masz syna w jego armii.</p><p>��Tak, to dobre wyt�umaczenie, tym bardziej �e w cz�ci prawdziwe. Najpierw jednak opu��my t� ska��. Jak nas przy�api� na podgl�daniu, mog� wzi�� nas za szpieg�w, nie uwa�asz?</p><p>Tiro u�miechn�� si� blado.</p><p>��Ruszaj beze mnie. Musz� sobie ul�y�.</p><p>��No to ju�, nie kr�puj si�.</p><p>��Nie, tu nie chodzi o p�cherz. Taki strach przyprawia mnie o rozstr�j jelit.</p><p>Tiro spiesznie znikn�� mi�dzy drzewami. Rzuci�em ostatnie spojrzenie na nie ko�cz�c� si� ludzk� rzek�, wlewaj�c� si� drog� pod g�r�, po czym zsun��em si� ze ska�y i do��czy�em do niewolnik�w. Tiro zjawi� si� w ostatniej chwili, tu� przed nadjechaniem pierwszego z �o�nierzy. Je�dziec posuwa� si� wolno, czujnie rozgl�daj�c si� po okolicznych g�azach i drzewach. Zatrzyma� si� o kilka krok�w od nas. Obrzuci� nas podejrzliwym spojrzeniem i zauwa�y� �elazny pier�cie� na mym palcu.</p><p>��Kim jeste�, obywatelu? Co robisz na tej drodze?</p><p>��Nazywam si� Gordianus. Jad� z Rzymu. Jeste� jednym z ludzi Cezara?</p><p>��Ja tu b�d� zadawa� pytania, obywatelu. A ci inni?</p><p>��Wo�nic� dosta�em razem z wozem, wynaj�tym u karczmarza po drugiej stronie g�r. Prze�yli�my paskudn� burz�, powiadam ci. Oby bogowie zes�ali wam lepsz� pogod�.</p><p>��A ci dwaj?</p><p>��To te� niewolnicy. Tamten jest moim ochroniarzem, jak mo�na si� domy�li� po jego wygl�dzie. Ca�e szcz�cie, �e go zabra�em! Nie ujechali�my nawet mili od miejskich rogatek, kiedy napadli na nas jacy� bandyci. Zabiliby nas, gdyby mogli, jestem pewien. Ale od tamtej pory nie mieli�my �adnych k�opot�w.</p><p>��A ten ciemny?</p><p>��To filozof, nazywa si� Soskarydes.</p><p>Zwiadowca mierzy� nas nieco wzgardliwym spojrzeniem. Nale�a� wida� do tych wojskowych, kt�rzy cywil�w zaledwie toleruj�.</p><p>��Nie odpowiedzia�e� mi jeszcze na pytanie, co tutaj robisz.</p><p>Zerkn��em na miedzian� opask� na jego he�mie i odkaszln��em, by zyska� na czasie. On i jego towarzysze s�u�yli kiedy� pod Domicjuszem, a teraz przysi�gli lojalno�� Cezarowi� jak si� domy�lali�my. A je�li si� mylimy? Mo�e dawni �o�nierze Ahenobarbusa obr�cili si� przeciwko swemu nowemu wodzowi? Sk�d mamy wiedzie�, czy na przyk�ad Cezar nie poleg� w boju, a ta armia maszeruje do Rzymu z jego g�ow� na tyczce? Musia�em mu jednak co� powiedzie�. Przypomnia�em sobie nagle o graczach z �Tawerny rozpusty�, rzucaj�cych ko�ci z okrzykiem �Cezar!� na szcz�cie, i wzi��em g��boki wdech.</p><p>��M�j syn s�u�y Cezarowi, jest w jego sztabie. Ten tu Soskarydes by� jego nauczycielem. Mo�esz mnie nazwa� mi�czakiem, ale nie mog�em d�u�ej znosi� niepokoju, czekaj�c bezczynnie w Rzymie na wiadomo�ci� no i jestem tutaj.</p><p>��Szukasz zatem Cezara?</p><p>��Tak.</p><p>M�czyzna patrzy� na mnie surowo przez d�ug� chwil�, po czym podj�� decyzj�.</p><p>U�miechn�� si� i rzek�:</p><p>��Trzymaj si� wi�c tej drogi, obywatelu, a go znajdziesz.</p><p>��W Brundyzjum? Takie plotki s�ysza�em po drodze.</p><p>U�miechn�� si� znowu, ale nie odpowiedzia�. Przyjazne traktowanie cywil�w najwyra�niej ma swoje granice, pomy�la�em. Po chwili nadjecha� drugi �o�nierz. Naradzali si� przez chwil� na osobno�ci, co chwila zerkaj�c w nasz� stron�. Potem nowo przyby�y ruszy� dalej, a ten, kt�ry mnie wypytywa�, wr�ci� i rzek�:</p><p>��Mo�ecie si� jako� wygodniej umo�ci�, bo zostaniecie tu na d�u�ej. Za chwil� przemaszeruje t�dy sporo �o�nierzy.</p><p>��Jest ich wielu?</p><p>��Przekonasz si�! � �o�nierz parskn�� �miechem. � Zostan� tu z wami, dop�ki nie nadejdzie czo�o kolumny. Po co macie odpowiada� na te same pytania mojemu dow�dcy? On ju� sam zdecyduje, czy wam uci�� g�owy! � Wyszczerzy� z�by, by da� mi do zrozumienia, �e to mia� by� �art.</p><p>Zerkn��em na Forteksa, kt�ry prychn�� wzgardliwie na znak, �e s�owa �o�nierza nie wywar�y na nim wra�enia. Tiro sta� spokojnie i wygl�da� tak, jak filozof wygl�da� powinien, wo�nica za� by� nerwowy jak na wo�nic� przysta�o. Z wolna nadci�gn�a kolumna wojska; najpierw ujrza�em wy�aniaj�ce si� znad grzbietu drogi szczeciniaste grzebienie he�m�w potem sylwetki nosz�cych je je�d�c�w, na ko�cu ich wspania�e rumaki. Za jad�cymi na czele oficerami maszerowali dobosze; r�wny rytm werbli wibrowa� echem mi�dzy skalnymi �cianami. Oficer w najpi�kniej ozdobionym he�mie da� pozosta�ym znak, by jechali dalej, a sam ruszy� w nasz� stron�. Z miedzianej tarczy na jego napier�niku rycza� na nas bezg�o�nie wspania�y, grzywiasty lew.</p><p>��Meldowa�! � rzuci� kr�tko zwiadowcy.</p><p>��To podr�ny z Rzymu, dow�dco, ze swoimi niewolnikami. Nazywa si� Gordianus.</p><p>Oficer popatrzy� na mnie bystro.</p><p>��Gordianus? Dlaczego to imi� wydaje mi si� znajome?</p><p>��On m�wi, �e ma syna w sztabie Cezara.</p><p>��Ach, tak! Gordianus Meto, wyzwoleniec. Spotka�em go w Korfinium. A wi�c ty jeste� jego ojcem? � zwr�ci� si� do mnie. � Ani troch� nie jeste� do niego podobny� No, ale to w ko�cu nic dziwnego. Ja jestem Marek Otacyliusz, dow�dca kohorty. Co ty, na Hades, tutaj robisz?</p><p>��Chc� si� zobaczy� z synem. Czy ma si� dobrze?</p><p>��Do�� dobrze, kiedy go ostatnio widzia�em.</p><p>��Nie jest zatem z wami? To nie jest armia Cezara?</p><p>��Owszem, to jest armia Cezara. Ka�dy cz�owiek, kt�rego tu widzisz, zaprzysi�g� mu wierno��. On sam pilnuje interesu na wybrze�u, a te kohorty wysy�a na Sycyli�.</p><p>Takiej w�a�nie strategicznej decyzji mo�na by�o oczekiwa� od Cezara: nie wystawia� na pr�b� lojalno�ci �wie�o pozyskanych spod komendy wrogiego wodza oddzia��w, rzucaj�c je w pogo� za Pompejuszem, ale odkomenderowa� je w inny rejon.</p><p>��M�j syn jest wi�c z Cezarem? Gdzie ich szuka�?</p><p>Otacyliusz si� zawaha�, po czym skinieniem g�owy odprawi� zwiadowc�.</p><p>��Ruszaj naprz�d, ja si� tym zajm�.</p><p>�o�nierz zasalutowa� i spi�� konia, aby dogoni� swoj� dru�yn� stra�y przedniej. Przez prze��cz przelewa�y si� rz�dy zbrojnych sun�cych miarowym krokiem pod g�r�; zimowe p�aszcze mieli odrzucone na plecy jak peleryny, na piersi ka�dego l�ni�a �uskowa zbroja. Oficer u�miechn�� si� i rzek�:</p><p>��Chyba nie musz� kry� przed wami zamiar�w Cezara. On ju��</p><p>Wo�nica nagle zeskoczy� z koz�a i wymierzywszy w nas oskar�ycielsko palec, krzykn��:</p><p>��Oni k�ami�!</p><p>Ko� Otacyliusza sp�oszy� si� nag�ym ruchem i wierzgn�� nerwowo. Zanim nawet oficer zd��y� cho�by unie�� r�k�, ju� z maszeruj�cej kolumny oderwa�y si� dwa rz�dy �o�nierzy. W oka mgnieniu zostali�my otoczeni pier�cieniem wymierzonych w nas w��czni. Dow�dca opanowa� wierzchowca i spojrza� na mnie, a potem na bezz�bnego niewolnika.</p><p>��Co si� tu dzieje?</p><p>��Oni k�ami�! � powt�rzy� wo�nica, wskazuj�c na Tirona. � Ten tam co� knuje. M�j pan w Beneventum kaza� mi mie� na niego oko. On ma jaki� dokument z piecz�ci� Pompejusza Wielkiego.</p><p>��Czy to prawda? � Oficer zmierzy� mnie ch�odnym spojrzeniem.</p><p>Poczu�em, �e w�osy je�� mi si� na karku. Otworzy�em usta, gor�czkowo zastanawiaj�c si�, jak odpowiedzie�. Uprzedzi� mnie jednak Tiro.</p><p>��Panie, czy mog� sam odpowiedzie�? � zapyta� mnie.</p><p>��Mo�esz, Soskarydesie.</p><p>��To ten nic niewart wo�nica jest k�amc�, panie. � Tiro nie podnosi� g�owy, zwracaj�c si� do oficera. � K��ci� si� ze mn� przez ca�� drog� z Beneventum. Ma mi za z�e, �e ja siedzia�em z moim panem suchy pod dachem, podczas gdy on mokn�� i marz� na ko�le, kiedy jechali�my przez g�ry. My�l�, �e przezi�bi� sobie m�zg. Wymierzcie mu, panie, kilka bat�w a zobaczymy, czy b�dzie si� trzyma� swojej bajeczki!</p><p>Usta wo�nicy u�o�y�y si� w bezz�bny okr�g gniewu.</p><p>��Nie, nie! To ludzie Pompejusza, panie! M�j pan tak powiedzia�. Nie chcia� da� im wozu, ale musia� z powodu tego dokumentu, kt�ry ma przy sobie ten k�amca! Przeszukaj go je�li mi nie wierzysz!</p><p>Oficer wygl�da� na zak�opotanego. ��czy�a nas osoba Metona� je�eli rzeczywi�cie powiedzia�em mu prawd�.</p><p>��Co masz mi do powiedzenia o tym dokumencie� Gordianusie?</p><p>Obejrza�em si� na Tirona.</p><p>��Na Herkulesa, Soskarydesie, o czym ten niewolnik m�wi?</p><p>��Nie mam poj�cia, panie. � Tiro patrzy� na mnie spokojnie. � Niech mnie ten oficer zrewiduje, je�li ma ochot�.</p><p>��B�d� musia� was wszystkich zrewidowa� � wtr�ci� Otacyliusz.</p><p>Zacz�li od skonfiskowania naszej broni. My z Tironem mieli�my po sztylecie, a Forteks nosi� dwa. Musieli�my pozosta� na wozie, a �o�nierze zabrali si� do przeszukiwania naszych sakw, w kt�rych oczywi�cie nie znale�li nic podejrzanego. Potem kazali nam wsta� i rozebra� si�.</p><p>��Przepaski biodrowe te�? � spyta�em, staraj�c si� gra� oburzonego takim traktowaniem obywatela.</p><p>��Niestety tak. � Otacyliusz skrzywi� si� i odwr�ci� g�ow�, dzi�ki czemu przy�apa� kilku przechodz�cych �o�nierzy na szyderczym �mieszku. � Hej, wy tam! Patrze� przed siebie i nie gapi� si�! � warkn�� ostro.</p><p>Stan��em nago i wyci�gn��em r�ce otwartymi d�o�mi ku niemu.</p><p>��Jak widzisz, dow�dco kohorty, nie mam nic do ukrycia. Moi dwaj niewolnicy tak�e.</p><p>Otacyliusz mia� zawstydzon� min�.</p><p>��Odda� im ubrania! � rozkaza�, po czym zwr�ci� si� do wo�nicy, kt�ry skuli� si� ze strachu: � I co ty na to?</p><p>Poczu�em si� lepiej, os�oni�ty zn�w swoj� przepask�. Naci�gn��em tunik� i powiedzia�em:</p><p>��Mam tylko nadziej�, dow�dco, �e dla zado��uczynienia za ten incydent wypo�yczysz mi kilku ludzi� i odpowiednie utensylia� by odpowiednio ukara� k�amliwego wo�nic�.</p><p>��Nie! � zaj�cza� stary niewolnik. � Zwr��cie mnie memu panu w Beneventum! Tylko on ma prawo wymierza� mi kar�!</p><p>��Bzdura! � przerwa�em mu surowo. � Zosta�e� mi wynaj�ty razem z wozem. Dop�ki jeste� w mojej s�u�bie, mam pe�ne prawo ci� karci�.</p><p>��Za wprowadzenie w b��d oficera rzymskiej armii w czasie kryzysu ten niewolnik podlega karze �mierci w my�l prawa wojennego, a jego pan karze grzywny � rzek� lodowatym tonem Otacyliusz.</p><p>Poczu�em przyp�yw lito�ci dla przera�onego nie na �arty niewolnika, kt�ry teraz sam znalaz� si� w naje�onym kr�gu w��czni. Czemu nie trzyma� j�zyka za z�bami?</p><p>��Nie, panie, czekajcie! � Stary rzuci� si� ku oficerowi.</p><p>Jeden z �o�nierzy pchn�� go w��czni� w rami�, na kt�rym wykwit�a jasnoczerwona plama krwi. Niewolnik schwyci� si� za zranione miejsce i j�cz�c, pr�bowa� t�umaczy�:</p><p>��Ta ska�a, panie! Ci dwaj wspi�li si� na ni�, zanim nadeszli�cie, by was szpiegowa�!</p><p>��Ciekawo�� nie jest wyst�pkiem � rzek� Otacyliusz.</p><p>��Ale czy nie rozumiesz? To tam musieli ukry� dokument! Zobaczyli was i pozbyli si� go albo zniszczyli! Id�cie tam poszuka�, musi tam by�!</p><p>Tiro przewr�ci� oczami z niesmakiem.</p><p>��Ten k�amliwy niewolnik ka�e wam przeszuka� ka�d� pi�d� ziemi st�d do Beneventum, je�li go pos�uchasz, panie. Ty k�amliwy g�upcze, je�li przestaniesz �ga� i powiesz prawd�, mo�e pan dow�dca oka�e ci �ask� i pozwoli ci umrze� szybko i bezbole�nie!</p><p>Otacyliusz patrzy� na mnie, zaciskaj�c szcz�ki. Ja trzyma�em si� roli wzburzonego obywatela i odpowiada�em mu gniewnym spojrzeniem. U�wiadomi�em sobie, �e nie odda� nam sztylet�w, czyli jeszcze nie zdecydowa�, co z nami pocz��. W ko�cu przywo�a� kolejn� dziesi�tk� �o�nierzy.</p><p>��Ruszajcie na to wzg�rze i przeszukajcie je dok�adnie przynie�cie mi wszystko, co mog�o tam zosta� porzucone przez podr�nego: jak�kolwiek sakw� czy mieszek, kawa�ek pergaminu, nawet najmniejszy czy nadpalony.</p><p>Z pewno�ci� niczego nie znajd�, pomy�la�em. Tiro by� ze mn� na skale, nic nie wspomina� o swoim paszporcie kuriera, nie widzia�em te�, by go chowa�. Jedynym �ladem ludzkiej obecno�ci b�dzie to, co Tiro pozostawi�, kiedy poszed� sobie ul�y�</p><p>Zda�em sobie nagle spraw�, �e m�j towarzysz podr�y nie zamarudzi� tam tak d�ugo tylko z powodu biegunki. Poszed� do lasu w�a�nie po to, by pozby� si� kompromituj�cego dokumentu. Pergamin pali si� �atwo, mo�na go te� podrze�, a strz�pki wgnie�� w ziemi�, z�u� albo nawet po�kn��. Czy jednak Tiro tak post�pi�, czy tylko wetkn�� paszport w jak�� dziur�, chc�c go p�niej odzyska�? Nie patrzy�em w jego stron� w obawie, �e wyraz twarzy mo�e mnie zdradzi�. Przygl�da�em si� wi�c rozbiegaj�cym si� po zboczu �o�nierzom, a� w ko�cu nie wytrzyma�em i zerkn��em na Tirona. Nasze oczy spotka�y si� na jedno mgnienie, ale ja wiedzia�em ju�, �e nie zniszczy� dokumentu. Ogarn�� mnie strach, a� na chwil� zapar�o mi dech. Mo�e �o�nierze zadowol� si� przeszukaniem samej tylko ska�y, pociesza�em si� w my�lach, ale bez cienia przekonania. Ci ludzie s� wyszkoleni w tropieniu �lad�w, szukaniu oznak czyjego� przej�cia i wykrywaniu tajnych skrytek. Ich dow�dca wyda� rozkaz przeszukania terenu i przyniesienia wszystkiego, co mo�na znale��, i to w�a�nie zrobi�.</p><p>Stali�my z Tironem i Forteksem na wozie i czekali�my. Wo�nica �ciska� zranione rami� i szlocha� cicho. Drog� sun�� nieprzerwany ludzki potok. Czu�em narastaj�ce napi�cie, jak na sztuce w teatrze, kiedy nadchodzi odmiana losu bohater�w. Wreszcie wys�any na poszukiwania oddzia�ek zacz�� dziarskim truchtem zbiega� ze zbocza ku drodze. Znale�li nie jeden, ale kilka przedmiot�w. Czy istnieje rzymska droga, kt�ra nie by�aby za�miecona na poboczach? Przynie�li but, nadgryziony przez jakie� zwierz� o spiczastych z�bach, od�amek ko�ci s�oniowej, kt�ry wygl�da� na fragment skrobaczki, jakiej u�ywa si� w �a�niach do czyszczenia sk�ry. By� tam te� kawa�ek tkaniny, by� mo�e dzieci�ca przepaska biodrowa, zabrudzona i wyrzucona, najcenniejszym za� znaleziskiem okaza�a si� grecka srebrna drachma, poczernia�a ze staro�ci.</p><p>��Znale�li�my te� to, dow�dco. By� ciasno zrolowany i wci�ni�ty mi�dzy kamienie na przeciwleg�ym zboczu wzg�rza.</p><p>�o�nierz wr�czy� swemu prze�o�onemu pergamin. Otacyliusz rozwin�� go i zacz�� czyta�. Mina zmieni�a mu si� nie do poznania.</p><p>��Paszport kuriera � powiedzia� cicho. � Wydany na mocy <emphasis>senatus consultum. </emphasis>Podpisany przez samego Pompejusza i z jego osobist� piecz�ci�. � Spojrza� na mnie znad dokumentu. � I jak to wyt�umaczysz, Gordianusie? Je�eli naprawd� nim jeste��</p></section><section><title><p>Rozdzia� 15</p></title><p>�o�nierze mijali nas nie ko�cz�cym si� korowodem ludzkich twarzy: czasem z maluj�c� si� na nich pogard�, cz�ciej zwyk�� ciekawo�ci�, a z rzadka nawet lito�ci�. Musieli�my przedstawia� n�dzny widok � czterech m�czyzn z r�kami zwi�zanymi z ty�u, po��czonych sznurem za kostki i prowadzonych w d� skrajem drogi przez jad�cego konno samego dow�dc� kohorty. Za nami szed� �o�nierz, co jaki� czas zagrzewaj�c nas szturchni�ciami w��czni� do �wawszego ruchu. Ranny wo�nica wl�k� si� ostatni w rz�dzie, os�abiony i bliski omdlenia. Z trudem utrzymywa� narzucone przez dow�dc� tempo. Ubita na poboczu brukowanej drogi �cie�ka, kt�r� nas prowadzono, by�a nier�wna i biedaczysko co chwila potyka� si�, szarpi�c sznurem ��cz�cym go z nami. Forteks wpada� na Tirona, a ten na mnie. �o�nierz d�ga� wtedy wo�nic� ostrzem w��czni, niewolnik krzycza�, maszeruj�cy legioni�ci wybuchali �miechem, jakby�my odgrywali zabawn� pantomim� na ich u�ytek. Od czasu do czasu Otacyliusz ogl�da� si� na mnie przez rami� z nieprzeniknionym wyrazem twarzy. Trzyma� w r�ku sznur, kt�rego drugi koniec tworzy� p�tl� na mej szyi. Pomimo moich wysi�k�w, by trzyma� tempo i nie pozwala� na zbytnie napi�cie sznura, szybko mia�em otart� sk�r� i zbola�y od szarpni�� kr�gos�up. Czu�em si�, jakby za chwil� mia�a mi odpa�� g�owa.</p><p>Mogli�my wszyscy zgin�� w chwili, kiedy Otacyliusz odkry� nasze k�amstwo. Stanowili�my nieoczekiwan� anomali�, zak��cenie w przemarszu armii, kr�tko m�wi�c problem, kt�rego nale�y si� pozby�. M�g� kaza� nas zabi� na miejscu.</p><p>Gdy tylko do jego r�k trafi� paszport Tirona, zacz��em si� gotowa� na tak� ewentualno��. Aby odwr�ci� my�li od grozy sytuacji, zacz��em snu� w duchu wi�zank� z�orzecze�. Dlaczego ten g�upi Tiro nie zniszczy� pergaminu? Dlaczego upar� si� przy tym skr�cie, zamiast spokojnie ci�gn�� dalej wzd�u� Via Appia? Dlaczego nie zaci�gn�li�my tego drania wo�nicy w las przed nadej�ciem �o�nierzy i nie uci�li�my mu gadatliwego j�zora? Dlaczego nie zostawili�my go razem z wozem w zaje�dzie�Ta lista pyta� bez odpowiedzi kr�ci�a si� w mojej g�owie bez ko�ca podczas naszego bolesnego marszu, kt�rego monotoni� przerywa�o jedynie kolejne szarpni�cie za szyj�, kiedy wo�nica si� potyka�, jego j�k po zainkasowaniu ciosu od �o�nierza i �miech z szereg�w legionist�w, kwituj�cy te jak�e zabawne wydarzenia.</p><p>��Kim s� ci n�dznicy? � spyta� kt�ry�.</p><p>��To szpiedzy! � odpowiedzia� mu domy�lny kolega.</p><p>��Co z nimi zrobi�?</p><p>��Jak to co? Powiesz� g�owami w d� i obedr� �ywcem ze sk�ry!</p><p>To wywo�a�o pisk przera�enia wo�nicy, kt�ry od razu te� niemal si� przewr�ci� i upokarzaj�ca pantomima powt�rzy�a si� znowu, czemu towarzyszy�y gromkie �miechy �o�nierzy. Nawet najbardziej niezdarna trupa aleksandryjskich b�azn�w nie umia�aby zrobi� �mieszniejszego przedstawienia.</p><p>A w�a�ciwie co Otacyliusz zamierza z nami zrobi�? To, �e dot�d nas nie zabi�, mog�o dawa� jak�� nadziej�. Ale czy naprawd�? Musia� uzna�, �e jeste�my szpiegami. Szpiedzy znaj� r�ne sekrety, a te bywaj� cenne. My w takim razie r�wnie� jeste�my cenni. Podejrzewa�em jednak, �e w odniesieniu do szpieg�w rzymscy wojskowi, podobnie jak rzymscy s�dziowie w odniesieniu do niewolnik�w, znaj� tylko jeden wiarygodny spos�b wyci�gania tajnych wiadomo�ci: przez tortury. Nasze �ycie zosta�o oszcz�dzone, ale w jakim celu? Po co prowadz� nas na nizin�, na ty�y armii? Stwierdzi�em bardzo szybko, �e lepiej w k�ko oskar�a� Tirona za nasze nieszcz�cie, ni� spekulowa� na temat najbli�szej przysz�o�ci.</p><p>��Gordianusie! � Szept Tirona wyrwa� mnie z zamy�lenia. � Jak ju� si� znajdziemy tam, dok�d nas prowadz��</p><p>��Cisza! � Otacyliusz obejrza� si� przez rami� i zgromi� nas wzrokiem.</p><p>Okrutniejszy cz�owiek m�g�by w tej chwili podkre�li� sw�j rozkaz szarpni�ciem za sznur na mojej szyi. Widzia�em jednak po jego oczach, �e nie pozby� si� jeszcze w�tpliwo�ci. Je�eli poda�em mu prawdziw� to�samo��, to jestem ojcem zaufanego wsp�pracownika Cezara, cz�owieka, kt�rego Otacyliusz pozna� osobi�cie. Z drugiej strony ok�ama�em go w sprawie Tirona, kt�rego paszport wskazuje na nasz bezpo�redni zwi�zek z Pompejuszem. Je�li za� wo�nica m�wi� prawd�, to m�j niewolnik Soskarydes jest w istocie rzeczywistym przyw�dc� naszej malutkiej grupki. Czy wi�c k�ama�em tak�e w sprawie koligacji z Metonem? Otacyliusz sta� przed dylematem, a jego �o�nierski instynkt nakazywa� mu przekazywa� dylematy swoim prze�o�onym.</p><p>Przysz�o mi na my�l, �e mam szans� uj�� z g�ow� na karku tylko wtedy, gdy b�d� stanowczo upiera� si� przy swojej to�samo�ci. W tym celu jednak musia�bym zdradzi� Tirona. Jak inaczej wyt�umaczy� posiadanie przeze� dokumentu wydanego przez Pompejusza? Gdyby jego prawdziwe imi� zosta�o odkryte, zapewne sprowadzono by jakiego� wy�szego dow�dc�, aby go zidentyfikowa�; jako sekretarz Cycerona Tiro by� osob� dobrze znan� na Forum. Co mogliby z nim zrobi�? Czy uwolniliby go, tak jak Domicjusza, i odes�ali bez szwanku do Cycerona? Mia�em co do tego powa�ne w�tpliwo�ci. Tiro to nie Domicjusz. Jest obywatelem i domownikiem senatora, ale tylko dlatego �e Cycero go wyzwoli�. A co mog�o czeka� by�ego niewolnika, przemierzaj�cego kraj jako szpieg pod fa�szywym nazwiskiem, kt�ry w dodatku bezczelnie ok�ama� rzymskiego oficera? Nie wierzy�em, �e mog� go po prostu pu�ci� wolno.</p><p>Takie denerwuj�ce my�li i obawy odwraca�y przynajmniej moj� uwag� od coraz cz�ciej si� powtarzaj�cych szarpni��, potkni�� i pchni�� z ty�u przy nieodmiennym akompaniamencie �miechu �o�nierzy. By�em znu�ony i spragniony, a w g�owie mi szumia�o, jakby r�j pszcz� lata� mi pod czaszk� � Wlekli�my si� tak po pochy�ej �cie�ce, a� w ko�cu dotarli�my do rozleg�ej ��ki g�ruj�cej nad nadmorsk� r�wnin� i widniej�cym w oddali srebrzystym sp�achciem Adriatyku. Tu w�a�nie maszeruj�ca kolumna musia�a obozowa� minionej nocy. Wci�� jeszcze sta� na �rodku jeden du�y namiot. Mijali�my akurat miejsce zbi�rki, gdzie ostatnia kohorta formowa�a si� do marszu. Na p� zamroczony ze zm�czenia i b�lu zastanawia�em si�, ilu te� w�a�ciwie widzia�em �o�nierzy przez ostatnie par� godzin. Je�li kolumn� stanowi�a ca�a armia Domicjusza z Korfinium, to by�o tam trzydzie�ci kohort, sze�ciuset ludzi w ka�dej, a ka�dy z nich przeszed� obok mnie. Wiedzia�em wi�c teraz dok�adnie, jak wygl�da przemarsz osiemnastotysi�cznej armii. Ilu ludzi Cezar ma w Italii, skoro m�g� sobie pozwoli� na wyprawienie tak wielu �o�nierzy na Sycyli�?</p><p>Otacyliusz powi�d� nas w kierunku namiotu, gdzie grupa kwatermistrzowska zaczyna�a ju� wyci�ga� z ziemi podtrzymuj�ce go ko�ki. Wyszed� z niego m�ody oficer we wspania�ej zbroi, dzier��c pod pach� he�m z eleganckim grzebieniem z ko�skiego w�osia. Na piersiach nie mia� miedzianego dysku z lwem, nie nale�a� wi�c do ludzi Domicjusza; mimo to Otacyliusz na jego widok zeskoczy� szybko z konia i zasalutowa� jak prze�o�onemu.</p><p>��Na j�dra Numy! � dobieg� mnie szept Tirona.</p><p>Popatrzy�em na oficera uwa�niej. Strach i zm�czenie musia�y za�mi� mi wzrok, skoro od razu go nie pozna�em; Jego dziwnie brutalnej, a przy tym ch�opi�cej twarzy nie mo�na by�o pomyli� z niczyj� inn�. Z profilu wygl�da� jak zb�j: z�amany nos, wystaj�cy podbr�dek i krzaczaste brwi jak u zawodowego pi�ciarza w z�ym humorze. Widziany z przodu mia� pe�ne policzki, �agodny wykr�j ust i oczy, przez kt�re, zdawa�o si�, mo�na zajrze� w g��b jego duszy. Z ka�dego innego kierunku przedstawia� przedziwn� mieszanin� sprzeczno�ci. By�a to twarz, kt�ra fascynuje kobiety, a u m�czyzn budzi albo instynktowne zaufanie, albo strach.</p><p>Otacyliusz konferowa� z nim przyciszonym g�osem. Us�ysza�em swoje imi� i m�czyzna spojrza� w moim kierunku, na jego obliczu odmalowa�o si� zdziwienie, a potem szok. Odepchn�� Otacyliusza i ruszy� ku nam, odrzucaj�c w traw� sw�j he�m i dobywaj�c miecza. Schwyci� mnie za rami� i przytkn�� ostrze do mej szyi. Zamkn��em oczy i g�o�no wci�gn��em powietrze. W nast�pnej chwili obj�� mnie nied�wiedzimi �apskami i przycisn�� do swej masywnej piersi. P�tla spad�a z mojej szyi, rozci�ta jednym ruchem miecza.</p><p>��Gordianusie! � zakrzykn��, odsuwaj�c mnie od siebie.</p><p>��Marek Antoniusz� � szepn��em i zemdla�em.</p><empty-line/><p>Us�ysza�em czyje� g�osy. Stopniowo dotar�o do mnie, �e le�� gdzie� w zamkni�tym pomieszczeniu wype�nionym �agodnym �wiat�em� nie w pokoju, ale w ka�dym razie pod dachem.</p><p>��Obywatel w jego wieku, prowadzony za szyj� w forsownym marszu?</p><p>��Musia�em zwi�za� pojmanych, trybunie. To normalna procedura wobec podejrzanych o wrogie dzia�ania lub szpiegostwo.</p><p>��Cud, �e go nie zabi�e�! Nie by�by to dla ciebie dobry pocz�tek w s�u�bie Cezara, dow�dco kohorty, zabicie ojca Metona Gordianusa!</p><p>��Dzia�a�em tylko zgodnie z instrukcjami, trybunie.</p><p>Zda�em sobie spraw�, �e znajduj� si� w wielkim namiocie, i przypomnia�em sobie, �e widzia�em taki na ��ce i �e z niego w�a�nie wyszed� Marek Antoniusz. Le�a�em na twardej pryczy, przykryty cienkim kocem.</p><p>��Budzi si�.</p><p>��No, to masz szcz�cie! Mo�esz odej��, Marku Otacyliuszu. Wracaj do swojej kohorty.</p><p>��Ale�</p><p>��Tw�j widok mo�e pos�a� go wprost do Hadesu! Z�o�y�e� ju� raport. Odejd�.</p><p>Rozleg� si� szelest, do namiotu wpad� snop �wiat�a, a potem ujrza�em nad sob� zafrasowan� twarz Antoniusza.</p><p>��Nic ci nie jest, Gordianusie?</p><p>��Jestem spragniony. I g�odny. I nogi mnie cholernie bol�.</p><p>Antoniusz si� roze�mia�.</p><p>��M�wisz jak ka�dy �o�nierz po solidnym marszu!</p><p>Podnios�em si� z wysi�kiem do pozycji siedz�cej. W g�owie mi si� zakr�ci�o.</p><p>��Zemdla�em?</p><p>��Zdarza si�. Forsowny marsz, brak wody i jedzenia� a po �ladach na twojej szyi widz�, �e ten dure� Otacyliusz omal ci� nie udusi�.</p><p>Dotkn��em d�oni� szyi. Sk�ra by�a obola�a i z pewno�ci� posiniaczona, ale nie krwawi�a.</p><p>��Przez chwil�, tam na prze��czy, ju� my�la�em, �e mnie zabije.</p><p>��G�upi to on jest, ale nie a� tak. Pom�wimy o tym p�niej, kiedy si� napijesz i co� przek�sisz. Nie, nie wstawaj. Siadaj na pryczy, a ja ka�� ci co� przynie��. Jedz jednak szybko. Musimy zwin�� namiot, zamierzam ruszy� dalej nie p�niej ni� za godzin�.</p><p>��A co ze mn�?</p><p>��Pojedziesz ze mn�, ma si� rozumie�.</p><p>��Znowu w g�ry? � j�kn��em.</p><p>��Nie, do Brundyzjum. Cezar mnie tam potrzebuje. Szykujemy ostateczny cios.</p><empty-line/><p>Oddzia� Antoniusza sk�ada� si� ze stu konnych. Zosta� wys�any przez Cezara, aby odprowadzi� wysy�ane na Sycyli� kohorty a� do st�p Apenin�w, a potem mia� wr�ci� do g��wnych si�. Cezar przydzieli� mu tak niewielu �o�nierzy, aby umo�liwi� szybkie przemieszczanie si�. Ka�dy z je�d�c�w by� weteranem wojen galijskich i Antoniusz przechwala� si�, �e ta doborowa centuria warta jest ca�ych dw�ch kohort.</p><p>Zaprosi� mnie, bym jecha� z nim na czele, niewolnikom za� pozwoli� jecha� wozem z baga�ami. Forteksa uzna� za mojego ochroniarza, Tirona za� nie pozna� nawet z bliska. Zdziwi�o mnie to, gdy� trudno by�o w Rzymie o cz�owieka, kt�rego by Antoniusz bardziej nienawidzi� ni� Cycerona. Obawia�em si�, �e rozpozna jego sekretarza nawet w tym przebraniu, ale przyj�� bez zastrze�e� moje t�umaczenie, �e �Soskarydes� jest dawnym nauczycielem Metona. Jak mi kiedy� powiedzia� Meto, �Antoniusz nie jest g�upi, ale mo�na go czyta� jak �acin�. Najwyra�niej uwa�a�, �e inni s� r�wnie prostolinijni, jak on sam.</p><p>Wo�nica, biedaczysko, dotar� na ��k� w stanie wyczerpania i z gor�czk� od rany w ramieniu, niezdolny nie tylko do oskar�ania nas, ale nawet do odpowiadania na proste pytania. Zosta� wrzucony na w�z baga�owy razem z Forteksem i Tironem, a ja uzna�em za stosowne twierdzi�, �e gor�czka opanowa�a go ju� przed spotkaniem z Otacyliuszem.</p><p>��Biedak z�apa� febr� w g�rach � wyja�ni�em Antoniuszowi, kiedy ju� ruszyli�my w drog�. � My�l�, �e musia� �le si� czu� od samego rana. Wszystkie te bzdury, kt�rych naopowiada� dow�dcy kohorty, musia�y by� zwyk�ymi majakami.</p><p>��Ale jednak mia� racj� co do twojego paszportu kuriera, prawda? � Antoniusz patrzy� wprost przed siebie, ukazuj�c mi sw�j profil boksera.</p><p>��Ach, tak. To rzeczywi�cie troch� k�opotliwa sprawa. Kaza�em Soskarydesowi ukry� go w lesie na czas przemarszu wojska. G�upio mo�e post�pi�em, ale s�dzi�em, �e w ten spos�b zaoszcz�dz� sobie k�opotu. Tymczasem przy�apano mnie na k�amstwie. Nie mog� wini� dow�dcy kohorty, �e potraktowa� mnie� podejrzliwie.</p><p>��Ale, na Hades, sk�d u ciebie taki dokument, Gordianusie? I to podpisany przez samego Pompejusza!</p><p>Uzna�em, �e lepiej b�dzie zrobi� unik, ni� po prostu sk�ama�.</p><p>��Nie wiem, jak inaczej m�g�bym liczy� na �wie�e konie na ka�dym postoju. Mog�em z tego skorzysta� dzi�ki Cyceronowi. � Nie by�o to w ko�cu k�amstwem. � Zatrzyma�em si� na par� dni w jego willi w Formiach.</p><p>��Ten gnojek! � Antoniusz odwr�ci� si� do mnie przodem, ale jego rysy bynajmniej nie straci�y przez to gro�nego wyrazu. � Wiesz, co by mi wystarczy�o jako wynik ca�ego tego zamieszania? Widok g�owy Cycerona na tyczce! Od chwili, kiedy ten bydlak zamordowa� mojego ojczyma podczas t�umienia tak zwanego spisku Katyliny, nieustannie obrzuca� mnie oszczerstwami. Nie rozumiem, dlaczego taki prawy cz�owiek jak ty mo�e si� przyja�ni� z t� kreatur�!</p><p>��Nie jeste�my bynajmniej z Cyceronem przyjaci�mi, trybunie.</p><p>��Nie musisz si� t�umaczy�. To samo jest z Cezarem. K��cimy si�, ilekro� w rozmowie padnie has�o �Cycero�. On ka�e mi przesta� jazgota�, a ja pytam, po co hoduje takiego skorpiona. �U�yteczny�, odpowiada mi za ka�dym razem, jak gdyby to by� najbardziej wa�ki argument. �Cycero mo�e si� kiedy� przyda�. � Antoniusz si� roze�mia�. � No, tobie si� przyda�, skoro dosta�e� od niego ten Pompejuszowy pergamin! Ale w rezultacie tylko wpad�e� w tarapaty, co? Masz szcz�cie, �e Marek Otacyliusz przyprowadzi� ci� prosto do mnie, bo inaczej m�g�by� straci� g�ow�! Ale ty zawsze musia�e� mie� szcz�cie, skoro uda�o ci si� do�y� twoich lat. Niech mnie, ojciec Metona Gordianusa podejrzany o szpiegostwo na rzecz Pompejusza! Jakim dziwnym miejscem sta� si� ten �wiat!</p><p>��Pewnie dziwniejszym, ni� my�lisz � mrukn��em pod nosem.</p><p>��No, wszystko to wyja�nimy w Brundyzjum.</p><p>Antoniusz wydawa� si� zadowolony z zamkni�cia tematu, ale jego s�owa sprawi�y, �e zn�w zacz��em odczuwa� zdenerwowanie. Co jeszcze trzeba wyja�nia�, skoro on zaakceptowa� moje t�umaczenie? Pozosta� oczywi�cie problem wo�nicy. Co si� stanie, kiedy ust�pi jego gor�czka? I co b�dzie, gdy kto� rozpozna w Soskarydesie Tirona? Jak w�wczas wyt�umacz� si� ze wsp�udzia�u w tej maskaradzie? Teraz ju� nie mog�em go wyda�; chyba nie m�g�by wpa�� w gorsze r�ce. Z �atwo�ci� mog�em sobie wyobrazi�, jak Marek Antoniusz wy�adowuje z�o�� na Cycerona na jego najbardziej zaufanym sekretarzu</p><p>��C� si� tak zafrasowa�e�, Gordianusie? � Antoniusz wyci�gn�� d�o� i �cisn�� mnie za udo. � Nie martw si�, ju� wkr�tce si� zobaczysz z Metonem. Trzy dni jazdy i staniemy w Brundyzjum. Je�li szcz�cie nie przestanie nam dopisywa�, powinni�my dotrze� tam akurat na czas, aby zobaczy� ostatni b�j Pompejusza!</p><empty-line/><p>Tej nocy rozbili�my ob�z w p�ytkiej dolince mi�dzy niskimi wzg�rzami, oko�o p� mili od drogi. Antoniusz nie omieszka� podkre�li� walor�w obronnych wybranego miejsca.</p><p>��Czy istnieje realne zagro�enie atakiem, trybunie? � spyta�em. � Po prawej mamy g�ry, po lewej morze. Za nami le�y Korfinium obsadzone przez wojsko Cezara, przed nami za� Brundyzjum, kt�re otaczaj�, jak mniemam, jego g��wne si�y. Zdaje mi si�, �e jeste�my bezpieczni jak paj�k na dachu.</p><p>��Oczywi�cie, �e tak. To przez lata sp�dzone w Galii. Nigdy nie zak�adam obozu, nie my�l�c o tym, �e co� niewidzialnego mo�e si� czai� gdzie� w pobli�u.</p><p>��Czy wobec tego mog� odzyska� m�j sztylet, skonfiskowany przez Otacyliusza? Moim niewolnikom te� je zabra�.</p><p>��Jasne, �e tak. Gdy tylko rozbijemy ob�z.</p><p>Jego ludzie zrzucili zbroje i zaj�li si� pracami obozowymi: rozstawiali namioty, kopali latryn�, rozpalali ogie�.</p><p>Zacz��em si� rozgl�da� za wozem baga�owym; otacza�a go grupka �o�nierzy, patrz�cych na co�, co le�a�o na ziemi.</p><p>��Gor�czka musia�a go zabi�.</p><p>��To si� czasem dzieje piorunem przy takich ranach. Widzia�em ju� silniejszych ludzi i z mniejszym krwawieniem, kt�rzy umarli jeszcze szybciej od niego.</p><p>��To w ko�cu tylko stary niewolnik, a s�ysza�em, �e sprawia� k�opoty.</p><p>��O, idzie przyjaciel trybuna. Przepu��cie go!</p><p>�o�nierze rozst�pili si� przede mn�. Podszed�em bli�ej i zobaczy�em cia�o starego wo�nicy z�o�one obok wozu. Kto� ju� skrzy�owa� mu r�ce na piersiach i zamkn�� powieki.</p><p>��Musia� umrze� ju� kilka godzin temu � rzek� wyja�niaj�co najbli�szy z �o�nierzy. � By� ju� martwy, kiedy zabrali�my si� do roz�adowywania wozu.</p><p>��A gdzie pozostali? � Rozejrza�em si� woko�o. � Gdzie dwaj niewolnicy, kt�rzy z nim jechali?</p><p>Tiro i Forteks wyst�pili naprz�d. �aden nie odezwa� si� s�owem. Po chwili �o�nierzy wezwano do innych zaj�� i zostali�my sami. Przykl�kn��em przy zw�okach. Po �mierci twarz starego by�a jeszcze bardziej wychud�a, policzki zapad�y si� wok� bezz�bnych ust. Nawet nie wiem, jak ma na imi�, pomy�la�em. Kiedy czego� od niego chcia�em, wo�a�em po prostu: �Wo�nico!� Odwr�ci�em cia�o na bok. Opr�cz zadanej w��czni� rany w ramieniu mia� jeszcze kilka mniejszych ran k�utych, odniesionych podczas marszu, ale wygl�da�y niegro�nie. Sanda�y by�y cienkie, a na pi�tach widnia�y liczne otarcia i p�cherze. Sznur porani� mu te� sk�r� nad kostk�, mia� te� chyba siniaki na szyi, cho� w szybko gasn�cym �wietle dnia nie widzia�em ich wyra�nie. Odruchowo dotkn��em w�asnej szyi otartej przez p�tl�; niewolnik nie by� jednak prowadzony w ten spos�b. Spojrza�em na stoj�cych nade mn� Tirona i Forteksa.</p><p>��Zosta� uduszony, prawda? � spyta�em cicho.</p><p>Tiro uni�s� brwi.</p><p>��S�ysza�e� tych �o�nierzy. On zmar� od gor�czki wywo�anej przez ran�. By� stary i s�aby, marsz z g�r go wyko�czy�. Sam jest sobie winien.</p><p>��Te przebarwienia na szyi�</p><p>��Plamy w�trobowe? � podsun�� Tiro.</p><p>Wsta�em i spojrza�em mu prosto w oczy.</p><p>��My�l� jednak, �e zosta� uduszony. Twoj� r�k�, Tironie?</p><p>��Oczywi�cie, �e nie. Forteks jest wyszkolony do tego.</p><p>Popatrzy�em na niewolnika, ale on nie podni�s� oczu.</p><p>��Musieli�my to zrobi�, Gordianusie � szepn�� Tiro � M�g� wydobrze� i zn�w zacz�� m�wi�.</p><p>Patrzy�em mu w oczy, nie odzywaj�c si�.</p><p>��Nie s�d� mnie, Gordianusie! W takich czasach cz�owiek musi post�powa� wbrew w�asnej naturze. Mo�esz powiedzie� �e nie zrobi�by� tego samego?</p><p>Odwr�ci�em si� i bez s�owa ruszy�em w stron� ogniska.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 16</p></title><p>Antoniusz ani my�la� zastanawia� si� nad przyczyn� �mierci starego wo�nicy. Nawyk� do widoku ludzi umieraj�cych z powodu na poz�r niegro�nych ran i mia� na g�owie wa�niejsze problemy. Na drugi dzie� rano �o�nierze wrzucili zw�oki do latryny i zakopali j� przed wyruszeniem. Pogrzeb niewolnika nie wymaga� �adnych innych ceremonii. Kiedy ju� siadali�my na ko�, Antoniusz rzuci� mi tylko mimochodem, �e powinienem postara� si� zawiadomi� w�a�ciciela wo�nicy o tym, co si� sta�o z jego cz�owiekiem i wozem.</p><p>��Je�li podejrzewasz, �e jest on typem sk�onnym do wytaczania proces�w, mo�esz mu zaoferowa� jakie� symboliczne odszkodowanie. Niewolnik na pewno nie by� wiele wart. A zreszt�, skoro go�� honorowa� tw�j paszport kuriera, technicznie nic mu nie jeste� winien. Niech skar�y Pompejusza! � Antoniusz wybuchn�� �miechem, a potem spowa�nia� i pokr�ci� g�ow�. � Cywile zawsze ponosz� straty podczas wojen. Spalone domy, zbiegli niewolnicy� W krajach takich jak Galia miejscowi musz� sami naprawia� doznane szkody, ale w Italii b�dzie inaczej. Niech tylko sytuacja wr�ci do normy, a nast�pi zalew pozw�w s�dowych. Oskar�enia o zniszczenia, sprawy o odszkodowania, petycje o zwolnienia z podatk�w. S�dy b�d� zablokowane, a i Cezar b�dzie mia� pe�ne r�ce roboty.</p><p>��No i adwokaci, jak Cycero � doda�em.</p><p>��Je�li Cycero b�dzie jeszcze mia� r�ce � odpar� Antoniusz.</p><p>Biegn�ca wzd�u� wybrze�a droga by�a na og� prosta i p�aska, ale w nie najlepszym stanie. Zimowe wichury uszkodzi�y niekt�re odcinki, wyrywaj�c z bruku kamienie i podmywaj�c podsypk�. Normalnie takie usterki niezw�ocznie naprawi�yby brygady niewolnik�w przys�ane przez miejscow� administracj�, ale panuj�cy w regionie chaos na to nie pozwala�. Niedawne przemarsze ogromnej masy ludzi woz�w i koni � najpierw armii Pompejusza, potem Cezara � dodatkowo pogorszy�y sytuacj�. Mimo fatalnych warunk�w przebyli�my jednak tego dnia czterdzie�ci mil, utrzymuj�c takie tempo tak�e przez dwa nast�pne dni.</p><p>Mia�em ju� wcze�niej, przed paroma laty, okazj� podr�owa� z Markiem Antoniuszem; teraz zn�w si� przekona�em, �e jest wspania�ym towarzyszem. By� znanym lekkoduchem i zdawa� si� zawsze dobrze bawi�, czy to na polu bitwy w Galii, na szalonym przyj�ciu na Palatynie, czy w izbie senatu. Mia� mn�stwo pysznych dykteryjek do opowiadania, ale z ochot� s�ucha� te� moich, dop�ki dotyczy�y rozwi�z�ych kobiet, matactw politycznych lub proces�w o morderstwo, a najlepiej wszystkich trzech temat�w naraz. Tirona prawie nie widywa�em; jecha� wozem baga�owym i stara� si� nie pokazywa� Antoniuszowi.</p><p>Trzeciego dnia podr�y, dob� po idach marcowych i w przeddzie� liberali�w, dotarli�my w okolice Brundyzjum. Nasze pojawienie si� zosta�o spostrze�one przez stra�e wystawione na niskim wzg�rzu po wschodniej stronie drogi i wkr�tce na spotkanie Antoniuszowi wyjecha� jaki� centurion, zarumieniony z podniecenia.</p><p>��Trybunie, przybywasz w sam� por�! � zakrzykn�� zamiast powitania.</p><p>��W sam� por� na co?</p><p>��Nie wiem dok�adnie, ale ludzie na posterunkach po przeciwnej stronie pag�rka wiwatuj� na ca�e gard�o. Co� si� dzieje w porcie.</p><p>��Prowad� wi�c! � rzuci� Antoniusz.</p><p>Zawaha�em si�, czy mam pod��a� za nim, niepewny swej roli w bezpo�redniej blisko�ci pola bitwy. Antoniusz obejrza� si� jednak przez rami� i krzykn��:</p><p>��Czemu tam stoisz, Gordianusie? Jedziemy!</p><p>Ruszyli�my ku szczytowi wzg�rza. Ustawiono tam kilka namiot�w dla do�� licznego oddzia�u stra�y tylnej. Roztacza�a si� st�d rozleg�a panorama ca�ej okolicy; na p�nocy pla�� i drog� wida� by�o na kilka mil w obie strony. Centurion musia� nas widzie� ju� od paru godzin. Od strony po�udniowej mieli�my �wietny widok na samo miasto, port i morze. Centurion poprowadzi� nas do najlepszego miejsca, z dum� oznajmiaj�c, �e sam Cezar tam sta�, kiedy planowa� obl�enie Brundyzjum.</p><p>Opasane murami obronnymi miasto stoi na p�wyspie otoczonym p�kolistym naturalnym portem, po��czonym z Adriatykiem w�sk� cie�nin�. Topografi� terenu naj�atwiej sobie wyobrazi� przez u�o�enie prawej d�oni w kszta�t odwr�conej litery C. Przestrze� zamkni�ta �ukiem utworzonym przez kciuk i palec wskazuj�cy to �w p�wysep, oba palce przedstawiaj� p�nocny i po�udniowy kana� portowy, a nadgarstek b�dzie cie�nin�, przez kt�r� statki musz� przep�yn�� na morze. Z naszego punktu obserwacyjnego miasto wygl�da�o jak skupisko kamienic, magazyn�w i �wi�ty�, ciasno st�oczonych w obr�czy mur�w. Na wie�ach i blankach wyra�nie wida� by�o �o�nierzy Pompejusza; ich he�my i groty w��czni po�yskiwa�y w zachodz�cym s�o�cu. Wzd�u� biegn�cej mi�dzy p�nocnym i po�udniowym kana�em zachodniej �ciany miasta, od strony l�du, rozci�ga� si� ob�z oblegaj�cych. Si�y Cezara wyda�y mi si� olbrzymie. Katapulty i balisty sta�y ca�ymi szeregami, z kt�rych tu i �wdzie stercza�y sylwety ruchomych wie� obl�niczych, jeszcze wy�szych ni� mury miejskie. Nie dostrzeg�em jednak niczego, co mog�oby by� powodem poruszenia w�r�d obserwator�w. Machiny i wie�e sta�y bezczynnie, nad miastem nie unosi�y si� dymy, nie widzia�em te� oznak walki pod murem.</p><p>��Tam! � Antoniusz wskaza� poza miasto, w kierunku wej�cia do portu.</p><p>Od strony otwartego morza podchodzi�a flotylla du�ych okr�t�w. Kilka z nich osi�gn�o ju� wej�cie do cie�niny i wygl�da�o na to, �e manewruj� tak, aby wp�ywa� do portu pojedynczo, wyci�gni�tym rz�dem. Zdziwi�o mnie to, sam bowiem niegdy� wyp�ywa�em w morze z Brundyzjum i wiem, �e wej�cie jest dostatecznie g��bokie i szerokie, by kilka statk�w mog�o p�yn�� obok siebie. Te jednak wyra�nie zamierza�y posuwa� si� jeden za drugim, trzymaj�c si� jak najbli�ej �rodka cie�niny.</p><p>Kiedy pierwszy z okr�t�w wszed� na tor wodny, zorientowa�em si�, dlaczego ich kapitanowie wybrali taki wariant podej�cia. Widok by� tak zaskakuj�cy, �e z trudem mog�em uwierzy� w�asnym oczom.</p><p>W najw�szej cz�ci cie�niny zbudowano co� w rodzaju wielkich pirs�w, wysuni�tych daleko w wod� z obu przyl�dk�w, kt�re niemal styka�y si� na �rodku, zamykaj�c wej�cie do portu; tak w ka�dym razie wygl�da�o to z daleka. Na tych falochronach ustawione by�y w pewnych odst�pach niewysokie wie�e z machinami bojowymi.</p><p>��Na mojego przodka Herkulesa, c� my tu widzimy? � mrukn�� Antoniusz, r�wnie zaskoczony jak ja.</p><p>Odwr�ci� si� i przebieg� wzrokiem po przygl�daj�cych si� scenie �o�nierzach, po czym zawo�a� do niskiego brodacza stoj�cego na ska�ce i mamrocz�cego co� pod nosem.</p><p>��Witruwiuszu!</p><p>M�czyzna zamruga� jak wyrwany ze snu i spojrza� w nasz� stron�.</p><p>��In�ynierze Witruwiuszu, do mnie! � powt�rzy� Antoniusz.</p><p>Wezwany zsun�� si� ze ska�y i ruszy� truchtem ku nam.</p><p>��Trybunie, wr�ci�e� do nas!</p><p>��Stwierdzasz fakt, Marku Witruwiuszu. Mniej oczywiste jest to, co obserwujemy tam, w porcie. Co si�, na Hades, dzieje?</p><p>��Ach� Mo�e wejdziemy gdzie� wy�ej, trybunie? � Witruwiuszu spojrza� w stron� cie�niny, ale przy jego niskim wzro�cie czubki drzew troch� przes�ania�y mu widok.</p><p>Poszli�my za nim do jego ska�ki. Wspi�� si� na ni� i stan�� z za�o�onymi r�kami, spogl�daj�c ku manewruj�cym okr�tom.</p><p>��A wi�c, trybunie, je�li wolno mi wyja�ni� � W jego tonie pobrzmiewa�a nuta pob�a�liwej wy�szo�ci typowa dla budowniczych, nawet w rozmowie z prze�o�onymi, je�eli ci ostatni maj� niezbyt wielkie poj�cie o arkanach architektury lub matematyki. � Przed siedmioma dniami przybyli�my pod Brundyzjum. Cezar od razu otoczy� miasto i port. Rozmie�ci� wi�kszo�� ze swych sze�ciu legion�w pod murem zachodnim, ale i na przyl�dkach najw�szej cz�ci kana�u wej�ciowego. Nasz w�dz mia� nadziej�, �e z�apie w pu�apk� nie tylko Pompejusza, ale i obu konsul�w oraz przyby�ych tu z nim wielu senator�w, chc�c zmusi� ich do niezw�ocznych pertraktacji i zako�czenia kryzysu.</p><p>��Ale� � wtr�ci� Antoniusz, by go ponagli�.