Pozdrawiam Ci�.

W moim poprzednim li�cie, Tulio, opowiada�em Ci o swojej w�dr�wce z biegiem rzeki po Egipcie. Kiedy nasta�a zima, na pr�no zatrzyma�em si� w Aleksandrii a� do jesiennych sztorm�w, czekaj�c na Tw�j przyjazd. W mi�osnym zapami�taniu by�em tak naiwny, 5je ani najbogatszy kupiec, ani najzagorzalszy obywatel nie prze�cign�li mnie w gorliwo�ci, z jak� wita�em ka�dy statek z Ostii i Brundyzjum. Co dzie� bowiem, a� do ko�ca sezonu �eglugowego, przychodzi�em do portu i natr�tnymi pytaniami uprzykrza�em �ycie wartownikom, celnikom i urz�dnikom portowym. Poszerza�em tym sposobem wiedz�, wys�uchuj�c nowych opowie�ci o krainach Wschodu, lecz cho� do b�lu wbija�em wzrok w morze, musia�em po przycumowaniu ostatniego statku z przykro�ci� stwierdzi�, �e po prostu zakpi�a� ze mnie.

W tych dniach, Tulio, minie rok od naszego ostatniego spotkania, kiedy � jak na to teraz patrz� � mami�c mnie k�amliwymi przysi�gami i obietnicami spowodowa�a�, �e wyjecha�em z Rzymu.

Wys�a�em Ci po�egnalny list, pe�en goryczy, w kt�rym przysi�ga�em ruszy� do Indii i nigdy wi�cej nie wr�ci�. S� tam przecie� nadal, i to piastuj�cy godno�� kr�l�w, dawni greccy w�adcy Aleksandrii, kt�rzy teraz panuj� nad obcymi im miastami. Przyznaj� jednak, �e ju� w trakcie pisania wiedzia�em, i� tego nie uczyni�. Nie mog�em znie�� my�li, �e nigdy Ci� ju� wi�cej nie zobacz�, moja Tulio.

Przekroczywszy trzydziestk� m�czyzna nie mo�e ju� by� niewolnikiem mi�o�ci. Przycich�em zatem, moja gwa�towna nami�tno�� wygas�a, lecz to mnie zawiod�o do podejrzanych miejsc w Aleksandrii i do zepsucia. Nie kajam si�, nigdy bowiem cz�owiek nie odwr�ci swoich czyn�w i nie zmieni tego, co zrobi�. Jestem pewny, �e kocham Ciebie, bo w niczyich ramionach nie zazna�em takiego ukojenia jak w Twoich. Dlatego pozostaniesz w moim sercu, najdro�sza Tulio, cho� zwi�dnie kwiat Twej m�odo�ci, zmarszczki pokryj� g�adkie lica, zm�tnieje wzrok, w�osy zrzedn� i z�by b�d� wypada�y. Mo�e wtedy po�a�ujesz, �e dla kariery i zaszczyt�w po�wi�ci�a� nasz� mi�o��. Albowiem wierz�, �e mnie kocha�a�, nie mog� w�tpi� w szczero�� Twych przysi�g. W przeciwnym razie wszystko na tym �wiecie straci�oby dla mnie sens. Kocha�a� mnie, lecz czy nadal kochasz? Nie wiem.

Z rozrzewnieniem wspominam, jak wy��cznie z my�l� o tym, by uchroni� mnie przed utrat� maj�tku, a mo�e i �ycia, nak�oni�a� mnie k�amliwymi obietnicami do opuszczenia Rzymu. Nigdy bym nie wyjecha�, gdyby� nie przysi�g�a, �e spotkamy si� w Aleksandrii i razem tam sp�dzimy zim�. Wiele znanych kobiet wyje�d�a samotnie na zim� do Egiptu i nadal b�dzie wyje�d�a�o � na tyle znam rzymskie bia�og�owy. Wr�ci�aby� rzecz jasna na wiosn�, zaraz na pocz�tku sezonu �eglugowego. Przez tyle miesi�cy, Tulio, mogli�my by� razem�

Ja tymczasem marnowa�em zdrowie fizyczne i duchowe. Sporo podr�owa�em i do obrzydzenia wydrapywa�em Twe imi� i symbole mi�o�ci na prastarych murach i kolumnadach �wi�ty�. Z nud�w pozwoli�em si� nawet wtajemniczy� w sekretne obrz�dy Izydy, cho� by�em ju� starszy i bardziej sceptyczny ni� owej niezapomnianej nocy w Bajach, kiedy�my �lubowali w czasie misterium ku czci Dionizosa. Tamtego uniesienia ju� z siebie nie wykrzesa�em, nie potrafi�em te� da� wiary tym ogolonym kap�anom. Znowu czu�em niedosyt i by�em pewien, �e za marn� wiedz� p�ac� zbyt wiele.

