<p>Marek Krajewski</p><empty-line/><p>D�uma W Breslau</p>

Doprowadzenie nowicjusza do utraty przytomno�ci stanowi bardzo wa�ny element inicjacji w tajnych stowarzyszeniach. [�] Stan ten osi�ga si� /�/ poprzez okadzanie, ch�ost�, tortury. Celem jest ��mier� nowicjusza.

Arnold van Gennep, Obrz�dy przej�cia (prze�. Beata Bia�y)

�nie spos�b przenikn�� zamys��w niewiasty czy m�a, I zanim nie poddasz ich pr�bie niby zwierz�ta w zaprz�gu.

Teognis z Megary (prze�. W�odzimierz Appel)

Breslau, czwartek 15 maja 1913 roku,

kwadrans na trzeci� w nocy

Wspina� si� po �eliwnych schodach, kt�re spiralnie otacza�y maszynowni� zak�ad�w wodoci�gowych �Am Weidendamme�. Dooko�a miarowo stuka�y ko�a zamachowe, zgrzyta�y suwnice, sycza�y pompy i agregaty. Brakowa�o mu tchu. Czu� md�o�ci spowodowane jednostajnym ruchem i wielk� liczb� k� zakre�lanych przez jego cia�o od momentu, kiedy post�pi� na pierwszy stopie� kr�conych schod�w. Palce zaciska� na �eliwnej kratce, kt�ra wraz z barierk� zabezpiecza�a przed wypadni�ciem i przed �mierci� w trzewiach buchaj�cego par� �elaznego potwora, t�ocz�cego czyst� wod� w t�tnice miasta. Wzrok m�czyzny �lizga� si� po wypuk�ych firmowych nazwach, kt�rymi pokryte by�y b�yszcz�ce od oleju maszyny. �Pieffke, Woolf, Ruffer, Zoelly� � miga�o przed jego zm�czonymi oczyma.

Dotar� w ko�cu do zwie�czenia budynku, niewielkiej wie�yczki w kszta�cie ma�ego domku. Wtedy przystan�� i przez chwil� ci�ko oddycha�. Nocny stra�nik, w mundurze i w czaku, bardzo podobnym do policyjnego, spojrza� na przybysza oboj�tnie i odwr�ci� wzrok. Nie zareagowa� nawet wtedy, kiedy zadyszany m�czyzna otworzy� okno i wyszed� na nieco pochy�y dach wie�y ci�nie�. Podeszwy jego g�rskich but�w przesun�y si� niebezpiecznie po miedzianej blasze. Przez moment zdawa�o mu si�, �e straci r�wnowag�. Machn�� r�kami i jedn� z nich trafi� w futryn� okna. Przytrzyma� si� kurczowo. Rozwin�� grub� lin�, kt�r� trzyma� pod pach�. Przywi�za� do framugi okna na �eglarski w�ze�, kt�rego zap�tlenie trenowa� od tygodnia. Przez chwil� sta� bez ruchu. Ubrany by� w bawarsk� kurtk� z grubego sukna i takie� spodnie, ich przykr�tkie nogawki opi�te by�y si�gaj�cymi kolan we�nianymi skarpetami. Na g�owie mia� kaszkiet, kt�rego klapki zapi�te by�y na guzik na czubku g�owy. Z przyjemno�ci� �apa� w wysuszone wysi�kiem usta podmuchy nocnego wiatru.

Przez chwil� podziwia� panoram� miasta. Przed jego oczami rozpo�ciera� si� cichy i czarny pas Odry, migocz�cy tu i �wdzie �wiat�ami. Po prawej stronie ci�gn�a si� rozrywkowa ulica Am Weidendamme, pe�na ogrod�w, przeszklonych pawilon�w, teatrzyk�w marionetek i zje�d�alni dla welocypedyst�w. Mimo p�nej nocy b�yska�y uliczne latarnie, a w niebo wznosi�y si� kiczowate melodie walc�w.

M�czyzna w�o�y� cienkie sk�rzane r�kawiczki, potem odwr�ci� si� ku domkowi wie�cz�cemu wodoci�gow� budowl� i zacz�� posuwa� si� do ty�u � w stron� kraw�dzi dachu. Lina rozwija�a si�, a po miedzianych p�ytach dachu b�bni�y szczeble sznurowej drabinki. W odleg�o�ci metra od kraw�dzi zatrzyma� si�. Jedn� d�o� zaciska� na szczeblu drabinki, drug� rzuci� jej wolny koniec w d�. Nas�uchiwa� przez chwil�. Nie us�ysza� uderzenia drabinki o brukowan� nawierzchni� � siedem pi�ter ni�ej. Albo by�a za kr�tka, albo ten najbardziej po��dany d�wi�k zosta� zag�uszony przez stukanie szczebli o mur budowli, przez d�wi�czenie szyb, o kt�re uderzy�o drewno. Pewnie nie dosi�g�a ziemi! Poczu� zimny strach. Nie uda si�, my�la�, kl�kn�wszy kilka centymetr�w od rynny. Jego buty wystawa�y poza kraw�d� dachu. Poczu� na sobie wzrok stra�nika. Wtedy palcami chwyci� si� szczebli z tak� si��, jakby chcia� z nich wycisn�� sok. Opu�ci� si� ca�y poza kraw�d� dachu. Klucha tkwi�ca w gardle uniemo�liwia�a mu oddychanie. Macha� nogami i szuka� nimi szczebli drabinki. Przytuli� mocno policzek do rynny. Ci�ar cia�a omal nie wy�ama� mu r�k w stawach �okciowych. Lewy but natrafi� na wyst�p muru, prawy zahaczy� o lin�. Owin�� sznur wok� �ydki i uda tak czule, jakby to by�a noga kochanki. Wtedy odwa�y� si� oderwa� od dachu. D�onie zesz�y kilka szczebli ni�ej. Skuli� si� i zako�ysa� pod samym okapem. Spojrza� w d�. Niepotrzebnie.

Jedno z okien na najwy�szym pi�trze zosta�o nagle zachlapane g�stymi kroplami. Siedem pi�ter poni�ej granitowy bruk zwilgotnia�. Wcale nie od wiosennego deszczu, kt�ry lun�� z majowego nieba.

Breslau, czwartek 15 maja 1913 roku,

trzecia w nocy

Mistrz stra�acki Friedrich Olscher siedzia� obok swojego pomocnika Ericha Dobrentza na ko�le wozu wyposa�onego w wyci�gan� drabin�. Ten najwy�szej klasy sprz�t, sprowadzony niedawno z Kolonii, by� dla mistrza stra�ackiego powodem do wielkiej dumy. Nie m�g� tego jednak powiedzie� o celu swojej nocnej wycieczki.

Telegraficznie zosta� bowiem zawiadomiony, �e nie chodzi o po�ar, lecz o wej�cie na wysok� kondygnacj� jednego z budynk�w publicznych. Zwykle kiedy jecha�, a nade wszystko, kiedy wraca� po ugaszeniu po�aru, podkr�ca� w�sa, �ypa� na prawo i lewo, doszukuj�c si� w spojrzeniach panien przera�enia i admiracji. Teraz, kiedy za Mauritiusbr�cke zatrzymywa� furgon przed wie�� ci�nie� na ulicy Am Weidendamme, nie dostrzega� w spojrzeniach kilku podchmielonych kobiet, kt�re wyleg�y z rozrywkowych ogr�dk�w, �adnego podziwu, lecz zaledwie cie� zainteresowania. Cel jego nocnej misji nie by� dzi� dla mistrza stra�ackiego powodem do dumy.

Z trudem zrzuci� z koz�a swoje dziewi��dziesi�t kilo �ywej wagi i stan�� oko w oko ze szczup�ym m�czyzn�, kt�ry w�a�nie zdejmowa� marynark� i zakasywa� r�kawy. Kiedy poda� j� stoj�cemu obok umundurowanemu policjantowi, spojrza� na sze�� pod�u�nych wn�k, kt�re ci�gn�y si� przez ca�� prawie wysoko�� budynku.

��Asystent kryminalny Werner Quass � przedstawi� si� m�czyzna stra�akowi i doda� w�adczym tonem, sposobnym do wydawania rozkaz�w. � Drabina na trzecie pi�tro. O tam. � Wskaza� niezbyt wyra�ny cie� w trzeciej wn�ce budynku. � Ja id� pierwszy. Pan za mn�.

��Dobrentz � powiedzia� Olscher do swojego pomocnika podobnym tonem � wyprz�gaj konie i kr�� korb�, a ja nakieruj� drabin�.

Obaj stra�acy przyst�pili do swoich zada�. Kiedy drabina znalaz�a si� przy wn�ce, Quass zacisn�� z�by na ogryzku cygara, wbi� mocniej melonik i zacz�� si� wspina�, wypuszczaj�c k��by dymu. Olscher ruszy� za nim. Jego wypi�ty zad wywo�a� wielk� weso�o��. Podchmielone damy wybuch�y �miechem, a ich kawalerowie znale�li sobie wdzi�czny temat do �art�w.

Olscher szed� za asystentem Quassem i widzia� jego l�ni�ce buty, szybko �migaj�ce po drabinie. Nagle si� zatrzyma�y. Policjant dotar� prawie do ko�ca � ma�ego gniazda z niewielk� barierk�. Tu� obok na drabince sznurowej wisia� m�czyzna w kaszkiecie. By� siny z zimna. Jego palce kurczowo zaciska�y si� na szczebelkach.

��Panie komisarzu, co pan tu robi, do kro�set, na tej drabinie? � wrzasn�� Quass.

��A co to pana obchodzi? � odpar� m�czyzna wysokim, dr��cym g�osem. � Mo�e wykonuj� zadanie operacyjne� Zabieraj mnie st�d i nie zadawaj g�upich pyta�.

Quass spojrza� na Olschera. Ten da� znak Dobrentzowi, aby podkr�ci� jeszcze troch� drabin�. Wisz�cy m�czyzna wskoczy� lekko do gniazda i wszyscy trzej zacz�li schodzi� rakiem. Olscher przy�pieszy� i nadzwyczaj szybko pokonywa� drog� do furgonu. Podchmielone panny, widz�c gwa�towne ruchy jego pot�nych bioder, perli�cie si� roze�mia�y. Ich kawalerowie rzucili grubymi dowcipami o t�gich zadach, grawitacji i l�ku wysoko�ci. Mistrz stra�acki Olscher schodzi� jednak tak szybko nie dlatego, �e cierpia� na l�k wysoko�ci i chcia� niczym mityczny Anteusz � dotkn�� matki ziemi. Powodem tego po�piechu by� smr�d, jaki dochodzi� od m�czyzny, kt�ry niedawno jeszcze wisia� trzy pi�tra nad ziemi�, a teraz jako ostatni schodzi� z drabiny. Olscher po raz pierwszy w �yciu przeklina� sw�j fach. Z ca�� pewno�ci� nie by� dumny z dzisiejszej interwencji.

Las mi�dzy Deutsch Lissa a Neumarkt,

sobota 30 czerwca 1923 roku, kwadrans na �sm� rano

Nadwachmistrz Eberhard Mock nie wiedzia�, jak sobie poradzi� z uporczywym �askotaniem, kt�re naprzemiennie dra�ni�o jego ma��owiny � raz lew�, raz praw�. Wyobra�a� sobie, �e ma obok g�owy dw�ch brudnych obdartych urwis�w, kt�rzy �dziebe�kiem zako�czonym zwiewn� kitk� �askocz� jego uszy. Ba� si� otworzy� oczy, aby to nie okaza�o si� prawd�. Wczoraj du�o wypi�. Tak du�o, �e ma�o co pami�ta� z popo�udniowych i wieczornych zdarze�. Pewnie teraz le�y gdzie� pod mostem, brudny i pokaleczony, a jacy� mali ulicznicy dra�ni� pijaka nadodrza�sk� trawk�. Co b�dzie, je�li jego przypuszczenia oka�� si� prawdziwe? Otworzy oczy i dob�dzie zdarty g�os z zachrypni�tego gard�a? Ulicznicy wcale si� go nie wystrasz�, lecz odskocz� od niego i z zuchwa�ym �miechem b�d� biegali wok�, szydz�c z niego bezlito�nie. On za� b�dzie usi�owa� ich z�apa�, kr�c�c si� bezradnie i wzburzaj�c swe soki �o��dkowe. Nie, wola� spoczywa� w bezpiecznym �wiecie, za zas�on� zamkni�tych powiek.

Usi�owa� wytoczy� troch� �liny z zaschni�tych �linianek. Z mizernym skutkiem. Jego podniebienie by�o szorstkie i jakby obsypane cementowym proszkiem. Zrobi�o mu si� niedobrze. Nie reagowa�. Le�a� i zaciska� powieki. Po chwili poruszy� palcami lewej d�oni. Mocno przycisn�� palec serdeczny do ma�ego. Palce �ci�le do siebie przylega�y. Nie powinny. Zwykle przeszkadza� im w tym z�oty sygnet. Schowa�em go na pewno do kieszeni, pomy�la�, �eby mi nikt nie ukrad�.

Wci�� nie otwieraj�c oczu, si�gn�� tam, gdzie spodziewa� si� znale�� pi�kny wyr�b mistrza kolo�skiego Zieglera. Nie natrafi� na znajome zag��bienie spodni, gdzie zwykle trzyma� scyzoryk, tyto� i benzynow� zapalniczk�. Jego palce prze�lizn�y si� po nagiej sk�rze uda. Gdzie moje spodnie i gacie?

Mock usiad� i otworzy� oczy. Nagi, pokryty kropelkami potu, siedzia� na le�nej polanie, a spowija�a go jaka� stara kapota. Poranne s�o�ce mocno przygrzewa�o. Poczu� uk�ucie za uchem. Kln�c, wsadzi� kciuk za ma��owin� i zdusi� jakiego� owada. Odklei� palec od sk�ry z cichym pla�ni�ciem. Podni�s� palec, by zobaczy�, co go �askota�o. Zupe�nie nie zainteresowa�a go przyklejona do niego czerwona mr�wka. Przerazi�a r�owa farba, kt�r� umazana by�a jego d�o�. Spojrza� na udo. Widnia�o na nim pi�� r�owych smug od pi�ciu palc�w, kt�rymi usi�owa� wtargn�� do nieistniej�cej kieszeni. Nie by�o �obuz�w �askocz�cych go w ucho, nie by�o ubrania, nie by�o but�w, nie by�o sygnetu. By� nagi nadwachmistrz Eberhard Mock z palcami prawej r�ki umazanymi r�ow� farb�. Bezbronny i wydany na pastw� kaca.

Breslau, sobota 30 czerwca 1923 roku,

trzy kwadranse na �sm� rano

Na St. Johannesplatz, g��wnym placu w podmiejskiej Deutsch Lissa, nie panowa� zwyk�y gor�czkowy ruch. Ludzie przechodz�cy przez plac zastygali w milczeniu lub zwalniali kroku. Dw�ch robotnik�w, najwyra�niej zmierzaj�cych do pa�acu baronostwa von Riepenhausen, zatrzyma�o gwa�townie rowery. Czeladnik z zak�adu szklarskiego Bernerta sta� obok stosu szyb ustawionych na w�zku i dzier�y� bezmy�lnie jedn� z nich, jakby zapomnia�, �e mia� zamiar do�o�y� j� do reszty. Nawet szef gospody �Der Schwarze Adler� wyszed� przed lokal i ca�y czas wyciera� przykrywk� kufla, cho� to jego �cianki ocieka�y wod�. Dzieci zmierzaj�ce do pobliskiej szko�y, traci�y nagle w�a�ciw� ich wiekowi ruchliwo�� i wlek�y si� dalej noga za nog�. Nikt z przechodni�w mijaj�cych pomnik �wi�tego Jana Nepomucena nie �pieszy� si� dzisiaj i nie gor�czkowa�. Ich uwaga zosta�a tego ciep�ego letniego poranka nagle czym� bardzo zaabsorbowana. Nie mogli si� skupi� na zwyk�ych czynno�ciach, a ich wzrok wci�� pod��a� w stron� postoju doro�ek.

Dochodzi�y stamt�d podniesione g�osy i �wist przecinaj�cych powietrze bat�w. Nieogolony czarnow�osy m�czyzna ko�o czterdziestki usi�owa� wej�� do wszystkich po kolei doro�ek i przeklina� zachrypni�tym g�osem fiakr�w, kt�rzy na jego wyzwiska i pr�by wtargni�cia do swoich pojazd�w reagowali, jak umieli � tn�c go batem przez plecy. Ta obronna reakcja powstrzymywa�a go skutecznie. M�czyzna ubrany by� w pobrudzony jakim� smarem stary we�niany p�aszcz, z kt�rego wystawa�y przez liczne dziury fragmenty podszewki. To pod�e odzienie zapi�te by�o na trzy guziki, kt�re omal si� nie oderwa�y od naporu sporego brzucha. Spod p�aszcza wystawa�y bose stopy i ow�osione �ydki. Najwidoczniej w�a�ciciel p�aszcza nie mia� na sobie spodni. Ze strz�p�w zda� mo�na by�o wywnioskowa�, �e fiakrzy uwa�ali m�czyzn� za wariata, co zachowanie tego ostatniego zdawa�o si� potwierdza�. Jak bowiem mogli us�ysze� mieszka�cy Deutsch Lissa, cz�owiek ten nie mia� pieni�dzy, a chcia� si� dosta� do swojego domu w Klein Tschansch, czyli w miasteczku po�o�onym dok�adnie po drugiej stronie Breslau. Obiecywa� przy tym sowit� zap�at�, zapewniaj�c, �e w domu ma sporo pieni�dzy, czemu zdawa� si� zaprzecza� jego n�dzny ubi�r. Kiedy ostatni fiakier go odp�dzi�, m�czyzna stan�� na �rodku rynku, w�r�d stragan�w.

��Mam was w dupie, skurwysyny!!! Patrzcie, co robi�! � krzykn��. � B�d� szybciej w domu, ni�bym jecha� waszymi dryndami!!!

Powiedziawszy to, m�czyzna zrobi� co�, co sprawi�o, i� wielu przechodni�w na St. Johannesplatz odwr�ci�o wzrok. Osobliwie nie uczyni�a tego �adna z kobiet. Nie odwr�ci� wzroku r�wnie� wachmistrz policyjny Robert Starke, szef posterunku w Deutsch Lissa. �cisn�� r�koje�� szabli, poprawi� czako i ze �ci�gni�tymi brwiami ruszy� ku wariatowi.

Breslau, sobota 30 czerwca 1923 roku,

kwadrans na jedenast� rano

Wachmistrz Kurt Smolorz pracowa� w decernacie IV Prezydium Policji w Breslau, zajmuj�cym si� g��wnie sprawami obyczajowymi. Gdyby jednak nieliczni pracownicy tego wydzia�u, w��cznie z jego szefem, doktorem Josefem Ilssheimerem, zostali nagle poddani wnikliwej inwigilacji przez berli�skich tajniak�w z policyjnej komisji spraw wewn�trznych, okaza�oby si�, �e ich �ycie prywatne jest zgo�a nieobyczajne. Jedynym wyj�tkiem by� Kurt Smolorz. On nie korzysta� z darmowych us�ug prostytutek, nie ��da� od alfons�w cz�ci zarobk�w, nie upija� si� za darmo w lokalach z nielegalnym wyszynkiem, a w zamian za milczenie nie domaga� si� wsparcia od zdemaskowanych w tajnym homoseksualnym lokalu urz�dnik�w miejskich ani nie wymaga� cielesnych us�ug od arystokratek z�apanych w ramionach rzezimieszka lub furmana. Ten rudow�osy ma�om�wny czterdziestolatek wykonywa� bez szemrania wszelkie polecenia doktora Ilssheimera, odrzuca� korupcyjne propozycje alfons�w i rozkoszne awanse prostytutek. Od czterech lat by� wzorowym m�em i obywatelem. Od czterech lat w og�le nie pi� alkoholu i nie zdradza� swojej �ony z powodu wyrzut�w sumienia, jakie wci�� targa�y nim na wspomnienie kilku narkotykowo-seksualnych orgii, w kt�rych uczestniczy� w�a�nie cztery lata temu na zaproszenie pewnej baronowej. Swe obowi�zki s�u�bowe Smolorz wykonywa� dok�adnie i bez zb�dnych pyta�. Tylko jedno mog�o go odwie�� od sumiennego wykonywania polece�. By� cz�owiek, kt�rego rozkaz by� dla Smolorza suprema lex. Cz�owiek, kt�ry cztery lata temu przeszed� metamorfoz� po silnym za�amaniu nerwowym. W odr�nieniu od Smolorza by�a to zmiana na gorsze.

Smolorz jecha� jednym z ostatnich dwuko�owych doktorwagen�w, jakie by�y na wyposa�eniu Prezydium Policji. Wydzia� kryminalny ju� dawno dysponowa� dwoma daimlerami, �cementownicy�, czyli decernat VI, kt�ry � nawiasem m�wi�c � zosta� wydzielony z decernatu IV zapuszczali dumnie silnik w nowiutkim horchu, a doktor Ilssheimer i jego ludzie wci�� musieli je�dzi� archaicznymi pojazdami i � co gorsza � sami powozi�, co zyska�o im ma�o zaszczytne miano �dryndziarzy�.

Doktorwagen Smolorza co chwila przystawa� w d�ugim ci�gu furmanek, kt�re wraca�y z targu w Deutsch Lissa ku Neumarkt. Skraca� sobie czas, dok�adnie odtwarzaj�c w pami�ci polecenie, jakie otrzyma�. Tego ranka doktor Ilssheimer oko�o dziewi�tej wezwa� do siebie Smolorza i powiedzia�:

��Zatelefonowa� do mnie Polizeiwachtmeister Starke z posterunku w Deutsch Lissa. Aresztowa� dzisiaj rano pijaka, kt�ry obna�a� si� na targu. Pijak nie ma �adnych dokument�w. Podczas przes�uchania nie wyjawi�, ani jak si� nazywa, ani kim jest. Powiedzia� tylko, �e do Deutsch Lissa przywi�z� go jaki� rolnik. Starke wsadzi� go do celi, aby tam wytrze�wia� i od�wie�y� sobie pami��. W celi siedzieli ju� trzej inni przest�pcy, w tym jeden znany koniokrad. Ten na widok pijaka dosta� sza�u i chcia� go pobi�. Twierdzi, �e pijak jest policjantem. Starke musia� przydzieli� pijakowi do ochrony jedynego posterunkowego. Twierdzi, �e pijak zdezorganizowa� mu prac�. Ma urwanie g�owy podczas jarmarku. Zadzwoni� zatem do sekretariatu prezydenta policji Kleib�mera, sekretarz prezydenta do nas. A teraz polecenie. Macie zabra� tego pijaka, Smolorz, przes�ucha� i sprawdzi�, czy nie ma go w naszym rejestrze publicznych gorszycieli. A potem sporz�dzicie raport i przeka�ecie ca�� spraw� sekretarzowi s�dziego Ulmera.

Smolorz powtarza� to sobie kilka razy w czasie jazdy przez miasto. S�owo w s�owo odtwarza� polecenie Ilssheimera, kiedy wje�d�a� w zadrzewion� Bismarckstrasse, przy kt�rej mie�ci� si� budynek urz�dowy oznaczony numerem 5, jednocze�nie posterunek policji, areszt, urz�d i przytu�ek dla biednych w Deutsch Lissa. Zatrzyma� doktorwagena przed samym wej�ciem, przywi�za� lejce do barierki przy kraw�niku, pog�aska� konia po chrapach i wszed� do kr�lestwa Polizeiwachtmeistra Starkego.

P�mrok i ch��d panuj�cy na posterunku natychmiast przyni�s� ulg� Smolorzowi, kt�ry podczas d�ugiej podr�y w rozpra�onej brezentowej budzie wydziela� z siebie ostatnie poty. W poczekalni siedzia�a m�oda kobieta w szarej sukience z czarnym paskiem modnie opuszczonym poni�ej linii bioder. Na widok Smolorza zas�oni�a twarz w�osami. By�y one jednak na tyle rzadkie, �e wachmistrz m�g� zauwa�y� pot�nego siniaka, w kt�rym b�yska�o ledwo widoczne, ma�e, zapuchni�te oko. Polizeiwachtmeister spisywa� zeznania kobiety, maczaj�c w wielkim ka�amarzu ko�cian� obsadk� ze stal�wk�. Za nim w specjalnym stojaku tkwi�a szabla.

��Wachtmeister Kurt Smolorz z Prezydium Policji. Po wi�nia � krzykn�� Smolorz, pokazuj�c legitymacj�, a dziewczyna wzburzy�a rzadkie jasne w�osy, usi�uj�c odgrodzi� si� zupe�nie od spojrze� funkcjonariusza kripo.

��Po tego penera? � zapyta� Starke.

��Tak � odpar� Smolorz i przez rami� policjanta rzuci� okiem na protok�. Nazwisko przes�uchiwanej kobiety wyda�o mu si� znajome.

��Prosz� to podpisa�. � Starke podsun�� dokument Smolorzowi, a potem wsta� i wolnym krokiem ruszy� do celi aresztanckiej.

��Helmut, dawaj tego penera � krzykn�� a potem zamykaj cel�, id� na jarmark i zobacz, czy to prawda o tych dw�ch Cyganach, co si� niby pobili o konia.

Smolorz, podpisuj�c protok� przekazania aresztowanego, przygl�da� si� pobitej kobiecie. Ju� prawie sobie przypomnia�, sk�d j� zna, kiedy d�wi�k bosych st�p, klaskaj�cych po posadzce, oderwa� my�li policjanta od pobitej kobiety. Spojrza� na aresztanta, kt�rym mia� si� dzisiaj zaj��. Nieszcz�nika opina� przyciasny brudny paltot. Jego prawa d�o� schowana by�a w po�ach okrycia, jakby si� czego� wstydzi�. Smolorz ca�kiem zapomnia� o blondynce. Co wi�cej � w jednej chwili zapomnia� o s�u�bowym poleceniu doktora Ilssheimera. Podpisa� protok�, kopi� przekaza� Starkemu, wzi�� pijaka pod rami� i wyprowadzi� go na zewn�trz.

��Wie�cie mnie do prezydium, Smolorz � wyszepta� do ucha aresztant, owiewaj�c go kwa�nym alkoholowym wyziewem � tam u Achima Buhracka mam zapasowe ubranie. Po drodze kupicie mi dwa piwa marcowe. I wyrzu�cie, kurwa, ten g�upi protok�.

��Tak jest � odpowiedzia� Smolorz.

By� tylko jeden cz�owiek, kt�rego rozkaz by� dla Smolorza zawsze suprema lex.

Breslau, sobota 30 czerwca 1923 roku,

po�udnie

Klara Menzel i Emma Hader by�y r�wie�niczkami i mia�y za sob� podobne do�wiadczenia �yciowe. Pochodzi�y z ma�ych miasteczek dolno�l�skich, ze sk��conych, biednych rzemie�lniczych rodzin, w kt�rych pieni�dzy nie brakowa�o jedynie na piwo i najta�szy tyto� dla ojca. Mydliny i proszki niszczy�y urod� ich matek, a alkohol powodowa� rozleg�e blizny i w�z�y w w�trobach i trzustkach ich ojc�w. Kiedy wybuch�a wielka wojna, zostali zmobilizowani, a one same oraz ich liczne rodze�stwo pozosta�y na utrzymaniu spracowanych matek. Na pocz�tku wojny dziewczyny mia�y po osiemna�cie lat oraz uko�czone szko�y zawodowe. Klara zosta�a krawcow�, Emma � kuchark�. To by�a pierwsza z dwu r�nic w ich curriculum vitae. Drug� i ostatni� byli ich defloratorzy. Klar� posiad� kuzyn inwalida wojenny, Emm� � niespokrewniony z ni� pi��dziesi�cioletni pastor z Frankenstein. Potem ju� by�y same podobie�stwa. Obie wyjecha�y do stolicy �l�skiej prowincji, aby w Breslau rozpocz�� nowe �ycie. Obie by�y realistkami i nie wierzy�y, �e b�dzie us�ane r�ami. Powiedzia�y to sobie wyra�nie, kiedy przypadkiem pozna�y si� w jakiej� jad�odajni i postanowi�y dla oszcz�dno�ci wynaj�� wsp�lnie pok�j. Nie spodziewa�y si� jednak, �e Breslau b�dzie tak niego�cinne. Kiedy straci�y kolejn� prac� i nie mia�y pieni�dzy na komorne, podda�y si� biegowi zdarze� i przyj�y do�� niekonwencjonaln� propozycj� erotyczn� w�a�ciciela kamienicy. Po kamieniczniku pojawili si� inni m�czy�ni i tym razem konwencjonalne propozycje erotyczne. Nast�pnie ruszy�a ca�a lawina: pierwsza rze��czka, pierwszy alfons, pierwszy zapis w rejestrze wydzia�u obyczajowego Prezydium Policji. Mija�y lata. Klara Menzel i Emma Hader dobiega�y trzydziestki i zadomowi�y si� w nadodrza�skiej metropolii.

Latem najlepiej czu�y si� w kawiarni Franka przy Matthiasplatz 1 �wie�o po jej otwarciu. Do jej przytulnego i ch�odnego wn�trza ucieka�y ze swojego mieszkania na poddaszu domu na Matthiasplatz, gdzie od rana do wczesnego popo�udnia pali�o s�o�ce, w umywalce i w dzbanie z wod� p�ywa�y utopione w nocy pluskwy, a grube, l�ni�ce muchy, og�upia�e od upa�u, obija�y si� o sufit. Tutaj, w kawiarni Franka, nie by�o much ani pluskiew, za szyb� pi�trzy�y si� ciastka, w bufecie tryska�y ma�e fontanny lemoniady, b�yszcza�y kopczyki lod�w �Lagnese� i sycza�y syfony. Obok nich siadali uprzejmi dziennikarze z kilku okolicznych redakcji i kulturalni uczeni ze stacji agronomicznej, znajduj�cej si� w tej samej bramie. Rzadko kiedy ludzie lubi� swoje biuro. Klara i Emma lubi�y.

Siedzia�y teraz przy stoliku, pi�y kaw�, pali�y papierosy i udawa�y same przed sob�, �e nie maj� najmniejszej ochoty na s�odycze. Nie mog�y sobie pozwoli� na nie z dw�ch powod�w. Po pierwsze, ich alfons Max Niegsch op�aca� im u Franka jedynie cztery kawy dziennie, a za wszystko pozosta�e musia�y p�aci� z w�asnej kieszeni, po drugie, obie zmuszone by�y szczeg�lnie piel�gnowa� narz�dzia pracy � czyli w�asne cia�a � i nie dopuszcza� do znacznych okr�g�o�ci, kt�re lubi�a jedynie bardzo ograniczona liczba klient�w. Siedzia�y zatem w milczeniu i u�miecha�y si� do siebie, s�uchaj�c z patefonu s�odkiego dwug�osu Ilse Marwengi i Eugena Reksa w piosence o dziewcz�cym sercu, kt�re gdzie� si� zagubi�o.

Nie tylko one u�miecha�y si� w to upalne czerwcowe po�udnie. U�miech rozkwita� na przeoranej blizn� twarzy Maksa Niegscha, kiedy w swej bia�ej marynarce z kr�tkimi r�kawami i w bia�ym kaszkiecie wszed� do p�ciemnego lokalu. Jedn� r�k� pomacha� swoim podopiecznym, drug� wezwa� kelnera.

��Dzie� dobry, moje kochane � pochyli� si� nad jedn� i drug� i zamlaska� wargami na ich policzkach. � Pi�kna pogoda, nieprawda�?

��Prawda� � odpowiedzia�y ch�rem.

��Pi�kny dzie�, dobry dzie� � Niegsch wsta� i lustrowa� bardzo dok�adnie piramidy ciastek. By� niewiele wy�szy od baru. � Dobry dla nas wszystkich. Dla was i dla mnie.

��Co, jaki� klient? � zapyta�a Klara.

��To normalne, co w tym dobrego? � ziewn�a Emma, jakby Klara uzyska�a odpowied� twierdz�c� na swoje pytanie. � Codziennie mamy klient�w. Nie jeste�my znowu� takie ostatnie!

��Cieszcie si�, dziewczyny! � krzykn�� Niegsch. � Co z tego, �e codziennie macie klient�w? Codziennie wstaje dzie� i z tego te� si� nale�y cieszy�! Dla mnie lampka koniaku, m�j ma�y � powiedzia� do kelnera, kt�ry sta� przy nich ju� d�u�sz� chwil�. � A dla moich pa� dwa razy szarlotka z bit� �mietan� i dwa puchary lod�w.

��A mog� zam�wi� co� innego? � zapyta�a Emma z niewinnym u�miechem. � Nie lubi� szarlotki.

��No jasne � mrukn�� Niegsch bez entuzjazmu i pomacha� nogami, kt�re nie dotyka�y pod�ogi.

��Poprosz� s�kacza od Mikscha � za�yczy�a sobie Emma. � R�wnie� dla Klary.

��A� tyle dzisiejsze zlecenie nie jest warte! � warkn�� Niegsch i zwr�ci� si� do kelnera: � Podaj, kochany, tym paniom to, co wcze�niej zam�wi�em.

��Tak jest � odpowiedzia� kelner i odp�yn�� ku barowi.

��To zlecenie jest bardzo dobre � u�miechn�� si� krzywo Niegsch, jakby chcia� zatuszowa� grubia�stwo. � Ale nie tak drogie jak s�kacz od Mikscha. Szarlotka wystarczy.

��Za ile, kiedy, gdzie i kto? � zapyta�a oboj�tnie Klara, stopniuj�c pytania wedle ich wa�no�ci.

��Co� takiego jak z tymi m�odzikami? � w g�osie Emmy zadr�a� niepok�j.

Zanim Niegsch zd��y� odpowiedzie� na te fundamentalne pytania, zjawi� si� kelner z tac� i wykrochmalon� na sztywno serwet�. Klara i Emma, nie czekaj�c na odpowied� swojego opiekuna, wbi�y �y�eczki w lodowe kule, ��obi�c w nich kaniony i kratery. Ju� dawno nie jad�y tak dobrych lod�w. To musia�o by� rzeczywi�cie wyj�tkowe zlecenie. Od trzech lat, czyli od momentu, kiedy Ma�y Maksio roztoczy� nad nimi opiek�, tylko dwa razy by� dla nich tak hojny. Po raz pierwszy, kiedy ponad rok temu w jeden wiecz�r umo�liwi�y dwudziestu maturzystom z gimnazjum �wi�tego Jana zaliczenie prawdziwego egzaminu dojrza�o�ci. Wtedy w�a�nie postawi� im s�kacz od Mikscha. Emmie, kiedy przypomnia�a sobie tych szorstkich, niedomytych i nie�wiadomie brutalnych maturzyst�w, zrobi�o si� niedobrze i od�o�y�a �y�eczk�. Nie mog�a zapomnie� zap�akanej i rozw�cieczonej twarzy jednego z nich, kiedy wy�miewa�a jego skurczon� m�sko��. Inni nie p�akali. Byli zdecydowani i nie wahali si� zadawa� b�lu. Pami�ta�a ich determinacj� i pogard�. Wyobrazi�a sobie, �e jutro � tak jak wtedy � b�dzie schodzi� po schodach z czwartego pi�tra na szeroko rozstawionych nogach.

��M�w, Max. � Klara doskonale wyczu�a niepok�j przyjaci�ki.

��Odpowiadam na twoje pytania, p�czuszku. � Niegsch wypi� p� lampki koniaku. � Za dziesi�� milion�w marek, z czego tylko dwadzie�cia procent dla mnie, a nie po�owa jak zwykle. Kiedy? Za godzin�. Gdzie? Gartenstrasse 77. Z kim? Jeden facet. Napalony jak osio�. M�wi, �e was zna, �e by�y�cie kiedy� bardzo dobre�

��Nie powiedzia�e� jeszcze, co mamy robi� za tak du�� sum�. � Emma wci�� by�a niespokojna. � Mamy w�o�y� pikielhauby?

��To by by�o ciekawe! � Niegsch roze�mia� si� g�o�no. � Ale� nic takiego! To drobiazg. Macie pobawi� si� w Safon�. I tyle. To drobiazg dla was. Przecie� wszyscy was nazywaj� �papu�kami nieroz��czkami�. Na pewno nieraz to robi�y�cie ze sob�. U siebie, tam na poddaszu. Tak dla zabawy, z nud�w� A teraz zrobicie to za du�� fors�. Facet najpierw b�dzie patrzy�, a potem si� do was przy��czy. Ju� mi zap�aci�. Chcecie zobaczy� t� fors�? � M�wi�c to, wyj�� z ogromnego pugilaresu plik banknot�w i po�o�y� je na stole. � Macie, oto wasza cz��. Daj� wam z g�ry, z w�asnej kieszeni. Ja sam odbior� swoj� p�niej. Widzicie, jak wam ufam, widzicie, jak was lubi�?

Klara i Emma nawet nie spojrza�y na pieni�dze. Cho� nie ko�czy�y gimnazjum klasycznego, doskonale wiedzia�y o sk�onno�ciach seksualnych staro�ytnej poetki z Lesbos i jej m�odych wychowanek. Pozna�y r�wnie� w praktyce te zachowania, kiedy kilka lat temu za sowite honorarium zosta�y zaproszone na pewne damskie przyj�cie. Okaza�o si� ono jakim� nabo�e�stwem, pe�nym recytacji i obcoj�zycznych �piew�w, a uczestnicz�ce w nim damy � zamroczone i ukryte pod kapturami � sta�y si� wyuzdane i agresywne. Klara i Emma uciek�y z tego przyj�cia ciemn� noc� i d�ugo leczy�y siniaki i oparzenia na swych cia�ach.

��Nie � odpowiedzia�a twardo Emma � wsad� sobie w dup� te pieni�dze. Nie bierzemy tego.

��Ostrzegam ci� � wysycza� Ma�y Maksio, wstaj�c gwa�townie od stolika. � Je�li nie przyjmiesz ode mnie tego zlecenia, przeka�� ci� pod opiek� Georgowi No�ownikowi. A wiesz, co robi Georg niepos�usznym dziewczynkom? Wiesz, dlaczego ma pseudo �No�ownik�, no wiesz, g�upia krowo, czy nie?

��Nie boimy si� ani ciebie, ani No�ownika � odrzek�a zuchwale Emma. � Kiedy zaczyna�y�my dla ciebie pracowa�, nie by�o mowy o �adnych zboczeniach. Mia�o by� normalne fiku-miku kobiety i m�czyzny. Ewentualnie �dmuchanie balonika� i �wej�cie od kuchni�. To robi� wszystkie dziewczyny.

Max Niegsch d�ugo patrzy� w oczy Klarze i Emmie. W ko�cu zrozumia�. To by�a kwestia szacunku, przyja�ni i zaufania. Powinien okaza� im szacunek, ciep�e uczucia i hojno��. Zw�aszcza hojno��.

��M�j �liczny! � krzykn�� do kelnera. � Przynie�, prosz�, tym paniom to, co zamawia�y na pocz�tku! I trzy lampki likieru katedralnego od Galewskiego! Najdro�szego! A teraz jeszcze raz porozmawiajmy � zwr�ci� si� do swoich podopiecznych. � Po przyjacielsku i spokojnie.

Breslau, sobota 30 czerwca 1923 roku,

trzy kwadranse na pierwsz� po po�udniu

Kurt Abendt, dziesi�cioletni syn dozorcy z Gartenstrasse 77, by� coraz bardziej zaniepokojony i nie m�g� uporz�dkowa� sprzecznych uczu�, kt�re nim targa�y. �ciska� w r�ku dzisiejsz� �Illustrierte Woche�, tygodniowy dodatek do �Breslauer Neueste Nachrichten�, i zastanawia� si�, co powinien zrobi�. Bardzo korci�o go, aby przeczyta� wiadomo�ci sportowe i dowiedzie� si�, kto zwyci�y� w rozegranym wczoraj w Sztokholmie meczu Niemcy-Szwecja. Wiedzia� jednak, �e radca kolejowy, doktor Paul Scholz, mieszkaj�cy samotnie w du�ym frontowym mieszkaniu numer 18 na ostatnim pi�trze, nie znosi, aby gazeta mia�a �lady czytania. �Za co ci p�ac�, ma�y �obuzie? � nakrzycza� niegdy� na Abendta. � Za to, aby� w soboty, kiedy ten niedo��ga, m�j s�u��cy, ma wolne, wstawa� wcze�nie rano i przynosi� mi do �niadania BNN z dodatkiem ilustrowanym. Gazeta ma by� sztywna i pachn�ca farb�, a nie pogi�ta i wyobracana jak stara dziwka!� Ch�opiec o starych i m�odych dziwkach mia� wyobra�enie bardzo niejasne, wiedzia� o nich tylko tyle, ile wyjawi� mu czternastoletni Ernst Frank�, a mianowicie, �e nie nosz� majtek. Mia� jednak ca�kowit� pewno��, �e emerytowany radca kolejowy o niewyparzonym j�zyku p�aci mu pi��set marek za dostarczenie przed �niadaniem niepogi�tej gazety. K�opot ch�opca polega� jednak na tym, �e by�a prawie pora obiadu, a w mieszkaniu radcy nikt nie odpowiada� na jego czterdzieste ju� chyba dzisiaj energiczne stukanie i r�wnie uporczywe dzwonienie.

Abendt usiad� na sto�eczku przed drzwiami radcy Scholza i najdelikatniej, jak m�g�, ograniczaj�c do minimum szelest du�ej p�achty papieru, przegl�da� gazet�. Ku swojej rozpaczy dowiedzia� si�, �e narodowa reprezentacja Niemiec przegra�a ze Szwecj� 1:2. Kiedy chcia� pozna� wi�cej szczeg��w tej strasznej pi�karskiej pora�ki, us�ysza� nieco zniekszta�cony, lecz pot�ny jak zawsze g�os radcy kolejowego.

��Po�� gazet� pod drzwiami, Kurt � zadudni� g�os radcy spoza drzwi. � �le si� dzisiaj czuj�.

��A moje pi��set marek? � zapiszcza� Abendt.

Zaleg�a cisza. Ch�opiec podszed� do drzwi i przy�o�y� do nich ucho. Us�ysza� jakby szmer cichej rozmowy. Z lekkim zgrzytem podnios�a si� ma�a klapka z napisem �Listy� i spod niej wypad� banknot pi��setmarkowy. Abendtowi wydawa�o si�, �e banknot zosta� wypchni�ty przez d�o� w r�kawiczce. Radca Scholz, mimo i� by� ekstrawagancki, nigdy nie w�o�y�by r�kawiczek w domu. Czuj�c si� jak �obuziaki Max czy Moryc z historyjki Wilhelma Buscha, Abendt po�o�y� gazet� pod drzwiami, schowa� banknot do �rodkowej kieszeni kr�tkich spodenek, poprawi� szelki przypi�te guzikami do nich i zbieg� na p�pi�tro, g�o�no tupi�c. Po sekundzie wspi�� si� na por�cz i z ma�pi� zr�czno�ci� przeskoczy� na schody, kt�re wznosi�y si� nad wej�ciem do mieszkania radcy Scholza i prowadzi�y prosto na strych. Stamt�d obserwowa�, jak uchylaj� si� drzwi i d�o� w r�kawiczce wci�ga gazet� do przedpokoju. Siedzia� przez chwil� bez ruchu i zastanawia� si�, co powinien zrobi�. Doszed� do prostego wniosku, �e o wszystkim musi niezw�ocznie zawiadomi� swojego ojca, kt�ry siedzia� teraz w gospodzie Laugnera obok sklepu z p�ytami i wraz z okolicznymi fiakrami prowadzi� przy piwie wielk� polityk� europejsk�. Hausmeister Abendt w letnie miesi�ce zawsze oko�o po�udnia robi� sobie przerw� w pracy, na odpowiedzialny odcinek pilnowania kamienicy wysy�a� syna. Pan Abendt o trzeciej wraca� do domu, zjada� sp�niony obfity obiad, drzema� do pi�tej, po czym zn�w podejmowa� swoje obowi�zki.

Ch�opiec si� zdecydowa� i cicho zacz�� schodzi� po schodach. Kiedy ju� min�� drzwi radcy Scholza, us�ysza� damskie g�osy i poczu� wo� perfum. Z p�pi�tra, zza krzywizny por�czy, wynurzy�y si� dwie umalowane kobiety i z�orzeczy�y cicho wysoko�ci, na kt�r� musia�y si� wspina�. Spojrza�y oboj�tnie na mijaj�cego je ch�opca, kt�remu oczy zrobi�y si� wielkie jak spodki. Nie spuszcza� wzroku z kobiet r�wnie� wtedy, kiedy znalaz� si� p� pi�tra ni�ej. Zadar� g�ow� i jego oczy zrobi�y si� wielkie jak m�y�skie ko�a. Po raz pierwszy w swym kr�tkim �yciu zobaczy� damskie pudenda. �adna z kobiet nie nosi�a majtek. Opar� si� o �cian�, ci�ko dysza� i nas�uchiwa�. Us�ysza� najpierw d�wi�k, kt�ry doskonale zna� � dzwonek w mieszkaniu radcy Scholza. Potem trzask i nieznany mu m�ski g�os.

��Jeste�cie, �licznotki � zachrypia� przepalony bas � bardzo punktualne. To lubi�, to lubi� Wchod�cie, wchod�cie!

Kurt Abendt zbiega� po schodach na �eb, na szyj�. Uk�ada� w my�lach, co powiedzie� ojcu. �e pan radca Scholz nie otwiera� drzwi do po�udnia. �e kto� inny odebra� gazet�. �e do pana radcy i do tego innego przysz�y dwie dziwki. Spodziewa� si�, �e zaimponuje ojcu swoj� sumienno�ci�, a jego kolegom fiakrom � rewelacjami na temat pana radcy Scholza. Niestety, pomyli� si�. Ojciec po wypiciu czwartego dzi� �zaj�czka� by� zainteresowany jedynie sytuacj� w Zag��biu Ruhry po zaj�ciu go przez wojska francuskie i belgijskie i wraz ze swoimi kolegami uzna� rewelacje syna za kompletne brednie. Posadzi� go przy stole, kupi� mu nawet lemoniad�, lecz za nic nie chcia� opu�ci� ch�odnego wn�trza lokalu Laugnera. Po dw�ch godzinach wr�ci� wraz z synem do domu, zjad� obiad i po�o�y� si� spa�. Kiedy si� obudzi� po drzemce, zobaczy�, �e Kurt wci�� m�wi o radcy Scholzu. Pan Abendt postanowi� sprawdzi�, co si� dzieje ze starym nudziarzem.

Ruszy� na g�r�, zabrawszy ze sob� zapasowe klucze. Narzeka� przy tym i przeklina� przeczucia syna. Bardzo nie lubi�, kiedy burzy�o si� ustalony rytm dnia.

Breslau, sobota 30 czerwca 1923 roku,

wp� do si�dmej wiecz�r

Mock siedzia� wygodnie rozparty w fotelu na �rodku pokoju i b�ogos�awi� stare platany, kt�re otacza�y dom rozrywki �Friebeberg� przy Kaiser-Wilhelm-Platz i wygasza�y �ar bij�cy od rozpalonego bruku ronda. Drzewa ponadto t�umi�y krzyki dzieci, kt�re nie mia�y nic lepszego do roboty ni� bawi� si� w berka lub � s�dz�c po b�aganiach jakiego� nieszcz�nika � w Indian skacz�cych wok� pala. Bez tych drzew Mock odczuwa�by w dw�jnas�b poalkoholowe pragnienie, kwa�no�� o��dkowych odruch�w, niecierpliwe wezwania jelit. Gdyby nie te wysokie drzewa z �uszcz�cymi si� p�atami kory, Mock nie doznawa�by teraz niczego opr�cz cierpkich wyrzut�w sumienia, spowodowanych g�uch� niepami�ci� wczorajszych zdarze�.

Nie tylko b�ogos�awiony cie� platan�w pozwala� Mockowi na chwil� zapomnienia. Walnie przyczynia�a si� do tego m�oda brunetka, kl�cz�ca u jego st�p. Niestety � odpr�enie, jakie dziewczyna dawa�a sfatygowanemu policjantowi, nie mog�o sta� si� g��bokie i zupe�ne, poniewa� co chwil� przerywa�a ona sw� czynno��, by poci�gn�� nosem.

��Przepraszam pana, panie radco kryminalny � powiedzia�a towarzyszka Mocka g�uchym g�osem � mam katar. Nie gniewa si� pan?

��Pochodzisz chyba z Austrii, co, moja ma�a? � zapyta� Mock, g�aszcz�c j� po g�owie.

��Tak, spod Salzburga � potwierdzi�a dziewczyna, niepewnie si� u�miechaj�c. � Poznaje pan po akcencie?

��Nie, nie po akcencie, moja kochana Hilde � odpowiedzia� Mock, lekko chwytaj�c j� za piegowaty nosek. � Znamy si� nie od dzi� i wiesz, �e jestem nadwachmistrzem, nie radc� kryminalnym. A ty tytu�ujesz mnie o rang� wy�ej. To zwyczaj austriacki�

��Rzeczywi�cie � ju� bardzo pewnie u�miechn�a si� dziewczyna. � Tak m�wi�a zawsze moja mama. Ona nawet przesadza�a. Jednego klienta tytu�owa�a �radc� dworu�, a on by� zwyk�ym listonoszem. Nie gniewa si� pan, naprawd�? Tak mi przykro�

��Ale� nie � Mock podni�s� si� z fotela, stan�� przy oknie i przygl�da� si� li�ciom pl�tana, kt�re filtrowa�y kurz, wieczorny upa� i okrzyki dzieci. � Nie mog� si� na ciebie gniewa�. Jeste� taka mi�a�

Wci�gn�� kalesony i zbli�y� si� do okna. Wyjrza� przez nie. Do kamienicy, w kt�rej mie�ci� si� dom uciech, zbli�a� si� szybkim krokiem t�gi m�odzieniec w czarnym ubraniu. Tusza, kamizelka, sztywny p�okr�g�y ko�nierzyk oraz kaszkiet wydoby�y na jego twarz g�ste krople potu. Mock wsp�czu� mu, tym bardziej �e sk�d� go zna�. Nie m�g� sobie jednak przypomnie� sk�d. Po minucie us�ysza� dzwonek w holu. Dobrze tu sobie gruby podupcy, pomy�la� z sympati� o m�odzie�cu, tutaj zrzuci sw�j czarny pancerz, b�dzie mu ch�odno i przyjemnie. Spojrza� na Hild�, kt�ra zach�caj�co u�o�y�a na tapczanie swe cia�o, przystrojone � na wyra�n� pro�b� Mocka � jedynie w po�czochy i wysokie sznurowane trzewiki.

��Jeste� bardzo mi�a, Hilde � Mock powt�rzy� komplement, rozwi�za� tasiemk� kaleson�w i zbli�y� si� do tapczanu. � Wykorzystam twoje wdzi�ki w tradycyjny spos�b. A tergo.

��Dobrze � rzek�a dziewczyna i przyj�a pozycj� umo�liwiaj�c� nadwachmistrzowi spe�nienie jego potrzeb. Podobnie jak kilka ulubionych dziewcz�t Mocka zna�a doskonale erotyczne znaczenie �aci�skich okre�le� a fronte, a tergo, per os. By�a jednak jedyn�, kt�ra wiedzia�a, dlaczego policjant ich u�ywa. ��adna o to nie pyta�a � odpowiedzia� jej kiedy�. � Cieszy mnie twoja pasja poznawcza. Wyja�ni� ci. Niemieckie wyra�enia s� albo wulgarne, albo anatomiczne. Odwo�ajmy si� do j�zyka staro�ytnych Rzymian, kt�rzy doskonale znali r�ne odmiany ars futuendi�.

Mock dopasowa� si� do dziewczyny i rozpocz�� to, co obieca�. Wtedy rozleg�o si� pukanie do drzwi.

��Co jest? � krzykn��, nie przerywaj�c czynno�ci.

��Goniec z policji przyni�s� list do pana nadwachmistrza � burdelmama Ida Zimpel nie pochodzi�a z Austrii i u�ywa�a w�a�ciwych tytu��w. � To bardzo wa�ne.

��Wejd� tu i czytaj g�o�no! � rozkaza� Mock i napar� na cia�o dziewczyny tak mocno, �e j�kn�a spr�yna w tapczanie. � Tylko rozstaw parawan, bo jestem troch� wstydliwy.

Zimpel wesz�a do pokoju, nie okazuj�c najmniejszego zdziwienia, roz�o�y�a wiklinowy parawan, oddzielaj�cy par� na tapczanie od reszty pokoju, usiad�a w drugim fotelu i w�o�y�a binokle.

��Czytam, jak leci � powiedzia�a. � �Breslau, 30 czerwca 1923 roku, radca kryminalny, szef policji kryminalnej Heinrich M�hlhaus do nadwachmistrza Eberharda Mocka w sprawie: Zab�jstwo przy Gartenstrasse 77, mieszkanie nr 18. Wzywa si� pana nadwachmistrza Eberharda Mocka w celu identyfikacji zw�ok na miejsce zbrodni przy Gartenstrasse 77, mieszkanie 18�.

��Ten pos�aniec jeszcze tam jest? � zapyta� Mock i przypomnia� sobie, sk�d zna� t�giego m�odzie�ca.

��Jest � odrzek�a Zimpel.

��Powiedz mu, prosz� � bas Mocka zabrzmia� z�owrogo � �e nigdzie nie id�. Jestem po pracy. A w�a�ciwie przy bardzo ci�kiej pracy.

Madame wysz�a, a Mock ani na chwil� nie dawa� odpocz�� zm�czonej ju� nieco Hilde. Po chwili pani Zimpel znowu pojawi�a si� w pokoju.

��Pos�aniec da� mi jak�� wizyt�wk� � powiedzia�a, poprawiaj�c binokle. � Doktor Heinrich M�hlhaus. Z ty�u jest na niej co� napisane. Przeczyta�?

��Czytaj!

��Przewidzia�em pa�sk� reakcj�, Mock � duka�a madame. � Jest pan bardzo potrzebny wydzia�owi kryminalnemu. By� mo�e zawsze b�dzie nam pan potrzebny�. To zawsze jest dwa razy podkre�lone. �Trzeba zidentyfikowa� zw�oki, a nikt nie zna takich kobiet tak dobrze jak pan�.

Mock wbi� palce w mi�kkie biodra Hild�, sapn�� jeszcze g�o�niej, znieruchomia� i oderwa� si� od dziewczyny. Ona opad�a na brzuch, przekr�ci�a si� na plecy i g�o�no westchn�a. Dreszcz szarpn�� jej cia�em. Mock odchrz�kn��, zszed� z tapczanu, odgarn�� z czo�a Hilde nieco wilgotne w�osy i poca�owa� j� czule w policzek. Potem naci�gn�� kalesony. By�y one stanowczo za ma�e, podobnie jak reszta jego garderoby, kt�r� odebra� od zaufanego stra�nika wi�ziennego. Usiad� w fotelu i zapali� papierosa. Drug� d�oni� przesun�� po wypuk�ym brzuchu, �cieraj�c z niego kilka kropel potu.

��Zabito jedn� z nas? � zapyta�a pani Zimpel zza parawanu.

��To nie twoja sprawa � Mock powiedzia� to bardzo �agodnym tonem. � Podaj mi, prosz�, t� wizyt�wk� i zostaw mnie z Hilde. Jestem troch� wstydliwy.

Madame uczyni�a to, co Mock jej kaza�. Policjant zgasi� papierosa i nie spuszcza� wzroku z dwukrotnie podkre�lonego przys��wka �zawsze�. M�g� znaczy� tylko jedno: �Chcia�bym ci� widzie� na sta�e w�r�d moich podw�adnych�. A to obiecywa�o bardzo wiele. Koniec ze spisywaniem prostytutek i ze sprawdzaniem ich ksi��eczek zdrowia, koniec przes�uchiwania zatwardzia�ych, zuchwa�ych alfons�w, kt�rzy wykorzystywali naiwne dziewczyny z prowincji, s�u��ce zap�odnione przez ich pana i w�adc�, egzaltowane pannice, uwiedzione przez przymilnych, wybrylantynowanych don�uan�w w kapeluszach typu panama. Koniec z ogl�daniem siniak�w pod oczami, brudnej sztywnej po�cieli i wenerycznej wysypki. Teraz b�dzie prawdziwym policjantem. Nied�ugo zostanie radc� kryminalnym. Pogromc� morderc�w, bandyt�w, gwa�cicieli i z�odziei. Jego nie�yj�cy ojciec Willibald Mock, uczciwy i uparty wa�brzyski szewc, by�by z niego dumny. By� tylko jeden szkopu�. Mock nie wierzy� M�hlhausowi. Zna� jego uwodzenie. Zna� jego wabiki. Wiedzia�, jaki b�dzie smutny koniec tego chwilowego romansu z policj� kryminaln�. Porzucenie i powr�t do burdeli, do woni potu i pudru, do zwierze� tak nieszcz�liwych i banalnych, �e wywo�ywa�y u Mocka furi�. Nie wierzy� M�hlhausowi. Ojciec ju� nigdy nie b�dzie z niego dumny.

��Nigdzie nie id�, kochanie � powiedzia� z u�miechem do Hilde � zostaj� tutaj z tob�.

��Co� si� sta�o? � Dziewczyna usiad�a na ��ku i opar�a zaczerwienione �okcie na kolanach obleczonych w czarne po�czochy.

��Niewa�ne � mrukn�� i nala� sobie z syfonu wody sodowej do szklanki. � I tak nie zrozumiesz.

��Mo�e jestem g�upia, ale jedno rozumiem. � Hilde prawie hipnotyzowa�a Mocka swymi wielkimi, czarnymi oczami. � Ten, kto do pana radcy napisa�, mia� �wi�t� racj�. Nikt nie zna kobiet lepiej od pana radcy. I jakie� kobiety potrzebuj� pa�skiej pomocy�

Mock nie zareagowa�. Hild� wci�� si� w niego wpatrywa�a. Krzyk ma�ego ulicznika zbudzi� Mocka z odr�twienia. Poczu� silne pragnienie. Znowu nala� sobie wody sodowej. Potem leniwym ruchem si�gn�� pod krzes�o po buty.

��One potrzebuj� ju� tylko ksi�dza � powiedzia� cicho.

��Prosz�? � Hild� nie dos�ysza�a.

��Powiedzia�em jedynie � sapn�� Mock, naci�gaj�c pod kolanem podwi�zk� do skarpet � �e ja znam dobrze kobiety, a ty znasz dobrze mnie.

U�miechn�a si�. W jej oczach by�o ciep�e oddanie. Mock cieszy� si�, �e Hilde nie dos�ysza�a jego wypowiedzi o ksi�dzu. Cieszy� si� r�wnie�, �e do jej uszu nie dotar� wyraz �takich� poprzedzaj�cy wyraz �kobiet� na wizyt�wce M�hlhausa. Nie zamierza� niczego prostowa�. Mock pozbawia� ludzi z�udze� tylko wtedy, kiedy musia�.

Breslau, sobota 30 czerwca 1923 roku,

kwadrans na �sm� wiecz�r

Mock kaza� doro�karzowi zatrzyma� si� na podje�dzie przed Dworcem G��wnym, poniewa� nie bardzo wiedzia�, gdzie jest kamienica numer 77. Rzuci� fiakrowi kilka banknot�w, kt�rymi poratowa� go dzisiaj nieoceniony Smolorz, i ledwo wydosta� si� z doro�ki. Te niema�e trudno�ci z poruszaniem nie wynika�y ani z kaca, ani z upa�u, kt�ry zreszt� pod wiecz�r zel�a�. Policjant nie chcia� wykonywa� gwa�townych ruch�w, poniewa� obawia� si�, �e odpadn� wszystkie guziki przy spodniach i wyjdzie na jaw smutna prawda, i� prawie cztery lata temu by� o kilka kilogram�w m�odszy. Z tego bowiem okresu pochodzi� jego trzycz�ciowy garnitur, kt�ry, os�oni�ty starannie czystym p��ciennym workiem, wisia� do dzi� obok licznych p�k�w kluczy w str��wce Achima Buhracka. Blisko cztery lata temu podwachmistrz Buhrack, szef stra�nik�w w policyjnym wi�zieniu �ledczym, przygarn�� wie�o awansowanego Hauptwachtmeistra Eberharda Mocka i przydzieli� mu cel�, kt�ra przez rok by�a jego mieszkaniem. Po tragedii, jaka wtedy spotka�a Mocka, prze�o�eni i przyjaciele z Prezydium Policji odnosili si� do niego z du�� wyrozumia�o�ci�. Achim Buhrack rozumia�, �e Mock nie mo�e ani chwili mieszka� w swym skromnym mieszkaniu w Tchansch, poniewa� tam z ka�dego k�ta wype�zaj� upiory. Radca Ilssheimer wiedzia� natomiast doskonale, �e urlop dany podw�adnemu albo go zniszczy, albo wzmocni, lecz jego nieudzielenie spowoduje nieuchronny i niechlubny koniec policyjnej kariery Mocka. Nadwachmistrz zosta� zatem urlopowany na rok i zamieszka� w jednej z cel, nad kt�rymi piecz� sprawowa� podwachmistrz Buhrack. Dobrowolny wi�zie� wr�czy� wtedy Smolorzowi du�� sum� pieni�dzy, kt�ra co tydzie� by�a uszczuplana w pobliskim sklepie ze spirytualiami przy Oderstrasse. Wtedy zacz�o si� pijackie inferno. Przez pierwsze dwa miesi�ce Mock pami�ta� jedynie przyjmowanie i wydalanie p�yn�w, dostawc� alkoholu Smolorza oraz krz�tanin� pewnego wi�nia, kt�remu Buhrack nakaza� sprz�tanie celi Mocka. Potem skonstatowa� zanik uczucia g�odu i pojawianie si� niezwyk�ych sn�w. Sny by�y mi�e i radosne. �ni�a mu si� g��wnie jasna, przejrzysta woda, pod kt�rej powierzchni� wolno porusza�y p�etwami kolorowe ryby. Potem woda sta�a si� brunatna i m�tna, a zamiast ryb p�ywa�y w niej uci�te g�owy o mi�sistych czerwonych twarzach. Kt�rej� nocy jedna z g��w odezwa�a si� do Mocka, a kiedy wyrzuca�a z siebie gniewne s�owa, jej usta plu�y spr�chnia�ymi, po�amanymi z�bami. Mock obudzi� si� wtedy, wsta� i pochyli� si� nad wiadrem, kt�re s�u�y�o mu jako toaleta. Wyrzuci� z siebie ca�y alkohol, a potem pad� na prycz� i ws�uchiwa� si� w szybko bij�ce serce. Po chwili rozleg�y si� okrzyki na wi�ziennym korytarzu. Achim Buhrack obudzi� si� i zlokalizowa� cel�, w kt�rej kto� krzycza�. Si�gn�� po klucze do celi Mocka i ruszy� w jej stron�. Delirium, pomy�la�, tak musia�o si� sko�czy� to chlanie.

Pi�� minut p�niej prezydenta policji Kleib�mera, kt�ry zajmowa� mieszkanie na pierwszym pi�trze gmachu, dwa pi�tra nad celami aresztanckimi, obudzi�y jakie� krzyki na dziedzi�cu. Otworzy� okno i zobaczy� w�r�d g�stych p�atk�w �niegu wychudzonego, p�nagiego policjanta, kt�rego podanie o urlop niedawno podpisywa�. Policjant spojrza� na niego przytomnym wzrokiem i krzykn��: �Co mnie nie zabije, to mnie wzmocni�. Szef policji uzna�, �e co� mu si� przywidzia�o w�r�d wiruj�cej zadymki, wr�ci� do ��ka, zaj�� miejsce obok korpulentnej ma��onki i spa� dalej snem sprawiedliwego. Nast�pnego dnia na jego biurko trafi�o podanie. Hauptwachtmeister Eberhard Mock prosi� o zgod� na przedterminowy powr�t z urlopu zdrowotnego oraz na dalsze zamieszkiwanie w celi. Kleib�mer zadzwoni� do prze�o�onego Mocka, radcy kryminalnego Josefa Ilssheimera, i zapyta� go o opini�. By�a pozytywna i prezydent policji z pewnym wahaniem zaakceptowa� dezyderaty Mocka, zaznaczaj�c, i� czyni to na wyra�n� pro�b� jego prze�o�onego.

Od tego czasu min�y prawie cztery lata, a w �yciu i w figurze Mocka nast�pi�y spore zmiany. Wprowadzi� si� z powrotem do mieszkania na Plesserstrasse, picie wymyka�o mu si� spod kontroli jedynie raz w miesi�cu, bo tak� cz�stotliwo�� sobie narzuci� i trzyma� si� jej niewolniczo, a jego sylwetka stawa�a si� coraz bardziej okaza�a i reprezentacyjna, o czym dotkliwie przypomina�y mu dzisiaj cisn�ce guziki spodni uszytych kilka lat temu.

Mock, wci�gaj�c oddech, ruszy� w stron� hotelu �Germania�, aby sprawdzi� numer na nim. Okaza�o si�, �e to by�o Gartenstrasse 101. Znajdowa� si� zatem po w�a�ciwej stronie tej najbardziej reprezentacyjnej ulicy Breslau. Ruszy� na zach�d i szybko zlokalizowa� wzrokiem kamienic� opatrzon� numerem 77. Szed� bardzo powoli i sam przed sob� udawa�, �e strugi potu, kt�re go zalewa�y, nie maj� nic wsp�lnego z dotkliwym b�lem brzucha �ciskanego przez bezlitosn� obejm�. Kiedy ju� doszed� do bramy, b�l nagle ust�pi�, a po rozpalonym s�o�cem chodniku co� si� potoczy�o. Ko�ciany guzik. Ale s� jeszcze guziki przy rozporku, pomy�la�, one nie pozwol� opa�� spodniom. Schyli� si�, aby podnie�� oderwany guzik, i wtedy sta�o si� to, co mia�o si� sta�. Spodnie, kt�re w wilgotnej str��wce Buhracka zd��y�y ju� sparcie�, trzasn�y. Rozpru�y si� wzd�u� szwu i zacz�y si� zsuwa�, ods�aniaj�c r�wnie opi�te kalesony. Mock chwyci� mocno w gar�� rozdarty materia� i rozejrza� si� doko�a. �aden z pasa�er�w przeje�d�aj�cego tramwaju nie patrzy� na nic innego, tylko na Mocka, szamocz�cego si� z podartymi gaciami, dwie m�ode kobiety, wychodz�ce ze sklepu z p�ytami, roze�mia�y si� perli�cie i pokazywa�y go sobie palcami, a boy hotelu �F�rstenhof� sta� z otwart� g�b�, trzymaj�c w r�ku korb�, kt�r� mia� w�a�nie spu�ci� metalowe �aluzje. Mock, b�yskaj�c ineksprymablami, wdar� si� do bramy, w kt�rej na szcz�cie by�a jeszcze czynna trafika. Spocony i zirytowany sprzedawca t�umaczy� co� podniesionym g�osem jakiej� damie, kt�ra zg�asza�a reklamacje co do jako�ci tytoniu fajkowego dla m�a.