</p><p>��Ale wie�ci nie by�y dobre. Nasi szpiedzy donosili wcze�niej, �e Pompejusz zgromadzi� liczn� flot�, a my zastali�my w porcie tylko par� jednostek. Gdzie wi�c podzia�a si� ta flota? Niestety okaza�o si�, �e zanim tu nadci�gn�li�my, Pompejusz zd��y� odes�a� konsul�w, senator�w i znaczn� cz�� swojej armii na drugi brzeg Adriatyku, do bezpiecznego Dyrrachium. Zawsze d���cy do pokoju nasz w�dz pr�bowa� uk�ada� si� bezpo�rednio ze swym rywalem, ale Wielki odpowiedzia�, �e bez obecno�ci konsul�w nie mo�e zosta� zawarte �adne legalne porozumienie. No i po uk�adach. Szpiedzy z Brundyzjum donosili nam� Wielki traktuje ich z pogard�, wi�c ch�tnie garn� si� do Cezara� donosili, �e Pompejusz zatrzyma� przy sobie dwadzie�cia kohort. Nie po to, by broni� si� tu bez ko�ca� jak�e m�g�by to robi�, maj�c zaledwie dwana�cie tysi�cy �o�nierzy przeciw trzykrotnie silniejszemu przeciwnikowi?� ale na tyle d�ugo, by jego flota dotar�a do Dyrrachium, wysadzi�a pasa�er�w i wr�ci�a po reszt� obro�c�w. Nasz w�dz nie zamierza� pozwoli� Pompejuszowi si� wymkn��, skoro a� tak daleko zaszed� w po�cigu za nim. Zwr�ci� si� zatem do mnie: �Musimy ich zatrzyma� Witruwiuszu! Nie mo�na pozwoli�, aby jego okr�ty wp�yn�y do portu, gdy wr�c�, a je�li ju� im si� to uda, w�wczas nie damy im zn�w odp�yn��. Ja jednak nie mam w�asnej floty, a moi ludzie nie potrafi� maszerowa� po wodzie�. To mi wygl�da na problem �ci�le in�ynierski, Marku Witruwiuszu powiedzia� i spyta�, czy potrafi� zablokowa� port. Odrzek�em �e tak, a on na to: �Uczy� to zatem!� � Witruwiusz zatoczy� d�oni� kr�g w kierunku portu. � Widzicie przed sob� efekt mojej pracy. Zacz�li�my od zbudowania wielkich falochron�w z ziemi i kamienia po obu stronach cie�niny, gdzie woda jest p�ytka przy brzegach. Niestety, w miar� post�pu prac dotarli�my na g��bsze akweny, gdzie ju� nie dawa�o si� utrzymywa� budowli w ca�o�ci. Wtedy zbudowali�my tratwy, po trzydzie�ci st�p kwadratowych ka�da, i zakotwiczyli�my je z czterech rog�w, po czym pokryli�my nasypem ziemnym. Dzi�ki temu stoj� sztywno, mimo, �e unosz� si� na wodzie. Je�li dobrze wyt�ycie wzrok, zobaczycie przes�ony i balustrady chroni�ce przechodz�cych po pomostach �o�nierzy. Na co czwartej tratwie wznie�li�my dwupi�trow� wie�� do obrony przed atakami z morza. Naszym celem by�o oczywi�cie ca�kowite zamkni�cie drogi wodnej do Brundyzjum.</p><p>��I to wszystko twoje pomys�y? � burkn�� Antoniusz.</p><p>Witruwiusz promienia� z zadowolenia.</p><p>��Je�li wierzy� greckim historykom, kr�l perski Kserkses dokona� czego� w tym rodzaju, kiedy przekracza� Hellespont i wi�d� swe armie z Azji do Europy. Zawsze si� zastanawia�em, jak rozwi�za� t� spraw� technicznie. Podejrzewam, �e musia� wpa�� na podobny pomys� z kotwiczeniem tratw jedna za drug� i ��czeniem ich w jedn� d�ug� p�ywaj�c� grobl�.</p><p>Meto cz�sto opowiada� mi o wielkich dokonaniach in�ynieryjnych inicjowanych przez Cezara podczas kampanii w Galii. Na jego rozkaz ludzie przerzucali mosty nad rzekami i przepa�ciami, kopali d�ugie transzeje i kana�y, dr��yli tunele i konstruowali wielkie machiny bojowe i wie�e obl�nicze. Odci�cie ca�ego portu od morza to jednak cos na zupe�nie inn� skal�.</p><p>Antoniusz skin�� g�ow�, najwyra�niej pod wra�eniem tego wyczynu.</p><p>��A jak Pompejusz zareagowa� na wasze prace? Nie m�w, �e patrzy� na to biernie z mur�w miasta, gdy si� zorientowa� w waszych zamiarach.</p><p>��Oczywi�cie, �e nie � odpar� Witruwiusz. � Kiedy Wielki si� ockn�� z zadziwienia, zasekwestrowa� trzy najwi�ksze statki, jakie znalaz� w porcie, i zbudowa� na nich wie�e bojowe wysokie na trzy pi�tra. Ka�dego dnia pr�bowa�y podej�� w rejon prac i zniszczy� ju� zbudowane tratwy. Udawa�o im si� op�ni� nasze post�py, ale nie zapobiec im. Dzie� w dzie� obserwowa�em walk� mi�dzy ich wie�ami na statkach i naszymi na tratwach, miotaj�cymi na siebie ognie greckie i strza�y z balist. To by�o niez�e widowisko! Woda czerwona od krwi, w powietrzu smugi gryz�cego dymu, s�upy pary�</p><p>��Ale blokada wci�� nie jest uko�czona. � Antoniusz zmarszczy� brwi. � Kana� pozosta� otwarty.</p><p>Witruwiusz za�o�y� r�ce na piersi z nieprzeniknion� min� w�a�ciw� wszystkim budowniczym, kt�rych praca przeci�ga si� poza wyznaczony termin.</p><p>��Niestety, za ma�o mieli�my na to czasu, zw�aszcza przy ca�ym tym n�kaniu przez statki Pompejusza. Ale pomys� jest doskona�y. Gdyby�my mieli jeszcze pi�� dni� a cho�by ze trzy� � Witruwiusz pokr�ci� g�ow�. � Ale flota Pompejusza ju� tu jest. To w�a�nie jego okr�ty szykuj� si� do wej�cia do portu. A tam, popatrzcie! Widzicie te statki z wie�ami? Ruszy�y w�a�nie i zaatakuj� nasze stanowiska z drugiej strony, �eby odci�gn�� uwag� od okr�t�w!</p><p>S�o�ce zachodzi�o za odleg�e pasmo wzg�rz, a przed naszymi oczami rozwija�a si� bitwa morska. Jeden po drugim okr�ty transportowe w�lizgiwa�y si� przez w�sk� przerw� w blokadzie, atakowane zajadle przez obs�ug� wie� na falochronach. W powietrzu �miga�y miotane katapultami g�azy, najcz�ciej jednak chybiaj�c celu i wzbijaj�c liczne fontanny wody. Niekt�re trafia�y w maszty lub zadarte stewy dziobowe, dar�y �agle i ci�y olinowanie.</p><p>Widzia�em, jak pocisk spad� na pok�ad jednego z okr�t�w i przebi� si� przynajmniej do pomieszczenia wio�larzy, ale statek nie zacz�� ton��. Miotano te� pot�ne strza�y wygl�daj�ce jak wyciosane z ca�ych pni, s�u��ce za� do tego celu balisty przypomina�y gigantyczne �uki napinane dwiema korbami zamontowanymi na ich ko�cach. Cz�� strza� podpalano przed wystrzeleniem, lecia�y w�wczas, zakre�laj�c w powietrzu dymne parabole i strzelaj�c czerwonymi iskrami. Te machiny by�y wyra�nie celniejsze od katapult i powodowa�y wi�cej zniszcze� na wrogich okr�tach, ale i one nie zdo�a�y zatopi� �adnego z nich.</p><p>Tymczasem nadp�ywaj�ce od strony portu statki zacz�y ju� kontratak na pozycje oblegaj�cych. Zasypywa�y wie�e takimi samymi pociskami, a nawet pr�bowa�y podej�� do nich i zdoby� je w walce wr�cz. Ludzie Cezara odpierali te ataki, ale przez to zmuszeni byli odwr�ci� uwag� od wp�ywaj�cej flotylli. Po groblach nieprzerwanie biegali �o�nierze, podtaczaj�c pod wie�e nowe g�azy i pociski. �ucznicy po obu stronach wysy�ali w powietrze g�stw� strza�. Powierzchnia wody zas�ana by�a coraz szerzej wystrzelonymi pociskami i cia�ami poleg�ych. Ogl�dana z du�ej odleg�o�ci bitwa wydawa�a si� totalnym chaosem, jakby jakie� pot�ne si�y dla zabawy podrzuca�y i miesza�y ze sob� wod�, ziemi�, ogie� i dym. Zarazem jednak wida� by�o, �e jest to prowadzone z wielkim po�piechem, ale planowe dzia�anie zdecydowanych ludzi, wykorzystuj�cych ka�de przemy�lne urz�dzenie i metod�, jakie potrafili zbudowa� czy opracowa� w celu wzajemnej destrukcji. Bitwa toczy�a si� z fascynuj�c� nieuchronno�ci� zniszczenia. Przygl�da�em si� jej i z podziwem, i ze strachem, niczym szalej�cej burzy z piorunami. By�a jak jedna, wielka machina o wielu cz�ciach, kt�ra raz puszczona w ruch nie mog�a zosta� zatrzymana przez �adn� si�� na ziemi i niebie.</p><p>Kiedy s�o�ce zasz�o, a powietrze sta�o si� g�ste od dymu i trudno by�o obserwowa� szczeg�y zmaga�. Zanosi�o si� na to, �e wszystkie transportowce Pompejusza przedr� si� do portu bez wi�kszych strat, ale i wie�e na falochronach wytrzymywa�y zaci�te ataki i trwa�y niewzruszone na swych pozycjach. W ko�cu tylko jeden statek pozosta� jeszcze poza lini� blokady. Zerwa� si� wiatr i wida� by�o, �e kapitan ma trudno�ci z manewrowaniem. Nat�enie bitwy zmala�o, czu�em niemal, jak energia uchodzi z walcz�cych po obu stronach. Katapulty i balisty strzela�y rzadziej, �ucznicy te� zwolnili tempo ostrza�u. Mo�e dlatego, �e zaczyna�o ju� brakowa� pocisk�w i strza�, a mo�e narastaj�cy mrok utrudnia� celowanie?</p><p>I wtedy nast�pi� jeden z tych wypadk�w, kt�re s� dowodem na szale�stwo bitwy i zaprzeczeniem wszelkich wizji wojny jako planowej, uporz�dkowanej operacji. Jeden z atakuj�cych od strony portu statk�w Pompejusza wyrzuci� z katapulty pocisk zapalaj�cy nasycony ogniem greckim. Przewo�enie �atwopalnych materia��w na pok�adzie jest z pewno�ci� bardzo niebezpieczne; od pocz�tku bitwy �aden ze statk�w ani razu nie u�y� takiego pocisku. Dlaczego kapitan zdecydowa� si� zrobi� to teraz? Czy by� to tylko nonszalancki gest, ch�� zu�ycia przygotowanego materia�u, czy te� celowa ostatnia pr�ba zniszczenia tratw? Jakiekolwiek motywy kierowa�y dow�dc�, efekt na pewno nie by� przeze� zamierzony. Ognista kula przelecia�a wysoko nad tratwami, �mign�a nad g�owami Cezarowych �o�nierzy niczym z�owieszcza kometa i opad�a stromym �ukiem prosto na pok�ad ostatniego wp�ywaj�cego okr�tu Pompejusza.</p><p>Dlaczego ogie� obj�� go tak b�yskawicznie, skoro inne okr�ty trafiane takimi pociskami wyrzucanymi przez katapulty na falochronie nawet nie zacz�y p�on��? By� mo�e ogie� grecki spad� na jaki� sk�adzik materia��w palnych, albo te� wp�yn�� na to wiej�cy teraz do�� silny wiatr. Po�ar rozprzestrzeni� si� z niesamowit� pr�dko�ci�, od linii wodnej a� po czubek masztu. P�on�ce figurki marynarzy skaka�y z burt do wody; nawet na nasze wzg�rze dociera�y krzyki uwi�zionych pod pok�adem wio�larzy. Wkr�tce jednak zag�uszy�y je gromkie wiwaty �o�nierzy Cezara, kt�rzy na ten widok j�li wymachiwa� r�kami, podskakiwa� i biega� po falochronach.</p><p>Nagle wiwaty urwa�y si� jakby mieczem uci��. Dryfuj�cy bezw�adnie z wiatrem p�on�cy wrak nagle zacz�� si� zbli�a� do zakotwiczonych tratw, celuj�c prosto w t� wie�� bojow� kt�ra musia�a by� pierwotnym celem strza�u z tamtego statku. Jej za�oga rzuci�a si� do ucieczki niczym mr�wki z zalewanego mrowiska. W chwil� p�niej wrak uderzy� w tratwy. Od wstrz�su z�ama� si� maszt, opadaj�c na falochron; p�on�cy �agiel nakry� uciekaj�cych �o�nierzy ognistym ca�unem. Ludzie, kt�rzy do tej pory donosili walcz�cym na wie�ach pociski i strza�y, teraz zacz�li podawa� z r�k do r�k wiadra z wod�, desperacko usi�uj�c opanowa� po�ar i nie dopu�ci� do zapalenia si� s�siednich tratw. Atakuj�ce statki Pompejusza mog�y teraz wykorzysta� zamieszanie i doko�czy� dzie�a zniszczenia, ale zd��y�y ju� si� wycofa� ku miastu, eskortuj�c transportowce, kt�rym uda�o si� przep�yn�� przez blokad�.</p><p>Ciemno�� g�stnia�a z ka�d� chwil�. Bitwa by�a sko�czona.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 17</p></title><p>Tej nocy rozbili�my namioty i zjedli�my wieczerz� na wzg�rzu obserwacyjnym. S�dzi�em, �e Antoniuszowi b�dzie spieszno zameldowa� si� u Cezara, tak jak mnie odszuka� Metona, skoro ju� dotarli�my do Brundyzjum. Trybun nie nale�a� jednak do ludzi, kt�rzy zrezygnowaliby z kolacji, nawet je�li mia�a to by� tylko �o�nierska kasza, i odm�wiliby pucharu wina po trzech dniach forsownej jazdy o samej wodzie.</p><p>Centurion znalaz� dla nas sk�adane p��cienne krzes�a. Rozsiedli�my si� nad straw� pod go�ym niebem. Wiatr ucich� teraz zupe�nie, morze i kana� portowy wyg�adzi�y si� i przypomina�y czarne lustro, w kt�rym odbija�y si� co ja�niejsze z gwiazd. P�omienie na zniszczonym statku wczepionym w lini� tratw stopniowo wygas�y, za to zza mur�w Brundyzjum wida� by�o ja�niej�c� po�wiat�, jak gdyby �arzy�y si� fundamenty budynk�w. Na wie�ach i wzd�u� mur�w �o�nierze kolejno zapalali pochodnie, a� w ko�cu ca�a linia fortyfikacji jarzy�a si� �wiat�em na kszta�t ognistego w�a. Stanowiska armii Cezara te� rozja�ni�y si� niezliczonymi punkcikami ognisk. Daleko na ty�ach po zachodniej stronie majaczy� mroczny masyw Apenin�w, kt�rego grzbiet delikatnie pomalowany by� gin�cymi resztkami minionego dnia.</p><p>��Ale� mieli�my dzisiaj wspania�� bitw�! � zauwa�y� Marek Antoniusz.</p><p>Zdawa� si� by� w �wietnym nastroju pomimo oczywistego sukcesu floty Pompejusza.</p><p>��A jutro najpewniej zobaczymy wspania�y szturm � dorzuci� Witruwiusz.</p><p>Antoniusz zaprosi� budowniczego na kolacj�, aby doko�czy� nam opisywa� niebywa�� konstrukcj� przegrody na cie�ninie. Rozgrzany Witruwiusz zacz�� p�niej przedstawia� mi katalog rozmaitych machin i strategii, jakie mog� by� zastosowane, kiedy Cezar rzuci swe si�y przeciw obro�com mur�w Brundyzjum: wielkie drabiny, ruchome wie�e obl�nicze, tarany, podkopy pod fundamenty dla os�abienia fortyfikacji, specjalny szyk ���wia�, jakim �o�nierze b�d� podchodzi� pod bramy, os�oni�ci �skorup�� z tarcz naje�on� w��czniami. Ja za� by�em my�lami przy Dawusie. Gdzie on teraz jest? Czy Pompejusz wci�� trzyma go w swej osobistej ochronie? Mia�em tak� nadziej�, ale kto wie, dok�d m�g� trafi�, czy to z kaprysu wodza, czy z prostej potrzeby. Mo�e trzyma stra� na murach miasta, jest jedn� z tych drobnych figurek, kt�re wida� z naszego wzg�rza, o�wietlone przez pochodnie, okutane szczelnie w p�aszcze dla obrony przed nocnym ch�odem, nerwowo wyczekuj�ce �witu� albo bra� udzia� w dzisiejszej bitwie morskiej na jednym ze statk�w atakuj�cych p�ywaj�c� grobl� Witruwiusza. Diana powiedzia�a, �e Dawus nie umie p�ywa�. C�, ja sam nie potrafi�. Co mo�e by� straszniejszego od zamkni�cia w kad�ubie statku �wiadomie zmierzaj�cego ku niebezpiecze�stwu? Widok rannych w wodzie rozpaczliwie staraj�cych si� utrzyma� na powierzchni przej�� mnie wi�ksz� zgroz� ni� cokolwiek innego w dzisiejszej bitwie, nawet p�on�cy jak pochodnia statek. Mo�e i Dawus by� w�r�d nich, bi� wod� r�kami i wzywa� pomocy?</p><p>A co z Metonem? Przed oczyma stan�� mi p�on�cy �agiel, wal�cy si� na uciekaj�cych falochronem �o�nierzy. Czy i m�j syn m�g� tam by�? Raczej nie; Cezar zwyk� trzyma� go przy sobie i pewnie w tej chwili Meto siedzi w namiocie w g��wnym obozie pod zachodnim murem Brundyzjum, ucztuje ze swym wodzem lub robi staranne notatki, podczas gdy Cezar omawia ze swymi dow�dcami strategi� na nast�pny dzie�. Kt�ry z nich jest w wi�kszym niebezpiecze�stwie, Dawus czy Meto? S�dz�c po pozorach, ka�dy chyba powiedzia�by, �e pierwszy. Ja nie by�em tego taki pewny.</p><p>Jeszcze d�ugo po spa�aszowaniu swojej miski kaszy Antoniusz kaza� sobie nape�nia� kubek winem. Kiedy ju� by� dobrze wstawiony, upar� si�, by Witruwiusz i centurion �piewali z nim rubaszne wojskowe piosenki. Wi�kszo�� z nich by�a po prostu wulgarna, ale jedna nawet mnie rozbawi�a. Opowiada�a o afektowanym i zniewie�cia�ym oficerze, kt�ry najch�tniej przebywa� w domu, przymierzaj�c suknie swej �ony, ale kiedy przysz�o co do czego, okaza� si� najdzielniejszym z wojownik�w. Ot, wojskowy humor, pomy�la�em. Ludziom potrzeba szczypty nonsensu popitej winem dla odwr�cenia my�li od masakry, kt�rej byli �wiadkami.</p><p>Antoniusz wci�� �piewa� z pijackim zapa�em, kiedy zdecydowa�em si� ulotni� i poszed�em do namiotu oficerskiego, gdzie wyznaczono mi miejsce do spania.</p><p>Rzuci�em si� na pos�anie, ale nie mog�em zasn��, martwi�c si� o zi�cia i syna i zastanawiaj�c si�, co przynios� najbli�sze dni. Kiedy wyje�d�a�em z Rzymu, s�dzi�em, �e mam jaki� plan dzia�ania. Teraz, zm�czony drog� i po konfrontacji z rzeczywist� sytuacj�, czu�em, �e cokolwiek mi wtedy �wita�o w g�owie, rozp�yn�o si� w nadmorskim powietrzu jak poranna mg�a po wschodzie s�o�ca. Kroczy�em po zupe�nie obcym mi terenie, czu�em si� ma�y i bez znaczenia, przyt�oczony przez pot�ne si�y dzia�aj�ce wok� mnie. Nadchodzi�a decyduj�ca chwila, punkt krytyczny mojej wyprawy, a ja bynajmniej nie czu�em si� taki odwa�ny, jak sobie roi�em.</p><p>Zaszele�ci�a p�achta przes�aniaj�ca wej�cie. Kto� w�lizn�� si� do namiotu i lawirowa� niepewnie mi�dzy pryczami. Us�ysza�em szept:</p><p>��Gordianus?</p><p>By� to g�os Tirona. Wsta�em, owin��em si� kocem i wyprowadzi�em go na zewn�trz.</p><p>��Co, ty te� nie mo�esz zasn��? � spyta�em. � Czy�by w�z z baga�ami nie by� wygodny?</p><p>��Nie jest � odburkn�� Tiro. � Drzemiemy na zmian� z Forteksem. Nadal nie jestem pewien, czy Antoniusz mnie nie rozpozna�.</p><p>��On nawet na ciebie nie spojrza�. Nikt nie dostrzega niewolnik�w, chyba �e s� m�odzi i pi�kni.</p><p>��A jednak ka�dej nocy obawiam si�, �e kto� mnie udusi we �nie.</p><p>Pomy�la�em o bezimiennym dla nas ju� na zawsze wo�nicy, uduszonym w gor�czce, ale nic nie powiedzia�em.</p><p>��Co b�dzie jutro, Gordianusie?</p><p>��Nie wiem. Je�li b�d� mia� szcz�cie, zobacz� si� z Metonem.</p><p>��I z Cezarem?</p><p>��Mo�liwe.</p><p>��Zabierz mnie z sob�.</p><p>Zmarszczy�em brwi.</p><p>��My�la�em, �e wybra�e� si� w t� dalek� podr�, by si� spotka� z Pompejuszem, nie z Cezarem.</p><p>��I nie myli�e� si�. Opuszczam Itali�, Gordianusie. Zamierzam by� na okr�cie Pompejusza, kiedy wyruszy do Dyrrachium.</p><p>��Nic mi o tym nie m�wi�e�.</p><p>��Nie musia�e� o tym wiedzie�. Ale zanim odjad�, je�li nadarzy si� okazja, mia�bym ochot� zajrze� do namiotu Gajusza Juliusza.</p><p>��Aby go zabi�?</p><p>��Nie �artuj, Gordianusie. Chc� si� tylko rozejrze�. Nigdy nie wiadomo, kiedy mo�e mi si� to przyda�.</p><p>��Chcesz, abym pomaga� ci szpiegowa� Cezara?</p><p>��Jeste� mi winien przys�ug�, Gordianusie. Czy m�g�by� tak szybko dosta� si� tutaj z Rzymu, gdyby nie ja?</p><p>��A czy ty m�g�by� prze�y� ostatnie cztery dni, gdybym dla ciebie nie sk�ama�? My�l�, �e jeste�my kwita, Tironie.</p><p>��Niech�e wi�c to b�dzie twoja przys�uga dla mnie, a ja ci si� odwdzi�cz�. Zamierzasz przecie� przedosta� si� do Brundyzjum i odzyska� zi�cia od Pompejusza?</p><p>��Je�li to b�dzie mo�liwe, tak.</p><p>��Jaki wi�c masz plan? Jak chcesz to zrobi�, maj�c z jednej strony armi� Cezara, z drugiej Pompejusza?</p><p>��Nie mam pewno�ci � przyzna�em.</p><p>��Ja mog� ci� tam przeprowadzi�. Ca�ego i zdrowego, p�jdziesz ze mn� i z Forteksem. Ale w zamian za to chc� ci towarzyszy�, kiedy odwiedzisz Metona� i Cezara.</p><p>Pokr�ci�em energicznie g�ow�.</p><p>��To niemo�liwe. Cezar mo�e ci� rozpozna� nawet �atwiej ni� Antoniusz. Przecie� on bywa� i ucztowa� u Cycerona! Musia� ci� widzie� wiele razy i to nie tylko w roli sekretarza stenografuj�cego debaty w senacie.</p><p>��Widzia� mnie, ale nigdy tak naprawd� na mnie nie patrzy�. Sam to powiedzia�e�: nikt nie dostrzega niewolnik�w.</p><p>��Cezar dostrzega wszystko. Ryzykujesz g�ow�, Tironie.</p><p>��Niekoniecznie. Je�li mnie nawet rozpozna, to co? On wr�cz pragnie, �eby ludzie s�awili jego �askawo��.</p><p>���askawo�� jest dla wodz�w i senator�w, Tironie, nie dla wyzwole�c�w i szpieg�w.</p><p>��Mimo to zaryzykuj�. Je�li ktokolwiek zapyta ci� o mnie, powiesz, �e jestem Soskarydesem, dawnym nauczycielem Metona.</p><p>��Tak? A co z samym Metonem? Od niego tak�e oczekujesz k�amstwa?</p><p>��Zr�b to dla mnie, Gordianusie! Je�li chcesz si� dosta� do Brundyzjum, zanim tw�j zi�� albo padnie trupem na murach, albo odp�ynie na drug� stron� Adriatyku, wy�wiadcz mi t� przys�ug�.</p><p>��Prze�pi� si� z tym � odpar�em nagle znu�ony. Ziewn��em pot�nie, a kiedy zn�w otworzy�em oczy Tirona ju� nie by�o.</p><p>Wr�ci�em do namiotu i leg�em na pryczy. Tym razem pomimo grozy wydarze� dnia i moich zmartwie� sen nadszed� b�yskawicznie. �ni�em nie o p�omieniach i morskiej topieli, nie o g�rskich drogach i m�cz�cych marszach, ale o m�odej Emilii, kochance Numeriusza. Widzia�em j� z dzieckiem na r�ku, u�miechni�t� i szcz�liw�. Poczu�em wielk� ulg� i chcia�em podej�� bli�ej, �eby si� przyjrze�, ale potkn��em si� o co�. Spojrza�em pod nogi i zobaczy�em trupa Numeriusza, kt�ry jakim� cudem by� jednocze�nie cia�em starego wo�nicy. Na jego gardle zaci�ni�ta by�a garota. Dziecko Emilii gdzie� znikn�o; dziewczyna zadr�a�a i rozp�aka�a si�. Prz�d jej sukni na wysoko�ci podbrzusza nasi�kni�ty by� krwi�.</p><p>Obudzi�em si� nagle. Wysoko nad sob� zobaczy�em przekrwione oczy Marka Antoniusza.</p><p>��Ju� �wita, Gordianusie! Czas, abym zameldowa� si� u Cezara, a dla ciebie pora na spotkanie z synem. Id� do latryny, je�eli musisz, a potem bierz swoich dw�ch niewolnik�w i ruszamy.</p><empty-line/><p>Zanim naprawd� wyruszyli�my do g��wnego obozu, Antoniusz chcia� jeszcze raz popatrze� na blokad� kana�u portowego ze szczytu wzg�rza. Niebo nad nami pokrywa�y chmury, ale horyzont by� czysty. Wschodz�ce s�o�ce �wieci�o nam w oczy i rozpali�o wod� jaskrawym odbiciem, nie�atwo wi�c by�o rozr�ni� szczeg�y, ale wygl�da�o na to, �e spalony wrak usuni�to przez noc. Ludzie krz�tali si� przy naprawie uszkodze�, trwa�y te� prace przy dalszej budowie przegrody.</p><p>��Witruwiusz te� tam jest � powiedzia� Antoniusz. � M�wi� mi wczoraj, �e ma nadziej� do�o�y� po jednej tratwie na obu ko�cach, by jeszcze bardziej zw�zi� przej�cie. Okr�ty, kt�rym uda�o si� wp�yn��, b�d� mia�y trudniejsze zadanie przy opuszczaniu portu.</p><p>Zjechali�my potem na r�wnin�. Antoniuszowi towarzyszy�a grupa oficer�w, ja mia�em z sob� Tirona i Forteksa, dla kt�rych nawet znalaz�y si� konie.</p><p>Ob�z Cezara by� jak miasto, zapewne ludniejsze od obleganego Brundyzjum, a na pewno bardziej uporz�dkowane ze swymi licznymi rz�dami r�wniutko ustawionych namiot�w. Cz�� �o�nierzy ustawi�a si� w kolejkach po poranne racje �ywno�ciowe. Inni, ju� nakarmieni i wyekwipowani do bitwy maszerowali, by zaj�c stanowiska w okopach, na sza�cach i przy machinach bojowych. By�em zadziwiony szybko�ci�, z jak� Cezar m�g� przemieszcza� tak ogromne si�y i tyle sprz�tu. Dziesi�� dni temu r�wnina pod Brundyzjum by�a pusta, teraz sta�a si� domem dla trzydziestu sze�ciu tysi�cy ludzi, z kt�rych ka�dy zdawa� si� wiedzie� dok�adnie, gdzie ma w danej chwili by� i co robi�. Przed trzydziestoma dniami ani jeden z nich nie znajdowa� si� bli�ej ni� o dwie�cie mil st�d, a Domicjusz wci�� trzyma� Korfinium. Sze��dziesi�t dni wcze�niej Cezar dopiero co przekroczy� Rubikon. Skala i tempo operacji by�y osza�amiaj�ce. Wezbra�a we mnie nagle lito�� dla Gal�w, kt�rzy stan�li wobec takiej si�y, i omal nie zap�aka�em nad losem Pompejusza.</p><p>Min�li�my posterunek wartowniczy, gdzie Antoniusz por�czy� za mnie. Kiedy ju� zbli�ali�my si� do �rodkowej cz�ci obozu, zwolni� i zr�wna� si� ze mn�. Zauwa�y�em, �e rzuca czujne spojrzenia na Tirona i Forteksa, jakby zobaczy� ich po raz pierwszy.</p><p>��Jeste� pewien, Gordianusie, �e mo�esz r�czy� za twoich niewolnik�w?</p><p>��Oczywi�cie! � odpar�em niemal bez wahania. � Dlaczego pytasz?</p><p>��W�a�ciwie bez powodu� Tylko �e odk�d przekroczyli�my Rubikon� a nawet jeszcze wcze�niej, chodzi�y plotki o�</p><p>��O czym?</p><p>��O spisku na �ycie Cezara. Oczywi�cie to tylko wymys�y.</p><p>Zimny dreszcz przebieg� mi przez plecy.</p><p>��Czy Cezar traktuje je powa�nie?</p><p>��Cezar my�li, �e jest nie�miertelny! Ale ludzie s� tylko z krwi i ko�ci� � Antoniusz j�kn�� i j�� masowa� sobie skronie. � Widzisz, chodzi o to, �e za ka�dym razem, kiedy udzielam za ciebie por�czenia, odnosi si� to r�wnie� do twoich niewolnik�w. Ty oczywi�cie jeste� poza wszelkim podejrzeniem, Gordianusie, to si� samo przez si� rozumie. Ale oni�</p><p>��Bior� na siebie pe�n� odpowiedzialno�� za moj� s�u�b�, trybunie � powiedzia�em, patrz�c wprost przed siebie.</p><p>��Oczywi�cie. � Antoniusz klepn�� mnie solidnie w plecy. � Nie chcia�em ci� urazi�.</p><p>Ruszy� naprz�d, by dogoni� swoich towarzyszy. Na Forteksa i Tirona ju� nawet nie spojrza�.</p><p>Wzi��em g��boki powolny oddech dla uspokojenia nerw�w, po czym spojrza�em z ukosa na Tirona. Mia�em wra�enie, �e nieco za mocno �ciska wodze, ale jego twarz nie zdradza�a �adnych uczu�. S�ysza� oczywi�cie ca�� rozmow�; Antoniusz ani my�la� m�wi� cicho z ich powodu. Przysz�a mi na my�l opowie�� Bethesdy o niejakim Danielu w jaskini lw�w, kt�r� zna�a od swego hebrajskiego ojca. Czy tak w�a�nie czu� si� Tiro, wje�d�aj�c do obozu Cezara, prowadzony przez trybuna, kt�ry ch�tnie by go widzia� obdartego ze sk�ry? A jednak by� tu, cho� si� ba�. Zastanawia�em si�, czy ja b�d� umia� znale�� tyle odwagi w nadchodz�cym czasie.</p><p>Dotarli�my do du�ego, zdobniejszego od innych namiotu, uszytego z czerwonego p��tna haftowanego z�ot� nici� i udekorowanego proporcami. Przed wej�ciem czekali w kolejce go�cy na koniach. Kiedy znale�li�my si� tu� przed nim, ze �rodka wysun�� si� �o�nierz, rzuci� polecenie pierwszemu z nich, kt�ry natychmiast odjecha�. Jednocze�nie przycwa�owa� inny goniec, zeskoczy� z siod�a i wbieg� do namiotu.</p><p>��Poranny zwiad � wyja�ni� mi Antoniusz. � Nadchodz� informacje i meldunki, wychodz� rozkazy. W �rodku jest jak w ulu.</p><p>��Mo�e powinienem zaczeka� na zewn�trz?</p><p>��Nonsens! Uwa�aj tylko, �eby ci� nie stratowali. � Zsiad� z konia i poda� mi r�k�. � Niewolnik�w zostaw tutaj.</p><p>Popatrzy�em na Tirona i wzruszy�em ramionami. Zrobi�em, co do mnie nale�a�o. Nie b�dzie jednak mia� okazji obejrze� sobie namiotu Cezara od �rodka. Nie doceni�em jednak jego uporu. Tiro zeskoczy� na ziemi� i zakrzykn��:</p><p>��Panie, prosz�, pozw�l mi i�� z tob�!</p><p>��S�ysza�e�, co powiedzia� trybun, Soskarydesie.</p><p>��Ale, panie, przecie� przywioz�e� mnie tutaj specjalnie, aby sprawi� niespodziank� Metonowi i zobaczy� jego min�. Je�li porozmawiasz z nim sam i wypsnie ci si�, �e przyjecha�em z tob�, b�dzie po niespodziance. Im d�u�ej za� b�dziesz zwleka�, tym gorzej, bo dzie� zapowiada si� gor�czkowy. Je�li b�dzie bitwa, to nawet za godzin� mo�e by� za p�no.</p><p>��Nauczyciel ma racj� � wtr�ci� Antoniusz. � Kto szybko dzia�a, dzia�a najlepiej. Kto to powiedzia�, nauczycielu? � Rzuci� Tironowi bystre spojrzenie.</p><p>��Eurypides.</p><p>��Jeste� pewien? � Antoniusz zmarszczy� brwi. � S�ysza�em kiedy�, jak Cycero wyrzek� te s�owa na posiedzeniu senatu.</p><p>Tiro zrobi� ura�on� min�.</p><p>��Nie w�tpi� w to, panie. Eurypides by� jednak pierwszy.</p><p>��Powiedziane jak przysta�o na prawdziwego nauczyciela! � Antoniusz si� roze�mia�. � Chyba jednak nie jeste� szpiegiem ani zab�jc�. Zabierz go z sob�, Gordianusie. Niech Meto ma swoj� niespodziank�.</p><p>��Tak, panie, prosz�! � zawt�rowa� Tiro.</p><p>��M�g�by� te� po prostu kaza� go wych�osta� za bezczelno�� � podsun�� trybun, wcale przy tym nie �artuj�c.</p><p>Zgromi�em Tirona wzrokiem i ca�kiem powa�nie zastanowi�em si� nad t� sugesti�. Widzia�em, jak gor�czkowo szuka dobrego wyj�cia z sytuacji.</p><p>��Data! � zakrzykn�� nagle, a kiedy zaskoczeni patrzyli�my na� pytaj�co, doko�czy�: � Dzi� jest drugi dzie� po idach, �wi�to Libera!</p><p>Przypomnia�em sobie sprzeczk� Cycerona z �on� o dzie� togi ich syna.</p><p>��Nie mo�esz obi� niewolnika za �mia�� wypowied� w �wi�to Libera, panie! To cz�� tradycji tych obchod�w. � Tiro wygl�da� teraz na wielce z siebie zadowolonego.</p><p>��To ju� liberalia? � j�kn�� Antoniusz. � Podczas kampanii wojennych zawsze trac� orientacj� w kalendarzu. My tu polegamy w tej mierze na augurach i kap�anach. No, ja wczoraj uczci�em boga winoro�li na sw�j spos�b, jestem te� sercem za obnoszeniem po obozie solidnego fallusa i �piewaniem weso�ych piosenek, ale w�tpi�, aby�my mieli na to czas. Niewolnik ma jednak racj�, Gordianusie, powiniene� mu pofolgowa�. Musimy zabiega� o �aski wszystkich bog�w a wi�c i Dionizosa.</p><p>Tiro popatrzy� na mnie z wy�szo�ci�, co skwitowa�em ch�odn� min�.</p><p>��No dobrze, Soskarydesie, p�jdziesz ze mn�. Forteksie, zosta� przy koniach � wycedzi�em.</p><p>W namiocie by�o rojno i gwarno. Pos�a�cy wchodzili i wychodzili, licznie zgromadzeni oficerowie prowadzili o�ywione konwersacje, co przywodzi�o mi na my�l brz�czenie pszcz�. Por�wnanie Antoniusza by�o rzeczywi�cie trafne: nie by�a to szalona atmosfera mrowiska, w kt�re kto� wetkn�� kij, ale r�wnomierny i celowy rytm pracy, jak w ulu. Wi�kszo�� obecnych by�a mniej wi�cej w jego wieku, czyli oko�o trzydziestki. Kilku z nich rozpozna�em, cho� na og� widywa�em ich w senatorskich togach. Zakuci teraz w zbroje wydawali mi si� ch�opcami o twarzach zarumienionych z podekscytowania. Pomy�la�em o starym i niedo��nym senatorze Sekstusie Tediuszu, stoj�cym u boku Pompejusza; kontrast by� niemal pora�aj�cy.</p><p>W oko wpad�a mi plama czerwieni. Poprzez t�um spostrzeg�em �ys� g�ow�, wyr�niaj�c� si� w otaczaj�cym j� morzu czupryn. Ot� i kr�lowa pszcz�! Cezarowi akurat nak�adano poz�acany napier�nik, jeszcze bardziej wymy�lnie zdobiony ni� u Marka Antoniusza. Plam� by�a jego s�ynna czerwona peleryna, kt�r� zwyk� nosi� do bitwy, aby zawsze dobrze widzieli go i jego �o�nierze, i wr�g. Nawet w trakcie ubierania si� Cezar s�ucha� jednocze�nie trzech go�c�w. Jego g��boko osadzone oczy patrzy�y prosto przed siebie. Od czasu do czasu kiwa� g�ow�, bezwiednie przeczesuj�c palcami przerzedzone w�osy na skroniach. Jego twarz wyra�a�a spok�j, zdecydowanie i uwag�, a jednocze�nie by�a wynios�a. Na w�skich wargach b��ka� si� cie� u�miechu.</p><p>By�em od niego starszy o dziesi�� lat i z przyzwyczajenia my�la�em o nim z perspektywy jego dawnej reputacji w senacie jako arystokratycznego i przy tym radykalnego m�odego wichrzyciela. Wichrzycielem by� dalej, ale przekroczy� ju� pi��dziesi�tk�. M�odym, ambitnym i tryskaj�cym energi� oficerom musia� si� wydawa� ojcem, genialnym cz�owiekiem czynu, kt�rego wszyscy usi�uj� na�ladowa�, wodzem prowadz�cym ich ku przysz�o�ci. Czym mog� m�odzie�y zaimponowa� takie relikty jak Pompejusz czy Domicjusz? Wielkie podboje Pompejusza to ju� odleg�a przesz�o��, a chwa�a Ahenobarbusa by�a z drugiej r�ki, odziedziczona po martwym pokoleniu. Cezar za� by� uciele�nieniem chwili. Ogie� w jego oczach rozpali�a boska iskierka przeznaczenia.</p><p>Rozejrza�em si� woko�o. Tiro sta� za mn�, ch�on�c wszystko, co widzia�, ale Antoniusz gdzie� znikn��. Po chwili spostrzeg�em go w drugim ko�cu namiotu; wymienia� u�ciski z cz�owiekiem w prawie identycznej zbroi. Kiedy odsun�li si� od siebie, pozna�em w nim trybuna Kuriona. Obydwaj przyja�nili si� przez ca�e �ycie, a jak niekt�rzy twierdz�, by�o to co� wi�cej ni� przyja��. Kiedy ich m�odzie�cze przywi�zanie zacz�o by� tematem plotek, Cycero nak�oni� ojca Kuriona do ich rozdzielenia, donosz�c, �e Antoniusz deprawuje mu syna. Od tej pory nie mia� on wst�pu do domu Kuriona, ale nie na wiele si� to zda�o� Zdo�a� w�lizn�� si� do sypialni ch�opaka przez dach. Tak nios�a gminna wie��, ale Antoniusz nigdy temu nie zaprzeczy�. Teraz obaj byli do�wiadczonymi �o�nierzami, a przed rokiem zostali wybrani na trybun�w. Po wybuchu kryzysu uciekli z Rzymu, by do��czy� do Cezara, zanim jeszcze przekroczy� Rubikon. Namiot wydawa� si� wype�niony lud�mi pe�nymi energii i pasji, po m�odzie�czemu przekonanymi o w�asnej niezwyci�ono�ci. Czu�em si� przy nich stary i bardzo niepewny siebie.</p><p>Odwr�ci�em si�, szukaj�c wzrokiem wyt�sknionej twarzy� i a� podskoczy�em. Przede mn� sta� Meto z min� wyra�aj�c� absolutn� konsternacj�. Ze zdziwieniem zobaczy�em, �e m�j syn bynajmniej nie jest uszcz�liwiony tym spotkaniem.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 18</p></title><p><strong>��</strong>Tato, co ty tutaj robisz?</p><p>Jak wi�kszo�� obecnych, Meto wydawa� mi si� ch�opcem, cho� dobiega� ju� trzydziestki i na skroniach ja�nia�y mu pierwsze, przedwczesne pasma siwizny. Mia� oczy uczonego, ale i ogorza�� twarz weterana niejednej kampanii. Blizna na policzku, pami�tka po jego pierwszej w �yciu bitwie, stoczonej w wieku szesnastu lat u boku Katyliny, zosta�a niemal zatarta przez wiatry, deszcze i pal�ce s�o�ce Galii. Jak zawsze po d�u�szym niewidzeniu szybko obrzuci�em go badawczym spojrzeniem i nie stwierdziwszy nowych blizn ani ubytk�w z�o�y�em w duchu dzi�ki Marsowi. Poczu�em taki przyp�yw uczu�, �e nie mog�em si� odezwa� i tylko wyci�gn��em ku niemu r�ce. Przez chwil� si� opiera�, ale odwzajemni� m�j u�cisk, zadziwiaj�c mnie przy tym sw� si��. Kiedy si� odsun��, zobaczy�em na jego ustach smutny u�miech.</p><p>��Co tu robisz? � powt�rzy�. � Podr� musia�a ci zaj�� wiele dni, a niebezpiecze�stwo�</p><p>��Przyjecha�em tu po Dawusa � przerwa�em mu.</p><p>��Po Dawusa?</p><p>��Jest z Pompejuszem. W ka�dym razie mam nadzieje, �e jest tutaj, a nie za morzem w Dyrrachium� albo�</p><p>��Z Pompejuszem? Nie m�w mi, �e Dawus uciek� pod sztandary swego dawnego pana! My, byli niewolnicy, stanowczo jeste�my zbyt sentymentalni. � W jego g�osie zabrzmia�a gorycz, kt�rej nigdy przedtem u niego nie s�ysza�em.</p><p>��Nie. Pompejusz zabra� go si��.</p><p>��Jak to?</p><p>��Udowodni�, �e ma do tego prawo. Chodzi�o o jaki� punkt w umowie o przeniesieniu w�asno�ci i warunkach wyzwolenia Dawusa. I tak nie by�o sposobu, aby mu si� przeciwstawi�.</p><p>��Ale po co Pompejusz mia�by porywa� Dawusa?</p><p>��Troch� z czystej z�o�liwo�ci, a troch�, aby mie� nade mn� w�adz�.</p><p>Rysy Metona st�a�y.</p><p>��A co z reszt� rodziny? Z Ekonem, Bethesd� i Dian�? Jak tam dzieci?</p><p>��Zostawi�em wszystkich w dobrym zdrowiu.</p><p>��Dzi�ki niech b�d� bogom. Czego on od ciebie chce? Potoczy�em wzrokiem po zat�oczonym namiocie. Dobrze pami�ta�em, �e tu� za mn� stoi Tiro i wyt�a s�uch, by nie uroni� ani s��weczka z naszej rozmowy. Nie mog�em powiedzie� wszystkiego. �ciszy�em g�os.</p><p>��W przeddzie� wyjazdu Pompejusza z Rzymu jego krewniak zosta� zamordowany� w moim domu.</p><p>��I on oskar�a o to ciebie?</p><p>��Nie, nie! Ale obci��y� mnie odpowiedzialno�ci� i rozkaza� wykry� morderc�. Powiedzia�em, �e nie mog� tego zrobi�, chcia�em odm�wi�. On jednak nie s�ucha�. Zabra� Dawusa, aby mnie zmusi� do wykonania rozkazu.</p><p>��Biedna Diana! � szepn�� Meto.</p><p>��I dlatego w�a�nie przyby�em do Brundyzjum. Chc� odzyska� Dawusa, p�ki to jeszcze mo�liwe.</p><p>��W jaki spos�b?</p><p>��Co� wymy�l�. Ale co u ciebie, Metonie? Bardzo si� o ciebie martwi�em.</p><p>Meto nagle cofn�� si� o krok. Po raz pierwszy zwr�ci� uwag� na Tirona.</p><p>��Czy ten cz�owiek jest z tob�, tato?</p><p>��Tak.</p><p>��To jeden z twoich niewolnik�w? Nie znam go.</p><p>��Pozw�l, �e ci wyja�ni�</p><p>��Zaraz� � Meto wpatrywa� si� intensywnie w Tirona. � Na Herkulesa, przecie� to�</p><p>W tej chwili kto� klepn�� mnie w rami�, a� podskoczy�em. Mia�em wra�enie, �e serce wyskoczy mi z piersi. By� to Marek Antoniusz.</p><p>��O, tutaj s�! Ojciec i syn szepcz� i spiskuj� ze sob�!</p><p>Zamruga�em. Obok Antoniusza zobaczy�em plam� z�ota i purpury, a nad ni� pogodne oblicze Juliusza Cezara.</p><p>��Witaj, Gordianusie! Kiedy to ostatni raz si� widzieli�my? Chyba w Rawennie, co? Prowadzi�e� �ledztwo w sprawie zamordowania naszego przyjaciela Publiusza Klodiusza. O ile pami�tam, zleci� ci to Pompejusz.</p><p>Cezar zawsze mnie pami�ta�, co mnie nieodmiennie dziwi�o, poniewa� zna� mnie tylko jako ojca Metona i nigdy nie przeprowadzili�my �adnej wa�nej rozmowy. Meto mi m�wi�, �e doskona�a pami�� do twarzy i nazwisk jest istotn� cz�ci� jego uroku. Cezar potrafi pono� zamieni� kilka s��w z szeregowym �o�nierzem w ogniu bitwy, a potem, po latach, powita� go imieniem i zapyta� o nowinki z jego rodzinnego miasta.</p><p>��Witaj, imperatorze<sup>*</sup> � odpowiedzia�em, pochylaj�c z szacunkiem g�ow�.</p><p>��A ten niewolnik jest dawnym nauczycielem Metona � wtr�ci� Antoniusz.</p><p>Meto uni�s� brwi, ale si� nie odezwa�. Cezar spojrza� ponad moim ramieniem na Tirona. Na jego twarzy nie dostrzeg�em �adnej zmiany, a po chwili nasze oczy zn�w si� spotka�y. Tym razem on uni�s� brwi.</p><p>��Mam nadziej�, �e ju� nie pracujesz dla Pompejusza, Gordianusie. Antoniusz powiedzia� mi, �e w podr�y pos�ugiwa�e� si� paszportem kuriera podpisanym przez samego Wielkiego.</p><p>W namiocie nagle jakby zrobi�o si� duszno. Wzi��em g��boki oddech.</p><p>��Ten dokument trafi� do mnie przez Cycerona, a nie bezpo�rednio od Pompejusza. Mimo pozor�w, imperatorze, zapewniam ci�, �e nie jestem z nim w przyjaznych stosunkach.</p><p>Cezar b�ysn�� �obuzerskim u�miechem.</p><p>��To samo m�g�bym w tej chwili powiedzie� o moich w�asnych z nim powi�zaniach. Jeste� nieustraszony, Gordianusie, skoro wybra�e� si� w tak� podr�, i dobry z ciebie ojciec, je�li zrobi�e� to, aby sprawdzi�, co si� dzieje z Metonem. Zapewniam ci� jednak, �e dobrze si� nim opiekuj�. Jest mi tak drogi, jak tobie. Radz� ci teraz wr�ci� do obozu na wzg�rzu, gdzie sp�dzi�e� ostatni� noc. B�dziesz tam bezpieczny i mo�esz obserwowa� rozw�j wydarze�. Dzisiejszy dzie� zapowiada si� interesuj�co. Zwracaj szczeg�ln� uwag� na dachy w mie�cie.</p><p>��Na dachy?</p><p>��Obywatele Brundyzjum s� �li na Pompejusza za to, w jaki spos�b ich traktuj� jego �o�nierze. On nigdy nie potrafi� utrzyma� w�a�ciwej dyscypliny. Rezultat za� jest taki, �e mieszka�cy miasta skwapliwie zgodzili si� powiadomi� nas, kiedy rozpocznie si� odwr�t. Nadadz� sygna�y z dach�w. Wtedy w�a�nie uderzymy. Nie ma trudniejszej operacji od wycofywania si� z obl�onego miasta, nawet drog� morsk�. Chwila, kiedy Pompejusz odwr�ci si� do nas plecami, by umkn��, b�dzie chwil� jego najwi�kszej s�abo�ci. Je�li bogowie pozwol�, ju� mi si� nie wy�li�nie.</p><p>Skin��em g�ow�, czuj�c, jak kropla potu sp�ywa mi po plecach. Niemal fizycznie czu�em za sob� obecno�� Tirona, ch�on�cego ka�de wypowiadane s�owo. W swoim entuzjazmie Cezar z w�asnej woli zdradza� mi swoje sekrety, okazuj�c mi pe�ne zaufanie, podczas gdy wprowadzony przeze mnie do jego namiotu szpieg sta� tak blisko, �e m�g�by go dotkn��. Poczu�em zawr�t g�owy, jak wtedy, pod koniec marszu w d� stoku Apenin�w, kiedy zemdla�em u st�p Antoniusza.</p><p>��Dobrze si� czujesz, Gordianusie? Odpocznij sobie z dzie� czy dwa. Dla mnie jednak nie ma odpoczynku! Sygna� do ataku mo�e nadej�� lada moment. Idziemy, Antoniuszu. Metonie, zabierz rylec i tabliczki.</p><p>Odchrz�kn��em i powiedzia�em:</p><p>��Mo�e pozwolisz, imperatorze, mojemu synowi zosta� ze mn� jeszcze przez chwil�. Odby�em dalek� podr�, �eby si� z nim spotka�. Nawet nie porozmawiali�my�</p><p>��Nie dzisiaj, Gordianusie. � Cezar u�miechn�� si� do Metona i obj�� go ramieniem, a potem pieszczotliwie poci�gn�� go za ucho. Zdawa�o mi si�, �e ch�opak zesztywnia� pod jego dotkni�ciem, ale Cezar jakby tego nie zauwa�y�. � Dzisiaj tw�j syn nale�y do mnie, przez ka�d� godzin� i minut�. B�dzie mi okiem i uchem, �wiadkiem i pami�ci�. Musi wszystko widzie�, s�ysze� i zapisa�. Na rozmowy b�dzie czas p�niej. Idziemy, Metonie.</p><p>Namiot zacz�� raptownie pustosze�, jakby r�j wylatywa� z ula. Meto pod��y� za Cezarem, po czym przystan��, obejrza� si� przez rami� na Tirona, a p�niej na mnie.</p><p>��Tato, co tu si� dzieje?</p><p>��Chcia�em zapyta� ci� o to samo � odrzek�em.</p><p>��Metonie! � upomnia� go Antoniusz.</p><p>M�j syn rzuci� mi jeszcze jedno nieodgadnione spojrzenie i wyszed� za innymi. Zapragn��em przytuli� go raz jeszcze, ale by�o ju� za p�no.</p><empty-line/><p>��Spodziewam si�, �e jeste� z siebie wielce zadowolony � burkn��em do Tirona.</p><p>We tr�jk� z Forteksem ju� po raz drugi obje�d�ali�my ob�z. Tiro zamieni� si� we wzrok i s�uch, notuj�c w pami�ci najdrobniejsze szczeg�y. Kiedy wychodzi�em z namiotu Cezara, jeden z jego adiutant�w wcisn�� mi do r�ki okr�g�� miedzian� p�ytk� z wizerunkiem Wenus i wyja�ni�, �e pos�u�y mi jako przepustka oznaczaj�ca, i� jestem go�ciem samego wodza i wolno mi si� swobodnie porusza� po wszystkich zak�tkach obozu, pod warunkiem �e nie b�d� nikomu wchodzi� w drog�. Upowa�nia�a mnie nawet do posi�k�w w namiocie � jadalni.</p><p>Gdyby to ode mnie zale�a�o, sp�dzi�bym w obozie tylko tyle czasu, ile by trzeba na jego opuszczenie. Zale�a�o mi na jak najszybszym przedostaniu si� za mury Brundyzjum. Kiedy Pompejusz zacznie si� wycofywa� na statki i nast�pi szturm si� Cezara, rozp�ta si� absolutny chaos i wszelkie nadzieje na odszukanie Dawusa rozp�yn� si� w nico��. Chcia�em pozna� plan Tirona, ale on upiera� si� przy pe�nym wykorzystaniu go�cinno�ci naszego gospodarza.</p><p>��Ty podr�owa�e� z paszportem Pompejusza, to pozw�l mi pokr�ci� si� tu z przepustk� Cezara � rzek� ze z�o�liwym u�mieszkiem.</p><p>��Tironie, musimy jak najrychlej znale�� si� w mie�cie.</p><p>��Pofolguj mi, panie. W ko�cu to dzisiaj liberalia!</p><p>��Najch�tniej bym ci pofolgowa�, sadzaj�c ci� na jednym z tych kamiennych fallus�w obnoszonych przez kap�an�w Dionizosa.</p><p>Forteks o ma�o si� nie zach�ysn�� na ten koncept, Tiro za� niemal kwicza� ze �miechu. By� w �wietnym nastroju, jakby nie�le sobie podpi�. Nic dziwnego: maskarada uda�a mu si� wy�mienicie, prze�lizn�� si� bez szwanku przez sieci Antoniusza, dosta� si� do namiotu Cezara i ze� wydosta�, zdobywaj�c cenne informacje z ust samego imperatora, a teraz ch�on�� wszystkie sekrety jego obozu z liczebno�ci� i dyslokacj� oddzia��w i machin bojowych na czele.</p><p>Chmury od �witu zasnuwaj�ce niebo gdzie� si� ulotni�y, zacz�a si� za to bryza l�dowa: idealny ranek na �eglowanie. Okr�ty Pompejusza rzeczywi�cie w ka�dej chwili mog� ruszy� w morze. Zapewne trwa teraz ich za�adunek, pomy�la�em.</p><p>��Na co mog� si� przyda� te wszystkie informacje, kt�re tak pilnie zbierasz, Tironie, skoro sp�nimy si� do Brundyzjum? Pompejusz mo�e odp�yn�� bez ciebie� albo te� wpa�� w pu�apk�, je�li mu ich nie dostarczysz.</p><p>��Masz racj�, Gordianusie, musimy si� pospieszy�. Najpierw jednak musz� uciszy� m�j brzuch, kt�ry burczy ju� niemi�osiernie. Kto wie, do jak mizernych porcji musz� si� ogranicza� jego oddzia�y? Sugeruj�, aby�my najedli si� na zapas na koszt Cezara.