Nie chc�, by� z kolei pomy�la�a, �e obraca�em si� wy��cznie w doborowym towarzystwie kap�an�w i kap�anek Izydy. Sk�d�e! Nawi�zywa�em te� znajomo�ci z aktorami, muzykami, a nawet gladiatorami. Obejrza�em kilka greckich sztuk teatralnych z dawnych lat,kt�re mo�na by przet�umaczy� i wystawia� po �acinie. Gdyby� mi tylko zale�a�o na s�awie! Opowiadam Ci to wszystko, aby� wiedzia�a, �e mi si� czas w Aleksandrii nie d�u�y. To miasto zajmuje czo�owe miejsce w �wiecie, jest bardziej ni� Rzym wykwintne, ale zblak�e i wyniszczone. Najwi�cej jednak czasu sp�dza�em w Muzeum, czyli w bibliotece po�o�onej w pobli�u portu. Cho� nale�a�oby raczej m�wi� �w bibliotekach", te gmachy bowiem stanowi� spor� cz�� miasta. A mimo to wszyscy skar�� si� na ciasnot� pomieszcze� bibliotecznych.

Starcy, kt�rzy �yj� histori� minionej epoki, s� przekonani, �e po spaleniu przez Juliusza Cezara, kiedy by� tu namiestnikiem, floty egipskiej i portu, biblioteka nigdy nie wr�ci do dawnej �wietno�ci. W czasie owej strasznej po�ogi sp�on�o wraz z budynkami sto tysi�cy zwoj�w bezcennych starych arcydzie�. Zanim wdro�y�em si� w sztuk� korzystania z tych ksi�gozbior�w i odnajdywania w katalogach tego, czego szuka�em, min�y ca�e tygodnie. Ocenia si�, �e samych komentarzy do �Iliady" jest tu dziesi�tki tysi�cy zwoj�w, nie m�wi�c o obja�nieniach do Platona i Arystotelesa, kt�rym po�wi�cono osobny gmach. Poza tym jest w Muzeum niesko�czenie du�o zwoj�w nigdzie nie rejestrowanych. Podejrzewam, �e po z�o�eniu tutaj nikt ich nawet nie tkn��, nie m�wi�c o przeczytaniu.

S�dz�, �e ze wzgl�d�w politycznych nikomu nie zale�y na wyci�ganiu z lamusa starych przepowiedni, kt�rymi si� zainteresowa�em, a tym bardziej na zaznajamianiu mnie z nimi. Musia�em dociera� do nich okr�n� drog�, przez osobiste kontakty z lud�mi pozyskiwanymi sutymi obiadami i podarunkami. W bibliotece op�acani s� kiepsko i � jak to zwykle bywa � z m�dro�ci� idzie w parze bieda, albowiem tacy jak oni ponad wszystko kochaj� ksi��ki, wiedza zast�puje im ca�y �wiat, a zwoje pergaminu chleb powszedni. W ten spos�b uda�o mi si� wy�owi� z bibliotecznych schowk�w wiele, bardzo wiele proroctw i przepowiedni, zar�wno znanych, jak i zupe�nie zapomnianych. Ciekawe, �e od prawiek�w przepowiednie lud�w si� powtarzaj�, wszystkie s� te� jednakowo mgliste i niewiarygodne, podobnie jak orzeczenia wyroczni. M�wi�c uczciwie, w ca�ym labiryncie przepowiedni wielokrotnie przewija�o si� pewne greckie podanie, pe�ne �garstw i fa�szywych s�d�w o kraju, kt�rego nazwy nie pami�tam, i zamieszkuj�cych go ludziach. Mia�em wtedy ochot� rzuci� w k�t te sple�nia�e papirusy i zgodnie z regu�ami sztuki zacz�� notowa� w�asne my�li i spostrze�enia. Jednak�e, pomijaj�c moje pochodzenie, czuj� si� za bardzo Rzymianinem, aby pisa� wy��cznie o sprawach prywatnych.

W bibliotece s� tak�e dzie�a z zakresu sztuki kochania, kt�re zawstydzi�yby nieboszczyka Owidiusza i dowiod�y mu, jak� si� wykaza� naiwno�ci�. To dawne teksty greckie b�d� t�umaczone na grecki z egipskiego i doprawdy nie umiem oceni�, kt�re s� bardziej wyrafinowane. Przeczyta�em kilka i mia�em dosy�. Od czas�w boskiego Augusta zwoje podobnej tre�ci zamyka si� w specjalnych pomieszczeniach, zakazuj�c ich kopiowania i udost�pniaj�c je tylko badaczom.

Wracam wszak�e do przepowiedni. Jedne s� stare, inne nowe. Stare interpretowano ju� dla potrzeb Aleksandra, a tak�e boskiego Augusta, kt�ry �wiat uspokoi�. Badaj�c te om�wienia coraz wyra�niej sobie u�wiadamia�em, �e najwi�ksz� pokus� dla badacza jest � zale�ne od epoki i jego indywidualno�ci � obja�nianie proroctw.