��Daj mi pan � krzykn�� Mock do subiekta � jaki� d�ugi sznurek, ale cito!

��Co to znaczy cito! � roze�li� si� subiekt. � To nie apteka! Cito mu si� zachciewa! Cito to mo�esz pan odda� gacie do pralni, jak w nie nasrasz! O, przepraszam pani��

��O� ty, �wi�ski ryju! � wrzasn�� Mock i chwyci� za gard�o zdumionego sprzedawc�, a podarte spodnie ca�kiem mu si� zsun�y z bioder ku zgorszeniu damy kupuj�cej tyto�. � Widzia�e� kiedy� tak� legitymacj�, gamoniu?

I wtedy si�gn�� do kieszeni marynarki. Nagle u�wiadomi� sobie, �e zosta� dzi� w nocy okradziony i �e nie ma przy sobie �adnej legitymacji.

Przera�ony subiekt wyrwa� si� Mockowi i cofn�� na zaplecze, aby poszuka� sznurka. Policjant pozosta� w tej groteskowej pozie � p� le��c, p� siedz�c na ladzie � a wystraszona dama uzna�a, �e pretensje jej m�a s� nieuzasadnione, i opu�ci�a trafik�. Kiedy sprzedawca pojawi� si� z grubym sznurkiem, kt�rymi zwi�zane by�y przed chwil� worki przedniego knastra, Mock u�miechn�� si� i podzi�kowa�. U�miech by� wymuszony. Mockowi nie by�o do �miechu.

Breslau, sobota 30 czerwca 1923 roku,

wp� do �smej wiecz�r

Nie by�o mu do �miechu r�wnie� kilka minut p�niej, kiedy wdrapa� si� na ostatnie pi�tro kamienicy i zosta� przez dw�ch mundurowych wpuszczony do mieszkania. Mimo �e obci�ga� marynark�, aby zas�oni�a dziurawe spodnie wisz�ce na szelkach ze sznurka, to i tak nie uda�o mu si� unikn�� ironicznych i zjadliwych komentarzy gapi�w, kt�rzy si� zgromadzili nader licznie na klatce schodowej.

Okna mieszkania wychodzi�y na zach�d. Dlatego wszystkie trzy pokoje i kuchnia zalane by�y zachodz�cym s�o�cem, a powietrze dr�a�o od zgrzytliwych d�wi�k�w, jakie wydawa�y tramwaje zatrzymuj�ce si� pod budynkiem Domu Krajowego, blask wlewa� si� r�wnie� do przedpokoju i o�wietla� spoconego umundurowanego policjanta rewirowego, kt�ry sta� przy drzwiach wej�ciowych i wskazywa� pok�j, z kt�rego dochodzi�y podniesione g�osy. Mock wszed� i chwyci� si� za nos i usta. By� to odruch obronny przed ostrym smrodem, kt�rego nie mog�o rozwia� rozgrzane powietrze wpadaj�ce przez okno.

Mock rozejrza� si� po pokoju, aby pozna� �r�d�o smrodu, kt�ry od razu zidentyfikowa� jako wo� moczu. Jej �r�d�em m�g� by� jedynie cz�owiek � �ywy albo martwy. W pomieszczeniu umeblowanym jak typowy gabinet nie by�o �adnych trup�w i a� trzy istoty �ywe, nie licz�c Mocka. Lata� du�y, bzycz�cy szersze�. Opr�cz niego w pokoju znajdowali si� dwaj �ywi ludzie, kt�rzy krzyczeli na siebie. Dokona� szybkiej analizy. Szersze� na pewno nie by� �r�d�em odoru. Radca kryminalny Heinrich M�hlhaus, pomimo r�nych ekstrawagancji, na pewno nie oddawa� moczu wprost w spodnie, tote� obezw�adniaj�cy smr�d musia� pochodzi� od m�czyzny na w�zku inwalidzkim. M�hlhaus nie sprawia� wra�enia, jakby mu ten smr�d jako� strasznie przeszkadza�, co Mock natychmiast sobie wyja�ni� jego abstynencj�. Sam szybko prze�yka� �lin�, aby powstrzyma� odruch wymiotny. Kiwn�� g�ow� szefowi wydzia�u kryminalnego.

��O, dobrze, �e pan ju� jest, Mock � powiedzia� M�hlhaus i zagryz� z�by na fajce. � Chod�my na miejsce morderstwa. Albo nie. Niech pan najpierw wygoni st�d tego szerszenia, aby nie u��dli� szanownego pana radcy. A pan niech tu siedzi i czeka na mnie! � krzykn�� do inwalidy na w�zku. � Nie mo�e pan si� my�, dop�ki laborant nie zdejmie z pana ubrania odcisk�w palc�w, rozumie pan?!

��To co?! � wrzasn�� inwalida. � Mam si� udusi� od w�asnego smrodu?!

��Od smrodu jeszcze nikt nie umar� � zareplikowa� M�hlhaus i odwr�ci� si� do przybysza. � No, prosz�, Mock, niech pan zrobi to, o co pana prosi�em.

��Boj� si� szerszeni. � Mock cofn�� si� w stron� drzwi. � Kiedy� mnie jeden u��dli�, gdy by�em dzieckiem. Przepraszam pana, panie radco, ale musi pan to sam zrobi�.

Szersze� usiad� na firance. M�hlhaus zbli�y� si�, wyci�gn�� r�k� do owada, jakby chcia� go pstrykn��. Wtedy przeci�g wywia� firank� na zewn�trz budynku. Szersze� odfrun�� z firanki i wyl�dowa� na parapecie. M�hlhaus poblad� i odsun�� si� powoli od okna. Odwr�ci� si� do Mocka i ugni�t� tyto� w g��wce fajki.

��Czemu go pan nie zabi�?! � wrzasn�� inwalida. � Boi si� pan podej�� do okna?!

��Stary piernik! � sapn�� M�hlhaus i wzi�wszy Mocka pod r�k�, wyszed� wraz z nim do przedpokoju.

��Rozumiem, �e chce si� umy�, ale Ehlers dopiero zbiera odciski palc�w w pokoju, gdzie uduszono te dwie kobiety.

��Je�li mam je zidentyfikowa� � Mockowi, mimo sucho�ci w prze�yku, uda�o si� prze�kn�� lin� � to chod�my tam, panie radco.

��Panie nadwachmistrzu! � M�hlhaus wetkn�� p�on�c� zapa�k� do g��wki fajki. � Dawno si� nie widzieli�my. Pan pracuje w decernacie obyczajowym, ja � w policji kryminalnej. Szkoda, �e nigdy mnie pan nie odwiedzi�. Ludzie z r�nych wydzia��w powinni si� ze sob� przyja�ni�, podtrzymywa� kontakty�

��Pierwszy raz pan radca zaprasza mnie do siebie � mrukn�� Mock � a ja ju� my�la�em, �e od sprawy czterech marynarzy ca�kiem pan o mnie zapomnia��

��Wiem, o co panu chodzi, Mock. � M�hlhaus wypu�ci� k��b dymu. � Ale prosz� mnie zrozumie�. Musz� by� pewien, �e w moim wydziale jest cz�owiek odporny psychicznie, �e nawet po jakim� nieszcz�ciu nie poniesie go, �e potrafi nad sob� zapanowa� � A pan, c�- Obrzuci� Mocka krytycznym wzrokiem. � Przez rok mieszka� pan w celi aresztanckiej i najpierw pan pi�, a potem umartwia� si� jak pustelnik. Dzi� znalaz�em pana w burdelu, gdzie ch�do�y� pan jak buhaj, z daleka czu� od pana w�dk�, podar� pan spodnie po pijanemu� U mnie pracuj� ludzie porz�dni, uczciwi ojcowie rodzin� Ale dobrze, do�� tych kaza�, chod�my!

Radca kryminalny ponownie wzi�� Mocka pod r�k� i weszli do sypialni. Znajdowa�o si� w niej wielkie �o�e zas�ane zielon� aksamitn� kap�, fotel o wytartym nieco obiciu, stolik z popielnic� wype�nion� niedopa�kami cygar oraz ogromna trzydrzwiowa szafa. Na jednej �cianie wisia� obraz przedstawiaj�cy dw�ch w�drowc�w podziwiaj�cych �nie�k�, najwy�szy szczyt Karkonoszy, na drugiej za� b��kitny we�niany kilim. Jego centraln� cz�� wype�nia�y dwa okr�ty otoczone ma�ymi ��dkami, kt�re ustawione by�y w nadzwyczaj r�wne rz�dy. Na fotelu wala�y si� dwie sukienki i dwa biustonosze, ko�o ��ka sta�y przekrzywione buty na wysokich obcasach, a wszystko to uwiecznia� na kliszy fotograf i laborant policyjny Helmut Ehlers.

Kilka dni p�niej Mock sam si� sobie dziwi�, �e najpierw zobaczy� to wszystko, na co nikt nie zwr�ci�by najmniejszej uwagi, a dopiero p�niej to, co wprost rzuca�o si� w oczy. Kilka dni p�niej ubolewa� nad swoj� znieczulic�, poniewa� nie odczu� �adnego dyskomfortu na widok dw�ch nagich kobiecych cia� le��cych jedno na drugim na ��ku. Kilka dni p�niej robi�o mu si� niedobrze, kiedy d�onie Ehlersa przekr�ca�y g�ow� jednej i drugiej kobiety, aby lepiej sfotografowa� sine pr�gi na ich szyjach � �lady po jakim� pasku. Tak by�o kilka dni p�niej.

Teraz Mock patrzy� na wszystko jak przez szyb� i stara� si� nie oddycha�, aby nie uroni� ani jednego s�owa radcy M�hlhausa.

��Mieszka tutaj emerytowany radca kolejowy, doktor Paul Scholz � m�wi� szef policji kryminalnej � mia� pan w�tpliw� przyjemno�� widzie� tego dziadyg�. To inwalida. Ciekawe, �e inwalida mieszka na ostatnim pi�trze, co? Bardzo ciekawe� Zapyta�em o to dozorc�. Stwierdzi�, �e pan Scholz jest cz�owiekiem bardzo upartym. Mimo propozycji zamiany ze strony r�nych lokator�w, kt�rzy oferowali mu swe mniejsze mieszkania, doktor Scholz wola� pozosta� na ostatnim pi�trze i codziennie by� znoszonym przez swojego s�u��cego, kt�rego zreszt� nieustannie wyzywa� od ga�gan�w i nicponi�

��Jak one si� tutaj znalaz�y? � zapyta� Mock, zauwa�ywszy stoj�c� ko�o ��ka wod� z mydlinami i czerwon� gruszk� lewatywy.

��Zauwa�y� pan? � M�hlhaus poszed� za wzrokiem Mocka. � Czy mo�e si� pan pokusi� o jaki� wniosek?

��Mog� � szepn�� Mock. � Wiem, dlaczego nie �mierdzi tu ka�em, jak to cz�sto bywa w pomieszczeniach, gdzie kogo� uduszono. Nie nast�pi�a defekacja, poniewa� obie kobiety zrobi�y sobie lewatyw�. Nie wyla�y p�niej wody do ubikacji.

��Dlaczego zrobi�y lewatyw�?

��W celach higienicznych. Pewnie morderca chcia� z nimi odby� stosunek, jak to pisze bodaj Boccaccio, przez tyln� bram�. Per anum.

��Nie �a�uj�, �e pana tu wezwa�em. � M�hlhaus by� bardzo powa�ny. � Co pan mi jeszcze powie o tej �wini?

��Nikt ich nie rusza�?

��Jedynie Ehlers odchyli� ich g�owy przy fotografowaniu. To wszystko.

Mock podszed� do zw�ok. Nachyli� si� nad nimi i wzdrygn�� z obrzydzeniem. Nie lubi� ow�osionych pach i n�g. I wtedy ogarn�� go wstr�t do samego siebie. Patrzysz na nie jak ich klient, g�upi skurwysynu? � zapyta� sam siebie. Dwie kobiety zosta�y uduszone, mo�e zostawi�y jakie� dzieci, a ty zastanawiasz si� nad depilacj� ich pach? Ty zwyrodnialcu, burdele ci� zniszczy�y, wymuszona mi�o�� ci� zdegenerowa�a, kr�tki blade s� w twoim m�zgu. Czy jest jaki� arsen lub bizmut na m�zgowy syfilis? Zamkn�� oczy, aby powstrzyma� piek�ce �zy.

��Nie znam ich � powiedzia� po chwili g�uchym g�osem � nigdy ich nie widzia�em. Nie pracowa�y na pewno w �adnym burdelu. Pozna�bym je wtedy.

��Jakie pan wnioski wyci�ga na podstawie pobie�nych ogl�dzin ich cia�?

��Le�� tak, jakby by�y trybadami.

��Czym?

��Trybadami. Lesbijkami � Mock o�ywi� si� na chwil�. � Udawanymi lub autentycznymi. Wyraz �trybada� pochodzi od greckiego czasownika tribein, co znaczy �trze�, �pociera�. One pociera�y si�

��Wystarczy � westchn�� M�hlhaus i poci�gn�� fajk� tak mocno, �e co� w niej zatrzeszcza�o. � Darujcie sobie te szczeg�y, Mock. Mam oczy i widz�, co one mog�y robi�. A teraz niech mi pan powie, kim by� ten bydlak. Zbocze�cem?

��Niekoniecznie. Na pewno sprawy p�ciowe odgrywaj� du�� rol� w jego �yciu. Ale to tak jak u wielu. Przecie� niejeden wcale niezboczony ch�op lubi robi� fiku-miku z trybadami. To do�� drogo kosztuje i dla tego wi�kszo�� dziewczyn godzi si� na takie zabawy. � �wietnie udaj�, �e to lubi�. Autentycznych trybad nie jest zbyt du�o. Za to dobrych aktorek ca�e mn�stwo.

��Co pan mi jeszcze o nim powie?

��Wa�ne jest, by ustali�, czy je posiad� i czy zostawi� �lad swojej chuci.

��Nie by�o �lad�w nasienia.

��A zatem m�g� to by� zboczeniec, kt�ry poprzestaje na gapieniu si�. Trzeba by si� przej�� po burdelach i popyta� o klient�w, kt�rzy lubi� si� przypatrywa�. Trzeba by przycisn�� tych, kt�rzy rozpowszechniaj� bezwstydne filmy. Ten bydlak musia� mie� w ich ogl�daniu du�e upodobanie. Mam si� tym zaj��?

��Opiekowa� si� nimi jaki� alfons? � M�hlhaus uda�, �e nie s�yszy pytania Mocka, i patrzy�, jak Ehlers odbija na szklanych p�ytkach odciski palc�w denatek.

��Z�e s�owo. Oni si� nikim nie opiekuj�. Za�o�� si�, �e ich alfons ju� czmychn�� z Breslau. � Krew nap�yn�a Mockowi do twarzy. � Te kanalie nikim si� nie opiekuj�, nie prowadz� swych dziewczyn do lekarza, nie sprawdzaj�, z jakim klientem si� um�wi�y, nawet kiedy pytaj� podopieczne: �jak leci?�, chc� us�ysze�, ilu klient�w obs�u�y�y. Alfons to paso�yt, rakowata naro�l, syfilityczny wrz�d.

��Lubi pan prostytutki, co, Mock? � M�hlhaus schyli� si� i otworzy� drzwiczki pieca, aby wystuka� tam fajk�. � Pan ma do nich ciep�y stosunek, a nawet rzek�bym, �e je pan szanuje. Przytula je pan, g�aszcze po g�owie, co, Mock?

��Sk�d pan to wie?

��Mam swoje informatorki � odpowiedzia� M�hlhaus, a potem ton protekcjonalny zmieni� na spokojny i opanowany. � Nie ma pan zimnego spojrzenia badacza kryminologa. Gdyby pan spotka� tego zbocze�ca, rozerwa�by go pan na strz�py. A ja nie potrzebuj� u siebie drapie�nika � M�hlhaus westchn�� i otworzy� drzwi od pokoju. � Szkoda. Dzi�kuj� panu, panie nadwachmistrzu, za przyj�cie i za sugestie co do sprawcy. Teraz ich pan nie zidentyfikowa�. Trudno. Nie by�o to �atwe, wiem. Nie maj� �adnych znak�w szczeg�lnych, blizn, tatua�y i tak dalej. Dzisiaj wieczorem zdj�cia odcisk�w palc�w b�d� le�e� na pa�skim biurku. Prosz� je w poniedzia�ek por�wna� z archiwum wydzia�u obyczajowego. Prosz� zidentyfikowa� te kobiety, Mock. S� w policji i rz�dzie �l�skim ludzie, kt�rzy stwierdz�, �e spotka�o je to, na co zas�u�y�y. Ja nie nale�� do tych ludzi. Dla mnie one s� tak samo wa�ne jak zamordowana cesarzowa. A dla pana? Dzi�kuj�. Do widzenia, Mock.

Mock nie odpowiedzia�. Sta� i przypatrywa� si� poczynaniom Ehlersa. Fotograf zbli�y� si� do jednej z kobiet i przesun�� palcem po jej g�rnej wardze. Gest ten by� prawie pieszczotliwy. Mockowi zrobi�o si� niedobrze.

��Dzi�kuj� panu, Mock! � M�hlhaus podni�s� g�os. � Do widzenia!

��Id��e st�d, Ebi! � powiedzia� spokojnie Ehlers. � Teraz b�dzie co� nie na twoje nerwy. Dzisiaj chyba jeste� nadwra�liwy.

��R�b swoje, Helmut � zimny ton Mocka by� tak sugestywny, �e fotograf nawet nie zareagowa� gniewem, kiedy us�ysza� ten rozkaz od policjanta r�wnego mu stopniem. � A ja zobacz�, czy dobrze sobie radzisz.

Ehlers spojrza� na M�hlhausa, a ten po kr�tkim wahaniu skin�� g�ow�. Fotograf uni�s� g�rn� warg� jednej z dziewczyn. Oczom policjant�w ukaza�o si� mocno zaczerwienione dzi�s�o. Nie by�o ono jednak � jak pomy�la� Mock przez u�amek sekundy � zaczerwienione od cz�stego wcierania kokainy. By�o pokryte zakrzepni�t� krwi�. Po�r�d niej b�yszcza�a bia�a ko�� o poszarpanych brzegach, otoczona czerwonym mi��szem. Mock poczu�, �e rozmywa mu si� obraz przed oczami. Zmru�y� powieki i pochyli� si� nad twarz� zabitej. Ehlers woln� r�k� zwolni� w�yk spustowy i b�ysn�a magnezja. Teraz w jej blasku Mock stwierdzi�, �e nic mu si� nie przywidzia�o. Dziewczyna mia�a u�amane dwa z�by. Dwie jedynki.

Mock odepchn�� fotografa i podskoczy� do drugiej zamordowanej. Ods�oni� jej dzi�s�a. Jedna z g�rnych jedynek by�a u�amana blisko dzi�s�a. Druga by�a tylko lekko ukruszona. Wtedy dostrzeg� le��ce na stole kombinerki posypane proszkiem daktyloskopijnym. Du�e, ostre, pokryte krwi� obc�gi, kt�rymi mo�na by�o przeci�� gruby drut. Albo u�ama� z�b.

Mock us�ysza� trzask �amanych ko�ci, ujrza� krew zalewaj�c� dzi�s�a, zobaczy� b�l i rozpacz w oczach kobiet. W oczach, kt�re niedawno by�y b�yszcz�ce, prowokuj�ce, zamglone od rozkoszy. Teraz opada�y na nie opuchni�te powieki. Odwr�ci� si� wolno w stron� wyj�cia, zdecydowanym ruchem odsun�� Ehlersa i nagle rzuci� si� do drzwi. Natrafi� tam na przeszkod�. Sta� w nich pot�ny rewirowy, kt�ry by� poprzednio w przedpokoju i wskazywa� Mockowi drog� do gabinetu radcy Scholza.

��Prosz� si� odsun�� powiedzia� Mock przez zaci�ni�te z�by.

��Niech si� pan uspokoi, Mock, i zostawi nas samych! � M�hlhaus zn�w podni�s� g�os. � Rewirowy Diestelmann was odprowadzi. Rewirowy, dajcie jaki� p�aszcz lub fartuch panu nadwachmistrzowi! Podar�y mu si� spodnie.

��Pu�� mnie! � Pod napi�t� sk�r� twarzy Mocka poruszy�y si� w�z�y szcz�k.

Rewirowy Diestelmann sta� bez ruchu. Nie dlatego jednak, �e chcia� pos�usznie wykona� polecenie radcy kryminalnego i nadal blokowa� drzwi. Rewirowemu nic si� po prostu nie chcia�o. Nie mia� ochoty szuka� p�aszcza ani fartucha, nie mia� ochoty powstrzymywa� gapi�w, kt�rzy cisn�li si� na korytarzu, nie mia� ochoty u�ywa� swych mi�ni, by odepchn�� od siebie rozw�cieczonego, zion�cego alkoholem i nieogolonego nadwachmistrza, kt�ry mia� spodnie podarte na ty�ku. By� pewien, �e wystarczy jedynie spojrze�, aby zatrzyma� zadziornego funkcjonariusza. Diestelmann zrozumia�, �e si� pomyli�, kiedy straci� r�wnowag�, zamacha� r�kami i usiad� ci�ko na pod�odze, a jego czako potoczy�o si� daleko. Po�piesznie wsta� i zobaczy�, jak podarte portki znikaj� w gabinecie radcy Scholza.

Zadudni�y w przedpokoju kroki trzech m�czyzn, kt�rzy rzucili si� za Mockiem. Po kilku sekundach wszyscy stali w drzwiach i patrzyli w przera�eniu, jak emeryt wrzeszczy, �e nie ma najmniejszej ochoty by� przes�uchiwanym. Us�yszeli, �e ubli�a Mockowi, ��daj�c pozwolenia na umycie si�. Widzieli, jak podnosi lask� i bije Mocka w twarz, a potem pluje na niego. Widzieli czerwon� pr�g� na twarzy Mocka, a potem nie wierzyli w�asnym oczom. Oto Mock wyrzuca inwalid� z w�zka, zdziera z niego szlafrok i chce wytrze� nim ka�u�� moczu. Wtedy ruszyli do akcji. Rewirowy, w�ciek�y z powodu doznanego upokorzenia, wzi�� zamach i wymierzy� w kark Mocka. Uderzy�. Troch� za mocno.

Breslau, sobota 30 czerwca 1923 roku,

wp� do dziewi�tej wiecz�r

Mock ockn�� si� w doro�ce. Ju� po raz drugi by� dzisiaj otulony w jaki� stary p�aszcz i nie mia� zielonego poj�cia, sk�d si� on wzi�� na jego ramionach. O ile podczas porannego przebudzenia w lesie nie m�g� liczy� na nikogo, kto by mu przypomnia� zdarzenia bezpo�rednio poprzedzaj�ce jego bolesny powr�t do �wiata �ywych, o tyle teraz o odtworzenie przesz�o�ci m�g� poprosi� radc� kryminalnego Heinricha M�hlhausa. Jego dobrotliwa, okolona brod� twarz by�a pierwsz� rzecz�, jak� ujrza� zaraz po tym, gdy do jego nozdrzy dosz�a wo� du�skiego tytoniu fajkowego. Z trudem przekr�ci� g�ow� i ujrza�, jak doro�ka mija pot�ne budynki browaru Haasego i fabryki myd�a Tellmanna na Ofener Strasse.

��Trzeba si� panem opiekowa� jak dzieckiem, Mock. � M�hlhaus u�miechn�� si� �agodnie. � Bo zawsze co� pan zbroi. � Po tych s�owach radca kryminalny sta� si� powa�ny: � Uczciwo�� wymaga ode mnie, abym powiedzia� panu, czy zda� pan dzisiejszy egzamin. Ot� nie zda� pan.

��Jaki egzamin? O czym pan m�wi? � Mock potar� r�k� kark i wci�gn�� powietrze z sykiem �liny. By� pewien, �e od potylicy do plec�w rozci�ga si� sinogranatowy obszar b�lu.

��Chcia�em wzi�� pana do siebie, do policji kryminalnej � powiedzia� dobitnie M�hlhaus � to mia�a by� pana pierwsza sprawa. Trudna, przera�aj�ca, spektakularna. Jej pomy�lne zako�czenie by�oby pocz�tkiem pana b�yskotliwej kariery. Tymczasem pan�

��Wiem, wiem, panie radco. � Mock wyprostowa� si� na siedzeniu, a stary p�aszcz doktora Paula Scholza zsun�� mu si� z ramion. � Upi�em si�, podar�em portki i tak dalej� To wszystko jest nieistotne. Istotne jest jedno. Czy inwalida m�g� je zabi�? Gdzie on wtedy by�? Niech pan nie m�wi o mnie � Mock perorowa� coraz g�o�niej � ja jestem niewa�ny! Wa�na jest sprawa! Mam gdzie�, czy b�d� pracowa� w pa�skim dziale, czy te� nie, ale chc� wiedzie�, kto zabi� te dziewczyny i wy�ama� im z�by, rozumie pan?! Nic wi�cej nie jest wa�ne.

��Tak � odpowiedzia� M�hlhaus, a po chwili podni�s� palec do g�ry i wyg�osi� �aci�sk� sentencj� z wystudiowanym patosem, jak nauczyciel gimnazjalny pozuj�cy na Cycerona. � Vivere non est necesse, navigare necesse est. Rozumiem pana, Mock. Zatem ad rem. A oto nasza rekonstrukcja zdarze�. Stary radca Scholz obudzi� si� dzisiejszego ranka ko�o si�dmej i wiedz�c, �e s�u��cy ma wolne, si�gn�� pod ��ko po nocnik. Nie znalaz� go tam. Wsiad� na w�zek i zacz�� je�dzi� po domu w poszukiwaniu naczynia. Kiedy wjecha� do gabinetu, otrzyma� bolesny i obezw�adniaj�cy cios w twarz. By� on � by tak rzec � mi�kki, bo d�o� napastnika owini�ta by�a w gaz�, i obezw�adniaj�cy, bo gaza nas�czona by�a chloroformem. Radca zasn��. Obudzi� si� ko�o po�udnia. By� przywi�zany do w�zka i zakneblowany. Dzwonek w drzwiach dzwoni� uparcie. W gabinecie by� napastnik. Wysoki m�czyzna, mimo upa�u w p�aszczu, kapeluszu i r�kawiczkach. Na twarzy mia� mask�. Przy�o�y� pistolet do g�owy radcy i kaza� mu odebra� spod drzwi gazet�, kt�r� zwykle przynosi� w sobot� rano syn dozorcy. Radca powiedzia� ch�opcu, �e �le si� czuje, i poleci� wrzuci� gazet� przez otw�r na listy. Ch�opak zrobi�, jak mu kazano. Potem napastnik ponownie u�pi� radc�. Napastnik przez ten�e otw�r wyrzuci� banknot. M�odemu wydawa�o si�, �e r�ka wyrzucaj�ca pieni�dz by�a w r�kawiczce. Schodz�c, natkn�� si� na dwie prostytutki�

��Sk�d wiedzia�, �e to by�y prostytutki? � przerwa� Mock.

��Zauwa�y�, �e nie mia�y na sobie majtek. A jaki� kolega mu m�wi�, �e prostytutki nie nosz� majtek. Ch�opak zszed� pi�tro ni�ej i si� zatrzyma�. Us�ysza�, jak kobiety dzwoni� do radcy Scholza. Drzwi otworzy�y si� i m�ody us�ysza� zachrypni�ty m�ski g�os: �No dobrze, �e jeste�cie, laleczki�. Co� takiego powiedzia� morderca. Ch�opak pobieg� do swojego ojca, dozorcy, kt�ry pi� piwo w jakiej� pobliskiej knajpie. Dozorca zlekcewa�y� relacj� syna. Dopiero po kilku godzinach poszed� do radcy Scholza. Nikt nie otwiera�. Dozorca otworzy� drzwi zapasowym kluczem i wszed�. W mieszkaniu zasta� dwa trupy, uduszone paskiem od spodni, i zasikanego w�a�ciciela. To tyle. Navigare necesse est. Ale nie dla pana.

��Nie widzia�em �adnego paska od spodni�

��Zabezpieczy� go Ehlers, aby go wys�a� do pracowni kryminalistycznej do Berlina, i ju� nie by�o paska, kiedy pan przyszed��

Doro�ka zatrzyma�a si� na Plesserstrasse. Mock odda� p�aszcz M�hlhausowi i zszed� na ziemi�. Wzrok Mocka �lizga� si� po murach domu, po starej i pustej witrynie sklepu rze�niczego, kt�ry prowadzi� stryj, a po jego �mierci by� mieszkaniem Willibalda Mocka i jego syna Eberharda, prze�lizn�� si� po �ukowatym przej�ciu, w kt�rym kilkoro dzieci bawi�o si� z ma�ym psiakiem, po napi�tej budzie doro�ki i zatrzyma� si� na r�wnie napi�tej twarzy M�hlhausa.

��Wiem, �e a� pan p�ka, panie radco � powiedzia� z ironicznym u�miechem. � �ebym zapyta� pana o egzamin, kt�rego niby nie zda�em. Widz�, �e a� si� pan pali, aby mnie zmiesza� z b�otem. Chce pan sobie t� z�o�liwo�ci� zrekompensowa�, �e musia� mnie pan wie�� przez ca�e miasto i �e p�no wr�ci pan do domu, prawda? A ja panu powiem po prostu �dzi�kuj�. Za odwiezienie mnie do domu i za pokazanie mi, �e nie nadaj� si� do niczego, tylko do spisywania dziwek. Dzi�kuj� panu za uprzejmo�� i za lekcj�, kt�ra doskonale mi pokaza�a policyjny system kastowy.

��To nie dlatego nie zda�e� egzaminu do policji kryminalnej � M�hlhaus opar� mu d�onie na ramionach � �e rzuci�e� si� na starego. Sam bym mu ch�tnie, m�wi�c po twojemu, przywali�. To nie dlatego, �e okaza�e� sympati� nieszcz�snym uduszonym dziewczynom. Prosz� pos�ucha� mnie uwa�nie. � �cisn�� mocno ramiona Mocka. � W naszej pracy pokrzywdzony jest punktem wyj�cia, przest�pca � punktem doj�cia. S� to dwa brzegi wielkiej rzeki. �eby dotrze� do mordercy, trzeba zostawi� definitywnie brzeg, na kt�rym p�acze pokrzywdzony albo jego bliscy. Musi pan ten brzeg straci� z oczu. A pan nie potrafi wyp�yn�� na szerokie wody, nie umie pan nie ogl�da� si� za siebie. Dlatego nigdy nie b�dzie pan dobrym �ledczym. W�r�d nas nie ma Orfeuszy. Prosz� zrozumie� jedno. Praca �ledczego jest wielk� samotno�ci�.

��A pan nie lubi� tych nieszcz�snych dziewczyn? � wydusi� z siebie Mock.

��Ja nie lubi� ludzi � odpowiedzia� M�hlhaus � nikogo. Nawet pana.

Breslau, sobota 30 czerwca 1923 roku,

wp� do dziewi�tej wiecz�r

Ma�o kto w Breslau darzy� sze��dziesi�cioletni� Els� Woermann cieplejszym uczuciem. Tolerowano j� jedynie i niekiedy si� jej obawiano. Budzi�a sprzeczne reakcje jak czarownica odczyniaj�ca uroki, kt�ra w jednej chwili z poczciwej babki mog�a sta� si� harpi�. Gardzono ni� i si� jej obawiano, bo zna�a najskrytsze tajemnice � jak portier w tanim hoteliku na godziny, kt�remu ze strachem, lekcewa�eniem i z zakryt� twarz� rzuca si� par� groszy i chy�kiem umyka z brudnego pokoju, b�d�cego jeszcze przed chwil� ogrodem rozkoszy. Zna�a ludzkie s�abo�ci, poniewa� z tych s�abostek �y�a. Najpowszechniejsz� z nich by�a � jak j� pani Woermann nazywa�a sama dla siebie � �s�abostka podbrzusza�. To ona kaza�a zam�nym paniom odgradza� si� od przyzwoitego �wiata woalk� i rzuca� w ramiona r�nych frant�w, to ona sprawia�a, �e powa�ni ojcowie rodzin wariowali dla tancerek z r�nych tingel-tangl�w lub obwi�zawszy twarze chustami jak przest�pcy z Dzikiego Zachodu, wchodzili w g��bokie piekielne kr�gi tajnych klub�w, gdzie czeka�y na nich rozpustnice albo � co gorsza � dzieci, odmie�cy czy przebiera�cy. Elsa Woermann umo�liwia�a im rozkosz w ich ramionach. Przyjmowa�a zam�wienia i oferty. Wita�a w swych progach zamaskowanych m�czyzn i trudne do rozpoznania kobiety, notowa�a ich najgor�tsze pragnienia i obiecywa�a znale�� po��dan� przez nich us�ug�. Nikt nigdy si� nie skar�y�, nikt nie zg�asza� reklamacji. Z prawnego punktu widzenia nic nie mo�na by�o jej zarzuci�, mimo �e Mock i jego koledzy starali si�, jak mogli.

Formalnie pani Woermann prowadzi�a od czterech lat firm� �Dyskretne Przekazywanie Wiadomo�ci�. Jej fama szeroko rozla�a si� po mie�cie i zaowocowa�a liczn� konkurencj�, kt�ra jednak szybko odpada�a. Do likwidacji konkurencyjnych firm przyczyniali si� r�ni ustosunkowani, mo�ni i � co najwa�niejsze � upokorzeni przez zdrad� obywatele. Nie chcieli oni tolerowa� tego jawnego str�czycielstwa, wynajmowali prywatnych detektyw�w lub nie �a�owali pieni�dzy dla radcy kryminalnego Josefa Ilssheimera i jego ludzi z Eberhardem Mockiem na czele. Funkcjonariusze decernatu IV przeprowadzali szczeg�owe i z�o�liwe rewizje w siedzibach tych firm i w ksi�gach rachunkowych oraz zapisach zlece� i zawsze znajdowali co� nieobyczajnego, co pozwala�o tak zaszanta�owa� erotycznych po�rednik�w, �e ci opuszczali Breslau lub zmieniali bran��. Policjanci z wydzia�u obyczajowego nie zg�aszali tych spraw do S�du Krajowego i nie brali �ap�wek od zastraszonych w�a�cicieli. Nie musieli tego robi�, poniewa� i tak byli hojnie nagradzani przez owych mo�nych i zdradzonych. A jednak policji nie udawa�o si� zniszczy� interesu pani Woermann z prostego powodu � obdarzona fenomenaln� pami�ci�, nie prowadzi�a �adnych notatek opr�cz buchalteryjnych zapis�w. W ksi�gach rachunkowych notowa�a �o przekazaniu informacji numer taki a taki za kwot� tak� a tak��. Swoje obowi�zki spe�nia�a w spos�b niezawodny � dawa�a og�oszenia w codziennej prasie. Kochankowie, a nade wszystko oferenci us�ug erotycznych przejmowali pa�eczk� i sobie znanymi metodami sprawdzali, czy ludzie pragn�cy nawi�za� kontakt nie s� przypadkiem podstawionymi policjantami albo prywatnymi detektywami. W tej identyfikacji czasami pomaga�a im za specjaln� op�at� pani Woermann, ��daj�c od swoich klient�w podania jakiego� szczeg�u, kt�ry by ich uwiarygodni�. Interes zatem kwit�, jak to bywa w przypadku ka�dej dzia�alno�ci monopolistycznej; mieszka�cy Breslau tolerowali pani� Woermann lub jej nienawidzili, a policjanci i prywatni detektywi usi�owali przeci�gn�� j� na swoj� stron�, co by�o � z powodu jej niez�omnych zasad � r�wnie nieskuteczne, jak coroczne pr�by walki z rojami komar�w nad Odr�.

Opr�cz fotograficznej pami�ci Elsa Woermann mia�a bardzo du�o tolerancji dla przer�nych ludzkich dziwactw. Nie by�a zatem wcale zaskoczona, kiedy dwa tygodnie temu zjawili si� u niej dwaj m�czy�ni, kt�rzy ani nie byli ubrani stosownie do pory roku, ani nie odnosili si� uprzejmie do niej samej. Zakrywszy twarz ko�nierzem p�aszcza i nacisn�wszy kapelusz g��boko na czo�o, jeden z nich burkn�� kr�tko i do�� niesk�adnie: �Dwie lesbijki na orgi� do mnie�. Drugi milcza� i ci�ko dysza�, wydzielaj�c z siebie silny zapach mi�towych cukierk�w. Pani Woermann wcale nie docieka�a, dlaczego zamawiaj�cy przyszed� w towarzystwie. Nie zastanowi�o jej r�wnie� to, �e zamaskowany m�czyzna t� do�� banaln� us�ug� zamawia przez jej biuro, zamiast p�j�� do pierwszego lepszego domu publicznego i wybra� dwie dziewczyny maj�ce si� ku sobie lub udaj�ce tak� sk�onno��. Nie patrz�c na ich osobliwe przebrania, odpowiedzia�a bardzo grzecznie, �e zaprasza ich do siebie za trzy dni o godzinie dziewi�tej rano z kwot� trzech milion�w marek jako jej honorarium. Kiedy nie zgodzili si� na tak wielk� kwot�, bardzo fachowo i dok�adnie pokaza�a, i� ma ogromn� wiedz� o szalej�cej w kraju inflacji. Wtedy ust�pili.

Tego samego dnia nada�a telefonicznie w �Schlesische Zeitung� og�oszenie: �Duet d�ty grecki zatrudni� pilnie w orkiestrze. Oferty prosz� sk�ada� w skrytce pocztowej nr 243 na Poczcie Paczkowej przy Breitestrasse�. Nast�pnego dnia rano znalaz�a tam list o tre�ci: �Duet d�ty grecki, tel. 3142, firma �U Maksa��. Pani Woermann natychmiast spali�a list, zadzwoni�a i poprosi�a o po��czenie z firm� �U Maksa�. Kiedy us�ysza�a w telefonie: �Tu Max, s�ucham�, powiedzia�a: �Duet d�ty od Safony�, i od�o�y�a s�uchawk�. Nast�pnego dnia zjawi� si� u niej mi�o�nik �dziewczyn z Lesbos� i wy�o�y� honorarium dla niej i dla Niegscha. W zamian otrzyma� numer telefonu firmy �U Maksa�, z kt�rym mia� osobi�cie ustali� wszelkie szczeg�y transakcji. To by�o wszystko. Wiedzia�a, �e szef fikcyjnej firmy �U Maksa�, Max Niegsch, z kt�rym zna�a si� od wielu lat, nie musia� sprawdza� swojego klienta, poniewa� nie ��da� us�ug, za kt�re mogli trafi� za kratki i zleceniodawca, i zleceniobiorca, nie m�wi�c ju� o po�redniczce. Wszystko by�o czyste i bezpieczne. Dyskrecja zapewniona.

W takim b�ogim poczuciu bezpiecze�stwa siedzia�a teraz pani Elsa Woermann na swoim balkonie w domu przy Wilhelmsufer, nad sklepem wielobran�owym �Jung &Lindig�, i obserwowa�a, jak zach�d s�o�ca wyz�aca wierzcho�ki platan�w na nadodrza�skim bulwarze. Nie zdziwi�a si� wcale, kiedy ujrza�a niewielk� posta� w bia�ym kaszkiecie i w ubraniu tego� koloru, wynurzaj�c� si� zza Urz�du Monopolowego. Max Niegsch walczy� od roku z na�ogiem hazardu i pieni�dze z transakcji, kt�rych dokonywa� za po�rednictwem pani Woermann, odbiera� wprost od niej, zawsze wieczorem, ju� po zamkni�ciu punkt�w loteryjnych i bukmacherskich. Teraz szed� rozradowany nadbrze�em i na widok pani Woermann stoj�cej na balkonie podrzuci� do g�ry kaszkiet i zgrabnie go z�apa�. W uliczce rozleg� si� warkot silnika i wraz z tym d�wi�kiem wjecha� w ni� motocykl z w�zkiem bocznym. Wtedy pani Woermann po raz pierwszy i ostatni tego dnia si� zdziwi�a. Motocykl jecha� bowiem chodnikiem. Silnik zawy� i maszyna znalaz�a si� za Maksem Niegschem. Sutener podrzuci� w�a�nie kaszkiet, ale ju� go nie z�apa�. Przednie ko�o motocykla wtargn�o mi�dzy jego kolana. Najpierw na u�amek sekundy znalaz� si� na b�otniku, a potem zsun�� z niego powoli. Rozleg� si� brz�k t�uczonego szk�a. Motocyklista, w d�ugim p�aszczu, kasku i goglach, zsiad� i wzi�� Niegscha pod pachy, bardzo troskliwie wsun�� go do w�zka bocznego i przy�o�y� mu co� do twarzy. Nast�pnie naci�gn�� brezent na otw�r w�zka i nie by�o ju� wida� poszkodowanego. Ludzie rzucili si� do okien i wylegli na balkony. Zupe�nie odwrotnie zachowa�a si� pani Woermann. Wesz�a do mieszkania i zamkn�a drzwi na balkon. Nie chcia�a by� przes�uchiwana nast�pnego dnia przez policj�, a zw�aszcza przez ordynarnego nadwachmistrza Eberharda Mocka, kt�ry wci�� nie dawa� jej spokoju, oskar�aj�c o sianie demoralizacji. Jakby sam by� moralnie czysty! Wesz�a do salonu i wyrzuci�a Maksa Niegscha z pami�ci. Dyskrecja by�a jej dewiz�.

Breslau, niedziela 1 lipca 1923 roku,

wp� do dziewi�tej rano

Pok�j Mocka i jego dw�ch koleg�w, Kurta Smolorza i Herberta Domagalli, by� ascetyczny i nie znajdowa�o si� w nim nic, co mog�oby rozprasza� uwag� policjant�w. Bo czy� mog�y ich dekoncentrowa� zielone lamperie albo trzy pot�ne biurka z zielonymi blatami i mosi�nymi popielnicami, albo ogromna szafa na akta, kt�ra zamyka�a si� jak witryny sklep�w � mia�a opuszczane �aluzje z d�bowych deszczu�ek? Jedyne, co mog�o odwraca� ich uwag� to du�a paprotka na parapecie, w kt�r� niegdy� wyposa�y�a ich �ona Domagalli, kt�ry nie chc�c si� narazi� po�owicy, piel�gnowa� kwiatek i burcza� na Mocka i Smolorza, kiedy ci u�y�niali gleb� �lin� i popio�em z cygar.

Dzisiaj w dw�ch pokojach i korytarzyku, zajmowanych przez decernat IV nikt na nikogo nie burcza�, nikt nie podnosi� g�osu ani nikt nikogo nie przes�uchiwa�. Nie unosi� si� r�wnie� dym tytoniowy ani nie stuka�y drewniane �aluzje szafy z aktami. Pusty by� pok�j szefa decernatu, radcy Ilssheimera, oraz korytarzyk zajmowany przez praktykanta Isidora Bl�mmela. Prawie wszyscy pracownicy wydzia�u cieszyli si� niedzielnym wypoczynkiem. Eberhard Mock by� wyj�tkiem.

Siedzia� przy biurku i wpatrywa� si� w zdj�cie ojca, kt�re wyj�� z szuflady. Mistrz szewski Willibald Mock patrzy� na syna surowym wzrokiem. Szpakowate w�sy i rozro�ni�te bokobrody zawisa�y nad sztywnym stoj�cym ko�nierzykiem z wygi�tymi rogami, spod kt�rych wyp�ywa� w�ze� jasnego krawata. Co ty tu robisz, synu, zdawa�y si� m�wi� jego oczy, ocienione nastroszonymi brwiami, w tej pod�ej robocie? Czy to jest praca dla ciebie? Spisywanie dziwek! By�e� zawsze taki zdolny! Pami�tasz, jak po �acinie wyg�osi�e� przem�wienie na inauguracji roku szkolnego? To by�o dopiero co�! Ubra�em si� wtedy, tak jak do tego zdj�cia, w garnitur po�yczony od naszego s�siada, kupca Hildesheimera. Kilku profesor�w �ciska�o mi r�ce, gratuluj�c syna.

A potem rozmieni�e� sw�j talent na drobne, nie zosta�e� profesorem, nie przysporzy�e� mi chwa�y. Rzuci�e� studia, bo zadawa�e� si� z bogatymi kolegami, a oni pokazali ci wielki �wiat. Nie chcia�e� siedzie� w skromnym pokoiku na poddaszu i je�� chleba z domowym smalcem. Wola�e� salony! Wola�e� towarzystwo z lepszych sfer, wzgardzi�e� ojcem szewcem, kt�ry ca�ymi dniami w�cha� klej z ko�ci, aby� m�g� sko�czy� studia i by� takim wielkim panem jak profesor Morawjetz, kt�remu czapkowa� ca�y Waldenburg! Wola�e� pracowa� i zarabia�, aby mie� na cygara, piwo i drogie dziwki! A gdzie teraz twoi koledzy z uniwersytetu? Czy baron von der Malten, z kt�rym tak si� przyja�ni�e�, pami�ta jeszcze o swoim koledze, dla kt�rego teraz byle burdel jest domem, miejscem pracy i teatrem? Gdzie twoje wytworne towarzystwo? Gdyby� chocia� �ciga� morderc�w i bandyt�w!

Mocka ze�li�y te nieme wyrzuty ojca, po�o�y� ci�k� r�k� na fotografii i wsun�� j� z powrotem do szuflady. By� z�y na nie�yj�cego ju� rodzica z prostej przyczyny � wiedzia�, �e nigdy si� nie uwolni od jego po�ajanek, surowych spojrze� i mocnych s�katych palc�w, zaci�ni�tych na swoich ramionach. Co gorsza � wiedzia�, �e ojciec ma racj�. Nie chodzi�o tu oczywi�cie o mocno idealizowan� przez niego spo�eczn� rol� profesora gimnazjalnego. Mock po trzynastu latach pracy w policji nie zamieni�by na pewno swojego zaj�cia na �adne inne. Jedyne, co chcia� zmieni�, to atmosfera, kt�ra go otacza�a w miejscu pracy. Jego podw�adni, koledzy i prze�o�eni � niemal wszyscy poza Smolorzem i Buhrackiem � od portiera do prezydenta policji darzyli go tylko dwoma uczuciami. Pogard� i strachem. Pogarda dla alkoholika i �burdelanta�, jak nazywano funkcjonariuszy obyczaj�wki, i strach przed jego gwa�towno�ci� i nieobliczalno�ci�. Te uczucia �atwo mog�yby by� zamienione na szacunek i przyja��. Taka zmiana nast�pi, w to Mock mocno wierzy�, w dniu, w kt�rym zostanie przeniesiony do policji kryminalnej. Tego dnia nie upije si� z rado�ci, lecz ubierze si� w sw�j od dawna nienoszony wizytowy surdut i pojedzie na Cmentarz Miejski. To si� stanie tego dnia. Jednak jeszcze nie nadszed�. Mocno si� oddali� wczoraj, kiedy Mock pozwoli�, aby w�ciek�o�� zaw�adn�a jego skacowanym umys�em.

Mock nie�atwo si� poddawa�. Musia� udowodni� M�hlhausowi, jak� strat� jest niedopuszczenie Mocka do pracy w wydziale kryminalnym. Dlatego teraz � mimo niedzieli � siedzia� w swoim pokoju, wyjmowa� z akt prostytutek zdj�cia odcisk�w palc�w i mozolnie por�wnywa� je z liniami papilarnymi zamordowanych kobiet, sfotografowanymi wczoraj przez Ehlersa. By�a to czynno�� bardzo �mudna, by nie rzec � beznadziejna. Mock wlepia� bowiem wzrok w zakola i faliste uk�ady liniowe i mia� w g�owie wir i zam�t. Wszystkie linie by�y do siebie podobne i wcale nie by� pewien, czy s�usznie uczyni�, odrzuciwszy przed kilkoma minutami jakie� odciski, czy nie powinien im si� jeszcze raz przyjrze�. Na og� bra�o g�r� to drugie i Mock zn�w si�ga� do od�o�onych ju� akt, wyjmowa� zdj�cia, podstawia� je pod �wiat�o lampy, potrz�sa� g�ow� i zn�w odk�ada� na stos kartonowych teczek, pi�trz�cy si� na dw�ch zestawionych krzes�ach.

Po trzech godzinach podda� si� i napisa� odr�cznie raport, w kt�rym sucho stwierdzi�, i� nie zidentyfikowano odcisk�w palc�w. Potem z�o�y� zamaszysty podpis i zani�s� raport na biurko Ilssheimera. Nast�pnie wyj�� kolejny arkusz papieru, a potem ponownie przejrza� wszystkie akta.

Wynotowa� z nich dwadzie�cia trzy nazwiska alfons�w. Przyjrza� si� im dok�adnie i cztery nazwiska wykre�li�. Wiedzia�, �e ci czterej zgin�li podczas wojny, jeden z nich s�u�y� nawet w tym samym oddziale, co on. Nast�pnie jednym poci�gni�ciem o��wka przedzieli� list� nazwisk. Policzy� je. Nad kresk�, gdzie by�o ich siedem, napisa� �Smolorz�, pod kresk� � przy dwunastu � �Bl�mmel�. Z�ama� mu si� grafit o��wka. Naostrzy� go szybko temper�wk� z korbk�, przymocowan� do biurka niczym imad�o. Wszystkie nazwiska uj�� w nawias klamrowy i napisa�: �Przes�ucha� najp�niej do �rody�. Wrzuci� list� do szuflady, gdzie przykry�a ona oblicze Willibalda Mocka. Potem si� zamy�li�. Wiedzia�, �e nie ma prawa wydawa� tego polecenia swoim podw�adnym, poniewa� przes�uchiwanie �wiadk�w nale�y do kompetencji policji kryminalnej. Wiedzia�, �e w razie ujawnienia jego samowoli nigdy nie nast�pi dzie�, o kt�rym marzy�. Tego wszystkiego by� �wiadom. Zdawa� sobie r�wnie� spraw�, �e je�li nie uczyni nic, jego sny wype�ni� si� zakrwawionymi dzi�s�ami i u�amanymi z�bami. A jak m�wi� wszystkie senniki, takie sny nie wr� niczego dobrego.

Mock zapali� papierosa i otar� pot z czo�a. Zdj�� zar�kawki i zauwa�y�, �e nie wszystko zgarn�� do szuflady biurka. Na �rodku le�a�a kartka � tabele wype�nione jakimi� liczbami. Nie zauwa�y� jej wcze�niej, a musia�a tu by� od pi�tku, o czym informowa�a data napisana atramentem u g�ry. Nawet gdyby nie rozpozna� pisma Domagalli, wiedzia�by, �e kartka pochodzi od niego. �wiadczy� o tym nadruk �Klub Karciany �Trefl�, Breslau, Hummerei 26�, kt�rego Domagalla by� wiceprzewodnicz�cym. W�r�d tabel, kt�re mia�y by� uzupe�niane podczas rozgrywek, wida� by�o drobne, wyra�ne pismo wsp�pracownika Mocka. �Sobota, godz. 10 rano, Hans Priessl dzwoni� do pana. B�aga, aby pan go odwiedzi� w wi�zieniu. B�aga�.

Mock zdusi� papierosa w popielniczce. Zapi�� koszul� pod szyj� i zaci�gn�� krawat. Tak, odwiedzi Priessla, swojego dawnego informatora. Nie dlatego, �e b�aga. Po prostu, czemu nie? Rano planowa�, �e po dobrowolnej pracy p�jdzie na po�udniowy niedzielny spacer. Odrzuci� t� my�l. W parku b�dzie zmuszony wys�uchiwa� wrzask�w dzieci, ogl�da� szcz�liwe rodziny, s�ucha� muzyki tanecznej i podziwia� wiruj�ce pary. Postanowi� zatem och�odzi� si� lodami w ogrodzie Schaffgotsch�w, ale natychmiast wyobrazi� sobie rozpalony blat stolika i osy kr��ce nad g�ow�. P�jd� na jaki� cmentarz, pomy�la� wtedy, tam nie b�dzie ani upa�u, ani wrzeszcz�cych dzieci. P�jd� do wi�zienia odwiedzi� Priessla, pomy�la� teraz, co za r�nica� Wszystko jedno � do wi�zienia czy na cmentarz. I tu, i tu ludzkie cienie.

Breslau, niedziela 1 lipca 1923 roku,

po�udnie

Przed wej�ciem do wi�zienia od strony Freiburger Strasse ustawi�a si� d�uga, kilkunastoosobowa kolejka. Kiedy Mock j� ujrza�, przypomnia� sobie, �e na niedzielne po�udnie przypada pora odwiedzin. Min�� stoj�cych i zastuka� w okratowane, przys�oni�te od wewn�trz okienko wartowni. Odpowiedzia�a mu cisza.

��Kolejka jest obowi�zkowa, panie cacany � powiedzia�a ostrym g�osem kobieta o wygl�dzie przekupki, kt�ra d�wiga�a na ramieniu wiklinowy koszyk, pachn�cy z daleka mocno naczosnkowan� kie�bas�.

��Nie dla wszystkich, moja dobra kobieto � odrzek� Mock protekcjonalnym tonem i zastuka� po raz drugi. Po raz drugi bezskutecznie.

��Nie otworz�, nie otworz� � warkn�a kobieta. � Ka�dy musi sta�. Czy to �ebrak, czy wielki pan�

��Patrzcie go, jaki pr�dki � zachichota�a m�oda, t�ga dziewczyna do swojej kole�anki. � Ciekawa jestem, czy zawsze taki pr�dki�

��Ja tam nie jestem wcale pr�dki � odezwa� si� m�ody ulicznik z papierosem w k�ciku ust i w kapeluszu panama. � Ja si� nigdy nie �piesz�. Chcesz si�, panna, przekona�?

��Pr�dki to on jest do golonki i piwa � krzykn�a chuda jejmo�� w staromodnej d�ugiej sukience i w kapeluszu na g�owie. � Zobacz pani, jakie ma brzucho.

��A ten to co tutaj? � Do Mocka zbli�y� si� wielki, siwy ch�op w kamizelce z kolorowymi we�nianymi troczkami. � Na koniec sta�!

Mock poczu� dokuczliwe sw�dzenie za uchem. W jednej sekundzie ujrza� siebie z r�owymi palcami, le��cego w lesie pod Lissa, oraz dwie kobiety z wy�amanymi z�bami. Zwykle, aby si� uspokoi�, powtarza� w pami�ci greckie lub �aci�skie wyimki, kt�rych si� niegdy� wyuczy� na pami��. Tak chcia� zrobi� i teraz. Jego wyb�r pad� na pocz�tek Cycero�skiej mowy w obronie poety Archiasza. Niestety, wci�� umyka� mu jeden wyraz. Nie pami�ta�, czy mowa zaczyna si� od siquid czy te� od quodsi. To go zirytowa�o podw�jnie. Otar� pot z czo�a, strz�sn�� d�o� i wrzasn�� na ch�opa:

��Policja kryminalna!

Wbrew jego oczekiwaniom efekt wcale nie by� piorunuj�cy. Siwy ch�op wprawdzie cofn�� si� na swoje miejsce, ale wci�� ypa� na Mocka z�ym okiem, przekupka przeklina�a go p�g�osem, a dwie m�ode kobiety nie przestawa�y chichota�, podszczypywane przez ulicznika. Mock sta� zatem w�r�d krewnych i przyjaci� wi�ni�w na zalanym s�o�cem chodniku i widzia� wrogie spojrzenia i s�ysza� z�orzecz�ce szepty. W ustach poczu� gorzki smak upokorzenia. Podbieg� do �elaznej bramy z okienkiem i zacz�� wali� w nie pi�ci� raz za razem. Kiedy to nie poskutkowa�o, wymierzy� drzwiom solidnego kopniaka. Spojrza� na sw�j nowy trzewik z jasnej lakierowanej sk�ry. By�a na nim niewielka rysa. Kolejka wybuch�a �miechem.

��Patrz, pani, jaki elegant � �mia�a si� cicho chuda jejmo��. � Bucik sobie zarysowa�.

��A kalesony to ma chyba zawi�zywane na aksamitne wst��eczki � chichota�a t�ga dziewczyna.

��Ja tam nie nosz�. � Frant w panamie podkr�ci� w�sa. � Pokaza�?

��E tam � ziewn�a kole�anka. � Co tam masz pan niby do pokazania?

��To z nerw�w tak si� spoci� � m�wi�a cicho przekupka nie wiadomo do kogo. � M�j nieboszczyk jak si� ze�li�, od razu si� poci��

Wtedy Mock postanowi� odej�� w nies�awie. Jutro zidentyfikuje stra�nika, kt�ry zignorowa� jego dobijanie si� do drzwi, a potem srogo si� na nim zem�ci. W swoim rozw�cieczeniu nie zdawa� sobie sprawy, �e jako skromny nadwachmistrz ma ograniczone mo�liwo�ci mszczenia si� na kimkolwiek ze s�u�by wi�ziennej, a jedyne, co mo�e zrobi�, to z�o�y� oficjaln� skarg�, kt�rej rozpatrzenie potrwa p� roku, a umorzenie kolejne p�. Kiedy zabiera� si� do odej�cia, rozleg� si� zgrzyt, a w okienku pojawi�o si� oko stra�nika. Mock z ca�ej si�y przycisn�� do brudnej grubej szybki swoj� legitymacj�. Drzwi otworzy�y si� i stan�� w nich piegowaty stra�nik.

��Co tu za burdel! � rykn�� Mock. � Ile mam jeszcze czeka�, no ile?!

��No, no. � Stra�nik spojrza� na Mocka ma�o przyja�nie. � Nie mo�na wyj�� za potrzeb�? Bez wrzask�w mi tutaj! Od policji kryminalnej wymaga si� wi�cej grzeczno�ci� W ko�cu jeste�my kolegami!

��Koleg� to ty mo�esz by� � Mock omal nie p�k� ze w�ciek�o�ci � dla mojego psa! Jak� masz rang�?! Ja jestem nadwachmistrz, rozumiesz?! Od radcy Heinricha M�hlhausa! Wiesz w og�le, kto to jest?

��Nie b�d� taki wa�niak! Wpuszcz� ci�, jak b�d� chcia� � mrukn�� stra�nik, lecz chyba jednak by� ni�szy rang�, bo bez s�owa przepu�ci� Mocka w drzwiach.

��Jak m�j nieboszczyk si� rozindyczy� � powiedzia�a przekupka � to si� robi� taki czerwony jak ten gliniarz�

��Spuch� taki owaki jak m�j indor. � Siwy ch�op zapali� papierosa ukr�conego z machorki.

��Ja te� puchn�. � Frant w panamie nachyli� si� do ucha t�giej dziewczyny. � Ale tylko w jednym miejscu� Chod� panna za r�g, to poka��

Breslau, niedziela 1 lipca 1923 roku,

wp� do pierwszej po po�udniu

Hans Priessl by� niewysokim, drobnym dwudziestoparolatkiem, wygl�daj�cym jeszcze m�odziej. W roku 1918, kiedy jego rodzice zmarli na hiszpank� w rodzinnym Goldbergu, Hans musia� zatroszczy� si� o siebie. W podartym paletku pojecha� na gap� poci�giem do �l�skiej stolicy i tam bez wi�kszych przeszk�d zacz�� uprawia� zaw�d, do kt�rego by� predestynowany z racji swej niepozornej postury i nadzwyczajnej zwinno�ci � zosta� kieszonkowcem. Szybko awansowa�, a jego udane, zuchwa�e i finezyjne kradzie�e przysporzy�y mu wielkiej s�awy w p�wiatku Breslau. Podarte paletko sta�o si� jego strojem roboczym. Natomiast w swym mieszkaniu na bandyckim podw�rku przy Altb�sserstrasse, w ciep�ej suterenie, kt�r� zajmowa� z koleg� po fachu, przybywa�o szytych na miar� p�aszczy i garnitur�w. Hans Priessl odziewa� si� nadzwyczaj elegancko, wierz�c, �e szata zdobi cz�owieka i pr�dzej czy p�niej jaka� dziewczyna przymknie oczy na jego niewysoki wzrost i zwi��e si� z nim na sta�e. Od momentu przyjazdu do Breslau marzeniem Priessla by�o bowiem za�o�y� rodzin� i mie� du�o dzieci, na tyle du�o, aby znie�� to, �e kt�re� z nich zosta�o zabrane � nie daj Bo�e! � przez jak�� now� hiszpank�. Realizacja tego marzenia sta�a si� bli�sza, kiedy ch�opak zamiast paletka w�o�y� smoking � str�j roboczy odpowiedni do nowego miejsca pracy. By�o nim kasyno hotelu �Vier Jahreszeiten�. Priessl ju� dawno zauwa�y�, �e ma szcz�cie w hazardzie, i postanowi� da� temu szcz�ciu pole do popisu. Z wieczoru na wiecz�r stawa� si� coraz bogatszy, a damy zacz�y mu okazywa� czu�e zainteresowanie. Niestety, okaza� mu je r�wnie� nadwachmistrz Eberhard Mock, kt�ry wcale nie by� czu�y. Co gorsza, pewnego feralnego dnia policjant wkroczy� do kasyna w towarzystwie swojego przyjaciela, doktora R�htgarda. Ten natychmiast rozpozna� ma�ego kieszonkowca, kt�ry go kiedy� okrad� na dworcu. By�y doliniarz, a teraz zdolny hazardzista nie zd��y� si� nawet zastanowi�, dlaczego � na widok dw�ch przypatruj�cych mu si� uwa�nie m�czyzn � ogarn�� go nieokre�lony niepok�j, kiedy znalaz� si� w �elaznym u�cisku jednego z nich. Najpierw zainkasowa� kilka razy po pysku, a nast�pnie otrzyma� propozycj� nie do odrzucenia. Mock obieca� mu pe�n� ochron� w zamian za wiadomo�ci o nowych dziewcz�tach, kt�re pojawia�y si� w kasynie i oferowa�y swe wdzi�ki jego bywalcom, a by�y na tyle g�upie, �e nie chcia�y da� si� zarejestrowa� w aktach decernatu IV

W ten spos�b Priessl zosta� informatorem Mocka i by�by nim szcz�liwie dalej, gdyby si� nie zakocha� w jednej z tych dziewcz�t. Uczyniwszy dziewczyn� brzemienn�, po�lubi� j� w ko�ciele �wi�tego Antoniego w podmiejskim Carlowitz, aby da� ceremonii wspania�� opraw�. Po uroczysto�ci przyjmowa� �yczenia od zaproszonych go�ci, mi�dzy innymi od nadwachmistrza Eberharda Mocka. Ten do swoich �ycze� do��czy� rad�, aby nowo�eniec nigdy nie zaanga�owa� si� w co�, co go oderwie od rodziny. Niestety, Priessl nie pos�ucha�. Pewnego dnia, zm�czony ju� wyrzutami �ony, kt�ra wci�� by�a niezadowolona z jego dochod�w w kasynie, loteriach i punktach bukmacherskich, przyj�� propozycj� ograbienia wroc�awskiego kr�la likier�w i w�dek Schirdewana, kt�ry mieszka� przy Klosterstrasse, w pa�acyku po��czonym z fabryk�. Zlecenie by�o bardzo proste. Dzi�ki swej nik�ej posturze mia� dosta� si� do budynku przez korytarzyk ��cz�cy sk�ad likier�w z pa�acykiem, a nast�pnie wej�� do buduaru pani domu, gdzie na toaletce sta�a szkatu�ka z klejnotami. W domu mia�o nie by� nikogo, gdy� obydwoje pa�stwo, ich dzieci oraz s�u�ba tego w�a�nie dnia mieli wyjecha� do domu letniskowego w Trebnitz.

Niestety, Priessl bardzo d�ugo szuka� klejnot�w w buduarze. Na domiar z�ego, a mo�e dobrego, nieszcz�sny z�odziej nie wiedzia�, �e tw�rca s�awnej znakomitej �l�skiej �ytni�wki otrzyma� dzie� wcze�niej anonim, w kt�rym jaki� ��yczliwy� uprzejmie informowa�, i� pani Schirdewan w po�owie drogi do Trebnitz �le si� poczuje i zapragnie powr�ci� do domu, aby tam spotka� si� ze swoim kochankiem. I rzeczywi�cie, anonim si� nie myli�. Nagle, na wysoko�ci Lilienthal, pani fabrykantowa dosta�a rozstroju nerwowego, skutkiem czego musia�a koniecznie zawr�ci�. Ku zdziwieniu pana rozhisteryzowana ma��onka nie mia�a nic przeciwko jego towarzystwu w drodze powrotnej. Po przybyciu do fabryki s�u�ba szczelnie otoczy�a dom, a pan Adolf Schirdewan wraz z dwoma t�gimi, m�odymi kuzynami wpad� do buduaru �ony i zasta� w nim ma�ego, umorusanego sadz� m�odzie�ca. Niewiele si� namy�laj�c, wyda� swoim ros�ym kuzynom polecenie, by ci wzi�li go pod obcasy. Priessl szybko uzna�, �e odgrywanie roli kochanka mo�e go uratowa� od kontaktu z policj�. Niestety, pech go prze�ladowa�. Straci� bowiem przytomno�� i nie zdo�a� zapobiec przeszukaniu kieszeni. W ten spos�b odkryto ukradzione klejnoty. Pan Schirdewan przeprosi� �on� za niegodne podejrzenia, Priessl znalaz� si� w furgonie aresztanckim, a zleceniodawca, w�a�ciciel urz�dze� rozrywkowych � w tym kasyna � w hotelu �Vier Jahreszeiten�, kt�ry by� jednocze�nie autorem anonimu i prywatnie bratem pani Schirdewan, zaciera� r�ce, bo pozby� si� cz�owieka, kt�ry swoim szcz�ciem w grze pozbawia� go nale�ytych zysk�w.