</p><p>��No, to gdzie jest jadalnia? � mrukn��em tylko w odpowiedzi.</p><p>��Trzy namioty na wprost i dwa w lewo. � Tiro zd��y� wbi� sobie w pami�� rozk�ad obozu.</p><p>Podano nam dymi�ce miski polewki z prosa, os�odzonej �y�k� miodu. Znalaz�em w swojej nawet kilka rodzynk�w. Forteks narzeka� jednak na brak mi�sa.</p><p>��Meto mi m�wi�, �e �o�nierz najlepiej si� bije z samym zbo�em w brzuchu � odpar�em. � Od nadmiernej ilo�ci mi�sa cz�owiek p�cznieje i staje si� powolny, a jelita ma pe�ne b�ota. Kiedy� w Galii legionom Cezara sko�czy�o si� ziarno i przez wiele dni mieli do dyspozycji jedynie zarekwirowane tubylcom byd�o. Omal nie dosz�o wtedy do buntu! �o�nierze domagali si� swojej polewki.</p><p>��Tw�j syn musi by� niezwyk�ym cz�owiekiem � zauwa�y� Tiro.</p><p>��Dlaczego tak s�dzisz?</p><p>��Urodzi� si� niewolnikiem, prawda?</p><p>��Tak jak i ty, Tironie.</p><p>��Owszem, ale ja zosta�em od dziecka wykszta�cony i przygotowany do roli towarzysza Cycerona. Wiod�em �ycie skryby. W takim fachu niewolnik mo�e si� wykaza� talentem i zdoby� lepsz� pozycj�. Meto jednak nale�a� do Marka Krassusa, a to nie by� dobry pan. M�g� sobie by� najbogatszym cz�owiekiem na �wiecie, ale nigdy nie zna� prawdziwej warto�ci posiadanych rzeczy.</p><p>��Meto nie nale�a� nawet do jego domostwa � odrzek�em. � By� ch�opcem na posy�ki w jednej z jego willi na wybrze�u, w Bajach. Tam w�a�nie go pozna�em. By�o to podczas rewolty Spartakusa. Prowadzi�em �ledztwo w sprawie morderstwa, rzekomo pope�nionego przez zbieg�ych niewolnik�w. Krassus zamierza� w odwecie u�mierci� ca�� tamtejsz� s�u�b�, w tym i Metona. Wyobra�asz sobie? Niewinne dziecko wydane na �mier� na arenie!</p><p>��Rzymskie prawo bywa twarde � zgodzi� si� Tiro.</p><p>��Krassusowi nie bardzo si� podoba�o, �e sprawy przyj�y taki obr�t. Kiedy ju� by�o po wszystkim, odes�a� ch�opca do posiad�o�ci na Sycylii. Wiesz, co Meto robi�, kiedy go w ko�cu odnalaz�em? By� strachem na wr�ble. Co� strasznego. Sp�dza� nie ko�cz�ce si� dni pod go�ym niebem, w pal�cym s�o�cu lub w deszczu i ch�odzie, wystawiony na uk�szenia owad�w, walcz�cy z nieustannie powracaj�cymi ptakami i bity przez nadzorc�, je�li nie dawa� sobie z nimi rady. Przez d�ugie lata mia� potem senne koszmary, a mo�e miewa je do dzi�.</p><p>��My�l�, �e zd��y� zazna� dosy� grozy jako �o�nierz, by tamte zmory wypar�y nowe � powiedzia� Tiro. � Co go sk�oni�o do wyboru takiej profesji?</p><p>��Nie co, lecz kto. Katylina. � Zobaczy�em, �e Tiro marszczy z niesmakiem nos na wzmiank� o tym radykale, wrogu Cycerona. � Kiedy mia� szesna�cie lat, zakocha� si� w nim, a raczej w jego ideach, i uciek� z domu, by walczy� pod jego sztandarem. I ja tam by�em, kiedy bitwa pod Pistori� po�o�y�a kres marzeniom Katyliny. My dwaj prze�yli�my z �aski bog�w. Smak tamtej bitwy a� nadto zaspokoi� moj� ciekawo�� wojny i rzezi, je�li w og�le j� �ywi�em, ale Meto chcia� wi�cej. Szuka� innego wodza i innych bitew. Musia�o to mie� zwi�zek z jego niewolniczym pochodzeniem, jak s�dz�. Wyzwoli�em go i usynowi�em, i nigdy nie traktowa�em gorzej ni� rodzonego dziecka. On jednak nie czu� si� w pe�ni moim synem, nie mia� pewno�ci, �e ma swoje miejsce w naszym domu. W noc poprzedzaj�c� jego dzie� togi� � Urwa�em, zdziwiony w�asn� szczero�ci�. Chyba to atmosfera wojskowego obozu przed bitw� potrafi tak rozwi�zywa� ludziom j�zyki. � Mia� wtedy koszmarny sen, ten o ptactwie atakuj�cym go na polu. Zapewnia�em go, �e to ma ju� za sob�. On to wiedzia�, ale nie czu�. To, �e sta� si� moim synem i pe�noprawnym obywatelem, by�o dla niego czym� nierzeczywistym. W g��bi serca pozosta� zastraszonym, bezsilnym ch�opcem � niewolnikiem. Dopiero kiedy wyruszy� do Galii i zyska� �ask� Cezara, zacz�� odrywa� si� od swoich korzeni. Znalaz� swoje miejsce na �wiecie i wodza, kt�rego szuka� a mimo to� � Zn�w urwa�em, zakazuj�c sobie dalszego wywodu. � Nie udaj�, �e go rozumiem, Tironie. Nie do ko�ca jestem jednak jego ojcem, zupe�nie jak gdyby wyr�s� z mego w�asnego nasienia.</p><p>��Bardzo go kochasz � rzek� Tiro cichym g�osem.</p><p>��Ponad wszystko inne. Mo�e nawet za bardzo.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 19</p></title><p><strong>��</strong>Nie umiem p�ywa� � powiedzia�em.</p><p>Po jedzeniu wr�cili�my na nasze wzg�rze obserwacyjne na p�noc od Brundyzjum. Nie zsiadaj�c z koni, wpatrywali�my si� w roztaczaj�c� si� przed nami r�wnin�, miasto i port. Widok niewiele si� zmieni� od wczoraj; w porcie by�o dzi� t�oczno od zacumowanych okr�t�w, a przesmyk mi�dzy dwoma ramionami blokady Witruwiusza zrobi� si� jeszcze cia�niejszy po pospiesznym zakotwiczeniu dw�ch dodatkowych tratw. Tiro stwierdzi�, �e chce raz jeszcze dobrze si� przyjrze� topografii terenu i dyslokacji wojsk Cezara, ale zaczyna�em podejrzewa�, �e po prostu nie ma poj�cia, co robi� dalej, i szuka sposobu przedostania si� do miasta.</p><p>Nie dysponuj�c Dedalowymi skrzyd�ami, mieli�my do wyboru tylko dwie drogi: l�dem lub wod�. Przej�cie l�dem wymaga�oby przedarcia si� przez pierwsz� lini� silnie obsadzonych fortyfikacji Cezara, pokonania ziemi niczyjej mi�dzy nimi a murami miasta, a potem samych mur�w. Niemo�liwe, by�my mogli to zrobi� potajemnie. Na d�ugo przed dotarciem do przedpola okop�w zostaliby�my zatrzymani przez oblegaj�cych albo od razu zabici jako podejrzani o pr�b� przej�cia na stron� wroga. Nawet gdyby uda�o si� nam wymkn��, obro�cy mogliby powita� nas strza�ami, zanim zdo�aliby�my si� wyt�umaczy� z naszych zamiar�w. Gdyby i w tej mierze si� nam powiod�o, trudno by�oby oczekiwa�, �e otworz� nam bram� czy opuszcz� drabin�, skoro tu� za nami mogliby si� wedrze� atakuj�cy.</p><p>Pozostawa�a wi�c droga wodna. Mur Brundyzjum od strony portu jest kr�tszy i s�abiej broniony ni� ten od strony r�wniny, ale i tak nie mniej niedost�pny dla ludzi bez skrzyde�. Na zewn�trz muru brzegiem kana�u bieg�a droga ��cz�ca miasto z portem usytuowanym na ko�cu p�wyspu, by�a jednak naszpikowana zaostrzonymi palami i �elaznymi wieloramiennymi szpikulcami w celu uniemo�liwienia przej�cia i odstraszenia nawet ma�ych �odzi od przybicia do brzegu. By�o tylko jedno miejsce, gdzie mo�na by pr�bowa� wej�� do miasta: sam port. Bramy prowadzi�y tam na szerokie drewniane nabrze�e z wystaj�cymi na wod� pirsami i by�y teraz otwarte, a na nabrze�u panowa� o�ywiony ruch, cho� nie zauwa�y�em oznak �wiadcz�cych o rych�ym odcumowaniu okr�t�w.</p><p>��I co ty na to, Gordianusie? � mrukn�� Tiro, zapatrzony w miejskie fortyfikacje.</p><p>��Powiedzia�em ju�, �e nie umiem p�ywa�. Zawsze by�em mieszczuchem, urodzi�em si� i wychowa�em w Rzymie.</p><p>Tiro zamruga�, jakby nie rozumiej�c.</p><p>��Przecie� ludzie p�ywaj� w Tybrze. W ka�dym razie powy�ej uj�cia <emphasis>cloaca maxima</emphasis>.</p><p>��Akurat. Ludzie taplaj� si� w Tybrze, p�ywaj� na deskach, a gdy lato jest suche, brodz� po p�yciznach. To nie to samo, co p�yn�� przez port morski w deszczu strza� z �uku.</p><p>��A kto m�wi o p�ywaniu przez port? Widzisz te ma�e chatki rybackie po naszej stronie kana�u?</p><p>Skin��em g�ow�.</p><p>Chatynek by�o niewiele, a odleg�o�ci mi�dzy nimi spore. Poprzedniego dnia nawet ich nie zauwa�y�em w wieczornym �wietle, zaj�ty bitw� u wej�cia do portu.</p><p>��Wygl�daj� na opuszczone � rzek� Tiro. � Nie ma tam �adnych znak�w �ycia. Wszyscy rybacy przenie�li si� za mury, ale zostawili swoje �odzie. To tylko ma�e �upinki, nieprzydatne Cezarowi, dlatego nikt ich nie rusza� i stoj� sobie wyci�gni�te na piasek. Widz� ich st�d pi�� czy sze��, mamy wi�c wyb�r. Ja my�l� o tej z bia�ym �aglem, bo mniej si� rzuca w oczy ni� na przyk�ad ta z pomara�czowym.</p><p>��Znasz si� na �eglowaniu takimi ��dkami?</p><p>��Nie masz poj�cia, Gordianusie, na ilu rzeczach si� znam.</p><p>��Powiedzmy zatem, �e uda si� nam dop�yn�� do portu. Co dalej?</p><p>��Skierujemy si� wprost do nabrze�a. Kana� nie mo�e by� szerszy ni� �wier� mili.</p><p>��A je�li pr�d b�dzie przeciwny albo zaczn� nas �ciga� ludzie Cezara?</p><p>��Wtedy Forteks b�dzie musia� mocniej wios�owa�.</p><p>Niewolnik potar� brod�, a Tiro doda�:</p><p>��A ty mo�e b�dziesz musia� p�ywa�.</p><p>Perspektywa wyda�a mi si� ma�o zach�caj�ca.</p><empty-line/><p>Byli�my ju� w po�owie zbocza, pozwalaj�c koniom wybiera� drog� przez je�ynowe zaro�la, kiedy z ty�u dobieg� nas czyj� g�os.</p><p>��Nie mo�ecie tam jecha�! Nie wolno!</p><p>By� to centurion dowodz�cy wart� na wzg�rzu.</p><p>Tiro odwr�ci� si� i pomacha� mu przyja�nie. Przy�o�y� d�o� do ucha, u�miechn�� si� g�upawo i wzruszy� ramionami, jakby m�wi�c, �e nie mo�e zrozumie�.</p><p>��Jed�cie dalej � szepn�� do nas. � Patrzcie prosto przed siebie i nie zwracajcie na niego uwagi. Kierujcie si� do ��dki. Szybciej!</p><p>Spi�li�my konie, zmuszaj�c je do szybszego biegu, i po chwili dotarli�my do w�skiej pla�y. Za sob� us�ysza�em szybki t�tent.</p><p>��Ilu? � spyta� Tiro, nie ogl�daj�c si�.</p><p>Forteks dyskretnie zerkn�� za siebie.</p><p>��Tylko jeden.</p><p>��To dobrze. Uwa�a nas zatem za niegro�nych. Nie b�dziemy wyprowadza� go z b��du najd�u�ej, jak si� da.</p><p>Min�wszy chat�, zsiedli�my z koni. Centurion szybko si� do nas zbli�a�. Przysun��em si� do Tirona i spyta�em:</p><p>��Co zamierzasz z nim zrobi�?</p><p>��A jak my�lisz?</p><p>��Nie mo�na tego inaczej rozegra�?</p><p>��Zawarli�my uk�ad, Gordianusie. Ty zabra�e� mnie do namiotu Cezara, a ja mam ci� przerzuci� do Brundyzjum. No to idziesz z nami, czy nie? Jest wojna. My�la�e�, �e obejdzie si� bez rozlewu krwi? Ciesz si�, �e to nie twoja krew, i ju�.</p><p>��To morderstwo, Tironie. Takie samo, jak tego starego wo�nicy.</p><p>��Morderstwo to termin prawniczy, Gordianusie. Nie ma zastosowania do niewolnik�w ani na wojnie.</p><p>��Nie mo�emy go po prostu og�uszy�? Zaci�gn�� do chaty?</p><p>Tiro si� skrzywi�.</p><p>��Te greckie historie, kt�rych si� naczyta�e� w zaje�dzie w g�rach, za�mi�y ci umys�. Cudowne ocalenia i szcz�liwe zako�czenia! Tu jest �wiat realny, Gordianusie. Jest tylko jeden pewny spos�b na pozbycie si� tego cz�owieka i Forteks go zna. Jest do tego wyszkolony. A teraz si� u�miechnij, mamy towarzystwo.</p><p>Centurion dojecha� do nas i zeskoczy� z siod�a. Podszed� bli�ej ra�nym, spr�ystym krokiem. Kr�tka i szybka jazda wyra�nie go rozradowa�a; min� mia� lekko wzgardliw�, ale nie wrog�. By�em w ko�cu tylko nie�wiadomym cywilem, zb��kan� owc�, a nie wilkiem.</p><p>��Cywilom nie wolno przebywa� na brzegu � oznajmi�, zwracaj�c si� tylko do mnie i ignoruj�c pozosta�ych dw�ch.</p><p>Podnios�em mu do oczu miedziany kr��ek z Wenus.</p><p>��Przecie� Cezar osobi�cie da� mi�</p><p>��Imperator wyda� wyra�ny rozkaz: �adnych wyj�tk�w! � podni�s� g�os, s�dz�c zapewne, �e jestem przyg�uchy.</p><p>��Ja tylko� chcia�em si� przyjrze� tej rybackiej chacie.</p><p>Centurion pokr�ci� g�ow� z u�mieszkiem. By�em dla niego zapewne jak zdziecinnia�y dziadunio, kt�remu trzeba pob�a�a�, ale tylko do pewnych granic. Nie zwraca� uwagi na Forteksa, kt�ry z wolna zachodzi� go od ty�u. Szumia�o mi w uszach. Za kilka sekund b�dzie po wszystkim. M�ody �o�nierz, zarumieniony i u�miechni�ty, zostanie pochwycony w �elazny u�cisk, b�y�nie stal, try�nie krew, jego oczy otworz� si� szeroko w szoku, a potem przestan� widzie�. �ywy cz�owiek stanie si� trupem, a ja b�d� na to patrzy� z bliska. Ponad ramieniem centuriona widzia�em Forteksa tylko cz�ciowo, ale po jego ruchach domy�li�em si�, �e wyci�ga ju� sztylet z pochwy. Tiro sta� z boku, graj�c rol� starzej�cego si�, pos�usznego niewolnika i wstrzymuj�c oddech w oczekiwaniu.</p><p>Si�gn��em do ramienia �o�nierza i przyci�gn��em go do siebie. Forteks, niepewny moich zamiar�w, zatrzyma� si� w p� kroku.</p><p>��Masz dziadka? � spyta�em.</p><p>��Dw�ch � odrzek� zdziwiony centurion.</p><p>��Tak my�la�em. � Poprowadzi�em go ku chacie, oddalaj�c si� od ��dki i od Forteksa. � A czy kt�ry� z nich nie jest przypadkiem nieco g�uchawy? A mo�e troch� ju� s�aby na umy�le?</p><p>��Obaj, w samej rzeczy. � Centurion si� u�miechn�� na wspomnienie rodziny.</p><p>Skin��em g�ow�.</p><p>��Widzisz, m�ody cz�owieku, ja nie jestem jeszcze ani g�uchy, ani zdziecinnia�y. S�ysz� ci� doskonale, a wzrok te� mam dobry. Zjecha�em tu ze wzg�rza, poniewa� zobaczy�em, jak kto� wchodzi do tej chaty.</p><p>Zmarszczy� brwi i spojrza� w tamt� stron�. Cha�upka by�a byle jak zbita z desek, pokryta strzech�, a cienkie drzwi wisia�y krzywo na zawiasach.</p><p>��Jeste� pewien?</p><p>��Absolutnie. Widzia�em cz�owieka w �achmanach, kry� si� na pla�y, w og�le podejrzanie si� zachowywa�. Po jakim� czasie wszed� do chaty, pomy�la�em wi�c, �e zjad� na d� i sprawdz�, co robi.</p><p>��Powiniene� mnie od razu zawiadomi�! � Centurion przewr�ci� z irytacj� oczami.</p><p>��Wiem, jak musisz by� zaj�ty. Nie wydawa�o mi si� konieczne zawraca� ci g�ow� tak� drobnostk�. To pewnie w�a�ciciel tej chatki, kt�ry przyszed� co� z niej zabra�.</p><p>��Pr�dzej jaki� rabu�! � �o�nierz doby� miecza, podszed� do drzwi i szarpn�� je z tak� si��, �e g�rny zawias p�k�. � Hej ty tam! Wy�a� z chaty!</p><p>Zajrza� do mrocznego wn�trza. Wyci�gn��em sztylet i zbli�y�em si� do niego. Jedn� r�k� pchn��em mu he�m do przodu, tak �e opad� mu na oczy, drug� zada�em cios, uderzaj�c g�owni� sztyletu w nasad� czaszki. Upad� mi do st�p jak rzucony worek. Schowa�em bro� i krzykn��em:</p><p>��Forteksie, rusz no si�! Wci�gnij go w k�t, tylko nie wa� si� go zabija�!</p><p>Wyszed�em przed chat� i spojrza�em na wzg�rze.</p><p>��Nie s�dz�, aby ktokolwiek zauwa�y� to zaj�cie � powiedzia�em do Tirona. � Chata mnie zas�oni�a, a poza tym wszyscy s� zaj�ci obserwacj� miasta i wej�cia do portu. Uda�o mi si� zyska� troch� czasu, ale nied�ugo zaczn� go szuka� albo zwr�c� uwag� na nasze konie na pla�y. Na co czekasz? �ci�gajmy ��d� na wod� i w drog�!</p><p>Tiro wygl�da� na zawstydzonego.</p><p>��Gordianusie, ja�</p><p>��Powiniene� czytywa� wi�cej greckich historii, Tironie, a mniej tej md�ej poezji fabrykowanej przez Cycerona.</p><p>Po paru chwilach byli�my ju� w �odzi i odbili�my od brzegu. Tiro rozwin�� bia�y �agiel, Forteks wios�owa� co si�, a ja usiad�em na dziobie, dr��c z zimna. Przy wsiadaniu zamoczy�em stopy, przekonuj�c si�, �e woda jest lodowata. Nie spuszcza�em oka z pla�y. Po jakim� czasie z chaty wynurzy� si� nasz centurion, w oszo�omieniu tr�c bol�cy kark. Pomacha�em do niego i u�miechn��em si� r�wnie pob�a�liwie, jak niedawno on do mnie. Potrz�sn�� pi�ci� nad g�ow� i krzykn�� co�, czego nie zrozumia�em. Forteks si� roze�mia�.</p><p>��Chcia�bym m�c mu poder�n�� gard�o � powiedzia� ze �miechem. � Jeszcze nigdy nie zabi�em centuriona. Mo�e nast�pnym razem�</p><p>Wiatr i pr�d nam sprzyja�y, ��d� �wawo sun�a wi�c po g�adkiej toni. Pla�a z wolna mala�a za nami, za to mur miasta jakby wyrasta� coraz wy�ej. Nasz kurs by� nieco nier�wny; jednak nie by� takim �wietnym �eglarzem, za jakiego si� podawa�. Jednak�e mimo zakre�lanych przez ��d� zygzak�w udawa�o si� nam p�yn�� w kierunku portu. Wszystko sz�o nam wr�cz absurdalnie �atwo, zwa�ywszy na to, jak beznadziejne wydawa�o mi si� wczoraj zadanie przenikni�cia do Brundyzjum.</p><p>Druga ��d� dopad�a nas tak szybko, jakby nagle zmaterializowa�a si� z powietrza. Tiro zaj�ty by� niesfornym �aglem, Forteks wios�owa� silnymi, r�wnymi poci�gni�ciami. Pierwszy zauwa�y�em �cigaj�cych, ale dopiero wtedy, kiedy byli ju� niemal o strza� z �uku od nas. P�yn�li d�ug�, w�sk� �odzi�, wi�ksz� od naszej; by�o ich czterech: dwaj wio�larze i dwaj �ucznicy, kt�rzy mieli ju� strza�y na ci�ciwach i celowali prosto w nas. Rozejrza�em si�, by zobaczy�, sk�d nadp�yn�li. Po drugiej strofie kana�u, naprzeciwko wej�cia do portu ujrza�em pas p�askiego brzegu, na kt�rym zebra� si� spory oddzia� �o�nierzy. Sta�o tam kilka innych �odzi, a jedna z nich ju� odbija�a, by przy��czy� si� do po�cigu. Tr�ci�em Tirona w bok i wskaza�em na nowe niebezpiecze�stwo. W tej samej chwili, kiedy odwr�ci� si�, by spojrze� w tamt� stron�, jeden z �ucznik�w wypu�ci� strza��. Obaj si� skulili�my, ale strza�a upad�a w wod� daleko od nas. By� to jednak tylko pr�bny strza�, dla oceny odleg�o�ci i si�y wiatru. Druga strza�a spad�a ju� znacznie bli�ej, a odleg�o�� mi�dzy nami coraz bardziej mala�a.</p><p>��Na Herkulesa, Tironie, nie mo�esz p�yn�� prosto? � krzykn��em. � Przez te zygzaki z�api� nas, zanim dotrzemy do nabrze�a!</p><p>Tiro nie odpowiedzia�, tylko przewrotnie, jak mi si� wydawa�o, skierowa� ��dk� ku murowi miejskiemu, zamiast pod��a� pod bardziej ostrym k�tem w stron� portu. �cigaj�cy byli coraz bli�ej. Us�ysza�em nagle jakby bzykni�cie szerszenia i zrobi�em gwa�towny unik. Strza�a �mign�a mi nad g�ow� i utkwi�a w napi�tym �aglu. Byli�my teraz na ich �asce, niezdolni do obrony. Popatrzy�em na zimn�, odpychaj�c� powierzchni� wody; przygotowuj�c si� na nieuniknion� chwil�, kiedy przyjdzie nam skoczy� z �odzi w to�, i zacz��em si� zastanawia�, czy �mier� przez utoni�cie jest lepsza od podziurawienia przez wrogie pociski.</p><p>Nagle gdzie� nad nami us�ysza�em krzyki. Poderwa�em g�ow� i zobaczy�em �o�nierzy obsadzaj�cych parapet muru obronnego. Zrozumia�em teraz strategi� Tirona, kt�ry b�yskawicznie oceniwszy sytuacj�, skierowa� si� w t� stron�, by wci�gn�� naszych prze�ladowc�w w zasi�g �uk�w obro�c�w miasta. Ju� to, �e �cigali nas ludzie Cezara, wystarczy�o, aby �o�nierze Pompejusza przyszli nam z pomoc�. Deszcz strza� z szumem przypominaj�cym stada s�p�w zrywaj�cych si� do lotu pofrun�� z muru ku wrogim �odziom, cho� niekt�re upad�y znacznie bli�ej nas ni� tamtych. Powierzchnia wody zagotowa�a si� dziesi�tkami malutkich gejzer�w; ani jedna strza�a nie trafi�a w cel, ale argument wida� by� trafny, przekona� bowiem ludzi Cezara do zaniechania dalszego po�cigu. Tiro skr�ci� teraz wzd�u� muru ku nabrze�u. Prze�ladowcy zrobili to samo; �ledzili nas, nie zmniejszaj�c dystansu i usi�uj�c z wolna zbli�y� si� na odleg�o�� skutecznego strza�u, tak by nie nara�a� si� na zmasowany atak z g�ry. Przywar�em do dna �odzi, staraj�c si� nie tylko chroni� przed strza�ami, ale i zrobi� miejsce Tironowi, kt�ry szarpa� si� z opornym p��tniskiem �agla. Us�ysza�em czyj� krzyk z daleka. Podnios�em g�ow� i zobaczy�em, �e jeden z �ucznik�w Cezara zosta� trafiony w rami�, straci� r�wnowag� i wypad� do wody. Mia�em nadziej�, �e jego koledzy porzuc� po�cig i rusz� mu z pomoc�, ale zostawili akcj� ratunkow� drugiej �odzi. Port by� coraz bli�ej. Na nabrze�u zebra� si� t�um gapi�w, wykrzykuj�cych niczym widzowie na wy�cigach. Le�a�em na plecach, spogl�daj�c na mury, gdzie oddzia� �ucznik�w bieg� truchcikiem, by dotrzyma� nam kroku. Co chwila kt�ry� z nich przystawa�, celowa� i wypuszcza� kolejn� strza��, �miej�c si� przy tym i pohukuj�c weso�o. Nie grozi�o im �adne niebezpiecze�stwo i ca�a potyczka by�a dla nich tylko mi�� rozrywk�, przerywnikiem w nudzie stra�owania na stanowiskach. Zupe�nie inaczej ja to odbiera�em tu, na dole, patrz�c na �migaj�ce mi tu� nad g�ow� k��liwe pociski. Bzykni�cie, a tu� po nim trzask p�kaj�cego drewna� i co� po�askota�o mnie w nos. Strza�a przebi�a burt� naszej ��dki, a grot zatrzyma� si� tu� przy mojej twarzy.</p><p>Nagle poczu�em wstrz�s. ��dka raptownie zwolni�a biegu i skr�ci�a w prawo. Pierwsz� moj� my�l� by�o, �e Tiro zosta� trafiony i pu�ci� �agiel lu�no, ale rzut oka w jego kierunku upewni� mnie, �e wci�� siedzi tu� nade mn� ca�y i zdrowy. A potem ujrza�em Forteksa. Wci�� �ciska� kurczowo wios�a, a� mu k�ykcie biela�y, ale nie wios�owa�. Oczy mia� otwarte, a usta mu dr�a�y, jakby chcia� co� powiedzie�, ale wydoby�a si� z nich jedynie krwawa piana. Strza�a przebi�a mu krta� na wylot: z przodu wystawa� zakrwawiony grot, z ty�u pierzasty be�t.</p><p>Tiro, gor�czkowo zmagaj�cy si� z �aglem, nie widzia�, co si� sta�o.</p><p>��Wios�uj, Forteksie! � krzykn��. � Wios�uj, gamoniu!</p><p>Wios�a zanurzone pi�rami w wodzie i znieruchomia�e w u�cisku Forteksa dzia�a�y jak stery, powoduj�c obr�t ��dki i zej�cie z kursu. Tiro zakl��, a w chwil� potem ��dka uderzy�a w co� z impetem, od kt�rego a� zadzwoni�y mi z�by, on za� zachwia� si� i wypad� za burt�. Woda chlusn�a mi w oczy i zala�a nozdrza. Us�ysza�em wiwaty i zrozumia�em, �e uderzyli�my w nabrze�e. Zamruga�em kilkakrotnie i wyjrza�em ponad burt�. Nasi prze�ladowcy �cigali nas do ko�ca, a teraz zawr�cili �egnani podw�jn� salw� strza�; do �ucznik�w na murze do��czyli ich koledzy z nabrze�a.</p><p>W ten spos�b bez szwanku dotar�em do portu w Brundyzjum.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 20</p></title><p>Ka�dy ze zgromadzonych gapi�w mia� swoje zdanie.</p><p>��On chyba umrze, jak mu wyci�gniesz t� strza��.</p><p>��Umrze na pewno, jak tego nie zrobisz!</p><p>��A jeste� pewien, �e on jeszcze �yje?</p><p>Forteks le�a� na wznak na deskach nabrze�a z otwartymi, nieruchomymi oczami i brod� posklejan� w str�ki przez krzepn�c� krew, ze sztywno napi�tymi mi�niami. Palce mia� zaci�ni�te w pi�ci; musia�em dobrze si� nam�czy�, �eby oderwa� je od wiose�, a jeszcze bardziej, by d�wign�� go z �odzi na nabrze�e. I moja, i jego tunika by�y z przodu czerwone od krwi. Sta�em nad nim, nie mog�c oderwa� od niego oczu. Obok mnie Tiro dr�a� z zimna, ca�y przemoczony.</p><p>��I co o tym my�lisz, Gordianusie?</p><p>��To tw�j cz�owiek, Tironie.</p><p>Byli�my ju� na terenie Pompejusza i nie widzia�em powodu, by kontynuowa� gr� w pana i niewolnika.</p><p>��Post�piliby�my lito�ciwie, skracaj�c jego m�k� � szepn�� Tiro, szcz�kaj�c z�bami.</p><p>Forteks ani drgn��, a jego szeroko otwarte oczy patrzy�y wprost w niebo. Widok by� okropny; ka�dy, nawet najmniejszy mi�sie� by� napi�ty do granic. Czy to strach, dzielno��, czy zwyk�y zwierz�cy instynkt kaza� mu tak kurczowo trzyma� si� �ycia? Wzywali�my lekarza, ale �aden si� nie zjawia�. Spojrza�em na zakrwawion� strza�� i zastanawia�em si�, co mo�emy zrobi�. Je�eli odetniemy jeden z ko�c�w, mo�na b�dzie j� wyci�gn�� z rany. Czy jednak nie spowoduje to wi�kszego krwotoku? Mo�e to tylko ona blokuje uszkodzon� t�tnic� szyjn�? Nie mog�em jednak tak sta�, patrze� na niego i nic nie robi�. Postanowi�em usun�� strza��. Si�gn��em po sztylet, zaciskaj�c z�by i staraj�c si� odepchn�� podsuwane przez wyobra�ni� wizje krwawych skutk�w mego dzia�ania. Nie zd��y�em jednak nic zrobi�. Napi�cie w ciele Forteksa raptownie zel�a�o, palce si� rozprostowa�y, oczy uciek�y w g�r�. Z ust wyp�yn�� cichy d�wi�k, jak niski ton fletni. Ten cz�owiek przekroczy� w�asny Rubikon, pomy�la�em, i ruszy� ku brzegom Styksu.</p><p>T�um zareagowa� zbiorowym westchnieniem ulgi i ludzie zacz�li si� rozchodzi� do swoich zaj��. Umieraj�cy cz�owiek z gard�em przebitym na wylot strza�� to by�o co� interesuj�cego; cz�owiek martwy nie budzi ju� takiej ciekawo�ci.</p><p>��Zabawne, jak czasami ludzie �yj� tylko, dop�ki s� potrzebni, i ani chwili d�u�ej � rzek� Tiro.</p><p>��Co masz na my�li?</p><p>��Sp�jrz na Forteksa. Jego zadaniem by�o bezpieczne doprowadzenie mnie do Pompejusza. Gdyby zgin�� cho� chwil� wcze�niej, nigdy by�my nie dotarli do tego nabrze�a. Ty i ja zgin�liby�my wraz z nim na �odzi. Sta�o si� jednak inaczej i oto jeste�my w Brundyzjum, jakby z woli samych bog�w.</p><p>��Wierzysz wi�c, �e ka�dy cz�owiek ma swoje przeznaczenie, nawet niewolnik?</p><p>��Nie wiem. � Tiro wzruszy� ramionami. � Przeznaczenie maj� wielcy. By� mo�e my, ca�a reszta, mamy je tylko wtedy, gdy wchodzimy przypadkiem na ich drogi i mamy do odegrania jak�� r�lk� w ich losie.</p><p>��I to w�a�nie daje ci t� odwag�, Tironie? Wiara w przeznaczenie?</p><p>��Odwag�?</p><p>��Tam w g�rach, podczas konfrontacji z Otacyliuszem. W obozie Antoniusza. W namiocie Cezara. W ��dce, kiedy obs�ugiwa�e� �agiel, a strza�y �wista�y ci ko�o ucha.</p><p>Tiro zn�w wzruszy� ramionami. Spojrza�em na bram� wiod�c� z nabrze�a do miasta; w nasz� stron� maszerowa� w�a�nie chmurny centurion na czele oddzia�u �o�nierzy.</p><p>��A nasza wsp�lna podr�, Tironie? � spyta�em. � Czy ja gra�em r�lk� w twoim przeznaczeniu, czy ty w moim?</p><p>��Zdaje si�, �e przys�u�yli�my si� sobie wzajemnie.</p><p>��A rola Forteksa polega�a tylko na dostawieniu nas na miejsce?</p><p>��Na to wygl�da.</p><p>��Ciekawe, czy on by to widzia� w ten sam spos�b. A ten bezimienny wo�nica?</p><p>��Przewi�z� nas przez g�ry, prawda? Wszystko posz�o dobrze.</p><p>��Nie dla niego. Ale mo�e masz racj�. Bogowie do tej pory czuwali nad naszym bezpiecze�stwem i je�li moim przeznaczeniem jest osi�gn�� to, po co tu przyjecha�em, to przynajmniej jeszcze troch� po�yj�. Postaram si� by� r�wnie odwa�ny jak ty.</p><p>Tiro rzuci� mi zdziwione spojrzenie, po czym post�pi� naprz�d na spotkanie �o�nierzom. Centurion, ogorza�y weteran, brzydal z u�mieszkiem na cienkich, zaci�ni�tych wargach, zapyta� go o imi�.</p><p>��Nazywam si� Soskarydes. Na pewno powiedziano ci, by� si� spodziewa� mojego przybycia.</p><p>��Twoje przybycie by�o niez�ym widowiskiem, je�li wierzy� �ucznikom.</p><p>��Mam si� zameldowa� bezpo�rednio samemu Wielkiemu i nikomu innemu.</p><p>Centurion skin�� g�ow�.</p><p>��Kim jest ten zabity?</p><p>��To niewolnik, m�j ochroniarz.</p><p>��A ten drugi? Te� niewolnik?</p><p>Tiro si� roze�mia�.</p><p>��Gordianusie, podnie� r�k� i poka� sw�j pier�cie�. Centurionie, ten cz�owiek jest tak�e znany Wielkiemu i p�jdzie ze mn� do niego.</p><p>��Nie mo�ecie stan�� przed wodzem w takim stanie � burkn�� �o�nierz. � Jeden ociekaj�cy wod�, drugi krwi�, zaraz zobacz�, czy nie da si� za�atwi� wam zmiany odzie�y.</p><p>��Nie ma na to czasu! � zaprotestowa� Tiro. � Musisz nas natychmiast zaprowadzi� do Pompejusza!</p><p>��Na Kastora i Polluksa, wstrzymaj no troch� konie! � Centurion rozejrza� si� po wci�� kr�c�cych si� po nabrze�u gapiach i wskaza� palcem na dobrze ubranego cywila. � Hej, ty! Tak, do ciebie m�wi�. I tw�j kolega te�. Chod�cie tutaj!</p><p>Kiedy dwaj m�czy�ni zacz�li si� wycofywa� w t�um, centurion strzeli� palcami i jego �o�nierze w mig ich schwytali i doprowadzili do nas si��.</p><p>��Tak, b�dzie chyba pasowa�o, a ubrania macie nie najgorsze. Rozbiera� si�!</p><p>Obu obywatelom opad�y szcz�ki. Na kolejny wydany palcami rozkaz �o�nierze sprawnie ich rozdziali.</p><p>��Nie tak ostro! Nie podrzyjcie tuniki! � upomnia� ich centurion. � Kt�r� wolisz, Soskarydesie?</p><p>Tiro zamruga� oczami, zaskoczony propozycj�.</p><p>��Chyba t� ��t�.</p><p>��Masz racj�, nada si�. Ty od ��tej, dawaj swoj� przepask�! M�j przyjaciel Soskarydes jest mokry a� po jaja i potrzebuje suchej. No, jazda! � Odwr�ci� si� do nas i zach�ci�: � A wy �ci�gajcie swoje �aszki i przebierajcie si�.</p><p>�ci�gn��em swoj� zakrwawion� tunik� przez g�ow�, mrucz�c pod nosem:</p><p>��Sk�d u wojskowych ta sk�onno�� do obna�ania innych?</p><p>Przypomnia�em sobie, jak nas samych upokorzy� Otacyliusz. Cezar m�wi�, �e �o�nierze Pompejusza zrazili sobie mieszka�c�w Brundyzjum; teraz mog�em si� przekona�, w jaki spos�b. Centurion spojrza� na nasze stopy, po czym warkn�� do nieszcz�snych tubylc�w:</p><p>��Buty te�!</p><p>Obydwaj si� �achn�li, ale szybko spokornieli i pos�usznie pochylili si�, by odwi�za� rzemienie.</p><p>��Nie przeszkadza mi, �e moje buty wyschn� mi na nogach � rzuci� Tiro, nagi przez chwil�, kiedy zmienia� swoj� mokr� przepask� biodrow� na such�.</p><p>��Mo�esz mi wierzy� na s�owo. � Centurion pokr�ci� g�ow�. � Przemaszerowa�em ze swoimi lud�mi do S�up�w Heraklesa i z powrotem. Jestem ekspertem od st�p. B�dziesz si� cieszy�, �e masz na nogach suche buty, kiedy to si� zacznie.</p><p>��Co si� zacznie? � spyta� Tiro, wci�gaj�c tunik�. Pasowa�a rzeczywi�cie idealnie.</p><p>Centurion zmru�y� oczy, spogl�daj�c na s�o�ce chyl�ce si� nad murami miasta.</p><p>��Dzie� si� ko�czy. Gdzie si� podziewaj� te godziny? Kiedy zapadnie mrok, zacznie si� dzia� wiele rzeczy, i to szybko. Wierz mi, docenisz wtedy czyste ubranie i suche buty! Wspomnij mnie wtedy, przyjacielu Soskarydesie, i zm�w modlitw� za centuriona, kt�ry zadba� o ciebie tak troskliwie jak twoja w�asna mamusia.</p><empty-line/><p>W celu utrudnienia posuwania si� naprz�d ludziom Cezara, kiedy ju� wedr� si� do miasta, Pompejusz kaza� ustawi� barykady w r�nych punktach na g��wnych ulicach i przygotowa� pu�apki: szerokie do�y z ostrymi palami na dnie, przykryte wiklinowymi matami i zamaskowane cienk� warstw� ziemi. Nasza droga do centrum by�a z tego powodu kr�ta i d�uga, musieli�my bowiem kluczy� bocznymi uliczkami i zau�kami. Centurion szed� na czele, a jego �o�nierze uformowali kordon wok� nas dw�ch.</p><p>Mieszka�cy miasta mieli oficjalny zakaz wychodzenia z dom�w, ale w rzeczywisto�ci wsz�dzie ich by�o pe�no; ludzie krzyczeli, gor�czkowo spieszyli we wszystkich kierunkach z ledwie hamowan� panik� maluj�c� si� na twarzach. Je�li ob�z Cezara mo�na by�o por�wna� do pszczelego ula, to Brundyzjum nasun�o mi skojarzenie z rozkopanym przez ch�opski p�ug mrowiskiem. Zacz��em podziwia� stoicki spok�j naszego przewodnika, kt�ry niewzruszenie pod��a� do celu przez ten zgie�k i chaos. W ko�cu wyszli�my z labiryntu w�skich alejek na miejskie forum, otwarty plac otoczony �wi�tyniami i budynkami publicznymi. Panowa�a tu atmosfera zarazem wi�kszego porz�dku i wi�kszego chaosu. Z jednej strony centurionowie wydawali rozkazy, �o�nierze stawali na baczno�� w r�wnych szykach, z drugiej t�um p�acz�cych kobiet i poblad�ych m�czyzn k��bi� si� na stopniach �wi�ty�. Z ich otwartych drzwi p�yn�a wo� mirry i kadzide� oraz s�owa mod��w wypowiadanych nie po �acinie, ale w przedziwnie modulowanym j�zyku Messapian, ludu, kt�ry zasiedli� ten kraniec Italii w zaraniu dziej�w i zbudowa� Brundyzjum.</p><p>Messapianie wojowali niegdy� ze Spart�, a potem z Pyrrusem, kt�ry podbi� ich ziemie dla Rzymu. Mieszkaj�cy tu po dzi� dzie� ich potomkowie, �eglarze i kosmopolici, czcz� wszystkich rzymskich bog�w, ale nie zapomnieli te� o w�asnych, miejscowych b�stwach o niewymawialnych imionach. Do nich w�a�nie zwracali si� teraz, kiedy wa�y�y si� losy ich miasta.</p><p>Doszli�my do miejskiego senatu usytuowanego po wschodniej stronie forum, gdzie Pompejusz umie�ci� sw�j sztab. Centurion poleci� nam czeka� na schodach, a sam wszed� do �rodka. �o�nierze dalej otaczali nas szczelnym kordonem, cho� nie by�em ju� pewien, czy nas w ten spos�b chroni�, czy wi꿹. Wyczerpany przysiad�em ci�ko na twardym i zimnym stopniu. Tiro po chwili zrobi� to samo. Atmosfera w obl�onym mie�cie wp�yn�a na mnie przygn�biaj�co, ale on jakby czerpa� z niej podniet�.</p><p>��Je�eli Pompejuszowi wyjdzie ten numer � powiedzia� � to rzeczywi�cie jest on najwi�kszym geniuszem militarnym naszych czas�w.</p><p>��Jaki zn�w numer? � spyta�em, marszcz�c czo�o.</p><p>��Udany odwr�t z Brundyzjum. Odes�a� ju� cz�� swojej armii do Dyrrachium wraz z konsulami i wi�ksz� cz�ci� senatu. Teraz nadszed� najtrudniejszy moment. Cezar jest gotowy rzuci� ca�� swoj� pot�g� do szturmu na mury. Czy Pompejuszowi uda si� przeprowadzi� sprawne wycofanie oddzia��w przez ulice miasta, za�adunek na okr�ty i wyj�cie z portu? To musi by� problem taktyczny na wielk� skal�, ryzyko jest ogromne.</p><p>��Rozumiem, co masz na my�li � przytakn��em. � Jak i kiedy ostatni obro�ca ma zej�� z mur�w, oddaj�c powierzony sobie odcinek wrogowi, i zaokr�towa� na ostatni wyp�ywaj�cy statek? To si� mo�e przerodzi� w �lep� paniczn� ucieczk�.</p><p>��A ta z kolei w pogrom. � Tiro rozejrza� si� po forum, gdzie a� nadto wyczuwa�o si� dysonans mi�dzy sztywnym wojskowym porz�dkiem i ledwo wstrzymywan� panik� cywil�w. � A trzeba jeszcze pami�ta� o nieprzewidywalnym czynniku, jakim jest ludno�� cywilna. Wiemy, �e maj� serdecznie dosy� Pompejusza, ale czy mog� by� pewni, i� Cezar nie ka�e ich wyci�� w pie� za udzielenie schronienia jego wrogowi? �atwo mog� si� podzieli� na dwie frakcje, kierowane starymi pretensjami. Kto wie, jak wykorzystaj� chaos? Jedni mog� odewrze� bramy i poprowadzi� ludzi Cezara bezpieczn� drog�, omijaj�c� barykady i pu�apki, podczas gdy inni b�d� obrzuca� ich z dach�w kamieniami. Cz�� mo�e ulec panice i usi�owa� dosta� si� na statki Pompejusza. Sam� swoj� liczb� mog� zablokowa� przepustowo�� ulic i uniemo�liwi� planowany odwr�t. Wodza ocenia si� za jego sukcesy w obliczu przewa�aj�cych przeciwno�ci. Je�eli Pompejusz wydostanie swoich ludzi z Italii, by m�c dalej walczy�, od nowa zas�u�y sobie na prawo nazywania si� Wielkim.</p><p>��Tak s�dzisz? Mnie si� zdaje, �e lepiej zademonstrowa�by sw�j geniusz, nie pozwalaj�c si� zamkn�� w takiej pu�apce jak Brundyzjum.</p><p>��Pompejusz radzi� sobie r�wnie dobrze jak ka�dy inny w takiej sytuacji. Nikt nie przewidywa�, �e Cezar powa�y si� przekroczy� Rubikon. Zaskoczy� tym nawet w�asnych ludzi. Podejrzewam, �e i sam by� zaskoczony swoj� decyzj�.</p><p>��A katastrofa w Korfinium?</p><p>��Pompejusz nie mia� nad tym kontroli. Wzywa� Donucjusza do wycofania si� i po��czenia ich si�, ale Ahenobarbus pozwoli� swej pr�no�ci wzi�� g�r� nad zdrowym rozs�dkiem, kt�rego zreszt� nie mia� za wiele. Je�li por�wnasz tych dw�ch wodz�w, przekonasz si�, �e ka�da podj�ta od pocz�tku kryzysu decyzja Pompejusza oparta by�a na rozumnych przes�ankach. Ani razu nie kierowa� si� pych� czy g�upi� dum�.</p><p>��Niekt�rzy mogliby rzec, �e brakowa�o mu te� odwagi.</p><p>��Trzeba odwagi, by patrze� nieprzyjacielowi w oczy i cofa� si� krok po kroku. Je�li doprowadzi t� operacj� do szcz�liwego ko�ca, poka�e, �e ma kr�gos�up z �elaza.</p><p>��A co dalej?</p><p>��W tym w�a�nie ca�y geniusz! Pompejusz ma sojusznik�w na ca�ym Wschodzie. Tam le�y �r�d�o jego si�y, tam te� Cezar jest najs�abszy. Zbieraj�c stamt�d posi�ki, Wielki mo�e blokowa� Itali� ze swej greckiej bazy i przerwa� ca�� �eglug� ze Wschodu, w tym dostawy zbo�a z Egiptu. Niech�e Cezar dzier�y sobie Itali� na razie. Kiedy zamkn� si� przed nim egipskie spichlerze, Wsch�d powstanie przeciw niemu i powr�c� hiszpa�skie si�y Pompejusza, zobaczymy, jak d�ugo przetrwa jako kr�l Rzymu.</p><p>Wszystko, co m�wi Tiro, mo�e mie� sens, pomy�la�em. Czy Cezar cho� przeczuwa mo�liwo�� takiego rozwoju wydarze�? Przypomnia�em sobie niewzruszon� pewno�� siebie cz�owieka, kt�rego spotka�em tego ranka, ale mo�e w�a�nie to stanowi o jego talencie dow�dczym: nigdy nie okazywa� zw�tpienia i nie zdradza� si� z dr�cz�cymi nocnymi koszmarami. Kto wie, mo�e w ko�cu wszystko p�jdzie po my�li Pompejusza? Na to trzeba jednak udanego odwrotu z Brundyzjum. Znale�li�my si� w kulminacyjnym punkcie wielkich zmaga�. Za kilka godzin Pompejusz rzuci ko��mi i albo zdob�dzie do�� punkt�w, by gra� w nast�pnej rundzie, albo definitywnie odpadnie z gry.</p><p>Moje rozwa�ania przerwa� powr�t centuriona.</p><p>��Wielki ci� teraz przyjmie. � Zobaczywszy, �e si� podnosz�, powstrzyma� mnie ruchem d�oni. � Nie ciebie. Soskarydesa.</p><p>Schwyci�em Tirona za rami�.</p><p>��Gdy si� z nim zobaczysz, popro�, aby zechcia� przyj�� i mnie.</p><p>��Zrobi�, co b�d� m�g�, Gordianusie. Nie mo�esz jednak oczekiwa�, �e w samym �rodku wa�nej operacji wojskowej�</p><p>��Przypomnij mu o zadaniu, jakim mnie obarczy� w Rzymie. Powiedz mu� powiedz, �e znam odpowied�.</p><p>Tiro uni�s� brwi.</p><p>��Mo�e powiniene� mi j� wyjawi�, Gordianusie. Przeka�� wiadomo�� Pompejuszowi i poprosz�, by uwolni� Dawusa. O to ci przecie� chodzi?</p><p>��Nie. Prawd� o �mierci Numeriusza odkryj� tylko samemu Wielkiemu i to dopiero wtedy, gdy zwolni Dawusa. Je�li chce wiedzie�, co si� sta�o z jego krewnym, musi przysta� na moje warunki. Inaczej mo�e na zawsze pozosta� w nie�wiadomo�ci.</p><p>��Je�eli mu to powiem, a oka�e si�, �e to tylko podst�p, by wymusi� na nim t� audiencj�</p><p>��Tironie, prosz�.</p><p>Rzuci� mi podejrzliwe spojrzenie, po czym odwr�ci� si� i ruszy� za centurionem. S�o�ce ju� znikn�o za lini� wzg�rz na zachodzie i na forum sp�yn�� przedwieczorny ch��d, a z nim dziwny spok�j. Nawet dobiegaj�ce ze �wi�ty� przenikliwe tony pie�ni modlitewnych nabra�y �agodniejszego wyrazu. �o�nierze zacz�li podawa� sobie zapalone pochodnie. Zrozumia�em teraz, dlaczego Pompejusz zwleka� z odwrotem do zapadni�cia zmierzchu. W ciemno�ciach barykady i pu�apki na ulicach stan� si� dla atakuj�cych dwukrotnie bardziej niebezpieczne; podczas gdy oni b�d� na nie wpada�, cofa� si�, omija�, przeszkadzaj�c przy tym sobie wzajemnie, �o�nierze Pompejusza, odpowiednio wy�wiczeni, sprawnie i szybko dotr� do czekaj�cych w porcie okr�t�w.</p><p>Centurion wyszed� z budynku.</p><p>��Gdzie Soskarydes? � spyta�em.</p><p>��U Pompejusza.</p><p>��A dla mnie nie ma wiadomo�ci?</p><p>��Nie ma.</p><p>Z g�ry dobieg� mnie szcz�k metalowych drzwi. Co� si� zacz�o dzia�. Zerwa�em si� na nogi w chwili, kiedy z senatu wynurzy�a si� liczna grupa oficer�w. Centurion i jego �o�nierze stan�li na baczno��. Na czele grupy ujrza�em Pompejusza w pe�nej, ja�niej�cej z�oceniami zbroi. Drogocenny metal l�ni� migotliwie, odbijaj�c �wiat�o setek pochodni p�on�cych na placu. Pod pach� w�dz trzyma� z�ocony he�m z ��tym grzebieniem z ko�skiego w�osia. W napier�niku wymodelowanym na kszta�t muskularnego torsu wygl�da� na m�odego gladiatora, ale temu z�udzeniu przeczy� widok jego chudych n�g, kt�rych nie mog�y skry� z�ociste nakolanniki. Poszuka�em wzrokiem Tirona w�r�d otaczaj�cych go ludzi, ale go nie zobaczy�em. Dawusa te� nigdzie nie by�o.</p><p>��Wielki! � krzykn��em w nadziei zwr�cenia na siebie jego uwagi.</p><p>Na Forum Romanum post�pi�by tak ka�dy obywatel, chc�cy z�o�y� petycj� kt�remu� z polityk�w. Nie byli�my jednak w Rzymie, a cz�owiek przede mn� nie by� Pompejuszem-politykiem zobowi�zanym do zabiegania o wzgl�dy ka�dego Marka czy Publiusza uprawnionego do g�osowania. Mia�em do czynienia z Pompejuszem Wielkim, imperatorem legion�w hiszpa�skich, kt�ry wierzy w si�� miecza u boku, a nie cytat�w z kodeksu prawnego.</p><p>��Cisza! � zgromi� mnie centurion, wci�� wypr�ony jak struna.</p><p>Pompejusz zatrzyma� si� u szczytu schod�w. Oficerowie stan�li po jego bokach szerokim wachlarzem. Tr�bacz zad�� w r�g. Sta�em nie dalej ni� kilka metr�w od wodza i stwierdzi�em, �e wygl�da okropnie: zm�czony, niewyspany, z podkr��onymi i przekrwionymi oczyma. Dla �o�nierzy zgromadzonych na placu musia� si� jednak prezentowa� zupe�nie inaczej, jak pot�nie zbudowana, okryta z�otem, niemal boska posta�, cudownie o�ywiony pos�g samego Marsa.</p><p>���o�nierze Rzymu! Obro�cy ludu i senatu! Dzisiejszej nocy wykonacie zadanie, kt�re �wiczyli�cie tyle razy przez ostatnie kilka dni. Ka�dy z was ma swoj� rol� do odegrania. Wszyscy wiecie, co macie robi�. Dzia�ajcie szybko i sprawnie wykonujcie rozkazy centurion�w, a nie b�dzie �adnych problem�w. Nieprzyjaciel na ka�dym kroku napotyka� przeciwno�ci. Garstka do�wiadczonych �ucznik�w i procarzy z powodzeniem nie dopuszcza�a go do mur�w miasta. Nie ma do dyspozycji okr�t�w, a jego wysi�ki zmierzaj�ce do zablokowania portu spe�z�y na niczym. Jak zwykle jego ambicje przeros�y jego zdolno�ci. Na d�u�sz� met� b�dzie gorzko tego �a�owa�.</p><p>Przez szeregi �o�nierzy przemkn�a fala przyciszonych �miech�w. Ja sam nie mog�em si� dopatrzy� w Pompejuszu �adnego uroku, ale ci ludzie byli odmiennego zdania. C�, mo�e na to trzeba by� wojskowym?</p><p>��Wkr�tce opu�cimy Itali� i przeprawimy si� przez morze � kontynuowa� w�dz. � Niekt�rzy mog� mie� co do tego mieszane uczucia. Uspok�jcie si�. My si� nie cofamy, my idziemy naprz�d. Rzym le�y teraz za Adriatykiem i tam si� udajemy. Miasto tworz� ludzie, nie budynki. P�yniemy tam, gdzie bije prawdziwe serce Rzymu i gdzie przebywaj� legalnie wybrani konsulowie. Niech wr�g zajmuje sobie puste domy, je�li ma ochot�, niech wymy�la sobie cho�by i najbardziej wyszukane tytu�y, jakie mu podsunie wyobra�nia. By� mo�e za du�o czasu sp�dzi� na p�noc od Rubikonu, mi�dzy prymitywnymi barbarzy�cami, czcz�cymi kr�l�w. Podbiwszy tych mizernych monarch�w, doszed� do przekonania, �e sam powinien na�o�y� koron�. Powinien raczej pami�ta� o losie wszystkich despot�w, kt�rzy kiedykolwiek podnie�li r�k� przeciw senatowi i ludowi rzymskiemu!</p><p>Szmer w�r�d �o�nierzy z wolna sp�cznia� do gromkich wiwat�w, kt�re jednak Pompejusz szybko uciszy�, unosz�c obie r�ce.</p><p>���o�nierze! Pami�tajcie o najwa�niejszym ha�le dnia: �Cisza�! Wr�g nas�uchuje u bram! Musimy przeprowadzi� t� operacj� przy absolutnie minimalnym ha�asie. Zaczynamy od razu. Dow�dcy kohort, rozpocz�� ewakuacj�!</p><p>Da� znak d�oni� stoj�cym przy nim oficerom, niczym szef cyrku sygnalizuj�cy start do wy�cigu. Kiedy ruszyli przed siebie, Pompejusz si� cofn��, znikaj�c z oczu �o�nierzom na forum jak z�oty <emphasis>deus ex machina </emphasis>w teatrze.