Jednego tylko jestem ca�kowicie pewien, a przekonanie owo potwierdzi�y zar�wno wydarzenia naszych czas�w, jak i uk�ad gwiazd. Ot� �wiat przechodzi do nowej epoki, kt�rej znaki rozpoznawcze b�d� inne ni� obecnej. Fakt to tak wyra�ny i oczywisty, �e pod tym wzgl�dem panuje zgodno�� w�r�d astrolog�w Aleksandrii, Chaldei, Rodosu i Rzymu. Jest rzecz� ze wszech miar zrozumia��, �e z wej�ciem S�o�ca w znak Ryb wi��� si� narodziny w�adcy �wiata. Czy tym w�adc� by� Cezar August, kt�remu ju� za �ycia oddawano w rzymskich prowincjach cze�� bosk�? Jak Ci ju� w Rzymie opowiada�em, m�j przybrany ojciec Marek Manilianus nadmienia w swoim dziele �Astronomica" o spotkaniu Saturna i Jowisza w konstelacji Ryb. Co prawda z przyczyn politycznych musia� opu�ci� ten fragment w opublikowanej ksi��ce, niemniej �w fakt potwierdzaj� wsp�cze�ni astrologowie. Je�li przysz�y w�adca �wiata rzeczywi�cie w�wczas si� narodzi�, powinien mie� teraz oko�o trzydziestu siedmiu lat. S�dz�, �e co� by�my ju� o nim us�yszeli.

Dziwisz si� na pewno, �e tak otwarcie pisz� w li�cie o sprawach, o kt�rych jeszcze niedawno szepta�em ukradkiem jako o najwi�kszych tajemnicach. Pami�tasz �wit w Bajach przy kwitn�cych krzewach r�? Wtedy wierzy�em, �e nikt na �wiecie nie rozumie mnie lepiej od Ciebie. Teraz mam wi�ksze do�wiadczenie, do proroctw podchodz� wi�c w spos�b dojrza�y. Pewien na wp� ociemnia�y uczony powiedzia� mi w bibliotece szyderczo, �e przepowiednie s� domen� m�odych. Po przeczytaniu tysi�ca ksi��ek budz� si� bowiem w cz�owieku przygniataj�ce refleksje, a przeczytawszy dziesi�� tysi�cy � zmienia si� w ponuraka. Pisz� za� tak otwarcie, poniewa� w naszych czasach niepodobna zachowa� co� w tajemnicy. Najtajniejsze rozmowy daj� si� pods�ucha� i przekaza� innym, nie ma takiego listu, kt�rego nie mo�na by przeczyta� i skopiowa�. �yjemy w czasach nieufno�ci, dlatego dochodz� do wniosku, �e najlepszym lekarstwem na przetrwanie jest szczero�� wypowiedzi i wyra�anie na g�os swoich my�li.

Dzi�ki spadkowi, o kt�rym Ci wiadomo, jestem a� nadto bogaty, aby zaspokaja� swoje najwybredniejsze zachcianki, lecz nie na tyle maj�tny, by warto mnie prze�ladowa�. Z racji swego pochodzenia nie mog� � zreszt� nawet bym nie chcia� � stara� si� o stanowiska pa�stwowe. Nie ma we mnie ��dzy takich zaszczyt�w.

Gwiazdy wskazywa�y na wsch�d. Nak�oni�a� mnie do opuszczenia Rzymu, aby si� ode mnie uwolni�, niewierna Tulio, bo sta�em si� dla Ciebie niewygodny. Ja za� upiera�em si�, a mo�e i zaklina�em, �e niemal namacalnie czuj� blisko�� w�adcy �wiata, albowiem czas by� najwy�szy, aby si� pojawi�. Chcia�em jako jeden z pierwszych by� przy nim, s�u�y� mu, a w nagrod� zosta� Twoim czwartym lub pi�tym ma��onkiem. Jak mog�a� tak zadrwi� sobie ze mnie!

Nie ma obawy. Takie idee nie mog� by� powodem prze�ladowa�. W�adcy �wiata ani widu, ani s�ychu. Wiedziano by o nim w Aleksandrii, centrum gadulstwa, filozofii i intryg. Zreszt� sam Tyberiusz trzydzie�ci siedem lat temu wiedzia� o koniunkcji Jowisza i Saturna. R�wnie dobrze wie o tym cz�owiek, kt�rego nazwiska nie ma powodu w li�cie wymienia�. Ale on mocno wierzy, �e w�adca �wiata nie nadejdzie ze wschodu.

Tulio, moja najdro�sza! Mam �wiadomo��, �e badanie proroctw jest dla mnie tylko namiastk� tego, czego nie mog� osi�gn��. Musz� kierowa� uwag� na inne tory, byle dalej od Ciebie. Rano, kiedy si� budz�, pierwsza moja my�l biegnie ku Tobie, z my�l� o Tobie zasypiam. Ogl�da�em Ci� w snach i potem ca�e noce nie mog�em spa�. Zwoje pergaminu nie zast�pi� m�czy�nie ukochanej kobiety.

Wnioski, jakie wysnu�em z prowadzonych bada�, zdecydowa�y, �e zabra�em si� do studiowania �wi�tych ksi�g �ydowskich. W Aleksandrii du�� s�aw� cieszy si� niejaki Filon, filozof �ydowski, kt�ry omawia ksi�gi r�wnie alegorycznie, jak Grecy i Rzymianie dzie�a Homera. Filon uwa�a, �e dzi�ki greckiej filozofii religia �ydowska stanie si� bardziej czytelna. �yd�w i ich religi� znasz; przecie� w Rzymie � podobnie jak w Aleksandrii � odizolowali si� i nie chcieli sk�ada� ofiar rzymskim bogom. Wiele os�b w�a�nie dlatego ich unika. Wprawdzie sporo rodzin na �ydowsk� mod�� �wi�tuje dzie� si�dmy, ale wi�kszo�� gardzi narodem uznaj�cym tylko jednego Boga, w dodatku Boga, kt�ry nie posiada �adnego wizerunku.