Wi�zienne �ycie �le si� odbi�o na fizjonomii Priessla. Na wychudzonej, bladej twarzy pojawi�y si� r�owe szorstkie plamy, pod oczami rozla�y si� zasinienia. T�uste w�osy by�y w nie�adzie i stercza�y na wszystkie strony. Od aresztanta bi� wyra�ny od�r niemytego cia�a. Z kajdanek wystawa�y d�onie o brudnych, ogryzionych paznokciach.

��Co s�ycha�, Hans? � rzek� Mock, podaj�c mu r�k�.

��Wszystko w porz�dku � odpar� Priessl � dzi�kuj�, �e pan przyszed�, panie nadwachmistrzu. To bardzo dla mnie wa�ne.

��Mo�ecie odej�� i zostawi� nas samych? � zapyta� Mock stra�nika, kt�ry sta� pod oknem przes�oni�tym podw�jn� drucian� siatk� i popatrywa� na niego ma�o przyja�nie.

By� to ten sam funkcjonariusz, z kt�rym przed chwil� mia� scysj�. Nie by� najwyra�niej zachwycony ani zachowaniem policjanta, ani tym, �e musia� si� wraz z nim fatygowa� do pokoju widze� zamiast rewidowa� odwiedzaj�cych, a najwi�cej uwagi po�wi�ca� zwykle przedstawicielkom p�ci pi�knej. Te obowi�zki skwapliwie przej�� jego kolega, on sam za� musia� zrezygnowa� z obmacywania kobitek i sta� teraz jak ko�ek w pokoju widze� i znosi� smr�d bij�cy od aresztanta. Do tego zobowi�zywa�y go przepisy. Ka�dy prawnik czy policjant mia� prawo widzie� si� z aresztowanym nie w og�lnej sali widze�, lecz w osobnym pokoju, do kt�rego musia� by� doprowadzony przez stra�nika.

��Dobra, dobra � odpowiedzia� stra�nik nieco pogardliwie � b�d� na korytarzu. Jak si� sko�czy widzenie, przyjd�.

Stra�nik wyszed�, a Mock zastanawia� si� przez chwil� nad jego s�owami. Najwyra�niej funkcjonariusz wi�zienny nie chcia� si� zwraca� do Mocka per �pan�, a �ty� ju� nie mia� odwagi. Nadwachmistrz uzna� to za swoje ma�e zwyci�stwo. Wytar� r�k� o spodnie. By�a lepka i spocona. Spojrza� w okno. Z oczek siatki zwisa�y t�uste warkocze brudu. Z dzieci�ca dochodzi�o turkotanie w�zka i brz�k talerzy.

��Co jest? � u�miechn�� si� do Priessla. � Wioz� wam obiad? Musisz je�� wi�cej, Hans, je�li nie chcesz si� wyko�czy�. Nie zapominaj, �e kiedy� wyjdziesz na wolno��, do �ony i dziecka. Nie mo�esz wygl�da� jak ko�ciotrup� Mam zreszt� co� dla ciebie do jedzenia�

��Ja ju� tam nie wr�c� � powiedzia� Priessl, wbijaj�c wzrok w blat sto�u, na kt�rym opiera� skute kajdankami d�onie.

��Wr�cisz, wr�cisz. � Mock wetkn�� papierosa w usta Priessla, potar� zapa�k� o �cian� i poda� aresztantowi ogie�. � Ale wtedy masz s�ucha� moich rad, rozumiesz? Je�li b�dziesz grzeczny, ju� nigdy nie znajdziesz si� w pudle.

��Ja zostan� w pudle � wyszepta� Priessl, zaci�gn�wszy si� gwa�townie papierosem. � Na zawsze, panie nadwachmistrzu. Dlatego tak bardzo chcia�em, �eby pan mnie odwiedzi�.

��To dlatego tak b�aga�e� o spotkanie? � zapyta� Mock szorstko, wyj�� z papiero�nicy wszystkie papierosy i przesun�� je po stole w stron� swego rozm�wcy. � �eby si� ze mn� po�egna� przed �mierci�, tak? Wybij sobie z g�owy te g�upie my�li! Odb�bnisz kar�, a potem wr�cisz do swoich! Masz dla kogo �y�! Powtarzam, wybij sobie to z g�owy�

��Bez obrazy, panie nadwachmistrzu � przerwa� mu Priessl. � Nie dlatego pana prosi�em o przyj�cie, �eby si� z panem po�egna�, chocia� wiele panu zawdzi�czam� Chcia�em, aby pan zaopiekowa� si� Luise, moj� �on�� Boj� si�, �e po mojej �mierci wejdzie� �e wr�ci na z�� drog� A co wtedy b�dzie z moim ma�ym Klausem? A pan ma do�wiadczenie w pracy z takimi dziewczynami� Niech pan jej nie pozwoli zej�� na z�� drog�!

��Przeceniasz moje mo�liwo�ci, Hans. � Mock te� zapali� i wypu�ci� dym wysoko, pod sufit. � Nie boisz si�, �e dajesz j� pod opiek� policjantowi od dziwek? Przecie� to prawie jak alfons! Spotyka�em je na z�ej drodze, a one nie chcia�y z niej schodzi� To ty sprowadzi�e� na dobr� drog� swoj� Luise. Tobie si� uda�a ta nie�atwa sztuka. I twoja �ona na tej drodze ju� pozostanie. Z tob�.

Priessl skutymi d�o�mi chwyci� Mocka za nadgarstek i zbli�y� si� ku niemu. Mock odsun�� si� z obrzydzeniem od aresztanta, aby nie zad�awi� si� smrodem. Ka�da prostytutka, kt�ra ciele�nie mia�a do czynienia z Mockiem, zna�a doskonale jego credo, kt�re zwykle wyg�asza� przed pierwszym spotkaniem. �Nie znosz� �aru, brudu i smrodu � mawia� � masz by� zatem czysta i przyj�� mnie w ch�odnym pomieszczeniu�. Z tych trzech idiosynkrazyj opad�y dzi� Mocka wszystkie. Na zewn�trz rozlewa� si� �ar, a wewn�trz d�awi� go smr�d Priessla i lepki brud pokoju widze�.

��B�agam pana! � zawo�a� Priessl, zrywaj�c si� z krzes�a. � Niech si� pan zajmie moj� Luise!

��Siadaj i nie zbli�aj si� do mnie! Nie chodzisz w og�le do �a�ni czy jak? �mierdzisz jak gnojowica. Cz�owieku, co si� z tob� porobi�o? Zawsze by�e� elegancki, a teraz wygl�dasz jak pener!

��Moja kochana Luise� � Aresztant opar� si� o jasnobr�zow� lamperi� �ciany, a potem osun�� si� po niej.

Mock odpali� jednego papierosa od drugiego. Zapach wonnego tytoniu �Ihra� by� na szcz�cie silniejszy ni� od�r niemytego cia�a. Mock si�gn�� do teczki i wyj�� z niej kilogram kie�basy czosnkowej zawini�tej w pergamin z nadrukiem firmowym rze�ni �Carnis�. Po�o�y� j� na stole, a potem podszed� do przykucni�tego Priessla. Po policzkach m�odzie�ca p�yn�y �zy. Mock, oddychaj�c ustami, opar� d�o� na jego ramieniu.

��Zajm� si� ni�, Hans � powiedzia� powoli � ale pod jednym warunkiem. Powiesz mi, dlaczego chcesz si� zabi� i dlaczego nie chodzisz do �a�ni.

��A kto panu powiedzia� � by�y informator wypu�ci� smrodliwy oddech � �e ja chc� zabi� siebie samego? Nie, ja zabij� kogo� innego. I dostan� do�ywocie albo czap�. I wtedy b�d� tutaj bogiem. B�d� rz�dzi�, rozumie pan? Nikt mi nie podskoczy. Kto zabija z zimn� krwi�, jest tu bogiem. Nie policyjnym szpiclem, ale bogiem. A boga nikt tu nie krzywdzi. M�wi� na niego: �Bez oddechu�, i boj� si� go. Bo jemu ju� na niczym nie zale�y. I ka�dego mo�e zabi�. Jak B�g� A szpicla czy by�ego policjanta wszyscy krzywdz�� Zajmie si� pan ni�? Prosz� mi obieca�!

��Nie spe�ni�e� wszystkich moich warunk�w. Nie odpowiedzia�e� na moje drugie pytanie. Dlaczego si� nie myjesz?

Mock wsta� z kucek, obszed� st�, opar� but na kraw�dzi krzes�a i obserwowa� rys� na ostrym nosku. Przez chwil� ocenia�, czy uda si� j� zapastowa�.

��Nie odpowiedzia� i nie odpowie � rozleg� si� g�os stra�nika, kt�ry wszed� do pokoju widze�. � On si� wstydzi. Ale ja wiem i powiem�

Priessl wsta� i otar� mokr� twarz. Patrzy� na stra�nika oczami bez wyrazu. Jego spojrzenie by�o puste, �renice zw�zi�y si� do wielko�ci g��wki od szpilki, oddech sta� si� urywany, a grdyka skaka�a pod napi�t� sk�r� szyi. Mock nie widzia� jeszcze u nikogo takiej reakcji.

��Niczego nie powiesz, jebany klawiszu � Priessl powiedzia� to wolno i cicho. � A teraz chc� wyj��, koniec widzenia.

Uderzenie, kt�re szarpn�o Priesslem, by�o mocne i nieoczekiwane. Wi�zie� run�� w k�t pokoju i zn�w si� osun��. G�ow� wcisn�� mi�dzy kolana i przykry� j� d�o�mi. Stra�nik odpi�� pa�k� od pasa i uderzy� Priessla w splecione d�onie. Na chudych palcach wi�nia pojawi�a si� czerwona smuga. Stra�nik sta� w rozkroku i patrzy� na swoj� ofiar�. Od�o�y� pa�k� i wzi�� zamach nog�. Zahaczy� obcasem o sto�ow� nog�, co sprawi�o, i� jego cios straci� impet. Trafi� Priessla pod pach�. Wi�zie� zwin�� si� na pod�odze w ma�y k��bek. Stra�nik odwr�ci� si� i odsun�� st� daleko. Mia� wystarczaj�co du�o miejsca, by zabi� Priessla.

��Teraz lepiej dokopi� temu �mierdzielowi � u�miechn�� si� do Mocka. � Tej ma�ej dziwce�

Nie zd��y� jednak zrealizowa� swojego zamiaru, bo poczu� piek�ce kla�ni�cie na policzku. Uderzenie by�o tak silne i niespodziewane, �e g�owa stra�nika odwr�ci�a si� na bok, a on sam straci� r�wnowag�. Zabrz�cza�y w oknach brudne siatki, na kt�rych osiada�y t�uste opary ze znajduj�cej si� pi�tro ni�ej kuchni. Mock podskoczy� do stra�nika i wcisn�� w siatk� jego policzek. Zaatakowany usi�owa� odepchn�� napastnika, ale Mock by� jak skamienia�y.

��Nie bij go, rozumiesz? � wysycza�.

Wtedy otworzy�y si� drzwi i stan�li w nich dwaj inni stra�nicy. Mock oderwa� si� od swojego przeciwnika, zaatakowany odsun�� si� od okna. Ku stra�nikom ruszy� w milczeniu Hans Priessl. Szed�, jakby mu co� ci��y�o mi�dzy nogami. Zbyt du�e drelichowe spodnie zsun�y si� cz�ciowo z chudych po�ladk�w. Mock spojrza� na swojego dawnego kapusia i znalaz� odpowied� na zadane wcze�niej pytanie. Priessl nie chcia� mu jej udzieli� i nie pozwoli� na to r�wnie� klawiszowi. Teraz nikt nie musia� niczego wyja�nia�. To, co Mock zobaczy�, to, co wystawa�o ze spodni wi�nia, by�o jasn� odpowiedzi� na to pytanie, by�o widomym znakiem upokorzenia, by�o jak pi�tno wypalone niewolnikowi, jak znak kastowy pariasa, kt�ry rozpaczliwie pragnie w�asnym smrodem odgrodzi� si� od prze�ladowc�w. Ze spodni Hansa Priessla wystawa�a zakrwawiona pielucha.

Breslau, �roda 4 lipca 1923 roku,

czwarta po po�udniu

Piwiarnia �Pod Dzwonem� na Ohlauerstrasse wype�niona by�a nieruchomym, gor�cym powietrzem. �adne kana�y wentylacyjne nie mog�y wessa� i wyrzuci� na zewn�trz woni, kt�re tworzy�y przyt�aczaj�cy zaduch. W ciasnym wn�trzu wi�y si� smugi �mierdz�cego dymu z taniego tytoniu. Nad stolikami ci��y�a mieszanina zapachu potraw, piwa i paruj�cych ludzkich cia�. Moritz Mannhaupt zaj�� miejsce w k�cie lokalu i rozejrza� si� doko�a. Nie m�g� si� nadziwi�, �e w takim upale ludzie wyciskaj� z siebie si�dme poty, jedz�c gor�ce specja�y. Szczeg�lnie zadziwia� go t�gi, rudow�osy jegomo��, przed kt�rym sta� g��boki talerz wype�niony kluskami, zwanymi �polskimi� lub ��l�skimi�. Ubrany by� w kamizelk� i melonik. R�kawy koszuli podwin��. Na oparciu krzes�a wisia�a marynarka. �yka� kluski, prawie ich nie gryz�c. Jego uz�bienie by�o jednak bezczynne tylko przez chwil�. Za moment bowiem sieka� i rozgryza� plastry sk�ry ze s�oniny, kt�re wygrzebywa� z g�ry kapusty na g�sto. Mannhaupt patrzy� na jegomo�cia i kr�ci� g�ow� ze zdumienia. Tamten to zauwa�y�.

��My znajomi? � zapyta� rudow�osy z pe�nymi ustami.

��Nie znam pana � odpowiedzia� Mannhaupt i wysuszy� kieliszek czystej w�dki, zapijaj�c j� ciemnym piwem �Engelhardt�.

Miazga, widoczna zza z�b�w i warg ludzi, kt�rzy podczas jedzenia niedok�adnie zamykaj� usta, by�a dla Mannhaupta jednym z najobrzydliwszych widok�w. Spo�ywanie posi�k�w z zamkni�tymi ustami, trzymanie �okci blisko tu�owia oraz skromne moczenie ust w kieliszkach likieru � to by�y pierwsze lekcje savoir-vivre'u, jakich udziela� swoim dziewczynom. Robi� to mimo pogardliwych komentarzy konkurencji, �e jego podopieczne sprawiaj� komiczne wra�enie, zachowuj�c si� jak baronowe, a przecie� na og� przesiaduj� w �pod�ych knajpach nad wieprzowym kotletem i kuflem piwa, co � nawiasem m�wi�c � cz�sto musia�o im wystarczy� za ca�odzienne wy�ywienie. Mannhaupt zbywa� takie uwagi wzruszeniem ramion i przypomina�, �e klas� trzeba zachowa� wsz�dzie i zawsze. Tej zasadzie sam jednak bywa� niewierny. Odst�powa� od niej w chwilach, gdy alkohol zamienia� go w innego cz�owieka, agresywnego i obra�alskiego, albo wtedy, gdy natrafia� na wyj�tkowego chama.

Obie te przyczyny na�o�y�y si� dzi� na siebie. Podpity Mannhaupt wzdrygn�� si� na widok masy pokarmowej w ustach nieznajomego, w kt�rej upstrzona plamkami pietruszki ��ta ma� klusek miesza�a si� z w��knami kapusty.

��Pies, kt�ry je, nie szczeka � powiedzia� Mannhaupt tak g�o�no, �e �atwo przekrzycza� niewidomego akordeonist�, kt�ry wy�piewywa� zjadliw� satyr� o kwa�nym winie z Gr�nbergu.

��Co? � Rudow�osy odsun�� talerz paruj�cych klusek, wsta� i przepchn�� swoje t�gie cia�o w stron� stolika Mannhaupta. � Co niby?

��No w�a�nie to! � Mannhaupt zapali� papierosa i zza zas�ony szarego dymu patrzy� pogardliwie na rudego prostaka.

Ten podszed� do stolika i opar� na nim pi�ci, kt�re sta�y si� podp�rk� dla tu�owia. Ze swoim wypi�tym zadem przypomina� goryla, przywiezionego kilka dni temu do ogrodu zoologicznego z Zanzibaru, o czym pisa�y wszystkie gazety w Breslau. Sutener patrzy� uwa�nie na przedramiona jegomo�cia, wystaj�ce z podwini�tych r�kaw�w koszuli, i napi�� mi�nie. Mia� nadziej�, �e nie zawiedzie go odruch wyrobiony ju� w dzieci�stwie, podczas licznych b�jek w bandyckiej dzielnicy wok� Burgfeld. Niestety, nie przewidzia�, �e nieznajomy wcale nie u�yje r�k.

Podkute �elazem nogi sto�u zgrzytn�y z wysokim piskiem po kamiennej posadzce. Mannhaupt zarejestrowa� gwa�towny ruch bioder rudow�osego i poczu� silny b�l brzucha. Usi�owa� powsta�, lecz naje�ona drzazgami kraw�d� sto�u przycisn�a go do �ciany i unieruchomi�a. Napastnik, nie zwalniaj�c nacisku ud, otar� pot z czo�a, chwyci� sutenera za klapy marynarki i szarpn�� gwa�townie. Mannhauptowi zdawa�o si�, �e nagle ca�y �wiat umilk�, a on leci pod sklepieniem restauracji. Rzeczywi�cie, w knajpie zapad�a cisza. Nawet �lepy akordeonista nie zd��y� doko�czy� frazy, �e wino z Gr�nbergu wyd�u�a ludziom oblicza. Lot Mannhaupta trwa� bardzo kr�tko. Zosta� wyrwany zza jednego sto�u i rzucony na s�siedni. Poczu� wilgo� na policzku i na szyi, po czym doszed� do niego silny zapach octu, cebuli i krupnioka. Chcia� wsta�, ale zn�w kto� go poderwa�.

��Nie szarpcie go tak, Smolorz � us�ysza� czyj� zachrypni�ty g�os � bo mu portki rozerwiecie.

Wtedy oszo�omionego Mannhaupta owion�� lekki podmuch rozgrzanego powietrza i sutener dotkn�� brudnej kostki brukowej. Rozejrza� si� doko�a i zobaczy� to, co zwykle: delikatesy i trafik�, pod kt�r�, jak zwykle, kr�ci�y si� jakie� szlifibruki. Tylko dwa elementy nie pasowa�y do znanej mu scenerii. Furgon aresztancki i rudow�osy m�czyzna wskazuj�cy z u�miechem drzwi pojazdu. Mannhaupt podszed� do nich pos�usznie. W ci�gu tych kilku minut zrozumia�, �e z�e maniery i zaczepki nie pop�acaj�. T� my�l porzuci� jednak, kiedy znalaz� si� wewn�trz furgonu i zobaczy� kilku innych m�czyzn, z kt�rymi ��czy� go uprawiany zaw�d. Spojrza� na ponure wejrzenia konkurencji i zrozumia�, �e tu nie posz�o o zachowanie, kt�rym obrazi� rudow�osego gliniarza. I tak zosta�by dzisiaj zamkni�ty, cho�by k�ania� si� w pas i czapkowa� ka�demu napotkanemu policjantowi. Dzi� by� najwidoczniej z�y dzie� dla alfons�w.

Breslau, �roda 4 lipca 1923 roku,

wp� do pi�tej po po�udniu

Szef decernatu IV Prezydium Policji, radca kryminalny Josef Ilssheimer, by� urodzonym beznadziejnym biurokrat�. Uwielbia� siedzie� za swoim pot�nym biurkiem, w otoczeniu segregator�w i ksi��ek prawniczych. Za stracony uwa�a� dzie�, w kt�rym nie przerzuci�by cho� kilku stron kodeksu prawa karnego albo wewn�trznych instrukcji policyjnych w poszukiwaniu punkt�w i paragraf�w, kt�rymi opatrzy�by swoje d�ugie raporty o stanie aktualnych spraw wydzia�u. Jego mi�o�� do biurokracji zyska�a mu przychylno�� obecnego prezydenta policji Kleib�mera, kt�ry r�wno dwadzie�cia lat pracowa� w Strassburgu i prusk� biurokracj� szanowa� r�wnie g��boko, jak nienawidzi� alzackiej bylejako�ci i nieporz�dku. Dzi�ki temu Ilssheimer m�g� w spos�b nieskr�powany uwielbia� biurokracj� i dalej sporz�dza� raporty, wype�nione kunsztownymi i bogatymi frazami ze szczeg�lnym uwzgl�dnieniem rozbudowanych bezokolicznik�w. Jego uczucie przygasa�o jednak przed czwart� po po�udniu, kiedy porzuca� ponury zamek ksi��t brzesko-legnickich, w kt�rym mie�ci�o si� obecnie prezydium, i udawa� si� doro�k� na objazd sklep�w z artyku�ami egzotycznymi, gdzie ogl�da� wyroby orientalne, nade wszystko japo�skie wachlarze do swojej ogromnej i znanej w Breslau kolekcji.

Dzi� nie m�g� odda� si� swojej pasji, poniewa� kilka minut przed wyj�ciem zosta� wezwany do biura prezydenta, gdzie jego sekretarz przekaza� mu z kwa�n� min� oficjaln� skarg� na nadwachmistrza Eberharda Mocka, oznajmiaj�c, �e prezydent oczekuje wyja�nie� na pi�mie najp�niej jutro przed godzin� dziewi�t� rano. Pismo to, cho� dotyczy�o podw�adnego Ilssheimera, omy�kowo zaadresowano do wydzia�u kryminalnego, czyli trafi�o wprost do r�k Heinricha M�hlhausa. Ten, po zapoznaniu si� z tekstem, przes�a� je � drog� s�u�bow�, do��czaj�c odpowiedni� adnotacj� � do biura prezydenta. Szef policji kryminalnej nie m�g� skontaktowa� si� z Ilssheimerem w tajemnicy przed prezydentem, poniewa� � co zwierzchnik Mocka doskonale rozumia� i aprobowa� � by�oby to z�amanie paragrafu 18, punkt 14bc wewn�trznej instrukcji Prezydium Policji w Breslau z dnia 12 marca 1920 roku, m�wi�cej, i� w razie niemo�no�ci rozpatrzenia pisma urz�dowego w ramach jednego wydzia�u nale�y je przes�a� wprost do biura prezydenta policji. W pi�mie nr 1254a/23 stra�nik wi�zienny, kapral Otto Oschewalla �skar�y si� na zachowanie nadwachmistrza Eberharda Mocka. Donosi, i� zosta� przez niego zaatakowany i dotkliwie pobity. ��da wyci�gni�cia wobec E. Mocka najwy�szych konsekwencji s�u�bowych�. Pismo Oschewalli, opatrzone w�asnor�czn� notatk�: �Skarg� uwa�am za wysoce uzasadnion��, zosta�o podpisane �Langer, dyrektor wi�zienia �ledczego w Breslau�.

Radca Ilssheimer wr�ci� do swojego pokoju i od�o�y� na biurko du��, sk�rzan� akt�wk� z t�oczonymi motywami ro�linnymi. Denerwowa� si� nie tyle tym, �e nie uzupe�ni dzi� swej s�ynnej kolekcji o kolejny model, lecz nieub�agan� konieczno�ci� napisania raportu z rozmowy wyja�niaj�cej ze swoim podw�adnym. Nie m�g� jednak nic napisa� z prostego powodu: Mocka nie by�o ani w zasi�gu g�osu, ani telefonu. Pracowa� dzisiaj do po�udnia, w pocie czo�a identyfikuj�c archiwalne odciski palc�w z tymi, kt�re wzi�to od dw�ch zamordowanych prostytutek. Wyra�nie zm�czony, dwie godziny pisa� raport o kiepskich efektach swoich eksploracyj, po czym odmeldowa� si�, m�wi�c co� o konieczno�ci obserwacji na mie�cie. Ilssheimer nie m�g� zatem pozna� niedzielnych awantur Mocka w wi�zieniu �ledczym i pozostawa�o mu jedynie wys�a� kogo� ze swoich ludzi do odleg�ego i nawet nienale��cego do Breslau osiedla Klein Tschansch, gdzie winowajca mieszka� od lat prawie dziesi�ciu. Jak na z�o�� dzisiaj wszyscy pracownicy wydzia�u, w��cznie z praktykantem Isidorem Bl�mmelem, dzia�ali w terenie. Ilssheimer przeklina� swoj� wyrozumia�o��, nie pytaj�c nawet, na jaki to mianowicie teren wszyscy si� dzisiaj udaj�. Jutro o dziewi�tej prezydent policji na pewno oka�e Ilssheimerowi mniej zrozumienia ni� on dzisiaj swoim ludziom. Przecie� radca nie wyjawi prezydentowi prawdziwej przyczyny swojego braku zainteresowania peregrynacjami ca�ego prawie wydzia�u! Nie powie przecie�, �e �wiat przesta� dla niego istnie� w chwili, gdy otrzyma� nowe katalogi warszawskiej firmy handlowo-spedycyjnej �Bronis�aw Hirszbein i Sp�ka�, kt�ra bardzo tanio sprowadza�a via Amsterdam japo�skie wyroby! Nie przyzna si� przecie�, �e kiedy otworzy� katalog na stronach z galanteri� orientaln�, nie wiedzia�, co do niego m�wi� odmeldowuj�cy si� Mock i reszta jego ludzi!

Tak czy inaczej Ilssheimer musia� czeka� na powr�t podw�adnego, bo jego relacja by�a warunkiem sine qua non napisania raportu. Radca kryminalny nie wiedzia�, kiedy Mock wr�ci do prezydium, mia� jednak ca�kowit� pewno��, �e stanie si� to dnia dzisiejszego. Nadwachmistrz nie znosi� niespodzianek pogody i � chocia� niebo by�o bezchmurne, a nad Breslau zawisa� upa� � nigdy nie wychodzi� i nie wraca� do domu bez swojego pot�nego parasola. Ten za� teraz stercza� w metalowym stojaku i by� widoczn� gwarancj� powrotu w�a�ciciela. Ilssheimer postanowi� skr�ci� sobie czas i zatelefonowa� do dy�urki. Poprosi� wo�nego Bendera o zam�wienie w ratuszowej jad�odajni �Pieczona Kie�baska spod Dzwonka� dw�ch bu�ek z w�trobiank� i jednego ma�ego ciemnego haasego, po czym zatopi� si� w lekturze katalogu firmy �Hirszbein i Sp�ka�. Nast�pnie jego g�owa zawis�a nad drzeworytami przedstawiaj�cymi japo�skie spinki, puzderka, grzebienie z laki i wachlarze, a oczy zamkn�� g�uchy sen.

Obudzi�y go dwa d�wi�ki. Pukanie do drzwi, a nast�pnie podniesione g�osy na dziedzi�cu prezydium. Wydawa�o mu si�, �e by� w�r�d nich g�os Mocka. Najpierw jednak wpu�ci� ch�opaka z jad�odajni. Odprawiwszy go z banknotem tysi�cmarkowym, podszed� do okna i przetar� oczy ze zdumienia. S�uch go nie myli�. Ten, na kt�rego radca czeka� prawie od godziny, sta� na rozkraczonych nogach ko�o otwartego furgonu aresztanckiego i wydawa� rozkazy ludziom znajduj�cym si� wewn�trz pojazdu. Ponadto co chwila zadziera� g�ow� i patrzy� w okna mieszkania prezydenta policji. Obok stali Smolorz, Domagalla i praktykant Bl�mmel. Ze �rodka wyskoczy�o pi�ciu m�czyzn, kt�rych teczki, znane doskonale biurokracie Ilssheimerowi, znajdowa�y si� w archiwum jego wydzia�u.

Na dziedziniec wkroczy� z p�kiem kluczy stra�nik prezydialnego aresztu Achim Buhrack. Rozejrza� si� dooko�a, po czym uczyni� zapraszaj�cy ruch r�k�. W bram� prowadz�c� do aresztu wtoczyli si� zakuci ludzie oraz funkcjonariusze z wydzia�u Ilssheimera. Mock spojrza� tym razem w okno gabinetu swojego szefa.

��Do mnie, Mock! � krzykn�� Ilssheimer, otworzywszy okno. � Wyt�umaczy� mi si� natychmiast ze swoich rozboj�w w wi�zieniu! Przysz�a oficjalna skarga!

Mock u�miechn�� si� i w milczeniu wykona� d�oni� dwa ruchy. Pierwszy � jakby wyci�ga� z kamizelki zegarek. Drugi � jakby pisa� co� palcem na wierzchu d�oni. Potem znikn�� w bramie. Ta pantomima oznacza�a: �Nie mam czasu, wszystko ci napisz�. Ilssheimer usiad� ci�ko za biurkiem. U�miech Mocka m�wi� co� jeszcze innego. Przypomina� mu o pewnej niepisanej zasadzie ich kilkuletniej wsp�pracy. Niegdy� Mock sformu�owa� j� nast�puj�co: �Ty si� nie wtr�casz w moje sprawy, a ja milcz� o twoich r�nych sprawkach, wiesz, o czym m�wi�. Ilssheimer � nolens volens � musia� czeka� na pisemne wyja�nienie Mocka. Wiedzia�, �e pojawi si� ono dzisiaj na jego biurku i �e pismo b�dzie obrzydliwie lakoniczne. Jest parasol, b�dzie i sam Mock. Na razie szef decernatu IV m�g� si� po�wi�ci� konsumpcji bu�ek z w�trobiank�.

Breslau, �roda 4 lipca 1923 roku,

pi�ta po po�udniu

Moritz Mannhaupt rozejrza� si� i po raz kolejny zobaczy� ponure mordy swoich kompan�w. Nie m�g� jednak odwr�ci� g�owy i spojrze� na tych, kt�rzy stali za nim. Wykonanie jakiegokolwiek ruchu jakimkolwiek organem cia�a � opr�cz palc�w u r�k i n�g � by�o w tych okoliczno�ciach niemo�liwe. On i siedemnastu innych alfons�w sta�o w ciasnej celi aresztu policyjnego przy Schuhbr�cke 49, w kt�rej swobodnie mie�ci�o si� najwy�ej czterech m�czyzn. Stoj�ca duchota w piwiarni �Pod Dzwonem�, z kt�rej Mannhaupt wyfrun�� godzin� temu, by�a jak �wie�a morska bryza w por�wnaniu z nieruchomym powietrzem w celi. R�nica polega�a na tym, �e okna w celi nie otworzy�by nawet s�ynny sakso�ski si�acz Hermann G�rner. Zosta�o ono przy�rubowane do �elaznej framugi wiele lat temu, a wilgo� unieruchomi�a zakr�tki grub� warstw� rdzy. Pot sp�ywa� po cia�ach zamkni�tych sutener�w, b�l pulsowa� w ich pi�tach i kolanach, a niekt�rzy czuli zbli�anie si� zimnego, lepkiego omdlenia. Jeden z ludzi stoj�cych pod oknem zacz�� wymiotowa�. W powietrzu, a w�a�ciwie w tym, co z niego zosta�o, rozszed� si� przera�liwy kwa�ny smr�d.

��Otworzy�! Otworzy�! � wrzasn�� Mannhaupt.

Inni zacz�li mu wt�rowa�. Ciasna cela p�ka�a od wrzasku. Alfonsi stoj�cy blisko drzwi zacz�li w nie wali�. Po chwili zgrzytn�o i wszystkim si� zdawa�o, �e do dusznego wn�trza celi wtargn�y najwspanialsze zapachy z ich marze�. Jednemu zdawa�o si�, �e poczu� cudown� wo� ciasta z kruszonk�, do innego dotar� zapach lasu i grzyb�w, jeszcze innemu wydawa�o si�, �e znalaz� si� w pe�nym s�o�cu na nadodrza�skiej pla�y i dochodzi go wilgotny zapach wody. A to tylko otworzy�y si� drzwi, w kt�rych stan�� kr�py m�czyzna �redniego wzrostu. Jego kwadratowa sylwetka, g�ste, ciemne w�osy, mocno zaci�ni�ta szcz�ka i nieskazitelne jasne ubranie by�y bardzo dobrze znane wszystkim alfonsom. Pami�tali r�wnie�, �e spotkania z tym cz�owiekiem nie nale�a�y do przyjemnych, a si�ce i opuchlizny by�y cz�sto bolesnymi ich pami�tkami. Wiedzieli te�, i� potrafi on by� delikatny i wyrozumia�y dla prostytutek w tym samym stopniu jak brutalny i okrutny wobec ich opiekun�w. Widok nadwachmistrza, bo taki stopie� mia� ten policjant, nie zapowiada� niczego dobrego. Zapad�a taka cisza, �e prawie s�ycha� by�o kapanie potu z cz� udr�czonych wi�ni�w. Znikn�y gdzie� cudowne zapachy dzieci�stwa, wr�ci� smr�d potu i wymiocin.

��Pos�uchajcie mnie uwa�nie, skurwysyny � powiedzia� policjant nikotynowym basem � bo jest za du�y upa�, by dwa razy cokolwiek powtarza�. Mam tutaj zdj�cia dw�ch zamordowanych prostytutek. Macie je zidentyfikowa�. � Zapali� papierosa i dmuchn�� dymem w g��b celi. � Jestem pewien, �e nikt z was ich nie rozpozna. Umywacie r�ce, wiem. Trudno, m�wicie sobie, zdech� jeszcze jeden m�j w� roboczy. Zmusz� innego wo�u do pracy. Tak sobie my�licie. Mo�e moj� dziwk� zabi� jaki� ostry urka. Po co mu si� nara�a�? Jaka� kurwa �mia�a si� z jego ma�ego ptaszka, to j� zaciuka�! Sama sobie winna! Tak my�licie, skurwysyny? Jeste�cie twardzi wtedy, kiedy trzeba przy�o�y� dziewczynie pi�ci� w twarz, bo chcia�o jej si� pi� i kupi�a sobie lemoniad� za jakie� grosze, zamiast wam je odda�. � Przeci�gn�� grzebieniem po faluj�cych w�osach, wyplu� papierosa na beton, a potem uni�s� r�ce, w kt�rych dzier�y� fotografie i czyste kartki. � Nie rozpoznacie tych dziewczyn. Wiem o tym. Nie chcecie si� nikomu nara�a�. A ja wam rozdam kartki i o��wki. Jak na klas�wce w szkole. Wy na tych kartkach wypiszecie nazwiska waszych dziewczyn. Wszystkich. Tak�e nowych i jeszcze nierejestrowanych. Wszystkich. Nazwiska, a obok knajpy lub ulice, gdzie wabi� klient�w, albo nory, gdzie nocuj�. A ja wr�c� tutaj za p�torej godziny i wezm� od was te listy. I wtedy was ulokuj� na kilka dni po r�nych celach, aby�cie nie zdechli od tego smrodu tutaj. W ci�gu tych kilku dni zobacz� si� ze wszystkimi dziewczynami z waszych list i porozmawiam z nimi. Wiecie, co im ka�� zrobi�? Aby uzupe�ni�y wasze listy. Je�li kt�ra� z nich dopisze jakie� nazwisko, to znaczy, �e je zataili�cie teraz przede mn�. Ten, kt�ry co� zatai, wr�ci tutaj, do tej celi. Bez wyroku, bez procesu. Bez wody, w smrodzie tych rzygowin posiedzi miesi�c, mo�e dwa, a ja go b�d� odwiedza� codziennie. A tymczasem jego interes na mie�cie przejmie kto� inny. � Otar� pot z czo�a i westchn��. � Musz� zobaczy� wasze dziewczyny. Wszystkie. �ywe i w dobrym zdrowiu, nie licz�c syfilisu, szankra twardego i rze��czki. Je�li kt�rej� nie zobacz�, to znaczy, �e ona jest na tych zdj�ciach� A jej alfons to zatai�� Wtedy zniszcz� tego alfonsa�

Wr�czy� im zdj�cia i plik kartek, po czym wyszed�. W drzwiach celi stan�� rudow�osy m�czyzna, kt�ry miota� Mannhauptem w piwiarni �Pod Dzwonem�. W d�oni trzyma� kilkana�cie kr�ciutkich o��wk�w.

��Wychodzi� � krzykn�� pojedynczo na korytarz! Siada� na ziemi i pisa�! A po napisaniu wchodzi� z powrotem!

Mannhaupt by� pierwszy. Jednak nie ruszy� si� ani na centymetr. Od niedawna pracowa� w tym fachu i mo�e dlatego czu� si� mocno dotkni�ty s�owami nadwachmistrza. On sam nie tylko nie bi� nigdy swoich dziewczyn, ale nawet nie podnosi� na nie g�osu. Podobnie post�powa� jego stryj Helmut, kt�ry przekaza� bratankowi interes, zanim wyl�dowa� w wi�zieniu za oszustwo. I on, i stryj Helmut traktowali dziewczyny jako prywatn� w�asno��, kt�ra � ich zdaniem � jest �wi�ta i powinna by� chroniona przez pa�stwo. Mannhaupt nigdy nie wystraszy�by si� �adnego, jak to uj�� nadwachmistrz, �ostrego urki� i w razie �mierci kt�rej� ze swoich podopiecznych na pewno wsp�pracowa�by z policj�. Poczu� gorycz, a jednocze�nie niepokoj�c� ch�� rozmowy z cz�owiekiem o kwadratowej sylwetce.

��Panie nadwachmistrzu! � krzykn�� Mannhaupt.

��Co jest? � Policjant wynurzy� si� zza plec�w rudow�osego.

��Nie ma w�r�d nas Ma�ego Maksia � m�wi� szybko Mannhaupt, nie zwa�aj�c na pogardliwe spojrzenia koleg�w. � Mo�e te dwie to jego dziewczyny?

��My�lisz, �e nie wiem, ilu jest alfons�w w tym mie�cie? � Brunet chwyci� Mannhaupta za koszul� i przyci�gn�� ku sobie. Patrzy� na niego przez chwil�, po czym mocno go odepchn�� i ruszy� z powrotem. Obcasy jego but�w trzaska�y po posadzce korytarza. Mannhaupt skurczy� si�, aby nie patrze� w oczy towarzyszy.

��Wychodzi�, kurwa! No co jest! � wrzasn�� rudow�osy do Mannhaupta. � No dawaj, ju�!

Kiedy Mannhaupt go mija�, zobaczy� przed nosem zdj�cia dw�ch zamordowanych kobiet. Widzia� je kiedy� u Franka na Matthiasplatz, a nawet z nimi rozmawia�. Wiedzia�, �e s� w�asno�ci� Maksa Niegscha, zwanego Ma�ym Maksiem.

��Nie znam ich � mrukn�� do rudow�osego, po czym odebra� kartk� i o��wek. � Niech pan mi powie, panie policmajster � nag�y impuls kaza� mu spojrze� w przekrwione oczy rudego � dlaczego on nas tak nienawidzi? Ju� jaki� m�drzec powiedzia�, �e prostytucja to jak kloaka w pa�acu. Gdyby j� zlikwidowa�, ca�y pa�ac zacz��by cuchn��.

Policjant z o��wkami sprawia� wra�enie oszo�omionego wywodem Mannhaupta. Potrz�sa� g�ow� i przygl�da� si� alfonsowi jednocze�nie t�po i przenikliwie.

��Ale kloaka te� cuchnie, co nie? On w og�le nie lubi smrodu.

Breslau, �roda 4 lipca 1923 roku,

wp� do si�dmej wiecz�r

Mock szed� korytarzem wi�ziennym i stuka� mocno obcasami. D�wi�k ten rozchodzi� si� po ca�ym areszcie. Mock oznajmia� stukotem: nadchodz� i jestem na swoim terenie! Biada wam, skurwysyny! Kiedy wraz z Isidorem Bl�mmelem i Kurtem Smolorzem zbli�a� si� do celi numer 2, zdawa�o mu si�, �e s�yszy dono�ny wydech ulgi, jaki wydosta� si� z osiemnastu garde�. By� s�owny. Min�o p�torej godziny i dok�adnie wtedy stan�� w otwartych przez Buhracka drzwiach celi i wci�gn�� w nozdrza smr�d.

��Napisali�cie? � zapyta�.

��No, no � odpowiedzia�y liczne g�osy.

��Wszystko?

��No tak, jasne, �e tak � zafalowa�y postaci w ciasnej celi.

Mock wiedzia� doskonale, �e uznanie u takich kreatur zdobywa si� konsekwencj� i brutalno�ci�. Ju� kilkakrotnie okazywa� to w ci�gu ostatnich trzech dni, kiedy zwozi� ich partiami do aresztu policyjnego. Alfonsi przenocowali najpierw w o�miu, a nast�pnej nocy w trzynastu w jednej czteroosobowej niewietrzonej celi. Musieli spa� na zmian�, za�atwia� si� na zmian�, a nawet siedzie� na zmian� w ci�gu dnia! Dopiero trzeciego dnia, po wci�ni�ciu do celi jeszcze pi�ciu alfons�w, powiedzia� im, o co tak w�a�ciwie mu chodzi. Tak, by�em okrutny wobec tych insekt�w, my�la� Mock, ale co z moj� konsekwencj�? Je�li teraz uczyni� to, co planuj�, wydam im si� ca�kiem i beznadziejnie niekonsekwentny i nies�owny. Stan� si� kim� niegodnym szacunku. Ale z drugiej strony konsekwencja bezwarunkowa jest t�pa i �lepa. Czego jest winny na przyk�ad ten Mannhaupt, o kt�rym jego dziewcz�ta opowiadaj� w samych superlatywach? Dlaczego mia�bym go jeszcze kilka dni wi�zi�? Mo�e uruchomi�bym bydl�ctwo wi�ni�w i Mannhaupt zosta�by zha�biony jak kieszonkowiec Hans Priessl, kt�remu rozerwali ty�ek, by pokaza�, kto tu rz�dzi? Jak m�ody ojciec Priessl, kt�ry na zawsze pozostanie w wi�zieniu, aby tam zmaza� ha�b�, i nie zobaczy swojego dziecka?

��Wynocha st�d � Mock podj�� decyzj� � nie chc� wi�cej w�cha� waszego smrodu! Zostawi� kartki z nazwiskami na ziemi i won! Stra�nik was wyprowadzi przez dziedziniec, wyj�ciem dla zwierz�t poci�gowych.

Wi�niowie zacz�li si� przepycha� ku drzwiom. Niekt�rzy, kiedy mijali Mocka, patrzyli na niego zuchwale. Tych notowa� w pami�ci. Inni unikali jego wzroku. Tych pomija�. Jeden, niejaki Moritz Mannhaupt, patrzy� na niego z mieszanin� sympatii i zranionej dumy. Tego te� zanotowa� w pami�ci.

Kiedy sutenerzy wyszli, Mock odwr�ci� si� do swoich wsp�pracownik�w. Wszyscy mieli zdumione miny. Praktykantowi Isidorowi Bl�mmelowi oczy omal nie wyskoczy�y spod ci�kich powiek. Mock podszed� do niego i obj�� go mocno za szyj�.

��Dziwisz si� pewnie, synu � owia� mu twarz nikotynowym oddechem � �e okaza�em si� niekonsekwentny, co? �e obieca�em tym alfonsom kilkudniowy pobyt w celach i nie dotrzyma�em s�owa? Ot� pos�uchaj mnie uwa�nie, ch�opcze. W ci�gu trzech dni zamkn�li�my wszystkich alfons�w z Breslau z wyj�tkiem niejakiego Maksa Niegscha, zwanego Ma�ym Maksiem. Ten zagin��. Ostatni raz widziano go w kawiarni Franka na Matthiasplatz w sobot�. Dzisiaj sprawdzi�em ostatnie miejsce, gdzie m�g� si� ukrywa� Ma�y. Nie by�o go tam. Znikn��, wyparowa�. Dzisiaj, po przywiezieniu wszystkich alfons�w do tej celi, zostawi�em was na p�torej godziny, tak? Poszed�em wtedy do mojego pokoju, gdzie nad kuflem czarnego haasego smacznie chrapa� nasz wspania�y szef. Wtedy por�wna�em odciski palc�w dziewczyn Niegscha z odciskami denatek. Zgadza�o si�. Te dwie zamordowane dziewczyny to dziewczyny Niegscha. Tych osiemnastu �mierdzieli nie by�o mi ju� potrzebnych. Zatem wygoni�em ich, by nie zatruwali powietrza, rozumiesz? Czy si� jeszcze dziwisz, synu?

��Tak, dziwi� si� � odpowiedzia� hardo i prostodusznie Bl�mmel � przecie� od soboty prawie nic innego pan nadwachmistrz nie robi, tylko przegl�da kartoteki z odciskami palc�w. Dziwi� si�, �e dopiero dzisiaj, przed chwil� zidentyfikowa� pan odciski. Gdyby pan dobrze je zidentyfikowa�, dajmy na to, w niedziel�, sam albo z pomoc� ewentualnego specjalisty, zaoszcz�dzi�by pan nam trudu �apania tych wszystkich alfons�w, nie m�wi�c ju� o czasie.

Mock spojrza� na koleg�w. Ich miny wyra�a�y ca�e spektrum mieszanych uczu�: od niedowierzania i oburzenia na zuchwa�ego praktykanta, a� do niemej aprobaty jego s��w. Jedynie spojrzenie Kurta Smolorza wyra�a�o zupe�n� oboj�tno��.

��By�e� kiedy� w Afryce? � zapyta� Mock praktykanta, a kiedy ten pokr�ci� przecz�co g�ow�, kontynuowa�. � A ja by�em. Dwa miesi�ce w Kamerunie. I wiesz co? W ci�gu tych dw�ch miesi�cy nie nauczy�em si� rozpoznawa� Murzyn�w. Jeden by� podobny do drugiego. Nie do odr�nienia. A jak my�lisz, co bardziej jest do siebie podobne: Murzyni czy linie papilarne?

��No, linie�

��Uda�o mi si� je zidentyfikowa�, dopiero kiedy wiedzia�em, �e to musz� by� kobiety od Ma�ego Maksia, a nie inne. A �eby do tego doj��, trzeba by�o wy�apa� wszystkich alfons�w tego miasta. Nie mo�na by�o tego ustali� w laboratorium. Policja to nie laboratorium, m�j synu. To zakurzona i zakrwawiona ulica. Tam znajdziesz to, czego szukasz.

��Nie zgadzam si� � odpar� Bl�mmel. � Gdyby pan zleci� ekspertyz� specjali�cie, to by�oby�

��Ja musia�em to zrobi� sam � odpowiedzia� Mock z u�miechem. � A dlaczego? To nie twoja sprawa, synu. A teraz posprz�taj rzygowiny z celi. Wszystko, co robili�my, robili�my w tajemnicy przed prezydentem. Nie mo�e by� �adnego �ladu po naszej tajnej akcji.

Bl�mmel nie wykona� najmniejszego ruchu. Sta� i nie spuszcza� wzroku z Mocka.

��Mam ci pokaza�, jak to si� robi? � zapyta� Mock przyja�nie.

��Tak, niech pan poka�e. � Gard�o praktykanta rozsadza� gniew.

Domagalla, Smolorz i Buhrack patrzyli zdumieni, jak Mock zrzuca z ramion wytworn� marynark�, podwija r�kawy koszuli, a potem bierze puste wiadro i nape�nia je wod� z kranu na korytarzu.

��Pracujemy razem? � Mock spojrza� na praktykanta.

Bl�mmel skin�� g�ow� i zdj�� marynark�.

Breslau, �roda 4 lipca 1923 roku,

godzina si�dma wiecz�r

Ilssheimer w ci�gu dzisiejszego dnia dwa razy zasn��. Nie zdarzy�o mu si� to od lat. Oczywi�cie, drzemka by�a wa�nym elementem jego dziennego rozk�adu zaj��, ale na og� ucina� j� sobie tylko raz � po zjedzeniu p�nego obiadu, oko�o sz�stej, kiedy ju� objecha� kilka sklep�w z galanteri� orientaln�. Z powodu Mocka nie m�g� dzi� zrealizowa� tego wa�nego punktu dnia. To bardzo wyra�ne za�amanie planu nie przeciwdzia�a�o jednak pojawieniu si� w m�zgu Ilssheimera sygna�u g�odu, kt�ry nast�powa� przewa�nie w czasie zwiedzania sklep�w z artyku�ami egzotycznymi. Ale wtedy sta�o si� co� niezwyk�ego. Impulsowi g�odu towarzyszy� nieregularny i niewyt�umaczalny impuls snu. Radca, b�ogos�awi�c ch��d swojego pokoju, nie opiera� si� d�ugo. Obudzi�y go poczynania Mocka na dziedzi�cu oraz wizyta pos�a�ca z jad�odajni �Pieczona Kie�baska spod Dzwonka�. Ilssheimer zjad� dwie chrupi�ce bu�ki z popo�udniowego wypieku, obficie posmarowane aksamitnie �agodn� w�trobiank� i prze�o�one kilkoma plastrami cebuli, po czym wypi� butelk� ciemnego piwa z browaru Haasego. I wtedy pojawi� si� zupe�nie regularny sygna�, kt�ry nadchodzi� zawsze po popo�udniowym posi�ku.

Z tego snu otrz�sa� si� w�a�nie, czytaj�c trzy dokumenty le��ce na jego biurku. Pierwszy odrzuci� po kilku sekundach. By�a to skarga na Mocka, kt�ra wprowadzi�a tak straszny nie�ad w jego pedantyczne �ycie. Dwa kolejne dokumenty pisane by�y r�k� Mocka, co ju� samo w sobie wzbudza�o niech�� mi�o�nika raport�w wystukiwanych na maszynie. Pierwszy dokument by� bardzo lakonicznym raportem.

�Wykonanie polecenia s�u�bowego nr (nie pami�tam numeru) z dnia (ostatnia sobota, nie wiem, kt�rego to by�o). Zidentyfikowano zamordowane prostytutki w sprawie (nie pami�tam numeru). Klara Menzel, lat 27, i Emma Hader, lat 27. Miejsce pracy: kawiarnia Franka, miejsce zamieszkania: Matthiasplatz 8/24, opiekun Max Niegsch, lat 32, miejsce zamieszkania: bez sta�ego zameldowania, znikn��. Spraw� przekazuje si� policji kryminalnej. Mock�

Ilssheimer poczu� przyp�yw ciep�ych uczu� do Mocka. Jego podw�adny doskonale wiedzia�, ile rado�ci mu sprawia uzupe�nianie takich luk, jak �nie pami�tam� lub �prosz� sprawdzi�. Wiedzia� te�, �e wystukiwanie raport�w na nowiutkiej maszynie �Rheinita Record� brzmi dla szefa jak muzyka sfer i �e on z rado�ci� oddaje si� temu zaj�ciu, zamiast i�� w �lady swoich koleg�w i zleca� takie czynno�ci sekretarzom lub praktykantom. Ilssheimer lubi� uzupe�nianie raport�w i osobiste ich przepisywanie na maszynie, ale nie znosi� ich sporz�dzania, kiedy mia� ma�o danych albo musia� przerabia� jaki� tekst napisany na kolanie i pozbawiony wszelkiej biurokratycznej ornamentyki. A taki by� trzeci le��cy przed nim dokument.

�W wi�zieniu przy Freiburger Strasse zaatakowa�em w niedziel� skurwysyna zwanego stra�nikiem. Stan��em w obronie wi�nia, mojego dawnego informatora Hansa Priessla, kt�rego �w stra�nik zacz�� przy mnie katowa�. Wi�zie� ten wcze�niej zosta� zha�biony przez wsp�wi�ni�w i jest w ci�kim stanie psychicznym. Tak w�a�nie by�o. Mock�

Przygotowanie porz�dnego raportu z notatki Mocka wymaga�o nie lada umiej�tno�ci. Ilssheimer te zdolno�ci posiada�, lecz potrzebowa� odpowiedzi na kilka pyta�. Nie mia� jednak komu ich zada�. Parasola nie by�o ju� za metalow� obejm� stojaka. Postanowi� zatem w swoim raporcie upi�kszy� literacko szlachetno�� Mocka, kt�ry si� wstawia za pokrzywdzonym wi�niem, oraz bestialstwo stra�nika.

Mija�y godziny, a stal�wka Ilssheimera kre�li�a na papierze przera�aj�ce wizje zha�bienia Priessla, zezwierz�cenia stra�nika i bohaterstwa Mocka. Pisz�cy chichota� cicho. M�g� upiec dwie pieczenie na jednym ogniu. Gdyby pokrzywdzony stra�nik udowodni� Mockowi k�amstwo, sko�czy�oby si� to usuni�ciem nadwachmistrza z decernatu IV co Ilssheimera wcale by nie zmartwi�o. W ma�ym wydziale nie by�o miejsca dla dw�ch szef�w: oficjalnego i nieoficjalnego.

Ilssheimer przepisa� raport przez kalk� w trzech egzemplarzach. Jeden trafi na biurko prezydenta Kleib�mera, drugi pozostanie w aktach. Trzeci egzemplarz by� dla Heinricha M�hlhausa. Niech ten nad�ty stary mason wie, �e ludzie z decernatu IV pogardliwie zwani �biustonoszami�, s� nieustraszeni i szlachetni. Wystuka� ostatni� kropk�, a dzwonek maszyny �Rheinita Record� brz�kn�� triumfalnie. Ilssheimer odchyli� si� do ty�u wraz z krzes�em i za�o�y� r�ce na kark. Ca�y dzie� sp�dzi� dzi� w pracy. Nie szkodzi. Nikt w domu na niego nie czeka� opr�cz orientalnych cacuszek, nadzwyczaj cierpliwych. Napisa� dzi� osobliwy raport, kt�rego stylistyka by�a skrajnie niezgodna z regu�ami sztuki biurokratycznej. Nie szkodzi. Dzisiaj by� nadzwyczajny dzie�. Nie obejrza� nowej dostawy galanterii, dwa razy w ci�gu dnia zasn��, w zwyk�ym raporcie da� upust swoim literackim ci�gotom. Nie szkodzi.

Breslau, pi�tek 6 lipca 1923 roku,

po�udnie

Mockowi si� upiek�o. Nie wiadomo, czy mia�a na to wp�yw literacka hiperbolizacja i ornamentyka � w�a�ciwo�ci stylu Ilssheimera, czy raczej, jak szeptano w policyjnych korytarzach, dyskretne poparcie, jakiego udzieli� Mockowi radca kryminalny Heinrich M�hlhaus, kt�ry by� bardzo zadowolony z identyfikacji zamordowanych prostytutek i kt�rego rekomendacja bardzo wiele znaczy�a u prezydenta policji. Mock otrzyma� tylko nagan� ustn� i zosta� zawieszony w czynno�ciach s�u�bowych na dwa tygodnie. Decyzj� prezydenta policji przez ten czas nie otrzymywa� pensji, musia� stawia� si� do pracy i wykonywa� wszelkie s�u�bowe dyspozycje oraz zastanawia� si� nad swoim godnym po�a�owania post�pkiem. Po dw�ch tygodniach prezydent �yczy� sobie otrzyma� od Mocka szczeg�owy raport, kt�ry mia� by� zapisem nowych, s�usznych postanowie� oraz obowi�zkowo zawiera� optymistyczny prognostyk na przysz�o��. Mock podzi�kowa� za wyrozumia�o��, obieca� popraw�, po czym, odprawiony niecierpliwym machni�ciem d�oni, uda� si� � w pe�nej gotowo�ci s�u�bowej � do wykonywania swoich jak�e odpowiedzialnych obowi�zk�w.

Jednym z nich by�o dzisiaj z�apanie in flagranti pastora Paula Reskego ze zboru Karola. Pastor Reske ju� raz by� przes�uchiwany w decernacie IV w sprawie stuprum, jakiego mia� si� dopu�ci� z szesnastoletni� praktykantk� krawieck� ze szwalni Meyera. Policjant�w wydzia�u interesowa�o nie tyle �ycie p�ciowe pastora, ile stwierdzenie, czy owa uczennica dzia�a�a sama, czy te� nale�a�a do jakiej� wi�kszej grupy zakamuflowanych prostytutek. Nie uda�o si� wtedy tego stwierdzi�, poniewa� pastor konsekwentnie nie przyznawa� si� do czynu lubie�nego, a zeznaniom pewnej siebie i pyskatej szwaczki nikt nie dawa� wiary, zw�aszcza �e � mimo wielu gr�b, kt�rych nie szcz�dzono jej podczas przes�uchania � wci�� kr�ci�a i zmienia�a zeznania. Ilssheimer zamkn�� zatem spraw�, a inwigilacj� szwaczki od�o�y� ad acta. Teraz j� odgrzeba� i � w ramach pokuty � nakaza� Mockowi �ledzi� dziewczyn� i stwierdzi�, czy aby nie zmierza w stron� plebanii pastora Reskego. Gdyby tak by�o, Mock mia� za zadanie nakry� par� in flagranti. Wyb�r pad� na niego z jeszcze jednego powodu. By� on jedynym cz�owiekiem, kt�ry wtedy nie przes�uchiwa� szwaczki. W czasie tej sprawy pogr��a� si� bowiem w alkoholowych odm�tach.

Skruszony Mock siedzia� na �awce pod pomnikiem genera�a von Bl�chera na placu jego imienia i od dw�ch godzin patrzy� bezmy�lnie na wielki gmach fabryki konfekcji m�skiej Meyera, dok�d wchodzi�y i sk�d wychodzi�y r�ne osoby, a �adna z nich nie by�a ow� szwaczk�, kt�rej pastor mia� by� rzekomym stupratorem. Mock czu� si� jak w wielkim, gor�cym piecu, kt�ry tworzy�y �ciany stoj�cych wok� placu dom�w. Bia�e s�o�ce rozpala�o ramy rower�w spi�tych jednym d�ugim �a�cuchem, do kt�rego klucz posiada� stoj�cy pod parasolem sprzedawca lod�w na patyku. Od �aru wi�d�y kwiaty, mimo i� co chwil� spryskiwa�a je zapobiegliwa kwiaciarka. Bl�cherplatz wype�niony by� nieruchomym upa�em, zgrzytem tramwaj�w i spalinami nielicznych automobili, kt�re rycza�y z opuszczonymi szybami. Mock siedzia� w centrum tego piek�a z papierosem �Salem Alejkum� i po raz pierwszy w �yciu �a�owa�, �e nie kolekcjonuje wachlarzy � tak jak Ilssheimer.

Z budynku fabryki Meyera wysz�a m�oda dziewczyna w jasnej sukience i z b��kitn� wst��k� we w�osach. Mock przyjrza� si� jej, a potem fotografii, kt�r� wyj�� z portfela. Przez jego g�ow� przebieg�y dwie my�li. Pierwsza to brak ca�kowitej pewno�ci, czy dziewczyna na zdj�ciu to ta sama, kt�ra zgrabnie przebiega�a teraz ulic�; druga my�l by�a pe�na zrozumienia dla pastora � on sam nied�ugo by si� waha�, czy zosta� deprawatorem tej praktykantki. Ruszy�a w stron� pomnika starego pruskiego genera�a. Min�a oboj�tnie Mocka i posz�a w stron� pasa�u Riemberga. Kiedy ju� tam znika�a, nadwachmistrz ci�ko wsta� z �awki i szybkim krokiem pod��y� za ni�. Z daleka podziwia� jej zgrabne po�ladki, wyra�nie odznaczaj�ce si� pod cienkim materia�em sukienki. Najwyra�niej nie nosi�a halki, co mocno podnieci�o Mocka. Mi�nie �ydek napina�y si� delikatnie nad obcasami pantofli. Obserwuj�c gibkie ruchy szczup�ego cia�a, Mock zapomnia� o falach potu, kt�re uruchomi� tym po�cigiem.

Tymczasem dziewczyna przesz�a przez Karlsplatz, obdarzona u�miechem przez zgrzanego policjanta kieruj�cego ruchem. Str� prawa nie by� ju� tak mi�y i pogrozi� palcem Mockowi, kt�ry nieco si� sp�ni� i ci�kim truchtem przebieg� tu� przed dyszlem wozu dostawczego z beczkami piwa �Kulmbacher�. Graupenstrasse prowadzi�a na po�udnie i wygl�da�a jak pusty, wypalony s�o�cem kanion. Rolety okien by�y zaci�gni�te, w sklepie z konfiturami jedynymi istotami opr�cz subiekta by�y osy, w sklepie z materia�ami w��kienniczymi nikt nie rozwija� bel tkanin. Wi�kszo�� mieszka�c�w miasta przeczekiwa�a upa� w domu.

Dziewczyna wesz�a do sklepu z po�czochami. Mija�y minuty. Kwadrans. Dwadzie�cia minut. �ledzona nie wychodzi�a ze sklepu ju� dobre p� godziny. Mock sta� przed sklepem i zdawa� sobie spraw�, �e by� on w to gor�ce po�udnie jednym z niewielu przechodni�w na Graupenstrasse, jest zatem bardzo ma�o prawdopodobne, aby dziewczyna po wyj�ciu nie zwr�ci�a na niego uwagi, co uniemo�liwi�oby mu dalsz� inwigilacj�. Najpierw obejrze� wystawy, a potem schowa� si� do jakiej� bramy, pomy�la� tak wolno, jakby jego m�zg by� materia�em pi�miennym, na kt�rym zapisywa� atramentem to polecenie ad se ipsum. Kiedy ju� obejrza� zegarki, po�czochy i konfitury, wszed� do bramy, kt�ra chroni�a przed upa�em w takim samym stopniu, jak p� szklanki piwa przed objawami kaca. Wtedy nagle pojawi�o si� na ulicy dw�ch umundurowanych policjant�w. Szli z przeciwnych stron ku sobie. Jeden by� widoczny na tle masywnego gmachu Nowej Gie�dy, drugi na tle ceglastoczerwonej wie�y Biblioteki Miejskiej. Mock wyszed� z bramy i z zaciekawieniem przygl�da� si� poczynaniom policjant�w. Interesowa�o go to tym bardziej, �e obaj zbli�ali si� najwyra�niej ku niemu. Kiedy obu dzieli�o od niego tylko kilka krok�w, ze sklepu galanteryjnego wypad�a dziewczyna i wymierzy�a w Mocka oskar�ycielski palec. Za ni� pojawi� si� subiekt typu �glanc-pomada�. Subiekt nerwowo wsuwa� koszul� w spodnie.

��To on, panowie! � krzykn�a. � To ten typ wci�� za mn� chodzi! Chcia�am sprawdzi�, czy minie mnie na Graupenstrasse, kiedy wejd� do sklepu, ale zatrzyma� si� przed sklepem i na mnie czeka�! Boj� si� go! Mo�e to jaki� przest�pca?! Mo�e zboczeniec? To wida� po jego g�bie!

��Dobrze, �e panna zadzwoni�a z tego sklepu. � Ten, kt�ry nadszed� od strony fosy miejskiej, u�miechn�� si� do dziewczyny, po czym odwr�ci� si� do Mocka ze srog� min�. � A wy co? Czemu n�kacie pann� Meyer? Wiecie, kim ona jest? To c�rka w�a�ciciela Fabryki Uniform�w i Ubra� M�skich! A wy kim jeste�cie? Dokumenty!

Mock si�gn�� po legitymacj� policyjn�. Pokazuj�c j� str�om prawa, przeklina� swoje l�d�wie, kt�re reagowa�y tak samo na wszystkie m�ode kobiety, przeklina� sw�j m�zg, kt�ry wszystkie m�ode kobiety redukowa� do ud, po�ladk�w i piersi, a najbardziej przeklina� upa�, w kt�rego rozdygotanych falach pyzata i prostacka twarz dziewczyny na zdj�ciu z policyjnego archiwum uleg�a takiemu odkszta�ceniu, �e sta�a si� poci�g�a i mi�a.

Upa� narasta�. Prawie pust� ulic� przejecha� w�z ze smo��. Gryz�cy dym wype�ni� spieczony kanion ulicy. W tym gor�cym ob�oku wszystkie odg�osy uleg�y wyt�umieniu. Przeprosiny policjant�w, okrzyki zdumienia wydawane przez pann� Meyer, a nawet komentarze w�a�ciciela sklepu z konfiturami, pana Pohla, kt�ry postanowi� przy okazji zareklamowa� sw�j towar i poleca� policjantom oraz pannie Meyer wyroby wytw�rni �Abrama�. Mock w czarnym dymie smo�y wpatrywa� si� w wie�yc� S�du Krajowego, kt�ra wykwita�a za gmachem Muzeum Rzemios�a Artystycznego i Staro�ytno�ci. Nie s�ucha�, co do niego m�wi�, bo nagle dotkliwie uderzy� go bolesny kontrast mi�dzy tym, co teraz robi, a tym, co powinien robi�. U�wiadomi�a mu to wie�yca s�du, a � �ci�le m�wi�c � wi�zienie �ledcze, kt�rego by�a ozdob�. Tam powinien teraz by�. Powinien s�ucha� opowie�ci o ludzkiej krzywdzie, o upodleniu i o zem�cie. Wa�ne jest w�a�nie to, nie za� wytropienie, czy rozpustna pannica trafi do ��ka z subiektem, czy te� z pastorem.

Breslau, pi�tek 6 lipca 1923 roku,

pierwsza po po�udniu

Mock sta� ko�o drzwi do aresztu i przypatrywa� si� swoim letnim trzewikom z jasnej ciel�cej sk�ry. Szpic prawego zosta� starannie zapastowany jasnobr�zow� past� �Kiwi�. Jednak nawet najgrubsza warstwa pasty nie mog�a pokry� odarcia sk�ry. By�a to pami�tka po ostatniej wizycie w tym gmachu, kiedy Mock w�ciek�ym kopaniem wywo�a� stra�nika. Teraz, opanowany, nie pozwala� w�ciek�o�ci zaw�adn�� sob�, teraz tylko uparcie stuka� kostk� �rodkowego palca w grub� szyb� judasza. Nikt nie otwiera�. Pewnie jest w kiblu, pomy�la� Mock. Tak jak wtedy. Rozejrza� si� dooko�a. Wszystko by�o tak jak wtedy. Nieprzewiewny upa� ci��y� nad miastem. Niekt�rych ludzi ot�pia�, innych- napawa� w�ciek�o�ci�. Ci, kt�rzy otaczali Mocka, w wi�kszo�ci nale�eli do tej drugiej kategorii. Stali tu od rana, �eby odwiedzi� swoich bliskich. Mocno obejmowali kartonowe pud�a. Unosi� si� z nich zapach kie�bas, tytoniu i �wie�ego dro�d�owego ciasta. Wiedzieli, �e nie wszyscy wejd� za mur, a je�li ju�, to zostan� poddani � pojedynczo, powoli i metodycznie � upokarzaj�cej rewizji. Zostanie im tylko kilkana�cie minut na rozmow�. Ka�dy zatem intruz, kt�ry wchodzi� bez kolejki, wzbudza� w nich zd�awion� w�ciek�o��.