</p><p>Teraz, kiedy z jego orszaku znikn�li odprawieni dow�dcy kohort, zobaczy�em wreszcie Tirona, kt�ry podszed� do wodza. Osobista ochrona Pompejusza zacie�ni�a kr�g wok� nich. W�r�d nich ujrza�em masywn� sylwetk� o znajomej posturze; jeszcze zanim odwr�ci� twarz w moj� stron�, wiedzia�em, �e to Dawus. Usi�owa�em nawi�za� kontakt wzrokowy z Tironem, ale by� on zaj�ty rozmow� z Wielkim. Nagle zobaczy�em, �e wskazuje wprost na mnie. Pompejusz skin�� g�ow� i odwr�ci� si�. Nasze oczy si� spotka�y i w�dz ruszy� w moim kierunku. �M�j� centurion wypr�y� si� jeszcze bardziej.</p><p>��S�ysza�em wcze�niej, �e mnie wo�asz, Poszukiwaczu. � W g�osie Pompejusza pobrzmiewa�o zm�czenie i irytacja.</p><p>��Naprawd�, Wielki? Nie da�e� nic po sobie pozna�.</p><p>��Do�wiadczony orator nie pozwala, aby cokolwiek odwr�ci�o jego uwag�. Wiem od Tirona, �e masz dla mnie informacje.</p><p>��Tak, Wielki.</p><p>��To dobrze. Centurionie, czy nie masz swoich zada� podczas ewakuacji?</p><p>��Mam, imperatorze.</p><p>��No to ruszaj je wykonywa�!</p><p>��Tak jest! Musz� ci� jednak uprzedzi�, imperatorze, �e ten cz�owiek jest uzbrojony. Widzia�em u niego sztylet.</p><p>��Obawiasz si� skrytob�jczego zamachu, centurionie? � Pompejusz zdoby� si� na znu�ony u�miech. � Zabijanie nie le�y w jego charakterze. Prawda, Poszukiwaczu? � Nie czekaj�c na m� odpowied�, odprawi� centuriona i jego ludzi zdawkowym machni�ciem r�ki. � Chod�my, Gordianusie. Pewnie chcesz si� przywita� ze swoim zi�ciem, skoro przeby�e� p� Italii, aby go odnale��. Nie rozumiem po co? Nigdy nie spotka�em wi�kszego t�paka. I pomy�le�, �e kiedy� p�aci�em za niego sporo srebra!</p><p>Nabra�em powietrza i zapyta�em:</p><p>��A co z moim raportem, Wielki?</p><p>��Nie tu i nie teraz. Nie widzisz, �e ziemia pali mi si� pod nogami? Zaczekaj, a� znajdziemy si� bezpieczni na morzu.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 21</p></title><p><strong>��</strong>Nie mog� uwierzy�! Po prostu nie mog� w to uwierzy�!</p><p>��Dawusie, nie tak mocno! Wyci�niesz ze mnie wszystkie soki!</p><p>��Przepraszam�</p><p>Dawus wypu�ci� mnie i cofn�� si� o krok. Potar�em d�oni� policzek, na kt�rym ogniwa jego kolczugi odcisn�y mi geometryczny wzorek. Odziany w sk�r� i �elazo prezentowa� si� tak samo mocarnie, jak tego dowi�d� swym nied�wiedzim u�ciskiem, ale szeroki u�miech na jego twarzy nadawa� mu wygl�d niewinnego dziecka.</p><p>��Po prostu nie mog� w to uwierzy� � powt�rzy� ze �miechem. � Przyjecha�e� tu z tak daleka, przez g�ry i w og�le� Jak uda�o ci si� przedosta� do miasta?</p><p>��To d�uga historia, Dawusie. Kiedy� ci j� opowiem.</p><p>Jeden z przybocznych Pompejusza krzykn�� co�, wskazuj�c na dach wysokiego budynku po drugiej stronie placu. Pojawi� si� tam jaki� cz�owiek, biegaj�cy tam i z powrotem z uniesion� nad g�ow� pochodni�.</p><p>��Na Hades, mia�e� racj�, Tironie. � Pompejusz zakl�� pod nosem. � Przekl�ci mieszczanie! To wyra�ny sygna� dla Cezara, aby rozpocz�� atak. Skryboniuszu, ka� kt�remu� z �ucznik�w zastrzeli� tego cz�owieka.</p><p>Wezwany oficer wyst�pi� przed szereg.</p><p>��Odleg�o�� jest za du�a, imperatorze.</p><p>��Po�lij wi�c kogo� na ten dach.</p><p>��Wej�cie z pewno�ci� jest zabarykadowane, wodzu. Czy naprawd� warto si� tym�</p><p>��Niech wi�c �ucznicy wdrapi� si� na s�siedni dach i stamt�d go ustrzel�!</p><p>��Wodzu, zacz�a si� ewakuacja. Zanim nasi �ucznicy�</p><p>��Nie obchodzi mnie to! Popatrz na t� ma�p�, jak wymachuje pochodni� i na�miewa si� z nas! Widz� go ludzie na forum i �o�nierze na murach. To bardzo niedobre dla morale. Chc� jego g�owy. I przynie�cie mi te� jego d�o� razem z pochodni�!</p><p>Skryboniusz pos�a� po �ucznik�w, ale w tej samej chwili rozkaz Pompejusza straci� ca�y sens. Jak miasto d�ugie i szerokie, dachy zaroi�y si� od ludzi. Niekt�rzy machali pochodniami, inni ta�czyli w ich blasku jak w �wi�to. Pompejusz by� rozjuszony.</p><p>��Przekl�ci! Kiedy odbij� Brundyzjum, zostawi� tu tylko zgliszcza! Wszystkich, kt�rzy prze�yj�, m�czyzn, kobiety i dzieci sprzedam w niewol�! � Zacz�� chodzi� tam i z powrotem, spogl�daj�c ku zachodowi, gdzie ponad dachami widnia�y szczyty dw�ch wie�, stoj�cych po obu stronach g��wnej bramy. � Magiuszu, czy brama zosta�a dostatecznie zabarykadowana?</p><p>��Wiesz, imperatorze, �e tak � zapewni� zapytany. � Zwalili�my tam tony gruzu. �aden taran jej nie rozbije. Jedyny spos�b na wdarcie si� do miasta to wspinaczka na mury.</p><p>��Skryboniuszu, czy �ucznicy i procarze utrzymaj� si� na pozycjach?</p><p>��To same stare wygi, imperatorze. Utrzymaj� si�.</p><p>W tej chwili dotar�y do nas pierwsze odg�osy bitwy. Z pocz�tku by�y to tylko krzyki, potem przyt�umione dal� echa uderze� stali o stal i g�uche dudnienie taranu. Forum szybko pustosza�o. Ostatni �o�nierze maszerowali w milczeniu w stron� czekaj�cych okr�t�w. Zrobi�o si� ju� ciemno i tylko z otwartych wr�t �wi�ty� pada�y jasne �aty �wiat�a. Z�apa�em si� w pewnej chwili na my�li, �e chcia�bym zna� j�zyk Messapian. Mia�em wra�enie, �e p�yn�ce od o�tarzy pie�ni stopniowo zmieni�y znaczenie: z przepe�nionych groz� i strachem nabra�y cech dzi�kczynienia. �piew harmonijnie stapia� si� z dalekim bitewnym ha�asem.</p><p>Wreszcie nadszed� sygna� ewakuacji dla orszaku Pompejusza. W jednej chwili wszyscy wok� mnie ruszyli schodami w d�. Oficer nazwany Skryboniuszem wr�czy� Dawusowi pochodni� i nakaza� i�� w tylnej stra�y. Wkr�tce stwierdzi�em, �e zmierzamy do portu inn� drog� ni� ta, kt�r� wcze�niej prowadzi� nas centurion. Ta ulica by�a szersza i wiod�a prawie bezpo�rednio ku bramie portowej. Zastanowi�o mnie, dlaczego nie zosta�a zablokowana; zwr�ci�em na to uwag� Dawusa, ale on tylko powiedzia�, bym poczeka� i zobaczy�. Na pierwszym skrzy�owaniu budowniczy Magiusz zatrzyma� orszak i wraz z kilkoma innymi schwyci� za liny zwisaj�ce z budynk�w po obu stronach. Po chwili zwa�y kamieni i gruzu osun�y si�, przegradzaj�c ulic� za nami pylistym rumowiskiem. Na wy�szych pi�trach dom�w zainstalowano system blok�w linowych po��czony z klapami zasobnik�w wype�nionych odpowiednim materia�em. Ta sama operacja zosta�a powt�rzona na nast�pnym skrzy�owaniu; Magiusz systematycznie blokowa� ulic� po naszym przej�ciu. W innych miejscach sygnalizowa�, by zachowa� ostro�no�� i prowadzi� nas rz�dem tu� pod �cian� budynku. By�y tam wykopane rowy � pu�apki z ostrymi palami. Tylko budowniczy zna� ich rozmieszczenie i bezpieczne przej�cie. W ciemno�ci ziemia, kt�r� pokryto wiklinowe maty, zlewa�a si� z otoczeniem.</p><p>Co jaki� czas dociera�y do nas s�abe, zniekszta�cone echem odg�osy bitwy, krzyki zmieszane z nieustannym, skandowanym �piewem ze �wi�ty�. Migotliwe pochodnie, ciemno�� zau�k�w, sztuczne lawiny, niewidzialne pu�apki pod stopami � wszystko to by�o jak z�y sen. Po g�owie snu�y mi si� widziane tego dnia sceny: �migaj�ce nad g�ow� strza�y na tle b��kitu nieba� zimna, nieruchoma woda w basenie portowym� drgaj�ce cia�o Forteksa na deskach nabrze�a, jego d�onie wci�� �ciskaj�ce nie istniej�ce wios�a i oczy wpatrzone w ��d� Charona, nadp�ywaj�c� po niego z drugiej strony Styksu� By�em jak uwi�ziony w koszmarnym �nie na jawie. Nagle k�tem oka ujrza�em tu� obok u�miechni�t� od ucha do ucha twarz Dawusa. Dla niego by�a to tylko wielka przygoda. �cisn��em go za rami�.</p><p>��Dawusie, kiedy przyb�dziemy pod statek Pompejusza, masz zosta� z ty�u.</p><p>Popatrzy� na mnie, marszcz�c brwi.</p><p>��Dawusie, mam informacje, kt�rych domaga� si� ode mnie tw�j w�dz. Wiesz, o Numeriuszu. Dam mu je jednak tylko wtedy, gdy zgodzi si� zostawi� ciebie na l�dzie.</p><p>��Zostawi� mnie?</p><p>��Pos�uchaj mnie i spr�buj zrozumie�! Ja pojad� z Pompejuszem, ale ty nie. To jedyny spos�b, aby m�j plan si� powi�d�. Zostawimy ci� na nabrze�u. Gdy tylko statek odcumuje, masz zrzuci� ca�� zbroj�. Rozumiesz? Zatrzymaj miecz do obrony, ale rozbierz si� do tuniki i wrzu� do wody ca�� reszt�. Nie mo�esz mie� przy sobie nic, co by mog�o �wiadczy�, �e jeste� �o�nierzem Pompejusza. Miejscowi zabiliby ci�, je�li wcze�niej nie zgin��by� z r�k ludzi Cezara.</p><p>��Mam tu zosta�? � Dawus wci�� nie pojmowa�, co do niego m�wi�.</p><p>��Nie chcesz wr�ci� do Rzymu? Nie chcesz zn�w zobaczy� Diany i ma�ego Aulusa?</p><p>��Jasne, �e chc�.</p><p>��To r�b, co ci m�wi�! Przez jaki� czas w mie�cie b�dzie panowa� chaos. Z ciebie jednak taki kawa� ch�opa, �e nikt nie b�dzie ci� zaczepia� bez powodu. Nie wdawaj si� w �adne b�jki. Staraj si� udawa� tutejszego, w ka�dym razie dop�ty, dop�ki nie b�dziesz m�g� podda� si� �o�nierzom Cezara.</p><p>��Jak to, podda� si�? Przecie� mnie zabij�!</p><p>��Nie zrobi� tego. Cezar robi wszystko, aby zyska� sobie opini� �agodnego. Nic ci si� nie stanie, je�eli rzucisz miecz i nie b�dziesz si� opiera�. ��daj widzenia si� z Metonem gdyby Meto� gdyby� z jakiejkolwiek przyczyny nie m�g� go odnale��, pytaj o trybuna Marka Antoniusza. Powiedz mu, kim jeste�, i pro� o ochron�.</p><p>��A co b�dzie z tob�, te�ciu?</p><p>��Dam sobie rad�.</p><p>��Nic nie rozumiem. Wyl�dujesz z Pompejuszem w Grecji. Jak dostaniesz si� do domu?</p><p>��Niech ci� o to g�owa nie boli.</p><p>��Ale co powiem Dianie i Bethesdzie?</p><p>��Powiesz im, �eby si� nie martwi�y. I �e� je kocham.</p><p>��To nie jest w porz�dku. Powinienem jecha� z tob� i ci� chroni�.</p><p>��Nie! Przecie� o to w�a�nie chodzi, �eby ci� wydosta� spod w�adzy Pompejusza i umo�liwi� powr�t do Rzymu. Nie psuj ca�ej mojej roboty, Dawusie. Zr�b, co ci ka��!</p><p>Nagle od przodu dobieg� nas ogromny ha�as. Z g�ry na ulic� posypa� si� gruz. Przez chwil� s�dzi�em, �e przysypa� samego Pompejusza, ale po chwili w�dz wy�oni� si� z chmury py�u, kaszl�c i kln�c, na czym �wiat stoi. Kto� uruchomi� mechanizm Magiusza, usi�uj�c odci�� nam drog�; us�ysza�em czyje� piskliwe �miechy. �o�nierze natychmiast skoczyli przez barykad�, by schwyta� winnych. Po chwili �miech zamieni� si� w okrzyki przera�enia. Przed oblicze wodza przywleczono czterech winowajc�w: ma�ych ch�opc�w.</p><p>Dla Pompejusza by�a to ostatnia kropla. Podszed� do najstarszego ze schwytanych i uderzy� go na odlew w twarz. Malec, kt�ry bu�czuczno�ci� pokrywa� strach, za�ama� si� w jednej chwili. Krew pociek�a mu z nosa, w oczach b�ysn�a trwoga; rozp�aka� si�, a w �lad za nim zacz�li szlocha� jego koledzy. Pompejusz strzeli� palcami.</p><p>��Ochrona, do mnie! Egzekucja dywersant�w nie jest zadaniem dla �o�nierzy.</p><p>Dawus rzuci� si� naprz�d. Stara�em si� chwyci� go za r�k�, ale wyrwa� mi si� jednym ruchem. Sykn��em za nim, by wraca�, ale on obejrza� si� tylko i wzruszy� ramionami, jakby m�wi�c, �e nie ma wyboru.</p><p>��Zwi�za� im r�ce z ty�u i po�o�y� na kamieniach.</p><p>Dawus trzyma� uniesion� pochodni�, a pozostali ochroniarze podarli na pasy tuniki ch�opc�w, u�ywaj�c ich jako wi�z�w.</p><p>��Zakneblowa� ich � rozkaza� Pompejusz. � Nie chc� s�ucha� ich b�agalnych wrzask�w. A potem uci�� im g�owy.</p><p>P�acz ch�opc�w natychmiast ust�pi� piskom przera�enia. Po chwili i one ucich�y, st�umione przez kneble.</p><p>��U�miercimy ich na miejscu i zostawimy dla przestrogi. Niech ludno�� Brundyzjum przekona si�, ile trzeba zap�aci� za zdrad� Pompejusza Wielkiego! Niech my�l� o tym, oczekuj�c mego powrotu.</p><p>Wszystko sta�o si� tak szybko, �e wydawa�o mi si� nierealne. W sekundy czterej ch�opcy zostali obna�eni do podpasek, zwi�zani i zakneblowani, gotowi na �ci�cie. Tiro trzyma� si� w cieniu, nie podnosz�c oczu. Dawus cofn�� si�, co Pompejusz natychmiast zauwa�y�.</p><p>��Dawusie! Ty zetniesz prowodyra.</p><p>Dawus prze�kn�� g�o�no �lin�. Zerkn�� na mnie, ale szybko odwr�ci� wzrok. Odda� pochodni� �o�nierzowi i wolno wyci�gn�� miecz. Przest�pi� nerwowo z nogi na nog�</p><p>��Wielki, nie!</p><p>Pompejusz odwr�ci� si� b�yskawicznie, by zobaczy�, kto krzykn��.</p><p>��Poszukiwacz! Mog�em si� domy�li�.</p><p>��Wielki, pozw�l ch�opcom odej��.</p><p>��Odej��? O ma�o mnie nie zabili!</p><p>��To by� tylko kawa�. Przecie� to dzieci, nie �o�nierze. W�tpi�, czy w og�le wiedzieli, �e idziesz na czele orszaku.</p><p>��Tym gorzej! Co by o tym pomy�lano w Rzymie? Pompejusz Wielki zabity przypadkowo przez band� smarkaczy dokazuj�c� na ulicach? Musz� odda� g�owy.</p><p>��I co o tym pomy�l� w Rzymie? Ch�opcy, zwyk�e dzieciaki z obci�tymi g�owami, pozostawieni w ulicznym pyle na zgryzot� rodzicom? Gdyby chodzi�o o barbarzy�c�w gdzie� w dziczy, to co innego� ale to jest Italia! Mogliby�my r�wnie dobrze by� w Korfinium� czy w samym Rzymie!</p><p>Pompejusz zagryz� warg� i patrzy� na mnie przez, jak mi si� zdawa�o, niemal wieczno��.</p><p>��Schowajcie miecze � powiedzia� w ko�cu. � Zostawcie ich tak, jak le��, zwi�zanych i zakneblowanych. Niech ludzie zobacz�, �e zostali schwytam, ale ich oszcz�dzi�em. Skoro Cezar mo�e okazywa� �ask�, mog� i ja. Na Hades, opu��my to przekl�te miejsce!</p><p>Dawus a� si� zgarbi� z widocznej ulgi. Pompejusz rzuci� mi jeszcze roze�lone spojrzenie i wyci�gn�� r�ce do swych ochroniarzy, kt�rzy pomogli mu wspi�� si� na barykad�. Dawus zosta� w tyle, by zgodnie z pierwotnym poleceniem i�� w tylnej stra�y. Pom�g� mi pokona� zwa�y gruzu. By�a to ju� ostatnia zaplanowana przez Magiusza przeszkoda dla zdobywc�w. Ruszyli�my szparko w stron� portu. Nikt si� nie odzywa�.</p><empty-line/><p>Gdy tylko min�li�my bram� portow�, jeden z �o�nierzy szybko zebra� pochodnie, podbieg� na nabrze�e i cisn�� je w wod�. Port by� dobrze widoczny dla oblegaj�cych i ciemno�� mia�a r�wnie �ywotne znaczenie dla powodzenia zamys�u Pompejusza jak cisza. Nabrze�e by�o wype�nione karnymi szeregami ludzi czekaj�cych na swoj� kolej okr�towania na wyznaczone statki. Mijali�my ich, zd��aj�c spiesznie na sam koniec. Panuj�c� niesamowit� cisz� nagle przerwa�y okrzyki triumfu, dobiegaj�ce gdzie� z przodu i rozprzestrzeniaj�ce si� szybko na ca�e nabrze�e. Pomy�la�em najpierw, �e przybycie Pompejusza zosta�o spostrze�one i �o�nierze wiwatuj� na jego cze��. Po chwili jednak zorientowa�em si�, �e chodzi o co� innego.</p><p>��Przeszli! Uda�o si� im!</p><p>Pierwszy z transportowc�w, kt�ry wcze�niej odcumowa�, min�� bezpiecznie przerw� w blokadzie i wyp�yn�� na otwarte morze. Wok� s�ycha� by�o skrzypienie takielunku, w ciemno�ci wykwita�y czarniejsze od nocy plamy �agli i kolejne statki odbija�y od nabrze�a. Kiedy znale�li�my si� na jego kra�cu, roztoczy� si� przede mn� widok na wyj�cie z portu. Falochrony Witruwiusza by�y pogr��one w ciemno�ci, ledwo wystaj�c nad wod�. Kapitan, nie widz�c w mroku, �atwo m�g�by na nie wpa�� podczas pr�by wyp�yni�cia przez pozostawione mi�dzy nimi w�skie przej�cie. Jeszcze nigdy nie czu�em si� tak zagubiony jak tu, w tym mrocznym �wiecie rz�dzonym przez podobnych Cezarowi i Pompejuszowi, gdzie ludzie produkuj� lawiny, przesuwaj� g�ry ziemi, buduj� na wodzie i nawet ciemno�ci u�ywaj� jako broni.</p><p>Na kra�cu nabrze�a czeka� okr�t Pompejusza. By� mniejszy i smuklejszy, na pewno szybszy od wielkich statk�w transportowych. Na nasz widok za�oga szybko wy�o�y�a desk� trapow� i Pompejusz skierowa� si� wprost ku niej. Zebra�em ca�� odwag� i przyspieszy�em kroku, by si� z nim zr�wna�.</p><p>��Wielki!</p><p>Zatrzyma� si� raptownie i odwr�ci� w moj� stron�. Bez pochodni trudno by�o odczyta� wyraz jego twarzy. Widzia�em tylko g��bokie cienie tam, gdzie powinny by� jego oczy. W�ska linia ust w k�cikach zwr�cona by�a ku do�owi.</p><p>��Niech�e ci� Hades poch�onie, Poszukiwaczu! Czego zn�w chcesz?</p><p>��Wielki, chodzi o mojego zi�cia. Chc�, aby� zwolni� go ze s�u�by i zostawi� na l�dzie.</p><p>��Dlaczego?</p><p>��To moja cena za to, co mam ci do powiedzenia. Nie tu i nie teraz, powiedzia�e�, ale na twoim statku, kiedy czas pozwoli. Pop�yn� wi�c z tob�, ale Dawus musi tu zosta�.</p><p>Pompejusz milcza�. Chyba wpatrywa� si� we mnie, ale nie widzia�em jego oczu. W ko�cu da� gestem znak reszcie naszego oddzia�ku, by rozpocz�to okr�towanie, po czym odwr�ci� si� do mnie.</p><p>��Poszukiwaczu, dlaczego mam to dziwne uczucie, �e knujesz jaki� podst�p? Chcesz zamieni� si� miejscami z tym twoim przyci�kim na umy�le zi�ciem? Darowa�em �ycie tym ulicznym szczurom, kt�rzy mi si� narazili, ale nie zrobi� tego samego dla ciebie.</p><p>��To nie podst�p, Wielki. Wiem, kto i dlaczego zabi� twojego krewnego.</p><p>��Powiedz mi wi�c od razu.</p><p>Zerkn��em na Dawusa, kt�ry sta� niepewny, podczas gdy inni �adowali si� na okr�t. Tiro te� zwleka�, chc�c si� przekona�, co z tego wyniknie.</p><p>��Nie. Powiem ci, jak ju� odp�yniemy.</p><p>��Jak Dawus znajdzie si� poza mym zasi�giem, chcesz powiedzie�. Nie ufasz mi, Poszukiwaczu?</p><p>��Musimy zaufa� sobie nawzajem, Wielki.</p><p>��Ale� dziwny z ciebie cz�owiek, Poszukiwaczu! � Pompejusz przechyli� g�ow�, nie spuszczaj�c ze mnie wzroku. � O�mielasz si� tak ze mn� rozmawia� No, dobrze. Ruszaj zatem na okr�t. Ty te�, Tironie! Przesta� si� gapi�. A co do ciebie, Dawusie, sko�czy�em z tob�. Wyno� si� i zgi� w Hadesie.</p><p>Dawus spojrza� na mnie. Podszed�em do niego, si�gn��em za tunik� i wcisn��em mu w d�o� m�j ci�ki od srebra mieszek. Dzi�ki szczodro�ci Tirona prawie nic nie wyda�em w podr�y i by�o w nim wi�cej pieni�dzy, ni� b�dzie potrzebowa� na bezpieczne dotarcie do domu. Spojrza� na niego i zmarszczy� brwi.</p><p>��Ale, te�ciu, nie mo�esz mi tego da�! � szepn��. � Sam b�dziesz potrzebowa� pieni�dzy.</p><p>��Bierz to i id�, Dawusie!</p><p>Popatrzy� mi w oczy, potem na mieszek i zn�w na mnie. Jego mocarne ramiona unios�y si� i opad�y, gdy nabra� i wypu�ci� powietrze w g��bokim westchnieniu. Odwr�ci� si� w ko�cu, ale wci�� si� waha�.</p><p>��Ruszaj, zi�ciu.</p><p>Nie obejrzawszy si� wi�cej, poszed� nabrze�em z powrotem w stron� miasta. Tiro ju� zd��y� wej�� na statek. Czeka�em, a� uczyni to Pompejusz, ale on gestem nakaza� mi i�� pierwszemu. Wszed� na pok�ad zaraz za mn�. Marynarze wci�gn�li trap. Rozleg�y si� wydawane przyciszonym g�osem komendy. �agiel za�opota�, a po chwili wype�ni� si� wiatrem i ucich�. Poczu�em, �e ruszamy, a po chwili nabrze�e zacz�o si� powoli oddala�. Patrzy�em na nie w milczeniu i widzia�em sylwetk�, jak si� domy�la�em, Dawusa stoj�cego samotnie na jego kra�cu, obramowan� zarysem bramy portowej. A potem statek zrobi� zwrot i straci�em go z oczu.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 22</p></title><p>I Tiro, i Pompejusz szybko zgin�li mi z oczu na ciemnym, zat�oczonym pok�adzie. Nikt nie zwraca� na mnie najmniejszej uwagi, nie m�wi�c ju� o pytaniu, sk�d si� tam wzi��em. �o�nierzom wydano rozkazy sformowania szyku bojowego, ale odbywa�o si� to w�r�d sporego zamieszania, przekle�stw i przyciszonych okrzyk�w. Pomy�la�em sobie, jak�� by�oby ironi� losu, gdyby po tak starannie przez Pompejusza zaplanowanej i sprawnie przeprowadzonej ewakuacji wszystkim okr�tom uda�o si� bezpiecznie przedrze� na Adriatyk� poza tym jednym, na kt�rym p�yn�� on sam, a to na skutek braku dostatecznego przygotowania morskiego w�r�d jego doborowej stra�y osobistej.</p><p>Zamieszanie by�o jednak tylko chwilowe. Katapulty i balisty zatoczono na stanowiska i zamocowano, a nast�pnie za�adowano pociskami i napi�to za pomoc� du�ych k� z zapadkami. �o�nierze schowali miecze do pochew, wzi�li za to w��cznie i uformowali wzd�u� burt ciasny kordon, chroni�c si� za murem z tarcz. Z ty�u na podwy�szeniach zaj�li stanowiska �ucznicy, pozosta�a cz�� oddzia�u stan�a w gotowo�ci, by ich os�ania� i podawa� strza�y. Znalaz�em dla siebie miejsce na jednym z takich podwy�sze� na �r�dokr�ciu. Dooko�a nas w ciemno�ci majaczy�y czarne sylwety innych okr�t�w. Niekt�re kierowa�y si� ju� ku wyj�ciu, podczas gdy inne czeka�y swojej kolejki. Taka skoordynowana operacja, przy braku sygnalizacji �wietlnej b�d� jakiejkolwiek innej, oznacza�a, �e kapitanowie stosuj� si� do opracowanego wcze�niej precyzyjnego harmonogramu.</p><p>Akustyka w porcie mog�a wprowadza� w b��d. S�ysza�em niewyra�ne okrzyki i dalekie odg�osy star�, ale nie potrafi�em okre�li� jednoznacznie, czy dobiegaj� od strony miasta, czy nios� si� po wodzie od kana�u portowego. Statek za statkiem przep�ywa�y przez przerw� mi�dzy nimi na otwarty akwen. Zdawa�o mi si�, �e widz�, jak ostrzeliwuj� si� wzajemnie z obsad� falochron�w, ale odleg�o�� i ciemno�� nie pozwala�y dopatrzy� si� �adnych szczeg��w. Kiedy jednak nasz okr�t zbli�y� si� do przej�cia, rozpocz�� si� atak z u�yciem ognia greckiego na statek, kt�ry akurat przez nie przep�ywa�. Z obu falochron�w katapulty zacz�y miota� gorej�ce kule, w kt�rych �wietle ujrza�em dziwny widok: ludzie Cezara gor�czkowo rozbierali w�asne umocnienia, rzucaj�c elementy wie� i os�on w wod�. Pociski nie dolatywa�y do celu, ale wpadaj�c do wody, powodowa�y gejzery pary, a od niekt�rych zaj�y si� owe p�ywaj�ce szcz�tki. Chmury dymu i pary stanowi�y niebezpieczne przeszkody dla statku p�yn�cego przed nami, przes�aniaj�c kapitanowi widok. Statek zboczy� z kursu, dodatkowo niesiony nagle zmienionym wiatrem wprost na p�nocny falochron. Tu� za sob� us�ysza�em g�o�ne przekle�stwo i obejrza�em si� przez rami�. Pompejusz sta� zaledwie o par� krok�w, ale zdawa� si� mnie nie dostrzega�; ca�a jego uwaga by�a skupiona na bitwie.</p><p>Statek przed nami jeszcze bardziej zszed� z kursu, pozbawiony teraz zdolno�ci do manewru przez niekorzystny wiatr. P�yn�� prosto na kraniec falochronu, a� wreszcie, przynajmniej z naszej perspektywy, kolizja by�a ju� nie do unikni�cia. Us�ysza�em, jak Pompejusz g�o�no wci�ga powietrze. Zderzenie jednak nie nast�pi�o. Statek prze�lizn�� si� obok zakotwiczonej tratwy i przez chwil� zdawa�o mi si�, �e znalaz� si� bezpiecznie po drugiej stronie. J�k rozczarowania, jaki wyda� z siebie w�dz, u�wiadomi� mi jednak, �e si� myl�. Statek pozosta� w porcie; p�yn�� teraz wzd�u� falochronu, ledwo unikaj�c ocierania si� o tratwy burt�. Wkr�tce jednak znieruchomia�, przyci�ni�ty do nich wiatrem, wystawiony bezsilnie na ostrza� nieprzyjaciela.</p><p>Wiwatuj�cy ludzie Cezara mogli teraz zasypa� go strza�ami i ognistymi pociskami, ale wida� woleli zdoby� go w stanie nienaruszonym. Jak si� wnet przekonali�my, mieli do dyspozycji odpowiednie do tego celu �rodki.</p><p>Do Pompejusza podbieg� znany mi ju� Skryboniusz.</p><p>��Imperatorze, obejrzyj si� do ty�u! Popatrz na miasto!</p><p>Ostatni z transportowc�w postawi� ju� �agiel i odbija� od nabrze�a, co oznacza�o, �e ostatni z os�aniaj�cych odwr�t �o�nierzy znale�li si� bezpiecznie na jego pok�adzie; oznacza�o to, �e miasto jest teraz otwarte dla oblegaj�cych. Mo�na si� by�o spodziewa�, �e dzi�ki barykadom i pu�apkom wci�� b�d� si� oni przedziera� przez miasto, a jednak nabrze�e rozja�ni�o si� wieloma pochodniami. Wojska Cezara nie tylko zd��y�y opanowa� port, ale nawet obsadzano ju� �odzie rybackie, kt�re �mia�o rusza�y w stron� falochronu, z wyra�nym zamiarem zaatakowania unieruchomionego okr�tu.</p><p>Skryboniusz z�apa� Pompejusza za rami�.</p><p>��Imperatorze, mam zawr�ci� i zwi�za� ich walk�? Mo�emy ich odeprze� i zyska� troch� czasu dla tego statku.</p><p>��Nie! Nie mo�emy ryzykowa�, �e sami wpakujemy si� na falochron. Ten statek jest ju� stracony. Nie zdo�amy go uratowa�. Gdybym m�g�, sam bym go podpali�, �eby nie wpad� w r�ce Cezara! P�yn�� prosto do wyj�cia!</p><p>Skryboniusz wycofa� si�, a Pompejusz uderzy� pi�ci� w maszt.</p><p>��Jak on mo�e posuwa� si� tak szybko? Co za pakt Cezar zawar� z bogami? Przecie� to niemo�liwe! Nawet gdyby ci przekl�ci mieszczanie przeprowadzili jego ludzi bezpiecznie wok� ka�dej barykady i ka�dego rowu, jakim cudem a� tylu ich mog�o tak b�yskawicznie znale�� si� w porcie? Jakie szale�stwo ka�e im rzuci� si� za nami w po�cig tymi �upinkami? Sam Cezar musi tam by� i ich pogania�!</p><p>Spojrza�em ku nabrze�u i wyobrazi�em sobie Cezara stoj�cego na jego ko�cu, w tym samym miejscu, gdzie jeszcze przed chwil� sta� Pompejusz. Widzia�em jego czerwon� peleryn� trzepocz�c� na wietrze, czu�em jego wzrok wpatrzony w nasz okr�t, znikaj�cy w chmurach dymu i pary spowijaj�cych kana� portowy. Zamkn��em oczy i modli�em si�, aby Meto sta� tam u jego boku, ca�y i zdrowy, i aby by� tam te� Dawus, nie �a�uj�cy zbyt gorzko, �e mnie pos�ucha�. Wyobrazi�em sobie ich obu, syna i zi�cia, stoj�cych tam razem, i kurczowo trzyma�em si� tego obrazu.</p><p>��Niech ci� Hades poch�onie, Poszukiwaczu!</p><p>Ockn��em si� z zamy�lenia i ze zdziwieniem zobaczy�em utkwione we mnie pal�ce spojrzenie Pompejusza. Jego oczy l�ni�y odbitymi p�omieniami pal�cego si� na wodzie drewna, przedzieraj�cymi si� przez dymn� mg��.</p><p>��Jeste� cz�owiekiem Cezara, co?</p><p>Pokr�ci�em g�ow�, zupe�nie nie rozumiej�c, o co mu chodzi. Twarz Pompejusza wykrzywi�a si� w grymasie.</p><p>��Ten adoptowany niewolnik� tw�j drogi synek Meto� od lat dzieli z nim przytulny namiot. A ty jeste� jednym ze szpieg�w Cezara, zawsze wobec niego lojalnym. Przyznaj si�! Nawet Cezar nie m�g�by tak szybko przerzuci� tylu ludzi przez miasto, gdyby nie pomagaj�cy mu szpiedzy. Od jak dawna by�e� w kontakcie z mieszczanami? Jak dobrze zna�e� te szczury uliczne, kt�re mnie o ma�o nie zabi�y? Czy to ty ich na mnie nas�a�e�? Nic dziwnego, �e b�aga�e� o ich n�dzne �ycie!</p><p>��Wielki, jeste� w b��dzie. To, co mi imputujesz, jest niemo�liwe. Zapytaj Tirona. By� ze mn� przez ca�� drog� od samego Rzymu�</p><p>��Tak, uda�o ci si� przyssa� do niego jak pijawka! Nawet jego wywiod�e� w pole. A Dawus? Musia� by� twoim agentem, szpiegowa� mnie przez ca�y czas! A ja bra�em go za idiot�!</p><p>��To szalone zarzuty, Wielki.</p><p>Gdybym zobaczy� go teraz po raz pierwszy od przybycia do Brundyzjum, w czerwonym blasku ognia w �rodku nocy, nie pozna�bym go. Wydawa� si� op�tany przez co� nieludzkiego, nie wiedzie�, boga czy demona. W�osy zje�y�y mi si� na karku. Przed nami widnia�o jeszcze wi�cej p�omieni i dymu. Z obu stron s�ysza�em okrzyki szydz�cych z nas i przeklinaj�cych ludzi z obsady falochron�w. Rozr�nia�em skrzypienie napinanych katapult i balist. W naszym kierunku zacz�y lecie� ogniste kule, sycz�c jak harpie. Skryboniusz wykrzykiwa� rozkazy: �Katapulty i �ucznicy, odpowiedzie� na ostrza�!� Pompejusz jednak wci�� wpatrywa� si� we mnie, nie zwracaj�c uwagi na rozpoczynaj�ce si� bezpo�rednie starcie.</p><p>��Wielki, ja ci� nie oszuka�em � pospieszy�em z zapewnieniem. � Nie ma tu �adnego spisku. Nie jestem cz�owiekiem Cezara.</p><p>Schwyci� mnie nagle za gard�o. W jego u�cisku poczu�em ze zgroz� ca�� w�ciek�o��, jaka musia�a w nim narasta� dzie� po dniu, odk�d zosta� zmuszony do ucieczki z Rzymu. Pociemnia�o mi w oczach; jego twarz zacz�a si� rozp�ywa� przede mn�. Krzyki i wrzawa bitewna wok� nas zdawa�y si� ledwo wybija� nad oszala�y rytm mojego t�tna.</p><p>Kula ognia wyl�dowa�a tak blisko przy burcie, �e zostali�my solidnie zmoczeni bryzgami wody, w �lad za kt�rymi nad pok�ad nap�yn�a chmura pary. �o�nierze krzykn�li, ich szyk si� na chwil� za�ama�, ale szybko stan�li zn�w w ordynku. U�cisk Pompejusza nie zel�a� ani na moment. Usi�owa�em rozlu�ni� jego zaci�ni�te palce, ale bez rezultatu.</p><p>��Je�eli nie jeste� szpiegiem Cezara, powiedz mi wi�c to, z czym tu przyby�e�. Powiedz mi, kto zamordowa� Numeriusza!</p><p>Przez ca�y czas wiedzia�em, �e to pytanie musi w ko�cu pa��. Obraca�em je w my�lach, zw�aszcza w bezsenne noce, przygotowuj�c si� na t� chwil�. Zacz��em niemal do niej t�skni�. Ci���cy mi sekret przygniata� mnie i pragn��em zrzuci� go z bark�w. Wstyd mia� gorzki smak robaka, chcia�em si� z niego oczy�ci�. Ale w mojej wyobra�ni to wyznanie zawsze jawi�o mi si� spokojne i pe�ne godno�ci, na jakim� prywatnym posiedzeniu rady, gdzie wszyscy w napi�ciu czekaj�, a� je wypowiem � jak Edyp na scenie teatru. Nigdy nie przypuszcza�em, �e odb�dzie si� to w taki spos�b: w ogniu bitwy, w�r�d �mierci i ciemno�ci, oko w oko z Pompejuszem ju� na mnie rozw�cieczonym i gotowym mnie zabi�. S�owa ledwo przecisn�y mi si� przez mia�d�on� jego chwytem krta�.</p><p>��Ja� go� zabi�em.</p><p>To, co nast�pi�o, by�o odwrotno�ci� tego, czego oczekiwa�em. Pompejusz raptownie mnie pu�ci� i cofn�� si� o krok.</p><p>��Dlaczego tak m�wisz, Poszukiwaczu? Dlaczego k�amiesz? Wiesz, kto go zabi�, czy nie?</p><p>��Ja go zabi�em � powt�rzy�em szeptem.</p><p>Prze�kn��em �lin� i potar�em obola�� szyj�. Jakie to �mieszne, pomy�la�em, szuka� ulgi dla cia�a, kt�rego przysz�o�� liczy zaledwie par� chwil? Wchodz�c na pok�ad okr�tu Pompejusza, wiedzia�em, �e na nim umr�, chocia� nie spodziewa�em si�, �e nast�pi to tak rych�o. Od wyjazdu z Rzymu zdawa�em sobie spraw� z tego, �e ju� nigdy tam nie wr�c�. Mia�em tylko nadziej�, �e jako� uda mi si� wymieni� Dawusa na siebie i dzi�ki temu zyska� na swojej �mierci co� jeszcze poza po�o�eniem kresu w�asnej ha�bie.</p><p>Skryboniusz przebieg� przez ca�� d�ugo�� pok�adu, wymachuj�c nad g�ow� mieczem i krzycz�c: �Prawoburtowe katapulty, strzela� bez komendy! Wszyscy �ucznicy, strzela� na prawo!� Przep�ywali�my niebezpiecznie blisko po�udniowego falochronu; tak blisko, �e wystrzeliwane przez �o�nierzy Cezara ognie greckie przelatywa�y z sykiem nad naszymi g�owami, ci�gn�c za sob� ogony dymu i iskier.</p><p>��Dlaczego? � Sza� Pompejusza ust�pi� zdumieniu. � Je�eli to zrobi�e�, dlaczego si� przyznajesz?</p><p>W pasmach dymu, snuj�cych si� wok� nas, ujrza�em wytrzeszczone oczy Numeriusza i jego opuchni�t�, martw� twarz. Ponad bitewnym zgie�kiem us�ysza�em dr��cy g�os jego matki i szloch Emilii, p�acz�cej nad jego dzieckiem, kt�re nigdy nie mia�o ujrze� �wiata.</p><p>��Aby si� pozby� �alu, winy i wstydu � odrzek�em.</p><p>Pompejusz pokr�ci� sceptycznie g�ow�, jak gdyby m�wi�c, �e owszem, co� s�ysza� o podobnych uczuciach, ale nigdy si� z nimi nie zetkn��.</p><p>��Ale dlaczego mia�by� go zabija�?</p><p>Drugie nie wypowiedziane pytanie zawis�o w powietrzu mi�dzy nami: przeoczy� co� oczywistego czy wyszed� na g�upca?</p><p>��Numeriusz przyszed� do mojego domu, aby mnie szanta�owa�.</p><p>��To niemo�liwe! On by� m�j, pracowa� tylko dla mnie!</p><p>��Tw�j krewniak pracowa� wy��cznie dla siebie. By� intrygantem i szanta�yst�. Wszed� w posiadanie dokumentu� dowodu istnienia spisku przeciwko Cezarowi, paktu podpisanego przez konspirator�w. Na czele widnia� podpis mojego syna, a dokument by� spisany jego r�k� i stylem.</p><p>��Twojego syna? Faworyta Cezara?</p><p>��Kiedy i dlaczego Meto obr�ci� si� przeciw niemu, nie mam poj�cia. Numeriusz powiedzia� mi, �e ma gdzie� ukryte jeszcze inne obci��aj�ce go dowody. Za��da� pieni�dzy, o wiele wi�cej, ni� by�em w stanie mu da�. Oznajmi�, �e wyje�d�a z Rzymu i je�li nie zap�ac� od razu, wy�le te dokumenty Cezarowi. On zna pismo Metona r�wnie dobrze jak ja! By�by to koniec. Mia�em zaledwie chwil� na podj�cie decyzji.</p><p>Pompejusz �ci�gn�� usta.</p><p>��Ta garota na jego szyi�</p><p>��Pami�tka z wcze�niejszego dochodzenia. Numeriusz czeka� w ogrodzie, a ja poszed�em do gabinetu po pieni�dze. Wr�ci�em jednak z garot�. Sta� pod pos�giem Minerwy odwr�cony do mnie plecami, gapi�c si� w niebo i beztrosko pogwizduj�c. Taka arogancja! By� m�ody, silny. Nie wiedzia�em, czy dam mu rad�, ale okaza�o si� to nie takie trudne, jak s�dzi�em.</p><p>Kolejna kula ognia przemkn�a nad nami tak nisko, �e a� si� skuli�em. W jej krwawym blasku ujrza�em na twarzy Pompejusza rosn�cy gniew.</p><p>��Co si� sta�o z dokumentem, kt�ry ci pokaza�?</p><p>��Zabra�em go do gabinetu i spali�em. To wtedy Dawus wszed� do ogrodu i znalaz� trupa.</p><p>��A wi�c Dawus od pocz�tku wiedzia� o wszystkim?</p><p>��Nie! Nie powiedzia�em mu ani s�owa o morderstwie i o szanta�u. Nikt o tym nie wie, nawet moja �ona i c�rka Musia�em ich chroni�. Gdyby wiedzieli, a ty zacz��by� podejrzewa� Ale nie to by�o prawdziwym powodem. Naprawd� milcza�em ze wstydu i poczucia winy.</p><p>Zatoczy�em wi�c oto pe�ny kr�g. Jak mog�em oczekiwa� zrozumienia od cz�owieka pokroju Pompejusza? Wyr�n�� setki i tysi�ce ludzi w bitwie to rzecz chwalebna i mi�a bogom. Zabi� pojedynczego cz�owieka jest morderstwem, przest�pstwem wobec niebios. Zabija�em ju� wcze�niej, ale tylko w rozpaczliwej obronie, kiedy nie mia�em �adnego wyboru poza prostym �on albo ja�. Nigdy od ty�u, nigdy z zimn� krwi�. Kiedy zabi�em Numeriusza, umar�o jednocze�nie co� we mnie samym. Nieraz w duchu uwa�a�em si� za lepszego od innych. Ludzie w rodzaju Cycerona, Pompejusza czy Cezara wy�mialiby mnie za to, ale ja zawsze czerpa�em dum� i pociech� ze �wiadomo�ci, �e inni mog� by� bogatsi, pot�niejsi czy lepiej urodzeni, ja mimo to jestem lepszy. Gordianus wyzwala niewolnik�w i usynawia ich. Gordianus jest wolny od chciwo�ci i prymitywnych ��dz, kt�re pchaj� �szacownych� Rzymian do s�d�w, gdzie rzucaj� si� sobie do garde� jak dzikie bestie. Gordianus nie oszukuje, nie kradnie i rzadko k�amie, odr�nia z�o od dobra dzi�ki jakiemu� wewn�trznemu, nieomylnemu zmys�owi moralno�ci, a przy tym nie pot�pia tych, kt�rzy borykaj� si� z wieloma odcieniami szaro�ci w�asnych sumie�. Gordianus nigdy, przenigdy by nikogo nie zamordowa�. Jak sam Pompejusz powiedzia�, zabijanie �nie jest w jego stylu�.</p><p>A przecie� Gordianus w�a�nie to uczyni�: udusi� cz�owieka we w�asnym ogrodzie. Tym aktem pozbawi�em si� tego, co wyr�nia�o mnie spo�r�d innych ludzi. Utraci�em �ask� bog�w; poczu�em to w tym samym momencie, w kt�rym Numeriusz Pompejusz pad� bez �ycia u mych st�p. S�o�ce schowa�o si� za chmury, �wiat sta� si� bardziej zimny i mroczny. �w moment nieuchronnie prowadzi� do chwili obecnej. By�em gotowy na wszystko, co mo�e nast�pi�. Odda�em si� w r�ce Parek.</p><p>Dawus by� uratowany. Widzia�em Metona w dobrym zdrowiu. Bethesda, Diana, Eko i ich dzieci s� bezpieczne, w ka�dym razie na ile to mo�liwe na tym pokr�conym �wiecie. Je�li prawd� by�o, �e Numeriusz posiada� inne kompromituj�ce Metona dokumenty, mog�em tylko �a�owa�, �e nie uda�o mi si� ich odnale�� i zniszczy�.</p><p>W wyobra�ni opr�cz sceny mojego wyznania widywa�em tak�e jej nast�pstwa.</p><p>Wyobra�a�em sobie, jak Pompejusz wzywa swoich siepaczy, aby mnie u�miercili gdzie� z dala od niego. Nigdy jednak nie przypuszcza�em, �e mo�e skoczy� na mnie jak drapie�ne zwierz� z rozcapierzonymi jak pazury d�o�mi celuj�cymi w moj� twarz. Zd��y�em zakry� oczy; schwyci� mnie za w�osy i uderzy� moj� g�ow� o maszt. W uszach mi dzwoni�o, w ustach czu�em krew. Cisn�� mnie na pok�ad, wrzeszcz�c co� niewyra�nie i kopi�c mnie, gdzie popadnie.</p><p>Pozbiera�em si� jako� i stan��em na nogach. Pobieg�em przed siebie na o�lep, wpadaj�c na zwoje lin, zderzaj�c si� z zimn� stal� zbroi, tn�c sk�r� na policzkach o groty strza� i w��czni. W k��bach dymu i rozbryzgach morskiej wody ludzie patrzyli na mnie jak na upiora. Przera�a� ich jednak nie m�j widok, ale goni�cego mnie szale�ca. Ka�dy cz�owiek na tym okr�cie balansowa� na ostrzu miecza dzier�onego przez Marsa, zawieszony mi�dzy �yciem i �mierci�, jednak zadr�eli dopiero wtedy, gdy ujrzeli swego wodza op�tanego nieludzkim, szale�czym gniewem.</p><p>Ogie� grecki przelecia� tu� nad okr�tem, naznaczaj�c p�omieniem g�rn� kraw�d� �agla. �o�nierze wpadli w panik�. Skryboniusz dar� si� na nich, rozkazuj�c, by odci�li p��tno. Kilku ludzi zacz�o si� wspina� po maszcie z no�ami w z�bach. Czyje� r�ce schwyci�y mnie za ramiona. Szarpn��em si�, przera�ony, ale by� to tylko Tiro.</p><p>��Gordianusie, co� ty zrobi�? Co mu powiedzia�e�?</p><p>W �wietle nieustannie nadlatuj�cych ognistych pocisk�w zobaczy�em Pompejusza zaledwie o kilka krok�w od siebie. Wyraz jego twarzy zamieni� krew w moich �y�ach w wod�. Za sekund� znajdzie si� do�� blisko, bym ujrza� swe odbicie w jego oczach szale�ca; wiedzia�em, �e zobacz� w nich trupa.</p><p>Wyrwa�em si� Tironowi i pu�ci�em biegiem naprz�d. Musia�y mi chyba wyrosn�� skrzyd�a, jak bowiem inaczej wyt�umaczy� to, �e przeskoczy�em nad g�owami ludzi stoj�cych w zwartym szyku bojowym wzd�u� burty? Przez mgnienie oka by�em pewien, �e nie dam rady i zaraz nadziej� si� na ich stercz�ce w g�r� w��cznie. Grot jednej z nich istotnie przebi� mi sk�r� na goleni i dotkn�� ko�ci. Krzykn��em z b�lu i w sekund� p�niej wpad�em g�ow� naprz�d do wody tak zimnej, �e serce mi chyba stan�o, a krzyk zamarz� na wargach.</p><p>Zosta�em wci�gni�ty przez silny pr�d g��boko pod powierzchni�. To ju� koniec, pomy�la�em. To Neptun, a nie Mars, we�mie moje �ycie. Moja zbrodnia zostanie zmyta wod�, nie ogniem.</p><p>Zimno by�o dojmuj�ce. Ciemno�� nieprzebita. Pr�d ciska� mn� tam i z powrotem, obraca� jak w zabawie, jak gdyby chcia� mi udowodni� moj� bezsilno��. Straci�em wszelkie poczucie kierunku. Nagle zdumia�o mnie, �e widz� przed sob� jaskrawo migocz�ce plamy, niczym ��te p�omienie. Czy�bym zosta� wci�gni�ty a� na samo dno, tam gdzie rozwiera si� szczelina wiod�ca do Hadesu? Wydawa�o mi si� to niemo�liwe, zmys�y bowiem m�wi�y mi, �e unosz� si� ku g�rze, a nie opadam w d�. Lodowata woda nios�a mnie wci�� bli�ej ku p�omieniom, a� wreszcie poczu�em na twarzy �ar p�on�cego drewna. Neptun ju� ze mn� sko�czy� i wypchn�� mnie na powierzchni�. Wynurzy�em si� w pal�c�, pozbawion� powietrza pr�ni� ognia. �ci�ni�te p�uca rozpaczliwie domaga�y si� wdechu, ale wci�gn�y tylko �ar. Nie tylko woda, ale i ogie� mia� wi�c oczy�ci� mnie ze zbrodni.</p></section></section><section><title><p>CZʌ� 3</p></title><section><subtitle>DIONIZOS</subtitle></section><section><title><p>Rozdzia� 23</p></title><p>Dawus siedzia� przy �o�u zgarbiony, z brod� wspart� na d�oniach i wpatrywa� si� we mnie w milczeniu. Zastanawia�em si�, jakie te� g��bokie my�li kr��� mu po g�owie.</p><p>��M�w � odezwa�em si�.</p><p>To pojedyncze s�owo kosztowa�o mnie wiele. W gardle zdawa�y si� p�ka� b�ble wrz�cego o�owiu. Czu�em nieodpart� ch�� odkaszlni�cia, lecz walczy�em z ni� ze wszystkich si�, wiedzia�em bowiem, �e przyniesie to jeszcze wi�kszy, nie do opisania b�l. Zamiast tego prze�kn��em wi�c �lin�, co by�o tortur�, ale dawa�o si� wytrzyma�.</p><p>Dawus zmarszczy� czo�o i przekrzywi� g�ow�.</p><p>��My�la�em tylko, te�ciu, �e o wiele lepiej wygl�da�e� z brwiami.</p><p>Podczas nie ko�cz�cych si� godzin dryfowania na skraju przytomno�ci spostrzeg�em wisz�ce na jednej ze �cian ma�e zwierciad�o z polerowanego srebra, jedyn� ozdob� pokoju, w kt�rym le�a�em. Nie poprosi�em jednak Dawusa, by mi je poda�; by� mo�e s�usznie. Zamkn��em oczy i zdryfowa�em w nico��.</p><empty-line/><p>Kiedy si� ockn��em, Dawus wci�� tkwi� na tym samym miejscu. Wci�gn��em nosem powietrze. Moje zatoki musz� by� wys�ane j�trz�cymi si� p�cherzami, pomy�la�em. By�o to jednak mniej bolesne ni� oddychanie przez usta.</p><p>��Jak d�ugo� � zacz��em i urwa�em. Dawus poderwa� g�ow�, patrz�c na mnie wyczekuj�co. -�odk�d zasn��em? � wymusi�em na sobie doko�czenie pytania.</p><p>M�wienie sprawia�o mi b�l, od kt�rego oczy zasz�y mi �zami, mniejszy jednak ni� przedtem.</p><p>���wczoraj � dotar�y do mnie jego s�owa. � Obudzi�e� si� na kr�tko i powiedzia�e� �m�w�. To twoje pierwsze s�owo, odk�d ci� wyci�gn�li z wody.</p><p>��Kiedy to by�o?</p><p>��Jeden� dwa� trzy dni temu. � Dawus musia� to sobie liczy� na palcach.</p><p>Trzy dni up�yn�y, a ja nie pami�ta�em niczego, nawet sn�w. Niczego! Tylko�</p><p>Niezmierzona, czarna i zimna g��bia. P�omienie. Dym. P�ywaj�ca deska. Kule ognia nad g�ow�. Od�r spalonych w�os�w i sk�ry. Krzyk ludzi. Nag�y wstrz�s. Ostre kamienie pod wod�. I bezruch, do po�owy w wodzie, od po�owy na brzegu. Niebo r�wnie czarne i zimne, ale nakrapiane gwiazdami, coraz ja�niejsze za ka�dym razem, kiedy na chwil� si� budzi�em z niespokojnej drzemki: stalowoszare, niebieskie, r�owe. G�osy, czyje� r�ce wyci�gaj�ce mnie z wody. �Na nic�, kto� powiedzia�. �Po co si� m�czy�? To nikt z naszych�. �Ale ten du�y go zna. Du�y ma srebro w mieszku�.</p><p>Owini�ty w p��tno. Z�o�ony na wozie. Obok � inne cia�a. �ywe czy martwe? Dawus pochyla si� nade mn�, zmieniony nie do poznania. Nigdy przedtem nie widzia�em go p�acz�cego. Droga bez ko�ca, wstrz�sy, uderzenia, a w ko�cu spoczynek na niewyobra�alnie mi�kkim ��ku, w ch�odnym, ciemnym i cichym pokoju. G�os kobiety: �Je�li czego� jeszcze potrzebujesz�� I g�os Dawusa: �Zjad�bym co��. Ja te� czu�em g��d, ale by�em za s�aby, by m�wi�, a kiedy przyniesiono jedzenie, zapach przypalonego mi�sa przyprawi� mnie o md�o�ci.</p><p>Co jeszcze pami�tam? Twarz Pompejusza, wykrzywiona nienawi�ci�. Tiro zaniepokojony i niepewny. Usi�owa�em wypchn�� te obrazy ze �wiadomo�ci i zast�pi� je innymi twarzami� Bethesdy� Diany�</p><p>��Meto! � powiedzia�em.</p><p>��Nie, to ja, te�ciu. � Dawus nie zrozumia�, o co mi chodzi, u�miechn�� si� i pochyli� nade mn�.</p><p>Pokr�ci�em g�ow�.</p><p>��Ale gdzie�?</p><p>��Ach! � Teraz zrozumia�. � Meto jest z Cezarem. Wracaj� do Rzymu.</p><p>��Kiedy?</p><p>��Wyruszyli w dzie� po ucieczce Pompejusza. Cezar wyg�osi� mow� na forum, podzi�kowa� obywatelom za pomoc, zostawi� sw�j garnizon i pomaszerowa� na p�noc, na Via Appia. Meto jest z nim. By�o to trzy dni temu.</p><p>��Widzia�e� si� z Metonem?</p><p>��O, tak! Mam ci opowiedzie�? Dasz rad� s�ucha�?</p><p>Skin��em g�ow�.