W ka�dym razie w �wi�tych ksi�gach �ydowskich przetrwa�a, cho� nie bez k�opot�w, jedna z najstarszych wiekiem przepowiedni o nadej�ciu w�adcy �wiata. T� przepowiedni� prorocy �ydowscy przekazywali przez wieki i dzi�ki temu zachowa�a si� najwierniej ze wszystkich podobnych. Przysz�ego w�adc� �wiata zw� �mesjaszem". Kiedy on dojdzie do w�adzy, �ydzi zapanuj� nad �wiatem. Takie zuchwa�e proroctwo ma uzasadnienie tylko w�wczas, kiedy s�u�y pokrzepieniu poczucia narodowego. Nar�d �ydowski przeszed� haniebne i godne po�a�owania koleje losu: niewol� w Egipcie i podobne jarzmo w Babilonii. Dopiero Persowie pozwolili im wr�ci� do w�asnego kraju. Ich �wi�tyni� wiele razy rabowano, a� w ko�cu � cho� niechc�cy � spali� j� Pompejusz. �ydzi tym jeszcze r�ni� si� od innych narod�w, �e maj� tylko jedn� �wi�tyni�. Znajduje si� ona w ich �wi�tym mie�cie, Jeruzalem. Synagogi, kt�re wznosz� we wszystkich miastach na ca�ym �wiecie, nie s� �wi�tyniami, tylko miejscami zgromadze�, gdzie �piewnym g�osem odczytuj� i obja�niaj� �wi�te ksi�gi. Wielu ludzi nienawidzi �yd�w z powodu proroctwa, i� spo�r�d nich narodzi si� kr�l kr�l�w, kt�remu zawdzi�cza� b�d� swoje panowanie nad �wiatem. Dlatego g�o�no si� ju� tym nie chwal�, tylko dziel� si� mi�dzy sob� tajnikami proroctwa, zamkn�wszy drzwi przed w�cibskimi.

Niemniej sama przepowiednia nie jest tajemnic�. Kiedy spostrzegaj� u kogo� przychylny stosunek do ich nauk, ch�tnie pomagaj� mu w zrozumieniu �wi�tych tekst�w. Tak dzieje si� przynajmniej w Aleksandrii. Uczeni w Pi�mie, mi�dzy innymi Filon, omawiaj� przepowiednie za pomoc� alegorii, zapewniano mnie jednak, �e mo�na je przyj�� dos�ownie. Gwoli uczciwo�ci musz� przyzna�, �e tylko w�wczas, gdybym od dziecka wzrasta� w tej religii, m�g�bym uwierzy� w owe teksty, suto zdobione om�wieniami. Ale przyznaj� r�wnocze�nie � w por�wnaniu z innymi zagmatwanymi proroctwami teksty przepowiedni judejskich s� stosunkowo klarowne.

Judejscy uczeni Aleksandrii nale�� do wolnomy�licieli, w ich gronie niew�tpliwie znajduj� si� prawdziwi filozofowie, kt�rzy nawet nie wzbraniaj� spo�ywania posi�ku z obcymi. Zaprzyja�ni�em si� z jednym uczonym, �ydowskim m�odzie�cem, i razem wypili�my sporo czystego wina. Takie wypadki zdarzaj� si� w Aleksandrii. Kiedy sobie podochoci�, przekonywa� mnie z entuzjazmem, �e wnet zjawi si� mesjasz, a wraz z nim nast�pi panowanie Judei nad �wiatem. Aby mi udowodni�, jak dos�ownie wierz� Judejczycy � nie wy��czaj�c ich w�adc�w � w przepowiedni� o mesjaszu, opowiedzia� mi, �e ich pot�ny kr�l, Herod Wielki, na kilka lat przed swoj� �mierci� kaza� wymordowa� wszystkie niemowl�ta p�ci m�skiej w ca�ym mie�cie, poniewa� uczeni Chaldei, �ledz�c pewn� gwiazd�, szli jej tropem a� do owego miasta i naiwnie og�osili, �e nowy kr�l si� narodzi�. Herod oczywi�cie pragn�� utrzyma� tron dla swego rodu. Wydaje si�, �e by� r�wnie nieufny, jak pewien znany staro�ytny w�adca, kt�ry na staro�� znalaz� schronienie w pustelni na wyspie.

Czy wiesz, Tulio, �e ta makabryczna opowie�� mnie zafrapowa�a? Zna�em dat� �mierci Heroda, wi�c z �atwo�ci� obliczy�em, �e zbrodnia mia�a miejsce w�a�nie w czasie spotkania Saturna z Jowiszem. Tak wi�c opowiadanie potwierdzi�o, �e koniunkcja gwiazd wzbudzi�a niepok�j nie tylko na Rodos i w Rzymie, ale i w�r�d �yd�w i uczonych na ca�ym Wschodzie.

��Czy s�dzisz, �e przysz�ego mesjasza zamordowano w kolebce? � zapyta�em.