Mock zachwia� si�, gdy silnie pchni�to go w rami�. Straci� r�wnowag� i uderzy� tu�owiem o bram�. Odwr�ci� si� w stron� odwiedzaj�cych, kt�rzy teraz otaczali go ciasnym kr�giem.

��Kolejka dla wszystkich! � krzykn�� ysy, w�saty m�czyzna.

Napastnik zmarszczy� brwi i wpatrywa� si� w Mocka nieruchomym spojrzeniem. By� gotowy do ataku. Zgrzyta� z�bami. Policjant przesun�� wzrok po twarzach innych ludzi. Byli jak psy, kt�rym podci�to struny g�osowe. Bez warkotu, bez charczenia ods�aniali z�by. ��te, czarne, nadgni�e, ostre. Chcieli go zaatakowa�. Bez ostrze�enia. Bez szczekania. M�g� ich powstrzyma� jednym gestem, wyci�gni�ciem r�ki z otwart� legitymacj� m�g� zbi� tych ludzi w skamlaj�c� i strachliw� sfor�. By�oby to jednak skuteczne tylko po�owicznie, bo. za chwil� pojawi�aby si� kolejna bariera do pokonania. Z�e oko kaprala Ottona Oschewalli w wizjerze bramy wi�ziennej. Mock musia�by d�ugo stuka� w bram�, mo�e trzeba by nawet kilka razy w ni� kopn��, ryzykuj�c kolejne rysy na trzewiku. I co by to w ko�cu da�o? Wszed�by na teren wi�zienia i zn�w spotka�by si� ze zha�bionym Hansem Priesslem. On ze wstydu nie pisn��by s�owa o swoim upokorzeniu, lecz jedynie prosi�by Mocka, aby porozmawia� z jego m�od� �on� Luise. Mock wys�uchiwa�by p�aczliwych zakl�� i wdycha�by smr�d cia�a pokrytego mi�kk�, gnij�c� skorup� brudu. A potem � rozw�cieczony � mo�e nawet poszed�by do celi Priessla i przes�ucha�by jego wsp�wi�ni�w, aby odkry�, kt�rzy go naznaczyli pi�tnem pariasa. I co? Niczego by si� nie dowiedzia�. Spotka�oby go pogardliwe milczenie. Na takich ludzi Mock nie mia� imad�a. Nale�a�oby ich zabi�, lecz on nie mia� takiej w�adzy.

Spojrza� na trzewik z jasnej sk�ry. Jego szpic by� starannie zapastowany jasnobr�zow� past� �Kiwi�. Jednak nawet najgrubsza warstwa pasty nie mog�a pokry� odarcia sk�ry. By�a to pami�tka po ostatniej wizycie Mocka w tym ponurym gmachu. Nie chcia� mie� ju� wi�cej takich pami�tek. Hans Priessl przegra� z butami Mocka.

Nieoczekiwanie i bardzo mocno uderzy� w piersi �ysego, w�satego m�czyzn�. Ten straci� r�wnowag�. Jego muskularne cia�o cofn�o si� i uczyni�o du�� wyrw� w zbitym t�umie. Mock wsadzi� w t� wyrw� ramiona i silnymi ruchami � jakby p�yn�� w g�stej wodzie � wyr�ba� sobie przej�cie i oddali� si� szybkim, zdecydowanym krokiem. Zbyt szybkim, aby wzbudzi� strach i zaskarbi� sobie szacunek.

Breslau, sobota 18 sierpnia 1923 roku,

po�udnie

Pani Elsa Woermann wr�ci�a w�a�nie z Poczty Paczkowej przy Breitestrasse, gdzie wynajmowa�a skrytk� na listy, i usiad�a ci�ko w holu, naprzeciwko tremo w z�oconej ramie. Patrzy�a przez chwil� na swe odbicie i po raz pierwszy w �yciu w�asna fizjonomia wyda�a si� jej odpychaj�ca, czarna wdowia woalka � brudna i poszarpana, a sukienka � niemodna i �le uszyta. Pani Woermann postrzega�a dzi� �wiat w czarnych barwach. Dotychczas by�a osob� pogodn� i nadzwyczaj wyrozumia�� dla bli�nich, a zw�aszcza dla ich �s�abostek podbrzusza�. Nic jej nie dziwi�o i cieszy�a si�, i� pomaga ludziom spe�nia� ich najskrytsze marzenia. Swoj� prac� uwa�a�a za potrzebn� i po�yteczn�, a niebagatelne zarobki � za uzasadnione. Sumiennie p�aci�a od nich wysokie podatki i dziwi�a si�, kiedy urz�dnicy ze �l�skiego Nadprezydium Finansowego wzywali j� co jaki� czas na rozmowy wyja�niaj�ce. Byli to jedyni ludzie � opr�cz nadwachmistrza Mocka i jego wsp�pracownik�w � do kt�rych czu�a niech�� i pogard�. Bo tylko urz�dnicy skarbowi oraz policjanci z decernatu IV stawali na ludzkiej drodze do szcz�cia, prze�laduj�c �po�redniczk� dobrego losu� � jak sama siebie nazywa�a.

Zauwa�y�a, �e te prze�ladowania niebezpiecznie si� spot�gowa�y w ci�gu ostatnich tygodni. Nie mog�a si� nigdzie ruszy�, aby nie ci�gn�� za sob� rudego, ordynarnego pomocnika Mocka lub te� jego samego, nie mniej grubosk�rnego, nawiasem m�wi�c. Ona jednak wci�� polega�a na swojej fotograficznej pami�ci, pali�a wiadomo�ci natychmiast po ich przeczytaniu i zapami�taniu, a potem �mia�a si� w nos swoim prze�ladowcom.

Dobry nastr�j nie opuszcza� jej do dzisiaj, kiedy nagle podczas codziennej wizyty na Poczcie Paczkowej wezwa� j� do siebie kierownik dzia�u dor�cze�, pan Heinrich Reich. Ten skromny urz�dnik, kt�ry zreszt� korzysta� kilkakrotnie z jej dyskrecji, poprosi� j� do gabinetu i poinformowa� konfidencjonalnym szeptem, �e dyrektor kaza� mu dzisiaj dorobi� kluczyk do jej skrytki, a nast�pnie przekaza� go m�czy�nie, kt�ry wylegitymuje si� jako nadwachmistrz Eberhard Mock. Pani Woermann zrobi�o si� s�abo. Wyda�a panu Reichowi dyspozycj� zlikwidowania skrytki, mimo i� op�acona by�a do ko�ca sierpnia. Na jego r�ce z�o�y�a ponadto pisemn� decyzj�, aby listy przesy�ano na jej adres domowy. Nast�pnie bardzo szybko wyj�a ze skrytki dwa listy, r�wnie szybko nauczy�a si� na pami�� ich tre�ci, a potem � dzi�ki s�u�bowemu kluczowi zaprzyja�nionego urz�dnika � otworzy�a toalet� dla personelu i oba te listy spali�a. Potem wysz�a z urz�du i � gryz�c si� nieweso�ymi my�lami � czeka�a na tramwaj numer 4, kt�ry mia� j� zawie�� na K�nigsplatz, gdzie mia�a si� przesi�� na 26. Mimo przesiadki by�a po dw�ch kwadransach w swoim mieszkaniu na Wilhelmsufer, siedzia�a osowia�a w holu i patrzy�a na swoje nieweso�e odbicie w lustrze.

��Mam tylko jedno wyj�cie � powiedzia�a do siebie � musz� polega� na w�asnej pami�ci i zrezygnowa� ze skrytki. Trzeba obmy�li� jaki� mniej k�opotliwy spos�b nadawania wiadomo�ci i telegram�w� Najwy�ej ogranicz� si� do og�osze� w �Schlesische Zeitung�. Ta skrytka pocztowa wcale nie by�a konieczna. Po prostu b�d� mia�a w domu wi�cej wizyt. Poza tym trzeba podnie�� stawki za us�ugi. Przecie� nie jestem filantropk�.

Pani Woermann odetchn�a i u�miechn�a si� do swojego odbicia. Zdj�a kapelusz i powiesi�a go na wieszaku, uk�adaj�c woalk� w misterne fa�dy. Wtedy us�ysza�a wolne kroki na trzeszcz�cych schodach.

Kto� mocno zapuka�. Podesz�a bezszelestnie do drzwi i przez chwil� przygl�da�a si� przez wizjer zamaskowanemu m�czy�nie w kapeluszu. Otworzy�a. Jej klient ubrany by� w spodnie do po�owy �ydki i sportow� marynark�. Usta i nos ukryte by�y za bia�� jedwabn� mask�, mokr� od �liny i potu. G�ow� za� i czo�o szczelnie os�ania� bia�y letni kapelusz. M�czyzna poda� jej bez s�owa kartk� i wszed� do przedpokoju z tak� pewno�ci�, jakby nieraz tu go�ci�.

���Prosz� da� w poniedzia�kowej �Schlesische Zeitung� og�oszenie nast�puj�cej tre�ci � pani Woermann czyta�a na g�os kartk�, zamkn�wszy drzwi. � Najszczersze kondolencje dla pa�stwa Hader z powodu �mierci c�rki Emmy Hader oraz dla pa�stwa Menzel z powodu �mierci c�rki Klary Menzel. Reguiescant in pacem. W�a�nie tak, in pacem, nie in pace. Ma by� niegramatycznie�.

Pani Woermann przygl�da�a si� przez chwil� kartce, po czym oddala j� swojemu klientowi.

��Prosz� to spali�, zapami�ta�am � powiedzia�a � trzy miliony marek to moje honorarium.

��O! � zdziwi� si� m�czyzna, lecz otworzy� pugilares. � Podro�a�a pani.

Powinien powiedzie�, pomy�la�a Woermann, �podro�a�y pani us�ugi�, nie �podro�a�a pani�. Wyrazi� si� nielogicznie, a mo�e nawet niegramatycznie. Tak jak niegdy� jego towarzysz, kt�ry powiedzia�: �Dwie lesbijki na orgi� do mnie�. Po�redniczka mia�a znakomit� pami�� i zapami�tywa�a od razu wszelkie wypowiedzi lub teksty pisane. Jednak teraz wcale nie b��d logiczny, a mo�e gramatyczny, by� �r�d�em przypomnienia. Tym razem sta� si� nim zapach. M�czyzna, otwieraj�c usta, wypu�ci� wo� mi�towych cukierk�w.

Pani Woermann przypomnia�a sobie powiedzenie, kt�re cz�sto powtarza� jej jeden wyj�tkowo gadatliwy klient. �Czego nie mo�esz pokona�, to powiniene� wykorzysta�. Pomy�la�a, �e mog�aby dzi� wykorzysta� swoj� pami��. Mog�aby ob�askawi� swojego najwi�kszego wroga, nadwachmistrza Mocka, i sprawi�, �e przestanie j� prze�ladowa�. Wystarczy, �e do niego p�jdzie i wszystko mu powie. O tym, �e przed kilkoma tygodniami by� u niej Pan Mi�ta � jak nazwa�a w my�lach swojego dzisiejszego klienta � w towarzystwie innego pana. Ten drugi pan zam�wi� �dwie lesbijki na orgi�. O tym, �e przekaza�a to zlecenie Maksowi Niegschowi, kt�ry nast�pnie zosta� zaatakowany i porwany spod jej domu, kiedy szed� po swoje pieni�dze za us�ug�. O tym, �e przeczyta�a w gazecie artyku� o zamordowaniu dw�ch prostytutek, a kilka dni p�niej pro�b� podpisan� przez szefa wydzia�u kryminalnego Heinricha M�hlhausa, �eby zg�osili si� na przes�uchanie do Prezydium Policji wszyscy, kt�rzy znali dwie zamordowane prostytutki, Klar� Menzel i Emm� Hader. O tym, �e prawie dwa miesi�ce p�niej zn�w zjawi� si� u niej Pan Mi�ta i nada� za jej po�rednictwem bardzo sp�nione kondolencje dla rodzin zmar�ych kobiet. Tej prostej i jak�e naturalnej czynno�ci nie wykonuje sam, lecz zleca j� komu� w naj�ci�lejszej tajemnicy!

Przez chwil� Elsa Woermann walczy�a z sob�. Wyobrazi�a sobie ironiczny u�miech Mocka, jego zielonobr�zowe oczy � cyniczne, okrutne, pe�ne nadziei � i zrozumia�a, �e nigdy nie przestanie jej prze�ladowa�, mimo �e sam post�puje niemoralnie, jak wszyscy jej klienci. T� nienawi�� potrafi�a sobie wyt�umaczy� jedynie jakim� �lepym instynktem, kt�ry nakazuje mu �ciga� kogokolwiek, bo bez �cigania by�by nikim. A z instynktem nie mo�na walczy�. �Czego nie mo�esz pokona�, to powiniene� wykorzysta�. Cz�owiek nie mo�e wykorzysta� czego�, czego si� panicznie boi. Poza tym dyskrecja by�a jej dewiz�.

��Podro�a�y moje us�ugi � rzek�a. � Czy jest pan nimi dalej zainteresowany?

Klient nic tym razem nie powiedzia� i � szukaj�c potrzebnej kwoty � palcami przebiera� banknoty w pugilaresie.

Breslau, poniedzia�ek 20 sierpnia 1923 roku,

godzina jedenasta przed po�udniem

Fiakier Wilhelm Zeisberger siedzia� w budzie doro�ki i wachlowa� si� zdj�t� z g�owy czapk�, nad kt�rej daszkiem widnia� poz�acany herb Breslau o czterech polach. Zeisberger przygl�da� si� obci�tej g�owie Jana Chrzciciela na jednym z p�l i zastanawia� si�, o ile letnie upa�y w Breslau ust�puj� tej spiekocie, kt�rej przed wiekami patron miasta do�wiadcza� na Pustyni Judzkiej, gdzie � jak g�osi Biblia � modli� si� i �ywi� miodem i szara�cz�. Zeisberger d�ugo nie wiedzia�, co to jest �szara�cza�, i to nie dawa�o mu spokoju, ilekro� zdj�� czapk� i przygl�da� si� herbowi Breslau. Zdarza�o si�, �e pyta� o to klient�w, zw�aszcza tych, kt�rzy wygl�dali na pastor�w lub ksi�y. Jak dot�d, nie uzyska� zadowalaj�cego wyja�nienia. Kiedy� pewien pijany profesor gimnazjalny wyt�umaczy� mu, �e szara�cza jest to rodzaj robactwa. To nie zaspokoi�o pasji poznawczej Zeisbergera, kt�ra budzi�a si� zawsze wtedy, gdy �ci�ga� z g�owy przepocon� czapk�.

Nie s�dzi�, aby jego nowy pasa�er zbli�aj�cy si� od zboru Lutra cokolwiek mu wyja�ni�. Nie wygl�da� na cz�owieka uczonego, ci nigdy, nawet w najbardziej upalne lato, nie w�o�yliby spodni za kolana. Opr�cz pump, jego nowy pasa�er mia� na sobie jasnobe�ow� marynark�, bia�� koszul�, bia�y krawat. Na g�owie stercza� mu jasnobe�owy kaszkiet z cienkiego materia�u. W�a�ciwy ubi�r na letni� por�, pomy�la� fiakier.

Pasa�er wgramoli� si� pod bud�. Zeisberger usiad� na ko�le i spojrza� pytaj�co.

��Ogr�d Zoologiczny � mrukn�� pasa�er, owiewaj�c Zeisbergera mi�towym oddechem.

Spojrza� na niego ma�o przychylnie. Wczorajszy czy dzi� rano si� zaprawi�? � pomy�la� fiakier i zaci�� konia. Likier mi�towy na taki upa�? To mo�e nawet niez�e, pod warunkiem, �e dobrze sch�odzony. Lepsze od miodu i szara�czy, u�miechn�� si� pod w�sem. Doro�ka ruszy�a wolno przez Tiergartenstrasse. Kiedy mijali konsulat meksyka�ski, pojawi�y si� pierwsze krople deszczu. Rozpryskiwa�y si� na rozpalonym bruku i natychmiast parowa�y, wpada�y pomi�dzy kostki i natychmiast si� ulatnia�y, odbija�y si� od wypr�onej budy doro�ki i nikn�y w powietrzu jak mg�a. Przejecha� przez Passbr�cke i zatrzyma� doro�k�. Zdj�� czapk� i spojrza� ku niebu. Z rado�ci� wch�ania� ciep�� wod�. Jego ko� zatrzyma� si� i � podobnie jak jego pan � rozkoszowa� si� deszczem, kt�ry spad� na miasto po raz pierwszy od ponad dw�ch tygodni.

Po chwili fiakier przypomnia� sobie, �e wiezie pasa�era. Odwr�ci� si�, aby go przeprosi� za post�j. W budzie nie by�o nikogo. Na siedzeniu le�a� jedynie banknot tysi�cmarkowy i �Schlesische Zeitung�, otwarta na stronie z og�oszeniami. Jedno z nich by�o zakre�lone.

���Wszystkim, kt�rzy z�o�yli nam kondolencje � powoli czyta� zakre�lony anons � po �mierci Emmy i Klary, serdecznie dzi�kujemy. Modlitwa za ich dusze odb�dzie si� dnia 22 sierpnia o godzinie drugiej po po�udniu w Giersdorf pod Hirschbergiem na cmentarzu ewangelickim, kwatera 23�.

Zeisberger nie m�g� si� nadziwi�, �e jego pasa�er wyskoczy� w takim deszczu na ulic�. Pijanego nigdy nie zrozumiesz, pokiwa� g�ow� i sam wlaz� pod bud�, aby os�oni� si� nieco przed nawa�nic�. Z nud�w zacz�� przegl�da� gazet�. Nagle krzykn�� triumfalnie. Ju� mia� odpowied�, kt�rej tak d�ugo szuka�. W krzy��wce dostrzeg� wpisany kulfonami wyraz �szara�cza�. Spojrza� na has�o. �Lataj�cy owad z rz�du prostoskrzyd�ych� � brzmia�o pytanie.

Giersdorf, �roda 22 sierpnia 1923 roku,

wp� do trzeciej po po�udniu

M�czyzna zapali� papierosa i po raz setny odczyta� daty �mierci i narodzin cz�onk�w rodziny Hader�w. Wszystkie te dane wykute by�y na granitowej p�ycie ogromnego grobu w kwaterze 23 na cmentarzu ewangelickim w Giersdorf. Opr�cz grobu rodziny Hader�w w kwaterze znajdowa�y si� dwa tuziny innych grob�w, kt�re m�czyzna zd��y� ju� dok�adnie zlustrowa�. Od trzech kwadrans�w przebywa� na tym cmentarzu i usi�owa� czym� si� zaj��. Sta� pod starymi d�bami, ledwie przepuszczaj�cymi niewielk�, lecz upart� m�awk�, pali� papierosa za papierosem i uzyskiwa� genealogiczn� wiedz� na temat kilku rodzin z Giersdorf. Jak si� okaza�o, w kwaterze 23 spoczywali przedstawiciele wszystkich grup spo�ecznych. W�r�d nich nie brakowa�o miejscowych pastor�w, nauczycieli, s�dzi�w okr�gowych oraz robotnik�w, rzemie�lnik�w, a nawet ch�op�w. Nie brakowa�o te� m�odziank�w powalonych pewnie przez gru�lic�, dzieci zmar�ych w niemowl�ctwie oraz m�odych matek, kt�rym potomek przyni�s� �mier� tego samego dnia, kiedy ujrza� �wiat.

Znudzony histori� familijn�, zdepta� papierosa i wsun�� do ust mi�towego dropsa, aby wyt�umi� wo� tytoniu. Ukryty pod skrzyd�em parasola, opar� jedn� nog� na pniu starego d�bu i manewruj�c sprytnie woln� r�k�, wyj�� z teczki cienk� broszur�. Teczk� zamkn�� i po�o�y� na mokrej �awce przy grobie Hader�w. Otworzy� broszurk� w miejscu zaznaczonym widok�wk� z rysunkiem stawu w S�dpark w Breslau. Po raz kolejny, chroni�c broszurk� przed rzadkimi kroplami, kt�re wiatr strz�sa� z li�ci, odczyta� passus, kt�ry prawie zna� na pami�� jak genealogi� pochowanych tutaj rodzin.

���Po dokonaniu zab�jstwa - czyta� � morderca zamieszcza w miejscowej prasie og�oszenie kondolencyjne. W og�oszeniu musi by� jakie� zdanie �aci�skie z b��dem gramatycznym w jednym z wyraz�w, np. zamiast poprawnego Non omnis moriar w og�oszeniu powinno by� Non ommis moriur. B��d jest bardzo wa�ny, w przeciwnym razie nikt nie zwr�ci na og�oszenie najmniejszej uwagi i kontakt nie zostanie nawi�zany. Po kilku dniach pojawia si� w tej samej gazecie odpowied� na og�oszenie. Jest tam podana data i miejsce spotkania. Nigdy nie dochodzi do niego za pierwszym razem. Kandydat raz na jaki� czas otrzymuje informacje w kolejnych og�oszeniach, gdzie jest nast�pna data i nast�pne miejsce spotkania. Podkre�lam, �e wyznaczaj� oni miejsca wy��cznie na cmentarzach. Je�li kandydat chce rzeczywi�cie przyst�pi� do tego zbrodniczego bractwa, musi by� cierpliwy. Jak wida�, przyjmowani s� mordercy pozbawieni skrupu��w, ludzie bestialsko bezwzgl�dni i nieludzko cierpliwi. Kt� by bowiem wytrzyma� nieustann� hu�tawk� nadziei i zw�tpienia, kiedy na przyk�ad czternaste spotkanie nie dochodzi do skutku? Kandydat nie wie, kiedy ich w ko�cu spotka. Wydaje mi si�, �e kandydat jest obserwowany w ka�dym miejscu, kt�re zostanie mu wyznaczone, na ka�dym cmentarzu jest jaki� ukryty obserwator. Nie jestem jednak tego pewien. Alexander Geiger nie zd��y� mi tego szczeg�owo opowiedzie�, zanim pope�ni� samob�jstwo lub� zanim go do tego zmuszono�.

M�czyzna rozejrza� si� doko�a. Nikogo nie by�o. Tak, pomy�la�, to dopiero pierwsze spotkanie. Zamkn�� ksi��k�, wsun�� j� do teczki, otrzepa� parasol z ostatnich kropel wody i ruszy� �wirow� alejk�. Po wyj�ciu z cmentarza uda� si� w stron� �wie�o postawionego przystanku tramwaju, kt�ry ��czy� Giersdorf z Hirschbergiem. W wagonie wyci�gn�� z teczki t� sam� ksi��k�, kt�r� czyta� na cmentarzu. Zanim zacz�� j� studiowa�, uwa�nie przygl�da� si� stronie tytu�owej. Anton Freiherr von Mayrhofer, Zbrodnicze bractwo mizantrop�w. Nak�adem autora, Naumburg 1903. Zacz�� czyta� od pocz�tku. Nie musia�. Wszystkie rozdzia�y tej ksi��ki zna� na pami��.

Tramwaj przystan��. Po chwili motorniczy da� zna� dzwonkiem, i� rusza. Jaki� m�czyzna podbieg� ku wyj�ciu. Wyskakuj�c, rzuci� na otwart� broszur� von Mayrhofera kulk� zgniecionego papieru. M�czyzna ss�cy mi�towego dropsa spojrza� z widoczn� konsternacj� na sylwetk� znikaj�c� za rogiem, po czym rozprostowa� kartk�. Naklejono na ni� rz�d liter wyci�tych z gazety. Tworzy�y one zdanie: �B�d� jutro w po�udnie na przystani gondoli w Breslau, przy Holteih�he�.

Strehlen, �roda 17 pa�dziernika 1923 roku,

kwadrans na pi�t� rano

Willego Stauba obudzi�o z�e przeczucie. To zawsze potrafi�o go wyrwa� z najg��bszego nawet snu. Nie budzi�o go ani gruchanie go��bi na strychu, gdzie spa�, ani sw�dzenie ran, zadawanych mu przez wszy i pluskwy, ani nawet szczekanie ps�w, kt�re szarpa�y cz�sto jego �achmany w czasie w�dr�wek po dolno�l�skich wsiach. Od dw�ch miesi�cy, czyli od czasu, kiedy Staub zamieszka� na strychu cmentarnego magazynu, wydawa�o mu si�, �e jego intuicja zosta�a u�piona i przesta�a wysy�a� ostrzegawcze sygna�y. Zdawa� sobie jednak spraw�, �e oskar�anie swych niezawodnych dot�d przeczu� by�oby niesprawiedliwe. Niczego z�ego si� nie spodziewa�, nie by�o najmniejszego powodu do ostrzegawczych l�k�w. �ebra�, jak zwykle, pod ko�cio�ami i po wsiach, a kiedy nadchodzi� zmierzch, zbiera� do tobo�ka wy�ebrane jad�o � suchy chleb, misk� m�ki, czasami jajko � po czym oddala� si� na cmentarz, gdzie mia� wygodne pomieszkanie na strychu magazynu, w kt�rym przechowywano �opaty grabarzy, no�yce do przycinania �ywop�ot�w oraz r�nego rodzaju szparga�y. Staub wsuwa� si� mi�dzy dwa snopki s�omy, okrywa� szmatami i zasypia� spokojnym snem. Spokojnym, poniewa� nie obawia� si�, �e kto� odwa�y si� przyj�� na cmentarz w nocy i zrobi mu krzywd�. Z umar�ymi �y� w wielkiej zgodzie. Podobnie jak ze szczurami � swoimi wsp�lokatorami na strychu. Z jednym z nich � Pyszczkiem � dzieli� nawet �o�e.

Dzisiaj poczu� uk�ucie niepokoju i otworzy� oczy. Pyszczek te� si� przebudzi�. By�o bardzo ciemno. Ta ciemno�� mia�a jak�� wyj�tkow� zdolno�� przewodzenia d�wi�k�w. Do uszu Stauba dosz�y szepty i szelest sztywnych p�aszczy, jakie nosili grabarze, gdy pada� deszcz. Najpierw my�la�, �e do kaplicy wtargn�li jacy� nocni kochankowie, kt�rzy zrzucaj� przeciwdeszczowe okrycia, ale pr�dko porzuci� t� my�l. Po pierwsze, schadzki w magazynie cmentarnym by�y ma�o prawdopodobne w drugiej po�owie pa�dziernika, po wt�re � w ciemno�ci nikt nie sapa�, nikt nie dysza�, s�owem, nikt nie wydawa� mi�osnych lub przedmi�osnych odg�os�w. S�ycha� by�o tylko jakie� gard�owe polecenia i podejrzane szmery. Staub zastyg�, aby najl�ejszym nawet ha�asem nie wzbudzi� zainteresowania ludzi znajduj�cych si� w pomieszczeniu gospodarczym.

Nagle poczu� �askotanie w krtani, kt�re uparcie pcha�o si� do gard�a. Nie m�g� kaszln��. Poczu�, �e twarz mu nabrzmiewa i �zy nap�ywaj� do oczu. Nie m�g� nie kaszln��. Wtuli� twarz w s�om� i zrobi� to. Wydawa�o mu si�, �e kaszlni�cie by�o g�o�ne jak wystrza� z armaty. Lekko odwr�ci� g�ow�. Oczy Pyszczka jarzy�y si� w ciemno�ci. I wtedy us�ysza� kroki na drabinie. Kto� wspina� si� na stryszek. Stropowe belki si� rozja�nia�y. Staub ujrza� w prostok�tnym otworze najpierw �wiec�, a potem wy�oni� si� z niego kapelusz z szerokim rondem � taki, jak nosili grabarze. Staub przycisn�� lekko Pyszczka do piersi. Zdr�twia�. Jego palce powoli zaciska�y si� na futerku zwierz�cia. To, co pojawi�o si� pod rondem kapelusza, sprawi�o, �e �cisn�� szczura bardzo mocno. Nie czu� bolesnego k�sania, kt�rym broni� si� jego ma�y przyjaciel. Wpatrywa� si� w wystaj�cy spod kapelusza ptasi profil. Sk�rzana maska z d�ugim dziobem i z dwiema okr�g�ymi szybkami, za kt�rymi b�yska�y oczy. Staub wzi�� zamach i rzuci� swoim przyjacielem w stron� upiora w masce. Widmo schowa�o si�, a Pyszczek uciek� gdzie� w k�t.

��To szczury � us�ysza� cichy g�os.

Z do�u doszed� go d�wi�k zamykanych drzwi i kilka szybkich urywanych oddech�w. Staub us�ysza� znowu g�os ducha.

��Przyszli�my po ciebie. Wejd� do trumny. Zabierzemy ci� do miejsca, gdzie dzi� wieczorem poznasz prawd� o wszystkim.

Zapad�a cisza. Staub zacz�� dr�e� ze strachu. Odg�os opadaj�cego wieka trumny. Szelest p�aszczy. Uderzenie odrzwi. G�uchy stukot trumny na wozie. Parskanie konia. Szurgot kopyt na mokrym �wirze. Cisza. Do Stauba podbieg� Pyszczek, przyjaciel, kt�ry uratowa� go przed zjaw�, upiorem, wys�annikiem piekie�. Przed pos�a�cem d�umy. W��cz�ga przeciera� oczy ku�akiem. Nie m�g� odp�dzi� widziad�a. Nie m�g� r�wnie� wyt�umi� omam�w s�uchowych. W jego uszach grzmia� g�os ksi�dza Pfeffera ze Strehlen. By�o to w czasie rekolekcji wielkopostnych, kiedy Staub �ebra� w przedsionku ko�cio�a. �W pi�tnastym wieku � grzmia� ksi�dz � nasze miasto zosta�o nawiedzone przez d�um�! Piek�o otworzy�o bramy i wypu�ci�o swych wys�annik�w! By�y to demony o ptasich dziobach! Wychodzi�y z grob�w i do grob�w wci�ga�y innych�. Staub zacisn�� powieki. Wierzy� jak dziecko, �e wraz z zamkni�ciem oczu niebezpiecze�stwo staje si� niewidzialne, a zatem znika. �e nie ma demon�w d�umy, kt�re o�y�y na cmentarzu. �e wcale nie musi poszuka� sobie innego mieszkania. �e zmarli wci�� s� wobec niego przyja�ni. Staub usn�� niespokojnym snem. Wnet si� obudzi�. By�o to najgorsze jego przebudzenie.

Buchwald pod Breslau, �roda 17 pa�dziernika 1923 roku,

wp� do dziewi�tej wiecz�r

Siedzia� w zupe�nej ciemno�ci i wypala� ostatniego papierosa z papiero�nicy. Zaci�gn�� si� g��boko i namaca� r�k� kraw�d� muszli klozetowej. Rzuci� tam niedopa�ek, a potem zsun�� spodnie, po�o�y� desk�, usiad� na niej i odda� mocz w pozycji siedz�cej. Uczyni� to ju� dwu- albo trzykrotnie od momentu, kiedy wniesiono go w trumnie do tej do�� przestronnej, lecz pozbawionej okna �a�ni. B��dz�c palcami po �cianach, wyczuwa� gdzieniegdzie g�adkie kafelki, w innych miejscach za� � chropawe nieotynkowane ceg�y. Jedna z nich by�a lepka od jakiej� cieczy. Nie przem�g� si�, aby sprawdzi� w�chem lub smakiem, co to jest. Poczu� jedynie dreszcz obrzydzenia i paniczny strach � taki sam, jaki ogarn�� go dzisiaj p�n� noc� na cmentarzu w Strehlen, podczas pierwszego spotkania z mizantropami.

Zgodnie z instrukcj� zawart� w kolejnym, pi�tnastym ju� chyba og�oszeniu w �Schlesische Zeitung�, zjawi� si� o p�nocy na cmentarzu w Strehlen. Nie zdziwi�a go ani pora, ani miejsce. U von Mayrhofera czyta� przecie�, �e mizantropi poddaj� kandydat�w ci�kim pr�bom inicjacyjnym. W ostatnim anonsie-instrukcji ograniczono � ju� raz tak zreszt� by�o � ramy czasowe spotkania. Tekst g�osi�: �Msza gregoria�ska i ca�onocne czuwanie w intencji tragicznie zmar�ych Klary i Emmy odb�dzie si� w kaplicy cmentarnej w Strehlen dnia 16 pa�dziernika bie��cego roku o p�nocy�. Jak zwykle � na cmentarzu, jak zwykle � wielka pr�ba dla jego cierpliwo�ci. Bez najmniejszego zdziwienia czeka� na dalszy rozw�j zdarze�, cho� wiedzia�, �e wszystko b�dzie jak zawsze � �miertelnie nudne. Jak zawsze, w miejscu wyznaczonym w gazecie czeka�y na niego dalsze instrukcje. By�y to � jak zawsze � kartki z wyci�tymi i naklejonymi literami z gazety. Cz�owiek dostarczy� mu tak� kartk� tylko raz � w tramwaju z Giersdorf do Hirschbergu. We wszystkich innych wypadkach by�y one wetkni�te w jak�� szczelin�. Instrukcje wyznacza�y kolejne miejsce nast�pnego dnia. Kiedy post�powa� zgodnie z wytycznymi i przychodzi� we wskazane miejsca, spotyka�o go to samo. Czyli nic. Nikt si� nie zjawia�, nie by�o �adnej wiadomo�ci. Wraca� wtedy do domu i nast�pnego dnia kupowa� �Schlesische Zeitung�. Powtarza� t� czynno�� codziennie. Wyczytywa� w gazecie kolejne og�oszenie ze wskaz�wk� topograficzn�, o w�a�ciwej porze szed� tam i znajdowa� nowy trop, nast�pnego dnia udawa� si� pod adres z kartki i znowu nic. Pusty cykl. Mia� za sob� pi�tna�cie pustych cykli i zaczyna� powoli mie� dosy�.

Wczoraj, kiedy zjawi� si� o p�nocy w kaplicy cmentarnej w Strehlen, poczu� przyp�yw nadziei. Za rynn� znalaz� bowiem kartk� z zupe�nie innym ni� do tej pory komunikatem. Nikt nie kaza� mu si� stawia� nazajutrz w jakim� innym miejscu. �Nie wolno ci si� st�d ruszy�. Czekaj tutaj, a� kto� przyjdzie po ciebie. Ca�y czas jeste� obserwowany� � w takie w�a�nie polecenie uk�ada�y si� krzywo wyci�te gazetowe litery. Czeka�, pali�, gryz� mi�towe dropsy, marz� i co chwila otrzepywa� parasol. Oko�o czwartej nad ranem nie s�ysza� niczego poza przera�liwym szcz�kaniem w�asnych z�b�w. Nie dos�ysza� zatem krok�w stawianych w rozmi�k�ej glinie. Drgn��, kiedy poczu� obecno�� jakich� os�b. Zapali� zapalniczk� i serce omal nie rozsadzi�o mu gard�a. Stali przed nim. Czterej m�czy�ni w d�ugich p�aszczach ociekaj�cych deszczem. Na g�owach mieli kapelusze, na twarzach sk�rzane maski przeciwgazowe. Zamiast rur czy wystaj�cych filtr�w zaopatrzone by�y w zakrzywione ptasie dzioby. Widzia� ju� kiedy� takie postaci na obrazie. Nie pami�ta� nazwiska malarza. Pami�ta� tytu� obrazu. Piek�o.

Bez s�owa poszed� za diab�ami. Znalaz� si� najpierw w �mierdz�cym odchodami magazynie jakiej� kaplicy, gdzie polecono mu po�o�y� si� w trumnie. A potem ci�ko wzdycha� i kl��, kiedy jego cia�o uderza�o o �le oheblowane brzegi trumny, kt�ra przesuwa�a si� podczas jazdy � najpierw konnym wozem, potem automobilem. �rodki lokomocji rozpoznawa� po prychaniu konia i warkocie silnika. W ko�cu najg�o�niej zakl��, kiedy trumna uderzy�a o posadzk�. Min�y minuty, mo�e nawet kwadranse, kiedy podni�s� wieko trumny i rozprostowa� ramiona. Wieko upad�o z g�uchym hukiem, a on wci�gn�� w p�uca wo� ple�ni i wilgoci. Wygramoli� si� i stara� si� rozpozna� miejsce. Namaca� prysznice pod niskim sufitem i � ku swojej wielkiej rado�ci � muszl� klozetow�. By� prawdopodobnie w jakiej� �a�ni. Wiedzia�, gdzie jest, ale nie wiedzia�, co si� z nim stanie.

Wtedy zazgrzyta�y �a�cuchy i otworzy�y si� drzwi. Do pomieszczenia wtargn�o zielone �wiat�o. W tej trupiej po�wiacie dostrzeg� trumn�, klozet i kratki w pod�odze. By� w �a�ni, gdzie mog�o si� k�pa� wielu ludzi jednocze�nie. Mo�e to byli robotnicy albo parobkowie? Mo�e �a�nia jest cz�ci� folwarku albo fabryki?

M�czyzna o ptasim profilu wcisn�� kapelusz g��boko na g�ow� i da� mu znak r�k�. Wsta� i poszed� za nim. Szed� kamiennym korytarzem, z sufitu stercza�y pomalowane na zielono �ar�wki. Dawa�y one tak niewiele �wiat�a, �e widzia� jedynie plecy id�cego przed nim oraz fugi cementu pomi�dzy kamiennymi p�ytami, kt�rymi wy�o�ony by� korytarz. Kilka razy � z prawej i lewej strony korytarza � mign�y mu sk�po o�wietlone schody, kt�re pi�y si� ku g�rze. Do jednej z takich w�skich klatek schodowych teraz weszli. Po chwili stopnie si� sko�czy�y. Przewodnik pchn�� wielkie, okute drzwi i znale�li si� w du�ym pomieszczeniu, o�wietlonym na �rodku snopem bia�ego �wiat�a. Przewodnik popchn�� go lekko w jasny kr�g i znikn��.

Najpierw mru�y� oczy, a potem otwiera� je coraz szerzej. By� otoczony lud�mi o ostrych ptasich profilach. Ich d�ugie peleryny i wielkie kapelusze porusza�y si�, jakby ludzie ci toczyli ze sob� jakie� spory i gor�czkowo gestykulowali. W okr�g�ych oszklonych otworach masek b�yska�y zniecierpliwione, poirytowane spojrzenia.

��Twoja cierpliwo�� zosta�a nagrodzona � powiedzia� tubalnym g�osem jeden z nich. � A teraz powiedz, czego od nas pragniesz?

��Wy, mizantropi, w odr�nieniu od filantrop�w � cedzi� s�owa bardzo wolno, cytuj�c znane prawie na pami�� frazy z ksi��ki von Mayrhofera � nienawidzicie ludzi i wierzycie, �e strach jest spoiwem najmocniejszym. Boicie si� siebie nawzajem. Ka�dy z was kogo� zabi�. Jakiego� wyrzutka spo�ecze�stwa. Ka�dy z was pope�ni� zbrodni� i przedstawi� innym mizantropom dow�d swojej zbrodni. Ka�dy mizantrop mo�e w ka�dej chwili p�j�� na policj� i okaza� dowody zbrodni pope�nionej przez ka�dego innego mizantropa. Dlatego nie k��cicie si�, �yjecie w absolutnej zgodzie i jeste�cie gotowi do ka�dego czynu � najpodlejszego i najszlachetniejszego � aby pom�c jednemu z was. Nie z mi�o�ci to robicie, lecz ze strachu. Nie pijecie alkoholu i nie odurzacie si� morfin�, aby w upojeniu nie wyjawi� zbrodni innego. Ka�dy ka�dego trzyma w szachu. Spoiwem waszej organizacji jest l�k. Wy nie wierzycie w szlachetno�� ludzi, wy wierzycie w ludzk� pod�o��. Ka�dego mo�na skorumpowa� strachem. A wy wszyscy jeste�cie skorumpowani. Pesymi�ci, kt�rzy nie wierz� w cz�owieka, i zbrodniarze, kt�rzy pope�niaj� zbrodnie doskona�e. Doskona�e, bo wszyscy inni o nich wiedz�; doskona�e, bo nikt o nich nie powie policji. Wasze zbrodnie na zawsze pozostaj� nieodkryte�

��Dobrze opanowa�e� von Mayrhofera�

��By� on dla mnie od dawna drug� Bibli�� Pami�tam nawet wszystko, co m�wi on o pochodzeniu nazwy waszego bractwa. Ma ona sens grecki, nie Molierowski, i oznacza dok�adnie �nieprzyjaciele cz�owieka�. Ale z pozosta�ych passus�w von Mayrhofera wynika, �e jeste�cie przede wszystkim nieprzyjaci�mi wyrzutk�w spo�ecznych.

��Dlaczego zabijamy ludzi z marginesu?

��Bo zajmujecie wa�ne stanowiska w spo�ecze�stwie. Nie zabijacie nikogo z waszego gatunku, nikogo wam podobnego, nie niszczycie ludzi wykszta�conych i zamo�nych, kt�rzy s� ostoj� spo�ecze�stwa, bo to tak, jakby�cie zabijali samych siebie.

��A ty jeste� ostoj� spo�ecze�stwa?

��Wiecie, gdzie pracuj�

��Tak� W wymiarze sprawiedliwo�ci� Dlaczego chcesz przyst�pi� do naszego bractwa?

��Wzajemnie si� popieracie, robicie kariery, umo�liwiacie sobie zaspokojenie wszelkich potrzeb, cho�by by�y one najbardziej wymy�lne i osobliwe. Chc� by� bogaty, chc� zrobi� karier�, chc� zaspokaja� nieskr�powanie potrzeby moje � prze�kn�� lin� i powiedzia� to bardzo g�o�no: � chc� sprzeda� dusz� diab�u.

Zapad�o milczenie. Mizantropi poruszali pod pelerynami r�kami i nogami. Niekt�rzy kr�cili si� w k�ko. Wygl�dali jak ch�r demon�w, bezg�o�nie wykonuj�cych jakie� taneczne ewolucje. A mo�e to wszystko by� sen? Mo�e to tylko mu si� zdawa�o w ciemno�ciach?

��S� nam potrzebni nowi cz�onkowie, a ludzie musz� wiedzie�, jak z nami nawi�za� kontakt zepsut� �acin� � powiedzia� rozmawiaj�cy z nim mizantrop. � Von Mayrhofer nie istnieje i nie istnia�. Jeden z nas napisa� t� broszurk�. Wielu rzeczy w niej nie ma. Sam nawet nie wiesz, jak trudne jeszcze przed tob� obrz�dy inicjacyjne. Sam nie wiesz, kogo ponadto b�dziesz musia� zabi�, jakich obrzydliwo�ci si� dopu�ci� Poniewa� von Mayrhofer o tym nie pisa�, masz prawo teraz si� jeszcze wycofa�. Mo�esz powiedzie� �nie�. Wtedy zawi��emy ci oczy i zawieziemy ci� z powrotem na cmentarz w Strehlen. Jaka jest twoja odpowied�?

��Odpowied� brzmi: �Zanim odpowiem, czy mog� zada� pytanie?�

��Masz prawo do jednego pytania.

��Dzi�kuj�. � Prze�kn�� lin�, chcia�o mu si� pi�. � Przecie� policja mog�a czyta� wasz� broszurk� rekrutacyjn�. Kto wie, czy nie zastawia pu�apek na morderc�w, kt�rzy chc� by� z wami. Wy wszystko o mnie wiecie, ja o was nie wiem nic�

��To nie by�o pytanie! � tubalny g�os zagrzmia� gdzie� pod niskim stropem. � Zadaj pytanie!

��Zadam. Czy jeste�cie z policji?

Zgas�o �wiat�o i uchyli�y si� drzwi, wpuszczaj�c przez moment zimn�, zielon� po�wiat�. Dw�ch ludzi wypad�o na korytarz. Potem zaleg�a ciemno��. Kto� go pchn�� tak mocno, �e usiad�. Kto� go chwyci� za ko�nierz i przyci�gn�� do �ciany. W mi�kkiej ciszy s�ysza� ich przy�pieszone oddechy. Min�y chyba dwa kwadranse. Czas si� d�u�y� niemi�osiernie. Nagle wszystko nabra�o szale�czego tempa. Stuk drzwi, �wiat�o zielone, dwaj ludzie z trumn�, snop bia�ego �wiat�a, huk trumny padaj�cej na posadzk�.

��Mam tam wej�� i odwieziecie mnie z powrotem na cmentarz? � zapyta� dr��cym g�osem, wskazuj�c na trumn�. � Wszystko na nic? Za du�o pyta�? Za du�o w�tpliwo�ci z mojej strony?

��Nie zmie�cisz si� tam � powiedzia� powoli mizantrop � i nie chcesz tam by�.

Po tych s�owach otworzy� wieko trumny. Buchn�� smr�d ludzkich wydzielin i co� si� wewn�trz poruszy�o. Brodata twarz pokryta wysypk� unios�a si� nad brzeg skrzyni. Nagle wypad� stamt�d szczur i znikn�� w ciemno�ciach. Mizantrop chwyci� g�ow� za sko�tunione w�osy. Drug� r�k� wyj�� z fa�d peleryny du�y n� i zacz�� powoli podrzyna� gard�o zwi�zanemu cz�owiekowi.

��Pyszczek, nie uciekaj � wyb�ka� cz�owiek przez czerwone p�cherze krwi, kt�re p�ka�y mu na wargach.

��Nadal s�dzisz, �e jeste�my z policji? � zapyta� mizantrop, wciskaj�c ostrze w chrz�stki krtani w��cz�gi.

Breslau, czwartek 18 pa�dziernika 1923 roku,

dziesi�ta rano

Na cmentarzu parafii �wi�tego Henryka wok� �wie�o wykopanego i zasypanego grobu Hansa Priessla sta�o niewielu �a�obnik�w. W�r�d nich by�o kilka sprzedajnych dziewcz�t z kasyna, kt�re nawet pod czarnymi woalkami nie mog�y ukry� ironicznych u�miech�w i taksuj�cych zawodowych spojrze�. By�y bardzo uwa�ne i teraz, kiedy wbija�y si� w zrozpaczon� twarz Eberharda Mocka, i wcze�niej � kiedy taksowa�y zawarto�� pugilaresu, gdy policjant p�aci� ksi�dzu za jego smutn� pos�ug�. W �a�obnika wpatrywa� si� te� pewien stary handlarz, kt�ry podczas wojny prowadzi� punkt rozdzia�u �ywno�ci i dorobi� si� nadzwyczajnie na tym procederze. Nie spuszczali z niego wzroku r�wnie� zawodowi kieszonkowcy, kt�rych wyr�nia�y lataj�ce nerwowe spojrzenia i wci�� powtarzany ruch � gest d�oni. Wszystkich tych ludzi ciekawi�y � opr�cz zawarto�ci Mockowego pugilaresu � powody, dla kt�rych ten dobrze im znany, brutalny policjant wygl�da� dzisiaj jak �a�obnik, kt�ry straci� najbli�sz� rodzin�. Wszyscy wiedzieli, �e Mocka ��czy� jaki� rodzaj przyja�ni ze zmar�ym, kt�ra kaza�a mu zap�aci� za pogrzeb i sobie znanymi sposobami wp�yn�� na ksi�dza, aby ten zechcia� pochowa� samob�jc� w centrum cmentarza, a nie za jego murem. Nie by�o to dziwne, �e Mock przyszed� na pogrzeb, skoro widzieli go przecie� na �lubie Priessla przed rokiem, co � nawiasem m�wi�c � pozwoli�o im wtedy snu� podejrzenia, �e ma�y kieszonkowiec jest policyjnym szpiclem. Ale musia�o ich obu ��czy� co� wi�cej � s�dzili � skoro policjant nie by� w stanie ukry� �ez podczas ceremonii. Mo�e byli krewnymi? To zachowanie Mocka nie u�pi�o jednak czujno�ci wi�kszo�ci �a�obnik�w, kt�rych modus vivendi sta� w jaskrawej sprzeczno�ci z zawodem p�acz�cego. Starali si� nie patrze� na przepit� twarz Mocka. Oni, a zw�aszcza sprzedajne kobiety, wiedzieli, �e s�abo�� nadwachmistrza mo�e by� chwilowa, �e niezwyk�y widok jego zap�akanej twarzy mo�e zwiastowa� niezwyk�e reakcje wobec nich samych. R�wnie� te niepo��dane.

��Salve regina, mater misericordiae� � �piewa� ksi�dz.

Z�odzieje i dziwki nie mylili si�. W Mocku narasta� gniew. To destrukcyjne i nieopanowane uczucie pcha�o go zwykle do czyn�w gwa�townych. Wiedz�c o tym, zawsze uspokaja� si� przypominaniem sobie wierszy �aci�skich, kt�rych wyucza� si� na pami�� w wa�brzyskim gimnazjum klasycznym. Cz�sto bywa�o, �e kiedy stawa� oko w oko z jakim� cz�owiekiem, kt�ry naci�gn�� jego nerwy, musia� zatrudni� sw�j m�zg d�wi�cznymi frazami staro�ytnych Rzymian, kt�re mia�y cudown� w�a�ciwo�� wyt�umiania i absorbowania agresji. Dzisiaj jednak nie pomog�aby ani Horacja�ska Sorakte, ani Wergilia�ska le�na fujarka Tytyrusa, ani ko�cielne inkantacje ksi�dza. Dzisiaj nie chcia� si� uspokaja�. Dzisiaj, gdyby tylko m�g�, rzuci�by si� do gard�a dw�m ludziom. Nie by� jednak w stanie tego zrobi�, poniewa� ci ludzie siedzieli za kratkami wi�zienia na Freiburger Strasse. Gdyby nie oni, nie by�oby tej ca�ej uroczysto�ci, a on sam leczy�by zimnym piwem niedyspozycj�, jak� zgotowa� mu wypity wczoraj kieliszek; ten, kt�ry by� nazywany �o jeden za du�o�, chocia� Mock wiedzia� doskonale, �e tym mianem powinien by� okre�lony ka�dy pierwszy, kt�ry trafia do ust pijaka. Ci dwaj ludzie � Schmidtke i Dziallas � pozbawili go tej cudownej �aski porannego klina, zmuszaj�c do uczestnictwa w ponurej ceremonii, do wystawiania si� na t�pe, bezmy�lne spojrzenia dziwek i z�odziei, a nade wszystko do prze�ywania gryz�cej frustracji. Tak, by� sfrustrowany, bo nie m�g� dopa�� dw�ch ludzi, kt�rzy zmusili Priessla do samob�jstwa. Wi�zienie na Freiburger Strasse by�o dla Mocka niedost�pne. Mock nie op�akiwa� �mierci swojego dawnego informatora, on op�akiwa� w�asn� bezsilno��.

��Ad te clamamus, exules filii Hevae. Ad te suspiramus gementes et flentes � �piewa� ksi�dz.

Mock nie s�ucha�. Opiera� si� o karawan i czyta� po�egnalny list, jaki mu na pocz�tku pogrzebu przekaza�a zap�akana wdowa, pani Priessl, trzymaj�ca na r�ku rocznego ch�opczyka, r�wnie zap�akanego, cho� z zupe�nie innych powod�w. Do listu do��czony by� ma�y obrazek, przedstawiaj�cy kobiec� posta�. ��wi�ta Jadwiga� � napis pod wizerunkiem identyfikowa� osob�. Mock patrzy� t�po, jak krople deszczu rozmazuj� kr�tki tekst po�egnania i padaj� na oblicze �l�skiej �wi�tej.

�Szanowny Panie Nadwachmistrzu! Wi�niowie Dieter Schmidtke i Konrad Dziallas zha�bili mnie w wi�zieniu. B�agam pana, niech pan ich zabije. Jak pan to zrobi, m�j synek Klaus nigdy si� nie dowie, dlaczego si� zabi�em. Tylko oni wiedz�. To jest moja ostatnia pro�ba. Je�li pan to przyrzeknie, niech pan rzuci ten obrazek na m�j gr�b. Z wyrazami najwy�szego szacunku, Pa�ski Hans Priessl�.

Mock otar� ku�akiem oczy i spojrza� w szyb� karawanu. Zobaczy� swoje oblicze. Oczy napuchni�te od �ez i alkoholu. Sk�ra szara i pomarszczona. Jak gotowana wo�owina, pomy�la�, jestem jak rozgotowane mi�so.

��O clemens, o pia, o dulcis Virgo Maria � ksi�dz ko�czy� antyfon�.

Mock prze�kn�� lin�, kt�ra by�a tak g�sta, �e z b�lem otar�a si� o suchy prze�yk. Kto jest winny tej �mierci? Odpowied� jest prosta, pomy�la�, ja zawini�em. Priessl nie �yje, bo mnie si� nie chcia�o wy�wiadczy� mu przys�ugi. Nie chcia�o mi si� sta� w pal�cym s�o�cu na trotuarze pod wi�zieniem i nara�a� si� na wrogie spojrzenia ludzi. On czeka� na moje odwiedziny, a ja zostawi�em go samemu sobie. On czeka� na moj� obietnic�, �e zaopiekuj� si� Luise, a ja w swoim kalendarzu przepisywa�em z tygodnia na tydzie� termin wizyty w wi�zieniu. Brzydzi�a mnie jego wo�. Odszed�em w ten ci�ki od upa�u dzie� i nie da�em mu nawet szansy, by m�g� cho� na chwil� opu�ci� cel� i by cho� przez moment nie widzie� swoich oprawc�w. To nie Dieter Schmidtke i Konrad Dziallas byli winni. To ja jestem winny. To ja go zabi�em.

��I zma�� t� win�! � powiedzia� do ksi�dza, kt�ry w�a�nie rzuca� grud� ziemi na trumn�.

On sam nie rzuci� grudy ziemi. Wykona� gwa�towny ruch r�k� i � ku zgorszeniu duchownego � na skromn� trumn� pofrun�� ko�ysz�cym si� lotem tandetny odpustowy obrazek, jeden z tych, kt�re wype�niaj� kieszenie ksi�dza, kiedy odwiedza swoich parafian, albo kapelana w areszcie, kiedy niesie pocieszenie, w kt�re nikt nie wierzy. �wi�ta Jadwiga spocz�a na wieku trumny.

Mock odwr�ci� si� i ruszy� w stron� cmentarnej bramy. Jeszcze raz spojrza� w szyb� karawanu. Jego twarz nie przypomina�a ju� gotowanej wo�owiny. Teraz by�a podobna do befsztyka. Bardzo krwistego.

Breslau, czwartek 25 pa�dziernika 1923 roku,

�sma wiecz�r

Hotel �Warszawski Dw�r� przy Antonienstrasse 16 by� bardzo dobrze znany Mockowi i ludziom z decernatu IV Potrafili oni scharakteryzowa� ka�dy z licznych zaciek�w na �cianach, znale�� ka�d� papierosow� dziur� wypalon� w ko�drze lub w materacu, wymieni� liczb� obt�ucze� ka�dej miednicy, w kt�rej c�ry Koryntu obmywa�y swoje sfatygowane pudenda. Ile� to razy Mock, Smolorz czy Domagalla zagl�dali do tego hotelu, aby przy�apa� na gor�cym uczynku prostytutki uparcie unikaj�ce rejestracji! Ile� to razy za�miewali si� do rozpuku, kiedy jaki� szanowany obywatel, przydybany z dziewczyn� z tingel-tangla, usi�owa� t�umaczy�, �e ta pani udziela�a mu prywatnych lekcji shimmy!

Nic dziwnego, �e Eberhard Mock czu� si� w tym przybytku jak u siebie i nie musia� liczy� stopni, kt�re prowadzi�y do poszczeg�lnych pokoj�w � nierzadko b�d�cych widowni� prawdziwych tragedii ma��e�skich � lub do znajduj�cych si� na p�pi�trach ubikacji, sk�d cz�sto dochodzi�y westchnienia ulgi morfinist�w. Mock z zamkni�tymi oczami trafi�by w ka�dy zak�tek �Warszawskiego Dworu�. Nie mogli tego powiedzie� o sobie jego dwaj towarzysze i taka wiedza nie by�a im zreszt� do niczego potrzebna. Oni wiedzieli jedno. �e maj� wykonywa� polecenia Mocka, s�u�y� mu informacjami i poskramia� w�asn� ciekawo��. Za to mogli liczy� na jego pomoc, czyli przymykanie oczu na ich przemytnicze poczynania. Mock wy�wiadcza� im jeszcze jedn� wa�n� przys�ug�. R�nymi sposobami przekonywa� w�a�cicieli drogich dom�w publicznych, aby nabywali towary w�a�nie od firmy prowadzonej przez jego dzisiejszych towarzyszy. Jeden z nich � szczup�y, niewysoki i gadatliwy � by� m�zgiem szmuglerskiego procederu, polegaj�cego na nielegalnym handlu wyrobami luksusowymi. I tak, dzi�ki jego obrotno�ci, zaopatrywane by�y � drog� rzeczn� i oczywi�cie bez zb�dnego c�a � domy towarowe Breslau, Sterana i Berlina w turecki tyto�, etiopsk� kaw�, francuskie koniaki, afga�skie futra, rosyjski kawior i syryjskie perfumy. Cz�� tych d�br � dzi�ki protekcji Mocka � trafia�a do burdeli dla najbogatszych obywateli wschodniej cz�ci �dzikiej i zepsutej Republiki Weimarskiej�. Drugi towarzysz Mocka � pot�ny, klocowaty niemowa � by� obstaw� pierwszego, cz�owiekiem dbaj�cym o cielesn� nienaruszalno�� swojego patrona. Pierwszy nazywa� si� Cornelius Wirth, drugi � Heinrich Zupitza.

Mock, ci�ko sapi�c, wszed� po schodach na czwarte pi�tro, gdzie by�y najta�sze pokoje. Stan�� przy oknie wychodz�cym na w�sk� ulic�. Zapali� papierosa i strzepn�� popi� do flakonu na parapecie.

Obserwowa� przez chwil� scenk� w kamienicy naprzeciwko. M�czyzna w kamizelce i w podkoszulku siedzia� przy stole, na kt�rym sta�a waza z zup�. Nie jad� jednak, lecz tylko wali� pi�ci� w st�. Po drugiej stronie sto�u sta� dziesi�cioletni mo�e ch�opiec, kt�ry kuli� si� w drgawkach, jakby ka�de uderzenie w blat by�o bolesnym ciosem. Pewnie przyni�s� dzi� ze szko�y najgorsz� not�. Przy kuchni, w kt�rej p�on�� ogie�, sta�a ze spuszczonym wzrokiem kobieta i wyciera�a d�onie o fartuch tak cz�sto, �e pewnie ju� by�y one czyste i g�adkie jak kafelki pieca. Do ch�opca �asi� si� du�y, kud�aty pies, kt�ry nie przyjmowa� do wiadomo�ci szkolnej tragedii. Mock rzuci� papierosa i ze z�o�ci� zauwa�y�, �e potoczy� si� on w szpar� mi�dzy deskami pod�ogi, sk�d za chwil� wystrzeli� zakr�cony s�upek dymu.

��R�bcie to, co wam m�wi�em � powiedzia� cicho do swoich towarzyszy � a ja spr�buj� ocali� ten burdel przed po�arem. Szkoda by by�o, gdyby sp�on��. Gdzie by sobie porucha� nasz inspektor sanitarny? W swoim gabinecie w wi�zieniu? Pok�j numer 28. Macie klucz. � Wyci�gn�� do nich r�k�.

��Idziemy � rzek� Wirth do Zupitzy.

Mock najpierw odsun�� butem sznurkowy dywan, kt�rego brunatny kolor rozja�nia�y tu i �wdzie jasne plamy, wy�arte przez jakie� substancje. Potem ci�ko opad� na jedno kolano i dysz�c, w�o�y� palec w dziur� pomi�dzy rozeschni�tymi deskami. Opuszki palc�w wyczu�y �ar niedopa�ka, nie m�g� go jednak uchwyci�. Jego palce by�y zbyt grube i kr�tkie, a z�oty sygnet na jednym te� nie u�atwia� zadania. Spr�bowa� drug� d�oni� i sykn�� z b�lu. Poparzy� si�. Wsta� z kolan, otrzepa� spodnie z ziarenek piasku i zrolowanych k��b�w kurzu, zdj�� melonik i rozpi�� palto. Rozw�cieczony patrzy� na brud za paznokciami, kt�ry dosta� si� tam w czasie jego stra�ackich dzia�a�. Z kieszeni wyj�� ma�e, p�askie sk�rzane etui, a z niego pilnik do paznokci. Czubek wsun�� za paznokie� i wykona� okr�g�y ruch. Niestety, brud by� jaki� t�usty i nie pozwoli� si� usun��. Przyklei� si� do wewn�trznej strony paznokcia. Mock powachlowa� si� melonikiem i d�ugo patrzy� na Wirtha i Zupitz�, kt�rzy � wbrew zapowiedzi � wcale nie ruszyli z miejsca i z pewnym rozbawieniem go obserwowali. Z pod�ogi unosi� si� coraz g�stszy s�up dymu. Mock zna� swoich towarzyszy od pi�ciu lat. Bywa�o, �e ich lubi�. Bywa�o, �e uwa�a� ich nawet za swoich przyjaci�. Teraz nie.

��mieszy was to, skurwysyny? � powiedzia� powoli. � No to ja z was si� po�miej�. Gasi� to, ale ju�! Mo�ecie si� nawet na to odla�. No ju�! Co powiedzia�em?

Obaj spojrzeli na Mocka z niech�ci�, lecz zabrali si� do roboty. Zupitza wsadzi� palce mi�dzy deski i szarpn�� mocno. Wirth si�gn�� po flakon stoj�cy na oknie, w kt�rym p�awi�y si� w m�tnej wodzie ga��zki asparagusa, i chlusn�� w szpar�. Mock wiedzia�, �e taka postawa wobec Wirtha i Zupitzy wzmocni jego autorytet. Ci ludzie byli przecie� zwyk�ymi bandytami, w Amsterdamie i Hamburgu morduj�cymi tych, kt�rzy nie p�acili im haraczu. I pewnie sko�czyliby na szubienicy, gdyby pewnego dnia nie spotkali na swej drodze Eberharda Mocka, kt�ry � bynajmniej nie gratis � okaza� im wspania�omy�lno�� i postanowi� ich wykorzysta�. Tacy bandyci jak oni nied�ugo doceniali pomoc i wielkoduszne przys�ugi. Trzeba im by�o co chwil� wskazywa� ich miejsce i na ich oczach by� brutalnym wobec innych. Inaczej w kontaktach pomi�dzy nadu�ywaj�cym swej w�adzy policjantem a pomagaj�cymi mu przest�pcami nic nie dzia�a�o nale�ycie. Ci bandyci nie znali poj�cia wzajemno�ci.

��Zagasili�cie? � zapyta� cicho, a oni kiwn�li zgodnie g�owami. � No to patrzcie, jak si� chwyta w imad�o r�ne kanalie, patrzcie, jak b�d� b�aga� i skomle� o lito��. A potem zrobi� wszystko, co im ka��, i b�d� pokornie prosi� o dalsze polecenia. Tylko patrzcie i uczcie si�! Klucz!

Wirth, patrz�c na m�tn� ka�u�� wody z flakonu na pod�odze, poda� Mockowi klucz. Ten zdj�� palto i melonik, rzuci� je Zupitzy podszed� do pokoju numer 28 i w�o�y� klucz do dziurki, jak m�g� najciszej. Potem ju� nie by� cicho. Gwa�townie przekr�ci� klucz, kopn�� w drzwi i wpad� do �rodka. Wyda� przy tym pot�ny nieartyku�owany ryk, kt�ry mia� porazi� strachem jego ofiary.

Jedno spojrzenie wystarczy�o, aby skonstatowa�, �e osi�gn�� zamierzony cel. Przera�enie rozszerza�o oczy kobiety, kt�ra skuli�a si� u wezg�owia i naci�ga�a na siebie pierzyn� bez poszwy. Chudy m�czyzna zosta� w ten spos�b ca�kowicie obna�ony i wykona� ruch, kt�ry dobrze �wiadczy� o jego obyczajno�ci. Obiema d�o�mi obj�� bowiem genitalia i ukry� je przed oczami Mocka. Cho� ten w najmniejszym stopniu nie by� ciekaw ich widoku, to przyj�� ten wstydliwy gest ze zrozumieniem, a nawet z rado�ci�. Umo�liwi� on bowiem dalsze dzia�ania. Z dzikim okrzykiem � jak Indianin spadaj�cy ze ska�y na przera�onych osadnik�w � wskoczy� na ��ko i oboma kolanami przycisn�� m�czyzn� do materaca. Zanim ten zdo�a� strz�sn�� z siebie dziewi��dziesi�ciokilogramowy ci�ar, mia� ju� przegub d�oni przykuty do jednego z metalowych pr�t�w wezg�owia.

W kobiecie w tym czasie nast�pi�a zmiana. Z l�kliwej owieczki zamieni�a si� w harpi�. Rozcapierzy�a palce i skierowa�a je ku twarzy Mocka. Nie uda�o mu si� unikn�� dw�ch jej paznokci, kt�re wydar�y kawa�ek nask�rka w k�ciku oka i za uchem. Zeskoczy� z ��ka i oceni� sytuacj�. Chudy m�czyzna, przykuty kajdankami, szarpa� si� u wezg�owia, wprawiaj�c w ruch ca�e ��ko, kobieta za� � nie przejmuj�c si� w�asn� nago�ci� � sycza�a jak �mija i powoli ruszy�a na kolanach w stron� Mocka. Ten poczu� strumyk krwi, kt�ry wp�ywa� mu za ko�nierz.

��Krew pobrudzi�a mi ko�nierzyk? � zapyta� Wirtha.

��Tak� � odpar� zapytany.