</p><p>��A wi�c tak� Kiedy ci� zostawi�em w porcie, do�� szybko znalaz�em Metona. Nic trudnego, by� przecie� z Cezarem. Trudno nie zauwa�y� tej jego czerwonej peleryny! Natkn��em si� na nich w drodze na forum. Wraca�em t� sam� drog�, kt�r� szli�my z Pompejuszem do portu. Ochrona Cezara by�aby mnie zabi�a, ale zrobi�em, jak mi radzi�e�, i rzuci�em miecz na ziemi�. Meto si� ucieszy� na m�j widok. Powiedzia�em mu, co zrobi�e�, �e odp�yn��e� z Pompejuszem. Cezarowi spieszno by�o do portu. Pokaza�em im, jak omin�� pu�apki, i dotarli�my na nabrze�e w chwili, gdy ostatni �o�nierze Pompejusza od niego odbijali. Z samego ko�ca wypatrzy�em i rozpozna�em okr�t Pompejusza, kt�ry w�a�nie wyp�ywa� przez przej�cie. Pokaza�em go Metonowi, a ten z kolei Cezarowi. Patrzyli�my, jak si� przebija. Przez chwil� wygl�da�o na to, �e Pompejusz znalaz� si� w powa�nych opa�ach, dryfuj�c na po�udniowy falochron. Odm�wi�em za ciebie modlitw� do Neptuna. Ma�o co by�o wida� z powodu dymu i ciemno�ci, ale przysi�g�bym, �e widz�, jak kto� wyskakuje do wody. Meto nic nie zauwa�y�, nikt inny te�. M�wili mi, �e mi si� przywidzia�o, �e nikt nie m�g�by dostrzec czego� takiego w tych warunkach i z tak daleka. Ja jednak by�em pewien. Chcesz troch� wody?</p><p>Kiwn��em g�ow�.</p><p>Dawus przyni�s� dzbanek i nala� mi do glinianego kubka. Wzi��em go od niego i podnios�em do ust. R�ce mia�em pokaleczone i poparzone, ale sprawne. Prze�ykanie te� nie okaza�o si� tak bolesne, jak si� obawia�em. Poczu�em, jak burczy mi w brzuchu.</p><p>��Jestem g�odny.</p><p>��Ka�� kucharzowi zrobi� ci co� �atwego do po�ykania. � Dawus skin�� g�ow�. � Mo�e kleik na zimno? Karmi� tu wcale nie�le. No, za takie pieni�dze, jakie od nas zdzieraj�, tak by� powinno. Ludzie m�wi�, �e to najlepszy zajazd w Brundyzjum. Na m�j gust za du�o stosuj� owoc�w morza.</p><p>Nakaza�em mu gestem, by wr�ci� do swojej opowie�ci.</p><p>��Na czym to sko�czy�em? Ach, tak� Okr�t Pompejusza. Wyp�yn�� w ko�cu, ale ledwo mu si� to uda�o. Trzeba by�o widzie� wtedy Cezara! My�la� ju�, �e wpadnie mu w r�ce sam Pompejusz. Wpatrywa� si� w ten okr�t jak kot w ptaka. Jednak nic z tego nie wysz�o; okr�t wy�lizn�� si� z portu lekko jak bobek z koziego ty�ka. Inne te�, tylko dwa wpad�y na falochron i zosta�y. Cezar wys�a� ludzi na �odziach rybackich, �eby je zdobyli i wzi�li za�ogi do niewoli. Ale� to by�a noc! Jedna zwariowana pl�tanina, a Meto zawsze w samym �rodku akcji. � Dawus zmarszczy� brwi. � Nie bardzo si� zdenerwowa�, kiedy si� dowiedzia�, �e odp�yn��e� z Pompejuszem. Mia� t� swoj� min� wiesz, tak�, �e nie wiadomo zupe�nie, o czym my�li� w ka�dym razie ja nie wiem� i powiedzia�, �e mo�e tak w�a�nie b�dzie najlepiej. Zapyta� mnie, czy zamierzam wraca� z nim do Rzymu, bo je�li tak, to mam trzyma� j�zyk za z�bami. Na razie nie chcia�, aby Cezar czy Marek Antoniusz si� dowiedzieli o twoim odp�yni�ciu. Pewnie my�la�, �e postawi�oby go to w z�ym �wietle. Wiesz, skoro ojciec trzyma z wrogiem� Pokaza�em mu pieni�dze od ciebie i powiedzia�em, �e dam sobie rad� bez jego pomocy. My�l�, �e ch�tnie si� mnie pozby�. Nast�pnego dnia, po przemowie na forum, Cezara ju� nie by�o. I bardzo dobrze. I tak chcia�em zosta� tu jeszcze par� dni.</p><p>��Dlaczego? � Wypi�em nast�pny �yk wody.</p><p>��Bo by�em pewien, �e widzia�em kogo� skacz�cego do wody z okr�tu Pompejusza� albo wypchni�tego.</p><p>��I pomy�la�e�, �e to mog�em by� ja. Dlaczego?</p><p>��Mia�em po prostu przeczucie. Nie umiem tego wyt�umaczy�. Wiedzia�em, �e co� jest nie w porz�dku. To, jak mi da�e� te pieni�dze, jak do mnie m�wi�e�� jak gdyby� nie spodziewa� si� ju� nigdy wr�ci� do domu. Musia�em si� upewni�. Po po�udniu tego dnia, kiedy Cezar i Meto odjechali, postanowi�em obej�� ca�y port, zaczynaj�c od po�udniowego falochronu, jako �e okr�t Pompejusza przep�yn�� najbli�ej niego. Dow�dca garnizonu rozstawi� tam ludzi, by szukali cia� wyrzucanych na brzeg i pilnowali, by nikt nie obrabowa� zw�ok. Wi�kszo�� znalezionych by�a martwa. Niekt�rzy zgin�li od strza�, inni byli okropnie spaleni. Prawd� m�wi�c� nie spodziewa�em si� ujrze� ciebie �ywego. Kiedy ujrza�em twoj� twarz, a ty otworzy�e� oczy� � G�os mu nagle ochryp�.</p><p>Skin��em g�ow�.</p><p>��A wi�c Meto nic nie wie?</p><p>��Nie. My�li, �e jeste� z Pompejuszem. To dopiero b�dzie niespodzianka, kiedy wr�cimy do Rzymu i on ci� zobaczy! Mo�e do tego czasu brwi ci odrosn��</p><empty-line/><p>Zimny kleik przyniesiony z kuchni rzeczywi�cie podzia�a� troch� koj�co na m�j prze�yk. Stwierdzi�em, �e jestem w�ciekle g�odny, ale Dawus bacznie pilnowa�, abym nie zjad� za du�o w zbyt kr�tkim czasie. Po jakim� czasie zebra�em si� na odwag� i poprosi�em go o podanie lusterka. Okaza�o si�, �e bynajmniej nie jestem tak strasznie okaleczony, jak si� obawia�em. Owszem, brwi znikn�y i efekt nie dodawa� mi urody, ale przynajmniej nie dozna�em powa�niejszych oparze� twarzy. Wch�on��em do p�uc sporo morskiej wody, dymu i �aru, cia�o mia�em pokryte skaleczeniami, oparzeniami, p�cherzami i siniakami (zw�aszcza na szyi po stalowym chwycie Pompejusza), a na �ydce mia�em paskudn�, ropiej�c� ran� zadan� przez grot w��czni, o kt�ry zawadzi�em, wyskakuj�c przez burt�. Kiedy Dawus mnie odnalaz�, trawi�a mnie gor�czka i majaki, ale gdy wreszcie ust�pi�a, zacz��em szybko wraca� do siebie.</p><p>Niekt�rzy na moim miejscu mogliby sobie wyobra�a�, �e zostali ocaleni dzi�ki interwencji bog�w, maj�cych dla nich specjalne zadania do wype�nienia. Ja jednak widzia�em siebie jako p�otk� zbyt ma��, by zatrzyma�a j� sie� Neptuna, albo przemoczon� ga��zk� rzucon� w palenisko Hadesu, kt�ra zadymi�a i zasycza�a, ale ogie� jej nie strawi�.</p><empty-line/><p>Spieszno mi by�o do Rzymu, a jeszcze spieszniej, by zn�w zobaczy� si� z Metonem. W obozie Cezara nie mog�em z nim otwarcie rozmawia�, a mia�em mu wiele do powiedzenia i wiele chcia�em si� od niego dowiedzie�.</p><p>Zrezygnowali�my ze skr�tu Tirona przez grzbiet Apenin�w i ruszyli�my na p�noc go�ci�cem Via Appia �ladami Cezara. Posuwa� si� on w tempie wr�cz nieprawdopodobnym, zw�aszcza jak na tak liczn� armi�. Ja r�wnie� stara�em si� szybko jecha�, ale wkr�tce sobie uzmys�owi�em, �e nie mog� dotrzyma� mu kroku, a c� dopiero m�wi� o dogonieniu go. Pogodzi�em si� z tym, �e spotkam Metona dopiero w Rzymie. W ka�dym mijanym miasteczku, do kt�rego przybywali�my w kilka dni po pobycie Cezara, nikt nie m�wi� o niczym innym. Wsz�dzie, gdzie si� pojawi�, w�dz by� witany dzi�kczynnymi ho�dami; miejscowi notable ochoczo przysi�gali mu lojalno��. Je�li ktokolwiek wola�by widzie� triumf Pompejusza, nikomu si� z tym nie zdradza�.</p><p>Pogoda by�a przyjemna. W Beneventum dopad� mnie nawr�t gor�czki i stracili�my ca�y dzie�, ale na og� utrzymywali�my niez�e tempo.</p><p>Dotarli�my do Rzymu przez bram� Kape�sk� o zachodzie s�o�ca w nony, pi�tego dnia kwietnia.</p><p>Diana rozp�aka�a si� na widok Dawusa. Bethesda rozp�aka�a si� na m�j widok. Za to Mopsus i Androkles �miali si� za wszystkich domownik�w.</p><p>Dowiedzia�em si�, �e Meto wpad� w odwiedziny tylko raz, na drugi dzie� po powrocie do miasta. Powiedzia�, �e Dawus jest w drodze do domu, ale ja odp�yn��em z Pompejuszem do Dyrrachium. Moje pojawienie si� by�o wi�c zupe�nie nieoczekiwane� nawet dla mnie� ale tym wi�ksz� z niego czerpali�my rado��. W domu brakowa�o tylko jednej osoby, ale nikt za ni� nie t�skni�, poza mo�e obu urwisami. Meto rozkaza� gladiatorowi Cykatriksowi, pozostawionemu przez Pompejusza jako ochroniarz i stra�nik, wynosi� si� i nigdy nie wraca�. Butny niegdy� niewolnik, kt�rego pan musia� uchodzi� za morze przed cz�owiekiem panuj�cym teraz w Rzymie, pos�ucha� potulnie zadowolony, �e zachowa� g�ow�. Znikn�� bez �ladu i nikt nie wiedzia�, gdzie si� podziewa.</p><p>Tego wieczoru przyszed� do nas Eko wraz z ca�� rodzin�. Po kolacji, kt�ra up�yn�a w atmosferze radosnego podniecenia, obydwaj zaszyli�my si� w moim gabinecie i do p�na w noc gwarzyli�my nad pucharami rozcie�czonego wina. Ba�em si�, �e zacznie mnie wypytywa�, jak uda�o mi si� wynegocjowa� zwolnienie Dawusa, a potem samemu wymkn�� si� Pompejuszowi, ale Eko, podobnie jak reszta rodziny, przyj�� po prostu, �e uciek�em si� do jakiego� niewinnego podst�pu. Uzna�em, �e na razie powinienem zatrzyma� w tajemnicy i okoliczno�ci �mierci Numeriusza, i knowania Metona.</p><p>Eko zapozna� mnie z najnowszymi plotkami z Forum. Wiadomo�� o ucieczce Pompejusza dotar�a do miasta tu� przed przybyciem Cezara i wywo�a�a fal� zar�wno strachu, jak i rado�ci. Cezar zwo�a� posiedzenie senatu, czy raczej jego resztek, na kalendy kwietniowe. Kr��y�o wiele spekulacji na temat ��da�, jakie zamierza wysun��, i reakcji na nie, ale dla wszystkich by�o jasne, �e w Rzymie nie pozosta� ani jeden senator, kt�ry m�g�by i chcia� mu si� przeciwstawi�.</p><p>Uporczywie twierdzono, �e Cezar poka�e si� na Forum i przem�wi do og�u obywateli, ale jak dot�d do tego nie dosz�o. By� mo�e zwyci�ski w�dz obawia� si� wrogiego przyj�cia, a nawet zamieszek.</p><p>Kiedy Cezar w�ama� si� do �wi�tego skarbca w �wi�tyni Saturna, kt�ry stanowi� rezerw� republiki na wypadek wojny, rozleg�y si� szmery niezadowolenia. Olbrzymie sumy w z�otych i srebrnych sztabach tam zdeponowane mia�y zosta� wykorzystane wy��cznie w takiej sytuacji i pozostawa�y nietkni�te od niepami�tnych czas�w. Uciekaj�cy z Pompejuszem konsulowie zastanawiali si�, czy nie otworzy� skarbca, ale i oni zdecydowali zostawi� skarb w spokoju. Cezar za� przyw�aszczy� go sobie jak zwyk�y z�odziej, t�umacz�c: ��wi�ty skarb zosta� zgromadzony przez naszych przodk�w do u�ycia na wypadek ataku Gal�w. Podbiwszy Gali�, osobi�cie wyeliminowa�em wszelkie takie zagro�enie, teraz wi�c zabieram z�oto�.</p><p>Trybun Metellus usi�owa� zapobiec nielegalnemu otwarciu skarbca i w�asn� piersi� zastawi� zapiecz�towane drzwi. Cezar rzek� mu: �Je�li mnie do tego zmusisz, Metellusie, ka�� ci� zabi�. Wierz mi, �e wypowiadanie takiej gro�by sprawia mi wi�cej b�lu ni� jej wykonanie�. Na takie dictum trybun si� wycofa�.</p><p>Cezar ukrad� �wi�ty skarb i grozi� �mierci� urz�dnikowi wykonuj�cemu swe obowi�zki. Mimo nieustannych zapewnie� o ch�ci negocjacji z Pompejuszem i przywr�cenia konstytucji, jasno da� w ten spos�b do zrozumienia, �e jest got�w z�ama� ka�de ograniczaj�ce go prawo i u�mierci� ka�dego sprzeciwiaj�cego mu si� cz�owieka.</p><p>A Cycero? Po drodze do Rzymu Cezar odwiedzi� go w jego willi w Formiach, prosz�c o powr�t do miasta i wzi�cie udzia�u w pracy senatu. Cycero delikatnie odm�wi� i ostentacyjnie wyruszy� do swego rodzinnego Arpinum, by tam z op�nieniem �wi�towa� dzie� togi swego syna. Cezar na razie tolerowa� t� deklarowan� neutralno��. Czy Pompejusz wyka�e r�wne zrozumienie, kiedy zjawi si� zn�w w Italii z ogniem i mieczem? Biedny Cycero� z�apany w pu�apk� jak zaj�c Ezopa, miotaj�cy si� mi�dzy lwem a lisem.</p><p>��Co s�ycha� u twojego brata? � spyta�em Ekona. � Zdaje si�, �e odwiedzi� was po przybyciu z Cezarem do miasta?</p><p>��Tak, i to by� jedyny raz, kiedy mogli�my si� z nim zobaczy�. Jest pewnie zbyt zaj�ty, by si� wyrwa� spod boku swego wodza. Je�li plotki nie k�ami�, lada dzie� wyrusz� znowu w pole. Cezar zostawi Antoniuszowi dow�dztwo w Italii, a sam pospieszy do Hiszpanii, zmierzy� si� z tamtejszymi legionami Pompejusza.</p><p>��Musz� si� widzie� z Metonem, zanim odjedzie � powiedzia�em.</p><p>��Jasne, tato. Sztab Cezara jest zakwaterowany w Regii, bo jako <emphasis>pontifex maximus </emphasis>ma on prawo tam rezydowa�. Przejdziemy si� tam obaj jutro. Chc� tam by�, �eby zobaczy� min� Metona. B�dzie r�wnie zaskoczony twoim przybyciem jak my wszyscy!</p><p>��Nie, synu. Chc� si� z nim spotka� sam, w miejscu, gdzie b�dziemy mogli poufnie porozmawia�. � Zastanawia�em si� nad tym przez chwil�, a� znalaz�em rozwi�zanie. � Po�l� mu dzisiaj wiadomo�� i poprosz� o spotkanie nazajutrz.</p><p>��Oczywi�cie. � Eko si�gn�� po tabliczk� woskow� i rylec. � Podyktuj mi, napisz� za ciebie.</p><p>��Dzi�ki, ale sam to zrobi�.</p><p>Eko popatrzy� na mnie ze zdziwieniem, wr�czy� mi jednak przybory do pisania. Usiad�em przy stoliku i napisa�em:</p><empty-line/><p><emphasis>Do Gordianusa Metona od jego ojca.</emphasis></p><p><emphasis>Ukochany synu! Jestem z powrotem w Rzymie i mam si� dobrze. Nie w�tpi�, �e ciekawi� ci� moje peregrynacje, jak i ja jestem ciekaw Twoich. Spotkajmy si� jutro w po�udnie w �Tawernie rozpusty�.</emphasis></p><empty-line/><p>Zamkn��em drewniane wieczko tabliczki, przewi�za�em tasiemk� i zapiecz�towa�em j� woskiem, po czym odda�em Ekonowi.</p><p>��Dopilnujesz, aby kt�ry� z niewolnik�w mu to dor�czy�? Jestem zbyt zm�czony, by utrzyma� oczy otwarte cho�by jeszcze chwil�.</p><p>��Naturalnie, tato.</p><p>Eko spojrza� na woskow� piecz�� i zmarszczy� brwi, ale ani s�owem tego nie skomentowa�.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 24</p></title><p>Po jaskrawym s�o�cu na zewn�trz panuj�cy w tawernie mrok by� niemal nieprzenikniony. Ta nienaturalna ciemno��, podkre�lona jeszcze nielicznymi punktami upiornego �wiat�a oliwnych lamp, przepe�ni�a mnie nieokre�lonym niepokojem, kt�ry szybko narasta� a� do progu paniki. O ma�o nie uciek�em z powrotem na ulic�, ale nagle zrozumia�em, z czym mi si� to kojarzy: z zimn�, nieprzejrzyst� wod� pod p�on�cymi na powierzchni drewnianymi szcz�tkami machin bojowych w porcie w Brundyzjum. Odetchn��em g��boko, z wysi�kiem odwzajemni�em przymilny u�miech w�a�ciciela lokalu i przeszed�em przez sal�, obijaj�c si� kolanami o twarde �awki. Tawerna by�a prawie pusta i tylko paru bywalc�w garbi�o si� nad kubkami pitego w samotno�ci wina. Odszuka�em �aw� wbudowan� we wn�k� w rogu tylnej �ciany. Tam w�a�nie siedzia�em podczas mojej ostatniej wizyty w tym przybytku, kiedy spotka�em si� z Tironem. By�o to te� pono� ulubione miejsce Numeriusza Pompejusza, gdzie zwyk� negocjowa� swoje podejrzane transakcje. Jak powiedzia� Tiro, �nazywa� je swoim k�tem�. Czy teraz w mrocznym wn�trzu tawerny czai si� lemur Numeriusza? Wtedy poczu�em uk�ucie niepokoju na my�l, �e zajmuj� jego miejsce. Teraz nie czu�em nic. Zda�em sobie nagle spraw�, �e ju� nie widuj� w snach jego twarzy, prawie wcale te� o nim nie my�l� od chwili, kiedy wyzna�em sw� zbrodni� Pompejuszowi i wyskoczy�em z jego okr�tu, spodziewaj�c si� �mierci. Wraz z zamordowaniem Numeriusza umar�y moje pretensje do moralnej wy�szo�ci. W Brundyzjum za� umar�o moje poczucie winy. Nie by�em dumny ze swego czynu, ale te� nie kwestionowa�em go. By�em odarty z samouwielbienia, lecz ju� nie wyrzuca�em sobie niczego. By�em jak cz�owiek bez bog�w, ju� niepewny, co czuj�, co my�l�, w co wierz�, ani te� gdzie jest moje miejsce na �wiecie.</p><p>Publiczny zegar s�oneczny nieopodal wej�cia do tawerny wskazywa�, �e przyszed�em nieco za wcze�nie. Meto za� zjawi� si� z punktualno�ci� wyrobion� przez lata s�u�by wojskowej w samo po�udnie. Jego m�odsze oczy szybciej przyzwyczai�y si� do panuj�cego w lokalu mroku; rozgl�da� si� tylko przez chwil�, zanim mnie namierzy� i ruszy� przez sal� spr�ystym, zdecydowanym krokiem, ani razu nie uderzaj�c si� o meble. Trudno mi by�o odczyta� wyraz jego twarzy, ale w jego zachowaniu by�o co� dziwnego. Zanim zd��yli�my zamieni� cho�by s�owo, pojawi� si� gospodarz. Zam�wi�em po kubku jego �najlepszego�. Meto zaprotestowa�, �e nie pija o tak wczesnej porze, wi�c zawo�a�em jeszcze o wod�.</p><p>��To ci zaczyna wpada� w zwyczaj, tato � Meto si� u�miechn��. � Pojawiasz si� tam, gdzie jeste� najmniej oczekiwany. Ostatnie wie�ci, jakie mia�em o tobie, m�wi�y, �e�</p><p>���e p�yn� do Dyrrachium z samym Pompejuszem. Dawus mi m�wi�, �e niezbyt ci� to zmartwi�o.</p><p>��Nie nazwa�bym tego uczciw� zamian�, tato. Ty za Dawusa? Nie bardzo rozumia�em, o co ci chodzi. Pompejusz straci� krewnego i zmusi� ci� do szukania zab�jcy, Dawusa za� zabra� jako zak�adnika? � Meto pokr�ci� z niesmakiem g�ow�. � Strasznie ma�ostkowe jak na kogo�, kto nazwa� si� Wielkim. Musia� postrada� zmys�y.</p><p>��To bardziej skomplikowana sprawa, ni� ci si� wydaje, synu. Czy Dawus nie powiedzia� ci, kim by� zamordowany?</p><p>��Nie.</p><p>��To by� m�ody cz�owiek imieniem Numeriusz Pompejusz. � Nawet w tym md�ym �wietle zauwa�y�em, �e twarz Metona zmarszczy�a si� w napi�ciu. � Czy to ci co� m�wi?</p><p>��By� mo�e.</p><p>Karczmarz przyni�s� nam dwa kubki i dzbanek wody.</p><p>��Metonie, w przeddzie� ucieczki Pompejusza z Rzymu Numeriusz przyszed� do mojego domu. Pokaza� mi dokument, rodzaj paktu, spisany twoj� r�k�� rozpozna�em nawet tw�j styl� i podpisany przez ciebie i kilku innych. Musisz wiedzie�, o jakim dokumencie m�wi�.</p><p>Meto przesun�� palcem po kraw�dzi kubka.</p><p>��Numeriusz mia� ten dokument? � spyta�.</p><p>��Tak.</p><p>��I co si� z nim sta�o?</p><p>��Spali�em go.</p><p>��Jak to mo�liwe?</p><p>��Zabra�em mu go. On mnie pr�bowa� szanta�owa�, Metonie. Zagrozi�, �e ode�le ten pergamin Cezarowi, aby ciebie skompromitowa� i ujawni� twoj� rol� w spisku na jego �ycie.</p><p>Meto odwr�ci� twarz w taki spos�b, �e cie� spowi� jego oczy, ale wci�� widzia�em prost� lini� zaci�ni�tych warg i blizn� spod Pistorii.</p><p>��I zosta� zamordowany? � spyta�.</p><p>��Nie wyszed� �ywy z mojego domu.</p><p>��Ty?</p><p>��Zrobi�em to dla ciebie, Metonie.</p><p>Osun�� si� na �awie, nagle zgarbiony, jakby si�y go opu�ci�y. Podni�s� kubek i wychyli� go jednym haustem. Pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Tato, nigdy nie my�la�em, �e�</p><p>��Numeriusz m�wi� mi, �e ma inne dokumenty, r�wnie obci��aj�ce � przerwa�em mu. � I te� pisane przez ciebie. Czy to mog�a by� prawda? Istniej� takie dokumenty?</p><p>��Tato�</p><p>��Odpowiedz mi.</p><p>��Tak.</p><p>��Metonie, Metonie! Jak, na Hades, mog�e� by� taki nieostro�ny! Dlaczego pozwoli�e�, aby takie rzeczy wpad�y w �apy takiego typa? Numeriusz powiedzia� mi, �e gdzie� je ukry�. Szuka�em ich, chcia�em je zniszczy�, ale nigdy ich nie odnalaz�em. � Westchn��em ci�ko. � Co z tym spiskiem? Czy innych oblecia� tch�rz? Wiem, �e nie ciebie. To do ciebie niepodobne. Czy zatem niemo�liwe by�o wykonanie waszych zamiar�w? Nadal to planujecie? A mo�e si� wam odwidzia�o?</p><p>Nie odpowiedzia�.</p><p>��Dlaczego obr�ci�e� si� przeciwko niemu po tylu latach, Metonie? Czy w ko�cu ujrza�e� go takim, jakim jest naprawd�? Ludzie jak Cezar i Pompejusz nie s� herosami, synu. To potwory. Swoj� chciwo�� i ambicj� nazywaj� honorem, i dla ich zaspokojenia zdolni s� roznie�� w py� ca�y �wiat. Ale kim ja jestem, by ich s�dzi�? Ka�dy cz�owiek robi, co musi, �eby chroni� swoj� cz�stk� �wiata. Jaka jest r�nica mi�dzy mordowaniem ca�ych wsi czy armii a zabiciem jednego cz�owieka? Motywy Cezara i moje r�ni� si� tylko skal�. Konsekwencje i cierpienie w obu wypadkach dotykaj� niewinnych.</p><p>��Tato�</p><p>��Mo�e sta�e� si� mu zbyt bliski? Intymno�� �atwo si� przeradza w gorycz. Ludzie m�wi�, �e ty i on� Czy Cezar ci� w jaki� spos�b zniewa�y�? Czy rozd�wi�k mi�dzy wami� to k��tnia kochank�w?</p><p>��Tato, to nie jest tak, jak my�lisz�</p><p>��Wi�c powiedz mi, jak jest.</p><p>��Nie mog� ci tego wyt�umaczy�. � Pokr�ci� powoli g�ow�.</p><p>��Niewa�ne. Wa�ne jest tylko to: dop�ki Cezar �yje, a te dokumenty gdzie� s� ukryte, jeste� w �miertelnym niebezpiecze�stwie. Gdyby kto� je odkry� i doni�s� Cezarowi�</p><p>��Tato, co zasz�o na okr�cie Pompejusza w porcie?</p><p>��By�o tak, jak Dawus ci opowiedzia�. Zaj��em jego miejsce, zapewniaj�c Pompejusza, �e wiem, kto zabi� Numeriusza. Kiedy okr�t zbli�a� si� do przej�cia mi�dzy waszymi p�ywaj�cymi groblami, on za��da�, bym natychmiast mu to wyjawi�. No, to wyjawi�em. Powiedzia�em mu o wszystkim. Wpad� w sza� jak dzikie zwierz�. Wsiada�em na jego okr�t, nie spodziewaj�c si�, �e opuszcz� go �ywy, Metonie. Skoczy�em jednak za burt� i jakim� cudem prze�y�em, a nast�pnego dnia Dawus mnie znalaz� na brzegu.</p><p>��Dzi�ki za to bogom! � wykrzykn��, po czym wzi�� g��boki oddech. � Powiedzia�e� wi�c Pompejuszowi wszystko? O spisku na �ycie Cezara?</p><p>��Tak.</p><p>��I o mojej w nim roli?</p><p>��Tak.</p><p>��Uwierzy� ci?</p><p>��Z pocz�tku nie. Ale w ko�cu uwierzy�.</p><p>Zapad�o d�ugie milczenie�</p><p>��Musisz mi wierzy�, tato, �e nigdy nie chcia�em, aby� zosta� w to wszystko wmieszany.</p><p>Odwr�ci� si� przodem do mnie. �wiat�o lampy pad�o na jego oczy. Ich wyraz by� tak nieszcz�liwy, �e odruchowo wyci�gn��em r�k� i po�o�y�em na jego d�oni. Przez chwil� pozwoli� na ten dotyk, po czym raptownie wsta�.</p><p>��Musz� i��, tato</p><p>��Teraz? Ale, Metonie�</p><p>Patrzy� na mnie b�yszcz�cymi oczyma.</p><p>��Tato, cokolwiek si� wydarzy, nie wstyd� si� za mnie. Wybacz mi.</p><p>��Meto nie!</p><p>Odwr�ci� si� i ruszy� do wyj�cia, obijaj�c si� �lepo o sto�y i �awki. Po chwili znikn�� mi z oczu. Czego ja si� spodziewa�em po tym spotkaniu? Na pewno wi�cej, ni� otrzyma�em. Meto nic mi nie powiedzia�. Oczywi�cie chcia� mnie chroni�, jak ja chroni�em jego. Pozostawi� mnie z tymi samymi pytaniami bez odpowiedzi i snutymi �lepo domys�ami, kt�re wirowa�y mi w g�owie od miesi�cy. Nie tkn��em dot�d swojego wina; si�gn��em po kubek i zacz��em powoli pi�, zapatrzony w mroczne k�ty tawerny. Panuj�ca tu ciemno��, kt�ra z pocz�tku tak mnie denerwowa�a, teraz sta�a si� mi�ym schronieniem.</p><p>Gospodarz wyr�s� przy moim stoliku, unosz�c mi przed oczy dzbanek.</p><p>��Jeszcze wina?</p><p>��Dlaczego nie?</p><p>Siedzia�em, pi�em i rozmy�la�em. Co si� stanie z Metonem? Co z Cezarem? Z Pompejuszem, Cyceronem, Tironem? A Mecja i Emilia? Wino rozp�ywa�o si� w moim ciele powoln�, ciep�� fal�. W pewnej chwili z�apa�em si� na tym, �e gapi� si� na jak�� niewyra�n� sylwetk� po drugiej stronie sali przekonany, �e to lemur Numeriusza. Wra�enie by�o tak silne, �e niemal widzia�em jego martwe oczy wlepione wprost we mnie.</p><p>Nie czu�em jednak strachu; pomy�la�em nawet, jak by by�o dobrze, gdybym m�g� do niego pomacha� i zaprosi� na wino, je�li lemury pij�. O co bym go zapyta�? No, to chyba jasne� Gdyby �y�, czy o�eni�by si� z Emili�, mimo �e Pompejusz planowa� dla niego ma��e�stwo z kim� innym? Czy te� wzgardzi�by ni�, skazuj�c swe nie narodzone dziecko na �mier� r�wnie nieuchronnie, jak spowodowa�a to jego w�asna �mier�? No i oczywi�cie spyta�bym, gdzie, na Hades, schowa� te przekl�te dokumenty. Gdzie? Mo�e w�a�nie w Hadesie! Za�mia�em si� na t� my�l, cho� �miech by� bardziej podobny do czkawki. Nie jad�em dzisiaj �niadania i tak jak Meto nie przywyk�em do picia o tej porze dnia. Dzi�ki winu jednak moje my�li b��dzi�y swobodniej, cho� bez celu. Dzi�ki Dionizosowi, pomy�la�em, kt�ry rozlu�nia l�d�wie, wyzwala umys�y i j�zyki. W dniu jego �wi�ta, w liberalia, nawet niewolnicy mog� m�wi� swobodnie, �wi�ta moc wina bowiem jest ponad wszelkie ziemskie okowy. Przez nie Dionizos o�wieca ludzkie umys�y tak, jak nie potrafi tego �aden inny b�g, nawet Minerwa.</p><p>I sta�o si� tak, �e w�a�nie tam, w �Tawernie rozpusty�, Dionizos zes�a� mi m�dro��. Jak bowiem inaczej wyt�umaczy� �a�cuch my�li, kt�ry doprowadzi� mnie do tego, czego szuka�em? Przypomnia�em sobie ni st�d, ni zow�d co�, co Tiro powiedzia� o Numeriuszu. Tu, w�a�nie w tym miejscu, kt�re teraz zajmowa�em, Numeriusz chwali� mu si� zdobyciem pewnych dokument�w� dowod�w na istnienie spisku przeciwko Cezarowi. Czyste niebezpiecze�stwo ich posiadania i lukratywne mo�liwo�ci szanta�u wprawi�y go w eufori�.</p><p>Powiedzia� Tironowi: �Siedz� na czym� wprost niewiarygodnym�.</p><p>Gdzie s� te dokumenty?</p><p>Mecja przeszuka�a ich dom rodzinny. Ja przeszuka�em jego sekretne gniazdko mi�o�ci. Numeriusz musia� wi�c mie� jak�� inn� skrytk� na dokumenty.</p><p>�Siedz� na czym� wprost niewiarygodnym�. Numeriusz by� pijany, kiedy wyg�asza� t� przechwa�k� przy Tironie. By� mo�e trzeba by� r�wnie pijanym, �eby zrozumie� to dos�ownie.</p><p>Przesun��em palcami po �awie. Siedzisko by�o wytarte do g�adko�ci od wieloletniego u�ytkowania, a deski po��czone ze sob� jak monolit. Pochyli�em si� do przodu i postuka�em k�ykciami w jedn� z podp�r. Odg�os by� g�uchy, jakby deska by�a pusta w �rodku. Zgi��em si� jeszcze bardziej i po omacku zbada�em jej p�ask� powierzchni�. Drewno nie by�o tam tak wyg�adzone; trafia�em na drobne drzazgi i zag��bienia od kopni��, ale nie znajdowa�em lu�nej deszczu�ki czy czego� w tym rodzaju. Tylko w jednym miejscu podpora by�a p�kni�ta i mia�a dziur� po gwo�dziu.</p><p>��Hej, ty! Chyba mi nie rzygasz na pod�og�, co? � Czujny gospodarz, zaalarmowany moj� postaw�, wyr�s� przy mnie jak spod ziemi. � Na bog�w, cz�owiecze, jak potrzebujesz wiadra, to powiedz!</p><p>Nie zwracaj�c na niego uwagi, nacisn��em na desk� w okolicy p�kni�cia, ale nic to nie da�o. Wetkn��em wi�c palec w dziurk� i poci�gn��em. Tym razem powiod�o si�: od�upana szczapa uchyli�a si� na tyle, bym m�g� wsun�� w powsta�� szczelin� najpierw palec wskazuj�cy, a potem i �rodkowy. By�a ma�a i w�ska, ale opuszkami palc�w wyczu�em, �e co� jest w ni� wetkni�te. �cisn��em �w przedmiot i poci�gn��em, ale za szybko i wy�lizn�� mi si� z niewygodnego chwytu. Spr�bowa�em jeszcze raz, post�kuj�c z napi�cia, co jeszcze bardziej zaniepokoi�o w�a�ciciela tawerny. Wolniutko i ostro�nie wyci�gn��em ciasno zwini�t� rolk� pergaminu o grubo�ci ma�ego palca.</p><p>Wyprostowa�em si� i g�o�no wci�gn��em powietrze, chowaj�c znalezisko w zaci�ni�tej pi�ci. Gospodarz sta� nade mn� wsparty pod boki, mierz�c mnie wzrokiem z jawn� dezaprobat�.</p><p>��My�l�, �e powiniene� ju� sobie p�j�� � wycedzi� przez z�by.</p><p>��Tak � zgodzi�em si� potulnie. � Na mnie ju� rzeczywi�cie pora.</p><p>Pragn��em natychmiast i�� do Metona. Regia by�a niedaleko, raptem po drugiej stronie Forum, naprzeciwko domu westalek. Mimo zamroczenia winem stwierdzi�em jednak, �e szale�stwem by�oby wnosi� obci��aj�ce materia�y do domu Cezara. Musia�em wpierw zniszczy� te dokumenty, ale przedtem chcia�em rzuci� na nie okiem. Jedynym za� miejscem, gdzie m�g�bym to zrobi� bezpiecznie, by� m�j w�asny dom. Zanurzy�em si� wi�c w labirynt w�skich uliczek na ty�ach Forum, dotar�em do Pochylni i pocz�apa�em pod g�r�, wyobra�aj�c sobie, �e w ka�dej chwili mog� mnie zatrzyma� szpiedzy Cezara.</p><p>Drzwi otworzy� mi Dawus. Kaza�em mu je zaryglowa� i pospieszy�em do gabinetu. Rozwin��em skrawki pergaminu i przebieg�em po nich wzrokiem, chc�c si� upewni�, czy rzeczywi�cie s� tak jednoznacznie niebezpieczne, jak twierdzi� Numeriusz. Nie myli� si�. S�dz�c po datach, spisek przeciw Cezarowi zawi�za� si� jeszcze przed przekroczeniem Rubikonu. Jeden z arkuszy stanowi� co� w rodzaju manifestu i wylicza�, z jakich powod�w nale�y go u�mierci�. W�r�d nich najwa�niejsza by�a absolutna konieczno�� zapobie�enia wojnie domowej, kt�ra mog�a si� zako�czy� jedynie unicestwieniem republiki. Ludzie wymienieni w tych dokumentach byli tymi samymi oficerami sztabowymi, kt�rzy podpisali pakt pokazany mi przez Numeriusza i spalony przeze mnie po jego �mierci.</p><p>U�o�y�em dokumenty w palenisku i podpali�em je. Wstrzymuj�c oddech, patrzy�em, jak skr�caj� si� w ogniu, czerniej� i zamieniaj� w popi�. Strach, kt�ry �ciska� mnie za gard�o nieprzerwanie od chwili, kiedy zjawi� si� u mnie Numeriusz, opu�ci� mnie w tym samym miejscu, w kt�rym ow�adn�� mn�.</p><p>Teraz musia�em zobaczy� si� z Metonem. Zawo�a�em Dawusa i razem zeszli�my na Forum. Pod Regi� zastali�my kolejk� obywateli oczekuj�cych na pos�uchanie u Cezara, si�gaj�c� niemal samego Kapitelu. Rozpozna�em w�r�d nich senator�w, bankier�w i zagranicznych dyplomat�w. Niekt�rzy os�aniali si� przed s�o�cem szerokimi kapeluszami, nad innymi niewolnicy trzymali parasole. Przed s�o�cem czy przed bogami? � zada�em sobie pytanie. Niepotrzebnie, doda�em. Bogowie wstydziliby si� patrze� na tych ludzi, kt�rych mo�na tylko nazwa� petentami czekaj�cymi na audiencj� u kr�la.</p><p>Omin��em wszystkich, kieruj�c si� prosto do wej�cia. Powiedzia�em wartownikowi, �e jestem ojcem Gordianusa Metona i chc� si� widzie� z synem.</p><p>��Nie ma go. Wyszed� w jakiej� sprawie tu� przed po�udniem.</p><p>��Wiem, w�a�nie na spotkanie ze mn�. Musz� zn�w z nim porozmawia�.</p><p>��Kiedy on jeszcze nie wr�ci�.</p><p>��Nie? A nie wiesz, gdzie mo�e by�?</p><p>��Powinien by� tutaj, ale go nie ma. Wiem, bo w�a�nie przed chwil� imperator o niego pyta�.</p><p>��Aha. Mo�esz mu przekaza� ode mnie wiadomo��, kiedy wr�ci?</p><p>��Oczywi�cie.</p><p>��Powiedz mu, �e musz� si� z nim pilnie widzie�. Niech przyjdzie jak najszybciej. B�d� czeka� na niego w domu.</p><empty-line/><p>Tego dnia Meto nie przyszed�, nie przys�a� te� �adnej wiadomo�ci. Nast�pnego ranka zn�w wybra�em si� do Regii. Na posterunku sta� ten sam wartownik, spyta�em go wi�c o syna.</p><p>��Nie ma go tutaj � odpowiedzia�, patrz�c przed siebie z kamienn� twarz�.</p><p>��A gdzie jest?</p><p>��Nie mog� powiedzie�.</p><p>��Przekaza�e� mu wczoraj moj� wiadomo��?</p><p>Wartownik zawaha� si� i dopiero po chwili rzek� znowu, �e nie mo�e powiedzie�.</p><p>��Jak to nie mo�esz?</p><p>��W og�le nie powinienem z tob� rozmawia�. Id� lepiej do domu.</p><p>Zimny ci�ar leg� mi na sercu. Co� musia�o si� sta�.</p><p>��Chc� odnale�� syna � powt�rzy�em. � Je�li b�dzie trzeba, stan� w tej kolejce i poczekam na widzenie z Cezarem.</p><p>��Nie radz�. I tak ci� nie przyjmie.</p><p>��Dlaczego?</p><p>�o�nierz w ko�cu spojrza� mi w oczy.</p><p>��Id� do domu, zarygluj drzwi i z nikim nie rozmawiaj. Jak imperator b�dzie chcia� ci� widzie�, sam po ciebie po�le. Mam nadziej� dla twojego dobra� �e tego nie zrobi.</p><p>��Co chcesz przez to powiedzie�?</p><p>Wartownik milcza� i zn�w przybra� poz� pos�gu, zapatrzony gdzie� w dal. Zni�y�em g�os do szeptu i spyta�em:</p><p>��Znasz mojego syna?</p><p>��My�la�em, �e znam.</p><p>��Co si� z nim sta�o? Powiedz mi, prosz�!</p><p>Widzia�em, jak drga mu zaciskana szcz�ka.</p><p>��Znikn�� � wykrztusi� w ko�cu.</p><p>��Znikn��? Gdzie?</p><p>Spojrza� na mnie niemal ze wsp�czuciem.</p><p>��M�wi si�, �e uciek� do Massilii, by przy��czy� si� do Lucjusza Domicjusza. Nie wiedzia�e�?</p><p>Spu�ci�em oczy. Czu�em, jak pal� mnie policzki.</p><p>��Meto zdrajc�� Kto by pomy�la�?</p><p>W g�osie �o�nierza nie by�o z�o�ci. On naprawd� mi wsp�czu�.</p><p>Zrobi�em, jak mi radzi�. Powlok�em si� do domu, zabarykadowa�em drzwi, zamkn��em si� w gabinecie i z nikim nie rozmawia�em. Czy ucieczka Metona by�a wynikiem d�ugich rozwa�a�, czy aktem rozpaczy niedosz�ego skrytob�jcy, obawiaj�cego si� zdemaskowania? Gdybym znalaz� skrytk� Numeriusza zaledwie chwil� wcze�niej, kiedy Meto by� jeszcze ze mn�, czy mimo to uciek�by do Massilii? Rozgrzeba�em machinalnie popi� w palenisku, rozmy�laj�c nad kolejnym �artem, jaki sobie moim kosztem urz�dzili bogowie.</p></section><section><title><p>Rozdzia� 25</p></title><p>Kilka dni p�niej Cezar opu�ci� Rzym, zmierzaj�c do Hiszpanii. Jego trasa wiod�a wzd�u� �r�dziemnomorskiego wybrze�a Galii, obok miasta-pa�stwa Massilia, bronionego teraz przez Domicjusza z jego sze�cioma milionami sesterc�w i namiastk� armii.</p><p>Ahenobarbus straci� Korfinium bez walki; czy w Massilii p�jdzie mu lepiej? Je�li Cezar j� zdob�dzie, czy i tym razem go oszcz�dzi? Jak post�pi z Massylczykami? A jak z dezerterem, kt�ry knu� jego zamordowanie? By ratowa� Metona, dokona�em ohydnego czynu. Teraz sam si� b�dzie musia� ratowa�. Czu�em si� jak aktor, kt�ry opuszcza scen� przed fina�em, nie maj�c ju� �adnych kwestii do wypowiedzenia, podczas gdy akcja sztuki toczy si� dalej. Czy tak si� czuj� lemury, obserwuj�c �wiat �yj�cych? Mia�em wra�enie, �e bogowie dworuj� sobie ze mnie, Parki porzuci�y m�j los, a popl�tana ni� mojego �ywota wypru�a si� z ich tkaniny i zwisa bezw�adnie w pr�ni. Nie�miertelni jednak jeszcze ze mn� nie sko�czyli.</p><empty-line/><p>Kt�rego� ranka w po�owie kwietnia do mych drzwi zastuka� nieznajomy. Powiedzia� Dawusowi, �e ma na sprzeda� oliw�. Kiedy m�j zi�� wyja�ni� mu, �e pani domu nie ma (Bethesda akurat wysz�a z Dian� na targ rybny), go�� zapyta�, czy nie m�g�by zostawi� jej pr�bki. Wr�czy� Dawusowi ma�y, okr�g�y gliniany s�oik z cenn� zawarto�ci� i odszed�. Incydent wydawa� si� najzupe�niej niewinny, ale poniewa� przykaza�em zi�ciowi meldowa� mi o wszystkich bez wyj�tku przybyszach, pos�usznie zjawi� si� z t� nowin� w ogrodzie, gdzie siedzia�em nachmurzony pod pos�giem Minerwy.</p><p>��Co tam masz? � spyta�em.</p><p>��Oliw�. Przynajmniej tak powiedzia� ten cz�owiek.</p><p>��Jaki cz�owiek?</p><p>Dawus opowiedzia� o wizycie handlarza. Wzi��em do r�ki s�oik i badawczo go obejrza�em. W�ski dzi�bek na g�rze by� zakryty kawa�kiem tkaniny, zamocowanym sznurkiem i zalanym woskiem. Naczynie niczym szczeg�lnym si� nie wyr�nia�o, tylko u podstawy mia�o wyryte dwa s�owa: po jednej stronie <emphasis>OLIYUM, </emphasis>po drugiej <emphasis>MASSILIA.</emphasis></p><p>��Oliwa z Massilii � mrukn��em. � Dobry produkt. Ale c� za ciekawy zbieg okoliczno�ci! A mo�e� Dawusie, przynie� mi pusty s�oik!</p><p>Zanim wr�ci�, skruszy�em woskow� piecz�� i odwi�za�em sznurek. P�atek tkaniny nie kry� �adnych tajemnic: ot, kawa�ek bia�ego lnianego p��tna. Wyj��em z dzi�bka korek, kt�ry te� niczym nie zwr�ci� mojej uwagi. Na wszelki wypadek go jednak rozci��em; okaza� si� zwyczajnym, pe�nym korkiem. Kiedy Dawus poda� mi s�oik, powoli przela�em do niego zawarto��, przygl�daj�c si� po�yskliwemu strumykowi.</p><p>��My�lisz, �e mo�e by� zatruta? � spyta� Dawus.</p><p>Dotkn��em oliwy palcem i pow�cha�em.</p><p>��Leje si�, wygl�da i pachnie jak zwyk�a oliwa � odrzek�em.</p><p>Kiedy s�oik by� ju� pusty, ustawi�em go tak, by s�o�ce o�wietli�o jego wn�trze, i zajrza�em przez dzi�bek. Zobaczy�em jednak tylko b�yszcz�ce olei�cie �cianki. Potrz�sn��em s�oikiem, odwracaj�c otworem na d�. Nic z niego nie wypad�o poza jeszcze kilkoma kroplami oliwy.</p><p>��Mo�e to dziwne, a mo�e nie � powiedzia�em. � W ko�cu dlaczego jaki� kupiec nie mia�by zaprezentowa� nam pr�bki swego towaru? Zdarza�y si� ju� dziwniejsze rzeczy.</p><p>��Co z ni� zrobimy, te�ciu? � Dawus podni�s� do g�ry s�oik z oliw�.</p><p>��Z�o�ymy w ofierze Minerwie.</p><p>By�o to logiczne rozwi�zanie. Je�eli to by�a tylko oliwa, to niew�tpliwie najlepszej jako�ci i nadawa�a si� na ofiar� dla bogini. Je�eli za� by�o tak, jak si� Dawus obawia�, trucizna nie zrobi krzywdy pos�gowi z br�zu. Wzi��em s�oik z jego r�k i postawi�em na cokole u st�p Minerwy.</p><p>��Przyjmij t� ofiar� i ze�lij nam m�dro�� � szepn��em.</p><p>To nie mog�o zaszkodzi�.</p><p>Oryginalny s�oik postawi�em na kamiennej p�ycie obok mojego krzes�a. Usiad�em i zamkn��em oczy, pozwalaj�c ciep�ym promieniom kwietniowego s�o�ca rozgrza� m� twarz. Moje my�li zacz�y si� z wolna rozp�ywa�, a� zapad�em w drzemk�.</p><p>Nagle usiad�em wyprostowany i zupe�nie obudzony. Wsta�em i przeszed�em do gabinetu, gdzie w�r�d ksi�g odszuka�em pami�tniki dyktatora Sulli. Cierpliwie brn��em przez opisy skandali politycznych, rzezi, �upienia miast, wizyt u wyroczni, ho�d�w dla ulubionych aktor�w i seksualnych wyczyn�w autora, a� w ko�cu trafi�em na ust�p, kt�rego szuka�em:</p><empty-line/><p>Dow�dca wojskowy i przyw�dca polityczny cz�sto musz� si� ucieka� do wysy�ania tajnych wiadomo�ci. Przypisuj� sobie zas�ug� wynalezienia kilku sprytnych metod w tej materii.</p><p>Kiedy�, gdy musia�em przekaza� tajne rozkazy sprzymierze�cowi, wzi��em �wi�ski p�cherz, nadmucha�em go sztywno i pozwoli�em w takim kszta�cie wyschn��. Nast�pnie napisa�em, co by�o trzeba, atramentem enkaustycznym. Kiedy zasech�, wypu�ci�em z p�cherza powietrze i wsadzi�em go do s�oika. Nala�em oliwy, kt�ra na nowo wype�ni�a p�cherz, po czym zapiecz�towa�em s�oik i pos�a�em odbiorcy niby w prezencie. M�j sprzymierzeniec wiedzia�, �e ma otworzy� go na osobno�ci, wyla� oliw� i rozbi� s�oik, aby wyci�gn�� p�cherz, na kt�rym m�j list zachowa� si� w niezmienionym stanie.</p><empty-line/><p>Przypomina�em sobie mgli�cie, �e kiedy� to czyta�em, ale nie pami�ta�em, czy kiedykolwiek rozmawia�em o tym z Metonem. Zak�ada�em jednak, �e przeczyta� on chyba ka�d� ksi��k� z mojej biblioteki. Poza tym pami�tniki Sulli s� akurat tak� pozycj�, nad kt�r� Cezar by siedzia�, przygotowuj�c w�asne zapiski i dyktuj�c je Metonowi. To, �e s�oik pochodzi� z Massilii, nie mog�o by� przypadkiem.</p><p>Wr�ci�em do ogrodu. Minerwa u�miecha�a si� z lekka szyderczo, kiedy uderza�em s�oikiem o kamie�. P�k� na dwie r�wne cz�ci. P�cherz zachowa� jego kszta�t. Ostro�nie wyprostowa�em jego zgi�cia, a potem nadmucha�em. L�ni�ca warstewka oliwy nadawa�a malutkim woskowym literkom wygl�d jeszcze ciep�ych i mi�kkich, jak gdyby Meto napisa� je dopiero przed chwil�.</p><p>List zaczyna� si� na szczycie p�cherza i ci�gn�� si� spiraln� lini� w d�. Obracaj�c go wolno, czyta�em:</p><empty-line/><p><emphasis>Tato, po przeczytaniu tego listu natychmiast go spal. W og�le nie powinienem do Ciebie pisa�, ale nie mog� pozwoli�, by� �y�, wierz�c w k�amstwa. Prawda zawsze tyle dla Ciebie znaczy�a. Wiedz, �e zawsze by�em lojalny wobec C. i nadal jestem, pomimo wszystkiego, co mog�e� o mnie s�ysze�. Spisek na �ycie C. by� fikcj�. Dokumenty, kt�re zdoby� N., by�y fa�szywe, sporz�dzone za wiedz� i przyzwoleniem C. Zosta�y celowo podrzucone N. za po�rednictwem cz�owieka, kt�remu ufa�. Naszym zamiarem by�o, aby N. przekaza� je P, przekonany o ich autentyczno�ci. W ten spos�b P. s�dzi�by, �e ja i inni jeste�my wrogo nastawieni wobec C. i mo�na nas pozyska� dla opozycji przeciw niemu. Mogliby�my w�wczas infiltrowa� najwy�sze kr�gi nieprzyjaciela. Jednak N. zamiast przekaza� je P., zdecydowa� si� wykorzysta� je do w�asnych cel�w. Nigdy nie przewidywa�em, �e on mo�e pr�bowa� Ci� szanta�owa� i w ten spos�b wci�gn�� w t� spraw�. Kiedy my�l�, co zrobi�e�, aby mnie chroni�, wprost p�on� ze wstydu, bo wiem, jak bardzo ten akt by� sprzeczny z Twoj� natur�. Jednak�e Twoje wyznanie wobec P. na temat mojej roli w fikcyjnym spisku mog�o znacznie lepiej przekona� go o mojej nielojalno�ci wobec C. ni� m�j pierwotny plan. Dzi�ki Tobie moja misja ma przynajmniej szans� powodzenia. Wybacz mi te toporne zdania, pisz� w wielkim po�piechu. Dla mojego dobra natychmiast zniszcz ten list.</emphasis></p><empty-line/><p>W rogu widnia�o postscriptum napisane tak drobnym maczkiem, �e oczy mnie rozbola�y od jego czytania.</p><empty-line/><p><emphasis>W noc przed przekroczeniem przez C. Rubikonu �ni� on, �e pope�nia kazirodztwo z matk�. My�l�, �e ten sen by� boskim znakiem, m�wi�cym, i� aby zrealizowa� swoje przeznaczenie, C. b�dzie musia� pope�nia� okropne, bezbo�ne czyny. Prze�o�y� wi�c przeznaczenie nad sumienie. Tak samo jest ze mn�, tato. Aby p�j�� za g�osem obowi�zku, zha�bi�em cz�owieka, kt�ry wyzwoli� mnie z niewoli i uczyni� swym synem. Nie dopu�ci�em Ci� do tajemnicy, pozwoli�em, by� wierzy� w k�amstwo. Jestem niegodnym synem. Dokona�em wyboru jak C., a kiedy raz przekroczy si� Rubikon, nie ma ju� powrotu. Wybacz mi, ojcze.</emphasis></p><empty-line/><p>Przeczyta�em ca�y list jeszcze raz wolno i uwa�nie, aby si� upewni�, �e wszystko dobrze zrozumia�em. Podszed�em potem do paleniska i cisn��em p�cherz w ogie�. Zapach palonej oliwy i �wi�skiego cia�a przypomnia� mi Brundyzjum. Zbrodnia, kt�r� pope�ni�em, aby chroni� swego syna, w rzeczywisto�ci pokrzy�owa�a jego sekretne plany. Moja spowied� przed Pompejuszem, kt�rej dokona�em dla w�asnego oczyszczenia, pomog�a Metonowi osi�gn�� zamierzony cel. �wiat uwierzy�, �e uciek� on do Massilii, zdradziwszy Cezara, a on naprawd� sta� si� jego g��boko zakonspirowanym szpiegiem w obozie wroga. Czy teraz gro��ce mu niebezpiecze�stwo jest mniejsze, czy jeszcze wi�ksze?</p><p>Wr�ci�em do ogrodu i przysiad�em u st�p Minerwy. Modli�em si� o o�wiecenie i dozna�em go. Nic nie by�o jednak dzi�ki temu prostsze; ka�dy nowy strz�p informacji czyni� otaczaj�cy mnie �wiat jeszcze bardziej tajemniczym. Od frontu domu dobieg�y mnie g�osy powracaj�cych Bethesdy i Diany. Zawo�a�em je i po chwili zjawi�y si� w ogrodzie.</p><p>��C�rko, sprowad� tu Dawusa. �ono, po�lij po Ekona. Czas, aby nasza rodzina odby�a spotkanie. Czas, abym powiedzia� wam� prawd�.</p><empty-line/><p>Min�� kwiecie�; maj przyni�s� nam czyste niebo i �agodne ciep�o. Drzewa pokry�y si� li��mi, chwasty wyjrza�y przez szpary w bruku. Wiosna da�a Rzymowi poczucie ulgi, jakkolwiek iluzoryczne, od okropnej niepewno�ci czasu wojny. Z Galii nadesz�y wie�ci, �e Massilia zamkn�a bramy przed Cezarem, kt�ry zostawi� dowodzenie obl�eniem swoim oficerom, a sam pod��y� dalej do Hiszpanii. Starzy �o�nierze sprzeczali si� na Forum o to, jak d�ugo potrwa obl�enie. Massylczycy s� znani z uporu, zaci�to�ci i dumy. Niekt�rzy s�dzili, �e z �atwo�ci� mog� oni odpiera� ataki tak d�ugo, a� Pompejusz przy�le im posi�ki. Inni twierdzili, �e Cezarowi sprzyja Fortuna i wszystko sko�czy si� w kilka lub kilkana�cie dni. Czy Massylczycy mog� oczekiwa� od Cezara takiej samej �askawo�ci, jak� okazywa� w Italii, czy te� raczej zr�wna on miasto z ziemi�, wyr�nie obro�c�w, a ludno�� sprzeda w niewol�?