M�ody uczony judejski roze�mia� si� i powiedzia� z brod� mokr� od wina:

��A kt� m�g�by zabi� mesjasza? Herod by� ju� chory i rozum mu odj�o! � Ale wyra�nie by� przestraszony, rozejrza� si� dooko�a i doda�: � Tylko przypadkiem nie pomy�l sobie, �e mesjasz si� wtedy narodzi�. Czas jeszcze nie by� dany. Na pewno ju� by�my o nim us�yszeli. Zreszt� w ka�dej epoce rodzi si� jaki� fa�szywy mesjasz i budzi niepok�j prostego ludu Jeruzalem.

Co� musia�o go jednak dr�czy�, kiedy bowiem wypi� jeszcze troch� wina, rzek� znacz�co:

��Za czas�w Heroda wielu ludzi uciek�o z Jeruzalem i z innych miast do Egiptu. Jedni tam zostali, inni po jego �mierci wr�cili w rodzinne strony.

��Chcesz powiedzie�, �e nowo narodzonego mesjasza ukryto w Egipcie, by unikn�� prze�ladowa� Heroda?

��Jestem saduceuszem � odpar�. Chcia� widocznie podkre�li�, �e nie jest zbyt przesi�kni�ty tradycj� �ydowsk�. � Czyli mam w�tpliwo�ci. Nie wierz�, jak faryzeusze, w nie�miertelno�� duszy. Kiedy cz�owiek umiera, le�y wyci�gni�ty i ju� go nie ma. Tak jest napisane. Poniewa� tylko raz �yjemy na tym �wiecie, rozum podpowiada, by si� tym cieszy�. Nasi wielcy w�adcy niczego sobie nie odmawiali; nadmiar rozkoszy �ycia zmieni� m�drego Salomona w ponurego starca. Naiwn� pobo�no�� powinny okazywa� nawet najbardziej uczone g�owy. Ale kiedy cz�owiek wypije troch� wi�cej mocnego wina, co te� jest grzechem, przyjmuje za wiarygodne to, w co na trze�wo nigdy by nie uwierzy�. Dla przyk�adu opowiem ci bajk�, kt�r� mi przekazano, gdy sko�czy�em dwana�cie lat, a wi�c w chwili, gdy uznano mnie za dojrza�ego. Wiedz; �e u �yd�w w dni �wi�teczne nikomu nie wolno wykonywa� �adnej pracy r�cznej. Za czas�w kr�la Heroda z Betlejem w ziemi judejskiej uciek� stary rzemie�lnik z m�od� �on� i nowo narodzonym synkiem. Znale�li schronienie w Egipcie, w gajach drzew balsamowych. �w m�� �y� z pracy swoich r�k i nikt o nich �le nie m�wi�. Ale w pewien szabatowy dzie� �ydzi z wioski spostrzegli ma�ego ch�opca, kt�ry lepi� z gliny jask�ki. Zbili jego matk�, poniewa� ch�opiec naruszy� prawo szabatu. A on tchn�� oddechem na glin� i �ywe jask�ki wzbi�y si� w powietrze. Wkr�tce po tym wydarzeniu ca�a rodzina znikn�a z owej miejscowo�ci.

��My�lisz � spyta�em zaskoczony, bo wiedzia�em, �e nie uchodzi za cz�owieka przes�dnego � my�lisz, �e uwierz� w te dziecinne bajdy?

��Nie chcia�em ci� wcale przekona� � stwierdzi�. Potrz�sn�� g�ow� i spojrza� przed siebie wypuk�ymi oczami. By� przystojny i pe�en godno�ci, jak wielu Judejczyk�w jego pokolenia. � Moim zdaniem ta dzieci�ca legenda �wiadczy tylko o tym, �e za czas�w Heroda uciek�a do Egiptu nadzwyczaj bogobojna i mimo ub�stwa bardzo wyr�niaj�ca si� rodzina. Je�li do bajki podej�� racjonalnie, to mo�na przyj��, �e matka, broni�c ma�ego przest�pcy, tak umiej�tnie powo�ywa�a si� na Ksi�gi, �e zamkn�a usta oskar�ycielom. Jej egzegeza mog�a by� tak skomplikowana, �e po prostu o niej zapomniano. Przecie� na podstawie naszych Ksi�g mo�na udowodni� wszystko. Kiedy rodzina znikn�a r�wnie tajemniczo, jak przyby�a, ludzie upi�kszyli ca�e wydarzenie przez nadanie dziecku cech nadzwyczajno�ci. � I zako�czy� sw�j wyw�d: � Chcia�bym mie� umys� dziecka i tak jak ono wierzy� Ksi�gom. O ile� by�oby mi l�ej. A tak balansuj� na pograniczu dw�ch �wiat�w. Grekiem nigdy nie b�d�, w g��bi serca nie czuj� si� ju� dzieckiem Abrahama.