��Pobrudzi�a� mi ko�nierzyk, kurwo! � Szcz�ki Mocka zacisn�y si� mocno. � Tak? Tak w�a�nie zrobi�a�? Wiesz, kurwo, co to znaczy pobrudzi� mi ko�nierzyk albo powala� b�otem moje buty? To znaczy rozz�o�ci� mnie. Bardzo rozz�o�ci�

Kobieta zosta�a nazwana przez Mocka dosadnie, ale chyba nietrafnie. Jak na prostytutk�, by�a za stara i za brzydka. Mia�a suche, obwis�e piersi, a zarost podbrzusza rozprzestrzenia� si� a� na pachwiny i uda. Pod jej sk�r� nier�wnomiernie, jak ziarna piasku, rozk�ada�y si� grudki t�uszczu. Obrzydzenie, kt�re Mock poczu� na jej widok, i w�ciek�o�� z powodu pobrudzonego sztywnego ko�nierzyka nie u�pi�y jednak instynktu obronnego, kt�rym si� musia� natychmiast wykaza�. Kobieta bowiem postanowi�a dzia�a� inaczej. Nie atakowa�a ju� Mocka pazurami. By�y jej potrzebne, aby przep�dzi� napastnika z ��ka. Kiedy ju� dopi�a swego i Mock zeskoczy� z pos�ania, skupiaj�c si� na swoim pobrudzonym ko�nierzyku, si�gn�a pod prze�cierad�o i wyj�a ma�y rewolwer. Nacisn�a spust, kiedy chwyci� j� za przedrami�. Poczu�, �e zapiek�a go sk�ra na �okciu. Szarpn�� jej r�k� z tak� si��, �e poczu� jaki� chrz�st. Zapar� si� nog� o kraw�d� ��ka i wykona� p�obr�t � jak staro�ytny dyskobol. Cia�o kobiety uderzy�o o metalowe szczeble tak mocno, �e ��ko si� zawali�o. Zapad�a cisza. Mock spojrza� na mebel, kt�ry przypomina� mu teraz jakie� zwierz� o podci�tych przednich �apach, potem na le��c� bez ruchu kobiet�, a na koniec na przestrzelony r�kaw swojej marynarki, kt�r� szy� u Leo Nathana z najlepszych bielskich materia��w. Kln�c, podszed� do nieprzytomnej kobiety i poci�gn�� j� w stron� wezg�owia.

��Le� i nie ruszaj si� � powiedzia� do m�czyzny.

Wirth i Zupitza stali w drzwiach i patrzyli, jak Mock otwiera kajdanki, a nast�pnie przeci�ga je przez szczebelki i zaciska na przegubie kobiety. Kochankowie le�eli teraz skuci jedn� par� kajdanek. Mock ogl�da� rozerwany r�kaw i ci�ko sapa�.

��Patrzcie dalej � powiedzia� wolno, sapi�c w przerwach mi�dzy wyrazami � zaraz b�dzie jad� mi z r�ki.

Wirth i Zupitza usiedli i zapalili papierosy. Zaniepokojony portier, odwieczny policyjny informator, przybieg� z do�u, spojrza� na rozgardiasz w pokoju, a potem na spoconego Mocka. Ten kiwn�� mu uspokajaj�co g�ow�. Portier wyszed�, a Mock zamkn�� drzwi i podszed� do m�czyzny, kt�ry teraz tylko jedn� d�oni� zakrywa� swoje genitalia.

��Przedstawiam wam, moi drodzy � rzek� dono�nie do Wirtha i Zupitzy � pana doktora Theodora Goldmanna, radc� sanitarnego w wi�zieniu �ledczym przy Freiburger Strasse. Lat trzydzie�ci, �onaty. Damy, kt�ra mu towarzyszy, nie znam. Ale jej wiek mog� okre�li� na plus minus lat pi��dziesi�t. Czyta� pan Lukrecjusza, doktorze? � zwr�ci� si� nieoczekiwanie do skutego m�czyzny.

��Nie czyta�em � powiedzia� Goldmann ostrym i stanowczym g�osem, jakby u�ycie jego tytu�u przez Mocka doda�o mu pewno�ci siebie � a teraz prosz� albo mnie rozku�, albo da� mi co� do okrycia. A nade wszystko gadaj pan, o co tu chodzi i kim pan jest! I sk�d pan mnie w og�le zna?

��Wstyd � u�miechn�� si� Mock, usiad� na brzegu ��ka i otworzy� papiero�nic� � jaki wstyd! Cz�owiek z wy�szym wykszta�ceniem nie zna jednego z najwa�niejszych filozof�w rzymskich� Doprawdy wstyd�

��Nie czytali�my go w gimnazjum, a zreszt� nie mam zamiaru si� usprawiedliwia�. � Goldmann odm�wi� przyj�cia papierosa i patrz�c na Mocka z wy�szo�ci�, wrzasn��: � No rozkuj mnie, chamie, ale ju�!

��Patrzcie no, nie zna Lukrecjusza. � Mock pokr�ci� g�ow� z niedowierzaniem. � A gdyby zna�, oszcz�dzi�by mi sporo czasu, co nie, ch�opaki?

Wirth i Zupitza, nazwani �ch�opakami�, patrzyli na Mocka z otwartymi ustami, kiedy kr��y� w ciasnocie pokoju jak dzikie zwierz� � pomi�dzy ��kiem, krzes�ami i oknem. Przybiera� przy tym poz� profesorsk�, modulowa� g�os i wznosi� ku g�rze oczy i wskazuj�cy palec.

��U Lukrecjusza, na samym pocz�tku jego poematu De rerum natura � Mock wpad� w stan bliski zachwytowi � jest scena mi�osna pomi�dzy Marsem a Wener�. Poeta pisze, �e b�g wojny odchyla sw�j t�gi, kszta�tny kark, a jego oddech zawisa u ust bogini. Pi�kne, nieprawda�?

Wirth i Zupitza przytakn�li, cho� nie bardzo rozumieli fraz� �oddech zawisa u ust�. Niewysoki przemytnik skupi� ca�� uwag� na ma�ym browningu M 1910, z kt�rego skuta kobieta usi�owa�a postrzeli� Mocka, a jego niemy towarzysz � na ruchach, jakie wykonywa�a.

��Lukrecjusz nie opisuje dalej ca�ej historii � ci�gn�� Mock, dotykaj�c r�ki kobiety i stwierdzaj�c z zadowoleniem, �e ko�czyna nie zosta�a z�amana. � A dalej by�o tak. T� histori� znamy z Homera, a zatem b�d� u�ywa� greckich imion b�stw. Kiedy Ares i Afrodyta, wspomniani kochankowie, le�eli w u�cisku, zjawi� si� nagle m�� Afrodyty Hefajstos i zarzuci� na nich sie�, kt�r� ju� wcze�niej przygotowa�. Potem wezwa� wszystkich bog�w z Olimpu, aby unaoczni� zdrad�, jakiej dopu�ci�a si� jego �ona. Pos�uchajcie uwa�nie. Teraz ca�y mit uwsp�cze�ni�

Mock patrzy� na nag� par�. Kobieta usi�owa�a zakry� twarz w�osami. By�y przet�uszczone i niestarannie pofarbowane. Spod czerni wychodzi�y siwe odrosty. M�czyzna zacz�� dygota�.

��Patrzcie � Mock zn�w zwr�ci� si� do swoich kompan�w � on si� ju� boi. A czego si� boi? W�a�nie mitu. Bo mit jest wiecznie �ywy. On jest Aresem, naga starsza dama � Afrodyt�, a ja � Hefajstosem. Pojawia si� jedynie pytanie: a komu ja, jako kulawy b�g kowal, poka�� z�apanych w sie� kochank�w? No komu, doktorze? Komu unaoczni� pa�sk� ha�b�? Mo�e pa�skiej �onie? Jest tu w pobli�u�

Mock podszed� do okna i wyjrza� przez nie. Bardzo w�ska Antonienstrasse by�a obwieszona szyldami r�nych instytucji i lokali. W ko�cu ulicy, na tle monumentalnego gmachu Biblioteki Miejskiej, rysowa� si� ciemny kszta�t doro�ki i jakiej� masywnej postaci. Mock wsadzi� do ust kciuk i palec wskazuj�cy skr�cony w pier�cie� i g�o�no gwizdn�� jak podw�rkowy �obuz. Masywna posta� unios�a r�k�. Pojedynczy b�ysk latarki. Mock ciep�o pomy�la� o Kurcie Smolorzu i odwr�ci� si� do doktora, a dygot i szcz�kanie z�bami mo�na by�o teraz usprawiedliwi� zimnym, przegni�ym od deszczu powietrzem, wpadaj�cym do pokoju.

��M�j cz�owiek siedzi czterdzie�ci metr�w st�d, w doro�ce � u�miechn�� si� Mock. � Nie jest sam. On bardzo lubi damskie towarzystwo. Jest z nim pa�ska �ona. Wystarczy, �e dam mu znak, a b�dziemy tutaj mieli odwiedziny.

Goldmann zacz�� ka�. Szloch targn�� nim jak atak epilepsji. Zwija� si� na ��ku i rzuca�. Ju� nie stara� si� ukry� swojego pomarszczonego membrum virile. Kobieta spojrza�a na niego z pogard�, a potem zwr�ci�a si� do Mocka s�odkim g�osem:

��Lubi� prawdziwych m�czyzn jak pan, a nie takie flaki jak ten � wskaza�a g�ow� swojego kochanka. � Pa�scy koledzy te� wygl�daj� mi na ch�op�w na schwa�. Mo�e nam by� bardzo przyjemnie. Wszystkim. Niech pan tylko nie kompromituje tego s�abeusza. Jego �ona to niez�a j�dza. Zadr�czy nieboraka. A ja sporo widzia�am w swoim �yciu i naprawd� sporo umiem�

��Nie jest pani w moim typie, moja droga. � Mock spojrza� na ludzi mieszkaj�cych naprzeciwko, kt�rych strza� z pistoletu przywabi� do okna. Zapomnieli na chwil� o szkolnych problemach. Nawet pies wspina� si� �apami na parapet. � On jest w moim typie � wskaza� g�ow� na jej kochanka. � Tak, tak, doktorze, tylko pan sam mo�e sobie pom�c�

��W jaki spos�b? � zapyta�a kobieta.

��A on nie umie m�wi�? � Mock odpowiedzia� pytaniem na pytanie.

��On zrobi to, co ja mu ka�� kobieta bezwstydnie wpatrywa�a si� w Mocka.

��To prawda, doktorze Goldmann? � Policjant unika� jej spojrzenia, lepkiego jak zawarto�� kloaki.

��B�agam, niech mnie pan wypu�ci, �eby �ona tego nie widzia�a � za�ka� radca sanitarny. � Wszystko zrobi� dla pana�

��Widzicie � Mock zwr�ci� si� do Wirtha i Zupitzy, kt�rzy najwyra�niej mieli do�� tego gadania i ch�tnie by przyst�pili do u�ycia swoich metod. � On ju� jest m�j, ju� jest mi�kki� Odwszawienie, m�j drogi doktorze. To jest klucz do wyj�cia z tej smutnej, kompromituj�cej sytuacji. Odwszawienie. Dwaj wi�niowie nazwiskiem Schmidtke i Dziallas. Odkryje pan u nich wszy, kt�re mog� przenosi� tyfus. Wezwie ich pan do siebie. Usi�d� u pana w gabinecie, skuci kajdankami, a pan na chwil� wyjdzie. Wtedy ja wejd� do gabinetu. Wyjd� po dw�ch kwadransach. To wszystko, czego chc� od pana.

��I co b�dzie pan robi� z nimi przez te dwa kwadranse?

��Porozmawiam, i to wszystko.

��Nie wierz mu! � zasycza�a kobieta do kochanka. � Widzisz, �e to jaki� bandyta� To mog� by� jakie� gangsterskie porachunki� A ty stracisz stanowisko, a mo�e nawet trafisz do wi�zienia�

��Nic z tego � zaszlocha� m�czyzna � wszystko, tylko nie to!

��Lekcji imad�a ci�g dalszy � powiedzia� Mock do swoich ludzi. � Poczekajcie na mnie, zaraz wr�c�.

Wyszed� z pokoju i zbieg� po schodach. W �Warszawskim Dworze� by�o zupe�nie pusto. Potajemni kochankowie nie lubi� strza��w z pistoletu. Na ulicy by�o ciemno i wilgotno. Spojrza� ku g�rze, sk�d spada�y krople rozsypuj�ce si� w �wietle gazowej latarni. Dobieg�y go tubalne okrzyki. Widocznie cz�owiek w kamizelce postanowi� nadal udziela� lekcji swojemu synowi. Mock wyj�� latark� i da� znak Smolorzowi. Ten pr�dko zbli�y� si� i zanurzy� w cie� ulicy.

��Ju� d�u�ej nie da rady � rzek� Smolorz � cholernie zimno. Matka i c�rka wrzeszcz�. W�ciek�o��. To co? Kiedy? Do domu czy do hotelu?

��Przyprowad� je obie pod okno �Warszawskiego Dworu�. Krzyknij g�o�no na ma��, �eby si� uspokoi�a. Niech jej matka zdenerwuje si� na ciebie, niech wrzeszczy, niech m�wi co� g�o�no! Tak, �eby by�o s�ycha� na g�rze. Zrobisz to, Kurt?

��Tak jest � mrukn�� Smolorz i ruszy� w stron� doro�ki.

Mock wr�ci� do hotelu. Wbieg� na g�r�, wpad� do pokoju i zostawi� otwarte drzwi. W numerze �mierdzia�o potem i by�o ciemno od dymu z papieros�w. Zapach taniego burdelu, taniego, pod�ego ch�do�enia.

��A teraz uwa�ajcie � powiedzia� Mock, obserwuj�c reakcj� skutych kochank�w na swoje s�owa. � Teraz nast�pi zmiana tonu, zmiana wizerunku. Ju� nie b�d� uprzejmym akademikiem, kt�ry m�wi o Homerze, lecz stan� si� brutalem. Za chwil� b�dzie mi jad� z r�ki.

Mock podszed� do doktora Goldmanna i obni�y� g�os.

��Jak d�ugo jeszcze, konowale, b�dziesz s�ucha� tej starej szmaty? Odwszawienie, albo twoja �ona b�dzie tutaj za chwil�!

��Tylko nie to, b�agam! Wszystko, tylko nie to � doktorem Goldmannem szarpa�y spazmy rozpaczy, jego g�os wzni�s� si� niczym za�piew kantora.

Mock podszed� do okna i otworzy� je na o�cie�.

��Pod oknem jest twoja �ona i c�rka, rozumiesz? To co, robimy odwszawienie?

��Nie!!! � wrzasn�� doktor. � Nie mog�!!!

Mock wystawi� g�ow� za okno i �apa� rozpryski deszczu. Potem schowa� si� z powrotem do pokoju, wyj�� z kieszeni ko�ciany grzebyk i przyczesa� g�ste, wilgotne fale w�os�w. Wtedy to us�ysza�. Szybkie kroki na schodach. Wtedy to zobaczy�. Dziesi�cioletnia dziewczynka w berecie i w jasnym lamowanym p�aszczyku. Zupitza zakr�ci� r�kami jak skrzyd�ami wiatraka, lecz dziewczynka jednym skokiem min�a niezgrabnego kloca i znalaz�a si� w pokoju.

��Tatusiu, us�ysza�am tw�j g�os � krzykn�a dziewczynka � ju� mam do�� stania na zimnie z tym panem. Co robisz, tatusiu?!

Mock rzuci� na ��ko pierzyn� tak, �e zakry�a oba nagie cia�a. Nie zakry�a za� twarzy. M�czy�ni w pokoju znieruchomieli. Kobieta na ��ku poruszy�a szybko g�ow�, a jej przet�uszczone w�osy spad�y, zas�aniaj�c twarz.

��Tatusiu � zawo�a�a dziewczynka � czemu jeste� go�y? Czemu babcia jest go�a?

Doktor Goldmann cicho p�aka�, kobieta rzuca�a g�ow� na prawo i lewo, uderzaj�c skro�mi o szczeble wezg�owia, a Wirth i Zupitza wpatrywali si� t�po w Smolorza i dziewczynk�, b�d�c� m�odsz� kopi� tej, kt�ra usi�owa�a teraz schowa� g�ow� pod pierzyn� bez poszwy.

��To si� nazywa jedzenie z r�ki? � zapyta� Wirth, da� znak Zupitzy i obaj opu�cili pok�j.

Mock uwolni� te�ciow� oraz zi�cia i r�wnie� wyszed�, prowadz�c bezwoln� i os�upia�� dziewczynk�. Nie chcia� swoj� obecno�ci� burzy� rodzinnej atmosfery.

Breslau, czwartek 25 pa�dziernika 1923 roku,

dziesi�ta wiecz�r

Obok �Warszawskiego Dworu� by�o wiele knajp. O jednej z nich Mock nie mia� najmniejszego poj�cia, a jednak do niej trafi�. Kierowany niezawodnym instynktem poszukiwacza ukojenia, nie po�egnawszy si� nawet ze swoimi lud�mi, nacisn�� pierwsz� lepsz� klamk� jakiej� bramy i � zamiast na klatce schodowej � znalaz� si� w niskim, ciemnym kr�lestwie prostych zachowa� i nieskomplikowanych rozm�w, gdzie kac nie istnieje. Szarpi�c si� z grub� kotar�, kt�ra mia�a nie dopuszcza� zimnej i wilgotnej jesieni do ciasnego wn�trza, d�awi�cego g�stym dymem, doskonale wiedzia�, �e za chwil� zapomni o szanta�u w �mierdz�cym hoteliku i o pogardliwych spojrzeniach Wirtha i Zupitzy. Po kilku g��bokich �ykach zapomni o upodleniu radcy sanitarnego, doktora Goldmanna, i o nara�eniu jego c�rki na widok chudych po�ladk�w ojca i rozpaczliwych pr�b, jakie podejmowa�a jej babcia, by ukry� si� za rzadkimi, �liskimi od t�uszczu w�osami. Za chwil� napije si� wody z rzeki zapomnienia, kt�r� rozlano do ciemnozielonych zakorkowanych butelek z wyt�oczonymi nazwami r�nych gorzelni, znanych bardzo dobrze samotnym alkoholowym w�drowcom.

Takim w�a�nie s�owem Mock okre�li� samego siebie, kiedy usiad� przy jedynym wolnym stoliku w korytarzyku prowadz�cym na podw�rze, gdzie znajdowa� si� pisuar i ust�p. Zam�wi� u u�miechni�tego kelnera dwie butelki piwa od Haasego i cztery kieliszki w�dki czystej, kt�ra � jak podsumowa� us�u�ny ober � nigdy nie plami honoru ani munduru. Kieliszki ustawi� przed sob� w r�wnym rz�dzie, odpi�� zegarek od kamizelki i po�o�y� go na stole. Z czasomierzem przed oczyma chcia� uda� si� w szybk� podr� do kraju spirytusowych uniesie�. Co kwadrans wypija� kieliszek i zapala� papierosa. W przerwach popija� piwo ma�ymi �ykami i przypatrywa� si� innym go�ciom lokalu. Z ich oczu i gest�w bi�a t�umiona niech��. By�y � jak s�dzi� � dwa powody tego stanu rzeczy. Albo stali go�cie nie lubili nikogo obcego w swej knajpie, kt�ra � pozbawiona szyldu � by�a sama w sobie do�� tajemniczym lokalem, przeznaczonym chyba dla wybra�c�w, albo obecne na sali prostytutki ju� przekaza�y wszystkim informacj�, jaki zaw�d uprawia ten ponury, masywnie zbudowany elegant w marynarce z porwanym r�kawem. Mock najpierw pragn�� samotno�ci, ale po wypiciu w ci�gu dw�ch kwadrans�w setki w�dki i jednego piwa nasz�a go ch�� porozmawiania z kimkolwiek. Nie chcia� si� nikomu zwierza�. Chcia� pogaw�dzi� o wybuchu komunistycznego powstania w Hamburgu lub o powo�aniu republiki re�skiej w Akwizgranie, bo po prostu znudzi�o mu si� towarzystwo wiklinowego parawanu, kt�ry sta� ko�o jego stolika, przes�aniaj�c wyj�cie na podw�rze, sk�d zimne powietrze wlatywa�o mu pod spodnie. Rozejrza� si� po korytarzyku i po tej cz�ci sali, kt�r� widzia�. Lampy elektryczne jarzy�y si� bardzo s�abo, nie o�wietlaj�c wystarczaj�co baru.

Nie mia�y zreszt� czego o�wietla�. Na pustej p�ce za lad� widnia�y tylko trzy zwi�d�e r�e w blaszanym pude�ku po czekoladkach �Frankonia�. Najwidoczniej informacji o trunkach i jadle udziela� personel, sk�adaj�cy si� z kelnera i barmana, kt�rego t�p� mord� i poro�ni�ty g�st� szczecin� �eb Mock sk�d� zna�. Ci dwaj nie stanowili towarzystwa, za jakim t�skni�. Spojrza� na najbli�szych s�siad�w i zacz�� przys�uchiwa� si� ich rozmowie. Dwaj m�czy�ni w �rednim wieku przesun�li meloniki na potylice i wypijali liczne kufle piwa, czym zyskali na moment sympati� Mocka. Zarazem jednak przedmiot ich rozm�w zrobi� na nim wra�enie wr�cz przeciwne. Najpierw bowiem wymieniali uwagi o omnibusach w Breslau, a potem o jako�ci cementu ze znanej fabryki Gogolin-Gorasdze. Ani wywody jednego z nich, kt�ry opowiada�, jak to trudno zapanowa� nad firm�, w kt�rej pracuje ponad dwie�cie koni, sze��dziesi�ciu dw�ch konduktor�w i stu dw�ch stangret�w, ani zachwyty drugiego nad sypko�ci� �l�skiego cementu nie wyda�y si� Mockowi interesuj�ce. Tote� siedzia� w milczeniu i � bacznie obserwuj�c ruchy wskaz�wek zegarka � spo�ywa� regularnie � co do sekundy! � w�dk� i piwo oraz dostarcza� swemu organizmowi kolejnych dawek nikotyny. Jego my�li ju� nie by�y przyjazne wobec �wiata. Koncentrowa�y si� teraz wok� problemu niewykorzystanych szans i jego konsekwencji.

Kiedy min�y trzy kwadranse i szk�o stoj�ce przed nim by�o puste, wsta�, schowa� zegarek do kamizelki i lekko si� ko�ysz�c, podszed� do baru. Zam�wi� kolejne cztery kieliszki w�dki czystej i kolejne dwie butelki piwa. Dowiedziawszy si�, �e jedynym daniem jest w tym lokalu sznycel ciel�cy na zimno, zam�wi� ten specja�, ��daj�c, aby koniecznie posadzono mu na� jajko. Potem wzi�� klucz do ust�pu i uda� si� w stron� wiklinowego parawanu. Min�� go i znalaz� si� na ma�ym podw�rku, na kt�re wychodzi�y opryskane deszczem i b�otem witryny kilku warsztat�w rzemie�lniczych. Kieruj�c si� w�chem i przeskakuj�c pami�tk� pozostawion� przez jakiego� konia, bezb��dnie trafi� do ust�pu. Otworzy� drzwi i poczu� ci�ar na swojej szyi. Ci�ar by� tak wielki, �e Mock opad� na kolana. Gdyby nie przeszkody anatomiczne, jego grdyka zosta�aby prawie wepchni�ta w gard�o. Zacz�� si� krztusi�. W ustach poczu� kwas wymiot�w. Melonik gdzie� si� potoczy�. Zda� sobie spraw�, �e kto� wisi mu na karku. A potem o�lepiaj�cy b�l. Wydawa�o mu si�, �e s�yszy trzask p�kaj�cej czaszki. Ostatnie doznanie, jakie pojawi�o si� w jego umy�le, to by�a silna irytacja z powodu zabrudze� na meloniku i podejrzenie, �e potoczy� si� on albo w g��b ust�pu, albo w owsiany ko�ski ka� na podw�rku.

Dziesi�� kilometr�w na po�udnie od Breslau,

pi�tek 26 pa�dziernika 1923 roku, druga w nocy

Pojazd sun�� szybko po jakich� wyboistych drogach. Z jego gwa�townych przechy��w wywnioskowa�, �e najprawdopodobniej znajduje si� w tr�jko�owym automobilu. Takich dostawczych tr�jko�owc�w nie brakowa�o na ulicach Breslau. Kiedy� nawet sam kierowa� jednym z nich. Nie by� jednak stuprocentowo pewien, czy dobrze rozpozna� maszyn�, poniewa� kilka minut wcze�niej, zanim si� w niej znalaz�, straci� wzrokowy kontakt ze �wiatem z powodu szorstkiego filcowego kaptura bez otwor�w na oczy, jaki spoczywa� na jego g�owie. Ten �lepy kaptur le�a� dzi� na �awce w Ostpark o um�wionej godzinie jedenastej wiecz�r, a do��czono do niego dwa polecenia. Oba natychmiast wykona�. W�o�y� kaptur, powstrzyma� si� od palenia i cierpliwie czeka�. Po d�ugiej chwili kto� do niego podszed�, uj�� pod rami� i bez s�owa dok�d� poprowadzi�. Najpierw pod podeszwami but�w czu� ziarenka �wiru, a po kilku chwilach � g�adkie kamienie jezdni. Kto� pom�g� mu wej�� do szoferki. Trzasn�a blacha drzwi. Kierowca poprosi� o niezdejmowanie kaptura i ruszy�.

Nagle zatrzymali si�. G��boko westchn��. Jechali ju� d�ugo, a pojazd si� ko�ysa� i podskakiwa�. Kilkakrotnie zwalniali, a raz nawet si� zatrzymali. Nie oczekiwa� zatem, �e ten najbli�szy post�j b�dzie ostatni. Tak jednak by�o. Silnik zgas�, szofer wysiad� i otworzy� drzwi. Wtedy poczu� zapach wilgotnego le�nego powietrza. Kto� wzi�� go pod �okie�. Ruszyli. Buty zazgrzyta�y na �wirze, potem po�lizga�y si� na kamieniach, a w ko�cu zastuka�y na deskach pod�ogi. W nozdrza wci�gn�� zapach lasu, a potem wo� �wiec. Najpierw by�o zimno, teraz ogarnia�o go przyjemne ciep�o.

��Zdejmij kaptur � powiedzia� tubalny g�os.

Uczyni� to, co mu polecono. W pierwszej chwili pomy�la�, �e to deja vu. Ludzie w ptasich maskach pochylali si� ku sobie i wykonywali r�ne gesty. Teraz zrozumia�, �e nie s� to �adne taneczne ewolucje, lecz raczej rodzaj j�zyka migowego. �wiece sta�y na pod�odze i pod �cianami, kt�re by�y wybite ciemnozielonym materia�em. Kontury postaci by�y zwielokrotnione i rozszerza�y si� ku g�rze.

��Prawie dwa tygodnie temu przeszed�e� pierwsz� pr�b� � hucza� g�os � z zimn� krwi� wytrzyma�e� widok cz�owieka-�miecia, kt�remu poder�n��em gard�o. Kiedy odwo�ono ci� z powrotem na cmentarz w Strehlen, rozmawiali�my o tobie. Twoja obecno�� w tym miejscu, dzisiaj, jest dowodem, �e pomy�lnie przeszed�e� przez pierwszy kr�g piek�a.

Zapad�a cisza, a potem zgromadzeni wybuchn�li �miechem. Okr�g�e okulary b�yska�y rozbawieniem, a ptasie dzioby uderza�y o siebie. On r�wnie� si� u�miechn��.

��Przed tob� kolejna pr�ba � w g�osie prowadz�cego pobrzmiewa�y jeszcze nuty �miechu. � Chcesz do nas przyst�pi�, tak?

��Tak.

��Wiesz, jaki jest warunek przyst�pienia do bractwa mizantrop�w?

��Wiem. Nale�y zabi� jakiego� wyrzutka spo�ecze�stwa, kogo�, po kim nikt nie zap�acze. Jak to pan powiedzia�, �cz�owieka-�miecia��

��Kogo zabi�e�? � zadudni� g�os.

��Dwie wyst�pne kobiety i ich alfonsa. Dziwki z�arte przez syfilis i rozpustnego pederast� � odpowiedzia� wolno.

��Przedstaw nam dow�d, �e to zrobi�e�!

Si�gn�� do kieszeni marynarki. Pod opuszkami palc�w wyczu� ma�� pergaminow� torebeczk�. Wyj�� j� i otworzy�.

��Przepraszam � rzek� � to s� cukierki mi�towe, a to, co chc� wam pokaza�, mam w innej tytce.

Z drugiej kieszeni wyj�� identyczny zwoik, otworzy� go, a zawarto�� wysypa� na d�o�. Wyprostowa� palce. Na naci�gni�tej sk�rze d�oni le�a�y trzy p�askie z�by i jeden wi�kszy okruch ko�ci.

��Jeste� dentyst�? � zapyta� mizantrop.

��U�ama�em z�by tym ladacznicom � rzek� po chwili milczenia. � Oto dow�d.

��To nie jest dow�d. Niczego nam nie udowodni�e�. Dow�d to rozwi�zanie r�wnania matematycznego. Lewa strona r�wna si� prawej. Musisz zestawi� obie strony. Ty jedynie pokaza�e� nam lew�. A gdzie jest prawa?

��Od p� roku obie gnij� pod ziemi� � odpowiedzia�, cho� nie mia� pewno�ci, czy dobrze zrozumia� ten matematyczny wyw�d. � Czy� mog� wobec tego zestawi� obie strony?

��Mo�esz!

��Jak?

��Pojedziemy na cmentarz, gdzie je pochowano. Odkopiemy trumny. Wtedy ty zdejmiesz wieka, otworzysz im usta i poka�esz nam, czy u�amane z�by pasuj� do tego, co zosta�o w szcz�ce. A potem krzykniesz: Quod erat demonstrandum! Wyjdziesz z do�u i oddasz nam te z�by. A p�niej b�d� one u nas przechowywane. Ka�dy z nas odda� bractwu takie pami�tki, kt�re jednocze�nie stanowi� dow�d. Tylko ja wiem, gdzie one s�. I to jest nasz strach, to jest nasze spoiwo!

��Nie mog� tego uczyni�! Nie potrafi�! Zemdlej�! Na wojnie nie mog�em znie�� trupiej woni. Poka�� wam, w kt�rym miejscu wrzuci�em do Odry alfonsa. Op�ac� nurka�

��Milcz, neofito! � mimo dudnienia pot�nego g�osu mo�na by�o w tym napomnieniu us�ysze� nuty weso�o�ci. � I uwa�nie s�uchaj!

Mizantrop kiwn�� ptasi� g�ow� jednemu z zebranych. Kto� wzni�s� �wiec�, kto� w jej �wietle zacz�� przemawia� piskliwym, �widruj�cym g�osem. G�os by� jednostajny i pe�en wysokich modulacyj, jakby na �wi�tym zgromadzeniu odczytywano �wi�t� ksi�g�. Jednak wiele nieartyku�owanych przerywnik�w �wiadczy�o bardzo wyra�nie, �e nikt niczego nie czyta�, lecz odtwarza� tekst z pami�ci.

��Na trzy sposoby mo�na znale�� si� w naszym bractwie. Oto pierwszy. Zabi� jakiego� n�dznika, zabra� co� � nazwijmy to pars pro toto � z jego cia�a, a potem go ekshumowa� i udowodni�, �e pars pro toto pochodzi w�a�nie od tego zmar�ego. Ta metoda nazywa si� Quod erat demonstrandum. Drugi spos�b to r�wnie� morderstwo jakiej� n�dznej kreatury, ale morderstwo jawne i jednocze�nie bezkarne. Wszyscy wiedz�, kto zabi�, ale sprawca cieszy si� wolno�ci�. W naszej kr�tkiej historii by� tylko jeden taki wypadek. Zarz�dca maj�tku ziemskiego z Bawarii w�asnymi r�kami zamordowa� parobka, kt�ry zgwa�ci� jego �on� w stajni. Udziela� wywiad�w w gazetach i wsz�dzie m�wi�: �To ja zabi�em i jeszcze raz bym to uczyni��. S�d go uniewinni�, a nast�pnego dnia po rozprawie zjawili�my si� u niego z petycj�, aby by� z nami. Najpierw odm�wi�, no to zostawili�my mu w prezencie ksi��k� Mayrhofera. Po miesi�cu zn�w go odwiedzili�my i wtedy nie odm�wi�. Gdyby ten cz�owiek by� bardziej wykszta�cony, zosta�by naszym przyw�dc�. Kto�, kto oznajmia ca�emu �wiatu: �Zabi�em i nic nikt mi nie zrobi!�, jest godzien by� naszym przyw�dc�. Ta metoda nazywa si� Impune interfecit. Jest jeszcze trzecia droga do nas. Zmusi� kogo� do samob�jstwa. Nazywa si� to Coactus mana se ipsa interfecit.

��Masz zatem trzy wyj�cia � powiedzia� hucz�cy g�os do zdezorientowanego kandydata. � Quod erat demonstrandum albo Impune interfecit, albo Coactus manu se ipsa interfecit. Co wybierasz? Udowodnienie, bezkarne zab�jstwo czy zmuszenie do samob�jstwa?

Breslau, sobota 27 pa�dziernika 1923 roku,

czwarta nad ranem

Na ma�ym cmentarzu przy An der Gucke wiatr targa� koronami drzew i sypa� suchymi li��mi na ludzi stoj�cych wok� rozkopanego grobu. Nie czyni�o im to wi�kszej szkody, poniewa� wszyscy mieli na twarzy ptasie maski. Z ramion sp�ywa�y im d�ugie do ziemi, czarne ceratowe peleryny, po kt�rych stuka� �wir porywany przez wicher. W r�kach postaci ko�ysa�y si� lampy naftowe, kt�re by�y jedynymi jasnymi punktami w ci�kiej ciemno�ci cmentarza, je�li nie liczy� kilku dogasaj�cych lampek na grobach.

Ludzie w maskach podskakiwali i tupali, aby odp�dzi� dotkliwe zimno, pot�gowane przez wiatr. Nie przeszkadza�o ono spoconemu cz�owiekowi, kt�ry kolejnymi poci�gni�ciami �opaty wyrzuca� z do�u kupy wilgotnego piasku. Kiedy �opata zastuka�a o drewniane wieko trumny, kopi�cy przerwa� prac�, zapali� papierosa i opar� si� o stylisko. Jeden z zamaskowanych ludzi poda� mu m�otek ciesielski. M�czyzna w dole spokojnie wypali� papierosa, potem wysoko odrzuci� niedopa�ek i si�gn�� po narz�dzie. Jego w�ska, rozdwojona ko�c�wka wesz�a pod wieko trumny i natychmiast pos�u�y�a jako d�wignia. Rozleg� si� cichy zgrzyt i z kraw�dzi trumny wysz�y d�ugie gwo�dzie. Wieko zosta�o przesuni�te na bok i oczom zebranych ukaza�a si� napuchni�ta, zielonosina twarz z fioletowymi plamami opadowymi na uszach. M�czyzna w dole w�o�y� r�kawiczki i jeszcze raz u�y� m�otka � tym razem, aby rozsun�� usta i z�by trupa. Potem podci�gn�� g�rn� warg� i ods�oni� pokryte brunatnymi plamami dzi�s�o. Stoj�cy nad grobem prawie zawiesili lampy nad cia�em. Da�y one tyle �wiat�a, i� wszyscy wyra�nie ujrzeli dwa u�amane trupie z�by � jedynki.

��To za ma�o! � zadudni� g�os jednego z zamaskowanych. � Poka�, czy z�by pasuj�!

Ekshumator zdj�� r�ce z g�owy zmar�ej, wytar� je o szmat� i si�gn�� do kieszeni, sk�d po sekundzie wyj�� chustk� do nosa, wype�nion� z�bami. Po�o�y� j� na odsuni�tym wieku trumny i pochyli� si� nad u�amanymi kawa�kami ko�ci. Wtedy zadudni� piach na trumnie. Cz�owiek w dole podni�s� g�ow� ku g�rze i otworzy� usta z przera�enia. Wilgotna zbita bry�a uderzy�a go w g�ow�. Chcia� co� krzykn��, ale ziemia dosta�a mu si� do gard�a. Wstrz�sn�� nim dreszcz, kiedy wzd�u� kr�gos�upa, pod koszul�, posypa�y si� mokre ziarenka. W s�abym blasku lamp naftowych widzia�, jak nad jego g�ow� szaleje piaskowy tajfun. Nagle wszystko si� uspokoi�o i zn�w wisia�o nad nim ciche, rozgwie�d�one niebo.

��Pogrzebiemy ci� �ywcem � szept m�czyzny w masce zdradza� jego pot�ne mo�liwo�ci g�osowe. � Wiemy, �e jeste� policyjnym agentem. Udawa�e� protokolanta s�dowego. Ale my nie damy si� oszuka�. W�r�d nas jest kto�, kto zajmuje wysokie, ale to bardzo wysokie stanowisko w wymiarze sprawiedliwo�ci. Przejrza� dok�adnie twoje akta. Masz teraz ostatni� szans� si� przyzna�. Je�li tego nie uczynisz, zostaniesz zasypany �ywcem bez �adnej lito�ci. Po kilku godzinach �cierwojady i robaki porzuc� roz�o�one cia�o tej kurwy i zaczn� si� wgryza� w twoje �wie�e mi�so. A ty nie b�dziesz m�g� si� ruszy�. Resztk� tlenu wci�gniesz do p�uc wraz z ziemi�. Je�li si� przyznasz, unikniesz tego.

I zn�w rozp�ta�a si� nad nim burza wilgotnego piasku. Rzuci� si� ku g�rze i zacz�� si� wydrapywa� na powierzchni�. Wskoczy� na trumn� i odbi� si� od niej. Wtedy poczu�, �e co� rozsadza mu oczod�. Nie zobaczy�, co to by�o, poniewa� jego oczy zosta�y zalane krwi� i zasypane piaskiem. Dojrza� jedynie zamglone szklane otwory na oczy, ostre dzioby masek i r�ce wystaj�ce spod ceratowych peleryn. R�ce te macha�y �opatami, kt�re by�y ostre i b�yszcza�y na ko�cach jak no�e.

��Przyznajesz si� � zahucza� g�os nad nim, przekrzykuj�c szcz�k �opat � to zostajesz u�askawiony. Nie przyznajesz si�, b�dziesz zasypany �ywcem.

��Tak! � wrzasn�� z do�u i otar� z krwi policzek. � Jestem policyjnym agentem. Prosz� o mi�osierdzie!

Zapad�a cisza. M�czy�ni wbili �opaty w ziemi� i oparli si� na nich. Przez szklane otwory, na kt�rych skropli� si� ich pot, patrzyli na cz�owieka w dole.

��Jeszcze nigdy policja nie by�a tak blisko nas � us�ysza� policyjny agent � i ju� nigdy nie b�dzie. A oto twoje u�askawienie.

O deski trumny co� zastuka�o. Cz�owiek w dole schyli� si� i podni�s� blaszane pude�ko. Zna� je doskonale. Pastylki od�wie�aj�ce Neumanna. Nad sob� us�ysza� szum. Zad�wi�cza�y �opaty i d� zacz�� si� wype�nia� ziemi�. Cz�owiek odbi� si� znowu od trumny i wbi� palce w gliniasty pag�rek usypany obok otwartego grobu. Wtedy poczu�, jak naostrzony metal zgrzyta o jego ko�ci d�oni. Wpad� do do�u, a z jego przetr�conych palc�w trysn�a krew. Ma�y palec zwisa� na nitce sk�ry, inne by�y wyra�nie przepo�owione i jakby przesuni�te.

��B�agam zmi�owania! � krzykn��.

Sypi�ce si� z g�ry kupy piachu czyni�y g�sty szum. Nie by� on jednak na tyle du�y, �eby mu umkn�y ostatnie s�owa, jakie us�ysza� na tym �wiecie.

��Tam s� kapsu�ki cyjankali. �eby ci by�o przyjemnie umiera�, zmieszali�my je z twoimi ulubionymi pastylkami mi�towymi. Chyba najbardziej lubisz te od Neumanna, prawda? Takie ci kupili�my. Doce� nasz� szlachetno��! Oto twoja mizerykordia!

Breslau, sobota 27 pa�dziernika 1923 roku,

po�udnie

Mock dozna� po przebudzeniu trzech gwa�townych uczu� � wszystkie bez wyj�tku by�y przykre. Jego nagim cia�em, przykrytym czym� szorstkim, targn�� spazm zimna, jego nozdrza wykrzywi�y si� od mocnego smrodu wymiocin i moczu, a jego oczy zosta�y pora�one przez o�lepiaj�cy elektryczny blask. Do pe�ni szcz�cia brakowa�o mu jedynie cyga�skiego akordeonisty wygrywaj�cego czardasze. Podni�s� si� z twardego pos�ania i otworzy� szeroko oczy. Po pierwszej chwili �wietlnego pora�enia wszystko zobaczy� we w�a�ciwych kolorach i proporcjach. Prycza, na kt�rej siedzia�, przykryta by�a szarym, szorstkim kocem, wiadro wype�nione wydzielinami nie by�o dostatecznie szczelnie zamkni�te, a nad jego g�ow� pot�na �ar�wka zalewa�a bia�ym �wiat�em aresztanck� cel� bez okna. Tak, znajdowa� si� w areszcie, i to � na pierwszy rzut oka � w policyjnym areszcie rewirowym.

Na pryczy naprzeciwko chrapa� jaki� cz�owiek. Jego �ysa g�owa, wystaj�ca spod koca, pokryta by�a siniakami i strupami zaschni�tej krwi.

Mock przesun�� j�zykiem po podniebieniu i ze zdziwieniem stwierdzi�, �e nie jest suche i nie wydziela woni w�dzarni, co zwykle mu si� zdarza�o po przepiciu. Prze�kn�� lin�, nie by�o �adnego drapania w gardle. Sprawnie odtworzy� ilo�� wypitego wczoraj alkoholu. Wszystko pami�ta�. Dwie setki w�dki i dwa piwa. A potem wyj�cie do toalety na podw�rze� i tutaj nast�powa�a ca�kowita ciemno�� i g�sta niepami��. Poruszy� g�ow� i wtedy porazi� go o�lepiaj�cy b�l. Dotkn�� czaszki i niechc�cy natrafi� palcem na lepk�, mi�kk� ran�. Zawy� i poczu�, �e traci przytomno��. Zanim to si� jednak sta�o, przez jego pami�� przelecia�o ostre, bia�e �wiat�o przypomnienia. Atak w ust�pie, uderzenie w potylic�. Upadaj�c na tward� prycz�, w obronnym ge�cie wykr�ci� g�ow�. Dzi�ki temu z pokryt� drzazgami i zadziorami powierzchni� pryczy zetkn�a si� nie jego g�owa, lecz policzek. Zobaczy� �uny pod zamkni�tymi powiekami, lecz nie zapad� w mrok. Po kilku minutach otworzy� oczy. Kolega z celi wbija� w niego t�py wzrok. W odr�nieniu od Mocka by� skacowany i obola�y. Nadwachmistrz m�g� o sobie powiedzie� jedynie to drugie.

Trzask otwieranych drzwi. Stan�� w nich niewysoki, kr�py policjant. Min�o wiele lat od momentu, kiedy uszyto mu mundur. Zatkni�te na czubku g�owy czako te� pami�ta�o lepsze czasy.

��Ty � wskaza� palcem na Mocka i podkr�ci� w�sa. � Na przes�uchanie. No, ruszaj si�!

Mock wsta� z wielkim trudem i chwyci� si� �ciany. Kiedy min�� pierwszy zawr�t g�owy, owin�� si� do�� szczelnie brudnym, �mierdz�cym kocem i wyszed� przed cel�. Rewirowy zamkn�� pomieszczenie i popchn�� Mocka przed siebie.

��No, dalej, pijaku � krzykn�� na wprost, do mojego gabinetu!

Popchni�ty Mock polecia� do przodu i ledwie zd��y� si� uchroni� przed zderzeniem z drzwiami. Jedn� r�k� przytrzyma� na wysoko�ci piersi brudn� szat�, drug� nacisn�� klamk�. Znalaz� si� w znanym otoczeniu, kt�re niemal w ka�dym komisariacie wygl�da�o tak samo. Siadaj�c na twardym sto�ku o regulowanej wysoko�ci, patrzy� na �ciany z ��t� lamperi�, na pod�og� szczelnie pokryt� grubym linoleum, na puste biurka, kraty w oknach, blaszany dzbanek z wod� i miednic� na wysokim stojaku. To z takim otoczeniem Mock by� oswojony i nawet je lubi�. By�o czyste, sterylne i nieludzkie.

Targa�y nim teraz przer�ne uczucia, lecz najwa�niejszy i najbardziej wyrazisty by� gniew. Policjant zdj�� czako i ociera� twarz z potu. Mock wiedzia�, �e ten policjant ma prawo nazwa� go pijakiem i � zgodnie z tak� identyfikacj� � mo�e go poszturchiwa� oraz traktowa� z pogard� i podejrzliwie. Patrz�c na surowe czerwone oblicze str�a prawa, kt�ry wyg�adza� kartk� i ostrzy� o��wek, szybko opracowa� plan post�powania. Nie zamierza� udowadnia�, �e wczoraj wcale nie nadu�y� alkoholu i �e pracuje w Prezydium Policji, mimo i� ujawnienie tego faktu u�atwi�oby mu kilka najbli�szych godzin. W dalszej perspektywie by�o jednak nieop�acalne. Musia�by t�umaczy� si� przed Ilssheimerem, a nie daj Bo�e, przed prezydentem Kleib�merem i tym samym ugruntowa� ich opini� o sobie jako o nieodpowiedzialnym alkoholiku i awanturniku. To na pewno by mu nie pomog�o w przeniesieniu do policji kryminalnej. Poza tym, gdyby wzi�� g�rne C� i obsobaczy� za�ywnego rewirowego, m�g�by go powa�nie nastraszy�. A ten � nastraszony i zdezorientowany � m�g�by napisa� bardzo u�adzony raport, czego Mock bynajmniej nie chcia�. On chcia� dok�adnie wiedzie�, co si� z nim dzia�o od momentu, kiedy wszed� do ust�pu na ty�ach ledwie widocznej knajpy na Antonienstrasse, przy tym niczego tak bardzo teraz nie pragn��, jak z�apania bandyty, kt�ry go wczoraj napad�. O niczym innym teraz nie marzy�, tylko o tym, �eby zanurzy� �eb tego bydlaka w kloace. Gniew targa� nim dotkliwie. Ale nie by� on skierowany przeciwko siedz�cemu przed nim cz�owiekowi.

Ten naostrzy� w ko�cu o��wek i przyjrza� si� protoko�owi przes�ucha�, na kt�rym wcze�niej mozolnie i bardzo dok�adnie zapisa� swe pytania.

��Nazwisko? � zada� pierwsze z nich.

��Udo Dziallas � powiedzia� pierwsze, jakie mu przysz�o do g�owy.

��Zaw�d?

��Szewc.

��Data i miejsce urodzenia?

��18 wrze�nia 1883 roku, Waldenburg.

��Miejsce zamieszkania?

��Breslau, Gartenstrasse 77, mieszkanie 18 � poda� adres radcy Scholza.

��Imiona rodzic�w?

��Hermann i Dorothea.

Kiedy rewirowy wpisa� to wszystko w odpowiednie rubryki, otar� czo�o, wsta�, za�o�y� r�ce do ty�u i z wypi�tym brzuchem zacz�� powoli kr��y� wok� Mocka.

��Gadaj, co wczoraj robi�e�.

��Wypi�em dwie setki w�dki i dwa piwa w jakiej� knajpie na Antonienstrasse. Wyszed�em do ust�pu w podw�rku i tam zosta�em zaatakowany. Straci�em przytomno��.

��Ty penerze! � wrzasn�� rewirowy i wzi�� zamach. � Chcesz mi wm�wi�, �e nic nie pami�tasz, �eby unikn�� odpowiedzialno�ci za napad, tak?! Ju� ja ci� oducz� k�ama�! Nazwisko?!

��Uwe Dziallas.

Policjant powstrzyma� uderzenie i okr��y� biurko. Spojrza� do protoko�u i a� podskoczy�.

��Widzisz, ty obesra�cu?! � wrzasn��. � Ju� ci� z�apa�em na k�amstwie! Przedtem m�wi�e� �Udo�! I my�lisz, �e jestem taki g�upi i nie wiem, co to jest �Hermann i Dorothea�?!

��Ka�demu mo�e si� pomyli� � warkn�� Mock, patrz�c, jak szyja i twarz rewirowego puchnie w wi�zach ciasnego mundurowego ko�nierza.

Tym razem Mock rozgniewa� si� na siebie i na swoje g�upie przej�zyczenie. Widz�c, jak t�gi rewirowy zaciska d�o� w pi�� i zbli�a si� do niego, poczu� pulsowanie rany na g�owie i ciep�y strumyk krwi za uchem. Przypomnia� sobie pazury te�ciowej doktora Goldmanna. W�ciek�o�� nap�yn�a jak �liski, zimny i �mierdz�cy pot. Napi�� mi�nie i czeka�. W tym momencie na biurku podskoczy� telefon i rozdzwoni� si� blaszanym terkotem. Mundurowy wyg�adzi� uniform na brzuchu i podni�s� s�uchawk�.

��Naczelnik rewiru, nadkomisarz Schulz � powiedzia� i s�ucha� przez chwil� czyjego� ostrego g�osu. � Tak, zgadza si�, panie radco � spojrza� szybko na Mocka. � Poda� fa�szywe nazwisko i by�� Tak, tak, rozumiem. Nadwachmistrz Eberhard Mohr, nie, nie� Mock. � Spojrza� krzywo na przes�uchiwanego. � Rozumiem, tak w�a�nie zrobi� Przeka�� mu� Tak, dopilnuj� tego� Czekam�

Od�o�y� s�uchawk� i spojrza� na Mocka przeci�gle.

��Dlaczego nie powiedzia� pan, kim jest, panie nadwachmistrzu? � zapyta�, wci�gaj�c brzuch.

��Chcia�em zobaczy�, jak pan sobie radzi, naczelniku � odpar� Mock i jednym tchem doda�: � Przepraszam, nie chcia�em, aby pan si� dowiedzia�, kim jestem, bo chc�, by pan zrelacjonowa� mi wszystko, co si� ze mn� dzia�o. Najdok�adniej, najzwi�lej i najdosadniej. Mo�e pan to zrobi�?

��Nie lubi�, jak kto� si� ze mn� bawi w kotka i myszk� � mrukn�� Schulz. � Gdybym wiedzia�, kim pan jest, to co niby z tego? Nie powiedzia�bym tego, co si� z panem dzia�o?

��No to co? Powie mi pan czy nie?

��Opowiem kr�tko i dosadnie. � Schulz usiad� i poda� Mockowi papierosa. � O p�nocy zadzwoni� telefon. Kto� anonimowo powiadomi� mojego posterunkowego, �e przy Brauergasschen ko�o knajpy �Pod Weso�� Godzin�� le�� dwaj zakrwawieni ludzie. Jeden trzyma w r�ku n� i jest ranny w g�ow�. Drugi ma kilka niegro�nych ran. Ten pierwszy to pan. Ten drugi to facet z pa�skiej celi. Rozebrali�my was i chlust wiadrem wody. Ten drugi by� tak pijany, �e nic. A pan lecia� przez r�ce. By� pan nieprzytomny. Nie mo�na by�o pana docuci�. To wszystko.

��Prosz� mi wybaczy� protekcjonalny ton � powiedzia� Mock, zaci�gaj�c si� g��boko � ale dobrze si� pan spisa�.

��Dzi�kuj� � mrukn�� niech�tnie Schulz � po prostu zawsze stosuj� si� do instrukcji.

��No to wszystko � Mock zdusi� papierosa i wsta�. � Poprosz� o ubranie. Id�.

��Niestety, nie mog� pana pu�ci� � Schulz r�wnie� wsta� i zastawi� drzwi swoim masywnym, cho� niewysokim cia�em. � Instrukcja przede wszystkim. Wszyscy wiedz�, �e stary Schulz przestrzega regulaminu. A w ostatnim dodatku do regulaminu wyra�nie stoi, �e cz�owiekowi niezidentyfikowanemu nale�y pobra� odciski palc�w i niezw�ocznie dostarczy� je do prezydium. Zawsze tak robi�. Pobieram odciski palc�w ka�demu podejrzanemu, jak r�wnie� � nie daj Bo�e! � nieboszczykowi. I tak zrobi�em w pana przypadku. Odes�a�em odciski przez go�ca dzi� wczesnym rankiem.

��No to dobrze � Mock zacz�� si� niecierpliwi�. � Ale instrukcja nie zabrania chyba panu dostarczenia mi moich w�asnych kaleson�w, co?

��Widzi pan� � Schulz nie odchodzi� od drzwi. � Podczas rozmowy telefonicznej dosta�em inn� instrukcj�. Mamy czeka� na ludzi z prezydium. Oni ju� jad� po pana.

Na schodach rozleg�o si� dono�ne stukanie podkutych but�w. Kto� gwa�townie zapuka� do drzwi i po g�o�nym �wej��!� w gabinecie Schulza pojawi� si� umundurowany posterunkowy.

��Melduj� pos�usznie, Herr Reviervorstehender � krzycza� posterunkowy, w wojskowym stylu mocno skracaj�c wyrazy � �e przyjechali z Prezydium Policji.

Do pokoju wesz�o trzech m�czyzn. Mock nie zna� ich nawet z widzenia. Bardzo dziwna by�a nie tylko ich wyj�tkowo du�a liczba. Jeszcze dziwniejsze by�y ich legitymacje. Policjanci ze s�u�by wi�ziennej. A najdziwniejsze by�o zachowanie jednego z nich. Podszed� on do Mocka i wyci�gn�� do niego r�k�. Mock poda� mu machinalnie d�o� na powitanie i skamienia�. Na jego przegubie zamkn�a si� stalowa bransoleta kajdanek.

Breslau, sobota 27 pa�dziernika 1923 roku,

wp� do pierwszej po po�udniu

Mimo po�udnia w Breslau panowa� p�mrok. Win� za to ponosi� niespodziewany i pierwszy w tym roku �nieg z deszczem. Na omnibusach, tramwajach i powozach osiada�a g�sta, kleista ma�, kt�ra sp�ywa�a p�niej brudnymi p�achtami z zamglonych oddechami okien i z ciep�ych ko�skich grzbiet�w. W wodnistej zawiesinie nad brukami przemykali ludzie, kt�rzy przytrzymywali d�o�mi uciekaj�ce meloniki i fruwaj�ce parasole. Mi�dzy zak�adem mechaniki precyzyjnej na Schuhbr�cke a schroniskiem dla bezdomnych stali dwaj ludzie, nazywani �chodz�cymi reklamami�. Na ich ramionach spoczywa�y puste kartonowe sze�ciany, na kt�rych �ciankach widnia�y wielkie rysunki maszyn do pisania. Te ��ywe reklamy� mia�y chyba skusi� wyk�adowc�w uniwersyteckich, kt�rych w tym miejscu nie brakowa�o. W tej chwili ci dwaj nie zajmowali si� reklamowaniem wyrob�w producenta maszyn H. Wagnera, lecz paleniem papieros�w, kt�re chronili przed �niegiem daszkami swoich d�oni. Z knajpy Pudelki wytoczyli si� dwaj studenci, kt�rzy mieli tu co� lepszego do roboty ni� w sali seminaryjnej.

�nieg pokrywa� ich mundury, �nieg sp�ywa� po oknie gabinetu szefa policji kryminalnej Heinricha M�hlhausa. Oderwa� wzrok od student�w i palaczy. Spojrza� na siedz�cego przy jego biurku Mocka, kt�ry rozciera� przeguby. M�hlhaus pochyli� si� nad Mockiem i lustrowa� wzrokiem ka�d� zmarszczk� jego zm�czonego oblicza, ka�d� czerwon� �y�k� w ga�kach ocznych, ka�d� wystaj�c� sk�rk� na suchych i poznaczonych z�bami wargach. Mimo tej dok�adnej obserwacji radca kryminalny nie m�g� niczego wywnioskowa� o dzisiejszym nastroju nadwachmistrza. Zaci�t� twarz, wysuni�t� doln� szcz�k� i p�przymkni�te oczy mia� on zawsze, niezale�nie od dnia, humoru i ilo�ci wypitego alkoholu. Jedynie zabanda�owana g�owa odbiega�a zdecydowanie od jego normalnej aparycji.

��D�ugo tak b�dziemy milcze�, panie radco? � zapyta� Mock, patrz�c na olbrzymi� map� Breslau nad biurkiem. � Nie dziwi chyba pana, �e mam jedno wa�ne pytanie, o kajdanki, prawda? Nie chcia�bym by� jednak niegrzeczny� Starsi maj� pierwsze�stwo� No to co, panie radco? Ma pan do mnie jakie� pytania?

��Pan jest nierozs�dny, Mock � powiedzia� wolno M�hlhaus i otworzy� blaszane puzderko z du�skim tytoniem. � Zabawia si� pan retorycznymi sztuczkami� Zadaje pan pytanie, niby nie pytaj�c� A sytuacja jest powa�na� Nie ma czasu na sztuczki, Mock� Nadszed� czas na kajdanki.

��A pan to niby nie stosuje retorycznych sztuczek? � Mock pochyli� si� i chusteczk� do nosa star� lepkie b�oto ze szpica swojego buta. � Op�nienie, retardacj� zna� ju� Homer�

��Chce pan co� zje��? � zapyta� nieoczekiwane M�hlhaus. � Mo�e pajd� chleba z w�dzonym �ososiem z �Altony� i z marynowan� cebulk�? Dzisiaj kupi�em w drodze do prezydium� Wiem, �e nadzwyczajnie lubi pan ryby.

��O co chodzi? � zapyta� Mock bardzo powoli, nawet nie patrz�c na chleb kminkowy, prze�o�ony jasnor�owymi plastrami �ososia. � Dlaczego zosta�em skuty kajdankami? O co jestem oskar�ony?

��Spodziewa�em si� innej pa�skiej reakcji, Mock. � M�hlhaus zapali� zapa�k� i wetkn�� j� do g��wki fajki. � W�ciek�o�ci, wrzasku, a przynajmniej irytacji� A pan jest bardzo spokojny� Nie wiem, co o tym my�le� Mam dwa wyj�cia. Mog� zapyta�, dlaczego je zabi�e�, Mock? Dlaczego zamordowa�e� Klar� Menzel i Emm� Hader? Dlaczego otworzy�e� im usta i wyrwa�e� z�by? Tak m�g�bym zacz�� to przes�uchanie. M�g�bym te� zacz�� inaczej i opowiedzie� ci wszystko od pocz�tku� O tym, �e dzisiaj wczesnym rankiem w moim biurze zjawi� si� posterunkowy z XII rewiru i obwie�ci� dy�urnemu Kleinfeldowi, �e u nich w areszcie siedz� dwaj niezidentyfikowani, poranieni i pijani w sztok ludzie, kt�rzy najprawdopodobniej brali udzia� w jakiej� powa�nej nocnej b�jce. Szef rewiru, nadkomisarz Schulz, kt�ry jest wielkim s�u�bist�, przys�a� nam odciski palc�w obu z pro�b� o ewentualn� identyfikacj�. Kleinfeld nie mia� nic do roboty dzi� rano i zaj�� si� tymi odciskami. Zgodnie z instrukcj� najpierw por�wna� je z kartotek� spraw niewyja�nionych. I wiesz, co si� okaza�o? �e jeden z tych pijak�w ma odciski palc�w identyczne ze znalezionymi na pasku, kt�rym uduszono Klar� Menzel i Emm� Hader. A ja podj��em decyzj�. Kaza�em natychmiast aresztowa� tego pijaka o odciskach palc�w jak morderca obu ladacznic i dostarczy� go do mojego gabinetu. I tak si� sta�o. I wiesz, kogo ujrza�em, Mock? Wiesz, kogo mi przyprowadzono? Ciebie.

M�hlhaus patrzy� na Mocka i teraz ju� widzia�, co si� dzieje w jego umy�le. Nadwachmistrz nagle sta� si� mokry. Jego g�adko uczesane w�osy zacz�y si� skr�ca� od wilgoci, zza banda�a wyp�yn�a stru�ka potu, a czo�o zaszkli�o si� grubymi kroplami. Zdj�� marynark� i kamizelk� i rzuci� je na oparcie krzes�a. Podwin�� r�kawy pozbawione spinek i gwa�townie rozpi�� sztywny ko�nierzyk. Jego rogi wystrzeli�y w g�r� i si�ga�y a� do brody. M�hlhaus ju� wiedzia�, �e s�owa by�y jak celne pociski.

��Powiedz co�, Mock � poprosi� M�hlhaus � daj mi przekonuj�cy pow�d, abym nie musia� ci� odsy�a� w kajdankach do wi�zienia �ledczego. Powiedz co�, co pozwoli mi uzna� dzisiejszy dzie� za koszmarny sen! No, s�ucham, Mock.

��Latem� � Mock wci�� nie panowa� nad swoim potem. � Nie pami�tam dok�adnie, kiedy to by�o� Tak, tak, ju� wiem� To by�o tego dnia, kiedy znaleziono te dwie dziewczyny� Klar� Menzel i Emm� Hader. Dzie� wcze�niej za du�o wypi�em� Upi�em si� do nieprzytomno�ci. Obudzi�em si� za Deutsch Lissa, na le�nej polanie. Kto� mnie rozebra� do naga i zostawi� mi jedynie jak�� star� kapot�. Moje palce by�y umazane r�ow� farb�. To tak, jakby kto� chcia� mnie w co� wrobi�

��Kiedy do mnie przyszed�e� na miejsce zbrodni, jako ekspert od identyfikacji prostytutek � M�hlhaus wypu�ci� ze sko�tunionej brody d�ug� smug� dymu � nie mia�e� r�owych palc�w�

��Umy�em je rozpuszczalnikiem.

��Kiedy?

��Kilka godzin wcze�niej.

��Kiedy by�e� w burdelu, tak? � M�hlhaus zastuka� d�ugimi paznokciami po zielonym blacie biurka. � U madame Zimpel. Tam ci� znalaz� m�j cz�owiek, kiedy ch�do�y�e� jak buhaj� Ten adres poda� mu Ilssheimer. Lubisz ch�do�y� dziwki, co Mock? Je�li nie mia�y forsy dla ciebie, odbiera�e� w naturze, co?

��Lubi� kobiety. � Mock ju� si� nie poci�, lecz ca�y dygota�. � Uwielbiam kobiety, niezale�nie od ich zawodu�

��I lubisz czerpa� zyski z nierz�du. � M�hlhaus od�o�y� na bok wygas�� fajk�. � Niedawno zamkn��e� wszystkich alfons�w u nas na dole. I w upale torturowa�e� ich w zamkni�tej celi. Rzygali jak koty. Nie pytaj, sk�d to wiem. Ja wiem wszystko, Mock. Jeden z alfons�w zezna�, �e chcia�e� ich zastraszy�, bo nie dzielili si� z tob� zyskami� Nie pyta�, sk�d to wiem! Milcze�, Mock, bo ka�� zaku�! � wrzasn�� M�hlhaus, widz�c, i� przes�uchiwany wstaje gwa�townie z krzes�a. � Siadaj! Milcze� i s�ucha�! Ma�y Maksio Niegsch nie chcia� si� z tob� dzieli� kas�. Chcia�e� go nastraszy� i oszpeci� jego dziewczynki, zu�yte dziwki Menzel i Hader. Chcia�e� wyrwa� im z�by. Ale wszystko wymkn�o ci si� spod kontroli. By�e� zdenerwowany, na ci�kim kacu� By� upalny dzie�, a wszyscy wiedz�, �e nie lubisz upa��w� Nie wytrzyma�e�� Jedna zacz�a ci si� stawia�. Udusi�e� wrzeszcz�c�, hard� kurw�! A druga to widzia�a� No to udusi�e� drug�. Tak by�o, Mock? W�a�nie tak by�o?

��A kiedy im niby wyrwa�em z�by? Po �mierci? I niby po co, kiedy ju� je zabi�em? Na pami�tk�? � Mockowi dygota�a ju� tylko jedna noga, kt�ra � oparta czubkiem buta o pod�og� � podskakiwa�a teraz w szybkim tempie.

��Ty mnie o to nie pytaj, cz�owieku! � zasycza� M�hlhaus, rozci�gaj�c po �l�sku ostatnie s�owo. � Ty mi to powiedz!

��Kto� mnie wrobi�, rozumie pan? Kto� latem, wtedy w czerwcu, mnie schla�, pobra� odciski palc�w i zabra� mi pasek! Chcia� mie� moje odciski jak najbardziej rzeczywiste, widoczne bez tej ca�ej techniki daktyloskopijnej, dlatego umaza� mi r�k� farb�� Przecie� nie musia� tego robi�. Odciski ju� i tak mia�� Na pasku� Potem zamordowa� obie dziewczyny i zostawi� na narz�dziu zbrodni moje odciski. Wczoraj te� kto� mnie napad� po wyj�ciu z jakiej� knajpy�

��Z jakiej knajpy?

��Knajpa bez szyldu na Antonienstrasse. Kiedy wyszed�em odla� si� na podw�rko, kto� mnie og�uszy� i podrzuci� do komisariatu, gdzie urz�duje wyj�tkowo akuratny s�u�bista, naczelnik rewiru Schulz. Ten kto� ukrad� mi dokumenty, wiedz�c, �e w ten spos�b sk�oni Schulza do daktyloskopijnych dzia�a� identyfikacyjnych, jak to si� fachowo nazywa. Kto m�g� wiedzie� tyle o identyfikacji i o bardzo obowi�zkowym naczelniku rewiru XII? To musi by� jaki� bandyta, kt�ry kiedy� mia� do czynienia z Schulzem i ze mn�. Pewnie siedzia� na tym posterunku w areszcie. Teraz m�ci si� na mnie za co�, nie rozumie pan? To wszystko trzeba sprawdzi�. Ja to sprawdz�. To w ko�cu sprawa pro domo mea!

��Najpierw mi powiedz, czy kto� widzia� te twoje palce pokryte r�ow� farb�. Czy kto� mo�e potwierdzi� twoj� opowie�� o nich? Jak si� dosta�e� z Deutsch Lissa? Przecie� by�e� nagi i pijany!

��Zamkn�� mnie na miejscowym posterunku tamtejszy wachmistrz policyjny. Nie wiem, jak si� nazywa. Powiedzia�em mu, �e jestem z Prezydium Policji. Przyjecha� po mnie Smolorz i odwi�z� do domu.