</p><p>Usi�owa�em nie wyobra�a� sobie, co mo�e czeka� szpiega przy�apanego w takich niespokojnych okoliczno�ciach albo wzi�tego przez swoich za wroga.</p><p>Kt�rego� ranka szed�em przez Forum w towarzystwie Mopsusa i Androklesa. Nieskazitelno�� wiosennego dnia odsun�a ode mnie wszelkie ponure my�li. M�j nastr�j szybowa� w g�r�, niesiony zefirem ciep�ego, przesyconego s�o�cem powietrza. Kieruj�c si� nag�ym impulsem, postanowi�em zaj�� si� zadaniem, kt�re od samego powrotu do Rzymu odk�ada�em na p�niej. Szli�my przez Forum, nie zatrzymuj�c si�. Nie chcia�em, by katastroficzne plotki zepsu�y mi humor. Codzienna dawka chaosu i strachu mo�e poczeka� jeszcze godzin�.</p><p>Ch�opcy nie pytali, dok�d idziemy. Nie obchodzi�o ich to. Ju� samo wyj�cie do miasta w taki cudowny ranek by�o dla nich nagrod�. Na ulicach panowa�o o�ywienie. Sprzedawcy zachwalali swoje towary, niewolnicy d�wigali kosze zakup�w. Kobiety otwiera�y szeroko okiennice, by wpu�ci� do dom�w ciep�y, s�odki oddech wiosny.</p><p>Dotarli�my do dzielnicy Carinae u st�p Eskwilinu i ruszyli�my cich� uliczk� do ��to-niebieskiego domu, w kt�rym mieszka�a Mecja. Na jego drzwiach wci�� wisia� czarny, �a�obny wieniec. M�j radosny nastr�j prysn��, ale wzi��em g��boki oddech i zapuka�em grzecznie nog�. Przez okienko wyjrza�o czyje� oko. Zanim jednak zd��y�em powiedzie�, kim jestem, drzwi si� gwa�townie otworzy�y. Mopsus i Androkles a� zapiszczeli uszcz�liwieni. Ich reakcja zaskoczy�a mnie prawie tak samo, jak widok g�ruj�cego nade mn� cielska Cykatriksa.</p><p>Serce zabi�o mi szybciej. Napi��em mi�nie; czy�by jeszcze jeden figiel sp�atany mi przez bog�w? Czy nie�wiadomie sam odda�em si� w r�ce Nemezis pod postaci� jednego z wyszkolonych zab�jc�w Pompejusza? Jednak ta my�l nie by�a racjonalna; to raczej odruch nieczystego sumienia, reakcja na symbol �a�oby na drzwiach. Ani Cykatriks, ani Mecja nie mogli wiedzie� o mojej zbrodni, chyba �e przez jak�� tajn� sie� informacyjn� wie�� o niej dotar�a do nich od samego Pompejusza.</p><p>Odchrz�kn��em i rzek�em:</p><p>��A wi�c to tutaj wyl�dowa�e��</p><p>To mia�o sens, wszyscy inni krewni Pompejusza opu�cili bowiem Rzym.</p><p>��Tylko do powrotu Wielkiego. � Cykatriks uni�s� brwi, co jeszcze bardziej uwydatni�o blizny na twarzy.</p><p>Burkn��em co� pod nosem, ale wstrzyma�em si� od komentarza. Olbrzym patrzy� na mnie ze z�o�ci�, ale po chwili b�ysn�� u�miechem, spojrzawszy na obu malc�w.</p><p>��Ale zostawi�em tych dw�ch szpieg�w na moje miejsce! � zakrzykn�� i zacz�� ich na niby ok�ada� pi�ciami.</p><p>Ch�opcy nie pozostali mu d�u�ni, zanosz�c si� od �miechu.</p><p>��Cykatriksie, kto przyszed�? � dobieg� czyj� g�os z wn�trza domu.</p><p>Niewolnik wyprostowa� si� natychmiast.</p><p>��Go�� do pani. Gordianus � odpowiedzia� i odsun�� si� na bok.</p><p>Do westybulu wesz�a Mecja. �wiat�o z atrium prze�wituj�ce przez cienk� stol� obramowa�o jej szczup�� sylwetk� niebiesk� aureol� i roz�wietli�o upi�te w kok w�osy. Ze swymi zielonymi oczami i mlecznobia�� cer� by�a pi�kna nawet bez ozd�b i makija�u ju� wtedy, gdy widzia�em j� po raz pierwszy. Dzisiaj jej widok wr�cz zapar� mi dech w piersiach. Zda�em sobie spraw�, �e sedno tej przemiany tkwi w jej u�miechu. Nie widzia�em jej jeszcze u�miechni�tej.</p><p>��Gordianus! Cykatriks m�wi�, �e odp�yn��e� z Pompejuszem do Dyrrachium!</p><p>Rzuci�em gladiatorowi spojrzenie z ukosa.</p><p>��Nie sprawdzona plotka � odpar�em. � Tak wiele ich kr��y dzisiaj po mie�cie�</p><p>��Wejd�, prosz�. A twoi niewolnicy�</p><p>��My�l�, �e ch�tnie dotrzymaj� towarzystwa Cykatriksowi. Je�li to nie przeszkodzi mu w wype�nianiu obowi�zk�w.</p><p>��Oczywi�cie, �e nie. Mog� mu pom�c pilnowa� domu.</p><p>Przeszli�my do atrium. Tam, gdzie wtedy wystawione by�y mary ze zw�okami Numeriusza, dzi� zobaczy�em tylko s�oneczny blask. Przez kolumnad� portyku wida� by�o ogr�d; mi�dzy rozkwit�ymi krzewami ujrza�em sylwetk� siedz�cej kobiety.</p><p>��Masz go�cia, Mecjo? Je�eli przeszkadzam�</p><p>��Nie, ciesz� si�, �e przyszed�e�. Posiedzimy sobie razem na s�o�cu i porozmawiamy chwil�. Dzie� jest zbyt pi�kny, by marnowa� go na cokolwiek innego. Ale najpierw chc� zamieni� z tob� kilka s��w na osobno�ci. � Poprowadzi�a mnie do ma�ej izby przyleg�ej do atrium. Zni�y�a g�os do szeptu. � Zanim Cykatriks zosta� wyrzucony z twojego domu, pods�ucha�, jak tw�j syn m�wi�, �e odjecha�e� z Pompejuszem.</p><p>��To nieporozumienie.</p><p>��Ale by�e� w Brundyzjum?</p><p>��Tak.</p><p>��Widzia�e� si� z Pompejuszem?</p><p>��Tak.</p><p>Zawaha�a si�, zanim zapyta�a:</p><p>��Czy uda�o ci si� dowiedzie�, dlaczego m�j syn zosta� zamordowany?</p><p>Nabra�em du�o powietrza. By� mo�e kiedy� dowie si� wszystkiego od Pompejusza� je�eli on kiedykolwiek wr�ci �ywy do Rzymu� ale ja nie mog�em powiedzie� jej ca�ej prawdy. Mog�em jednak odpowiedzie� na pytanie.</p><p>��Tak, wiem, dlaczego zgin�� Numeriusz. Usi�owa� kogo� szanta�owa�, wykorzystuj�c informacje, kt�re powinien by� przekaza� bezpo�rednio Pompejuszowi.</p><p>��A to z�oto, kt�re znalaz�am?</p><p>��M�g� szanta�owa� te� innych.</p><p>��Wiedzia�am, �e musi chodzi� o co� takiego. Ale to nie Pompejusz�?</p><p>Potrz�sn��em energicznie g�ow�.</p><p>��Nie. Pompejusz nie by� w najmniejszym stopniu odpowiedzialny za jego �mier�.</p><p>��To dobrze � westchn�a. � Tego si� ba�am najbardziej, �e Numeriusz m�g� zdradzi� Pompejusza, a on si� o tym dowiedzia�. Gdyby m�j syn okaza� si� zdrajc�, a Pompejusz wyda� za to na niego wyrok� wszystko mog� prze�y�, ale nie tak� ha�b�.</p><p>��A wi�c nie musisz ju� nigdy o tym my�le�, Mecjo. Nie mog� ci powiedzie�, kto go zabi�, ale wiem z ca�� pewno�ci�, �e to nie Pompejusz. Tw�j syn nie by� wobec niego absolutnie lojalny, ale nigdy go nie zdradzi�.</p><p>��Dzi�kuj� ci, Gordianusie. Pocieszy�e� mnie.</p><p>Dotkn�a mej d�oni, a ja poczu�em, �e policzki zaczynaj� mnie pali�. Zauwa�y�a to od razu.</p><p>��Potrzebujesz ch�odnego napoju, Gordianusie. Przejd�my teraz do ogrodu. Mamy tam wino z miodem.</p><p>Poszed�em za ni� przez korytarz i mi�dzy kolumnami na roz�wietlon�, zielon� przestrze�. Nieznajoma kobieta siedzia�a zwr�cona do nas ty�em. Mia�a na sobie stol� jak matrona, a jej w�osy upi�te by�y podobnie jak u Mecji. S�ysz�c nasze kroki, obejrza�a si� przez rami�. Przez chwil� nie pozna�em tej u�miechni�tej twarzy, a potem a� mnie zatka�o. To by�a Emilia.</p><p>Mecja usiad�a przy niej i uj�a j� za r�k�. Niewolnik przyni�s� dla mnie krzes�o i nala� mi kubek wina, co przyj��em z wdzi�czno�ci�. Policzki wci�� mia�em gor�ce, a w ustach nagle mi zasch�o. Przyszed�em tu przygotowany na spotkanie z matk� Numeriusza, ale nie z jego kochank�!</p><p>Obie kobiety zdawa�y si� by� w zagadkowo dobrych humorach, trzyma�y si� za r�ce i wr�cz bi�a od nich rado��. Mo�e to po prostu ta wiosenna pogoda, pomy�la�em. Mo�e s�odkie wino. Czemu jednak Emilia jest ubrana jak m�atka? Patrz�c na lu�ne fa�dy jej stoli, zauwa�y�em wszystko m�wi�cy wzg�rek jej brzucha. Dziewczyna spostrzeg�a moj� min� i u�miechn�a si�.</p><p>��Zatrzyma�a� dziecko� � szepn��em.</p><p>��Tak. � Poklepa�a si� z dum� po brzuchu.</p><p>��Ale jak? My�la�em, �e�</p><p>��Moja matka z pocz�tku nalega�a, bym pozby�a si� ci��y. Mecja jednak chcia�a, �ebym urodzi�a to dziecko. W ko�cu to potomek Numeriusza. Przysz�a porozmawia� z mam�. Nie by�o to �atwe, ale we tr�jk� znalaz�y�my rozwi�zanie.</p><p>��U�o�y�y�my ma�� bajeczk� � wyja�ni�a Mecja. � Widzisz, Numeriusz w tajemnicy po�lubi� Emili�. Dlaczego nie mia�by tego zrobi�? Kto mo�e powiedzie�, �e tak nie by�o? Za�atwi�am nawet oficjalny zapis ma��e�stwa w ksi�gach miejskich. �ap�wka by�a �miesznie ma�a. A jako wdowa po Numeriuszu, Emilia nie mia�a powodu, by nie urodzi� jego dziecka. To dlatego mieszka teraz ze mn� jako moja synowa. A kiedy Pompejusz i ojciec Emilii, m�j brat i synowie wr�c�� � Oczy zasz�y jej mg�� i g�os si� za�ama�. � Kiedy wr�c� do domu, by� mo�e nie b�d� uszcz�liwieni tym, co zasz�o za ich plecami, ale co b�d� mogli zrobi�, jak nie zaakceptowa� sytuacji? � Westchn�a ci�ko. � Wszystko jest o wiele prostsze, kiedy m�czy�ni nie przeszkadzaj��</p><p>Skin��em t�po g�ow�. Jeszcze jeden spisek! Zn�w oszustwa, sekrety i knowania� ale tym razem dla ratowania �ycia, a nie odebrania go komukolwiek. Z westybulu dobiega� chichot Mopsusa i Androklesa, przerywany basowym r�eniem Cykatriksa. Ha�as by� zara�liwy. Mecja poklepa�a Emili� po brzuchu i obie si� roze�mia�y.</p><p>Poci�gn��em �yk wina i us�ysza�em, jak odpowiada im echem �miech bog�w.</p></section></section><section><title><p>OD AUTORA</p></title><p>Histori� pierwszych dni i miesi�cy rzymskiej wojny domowej znamy z wielu �r�de�. Dwa spo�r�d nich s� najwa�niejsze: w�asna relacja Cezara, napisana w ch�odnej, jego w�asnym celom s�u��cej retrospekcji, oraz seria dramatycznych list�w Cycerona, pisanych w miar� rozwoju wydarze�, kt�re czyta si� jak pe�ne emocji doniesienia z frontu. Tam, gdzie krytycy Cycerona widz� s�abo�� i chwiejno��, jego sympatycy upatruj� hamletyczne niezdecydowanie.</p><p>Mamy szcz�cie, �e zachowa�y si� te� niekt�re z list�w otrzymanych przez Cycerona w omawianym okresie, w tym od Cezara i Pompejusza. Dysponujemy te� gar�ci� coraz bardziej przepe�nionej frustracj� korespondencji Pompejusza z okresu poprzedzaj�cego upadek Korfinium, wysy�anej do Lucjusza Domicjusza i obu konsul�w.</p><p>Dodatkowych szczeg��w dostarczaj� p�niejsi historycy, w tym Appian i Kasjusz Dion, biografie g��wnych postaci pi�ra Swetoniusza i Plutarcha, a tak�e Lukan w swym poemacie epickim o tej wojnie, <emphasis>Pharsalia. </emphasis>W opisie podr�y Gordianusa i Tirona czytelnicy mog� si� dopatrzy� ech <emphasis>Satyry 1.5 </emphasis>Horacego, relacjonuj�cej w�a�nie drog� z Rzymu do Brundyzjum (dzisiejsze Brindisi).</p><p>Napotkany przez Gordianusa pod Brundyzjum Witruwiusz to oczywi�cie Marek Witruwiusz Pollio. Jak wynika z pewnych ust�p�w w jego s�ynnym traktacie o architekturze, m�g� on s�u�y� pod rozkazami Cezara jako in�ynier wojskowy podczas kampanii afryka�skiej. Ten wcze�niejszy udzia� w obl�eniu Brundyzjum jest wymy�lon� przez mnie fikcj�.</p><p>Listy z �yczeniami wyzdrowienia, jakie Cycero wysy�a� do Tirona w Patras, nale�� do jego najs�ynniejszych, ale rola jak� im i samemu Tironowi tu przypisa�em, jest jeszcze jednym moim zmy�leniem.</p><p>Szczeg�lna metoda korespondencji wymy�lona przez Sull� jest nam znana dzi�ki �yj�cemu w II wieku pisarzowi Polienusowi, kt�ry skompilowa� zbi�r podobnych forteli dla edukacji Marka Aureliusza. Zamieszczenie wzmianki o tym przez samego Sull� w swoich (niestety, zaginionych) pami�tnikach jest r�wnie� moim pomys�em.</p><p>Nie stara�em si� szczeg�owo wyja�nia� w <emphasis>Rubikonie </emphasis>szata�sko pogmatwanych przyczyn wybuchu wojny domowej, nad kt�rymi po dzi� dzie� spieraj� si� uczeni. Czytelnikom o makiawelicznym smaku polecam dwie ksi��ki, kt�re zag��biaj� si� w polityczne szczeg�y czas�w p�nej republiki, podaj�c dwie uderzaj�co r�ne interpretacje: <emphasis>The Last Generation of the Roman Republic </emphasis>(�Ostatnie pokolenie republiki rzymskiej�) Ericha S. Gruena (University of California Press, 1974) oraz Arthura D. Kahna <emphasis>The Education of Julius Caesar </emphasis>(Schocken Books, 1986). Bardziej soczyste (cho� zdecydowanie pro-Cezaria�skie) wyja�nienie wydarze� mo�na znale�� na pierwszych dziewi�ciu stronach wst�pu pi�ra Jane F. Gardner do wydanej przez Penguin Books <emphasis>Wojny domowej </emphasis>Cezara.</p><p>Swoje badania nad tematem <emphasis>Rubikonu </emphasis>prowadzi�em g��wnie w Doe Library na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley. Sk�adam tu serdeczne dzi�ki Penni Kimmel za dok�adne przestudiowanie pierwszej wersji manuskryptu i Teri Odom za korekt�. Dzi�kuj� te� za niezachwiane wsparcie i dodawanie ducha mojemu agentowi, Alanowi Nevinsowi, oraz wydawcy, Keithowi Kahla. Jak zawsze, wdzi�czny jestem te� Rickowi Solomonowi, kt�remu powtarzam tu dedykacj� z Rzymskiej krwi:</p><empty-line/><p><emphasis>AUSPICIUM MELIORIS AVI</emphasis></p></section><section><title><p>Steven Saylor</p></title><image l:href="#1"/><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><image l:href="#2"/></section></body><binary id="cover" content-type="image/jpeg">/9j/2wBDAAUDBAQEAwUEBAQFBQUGBwwIBwcHBw8LCwkMEQ8SEhEPERETFhwXExQaFRERGCEYGh0dHx8fExciJCIeJBweHx7/2wBDAQUFBQcGBw4ICA4eFBEUHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh7/wAARCAHxAT0DASIAAhEBAxEB/8QAHQAAAgEFAQEAAAAAAAAAAAAABgcFAAEDBAgCCf/EAF0QAAEDAgMEBgcDBgoGBgcJAQIBAwQABQYREgcTISIUMTJBQlEIFSNSYWJyM3GBFiQ0Q4KSFzZEU3ODkaGxsjU3Y5Oi0SV0dYTBwhhUVcPS4vAmJ0VGR1ZkZeHy/8QAGwEAAgMBAQEAAAAAAAAAAAAAAwQAAQIFBgf/xAA1EQACAgIBAwQBAwMCBAcAAAAAAgEDERIEEyExBSIyQRQjUWEzQlIGcTSBobEVNUNicpHh/9oADAMBAAIRAxEAPwDrZtATiPLXotHiTOtdlxVXLLKtoQQk40xMHFrfYXe3QRLCURoUyQrkzS5fkE9tLwiBojaNOugi0xtvSE1hCISLmo3FpUpQ3ZH2ca4TkuGoKb7xJnWchGUlm0X8ndogav5W4XHv7NY741FEtm5OtIgGBa/3VrT3zruEsfSHXEQiknkifs1q3CS8/I2eAbZKIASJ8eVa3E+wGtfc2Ecb3W0bcmqNNoqh/aNPLZO8hYHtiouebAKv9lc/g4QHtBaaFN04hIWfd2aeGyZCDAsAeKrugRMvuqq52N2NqMBDyTilWUs145VELJfBSJDXQPWhJVo0+Ubmatjui6lSriszHJiYwTKdrNFSvLpInBUrEDgFw7++vRKCd6LnVYwE6mVLCoimaLWYfPeZfhWJMl669LllklVKlVzjyenE5OVaxEKF1pxry6qmGkCUSTur02RCK614InFauIwRn2nBTQmC8vYrPqVez1UKQcYWKVOGME/PfPKwxyEgqY9Y5+9W5cMTWyHIOMnSJTrX2oxm9e7++sm0bUn88lyrFlk7nUAzjDD6JBVZv6Yuhn5i90vjWRvGGH3YwyG5moDkFGHh4x60qZNYJ7RVbuh6Hiiwy5UWOxOzOY6TbCae2Q9qscLGthefVqPcFfye3CqDRLpc8l4cKoiqEZNe9WE2fdqBn4lyxADDWpIQLu5B7rPI/JFr1iO/FFcGJA9tLPgQIGrcD7xJVw8mbeOrEwIGvMNZRIuoq0bJdot1hi/Ee3rQkbZrlkSGPWmVSOY+db2AdLX7LK6Wn2aLVMm6q5nXsVVeGoasSDnxVayE7nhHDFzIgzTzrMToZdWr4VjRc+FWFEHPgqLUmCLZ2MguCvDs16JNQ9dazp6csxzrKOZBmNUWr7SRmJ29eH5wZJmrJJ/dXNLLargPD2sEBG7vlq/rK6Oxa5urBOeTPULJLl+Fc0vPvjsusLqImsrxqyX+krYPAwZSn/ClPbFohUbOar+7QNciZ/gWtQvLlneV/wA9FUue89tKmPq+iGdlPUifTS9myOkbILa2aqohds8/6xKjMZRA8iK2xtYnmRoraWrP/CjzZNIbO84iUU5ScaVP3KWp7pNrUlgE1CdnzX+6jvZKri3TEooKIjZt5fuVF9xTzqNPlyQsuPnVsgLiXFajAcdEUVRcQl8K9VbrDhICb4kEvJKJK4AdTJ4bVUXNeFbbTqZZ51gcQVTzrXJ5tpclXTU12MVt0wN27PI5hOG0oqhFc2UpUYukq5jzCrJhrRpx1MhppbbX2TwvAcEtWVyaJaWV+AA2i4UkjyC686q50CVOgtmxoNmy3hzaGagWg3zUE93s1tSl5dnLe9RDUCXP9la8vuR2MO7RQbyNUeNOPd2a9LHCS1s5RU9ppLJf2Vrf9pn7I/Uolj9tvIi1Epf8NPjZPn+QtvPTxVgdP9lJCA2yL20R40VF5w/Hlp07KFNcCW0d5kTbQ5f2VVUdjFzdgqBEUl3uWkvPvrKzHZzXQXV3JWFwHjBNJj+KVYVeaTLUCea+dEnIqrLEm6IAPV399Z2xAl4iK/hUS7OQF0G0vxVFrZZkorWoTHT551hkkZruSJwbMkBBFJFyrTZR3XvANHPhnWYnkcBUVUIfez66wg2QOibRIgr1ilXEdirGy+IM3tjHMhEF/vq2pQacUslXStZEcTPzqwE2ZG2goir4V8VQ2sZYS2zrDkzEOHAKQ603EgXeRKDd9tTFwssqJdiN2iO4bnjcFZYvDdyeS4NvLkorq+bu00WSVs+FoOUWJugdd5GGU4m4XlWOdhi1XGb02XbYxPlxVU4Ev31WMhZs1+hZNWeZdrXjGTb0yYhXbp9q9zeNcXP3kqHwrcoh4xkLZwLdX9nfWXNORJRcJH7vGnqEWPFjCwwDYMimlBFMky8q17darS0sVWbWw2sLVuFD9Tq7WVWYS3+AKvFnZtG0TAUFp72cZqRq+K6e1UVsz9b7u9pBu1rbZ/KB7U282hGYcM8/KmjPgxpU+NNKK1IkRdW4cLrDOoWNhTDDcp2VHtLIOK9rXm8fvVSqbstx9Aj0i/4Euiux58fEGHbhcfsuuRFVwv8AjqU2Q3EdV/h3HheAuTqvtl7nhIfhlRPGw/aYtzcmxoTO+1bzLPxe9VTrLapcjpEqGhyl63E+0qtTC2Z+iUtzsN1pw4ZNkiulvNHv99ZnXmh4cwl91a0FiNBZFqKwLQEupUHy86zvOivWoEXxq8EZox3PYtnqzQkq5I8hcBRaxi5kmen++sgSG1TtIn41JgwrqXEUU9S1sKiZJnWuZkAIraIqffXsHc8taIi/fWMzIZNV7FyDUvklekbXLlKrb3MtKimVekMerKoEjWO5FYkBDsM0HG0JFZJP7q5Wu0gf4N7GJNqrbV305D1/aV1RiIxaskw1Ul9iS5/hXLc5gGtntkLiKO3jVmv9JVzIGYCiMjKbR7ipqvGymgp5ctC0lpsdi1rActRXbiv9YlGxk0O0q6oSAmVnNB/doMRhHdi9uMnOZLxkn79UZgIpDQx9sT7XWS2brT8KOdmSIF1xGRatOptCy+ig9pjLbDM32ZH6n5f7qNdkz6lcsSMlHUvbNov7lFrB3eA4MTJrW1KUE7tdeGzmAOTkhk181raQ2l5SHNO7NK8G1FVfbN5r8KNIiWjTweDS9yH7vdXp8Ed455F73dXkoAbzedofd76wFmrpNutuBn1aamCAZtgIww/bdPFv1q3S4xlIZXHWDkRjc/nD/wDmpg7W96Nitgl2fWrVQd9t8JcTQpD8f87tmrd/TqoDxiR7jtlAOnoXqPaFuk3o75d5/wANSUXSq7Ot37ItS6P3ForGwsIl4Z9jlfuLnz/TW7Es8FLnh9Nx/orV0f8A+aoqhGcXcls0l7Rm0FckcKnRs1dacwjbE3P8lb/wqFnYehi7PDQmu9uGsn4UQ4GcaYtO4/mz0B9KVvUVazYIRVCXJENKFsWwrNG3t6uT75ECaUa3vI453DRUTgGmneKK0L4swxLv12gzRuQsNwuIsq3mJF5rx41opVNDAdndt0F65XMHjkTS1I0rvK2HcmVamE1Zxfdr1MfJUiQJHQ4zSO9jT2iKim1Wq4Rpr0mfc0loacjaNIIB+FQUrBq2/E7uJcP3DoTsr9Njdpl4ve+VavBfgvLwnCt7kh2TLmerxzdQSe5UXvRK0tnMQn7i5iJx1yNbRQm4rG96m+9wqyYgw7iC6WxYDd9dJN9vXlVrlVPcSvU2xXWVbWojt6ajIjO7BGWckIfjVamlY1MMYxkPbRyjvSWltt5bVILf8ybf/wAVaVvu8dm/yLdjVm6QbqU/XEloJbpxPCIrn/dUhirCtqfiWX1Turdc7fIB8HW+Xs9of2q93GwyrhAYevtyO4w2ZfSmWtA7wF8Iiv8A41np7G+sbOCHmMalMvc8lf0znY8ZvPlYEf8AzUL4il4jU8WW23zH33cMzGZ0VUX7RgvtWC/Zqew9Z+jXO4zrBcVtgznNciEresN+XaIaJLNZLZZwmOE/vZU8iKZIc/Xaqpq5gIt6r5F3BurhYtetiy3/AFI+z+UEVzP9Vo+x/epi4Pt70DCr0h950pMtkpBAf6vNOApQlb9ktuinbDZurrqw57koOPbaP9X91MZ1zNtW3A3aKij51UqSbf4FDs8ucu5JhuPbbk65chedK6A4vaYQ+OVEWN7HAjk1abQc128T3SUPal7NPEVZV2cx2rdawi3lyJdbZIJ2JNbaFCUSLUQEnelbkXCl4i4hmXtMSNuSZPDN6OPsw8hrISGIbGka5YCttlxJCkPzG4OUedHVz7cS8X3515xoF9gYVYmWuQ/63uFxaeBrw5drd/u0XX/DLt9weVhuFzJxwnBMpKjkq5FnlW5eLM/Mfs7jU1GktzouadGe8yHLLr4VWcFAJjHH6vbP4Nysi88gmif/ANmOoRIax3/EAQ8TSGsZR5sW0OoHQprWrc6SHxfGpy4bNLW9Z77AivLEW7yxlEYND7IkLVpFPL4VJXLCU65Q5Ftl3ne22U0AkwrSLp08eFXsTWJA67X/ANTbU51uCWTYTYbDcR5xfYR9XiL/AMtSeMYi2KXhK3xZTypKumch7VzHy51MysCQZM25PyTQ4s6EENWNHYQUyQkrUj4MnhbLJDuGIDnnapfSGXibXU433CXGp5M4wWwS+1i9y53OQRdFizXYcdpp3lAR8RfGo/aApYYlYZYjyJrzLt2JXOOs9Gns0QwcIyLPf5tzsNxGGzPPeyIxN5hvPeHyrJMwtOnybPIk3hHnbfJKR9n2xLw1JDA9izEMidjHB0KOk2Ey5cS3m8b5Hx09mmWpCua0PYosHre+WC4JK3XqyT0jR/O1NqKoqjUiAVkyuMGjfXf+hZjjf/q7nN+zXLl4kNObOMLtZ7pRuyL/AMa105ekQrc8C+zzQkX6aTk7Cdm9Ww7U7G1txJG/bczyJU1Z1pln7BVsYJStObSro5xd02kf8i0L2v8A1Nw/+3f/AHlNtLbH/KR2+IjOUqL0dxr5NPhqPgYUtRWVqxbrKO3I6Q2XiQtWfXUWstrMA7P3/wDDof8A2Qn7uVHeyvIbviQxbyLfN/5a93OzQBxgN+RhrpbkUo7n/wAVR+zp8nb5iQ2Hck37fD8KJoA22GC4DhrmhqOnmFe9azATulFyHUvXy1oITwpvFkNb3qRM+C1h9YXMFVEtIn8yOddbmIAIryJgNv1xLmLDk3/cFVnfSAlGuRYbm/7gqee6bLm9TsfujVt20fL6nY/dGhLkZ6isc/432yRL9ZW4zGHpzclp4XgUwUkQh/soRn7V8YlN3ztrjrmnZ3RZV1O9bILpe2w9DL7mhrC9ZbUiIg4XiF8d2NYaJkKtqKctObWMX62yatURFFOGpkuFZY22DHIyEL1dE4f7Ba6fSy2cR1LhmEi/MCVnYsdocZ1lhy3p9zaVMSE6iMc1JtmxjIkRwm2hsmxXjuWFzoht+216G2rYYduRuKWa5xiyp9MWq3xyQ41hgiqeTYqtZ9yIuIq2hhfuaGpEyDwgiU29TNWRYXuOXn0cq9tekDMTMUwvPLL/APjlT3XPq9UsL8NI1ibEVNc7KyGXyDV7NJX6QjXNv1yVP4pT1/7uVWTb9KVnJzClxz8kjlT4b0ESolsaDL5Bq6iufLa2MvPQNV7oJrUwgh2/PJ2cMXNE+LBV5e29SXO1hW5Zd2Ucqfhx2nOJWmMqfARryIAnKlojIndmI1vdisVZECO3d8e1hS4l5Zxyqx7d3T4Jgy4qvwYKn27ki5FY45r3ZCNUAtimo7Uw0v0jU2aTTPUc4htsc3iquGbq2K+Ucqp7bnJAFByxXU2V7ljlXSaCG7QktUdU+Ij/AMqwSG0JU/6CjOJ9w/8AKptJOohzlD28OxSQ4lhuoj3p0cq319ISWpo4lguq/BY5U+gYaBcxskYF8lEau82W61eooxfBEGqjJmXQQTvpCE5qEsMXAi89yVWh+kRJYbUVwxcDHy3JU+G2m95mVgjCn0D/AMqvHCMbhiNjjJl8g/8AKiTkxFqCRX0ji0oSYZuAL5bkqwteko4Di54dnj97K09XI7StqvqCKS/QP/KtR6E06Ka8Nxl/YGsSsya66QJYfSXdBz+LM00/oSr276TajxTCsofvaKnJ0VtsclwvE/3Y1py47SrkWD45ovkA1UVx+5n8lP8AETy+lC7q4YYkqn9EVeh9KEELMsMyhX+hKms4xAZFNeDGRVfkGrnChI0jo4Mjki/INb0j9yfkJ/iKV30pWxLJcOvoH0rWVv0qYAjz4ek/DJFpjzLfbC7eBo2X0DWp0C2imktn7BJ3KgDU6MfuT8lP8QF/9Ki29+HZKr3cFqx+lNAyzHDUrP8AGjKRCtDSKRbPwz7shGo9Rs+pdeA9P3CNXPGj9zUXo39oF3L0nyfiuhHw6gmqcquIvCgx/wBIDELjzjy2u0mhDkglnmlNtmLhx900DAbjnLxFUGoyXZcIoRa9neR5Z9dYfjN/kbS2n/EXH/pAYiF5p31XaQUQyTLOsrfpD4pBxCG12rNOOdF8iyYZQs12dOEHmKrWmdnwiqrns6l5fAkrPQaP7gnUp/xIB/0jsUyHBccs1uEm+pUVathr0grpZ5Uyatohm7KPM0Qqkpdpwl4MByxX6qjZEPCDK5ngiZn35FU6S/TGl6X+JOJ6Tc58Vafw3HUQ4oqFWq36R8wSMmLGAoS5qmpaiJUDCqGZ/kbcRAgzTIqjXImFkXJrClyRPqqat9QaWKf8TqMjkqv+saMvw0hWuRykcz/hLYFPLSNchBtEx1q5b6ap56Rrab2gY4NeF8XP6RoXWgzPAaDrluWSLpLaTGUvJRGqN97Vw2msJ8EAK5NZxxjIjyduikvvII1uN4yx0K5tXTh5qI1XWg1HGaDqltx5O1tLbJF7t2Fe1eeTr2kNAPloCuW5WNsdA02fS0FT4571KwsY8xkbTjxXbMh4Za0q94YnRdTqU3lVOG09sP2RqgkONrmu01kk+IjXLwY8xooinrHNU491Rk7H+NUUiS+GOfhQE4Ve0QaWhpOuylkQ5BtJY+/dDXgHZWef8JTBJ9A1xqe0XHCdWI30+Ggaum0jHadWJH0+G7Gs7Bfx2k7N37ide0dhf2RqxPPF2dpDH3ZDXGv8JePcv4xPJ/VDVk2l49zy/KJ5P6kamxPxmOxd5KH/APUxjL+jCvXTHETJNpTGf9GFcb/wlY9X/wDMTi/1I15XaPjtV/jAf+5Gq6hX4zHZHSH1X/WYxn/RhVK7JXtbS2FT+jCuOP4R8cp14icz/oRq47Ssff8A7hPL+hGr6uCfjMdiq+9l/rPa/cGtZ45RLmO1NpP2BrkJNpGPM/4wO/7oa9fwj458WIXE/qhq1sKbiMddtyJDfXtRjl94DVzkTD7G0+Gn3iNcgFtFxx/7fNf6oa8ptDxmvavrn+7Gr6hj8Njr9HJ3ftSi/wC6Cq3k1F/1nxP90Ncifwk486vXxZf0I1f+EjHWXHEJp/UDU6smZ4R1w49Py4bUIif1Q1rE7c8/9akRE/ohrkz+EjHCr/GE1/qRq67Rcc5f6eNf6ganWmAf4GTrJZk5UUR2qwM182krGT15VU07V7Z+LaVyb+X+MFXP127n/QjXpNoWMxRVG9n+LA1rrE/AY6qdevi5j/CtaOPm2lY0kX0Mh/hYsqf1aVyym0PGq8VvSfiwNeTx/jAuK3oP9wNX+QX+Ax06+9iTPMNrVjX72lrwk3EwpkW1ywp8FaWuY/y6xfnmt1aL/u41Zcb4qNea4sr/AN3Gp+TBr8Cw6Vny8WGGTe1fDZf1a1pJIxloy/hSwyX3trXOv5Z4oReE5n/cDVlxtidVyK4Mr9zA1f5MFfhWHQwycYiZE1tLwoKp5AiVpTpeN0FTLaNhc8+9MqR0bFuIHG1RX23EXzZFK3Il8vjyIGTCp8QSs/kLJPxtRrJccdx10htDwuSF3VSXHHygpBjvCyr9eVLJ2fdnCRd2yuXXkCVlgesZJqLcBl01+OVT8lSdAOXZ20Defxuww4nwNK1np2PkXI8RYYNO7nSgSU/eIT5ItvYRrz01Fv3iehEm6YRPprM8mAyUsMZ+54/RMixBhhU7udKj37hj0jzW84ZX9tKACu0kwXVudSfLWqV3nqvaZ/dqdSHNzSxptpmqqq1uxchJCzStDii1fUuaaVXOgSO6hGwAyiQUXSVSgQ0bQU1rl30JsFJXiJqJVIMnciIR3/L31FF3rwEDwIuW7BCQU4qqV46PGNENQATH4VFSUlN5iEoMl79K1rmsprIkktFmnktTwVqSBiCIaaA4rnw66ibmaayJB5csqwHIkNuq4bg/hWk8846ZKRKtQMtR4Xr8q2rdDmXSd0K1xSlPd6APY+v3a1M8vj5p71MCNHfsOw527wR3Uu+XHcOSPGjQ/NS3Kt0kaop3kHHcI4iCTuVZhOur1gzLEnP3ajbhEl2mRuLhEcjSQDnB7tVqoRjI3qGTZIeveZ82qtu73GZeJjcu5O9IkAAtESplrEfOiqt0T7pMYrn4kgmD8ULHafTDdwcadATbcBvUJjWBzDWJA7dgugf91KpmRtJxw46gsX12IwKC23Hb7ABTC2DYsxHdrve2bpdnZbTUAnG9579crk83k0VzZCxOP4//AEZoo47NqzeRStYaxIfYsF0P/upVhutmu1o3ZXS3SYKuZ7sXx0qvnUu5tBxw46aflJKREJf81R2KcT3rEfQXb7N6c7EAgD5hpzj232PG0R/2BXJRVDRDGRjCGKiY6UFhkkyX2bgdS1lj4Jxe+uTdkfU18JZUZYluM9fR5w20k95n89MPZrp1j7tLduVMaPU3cJwr/wBYKgcfkcjkLl5z7shbqaq38GQ7fMbuy2uSyseWLm7Vs+CoVbuI8J4gw+yxIvNu6G26WltVPMXPjUVKN6W85IkvG684uZOEuaqVNjU9jvYHuFXfXfDbn1Hu63yuQ9Ew3+XklFdb5iBSKnxryqVQ5m2qCvMvFF+FUqcqIqZa+UB8zro7xgS0bbBLQcN3yVZ1vEC0dIgN9b+vlT5awWazXi87xu022TNNtVUgaTVpozxzKfw5g6z4BjSFZddb6fdfnIuyNbnozyFj49nbhV9pbHvZ/MI1zH5bRSzYG1qRmhcAeuDMVouS4emZ6NXXWG9Yevljjx371b3IgyVNGs+Opa1J1wuL02Q67cJqfnK6/al71eH5s1+OEV6bJdYbPWAmeeS+dNp1YmGcFbjuh5SHMW3rcUhqsVD3Kv8AhAvJawcF8GmnTsQ9Rls3u9uxLl0KZPSMi+Sl4/qoB2oYGnYGvaxHU30GTxjSU6jT3dXv0tR6nXvKWRgPbxJhIsQFVzUck4ZVI2Gx3e/STi2WH0x9OOjVlUYmpSyXhnRtsJfej7WLc6jyohtOifzctMch5rVnUWTLT3BO4QJdrlnb5rG4fa7Q69X4Vr5VsXE1dvFxeJw3DcmOEpF381a6rRaW2RZYqz2zMfsSFsLUu6HlohaiGrYoLifGhBkzBzULnGt5mfNTgDqJRHmBVq3byGMXTFPNSRUy41nt7G8kk9HVEzoRZfubyooOiqd+db8Zy6iekJIB+FZgFC/UkzPiqby5vEqJ2hWoGU0y3IVdOYfFOqqekXZySoHMYRE6iTvqOlPyjJQcP+xKjF1qY5rTbfMOXNWguWdZHVLslny1jzq5gMil/e+WvCPMg7o3wifzV6KiSxYrK2xkjeorLJFPHJazP+2pJs9YXgXG7SN3a4ySF7Kp4c/vpnYc2S4xkmEgRtrZKWWlXqhMPbTCtyCUew4fFDXmRtCRKYNo2tOo0iJAw602XHMdeaURdRGx3IDHeA8YWswOfEYkNiHFYxauFLq4HF3ZIrzbTorp3ZEqFTzue19xpxlxtMOyAUclTIuH30H3TH1tfVwvUGDHS1at6LJKWdabUxW7iQuTu8e1B2NXhrV4pRVjyfbLi4y/HstsgvZ5KcNwsqFSJEoWIOirsee75qaGyjEljuGGH9n2LH9zEk/oUnwtrSx6/lqyoiqWaIor3eVAv4/XjAei6aWzAX7Qdn18wcu/lJ022Ohm1Na4oYeHOhFMnCzTqpi7MNo02zSGbBfkS52CX7Jxt3iTAl4hoe2k4eYw1jefb4a/mq6X2NHulSfEvtr/AEr/AJfQxdXU0Q9YN8qJqXm1U0vRv5cQX9e71S5Su5clRKZPo/OKF3xAv/8AUuUT1n3cRzPB/qqLVFVFcy6ldJf76rJBQlTyry3xBFTvIlr0vUWXXppytMxEClnuZ2Gw1YLpf/R+s0e0tNObq5KvOaDy/jQwGzTFqMvvPxYrTbAEZr0kV6qmsQOnG9HeyqjrrZOXJeIEqcPwpctyZQJkEuUCF20F4k1f31yODFss2k47nT5LLhdv2MQnmCkHZVeWjvYbfWbHjduJJVeiXdrozqZ8uZe9QGSCi6BTTn1J5V6AzbIXQLS42uYrXS5FXWrZPAhVZ07Nibx9Y1w5jW5Wc0XQw4pAvmC9mtrZXaWrni5qTLVPVttbKVLVe4Bou2qNs4n2e2HHcUU37YdFuKp36e9agXm1wvsvCM0qjccRnvD8xi9yftVzq+X1ONXH3PtHGp6Vs2f2gzie7HfcQTru5mpSHiIfp7qNPRxZUtpTwp1uW11E/dpdimSZB7vLTH9HIv8A7yXs+Gm2vf5aPzq8cLAHjttbEkY5syxmVxkIkWPxdX+Uj2dVQWKcP3DDV3W13JG0fENSoBZ5fCtK6uu+tpCpKkfbL+tLVprEciRIVVffV5eX2jnPy0TjLOFb+Igq6flIWxsw2EyVRVRTvfFf2aNdleLbZi+zfwf44ye4fmcxe5fCP1UF9nYQ7l+svfD92gwcxcQhVUVOpU8BedJrxvyIeF87SGjkvTrIRbQMHXLBWIHrdcRXcqv5u/4TGtzY3/rPtX0uiP7tMLAmJrftNwx+QuMlRLm03lElL2z+KfGhXBOGLhhXbhbbVdGzAm0c0OqnK6mnrH/676xXy2mj8e2ffASePENDqL+cn59MTyluf56wrWxPT/pW4p5SnP8ANWvXZXvEQcyxvdJZeqssRUQ+K5ViXs1I2BIi3NtZcWPIBF7LxZDRDLfHATWJ9ltgTIwRMslVVSjLDFiv95kB6mtPSEUk9qSZBl8VrbtmKsNOMo05g3CQC0KJqV4uaiy3bWI8QmbY1arDHjac0KO+SCnwWtIv7nNt/gjL9skxxIdF1i324ch5tDqJnStxdh682V427rBJoRTNXEXMU/GnpcNrjMcg0w8PuJlp5Hz/AL6DMSbVo75OsPYfw6+BBlkbpEK0Rq1Kre0Q0k2Ec078VrxzeaUYXXGcGRmn5GWJn+j7VB8jdvOKaMMsZ+GlzrLEfZXhzqRstv8AWExtN5o1/JUf4aLdnqaHvkMuatfZhvjgPcI7NIWtuXcJj77SjqUWxy/CmPhfZ/h52U070Esl+zBxc9SViwQsWPbRB5x094mWjVnTVwocZuELwAy0qDpbRztZ/CjLCHJutYGZGy7CNyVHztJxFDgoDwQqiLrsgwOSbpqHIjoXEl1cKP58mUW4YHONIM8jMyzRUqOvbt1jPag/PB7JI2PdR0RJF1sc5O2n4Mbw25IdjPm62y7u1Ak6vjnS9615OzT42vPRHbVKbaTi+4S+092kKCZLly/hS9i4k7lNksuS58rZc+mp+94OvdsiQ5yWp5+JKbF/eNcf2aguvrqStt/v9tTRb7zKZbTsAjmoB+5CpW5LnnaqcDNTV64Y2sIYWut+ujINx3mLeLguSZEnkEGh7XMVZdoF8bxDi2dc4n6MOltj5m2x01oXHEF+u6bm4Xl95vxgB6EL6kGoz3MvDy0Gmu1rN7fEFtYspop5158dFM/0egV244myFf8ARDndSxT3P3qm8M4uxNhZHUsVxOKjqan+QSJU92pzKnu42qwb41qV2bkI0ioAISc+os69Gfw8NXnvOvyHH3ftHF7HZ/Gsajly501GFXuK2fLYcknDF8vvo9WhmDbXXno0031bTtaPupexcGYudc0/k5cBX3t0XCtONiTEbYiEe+Tm2gTLIXVTKr/lVihOCYkuqCS9SOlXMqp5FUTG69zoWW03GhNjFEnvw3CRXGD0Hl3LWLKvJKqkqqqqq85qviqxFXShWZdYEmGvsBuNvmpccA3hU6FcvaN59xD10HbSb568xpOfZ/QIX5rET3W2+WoCK69FkBKjObswTJD/AM1Y15VVc9ea0nXwpjkTaFe6Wp6clsu/y5aZvo2QpMnaO4401rbS3m2v1EnL/gtLJFVPxrbtl0u1sUygzn4qH1q0WnOicmqbq9Y7FUPFc5kn7zgfGEO8SGnsN3Ffar7RtC06ajL7Yr1YmGnrrBdidJ5GG3OUvqqlxXirw4iuife8VaVyuVxujiO3WfJnGPAFePPIfKsULeuYtNMyt8Q4kWmaz6PaTN0m69ck98+ml8a51sFcrisboXTJXRf5s3PZ/wBla2edXRTZUzRJV1vU1hTI0ZMS2pTTqtPtcWzDtp91dD7KcdWbGbUVjEqJ+UlvFSZdXl346ev6q5166ph1+NMB+M8TTzaagcTrRaFzeCty75wXxeS9T/uptXflv1yQuXTKc/xrVqlXUpqvFxeYzPxLVqerXRMAWbaS+edTeBrN6+xA1DV3dtadRmAVB9VHmx1re3U2/wBX/wAVb/gBb42G/ZNleEFibggluvGKIIivJ+K0VWjZNg2zxnVlwSfQiTQKF3+VTGEmiW1pFdYKOiLkmkl1Uao5CagMsHvnUBU9mgqq5/FaZxk41lkx4Fddtm+HX0eIICtiioqsAnd99AOJNkNhU3JkSVIjNmmW6Pig10jfXGotrNxlkCcIM0RF40rsQyJ8txGGHmmVRrW425nwrULH2XXZZ9HNOK8FO2tV3UvpLTfyc1CShl1iiU2NpLspFcTduGxo7dKk9CL21T76WaVjwdSt2byW66MNnzKFKVD7K0H9VHmAmd+oIHBVqo8hbfiO/DAnuQkNtqQNLkheVHUKAD4MTFdRwmOOjV1rQdhcxbjDGFUUTL++mXabYw3EY3qDvMuOmmFXY49k6SR5HPjz+kSDR2Oq5k2icQrxPuEmbGJCMm2yzFBRMlUaJ5gMszN2oZg43xL41EXtsGQbIMlQBVVrUe0xtsInbLFbC3Oq41pQUVNSVzui5EQe6vBa6V2vRpDtqkES5aizyWubX00yHUROolSgWRmTqcZsqWbadkPtx2gJ550tDbYpzEv3USXHCkKyojN6xHEauC/qo4a939XxqX2Awmpu0kXF648Z02M/5zTy0ES0krdJ3T+M1JJ77P3s658XNyLtYOtrpVvgnbhhPc2H15AvECbDQ9B6HMjEvLKh5a9Apo0bImotmWshTqVa8pzfMVHric4kXb3QelRSMWR63FyT5iKpDFtgn4bvpWy6IqSBbE/2SqX2ZW4ZWI3rtJDO3WeOUw1XqQk7I/20XbXX28aYGs2PmGkB7ImZiInUqLypST8uU5ERj2/uNV8aHp7z7hZ2mE1NuDUQpjUTeHwNzqqRxpg+9YUkMBdYmtqSGqO+yups/wAag+vLWGoPENNPZpeIWKsMvbM8Rv8AN9pbJLncvu6qLzL3pw8fH7kHxqlsnWRVEmR83aqhBSJBRFVVXSiD31v3m1TLLd37VdGlYkMOqC9+r40T4AjQbTZH8eXZnedH1N2ltf1j/vfs1qy1VTMGUojLQy+AfvljuFojtLdt1GdPsRdepwR+apfB+Bn8T2GbdmLrEaZiISyG3A5wGhqfMl3Ce9PuMg3pDx6zMutVpmbFP4hY5/6tQebZbRx4eG90BqKoss1FaSIKqLa60Tl1e9Xn6Of3dNeY/wBg39w1lVHHX222UzcJFAUT5qcWMQKN3YkcP2O436ace3togMjrkvOJk20Pmq1ILAwTAk7iTfLjdl7+ht6Wv3qJdprX5J2Kz4CgewJ1kJl1cTreIuyJUuckFsURNFK1bW948DNkxTOoaWrCuFcRp0PDuI5US4/q49x0gBl7olQziOx3XDtyO23iMseSPFBzzRU860BXIkIetOpUPTpKndY9G1XZTNhzcvX1gHNtzvVPmoN1lnDheo2y/wDY0sLdHb5CatEFLjcWIaym4++cEENzgiUV4n2eS8P3ELfdMSQI77i7wQPgqjQfbBVJ8AV60ktofzc1Mr0mOG0eNn/7Nb/wolstN61xPsaJ/wCmCqEhklv7ganYBvbNpeu1uci3iGyKk4cRzUQInXmlCgaVHlSijZZfplgxzBcjlqivPozKaXsGJdeaVm2v2dixbRrlAiInR3F3yJ7ururdXIZOR+O3nGSmr2o6sAnlVlrIuWVeFp7bIpqefDp+amlsNtPSFcfB1U0ly0rl686dHo/tqUBvduomR81ErXZhbkvrUPjBTZpERX1Lej/xUXttu62yUN0Z/rNXdUNYogOmKiZCIf30RMKEgW4g6FBC61XitMMupxXbZwdxVCWI87LbeLfG3pHNc86W9xky4gOJIITIh5CQc+NOXEcJnMCyRNIqiqvVS3vDabg2F0cCVQWhMvYbpfuI7aE47KjKBqg8urJE76Uzqc/VTh2iiqC+QjmhJy0n3uVxU+NBc6FXeCs6O9n7u6JM/d7QUBpR5s7jdImJ7SqXyas7RkeOCwjvMqYmbYIuaKvapn4cJ6ewzuHCIAXJdXWtLvClvAnWlJciVerPLKmBhtAG6AjLwto3wQM+2tOY1g5NkbST+KBQGmGhFM1Lrodv+tsGIpCiFnmuS91Fd/jGbzbiGioKcUyoVvQi57Q1JSEVRE86yvkwyawKrayYnAdVFVVLuXqSuYJOfTHRReG8X/Gum9pjTvQXBJULUCKg99cyShQJbyfOWf8AbQrtc+46nE+Jv4ev1ww3f4t4t36RHXiHvj7tNiXYsJ7VonrvDj6WfEy8ZMVew4tJb/LXqLIlRJISoclyNIbXNtxpdJDXJ5XD6zb19pOpTyZryk94Ny82i6WK5O2+7Q3Y0htclE0660TTdZmn6vmppY7vo4z2LMYjnMIl4tc0I7jvjfClzYrY5fL3DtDKZHKcQVP3R76Jxb5eppfvKkv48K6yoSy3Pye2VR4BOK1NxG/vnFTrRkepPuqd2JOtX2x4jwQ+esZLHSYSL3OD3Vp4vxxCdvB29rDdtlxbUnQI7kjtaRrFhXaCljv8OaxhS0Moroo45H7QB4q591ds0ayvcdqeuu73SARtKw4TD32rakB/LlXtpx1h9uRGcJp5o9bRCvES86M9uNj9UY7fchplBubYy4n7Xa/8KBuOddLj2TyKVZjnW1zU3aR0jbIm2DDMe+LJ6DfIHs7t/tGA8dLnHV8avVwaiwfY2i2eziN/T+s+8qN/R4eytWNf9nCU6UzfiX4l/jXN4deLnqieyxmIH+W21MNHgpEyLl9/OmnsYRBwLjxM/wCR0rhTUqafvpnbERVzB+PRz/kVNeqzvQzfxAt6f/XgVsfjHb+mp3AgNnjiyo6KE2s0BJFqDifo4fRW5BmerrnHuP8A6o6L3JT1vxj/AGALP6mA69JHNNrs53iiGw3l9OVLtM8s6cfpGMMXmFZcd29N9EeZSO7l3LSdUVzy7vDSXpLb8Vf4D8+OnbsV1U0/RnkbnaM/B8MuCu8+pKVnXTM2CvBaRxDjKWn5tAh7tnzVxc6v1OJfjtVP2Z4fss2AW5ewxi7/ALK7f+8pkektAmyMbwZcWDKkNFb2+ZptSRPhSodffeugS3uY35IOF+0XGm96QWILvb8S2ePbbi/GYO2AegOGolpS+IS+rPmIx/8AQwkq9LzIK7N8Ovs3ZrFWIob8KxWglfcN1rSrip1JQ7jG+vYkxNOvMpMilO6xDPNRHwpR3swxu5KfewjjKasy03RN2RvdTJ0G7Q8JzMHXxbZLTesKu8jSE6ngpii2z8nFsd/r/YG2nRWE84IHOrLVVeungT2PPXTv2BSBZtzK5d9JI006vpp37EW2lsjJUWr6EuX/AEzoC2Swaa3bwmiL3jRHbgjC206JGrg9ge9aG8J25t1jeKTh5e8tFtuhoEgD0qunqplzkf3Hi/ibshpo3EBjTqNSTvpX43EHLijbGjS2mepFypo3xDSSrxODoEOIFSwxQ08CvSSJswNOIAnUlTHYPXPuEttAcIzeAUEd0OWSedKKQqK4qomedN7aGiKr7jfHWOa8O+k7ITduqmfXxpN/J1KPiUnWVMfZr9mmXWBdmlxR1s6zz9pK6P7hVdfk1evtH/hY3y5Wx08vMdMTCjSkbakX3F30ucFtS0ZRHjyDTxPzptYSFlGW8xzNE5SpxJyhxLI7kpiIXVVjQStpqXNaHbijCxFEmiAw6jTrWiu9KO7BSyy48VoRvssujq3Hb1uZdpOpKzX4N8iM2iU2nOqSuEjhuEKFpRe6ubpWayn1JOKkuddKbRgVlg1dIdR551zbcOE+QKJwQ14pS9uNjp8OMKTmD7FDvsCc0tyiwJzGnou/c0idZfyCxX0lGFgRmk/WSekiQULGIF2hEvvqnVXdbs1Mw93VwpKePYdLdG+wwxlcLda8NMYOtcpuYsd5XZz6JyuOr4U+A1N7KbQ7bbVe8YPussdFhK3AYJedx1fEny0s1RUFByyTur0qKSorhkSp1pnWG4ba6xPc0t3u2KbJSFCd61VVXV2qpxUNo0Xqyq6IqdSV5JBVeYaalcLCgPE5kcN9iNYr2LW1+bcoXr618Gm97x0e7Sgzy15+DlIfdrGjbevXkmrzzr3QeNxG4+3cLdd1tdRtej22AWjFjpFHRqVEVtveu5HqpTm242RNucjgKQkNeMkHTpQk0+4del48/irFNE02u8/cGrLosTWCyL1dye9Tp9Hq1A/hbExyHI8Ju4Acdtx10UpLZfjVkLJMkNxE8kWr5nEnkUaZMce+a7Ng7Z2TYrVwmUdsuTa6N50sKiMb4UdwskViZd4ci4O9ceMuYMj9VDmlMu2f7y1YVyXvX71zrCV2LYvUk3NqWR7Q62dY7Yslsl4axLC9ZYclfaN+NsveGvd22expi9LwPiG2XS3u8Ujuu6JDa+6uqgOvO6bTiIIJeaLVRxHWc1tgqLtlw4Ws4EmxV3uILtAssZO0SvazJPIUHrrxjDEcOVbmcN4d3rFjirqXhpKS7/OF/wAqFSaEuckJT95V1VXHl49VE/HZm2nvJU3rMYUzwmH5U6Ow1xN0hQc+7m4U1fSMZMrvZZsc477bUBG3N06K6DH3qUqKqLwXJe1VgEhQ9REuotRZr2qltO9y2R9Z/wCpVV011awWVVTPLPMutUSnHhK7WjaZgz8jcSPoxfoCfmE1eTfD7mqk/VkzTiKqmgtSKnaFarl8VrliE7NHxn9icd+iSOIbBd8OT1t91hutvtroRztIf3LUf1VvSr1e5UYY0q7TJDI9kXC1ZVo9dHqR1jDfIy+HmMFZ05tiktGrC30n7PfaaS9NvZaqtWKM0jKrx8HMWqmF8iXI/pnU9ieFuE0qDwzz4eXlU9AOQcjU2mkFXihUA4aOQ/aGkKWkV8SzVles1o8tBPmre+DJUXjTbN7Diqv6uS+JohSHgUcuCZUscVsPNnJR1NIhw0d5U3rqoiHHtKnBaWeOTazdedFdYpwVV66uuIxku1p3mBE7RFZSK6ukgLTSVfVVdLPuWnPtIfJ6M4DTXdmqr1Ul380dJE48aRs+R1+P3WClLjTAwKLW73jibzddQ0vyyo4wa45uxbbTSi9oqygaweOD3TupNtk6Its8x6U76bOG2JwvsoM9tA7SgviSk9hIEtzfS7eZGhJpQVTtUwMGtT5F1juyHXCFVyLLwUwjHKsUYGLS3cXeNkhOInK2S8KBmpU55p1ndI2Srx+6jfFUdt5tknlzEVyzRaF7mpiw1HRoQFT5TReKpW6oM3tiwUu01qMsEy4b3JdKEvfXNNyXTNfFOvXxrpDahHaW6ImtXRFsuCdy1zjehRLq+I9WqgXpOx0OJPtNWqyq9VQ9Bwt31dKqqqsEKzqqywYr0+Y1DhtC4+8WTYqWWqp+Zs7xrFkORHrNpmiGvou+Heqn01fYgN1VZIsOVLuAW+K0pzCPRuV4Fq93763MQ2C+4cmDCv1uKBKIN4jThc2mrlSbSR+VWyqXsGGcQX6HIl2S2OTmIqZyTFRzaT5qvh7C+IMQxpEiyW/poRuLyiY+z+qqIRFWqTumH79a7aFym27TCc4DJbdFxpPqIV4V6t2G8QXK0yLxb7d0m2xf0mSJjk19VTJJIurVK2fD1+vdul3G1WwpMOC3vJL4dTSfNWtZrbPvlxat1qjdImOpm20PWf3VWSGnV62plsuUG8epnIau3PwMMe1Ii8uWptNn+Llc3SwobcguzGOWIuL+z3VZAaqq2LlCm2uaVvusVyFNDiTLqZLl5/dVn4U1iFGmvxybjS1MY7q9lwh7kWpnvghgqq9MNG/IbYbTNw1yRK3b9Y71YHWmb1b3YTjo62wc61HzqdiGhVVX41X4pVakK/tqqr8Uqv2qsh5Xx09NiCkzaY7ggK6j40iy/wAadeyGQEO0MtmBLqPhW08ivI7VnQEF2PFZblNgBOr1EaUQYZKTcpbdxI3N02eWhF4KtB0Vw5bTUeYTceGnAT7y+6iuxC9a5MaK3vDaeLl8kTzWmZ+JyPjOSYxUM9XgcbcEWBTmBOulVjp97cvmBpIJfCq9lKYWMgnnNc6OZMLlmBF1F8KW+IYymJuSB/OOsgFeC1cThAzLDWsKHGRvPRDXgLCjkSd6LSgfRvfEiHkiLlTox4iuo8CoIcvFEpKzEbCQaAvDOlmXudHjRlSi4kndlRvgXSaiJFnnQOXEky40dYFybNtVCg+JC2N7R1YYk7hsG24woajknupTLwndmIxRY0hU6SRcEHqWlnYohFACWjiZastPetHWGkgpJjK7HcB3XykqcEplIOVYGe0TJYkVpSIUUsyQF4qlC91tapEVuA4TeQakJwqIcdQJMmVEfjgKvtDy5lwKgud6x3LrkoRyIslUC7K+VareYk1b7pFzjydMbiukglIFU0K8niXyrni7ZpcHiUV7fUq8UWulMfsE3bXB0gKiOvTn1VzXdCU7g8pDpUiVaFZ8sjvENeqqy1bNc8kTNaGNnqqryCiSqXd4h869VCGa2/6XtuS9mY3+HNTe2yxsRSfSjb9TdLSU0UNWnQ8Acuer4ZUorbn63tuWtdU1nu7XNXQWN9oyYd254hw3isHkwtdY7DLhZe0hak+1Eu1UILrbbKtMnb04dhWMjLU1hJLjXZORkOrT8c6y+k6SyNul0zVV3UGOH9yVC7RcFSNnWLIsV9Vk2gn25dvuPWEhjP3veon9Jq1S3NoIYshRZEqx3iEw41KYaJwOVOYC09moQyej66f5KbTm9LoItjTiJZolavo7tvvYZ2ixmVdRX7B7Imz4quflW/sMtF0iYM2iXCRBfix3rPpa3yaXDT6aifR+cdbw5tDdj9JXc4dVdSBpIFzqEMmDY8rBuyDFhYtjvxGL80Ea0wZXE33hX7XT4cqybMzNr0cdqbSkQrojZoi9+qq2Kvyb1gbGjGKHn5uHYdpV1iTM1ZtyvDuiLxVg2cq8Xo6bSTFs3BNWEU/d5u+oQ3dhEabN2dbTYFsGS++7Ej6GWvGuScq1AXlP4Nxdw7ARUxU+yC3SUv8AI0IfsGfm94qnNh0mbE2cbT5kApMUwgM5SGuvVw5q3IaBtswd0fJB2h2aL1/+1ow+9/tKhDT2ZtfkpsYxVtLZ5r47K9WwJB85MovaP6vjSpV11wt46++bxcxu68iIvPOnDsxFMR7IcVbKHvzLEDMjptvjv8hvknaH6vhSimR5MWYcOVCmMSGz3asEwSGpeWnKoQaUQUxt6Pd2m3FN7eMHycmJhpzuMF1g4XiEe6pfBl7wmuyLCeEsaRh9S396TpuOXtIT49kx+WooSHA2wG7WieSN3vGD6IzEPttxg73B8KLQ/jSMQ7INnWcdUaPpXtN3yHUIQu0fB9ywPenrRdjzaPJ+HPb4hMa8Kp8amNtEh9/GUbfq8v8A0TH611aOQantnWJLZiuwjst2gGiwCP8A6IuznE4LvhBT934VE+kFa3LJtFOzSH98cKCwBOJ4+XtVCAJVZfCrDXuqwQ85VWn4VerpVkMSeY+H3qcexttp228XcnP+Gk4fYLPvp8bNbVFWyNZLk5ynUVBW9tYyN+yHvowo8iylBeVDo0skwnbqy0EdETLghdSUG2dRaYECLnTgqpRfZIbse5RnjJXGl4pn10zt2OZDZcybRLiw2vQmn1GRu9WWnhShvDyTpMcXnSRpBVFUfOmdtQaaWSyoC4r5hl9yUo7nbpceK8/HRXAXNEEi7K1iHaBl5/UADHURxhoiYc9mJLqU166Ujx/nDmlRHm/tpoYzbkE0jT46lUc+JdS0r5wiL6iipw66HOGkbo8GMO3kNMPAjaGDZGWWVL0OUxWjjBzzgqIAOedY+gli5gdOHXRcRkMiBkjzVe4abVkSOsyGLbgOAJdap10qMLvJuAE2sjJMxXupj4U3T0mI1vEQ0LNcupKaVjl2qF2MiJlth9MtKZ0G3cm3oKOsiiJpUuCeKi3aAp9FittrxMu+gu9grURlpHyNp0slHLJUKqXxkq2NWAHG0feQXXHiRDJriS9y+Vc1X0EbubwdeRV0zjcEW2uMCSoRpln5ZVzRiLluryKmeS5LQ7O47xZ7kfW9hy7OWS8NXKPFjyXm/BITUK/hWjXk6GOkliCW1d57t2ahpF3n2yN9kCqP0UQYEaiSL2yxexfSxu/pjiNFp0/VU65gzDV0uku1YIvjsq7Avso0ng04Ph0lRNMg/ACMPPx5LUiI6QOslqQ06xWs9+u10v8AKOZfJrlwlnyk89xJQ92t3FWGcR4WkhHxLZ5NsMvE6PL/AG1Eta/B2Pm7qG3Y3sSM+/4gn2ti0TrxIkW6OmTMc9Ki39PlW/hvHeMcMReg2bEcuND/APV150/ZEuqh/wCmq++oWTS4sxT05+5flHcUkyk3DpZ6kNr3dPlWGxYnxBY2nmbRd3ojb/B8UbEt79XCouq6+aoQk7niC/3SIMO5XRx2IBahjtjob/sGsdvv9+gW6VbLfc3I0CV9vHBOVz7/ADrQ+/jVfTwqEN623q9222SbbarscSHJX85aa7Ln1VjtVyuVluQXK0TXYcwEyF5pciStSr1CG3crndbrdfW91uDsi5IokEtF0uoSd+dTa7Rcad95F1f51YzZn+8tDNVqqEMkyRJmzjkzJL0mS59o66epSqQuGJMR3GzNWSfdXZFuY+xYMB0t/TUXVVCHlwFJUUlVFTgip4SrcudzuF1ljLuktyXIEADeGvNpHurV/wAar/GoQtV6qqqEKqkqqtxqEL58a6I2QsClrYNwNfJXOiLxH4lXQmyp0htbAG5o5KJQwjzU7DmtbLDcQ3XUEVzyRVogw2+j13aB0iXdpmPlQXaJctRFtG0kNr1ivXRvh1+Mc5kW2FbcHtotHaMwc5V1buZceowhtaiE3CHlGlNfTCMjoP5ChrwFPOmxjFBW4tPKpEjQ9jTxpXYzVZE/JoVERHjqHqqa9g7T+qKLHqIa5oqcUypRzUVJJoqIvMtNbHKmslY5u692irmiUqpiosg8syTPrpacQw/R4MTfbFaY2z1lC0lkudLgUycFUpi4FfJtoFV0RSsr8zd/ZB4YfYZ3rS5CKKPWv3UY4U3S3EHnRzXVoBUoCw6yjjep4i4c2WdMbBcUXnmlESbRC1cfKm/JyLOwXYuZZcajuGuRp1caC7vvdwSOtoiIubZD3UZ4vYQ22XkFSVFy+5KF5YShjPIiIQjxAVrdKmbX/UFdjjdtQlPeqpn1kndXOWK0FLw7kWvzKuhNoLqbp9FDSpJkiJ3LXOl+1pdHRPjktK2+TqcT4mhVk8+ur1XdQxsZmG9rUizR2ob9khvwGw4sKnXRINu2YbTsrnZLn+R2JmurPg2FJYYRuW4n1cRAXspTNwnhKbtPw10GztWy2XOzpob45LL1e9R0sBspvS8X3CXdpmzjaLdI94gs8BuLfHd+67qpf7QMIT8I3NtqWYybe+OuLMDsOj3KlR2KMP3fC19KwYgjlEuLSZKmeYmvmJd9MdBut42Hy0nJvkta76P4zStN3JrqKjKqrwJZohdxV67/AIUsEL1VW41XGoQvVVbjVcahC9VVuNVxqEL1VW41VQheqqqtUIXqqtxq1Qher155u+rpUIXqyLl11evJOAi5KvGoQ9N8CTLvWuh9naNu2qN/l0VzuS5cU45U69l17Rpu2RycMgfHSWruotbdxTld1wdB4dhsjHEURRcTxedFFjaaCUBZIp6uug6BLMo7O6dElReVPOiWyt6pzTymSOauYaYaexx4j3l8YEy3M3jmYu5chItLPErbag68DhG6qcc1po4phjKmIZLxEeteqlhiuIseU6IqhqQ8FStQs6hIeOoKDHokYmZ8rmnLPKlHNEhlHoXLNeOSU5ccE4kFwSHUopzLlSdkHnIcUEXLPvWkrI7nW43eMmv4RQaN8HLvMozkbeGfYUPDQR4xQaPMHOG3B3nzVUeQtvxHPh4GWwAn5a5mm7TLzpt4UlNNNNsI62qimjUvfST2dKMszJ9UIGecUWmdYUsRzWgelkJCu90ovXTVbHIuUPsTPgEZtUcHUqZiK96UEXaU9M3osey0jkZKuWVT2MJLAxwFGy5m+R5PClBQwpGg9+4RRzTMHc+1W4bWAS4eYkA8eGMaOaiSvJn1qnfXPeIz3l2dXLJVLqrojaDOYjwNy8IrqLIUVK52xFn64ezTJNXClbPkdfj+cEf31dOqq8VVQ5GFN5WGxtovOPKhr2W6x266XO1yN9bJr0V3323OUq1S1KPGqUEVRzqf3YN6jVXaVhzEuBnrVjm0OzLrGbygz2+2BfNUxsCu4vwbthua8jqS2TyRz6eWko02fLo5/logwXJnRcWQFt+e+eJWE/arSt3wbVcxkHVTdPPs9g2HSAv3q8ZrUzjGx3XD2Kp9suzWmYJ71Syy1CXiqIzSrb5SCKzqqrKqrBC9VVVWVQhVVVZVWVQhVVVZVWVQhVVVZVWVQharV6yqtNQh5/br2AqZC2CanDVEAfMq8qmjn0atPhp1bEWcCYNtq4qxoCzbi7p6COXIHzffUU1jY39n/o+dLhs3DHN+S2o9pVqFD+10l71PDD+wHZfb7d0VbQU9S6pL5qrv71JnFPpCPkr1rw1YWGhNvdtuyOJp5lVO+kXiFRtkCPBzRnR0lxpOZamTXS/kPLn6J+B5DpOwr1dofuijm8Ef3s6XOK9he0HBKuyrG81frY1xbUuV0E+mnPg/bNbb84Qq04yD4oLTrgKgC6nhKjvAGMrNiyLIK3Pib8ZzdSY6rztl8UqQxhkOfNnGJbbcmGW3GHwkRed019/6acmFyQp0ZtyZm4vg8Wmh3b7s/QbY7i3C8bcXCLxmtNJl0pr/AJjUZsWujNxZi3F9fav+z4rzBTFbZOTyKdVzkaeIH90hNK4CZhmgqvFaVuL5SgqkagXL1D1pRjixi2PzSfCYRSBHLQhUs8Xk0TbrTKk08nDUS9dM761iVVctORa43J+TGIhVG21z1ceK0oJiCj5Iq8M+FNbFMd3cOdKPS42maJ3FSrnmoSFRBzz40i07HZ40aoYiU0XhRfhb2atO+0c0fqQ8VCQKqLxowwd1oAeLsnWI8hbfiOCyxiKKixm1B51Obl6qOsKWgwfjuOPNi2vA9Y8VoEs8p1Wm06Qe7FMl0rzUaWi7vMi3DBhZDKrmrxLxGj1tBzbFsDO+BBhAy7vTVhsUFULjUBMmxXgUGnhNrLmVUyy41gv9wjvOdDbeUOIkmrjnx6q9XP1fJYeZeeRpG2k1NgOX450aLd4F1WVnABbRWxlGwEYUUQXURD2cq57xVkV6fVE4IedPbGQSkjPvQnUbabBUEV8dAezHC7OKsd3O1ThVVW3q4iD1IVC0ixsSPpZ06sixq9T2OMJ3HCV5ODPbUWVVd2XvJUBQ7q+mw3XYrxlfBcc06uusrLqKugk0l51hXq66tln1rwoMyGUnGI8LdHvJOimjsNs1savbNymfnKZ+z+QqVVrt4TYBSWizIF4t0d7P7jLhXuJGJNyweWaVhW1bIzC7LkcPpb4Gj37Ao41t45XK2aEd3SfbtVyWngPwl2a+kGHI0e5YXbizUR5kmt257piVcH7YMFyMC7Rp2HiRUiKpuwl99ovDTMyKAkumrV5TKr0MhfOqzqqqoQrOqzqqqoQrOqzqqqoQrP5qr9qqqqhCv2qr8aqqzqFG9YYvTsQ26N20N4dYe9Tdn4Sl4/xKzboDJQLfaW0bcMeyRLSZtjrkW4sSQ7YO6hrozZ/jvDtkwwV2ubjioZoQxo/aNU86yM8dfaHmD9heFrbhhWLhbOlS5biFKkqvFBWmFhXZ3giyR9Nsw5CaX3iDUX9tJNj0i5N3vkez2uyOwxkvI2hyOrJKw7etqeOMA41ZtlsJtWZMcXGzPqL/AOs6zsblDo5vD9qZa3Q2+Jo68kYH/lS4x/hjDFkxNDxJGnzMP3aU6Ib+M5oZf+VwaT1o9I3HcRWfWkaHJRz9W20QnTaxBaXdsWybW7Afs8qR7RltzwKNUtkN4Kmhk+QbWu/26W282tx6QyB7uTvPAS+EvlpAWmAtg2pzrDEeVqEMknEDy1V6wFg/H9pmrbbyukJkbdyVV3JPZ9k9XvVo4zkTIO2BiG4y42jUNpvpLS5hKLxc1MrORLlVLrmBqXq08H3ZBCkdziJCvMlA99WFHjZPP61XgBHRNOvyTmzjlAIG0b5jVeqgOVLiynGAEkkI0a5gSUdrMe049FcoBeMX230zQ0MQHLVSquCEsolDilM3HaQyZcNHEHNctIUsX0LeqjalpRe+lH7HS4/gsK+1GjLCBZOICDmBdlKDBT2o0dYOLJtDbFFMeylZgLZ4GtZWEC1tSVJG3kLmRPFRpCGU3FAXWEJHV5CTw0D4bJxzQRNqTSF2V7qY8aU0CMuCioiLwBaYrWDm2NYVLtLUqULTii3yZkQ9qot+AbEcnDkE+qrpyVO7Pvogu7boMNy3eDg9Qh15fGo24Pi7bzee9iIBmoJ4lzoiphgaNDARizdJAJtw81XNeVOqhj0aXtG2G6qarqW3Fknd10WYgFChK6KrrVFUgy4innQBsluEK2bU577zu6begEAEvDUWdErrl7cQaun9GR77TMD2vHmGzBGkSU0Ck2fkVcZ3y2zbPdpNuuAKMhs1HNU60rrbCWNI4T+h9I1I4XFM+qlz6VOGo5OMYltwJmie0RE666HN4j+Dm+kcuF/TEJ8KrLuqlTVxFeFekTLvrgueqJLDk3oVwD+be5S1UWSXzBsHI3KoFmpedAPfnRTaboEiIEWSmlFHgvnS93tnI3S39p1PsAx4kyA1b5r3tOrXW36U+zJcc4VbudoHO82pCcbyTmeb7wpCbMZ6Wa7tGLnstSV2Tg25tXOztOg5mmlKNXO0A7k1nB81TAxccbNpWzbXJwCTImy91Uq/ZrsH0lth8bFMVzFeE2EjX6PzutDwGSPi/arjxd4LptPNk262Wlxsu0K/dWgB6qqtV6hCqqqqqhCqtV6qoQt11fq4Vb9rKp3DUBk0cuVyXdwW+wFEppa1tYB22LWuZIPq5qtRO/crNJkJHGHobLhnUymB4kpgSjOqCEmddD/w5p+IlHOWv5gAIbxwQQxEi5Uz+NOTB2zBu84ZYbYnl01vJSRFzQ0pR3SBJtc1yLKaVPJfeptej7iSRb5rkIFcdaRUVNa8cq5VtEVzMOdbh3q0xMDKwzslt9rxFaLrdHFM2nU3cfLlzpx7S9nGE8fRGmsQwd4rKexcbLSQfjQBtJveMXcNt4hscVgAhOJu45JzOLUJsjxjtRx1dZke7tw4OHWm/auK3k6BfLWF0WPaHu97DEsuznZ9gqOEoorA6EybdkrnpopHE1mW2OSYMpmSDA8AaXr+CVF3SxuXTDLtrvElqSOjNp8SzzSg3CNtttmdOGwpyAVMlBKqZ18EhNmywrfSfxni242yyOwwatVmfeVpwUd0POGnVw8qW+zqbcVlxLQbzzyxZaGm8PPQnklObEWKNk710vzuK235ciMu6ZioGpBJOvQnnQZsltCSMQO3Z2OrISV9lw8Hh/Gjr7pEeU2qDJkI+8wrTkXdkicTz66ELrbERl51hUjugvAgTrplXPdC4gte0M05c+qgTEWqCpHpIzNeYR6ko9lf9xy67YFNi2OsbkLnz5jLzpfSvtVplY3PVmbnLnyiPnS1lfarScj1R5FU1CpBqorwo268eholbRfKhMFyPKj/AAKgN6dWSKvnWte5u34jSw30oY6Moiqi8NSddG1heb6QkWShmTfETVOCUJ2N9lrTzqS92VFdmfUTVxCQ0LrQk6qarOXb7idxI+b7cdsyDS5xUw61X41DX9gehtqy0rRZ5GqdRVLuSWUBBfaASXvROutGXHd3BqDwk2fHdqvFKL9gVwAuJnhCK4AqiKo5F91c/YlI2byatnoQFzAhWn7jF1G4JoIJvOos07q5/wAWONndXCbRUFPOk7GbY6XHxg14V2uMWY3KblOA4hedEuJdod1vdj9Uy1zQvHQZ5VS0ynNuiWybbh0zETB5VMhQauqccqrrWq71pTOWGpKz4ZVM4XaCS8TZqiPCuY/GoXjnkg9dbVpOTHmBLjAZAyXOWVTpzZOVIli1tlhnx4ZELTyhpJOCpTm2S41chm1EfeyQV0oHclKOHNYkQG32nFNtxOK+6XlV7fdQgyENV5tWRedD/p9vscmYs7QduQn2pbAyGuwaVyX6XOyVbdLdx/huNnDdX/pGO2P2a/zlNzZNi8JDax1kbwD816qasliJOgOR5LQPMPDpMDTNCRe5Uon1kVZdT5hJo8HZ8NXpl+kZs+DZ1joliIvqa6KTkFfCBd7VLLMuXk1VZk951bOrVSVRC9Xq1XqEPTQobge54q2LjNV9oGm/0UOyFaqddUvaolbMq9gbrM+TyRcqqnBacOCxkR8MsSiFVXPhSeFNTgZpmmpErozDDcZvDcMURDEhHUnlXc/05ViGbY4X+o7/AGrAN4rtEPE9sEgaRJQBnQVs+lnh/FzlvnZtK4OlFpv3m2swGmpEdF5k45Uq9pkESvlukR3EbdNclWj+u8Gvp5Aegc63qdJhy3xi/XgGXxu8xu2tNc8eN4684dwTf7rFlxzsd+DpXJ01+46PZfSlAWBNo07DUdbdcc10ciZ0TwdqN/huuXFm860LqZMMxT++vE76n0LpS/xGnhrC0rAliJm5Ygkz2EHIFNVVRocvuMIuHlJ2M70x90fZNtpxVVpXYh2i4qv75kUtUI0/Rw6qYWw7ADjz/wCUd6dJ90hzaZPig0ZG2kG1XTXLCdutqmHfmrbNRpbs9J6XM99nV2Wyp44MhyAjMADe4RsOVQpdWNGbltTv1wXxy1APeIUpzwljxoe7BzIiDk010K17ZPMc2/Z9TwUkJEh8m/ZSWxyQnO9aB8Wmci66T3BA23mgj3lRlNMm21FWyMi7166D8QlFMFFMm3U6+HGjMJ1rgVGOg0yVbDsqnXS4lD7VRzTIV4U0MaNODH1GiKKJkhJSsmKCPkiZ9dJsvc6lHxLJ2qMcNT22m295vOvT2OzQcnaowwdvM0b9mDZn46wHccuHXI4xtRqhKvZRO6mJhS3FIbBwybEe8SpXWSWwmgGWkeJVzIh6kpjWO/wIwIDuo9SZJ8KdoOPd/AU3SCzuk6MIakXxd6VCXONkrmTgt5jmvHqq9yxDGZZAzHUmfX7tL/E2NIInIB+aG6Tjmi8fuollq57AONWzkVjmQZtLocQ0ThmlInEYglyPJc86NMWYyYmpurehKK8By76AJjhyJZKaKrvcFJWNmex2aatTBVV5+Neslb/VqHi7NZ7jHbBScKtnx41bVqTOrgmtcqkL8S2/c3bPbJF3uDcSMhFqJEzRKdkTCEeJYUhMsgZ6faL3qtD+ziPbrdFOURFrJOUsuqjyDiK3xYavG81qTr1L117D07h0107MeO9S519l8on0KybFk4WllGkD+ZuFmHHqKstykpLQUJnTwz1AnXWptOxLGubqtRxFCUs8/KoC0XxxIhRJOpFTqcSvM+pUqtstHg9Z6Xe81rLBfhLFJWW+huHD3ZL1+7XV2zDH8O8izAkyBV7SmlfOuGJRkKqTOaeS0xNimJfV15aKXMAUFeKkvVXOrzk61ioynZeOMF4cxpaPVmIoATGELUCrwIC80WkxiX0VcJvAbtjvU63Or2QNNbaU7LLia2zbcktJDSoiDnktaq46w2ly6CdwaE/POjzJz+nP2ccY29HvaNhpo5USOzf4mfA4q+0RPppXDBlrcwtZslFmkehW5Kbvm++vpxGmRJLeph0DT4VBYpwDhDE66r1YocotWrWoZF/bUMnBL2zjG7dwjwxsZm7IHeMkDgkBB71TF22OYvZiI7AdhXd9O1Ginm4P4V2pZNnmFbPLYkxIBKccNDW8PVpHyrBjK1W+zstXaHAbFxk9So3y51vyWfPSXFlQpjsSdHcjPslpcBxMlFa8V17tmwfgbHkWHfbiD1rml7BZkZOAL4d4PiSkGOyvFVsxlDgXK0rc7CskUO4wuMc2Pe1DUwUyi8VUV1UQw1L1Jq66amDMVMO4PWCpJvm+RONOs/R8wY0w2jFgBthHFVxwnec60rpsSwnbIcidHsD7wIyu7Nl3mCuhw7W4zbLIjyuGnKXVgDHFTTmHx3ioqhw66D5Ulq+46tUdvJdK51aTgC8vE64zqbRxdQMB2QH41OYewRHsVxgTH3V3vv8AvUf1Hn28ivTwC9O9HrpsyTGMsNg40RsMi4pcFUPDQ1BwPLX2Trqpn2NJ8pU0ZEkHWXG0YIdTuSafFWV0VaaSPpXs+Veamnuew6mq5g2Nk+zG0R7dJUmd9dO573KcUS1u2PDjioqb1pldf9lRuzZh521b7c7rRyfXRa9BJxl+P/Oiqfs07FeDm22bYOLdnd6hJfXidd9u++6uv8adjF8t6xGgadRZCllr/Ck1h/ZJiyHtZk4dnR1YiKr0xuS34w+WmdG2LXc7bHn2XGbRtuhqykNImn4clEqbU491G32GDAsuIrryioIncvGg7FcZsZBOxx5C8+uvbmCtpVoiqRFAuYpxVWZGktP7dBcnGMWQjjIcHw4HmvZKmWeBJaWXyDOM03UZxEPkTqRaVcs83lzFM0o+xVNjy2SV13s9yL1rS/eVSdJVTv4UhvsdLj/Etn2aJ7I7qaARJBcLs5UL59VEWHXdLoOATYqPZzrL/INZ8RqYAmjHafWR7I0LMTLuFO6p2Vj2DG3olHTd5aiVf8aDLhLjja8n3BTUGpFFetKX95u5y5fKSrHBNKCnjStdXUVSjqhpiXH1wuAOMWnN1rNUc1UFRmH7o24rbqLIM+IKvKmVbcdv1fYkcHgc1EX6V8qkLNbeiMI6o8XlIk49nh30pZyzr0enGhDYUmm0cFtDLURqnUumsdvbZGeEhtd24Y8M066lgaFEQW0TJeCr5VdyH04NDW7aNoMgJfF8aF+SNfiaka3Es4ukcoXHCLifkpVkakWgiWPObMgcBRZfHwfLW8VnWWAsKeaiimZp3olRLVrbdfGS6SpFAtACi8EWirZGCponBglW+3jyumTYqObTqf4LUcNpQQ0tzmheQlybL3Fqcv1tcjxkabUnFacRwsuOoPKtS8wHAejPAKK0WWRJ1qq91MVW9xRqpyaaSbxAiZIrm4/eGtOZOkydG8dc+kVqVj9NWfkv2PN7P7qh3GXN8ehvM/CPuj3U3HIf9xKeIkGuvNlmvXVdS8KrIeGXMqVf+6g5z8gnj4m01MDcaTQlVOFUa7v7MFyLvzrFDRs3xB3sLWW5w34ZoJiQtHzAVabjzrsptOQqzqwS4VxxiGwxH4UOWpsPJpIFqzt2mypXSykqDopwRF6qGY8nI81REy8q34MremTaCgp15rSVis0YnyPU2K4cWHafiuxvI3GmuuJr7GdPvZftyiXJWYV2VGl6s65eSIri59pK8DHWK7vGlUFoaWSshbaFZT6GPXy3NxWJW/RWXy0gVReN58csOOrmip0gWQ+cq4pi47vTNwsNtl3R7oDU5sz40c2HH9wuGNvybWSr1sdurrjfvatPLTEWCXS/kZMwMaldikbP59ouUdlPbWi4Jn9WlyvWyq+ncLtcbMVtkYbnoy45Kw/LRd2q/wA6wXu/LQ1Z7Fiy24lW5YK2l2hiQ87+d264N5By02MN3G5ysZRIOLMMxwuixiOPc4vO0oeIUKj7ZBWElZMRq7huIauRemuMZG0soc9fu6am7fHmLE9u77RU9o2HZ5qXWONgeEMSXpb63IuVvuSKJoceSSBvB7Jac/7q07nifahEkx7O/gqXLcYcySdHkDun0HxF5LWsg9SZxfg3oG7u1pHN5vu8K/KVBp2Z+7bpko6Q5mf6O72g+n4U47NKukqKj99iMw2iRNDAuayHz1L3rQFtBu9/m3RqDbcHtOxXHOFymdnV4ez2a1FuDSdjSi4IxAzHYcdbQdJIu7pg/kzAlQGHXoyNyBFEUaSONLx6RXq3cWu1RbcMVv8Ak3tTVB8Wpe6s1qx/iadsouQw5038soDfs/GbjmrmEm6w0wGaxv3Oibew3Gigw2CCo9dZnnQBonSJBROvOuccB7V9rQ2HLEuzu5zHe+bHa0Lo+nzpm7NLq1fo6zZKXpHnOduNck0aKwoGVN+YjD+0q2Lpe42132ng0/LRNAhtwmjbAQ3ZEpadOWQ1H4pgTHmGJ1rQEuEM9baH2THxB+PD+yhWLtGP1l0e64dvMSX1dHRrWn1aurTV7GcBLNgWjF1kfjoqi2qG3m3yEBVy7O9HC7wnZDUbFougrpq22+BZ6fqpxJP20Jjt5WLRaEw09H3kfh7UC90vmqUxba30k9NDDcyWrjQOLIhTtBof01CKuTj7E+BMXWGSUORa3Zm6LNCZHVnQdchlQJG6uEGbHdXigkx3V2WVxuT0nc28Uuzyf/hV3Tos39l3suVFzjxJLkEuK4OHrGQ/ocUyQiFr48tbVck1wci1OWVUb49uoLP4VvNObto9C+GgsTySF1m9KfbjoZjvE6kXgKeVZYjCvzujmyjZsNciefxrVtMVx+XE0EhHJPhn7qUSJGdBtL0yGozkbhv5sqQ5Nup1OFwz1cWgbfiRUMXGU5lRevOppm2b0BkI+qZBzJnw4VmtEOJIGNMcaREeXd83gPyqZK2i2rr7aKq61BQ8KcK5T2ZO6lALyNEdFkJGRRdyFMuzVmITqKLhGKIfZFO6pl8QGAzHcIBddIi3OXhHvSt2Faydjw5QoIpp15F3jnVq+CmpIxoiOQ63oQck0jknWi1CORCZstxaBRJpo80XyWi+2243XbjLb3hA0itimXenfUVd7cAWiLFJxGzcVXXs1+0HPro9Vkil0EUo62reKkub8QhNO/4LUQDZeqhB9ws4r2ZF8O5aKMST7Ta2Gp0aZHkznxGNDYH9WPeS1F3SfbmYMVgQF10yVx5U8WXXT1TCT4B1UfYkxHty77VwnvmMa3rlH3aNXsU/NHPYOZdxfNXor3DfkW9zo72cben9YkPZqPs93VjpkJ9hfV8niba+94So2RR4IG4RXIshxv3Dz/frUzqVky2XpDclxrn3O5P/AMKjXE0KYZc9Mqwo2fospIiKQp8KYtihtYqwo7C5VmxQ1N+a0DwbZJlkgx2tSefxpnbKLJcbZcgJ5pUMi5h80r0XpfGluznF9UviqZlRTm2Ud42ngIXQJRJFr20+YnmmWSUbbbLKtqxs6TTaC3IHXklBDTBuZC2Kqnf8K5nK4s13ydDiciHrVyQj3Q+yg6a2mro4LRAZISLUSUdzWQiueVa+oxXT30jZw9fcPLy/o3s95cGV7Z6uUakMMz3o176ey/uXmXCcYXw7yoa3+0uAIDmjxavdqXwhd2bFcpazbUzcYrnIYLzc3vJQNTcNsO3YTj7BlwmT0xw7D6dMd3aOuovZpw7P1w4e0i5Fhu4vyLbAhNNoCuEbQGReGudcDYjsoSok+6t2x1Offx2GhDcj4aYHoxYmSZiy/IxkzDlSN/u/7hrcMRk/k6g5Ub1kSImWf3VEYpYiS7FKjTVkbgw49HPS5+Fb85/Jj7P8PeGvbOUmKJBk0WWYqPdRRXwQeEbOTNgZhvh+bM/o+pcyUfm+NEJtNOMk04AmBJkorXprUgIi15SMIoaiuRF3+VWa2NaRFipCXPNtpA8PhGtG3WTD7VxK8wbZECY6GkpDSIikNa15w65csKS7Et+msnIEh6UC+0HOohjBU+w4VatGFb49GlsMaAcke01/MtUUG5loNFUyRF7q9bodWZiir5olR1kbuLFlhx7lIblTWwyfeRckIvOpRtFUcyWqIeT4J18KFsRXuZBl9BjgmcpMozuWvJ2itwU01C3xiYuS2xInSk/nPd+WoSDBhQL+zCVm/utPuj9k8HjH4/Gg3a5dcE2S6Q3cUPXaIsrkbkRNWhNPvaaL0lXZIn5xaUSWLns/a8h/MVD21DFwYUwiWIp1ldvMMTEZTcYUNWm18acOb+6tSWBN5i3ALUt+sVyYx3htPtorrmUhn5m3O1w92k9ifaDs8K5Et4tF8dc/VrIRxCQaNcf7RcJ/kul62azSjS3jHpsVtvIE+ofOhXCW0W5TIzurB7d+VpRHegyOYcF5VqJYF0yIou6soqJm0C9RLWLjXtlfatZJzauFYYFWuzBNbonR4jtwFzMhc3QInWWdF1wHRaoccSFtuBpIk71IlqGskVgZENDc0oBLIdz6tXlUjdZNsR5w5ZE2a6d4PcQqvXXnr5l5wer46rVHYmIWqPIggIgQvzFcIlXs8OujBlhFkJAF1skffR1zUuS6aVNxvTDM91iGJvtCqbo8+pcqIrbbrlftzeHnXIzpoLa6VyQcqHNcJAfZmnsTWKbhhjU8+r+7ltBuG0b8FZ/yrtl0isJhTD9zuL6NNR1zTQ0FSUTA8GFvbrJgsv8ARtDjafzheIioheeC0qxOt6CxEX7VpE0cpe7VVyTWQNlxMVesm2Zkn1WhgJOdHDLTn/jQ+/hNudc5bM599XYDmbb8jk37FNK8XRCkoTyZtMaf2xrSvj0A5VxmvOvRWnY27aRpvWal4R000pzbhTpYt9i5FZhRGxf8Hb0Nd2r3aj+j+u8ftw2ETcjq0MN9W7HxUy4ezDaReYzpWSC1h2HJ75q6pDyfH3UqRLYji61Wx6K29DbjI1m45D/SHveHVTyIc+bMiatwuy8V3F5lEQR1B8OWtO/JD1Rp++6Rxycy7OmjG7WC7R7M9a27H6sitryE723vqKg66WqGyjVmhPrLVvlmON/ZfSNaLYjbzbWo136NEfyZNOkMu+9UbMNx5/eqOTx9pPeqSlplhyK89vUeakEw37ptVGq+aNAYe0MXM/pHypmv3Cl3bwGOCGno9xbZMFXeL3J110pg/DZzI0eY5GFtW05dSUr9idnuV5nxZF1Yabba4oSJlmlO/GONbPhSyOhHkgchEyAE45V7F+TYta1op4TlrF9+JObvSJkI5jBWi0ZNhlwpYsCoijha0bLyqbxlevWV3ky5S5uOLr10N703uTeGVc7m2Krno+FS1dWsk8xFYclbwFAm22+YfmqHnMaX0Uc1VeK14YkG1r0OKhOF1fCpfDib24rGVk5E5zhGZVO+hrryU0g20tTGzSQatuNOijiKi9aJlxyrymWg1RSESX+yuk8J7LYYWoXrqyD12fTU4JdlpPKlbtCwOcC4PO21olZEl159X4Uvf6ZMJhQfG9VqsbWQBcbbRk9a+08Py0x9hF7iWXFTKq/umn/tPq86WytrnkoaDDtVJW9t3U07F/SGTrlSuDsVtsd18bwH5jd33ulIG7k9gGGvF+1Rbhlr1daW4ik47u15FNdRGPvUiNimKEudkdgXG8pDZTQHR3OQ9Xy06IT/AEy4x+gzIiQRbyLMudymFbZZgjqEcuUxFjHIkOC22KZqqrWUHBMOUs86i7nB6a2LLqEjJtqGjuT41EWpjEluV4ZFwYuLPVGa7B/tVmQOApQARc0TMqjZuIrLCddbl3KKw412wN0UVPwzqBSAtqlPXC7XiasN7+TJ2GC+qorGeyzA+O7Y0bsQhXrYkx3SAvxqQRTctFytEO+3KTGuSkMr2miQvJq/2ZUcsKhMI5nmi81CmFMLWCy4W9QKzvo7XbVzmUvmqet7bECI1F18jY6QqzRtpIjOkbSOgSp2kWtR5kOlE8TmWsdKDlUdcrowk92Iw9vJ7adjLSAfUVebDDmNE5cbjPSW66vBG19kI/LVYMmzGamy3ZzM6NuoihoBNWeoaXW23E8DAuzveNWll+Gf5uEJ3lHR4i+qmheLxBtNrcuU53dxm+sq439LDaAxifE8TDtp9rCgc5/EiqpCKCMafalufTbHCQ/Wi7j1c53D72qumdjuz1nDmGiBxPzqUe+fTyVa5f2W2az329hb5UlItyU9UMi7Ir7v1V1Hgm3YsZt7kabd13rJ6NJ9oU7kWqpjIw6nEa9edZGB9q0RLkiFxrEi8Er1p9pwXrXglZwK1Thgsj3dq3OyWmmek9IbHR8PjWrb5cQiX1v0qS45yAyxzEVZPVDzNnaL9Y/qDOjrZzBgYasT2JZ9vSY8jfDPxnXKeyIPQpXY3kHo8aygqPw3X5DQafzeS1k6GXaKmthv1Q7bYHW5G1kYeGl1MvuKNoGJIENizwowtHxcaTLooe84XzUW4OjXZiO8wsd16G2p7uSnYOlORPaJG+NOWwE0i8omqOrmbrCIGXiNs07P4ULybywkO2x1ezfc3zPXxEBWty8wltr+/wAs82C1n2uWhjZ/s4xNi/GO+kMFbrO4Be1XtaC90aBx6dvsJy26ZM2fErVxtzrEaOs24ufmDcdtPFq7VPnZns7SHGS54hTez3EFUaXss1MbL9muG8CwOj2iKiurxKQ6mbhfjRzXao42kxMyea5XIh27FkbHl+FWMUJFTzr2qoufwqkyLhT8tECWWFljnB7U+O6MpI70ciXJouukjj/DMWwwCZtcQGFMV4gmddNYngR5Mftm2SFmi+dK3HcSQyoCrSPIgcOHXXQo46WwC/JlDlO+sKuHrfCfR7pm90Me7u/FUW7bHGG5TiqgCBaE+YvKmdiUYm+lSsst22RB8xUD7OrSt6vKsrmrQKR/tUOvjT1NIk3byFRdpNrCO0W9WEkbV5x1sE0omWVer1iKXe4r0piQqyc89K8cq97RcPraZgvMN5NimSoSUHtCwuhuM8428S5uaa6fVu406vJyUrpu/UgxJHkkuZsGSinMoj2VrbgW+VJcNFDSgqiqa8BVK3m5NzjskyCP7nJFLUHMVEGGMJ4kxi8DcVFbiqSIYomWSfGg1cNOpuM38noQDsC0TrhdvV9lZW4P60RNI9mn7ss2ds4WkpcboqTsQSE5RVOEZKKcDYOtuAYbrcQAkXWRxVzLNRqXvzywLM8+pZTpA+0cXrFKe49CxjU8vy/Umt7ZMMq9oUtba00KtguT8glyUl8krcu+G4cuyE9IjI4icVRO9KWll9a3vF0aLkiQhTNCTxL5rTwlt6bWja8RQNHDvpnmR0phIE+JbNfvwcQ7QLeVvxPKZAdLbh6krPgPdM3liU7uwbLrI/DRNt6iIxiBJGSIOrTwodwra411wpegOS83MYETHT1ZZ99eU5VWjRB9C4lm9ewSX1hUYZxTaFXdOL7dtPAQ+KvNv2hXqM/7KTu5JEm6XVwSjLBdtjRrNDgPSmXGmm0BMuvM/KpV/AGGljuq+x+s+0bpRomPB1q9GXLGjA28Yrt8Ztp1UfIXUEyLvrNc9r8S8X1l+czN3u749GdIP+EaK7XsOw3PFHkJ3j/tPDXu7YNsWzO5231JhdcQ3CfyLvEz3dbSuz+4G3Sgw4Wx5Lk35GLIE6bbFj+0hOoRlr+oqcMmVOHDyH0d6E4y1vVa+nw1mwgdrW0NTIloG3ovab3WkhLvqaJxl9hxCazRUyVPOjKKWNsBhXc8S2Fq64aRdR8F93P3aX2IsT4vsquvXGyy1y+z3eouamdh12JYDmwkZaiW1t9FazTSgIXdlRCs6A4hJvRdUe0gpqq5mPsqG1ObV9IMhkusXfD253je7c4Za/qqImbV7MS9ItV4m2d5tvR0eOusA90dNdE3jBGCcTZrKstvk/7RPeodXYXs43uv1GOa+HVy/wBlY7wFh0cUFq2gX7Glwh4WJ9ZjZ8ZMj30HxcOzS89IOw2GLjeJdLBcEfauzetxtHB9iY91dVSMBYfw3YpsXDNubiPORyQ1HrLy/wAVrnzH2zS14P2NXe4SyV68wrkDzDirygjnhqMpuGzBE4A2eflHh1m+W6UiTWXedptR3wOj7o10tgufiBizNRrpAObLbAdbzgaSL764zw3dZMOYjtnOUzOXsPMOaUzp04SsW0S921Zk7aNIiuqXYFaClqp8gr1nNgjlWaO37Zvz18lY1rcw9GSVe4sVF0mb2kcvd86uzwJUL+oowBhPTMLoy67u9b3b8IF71GGHbfOn2xm0R2emsyfzRxzwA6PZKhaK6xJjLaHpsy0TGtTG8RrW08Phqf2UesMJX5HlfedhuubuR0jxj72nw1515iZg9bMykZgL4ey+0BbLus+73Fh9z2ciPHc0B/8A80ZxodotWBLbh20rnEjruFXt6Pe5qmEwx64TdvSelwi9o2qdrT7vzUM4htbeH7UYx1Xogy0I/vWo1sxHgVoVHf8A2JNrDlmuclll32q+57401LLa4kBkAabTkHQn3UEYRBmVJZl27tgqCf3LTKarqcGIxMnP9VtmW1k9dmtK4ThiJmSCnxVcq3+1QpjTBtsxE1nOCU574Nv7sSp5jkxn7IzEOPoNuTjerUOSc3PqVF8uFLC6+kG5AnboAjSB81Qm6NwwCzYkVbLYrA203+seAnj/AOKkltvi3XETcSC7FhG9n+paFNH7Q0PeRla4byM6zbacOYhitdId6PJQs9znwVa0sdYlGTAdNvSjznAEz7q51cwPNtcwGzlaHkTUip3Vv4hlXmyQGjuUkzcX7MveSj8f1FlnBm3hR8iUxpIBq1ubxEDMVVVrS2Ji9DmhNFlVYJzMjWhDEeIJN5FuJ0cmWhFNefWVP7YjYoczCINEKZKOaGndXX4N8vZscP1b2U6GtthwmzOswXO320J6EGaKi/Z1zxJArdLM0LWprlw8C1176tuNpe6GjZuWp8VEvhSL2tbN5lqlvXW2GKwizc0V0+VXExLR3k43pfKZG6b+AIwpc1Yv8Zy4udIB11Brr7Db9viWYXIUcWSIERUROC1xjh+Mj8xXX3EBlokL9qulNneK23o6wXNBogJkirxWr4aNakbGfW1j+3wHFpt7rN1mXWZIJ5sE1j5UI41R3EcV0ob5CTj2jLuVPKjlqW25h+4iIKqIyiKmfFUqH2dwoj+7BHwcFHtYtr1j99NVzpEu3lfBwmXedf3N3AuFgsljbdmCjJomQ5rwT4rUdivaBaoInDhurJMOtwFzRF+FbvpDT5sDCax4Km3ve2adyfCuYQlRdJNwpL28aLxL2l786VpeeS/Uc6KcPCwsHja1fXblcBbPimda+zW6zbbdHejwEuEeaG4lRVPRvG16+buodvMxZcsd511qI88i7tHVTXy8D01wOe29mT2nCr6NcKPFExU1cUYcwpbrbCLSbSnI1lo97VTVw/ZYbFsGHKuTrm9LNwC4/wB9KfZfjZiRhq34HxLlvXFL1VOc7h91wqbtht8XpO8W5NzI7PI6bS5t5/fSzQdRXJyzy3MNyHPbibGXIK8eFQ+JtoN6YuFvg21wW501szYB9ODlYsSaXt8rD+YCOkdK1ls1gst2uGGLtcpCuvQmzbQF4KNEjuU/c3MGbSPyjkSsN4iJMMYiguhrVeCSGvl1U2YsiG+P5vIjH9CiVLLahgHD+LLhbrncVX2PXkPOX7VFmErZhqwxmmLa22xoTLi5mS1jwCdJaMQam0CHc5VvlFCs7d5akBofgmuhXRT3S7loEOwX7o1oWLf3cGwl647qi66H+zIipxx5rXT3GkWorEGErRf45xbyTsqMXMLJFwQvOtR2B7ELh6wXfDNqeKBefWqPObzNzwfTRlAcelwWnXuRzhn8FpO7Nto9vs+L7xs9xQ/0KTGm7q2iXia8PGmyElqNdGo29RWnx9mmfX8arOTODDfSJYrzcZ8QlmBI0veK+dIr0pCmx9hzke6tQnZkmUxvHIy9sve0095UKExLK6SHC3rIEhF4cq429KZ8mceKjN3V+Hc2xkNxvAzl2eWrybFthuUjLxN9X/mpsYQxtAtkFyMrjpKh+DjSkwxYpeIb0zb4iKim4II6icUzrt3ZDszw7hzCoxI9vjynVP8AOHn0zInE6/8AGlXoz9hq+VP3BwfWe0SDg3SLMaVEcBzJM+Na9bEB31fOjXBWt7u+fQvZdHyrT/AWrbWyJGdan3iuaT2ZyRXnNO8bVvWJj7w05IthZvVj3zvCVu/tE8Y/GkJhJ5Z0lyYyysbechsa9Q11VgeJ/wDZ+M1l+rGvL3L+pKfsezrtlU2FnGvG0u1uNYasE2C5Fz0b+UHM0Pwph9Cm3W2dDnKmbiaHF98very/Z2vX+eWXz0YxYIiqEnaXLOoqM84kE7VURspobO7O7bWN07+r5AP3hpiB2cqh4DQNIgp1VJA5x0d9djiR069Tz3NebrZY2Urw44g8KxqWYLQ1ieXMaVGbcyrjnv09E5EsEftKtS3JloYs5yI8PUiLS/aw1MjEcqXJclqPXklHsOw3udM6VOkK2PcK0W262sRo+hWkUl7RKlMzBpG1EThrZ/ecTYk9c3MegW9pR0ZpzGNRfpKYXt9xxfDYR5IYswSfb9zUPvV0wOQIoCicOquXfS7fmljqyWmIaA3OZ3UhfNKBFKT8exc8h1mJObrxMamXAxjkugV3ROZdfzUydkuL7tackZdE7a2u60Z8yl71M3D2y3BB4ZSJJ0gqt7ze+JaGb1stjQo0YsOzlJGyVwgz4kPlXovTeKy+48v6lz6bf0R8YdxJacQwugi4G/0ajbReKUNYptbEWK5abiybsCYKoD/XoVa5ik4svWHsRJJibyFLZJBNVXg4OddTbP8AGFqxpYwadUTcERR0S7l+FM96rJmvupyuRx3WMfZz/jrZouGLIXQkN5p1zWjnwoYwheXrTNRx5FVW3EUlVeOVdYXm2IxIOFc2kk2x1MgXLsUpsc7GWCNy62xwzQs1QRXhlR0tXsyhK+UjL0rPJu2/GaBcGJrcZ522SmER0k6gzo0w7NjWW/tCUQW48rLdPe8lLnZ1apAQ3Lbd2nG2SRBAUTrTupmvQLPOsi2I7huZLY5RXCXiJJTF8r0+5zY7NknNsdoS/wCBHibdUFEFcQk7kSuR8OxoT6OgKm8IPKKuImSqtdg4LbmRrKFkvqq+/oVEIuo214UitqOCwsmIjj2fKPGNVPIE8S0hwF901z9+DqRyY1iYEbeegoq9G59RkNRzSZu5B71SeKIDtvvKtO/8AVnwdb2ZU7pU5zdw2T5yri8tNbmU9dxO1cBbYMNXs7MMh7obVvjc6OOB71NGJhrFBWKG1hqRb1aje0cjtrpVyhcXcLsyYVzeus163L7ByNHb9lGJOyRU2cOT3rfFcuEeP0tF9m1u+QNHvUDpjs2akHY499Z37mI4XQjMPaNeWVDb2KZsvEMaxNXqPBiR3t6Jimnh5U5MSTYt0t7TrzWTgpxTPMl/apPWzZJDmbWYlxuM6Q9ayLek2SaePlQdYjwG8nQGGijXG1JBevLF0VP5pR4DU8zYLeB6gbUfxoAwFhux4Lt02RBNSaSSbicmZmH83TGsdxautvbmso8In4XRyVK33Fm7EZeMNrJddONPkRjVM0UF7/OlIO1YsJzWrfiSDcll9K6PGd8D31eVdAUhfSHtFq/JO+tuovTmnWpkZW2tWVVEGVnIF+kfs7xBiLGbV6hxFRDhojps9ZL7330b4Au8ibhvD8y72t+0v27RG3Drn2unxVI7AL7dsTYLaeubnSJLB7pXETrHzWmHcMP2pPz2Y0jixvaZH2fqqBdjdks9ItrrLv8AKErjnbhhe5370gLTgWG8hSliNNhI9wP/AJa6/iuvXNWZkeY07bz5jpU2zAF+k+lRcsdzh3VnixBCMv8APO6dNa2AMaVmwXh3ZsTCqD7gQk9kyie3mvl4qjb4x6RV3l9JwzHh4Wtv6qG46JO/Ufxo4xLtGw/h3aE7YUslwul6BkXUWO3qRFXuXyrSu1628XGR0iw4Ss9vhr2WpshN7+NSZKk4iy4VR5qCJ39kRqk6qlMIwum32J3gC6jpexlhZeA3Gp6jKoyNm1slMkwBN6tWWfCutsGxhatrWY5ZIlIjDLHRpYPbtEbLJBp9YLInLdk5mpdaV5NLZdpk9L6gvSpVSKxGyzHuiO9QOrW/CmiQoirlpThWtjaKcmGbjXDc8RoatF03zSIq5PBwVKIrSrGeNUl9AwGJg6EEFyXrVa24z6mfXQS3ONtvIlVEXvqaw7IJxwlVc0Tqpmq3uK8jh9NQsENffWYGRHrFFry2Qj3Vl1IXfXap0ZThNsQt4u6wFybhSJH0DUhHf3rDbqc+Y6qzmKEKovUqZUmNsVkxNYcNyLnhXGztpaZTUseQImJfd1Vm9picQWi5HMS5Jqrj70z5MtvHtpdZNRNmPyqi9a1psekZidiwNx+kb25ovt3FDlpW46xZecZ3j1ldHldd8GjlGtcaXlsSW9evkkI2N7oNtJtXS1E0ra81ebPtBu0ZmI24ZObksk49SUKvNG2Pdl3cOurDHcNreAop5p313fzL6pWIOTb6dx7l7jHxDNtePY7SMmEW7RkJURR5nfhWXBUXFdiu0AhJBycEnxEedBoawFHgrii1ukJRSbFXCcM+LheVdDXm2xLjZlxFbmlWU2iIZNn1fhXb4+LO9nzOB6hb+N+l/wCmM3C13h4otiip61BdBZ1qTIcyxyVRlvfxyLgPlS4wBdX7HJE3SQAePUI+dOqBJj3GEJLxI+P3Uty6G4k/+w51T1Xxn+8A77eoWS6bT7b7vFQPgjCGJ7zjV293lXWYja/m7FO8rJDVxS3QqXXW9GZbYb4IIClDnmqqaqEroaJ7gfj+5vWKztTAFXnCVERV68u9KCNoOLLamFixBJAgcBUHTl1p5VO7ark76tRmCCPOEqCKZdXmtLrH78Y9ls6NOZBVbbRS+DndTtFMV8eL5+QLabeX0IEti6VCvzTt4iLln2w8Wqj7ANiw4zgqG1fX9y1OXW4432kH5vdpOR2HDeBlkSM3FFNKdZKlH1rvjUKyJa5sGY000BdIVOfVzd9ecu5EWNse74lEUrrA3L5ZLRHjIlumb6z/AM5l+6RfCmjgqXZHMBLGKVHjqz+slKOn9n5aUOznEyS4/RrLOYu27j+0gyY+6kAPyiXapmYMwlhDFLTl2uMFHJS5CbSu6RBPdUaxtke1PVhRL+y+dqxBa7lFTVoSP1pUr6mZtMeHIuE5VajOez3VEWGMC4Osd0culjszEGSQaTVngK/HKpdtsXEVN2hhveGYZ5VhJj9iuu/7gxhl6ySLi85bEko2p84PBpyL4UcxlbVjeIqIP3VF3F+3wCaWZpBCXSHcmdZYt0t8iSsaHNjm4KZmIHmqJ91UwPbJKNGDgaxXl86Hpgx59xlx5FjceRW92r7ieyMamt80nBVRPc8NZCdFetUoZI7gbg+22jCl0csdntMxlmSqvb1A9iPwRanTgxHp8q4rvZTm73atL2a2r9Hny7Y5Gtk1IUk+y9pz00Ojfp+GMMOP4kdaucuKvt3ISeD3iGoXM5COzxY8C3g1GjdHb4qjKd1a1uiXEHzekSt62rusW/KoT1xiW5XWzFaIzIWWU2TkqQ6nOHuilX2iY9wzgWAsq/XBoDPhHYQs3Xz90UqyjaegYVwst4xTMFiISp0iZMJOIp99Jyft2xLeXemYMsNsCzFmjEm6y9ycnzIR8v8AnUDBueKfSCxM9HkMFaMF2x3Pdrw6QfhEio4xFY8DrLbhTcHlfH4jaNkbbm7Br5UHuqamTiwdZacuJrTB2ZWd/pSPi0ipWpZcIuQGek3T9Ic8Afq6b+zW0sQovtGVXOuJzeSs4VTv+mcTE9Rifw5b0KbqB3eMj2U8qceCwUIKoq9fVQPhi2bsCVtjJM1zph2VoY0IMkXmTNfhXGoTWcj3q9ysusF7nFBG3UXjnSWxdMXBl76YnG1yV9v8lO2c4htL8aRW1d1lUehTP5RyfUNM2p+wD0ttY9wSQbyzKbRQJFbXs8aI7DNbAuX7RequRYd3vGEZJR5SunbEc9ka+H5aeuzzFTN0trEiObRuIXEF8PwrL16zE5H7JW9GQdEuXNGErjDSPPCnKCULT4m0O8JqYuI2cM+7jRtYHmpMRDEhVU686xYot13mQlbtMsYxl4l411qUnGfkeYd0V9AWup7Qrfa2I9rvVkmSG0ycclKgKdJfbNtJuE/DP5K4ysLsR1HRVZMbmac0/NWjtx2e4osyvXxcQTHnW/acHS0Um5GI8R35lq0yJaym/cHxUzXS1rREC9rQi7GG4tx7xeXpVpjoxEcTJEJeqt1+D6rdRp1rNwfc92jrDdsw76u3aIrZGwUYw3fYdrTuFtknok3BndGwGgDHx17TjendFFPLX+pzM5aQGuLacS0kLQpypl31CmTsd9DHWmadnuWj6db2liiXaUizX4UP3eM1xRdOtFzHJe6gcvjNM5gd4/JV1JPBL7FxvduN9W0VlNCJTlw4EfC9x6CrmXSuptXeUyKudLVJK23mPLHLkPPKj/EM+LcpAzsycdbb1prXRpL76f8AS716OGOT6txGe7KwSmJLnPtm0R2JKzdi9x+EM6aezHFctlnoVxXNxxdafJS4vkqZiTC7Eu1wc7s4oMAwiZmdHWGNkOIYchiTMxCzE3n2rbS57t33XKJzbq65iLWFF413IWYqjI6Wr1HRpDIxQl660rxiABb0toJCvXQLLdtVuvfqG74+tzNyVOEd1rgp+GhrEWI59iuD9jnQHolwbb9kXbSX8zdc2ivi2T2kzZVy6/kpC7UMVzZN4JiKwQiyCpqTuTzpbv3G6XvCo2xgzmSDdVH/ACTjy1KbQpM2LZY019zdSpCKbnxHypn7ObFY7Dslt90fAHLjcFV01y46vClNc6/px04Oj6TxIeOo3zFOGzmXhuKk69OLvlbQ0TLsavKjbC2Cps+9xLY7krQoNzugL2NIjyNkXfTl2f4vsuLt5YMQW6Olyi6ct72Xx8JDRc/hexRSfNuG3HWbwNR7P7Vealu56hF1XBzzdsHpBtD+IoltV7FNyl5WmSK87bpfT4QEaYuEn570WFM3Cs3Nz83u6dgN6PLq/aphtYVtZTIUkN6fQfs0Hsfs1BxMI3OLiy/XLpwSLfdBbNqOg5KyY+a99XLZCqGIPDb7PrmvI2LYc6/LUZb7gxLjKttnNSWj1KHz1TThSGlttyZVxTb51+Whb1famFVgemsq0v8AJm/1X00PJtVNLGsKRjS2syIKrvYbvFrPRzD4ayWmNZY1xj4ksdpP1j+jzoy6tQcvMtRuM7pHs1h3duiTSMC3mba6dXxJOuojCuLsbzock4VtmSwFENd4GnUnkK9dXEm2UZOKLAxepLTDV+n2t9tAdAxThp8q37VbLfhezOIk+TIBCUicfPURLWmOJgKGy5JcBGT0CLhDxQvKgrGe17BjN8SBHR69S23P0eFzIp+7WJfAOKpbwMS6ToeI8Myo1puyMSHByB0F5m188qXyxr7Z7cz63v14vGa7tyOEYdB/KRe7WlCx/cX74jFg2YrvXe24qaOb5qMcQNhMw+9cMXK7CVGjVyLFklmukezUhioIDamGOrjbrZAw1ii2YThaPzt58h15fLlQhhHZjgWDMO6XG4XPG9+zzbek6t3n8vwqJtu07DkKGsjD+yTEs91PFcgzT94qGrx6TN6VFEMIW6MzztcrnOgUQEdBJYp1twzJjxijWdCa/NYrPYj6vG6VAtgxRuWXbXhEfWpQD3NwmqmaPPeaVztDx3iBrf3mTPvLnS9aR2nXC6OAl/mqOwniq92GE5Ft9xeioZ63Ea6iJe+rizQrUcsa0NuShV4lRtOKKXWq0ZW+YDbUeMwoqWrnH4VG3JpXHAfURT4J3VP4GtYuyhdVneai4GvdXD5HEPUUclYiBjYbAnYxKQqg6f7Kk4r4qitoaZVIsQ22oCNkCoip4aj3IAsqrjY5L5d9c+yhlwc5uQljNk13XXOVsREx8hpSbcIMNyMRgYg4PHj101bi4QIrYio8OBJSW2wSkaYc1dtE7Z0VYwuJHONlZ2TyKCRLB6FJgzc3U6g1JQfa7vdML3c3rXI3Q+53UQxpTb5uK8WZovWqZJQpegEZJ6S1IRdS0fhxrPfwT1FpfDJ8jofZdt4tj4swLuXQHh63F76N7vt6s8OWQRpEaUyiZaV7640SP21PQg/NXu2NO77dxs10c9NVcKV+EnHsv3/qwPfaZjG6y8MOTZlwF0poqjTCpkQh91KrZlGjyLy0y+BgIHrIxXgCVa0QZ9+YG5ynCdcYd3Q6y5RDyyonwrBbw7dXXpEgALVmMUQzUxr0/pfAZZjsee9S59MK+XG5g2yw4RvP9Jbkg8uvIk4itRmMbXHuExHDbd0iuaIC5ItVBvLEiaxHjKjbjo68lTLhWpe7o+hPxwdR1R48nhr1693954R2jXsCN4iNxUcVC0gXBQoTurMeKwpknInEVSiy8PtuuIRLkAJzZ99BV6lNk8QImYJ1Ctc3kOek4CbEFMaI5BIi5ZLmNElwuDzljQtzqAm0Dh4V76hWHRUHdA5qnn4vKpzD0lh+3yYJJkTQ6xVf76Rpn/H6OvyI/f6GnY5X8GezyDLFUmYwxG2pQkLsw2V63PhW9sqavWCsP3G7XCRJvGIMTEq2+zOO+zLLrkOL4RqE2jtu3+1YH2j2EOn2yFDG3XBsO1DIfESe6tHRYgtx3qPtQhNu3GzsW9LRe7e217WEip9qI+4tcS33RIeudbUIy9WO5Yshw8PbT7ZCtuLl1rY7szpMJAdpGiL3qj8A3ksWtSNmOOScG9QyJi2TiH2oGPcS0ZYgxRh3aetvl2V0gw1hiUM+ddTTdipt9lpvV2lWgnAY3DGm1GfiqXHbhWxqclwJ8Uy0AHUir81VR9k5K5wLXFrs6ZfX7bdVXe2rW05+z4qNdj+LoN9wcuFJ8hGLlbHD6Ln+uYL/AMaEMb3Nm+TcS4ihJkkqcZt+9ooGi259xdUEtbzfHebzdGFMcxsqs/7k4K67f8joCwQ3r2/IcjunGvtkPtCiprBPKmvhDaU7LiExcWBblNZA4Dh8SH3krlOy7SMfYakC64624i8rhOMpqNPdWiO4bVLJdwW5CwduvrQ6UHTyFXKZjsp7h8piLFyYmxIGG2GnZVqPeeqXOzNaIdSE2XvVK7O9tOEMXPJbZb79hvjfK/bpaaHALy+NI/DG2C4OGl+t0lhjEjLW6lwJSewmtj2dJeFypnEUrZdtrRJU6SmFMUtJ7RT0oir83vfVUVgbKdMS35DclolzegPDkpZ6lRfgqVgS72SG/pdebjudXEdKr+NcmwcWbWtiM0Yk5z8o8PIWbTqO70ST706qamHdr2zLaS03DvIra5i/zjmSal8ireymFWc9xnXFjDdwcWQ3Oj77PPg8iIS/FF661Ct15S4s3OM4DjUdNIMRTTd6filKrHuyS3woh3hly73KEi60chSs3BH4InXVtj+I9msWJLYbxNeIkiOWTgzpCoaffVy6h4riY7DGxusi5wZESTYxjWl1PzuXvgBxA+X5qWGHMKYJwTFW82ifDuL0dd4G/cy05eS+L/8Ayj+cFnvIP3PDV0h35Xmt3JZWVyk17wj71cpY+wriKwzH2p1kkDEB01j+0XLdeGs2MFr7HSSYo2i4ygEWAyw5CRU5pCuKq0GSNiW1S+XFZ192jQWnFXMkaIiT+ykOGNsWQ4Pq6Je0tUb3GMs1/sqPYu+J5kvTGvN7fd682XD40OQTQOvHjeGsLw+j4z2pYkxK+ju69VW5Nyn7Sp2aAjxzgu3IqYd2XQf6W4um4dQcbFlzgpLZftcOY9I+0duDes0KsaYZusyzM4ikJpSc5ojt/wA8S+7VwBY1MT4hu+IpMaXc3WhRkNLDEdrdtNp5oNRWrLk8vmqWxGwrEhzh7NvTFbT3y8Va8u2vx0bV9NCmOaJRdDK9zpC13AG30F9N+OWdH2D8S2wHQAUCMirwQl4JWvAwnY5TGTZkLq8Sy7qiLlg6BAI3ulHuyXhmtaevMB67cdh2Wq8Q5bOoHwJR4KqFwrfF1h7iBAeXXktc6RIToPa7PeHW3OpG1LgtS8HE2JLI06lwhm+nhcBaVejcxCxOZgb9yZ5yUUyHuSkN6Q0Q1hIC8olxUsqMsMbY7BLeS3Xp1YT6pymaddYduEOPdcLpNYJHmdGtCHxJSv42B6vkdOIiTlaKgojmstSJwSo5+ET0lFFc8l6qkoTkd9mSTaqKoaiIr51LWyzoUI5UpCVBXw0LTE9hqy6GiALvSttOqyCoqBW7gtDdmoAvCJoK6NXxqMvun1i8ocRzrBBmORHheZyQk6q7PCs6L5c4XMjqJhBrYItc5pRgZp0dtxXnl7lWpjFsEW5kOS84y1FRdSn3pS/tWP5cUcyHNUTmQe+tK+4wmXJkRMR0Z56VXur1C+qUwmTyEel8l3bMjPsDkQsXnJh6XGBt5AZqvf8ACoybd2/VrItu8cyQhXrTjQJhfES2xqcTpqb0ldAoi8BT4VIYZts7F11CDC1ZEWSknWlGq5q2r3Bt6Y9T7TOf4N1pZN2U40NsnXHPhypUxbtmdykRCfkqSOGn2WXX91PPAOBbXYLY0bzYOyF4FwotYYjt5qMYRbzz3i9afdWW5CeNQDch1fC+056PZY0xZWyXhKoEuFpXD89ZSfZdT/010VtOvcODbsmYMuV/QUrbnY7niPCbptB6ripxM3OZ0xphKksoiYXuZo51vV1sbsBeAcfTMAYmddiKy/ZJYClxgu8QeT3h+anFhyzwrdiL8tNmmM7Kloun6RbLk8idrrDJaUGyq0YNHFEscaE36tjW83m+kcmbuqnG1g7YPdYTklFtR75hHUb6ZlprylsaNKnsK/ekMGmLrXgC74Pfwk/ebXFtT/MHR30To7/aLs9oaRu0LF9vftDuz7AshWMK232V1uydc0/d+mjWRs72Fjb3JW9tg5ZLq6YvLUTtUw3gG2YQttqwGbIPyri1qbbk6zMC7RVOIu74M8l/0pBGLhF57Cr0q6TtzbYCCDQN8m8+qlYhI/cHDYBSFV4CvipwbW7x0ewx8IWj228ROkuJSj6IrFzCELuol8Y+GnPVE11/5inpFmWaP9g8wmuGIBsev4txisupk44+iuAWff8ACjCds7wlcWOlWiVFukYeYUZXmbz86AMMxB1isnaLEhE0WpGJLW9BU8lSiK2XjENnkvzbJKwpOV4slJs92hJ9K1w8Ho1bBBXDZ3NC5ONwDc3aL2lXlzWtWXs/xYrxNxW4twdb8bZJvB+GdNzDu0eY04LOJcFR0YJER1+A8haV88qMp1t2Y4kYSZb78ECQLfPk9u1RfmqSuSP7jnIMRY6w3HKFcYFxZjoORNPtK42Y/ChWdJtsp1X4kYYi9pR15alXy8qed3s+KrVI12rFrNwjqioCSFF0UH8aBr1cibcE7nYrRJJoslJkUFXPvSsQy5NPXnwReDtqGOMHEDdmvLzkbPNYz5awL4ca84+xTbcWTRuXqULVcjH873JeydXzrw3Iwm7KcduOGpCMEvFtiRy51F3P1AUhXbTCmA0vLuXS1aFrTSoNVlfJp264SrVJSRaJb0M0LV7EtORU0MP7cL0u5t+NLSzf7b1Ob3t/UJUqvZ/Z7sNfy15VUTr7uX6q0pncaWJ9peEoN2eXBWBbDHY5Pay9T5mdQN72qY7vCpAGTBh5+zb6DBANfy8BqDwbhC7Yplp6tjKkTP2khU5AGm1gzB1vg327YiVjOFYmejW9v+dleKq1ILCw4SuV+xO3ZlRVmvywju/V2ip/bRoMOViyFhqxtIkTDMJI7KDxzklwy/ZqLwbarjgLD9wx/ekRy4BratDOXGXJf7/2aONlOFn8O2B3EWInVkT3dUhzVxUny4l/fR6o8gmFA5gErhtK9TAKrDssZDmOdxPlxz/tpc7UXUuGLpLENU3UP2KfhXVsqPGwbssv+IrsqetL2pOH5gpdhPwSuX8EWS1Trc/MuspsSdfJWt4vNp+NXY5FOqoAnHdJpXVIk7Zd61tzYLs+Ooqqq2iZl55VI2iJGfkjOM0LLtj3KtSTy5ukTLKB73llT0LkU6mRZyIAR9asqTaovKVT1olI9b91JcRGw8a9a1nxGwwZZk8INl1L8aEpQbslbbkqYp3J1LV6amdzVxnhOy3lVBY2sPA4h6SGlrc3seYRt5MRH3bnZl1AbZ8xAPwphvypUL7P2jdeWbjFmMORXmuj+/V9FX8mlsOa4tydhzHHWQ0CZ69Cr4qZNmtd3uOD3bvKuP2/YbD3akMeYMs0/N+Plv16ibqAwlfLhhqStlm/o5LkhHSVnDhPEh+vn6Ae5W6cMx1EZcczLiqJ11Zmy3NxtHRhkKL3F110JFw7bZdo6YAK4+vNpHyoZxJAWIZOR2HDBR4p7tbTj/ci03+MCVdacYeMHmjaNE8uC1jBEIePGmJeIST2xI2xaUB7066Bp0VY7pcqrx7qzZx9I2U1XbDTOTWFsk6qmsL4nn4ekb6Ggov3ZVDgZJ116JRINNARprbaA7LFiajZtW2G5OplKmOx/c0U08H322zcLNXKZdXnXt51dI5Trk4xRByojwjih6zKDLqq5Gz7Hu10+P6j395x+Z6Vsntk6VlSkvtzGMjpiicEBU7qLBw83FhNNIgnHcBRIV86VWCcYWlJgOuOIbmnNTpv4XvjV4jMtIoZqSqi/CvQW3Oyb1/A8vNE15VvMnL23nD7FsuTDgigqTiimnyrRwJgiz3iAjk9xxst5wcReqnBtysGZlKVsH2gNVT4LSp2aLPO9zIKOKTOrVu07qBFFTXrY0/I6K8q38OZl/coVwcHWY5rVrh20HHMtLzurMVStXFtutOADlyWbayMwm9MeRqzUV+FMxwIGDMGz7xIRF3oZiC9oFpMWMJWOcQJdJzqvQIKbxQJeBJTLvW8/wAinFZm/wDgerfAetWD1v8APzmXKXxRtaXc4JXSOlk2jJOH3038SD67fZguIrLLXUadgxpfY7aCHKZacbVREu6kPU6dazrelX72zGCGbkyp6jHCHb3CHsm23kS1n/JuXLjG8MuApIXBpD0nnW3h+3yumMSGxAmgXUK++nlU9cLXgt10yfN63SHOOviiAXwryO2D2S1kLbbHAZgyXLhiPoMkchBoXVVC++oS4Q3YMtWimqQqOpDQuBpW5cmbfDk9Gs7Zyi6imO8yr9w15lWe4tQfW0iJLNvLQpqHUnmiVFaYLZSOFx5f5U+n3ulXhZcpF4PL+1xqTiWGe/GCU6HRWU7KvcpF+Fan5pEe9r+cmFXqL5CFcGqlhavi3Vp2LJ58vFQuXBV48E/4vqqftbeJ8WIzh7DtnkS2W/AwhZB+1Rwzsrw3hOMNx2r4mRsu6xW5d5Id90CIezUhTU9xV22JOuUwYsCE9IeX7NGxzQfvp37Ktgsi+vpccSPtDGTi5o7H06qLrNa2wtI3652yNgTBY9m3r+n3IPDvC7QjQ7ibavcsWb7DOGo3qLDLPB1xn7RQ90fmreSq1Dd16yuvv4fwq10Wz27lmTlTIN57iL30R7McJwygtSHVVuzxEJxjXwR13xOL8aH9nWGJz1oZfuopFsmWVutvU48v886vfRD67axtLm4Kwy8gMWpRGZKDgBOeSfBaNDG28GBiK5tFx/DnBG0YZw+qlF1cBdd7yoxmspNkK00qJBHivluh7RVmJmJaLcOF7UntkFOkaOCNAvaOkb6TG0Zm2YcTCGF5Gau6UkyW+2op+rGiL2F/MmrtRxCxtIxetliSdxhqyta3HM/tVHs0j9oNt6TGtk1yMrCvK/7JPDkSf862rpLXD9rtOHoqqs5+UE26O/5WqZD2GVvVtYd3PYfd/v0LQ1LH3hj/AEa3UzH+1kfRVVVdODmAvjb9CY++g8v0s/uqqqiz4J/cYJf2K/VUE9+u++qqq3WWRqeL6Vpd7Q/06N9aVVVVXFwODZn/AKN/BKwYq+xX9qqqqBV4AMBd67Df0Uv7/wBpz6qqqrFn9MJx/JCOdQ1Qda1VVXKk6CeTMXYrENVVVJ8qHf4hFgjrT6q6P2S/asfTVVVeyp/4FzwnqX9dCS21/wAXXfrpN7Fv48O/fVVVSP6Si6f0rBhbfP4mufRS12YfxSuf3n/kqqqiL8wVH/lwRxf9GN/0SUt9o3bD71qqqheq/wDDHU9G/rm9hD+LMb/rK1sbSf8ARrH9ONVVV4efJ9CX4EDZP9LJ9VOYf4sl/Q1VVVwYYVO1H9Kj/wBFQCv2S/VVVVb+xVvidnei9/q0kf0BVzndf9esL/rQ/wCaqqq0Cgdvpmf6Etn0J/lpKbNexA/7SbqqqhN5H6fidaY7+xnf9kl/hS89Cb9Au/8ASl/jVVVFQWcYVu/01jX/AKutcf4z/jtB/wCtDVVVMQBUicW/6wp/9MH/AJa6bwt+jO/eP+FVVVIMqf/Z</binary>
<binary id="1" content-type="image/jpeg">/9j/2wBDAAUDBAQEAwUEBAQFBQUGBwwIBwcHBw8LCwkMEQ8SEhEPERETFhwXExQaFRERGCEYGh0dHx8fExciJCIeJBweHx7/2wBDAQUFBQcGBw4ICA4eFBEUHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh7/wAARCAFAARIDASIAAhEBAxEB/8QAHQAAAQUBAQEBAAAAAAAAAAAABAIDBQYHAQgACf/EAFcQAAIBAgMEBwQGBAoHBAkFAAIDAQAEBRESBhMhIhQxMkFCUVIHI2FiCBUkM3FyQ4GCkTRTVGOSoaKxssEWJUSTwtHSJjZVcxcnRXWDo7Pi8DU3VmRl/8QAGgEAAgMBAQAAAAAAAAAAAAAAAgMBBAUABv/EAEARAAIBAwIDBAQMAwgDAAAAAAACAQMREiExBCLwEzJBUQUjQmEUUmJxcoGRkqGxstHB4fEVJDM0U4Ki0kPC8v/aAAwDAQACEQMRAD8A813WG3ihn3c6f3RUXdoZnlo4x5VbgMyE530xEF4+I02UG9hQduFxEd4csVZ7JJF9oVBZEuYygpKJ/CpFDXlnIzBn5T11ZQXhm7IWJ3bY6oKM5ptllZsIpkogtPDTwKujhPJiF4mxF298wRlkizOOvVwmpK0u4lUDJgQM4zM8ZGmcQwd0NjdOCY9JTQw2d0JaYiJiO8ap1eGWPZL1PjXjusWTBcWbaY9a3/8AEM1H+WvTHsXVZhtTcl+im0J6/FzV5Ig2BPeHhr1B9FPFukFe5xm6xstH7OocirN4qlzLEGhR4iWo1Ik3PEmpVh+SULY2V/efmpiyAVKTbreMafvS0apn81F/fx77h/iKmXRoZF0MoGF8ZOT0xP56aZuY89TMpyV7zX3c2qmWKg93IKgN4H3k8OWsX9qf0k8M2buHYfsXYJxfE95ky5nlt/2fjWIbU+072k7ZpzxXHiFX8ntw0D/Zo4pe849lTiuylhcPRfYpYOduv0jR7dQlttFsteJ3CtosNHd80yLcpKfKvE/QrmfeuYUs7fORdqn7RN6L/dSJznqzGc4z8qZ2dibHu6xA7hAzbMU4CjUMryYUj+FG7ndJ3rbT5A114fwraPafCX7yyvb7DiGcyfDJ0xHllWnbJ/SE2lwq4iw2rslYnZfyhHK4KW1O5B6Dbh1ud3D9G7zjPIOFTtpb7i14fbEt/nNB/NUF7Ptsdn9p7drcDfF2uYz3Tfvkl81WlFpKoSKBkg1ZwOfVSZkmBzcod7n+L+79QfLQ77P33/4RaqL6Gts73dZcvP6i09mpAEgPHLw5UEU2jc6WsRNjgqRhhMjLed0UqzQmwvhUA5EUTpipReUZgJc391cFIzImQ5nn2prubHUjIg7vCNUG1gQbSOZg/R8apO0dmTb5bWZlkWTc/HFafeaYVp1TlPfFUvacSMnMgIiVjmMec0SzCyNyllsUfFEe9tSyKION2ufKsxukxu8HCCzyuruDrbFCm8tATPaEpNc5dXGsdeoZHDCLOMr+7zrQozfIr1NiW2VVAYnBjGQbgy/Xpq6bQLb/AKLXZxlO8sFnP7qqeDjKbk5y5Ytjy/o1fdpEZbAudEaZjDUTP64qpxc+om/lI+hHMoldgDFqhklEyISOnq7Nc3HR51W/KwCzjL8KnBRpSkY4zuQn+zTE2m/AxGdMlGWc91PWBVrEXi2EBiltN9Z/wiODkh1yXmNV3J1m/jE8A7Hqq0XFviuEXEXqIzyjKdHUQ+cURcQjE0b5O60M+8X3gX/TVggFw27S+yBkjwjrE6HxLYrZPFeM2nRGh/JOX9qmra3bbXhjp6vCXVRP1jP3nV+x2hoTiC/9EmzP/wDLbj91fVZ87KeP/DX1cRkeAFvZoL7vLPv7VdK9OCKI3nV+upfBsDssT2hvMNS67tN1DWeEtejroDAcJDHb6bO0vF27ZAjDX1FAxxpcV2jHXYPsQR2I2/8AFXGfy0gMSRn93P8A8SnCwm9jCHYwp6buwtfdsNbNJ6vy1HRlPdToqxPgKwJtV3a7kY3plHimOujba6TLoKDnTlwieuaglCag3jEkAF2SOMs6KSXLE5DE91TNZvEiKVtiaVl94vLn5f1VuP0SzENsMfDVu/8AU0/4hrz/AGoD5jW7/RASb9vseDPef6mn/ENLqVPVsMVdT0dhxNMGkU5CR6ZYzujxV5f+kf7XCxa6dspsncOjB1M3d5crnmefpH5a0D6Vu3rsDwtOxODvarEb7399cK7YK9P7VeftmNj7y4JZOzC3mcxGaUk3DRZabQQOAYebG6dzJZ99W5WDXUr3KAlrY7TRjhFX7Z7Y+2w5e9mYKfjVrTY21ur3a4D8o0LVzSo8FFuYy202IxZprKecY69XVUxabGOt3HvxARnqiOqtAnXCt3M5Rn1RTenk5uPHhnSHrSWF4OmpVz2ZtXTJtKRIRyy7pqLvNjQlbJt5g4OOIz1VfD0yGnLPOvrUBKct3pCJpXbtAbcNTMZwVmM7JbQfW+D3l1Y3tvOkIz5T+Wa9hew72nYb7QMGMCXFljdnA9NtM+r5h+WsC2vwhNxO/wB3qMuv/qqBwc77ZDaeMdwqSTdKkM8uyz1D+SrUwtdZhjJq0Ip2se4+/wBHLQV+5sTulePTz+mo/Ybaaz2r2Xs8bsoyF4e8VPaWfeM/GjmMCbkMh54PmpU6FaAyxYpvOI6jz0zl3UprhE4CPwzmkLRK7iHB7scs2RHfND4vJAsSXGeUSZD5R5103wOXvCbhk5bvLKJqrYq4oJySiCLLlz76kzvd9bJkS1QWcwUedQtwoivCnec0jnnPhqFWPEKW1tBHYZkN4gD4QJyM8Kyh0cygkM9OL3IxHlE1rlrOWIwPApkonP8AVWW4xrXfGWmBL63bw/VV2juwt9iQtE5agjhMIIIn9VX7a0YH2VzEhMlNraqz8+OVUi3iZLIeMFGUz8Kv21wf+rmzVETz3FmEf7yqvH68PNviyPpTZlJ5tp2ZDKZ3QxMzwy4UM1OQQOvMu+csoipS/KQeQxp4hGdCkJFoVOUwzLMZqwukCIAdl8bwfHbV1xYS05RJW7TMMoFg9Y03d4ThEXOczCO1O8tm6CqpdKwq2wp2DhbTm1rQvV2xs9yWrtkXmPopixbiqGXlveJTe2+6901jRE9Q9lYlPqH1Vl0fS1Nr3m/NiTeY8C2WuHxi9tLof77qV84D4qi34PiKt4uLSfd8ufaEqFvMTuuhW84bbb6+T71Vra6smepRfNU/s9tRcTbb/EBUmfJcFutXp/NWotVp72oCzYguhv8A5Mf7q+q4f6S2n8lH91fU3tJC5TwV7Pg/9YuKDnw6Lef3VG+yUJ/0wto64ixf/hip32fymPaHisDbIAui3nECmT7PlNQnsoIp2ut4iCieg3HHhq7NZlWeWt80fxNCn/iJ88lfsz3WF4sLIgU3oTpiO8hLOl7JWIYttZh9qJTAzJsbE+QDnT+1Q4fNvgwYdBAPRp1zPeczxo32ZBE7VtaEx7qzMon8eE/1VZqvajLFamsdpCjGBQWLX+LW0s1dIS25VHoMJ6v3UbsxCz2f2iNioObe3XKpnwTM9cUJ7Lhz2rH+ct7nOj9lhidnNqg6oFYDP9KgqzbOPm/UFTjut9IdwtNuzZW8vHK1NRcLECjuzjjW2fQqCA252lutMaFYZqKPhnWK4TmGw2JQPGCvVTOf4Vqv0bjdh9nt9iFscwasJEI/XPGipX5o68AX7qgu0ViW1vtExjHZmZg70+P80PARqz4ZbLTyAPV307sZh4Wex6ojiVxMnNH2tqcTqgf2aVUc1OFSIi0i7dZMZqyyjOpSEiQZGEzGVfWtvMwMaeNTS7fUgRGI1UldTQuQc2uvlmMoikBaRJ5SHCrOGEmYwUBOdJfYsQvmXnn30WJ2cFbO0HTogJHv4UlaJEYEF5+cTU09QQWUROeXXTaLcSOGkfLHfS2Uh2ggxswYWsw15xxj00NtBgK7pVo1MSJq4jn4vxq74Xg03JEQRCzIuAz5edF3WGQi2Yu8DeDn2hjrp1FzNr82hCex2/fs9tTGGT/AL09BwHZBncVbIDDm5PhmcHzVi77TKdQqyYqc/d9rSPirU9h8Vssawjf21zvmyEg7PwlFWaimdKlpROpeqNceqhMUapQAbTLn7Bx1D8KfcW7s85ko9VRW0D1zhsG08oLrAe6aTuKgBaoFX4XEl7me2A93xpdyjlaUQrxftj6qCTcnKRF5DlPWcdcxR0od0R0u3yvde8X4PzDQVJ2JK3ZQI4ggp6izzyrPtpVQq/cM9QYxnkXzDV+QUS62KOveaYyqm7criMXvZjhliqo/sVpLPrAW2OJXAEoh6oMOEfmq/bV6mbBYXHceJ2oZT/59UW0UW8QM9csGco/NVzxxpO2RwEY8WNKjKfldVLjNKTh051LliZhvJCF5TM0EcF0hRDEckZ0diGht4QjGnKgGDJZxq7qtQou5UMYhqsTuJt76FJ629nWB/wAWwfKqOi102MypwrKLuDMJPlAT68/UFWrayzJm2WMC2JnDrqFMPLlE+XxF26dnDrleERbtsUzaQuRkNHOU92Xy15mvwzxxKy0eevxvk4+NwL6EVd2txbX1hc2uJ3yLF33ylfpPD7v0/m9FFyi+wnEHy57pjI53fbBA+n5iL10kLW2bbiNxLod4TZOgNXqnLtTQNy64VtLc4ZbFfPytt7GU5CZd0KrZRKrJDVFx/EiZjwKwe26YOYnH74ZieqEDwr6p+CHL/utYx8JQWdfUXakdkeZdgf8A91cU/wDJvf8ABUN7Jf8AvXa5/wAnd/hmnMG2issN2vftB0Ju9cL43Hh9581B7MX9lgO0Kb13SmKCJDhp1c3nQzSaKbr5rE/maSVEl6eviRC945N3BDBBa7wx+Eassqk/ZqyV7VpTGUC+2eM/GdHCkW7sEtcDxdXTd9fXOW5H4as5qLw+7+rsTt75XbS3VEfDvinVF7WlKldeWorEt7LuXa1clwhdtckefhieM0dsqcHsttUwf0ogz9WqonDHBh11jF6tmcXSWJtcu+DnOZqV2RAg2W2iTpiTdbLhX85lPNEUuuktk0fJ/UMpNa6/SDcN4bA3+fXF4uZ/dWp+wSJVsj7Qp1RBMw9QD+uazDCku/0DxBQq1GV+sY+MVrnshwx69ndv0SGRosESeXnM0SNGU/P+xzLySWzCEAeDIhXKSI0zR1sIGQl31HYdcAvWHZE4gqOsTGGiXdVSrHrJNThm5ScskDIaql8PQoVww/OoWyd7uYnhxqStbhk5rCM+FNpQWWkssPtUBrYUFq7AjUVi95vYgSgFj3xPlTdjvWiQxAyS4zOfhQ2IXVpYrG5vcnic5LDvq3uK7u5EXBFElIzO77p+FM7yBkTgJmfl74qubS7fjZ3rbNGEkTJjhPdEVF2GOX+IuVOgreJniMd8VXelMk9uhq+zd9D8YARn3ZK4xPnVxxxFueHypWUNNfCfVWa7MvWm5UTs5mQzCY7qt9ziYHb6jPJgR1eqPhSe5BXqLk9ijYmfR7zc27dLg6/nqNHEcQsIxdGHv6Glullwxf3p6R8NEbbHKL+L2FaSZ/Zoi3iE2ac9zvZgj3c9vm7WmmNVygmhQjPUvvsz2hfiFn9X3871y1ia2Tza1fNUxiU5YddW58255hP11new0zYYtaJfmmZZ7v51FWiX+UOuN3zRKcyD00cc05CfSNFaVXGPaGbUkRbrdJZnlqznqr6yvmy9oOPWnLIY9M/CkAsZtLeJjTBTRClBNncgC8jLmKZ7o+WpZTLIZyedMx/G8/pMfVFUz2ij/rO9PunE0lVzZmErR1ok9QT6aqPtFHPfs87lJVdQ6RNj/D7c+7VFWVjN5snsl/76/uYdVqx6rc/mirMxe72S2S/99f3sOqXHz6rrzGJuXp0x0p5HnMa8uFClESc9cDFGSqWXjFkcDE81MPWQwMEcEBRV2+hXuVfa4Xpx7pyHdEjoId3h1cxVEXdwn7HnMylWr7Rn+l08ol/0Va9r+kRa2VxCIdaRqXe+vT4apeOQh9skbx6Uw1u/uDXyB6R/LwrOqKrVcGgjwuM4olF9ilm6Uy5k2/IyGcll8xD4qhz6Vc7SXGKJJgaJiztZKchIQ6zL01N3U3FvaO39uhFgnqdHJNyY9nm9P99A4njGENhGFNt7xk3yyC4y7tPimO1l8tNWLHAEvxHOc/rgviEjpn8PhX1C9HtI4QdzlH8+FfVHZ0/I7H3njrr7c6fhX0zExy8PjU7b2NtZ7S4nhDURcBBypbPIR4zH66am1tGYTb3Q2oiRgLC49mN5pn+qn5lmaZAMiIkdcSec5cI6qXf4W5UxDN1OdwKD+RmnOpFqkJ2hsbcEboOlr1D8ucRTe0CXjiV9eSv7PGK7uY+aZmP7qiH5lYHEDKxubfEm2BJVvknpYMdXCImakLOzuSZCYD3whLJGC4SOUxOX76kQUTNuNoTPOZXaXByE+rd5RNF4IoW2+zzAykrnDblOc9escpzmhbiLwMWlzSDWNu8YYQCyCVAyzj1R3TW/fRdsWXj9tMKaq4KW2GWeeckeqJisYwswvMcm2y0Q7DxU2Y9Yjnn/AFVuX0Q3MDbDaFxb0mfV4nM58OBf8qFXvJLLCrIo1dFvZtWffxy6PlqVteWdffRvtYwz6m2zh+63arpGv8vy1EwyYXrjqyqtUjLn8y/w7cpNi5Kkk17RWsesp6oozAdo8EjhbfbfnCs4ubO8x5MqvL2bS1Xq1s7K6FHF9m9m7i1shvpvWMZoCYZuuanLFhzVLm0IxSYvZcgJkXBoLOaitoXSIc6RmVRywdU62x9SHqNSLlSjmCjeTVm2lulvt13VvGuJXmUFUS1T2x+MNsUrH4TEqTYW3TL25/SdvQU+ERrPLjGcXdjarFolaXUXhIvLSI9+n+cyrSbdDlIXKbvdXOZSD47vKpbBbYVS1826G3dx95ePjU1tOpz5iKlO9sWIXZVW1OGsYIvC7tCnJe97YxFXfBbppPhN6tUuz1CXfE0NaJUqZbcEUznlwpzpK4ugKFCS9fA+/Kq1abQP7K83JnFLML62ictJhMyvOOsqhySd7YW79yMORBRGXXBRU9hN5DXv1MgogYkOHZqOw8ujIxSZZqK4f7ucuxnVaJ0BWYWoPbPPm/u8Gd7nUpvvP/Knw/vq9XEapv5jvAhn41TdkkInHrPo+5ytdXSfzeqrrdRAZ/MBFHxq3RnSTP8ASM5VVE4bbsK3tmtXmJTnxLgMUXjDlE7dhMyIx1QOQzP41Hoe0cNt7Yw1rKcxnLmmPjXLi8O4SIme63RcAjq/XTd1sZoBiBCMgUTyDPVVT9oMR0J090bgv7VWfESnmnKMoHjFVbbk4dg9xM5atwgv7c1bpRr9hzSDYcYwmDGOyGf9dW25GJ2c2XAB4DiwT+uYmqlECu3iI4ckRVrvWwnBtnMv0eMrzj9mqnH/AOD9n6hlCdTQFZRvyIeOrhNBaecYz4550a+SBWQZSMzxoIyiZzirECJI3bf/ALnQ6N7mu4Hgv/OqBiWLYS+3ubv7Z0WWRBxNvznq7RafEOfJWk7QXFzGzLGWajZcCwdOjrj/AJ/h31RsRMbm3XMpw9t9Z3M5qVIRyCGr3ZfEqr1V55OltCH9oUttsDejcytywWVrJnkJHMZQMh8Kp1xejimI2N7NzurwLeAfoHTBs74iPOk3mJfWKsDG+uWPu0MMyHPVrXnOQyXnHnRhkrDsMt226Fvu2GLZU3jMLiZzynzp9JOzWwuZ5CRi1wHLim7Ke+ehFx/tV9VvDG8FkBmcMwrOY/jyr6g7Sp5iMoPDysRVcbUvxNxTbAxxsMf4sSHMYr5FypWDwgjnWCpWMftaooHKw/8AFrL+uudHT1fWivX81dNP3mnkPY2y2biA3tpca2wS5iPLTln/AHU9jWIWl5hlzKXZuuL5d1o8pHOCqPdaoy5b63mmBtY8LraaiF7vuIy3LLdNtkbSXF8Nwpib0jQek+Oklxx/fROzL1RcYBZGz+C2lyNwUT1SUTl/lVVThr9UyLLSYmOE66kbTD7qI1wdrnHkzjQPS8BitzFqwIkHiGz7syguijD+PizKOP6sq2L6LRuZt5tEu3KIYOFxKxz4Z64j+6sLw21uYdBTKpHh2Szyrb/orMi09p+MES4n/UswIxPa97EZ12GBzRksl89teNfW1zGBTYe+w+P4bvPEXaHTVTwm4O5wrSHK1c7s4+Sr37TMLS3Fm3qY4XEch+LV81UrCUim56QcaVnG7OI/jKRN8sZNVOHTsIqpsRO1M3eIXNrgWGoaxJh9oPw6e+ot3s1W3Fb65zbaYLdgqStJ05lI9nmnnH9mtBs7VUe9jXvGlzaPFSiWUlMkclPxpsPYLsFqbkXfWDbhcDct6SZRzH6BHwxXbNlxcYbl247FTjoA7cQy5yHTULYLAYYHjEpGhnmLdJTmGb1MsQMawjtCXdU4OfDK08HgqEu2miVvkdYx2SH/AIqUjHcVVfWymK6Ot56a5QsblkSi6zzXbmwS78uqmXIyLMonVE9VcDGsWsmS0bkGKGJkhiKQWPWV/lO8gHFwyy6yoGbKCbxBZ8Htre3wM76cpYRwOXwrp2bbpR21qKw3zBKCKKracUJNpbKmS3LGFnl6qtWzjRZIL1SemJmZnrqsu5RrxjqHbE4U7Cpu9/0Wc/RzEr5pqVuGyQmWXdnFIHcx753fq/MP5qLbbJGwIt5nPWP5Zq8tlMWpVmpN5BLRhnh6lS0iXu8s4jiMU24rM1Cm3RBSA8Z7yKu2cWzWLQYyc6vAWU5UTiRTZgS0BGjVwLT2ZqE0awhiCyFrCGepnL+FV3bW1gbHExGc4CyTH/zCqfaBqVORcILXn8Kqu1d2UK2ijVqXGFoZ/wDMOr1PvzHzHTsKMIG3EJ7hHjU7imorDBl6o5ceUH9karabtdykNOeU6IqwXnPb2hjE+72lTl/RGqnG/wCXmfm/MZR7xot2yZZIhOQweUxQ05xnl50t8x0hufCZLPKklEZDMTxmrQkEx9HT9l8ZsZmU7y3Ld+80f0Srz9tDZWi7i0wXApfiM3C/ezvNWuR/w16JNW9tH2jfHbtmD8WqslxnZVt1s2vFsKe4cSuIm7ZZ9SojssdP/TSqtRadsjsSl7H2836b2LpIIZDF26FrLKAjTzRP/OlY9c29tihBDDU9J7qZmOXdx1ZVP7E4RbNtWxJQaUjLjuinIjjq1T8OFZxd3+JY7iF0YhLDUUb9YRnO7ieU4+FN3qWFtyoT3+kM/wDg+GT+2VfUNFvfDGne2XDh2a+rrkYGTna4dcYtfdHt7aEKxlVvHuuTLSWr9mh/q+3k8pw0clLvPe/xm7IiEvy6aqcQ7xQ/9cTSvtOeX23NX5uQfy+iqnwe2zGz8LWd0uSeKJtQucJWFkoRZcksso7Y8ONdxeww1W0OE4eqyVoZfkox1Fze8jLP9VQpRcm6GQu6klxDILSXD/lQ5Rem+HzF7vd5ms85zE/lpmFvHzE9v8j4pcJ2fwCMOsnvsMt6FzDYzLX7suUhrsYFhFvYdJjD537U3HeXhZyl/RqqRGI97ryZjV6uQS7VHWzb7hG9xHhqDqLn+XTS+xqJ3XsN+E05/wDGXXZvZ+z+pbS9creS1CDPj2yJkiX9jTWpfR0Uiy9sN1Zdedk9C/kymCrEMJde5e66Vul9gPCJVrX0bilvthwbVnDdxca/Vq0+OuhbVWybyAqVKbLEwuJ6KxpAXeq2cPDVnPyz5VnV3bdGnEbSY6M23YLU599aTcu+0znHXMQU+dQW3GGjiFsvElBruLXgYj+lHyqai+MDuC4jCJpt3WKRhVxrOY1T5kPxqatQ3hwUDw6pqIHcWuK76JjcsjR+E1NW7wAC0xnFVoNWhyiMSPcKJY/eT1fCoPBn2dlczvm73eeP0FTxReOi6xKf6fhAagbldsOGONt0XS4nIEzPE8+oqfC3BqVoXUn9oMXGR3NjCVMufvGZciQHtF+aq5N4N5c5LJk20ByP0UypTmWvRrzE19E05vCe0Zx1DUpszsjc4xFonA7AjQz3DL1vADL8tTCx9ZGVWIy7qkS7aVdpcNGPtYW/z6defl66Ct8em8uVWm8Wpmevq5g+WrzjOzuzWwdoGJXExieMt93b+iD/AC/LVdwXBxmy13Ywy+z35vPxMqWqQulhCw9fmWSz3a4Ui1RPfOup7Zi7lVyqC754TUVcfaTt3COelWRUq1fuiXMRlpKqTa8w5lyNRYuD1MgokYLOaNW9CFPhg5w1Gcz8ah8GYttulsHM71OmR+alMawggZHMxLKR+Wr60stTzrrjyElhl3YosLJj4zckdWqfjXdpnqemRXHIK8xmPjUXaWT32aW6JNLBnM/KKJxK4Vq6OiORFtmRx31CUVSojEYaEPiUx0cOHEx41QsdIvqjaYIniODTl/Sq/X86rdZTGUSPCqFjgRKsfDPtYKz+qauU45wW7lhGBzLV28REdcT/AFVaFF/qq1iZmP8AtOn/AA1VtncgtUNiJy0xP+VWoJicItpziP8AtKqf7NUeP/yzde0Pod80S5yl7Iz45502MFMzOfVXGzENZwznXl+qu6+eM4yieurklYctVMlobzk1xpKsU2guMdvttby2GcRSm2Doa95+kQXaEh7OWfZrbLY8nCfXpnPLzrLpwl6Ns73pEv6Wu5J9vvJ7AF/ijKltvcmBnaroGzHs6aiZUm4xDVaLXvOXRp5irL8AwLFLOV3HSEWuBzpOWb0TdI/zUR2qlPbRtDhWL4l0fct3tr7i3ZHNHzCXx+eq1s1iOGotlYWU2trDPOSLQXa1SXzdnTUSV2nIuP1Vs/PHUz+nX1U9+KIl7J6PIZlPLverj1V9TOw94WbeZmmHYnYdATN7exn0ckx4iDddnVQtriARtBev+sY03Vh95zHvC0/davxqv7y3/wDDF/067DLeP/Zq/wCnVPsI113Nb4a/L8knrrF7edpTcm9hA3NiG/LIvdyJ8B/qpGMYzYHe4TdouolCsTlzh5vd580l/VUIbg/ka/10Obgy4Wdt+uKOaME/CWLSOMYXOGuTG0UReamy33Re/jXqHT/SKj7HaXCYvrq8feQr34GvrLWIz/Sz0VQ1XXHPoOHf7mjk3fD+A4d/uf8A7qRPCLIz+0ai7FswK/t91iC+mwpR3LGW6+YdYt8VaN7H7tV57bcGubdutZGcTl6t2WdZDZXc/wAmsP8AdVoHslxA0+0vZpgAgNd6Kp3Y5drz/dVhaVpvcQ/EQ9PCIPVdyMxeMMgzHKIy8qetLRrzkERyiGqZnu40/fjMX1wqIzneTA0baKbbHueESao11NXSSvldIiTl9sDstih9KbbAbZDTmB5xE5ddYleIxLANorvB7uN4dpyR6jV4SitywvpLFN3Xd89VX2rYM6/w1OPWCN7e2H3v8+rxD+zVXs8YLHDcRKvrJmG0fTZ2fbuXN6KACYfm+aqRhJ2VjeRO0ti+8s2yPvFeD5Z+FaKm66VYthca1vD7ugri0V0MFtV7sA9FMmoaqU4edS1WmL+yvDxs+hQlzvv7feL7BeISz/4qJxT2hC5/QNn7eLpv3i1qVoBZ+qs1jDsPSQENuZy3iET4qkbO5u06wswXaZ8Cmesaakt4Wg74Nw1ruzNIziVne3GI77Gd6263m+P0wXwip3CUyK93MhuvT4qRhS4V/DLveM5uc6KtmIFucSG59XfSGQsNU0JK6VCbUIRHEw66iIPXcxExyhOZZVO7XHGHYHavLhmWiKrNkRwknzxk6TWTCcRFB8kuI239oeLezz6hxbcpxHALq46JiNv+lR3wwS/Cte2WxjCMYwksewJ++tMQj7Of8Xy8wl6SrDfa1aqxL2WYpZlHvESNwv8AMOf/ADqk/Rv29udk0Nw69ls4aWmLi3Z+h1cuoPjzVtcBSSrQsmkx4eZjekF7OtM+Z6/2MuGlaLtWDqXIyEj3VC7uVYhiA9nIJARnqzqW2UZpWkJ7IRmEx1lTWOW4oaYdU3HvimeuIqGWMFkrXkgL6ZK10ekao+KDrusUX16sEuc/1RV6ux92UR3xVMfEf6SXlvPfgV7/AIahO8R7iN2VODwRMzMzMrD+uatYf937YsoznaC3n99VDZCJjZ2yKZ7SBn+qraHNhmHJjxY+iP3DnVPjY/u7DaffNEaQy9sdWU5frpqSmZKZ/VTxpOXN1DlmWcVw7V2vKB6qtSIEJnjE/s1U9uXTZYlil73rtTNbPQRDpGreS53ZDo0zNQO0OHoxfH02F9vpRf2woZuuXm06tOqh3i50nl0cBxabu2tXzEve3lg5zGZLv1emjNt9n/qDai4wiWw0EaeeOzW/Y97MMJKLXo03SrcB5hGczXA9+XprPvblg7mbcR0CwmRZY67icuywe2VVaVbKRKriUibU8+qP97X1TthsdtBe2NveW+FXZpeoWrLzEoiYn9019WhmNPOdvhkNtN7Nzu5B525RI9kxHVE/5UlFgJ2tk+4uZgLm3a8YgeywPB/nRWHEB7JYrF2Wti3Q0Tgusy66TZTr2aaEjENw+6lnEusWxlM1Qhpi31/wLmKg7rFM4Yq6i7lpMRLgHT2pGcpD/OmbazC5w+/uNcgViEFEZdvVwqQ1COyVosEiTBuTECguqJ76ZwESanFLWYylliUxOf8AFzqqcmxv8qf1wDCrEkaFg6bBF4/dRaNkP0nPp1ZFy1NxhdknF02f2pmd9ud5yiJoLsl+eo/j/oUrfffdI3Nv8nLnNSmIuznZ3E4470Fbz5CSWmuqtqFiF4dY2fR7t0b1k2Nw0DX4jHqEqs2ycIRtDsrejEwzpyjN/h1QXEag8NmU7U4jaOjhdHo/Jq5hoyxfeLwfD4t+3a3puL5ZhkZF+qNVRDDIU9q3k53huz4y2f6NFayO30641+nOgrndXu7vbN29XcAowPwly9qjYtWDba90rX6s6dMXKlzlnBdPMRmZgx1HIlxn9dOpiRYczM5ZZjqKurtSDERklqCRHTmJcJ/VXybQ4bcTC1HOXWRdX6qVbEm5kntVw+NmcTs8Xt0OVZX7C3q/AhvqH4FTGzl5ZYgBracsjTwmJ4nUt7fcWRgXsys7e43JfWeJChbGeDvKsuGWWLBv8LYK3DOe6kuEjNDPJFm2k06GVVLrpMF4OxhZC9k6WQU6Az7I91RkNb0jJSfees/6ql9nMXwHaq3ZF0cWWJAMQQauBaeul4hhjYepQp3sM+7ZHqolo2aGjYfT4vXB9wN1hJ6CfxMe8uWpTBRm7xCLKAWIKLVnpzzoeLK8TcZYxPRlRpPh70jH8PVRlvjDbG1m2wLD+iNnXne3PXIF6fTR2RO/JDVmqaU9xr2gXEPxe0wZDt7Fl9+fhJk+Go2YjkiIyzrkWQ2YCMzmwpzKS7f66ViY7pPJyHVN/WNkWqC9nFit+0F+vZ68wxX+08T/AGKx7ZCH3m0d3bx7pTLduTOUv2a1bGhhqy3k6i76zzZFEoxy8vN8rdyzRbv/AIlZfL4tVbfoeLNJj+lN1Ns9kXtQfhHszffbSWTbz6mukWByv70EFwEizrQLf2j7FY/l0HHlIdP6O590f9fhrzzaKTbewPak3T72+2nQhgdosh/46zfEXKPGWOiXMbB69H8xPLpLyrWfgkrNLSY61JU9zvBZW8MtzB2ccTXO8H+qqE3ONt7hU/8Agl//APTGvOEY3j2BTD8ExG4tGdHFgfadXNq7h/4aske0vaqy/wBdFcWmIXk2xqQti9RmDOVmryqq3oyrHd1GLxEeRquyA69m8NL/APrDVosy14lhlt//ALYf/TGsM2f9qycMTZ2d/hUNUAaN5b/oxDtEVbNsdjOEY5j2E3uGYgi5U293mUzkce7HtVkekeGqJRs+nd/BlLNFlmTXTJhFmRxEayypBzOWe9mJ002UAE5NiYzMsq5OnLIiiOXhTNhQoiXyc5dqoLH77oWLQ/p3RE9Ca/8AgzD5xLSJcP3aKmWFGQRrjtUHtH0YsEbNxPCbckK7tbO1S6vIssdMXiCPtcfknTbxj33Vxm2eifzQkQ6v2tX9ms72vuXXONWcljl9vZtR90q1LqIS1F8uY1b7a4wb6xstL07u8Ni25RyMUKh/4tVZdj7cPxDHTl2MYjvU2NiqN0J8kFq337VDQnWRJO2W0GNos0Iw+72t6GtYhb+4/RxGQ/1ZV9UdltHHDD3Yr0OP4Pw/R+H+rKvqv9tHkIPLOHPTa2FxasQ1sOYs9WWWWic8v11yMSFT8UNYrTb36yXIGfFYT1fjXqq09gXsut//AGPi7efR7y7KalbX2PezG33v/Ya2b7wf4Q0m1nZQaOZ5AsMUVaWwplVq4ZbvBIuvPRoihLbG7fD7lrtStUqNQjMTMZGOkq9xo9mXs3V/BdgcC/WLP+qp/CsC2cwpG6stkdmRXr06egCU/jxqWiV3gLtDwBa4264FsK3Mx4FrTJaOXLhUnh+H4tcWqrW1wnEnoDjAhZsn/hr39arw+DgfqTB1ZnpjcWax/wCGpheIPSYrSu3Uue5aoihvY7K54GtMB20u3G2Nm9oJYwhM5OzYOcj1T2atFp7O/aO+wYpOyeJZNDQGcQrmL8a9ofWOIR73pQx+rtUxd3NxcTlnZx2fVpqNQ8it7J/YNlcLsfurxViqzubft6GiPNVt2Z+1oubRv6PTUdbIzlUz9Wbrn0brl7PiKo3bLbDZrYLD5vdo8Xi1C5XnbpVP2l/4DROvaRjAJdNx35+85+bKoLbLGdn9jcOdje0O0KMKCVjBkU5zP5R65rzvtr9ITHMdtW2uzVj9Q2evdvvGXAtu5z9PhGsSxV9ziFxv79t5es6RoPpLSNm88Jc3LH7NX6Hoet7ehWatEbGle33bhHtC2atJwnCrxGA4Vis7u5uNOu9eQ9Xy8Kg9isV6bg4Z93J+WpLZ6wjFfo/bRxdwrpVpjwPOPQUrLmGqPsw76qFdq2WrZcaj3Jh4ad6R4KVotCRsWfR/EwtSzeJfkCscQJmeUT2YjzrQMIW1yFLnEb3d69QBvuyVZyBCy3GInjPUXxqybJ4tl9ldPY7FefxlY0Ny6t3jUsOw+3XbFMFvzPmIz65qJveL93HHKm7LFDFcSBQyYjTopvexBkRwWrw510pcbsA30mdxw1zPzllTGLM9yejt0pUmy73s65jyAdVVXb3a22wQehQUNxCQItwudWQx4iqxR4d6k2UCpVWkl5IbbnHLGz3uHpmeltDUzLwK+P5uzVatldDtpVw3YaZB/iSsurUPn/hqERxunX9zezd3c6ffzy6wLw6e/T6qOvrpJ2RWlpmxt5MKBi/URaeM/tV7Dh+CXh0xlvwPJ8RxLVmvJbNs4+rPYlszaxcPT9c41c3zW+Zr5ViX4l4qzpu/zaTeM/7Qh/KOmesdVaJ9Iq5nCNtsG2Sy+w7LYGi3lkfpGHHMWnxFWay9JXPH3Mr838rh/X+kq3Qn1d/Mrvudl6by5VvX5Wschs5i3fpXNLunZXCmi5On9O9mrVvO8Rn5g08tMSUREuahTO1kfgP84+fzUPDIXOd43dxuNG7PsfmGpnTvaA3uETnJb6d0q17fuF6RD/nqqUsru+tYbIFIsjSy3lU6m6Z7o8qi4Vvt7CeG60h7zV7/AFdUCPy07O+91BPbw1bg16Va/WJV3Y378HZeRpOz3tm26wdERY4t9Y2safdYivWOnxaSrQ9nvpGxPDaXZOFxvPvLZhAf9Ga81zqicrKcgX/GcwgPcMjT2HPvVXDXJTm2dJvXceAurWPnqqlU4Gg3sjFqSe39jfaPsXtbc/6rxZIunTlbXXI38vlUpt1GLK2fl1hYJfd2zNa1s8HLpIq8RbP3528tuB6Kid4IZxqJoN+X/qr0h7Kva+6bezwbbTJ1m37PGI56T+XeD6fnrJ4rgaipMJqWFqRIdhVrtwV1gaZfYYVvt+Ee5H3ekdVRhYV7TL5Vs521NitVzcisN1bDrDPsl/ZreLYsLldmediRyZzbTnrzjTzaS/LUTgV7s3b4c/FbMZlVzdZbyVdXlp9IxXnYrY+Aa0/eefsQucWtr+4tmYnjDTU0gI+rVMTMZ5fGvq9O/WODzx3mG/0xr6tPtV932/yF9kpC4nZRa2xkTZZJXcDM5dcUjEcLhJNkT15XIQGXhiYo+4xE5Scwpcgd1Ec3dSrjEOY4IAkZuB4x8IrNVnyYs2ggbhc75i8o1KLOPmyqUtbIXYbbXBFMQ1nNER2aBfr6QZxEZmef6pqbw++WizSEmv77TlVupLYqCMFhgpvbVcSUwwyz4dVcmxlWIKVMlK9DM58qP+s1A8IZIywSLXw6ppi2xQW20kWUyQs1zlxiKr6jDsWMaspTw3A6PzUhllh9o19xdqi3Sox962cg0/mque0b2obPbBYWt2Jkxt+9cTa2IRmxn6u6K8oe1H2k7TbdYjnieIkjDd4WWFW85KBXqIvFV3hOAq8TZp0XzFVKsKbBtp7c9m8IReWGzNj9eYlbNNZXPZtA1efqrzdtRjWIbQ7XYhjeOX83l1ygZMDhBeEV+UUIVxvZWmy3XY0B4VT8pn+SvkhOmWKvLSXduYyIdA945/LXp+E4GlRXGIKjVpY5G5eLd5O8bPIYM5CAR64GaVaqiUbhs9LbmOviIjp/N6qiFt9ytM73dr5PmDm5v26di4UnhJTDe3bgtH3w91W4eHiJgWym0+ypCJ9iftUUnfZ20pYtdx4NIEJfqrJ7j/8ATrOc25sWL895qLT6cvz1rf0eFRitht/s4L7q6m5wOW5P8Zj1iNZSorcLeFSW7cARLN7wkYiNOgfy+qkqnrqk/WG2kQGYNf4rayxYMXdW7sjNxfdrHvmrRGPYTcoU1V7ENgNYgYaWbv1VQMSewcMu3D1s6vDy/lq6bFt9mb/ZhiX144l7S825ZGr+j+HhqpxHo/h5nKLL9H+Jao8dWTRtTQ9k9prW9TDFt3geup66xEdO+Ju6UHMZmfKI152wLFLvAmpu1TOTZH7Ozs7r4VdPaLjb8R2WThqZ3lqw9+zXyHuh6qzKnoeqtdaXxtjRp+lKc0mee8o5tV7Q3XG+sNlEOTC5y6b4jL5fKqG3Doa167sCuWqjXchLObe95hP403bNhNquysXthWsTQPhLV2h/GlWZLNZJtmPuLzDJ1g2B5t138PHxr0lLgqdDuR11/t95iVuKas12CGtgZ3vvbl0W/u954lTwJcD/AMVSeyCXY1t7szgkDvOm3yhQfZyES1F/hqHt3p6RLnObuo0n0hnaPzX/AE60D6MNj9Z+2NGI3ETuMEsXYn+YvCNM4ipijVLC08hj6RF6OJ+3jaK7zjcAdvbRNv4yEcub9dZsbovbnJo73tZH6NPjGfmonH7mca2gxHEpzV9ZYk+5Upn6AiPtFp8PdSd2lsQ1KeKrgj+z+D5i+WnUaUqiquthbuMqCLoghqpWZCYtW2Iyk46hj5vKnLTUtVsBK4jmt65yLdjHHSUfjXbdrIvTJdsR3C4zciAzE9XU4J8xpbSVb5XFxZQ8YgjfupnWEj1Ec/NQK0+J0ncQdypuGkyTcWpN8vtAXVoge4MqFtl3ZlvWjF0RSQFmMjMCPimPOaQduk0wTdRvOIHIWTpDVxiYy6ojvqVK3mN8C3lDAtt4OJkfJOntTp+PVR2liL2ACNhSNtcRE3LimIdlp3gzHfPnSr5dmFqsZNm8cUCO+OYleXCZ1eWdPLBrEXEWwSAJXBitkawlkT4Z64zrl5vLmHptoZJuUMwMnE5D45GfhPdXSsaxBKik9IlHRFzci2GCZwmMzSccNcl3gUVOWl3P1m1UrQa0lEnEs1lu4jm/VPlUAd4s5t8ZtiJkiPR7pYskTOOqCkPhRVq0bTEpvU2gmULiWEyYiDgZ8HzRHdNJqLNSyyHD4npL6PG1Ns3Ej2IxYOjJGJPZ98zr3Un2lD83irUw2U2xtNkg2bstqrKClEpm/OyjemU+PT2c68dQdtcxh92N8tJPeVxZsjUBWxDzTq8jr2P7BdtT249m9hjVwBhdhnbXAl4jXwk/1/5V4z0twK0vXYl6nUvoDWHsutLaxRbHiT2EpQhJ5TGqYjLOvq0nm9J/ur6sb4Y3+mv3Q8PeUkUya2DoKJ3uY513EFtUjMhyEnjE5UsWHGUi0ZiY405Bw7IWMgoDKYj41fRJvcbgDtnIxHyiuogFrEWAJFr1Z0kpzMpLLPTToQErGJDMopjTJGI21j5ASmN7o1cI4ZxPVWV+2r2vBsI61wHASh2OtVObX9m11eGfnq0e13bZHs/2OvMZhO9vTjo9kvs62l4x/JXi7ayb59x0i/vV3l25nSGP7Zai9Rd9aXAcGtVodu5Ims+MW8Rd9iOIYldzfYhfuvXMlr2PfObYL4fChdW+t1TE3TZ5d4HLq093L/iphEJ0qUuXLZ6F8pCPp1ej5q7KN8V3eWabu0VuxDX2T1T4a9EsLPdkoyKgWuEoQC32ztUCwS5CKe1pjumPOiDv4ffCKrxkvLSORBA7wAjhGfqoaGN97JkqQERFbinIV+oNMd/xp44STGW7gDQsRjQydOuS6mD3xlT6d73ghwvELdt7bS4GiVxBREDHIemfXPVUWqABpomXHMa4kZiZEJ/Huy86k1rtistzOu4WthROpcicyMcImO+I86U50skgeedq0FiwVFHNq8ojjM1OEZZQDfQ036HcyPtI2kFU+6usCZ0jPthwz5fVWUxdaUXC4RqULzInTzmORZ8PzemtL+jditun24YGbXKhBQ2zW+OQ3Fpy0kPlVL24wS4w7araDDp+z9Exd0qz5z7ermEfDOqq6rjWb5oj8xrTeIApmMTtd0mN6xi+f5/TUTh8OGZa6ItVHq952yAh8On11JGl9uZ3LoWuVMiclcyJV2uX81TW017hWK43c4ls5hX1RaXNsBst7n3u5b1mQz5U6aeLRIvIgQesrQGOZBMGYc0iKZGQn9Hp786MdeXd7ZWoFbKQ8jJVs0+SFD1xBfLTc2xW1xcLdMMWAwUERxkJT3DPf8tKu7ML50hJwy3EIOTZOqAHv1fh305KDPCzC90HtIXS+4HaHbKS2FGfGdTlKykGHE91F291dXLCt1pX0q4KEApQ8wnPZ1RTCMyALawFN0NvMgwgVoGdXZLP40+Foc4kUW7hnFAGGtlM6coHuGe8hoajrKWjc6N7lg2y2QxzY+/s7PHbfctv1AzKebXl4gH5fFVk2ClWE+wf2hbRtm8K6xgk4Qk0zloPxBGXh4zVX2rx/aTaFaMR2jufrV9indMVP6K27Qlq9VWrGyZhP0ediMFYIojGLl2LNm3nKQDjk2dPdxiq9WalRVWpu38A6cQt7GcgP1eMROIb/dRu5auOfmHsj/zrsQjpf2joUPUr3W61aLgPSI+qn7aM4suk3G6fx3UKUPvf4si9NN2v2jUm4+/b/s3jWY+kvCM1cxFZHLhBrUcldvIFpKIiR0EkuoFx50GhbEMK+bEg9cLg5JkAOUeoPFEU+TbebRO/Fr9Qk5iyidQzHDhPnFD24jM2zitF3OQ5MK4iSKMuIxn+FQ1pnQ5dApShlj53y7edenQked4Txk8p6opULGHaWGFwRJJqtTdI9H6sy8uPdSnisLNbF3IC15Qdu8eYjIp+6/LFNNliLk/rNahdcs3WvTELIxjk4fxefXR6LAMwMwt+7tYshNb4WClwBxIQRcYAvj3ca+w9F4MyAr6NEHIXVu4edLIniQl5Z8ads4Bgss4QK8Qcw95bQEiRx1wY+fwp6+tlTaCNtcsvoaUTbQTdJSURzQUfjSoSakyyh3wiwhNyTek7xiRljRTcksYgj0z4Z7pmmr6YWSrd9tkBMIdJxzCU9mc/OiGSg5MSmxBMqzus5zEGxHUReefVUddXFwoSXElF3u4JwPVJ6piOEx+Ed9MqWpxEsQvMWXY1jZw68C8dH1fyoO4uOadReGts+hdjUYXtVj+yj3RKWgLLY2M5jkOBaR8uasDhTUbOxbhcK6TvBvJuLfvLuWWfpqf2a2guNk9vcE2iwuz3y1tA5Zn701N+8EhqhxfDzVRlj2o+wfSex+he8r6oC12rwG4tlXC7sJBoQYz5xMZxX1eG+HUI8fwn9jQ1KyIRqmdfCiJ1rMCXMTNCwI6IiTpREIvCImZiKdoHnItnCebjwyrqSYTJEnZDEZzPoGuFw7PHmyqoe1/Gz2e9muK3i+Fxd6bG2/8AiZ6v6hpkU5qtCwCzHnr23bXP2s9oNw21e36stfcYfAdWnskUavVPirOTylC0Tx934PV/nRtzM3xNtJz+zAQSjlI+Hzej5aGjcpemEp91zGG/7QCQ8M/117ChTikkJHgZbNlJH3EvhUWeat1u+vvAvmKpK5t4gIG5l29jLdsz98wy7OofTUdKvtW6yzTuyBh56h1ec+c09Z20v60Z7371ct1no8Ij36gqxTOY4+0ZbKuWwSBUuIi5BU5buPDI+qm2qPWcQZyS92RMuI1KGZ8vTUmSGNtVtQQPs1Mlat4OUCYxzDPfMDQLDQd6uUvDdXXNFwyJyZMdYkPw7qLbmBnU4q9Fl0y5kzGQnJqwHmGY6mDPfRLGMXYk61skisiGTJvFiJKe0f40LbJKWLfGlYRmAs62gGfbkPLOjLAmdLbeMY2DgcmMdlATGfaIPFE91AlOYfXxOfbQkcJvvqraXBr9LrRTbbEkmDLbsdrSRfkrQPpR2HQva5c4rG5V0sbe4Wcdh+oRgtfy8varLrlO+Vcgl2WUwndr5DcA8xMEZ7PZrXfpFOl79ldorbcTY3eyi1Ka3jvJjtK1dkcqGot6qt8bL87h+xKmWQ0025XhmuDRvLV4JLJa1HPLA/CuMgpibgVXF5H3UKDhJBlxZE98RTUExrgZaSgnsmB3mn7w8ufUHUI+VcKViMy25Jc6JLoUHpHl7Q6u4JpzXvjcCLbhJJugw47V1lv4XkSTg41F88T4shpzDbF2N4iNlhCHtuMt8MCM5uHqzIe6I86DsVxN/a3dvvyWEywIbOgxMvSPoirBsbtniOx21UbQW02jLo9SWJOOfRPaGY9M1LRM3iAJ8yOx/AcQwTEJssU36rrWJpG3ygWhPWWffFfWyBiyMhv1nYyLSAtGbUlnxCJ7qP8AaBtCe1WMtxXFgtxNIAm0gc4WgO1nER159VAXVuud1Lmri3fMnKwiQkyEcyj8KaixUtL+BzTPgBQi5eUq3V7cXzQSqLaJylnHKNXqjhWi/SD6OvbTDdm7JZtVgGDKtHW6Z0qVJDrnj3TqnjUd7DMIVjftW2XtWsLNF2d0bmMzndKHXEZ+XGoXa2/ZtJtXjOMtc1bcUujfaqnglkQXDeF6eFUpi9RUjrLphsaRch4dcImBl9iiFe8U3mdvC0/cavVX1tmmNdm77u4LPpEbotPiHV50hVy977VNxb7mIuCYCNemDLws1dw09MZHOWIw5X+1Jaoj5/40fw9VXEdXW8CGvcjxuVxdm7IhtJbEMNQaSXM9QkP4ZcaeSsNM4k+zaxb2zLSWWbI0d8D3D1ZzTlum4+sVXK7bdsJbFTdScStnDtHE9+XVXLEzYc3G/XJGjo56Bmd95iWXZGfOlIsrv194ORMBBJS1VxeWrCSSyUa+QRz5dE/8VP4Ym45hWsVXZrnK1gtZOPLr1T50jES5oEm3fR7kRXFuY+8UseyGXiifVT8tvknrLo6CSqIknlrMxL05dUjTU5PV9ddeyBbx6668RKHL3BKkRYyETcgnL7QowniJT5DXMYXb3FqQXG5gSWAJYYcwCXNJau+ZnhlTluTkkEC0LxQRKrhghpk1R1ai+PnQovWqziGMEohRNQn9GyJLun1DXNeVxqHeOh8tYsBcXNkl9w1cqQgU6J1D3n5ZRxiaZst1iGI21sLrzdFG730hpMZieOc+KM+6llc3CjuZuzaubhAksDL3rInq490fGn8Ctnv3Sphxqlwi1evJ9zA80yv06f66CHpw0LAzGZg5iTQfiRWr12xgJwscvdi5WXXHz19iC7+xxRDRtSiVW8BamssokM+IyXiKhEhb3ONzbMuGMWTSYVq0M2JznONJ+r4UViZiu7hibRgpgiNjZbrhYTGUFl4Zqsn6evijGk0qw2sRFjbxOL3Izuh5eidXCOFfVnUKjLg1Z/NrZzfGvqrY/Jn8f3CPdEBMTkQ9dKkQE4iY40dOFXoFkY9XxpB2T4LeFlwrycypq4gc9iebT8awn6VeMZY1gWA576LW2K7lfY0PIvdaq3gVa5DQUzmWXHuryr7dsQjFfbTj6k++iLdSPkAhHtDWj6Jpq1e7RsVuJa6W8zOY3vurkG6b/eTMoiI0hHjnPvrlwxZhOpMyoecEQMDIn4c58u+mEnLgWK18vGDCAnfSMdqILuikPjS/pFqYmndSAOiJPc+RF5z3V6rPH6Jnd4SxE3KQW+0Xa9eRSekTZ64/H/Kh0ZNJ0bnEbSYt/eMjwHq/wUTud/bZ53e6jSGfr09rm8OqlttogYh8v3rGe697757S7IMHxafVQU1vEv5HN5H1q58PNhyKwJUSL2cOjzHWJx1ai66fxABY7K7mSi50AKhD+EDPUcZdks+FCaHW4vTNqIiToXcExuYA2P0hD5DRjIYyWsjEtFxJgUlo0IiI8p8y7qYsXUCdwKGCXBrpWRnNucnwYIB1xw8qUltuaLSSQb2FOgZbPHRny8fKh7h1ub33BsgYMxG6GAyNU+GRnvz8VdyQ24O7ld3KSIdcxy8I7xjypc1sovHgHC+YeQ9IziYyc7T0W7UznX8pekYrU2vnF/orWNxpkrjY7Gztek9YZNLmaQ+mNXVWTwiPq/fN6XaluCOGfogWRcpae+tg9iqr3EvZl7RNgpmF4nd4f9YWquxmUDly/wBEaVxc2iKnxRtPxgyMWgxkKagFPmSm4CZ0i4A7JAfeReVP3IW8OG0CISxeTIhga4zniKiLzKmkNIsK0pSxoW4A01MHOEap5hGfFEedONYYjptZyVDCcOXXpy4M/EasuqzTvfUTrc6bWA4bldi+BUAaX3McBznwZdf4UQ9Vwly3wSMS3f3jFzGuQnjJHPdl1ZUzN9nd78biCUZgYAstUdXGIieqdVO3SGSZNubZJ5wZsgD3e7b3QcR2vwp+UNEsvgD842jVatSxzlAtc61aRg4uI9Mz5xFMworJekmXY2FzmxF3cnGaIic5ko7oKeFfIC2XJkNvcHqyZumLmAko4EQx3RFNt3M30mTtBtmI3MxrBnHIQjP+6kTeJhfMNbSax7BwG2vNucWtHJS7Ddm23CkkPJbGWcRGrviRisptkuPDFWsQi7w9bSC4XvtJsjiWQeQxWm+z2Swr2J+0PaD6vMumtXgaEEWWfGM5z8uas2JSkgC9FlcAmIGXBOWozjlCfwpXDJMs7T3fD/j/AN5Cbrr6hUGeI2shpu2m0V2x2w8kqGOwBT+FIO0t8QZMQ+7CYWdupq455KP9nMvTSuk6bUFw+4K9QUw87WNRuiOsij5YpFwZQy4uiC4XbA1dxmieDV9xFHdM1YtlTz73XX/qL2m3XXUj6Z39hotjBW/ZCmmnmhYD2igS8RRlXzjcKJb09tu0FkqDWmIhg+HUMeKKSwoG6KRECU7NqJGchlpfo8/LLvr47ZqjBKrUZR1r0v5wfHaD4/CmM8Pt9HrEHY7G/wCkXK7S86W1a1J4xqJwwXZCuWzek5Wyt8hVpdGzdArsH4REvTSoi86PKHW91mu44vX27MS8UFXHtV0fhul7v7Khh6iaJau0Q+ddnj42O3Fa7lhiLitSQk5YJDPKDo64n1x8KFuJCbO5EMNOVy6IIW9aZ7yDyifKiBUcNaNrcpYZLiGqgcgeExlkHpLPrmu45DLu1K2ZOtCpCLlsloIpmOQfjA+ffUOsPMtK2JWMY3I/D0HfQxbAuIFgEk2sDPdAPVC/Opi2deFaNxCLZF2taYCbdRaWoXHLqz8yoFl+TV25quYE1nINVJaYIdOWv5Z/vpLGBNgJTZvJrG7qWLnQQDlnBfPFLjCFyhrE6heyToVB3EoyUuJNYT297HZGPVUXqm4VOVu5WcrYy7uO0ZauI6fIqk1qu7a2xFKfetuNMo3mrSfr0VHWt4tt1DbWJulMYrQjIuHqCah6lpsdBoARjUhExsdaZZcPfDX1dhmAZRnid5E98eVfVS+G/L/T+w3s/d1949rEV71tMYmOFDsIoU3eMGSy4UAu6uJLNlu2RyyiZ86KhjSst8yyEYz08e+vD3WNjaliIffKwvCbjFXdVipjjH1ZdVeLNo8QbjlxcYtL91dYnczIfZ9JauuB+A5f2q9G/STxMrL2UMw0Wbs8ZuwtDKOvd+KvMeJ9IFcWUTaN3UqCJ7OhY+Ea9P6IoTFOak+1oZvENrYDVEXjRTmdotsmkFatUwUd3wifOvmAx5mtN30cxDTJFOgGLHrXE9+fnXbe5JjC3pAm4NxQbRDjCe+JjwzQ0LtJw7UdwMWyXwS1snUCxz7MT16p663KtmhcZsVVv4nLAFTc3NuYOVbXAwY2pzkKiGM/2pp7c2QKW8IuLdXKTrmC3hxrnKNMUiAGXS6LskXZHMBLw+0GH5erLLqmipBySMsOu7V5SrSEzOmACO6Y7yzqb4zN4yInUGfDbO5bZPQoBlZB0lbNeYdrSReqjdP2iOj3PcH2ZnP7nw/tf4aGBy7ePq9aZR0fnUgeeXMLtTBFxIacG0VH2di8QRMcjiHgdswuzED1QuaKWae7NyLRA2SXZLvIFO5XrDpZ8zQ+Y6YsYc6d8tzd5uNDNx3/ACl8tSxKh9r7ks4/glwy30ho0j2dJdqhhgWW++e+6Y1U7id3wLSX3XL4qlqSo0TBF7jC0lD9xNsLoFZNek28i1FOS4E/L5au3sKxmdn/AGt4E64dEWjmTaGyFalsF3KXN5jHCqidqveyhDGqIZ3lvLI926RLOd58Imm1Xb97auZbkB29yTlDJaV64nOG5x2Rme6lvRh4eH9v7vXVrBq1re4sm3WCP2T9oGNYOi55bZzAWtqte9g+ZYrH5Oaqql6s/sUb7Pr/AI22L0/lKa2T6Rlr0/Htntr+kRucfwON6pWnWEjHM0S8PaHjWUwNxEzcR0FMttT98rsaB8JD6u6l8PPaKrnNy6CLiHothiLdE5yW9lX+xmXh+aunZ3XSHRaXKekEklHveMvACz5Y9Vcwn389IVm13J7qeAL0+Jg+L8aWZjFzDsPehFsF3JnveJx6yCfSVPxyAYUc3HRYsuuf9nXd8pgrxai76WbJs7fe+5nD559C44g3wrEvxocpcre28y1e7YWQBzv0t9PnRWGphuN4fs5MS36yu7dK3z90fvB1FAzTGqWfO39QbaWNH9qFi/AtgNhdixRDXLT9a4hk3nY15col81ZeUOiUb+xhvI1/Q7ftGPhIvgNXz6SeJE72zY1a5+4CzXY2u5Xr7MdkvSVUaLtSM43s2pKgffhzZ/zeReGqfCQsUovO/wDX+A+rrImd2VsroJJfcaoi1O2OAnMpzIS+XPOiGmFvc6lS23AiFQOLNixbPEinzHuoeLFZuFjbcLO6dBS5NqGa1LyzGIn40pRX/wBnaSJiGBMMslTlEqy4Qv5uFW4dl8euuuWBGIzCG74li/kc/o7kuPn4DmZj5ceqk/YNATvZZvPdTcZ5uVEeOI88v30XaLW1Ui9AS04LOZn3qSieOr4/30Pv1FcMulsksnTAQpHvBLLKC/LFDiisrW738uv90k+A4mZt7aYbN4vprNfSPCaB8RfGuouGo+38LRu9Bbd7y6ALs9rxT16qaG+tJ3tulrptmPEH3bPugX18o+uusQi0npUqGW5bvc3MEwXKnrL9mKYvJOnsgtFxNsNrviTbEIWu9YciRZNjL0z6Zmvr66gZtYNhMIDhpqBeqJ4TlEF3zHlT11DG7xSotbx6tEJkI0DmMcZLyn4UBeZtw5bXDcWuGE3eGCo57d8DwMflLjSqrVFnGCUsKwl0XoLuZaKuiqzO5YuYlETnyz56uqn723u2QocSXLGmkJE7Z0BEBAzkMeUzFI3t9uESMiK0R2TiJJoEPLy+KeMzQZDhoo0bllwsNKzuYOYMpz4siPl6sqh9VxcL3wHmDwVFuNgcS6PdQTc2gM9oCPuOaKwsLtmJpb0yE3ejX1e6BXp/82uEqbg8ra9EQTlpgIzU5o+c95Ubsphe5xF1xwlS36Afd3AkAF5l8/poHXs1uGnMXZGMrFCxm5tpmBiM5shz6q+quXG1lkD2B9XGWkpjOALjxr6s/CC2e2X4gwoKSiBHLIx8poNuJMZbgqZiRHgP40AwjJpzMTkX99N26hJswbdMz2Y+NeMVFXcs6mAfSoxbVtRg+D9I4WNnv2enWfh/NwrJrjczbJTecJky3bD7Rl85eurL7e79OKe1faOZdusrhSLdjOZXKPh8qrZRm6EOTE845BvOTtZkwS/Jy17XhKdqSKZ77laJk2N8+bmLhTAZncAPHeRM8s6u8SosgY0TMk29wpZk0QAciiCjhOXeI+dEYyloWrD6QwHMdCRXK8yz8IZd4xHfUUJPdlEsK2kmEBvHhoVHaCI8Wc91Wu7Cw0AZRGwe67KRh0jD92ADeOOcwEuoZAuuPwowbZcqe+zsLbU8IHQJ5yCw4mQ+RT50wt2+MN2xelwwlEyrSTRGO0S/86bwxjCh1tuZSCGxvDX94erwDPdn5U6ZwmZibC5m49FwiIckpT73+Cgrn3YdoUD6c6VdG1qpuBt7qbdSBmMo0FcaZ45z5jREXFtNq63fbwola2RbL5GWhiWkfzaO1SmlNqG+cq50gERcHq1qh5dcx8J8qdEWgi9xh5oF2+SMTbvMDWJhypdMcBKfj3zSrlUyXR4mwQnv3rdZ6+1qEh8J+Gm7lMzMjNyAtfEA1bSy3490wPdNdyw+3HcW8at6zo7VN++YH8WPxD1UlMWmcoD1HGoawH2ZqtngDo6SG+5CguMiJdY5Tx4UiTC56RYtC6k5WNqVmmIgFhM8vHxR81KC2C2sygbAYUTBOBg8mW4Ry7uY78+vVSXsCLZ4saMXUxBp3U6m3HHTAZ+Qx3Ue18uuupsDGuxq+1GH2O1f0a9msfGLmbzZq+nCmiBZ6FauGv5coH99ZoSAvE5ROXSX7i4ZZzo7PhgSrTvo+3lhiuL7TezrF1z9S7V2GqyYZbvW5YcY+E5wX9GsuxNbcLxe8sbpMw2zcSrnUvUCriPPyz9XdlSOGfss79LPUwMrJlYEuRBtrvr/AKa5sTlwboPR+j/N4qPv53tn0UMQTCVaejiwdMQQjqBRefLwoR9nKt0obi1WvLN62Tr97/GD/N09vc8LFECD0RJS45HVMFlzNHz0lwpyNi0qLmMiWxfYnbPCsBtMexTD22uEXR+7vP0tswvUPa01L+xjDoxD2u7KoxBHT4O5m6a7+T7gSLlH82njU1j3tYxPbDYO32XvrZKodktmIL1CbgX4iD9Fw00R7Al2dlY7ebfb+1trTDMNbZW3jMTdGQ/26pVFqUeHlni1xqTDvMwUfbC7df7VbQYoV5km9xJp25o0mTiH7gvljOolfTiuMQnFPq05t7cEGvs5yReD1T6qR0dqym1+1hyLK87OnURav3UReQhNrvnot12audSlffhLOyQl4uburQweORvDrbu/ZcTNt4GQshXN3rZALGJG5t0M6m9QwE+jLjX1zkmZcHStxKIZbLQWbrZg+L8pdVOXNlidtvoFCk3IJBLE24SZMGQ5pnymIpqzTakVuwCv7iC1JS2ZhctUI8An8pV0q3l111uRkcumnL2w63FM3NoLVgE5nLYiOJT3zlnThNaN2aBB060jbzEFAiU6dUQJeefaoCbo1ihDL0ZlbZYq7UGaSZEacs/TSbbd3Swsos8yTmW7ayYWo+9mfzd1d28M0LbrX/t+EEYzATbPc6FOncOale8lW70chdr5eHhpgUbmU3dqR7tpb9SLlo6lDHaL8xR4aaP6tuybuk3iVxp3k+ktXAePd6admHvuruOERGWV03nPm5SUyuRs2WSZ2H1PC4OX57uJPOGxlvd3PaZMR150zjSiVAWY6HzJcrD1RAh3Hn3lHlTjzVbYjcsukybERpWKhgDIe7KPKg79dpAIuJ1iElEESz1hJ9fN8K53vDdddc0nKF2gaLORWwlyAy0XK6ykeopz7MzQyHE5aXw0S3h7vpc6YlJF2oKMuUY86664SojiYh7WlHRoEJheU90F8vXxomxh7Utt0kO8ZO7c+C93rHqEhy4yVA3NPXXXiTIfazb29x+gtHtZ0dnRfuUcvKfzVIYfGGow+W9CXO8Ad+HMIGfq/EajI5SaM4fG53e8ztuwtxeEiqWxNoqwpMOvGpauC6Qtcb0dP8YReRUqq/NEDEUYzvi5o2is4ieP8KX/ANNfVV5tsHif4Wz90V9SPU9MRqe6ZYQgBx/ap62Jadb2dShJxfgPMVNDkICExn+aoD2mYlGA+zTHcQY3dya9ws/ImcteOpLk1jWPK20rfrq+v757lXUXN9L/ABadP5vlofDgAitt4dqCkmRCs2cBXpnUUR50y+XpduW3EYhbI0sfbr5BBYeEp7tOr9qkylKsQWQ/V8sb/N6VQrtatX9mvc06eMyvuiTJlgQgJtrbPYNyL1CJjdAzkENXCQj1aaYurfc3L5i5SqLTjum9/pESH99HxG5+5d0U5Xr3bOaBLwnqoaYmzlbrjoq7XWTJ3fOJ8vNkNcsYNMHRsBDL84nhL49771RAfN4R+WakrV74uN89Np0Rh8ZUzikp7P8ARoK5Sb4hiSNcLiJtN4z371n3F8KHWI2WkEiC4XcxvJYznlnpL5aJdDtyWliLpU3BtUxgZDa3Kh1OZn2jOPVPxpbIvEM1II0LVMrs5OIhTerVvY7inumuMgX3KmrdbWdybTNbU8qiWPa3sfN3ZV1aFxaA5VtKIi8lbQJklFxBcdEZ9me8Zor3WZki0RoLSarm4uIOzFZE2ElZOnMwGcve6/KPKmbpzGXrmIEjJZ5KSS9MMSHWYn3RHXS2ucIJN4ilEsbbypkZsIfCRz/VXDdCrmGNyFKl7t5SWcLj0yPhzpraYzOwtU3F3ckUaotnoRvQ3u8++uAHlJQj4sypUzbdFz+5n7xKl6d/bnq0jq9VDYe9vulXF63ec5rYDNW4Lwsr6It7uZfG5U/ki1bH6Tm948qVGoeJJHiWIYI60xoYeq+sii43sM5FmR6tXL/aq/8A0lbW3nHsG22w65Rp2mwlbXrhXu7h+nTOn5sqzVk3wQ1QC8BUenMxGFuHyZw7XprVtllDt57Asa2dK23eJ7Hvm5sQd94NocZkXxziZqrxczdanl+UjaWt4MiIrBDoVYLdczqFDVGPvWBPWuD8I/NT4/Yo5YlULY3d9/QmDzCOnxRTEXHTTztgu4mBEbVYjkpqx7UTPfRlhkGpz03VpK9ML3fOBmQ/3lVqkt5t1+/2SIZ7nEP3sMe5cJK5tJOJFekzOOscu4ZzyyrU72EYH9GnBbO0XuT2rxmd8cFAzIBGqJ/AZ4Vkzrk0qSh13bMfbyTQYvPImRxgSLz+FaN7SLBKvZT7McAFAhdHY3N/Nwxk6VEyc+aKTxE5VIhoy1/Jdvm2/EYnLT00/qUIjtIxASkwbcOYQP0hlDdccskE8Mu+cqbUNvIsXaWQdIWyEFMFmMwPWY59U5cRyrpOBloQ3d4q2cSQEAkcyto7jGe+C6qSHIVk0r1EOBsKMJjSWuY5dXkNPjRr49ddZC/rEzdqC4yw+4vDEJkkw+JnfgXAonPjr764Fw4LYH9GOLbINNqM5OmBnOWjPhiKe04iZuN5WrHIcJtTnpKCzyggL00xB3A3lwJXYiyBNckEat5JcYX+WmM2M5dddeZ2+hy1tre5tVPdD0S3Xl/JjD1Dq4ZeqvrY7h4Cm4uEWkBoBu/HVv4X2TH4V25zWMOW525YvcdG7RJR18vnBV2Gy40K6E64INLEy+NH2dfaVHxqafLrGxzaiZeWIZxeKIN6fRiFjIgxZ15aZ6x68q4M21zZgLTicnmt6Xr0kOmMgHh3yNcu1Hpi+uLdN7JvG6GRLUcQUcoREeIaQxpExjUtaFs6Y1vYMSIH68p45ZddEz2p9df/AH3sTsM566/ptcbJtqobYVypjBjWJGE58vApifIo/fXEsQF6CVfZ+lDmszVqBfyTHx8u6unFlc3pJ6RdQRlMqXazGQyPpz+NIjfdJt7glzdvAGSalcDMZjLV+eKqw12sTGx24Bg65C6NtkEZNU4IIgGJ5oj/ACijLKERdCSStWL0SQw2ZiCnwiIx1FFCWLmRYZm0QEpgolies/DEzRGoUyTbcej3gjBg2ZiViZcCnPvolTFrwFcNhT1gtVxbC2FxGmSPMD1cDGY8TBp/FLldspVvh4Nvlg3VJMDRLw6pWzvkQ8qHs7R6CgEwpiQOGMAT1EJZzm1JeKSrm0TousZgt0RCtYJU+GZQLziZ4x5+rOlst5z9oJNdCGuMNxuXsmAw2Ikp4C8cuvu+FfUl9vi2+P7OztT2beMuvu+FfU3sKXxP+P8AIjCfM95CArnLPh3fGsk+k3jG4wLCNmYn311cdMZ2ezHZ/t1rchLFRGfHw15l+kJiFpiHtWbLd9KsLtxtI/nhPj/fXjOAXKtDeRpVW0M7u35XsqKRTcW3BpNVEb5RcS0x4ipCWW1mZ2apg7bd70bVg5QSs85hk0/iUk9o3LCe3opw2Y3fvB7pEZ9NMgbFe6kmTG56ZAvMYM4guzHxy8NewVWgy2H4XulQmUtubcB3ixP9CJdnh3xQd8A25xfJXdp6QG7tZZ4yjt6x7l1IbhFvZumwlU75hyvte7LTqIWF8KFmZmziJ31kpvu2XNz6C5uHzUNrP2ntB+FgXDT39xO6epU3MD0feL8Q9rljqikQpN8rc2Y7tbJ0a+bTvR9Ud8l6a4gX2Nwp0br8WcpfIQ05bb6LiftLovFKm43XLlrIfv8AV4aZCoyzFgYucQW8VvphFipdxKrgZDeNGe/THpiiBsyl7hvrW8dcGBsdquI0SMfdOGI7+6gbM5RbTdncMVcaI+1GOUai7pHzKi0Zql4XtsKyMohnXBFPDSsC8ioabQsTLbEMs3O3+QC9RxctBwCbbTLlWMZZxvO4p66TZXD9GSlruQMjIblvZOJ4aGeogil7ydxcXKpatIumZW0s5t2xlyZeKu3nSFLiWXKikWwZRbq43GrrnT4ZHvo3vDK090m94sdYp7X2tmlFnc2rH5jceG5UPa/LFJt7eNSYsMrKW6+E9jc6ubm/w0vDrVZ2BqGZYpkFbk+45BgSnPl+OdCsWsmExUwu0YRKl7+c9Ixly/DVXY8sQQP5pi1R0dBblTjW1bf0gEXh1dkuWrz7Ddrp2b9peD4jeFucMuLhuE367nrNR56SP4RMxFZ++CJ7IvRuDumj0liukDC8vAwMuyXwpDFSKWGEt1vAJcvecpTp7Or1UNZIek0SGrYyWv2q7P3Gx+3+J4YI/wCrcLmLi11nqKVMLUJD+bm/dUBhkqKGyT5td6xrF6NQ6C8Jae6PmrVvaHfP229jexm3oN3N9hbDwbFrlvgKOrl8X/3Vln2bcb9pNbvPcQg+2er72J/bpHCs1VLtJNRYWQokXGJnb4VboG8ub01Wm5hUCqGkX3oz3lpq8/SUlR+1W72fS4TscMwu2QhYs+60jpZwjxcKD9gdhN/7W9n7PfldpsGNxHfPjSaQUPVId+XVVVxrFrjHdosaxm8Fa3YvfG5ZwrIh0lkuIn5po5XOtytsv6tI+vf70Azy0tQMTs0otzEGk33kDcNHNihiOUTjuKOGVOBoupHEn4YtjhVvWKezLprZjLVM93dmNcxBjdyB3aGOhM7y+i3OB0MKMoGZ75GlAF2m7mW2KmmAEG/c/NWrLMTIe4hqwqc8w/dX3ddaAeGh22MuihqKCubAiglQEax1+KfVA5zAxSLbeqBTE4iKmIkxhm5y1Bn22x8ImeFMNBXR7VkWrDky1OuSzhg3OeYs/IVPuZie8BDEhF26S3VmscydM8CkvlpiVe0vMez119gDch9NtdoYxa7m3ubpNvpNjuICHyj3F5UO+4sX252Vk5ozBrMOkLzJI+OZnvGfKlAyLtFy88LGIi5BS9DeYJHqD4j5zTLEaYuGsupZhwt5YiMz1+IeHHTFRnN8Y7pOEBtxEJYTlKi3FjBQhiJ5lZ/pBH40HNspV1vVmySg5ByQjWJL8TJLw/GKduHuw9rnTdAiUiLrVpBrLTPCQnyme6aW6UgNzaJtmWwhouQBbMicE8SgvP411RIbSdjomV2AUm04SVlbHKMp3TB8OXnPd8ZpkzYhhxNvnIhq156S685KPMaPm5clzQgBUSTzeMlxMDjOchoKW5XMtEIayRgFgWfNzdmq83v3rhRsPrG3O+WosLJqmFvI3rJEZDLh/XTtuAwL2qQVysIiItJONIyM5ywflj+uk229Nrl3EHFvDDZuRPqnLgUeUD1ae+l21reEAoAlouX2+algGRXUTPGJnw5x+6iS0tqtySXRBLxEN0tTDZu3iRFp6DB58F+Y1E3bHXRxJylDidC5JwZZlGcRJZdxedFItrNeHzuMOJa4KICZbruI0xmQD+vqqIJj13UmVtchc5DA3ivelGqepw9XVwoWnCM/ZJXyEzjjraej6sSndcnBnlwr6iZw67mc5PAZme+XzX1P+DcZ8Rivy+anueC6ORvz90oZezk7AqHOvG9/ik4vjd9ib+lTbS6b2NxzlpkvH5V6a9r2KzhHs1xm6GZlrgG2g4nKQ1T115T2fdKriY3zmaNXSP0RH+HwrzXotcabe+xqcRPOqisWtpFnGLlrWSVwUDcZSMD1TEen4UFMAlq7pv21LGb1rGxxWcDwmIo66hS7cra+fvJJmoGxnBSOWcai9FRmIkuQIbw5DWJCwwKctWWa4jyreuxU0C7Rsu6UoWv05skikIGURPWRR82XCK5aXSjnpTWA61t1+9Axz3QFHaiPVPdFCrJy5F5Xgg4RUVzIr5evIeM9qePfRsIuIxIyukuAbdo5OTpkjmeqGj+H7qFYtETJ1iPYu6FtuTW3L7eY3lqbY95MdkYZHcMUIcXHKtCrdoyZyJgEaWT4tUT1acqPNiyQ079T9cFIXBQ3lmNeodOXX3ULca5S3VES4nlOcRwkfOpfnWbHbSCYfmD5U8DVlG9DTzRGXUJj3D5VJ25PuySt62t3E7643j9M5z1EFRMouLa5tL0rGUpvllu7hvZMdWnl/bqQRMN3EzbuvftX2bjlzeL/AA8tBwzZVb9ft+AdVbwGWgpHd4mIShwDLra50ZAUjGkgMO8qXfxK7eDRcnbAAb1BA6BgzmM5KR8qQSG2t0WIMtWMbDJIRU6GRpZ1hp8476FkkQ4oHKbOS0DcGuCUC+shLvjOeFPWLaRpAq+Q6UWbnII4uZhvvBACiY1iPEijvzpqIYoTfAPXcZTC2pXBDMnHZEfD8ZrsChpS8DuJQJwRilXBJTyiI95RlQ9spRWiXbk1/fgJG3TksO1w85pa2ZrRqHtA4KzCXq0jfHL923djESc+GRz8Nc4jcsjo5Q1jByYv7rVq8f8AFcaNwHDUD0K5mZvUuz3c/wAnDSWkS+btF+zTmHS5iFo0tu5YDff/AKI1j2Tp2PLDeYGVjUfYqiNodl9s/Ztc4jG+x1XSsNi6/lSvvIgh7XhrNFW1wpOI4a/Cv9ZIbleLZwanSWmZz/rp5WIutHWWNWsutbzD0A9e67Nu/V/+f0q032uNt9p9ndn/AGrW2F9Eu8U/1fi4K7U3A8sF+FVoXsuIhp2bqPtGtzJM+Qx7BV3Eu9od/b2txfY5h2EZWmUc7N+OkR/s1mlui6hBJO10nZ67NaWtLMz7TNWr7sorYvYRtNbbGYLtbthicOdYqurXDVbtXvmHq5uas59oGO/6WbcYltI0VWQ4lcaItrfxqEeUtXq9VBSmZrtHs+f8jpi1OF8ivMuovlyy3uBBxmClCQ5xwjMiIvDGdIU5dwvUa3kKlbndbnKGlq7Grx8M540+mL+9cEpshtDbBSJZRunKGM8s+/j305cMvlWdwxN4u4uEiBHLMhVOfKOiO8hz64p8OzxdhVrbDh9IvCAAvScxIyCmSMSpoxOWgvOQioxIFOIwo3XtxCXTIysdBlHyn/lUhcr6G2+Sq3SlkSExpZqRvJHIjifOaDlKw36Aurgl24xc2872JGJiOedfqz6hqw0K8rDC40E3VtJKQuU/ayI1W8qLKZMJ54aPdE+dfI3yyuhNspTMaLro46pSufFHmMTXbW1tQFTD6YSRyc5urJ0QyOAQXfHnSHFcogFG62GziNybkzlOXXCp9WdRMwungFNx9YrY/XN5cb1iyiXGr70Y+75e4fOaHeVw24Wps2oYrAGELic+kcOrV1QNFulsCPRrkUNasRtkNL3YK8QEfqLyoW7t4u7dgLs99bzAsgQ5JsljORRE9c0Na8raCVaI3OwxNxk+ysNY29vkubgdRzlHMA/N50HZtd0pWalCUshsTnzKjPrjzy8qPO4uXYlumMXmDcwlf3k5j1REd/nQqxlaby6W9SnW4FySOoGiRcSH0lFKcmAi33b7l0ulSls54QvV77y1l2qc+0Ra7i1mbx+8+021z1rIR5RV8umm7XfPJUpTvV9H0IZvNA/l+OqionF0xv0IFzsP1rW3ejr1kXMPzcvDKiU6dATVaIw+N8iNGgtRrkhbp/jvm00qPfe9Y9u75XvO3ne6x8LGf9NNlKojfrRDpQv7yWaWhx9Hnn4KThqkac5TKbn+b5N8Wrsn5RlUx7tuuo+TYi52RxiZzh+H5d3uK+orU3w2V1l3ca+ptuH/ANePvEY1Pd9kG+/Skv0p2ZwHB4uN1Nzebxu70iRiPZ5prCo3vvYdENVbPILd6GFrMvTn2tNah9Ke4sY2uwdL37psYSU/d6w4lGoprK7WHuuE3kWLnQxHb+6A9Pi/DRWH6MW/Cq3mW6/eHjV0wdzKeoudlpzCDJ7PMXjHTTUiM2f2jfOaxXvLWY57jxb3V6flp6ZiL9fTkuS1pmFuuORUjA8IL8tR63vFFsmzneu6PIIR61CXPzd1a8ad3veBWkHi0C8bBdIQ/fjDiKWboJy6xynvjLhFFMaYEK5WUMGD3hpHeZAUZ6yn1d0RQJxb3CbeWItnW4rI2GUTAzAzlED5FnNPanWgXJMlpLEhO7tkRyrjqA9fiL4UKYREXCa/gP3BC+2t1hY3rH24CsZFEjCR8O8j1FNRd6E21ixkG87rXpmJjOQ1R6fTHnUxaPU4XXuo22tuqTe1Lyhrz8JGPmPlUXikEa1S1sS02picu1EEXHj+ug4io1NZwOprDzqXj6QFluLfY6zby9G2at53dvHKZSeov6+bVWfpeQhDolTZb7vR4QEuzpitl+llb9Bx/Za8iN036jWiI9fP6axQd6m5lD/dNX7/ANSgrI9FtbhYf5/1SWa+8oS4R0a1B6bZpCUCButIyPWPAiCJ7/OmmAlN5JyL5LefadAagavwyXdHxpELU4RK2fJbuAFQBE6lzEZwQx4onxUao7kbhzTJYt1SyStpndEGnmXAVuwnaxruVL4gT2PG9VAiuwYppaBSeZyuY647pp4LNbLhSpG3hxMBCjaWW6HrKWd3N302AKe8F3JSxVwG80kvTupmOX9VF2o2TLYmnaJC3l2d372WSxcDlM5eGKhVmOSdDveFFbwG5id86G691ENFPOPaLT4h000W4tosri3KUR94u27e85vT4RilKU0WdGvV9McA7tc6OLRGeUVF4fzU6r3gQxBP3DzNoDIcAIeU16/T4aNQWGcOYq2hTFHFwLJN9szSORl4oIfT5VpGyKRd9GXaa2tyuVIwrG0XYyfFqxLmk/h11nSobaw8Iw9KZO8AmxpjQme6FT/w1qvsPsMU2q9nftE2ItEabjFbdTVMZObIzOBgC8sorP4psaSt8XX8h6Teb+ZGbba8K9kOxuzty9Q3WNXj8duweOmA0/ca8vVnNUDECRPREQ6MPm5ZrDXBHuV/D4FNXf2+XJ3m3GMWCGLmdnsJscPlkxkESA80xn8apFyGY3W6e3dMNXENOouX0+HjVzhcOxu/ta/aKq3voItrW1lRG65upNMNXdq3kAsBmdQkvu+FOYZYPCAf0ErlioFiRunDpiOqCGO+OOc060rRy7ELh9tIm2AeE+8F27jUJaeseGWcULYxhjGIXc2xE2dTghLdUxGeeUz3jPDhTaq4QsSCs3EXQwBhKkSyFGYCSWRIOGO3lHi40llvC0xcL+rwIogruSLMHQU8m7CPT4opzFAUFul31hNu1ZGVrApjQp0/o5imiK0sHuOySCrpSxYKmxBQBZZs0x36u6gqTjN2O3FgDQuDDD72zW5ticW5jOmRgJ4xHxKOFNy4wukoCOjhkLbNVvGetunmnP8AfSCtFJuWstbQDNi4DdN++THWTIj411N5bw0t89AW93EaYAsmq0cN0EeopolurZROMHbiOjKVa7qYaAxEXZiXMazmfvo/LRShcq4e+6uW3BRMOO4jlMkzwgfwieNMdKibawEJuhYKnW7X6OMmXGEzH4UwTrdSba6aZBkuba4ZqzOBLhJyPlHVUrZXzXc7G8WkcMLyGuW25WMHEPFluOhkTl2RmfhQsAEAE2tsVxoMiDVORAvPm1+rj1UQ9ZPVD1rl+uAjdtnkJYxlBxMdU/CgXwW66KGKyRcSgtOQwQznpz/yqtX0GLBI2k77euklCk9W4RHKLfmGibFS0r31mnpKguy9/npeQ6fT68+bVQOHQl+CtvZVu5jhoZ90BR/0/wCdFdOSoJiE9Kcg+SVnpUA6ebKf7VFT9lwW8hvpCOj8BTevtbbeKYtRe75tRPbT0bjN1xcW84oU+8uZtf4NoIeX8pR5UGm4clKrPTkoF8bhfLviIuWSpYX+8uLuHIaqLn3C4jsDp8WmOuaJGutzm0DA2XvZCJjEpiMurpEV9UcWKWIlI/6OROU5Z7+a+qe14f5P3mCwn3n/2Q==</binary>
<binary id="2" content-type="image/jpeg">/9j/2wBDAAUDBAQEAwUEBAQFBQUGBwwIBwcHBw8LCwkMEQ8SEhEPERETFhwXExQaFRERGCEYGh0dHx8fExciJCIeJBweHx7/2wBDAQUFBQcGBw4ICA4eFBEUHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh7/wAARCADvAT8DASIAAhEBAxEB/8QAHAAAAQUBAQEAAAAAAAAAAAAABQIDBAYHAQAI/8QAQhAAAgEDAgMFBwEFBQgDAQEAAQIDAAQRBRIGEyEiMTJBUQcUI0JSYXEzFSRicoE0Q4KRoQgWU1RjkrHRNUTBotL/xAAbAQACAwEBAQAAAAAAAAAAAAACAwABBAUGB//EACgRAAICAgIBBAMAAwEBAAAAAAACAQMREgQhMQUTIkEUMlEVM0JhI//aAAwDAQACEQMRAD8AuTdDXVrjdTSlHSvF5yehxg8a8AK8R1ruDihkLY8Rg5rmeldbur2BVZLEAnNLz617pmksaErqRX4rx7u+kdTXvwahZ448qUtIOT3Clr0GSaDAZ5ui7gO41y66KDjGRSGfeGbOEz0rkpMMqxu3M3joK01UbCXs1IskqsNw8vOuO7yRc4dcfLUz9nLcRAQrh5Oqn5R+aa92uY5gIosSDo6/K/4rZVwdvsQ3KVSLEwktzIWOVzlalacqXTwRvMEiI7IHkaj3dvJFIBAyxKx5jBvp+mlzy2tgLY22ZWaQSY9PtXRq9LSDFZzWCsdirQySmRiqvtQehpi5h3TFIELYXJDH5vWpb3sUkvIWEgM+49a5qixS6pHbKBboqbmO7qa2R6VWL/PeBjkmGNVIG9/mxUeVofe47aMKwRsvgedO3mp20bSXschcRLthib5/vUvhKGCa3a9uljQOdzsx7vtVL6ci+RbcuQvY6Y6WrSSxCQMcp9hUgWry3fuMVvCkW3cSR1Y08upxSEW9mPD1L56KKIpLaRwe8hyXboz/APqjnh1fwCeXJX2sWW3mtY4opCe44qFqNhFaPGjtGpKdQpz/AJ1bZo7ZrwNZxyncuN/ymob6XZSPMHZVkboxIzisXK9NljbTy9SpSxt8ygjyKilRxlG3Ln8mrPcaEEuI7aR2ks9uS8ffUefTnuGMMEUbQp0Q+f8AWuTZ6eym5eXDAXJPfXgtS+UrLg3G5k/UqPhGYlF3KfBWG2vU0o2x1FwK9517PSup1NZ8YCPJj0pZxXO6uk9Kuewok8BSq4prpqwok7mvYNJXOaex2arwXLDeDXcH1rtcFXkqOwIRXhXe+vedbDKeroNePQUktVYyXqKfGKb65pW7NJPSg1LPZpt+411nAFcPU1NJK+J2M9PFS4ztbwgsfM0wVYPjGF9aXG8O4pM5kz3Y8qL2pJso6kM0qGTckiIcMF+WuDa8jRSREBRlTnoKciQRSII2kaOfqzAdl6MWNtaTzRjlBM9Njnx1v4vDljJbcig63toVg3wO3MLYaPyP3p20tHjeSQLFIydVLHqPx96Kw6NvuZ0tZeVIy7kVvWgOsze7W72VypSdDuSVT8/3r0NXH0OTZceWK1S4NxDM3vDdR6FvQ0x+0G3xrKRCA/Vvpb/1QLV2mgAvQzFZ1xcqPM+q0H1TU3lmt7a3kCu64O7+8Hp+a0qgiWLPxHc7ZQksscjPJtDJ5/eq7rOrLaMWkAYHCjaev5oJrGo/uaRkSx3EbdknzWg2p3ziISyRZDDozHuPpVxqTsvVvrMJnMjMUV8KpLdSKTqOqRx38UpuiwLbT170qlWF+JIY5ZEiZye7PhIqVNia/t5bmVYum4KO7NFDAzElmnu4pruSaMhbSFMKSe40c0nUEvrS2iaaNIVGWGe+qMdvvvu5kC27Nn7EUu91JArxWh2QxnHQdWoJ/wDC+jS7fiLT7BmXYGRhgEfNSrbXp74kW6RqO5VLdlazOy1AT27W8gdn706d1ENNeWcGzt2KMx7Qz1pqy38K1g1HT9Xv0jYXN2iKvVcHoRR7RdZhlkaJY1CHq7HrurKrbNjcS5vVnPhMbeFatGisUxHyQFkHSQNRNMSXJpFtcNLbzFmhj2/piMZJH3oNexusG4XB5jPnbGOtMabqZtYgZ7iOGENsLbetGjKxljd2glhkOI3h8X9az2VrZ0Gl+pV7qyu7Wfu+HInbfZUHZJgzY7Cttq+Tw/Hxec2WL+7eq7c20sp1D4uMfbs7a8/y/TYltlg69PLx+wGj67q6uP607OPgcyKX4ezx+Goquf8AFXBtp1N62Sw6WBrtNj81wtjzoMDR9O6lEio6yD6q6ZB9VDjBIHgRmnc9KhiRR81OrMn1VCx6kbsHupt50x46YaePP6lSOy8ELdXC/SgT8Q2g6iRKabiS0/4qVv8AbkydliU5HWkt0qtScVWinAlSkPxZaEfqpV+24yMln3dMVzJxnFVMcW2p/vEpC8X2hkw0sYGfWp7UhFpk/j+bw05zOYNnMw6fKyVUZeJd0w/dtm9+wqVNXWf3jlc2OXZ9b9lf4f5qdXS32Z7GLJYxie9EUrsEIycHGakRW6SajNbJy039Mv3LQ3StUFzO8VyDFagYj+H2gfzUxLxUixDLHcIreMj4mfSutVwobtjm2cl46UnS2GpWaZiuluDbtlk24jC/al2ssCXIvYZYXYnMrSNkD7ChWqa4I1BtnYOn6qE53/aqrrOsoVeaOBIYX6yRMcbvxXSrqWvqDC9jz3JbZOKru2i5dtHO3N8YB6Cgev62JIV3Jkn6vKqceIJLgNb2V1EpIxhzg4/NVu5v7izRkmZ2bd2SZMjNOnIKyWy+uJeVPIty0iSDHL+mgTTLKyqJHjIGHYPgig/+8JMf73b9sHstG+M/moct/BdNI2GibzPrQsWFLm6kdyGkZwYxtY+dc1C7320yNFlxGOzQe4uWbaEc4j6YpvVZBIVuOY6NJhSKGJgLSCXps9vPBLazZSfG5Zfpp1ZlkukVpC0Ua9o/VVdW4FvfEKxYMMEGl287rbTSlwFU4AzRbwVqWVNREkZlm7AQbY08zXbW7uri5jATOzujNA0uVhxO450jDwnuWvQarIJNy9licFqm0F4L1Z3MUF7LLK45hTHTyqVb30cIARChI6SDzNUm2ujC/NYlyfFk99H9NvDNEsaleYTlQaPMAlkj1Cd71YeollPaLDpViieaKKOI35mQHrg/p1RbW/LDa0g5inK47xU7Sb57mcxheXK2QxJ7xRyxRo+k61Kycksl8oGCB3kVZeHb2ysWPLgIZhlYnOQprMNPvoYpkitUeBo/FIe5jVriurmKJNRmizHjDFe80AOpo8FzOkQupI5ct0Az0A/FTJrVVtmnSXncxe0hPWq1b3t9bWhidgA3RQ3U4qdok55jxpKk2wZIlOM/YUT/AD7kKHlADrNtc2EkzJvjhdcpGBuGfvVLv+K1s+xqMsadMK2elbLfW99c2LrAiRysOxuXoorNuNuG4NT0yaN9LgvrqIdm5iGArfda5PM9Li35KdDj83Hkp1x7QNPAAjullAOC+7/Wo83tCtT4J4+nnuqoahw9qtpayGeewMhOOSkfULVR1rT5Y4y9xELaRRhAB0K+tcuz0xkOzXdU/g1VvaLAG/UQ/wBajye0eIMSHWsYlt3hVHaXmI4yjV5Yi+0uTt88UmfTVnyO2VfBsLe0yDHWUGmm9psPyyYrH9n0Rk0hoJWPgxV/41YC9ys1q49pQI/VJqE3tLwejtWaLbyivG3Y9+KP/HqT3qyceIdQI/Vemzrl+f75qhSptFQ2k2nFdFaUfuDntyFUJPq2oM36zVw6pfY/Xahu/wC9JdzjvNF+PHgn5ak86neMf7Q4pcd7du233j75IoZE2G8z0oxZw200WJJXRtvkKr8WJJ+WoXsOLb23tSY7k81O5yuStHuGeM5wI2xF71/1I9yfzVXtL0yxvQIZOeCne8IyHqw6Fwpdwnni4gltJP1IH+n701K5MrclJL1whxZ75BNLNfO77tssSgBP6VZLHUlfdttEVSe5OrNWe6doUaSpHZy2cUeeuHyx/pRR4ryOeONpHVoz2ShwcetNTdfJis0bwEdZvGe4BhtHhUNjc7eI/eqTxLeX8NyDNgHd3J2l/NWfU3eOIC4bczdRnuqqXqMt0OU2Sw6knOBRNdjyMqoVvJXr26VgJIum30NDZNQR2w4Zj/NRS90l5ZS0S5AGVCDFR4eDtXuyEhtpNz9VUDrVLy62LbiSoHe8IkOdoGfOnhclyCoP/urDp/BN5Ld/s+/tzazEdOZ0qwJ7MdUtFh5kfRj2XByKj8hI+yl48lIjEk1v2WYOr5/pS7vdLAspZ+yf9a0jSOCJ2l7aBWU4kGKduuBmjRySDCOoGKRPNSBn4kmR38Mkbwlsgt1zUdJNrbCrOd3UZ6VoWq8GXMrIwRnTPl5VVNT4eubRpGWN1+JtX706u5WE2UyoIe9mKo/TGeuKcjuVLb0O7r3feo72VxDJIroUI6jPnUUblI69M5YCnwyipgOQzTO3xGIBPXFGLK45aCVWI67VbPdVbguHA3DG2pHvqyQmGPIIOaKGgHUvllewS3Ktcru6Ywqd9EXvTKVFsgtyhxuJ76o1pqsgkVUl2lBnpRC01VhKre8FxnPaXvo9iamgabqOP/kLr4u9eW+N0e70ajI1S7m5lnqE/wATy5HhWs7l1r3qcW0Y/d3XtrR23lijxLbG85ad+9aIUabpt7e2kMUayNdSFc7pD0AqyaNqCXcaFrYQbTlpgc9ayqETOVeCSQo3fvarHw5LcG85PvSC2QYdCcAGrj+SSZiTVdB1eKcsnvc07FsczHRftUhLqSG+kSGxU8w4LJ1/qRVR4feW3umBcGEdTt/0qwFkXl3lrvSbflmRssR+KPvxAJQ+POHltZ742dzNDe3MZbKjC1hfEHD+rwRLZlpp72XtEMuFx+a+seLbhL2O3vswXasArxqMMoqncXW1tLKl4l7D7mI9nLdMMp/NIto2NNN2p8y3GnXdnyvfLTrbvs5HhWmWTnzu+FUdOwvy1cNfsDe6nN77BNIO18SP6fq20DsIBJPJaRXeIv8AiFKwaayda62GXoGxWyZ7XfT3uy/N3VOufcrC4ESO14wHbdThRQ8TqXZsKM/an/E5u1o28EW7oaSbdc9CKcLRlvHmkuyZ7jUxAOzAvUowjSFfM0En8WTR/UCGBx60CuRh2H3rNx4mE7Ht5GvlFcalKjba46NTyhMbEGjFnO5h2IqdrxEd9DI0Y/IKNaeXWNgIlVfIhajMWvZ3mX0cO2ETCE9xVO6iGkXl9agxc5k5/wDBtpFhLcyq9mt2yRyeH7Gp9jZ6qLiLm4kx4kLjtUMNqLmqfoJaLqWp6c8e60kIRs7/AFqxRcSWk8kjyaddQOWyzyP0NRdMluFjWO805pUVu9KsVtbR3gKNY89JenLeMggfY0OfsZEawMTSadqkPMhBO8Ywxxk1Ei0C4nkjSBQzg42hvL81N/3es7WN4baO5ilVsiKTJUfg1ZuD9ONrO9w53dMKgGetZeTOkbQa+Nhp7DXCfDel6FbhriGGaUjO8/KaMXsunDqsEQI80FCr8zGHm3X7vbp5fMaYso9WuocaXpFzcRv85G3dXLpW23P2bbHrXGw3rUtjqUGb6KCWQ+GVR2qa4f1KXTwbaSQTwjwr8wpyWG4tiYdQ0iezLdxZe+ol9pBZFuI2MRHc1PtSUEo6Flj5cjrcQFOao7S47xU2LT7G7hkwoO5dxT1NUO0vZre8VI55C/ceneKsEWqTIROhKso2j71nifsdjvAcXS9HMNpIE+ExKyx586iz8O8PSRzxm0ICvlRmhyXUssZ29GVsnr51LhG5w5l3PjqM06HxGTM3ybUHal7MeHNXmIV1idR1b1rO9d9jLm4c6W4MYPUeta0w2HMbH79alw3xQbeXketGt8xHxBipfs+cNQ9mGsaXE+y3ZmY9wFVq/wCHb6yRvebVgx+Yjur7Dt3juMGaNQPLNQ9c4R0jWINs0Sgn0FUnNZZ+QyOJXJ8bfs+5jkbCN1+eub5IkMULdU8TVtXHHANxYseTETB5bfOs11PRJbVwghdC565Fb6uTMiW46fYO0y+lXDs2CPP1o3Dr10E5Ub5E3QnNAxYzRiQlSqDoSemaYd4YXjWHtY78nurar7GKyj+Gjxa20ESQveRgqMDB7Ro5oGvWMbkTRtczk5jdu5T96yp5ObyyDIz4wrBOtWfhyTVfdRCUjdFPUkYOKKbRPtwxr2law8+oo1w6c0DsLH4T+asml6iEuZJTvSU+EJ4QazLhyQ2M3YZQh7RZj3VYE4m0OK9Cy3OCw8St0BofyI+xycQ0KKSPTpJEijZRcHMgXqP60m+sjecu3aWBMITBLL3A/wAVVHTOKtKMqLNcTcrONwHTNG9RtIbi099g1TcM5jCncD9vzTq7Es8C3oauOyscTaXaabpUt1qU4uLrqAtv4H+1ZPfe4TwsksklkGO6KIjqDWj6ncNBL8OfJbOYZ16Z9ap2t2Gozaebi509Z9xIEsIxu+1BZnPQ1P0KZyEcbJIipHdIVxupkxbXIwpXyqw2+miYsNQukiwOwrv0H4oWqW4uJI2bKqcBh50GuBayQnHdgYFIaNt1SZUx9x5UnqT1qKUC9TgeFmz5GgV42JKv3EmmuUdlHnVA1WF4p8H1rDwuR7tYXuRZPxGg/wDA1e7TP03MfQVJsRKxxHET/FsrSOD+GdTnAneCzs7T/mJfE/8AKtagjPLK2YSM10Y0JOBEFyau3DPDNzrZEGnW9zJIeh2o20f5Vcp9S9nWiMIrq+bVdR3Z5NtEB/maP6Z7T3NubfTNDOlwr0DouHf8mpggCt/YlrzSxNqWoaZpcGQeY0p3/wDbWg2vCHBWnxJzoZ+Ib6FAuI2CI1DrDUdQ1D4s1qjyO2VMj5ajdst6/VtPt5gO8c3aaHYHXI/Yarcx3HItuCLWCD6HIIH9aKPfoyoryWlkQekSIGwfzTEECe7lmspkYnrtlzUqy0+0uJAqWkkRAy3OGCfxQy2ehufogG5gV8G+tLjce0hQbqIaRbW94GS3jWIq2WGMdPzUf9iQOZDJZLD17LucZ+9W7gPQikZEigRu3Qg5JpbLv8ZDjKdwZl7SOM+HeDNNOpTQftLUzJy7K2Pdu+qqrwfae2H2g8u/tuLbPTIJN55dmVCwD+KnP9rTTltuOdE5A5UGG+J/F9NYva6tqWl81bG/ubZJRslEMm3f/Ca2VpFf/op0Z4xE4NbHG/G3Bl7Nba9rGmcVabEcXMGcyuv1K3rWj2Elrq+lWmpaPJz9PvIxLbBu+P1WvlPTWa5N3PctHbe7p8DKfrtW0/7P2rI9jq/DQbEsUf7Qt0z4Md6/+KRyIh8B1brOcl3k0uSRzJ4dvh6VxdNnQIY5urHtVYxyzaRyPIBkVG2I53Qvnr1rz8xidDsL+uSPp2mMTsZBu3ZzT+sQW+nRGaY/Ek/Si+Z6IRSLaW3MkjJG3Oaz/wBrvEo4N4ZOt3DRTa9qnY0q3z/Zx9W2ulRRnJzXswWBrDW58SPNpulR+QuZQrNUm30fiH/6eraRqH2glXdXzjwvo+ncSW95xHx/xfevy/07YStzXb+Wuc3QbHUoZtCu9TtPrPvLeGugvDSfJl95/wCn0VFqUtvc+7alaSWc30v1BolDdSxy/E2IH+es14T9ofKubTQuMl/aWnXP9m1XzH8LVqltEqyixbBB6xn6lrFyfTniIwauLzMt8hy6jj1DT3hlAyPPFZzxHw1bxyNLy3kOOyCK0K5jmt3BVWLDypNxBJcwguiljXPpWxJxJtuZW7g+c+I+GrmVma4WRUBysaVVJ9HeCYO8HL8gG86+k9V0RZWbaMSetUnXOEDdbg8ErH6xXRRmXsyQ0N0ZbDIsBCqwVu7BPdRS1kL7IppiEz0ZD1/rT97wYbeZnkEyY+vyqHbW7WVw6JjA7tw8X4py2bQL9nE5D9hLLBPyJJuZCOqkjyo3DoNjeMbu0jRWYdRIOmarFrGRN2bgyF18B+U1N0y9ulX3aYyFlbw5xmsXI2iejoUptGCRKbrTpUgkhaIM21Rt3KT6/artoPCOp6Bd22q3WvLJY3SbjaHu3fb0qHpGr2Kwta3ext43MMZIb/8AKsdhcyXunQ20kQuLUMdvmyt5f0pvpj9A+pQsL0DeMNQh91F1NaBpUGAUXP8AnWY3+qX2pXQsUvpU3+HcNiR1pWoPmX3GdxBIWIk5nQMPLFZ/xTa3EWpMsjx8qEbk5YzkV1G2z0chP1K7dWtxFL8eVZUi8DOOjVEAeWYuRGGbwItO6k7mQoisqjuUvmu20bWyrPcoqn5FPeakCxq8WSNkj27mHRvtTLJy327sk9akSyuqY75JOsh9KhuSWz31ZZZeJ7+K2gYH086y3ULgT3bMh8/KtN44tmngJjj39PKsznsLmOQnZy+vnXC9IhJq6FJqkhXh+8ewja4mmYMO7I6k0WPFOs6mAqusiL0UN3A/iq/pWnQX2oCK5u3i3HHMkPZq9afoF1aFfcbuBEXpzuVlm+49a7Hkf7kkfReHNWKm6X3W3hK5JjiDymjNglzGhighuZUXqzzjr/lVn4Q4e1S/vY5LGMSovfOYXH+lbLo/C0kVukl/p8UsrdAyBVY/0NHC7CptMO0qTUruURwreSRBcF1h5YX+tWXROG9akLBDcvC/UkzZz/nWxLwzc8vZpzxIv95HKygj/KmbvStTtY4+bpss0QOOYvVB/lU9kv3irx6NfXkEVs2n8tlUupWQGi2iWWsWuj3sk+JJHZURD06Cl2Rn5m29gFuidjfGCpozdWAg0m1mtbmcKxZyxkz3VT0lpcMwRmSGPnW7lAfDVy4bCW7q65VCPD6VX7RpUt0tyrM2er1PnnezVHVv6Vl5EartJor/APr0VL/aA4BTjfSharIIri3fmwv6NXyXxjwDxtwxe8vVNJmvID4Lm0HMVq+8XurPVIsTx7enSq/f6brMMp/Z7DkeQPWqW2C1qaD4j03S9SvCIYtGvpf+mls3irQ/YzwTxlp/tSh1XVNJnstO93YEyDG9W+Wvpiz0zWpTnUr9IYvojUbqTrc8In5UP6VsO/xdqktyYj6HxXY3kC3sdtbiNeR3DupiGFDDzQABnuqFqmoB3Vi+QB31K0qVJ4Aq5/NcxpxJ1MTr0evryw03SZdR1mTkWdv25Q/nXxr7RuNpeO/aLdaxKStkDstE+lRX25PoNprtjyrz4sWzYYH8L1SOK/8AZ39m+sRmbTFu+HrwDxK+9Cf4q7XEsiEwcTk1zv0fKnXegB7f1VKsPhWPKli5l7v38/5dvpitU1r/AGe+N9PkL6JJZ61aj6JNrn8U3pHsM9oF1N+92dtp0A8ck8vVaemVjAfuLEYkpukalqsmqWeh29idRNyVAgA34/ir6n4Z4R1TTxaWp1LmSwRqZPs301C9lvs/0rgXrZKNT1qX/wCzIOka/wANalpUQ0+Axyy5uZO27/xVLL4VZkRXXMtmCt6ta7YDFMcv60PtbcLjtEii+sASSHdk/cUzpiIuUI3Z8zXCl9rNoOisa1YkG3cMUalgoGe80C1CGBnAMZbPmKtWrctY2izuz5AVXnCbuzA+R5mum05XJjUqOrizQdqznJ9QKrWo3eiq4Waxnl9dwq/6nDdzI+2J2AHQ4ql6jpWsSglIA4z3MMVlzK+TdX8gBdvwdJIrxCazmXvwM0Mv9GW5uRdWGql1b5e40SutIv43drzTginuKkEmoKaQ5mV4jcxN6EdKm0sa1WFIckGp2dwUhnJJXrvGGA/NXzg2y1ptN3bUZR1TtZb81XraO+WOKPVoXu4M7c7cSVcdBhWImXTXa2RV2uJGyf8AKtXCrz8pM3Nv2Hb7T7pyLi5ntY5ou9SNzNVR11JBIwezeRpWwiZ7J/pWlRvppshzG2XBOA+M7zQfiNbR7LfDZSz3adzqMBTXTev7OP7mDH7nTprQ842nMlT/ALU/noZJDM9w0k8q5Y53ls1cuIbPUZIBLNbcuOQMr/xbarDWFvLYzPLc7FUqyD6aHUGOwVdI8G/r/wBrVEWTbT1/Gg9X/iqExJqizVpIYJmJlUEeQqscSroUEjcxgh29pav9xoR/ZMsozy/rrKtftNPgMs2o83lj5E8UrV5X067MzGDHxl9xtZJ+hXfCbqjtohlYHxuewPuasVz7WdE0dVh0vTBfSwjbkxjkx/j1rIdU1i61JBDEpsLXyjiHl/FUS1t7do2aa4dUXvVT1b+lek2iDp/isatc+3LibVIHtpYpIYG6bbVsUqy4tuL2GNdT1bUo1/uo5Zqyr39Yvg2n7sP/AOnrnMJlHUyFvvU9yAvxW+4Nw03X0jnQDUtXblnwtN0rRNA4zjs54yLzW4BIPE8uY6+Y9Aj1ma/WKxeTmt4UHzVt3s54f4zubkRRrFFZxf2i8bsxJ/Djzq1kQ9OPs3jReLpLyCINILqL5Hkj8dW0Cy1W1iwOV+BVJ4ft9HUQi5uBLyu/5Kt+iarpgWSKyvbZ4UXby4z4a1ROTNsLt9CS3Yyxyu/8B8qF8Vxvb8tTHhG7z6VYhcRCXBZgW7ulROI7VrzR5DGpeVOqik8vj7piBnHu1sKjbXkmQVDYX1ooNSu5VVYo0z9Rqr2nvkjABW3Ke2tFlF4uOXFhTXlW9yJ0O/hIXIQmvpOSfB/iqr6tMyoqD+tTNTv7Cw1K30ya7ja9ufDChyzUJ1ISJeujA4FaFqyFtgBa04WMIi7RRHhW450HKXAK+dSYNOgvCHB5h+mkWr2NteSW+OS4obkyPreMdhrQ9QaC5KSeHPdVuhSOeKRjgKw7qz4MXdpIfEDVmsNRxbiOQ4fHdWeLdOhVle3yCH7FjnkDwXclq4+inV0SxBJuru4uW899RINSEeWLFfvXnvWlYMspINbE5TSpi/H+RPkuLSzjEVlGEHnjvoZLM7uSHOD611pApLMBUZnJlDIwwfKsz3Mw9V1kW8ayMo3HHnU61tdrEoAEA76bt7cqwYYbPlRREEEDblKsR3Vq4lf9Ml1n1AB1LcASEAHqRQm9uyYRHHArerUZvQxyzh3B8qhm2VkKgAE+RrpxGOjJBW9Qku93LVWjB9BVa1rT9TLF3u3EfkM1oElm3fJuIobqFiHgdjbg47jms1lDP4NS3ayZjqVrugUSyzFs9MNTdlbonaklnyvd51dLvToFhDy7W/hqLFa2ccZ2qELeZNUnHbwNbk9AOG8WMuSzytnoCuan6TdaW88kpke1dR21K53U7cxBIyViVlzksO8UqEh1QLs6H5l/810qq9eoMVl+4QTSrZ40ubNpJY27e4ddp/FKls9vVbl4ierdnOaWjX8JimspYouu11j8JFEb9tUWF1ht47kKmWEYyxrZXO3xMjFU4i4WbVfdpprrfbqe5W76ouocC29neXEiXXLj3ZZGGd1aylxfrFsWw39ndy2XHX1ql8S3EC3pfUhymkX4m1umPSgZdRlMbGW6xpssPW65XuPyGPxfiq7dgRXJIR8Dp2qs/FpnjhMVoeVY/wB0e+qV7pPKf1Wk/kfd/nWC2ZydmjjJK4Pp68nVdK8ggU4/NfPntCmMt3K8pwdxxW8axaPFp4Uv2CKwb2n7UmGwZyeteP8ATXaLYwef9O/coLE561zmlelObQw699I2YPUdK9VK4PUa5PbvibWGPvVh4X0W+1KZINPSOWRjgrjLsf4R5VH4X4e1XiS+920u2LBeryP2VVfXNa3oWu6F7NtClg0NRq+vSjZPekfoS/StMRBNjax0W3g7gyLhLS01LiB7d9QYZ5BOXQfxHyqVqfH8tvmWS5hFn/y1l8Xtfnw1huu6xr+vNLPqmrNFny+n6qjXOnaxfcldLsbg2nZ+JB4f5qb7k/UGSeOrzl5NcHtWA/chYi7l/wCpJ29tWzgvjW9urnnWmme6x/J2PC33rGdA4NvVKyT6Rf8AMB+EwgI6/mtM0e01Wwlh3xusqD4cJ6Lu/iNErSJurVfBvHDPFc2q4t5bRFvEbtZerdZ3BkGdw7+q1hPDGuTajPBbRQvE2/tXATGa1TR7lJ5OUJCDHjP3rTDZOfYmo5c2XuuvZiHwpKf1GSMahBakgHZvos4R9vZ8Phqj8dXUljrcE4J8G2uVyqFVsx9m/jWZkzDie31jSuNZdd08RN7yeQ88ke9oH+XatEPa7x9qvBVrpgn0iG8u7q2R7448H8tXG34h0v8AWjgEt19/q+qhnFejaLxkQ2qXoET+P6v5aSnSQv8ADbkzX2R67rPGntDh1bSxPZ6Dbbjcxyd3/dVy4suo5b+Q2rbetSdQ1rS9D0b/AHf4esobW28zH4zQnShJqMrmOLeaqYL9zVQ/wrJLNGkLgvg94qzSaXI8m/BB8vtT3B2lw2EaxlMyt4yflqwmILMeZ4B4fvWRq89l+8VhdOnMgBjO31pxrfkZOzBNHp5T1VF7/wDSgd1cSvcGILuUUj2pz2E18KR5GkPw/L1p6wiYHBXOakxWvNUbwRiiEFsseDmtlXHn7MzckRb5U9rpS7qZ3G1W6Cu3AXd31BuZ0j7IPWuhXXr4MDNt+w27yBsM/QU2blQcbqZe4AYgjOahT3So+AmafoL2kmvNG3hU1EunnPYZhsVcVGe6kXwqKgyXkh7bt2WbFFgvY9dxwS7luAqg/ehOoafZTYSG8jRPTNTZrmIgS3Ah9CM1CNro1xuTmxrIOviotStyE0Oq2EJkit1uIu5GXrn807aXmXU6lp/KI678dk/mpE+m64I4zpWpRKidSM5z9qlwao8TRxa1aRqD0d8dkfetNa5FtMiLeDT4mWezkkD/AEDuFTHdOcJppEVvrHeKi3d5FDEZIo7adYWwZY38qGx3FjdQ86yvpBL2g8Tk7etNALJutmJnuJZJHA6kN3igeo6ZwNew3Eup2108I64l69ftUeSC7MPw7xeUoz2V76gy32riw581us5TsxoqZDL96J1DRtZBvECcLxgNoGg216qxYeKYZDCqHPq6ZFu2n6LpsikkctMkD0o5xNfyWMIuBIlgZ+hVRkgelZVqs6C8lkR0kTPRvPNc+1G+jqUXLEH0prNq0lrtAySM4rA/appMgkM65C5xivomxljniLg7pCO6sx9plkk9pNhOua8D6XyIiyDj1N7NkQfP8lrI/wCmCx9AKL8JaPqF7qGXkghtEx7xLKudq/ap8GmyXRkM8vu1rB43+aoGt6rZy/uWlz+66fH3x/3s/wDEzV7pYU6f5Vk/Za7njGZRNonDtjDaacOhl37ZZm+qhNtNZTmOG+1SKKXPWODwov1bqqE+o3Cqy27bI8dgVES4YWjNAuyU/qNTNQNjYNMn4bg/sc41GaPwcz5P8NWrSeI7cdBNqEMv93i3VU3V88WMxtsPDuRx81WbSNc1mSBokuP6k0XgpmPpXSr6LnI3+9jwFxhxKwI3eiirBYaHazuXfiOzkJOSrt2q+VYV1S65fu0XvkzHJJ7Jq7cPWd/FcCfiDUDHF/ycUoeV/wDtqdC8y3mT6m0+1WNdlp7hMfSFxRWxjnifM3u6n6V8VYlwmNYhx+xbUWtn5zyuS9anw1d3DIEnD3RHfLiiQVapdNPYXEhErbUHQ0N4406G5t4kTqB0LHzohEM6e88G1th7XWg2o6zDcW8qBM7e9ie40NleYJW+pQNT04Qho4bdxIOySvpQh+HtQmCbZGKr39atuozq9wjLNtz5Ke+n7DkTFt7NkHoFPfWP2+x/vMVXT+D3MqyXEhkbyWrnw9w8loiziE80HotFLYwxld0YXA6GjVjd20aBpGH2ovbiCe45HVC8jELy2HefWnJGJUEjotOzSpIhbuxQ67uZgw2riM9/3pLVd5C90djnS4kdcctx/rSxZwbNyLl/OmrVE6PkN6tTNzqSwymMMBj/AFq1pX7BssklKq7CR5VwSojAPkCh02o7vCAvrUK51JmB7WdlOiMCNwnqd3GELxknFV29vFB5pbH2pufUDJA8W4K57S0AuLsOcyOC0Z3MKgWwRm1eN4csdooXe6hy+vN2B13Ju+ahaavplzMTMdsVVTVtQmnJFhcc60G99/0MviWmwRVyGtV4ygt45d11HC6Doue09ZvrXtQ1KOKUq7QDBEe4dDVJ4jaaW7N86zGXm9hs9MVWptVna5uEkAkibptkHh/FTE5NK1qsFuPtK1adnS5vmiO3uTwtXU9oOoRLmGSOR06g+ZrPrm8dw8EkUSxN0Rl7xUFnuLScqNpQ+FqetYvKxJq2k+1XWdJvba7t7hihb4kLHNa5pftg0W6b3fiW1jjtblRtnTqc18rCWK7DR3ziFm/SZPFn71PiuLhbZLa7VWlh/Tbv6eppyRqKZoPqHWre2tojf6VeP7vImey+VNBYuJEjt3iz8RiEABHU1lnA/Et/ZjkNOTDHHsTP0/SasEJtufz7WJOXP8n8X1CjEGj2Ov3sTJavdxc9V6RjwyCrXpd1NssxJdx2kU7fFQdon7fase02WG45UkwZkXuZO9KtVmssV5b3/PZ42GNg65HrTF7FvBo0un6VezyiS1tGty20u67iB9qqnFfsk0TWLvl6RmxcdWcr2TUy2v3XRwLC4had5cBD4h+alwXVy0Ztpru6hugctnw4ovj9kRmQY4Nu/eLKM4G0J0qFxTYe8QyYUHd3imfZkQdBheRsdip8ksdxdSYc4BxivkVeKbFDvr+R898extFce6KuIw3WqHcx9o48jWpe1a15Gpuynss1ZneYD4Fe/wCG0W1Q5sr/AFwQ8sUwxNOwIHPhZh/NivQMiSEtCrj7tU+DWooeyunWxx61qWAxpY7BW5ruIwPl3Zo3pmqwWsiG2tmuAflCZqFb67ak4l0Oyk+g1YrbVrO1x2RHJ87oFWrLDFrNqfu8UIt5f3n07Kov01a+GdDvY4IbjToobXr8Q3Mm1qoWq8XNArGyJkdvmJqDacS6zfRbpb4iT/hbV2/+KqWArr2N6t9b0jh27I1LiGW+umbdFaR9I1PoRVh0jiybVcol0umwBtzxh8mb7favm6zfWtSvGgjsWvTcDtFBl1/xVrXDOhx6Fa2t3xQ0NtuTbFZo/wARx659aKp5byOuqSPB9CcOaly9GxtBSVsCMnqoqDxbpkykS2bbFZckDuY0C4X1K4u0gKwCC2Xqit4iPvWgsY5rdd6rjHQGtOejBjWTHrz3+O43SQvFy16AdxpqDWp9Pbl7Xzt3g+prVLqxtpIzmNCfvQKTh+F4yXWNiWwuB1pEJtJoVlwVH/e9hGqvKQe49KIf73QxlFeQSdMg+lEH4ZgZymIuh65WuQ8K2WDvjVj6gd1T2pL+OBNlxkHPKZ9u85FWSw1qK7wGZTnpgUEHC2nMEeRCAndt86K6fpOmaa5uYs9F6Bj50tlkVquR66klRDEhZFbvPrQ66ttkRLzFwetTIpfepXkZgIwvTJ6UE1a/Em+JcKg7iDQADYmmhkaNXOO/B8hUf3xJY5FjdjIrZGaF3l2I8gMWJ86gtfqrbkI5o+XNVMEgNXE0M0paG6XDHCZPU/aqtxhfPYWkl4n9piPxYz4cDupy+SG0jbUbaTCPncrH9NvUVROOOIlvtMhjkjaSCd8Syr57aLWS01KzxBxq3LdAio1xICoHdCPM1W9G4leHimS5s7pobBTskV+6U+oqv6/qtjc3LrH1hiJQKPE2e6gtu6rcxFn5qRDrH9P5pq1zA7ZQ5xDqzpeS8jUWe2eTJXHgNV64naTtbiQx6tTQZixMnQuxO2nUh3qRk4HXFOWvBTWQJmGIwGz1p04mt+QcFSuMnvr10C8ShF6ovaNKWNOUjkN2VyM+dMiMCZaJGIUVZkjkVGOzbkeVFNNaSK3925u5B5VAhGHZkVWyM/iiOlQyrzTyCXxkdasWGNKCNLtfcsLJh894qzWN8/uNmHdlMD7QAOjJ96rVmHfc00bBVblkjvai1sZOcFViUi6bcdMVZC2WctqlzzWspLZwd3KU9G+61atMSO6gQwzSvy+3Ht6Yb0aqb75YTXtnMBcMUwNx/uTRp1ura+kktp2VZWG1u5XppTluhaOa5aKMFLkKHd16BWH3ole6hPIwS9InUgHcB1zVV0yeeWKS0vg0NvI+C/c5P59Ksb6nY2yQ6eWWcRp0kxU8CTPeDuMjDpaoHHRcYqy8L6u9xLLJKw7RzisG0WVo0YkkVbtG1aWGUgSEdBXgeR6cm0SdjkUBD2v3KS3gVAOhrI7mZ+ewNXfiqeS5mMsjEg1RbtT7yevnXpOLXFdMKKVZg6xytMEdqnwvY601tIbNPCHoZOViiVs2+UE0JA3EUSsTiQZqEJc0X95LJy9ngqdwrpTajfpb2tlK8jEFpZR0VCfFTGJJRzMeH5n+Wi5N7Y6L7nY3GDc9u4k8HZoJGU9tgvVzxPZcLWy2HDltvnVdrXkgx1/HnRDg+/vmukutWlgnYDmRNKN8oP8ACPIVldpLbQxcxL57tt+wu3aA/l9aM20vEWpX0em8NxyzSS9mSYL1I+kn5aFX/huelfs3DSeIl5GLxpIuZL8PfL8V/wDCvhrVbaa+HDgvIoTyvkz4ttY37OOBdH4feSTVrg6tqyHmyjdhIT9DHz21o0ntAgmhkiSTMdquZLjGEI+lR51rhjjclflklRcRklga7Dr2QaCXGl/tSwivRF7rLId/I3+FfqqHPp2oWs0mPicj59/ZpWBXuF4j1e1kUhCWbGSSMU5Hq9rEer9GGMVlt3fanC/bjclj0K0ldSvZHKGKRiBkCq2cPaDTZtbtuW/xdpQ9Bjvqv6xxBzQYYyW2nqRVZgXVr2PeSIV8we+ktE9sd6OCT4yavDSDtBYIdRnliELycqNfLPeKiXmo2kQcZDMfCc91DJpmYrkjaB1oJex8iRyEYMe0FJqSorfI7reuIEZXG0g4wKr41RuajyOE2t5nqwpF9dx75TNGu5RuGazzWdWaa8N0SWCthVU9KipuNUvcnFpGhRyTwfCkuJf59v1bazHXtdzp5sZp+VFJueP/APzTGpa7P+2ebeH9093bfVa1My33XPxIz8P+OKmLXqEDltzCV2dpWXo9OwnaSD+q4wzU7ZsWidFGYg3YpOxZnBg8RO0itGQWg6kPMbdnwU/ZlBKwPnSLLsTtG/n0b7VJEdvDMyg5CjIaoAN3Q6sR0V+ziuTo5+GxyFTCH0qRd8uWVVHZ2LuP3r3JZkCqe1jdUIRo4WRgVHTzoraW7SZljuGVguAM99O+7Ry2gVekuMsBTVjEzTtbGJ1YDKkVZA0sk1zBBNy1QJ0l2+tFbIwm3wxYOhywHzCh1jGY4hGF8XVqmQQQMJZpJJSEHaVfSjggd073MT8q7lkEU77U+r/vouNXmiuBZBebF4IJsdr/AB0CF3p80whAP0h9/h+1WXRphpx/aPIz7umxw/herkEKNd3EMsIa3cMiFJFB6PT2nXKQFcWTAAHJlXqtRX1iLUWmntrVmgUh2BPWE1J1PWLq61E28Fo7zCNSDEuRir8FHztHcmNWWiGm3pU9aE3GBK1P2p69K80lct2epvRfbD93Lz4yTVUv8C5NWLryzVc1P+0mugv6nH2+Q2zHFMknNOL1FJcYooLFRtU2ybtUPHlUuzJ31PJQXluZOTy+Y6f4PDTbzS3QA53w9/j+WkXP9mofZJ0McngegbwO4y4sLPpK6JZXIu5RNdzHpHH8m6tGXV9SsTBw7ogh0iW62m9vE703f3YrL+HoObqEXJus4Ku/8NXNGGlajd63xCwmupP7PZg9r+ZqWp0LIL7Ada1KY6Hw4pjs07M92/QSvVyjj0Hhq1sodUnW9vYvDHGcqknqax1uNbyG0fUGJgRRiCKPohPqaBadxVcXV2s00jSyu26Y5yB9q0bHNsoxB9HWfE/v+rpbWoD3B6y48H9acuNdt5NUWwilWd5G2usfVUasI4M4gvxf6jrd3LyLeb93SFPTuzVx4Y1GC1vZItKBdLRebclurPmiwc9q+zQ9fuXtJbclAwdu0BXZLodkqmQO0f8A1VYbUp5tQgsrgFjL1TPy1akghtbhBeTAFQCq+tX4BJm17iNLkIfiLjb9NDNTg25+DuOOhopFqEbXBtoJA/MPQjyr2pmJgqbvi5wakC2KXdMqg4BV1G9jUG6nLNuI6lc5o5qFpuYsB3naRVd1WRLSza8lHZgRgy+p8qhFUpXH+rxWVpJE/Zabs4rKtW1L3m6hs7JMBSuc+Zqfxrq0ms6jM7SgGPqq/aqtGC1zHKHPMx5UxVHR8R/WLvn3M0YA8XfXWRYo4FQbiTlvtUWW3J1J8HG4ZqfbBPdw0pznoMd9N8F+RpJFheQkYXyxXrmJRFGYdyE9o/em7iMiQiMEjb51LIWewEnM2bEwagI1dRlX7JyHHUinbddsYSQfy0m1ZpLaZHG1kPY/FO4YxID1YdVNWUdd25bbI8keVOHL20KnKueppXaV2lUjw9oVKsUMsQwm9h1FQg7ZW8haOCXKADqR51Ojt5u2owyw9S3mRTccd40SyCPaD2T9qlQTbDuVXRm7Mgx0qEJuklzeLbPt5skeQT3CjZX3eAieMowX4ar5mg0UcBDl5dk5ICkVYNJik94QzsHiYeInJWmQWM28DR27sI0MigNCSO/B7qsNlOt84/duQxGJom8LnHeKhvaTpaxNayx3iO5VYj4vzUmK6vEZYksz8FiSXHUfioAEuHb2PSNWeOe2SeKTo3XqB6VOnvriyum1DSgltEo27G6958qHQ8mW5hvFsna4UEbD0DfeuwqrK88ELSnukhdvCc+VWCfPEh3OxqZZjpUQDJNS7LGcV56MxHR6+9fiF4/0qAatHmY476sEbDl0D1Xszbq0r2cD/ogbSBTbAmn85zTJbvpoZzB6VLsweYKYTqBUm2GHFQgQuMi3odGcTdKJz4MDUKjG+4VF8RNBZ2aON/sLHo98LOD/AKsnbf5dlNljOZZ5zn67gntfy1CvF+L/ACJt/mprm/p/8NO9PqrNtMeTrar9EjUbu4u3B38qMdFRPponplrPFDssV5TSjMlw/ktDudbxzI0dkMfU3eKYvbi4ndw0rCL6T3Udc9mTm/oE4NctCY9Ks/7BbdvmfM8vzMa0L2dtewXcTTH3W0kt294k5ny/LWR6GkfNmnJHu6dy+rNVrteJD7tKIDFypOXAn1bq1nE8mxftcXl1CbNEnCyDmAfL9zUvXdZinu5AzdhgI5JB/wDlZdZajf6ZaSvBIqXLuA3n0qZrHEU8kiRWtupURgTL6epFX5F6mi2+t2OkbV94+IFxHID3j0NH+H7+C+jMslw0k2ct/CPtWJaZLZ6hKJkmeaKIYVc/N96v3DF/a2u3lq4Zxh+vefQVcFal+dklwYwMk7s1lHtt1JLGI20bFN6EtjzrTtLuhcwLuTayjdivnb206r77xBKjSYSM7aix2VCmeTEe8JKMklvPzFJuPhXLMi7crgD807MEMqMDk46CkYae9LsdoOFQVpjwUPmMFFlA7WcV5AUKbVzhskUpGB3L3460uGEHDhznvIqy8jcrRtukJKknG2vWmTbkdCM9RXBu5244IxSrBd7OM7d1XqQ5buw3q47R/wDFPI4Qb1BwtcVTHJuIyKfRsKcx4EhwoPpVFC7Qrzk5iFkcbiftU6BXfEdq22Qt2R9qj2wLRug74u/8U8k3KgV4hmZDk49KryQL6f7y9o1m47Gd7kd4NTVEtthLoq8Yw4ZB3jyBqDYSNHMsvUo/eo8/zReCI3N4iI+XIJ5Q7seVWQ7dlL2JLrkCLrsYqO771L0UQLvgW5IcN0DHqwp2CNQyRyQlNxIlx3bvKoc9kLeZ7mXBBOMA9pRTAQtb20unXCXhuZPeg7jkkdy+tTX1W41q/tntkKSxxFWyMB8VCuraWS+tI0m3Iy/rs2Tj70V4d1KGCea2uughR8NGmSR60G+SBBL2IxR2t3i3uou1jODtojDpwm2X1kxhZkAJz0IoPfxrrMrPHKGlESSRzMuOyPlNHrZNNvkKhjaTRoobMmEb8UZD5iUdcU/bdls0z81PQ9TXBXweuvn4hW3yUoNrtF7TO00L1xQc5rTXB5//AKBg6qOny0g+XSlqpwOvy0kISR1o26CPJ391SYWO7FR4lO/GakxDEvfULCg627E0PjIS4DjxUQfpb0Lz8fIoLP0NHG/2Eont5rxpIPWl+VYjtYPIOldnGYsV3Fdl8FOpky8xPiCYZWimdASFHePuKJcMNCYbq05P6i5j/p81Crj4BPzZqXw+Pdr7H/ERq1qcItk19zbhZjnlR4RPpdqevbuH3W7ZYSqyygqT31H/AGHdJYpNIf3aDrs3+Jqgw3cwfEeHA8QfuqyFh0S4dLR1giLsT021Y9A3R3wtLXNw9y28seyqffNV3SrmRJ7a3hQQhjucr507qvEfvV1JpVnDIEUrkh9u6oAxq+q62un6bcQ29yDLFHsmbNfOfEksl3fyGXzPy1ovF0rW2kiIZ33Cb5WzWb3XbKP/AIaYgtiI6ICoTzFeijQKs7/IacuEWm5f/j+Z9LU8sWDEkrpjDYBFKhZ0lUnuY1FyslxuJO4L1qTApWHEhyR1FWLH9uxwWFLgVd7srfMDXopN0qh1yu2n7ONBc9odlqhDs0Y5D9sbkPQCuITI0aY7TeZ8qlJbrMsrBdvnkGlh0jQERguo6ZqiCoJrRZHiC5lVdu4edPNHBP7ttkaFydr5FJtZ7aOyeaW1AkU5JFT4gs0CNGFw/aBI7qhDiXNsWNrGWbacbm7yasVhp6zskTXUUMoXO7PU/ahMem29qGkussWHYK+Rr1k7yEYUdg/EJPU1AQxp1qJbS4kW7xLHLtZX7s+tEL3RWu3eKVwHSLcrRno5qHZ6Y9/AXtpOUhbEmfM1P1HSbzT7mGNrpxtTLbT30RBrh+V/cigTcYl6D1qbpEyQ3MIUtFk7pFI6GosVpb2WpQanFJLyMY2576mS3CXdzGtuu1HbO4jqFoclBXnRo13CwWEk7cjudDTNlJFFGIrr41khI2j/AEpKRHKoqBpYyQHY94PdSo2ngnkiZIwsnXd39RRQWf/Z</binary>
</FictionBook>