Nazajutrz g�owa mi p�ka�a, cia�o mia�em obola�e, co nie po raz pierwszy zdarzy�o mi si� w Aleksandrii. Ca�y dzie� sp�dzi�em w �a�ni. Po k�pieli, masa�u, gimnastyce i dobrej strawie zapad�em w stan p� snu, p� jawy, zupe�nie jakby realny �wiat oddali� si� ode mnie, a cia�o sta�o si� cieniem. Miewa�em ju� takie stany halucynacji, ich pra�r�d�em jest moje pochodzenie � nie bez powodu nadano mi miano Mezencjusza, legendarnego kr�la Etrusk�w. Cz�owiek w takim stanie jest najbardziej podatny do odbioru znak�w, a r�wnocze�nie najtrudniej mu przychodzi odr�nianie znak�w prawdziwych od fa�szywych.

Kiedy wynurzy�em si� spod portyku �a�ni, uderzy� mnie s�oneczny �ar, a popo�udniowe s�o�ce b�yskawicami bi�o po oczach. Nadal by�em w stanie halucynacji. Bez celu, nieobecny duchem b��ka�em si� po zgie�kliwych ulicach, a� jaki� przewodnik, bior�c mnie za cudzoziemca, uczepi� si� mnie i najpierw gor�co, a potem wr�cz nachalnie namawia� na zwiedzanie domu publicznego w Kanopos, latarni Faros albo obejrzenie byka Apisa w jego �wi�tyni. Przewodnik by� uparty i nie mog�em si� od niego uwolni�. W pewnym momencie jego gadanie przerwa� chrapliwy jazgot. Brudnym palcem wskaza� na �r�d�o tego ha�asu m�wi�c:

��Sp�jrz na �yda!

W k�cie targu warzywnego sta� odziany w sk�ry m�czyzna. Brod� i w�osy mia� zwichrzone, twarz wymizerowan�, a nogi spierzchni�te i poranione. Sta� z oczami w s�up i monotonnym, zachrypni�tym g�osem wo�a� co� w j�zyku aramejskim. Przewodnik uwa�a�, �e nie rozumiem tych okrzyk�w. Lecz � jak Ci wiadomo � po latach m�odo�ci sp�dzonych w Antiochii doskonale rozumiem aramejski i nawet swobodnie nim si� pos�uguj�. W tamtych dawnych czasach marzy�a mi si� nawet posadka skryby u prokonsula kt�rej� ze wschodnich prowincji. Dopiero po szkole w Rodos lepiej sprecyzowa�em cel swojego �ycia. �wietnie zrozumia�em, co g�osi� �ydowski prorok pustynny. Chrapliwym, jazgocz�cym g�osem dar� si� na ca�e gard�o: � Kto ma uszy, niech s�ucha! Kr�lestwo Bo�e nadchodzi! Prostujcie mu drogi!

��On g�osi nadej�cie �ydowskiego kr�la � obja�nia� przewodnik.

��Tylu pomyleric�w pcha si� z pustyni do miast, �e stra�e nie nad��aj� z ch�ostaniem. Zreszt� polityka w�adz ch�tna jest sk��caniu �yd�w mi�dzy sob�. Dop�ki b�d� si� nawzajem ok�ada� kijami, my, ludzie gimnazjon�w, mo�emy spa� spokojnie. Nie ma narodu bardziej krwio�erczego od �yd�w. Na szcz�cie bardziej nienawidz� swoich sekt ni� nas, kt�rych nazywaj� poganami.

Przez ca�y czas ochryp�y, krzykliwy g�os powtarza� wezwanie, wi�c utrwali�o si� ono w mojej pami�ci. Prorok g�osi� nadej�cie kr�lestwa

��w �wczesnym stanie ducha nie mog�em tego przyj�� inaczej, jak tylko jako znaku dla siebie. I sta�o si� tak, jakby wszystkie czytane przeze mnie w ci�gu zimy przepowiednie nagle zrzuci�y fa�szyw� pow�ok� mglistych s��w i jasno okre�li�y: �Kr�lestwo Bo�e jest blisko".

Przewodnik nadal gada�, trzymaj�c si� mego p�aszcza:

��Zbli�a si� �ydowska Pascha-m�wi� � ostatnie statki i karawany z pielgrzymami wyruszaj� do Jeruzalem. Zobaczymy, jakie w tym roku wybuchn� rozruchy.

��Chcia�bym ujrze� �wi�te �ydowskie miasto � powiedzia�em.

��M�dra my�l, panie! � zawo�a�. � �wi�tynia Heroda zaiste jest cudem �wiata! Podr�ny, kt�ry jej nie zobaczy�, nie widzia� niczego. Rozruchami si� nie przejmuj, tak sobie tylko za�artowa�em. W Judei drogi s� bezpieczne, a w Jeruzalem panuje rzymski rygor. Dla utrzymania porz�dku stacjonuje tam ca�y legion �o�nierzy italskich. Trzymaj si� tylko dwa kroki za mn�, a na pewno przy moich koneksjach uda si� zdoby� dla ciebie bilet na statek do Joppy lub Cezarei. Oczywi�cie przewo�nicy najpierw b�d� twierdzi�, �e przed �wi�tami wszystkie miejsca s� ju� sprzedane. Ale przecie� to by�by skandal, gdyby tak znamienity Rzymianin odszed� z kwitkiem.