��Czy ten policjant z Deutsch Lissa albo Kurt Smolorz mo�e potwierdzi� r�ow� farb� na twoich palcach?

Mock zn�w zacz�� si� mocniej poci�, a jego kolano podskakiwa�. Schowa� twarz w d�oniach. Pod pachami rozlewa�y si� mokre plamy.

��Nikt nie mo�e tego potwierdzi� � odpowiedzia� � chowa�em r�k�, wstydzi�em si� tej r�owej farby.

��Dlaczego?

��Jeszcze by Smolorz pomy�la�, �e jestem odmie�cem, co maluje paznokcie� �e schla�em si� gdzie� w towarzystwie odmie�c�w poprzebieranych za kobiety�

M�hlhaus wsta� z krzes�a i okr��y� biurko. Podszed� do du�ej szafy, w kt�rej sta�y czarno-bia�e segregatory. Na ich grzbietach widnia�y starannie wykaligrafowane cyfry. Przesun�� palcami po tych tajemniczych numerach.

��Pos�uchaj, Mock � powiedzia� cicho � uczestniczy�em w rozwi�zaniu wi�kszo�ci zawartych tu spraw. W wielu z nich by�y sprzeczne, wykluczaj�ce si� wersje wydarze�. Tak samo jest w twojej sprawie, na kt�r� czeka ju� miejsce tutaj. � Stukn�� fajk� w grzbiet jednego z segregator�w. � O, tutaj! Tu b�dzie sprawa Eberharda Mocka. A zatem pos�uchaj. Mam dwie wersje wydarze�. Moja jest nast�puj�ca. Zabi�e� je, Mock. Przypadkiem, niechc�cy, w ataku w�ciek�o�ci, pod wp�ywem kaca, upa�u� Niewa�ne, czy wyrwa�e� im z�by wcze�niej, czy te� p�niej� Zabi�e� je, bo chcia�e� postraszy� ma�ego Maksia, kt�ry nie dzieli� si� z tob� swoimi zarobkami. Potem Maksio znikn��. Podejrzewam, �e ty pomog�e� mu w znikni�ciu. Mo�e dlatego, �e wiedzia� o twoim spotkaniu z dziewczynami. Potem pod pretekstem identyfikacji dw�ch denatek zgromadzi�e� u nas na dole wszystkich alfons�w z Breslau. A tak naprawd� zastraszy�e� ich. Tak zezna� jeden z nich. Niewa�ne, kt�ry. By� mo�e zobaczysz go na swoim procesie. To moja wersja, Mock.

M�hlhaus szarpn�� w�z�em krawata i si�gn�� po obsadk�. Spojrza� pod �wiat�o na stal�wk�, wyci�gn�� czyst� kartk� papieru i przy�o�y� do niej pi�ro.

��Moj� wersj� zapisz� na tej kartce, a twoj� na innej � powiedzia� � moja wersja b�dzie kr�tka i logiczna, twoje zeznanie natomiast b�dzie si� roi� od s��w nieokre�lonych. �Kto� mnie nienawidzi�, �jaka� knajpa bez szyldu�, �gdzie� si� upi�em do nieprzytomno�ci�, �nikt nie widzia� moich pomazanych palc�w�. Poka�� te kartki dowolnie wybranym policjantom i prawnikom. Jak my�lisz, kt�ra wersja wyda im si� bardziej prawdopodobna? Stra�nik, wej��! � nagle wrzasn��.

Drzwi otworzy�y si� i stan�� w nich stra�nik wi�zienny Otto Oschewalla. Spojrza� oboj�tnie na Mocka. M�hlhaus podpisa� jaki� dokument i wr�czy� go Oschewalli. Potem wsta�, stan�� ko�o Mocka i opar� r�k� na jego ramieniu.

��Masz cztery dni � powiedzia� � cztery dni w pojedynczej celi, gdzie nie b�dziesz nara�ony, jako gliniarz, na w�ciek�o�� i nienawi�� z�ych urk�w. Po czterech dniach przyjd� do ciebie i us�ysz� co�, co mnie przekona, �e to nie ty zabi�e�. Mock, do stu piorun�w! � Pochyli� si� nad przes�uchiwanym i owia� go tytoniowym oddechem. � Ja bardzo, ale to bardzo chc� to us�ysze�. Zabra� go! � krzykn�� do stra�nika.

Oschewalla zaku� Mocka w kajdanki i uj�� delikatnie pod �okie�. Na plecy narzuci� mu kamizelk� i marynark�. Obaj policjanci nie patrzyli na siebie, kiedy jeden z nich opuszcza� gabinet. Mock szed�, lekko popychany przez Oschewall�, i wbija� wzrok w posadzk�. Gdyby rozejrza� si� wok� siebie, zobaczy�by smutek lub pogard� w nieruchomych spojrzeniach koleg�w. Gdyby podni�s� g�ow�, ujrza�by ma�om�wnego Kurta Smolorza, wstrz��ni�tego praktykanta Isidora Bl�mmela, kt�ry sta� bezradnie z wyci�gni�t� na po�egnanie r�k�, czerwonego ze zdenerwowania Herberta Domagall�, kt�ry trzyma� w r�ku kilka paczek ulubionych przez Mocka mocnych papieros�w �Ihra�. Nikogo z nich nie widzia�. Przy wyj�ciu sta� Achim Buhrack. Kiedy Mock go mija�, Buhrack zdj�� czapk�.

Na dziedzi�cu by� furgon aresztancki. Z nieba sypa� wilgotny �nieg. Nogi Mocka i eskortuj�cego go stra�nika Oschewalli �lizga�y si� w g�stej, brudnej pianie. Stra�nik otworzy� drzwi furgonu i lekko popchn�� wi�nia. Mock wszed� po schodkach i usiad� na twardej �awce. Oschewalla sta� przez chwil� w otwartych drzwiach i patrzy� na Mocka z u�miechem.

��Pami�tasz mnie, rycerzu, obro�co kryminalisty Priessla? Pami�tasz, jak mnie p� roku temu sponiewiera�e�? � zapyta� i nie czekaj�c na odpowied�, ci�gn��: � Masz nadziej�, �e znajdziesz si� w jednoosobowej celi, bo szef policji kryminalnej tak powiedzia�? Ale to niemo�liwe, wiesz? Bo o tym, do jakiej celi trafisz, to ja decyduj�. Tylko ja! A ja wiem, �e nasze cele s� bardzo prze�adowane. Tylko w jednej jest do�� lu�no. Tam w�a�nie ci� umieszcz�. B�dzie ci dobrze i s�odko. B�dziesz mia� mi�e towarzystwo. Dw�ch ludzi. Chcesz wiedzie�, jak si� nazywaj�?

Oschewalla powiedzia� i zatrzasn�� drzwi z ca�ej si�y. W studni policyjnego dziedzi�ca rozleg� si� pot�ny huk. Do obklejonych �niegiem okien podbiegli koledzy Mocka. Smolorz patrzy� na ruszaj�cy furgon aresztancki z w�ciek�o�ci�, Bl�mmel z �alem, a Domagalla i Buhrack � z niedowierzaniem. W uszach d�wi�cza� im pot�ny �omot drzwi furgonu. By� on bardzo g�o�ny, lecz nie na tyle, aby zag�uszy� dwa nazwiska, kt�re wykrzycza� Oschewalla. �Dziallas i Schmidtke� � dudni�o w uszach Mocka.

Breslau, sobota 27 pa�dziernika 1923 roku,

trzecia po po�udniu

Mock sta� w drzwiach celi i przyzwyczaja� oczy do panuj�cego tu p�mroku. Przez uchylone okno wpada�y nasi�kni�te wod� brudnoszare p�atki �niegu. �ciany celi pokryte by�y tynkiem, kt�ry od wilgoci nap�cznia�, a jego wybrzuszenia tworzy�y nawet osobliwe linie i grzbiety � jak miniaturowe g�rskie �a�cuchy. Niekiedy szczyty tych g�r p�ka�y, ods�aniaj�c kratery o poszarpanych brzegach. Mock, wzdrygn�wszy si�, zada� sobie w my�lach pytanie, czy w tych kraterach mieszkaj� pluskwy. Po sekundzie odpowiedzia� na nie twierdz�co. Ujrza� bowiem wype�nione wod� puszki po konserwach, w kt�rych sta�y nogi dw�ch pryczy. Trzecia by�a przymocowana do �ciany.

W jego uszach wci�� bole�nie d�wi�cza� szcz�k zasuwy i �miech stra�nika Oschewalli, kt�ry przed chwil�, kiedy szli po metalowej k�adce wzd�u� cel, odmalowywa� wulgarne i nieprzyzwoite praktyki, jakim zostaje poddany ka�dy nowy wi�zie�, kt�ry na wolno�ci by� policjantem. Te opowie�ci doprowadzi�y Mocka do gwa�townych skurcz�w �o��dka, kt�re uzewn�trznia�y si� w suchej, szarpi�cej czkawce. I teraz czkn�� g�o�no, kiedy sta� w drzwiach celi i trzyma� w wyci�gni�tych ramionach dwa koce, poobijan� misk� i r�wnie sfatygowany kubek, z kt�rego wystawa�a poobgryzana drewniana �y�ka. Para jego oddechu rozwiewa�a si� szybko w zimnym powietrzu celi.

W celi rozsnuwa� si� jeszcze jeden oddech. Z pryczy pod oknem podni�s� si� wysoki m�czyzna. �wiat�o pada�o na niego z ty�u, zatapiaj�c twarz w cieniu. Mock widzia� tylko kontury. By�y toporne i grubo ciosane. Po chwili ujrza� j� bardzo dok�adnie. To oblicze mia� wprost przed sob�. Blisko osadzone oczy i rybia cofni�ta szcz�ka. Przedzia�ek na �rodku g�owy oddzielaj�cy dwie fale b�yszcz�cych t�uszczem w�os�w. Tatua�e wylewaj�ce si� na szyj� zza ko�nierza niedbale zapi�tej wi�ziennej kurtki. Blizna rozcinaj�ca policzek i wargi, gin�ca w rzadkim zaro�cie brody. Blada cera, podpuchni�te oczy. Na twarzy i r�kach guzy pokryte ciemnymi strupami. Pot�ne, zdeformowane pi�ci. D�ugie, zakrzywione paznokcie, czarne od brudu i pomara�czowe od nikotyny.

��Dzie� dobry � powiedzia� Mock i po�o�y� swoje rzeczy na porysowanym stole. � Kt�ra prycza jest moja?

M�czyzna uderzy� od do�u. Mock s�ysza� kiedy� na jednym z policyjnych szkole�, �e w ludzkim podbr�dku splataj� si� liczne nerwy twarzy. Teraz to bole�nie odczu�. Nagle w celi zrobi�o si� ca�kowicie ciemno. Rozja�nia� zacz�o si� dopiero po chwili. W tej jasno�ci Mock ujrza� sufit celi i wiadro z deklem stoj�ce tu� za jego g�ow�. Poruszy� si� i wtedy otrzyma� drugi cios. Nog�. Drewniana podeszwa uderzy�a go w grdyk�. Zacz�� si� dusi�. Powr�ci�a czkawka, kt�ra rozrywa�a mu przepon�. Wtedy nast�pi� cios z g�ry. Na Mocka opad�o �elazne ��ko, kt�re tu� nad posadzk� by�o przytwierdzone do �elaznych pier�cieni w �cianie. Zakrztusi� si� i otworzy� usta. Odda� ustami troch� krwi na nier�wn� kamienn� posadzk�. Nast�pne krztuszenie by�o bezkrwawe, lecz bardzo gwa�towne. Nie m�g� oddycha�, nie m�g� zrzuci� z siebie ogromnego ci�aru. Wykr�ci� nieco g�ow� i ju� wiedzia�, co si� sta�o. By� przyci�ni�ty do posadzki prycz�, na kt�rej siedzia� wi�zie�.

��To jest twoje spanie! � krzykn�� wi�zie�. � Tu b�dziesz spa�, ko�o kibla, ty policyjna macioro! Na ziemi, pod t� prycz�.

Wsta� i podszed� do stolika, a potem zn�w zbli�y� si� do Mocka. W jednej r�ce trzyma� drewnian� �y�k�, kt�ra mia�a s�u�y� Mockowi do jedzenia. Podni�s� dekiel od wiadra i zanurzy� w nim �y�k�. Buchn�� smr�d ekskrement�w. Wi�zie� przykry� z powrotem wiadro i obrysowa� brunatn� cuchn�c� mazi� powierzchni� pod prycz�. Potem podni�s� ruchome ��ko i kilka razy machn�� nad Mockiem �y�k�.

��G�wnem ci� ochrzci�em, macioro, i g�wnem narysowa�em tw�j chlew � g�os wi�nia by� zgrzytliwy i zdradza� braki w uz�bieniu. � Od dzi� masz na imi� �maciora�. Nie wolno ci wychodzi� poza tw�j g�wniany chlew. Chyba �e wtedy, kiedy pozwol� ci mnie liza�, macioro.

Usiad� na swojej pryczy, zapali� smrodliw� machork� i spogl�da� z krzywym u�miechem na Mocka, kt�ry gramoli� si� spod ��ka i w ko�cu wsta�, kr�tkim rzemieniem przywi�za� ��ko do �elaznego pier�cienia, opar� si� o mur i chwyci� r�kami za g�ow�, pr�buj�c zatrzyma� skrzyd�a wentylatora, kt�re stuka�y mu w czaszce. Nadaj� si� do szpitala, pomy�la�, dawno tak mocno nie oberwa�em w tak kr�tkim czasie. Przepe�nia� go �al do ca�ego �wiata. Ten �al obezw�adnia� i parali�owa�. Mock nie panowa� nad twarz� i nad �zami wyp�ywaj�cymi z k�cik�w oczu. Dostrzeg� u�miech satysfakcji na rozci�tych wargach swojego oprawcy. Wiedzia�, dlaczego ten si� �mieje. Bandyta szydzi� z p�aczliwej maciory, kt�ra nie opuszcza kr�gu zarysowanego odchodami. Mock sta� pod �cian� i b�ogos�awi� nakaz, kt�ry nie pozwala� wi�niom �ci�ga� czapek. Gdyby nie to, wsp�wi�zie� dostrzeg�by ran� na jego g�owie. I wtedy wystarczy�oby, aby wrazi� sw�j s�katy palec w ran�. P�aczliwa maciora sta�aby si� pos�uszna jak owieczka. Mocka parali�owa� nie tyle strach przed wsp�wi�niem, ile raczej bezsi�a wobec w�asnego cia�a i umys�u. Nie potrafi� podj�� adnej decyzji i �adnego dzia�ania. By� mi�kkim zwojem nerw�w.

��Jestem Dziallas � zasycza� wi�zie� przez dwie dziury w g�rnym szeregu z�b�w. � Dla ciebie �ja�nie wielmo�ny pan hrabia von Dziallas�, rozumiesz? Powt�rz to!

��Ja�nie wielmo�ny pan hrabia Dziallas! � Mock poci�gn�� nosem.

��Jeszcze raz! � wrzasn�� Dziallas i zerwa� si� z ��ka. � By�o bez �von�! Powt�rz to, ty gruba macioro! Wszystko!

��Ja�nie wielmo�ny pan hrabia von Dziallas � powt�rzy� Mock i przysun�� si� do �ciany.

��Zasady s� takie � zadowolony wi�zie� rozpar� si� wygodnie na pryczy i opar� r�ce na kolanach. � Bez mojego pozwole�stwa nie wolno ci wyj�� z chlewu, nie wolno ci si� wysra� ani wyszcza�, ani zapali�, ani po�o�y� si� pod prycz� i na pryczy. Nie wolno ci dotyka� mnie i mojego �ar�a. Masz sprz�ta� cel� i pra� moje gacie oraz onuce. Wszystkie paczki oddajesz mnie. I tytu�ujesz mnie �ja�nie wielmo�nym panem hrabi� von Dziallas�. Od dzi� jeste� moim niewolnikiem. A jak pojawi si� z odwszawiania m�j wsp�lnik Schmidtke, b�dziesz i jemu us�ugiwa�. Wr�ci najdalej za godzin�. Jest tu nas trzech. Masz jakie� pytania?

��Czy mog� si� po�o�y� na pryczy, ja�nie wielmo�ny panie hrabio von Dziallas? � zapyta� Mock.

��Nie zas�u�y�a� jeszcze, macioro. � Wargi Dziallasa wygi�y si� ku do�owi tak mocno, �e rozci�gn�a si� znacznie r�owa blizna mi�dzy nimi. � Nie pytasz, jak si� zas�u�y�?

��Nie, ja�nie wielmo�ny panie hrabio von Dziallas.

��No to won pod prycz� i milcz, bo tera id� kima� po obiedzie. � Powiedziawszy to Dziallas po�o�y� si� na swojej pryczy i odwr�ci� do �ciany. Nagle podskoczy� i wrzasn�� do Mocka: � Chod� tu, dziuro w dupie! Do mnie, ale ju�! Biegiem do mnie!

Mock, nie �piesz�c si�, podszed� do Dziallasa. Wtedy ten podskoczy� na pryczy, opar� si� r�kami o �cian� i wypi�� w stron� Mocka po�ladki. Zimne powietrze celi zosta�o rozdarte przez dono�ne pierdni�cie.

��Dobrze posz�o! � za�miewa� si� Dziallas. � Uuuuuuu, nie�le by�o!

Mock wr�ci! pod swoj� �cian�, roz�o�y� prycz� i usiad� na niej. Nie patrzy� na Dziallasa, cho� wiedzia�, �e ten nie spuszcza z niego wzroku. Wpatrywa� si� w wilgotn� �cian�, w kratery pop�kanej farby, w paciorki odchod�w pluskiew i karaluch�w.

��Macioro, maciorko � zawo�a� s�odkim g�osem Dziallas i nada� mu melodyjny za�piew. � Odesz�a� bez pytania� Kto ci pozwoli� odej��? Kto ci pozwoli� roz�o�y� prycz�? Z�ama�a� zasady� Zaraz b�dziesz kwicze�, oj, b�dziesz kwicze� Ale nie tera, dopiro za chwil�, jak przyjdzie m�j kompan�

Mock po�o�y� si� na pryczy ty�em do celi. Wiedzia�, �e w nocy wychodz�. Ze wszystkich mo�liwych szpar i dziur. �e �wiat�o ksi�yca osiada srebrnym ca�unem na ich czu�kach i pokrytych w�oskami odn�ach. Pluskwy s� wolniejsze. Nie przebieraj� tak sprawnie ko�czynami. Za to wbijaj� szcz�ki w pory sk�ry i wci�gaj� z sykiem ludzkie p�yny, a potem zostawiaj� po sobie sw�dz�ce strupy i p�cherzyki. Wszy s� za to w kocach, w ich za�amaniach. Mieszkania maj� w zaszewkach, stamt�d wychodz� mi�kkie gnidy.

��Lubisz si� rucha�, policyjna �winio? � ci�gn�� Dziallas tym samym s�odkim tonem. � Tak jak to lubi�a ta ma�a kurwa Priessl, ten szpicel. Oj, lubi�a, lubi�a� Sama chwyta�a nas rano za jajca� Lubisz, lubisz� Sama zobaczysz, kiedy przyjdzie m�j kumpel� Poczekamy do nocy� On usi�dzie ci na plecach, a ja zaczn� Polubisz to, macioro� B�dziesz kwicze�, a jutro sama poprosisz o pozwole�stwo� A ja powiem: �Jak tak bardzo chcesz, macioro, no to ju�, wykr�� si� do mnie swoim rozepchanym dupskiem!�

Niekt�re karaluchy s� niezdarne, my�la� Mock. S� czarne. Nie wejd� wy�ej ni� na parter. Tutaj si� nie dostan�. Na to ostatnie pi�tro. Do tego piek�a sodomit�w. Za to tutaj b�d� inne. Te rude. Blatta Germanica. Swoj� nazw� wzi�y od nas, Niemc�w. Te to maj� przylepne odn�a. Mog� biega� po szkle. W nocy b�d� nas �askota� po szyi, a potem wchodzi� do nosa i uszu.

Dziallas zasn��. Le�a� na brzuchu na odsuni�tej od �ciany pryczy. D�onie zwiesza�y si� po obu jej stronach. By� bezbronny. Bez swojego wsp�lnika, kt�ry siedzia� kiedy� na plecach Priesslowi. Czy Priessl le�a� na tym samym ��ku, co dzisiaj on sam? I te� nie wolno mu by�o si� nigdzie rusza� �bez pozwole�stwa�? Niewolnik Hans Priessl pewnie musia� pyta� swoich pan�w, czy mo�e w�o�y� sobie pieluch� do spodni, kiedy krew p�yn�a mu po nogach. Co si� �ni�o Hansowi Priesslowi, kiedy karaluchy �askota�y go za uchem, kiedy pluskwy i wszy wpija�y si� w sk�r�? Czy �ni� mu si� jego ma�y synek Klaus? A o czym my�la� przed zarzuceniem sobie powroza na szyj�?

Mock us�ysza� b�bnienie kropli deszczu po trumnie Priessla. �Szanowny Panie Nadwachmistrzu! Wi�niowie Dieter Schmidtke i Konrad Dziallas zha�bili mnie w wi�zieniu. B�agam pana, niech pan ich zabije. Jak pan to zrobi, m�j synek Klaus nigdy si� nie dowie, dlaczego si� zabi�em. Tylko oni wiedz�. To jest moja ostatnia pro�ba. Je�li pan to przyrzeknie, niech pan rzuci ten obrazek na m�j gr�b. Z wyrazami najwy�szego szacunku, Pa�ski Hans Priessl�. Mock us�ysza� zdziwione okrzyki dziwek z kasyna, kt�re patrzy�y, jak rzuca obrazek ze �wi�t� Jadwig� na wieko trumny Priessla. A potem zobaczy� swoje puste, samotne, dobrze odpucowane mieszkanie na Plesserstrasse. Od kilku lat bez ojca. W powiewach wiatru od okna ko�ysze si� przybity do framugi ojcowski pas do ostrzenia brzytwy. Muchy odrywaj� si� od ceraty. Na stole szklanka w�dki, nape�niona pedantycznie i r�wno do poziomej kreski, kt�r� kiedy� wy��obi�. Mock podj�� decyzj�.

Wsta� i zawaha� si�. A mo�e ten Schmidtke jest ma�y i s�aby? Mo�e nawet razem nie dadz� mi rady? W ko�cu dzisiaj jestem kiepski i dlatego tak si� da�em sponiewiera� temu skurwysynowi! Wtedy otworzy�y si� drzwi. Stan�� w nich stra�nik Oschewalla. Rozejrza� si� po celi, a potem zwr�ci� si� do kogo� na korytarzu.

��Wchodzi� po odwszawieniu!

Do celi wszed� ogromny m�czyzna atletycznej budowy. Mock w mgnieniu oka zarejestrowa� jego tatua�e, wysuni�t� szcz�k�, ma�e, przymkni�te oczy i u�miech. Tak, olbrzym si� u�miecha� do Mocka. Wystawia� szczerbate, spr�chnia�e z�by. Mock podj�� decyzj�.

Kiedy p�niej pytano Mocka, jak mu si� to uda�o w tak kr�tkim czasie, nie potrafi� odpowiedzie�. Kiedy policja przes�uchiwa�a Schmidtkego, ten j�ka� si� i w k�ko powtarza�, �e niczego nie widzia�. Podobnie niczego nie widzia� stra�nik Oschewalla, kt�ry tydzie� p�niej przesta� wykonywa� swoj� funkcj� za niewype�nianie obowi�zk�w. Nikt nic nie m�wi�, ale wszyscy to widzieli. Jak Mock skacze na plecy przebudzonego Dziallasa, prycza przesuwa si� po celi, a woda wychlapuje si� z puszek, na kt�rych by�a ustawiona. Jak wbija mu kolana w �opatki. Jak chwyta go obiema r�kami za brod�. Jak jednym gwa�townym ruchem szarpie jego g�ow� do g�ry. S�yszeli, jak Dziallas wrzeszczy: �Zap�aci� mi, Oschewalla zap�aci� mi za twoje poha�bienie!� S�yszeli, jak z jakim� mokrym trzaskiem p�ka mu kr�g szyjny. A tak�e s�yszeli wrzask Mocka:

��Zabi�em go i nikt mi nic nie zrobi! � wymachiwa� r�kami, na kt�re chlusn�a krew z ust Dziallasa. � Zabi�em go i jestem tutaj bogiem! Ka�dego zabij�, kto mnie tknie! W nocy z�ami� mu kark, tak jak temu!

��Bez oddechu � powiedzia� wolno Schmidtke i odwr�ci� si� do Oschewalli: � Ja tu nie zostan�.

Breslau, pi�tek 18 stycznia 1924 roku,

trzecia w nocy

Mock obudzi� si� w �rodku nocy i gwa�townie usiad� na pryczy. Przenika� go ch��d. Otuli� si� kocem i spogl�da� na �wiat�o ksi�yca padaj�ce przez kraty. W jasnej, zimnej po�wiacie dojrza� ma�e cienie owad�w poruszaj�ce si� po pod�odze. Wydawa�o mu si�, �e s�yszy szelest ich pokrytych w�oskami odn�y. Podrapa� si� pod pach� i dozna� lekkiego uk�ucia b�lu. To p�k� ma�y p�cherzyk, pami�tka po pluskwie. Opad� z powrotem na tward� prycz� i, przepe�niony tak� rado�ci�, zapragn�� si�gn�� r�k� pod pos�anie i poczu� na sk�rze �askotanie n�ek swoich ma�ych przyjaci�. Tej rado�ci do�wiadczy� prawie trzy miesi�ce temu, kiedy z�ama� kr�gos�up Dziallasowi i kiedy us�ysza� s�owa Schmidtkego: �Ja tu nie zostan�. Ju� wtedy, kiedy ociera� zakrwawione r�ce o drelichowe spodnie, wiedzia�, �e znalaz� recept� na strach i upodlenie, kt�re mu zagra�a�o w wi�zieniu. By� jak �ywy granat, jak wynalazca gazu bojowego, nosz�cy przy sobie jego pr�bki. Tej rado�ci nie zatraci� nawet w karcerze. Wtedy to bowiem wyrobi� w sobie franciszka�sk� mi�o�� wobec stworze�, kt�re pojawia�y si� w jego w�skiej i niskiej ciemnicy. Polubi� je jak wypr�bowanych przyjaci�, ich uk�szenia traktowa� jak nieco grubosk�rne powitania, a ich �askotanie � jak wyszukane pieszczoty. Dotyk szczurzych w�s�w by� jak konsolacja.

Nie wstaj�c z pryczy, dotkn�� r�k� pieca, kt�ry ogrzewa� jednocze�nie dwie cele. By� letni, bo oszcz�dzano opa�. On sam nie wiedzia�, ile go trzeba. Nigdy w nim nie pali�. Czyni� to zawsze s�siad z celi obok. Mock w tym wi�zieniu, zw�aszcza po wyj�ciu z karceru, nie robi� nic, nie wykonywa� nawet najprostszych czynno�ci. Wielu chcia�o mu s�u�y�. Ze strachu i z podziwu. Kiedy stra�nik prowadzi� go na przes�uchanie, w celach szeptano: �Bez oddechu�. Kiedy wraca� z przes�ucha�, na kt�rych zreszt� nie odzywa� si� nigdy ani s�owem, wi�niowie stukali �y�kami w miski. By�a to muzyka zwyci�stwa, kakofoniczny panegiryk na cze�� triumfatora.

Dobrze u�o�y� sobie �ycie w wi�zieniu �ledczym przy Freiburger Strasse. Jako urodzony pedant docenia� regularny rytm dnia. Trzy takie same posi�ki w ci�gu dnia uwa�a� za oczywisto��. Dawny smakosz i sybaryta instynktownie nauczy� si� filtrowa� wonie i smaki. Jego podniebienie i w�ch wysy�a�y do m�zgu tylko te bod�ce, kt�re zosta�y przez nie zaakceptowane. Dlatego � w odr�nieniu od wi�ni�w, stra�nik�w, prawnik�w w s�dzie, a nawet mieszka�c�w okolicznych kamienic � nigdy nie czu� d�awi�cego odoru, kiedy o dziewi�tej rano wynoszono wiadra z fekaliami i zlewano je do du�ego beczkowozu na dziedzi�cu. Z rozgotowanej kaszy stara� si� wyssa�, a raczej stworzy�, to wszystko, co uwielbia�: jak�� dalek� i nieokre�lon� wo� w�dzonki i przysma�onej cebuli, jaki� utajony zapach peklowanej golonki. Nauczy� si� zreszt� prostej sztuczki, kt�ra pozwala�a ka�demu wi�niowi jako� zniwelowa� ohydny smak rozgotowanej marchwi oraz sosu z brukwi i selera, w kt�rym p�ywa�y �y�y i cienkie p�atki najpodlejszych mi�s. Przy jedzeniu zatyka� po prostu nos. Wtedy znika� smak aktualny, a zmys�y reagowa�y na smak potencjalny. Czasem filtr przestawa� dzia�a�. Nie denerwowa� si� wtedy, nie narzeka� i nie z�orzeczy�. Przywo�ywa� z pami�ci scen� swojej ostatniej rozmowy z Hansem Priesslem. Widzia� jego b�agaj�ce oczy i m�wi� sam do siebie z �agodnym, ksi�ym u�miechem: �To twoja pokuta, Eberhardzie, za Priessla. Chwal �askawego Boga, �e ci nie zada� gorszej. A gdyby Mu spodoba�o si� do�wiadczy� ci� czym� bardziej wyrazistym, na przyk�ad ci�g�ym b�lem lub nieuleczaln� chorob�, to przyjmiesz to z pokor�. Nie jeste� Hiobem, ale mo�esz nim by�.

Niekiedy Mock wpada� w pych�. Czu� si� jak Nietzschea�ski �bermensch, kt�rego nie obowi�zuje mieszcza�ska moralno��. Przed snem uk�ada� w g�owie krzykliwe manifesty nowej wi�ziennej etyki. Patrz�c na sw�j coraz bardziej wkl�s�y brzuch, na mi�nie obola�e od codziennych pompek, przypomina� sobie starogreckie elegie wzgardzonego niegdy� Teognisa z dychotomicznym i bezwzgl�dnym podzia�em na �z�e posp�lstwo� i �dobrych arystokrat�w�. W jednym jedynym swoim li�cie, jaki wys�a� z wi�zienia, poprosi� Smolorza o dostarczenie mu tomu elegij tego poety w oryginale. Poprosi� te� o w�o�enie czego� mi�dzy kartki. Smolorz spe�ni� obie pro�by. Wys�a� Mockowi w paczce ��dan� ksi��k� z wk�adk�, a z w�asnej woli doda� du�� tyt� tytoniu �Ihra� i zwitek pi�ciuset bibu�ek.

Mock usiad� na pryczy i opu�ci� bose nogi na kamienie pod�ogi. �wiat�o ksi�yca rze�bi�o w �cianach dziury, kratery oraz wydobywa�o nieprzyzwoite napisy. Osiada�o te� na otwartej ksi��ce i podkre�la�o gibkie greckie litery. Spojrza� na ni� i zamkn�� natychmiast oczy. Jego pami�� dzia�a�a bez zarzutu. Natychmiast odtworzy�a grecki dwuwiersz:

oude gar ejdejes andros noon oude gynajkos

prin pejrethejes hosper hypodzygiou

Mock wpatrywa� si� r�wnie� w to, co � na jego pro�b� � Smolorz w�o�y� mi�dzy kartki Teognisa. Przedmiot nie wzbudzi� u stra�nik�w najmniejszego zainteresowania, kiedy kartkowali ksi��k� w poszukiwaniu gryps�w. Nie wiedzieli, �e ten kartonik mimo niewinnego wygl�du jest znakiem dozgonnego przyrzeczenia i nieuniknionej zemsty.

���Nie spos�b przenikn�� zamys��w niewiasty czy m�a, zanim nie poddasz ich pr�bie niby zwierz�ta w zaprz�gu� - przet�umaczy� Mock s�owa arystokraty z Megary i spogl�da� przez d�ug� chwil� na obrazek przedstawiaj�cy �wi�t� Jadwig�, kt�ry � wyj�ty spo�r�d kartek i przyklejony do �ciany � srebrzy� si� w �wietle Selene.

Breslau, wtorek 12 lutego 1924 roku,

pi�� minut po si�dmej wiecz�r

Szef policji kryminalnej Heinrich M�hlhaus min�� nieczynn� o tej porze roku fontann� przy Junkernstrasse i od razu zobaczy� piwiarni� Kisslinga. Nie musia� nawet sprawdza�, czy nad wej�ciem do lokalu wisi numer 15. Na witrynach wypisane by�o wielkimi literami �Conrad Kissling� w taki spos�b, �e ka�de okno witryny zawiera�o jedn� liter�. Nieznaj�cy piwiar� swojego rodzinnego miasta, zaprzysi�g�y abstynent M�hlhaus by� bardzo zadowolony, �e nie musia� daleko szuka� miejsca, gdzie mia� si� dzisiaj spotka� z bardzo wa�nymi personami nadodrza�skiej metropolii. Wszed� zatem z u�miechem do lokalu buchaj�cego ciep�em i �piewem. To ostatnie niespecjalnie ucieszy�o radc� kryminalnego, kt�ry z natury nie by� mo�e ponurakiem, ale z ca�� pewno�ci� nie nale�a� do mi�o�nik�w podpitych m�czyzn, kt�rzy podkr�caj�c w�sa i ko�ysz�c si� miarowo, wy�piewywali truizmy o tym, �e �spotkamy si� kiedy� na nadodrza�skim brzegu�. A takich w�a�nie widzia� w pierwszej, du�ej sali z �ukowatymi sklepieniami i okr�g�ymi �yrandolami.

Kiedy zjawi� si� przed nim niewysoki spr�ysty ober, M�hlhaus zapyta� go, czy, jego zdaniem, ci panowie d�ugo jeszcze b�d� �piewa�. Ironia i irytacja w g�osie go�cia by�a ca�kowicie niewyczuwalna, bo ober u�miechn�� si� szeroko i odpar�, �e ch�r m�ski �Polihymnia� zwykle �piewa tylko godzin� po swoich wtorkowych pr�bach, ale na �yczenie szanownego pana mog� si�gn�� do rzadziej wykonywanego repertuaru. M�hlhaus nie kontynuowa� tego tematu i ju� z wyra�n� z�o�ci� zapyta�, gdzie tu jest �sala bawarska�, bo w�a�nie tam ma um�wione spotkanie. Ober poprowadzi� go do mniejszej sali, prawie bez ozd�b, je�li nie liczy� pod�u�nych belek stropu, z kt�rych zwisa�y klosze lamp, oraz jelenich rog�w we wn�kach �cian.

M�hlhaus ku wyra�nemu zdziwieniu kelnera za�yczy� sobie herbaty Obsta na ischias. Na grzeczn� odpowied� kelnera, �e takiej herbaty najlepiej si� napi� w aptece �Higieja�, za��da� smakowej herbaty importowanej. Potem przywita� si� z trzema m�czyznami, kt�rzy siedzieli w pot�nych drewnianych �awach. Powiesi� palto i melonik na wieszaku zajmuj�cym ca�� cian� sali bawarskiej. Z wyrozumia�ym politowaniem stwierdzi�, �e nawet ludzie �wiec�cy maluczkim przyk�adem nie mog� si� obej�� bez alkoholu. Naczelnik wi�zienia �ledczego Otto Langer pi� kulmbachera, s�dzia Ernst Weissig spo�ywa� miejscowego lagera w litrowym kuflu, a przed szefem �Breslauer Neueste Nachrichten�, doktorem Ottonem Tugendhatem, sta�a butelka winiaku �Stary Szczep� ze s�ynnych sk�ad�w Mampego. M�hlhaus nabi� fajk� i milcza�, w odr�nieniu od swoich koleg�w.

��Drogi doktorze � Langer piorunowa� dziennikarza wzrokiem � naprawd� uwa�a pan Vatera za cz�owieka honoru? Kogo�, kto pisa� wiernopodda�cze listy do Lenina i obiecywa� mu, �e Niemcy stan� si� cz�ci� imperium sowieckiego?

��Tak, uwa�am � odpar� spokojnie Tugendhat, upijaj�c �yczek winiaku. � O honorze nie decyduje przynale�no�� partyjna ani pogl�dy polityczne, ale czyny, m�j panie, czyny! Vater, pope�niaj�c samob�jstwo, okaza� si� cz�owiekiem honoru! Ka�dy samob�jca jest cz�owiekiem honoru.

��Samob�jstwo mo�e wynika� r�wnie� ze strachu. � S�dzia Weissig zapali� cygaro. � Niekoniecznie z poczucia honoru.

��Ale on na pewno si� nie ba� � u�miechn�� si� Tugendhat � przecie� nikt nie wybra�by tch�rza na prezydenta policji w Magdeburgu� Czy prezydent policji mo�e by� tch�rzem? Niech nam to powie kto�, kto to wie najlepiej! No, drogi radco � zwr�ci� si� do M�hlhausa � czy nasz prezydent policji, ja�nie wielmo�ny Wilhelm Kleib�mer, jest tch�rzem?

��Naprawd� Vater by� prezydentem policji w Magdeburgu? � M�hlhaus w��czy� si� do rozmowy, odbieraj�c od kelnera szklank� gor�cej, pachn�cej herbaty.

��Widz� panowie, jak si� o�ywi� nasz radca? � roze�mia� si� dziennikarz. � Ale niech si� pan nie boi, niech si� pan nie rozgl�da dooko�a w poszukiwaniu szpicli, m�w�e pan kr�tko, drogi radco: jest Kleib�mer tch�rzem czy te� nie?

��Doktorze Tugendhat � u�miechn�� si� zapytany � pozwoli pan, �e nie b�d� si� wypowiada� o moim szefie i o jego morale. Nie po to tutaj si� spotkali�my. Ja wiem, �e samob�jcza �mier� Vatera, podobnie jak niedawna �mier� Lenina, rozpala pan�w emocje, zw�aszcza tych zorientowanych na lewo, jak nasz redaktor, ale nie zapominajmy, �e spotykamy si� tutaj w godnej po�a�owania sprawie Eberharda Mocka.

Zapad�o milczenie. Wszyscy spogl�dali na M�hlhausa, przyznaj�c mu niejako prawo przewodzenia tym nieformalnym obradom w piwiarni Kisslinga.

��Przepraszam pan�w za sp�nienie � zacz�� M�hlhaus. � Doro�karz, kt�ry mnie wi�z�, by� pijany i pomyli� Junkernstrasse z Jahnstrasse. A teraz ad rem. Eberhard Mock jest oskar�ony o trzy morderstwa. Dwie ofiary to prostytutki: Klara Menzel i Emma Hader, a trzecia to wsp�wi�zie� Mocka, sprawca trzech gwa�t�w na nieletnich ch�opcach Konrad Dziallas�

��Wyj�tkowy podlec i zboczeniec � wtr�ci� Langer � mia�em z nim same k�opoty. Przez niego pope�ni� samob�jstwo inny wi�zie� Mock cieszy si� w tej chwili ogromnym szacunkiem wsp�osadzonych. Uwielbiaj� go, bo nale�y on do kasty wybra�c�w, kt�rym na niczym nie zale�y, kt�rzy mog� zrobi� wszystko�

��Czy pan sugeruje, dyrektorze � przerwa� mu s�dzia Weissig � �e s�d powinien przez to �agodniej potraktowa� Mocka, bo zabi� jakiego� wi�ziennego �otra?

��Ja niczego nie sugeruj�, jedynie�

��Pax, pax, moi panowie! � M�hlhaus dmuchn�� w fajk�, dobywaj�c z g��wki du�� czap� gorzkos�odkiego dymu. � Sugerowa� cokolwiek b�d� w tym gronie tylko ja� Przepraszam, nie �sugerowa�, ale �prosi�. Mam do pan�w ogromn� pro�b� Chodzi mi o dyskrecj�, milczenie, tajemnic�

��W �wietle tych pr�b � doktor Tugendhat nape�ni� winiakiem pusty kieliszek � ja zupe�nie nie pasuj� do dzisiejszego towarzystwa. Wykonuj� zaw�d, kt�rego istot� jest ujawnianie, a nie dyskrecja. A poza tym ci�gle prosi mnie pan o to samo. To dzi�ki mnie w �adnej gazecie w Niemczech nie ukaza�a si� nawet wzmianka o Mocku w zwi�zku z zab�jstwem tych dwu prostytutek� Mam ci�gle milcze� i milcze�! Radco, mnie ju� nudz� pa�skie pro�by!

��Ma pan s�uszno��, doktorze � powiedzia� M�hlhaus i milcza� przez chwil�, obserwuj�c, jak kelner rozstawia mi�dzy nimi talerze z bawarskimi bia�ymi kie�baskami i s�odk� musztard� oraz miseczki z marynowan� rzep�. � Do tej pory zachowywa� pan godn� podziwu dyskrecj�. Wiem, �e jest ona sprzeczna z pa�skim zawodem. Ale wszystko przed panem. Mo�e pan wybra� czas ujawnienia. Mo�e pan opisa� spraw� Mocka, zanim si� na dobre zacznie, aby podgrzewa� atmosfer�, albo mo�e pan j� opisa� p�niej� W ca�o�ci� Pa�ska gazeta jako jedyna w tym mie�cie� Wyobra�a pan sobie cykl artyku��w po procesie� Gazeciarze krzycz�: �Ca�a prawda o Eberhardzie Mocku�. Nak�ad BNN wzrasta� Ludzie nie b�d� kupowa� �adnej innej gazety� B�dzie pan wiedzia� wszystko, pa�scy konkurenci nic�

��Post�puje pan nietypowo, radco � powiedzia� Langer � oferuje pan zap�at�, zanim nam pan powiedzia�, o czym to mamy mianowicie milcze�

��Wybacz� mi panowie kr�tki wst�p? � M�hlhaus, widz�c, �e rozm�wcy kiwaj� g�owami, kontynuowa�: � Nadwachmistrz Eberhard Mock nie pracowa� w policji kryminalnej, lecz w decernacie obyczajowym prezydium� Mogliby panowie zapyta�, co ja w takim razie tutaj robi�. Odpowied� jest prosta. Reprezentuj� prezydenta policji Kleib�mera. To w�a�nie on zleci� mi t� niezwykle delikatn� misj�. � Od�o�y� fajk�, spl�t� d�onie i przesuwaj�c wzrokiem po twarzach swoich rozm�wc�w, powiedzia� zdecydowanym tonem: � Panowie, powiem bez ogr�dek. Policja chcia�aby unikn�� skandalu. Dlatego prezydent policji w Breslau dzi�ki swoim stosunkom sprawi�, �e proces Mocka zostanie utajniony i odb�dzie si� w K�nigsbergu. Kt�rego� dnia przyjad� trzej zaufani ludzie z tamtejszego prezydium. Zamelduj� si� u Kleib�mera. Nie b�d� si� legitymowa�. Podadz� jedynie has�o. Kleib�mer osobi�cie zatelefonuje tylko do dw�ch os�b. Pierwsz� z nich b�dzie pan, dyrektorze � zwr�ci� si� do Langera � drug� b�d� ja. Pan otrzyma polecenie, aby osobi�cie przyj�� k�nigsberczyk�w, otworzy� im drzwi do celi Mocka i pozwoli� im opu�ci� wi�zienie wraz z oskar�onym. Moi ludzie b�d� dyskretnie eskortowali ich wszystkich na Dworzec G��wny. Ja mam zadba� o to, aby oni nie wiedzieli, kogo eskortuj�. W poci�gu ostatni wagon b�dzie nale�a� do oskar�onego i jego eskorty. Czy zgadza si� pan zachowa� ca�kowit� dyskrecj� na temat tego, co pan teraz us�ysza�?

��Tak, zgadzam si� � powiedzia� dyrektor Langer i zagryz� rzep� piwo. � Nikomu nic o tym nie powiem. Pro�ba prezydenta Kleib�mera jest dla mnie rozkazem.

��Dzi�kuj� bardzo za pa�sk� uprzejm� zgod� na bezwarunkow� dyskrecj� � u�miechn�� si� M�hlhaus i ugni�t� rze�bionym ubijakiem tyto� w fajce. � Natomiast pana, doktorze � spojrza� na Tugendhata -w�a�nie pana prezydent usilnie prosi o dyskrecj� warunkow�. Dop�ki Mock nie stanie w K�nigsbergu przed trybuna�em, b�d� si� pojawia� w�r�d dziennikarzy r�ne plotki. Pan b�dzie te plotki dementowa�, podawa� sprzeczne informacje na temat miejsca procesu i jego daty� W zamian�

��Ja panu powiem, co w zamian, radco kryminalny. � Doktor Tugendhat zapali� cygaro i dmuchn�� dymem w jelenie rogi wisz�ce nad sto�em. � W zamian m�j reporter jako jedyny dziennikarz na tym �wiecie zostanie dopuszczony przed trybuna� w K�nigsbergu i b�dzie relacjonowa� ka�dy dzie� tego procesu. To w�a�nie b�dzie w zamian.

��Zgadza si� � odpowiedzia� M�hlhaus � wyj�� mi to pan z ust�

��Ale mam jeszcze pytanie� � wtr�ci� si� redaktor. � M�wi pan, �e mam podawa� sprzeczne informacje o dacie procesu. Aby to uczyni�, musz� zna� prawdziw�� Musz� wiedzie�, kiedy mam wys�a� mojego reportera nad morze� To znacznie d�u�sza wycieczka ni� do Zobten.

��I tutaj jest pro�ba do czwartego z nas, s�dziego Weissiga. � M�hlhaus spojrza� na wymienionego przez siebie prawnika, kt�ry nak�ada� na cienk� kie�bask� kr��ki cebuli. � Ot� my wszyscy tutaj zgromadzeni musimy zna� ten termin przynajmniej kilka dni przed przybyciem do Breslau trzech tajniak�w z K�nigsbergu. Dyrektor Langer musi to wiedzie�, aby zaplanowa� dostarczenie Mocka k�nigsberczykom, z zachowaniem wielkiej ostro�no�ci; doktor Tugendhat, poniewa� musi rozsy�a� w �wiecie dziennikarskim fa�szywe informacje, a ja musz� zna� ten termin wcze�niej, po to aby zorganizowa� w�a�ciw� eskort� na dworzec. Niestety, s�dzia Mann z K�nigsbergu, kt�rego wyznaczono na przewodnicz�cego trybuna�u w procesie Mocka, nawet nie chce s�ysze� o tych argumentach. Twierdzi, �e od swoich zwierzchnik�w dosta� �cis�e wytyczne, aby zachowa� ca�kowit� tajemnic�, i nie ma zamiaru nikogo powiadamia� o terminie rozprawy. A teraz prosz� nam powiedzie�, panie s�dzio, czy rzeczywi�cie on nikogo nie musi powiadamia�?

��Wszyscy znamy starego Manna jako t�pego, pryncypialnego uparciucha. � S�dzia Weissig prze�kn�� k�s. � Ale nawet najbardziej niedorzecznie uparty s�dzia musi, zgodnie z przepisami, wystosowa� do mnie oficjalne pismo, w kt�rym poprosi o zwolnienie podejrzanego na rozpraw� W tym pi�mie b�dzie te� has�o rozpoznawcze�

��Ju� wie pan, o co pana uprzejmie prosi pana prezydent Kleib�mer? � zapyta� M�hlhaus.

��Wiem. Chce wiedzie�, kiedy pojawi� si� k�nigsberczycy�

��I chce zna� has�o�

Weissig podni�s� d�o� i przykry� ni� d�o� M�hlhausa le��c� na stole. Na ich d�oniach po�o�y� swoj� dyrektor Langer, a po chwili wahania doktor Tugendhat. Potem z rozmachem klaskali wolnymi d�o�mi o grzbiet tych, kt�re ju� le�a�y jedna na drugiej.

Kelner, my�l�c, �e kto� w sali bawarskiej strzela na niego palcami, wbieg� tam pr�dko. Ujrza� czterech m�czyzn, kt�rzy ze swych na przemian u�o�onych d�oni stworzyli piramid� i wpatrywali si� w siebie poprzez tytoniow� mg��. Jeden z nich machn�� na kelnera cygarem.

��Herr Ober, pije si� co� w tym lokalu czy nic si� tu nie pije? � krzykn�� z u�miechem, odwr�ci� si� do koleg�w i powiedzia�, nie zwracaj�c ju� uwagi na kelnera: � Panowie, w Breslau wie o tym nas czterech, plus prezydent policji. I tak ma zosta�!

Breslau, niedziela 2 marca 1924 roku,

pi�ta nad ranem

Poci�g z K�nigsbergu via Berlin przyjecha� punktualnie i dono�nym gwizdem oraz prychaniem pary obudzi� wszystkich na peronie czwartym. Baga�owy przesta� drzema� nad swoim dwuko�owym i dwudyszlowym w�zkiem, sprzedawca gazet i tytoniu, licz�c na wczesnoporanny g��d pasa�er�w, wystawi� na lad� kiosku kilka �wie�ych bu�ek z szynk�, zawini�tych w pergamin z reklam� rze�ni �Carnis�, o�ywi�a si� nawet zoboj�tnia�a na ca�y �wiat stara pijaczka, kt�r� szef dworcowego posterunku policji nie wiedzie� dlaczego nie tylko tolerowa�, ale nawet czasami obdarowywa� butelczyn� �ytni�wki. Peronowy, kt�ry wyszed� w�a�nie ze swej budki, aby w�o�y� tablic� informuj�c� o przybyciu ekspresu, by� przekonany, �e stara pijaczka dostarcza szefowi s�u�b porz�dkowych informacji na temat prostytutek i kieszonkowc�w, kt�rzy byli przez niego t�pieni z ca�� zaciek�o�ci�. Opr�cz zwyk�ych bywalc�w kolejowych czeka�o na nocny ekspres z K�nigsbergu i Berlina trzech m�odych m�czyzn, ubranych � z powodu nieskorej do odej�cia zimy � w d�ugie ciep�e p�aszcze, bia�e szaliki i modne sportowe kapelusze. Wszyscy trzej nerwowo postukiwali laskami o p�ytki peronu, co nawet nieco irytowa�o sprzedawc� gazet.

Opr�cz trzech m�czyzn z laskami wszyscy ludzie przebywaj�cy na peronie czwartym liczyli na to, �e z nocnego ekspresu wysypie si� kilka os�b, kt�re pozwol� im dzisiaj zarobi� par� groszy lub zrealizowa� inne �yciowe potrzeby. Sprzedawca mia� nadziej�, �e w�r�d wysiadaj�cych nie zabraknie pan�w interesuj�cych si� gie�d� i polityk�, kt�rzy z rado�ci� kupi� dzisiejsze wydanie �Berliner Morgenpost�, albo modnych pa�, kt�rym chcia� zaoferowa� �Der Basar�. Baga�owy by� pewien, �e nie zabraknie w ekspresie starych, bogatych os�b, kt�re niedba�ym machni�ciem r�ki i rzutem bilionmarkowego banknotu powierz� mu swoje sakwoja�e. Pijaczka liczy�a za� na to, �e po zatrzymaniu si� sk�adu i po wyj�ciu pasa�er�w wskoczy do poci�gu i znajdzie kilka niedopitych butelek ze swoim ulubionym chemicznym sk�adnikiem. Tylko trzej milcz�cy m�czy�ni z laskami nie mieli ani finansowych, ani alkoholowych potrzeb.

Nie zawi�d� si� nikt ze stoj�cych na peronie czwartym. Baga�owy natychmiast po uni�onym ge�cie zdj�cia czapki dosta� od jakiej� za�ywnej jejmo�ci polecenie odwiezienia piramidy pakunk�w, na kt�rych szczycie chwia�o si� pot�ne pud�o na kapelusze. Stara pijaczka po opuszczeniu poci�gu przez pasa�er�w natychmiast zanurkowa�a i po kilku minutach wynios�a z przedzia��w dwie w po�owie pe�ne butelki gda�skiej �Goldwasser� i p� butelki polskiego piwa �Fortuna�. Od sprzedawcy gazet kupili �Berliner Tageblatt� dwaj siwow�osi, brodaci m�czy�ni w at�asowych okr�g�ych czapkach, kt�rzy rozmawiali mi�dzy sob� j�zykiem maj�cym w sobie co� z polskiego, rosyjskiego i niemieckiego, lecz z pewno�ci� nieb�d�cym �adnym z tych j�zyk�w. Ci dwaj, dowiedziawszy si�, �e bu�ki oferowane przez sprzedawc� s� prze�o�one pokrojonymi frykadelkami, odm�wili ich zakupu i poszli, mocno gestykuluj�c, w stron� wy�o�onego b�yszcz�cymi p�ytkami tunelu dworcowego.

Kanapkami nie wzgardzili natomiast trzej inni pasa�erowie, kt�rym musia� doskwiera� g��d tak silny, �e � za��dawszy dodatkowo lemoniady � spo�ywali wszystko wprost na peronie. W poci�gu by�o najwidoczniej gor�co, bo zdj�li meloniki i wachlowali si� nimi. Wszyscy trzej byli �ysi i wysocy. Po chwili nie byli ju� sami. Zanim zd��yli poch�on�� bu�ki z frykadelkami, zanim osuszyli butelki lemoniady �Sinalco�, zanim zapalili po jedzeniu, ju� byli w towarzystwie trzech m�odych ludzi z laskami w r�kach. Ich zachowanie bardzo zdziwi�o sprzedawc�, poniewa� do trzech �ysych podeszli dopiero po up�ywie kilku minut, kiedy ju� si� upewnili, �e na peronie nie ma nikogo. Dziwne, pomy�la�, pewnie si� dobrze nie znaj�, pewnie si� nigdy nie widzieli, a je�li tak, to sk�d ci ludzie z laskami mieliby wiedzie�, �e trzej pasa�erowie to w�a�nie ci, na kt�rych czekaj�. Mo�e znakiem rozpoznawczym by�y w�a�nie ich �ysiny, bo przecie� trzej z laskami podeszli dopiero wtedy, kiedy tamci ods�onili swoje glace. Nagle zadzwoni�o co� metalicznie o p�ytki peronu. Sprzedawca zahaczy� o uszy druciane binokle i ju� si� nie dziwi�. Teraz, kiedy lepiej wszystko widzia�, ogarn�o go przera�enie. Laski le�a�y na peronie, a trzej m�odzi ludzie dzier�yli w r�kach pistolety.

��K�a�� si�! Na ziemi�! Mordami do ziemi! � wrzasn�� jeden z nich.

Sprzedawca odwr�ci� wzrok. Ujrza� pijaczk�, kt�ra ucieka�a z peronu w d�ugich, nadzwyczaj sprawnych podskokach. Peronowy schowa� si� w swojej budce. Lokomotywa odezwa�a si� przeci�g�ym sygna�em i sapn�a par�. Sprzedawca schowa� si� za lad� i � siedz�c na ziemi � zamkn�� na zasuwk� okienko swojego kiosku. Zacisn�� powieki i zakry� d�o�mi uszy. Nie chcia� niczego widzie� ani s�ysze�. Ju� mia� pewno��, �e te dwie grupy m�czyzn, trzej laskarze i trzej �ysi, widzieli si� po raz pierwszy w �yciu. I kiedy si� ju� rozstan�, to nie b�d� za sob� specjalnie t�skni�.

Poci�g relacji Breslau-Berlin-K�nigsberg,

niedziela 2 marca 1924 roku, sz�sta po po�udniu

Mock siedzia� sam w pustym wagonie kolejowym, kt�ry by� ostatni w sk�adzie. Usi�owa� zaj�� my�li czym� innym ni� proces, jaki go czeka przed trybuna�em w K�nigsbergu, i czym� innym ni� top�r, kt�ry spadnie tam na jego szyj�. Przykuty kajdankami do drewnianej �awki, usi�owa� wykr�ci� szyj�, aby obejrze� trzech ponurych, milcz�cych ludzi z eskorty. Siedzieli w tyle du�ego wagonu trzeciej klasy z twardymi, niewygodnymi �awkami, pozbawionego ca�kiem przedzia��w.

Przez szpary w oknach dmucha�o w Mocka zimn� wilgoci�. Nie znosi� podr�y i poci�g�w. To znienawidzone otoczenie pozbawia�o go zawsze pewno�ci siebie. Tak by�o i teraz. Ju� nie by� kr�lem wi�zienia, lecz zmarzni�tym, zakatarzonym i godnym po�a�owania przest�pc�, kt�ry jedzie na spotkanie z katem.

Jego stra�nicy grali w karty i wyszydzali si� wzajemnie. Musieli by� bardzo dobrymi kolegami, �aden z nich nie reagowa� agresj� na uszczypliwo�ci innych. Niekiedy �ciszali g�os. Mock domy�la� si�, �e m�wi� wtedy o nim. Chcia� z nimi pogada� o czymkolwiek, aby cho� na chwil� oderwa� si� od �niegowego b�ota za oknem i od tr�jk�tnego kaptura kata z otworami na oczy. Pr�by nawi�zania kontaktu zbywali jednak pogardliwym milczeniem. Nawet kiedy za��da� wyj�cia do ust�pu, jeden z jego stra�nik�w kopn�� ku niemu nocnik, a potem z wyrazem obrzydzenia na twarzy wyla� zawarto�� przez okno.

Mock dr�a� z zimna i usi�owa� przypomnie� sobie miasto nad Prego��, w kt�rym podczas wojny sp�dzi� kilka miesi�cy w szpitalu wojskowym. Nie by�y to jednak dobre wspomnienia. Nie pomog�y mu wi�c w uciszaniu nieweso�ych przypuszcze�. Blisko�� mierci by�a w jego wi�ziennym kr�lestwie czym� dalekim i nierealnym. Przeczucie zgonu rzadko nachodzi butnych despot�w. W miejscu rozsta� natomiast, jakim s� dworce i poci�gi, w nieogrzewanym i cuchn�cym pluskwami wagonie, by�o ono czym� rzeczywistym i nieuniknionym.

Mam jeszcze siedemna�cie godzin przed sob�, my�la�, siedem godzin jazdy do Berlina i dziesi�� do K�nigsbergu na twardej �awce, do kt�rej jestem przykuty. A potem automobil, kt�ry mnie zawiezie na miejsce strace�, gdzie b�dzie czeka� top�r i pie�, w kt�ry wsi�k�y ju� litry krwi.

Ucich�y odg�osy karcianej gry i przekomarzania. Do jego uszu dosz�y szepty. Nie m�g� rozr�ni� s��w, cho� przez chwil� zdawa�o mu si�, �e stra�nicy dyskutuj� o zegarkach i ka�dy si� upiera, �e jego chodzi najlepiej i najdok�adniej. Potem jeden z nich przeszed� obok i pod��y� na prz�d wagonu. Mimo ci�g�ego napi�cia Mock poczu�, �e ogarnia go senno��. Kiedy zasypia�, zdawa�o mu si�, �e kto� zarzuca mu na g�ow� kaptur na rynku w K�nigsbergu. A potem rozleg� si� przera�liwy zgrzyt pi�y. Nie by� jednak na tyle g�o�ny, aby pozbawi� go �aski snu.

Obudzi� go bezruch poci�gu i przejmuj�ce zimno. Poci�g sta�, a jego o�wietlenie by�o ca�kiem wygaszone. Mock woln� r�k� wyj�� zegarek z kieszeni marynarki. Namaca� palcami godzin� dziewi�t�. Spa� dwie godziny. Wsta� z �awki i potar� d�oni� zdr�twia�e po�ladki. Rozejrza� si� po wagonie. Stra�nik�w nie by�o. Nie by�o te� p�aszczy ani kapeluszy. Jedyn� pami�tk� po jego cerberach by�a okuta laska zaczepiona na wieszaku. Jeden z nich zapomnia� j� zabra�, pomy�la�. Gdzie ja jestem? Dlaczego poci�g stoi? Gdzie s� moi stra�nicy?

Spojrza� w prz�d wagonu i zauwa�y� otwarte drzwi, przez kt�re wpada�y p�atki �niegu. Przesun�� si� ku �rodkowi wagonu, tak daleko, a� go zabola� okuty przegub d�oni. Tak, nie pomyli� si�. Za mokr� i cienk� warstw� �niegu na zewn�trz wida� by�o ciemn� �cian� lasu, odbijaj�c� si� od ja�niejszego nieba. Zrozumia�, �e zgrzyt pi�y w jego �nie by� w rzeczywisto�ci zgrzytem haka i �elaznego ucha w sprz�gu ��cz�cym wagony. Znikn�� poci�g, znikn�� przedostatni wagon.

By� tylko ostatni, a w nim on � przykuty do �awki wi�zie�. Spojrza� w lewo i zauwa�y� domek dr�nika. W jednym z okien sta�a dogasaj�ca lampa naftowa. W tej w�t�ej po�wiacie dostrzeg� jaki� ruch. Cie� za cieniem. W stron� poci�gu szli ludzie. Zbli�ali si� do otwartych drzwi. Jeden z nich wspi�� si� na schodki i zapali� latarni�. Wtedy Mockowi wyda�o si�, �e serce puchnie mu w gardle. W �wietle latarni zobaczy� bowiem kata. Mia� na sobie d�ugi p�aszcz, wysok� tr�jk�tn� czapk� i mask� z okr�g�ymi szklanymi otworami na oczy, wyd�u�on� w kszta�t ptasiego dzioba.

Breslau, sobota 8 marca 1924 roku,

pi�ta po po�udniu

Redaktor Otto Tugendhat przez okno redakcji �Breslauer Neueste Nachrichten� spojrza� na drukarni�, z kt�rej wychodzi�y paczki z jego gazet�. Jeden z robotnik�w, nie wiedz�c, �e jest obserwowany, czmychn�� za bram� i rozpakowa� z pergaminu swoje �niadanie. Gest robotnika podsun�� Tugendhatowi pomys� na tytu� artyku�u. Przesun�� kartk� w maszynie, tak �e strumie� tekstu znalaz� si� znacznie ni�ej poziomu pisania, i wystuka� rozstrzelonymi wersalikami: Tajemnicze znikni�cie Eberharda Mocka.

Potem wykr�ci� kartk� z maszyny, a pod wa�kiem umie�ci� czyst�. Zapali� cygaro i zacz�� pisa� tak szybko i bezb��dnie, jakby wszystkie frazy mia� gruntownie przemy�lane.

�Z zaufanych i pewnych �r�de� wiadomo, i� dnia 4 marca br. mia� stan�� przed trybuna�em w K�nigsbergu Eberhard Mock, by�y pracownik decernatu obyczajowego Prezydium Policji w Breslau. Mock jest podejrzany o zamordowanie z motyw�w rabunkowych albo lubie�nych (to w�a�nie mia� ustali� s�d) dw�ch prostytutek, Klary Menzel i Emmy Hader. Obie kobiety zosta�y bestialsko uduszone dnia 30 czerwca ubieg�ego roku. Na narz�dziu zbrodni (m�skim pasku do spodni) zabezpieczono w�wczas odciski palc�w, kt�re � jak si� p�niej zupe�nie przypadkowo okaza�o � s� odciskami palc�w Mocka. Mock, parszywa owca wroc�awskiej policji, zosta� aresztowany i osadzony w wi�zieniu �ledczym.

Tam zosta� napadni�ty i sterroryzowany przez wi�nia, kt�ry chcia� go upokorzy� i zniewoli�. Mock zabi� napastnika na oczach stra�nika i innego wsp�wi�nia. Do dw�ch poprzednich zarzut�w doszed� jeszcze jeden. I tutaj, drodzy czytelnicy, nast�puje najciekawsze.

Prezydent policji Wilhelm Kleib�mer chce za wszelk� cen� ocali� reputacj� policji z Breslau. Zawiera zatem tajne porozumienie z r�nymi wa�nymi personami w Ministerstwie Sprawiedliwo�ci i sprawia, �e Mock ma by� s�dzony w tajnym procesie w K�nigsbergu. Zarz�dzono, �e podejrzany b�dzie tam przewieziony w trybie �ci�le tajnym. O ca�ej operacji mia�o wiedzie� jedynie kilka os�b, m.in. Otto Langer, dyrektor wi�zienia, w kt�rym Mock by� osadzony, s�dzia Ernst Weissig, kt�ry otrzyma� pismo z nakazem wydania wi�nia, szef policji kryminalnej Heinrich M�hlhaus oraz pisz�cy te s�owa. Sze�� dni temu, to jest dnia 2 marca br., po Mocka przyjecha�o trzech agent�w Prezydium Policji w K�nigsbergu. Wszystko odby�o si� zgodnie z nadzwyczajn� procedur�. Trzej agenci zabrali Mocka do poci�gu relacji Breslau-K�nigsberg i wraz z podejrzanym zaj�li ca�y ostatni wagon.

Poci�g odjecha� punktualnie.

Nazajutrz, czyli 3 marca, nast�pi�y trzy wydarzenia, kt�re z pewno�ci� by�y ze sob� splecione w�z�em przyczynowym. Rano dr�nik z przejazdu kolejowego w lesie pod Benau zlokalizowa� stoj�cy na bocznicy pusty wagon klasy trzeciej. Jak si� okaza�o, w tym w�a�nie wagonie jecha� Mock z eskort�. Wagon zosta� najwyra�niej odczepiony od reszty sk�adu, na co wskazywa�yby �lady na sprz�gu. Tego samego dnia w Elbing czeka� na Mocka i na swoich trzech koleg�w agent policyjny, kt�ry mia� wszystkich zawie�� automobilem do K�nigsbergu. Kiedy nie przyjechali w ustalonym terminie, agent �w zameldowa� o tym swoim zwierzchnikom, kt�rzy z pewno�ci� natychmiast zatelefonowali do prezydenta policji Kleib�mera.

A oto wydarzenie trzecie. Po po�udniu tego� dnia pewien obywatel z Breslau doni�s�, �e w piwnicy na Flurstrasse le�y trzech zwi�zanych m�czyzn. Obywatel �w nie udzieli� im pomocy, poniewa� podejrzewa� (zwa�ywszy na ich �yse g�owy), �e m�czy�ni ci uciekli z zak�adu karnego. Na miejscu zdarzenia zjawi� si� patrol policyjny i m�czy�ni zostali odwiezieni na komisariat, gdzie szybko ustalono ich to�samo��. Okaza�o si�, �e byli to trzej agenci z K�nigsbergu�.