Przewodnik tak mocno ci�gn�� mnie za po�y p�aszcza, �e mimo woli szed�em za nim a� do kantoru armatora syryjskiego, usytuowanego zaledwie par� krok�w od bazaru. Okaza�o si�, �e nie jestem jedynym cudzoziemcem, kt�ry marzy o sp�dzeniu Paschy w Jeruzalem. Opr�cz �yd�w, przyby�ych z ca�ego �wiata, wybierali si� tam liczni zwykli tury�ci w poszukiwaniu atrakcji. Po szale�czym targowaniu si�, jakie potrafi� zademonstrowa� tylko Grek z Syryjczykiem, nagle zorientowa�em si�, �e mam zakupione miejsce w kajucie statku wioz�cego pielgrzym�w na wybrze�e Judei. Zapewniono mnie, �e to jedyny i ostatni rejs, jaki w tym okresie organizuj� w Aleksandrii. Op�nienie spowodowane by�o konieczno�ci� wyko�czenia tego zupe�nie nowego statku. W�a�nie nazajutrz wyrusza� w dziewiczy rejs, czyli nie nale�a�o si� obawia� lepkiego brudu ani paso�yt�w, kt�re tak uprzykrzaj� turystom podr� wzd�u� tych wybrze�y.

Przewodnik za�yczy� sobie za us�ugi pi�� drachm, ale wynagrodzi�em go ch�tnie, bo dano mi znak i podj��em decyzj�. By� zadowolony, poniewa� otrzyma� dodatkow� zap�at� od armatora. Jeszcze przed wieczorem za�atwi�em u swojego bankiera przekaz do Jeruzalem; mam na tyle do�wiadczenia, �e jad�c do obcego kraju nie bior� ze sob� wiele got�wki. Zap�aci�em r�wnie� za noclegi i inne us�ugi, a wieczorem wyda�em po�egnalne przyj�cie dla kilku znajomych, kt�rych nie mog�em opu�ci� bez s�owa. Nie poda�em im jednak miejsca ani celu podr�y, �eby zabezpieczy� si� przed ich w�cibstwem. Oznajmi�em tylko, �e wyje�d�am i wr�c� najp�niej jesieni�.

Tego wieczoru, cho� nie mog�em zasn��, czu�em si� bardziej rze�ki ni� przez ca�� zim�, w czasie kt�rej aleksandryjski �ar wyssa� moje cia�o i my�li. Niech�e sobie Aleksandria zostanie cudem �wiata dla turyst�w! Dla mnie wybi� ostatni gong, �eby j� opu�ci�, bo inaczej zatrac� si� w gor�czce u�ycia w tym zm�czonym greck� rri�dro�ci� mie�cie. Taki zblazowany m�czyzna jak ja mo�e ulec jego urokom do tego stopnia, �e je�li posiedzi tu d�u�ej, zostanie w Aleksandrii na wieki.

Dlatego pomy�la�em, �e podr� morska i kilkudniowa w�dr�wka po rzymskich szlakach Judei oddadz� wielk� przys�ug� zar�wno memu cia�u, jak i duchowi. Ale, jak to zwykle bywa, wcze�nie zerwali mnie ze snu, �ebym zd��y� na statek, spa�em wi�c za kr�tko i wymy�la�em sobie od sko�czonych durni�w, �e zostawiam wygody cywilizowanego �wiata i jad� do obcej mi, wrogiej ziemi �ydowskiej, sugeruj�c si� iluzorycznymi przepowiedniami i znakami, p�odami w�asnej wyobra�ni.

Takiego ob��kanego stanu ducha wcale nie poprawi�o odkrycie, jakiego dokona�em w porcie. Zosta�em bowiem oszukany gorzej, ni� mog�em si� spodziewa�. Statek odnalaz�em dopiero po d�ugich poszukiwaniach, wypytywaniu i ogl�daniu, bo w�asnym oczom nie wierzy�em, aby to zbutwia�e pr�chno, ta p�askodenna krypa by�a owym najnowszym, w dziewiczy rejs wypuszczanym cudem. Niew�tpliwie �ajba wymaga�a zabieg�w, gdy� bez nowych uszczelnie� i smo�owania raczej by si� nie utrzyma�a na powierzchni morza. Zapachy, jakimi mnie statek powita�, �ywcem przypomina�y duchot� burdelu, armator Kanopos bowiem dla kamufla�u okadza� pok�ad najta�szymi kadzid�ami. Przegni�e boki os�oni�to pstrokatymi tkaninami, a dla uczczenia rejsu przywieziono z bazaru ca�y w�z zwi�d�ych kwiat�w.

M�wi�c wulgarnie,: ta dzie�a, napr�dce osmo�owana i ledwo przystosowana do morskiej �eglugi, by�a jak stara portowa dziwka, kt�ra w dziennym �wietle wa�y si� pokazywa� jedynie owini�ta od st�p do g��w w pstrokate fata�aszki, bruzdy zmarszczek pokrywa warstwami pudru i z daleka odurza pod�ymi wonno�ciami. Podobne tej dziwce, fa�szywe i pozbawione wszelkich z�udze�, by�o te� spojrzenie nadzorcy statku, kiedy mnie powita� i kln�c si� na wszystkich bog�w zapewni�, �e to jest w�a�ciwy statek, po czym wskaza� mi m�j bar��g w�r�d wieloj�zycznego jazgotu, wrzawy, awantur, �ez i dramat�w po�egna�.