Doktor Tugendhat przerwa�, od�o�y� cygaro na brzeg popielniczki i g��boko si� zamy�li�. Nie mia� gotowych fraz podsumowania artyku�u. Powinno tam by� �wi�te oburzenie na policj�, kt�ra dokonuje tajnych machinacji, a w swych szeregach toleruje czarne owce, powinno by� jeszcze wyja�nienie, �e on sam zdradza wszystko, kieruj�c si� trosk� o to, by obywatele w wolnej republice mieli dost�p do wszelkich informacji, powinno by� jeszcze kilka innych uszczypliwo�ci pod adresem r�nych os�b. Nie m�g� jednak tego napisa�, poniewa� przeszkadza�o mu w tym uporczywe dzwonienie do drzwi. Zakl�� wulgarnie. Przecie� kaza� swojemu asystentowi odprawia� wszystkich interesant�w! Ten dure� czasami nie robi tego skutecznie. I tak by�o chyba w tej chwili!

Podszed� do drzwi gabinetu i ujrza� cz�owieka, kt�rego bardzo dobrze zna� jeszcze z lat gimnazjalnych. Od dnia poznania, od momentu, kiedy trafili do jednego pokoju w internacie, Tugendhat go nienawidzi�. Nienawi�� ta wzrasta�a z dnia na dzie� wraz z ka�dym kopniakiem, ciosem i udr�czeniem, lecz nie by�a buntownicza, niszczycielska i gwa�towna, raczej ukryta, p�aczliwa i parali�uj�ca. Na pocz�tku nast�pnego roku szkolnego okaza�o si�, �e zn�w zakwaterowano ich w jednym pokoju. Tugendhat na zimno postanowi�, �e teraz nast�pi chwila ostatecznego rozliczenia i �e zabije swojego dr�czyciela. I kiedy nadesz�a noc, a Tugendhat wyci�gn�� n�, aby go wbi� w pier�, wtedy jego prze�ladowca wyci�gn�� r�k� i kaza� si� w ni� poca�owa�. Tugendhat zrobi� to. Po prostu nie widzia� innego wyj�cia. Kiedy po latach powiedzia� swojej bystrej i inteligentnej �onie, znanej dziennikarce sportowej, �e dr�czy go w koszmarach doznanie �parali�u z nienawi�ci�, nie zrozumia�a. Nie powiedzia� �onie ca�ej prawdy. Przybysz, po wsp�lnych latach w internacie, sta� si� kim� bardzo wa�nym, a przy tym wiedzia� o pewnych sprawkach Tugendhata, o kt�rych on sam wola�by zapomnie�.

Cofn�� si�, aby umo�liwi� wej�cie przybyszowi. Ten podszed� do maszyny, wykr�ci� z niej kartk� i uwa�nie j� przeczyta�. Dwaj jego ludzie stali przy drzwiach.

��Wcale pan nie chce publikowa� tego artyku�u, drogi doktorze � powiedzia� cicho przyby�y � ani dzisiaj, ani nigdy�

��B�d� mia� puste miejsce na pierwszej stronie � wyduka� Tugendhat.

��Niech pan napisze o niedawnym zniesieniu kalifatu w Turcji � u�miechn�� si� m�czyzna. � To znacznie ciekawsze, a zrobi pan to �wietnie!

��Tak jest, panie wiceprezydencie policji! � odpowiedzia� Tugendhat.

Dziesi�� kilometr�w na po�udnie od Breslau,

sobota 8 marca 1924 roku, kwadrans przed p�noc�

Mock poprawi� po�ciel na mi�kkim ��ku, wbudowanym w �ukowat� alkow�. Potem rozsup�a� ta�my, kt�re uwolni�y dwie p�achty pluszu, wisz�ce po obu stronach. Opad�y z lekkim szmerem, oddzielaj�c sypialnian� ny�� od reszty pomieszczenia. Mimo �e Mock sp�dzi� w nim ju� prawie tydzie�, nie mia�by nic przeciwko temu, aby zosta� tutaj jak najd�u�ej. Ka�da my�l o opuszczeniu tego ciep�ego i czystego miejsca, wyposa�onego w bie��c� wod�, wywo�ywa�a skurcz w piersi i prowokowa�a do g�o�nych przekle�stw. Ta typowa obszerna s�u�b�wka bez okna, jakich wiele w zamo�nych pa�acach, by�a najwygodniejszym � jak dot�d � lokum zajmowanym przez Mocka. Nic z przesz�o�ci nie mog�o si� z ni� r�wna�. Ani dwie ma�e izdebki, wype�nione smrodem przepoconych but�w i woni� kleju kostnego, w kt�rych ma�y Ebi i ma�y Franzi sp�dzili dzieci�stwo i m�odo��, a kt�re � mimo wysi�k�w ich matki � nie by�y niczym innym ni� ponurym lochem ze �cianami poro�ni�tymi grzybem; ani poddasze w Breslau, zajmowane przez niego w latach studenckich, kt�re odstr�cza�o dziurawym dachem, wilgoci� i ma�ymi pluskwiakami, paso�ytami go��bich pi�r; ani jego pierwsze i ostatnie w�asne mieszkanie w Breslau, przy Plesserstrasse, dawny sklep rze�nicki z ma�ym, ciasnym pi�terkiem, gdzie obok wielkiej kaflowej kuchni t�oczy�y si� dwa ��ka i st� z czterema krzes�ami. Ostatnie jego lokum z kratami, w kt�rym przebywa� od ponad p� roku, cieszy�oby si� na rynku nieruchomo�ci bardzo umiarkowanym zainteresowaniem. Wszystkie te kwatery ��czy�o jedno: brak wody i ust�pu.

Nic dziwnego, �e Mock w ci�gu niespe�na tygodnia zd��y� si� przywi�za� do tej s�u�b�wki z wasserklo i umywalk�, ukrytymi w k�cie za parawanem, do ��ka z czyst� po�ciel�, do smacznego gor�cego jedzenia i termos�w z aromatyczn� herbat�, do rur z ciep�� wod�, ogrzewaj�cych pok�j. Lubi� nawet ciemne segregatory, kt�re le�a�y na stoliku pod zielonym aba�urem lampy i oferowa�y mu wieczorn�, do�� nudn� � przyznawa� w duchu � lektur�. Wszystkie one bez wyj�tku wype�nione by�y pisanymi odr�cznie dokumentami i raportami. Ka�dy z nich by� opatrzony piecz�ci� przedstawiaj�c� profil cz�owieka w kapeluszu i w ptasiej masce na twarzy. Mock widzia� ju� kiedy� to wyobra�enie, lecz nie wiedzia� dok�adnie gdzie. W trakcie czytania dokument�w przypomnia� sobie nieoczekiwanie, �e przedstawia ono lekarza walcz�cego z d�um� i �e nosi tytu� Doktor D�uma z Rzymu. Po tym wst�pnym rozpoznaniu uruchomi� si� w g�owie Mocka ca�y �a�cuszek asocjacyj. Zamkn�� oczy, powtarza� w my�lach �doktor D�uma� i zag��bia� si� we wspomnienia, usi�uj�c znale�� to w�a�ciwe. I znalaz�. W pewnym momencie ujrza� preparaty anatomiczne w gabinecie przyrodniczym gimnazjum w Waldenburgu i us�ysza� dono�ny g�os wyk�adowcy biologii, profesora Rettiga:

��Panowie, lekarz ubrany jest w ceratowy p�aszcz, mask� i kapelusz. Te cz�ci garderoby maj� zabezpiecza� medyka przed morowym powietrzem. Panowie s� pewnie ciekawi, dlaczego maska lekarza jest zaopatrzona w ptasi dzi�b. To proste. Dzi�b albo inaczej wyd�u�ony nos to organ w�chu, ma on bezb��dnie wyczuwa� wo� d�umy�

Mockowi d�wi�cza�y w uszach te s�owa, kiedy studiowa� dokumenty mizantrop�w. A� do dzisiaj nie pojmowa�, dlaczego symbolem sekty jest doktor D�uma z Rzymu. I teraz nagle, tu� przed snem, dotar�o do niego �wiat�o zrozumienia. Skr�ci� knot w naftowej lampie i wyci�gn�� si� wygodnie pod pierzyn�. Mizantropi uwa�aj� siebie za tych, kt�rzy wyp�dzaj� d�um� z ludzkich spo�ecze�stw, czyli trzebi� grupy spo�eczne zdegenerowane i zara�one. To tak jak ja, pomy�la�, i po raz nie wiadomo kt�ry odrzuci� od siebie oczywiste pytanie.

��Czy to wa�ne, czego ode mnie chc�? � szepta� w g�uch� ciemno��. � Czy nie lepiej o nic nie pyta� i mieszka� w tym najlepszym w �yciu mieszkaniu? Niech ten stan trwa wiecznie! Mo�e kt�rego� dnia zobacz� cz�owieka, kt�ry mi codziennie przez klapk� w drzwiach podaje jedzenie? A zreszt� po co ja mam go widzie�? Do czego jest mi potrzebny widok ludzi?

Ostatnia my�l go przerazi�a. Wyskoczy� z ��ka i klasn�� bosymi stopami po kamiennej posadzce. Zrobi�o mu si� niedobrze. W my�lach zacz�y wraca� metaforyczne okre�lenia, kt�re wyczyta� w dokumentach. Czy naprawd� nie chc� widzie� ludzi? � pomy�la�. Staj� si� mizantropem, czyli �nieprzyjacielem ludzi�? B�d� taki jak �lekarze d�umy ludzkiej�? Zgodz� si� na �mier� i �wyciskanie wrzod�w ludzkiego rodzaju�? B�d� w stanie pochwali� czyn zimnego, wyrachowanego degenerata, kt�ry udusi� dwie ladacznice, a przed �mierci� wy�ama� im z�by, za co teraz cierpi�? Albo gdy kto� zabije chore psychicznie dziecko, tak jak to zrobi� przyw�dca mizantrop�w z Leipzig, co opisano w pierwszym segregatorze? A w zamian? Co dostan� w zamian? To wszystko, o czym pisz�. Dyskretne i skuteczne poparcie, uniewinnienie lub zatuszowanie wszelkich przewin, now� to�samo��, nowe nazwisko, w�adz� decydowania o ludzkim losie jednym poci�gni�ciem watermana, podr�e do tropikalnych krain, pi�kne nagie kobiety, pos�usznie kl�kaj�ce u st�p! Ta ostatnia wizja by�a tak sugestywna dla cz�owieka, kt�ry od siedmiu miesi�cy nie dotyka� kobiety, �e trzeba by�o zastosowa� nadzwyczajne �rodki, aby j� skutecznie wyt�umi�. Uni�s� r�k� i wymierzy� sobie piek�cego klapsa w policzek.

��Idioto! � krzykn��. � Przecie� nikt ci jeszcze niczego nie zaproponowa�. Korzystaj z chwili, durniu, i ciesz si�, �e nie musisz pos�ania dzieli� z karaluchami!

Jeszcze nie przebrzmia�y te s�owa, kiedy rozleg� si� huk otwieranych drzwi. Nie by� to odg�os towarzysz�cy dostarczaniu jedzenia. Na �niadanie by�o za wcze�nie, na kolacj� � za p�no. W drzwiach stan�o trzech ludzi ubranych jak �doktor D�uma z Rzymu�. Ich sylwetki by�y obrysowane w�t�ym �wiat�em, padaj�cym gdzie� zza plec�w. Jeden z nich wszed� do pokoju, podszed� do stolika i zacz�� zbiera� segregatory. Drugi zapali� lamp� naftow�, a trzeci wysoko uni�s� r�ce. W ka�dej d�oni trzyma� du�y stoj�cy wieszak. Postawi� je na pod�odze. Na jednym z nich powiesi� p�aszcz i garnitur Mocka, a na czubku wieszaka zatkn�� jego melonik. Na drugim znalaz�a si� d�uga ceratowa peleryna, kapelusz i maska z ptasim dziobem.

��Wyb�r nale�y do ciebie � zahucza� dono�ny g�os.

Breslau, niedziela 23 marca 1924 roku,

pi�ta po po�udniu

Podczas niedzielnych rozgrywek w klubie szachowym �Andersen�, nazwanym tak na cze�� jednego z najznakomitszych szachist�w niemieckich ubieg�ego wieku, zaj�te by�y wszystkie stoliki, a wok� nich t�oczy� si� spory t�umek kibic�w. To zainteresowanie wywo�a� mecz szachowy ze s�ynnym berli�skim klubem �Skoczek�. Pochodz�cy z Breslau Adolf Andersen, gdyby o�y�, nie by�by chyba dzisiaj szcz�liwy, widz�c poczynania cz�onka klubu, kt�remu patronowa�. Stra�nik wi�zienny Otto Oschewalla, cho� gra� z jednym z najs�abszych berli�skich zawodnik�w, pope�nia� b��d za b��dem. Najpierw przyj�� zaproponowan� przez bia�e nudn� i przewidywaln� parti� w�osk�, a potem � ponosz�c ci�kie straty materialne � nie wykorzysta� mo�liwo�ci ostrej i zjadliwej obrony, czyli szansy zablokowania go�cem ma�ej roszady przeciwnika. Przegrawszy wst�pn� walk� o centrum, lawirowa� teraz uparcie, nie zwracaj�c uwagi na posykiwania zdegustowanych kibic�w.

Oschewalla, sk�din�d ca�kiem dobry szachista, by� zdekoncentrowany, bo mia� dalsze plany na dzisiaj. W ka�d� sobot� i niedziel� przyje�d�a� w interesach do Breslau z polskiego �l�ska jego kuzyn Rudolf Glufke, kt�ry w nadodrza�skiej metropolii nawi�zywa� handlowe kontakty. Osoba kuzyna nie by�a jednak dla Oschewalli tak interesuj�ca, jak powabna i rubensowskich kszta�t�w jego �ona Lise. Gdy m�� udawa� si� na r�ne karciane spotkania, alkoholowe libacje i sekretne narady, w czasie kt�rych przekonywa� w�a�cicieli sk�ad�w i fabrykant�w piec�w, aby kupowali kafle firmy Glufke &Szyndzielorz, �ona w ramionach �du�ego Ottona�, jak go nazywa�a, doznawa�a bardzo rozkosznych, intensywnych uniesie�. Oschewalla zupe�nie dla niej oszala�, dzie� przed spotkaniem nie m�g� spa�, nie m�g� je�� ani pi�. Zwija� si� w m�kach oczekiwania i nieustannie my�la� o chwili, kiedy pobiegnie do przytulnego hoteliku �Pod Rucianym Wiankiem� na Neue Taschenstrasse, w kt�rym wbrew nazwie bywa�o bardzo ma�o dziewic, po�o�y odpowiedni banknot na ladzie i � nie dostrzegaj�c porozumiewawczego mrugni�cia portiera i jego oble�nego u�mieszku � wpadnie do jednopokojowego gniazdka, gdzie w prze�roczystym peniuarze i pantofelkach z pomponikami b�dzie na niego czeka� s�odka Lise o barokowych kszta�tach.

Nic dziwnego, �e Oschewalla pope�nia� b��d za b��dem i kiedy grozi� mu mat w sze�ciu ruchach, po�o�y� na szachownicy kr�la, poddaj�c parti�. Spojrza� na zegarek, a potem bez s�owa po�egnania, nie podawszy r�ki zwyci�zcy ani nie spojrzawszy na nikogo, wybieg� chy�kiem z sali.

Wszyscy s�dzili, �e Otto Oschewalla pierzchn�� ze wstydu. Jeden z kibic�w, stoj�cy przy ca�kiem innym stoliku, zna� prawdziw� przyczyn� tej ucieczki.

Breslau, niedziela 23 marca 1924 roku,

sz�sta po po�udniu

Cornelius Wirth stara� si� zdecydowanie rozgranicza� sprawy osobiste i zawodowe. Nie pozwala�, aby te dwie sfery jego �ycia w jakimkolwiek punkcie si� przecina�y. Nigdy nie opowiada� ani swojej ciekawskiej d�ugoletniej kochance, ani jej jeszcze bardziej ciekawskiej ma�oletniej siostrze � kt�r� z rozp�du r�wnie� utrzymywa� � o wydarzeniach dnia powszedniego w nie�atwym procederze, jaki od lat uprawia�. By� zreszt� przekonany, �e narazi�by si� na ich l�kliwe i piskliwe wrzaski, gdyby ujawni�, czym zajmuje si� na co dzie�. Cho� ich pozycja w jego �yciu nie uprawnia�a do �adnych pyta� i pretensyj, tolerowa� � sam nie wiedz�c dlaczego � wybuchy z�o�ci i histerii i zbywa� je mrukni�ciami i monosylabami, co zreszt� �adnej z nich nie dziwi�o i potwierdza�o opini� o nim jako �prawdziwym m�czy�nie�, kt�ry milczy i robi swoje. Z drugiej strony nie puszcza� pary z ust, kiedy o sprawy sercowe indagowa�y go te, z kt�rymi najch�tniej oddawa� si� uciechom. Wobec w�cibskich prostytutek, kt�re chcia�yby wiedzie�, ile� to razy dziennie �s�odki Corni� zaszczyca swoj� kochank� w alkowie, by� milcz�cy, zniecierpliwiony i ostatecznie oddala� od siebie takie, kt�re przekracza�y granic� natr�ctwa. Po prostu nie miesza� rozrywek z prac�.

Dlatego si� nie cieszy�, kiedy jego patron Eberhard Mock proponowa� mu prywatne spotkania w burdelach albo w hotelikach, kt�re nie by�y niczym innym jak zakamuflowanymi burdelami. Mock � w odr�nieniu od Wirtha � cz�sto traktowa� te przybytki jak sw�j dom. By� bowiem kawalerem i sta�ym bywalcem lupanar�w, a ponadto nie mia� od kilku dobrych lat utrzymanki, poniewa� � w odr�nieniu od Wirtha � by� impulsywny i niewyrozumia�y wobec krzyk�w, pisk�w, histerii i wszelkich pr�b zaw�aszczania swojej osoby. Ladacznice natomiast te zachowania przejawia�y rzadko, a najcz�ciej wcale. Dlatego lubi� je z wzajemno�ci� i bez �adnego g��bszego sentymentu. Cz�sto udawa�o mu si� przebi� przez ich pancerz lekcewa�enia i wulgarno�ci; wtedy dociera� do delikatnego wn�trza zbola�ych ma�ych dziewczynek, kt�re chc� by� przytulane i ochraniane. Oczywi�cie by�y w�r�d nich i takie � Mock w chwilach z�o�ci twierdzi�, �e nawet stanowi� wi�kszo�� kt�re przy nim mrucza�y niczym rozespane koci�ta, a po zainkasowaniu najcz�ciej podwojonego honorarium szydzi�y poza oczami z �sentymentalnego go��bka�. Chocia� o tym wiedzia�, nie �a�owa� im czu�o�ci, za co � szczerze lub nieszczerze, z zaanga�owaniem lub mechanicznie � dawa�y mu s�odkie chwile, kt�re Napoleon nazywa� �odpoczynkiem wojownika�.

Mock wyznaczy� zatem telefonicznie miejsce spotkania w hoteliku �Pod Rucianym Wiankiem� o godzinie sz�stej po po�udniu. Zrobi� to w chwili, kiedy zegar na ratuszu wybija� trzy kwadranse na sz�st�. Wirth, kt�ry w�a�nie by� przy deserze ze swoimi paniami w willi na Dahnstrasse, kln�c, wsiad� do automobilu, rykn�� silnikiem i ruszy� tak gwa�townie, �e jego osobistemu stra�nikowi Heinrichowi Zupitzy ledwie uda�o si� wskoczy� do ekskluzywnego protosa i zaj�� miejsce obok szefa.

Pi�� po sz�stej byli ju� w pokoju numer 12 we wspomnianym hoteliku i patrzyli z niedowierzaniem oraz bezgranicznym zdziwieniem na Mocka wygodnie rozpartego na kanapie. Mia� w z�bach cygaro, a kciuki obu d�oni zatkn�� za kieszonki kamizelki. ��ko by�o w op�akanym stanie, prze�cierad�o wywleczone do po�owy na pod�og�, a ko�dra skopana i zrolowana u wezg�owia. W powietrzu unosi� si� jeszcze zapach tanich damskich perfum. Mina Mocka i jego u�miech m�wi�y im wiele. Dobrze sobie porucha�, my�la� Wirth, a zaraz b�dzie d�uga i g�upia mowa o zaciskaniu imad�a, nast�pnie jakie� greckie lub rzymskie dygresje, a na koniec zastosowanie szanta�u w praktyce. I to ma by� niedziela! Zamiast muzyki z patefonu i wsp�lnego jedzenia strudla z moj� ma�� myszk� i jej siostr�.

��Tak, tak � u�miecha� si� Mock, jakby czytaj�c w my�lach Wirtha. � Uczy� si�, moi kochani, wci�� si� uczy�! Dzisiaj odb�dzie si� kolejna lekcja zastosowania imad�a. Dzisiejsze imad�o b�dzie naturalne i raczej improwizowane. Nie mia�em czasu, aby dok�adnie sprawdzi�, jaki jest s�aby punkt cz�owieka, z kt�rym si� zaraz spotkamy. Dlatego to czu�e miejsce b�dziemy musieli zlokalizowa� ad hoc. Jestem pewien, �e dzisiejsz� lekcj� pojmiecie bardzo szybko, poniewa� odbywa si� ona w takich samych warunkach jak poprzednia. W tanim hoteliku-burdeliku. Jej temat brzmi� No jak brzmi, Wirth?

��Znajdowanie s�abego punktu � odpowiedzia� niech�tnie Wirth.

��To by�o wprowadzenie do lekcji. A teraz do rzeczy!

Mock, nie wypuszczaj�c cygara z ust, wsta�, ruszy� i nakaza� Wirthowi i Zupitzy aby poszli za nim. Kiedy znale�li si� w korytarzu, Mock nachyli� si� do ucha i co� mu szepn��. Zupitza zrozumia�. Podszed� do drzwi i w�o�y� wytrych w dziurk� od klucza. Uchyli� je lekko. Us�yszeli okrzyki, jakie wydaje z siebie bardzo zadowolona kobieta. Drzwi skrzypn�y. Okrzyki nie ustawa�y, wr�cz si� wzmaga�y. Do��czy�o si� do nich niskie posapywanie samca. Mock wszed� do pokoju. Na pierwszym planie widoczne by�y poruszaj�ce si� kobiece plecy i po�ladki. Bia�e i nader obfite. Nad szyj� kr�ci�y si� od wilgoci kr�tko przyci�te w�osy. Mock oderwa� oczy � nie bez �alu � od damskich kr�g�o�ci i poszuka� wzrokiem twarzy m�czyzny. Nie dojrza� jej. Ostatnim widocznym szczeg�em jego cia�a by� obojczyk, wystaj�ca grdyka i broda widziana od do�u. G�owa zwiesza�a si� w d� poza kraw�d� ��ka.

Mock da� znak swoim towarzyszom, aby si� nie ruszali. Sam obszed� ��ko i przyjrza� si� kochankom. �adne z nich nie zauwa�y�o jego obecno�ci, poniewa� obydwoje mieli zamkni�te oczy. Mock wyda� z siebie wrzask dziecka, kt�re chce znienacka kogo� nastraszy�. Nie wypu�ci� z ust cygara. Mocno chwyci� m�czyzn� za uszy stercz�ce po obu stronach g�owy, nabrzmia�ej od sp�ywaj�cej krwi.

��Przytrzyma� go za r�ce � krzykn�� Mock, a sam �cisn�� d�o�mi policzki m�czyzny, jakby chcia� unaoczni� swym kompanom, co to znaczy imad�o.

Kobieta milcza�a i w przera�eniu patrzy�a na Mocka i jego dw�ch towarzyszy. Jej kochanek pr�bowa� si� wy�lizgn�� z uchwytu Wirtha i Zupitzy. Bezskutecznie wi� si� w ��ku, usi�uj�c przewr�ci� si� na brzuch.

Po kilkunastu sekundach si� podda�. Le�a� spokojnie i szepta�:

��Pu��cie mnie, b�agam! To boli!

R�wnie skutecznie m�g�by odwo�ywa� si� do lito�ci napastnik�w, deklamuj�c Kr�la Olch Goethego.

��M�wisz, �e boli? � u�miechn�� si� Mock, naciskaj�c na jego brod�, tak �e czerwona od krwi twarz by�a coraz bli�ej pod�ogi. � A wcze�niej nie bola�o, co, Oschewalla? Wcze�niej by�o ci dobrze. B�ogo, bardzo b�ogo! Ostro szarpie, kiedy krew nap�ywa do g�owy, nie? Lubisz takie fiku-miku, oj, lubisz!

��Pu��cie mnie, prosz�!

��Pu�ci�! � rozkaza� Mock.

Oschewalla wsta� chwiejnie i wci�ga� na siebie spodnie. W pewnej chwili zapl�ta� si� w nogawki i run�� ci�ko na ��ko. Kobieta schowa�a si� pod ko�dr�. Przykry�a nawet g�ow�.

��Widzisz, jaki jestem dla ciebie dobry? � Mock usiad� na krze�le i w�o�y� kciuki do kieszeni kamizelki. � Pu�ci�em ci� Krew odp�ynie od g�owy� Wszystko si� uspokoi� Tak, tak, Otto, wszystko wr�ci do normy� � m�wi�c to, poklepa� le��cego po nabrzmia�ych policzkach. � Ale mog� by� jeszcze lepszy� Mog� ci pozwoli� na dalsze uniesienia w ramionach tej Wenus z Willendorfu�

��Co mam zrobi�? � Oschewalla wci�gn�� w ko�cu spodnie i usiad� na brzegu ��ka.

��Odpowiedzie� na pytanie. � Mock nagle zrobi� si� powa�ny. � Proste pytanie. Ale najpierw wst�p. Nie nudzi�em si� w twoim wi�zieniu. Wiesz dlaczego? Bo wci�� my�la�em o ostatnich s�owach tego degenerata, kt�remu w celi z�ama�em kark. Mam ci je powt�rzy� czy mo�e je pami�tasz?

��Nie pami�tam.

���Zap�aci� mi, Oschewalla zap�aci� mi za twoje poha�bienie!� Tak to brzmia�o. � Mock wrzuci� do miednicy zgas�e cygaro. � Pami�tam dok�adnie te s�owa, ale ich nic a nic nie rozumiem. Ju� wiesz, co ja tutaj robi�?

��Wiem. � Oschewalla w�o�y� koszul�. � A co ja z tego b�d� mia�, �e ci powiem?

��Spok�j � odpowiedzia� Mock � �wi�ty spok�j. Wyjd� st�d i zostawi� w spokoju ciebie i twoj� pani� w waszym gniazdku mi�o�ci. Dlaczego p�aci�e� Dziallasowi za to, �eby da� mi w ko��, �eby mnie poha�bi� tak jak nieboszczyka Priessla?

��Ja sam nie p�aci�em � odrzek� spokojnie stra�nik � jedynie przekazywa�em czyje� pieni�dze�

��Czyje?

��Heinricha M�hlhausa, szefa policji kryminalnej�

Zapad�a cisza. Mock wpatrywa� si� w oczy Oschewalli, kt�re zdawa�y si� ciemnie�, podczas gdy jego policzki biela�y. M�g�by poprosi� o powt�rzenie tego nazwiska, ale nie musia�. Opr�cz niego pad�o bowiem i imi�, i stanowisko policyjne. Dotychczas to nazwisko by�o dla niego drogowskazem, jego w�a�ciciela szanowa� i wi�za� z nim najlepsze nadzieje, pojawia�o si� ono w prasie, otoczone pi�knymi przymiotnikami, i dodawa�o otuchy mieszka�com Breslau. Do dzisiaj. Od dzisiaj bowiem tak si� nazywa kto�, kto swoimi pieni�dzmi nap�dza� nienawi�� zwyrodnialca Dziallasa do Mocka, kto�, kto chcia� z Mocka zrobi� mi�kk� wszaw� gnid�, wi�ziennego karalucha. Nie tylko nie musia� prosi� o powt�rzenie tego nazwiska, ale nawet nie chcia�.

Odwr�ci� si� bez s�owa od pary kochank�w i ruszy� do wyj�cia. Wirth i Zupitza poszli za nim. Ten pierwszy chcia� ironicznie zapyta�, jaki to mia� by� nowy rodzaj imad�a oraz czego to niby si� dzisiaj nauczyli. Nie zapyta�, poniewa� czego� si� jednak dzisiaj nauczy� z Mockowej teorii imad�a. Ju� dawno zauwa�y� ciekaw� prawid�owo��, lecz dopiero teraz w pe�ni poj�� znaki i prognostyki. Kiedy Mock robi d�ugie wst�py, bawi si� �aci�skimi maksymami i staro�ytnymi dykteryjkami, wtedy imad�o dzia�a s�abo albo nie dzia�a w og�le. Kiedy � tak jak teraz po us�yszeniu tego nazwiska � milczy, zaciska z�by i idzie bardzo szybkim krokiem, jest to oczywisty znak, �e nied�ugo zastosuje imad�o ci�kiego kalibru. �e jego cel si� nie wymknie. I �e b�dzie bola�o.

Heinrich Zupitza r�wnie� si� czego� nauczy� tego popo�udnia. Dot�d nie wiedzia�, �e podczas erotycznego galopu �mocniej szarpie�, kiedy uje�d�any zwiesi g�ow� w d�.

Breslau, niedziela 23 marca 1924 roku,

dwadzie�cia minut po si�dmej wiecz�r

W Breslau, jak zwykle w czasie Wielkiego Postu, ko�cio�y i sale koncertowe rozbrzmiewa�y muzyk� pasyjn�. Muzycy ze Schlesisches Landesorchester i ch�r Orchester-Verein, a nawet amatorskie zespo�y m�skie i �e�skie, kt�rych nie brakowa�o w stolicy �l�ska, porzuca�y na ten czas lekki, a nawet patriotyczny repertuar i uderza�y w wysok�, patetyczn� nut� m�ki, zdrady i ukrzy�owania. Radca kryminalny Heinrich M�hlhaus nie przepada� za oratoriami pasyjnymi, wszelkie requiem budzi�y w nim odruch niech�ci, a Hiobowe skargi � u�miech politowania. Tote� ogromnie si� ucieszy�, �e podczas koncertu abonamentowego na scenie muzycznej teatru Lobego nast�pi�a z jakich� nieznanych powod�w zmiana i zamiast Pasji wed�ug �wi�tego Jana Bacha publiczno�� wys�ucha Pi�tej symfonii Mahlera i uwertury Leonora Beethovena, a orkiestr� b�dzie dyrygowa� sam Georg Dohrn.

Wiecz�r zacz�� si� dla M�hlhausa do�� pechowo. Jego ma��onka w�o�y�a na dzisiejszy koncert du�y, staromodny kapelusz. Mo�na by to pr�bowa� zrozumie�, gdyby nigdy nie by�a na koncercie i gdyby jej m�� nie zwraca� uwagi na zasady. Ale tak przecie� nie by�o. Na koncerty ucz�szcza�a od dwudziestu lat w towarzystwie m�a policjanta, o kt�rym wszystko mo�na by powiedzie�, ale nie to, �e nie przestrzega� przepis�w i regulamin�w. Dlaczego zatem w og�le si�gn�a dzisiaj po to nakrycie g�owy, skoro na ka�dym bilecie i plakacie od prawie pi��dziesi�ciu lat pojawia�y si� te same s�owa: �Nie zezwala si� wielce szanownym damom na pojawianie si� w sali koncertowej w kapeluszach�? To by�o niewyt�umaczalne, podobnie jak to, �e bileter wpuszczaj�cy pa�stwa M�hlhaus na sal� nie zwr�ci� uwagi na niezgodny z regulaminem str�j pani. Dopiero posykiwania i g�o�ne uwagi siedz�cych za nimi os�b u�wiadomi�y M�hlhausowi b��d biletera. Spojrza� na zegarek. Koncert mia� si� rozpocz�� za trzy minuty. Nie bawi�c si� w wyja�nienia, zdj�� onie kapelusz z g�owy i pobieg� ku wyj�ciu, modl�c si�, aby do szatni nie by�o du�ej kolejki. Jego pro�by zosta�y wys�uchane. Kiedy podawa� szatniarzowi �eton, us�ysza� pierwszy dzwonek. Ostrze�enie widoczne na ka�dym abonamencie i plakacie: �Podczas muzyki drzwi pozostaj� zamkni�te�, pami�ta� dok�adnie.

Pogania� zatem wzrokiem szatniarza, kiedy ten leniwie rozsuwa� palta, aby dosta� si� do p�ek na kapelusze. W ko�cu M�hlhaus otrzyma� specjalny �eton i wtedy zadzwoni�o po raz drugi. Odwr�ci� si� i chcia� nabra� rozp�du, aby wbiec w ostatniej chwili na sal�. Nie zrobi� tego jednak. Zamar�. Przed nim sta� Eberhard Mock w towarzystwie dw�ch m�czyzn, kt�rych ponure fizjonomie ju� gdzie� M�hlhaus widzia�. Jeden z nich, wysoki i pot�nie zbudowany, trzyma� r�k� w kieszeni p�aszcza. By�a ona wypchana. Tkwi� w niej jaki� d�ugi, w�ski przedmiot. Mog�a to by� lufa pistoletu, a mog�o by� wieczne pi�ro. M�hlhaus przekona�by si� o tym �atwo, gdyby wszcz�� alarm. Spojrza� na m�czyzn� w p�aszczu i zrezygnowa�. W jego g�owie pojawi�a si� absurdalna my�l, �e bileter i jego w�asna �ona w swoim piekielnym kapeluszu by�a w zmowie z m�czyznami. Jego podejrzliwy policyjny umys� nie przyjmowa� do wiadomo�ci, �e by� to ca�kowity przypadek, kt�ry pom�g� Mockowi. Wtedy rozleg� si� ostatni, trzeci dzwonek.

Breslau, niedziela 23 marca 1924 roku,

wp� do �smej wiecz�r

Na dachu teatru Lobego przy Lessingstrasse by�o bardzo zimno. Od strony Odry wia� porywisty wiatr. Nie przeszkadza� jednak �adnemu z czterech przebywaj�cych na dachu m�czyzn, z kt�rych trzech sta�o, a jeden p�le�a�. Wirth i Zupitza podziwiali panoram� miasta, mimo �e by�a ona mniej okaza�a ni� ta, kt�r� mogliby ujrze� z ko�cio�a �wi�tej El�biety albo cho�by z wie�y ratusza. Poniewa� nie dane im by�o nigdy znale�� si� w tych najwy�szych punktach miasta, nie grymasili teraz i wlepiali wzrok w budynek Rejencji �l�skiej przy Lessingplatz, w wie�e katedry �wi�tego Jana Chrzciciela i w lekk� sylwetk� Kaiserbr�cke. Mocka nie interesowa�y te widoki, i to wcale nie dlatego, �e widzia� Breslau z wi�kszych wysoko�ci. Ca�� jego uwag� skupia� bowiem Heinrich M�hlhaus, p�le��cy na stromym dachu. Twarz szefa policji kryminalnej by�a szara ze strachu. T� trupi� barw� podkre�la�y mocno zaci�ni�te ciemne powieki. Po�y staromodnego �akietu i nogawki sztuczkowych spodni w szaro-czarne paski by�y powalane cementem, jaki pozosta� po niedawnym remoncie dachu. Ca�y dr�a�. Jedn� r�k� trzyma� si� komina, drug� przesuwa� na o�lep po dachu, usi�uj�c znale�� co�, co mog�oby mu s�u�y� za punkt zaczepienia drugiej r�ki � jaki� piorunochron, wyst�p dachu, krata na okienku� Nic takiego jednak nie by�o w jego zasi�gu i dr�enie cia�a wzmaga�o si�, przechodz�c w jaki� chorobliwy spazm. W Mocku, kt�ry go niemal�e hipnotyzowa� wzrokiem, budzi� on tyle wsp�czucia, co obejmowany przez niego komin.

��Pami�tasz upalny czerwcowy wiecz�r, kiedy w podartych spodniach przyszed�em na miejsce zbrodni, gdzie zamordowano dwie prostytutki, Menzel i Hader? � zapyta� Mock dr��cym ze w�ciek�o�ci g�osem. � Potem mnie odwioz�e� do domu doro�k�, pami�tasz? Wtedy mi m�wi�e�, �e nie zda�em egzaminu i nie mog� by� w policji kryminalnej. Navigare necesse est, pami�tasz, M�hlhaus?

M�hlhaus skin�� g�ow�. Mia� wci�� zamkni�te oczy.

��Wtedy bardzo mnie co� zdziwi�o � g�os Mocka przesta� dr�e�, sta� si� pewny i dobitny. � Nie chcia�e� si� zbli�y� do okna w mieszkaniu tego k��tliwego starucha Scholza, pami�tasz?

��Nie pami�tam � odpowiedzia� M�hlhaus.

��No to ja ci przypomn�. Pos�uchaj uwa�nie. Pami�tasz szerszenia? Lata� w tym pokoju, w kt�rym zla� si� w portki radca Scholz. W pewnym momencie szersze� usiad� na firance. Poprosi�e� mnie, abym wygoni� go z pokoju. Odm�wi�em. Na kacu mam r�ne l�ki. Ba�em si� tego szerszenia. Wtedy ty zbli�y�e� si� do niego z go�ymi r�kami. Zaimponowa�e� mi. Co za m�stwo! Nie ma co, prawdziwy pogromca dzikich zwierz�t! A dalej by�o tak. Szersze� odlecia� z firanki i usiad� na parapecie. A ty cofn��e� si�, odszed�e� od parapetu, mimo �e staruch dar� mord�, �eby� wyrzuci� owada z pokoju. Dlaczego tak si� zachowa�e�, powiedz mi, M�hlhaus? Dlaczego wtedy odszed�e� od otwartego okna na czwartym pi�trze? Nie ba�e� si� szerszenia, ale ba�e� si� otwartego okna? Tak by�o?

M�hlhaus milcza�, lecz ju� otworzy� oczy. Wpatrywa� si� w Mocka. W jego spojrzeniu by�a ch�odna oboj�tno�� cz�owieka pogodzonego ze �mierci�. Mock zrozumia�, �e pr�dzej go zabije, ni� si� czego� od niego dowie. Wtedy wpad� w panik�. By�a lekka jak tchnienie nadodrza�skiego wiatru i r�wnie p�ocha. Po niej nadesz�a ci�ka, ponura pewno�� siebie. Cho� nie wiedzia�, czy imad�o by�o w�a�ciwe, w gruncie rzeczy nie dba� o to. Przed ostatecznym przeistoczeniem musia� za�atwi� tylko jedno. Spraw� M�hlhausa. Ale by�a to dziwna sprawa, poniewa� jej fina� by� mu ca�kowicie oboj�tny. I tak po wszystkim nast�pi cisza, a on sam pozostanie pusty i wypalony. Albo M�hlhaus mu powie, dlaczego chcia� go zniszczy� w wi�zieniu r�kami Dziallasa, albo zginie. I jedno, i drugie jest godziwym i s�usznym zako�czeniem tej sprawy. Tertium non datur. Nie ma wyboru, nie ma dylematu.

��Ju� wiesz, dlaczego jeste� teraz tutaj, na kraw�dzi dachu? Jeste� tutaj, bo brakuje mi szczerej rozmowy z tob�. Chc� co� wyja�ni� Dlaczego przez Oschewall� przekazywa�e� pieni�dze tej �wini Dziallasowi, aby mnie upodli�? � G�os Mocka by� beznami�tny. � To wszystko mi szczerze wyja�nisz. A tutaj na dachu b�dziesz ze mn� bardzo szczery, prawda, ty parszywy gadzie? No, m�w, dlaczego p�aci�e� Oschewalli, ty dziuro w dupie!

Mimo i� g�os nadwachmistrza by� beznami�tny, to jednak wulgarne s�owa zaniepokoi�y M�hlhausa i sprawi�y, �e mimo wszystko spu�ci� wzrok. Kl�kn�wszy przy kominie, pochyli� g�ow� tak nisko, jakby bi� przed Mockiem pok�ony. Ten zdj�� melonik i pozwala�, aby zimny wiatr osusza� pot lej�cy si� po twarzy. Spojrza� na zegarek, mocno chwyci� si� piorunochronu i podj�� decyzj�. Je�li w ci�gu minuty M�hlhaus nie odpowie, zostanie zabity. Jego r�ka, przytrzymuj�ca si� rozpaczliwie komina, zostanie zmia�d�ona obcasem. Wtedy, pozbawiony punktu zaczepienia, zacznie si� �lizga� na pochy�ym dachu, drug� r�k� zatoczy �uk. Niczego si� nie z�apie i zsunie w d�. A jego czaszka p�knie na wypuk�ej kostce brukowej cztery pi�tra poni�ej. Wok� g�owy rozleje si� ciemna ka�u�a.

��Wszystko panu powiem � rzek� M�hlhaus po trzydziestu sekundach � ale nie tutaj, nie w tej pozycji, nie na tej pochy�o�ci, nie na tych �liskich dach�wkach. B�d� tam gdzie pan i wszystko panu powiem�

��Nie � przerwa� mu Mock. � Zrozum. Albo mi powiesz, albo mi nie powiesz, albo ocalejesz, albo zginiesz. Jedno i drugie wyj�cie ca�kowicie mnie zadowala. Nie mo�e natomiast by�, �e jednocze�nie mi nie powiesz i ocalejesz. Tertium non datur. A teraz wszystko gadaj stamt�d, gdzie jeste�.

��Dobrze � M�hlhaus obiema r�kami obj�� komin i przycisn�� si� do niego. � Od siedmiu lat tropi� straszn�, tajemnicz� sekt�. Nazywaj� si� �mizantropami�. To najgorsi mordercy z mo�liwych. �eby dosta� si� do sekty, trzeba kogo� bezkarnie zabi�. Ofiar� musi by� cz�owiek z nizin. Bezdomny, prostytutka� Spoiwem grupy jest strach przed samymi sob�. Ka�dy wie o zbrodni ka�dego, ka�dy w dowolnej chwili mo�e zadenuncjowa� ka�dego. Ale wtedy sam na siebie ukr�ci�by bicz, bo donosz�c policji na innego, sam nara�a si� na zemst�. Zadenuncjowany w odwecie doniesie na donosiciela. I tak rusz� kostki domina. Ale nigdy jeszcze �adna kostka domina nie upad�a. Ta organizacja jest doskona�a przez swe milczenie, a jednocze�nie znienawidzona przez swoj� zuchwa�o��. Czy� mo�e by� wi�ksza prowokacja dla policji kryminalnej ni� bezkarno�� mizantrop�w? Jak ja ich nienawidzi�em, mimo �e zabijali wyrzutk�w, bandyt�w i dziwki! Mock, jak ja ich nienawidz�!

��Do tego stopnia, �e chcia� pan mnie zabi� w wi�zieniu r�kami �otra i zbocze�ca, tak? Chcia� pan wnikn�� w ich szeregi, zabijaj�c pijaka i degenerata, za jakiego mnie pan uwa�a, drogi abstynencie! Do tego stopnia pan ich znienawidzi�?

��Pozwoli mi pan m�wi� czy b�dzie mi pan przerywa� wybuchami histerii? � M�hlhaus spojrza� z irytacj� na Mocka. � Zaimponowa� mi pan teraz swoj� przenikliwo�ci�. Idzie pan w dobrym kierunku, a ponadto widz�, �e moja opowie�� pana zainteresowa�a�

��Sk�d pan o tym wie? � Mock nie m�g� ukry� zdziwienia w g�osie.

��Bo przesta� mi pan m�wi� na �ty�. No co? Prosz� si� przyzna�. Zainteresowa�em pana czy nie? Je�li tak, to mo�e spokojnie b�d� m�g� usi�� obok pana, tam wy�ej, na p�askiej powierzchni, i dok�adnie wszystko opowiedzie�?

M�hlhaus obejmowa� komin w ten spos�b, �e jedna d�o� �ciska�a przegub drugiej. Podci�gn�� wy�ej nogi i �cisn�� kolanami komin. Wtedy na kilka sekund oderwa� jedn� d�o� od drugiej. Na przegubie odznacza�a si� czerwona pr�ga.

��Widzicie, ch�opaki � Mock zwr�ci� si� do kompan�w � ten dziadyga jest jeszcze bardzo sprawny. I co najgorzej, niepodatny na moje imad�o. Wcale nie ma l�ku wysoko�ci, jak przypuszcza�em. Na kraw�dzi dachu wykonuje jakie� akrobacje� M�wi bez �adnego l�ku, ca�ymi, �adnie zbudowanymi zdaniami� Jest pewien, �e mo�e mi stawia� warunki� Co mam z nim zrobi�, ch�opaki?

Wirth i Zupitza nawet nie patrzyli na Mocka. Znali doskonale sytuacje, kiedy podczas przes�ucha� zwraca si� on do nich z takimi pytaniami. By�y one retoryczne, poniewa� i tak wiedzia�, �co ma robi� z przes�uchiwanym. A oni doskonale znali ci�g dalszy, kt�ry ich patron nazywa� �prze�amaniem frontu pod Tannenbergiem�. Dlatego milczeli i patrzyli na wszystko z ca�kowit� oboj�tno�ci�. Najmniejszego zdziwienia nie wzbudzi�a ani jego wysoko uniesiona noga, ani chrz�st palc�w d�oni M�hlhausa, kiedy obcas Mocka przycisn�� j� do ceglanej �ciany komina i rozgniata� jak kraba, ani przera�liwy krzyk ofiary i rozpaczliwy rzut jej drugiej r�ki. M�hlhaus opu�ci� zmia�d�on� d�o� wzd�u� cia�a. Trzyma� si� teraz komina tylko jedn�, zdrow� r�k�. Kostki u nasady palc�w powoli biela�y.

��Nie stawiaj mi warunk�w, skurwysynu � powiedzia� Mock bardzo powoli � i kontynuuj. Nie musisz m�wi� okr�g�ymi zdaniami.

��Hermann Uterm�hl, m�j tajny agent, morderca, kt�ry mi s�u�y� tak jak te twoje dwa psy� On zabi� na moje polecenie prostytutki Menzel i Hader � m�wi� M�hlhaus z zaci�ni�tymi oczami. � To by�y kanalie, z�e i zdegenerowane. Zabicie ich, jako wyrzutk�w spo�ecze�stwa, by�o pierwszym warunkiem wnikni�cia w szeregi mizantrop�w. Uterm�hl ju� prawie dosta� si� do sekty� �le m�wi�, powinienem: �do grupy�, bo u mizantrop�w brak jakiejkolwiek idei religijnej. Oni si� popieraj� dla kariery, dla spe�niania najdzikszych ��dz i tak dalej� Zreszt� po co ja ci to m�wi�, przecie� dobrze o tym wiesz� Ale wr��my do Uterm�hla� Chyba zacz�li go podejrzewa� Znikn�� Chyba go zabili� Wtedy pomy�la�em o tobie� Od dawna planowa�em wykorzystanie ciebie, Mock, w walce z mizantropami, ale nie wiedzia�em, jak to zrobi�. Jeste� gwa�towny, bezmy�lny i przebieg�y. Gdyby ci da� ognisty miecz, pozabija�by� wszystkich na przedmie�ciach i w zau�kach� �Kara�� Poena� Takie s�owo powinno by� na twoim herbie, gdyby� go mia�� I wtedy�

Mock schyli� si� i chwyci� M�hlhausa za przegub. Oderwa� go od komina. Ujrza� przera�one oczy szefa policji kryminalnej. Nagle zamiast przera�enia pojawi�a si� w nich ulga. Mock zobaczy� wyra�nie t� ulg� w oczach M�hlhausa i us�ysza� j� w jego gwa�townym wydechu, kiedy wci�ga� jego szczup�e cia�o na pokryt� pap� r�wn� powierzchni� nad dach�wkami. M�hlhaus le�a� bezw�adnie. Mock usiad� obok niego i zapali� papierosa. Wypuszczaj�c dym, zapyta�:

��Wzi��e� moje odciski palc�w, kiedy by�em pijany, a potem wyrzuci�e� mnie w lesie za Deutsch Lissa, tak?

��Tak � odpowiedzia� M�hlhaus, ci�ko sapi�c � zabra�em ci pasek i tym paskiem Uterm�hl udusi� te dwa potwory, te dwie harpie�

��Ju� wtedy wiedzia�e�, �e dzi�ki tym odciskom wsadzisz mnie do wi�zienia? Co to mia�o wsp�lnego z polowaniem na mizantrop�w?

��Kiedy zabiera�em tw�j pasek i zdejmowa�em odciski palc�w, nie wiedzia�em jeszcze, kiedy i jak je wykorzystam. Wiedzia�em tylko, �e mam ci� w gar�ci. �e mog� ci� szanta�owa� i kaza� ci robi� r�ne rzeczy w nagonce na mizantrop�w� Mog� ci na przyk�ad kaza� kogo� zabi� Jakiego� degenerata� Na przyk�ad pederast� Norberta Rissego�

��Tego, kt�ry zdeprawowa� twojego syna?

��Prosz� ci�, Mock� Je�li chcesz m�wi� o Jakobie, to lepiej od razu zepchnij mnie z tego dachu�

Przed kilku laty p�n� listopadow� noc� Mock widzia� ten sam potworny b�l w oczach szefa policji kryminalnej. Niejaki Norbert Risse, w�a�ciciel p�ywaj�cego po Odrze luksusowego domu publicznego, zacz�� niew�a�ciwie traktowa� policjant�w z decernatu IV Wcze�niej by� us�u�ny, bez szemrania wpuszcza� Mocka, Smolorza czy Domagall� na pok�ad, przekazywa� natychmiast informacje o zatrudnianych przez siebie nowych dziewczynach i m�odzie�cach, a� tu nagle �miertelnie obrazi� si� na Domagall�, kt�ry � tyle� g�upio, co niefortunnie � za�artowa� niegdy� z jego greckich gust�w. Wtedy burdeltata zerwa� wszelkie kontakty z decernatem IV co dla niego, cz�owieka interesu, kt�ry powinien sobie zdawa� spraw� z nieuniknionego, by�o g�upie i bezsensowne. A nieunikniona by�a wizyta policji obyczajowej na statku. Pewnej listopadowej nocy funkcjonariusze z decernatu IV pod wodz� samego Ilssheimera podp�yn�li barkami policji rzecznej pod statek �W�lsung�, wpadli na pok�ad i rozpocz�li rewizj� luksusowych kabin. W jednej z nich znaleziono znanego malarza w towarzystwie studenta Akademii Sztuki i Rzemios� Artystycznych. Obaj byli nadzy, a ich nosy pokrywa� bia�y proszek. Tym, kt�ry wpad� do owej kabiny, by� w�a�nie Eberhard Mock. Widzia� niegdy� Jakoba M�hlhausa, kiedy ten odwiedza� swojego ojca w Prezydium Policji. By�o to jednak dobrych kilka lat wcze�niej i Mock nie mia� pewno�ci, czy w�a�ciwie go rozpozna� w zamroczonym kokain� m�odzie�cu. Postanowi� wezwa� Heinricha M�hlhausa. Kiedy godzin� p�niej szef policji kryminalnej wszed� do kabiny na �W�lsungu�, Mock spojrza� w jego oczy i zrozumia�, �e si� nie pomyli�. Poczu� wtedy ciep�� fal� wsp�czucia. Taki sam wyraz twarzy M�hlhaus mia� teraz. Ale teraz nie by�o w Mocku ani krztyny wsp�czucia. By� tylko gniew i niepowstrzymana, sw�dz�ca ciekawo��.

��Dobra, m�w dalej � powiedzia�.

��Po zdj�ciu odcisk�w palc�w by�e� m�j� Ale wci�� nie wiedzia�em, jak ci� wykorzysta�. Kiedy misja Uterm�hla zako�czy�a si� niepowodzeniem, a on sam znikn��, bra�em pod uwag� r�ne rozwi�zania. I nagle przypomnia�em sobie skarg� Oschewalli na ciebie, kt�ra wcze�niej trafi�a przez pomy�k� na moje biurko. Kiedy czyta�em wtedy ten dokument, prawie czu�em twoj� w�ciek�o��, kt�r� wy�adowa�e� na wi�ziennym cerberze. By�e� w�ciek�y nie na stra�nika jednak, lecz na wi�ni�w Dziallasa i Schmidtkego, za to, �e zniszczyli Priessla. Zgadza si�? By�by� sk�onny wtedy ich zabi�?

��Tak, zabi�bym ich. Jednego i drugiego. Bez wahania � odpowiedzia� machinalnie Mock ku zdziwieniu Wirtha, kt�ry zwykle w takiej sytuacji s�ysza� z jego ust: �Kto tu zadaje pytania!�

��Wpad�em na znakomity pomys�. � M�hlhaus ci�ko oddycha� i nie patrzy� w stron� kraw�dzi dachu. � Postanowi�em sam infiltrowa� mizantrop�w. Sam wnikn�� w ich szeregi. Do tego ty by�e� mi potrzebny. A tak wygl�da� m�j plan. Wsadz� ci� do wi�zienia, do celi Dziallasa i Schmidtkego� A teraz obiecaj mi, �e zapanujesz nad nerwami i mnie nie zabijesz, nie zrzucisz z tego przekl�tego dachu� Obiecaj, je�li chcesz wszystko pozna�!

��Obiecuj� � mrukn�� Mock.

��Wiedzia�em, �e jako by�y policjant b�dziesz nara�ony na gniew wsp�wi�ni�w � radca kryminalny m�wi� cicho i odsun�� si� od Mocka na tyle, na ile pozwoli� mu Zupitza, kt�ry postawi� przed nim nog�, wyra�nie zaznaczaj�c, �e tu jest granica swobody ruchu. � Wiedzia�em, �e b�d� chcieli zrobi� z ciebie niewolnika tak jak z Priessla. I tutaj by�y dwie mo�liwo�ci. Pierwsza. Mock zostaje zha�biony� Obiecaj, �e nic mi nie zrobisz!

��Obiecuj�, obiecuj� � powiedzia� Mock niedbale i stara� si� nieszczerym u�miechem rozerwa� zaci�ni�te szcz�ki.

��Pierwsza mo�liwo��. Z�a i ma�o prawdopodobna � m�wi� szybko M�hlhaus � zha�biony Mock pope�nia w wi�zieniu samob�jstwo. Ja doprowadzi�bym do tego samob�jstwa. Zmuszenie kogo� do samob�jstwa to jedna z metod inicjacyjnych. M�g�bym si� dosta� do mizantrop�w, udowadniaj�c, �e zmusi�em ci� do samob�jstwa� Poczekaj, Mock, czemu dajesz mu jaki� znak? Poczekaj, niech sko�cz�, wiedzia�em�

Reszta s��w zgin�a w charkocie. Zupitza, kt�remu Mock da� stosowny znak, przycisn�� gard�o M�hlhausa �elaznym pr�tem. Nadwachmistrzowi zdawa�o si�, �e wszystko doko�a ucich�o, on sam jest w �rodku wiruj�cego fotoplastykonu. Ka�da z pod�wietlanych klatek przedstawia�a Konrada Dziallasa, kt�ry sta� na szeroko rozstawionych nogach, �ciska� w r�ku swoje genitalia i cedzi� powoli s�owa: �No co, lubisz to, gruba macioro? B�dziesz mnie liza�, gruba macioro?� Nagle do nozdrzy Mocka dotar� smr�d. By� to od�r odchod�w, jaki bi� od niemytego cia�a Priessla i od bezw�adnego Dziallasa, kt�ry le�a� w poprzek pryczy z wykr�con� na plecy twarz�. Fotoplastykon wirowa�. W klatkach pojawi� si� gniewny szewc z Waldenburga Willibald Mock, kt�ry wygra�a� synowi palcem, u�miecha�a si� ukochana niegdy� Erika Kiesewalter, potem wypu�ci� dym z nieod��cznego cygara medyk s�dowy Siegfried Lasarius i podstawi� mu pod nos wyrwane z�by, a na ko�cu zakwili�o �a�o�nie ma�e dziecko, kt�re kiedy� przez Mocka utraci�o matk�. Fotoplastykon kr�ci� si� doko�a g�owy Mocka. W jednej z klatek rozgniewany M�hlhaus stuka� fajk� w blat swojego biurka. Stuka�a fajka radcy kryminalnego, stuka�a jego g�owa o dach teatru Lobego, stuka� m�otek Willibalda, stuka�o czo�o M�hlhausa. Zupitza oddycha� ci�ko i kl�cza� nad radc� kryminalnym, d�awi�c pr�tem jego grdyk�. Wyciska� mu oczy z oczodo��w i wprawia� w drgawki jego chude nogi.

��Pu�� go! � wrzasn�� Mock. � Wystarczy!

M�hlhaus rz�zi�, Mock pali�, Zupitza sapa�, a Wirth otula� si� paltem. Miasto w dole porusza�o si� automobilami i tramwajami. M�czy�ni chowali si� po spelunkach, kobiety wystawia�y swe cia�a w bramach i pod latarniami. By�y to niezawodne drogowskazy, punkty orientacyjne, jasno o�wietlone bramy do inferno, do mi�kkich i wilgotnych syfilitycznych krain. S�upy z og�oszeniami oferowa�y rozrywki. Zapowiada�y wieczn� krucjat� przeciwko nudzie. Miasto by�o przebieg�e, cwane i zm�czone.

Min�� kwadrans. Prawie uduszony radca kryminalny wraca� ze �wiata zmar�ych. Mockowi nagle zrobi�o si� przykro. Poczu� si� jak niepotrzebny nikomu przedmiot, jak szachowy pionek, kt�rego zniszczenie jest warunkiem nieznanego przepi�knego gambitu.

��Gdybym pope�ni� samob�jstwo po zha�bieniu, przyst�pi�by� do mizantrop�w � powiedzia� Mock do M�hlhausa, kt�ry wyrzuca� z ust g�st� �lin�. � A potem powoli by� ich niszczy�. Jako cz�onek grupy wiedzia�by� wszystko o ich zbrodniach. Oni by ci� z nimi zapoznali. Musieliby to zrobi� zgodnie ze swoim statutem. Ka�dy wie wszystko o ka�dym. A wtedy zapytaliby ciebie o tw�j mord. I kiedy by� m�wi� o zha�bionym w wi�zieniu Mocku, nie mia�by� wyrzut�w sumienia, �e mnie zabi�e�? �e przed �mierci� mnie upodlono? Naprawd�? Powiedz to, prosz�, powiedz, �e Mock jest nikim, �e mia�by� potem takie wyrzuty sumienia jak po zabiciu komara!

��Nie wierzy�em w t� mo�liwo�� M�hlhaus rz�zi� tak cicho, �e Mock musia� si� pochyli� nad nim i prawie przy�o�y� ucho do jego ust. � Zbyt dobrze ciebie zna�em. Ty nie pozwoli�by� si� poha�bi�. Wsadzaj�c ci� do celi Dziallasa, poprosi�em mojego przyjaciela, naczelnika wi�zienia �ledczego Langera, aby usun�� w tym czasie tego drugiego z celi� Aby� by� z tym zbocze�cem sam na sam� Aby� go zat�uk�� Wiedzia�em, �e dasz sobie rad� i �e to zrobisz. W ten spos�b spe�niony by zosta� inny warunek przyst�pienia do mizantrop�w. Najwy�szy spos�b w ich hierarchii inicjacyjnej� Bezkarne zabicie, o kt�rym wszyscy wiedz�, kt�rego sprawc� wszyscy znaj�. M�g�by� zabija� bezkarnie, bo sta�by� si� �cz�owiekiem bez oddechu�. I tak w�a�nie by�o. Dobrze to przewidzia�em, co, Mock? Zanim mnie zabijesz, chocia� to potwierd�!

��Czego� tu nie rozumiem. � Mock odsun�� si� nieco od radcy, poniewa� M�hlhaus przesta� charcze�, a jego g�os stawa� si� dono�niejszy i lepiej s�yszalny. � To kto mia� w ko�cu przyst�pi� do mizantrop�w? Ty czy ja? Kto mia� by� �cz�owiekiem bez oddechu�?

M�hlhaus kl�cza� na czworakach i ci�ko oddycha�. A potem si� rozkaszla�. Kaszel narasta� w nim jak eksplozja. Rozsadza� mu �ebra i gard�o. Po chwili si� uspokoi�. Radca zrobi� gwa�towny ruch g�ow� w stron� kraw�dzi dachu i splun�� pot�nie. By� najwyra�niej zadowolony z d�ugiego lotu �liny. Na jego ustach zago�ci� szelmowski u�miech. By� zadowolony jak ma�y ch�opiec, kt�ry bekn�� najg�o�niej z ca�ej klasy.

��Porwali ci� z poci�gu. Uratowali przed toporem. Dzisiaj przeczyta�em w BNN tw�j nekrolog. Otrzymasz zatem od nich now� to�samo��, nowe �ycie� Wiesz, co to znaczy? To znaczy, �e przyst�pi�e� do mizantrop�w. I wiesz, co to jeszcze znaczy? �e, chc�c nie chc�c, sta�e� si� moj� wtyk� u nich. � Po chwili doda� z przyciskiem, wci�� patrz�c na Mocka z perspektywy psa: � I tylko ty mo�esz ich zniszczy�!

��Dlaczego mia�bym ich niszczy�? � zapyta� Mock. � Sam zauwa�y�e�, �e zaczynam nowe �ycie z now� to�samo�ci�. Bez nich by�bym kryminalist�, a tak zostan� panem, b�d� szcz�liwy, b�d� mia� wszystko� Pofolguj� najdzikszym ��dzom� Dlaczego mia�bym zniszczy� moich dobrodziej�w i s�u�y� tobie, a potem zn�w trafi� za kratki? Ty by� mnie uratowa� przed wi�zieniem? Czy ty mi kiedykolwiek w czym� pomog�e�? Czy tobie co� zawdzi�czam? Mam taki wyb�r: przyjemno�ci albo s�u�enie M�hlhausowi. By� kr�lem albo twoim psem. Czy my�lisz, �e jestem pomylony i wybior� to drugie?

��Sam sobie odpowiedz. � M�hlhaus usiad� po turecku i dr�a� z zimna. � Zapytaj sam siebie. Chc� by� wiernym psem sprawiedliwo�ci, bo ja za takiego ciebie uwa�am, czy te� bezkszta�tn� gnid�, kt�rej �yciowym celem b�dzie pot�gowanie swojej rozkoszy?

��Takim jeste� moralist�, skurwysynu� � Mock wsta�, a jego twarz nabrzmia�a z gniewu. � No to powiedz mi, czy dwie kobiety, kt�re zamordowa�e� r�koma twojego siepacza, wybra�e� z rozmys�em czy przypadkowo? Sprawdzi�e�, czy maj� dzieci, czy �yj� ich rodzice, czy kto� b�dzie po nich p�aka�? Czy by�o ci wszystko jedno? Powiedzia�e� sobie: �kurwa to kurwa�? O czym my�la�e�, kiedy na miejscu zbrodni patrzy�e� na opuchni�te dzi�s�a i wy�amane z�by?

��One na to zas�u�y�y � powiedzia� twardo M�hlhaus. � Poszed�em do nich z moim synem po jego maturze. Wybra�em je przypadkiem. Z archiwum twojego decernatu wzi��em pierwszy lepszy adres. Chcia�em, aby po maturze Jakob sta� si� m�czyzn�. �eby przypiecz�towa� egzamin dojrza�o�ci. Z�by si� wyleczy� z przeciwnych naturze ci�got, kt�re u niego widzia�em od dziecka. Kiedy zostawi�em go samego u tych ladacznic, us�ysza�em wybuchy �miechu. �mia�y si� z niego, rozumiesz? Jakob wyskoczy� z ich n�dznego poddasza, wyrwa� mi si� i uciek�. Przepyta�em je dok�adnie, z czego si� �mia�y. Wtedy mi opowiedzia�y o swoim pierwszym kontakcie z Jakobem. Kilka tygodni wcze�niej dwudziestu gimnazjalist�w spotka�o si� z nimi w jakim� pod�ym hotelu. W�r�d tych ch�opak�w by� Jakob. Opu�ci�y go m�skie si�y. Ju� wtedy si� z niego �mia�y. Ty wiesz, co taki �miech mo�e uczyni� z wra�liwym m�odzie�cem? One zas�u�y�y na co� gorszego ni� wyrywanie z�b�w na �ywca! � M�hlhaus wsta� i zacz�� macha� r�kami, a jego trupia twarz sta�a si� purpurowa. � Rozumiesz, ty skurwysynu, one zrobi�y z mojego Jakoba pederast�!

Mock odwr�ci� si� od M�hlhausa. Z kieszeni wyj�� chustk� do nosa, ukucn�� i zacz�� czy�ci� zabrudzone b�otem noski swoich but�w. Wok� niego powoli kr�ci� si� fotoplastykon. Pod�wietlone klatki by�y niewyra�ne i rozmazane. Nie by�o na nich Willibalda Mocka. Nie by�o nikogo. Nikt nie m�g� s�u�y� mu rad�.

��No co, idziemy, Mock? � zapyta� M�hlhaus. � Czy zamarzniemy na tym dachu? Powiedzia�em ci wszystko. Wyb�r nale�y do ciebie. Jeste� z nimi czy ze mn�? Z mordercami czy z policj�?

Mock zbli�y� si� do M�hlhausa. Wyci�gn�� r�k� i wytar� brudn� chustk� o twarz radcy kryminalnego.

��No co tak patrzysz, Mock? � M�hlhaus ociera� twarz z piasku i b�ota. � Chyba mnie nie zabijesz?

��Zabij� ci�, M�hlhaus. Tak, zabij� ci� � powiedzia� Mock i wzi�� od Zupitzy �elazny pr�t. � I to w�asnor�cznie. Sam powiedzia�e�, �e jestem wiernym psem sprawiedliwo�ci. Moje miejsce nie w wi�zieniu. Pies za nic nie chce wraca� do budy. W budzie nie mo�e wymierza� sprawiedliwo�ci.

Buchwald pod Breslau,

niedziela 6 kwietnia 1924 roku, pi�ta rano

W XVIII wieku baron Otto Freiherr von Buchwaldt postawi� w swoim maj�tku ma�� rotund�, kt�rej przeznaczenie by�o tajemnic� dla wszystkich odwiedzaj�cych rezydencj�. Wi�kszo�� go�ci s�dzi�a, �e stary baron ozdobi� park kaplic� lub te� �wi�tyni� dumania. Przeciwko pierwszej hipotezie przemawia�by ca�kowity brak symboliki religijnej, przeciwko drugiej � charakter tej budowli. Nie by� to bowiem jedynie dach wsparty na czterech lub sze�ciu kolumnach, jak to zwykle bywa�o w tego typu obiektach, lecz walec bez okien, przykryty pseudoroma�skim dachem. Jedynymi otworami w tej rotundzie by�y: d�ugi w�ski witra� oraz du�e odrzwia wtopione w pot�ny portal. Na �wi�tyni� dumania wydawa�a si� zbyt du�a. W tej chwili w jej wn�trzu znajdowa�o si� dwudziestu pi�ciu m�czyzn, a swobodnie mog�o si� zmie�ci� i drugie tyle.

Wype�niali ca�� przestrze� budynku. Ubrani we fraki lub surduty, cylindry lub meloniki, stali na r�wno u�o�onych p�ytach piaskowca i patrzyli na siebie z ciekawo�ci� r�wn� tej, z jak� przygl�daliby si� swoim fizjonomiom maturzy�ci z jednej klasy, kt�rzy spotkali si� po latach. Niecz�sto widzieli siebie bez d�ugich ceratowych p�aszczy i masek w kszta�cie ptasiego dzioba. Ich ciekawo�� by�a jednak nie w pe�ni zaspokojona, poniewa� twarze gin�y w p�mroku, s�abo roz�wietlanym �wiecami i p�omieniami ognia w wielkim kominku. Zaszura�y czyje� buty po pod�odze. Na �rodek pomieszczenia wyszed� wysoki i t�gi siwow�osy m�czyzna.

��Witam was, bracia, na jednym z naszych nielicznych jawnych zgromadze� � g�os hucza� pod wysokim sklepieniem sali. � Wszystkim wam bardzo dzi�kuj� za punktualne przybycie o tak wczesnej porze. Jak wiecie, jedynym punktem naszego nadzwyczajnego zebrania jest przyj�cie do bractwa mizantrop�w pana Eberharda Mocka. Pan Mock, jako jeden z dw�ch braci nale��cych do naszej �l�skiej konfraterni, spe�ni� niezwyk�y i godny podziwu warunek Impune interfecit. Poniewa� zaszczyt wprowadzenia pana Mocka do naszego bractwa przypad� mojemu zast�pcy, udzielam mu g�osu i prosz� o przedstawienie wyczynu kandydata.

��Pan Eberhard Mock� � Na �rodek wyszed� szczup�y cz�owiek z obfit� staromodn� brod�, ubrany w staromodny surdut. � Jest z zawodu policjantem, funkcjonariuszem policji obyczajowej. W wyniku jakiej� godnej po�a�owania pomy�ki zosta� oskar�ony o morderstwo i trafi� do wi�zienia. Tam zachowa� si� jak prawdziwy doktor D�uma. Oczy�ci� �wiat z najgorszego degenerata, jakiego mo�na sobie wyobrazi�, niejakiego Konrada Dziallasa. Pan Mock po dokonaniu tego chwalebnego czynu sta� si� bezkarny. Wszyscy wi�niowie wiedzieli, �e � b�d�c zagro�ony wyrokiem do�ywocia lub �mierci � nie zawaha si� przed niczym i zabije ka�dego. Ta bezkarno�� by�a bezkarno�ci� tylko z punktu widzenia wi�ni�w, bo z punktu widzenia prawa Mock mia� by� os�dzony i ukarany za zabicie Dziallasa. Ale niezale�nie od kary, jak� by otrzyma�, w swoim �rodowisku by�by bezkarny. Spe�nia zatem warunek Impune interfecit. Bo oto, co si� sta�o. Wsp�wi�niowie zacz�li mu s�u�y�. Sta� si� ich bo�yszczem. Pan Mock zabi� i wcale si� z tym nie kry�. M�wi� do wsp�wi�ni�w: �Zabi�em i jestem bezkarny. Nikt mnie ju� nie tknie, bo zn�w zabij�. Kr�tko m�wi�c, pan Mock spe�nia ca�kowicie warunek bezkarnego zabicia, przy jawnej demonstracji osoby sprawcy, co jest najwspanialszym warunkiem inicjacyjnym Impune interfecit. Wiedz�c o tym, umo�liwili�my mu wydostanie si� ze szpon�w kr�tkowzrocznej sprawiedliwo�ci i zaproponowali�my cz�onkostwo w naszym bractwie. A teraz oddaj� g�os bratu Ottonowi IV von Buchwaldt.

Zast�pca skin�� g�ow� i wycofa� si�. Na �rodek zgromadzenia wyszed� zn�w baron von Buchwaldt.

��Wzywam pana Mocka na przes�uchanie � zadudni� jego pot�ny g�os.

Jeden z mizantrop�w podszed� do wielkich drzwi i otworzy� je na o�cie�. Do wn�trza wtargn�� podmuch wiatru, kt�ry zatrz�s� p�omieniami �wiec. Wraz z wiatrem zjawi� si� by�y nadwachmistrz Eberhard Mock. By� blady, niewyspany, ale starannie ogolony. Mia� na sobie elegancki dopasowany p�aszcz z czarnej we�ny, getry i melonik. Jego szyj� owija� bia�y jedwabny szalik, a w r�ce tkwi� pot�ny parasol. Mock pachnia� mieszanin� �wie�o wypitego alkoholu i s�odkich cynamonowych perfum. Stan�� na �rodku pomieszczenia obok prowadz�cego zebranie, zdj�� melonik i powachlowa� si� nim energicznie.

��Panie Mock, trzecim punktem ka�dego zgromadzenia inicjacyjnego naszego bractwa � hucza� baron � jest przes�uchanie kandydata. Ten punkt jest niepotrzebny w wypadku Impune interfecit. Wszyscy wiemy o pa�skim chwalebnym czynie, wiedz� o nim ca�e Niemcy. Dlatego prosimy jedynie o udowodnienie, �e jest pan Eberhardem Mockiem. Jeden z naszych braci, m�j zast�pca, zada panu pytanie identyfikacyjne.

Szczup�y brodacz nie wychodzi� na �rodek, lecz ze swojego miejsca dono�nym g�osem rzek�:

��Prosz� wymieni� nazwisko praktykanta, kt�ry pojawi� si� w pa�skim decernacie IV Prezydium Policji �wie�o po zaprzysi�eniu pana jako funkcjonariusza kr�lewskiego Prezydium Policji. Prosz� ponadto poda� jego ulubione zaj�cie, co�, czym si� szczeg�lnie zajmowa� po pracy! Czy co� kolekcjonowa�? I jeszcze jedno. Dlaczego nie dosta� posady w policji i co si� z nim p�niej sta�o?

��Nie pami�tam nazwiska � odpowiedzia� bez wahania Mock � jakie� dziwne� Rzadko spotykane� M�wili�my do niego po imieniu, jak zwykle do praktykant�w� Paul. Tak brzmia�o jego imi�. A zainteresowania pozazawodowe mia� doprawdy osobliwe. Zbiera� r�kawiczki �piewaczek operowych. Po koncertach i przedstawieniach przychodzi� do garderoby i b�aga� o r�kawiczki. Oferowa� za nie zawrotne sumy. Zwykle traktowano go jak nieszkodliwego dziwaka i dostawa� je za darmo. Chwali� si�, �e ma r�kawiczki Tilly Cahnbley-Hinken, Liny Falk, a nawet Marguerite Roger. Kiedy� szef zasta� go w�chaj�cego r�kawiczki pobrudzone szmink�. To go zdyskwalifikowa�o w oczach szefa decernatu Illsheimera, cho� ten ma na sumieniu niejedno dziwactwo. Nie dosta� posady w naszym decernacie, a po praktyce � o ile wiem � rozpocz�� studia na uniwersyteckim wydziale teologii ewangelickiej.

��Czy to prawda, pastorze Stieghahn? � zapyta! Najwy�szy.

��Wszystko to prawda � dobieg� g�os z t�umu mizantrop�w. � Do dzi� zbieram r�kawiczki damskie! Nie tylko zreszt� gwiazd opery.

��Przyjmujemy t� odpowied�! � zawyrokowa� prowadz�cy, kiedy ju� przebrzmia� �miech po wypowiedzi pastora. � A teraz dalsze cz�ci procedury. Mock, wyst�pi� przed panem wszyscy cz�onkowie konfraterni �l�skiej i wyjawi� panu swoje czyny, swoje uzdrowienia. Lekarze D�umy powiedz� panu, jakie ogniska zapalne zarazy zlikwidowali. Zaczynamy wedle sta�u w bractwie. Ja jestem najwcze�niej przyj�ty.

Przewodnicz�cy podszed� do Mocka i stan�� z nim twarz� w twarz. Dzieli�o ich nie wi�cej ni� dwadzie�cia centymetr�w.

��Baron Otto IV von Buchwaldt � przedstawi� si�. � Dnia 12 marca 1893 roku w Woischwitz pod Breslau znaleziono niejak� Mari� Schintzel, sze��dziesi�cioletni� �ebraczk� i pijaczk�. Trup mia� wy�upane oko. � Baron wyj�� z kieszeni blaszane pude�ko po tytoniu. Otworzy� je i pokaza� Mockowi. W�r�d banda�y le�a�a zasuszona szara kulka z dwoma ciemniejszymi wewn�trznymi ko�ami, z kt�rych, jak si� domy�li� eks-policjant, jedno by�o t�cz�wk�, drugie � �renic�.

Von Buchwaldt poca�owa� Mocka w oba policzki i wszed� w t�um mizantrop�w ciasno otaczaj�cych kandydata. Po baronie na �rodek wyst�pi� wysoki starzec z brod� koz�a. Sta� tak blisko Mocka, �e niemal k�u� go t� swoj� w�sk�, stercz�c� brod�.

��Doktor Wilhelm Syndikus. Dnia 28 pa�dziernika 1895 roku znaleziono przy Weserstrasse w Berlinie czternastoletni� prostytutk� Dorothe� Pfitzner � powiedzia� starzec. � W ustach trupa by�a po�owa karty. Dama pik.

Otworzy� portfel i wyj�� z niego po��wk� karty. Przedarcie bieg�o przez twarz damy pikowej. Syndikus uca�owa� Mocka i znikn�� w t�umie konfratr�w. Wyszed� z niego niewysoki t�gi m�czyzna o czarnych w�osach tak g�stych, �e sprawia�y wra�enie czapki nasadzonej g��boko na czo�o.

��Poznaje mnie pan? Pastor Paul Stieghahn. Dnia 19 stycznia 1902 roku, �wie�o po tym, jak zosta�em przyj�ty na praktyk� do Prezydium Policji, na �lizgawce ko�o Holteih�he w Breslau znaleziono dziecinn� sukienk�, trzewiki i we�niane po�czochy. Chocia� nikt nie zg�osi� zagini�cia dziecka, policja kryminalna rozpocz�a intensywne �ledztwo. Uwag� �ledczych przyku� przer�bel na �rodku �lizgawki. By� pokryty lodem o wiele cie�szym ni� ca�a reszta. Rozbito l�d i zanurzono bosak. Natrafiono na cia�o. Z przer�bla wydobyto pi�tnastoletniego ch�opca. Mia� na sobie damsk� bielizn�, a na twarzy resztki t�ustej szminki i pudru. By�a to znana w kr�gach pederast�w m�ska prostytutka �blond Klar�. W jego halce wyci�ty by� tr�jk�t. Oto on � powiedziawszy to, pastor Stieghahn wyci�gn�� z kieszeni kawa�ek materia�u.

Mock patrzy� na pastora i dozna� zawrotu g�owy, chocia� wypi� niewiele, i to dwa kwadranse wcze�niej, �wie�o po przybyciu do maj�tku barona, kiedy zosta� podj�ty kaw� i koniakiem. Kr�ci�o mu si� w g�owie, jednak nie pod wp�ywem alkoholu. Zawsze tak by�o, kiedy zbli�a� si� wybuch w�ciek�o�ci, eksplozja furii. Nie by�a ona skierowana przeciwko pastorowi i dawnemu koledze, kt�rego ledwie pami�ta�. Ale wci�� si� zbli�a�a. By�a nieunikniona. Mock wiedzia�, �e wybuchnie, kiedy jeden z mizantrop�w przyzna si� do niewyja�nionego morderstwa, z kt�rym Mock zetkn�� si� na pocz�tku swojej pracy. Stanie si� tak niew�tpliwie, kiedy kt�ry� z galerii przesuwaj�cych si� przed nim i ca�uj�cych go w policzki morderc�w przyzna si� do zabicia ma�ej Ernestine Schmidek. By�o to w roku 1908. Czternastoletnia ulicznica wisia�a u powa�y strychu w kamienicy przy Martin-Opitz-Strasse. Jej drobne cia�o by�o pierwszym trupem, kt�rego Mock poczu�, ujrza� i nad kt�rym po raz pierwszy zap�aka�. By� w�wczas w tej kamienicy na przyj�ciu urodzinowym u zamo�nego studenta prawa, kt�rego pozna� przy kr�glach w klubie �Brama Odrza�ska�. Na tym przyj�ciu usi�owa� � mimo braku jakichkolwiek uzdolnie� � ta�czy� walca z wyemancypowanymi studentkami Akademii Sztuki i Rzemios� Artystycznych. Ju� prawie chwyci� rytm muzyki, kiedy wszyscy us�yszeli histeryczny, wibruj�cy krzyk na klatce schodowej. Wybieg� na schody. Krzyk wznosi� si� u g�ry, jakby pod �wietlikiem. Jedna z mieszkanek kamienicy przewiesi�a si� przez por�cz obok wej�cia na strych i wy�a. Obok niej sta� kosz wype�niony mokr� bielizn�. Mock wbieg� na poddasze. Ma�a Ernestine wisia�a na belce. Ubrana by�a w porozrywan� brudn� sukienk�. Jej twarz pokrywa�a gruba warstwa makija�u. Z �ydek zwiesza�y si� potargane po�czochy w czarn� kratk�. Stopy tkwi�y w po�atanych wysokich trzewikach. Jeden siedzia� do�� krzywo. By� pozbawiony sznurowad�a.

Mock teraz wiedzia�, �e nie ochroni si� przed furi�, kiedy ujrzy sznurowad�o w r�ku kt�rego� z mizantrop�w. S�ysz�c kolejne nazwiska, kolejne tytu�y naukowe i szlacheckie, kolejne spo�ecznie powa�ane funkcje i zawody, napina� si� ca�y i oddycha� z ulg�, kiedy pada�y jakie� m�skie imiona ofiar. Syk ulgi by� najdono�niejszy, kiedy us�ysza� o morderstwie dokonanym w roku 1910. W tym momencie zosta�a bowiem przekroczona bolesna granica wspomnienia o ma�ej Ernestine. Furia, jak wszystko inne, by�a do unikni�cia, jej wybuch by� jedynie potencjalny i warunkowy, nie za� konieczny i absolutny.

Mock, pokrzepiony tymi my�lami, wys�ucha� dwudziestej czwartej opowie�ci o walce z d�um� w podmiejskim Klein Mochbern w ubieg�ym roku. Wykonawca by� do�� nietypowy i nale�a� do mizantropijnej mniejszo�ci, bo � jak zaledwie sze�ciu � nie ozdabia� swojego nazwiska ani tytu�em szlacheckim czy te� naukowym, ani powa�anym zawodem. Nie wspomnia� o nim zreszt� ani s�owem. Jego pot�ne s�kate r�ce wskazywa�yby na jaki� robotniczy fach. Mia� mocno zaci�ni�te, zagryzione do krwi usta, uszy zaro�ni�te bujnym uw�osieniem i oczy prawie zupe�nie pozbawione bia�ek. Jego opowie�� niezborna, niegramatyczna i wulgarna � opisywa�a �ycie w zak�adzie psychiatrycznym. Wynika�o z niej, �e brat Fritz Stache, bo tak si� �w goryl nazywa�, by� sanitariuszem i uwalnia� �wiat od chorych psychicznie, kt�rzy byli agresywni i niebezpieczni. Co wi�cej, sam, trafiwszy do wi�zienia, udawa� chorego psychicznie i s�d skaza� go nie na �mier�, lecz na do�ywotni pobyt w zak�adzie, z kt�rego zreszt� szybko uciek�. Jak si� Mock domy�li�, znalaz� si� on w�r�d mizantrop�w na zasadzie Impune interfecit.

Mock wys�ucha� tej historii z pewnym obrzydzeniem. Kiedy si� sko�czy�a, ci�ko oddycha� jak po d�ugim biegu. Po ostatnim poca�unku czeka� w milczeniu na kolejne punkty inicjacji. Spodziewa� si� jakich� wstrz�saj�cych trupich eksperyment�w, jakiego� rozgrzebywania gnij�cych cia�, ogl�dania plam opadowych i cuchn�cych opuchlizn. W opowie�ciach mizantrop�w by�a wilgo� cmentarza, nie�wie�e oddechy niekt�rych z nich wion�y nieuchronnym odor mortis. Kiedy ju� wszyscy opowiedzieli swoje historie i z�o�yli o�liz�e poca�unki na jego twarzy, rozleg� si� zn�w hucz�cy g�os:

��To prawie wszystko, panie Mock. Zosta� pan przyj�ty do grona mizantrop�w. Pozosta� tylko jeszcze jeden, doprawdy niewielki, warunek do spe�nienia. Nie m�wi�em o nim do tej pory, poniewa� jest on warunkiem negatywnym, polegaj�cym na nierobieniu czego�. Jest bardzo prosty i naprawd� nie wymaga wielkich wyrzecze�. Aby go spe�ni�, wystarczy powstrzymywa� si� od picia alkoholu i od u�ywania morfiny, kokainy i innych narkotyk�w. Abstynencja to bardzo wa�ny warunek. Jest on tak prosty i bezdyskusyjny, �e za jego niedotrzymanie nie mo�na przeprosi�, lecz nale�y spodziewa� si� kary �mierci, kt�r� zawsze wykonuje u nas brat Stache. Do tej pory trzy razy ukara� on niepos�usznych z naszego grona. Kiedy wiemy, �e kt�remu� z adept�w abstynencja mo�e sprawi� k�opot, a bardzo nam na kim� zale�y � tak jest w pana wypadku � pozwalamy mu przez sze�� miesi�cy si� do niej przyzwyczaja� To znaczy, �e b�dzie pan mieszka� p� roku u mnie i p� roku mo�e pan pi� bez opami�tania. A potem koniec. Raz na zawsze. Brat Stache jest najlepszym nauczycielem abstynencji.

Mock milcza� przez chwil� i obserwowa� mizantrop�w, dla kt�rych s�owa barona oznacza�y koniec zebrania. W oczekiwaniu na �lub abstynencji zapinali guziki, poprawiali meloniki i cylindry, �miali si� i dowcipkowali. Nagle nad tym rozweselonym towarzystwem wzni�s� si� pot�ny g�os Mocka:

��A czemu� to nikt mi o tym wcze�niej nie powiedzia�? � krzycza� nadwachmistrz. � Wydaje si� wam, �e to takie oczywiste? �e p� roku sp�dz� tutaj na alkoholowych wakacjach, a potem b�d� czysty moralnie jak ch�opiec w dniu Pierwszej Komunii i ju� nie tkn� nawet ma�ego piwa? A panu si� zdaje, baronie, �e o niczym innym nie marz�, tylko o tym, �eby tu u pana mieszka� i pi� ca�e p� roku? Alkohol nie jest istot� mojego �ycia. Jego sens tkwi w rozmowie przy i po alkoholu! Jestem cz�owiekiem dyskursu! A tutaj z kim b�d� rozmawia�? Z pa�skimi kamerdynerami, baronie, czy z panem, trze�wym jak s�dzia?

Mizantropi przestali dowcipkowa� i umilkli. W rotundzie zapanowa�a cisza. Zdawa�o si�, �e przygas�y p�omienie �wiec, a drwa przesta�y strzela� w kominku. Z grona mizantrop�w wyst�pi� by�y sanitariusz Fritz Stache i zbli�y� si� do Mocka.

��Mock, b�dzie pan tu mia� wszystko, czego zapragnie � powiedzia� spokojnie von Buchwaldt � nie musi pan ogl�da� ani mnie, ani moich kamerdyner�w. Zaprosz� tu do pana dyskretne, rozpustne i lubuj�ce si� w alkoholu kobiety. Przecie� pan wie, �e u nas nie ma �adnych moralnych okow�w.

��Pan nie zdaje sobie sprawy � wrzeszcza� dalej rozdra�niony Mock � kogo pan do siebie przyjmuje! Ja powinienem mie� butelk� w herbie, rozumie pan! Zr�bcie dla mnie wyj�tek!

��Drogi panie Mock! � G�os von Buchwaldta ju� nie dudni�, lecz sycza�. � Nie ma wyj�tk�w. Wys�uchawszy naszych opowie�ci, ju� jest pan z nami. Je�li pan chce si� znale�� poza nawiasem mizantrop�w, to podejmuje pan decyzj� spotkania z bratem Stachem. Spotkania bardzo rych�ego�

Brat Stache sta� i wpatrywa� si� w Mocka. R�ce eks-sanitariusza by�y opuszczone wzd�u� spodni. S�kate palce porusza�y si� po lampasach. Wypuk�e, zakrzywione paznokcie przesuwa�y si� po materiale z lekkim szmerem. Jedna pi�� si� zacisn�a, jedna noga wysun�a do przodu. Mock cofn�� si� i chwyci� pot�ny kandelabr z siedmioma �wiecami. Sykn�� z b�lu, kiedy j�zyki stearyny rozla�y si� po jego d�oni. Uni�s� wysoko �wiecznik i zamierzy� si� na Stachego. W ci�kiej ciszy s�ycha� by�o prawie trzask szw�w w smokingu Mocka, kiedy odchyla� rami� i wyrzuca� w g�r� kandelabr. Kr�c�c si�, �wiecznik rozrzuca� gor�ce krople, kt�re upada�y na g�owy, karki i buty zebranych. Stache nie zwraca� na to najmniejszej uwagi. Spojrza� na barona, czekaj�c na stosowny znak. Wtedy rozleg� si� przenikliwy brz�k szk�a. W nik�ym blasku dogasaj�cego ognia sypa� si� z g�ry szklany deszcz, mieni�y si� ostre okruchy. Mizantropi stoj�cy pod witra�em odsun�li si�, by unikn�� skaleczenia. Baron Otto IV von Buchwaldt patrzy� na Mocka z niech�ci�, ale i z ojcowsk� wyrozumia�o�ci�. Eks-sanitariusz nadal nie wiedzia�, co ma uczyni�, i przebiera� palcami wzd�u� lampas�w. Wtedy z hukiem otworzy�y si� drzwi. Na tle szarych p�l i porannych mgie� sta� radca kryminalny Heinrich M�hlhaus z fajk� w z�bach. Zamiast melonika na jego �ysawej g�owie tkwi�y zwoje banda�u. Na twarzy wysklepia�y si� sine guzy. Za nim wida� by�o dwa szeregi �o�nierzy z odbezpieczonymi manlicherami. Pierwszy szereg kl�cza�, drugi � sta�. Karabiny by�y wymierzone w otwarte drzwi.

��A mnie przyjmiecie do swojej bandy? � zapyta� M�hlhaus.

Breslau, sobota 19 kwietnia 1924 roku,

przed �sm� wiecz�r

��Przyjmujemy go, bracia? Naprawd� tego chcecie?

Prezydent lo�y wolnomularskiej �Lessing�, doktor Albert Lewkowitz, wsta� gwa�townie i zacz�� okr��a� st�. Kiedy przemierza� szybkimi krokami wielki obity drewnem gabinet prezydencki, pobrz�kiwa� �a�cuch na jego szyi i falowa�y fr�dzelki u jego fartuszka z motywem kielni i cyrkla. Zadane pytanie jeszcze wisia�o nad sto�em, przy kt�rym siedzieli dwaj m�czy�ni. Doktor Lewkowitz nagle przystan�� przed wielkim oknem, kt�rego skrajne szybki by�y zielone. Ziele�, wsz�dzie ziele�, kolor nadziei. Nawet w nazwisku w�a�ciciela firmy po drugiej stronie Agnesstrasse � �Gr�nfeld &Co. Produkcja Drzwiczek do Piec�w�. Nazwa tej firmy, a w�a�ciwie asocjacje, jakie budzi�y wyrazy na szyldzie, zawsze go uspokaja�y i dobrze mu si� kojarzy�y. Czy� cz�owiek potrzebuje wi�cej do szcz�cia, my�la�, ni� widoku zielonych p�l i odpoczynku w cieple pieca?

��Nie wiecie, kim on jest? Przecie� to alkoholik i morderca � Lewkowitz m�wi� ju� znacznie spokojniej. � Owszem, zabi� sko�czonego �otra, to jednak raczej predestynuje go na herszta jakiej� bandy, gdzie liczy si� si�a i zuchwa�o��, ni� stanowi przymiot moralny. A przecie� w�a�nie tym powinni si� odznacza� cz�onkowie naszej lo�y!

Zapad�a cisza. Jeden z m�czyzn siedz�cych przy stole si�gn�� po syfon i strzykn�� do szklanki du�� miark� wody sodowej. �ykn�� musuj�cego p�ynu, a kilka kropel opad�o na jego �nie�nobia�y tors. Chrz�kn�� cicho, co oznacza�o, �e chce zabra� g�os. Nie musia� tego robi�. W �cis�ym trzyosobowym kierownictwie lo�y �Lessing� wszyscy sobie m�wili po imieniu i nie obowi�zywa�y �adne hierarchiczne regulacje dotycz�ce zabierania g�osu. Nie musia� prosi� o g�os zw�aszcza ten m�czyzna, kt�rego drzewo genealogiczne mia�o korzenie si�gaj�ce dziesi�� wiek�w wstecz i kt�rego przodkowie walczyli z Saracenami. Ale w�a�nie za t� delikatno�� i za to dobre wychowanie doktor Lewkowitz najbardziej ceni� barona Oliviera von der Maltena. Kiwn�� g�ow�, udzielaj�c mu g�osu.

��Wszyscy mamy jakie� wady i s�abo�ci, Albercie � powiedzia� spokojnie baron � a nazywanie s�abo�ci Mocka �alkoholizmem� jest, zapewniam ci�, grub� przesad�. Znam go prawie dwadzie�cia lat. Studiowali�my razem j�zyki staro�ytne i filozofi�. Nasze drogi naukowe rozesz�y si�. Mnie interesowali filozofowie przedsokratejscy, jego � zagadnienia j�zykowe i metryczne. Ja wola�em siedzie� nad w�a�nie wydanym epokowym dzie�em Dielsa, on � nad wierszami Plauta, kt�re ci�� na cz�ci o��wkiem ostrym jak skalpel. Przyja�nili�my si� i byli�my obaj w korporacji �Silesia�. Mieli�my wielkie zami�owanie do fechtunku. Wypili�my razem cysterny piwa. Rzeczywi�cie, czasami alkohol panowa� nad Mockiem. Kiedy to si� powtarza�o, potrafi� narzuci� sobie re�ym abstynencji i powstrzymywa� si� od alkoholu przez d�ugi czas. Rok, p� roku� Czy cz�owiek, kt�ry cz�sto zwyci�a sam siebie, jest na�ogowcem?

��Potwierdzam s�owa Oliviera. � Brodacz z obanda�owan� g�ow� i ��tymi siniakami na twarzy przebiera� mi�sistymi opuszkami palc�w po blacie sto�u.

��Kiedy kilka lat temu spotka�a go tragedia, o kt�rej wszyscy wiedz�, mieszka� w celi wi�ziennej, pi� przez dwa miesi�ce i nie przyjmowa� �adnych pokarm�w. Potem nagle przesta� i nie pi� przez rok. Teraz ma zwyczaj upija� si� tylko raz w miesi�cu. W�tpi�, czy tak� cz�stotliwo�� mo�na by nazwa� �alkoholizmem�.

��No dobrze, Heinrich. � Doktor Lewkowitz r�wnie� lubi� radc� kryminalnego M�hlhausa. � Ty i Olivier dobrze go znacie. By� mo�e jest to silny cz�owiek, kt�ry si� nie poddaje i twardo d��y do celu. Ale to chyba troch� za ma�o, aby rozproszy� nasze obawy. Do naszej lo�y przyjmujemy ludzi nieskazitelnych moralnie. A je�li pow�tpiewamy w ich warto�ci duchowe, musimy u tych kandydat�w znale�� co� szczeg�lnego, co by nas ca�kowicie do nich przekona�o.

Doktor Lewkowitz powi�d� wzrokiem po pokoju, jakby tam � w t�oczonej tapecie, w wielkim �yrandolu, w oprawnych r�kopisach i wolnomularskich drukach � szuka� rozja�nienia swoich w�tpliwo�ci. Baron odchrz�kn��, a prezydent lo�y przygotowa� si� do wys�uchania precyzyjnego wywodu.

��To jest nasza rola � powiedzia� von der Malten, patrz�c na stoj�cy w k�cie du�y zegar, kt�ry w�a�nie wybija� �sm� � moja i Heinricha, jako cz�onk�w wprowadzaj�cych. My przekonamy braci o przymiotach moralnych Mocka.

��Jak�e mogliby�cie nie przekona�, przecie� niecodziennie cz�onkami wprowadzaj�cymi kandydata s� dwaj bracia z trzyosobowego �cis�ego prezydium! � odrzek� doktor Lewkowitz i zawaha� si� nieznacznie.

��A czy ja m�g�bym pozna� wcze�niej wasz� rekomendacj�?

��Oto ona. � M�hlhaus wyci�gn�� na st� woreczek z tytoniem i zacz�� przetrz�sa� kieszenie w poszukiwaniu fajki. � Eberhard Mock rozbi� �l�sk� konfraterni� mizantrop�w. Wnikn�� w ich szeregi i ich zniszczy�. Aby tam si� dosta�, musia� wcze�niej trafi� do wi�zienia. Prze�y� straszne chwile i omal nie zosta� zabity. Jako policjant by� szczeg�lnie znienawidzony przez wsp�wi�ni�w i w ka�dej chwili grozi�a mu �mier� i poha�bienie. Uda�o mu si� prze�y� r�wnie� dzi�ki temu, �e zabi� wspomnianego przez ciebie degenerata, z kt�rym dzieli� cel�. P�niej uciek� z wi�zienia i zosta� przyj�ty do mizantrop�w. Wyznali mu wszystkie swoje zbrodnie, po czym ich aresztowali�my. To jest czyn wiekopomny i chwalebny. Czy mam wam wyja�nia�, kim s� mizantropi?

��Nie trzeba, prawda, Olivierze? � odpowiedzia� doktor Lewkowitz, patrz�c na barona. � Wszyscy znamy t� wstr�tn� broszurk� von Mayrhofera, w kt�rej sugeruje on, �e mizantropi maj� co� wsp�lnego z lo��. Swoj� drog�, wiecie, kim jest w�a�ciwie ten von Mayrhofer?

��Nikt o takim nazwisku nie napisa� tej ksi��ki. � M�hlhaus znalaz� w ko�cu fajk�, nabi� j� i d�ugo przytrzymywa� zapa�k� nad tytoniem. � Ma ona charakter propagandowy i zawiera instrukcj�, jak skontaktowa� si� z mizantropami�

��No dobrze. � Prezydent lo�y machn�� r�k� zniecierpliwiony. � Mock wnikn�� w szeregi mizantrop�w i doprowadzi� do ich aresztowania. To rzeczywi�cie wspania�e i ma wielkie znaczenie dla lo�y. Wystarczy ca�� spraw� nag�o�ni� i raz na zawsze wyka�emy, �e mizantropi nie maj� nic wsp�lnego z wolnomularstwem, a druk Mayrhofera jest k�amliw� anonimow� agitk�. Dobrze � powt�rzy� w zamy�leniu. � Przekonali�cie mnie. Ale wci�� nurtuje mnie jedno pytanie. Dlaczego on chce do nas wst�pi�? Przecie� nie dla kariery. Za swoj� dzielno�� m�g�by awansowa� i przenie�� si� do Berlina! A ponadto, czy Mock b�dzie traktowa� powa�nie cz�onkostwo w lo�y?

��Nie ka�dy chce si� przenosi� do Berlina. � Baron von der Malten �ciera� d�oni� wilgotne k�ko, jakie zostawi�a szklanka na b�yszcz�cym blacie sto�u. � Chocia� Mock pochodzi z Waldenburga, to kocha nasze miasto z jego wszystkimi jasnymi i ciemnymi stronami. Kocha wie�e ko�cio��w, omnibusy, wstr�tne zau�ki w centrum, zielone arterie komunikacyjne na po�udniu, pot�ne kamienice i nadodrza�skie pla�e. A tutaj nikt nie zrobi kariery policyjnej bez poparcia naszego drogiego Heinricha, prawej r�ki prezydenta Kleib�mera. A dla Heinricha warunkiem kariery policyjnej jest cz�onkostwo w �Lessingu�, prawda?

��Przeceniasz moj� rol�. � M�hlhaus skromnie spu�ci� oczy. � Quisque est faber fortunae suae.

��Czy Mock b�dzie cz�onkostwo traktowa� powa�nie? � Baron odpowiada� na kolejn� w�tpliwo�� prezydenta lo�y. � Odpowiem tak. On jest synem ubogiego szewca i swoj� karier� traktuje nadzwyczaj powa�nie.

��Jeste� cyniczny, jak zawsze. � Doktor Lewkowitz u�miechn�� si� i wskaza� r�k� drzwi. � Czas na nas. Zbli�a si� kwadrans na dziewi�t�. Zobaczymy, co powiedz� o tym wszystkim inni bracia.

M�hlhaus i von der Malten wstali, zostawiwszy na stole wygas�� fajk� i niedopit� szklank� wody sodowej. Wszyscy ruszyli ku drzwiom, poganiani pojedynczym d�wi�kiem gongu zegara. Nagle doktor Lewkowitz zatrzyma� si� i odwr�ci�.

��Zapomnia�em was zapyta� o co� bardzo wa�nego � powiedzia�. � Chcia�bym wiedzie� wcze�niej, jakiej pr�bie �ycia i �mierci poddamy Mocka.

��adnej � odrzek� von der Malten.

��Nie rozumiem. � Na twarzy doktora Lewkowitza pojawi� si� cie� irytacji. � Wyja�nij to, prosz�. Cz�onkowie wprowadzaj�cy proponuj� przecie� pr�b� �ycia i �mierci.

��Czy nie s�dzisz, Albercie � baron wcisn�� monokl w oczod� � �e Mock ju� j� pomy�lnie przeszed�? Czy� nie zabi� dzikiej bestii, z kt�r� przebywa� w jednej klatce?

Breslau, sobota 19 kwietnia 1924 roku,

dziesi�ta wiecz�r

Eberhard Mock cieszy� si� wolno�ci�. Ten niezwyk�y stan ducha wywo�a� u niego nadzwyczajne zmiany. Dot�d nigdy nie wykazywa� si� ani podzielno�ci� uwagi, ani specjaln� wra�liwo�ci� na kolory. Jego dotychczasowe kochanki wiedzia�y, �e jedynie mi�osne zaloty s� w stanie oderwa� go na przyk�ad od interesuj�cej ksi��ki albo od radia, kt�re nadawa�o wiadomo�ci lub rozbrzmiewa�o jego ulubion� muzyk� barokow�. Wiedzia�y r�wnie�, �e hojny kochanek, kt�ry zape�nia� ich szafy wci�� nowymi sukienkami, owe r�nobarwne kreacje scharakteryzowa�by najwy�ej trzema lub czterema nazwami kolor�w, a najch�tniej wszystkie barwy zredukowa�by do poj�� jasny � ciemny�.

Te wszystkie kochanki nie uwierzy�yby, gdyby im kto� powiedzia�, �e Mock mianem �pistacjowej� okre�li� dzisiaj sukienk� dziewczyny, kt�ra sta�a w budce na Tauentzienplatz i pewnie telefonowa�a � jak s�dzi� � aby um�wi� si� na schadzk�. Niegdy� nazwa�by t� sukienk� �zielon��, lecz teraz jego zmys� wzroku wyostrzy� si� nadspodziewanie. Przed oczami przesuwa�a si� zawarto�� szaf jego kochanek i s�ysza� u�ywane przez nie okre�lenia kolor�w, o kt�rych wcze�niej nie mia� poj�cia. Te wszystkie kobiety s�dzi�yby, �e najpewniej maj� przed sob� sobowt�ra Mocka, gdyby us�ysza�y s�owa, jakie skierowa� teraz do radcy M�hlhausa: �Niech pan spojrzy na te dwie kobietki ko�o konsulatu hiszpa�skiego, szczeg�lnie ta w p�aszczyku ecru niczego sobie�. Zdumia�yby si� tym bardziej, �e Eberhard okazywa� niezwyk�� podzielno�� uwagi. Prowadzi� bowiem z M�hlhausem wa�n� rozmow�, a jego kolorystyczne obserwacje, rzucane raz po raz podczas rozmowy, wcale jej nie utrudnia�y.

Szcz�liwy nastr�j Mocka i gwa�towne zmiany w jego percepcji �wiata pojawi�y si� w chwili, kiedy przeczyta� w dzisiejszym �Breslauer Neueste Nachrichten� kr�tk� notk� na trzeciej stronie, i� zosta� oczyszczony z zarzutu zamordowania Klary Menzel i Emmy Hader. Siedzia� wtedy na �awce pod pomnikiem Tauentziena i czeka� na radc� M�hlhausa, kt�ry by� na zebraniu lo�y �Lessing�. Kiedy Mock przeczyta� t� pomy�ln� dla siebie informacj�, podskoczy� do g�ry, wzbudzaj�c surowe spojrzenie jakiej� damy, kt�ra od d�u�szego czasu stuka�a w szyb� budki telefonicznej, chc�c w ten spos�b ponagli� flirtuj�c� dziewczyn� w pistacjowej sukience. Postanowi� natychmiast uczci� t� wiadomo�� i jego wzrok pobieg� ku kilku lokalom znajduj�cym si� wok� placu. Jego oko zatrzyma�o si� na kawiarni i restauracji �Pod Tauentzienem�, kt�rej r�wnie� patronowa� �w pruski genera� major.

Ruszy� tam i wpad� w ramiona M�hlhausa, kt�ry ju� wyszed� z zebrania lo�y. Wtedy to w�a�nie Mock rzuci� uwag� o �p�aszczyku w kolorze ecru�, kt�ra na M�hlhausie nie zrobi�a zupe�nie wra�enia.

I tak chodzili od dw�ch kwadrans�w wok� placu, a M�hlhaus referowa� Mockowi przebieg zebrania i procedur� rehabilitacyjn� w Prezydium Policji. W pewnej chwili przywr�cony do �ask nadwachmistrz zda� sobie spraw�, �e owa podzielno�� uwagi i wra�liwo�� na kolory by�y chwilowe. Nie s�ucha�, co m�wi radca kryminalny, lecz wci�� my�la� o kieliszku mocnej cytryn�wki, o cygarze �Su�tan� i o towarzystwie jakiej� damy, najlepiej bez p�aszczyka i sukienki. Na tych hedonistycznych zap�dach nie skoncentrowa�a si� jednak ca�a uwaga Mocka. Przez epikurejski pancerz przebija�o si� ostre jak ��d�o poj�cie �pr�ba �ycia i �mierci�.

��Drogi panie radco � Mock odwr�ci� wzrok od kr�g�ych po�ladk�w jakiej� damy, kt�ra wraz kole�ank� ogl�da�a obrazy w galerii Stenzla. � Przepraszam, co� mnie rozproszy�o. Prosz� mi jeszcze raz powiedzie� o tej pr�bie �ycia i �mierci.

��Jest jej poddawany ka�dy kandydat. � M�hlhaus uj�� Mocka pod rami� i poprowadzi� go delikatnie w stron� Neue Schweidnitzer Strasse. � Ma znaczenie symboliczne. Umiera jeden cz�owiek, rodzi si� drugi. Tak by�o zawsze w tajemnych bractwach. Neofit� poddawano torturom, oddzielano od spo�ecze�stwa, pozostawiano w lesie na pastw� dzikich zwierz�t. Je�li sobie da rad�, jest godzien wst�pi� w szeregi bractwa. Tak jak u mizantrop�w�

��I tak w�a�nie jest u was?

��Chcia� pan chyba powiedzie� �u nas�. Od dw�ch godzin jest pan cz�onkiem lo�y �Lessing�. � Na ustach radcy kryminalnego pojawi� si� drwi�cy u�mieszek. � Zosta� pan przyj�ty jednog�o�nie, mimo �e dwa tygodnie temu niecnie potraktowa� pan �elaznym pr�tem jednego z trzyosobowego �cis�ego prezydium lo�y.

��Zaraz, zaraz. � Mock przystan��. � Nie chcia�bym by� traktowany w spos�b uprzywilejowany� Ja przecie� nie mam za sob� pr�by �ycia i �mierci�

��Jak to nie? � u�miechn�� si� M�hlhaus. � Pozwoli pan, �e zacytuj� pa�skiego koleg� z lat studenckich barona Oliviera von der Maltena, kt�ry wraz ze mn� wprowadzi� pana do lo�y. Powiedzia� mniej wi�cej tak: �Czy przebywanie w klatce dzikiej bestii nie jest pr�b� �ycia i �mierci i czy zabicie tej bestii nie jest zwyci�skim wyj�ciem z tej pr�by?� Ma pan odpowied� na swoje pytanie.

��No tak. � Mock zamy�li� si� tak g��boko, �e nawet nie zwr�ci� uwagi na dwie tlenione blondynki, kt�re sta�y pod fili� �Darmstadter Kasse�, obejmowa�y si� wp� i mruga�y znacz�co na obu spaceruj�cych m�czyzn. � A niech pan mi powie, bardzo jestem ciekaw, jak� pan przeszed� pr�b� �ycia i �mierci. Pozostawiono pana w lesie, nago, tylko w jakiej� brudnej kapocie i z palcami umazanymi na r�owo?

��Gorzej � odpowiedzia� M�hlhaus, udaj�c, �e nie rozumie aluzji � to by�o co� znacznie gorszego�

Breslau, czwartek 15 maja 1913 roku,

kwadrans na trzeci� w nocy

M�hlhaus zaciska� d�onie na linach drabinki niezbyt mocno i wygina� si� do ty�u. Szczeble by�y �liskie od potu i jeszcze innej wydzieliny.

Wisia� przy �cianie wie�y ci�nie� zak�ad�w wodoci�gowych �Am Weidendamme� i wpatrywa� si� spokojnie w ceglany mur budowli. Zoboj�tnia� na wszystko. Ju� widzia� ca�e swoje �ycie i swoj� �mier�. Czyta� kiedy�, �e w momencie �mierci przed oczami cz�owieka przesuwaj� si� � tak jak klatki w fotoplastykonie � sceny z �ycia. Po dzisiejszym do�wiadczeniu wiedzia�, �e jest to prawda, z tym jednak�e zastrze�eniem, �e pojawiaj� si� one bez �adnego �adu � ani chronologicznego, ani tematycznego. Jego dawno zmar�a matka bujaj�ca go w ko�ysce pojawi�a si� natychmiast po scenie nominowania go na funkcjonariusza kr�lewskiej policji w Breslau, a scena matury tu� po szcz�liwym dniu narodzin jego syna Jakoba. Ten brak konsekwencji nie dziwi� go ani tym bardziej nie irytowa�. Zdawa� mu si� nawet koj�cy, poniewa� by� bardzo odleg�y od �elaznej logiki wie�y, wysoko�ci i g�owy roztrzaskanej na kocich �bach.

Nagle us�ysza� bicie w dzwon. Oderwa� wzrok od muru i spojrza� w d�. Do wie�y ci�nie� zbli�a� si� w�z stra�acki. Pr�ba �ycia i �mierci nie potrwa ju� d�ugo. By� blisko �ycia. I dopiero teraz zacz�� si� ba�.

Breslau, sobota 19 kwietnia 1924 roku,

jedenasta wiecz�r

Mock i M�hlhaus min�li fos� miejsk� i szli dalej Neue Schweidnitzer Strasse w stron� Komendantury Generalnej Wojska i Teatru Miejskiego, M�hlhaus nie �udzi� si�, �e opowie�� o pr�bie �ycia i �mierci, jakiej zosta� poddany, zrobi na Mocku wielkie wra�enie. Liczy� jednak na s��wko komentarza, na jaki� gest wsp�czucia. R�wnie dobrze m�g�by liczy� na zachwyty Mocka nad kwitn�cymi krzewami forsycji nad fos�. Wartownik pod komendantur� na ich widok poprawi� karabin, a Mockowi natychmiast skojarzy� si� on z pr�tem, kt�rym dotkliwie obi� M�hlhausa na dachu teatru Lobego.

��A wracaj�c do pa�skiej aluzji o uderzeniu �elaznym pr�tem � powiedzia� Mock, id�c za swoj� asocjacj� � nale�a�o si� wtedy panu solidne mordobicie�

��Dajmy ju� temu spok�j � zirytowa� si� M�hlhaus. � I prosz� sobie darowa� te rynsztokowe okre�lenia! Co, chce pan, �ebym panu przyzna� racj�? �e nale�a�o mi si� solidne lanie? � Pu�ci� rami� Mocka i stan�� w rozkroku, nie�wiadomie przyjmuj�c postaw� wojownicz�. � Jest pan niewdzi�cznikiem, Mock! Dzi�ki mnie dosta� si� pan do lo�y �Lessing�. Nie ��dam od pana wyraz�w dozgonnej wdzi�czno�ci, ale chocia��

��Gdyby mi pan nie przerywa� � Mock zacisn�� szcz�k� � to rzeczywi�cie przyzna�by mi pan racj�. Nale�a�o si� panu mordobicie za to, �e pan manipulowa� mn� jak bezwolnym narz�dziem! Dlaczego nie powiedzia� mi pan ani s�owa o misji, do kt�rej mnie pan popchn��? Dlaczego, wiedz�c o moim zaanga�owaniu w spraw� Priessla, o mojej w�ciek�o�ci na Dziallasa i Schmidtkego, nie przyszed� pan do mnie i nie powiedzia� po prostu: �Mock, wsadzimy ci� do wi�zienia i pozwolimy ci zabi� oprawc� Priessla. Potem poczekamy na reakcj� mizantrop�w. Mo�e ci� przyjm� do siebie�? Dlaczego nie zosta�em pana �wiadomym agentem? Zamiast tego uczyni� mnie pan agentem nie�wiadomym i narazi� na niewyobra�alne cierpienia! Czy zdaje pan sobie spraw�, jak si� czuje cz�owiek, kt�ry wie, �e jest niewinny, a jednocze�nie nie ma alibi, �adnej mo�liwo�ci obrony! Ja ju� uwierzy�em, �e zabi�em te kobiety, kiedy by�em pijany, a po tym pija�stwie obudzi�em si� w lesie za Deutsch Lissa! I zacz��em si� ju� obwinia� o wszystko. Gdybym pope�ni� samob�jstwo, pan m�g�by i�� do mizantrop�w i powiedzie� im: �Zmusi�em Mocka do samob�jstwa, spe�ni�em warunek, przyjmijcie mnie do siebie!� Dlatego niech mi pan tutaj nie m�wi, �e jestem niewdzi�cznikiem! Nie wiem, co jeszcze musia�by pan zrobi�, �ebym panu dzi�kowa�!

��A to wystarczy, �eby� mi dzi�kowa�? � M�hlhaus otworzy� teczk� i zacz�� w niej czego� szuka�. Do nozdrzy Mocka dobieg� zapach tytoniu, przepalonej fajki i zat�uszczonych pergamin�w, w kt�re pani M�hlhaus owija�a kanapki m�owi. W ko�cu radca kryminalny wyj�� kartonow� teczk� wi�zan� na tasiemki.

��Przesta� hamletyzowa�, otw�rz t� teczk� i czytaj � powiedzia� twardo � tylko uwa�aj, aby kartki nie porwa� wiatr! Czytaj g�o�no! Tylko tre�� tego pisma! Daruj sobie daty i nag��wki!

��Niniejszym uprasza si� wielce czcigodnego pana radc� kryminalnego Heinricha M�hlhausa oraz wielce czcigodnego pana nadwachmistrza Eberharda Mocka � czyta� Mock � do stawienia si� na uroczystej odprawie u prezydenta policji dnia 25 kwietnia br. o godzinie dziesi�tej. Szanownym panom zostan� wr�czone medale za zas�ugi dla bezpiecze�stwa prowincji �l�skiej oraz zostan� nadane im rangi, odpowiednio dyrektora kryminalnego i radcy kryminalnego. W wypadku obecnego nadwachmistrza, a przysz�ego radcy kryminalnego Eberharda Mocka nowa ranga jest jednoznaczna z przeniesieniem go do policji kryminalnej i z mianowaniem go na zast�pc� obecnego radcy, a przysz�ego dyrektora kryminalnego Heinricha M�hlhausa. Podpisano W K., prezydent policji w Breslau�. Zapad�a cisza, przerywana jedynie stukotem doro�ek odwo��cych ludzi po wieczornym przedstawieniu w Teatrze Miejskim. Mock nie odrywa� oczu od oficjalnego pisma opatrzonego piecz�tkami i adnotacjami typu �do wiadomo�ci tego i tego�.

��Nie dzi�kuj mi, Mock � powiedzia� M�hlhaus � i w og�le si� nie odzywaj! Nie gadaj, lecz zabieraj si� do roboty! W wi�zieniu �ledczym siedzi dwudziestu czterech skurwysyn�w, kt�rzy si� przyznali do dwudziestu czterech morderstw sprzed lat. Mamy wszystkie dowody ich zbrodni. Oczy, palce, przedarte karty, kawa�ki materia�u i tak dalej. Musz� si� przyzna� do tego raz jeszcze podczas oficjalnego przes�uchania. We� tych skurwysyn�w w imad�o, rozumiesz, Mock! W dwadzie�cia cztery imad�a. Dowiedz si� o nich wszystkiego i tak ich �ci�nij, �e wyjd� im flaki!

��Teraz? � wyduka� nowo mianowany funkcjonariusz policji kryminalnej. � Jutro jest Wielkanoc, id� do brata na �niadanie.

��A na co czeka�? � M�hlhaus bezceremonialnie odebra� mu pismo prezydenta policji. � Przyjdziesz do mnie na drugie �niadanie i powiesz mi, ilu z nich za�atwi�e�.

Mock kiwn�� g�ow� M�hlhausowi i ruszy� na powr�t w stron� Tauentzienplatz.

��Hej, Mock, dok�d pan idzie? � krzykn�� szef policji kryminalnej. � Idzie pan w niew�a�ciw� stron�! Oni siedz� w naszym areszcie przy Schuhbr�cke, nie w wi�zieniu �ledczym!

��Wiem � Mock odwr�ci� si� i podszed� do M�hlhausa. � Najpierw musz� jednak wzi�� surdut i pojecha� na Cmentarz Miejski przy Grabschener Strasse.

��O tej porze? Po co? � zapyta� zdumiony M�hlhaus.

��Pora jest odpowiednia. � Mock rozgl�da� si� za doro�k�. � Zbli�a si� godzina duch�w. A ja musz� co� powiedzie� duchowi, kt�ry jest mi bardzo bliski. Co�, co go bardzo ucieszy.

M�hlhaus rozpi�� sw�j staromodny surdut, zdj�� go i wr�czy� Mockowi. Wiatr wyd�� bufiaste r�kawy koszuli M�hlhausa, nad �okciami �ci�ni�te gumkami.

��Gdzie pan teraz znajdzie surdut? � powiedzia� kpi�co. � Niech pan we�mie m�j! B�dzie dobry na pana. Schud� pan troch� w tym wi�zieniu. A pan da mi swoj� marynark�, bo troch� zimno.

M�czy�ni zamienili si� ubraniami i podali sobie r�ce. Potem ruszyli w przeciwne strony. Odprowadza� ich zdumionym wzrokiem wartownik spod komendantury. Od roku s�u�y� w Breslau i dziwaczne widzia� ju� rzeczy, ale jeszcze nigdy nie spotka� si� z tak� wymian� marynarek, �eby ich nowym w�a�cicielom nie pasowa�y one ani do figury, ani do reszty garderoby. Mniej by si� dziwi�, gdyby chodzi� do gimnazjum i czyta� Homera.

***

Wielkanocne wydanie �Breslauer Neueste Nachrichten� z dnia 20 kwietnia 1924 roku, s. 1:

CA�A PRAWDA O EBERHARDZIE MOCKU

�Od p� roku mieszka�c�w naszego miasta �ywo interesuj� losy nadwachmistrza Eberharda Mocka, kt�ry pracowa� w decernacie obyczajowym Prezydium Policji. W pa�dzierniku minionego roku Mock zosta� aresztowany pod zarzutem uduszenia dw�ch ulicznych kobiet, Klary Menzel i Emmy Hader. Do uj�cia Mocka przyczyni�y si� ustalenia daktyloskopii, czyli specjalistycznej metody identyfikacji odcisk�w palc�w. Przypadkowe por�wnanie odcisk�w, jakie zostawi� morderca obu kobiet na pasku � narz�dziu mordu, z odciskami palc�w funkcjonariuszy Prezydium Policji wyra�nie wskaza�o na Mocka jako na sprawc�. Zosta� on zatem aresztowany, osadzony w wi�zieniu i postawiony w stan oskar�enia. Tam, jako by�y policjant, spotka� si� ze straszn� nienawi�ci� wi�ni�w. Broni�c si� przed �miertelnym zagro�eniem, zabi� w afekcie jednego ze swoich dr�czycieli. W trakcie przes�ucha� Mock ujawni�, �e ca�� zbrodni� m�g� sfingowa�, a jego samego oskar�y� niejaki Hermann Uterm�hl, przest�pca podejrzany o liczne kradzie�e i zab�jstwo. Uterm�hl nienawidzi� Mocka i wielokrotnie odgra�a� si�, �e go zniszczy. Pewnej nocy, kilka miesi�cy przed aresztowaniem, do mieszkania Mocka kto� si� w�ama� i ukrad� mu pasek od spodni, kt�rym p�niej uduszono obie kobiety.

Szef policji kryminalnej, radca kryminalny Heinrich M�hlhaus, uwierzy� Mockowi i podj�� decyzj� o ponownym �ledztwie w sprawie Hader i Menzel. Pierwsz� decyzj� M�hlhausa by�a ekshumacja zw�ok zamordowanych kobiet. Po rozkopaniu grobu jednej z ofiar okaza�o si�, �e obok trumny znajduj� si� w nim r�wnie� inne zw�oki, kt�re p�niej zidentyfikowano jako cia�o Hermanna Uterm�hla. Autopsja wykaza�a, i� Uterm�hl otru� si� cyjankali. Radca M�hlhaus podejrzewa, �e Uterm�hl, cz�owiek niezr�wnowa�ony psychicznie i morfinista, pope�ni� samob�jstwo po zamordowaniu obu kobiet. �e on tego dokona�, �wiadczy r�wnie� z�b, kt�ry znaleziono w jego kieszeni, a kt�ry zosta� wyrwany ze szcz�ki kobiety. Pozostaje jedynie pytanie, kto zasypa� ziemi� Uterm�hla, kiedy ten ju� zgryz� fiolk� z trucizn�.

To pytanie jest wa�nym wyzwaniem dla policji kryminalnej, dla Heinricha M�hlhausa i dla jego nowego zast�pcy Eberharda Mocka. To niezwyk�a wiadomo��! Mock zosta� przyj�ty do policji kryminalnej i awansowa� na stopie� radcy kryminalnego. B�dzie broni� naszego miasta przed przest�pcami u boku dyrektora kryminalnego Heinricha M�hlhausa. Dlaczego obaj panowie awansowali? Dokonali dzie�a wiekopomnego. Rozbili straszliw� sekt� morderc�w, do kt�rej nale�eli pierwsi obywatele �l�ska. W�r�d nich by� mi�dzy innymi s�dzia S�du Krajowego. O tempora, o mores! To doprawdy straszne, �e kto�, kto powinien si� troszczy� o sprawiedliwo�� i bezpiecze�stwo obywateli, jest jednocze�nie bezwzgl�dnym i okrutnym zbrodniarzem. Ale nazwisko s�dziego i ca�� histori� teraz przemilcz�. Wszystkiego dowiecie si�, Szanowni Czytelnicy, z jutrzejszego wydania naszej gazety. Czytajcie BNN r�wnie� w Poniedzia�ek Wielkanocny! Mi�ego odpoczynku przy BNN �yczy Szanownym Damom i Panom

Dr Otto Tugendhat, redaktor naczelny�.

Breslau, czwartek 10 wrze�nia 1925 roku,

czwarta po po�udniu

Wytwornie urz�dzony gabinet radcy kryminalnego Eberharda Mocka bardziej przypomina� elegancki salon ni� ascetyczny pok�j do pracy, w kt�rym �aden szczeg� nie powinien odrywa� napi�tej uwagi i rozbija� surowego �a�cucha sylogizm�w, a ewentualnych przes�uchiwanych powinien napawa� l�kiem przed nieub�agan� sprawiedliwo�ci�. Prezydent policji Wilhelm Kleib�mer d�ugo si� waha�, czy wyrazi� zgod� na nietypowy wystr�j gabinetu, a� w ko�cu przekona�o go obszerne urz�dowe pismo, pe�ne punkt�w i podpunkt�w, kt�re wysz�o spod pi�ra �wie�o mianowanego radcy. W pi�mie tym Mock precyzyjnie i jasno uzasadni� konieczno�� zakupu takiego wyposa�enia, a jego argumenty odwo�ywa�y si� do nowoczesnych metod przes�ucha�. Podejrzany �atwo przyzna si� do winy, a strachliwy �wiadek porzuci milczenie, wykazywa� w swym pi�mie Mock, kiedy b�dzie przes�uchiwany najpierw uprzejmie i �agodnie, w otoczeniu znanych mu sprz�t�w, a nast�pnego dnia ostro i zdecydowanie w pustej, wybetonowanej piwnicy przez innego, najlepiej brutalnego policjanta. Pod�wiadomie b�dzie chcia� �w przes�uchiwany powr�ci� do przytulnego wn�trza oraz �agodnego oficera �ledczego i stanie si� bardziej podatny na perswazje, sk�aniaj�ce go do z�o�enia prawdziwych zezna�. W tym pi�mie Mock powo�ywa� si� na prace naukowe doktora Richarda H�nigswalda z Wydzia�u Psychologicznego Seminarium Filozoficznego Uniwersytetu Fryderyka Wilhelma w Breslau i cytowa� kilkakrotnie d�ugie ich passusy. To w�a�nie owe cytaty, naukowy styl pisma, precyzja punkt�w i podpunkt�w, a nade wszystko � deklaracja Mocka, i� koszty wyposa�enia pokryje z w�asnej kieszeni, sprawi�y, �e prezydent policji po kilkudniowym wahaniu wyrazi� zgod�, pod warunkiem jednak�e, i� Mock nie b�dzie traktowa� swojego gabinetu jak mieszkania. Ten warunek nie by� dla nowego radcy kryminalnego trudny do spe�nienia, poniewa� � dzi�ki nowemu, wy�szemu uposa�eniu � wynaj�� pi�kne pi�ciopokojowe mieszkanie z �azienk� i s�u�b�wk� na Rehdigerplatz.

Nic wi�c dziwnego, �e ciemnow�osa nauczycielka muzyki, dwudziestokilkuletnia panna Inga Martens, nie mog�a si� napatrzy� na wystr�j gabinetu zakupiony w luksusowym sklepie Wilhelma Kornatzkiego. Siedzia�a przy stole nakrytym serwet�, stoj�cym na eleganckim zielonym dywanie. Na stole by� wazon z wod� nieco po��k�� i kwiatami cokolwiek przywi�d�ymi, co panna Martens � patrz�c z lekkim niepokojem, ale i zainteresowaniem na kr�pego bruneta o kwadratowej, �wie�o wygolonej szcz�ce � z u�miechem t�umaczy�a sobie m�sk� niefrasobliwo�ci� i nieczu�o�ci� na pi�kno kwiat�w. Nad ni� by� okr�g�y �yrandol, z kt�rego zwiesza�y si� �ar�wki ukryte w kloszach w kszta�cie �o��dzi. Po prawej stronie, pod wielkim obrazem przedstawiaj�cym morsk� burz�, ca�� d�ugo�� ciany zajmowa�y niewysokie kredensy, a w nich zamiast kryszta�owych karafek, kieliszk�w i puchar�w sta�y � co r�wnie� nieprzyjemnie dotkn�o pann� Martens � segregatory o starannie wykaligrafowanych grzbietach. Na ma�ym podwy�szeniu w podokiennej wn�ce mie�ci�o si� biurko, r�wnie� nakryte serwet� i r�wnie� ozdobione wazonem, lecz tym razem pustym.

W wypadku powabnej nauczycielki efekt psychologiczny, kt�ry mia�o wywo�ywa� �domowe� wn�trze, wcale si� nie pojawi�. Sta�o si� wr�cz odwrotnie. Ruchliwa i bogata wyobra�nia panny Martens szybko rozebra�a policjanta z ciemnego, dobrze skrojonego ubrania i odzia�a go w domowy szlafrok z aksamitnymi wy�ogami i w szlafmyc�. Skutkiem by� wybuch perlistego �miechu panny Martens, co radca kryminalny przyj�� z wyrozumia�ym i nieco � co z dr�eniem skonstatowa�a � lubie�nym u�miechem.

��Mi�o mi, �e ma pani dobry humor. � Mock wyci�gn�� w stron� m�odej kobiety srebrn� papiero�nic�. � Ale pozwol� sobie przypomnie� o celu pani wizyty�

��Tak, tak � szybko odpowiedzia�a, bior�c papierosa. � Przepraszam, nigdy jeszcze nie by�am w takim biurze�

Mock nie powiedzia� ani s�owa, lecz mocnymi, kr�tkimi palcami pob�bni� przez chwil� o serwet�.

��No to co mam robi�? � zapyta�a.

��Opowiedzie� mi wszystko � odpar� Mock, zastanawiaj�c si�, czy to w�a�nie domowa atmosfera, czy te� pi�kne oczy i usta panny Ingi sprawi�y, �e na to uleg�e pytanie �co mam robi� pojawi�y si� w umy�le Mocka nieprzyzwoite odpowiedzi. � Od momentu, w kt�rym pani przerwa�a. To znaczy od chwili, kiedy w nocy obudzi� pani� huk nad g�ow��

��Tak, w�a�nie tak by�o. � Panna Martens wypu�ci�a w g�r� dym, nie zaci�gaj�c si� nim. � Hukn�o co� nad moj� g�ow�. Obudzi�am si�. By�am przera�ona. Wtedy spojrza�am przez okno i wrzasn�am. Za oknem rysowa� si� jaki� ciemny kszta�t. Po chwili, wstrz��ni�ta, kul�c si� w k�cie pokoju, wyr�ni�am w tym kszta�cie nogi, r�ce, g�ow� I sznur� To by�o straszne� panie radco, za moim oknem by� wisielec�

��I co dalej? � Mock nie m�g� oderwa� wzroku od jej biustu.

��Pobieg�am do str�a � odpowiedzia�a i zgasi�a niezdarnie papierosa. � A on pan�w wezwa�� To wszystko� Do rana nie wr�ci�am do mojego mieszkania�

��A dok�d pani posz�a? � zaciekawi� si� Mock.

��O, mam dok�d p�j��. � Panna Martens lekko si� u�miechn�a. � Mam wielu przyjaci� w Breslau, mimo �e jestem tu od niedawna� Ale by�am zbyt roztrz�siona, aby dok�dkolwiek p�j�� Sp�dzi�am noc u str�a� � Teraz u�miechn�a si� z zak�opotaniem. � Och, �le si� wys�owi�am� Pani Suchantke, zacna ma��onka str�a, towarzyszy�a mi do rana w swojej jadalni� To wszystko, panie oficerze�

Mock nie zd��y� zareagowa� jakim� b�yskotliwym bon motem o rozczarowaniu i frustracji str�a, kiedy kto� zapuka� g�o�no do drzwi.

��Wej��! � rozkaza� Mock dono�nym g�osem.

��Melduj�, panie radco � Kurt Smolorz spojrza� z zak�opotaniem na pann� Martens � �e w sprawie wisielca.

��M�wcie przy tej pannie � rzuci� Mock, widz�c, �e oczy jego rozm�wczyni robi� si� okr�g�e z ciekawo�ci. � Panna wczoraj znalaz�a te zw�oki.

��Dziwne � powiedzia� Smolorz, wci�� nieufnie patrz�c na nauczycielk�. � To pa�ski dobry znajomy. Z wi�zienia. Niejaki Dieter Schmidtke.

Panna Martens otworzy�a usta z przej�cia.

��I jeszcze jedno jest dziwne. � Smolorz zbli�y� si� do Mocka, jakby chcia� mu co� szepn�� do ucha, lecz machni�cie r�ki jego rozm�wcy kaza�o mu porzuci� t� konfidencj�. � Przy trupie by� �wi�ty obrazek. W kieszeni kamizelki. �wi�ta Jadwiga.

��Dzi�kuj� wam, Smolorz � powiedzia� Mock i odprowadzi� wzrokiem wiernego podw�adnego, kiedy ten opuszcza� gabinet.

Zapad�a cisza. Za oknem, na Schuhbr�cke, gwa�townie zahamowa� tramwaj i nast�pi�a k��tnia pomi�dzy motorniczym a kim� jeszcze, tak gwa�towna, �e wyzwiska si�gn�y drugiego pi�tra prezydium i wdar�y si� w uszka przes�uchiwanej, nawyk�e do muzyki.

��Jaki pan jest nieczu�y � powiedzia�a nagle wzburzona Inga Martens � ten wisielec to pa�ski znajomy, a ponadto zabi� go jaki� maniak religijny� A na panu to nie robi �adnego wra�enia� Nic pana naprawd� nie dziwi?

��Droga panno Martens � odpowiedzia� Mock z u�miechem i swoj� kr�tkopalczast� mocn� d�oni� przykry� jej wysmuk�e palce. � Mnie w tej ca�ej sprawie dziwi tylko jedno� �e tak pi�kna m�oda panna �pi sama� To doprawdy niewyt�umaczalne�

Powie�� uko�czy�em we Wroc�awiu,

w pi�tek 18 maja 2007 roku, o godzinie 15:37