Kiedy to wszystko zobaczy�em, nawet nie wpad�em w gniew, ale rykn��em wielkim �miechem. Zaiste, cz�owiek nie musi szuka� niebezpiecze�stw, tylko ich m�drze unika�. No, ale strach przed wszelkim ryzykiem parali�uje �ycie. Nas�ucha�em si� tylu filozof�w, �e jednego jestem pewien: nawet przy zachowaniu maksymalnej ostro�no�ci nie mo�na bodaj o kilka chwil przed�u�y� swojego �ycia, jako �e jego miara jest okre�lona.

S� oczywi�cie i w naszych czasach egoistyczni i zabobonni bogacze, kt�rzy �ami� rzymskie prawo i dla rzekomego przed�u�enia swego �ycia po�wi�caj� tr�jg�owej bogini m�ode niewolnice, skracaj�c im �ycie. W ka�dym wi�kszym mie�cie Wschodu znale�� mo�na wied�m� lub ob��kanego, kt�ry zna zakl�cia i za dobr� op�at� got�w jest spe�ni� tak� ofiar�. Moim zdaniem jest to absurdalne samooszukiwanie si�. Cz�owiek potrafi siebie ok�amywa� i w dodatku jest przekonany, �e ka�demu dana miara i waga jego nie dotyczy. Co do mnie, to mam nadziej�, �e je�li do�yj� staro�ci, nie b�d� si� ba� �mierci na tyle, aby odda� si� w�adzy szarlatan�w.

W groteskowej sytuacji, w jakiej si� znalaz�em, pociesza�a mnie okoliczno��, �e statek mia� p�yn�� wzd�u� wybrze�a � no i to, �e dobrze p�ywam.

Odda�em si� niezm�conej rado�ci, nie czu�em nawet urazy za oszustwo, kt�rego pad�em ofiar�. Postanowi�em cieszy� si� �yciem i podr�, a w przysz�o�ci, zabarwiaj�c nieco, przedstawia� opis wydarze� jako doskona�� anegdot�.

Podniesiono kotwic�. Wios�a niesk�adnie uderzy�y o fale, statek si� zako�ysa�, a rufa oderwa�a od przystani � kapitan chlusn�� przez burt� z pucharu na cze�� Fortuny. Rzeczywi�cie, lepszej ofiarobiorczyni nie mo�na by�o wybra�, bo tylko przy sporej dozie szcz�cia uda nam si� dotrze� do celu. Podr�ni �ydowscy wznosili r�ce i patrz�c na gro�ne morze przyzywali na pomoc po hebrajsku swego Boga. Na przednim pok�adzie ustrojona wie�cami dziewczyna zacz�a brzd�ka� na lirze, m�ody ch�opiec gra� na flecie. Nie trzeba by�o d�ugo czeka�, aby przy akompaniamencie instrument�w muzycznych rozbrzmia�a najnowsza aleksandryjska fry wolna piosenka. P�tnicy �ydowscy ze zgroz� zorientowali si�, �e na statku znajduje si� objazdowa trupa aktorska, ale nic nie wsk�rali protestami. Albowiem my, ich zdaniem nieczy�ci, stanowili�my zdecydowan� wi�kszo�� pasa�er�w. Zreszt� sp�nieni pielgrzymi �ydowscy nie nale�eli do ludzi zamo�nych, wi�c musieli cierpliwie znosi� nasz widok i tylko pami�ta� o cz�stym szorowaniu swoich naczy�.

W naszych czasach samotno�� jest niezmiernie rzadkim luksusem. Osobi�cie nigdy nie by�em zwolennikiem gromady niewolnik�w, kt�rzy �ledz� ka�dy krok i ka�de s�owo swego pana. Z politowaniem obserwowa�em ludzi, kt�rzy � czy to ze wzgl�du na sw� pozycj�, czy przez wygodnictwo � przez okr�g�� dob� otaczali si� niewolnikami. W czasie tej podr�y musia�em zapomnie� o wygodach i dzieli� miejsce sypialne z r�nymi cz�sto bardzo podejrzanymi osobnikami. Podr�nym �ydowskim uda�o si� szcz�liwie dosta� du�e pomieszczenie sypialne. Przerobili skrzyni� z piachem na paleniska dla przygotowywania koszernych potraw, inaczej dotarliby do brzeg�w Judei tak strefieni, czyli zanieczyszczeni, �e nie mogliby nawet przekroczy� bram �wi�tego miasta. Takie srogie s� ich prawa i regu�y czysto�ci.

S�dz�, �e nie dop�yn�liby�my do celu, gdyby nie lekki pomy�lny dla nas wiatr, no i �agle. Wio�larze tej krypy, podobnie jak ona sama, byli towarem wybrakowanym: astmatyczni, z trudem �api�cy oddech starcy, �a�o�ni n�dzarze i kalecy. Nie wszyscy byli niewolnikami; rekrutowali si� spo�r�d najta�szej kategorii portowych szumowin, kt�re z braku innych mo�liwo�ci najmowa�y si� do kator�niczej pracy. Zaprawd�, ci wio�larze mogli wyst�powa� jako ch�r w przedstawieniach komediowych! Nawet ich przyw�dca, kt�ry na podium wybija� takt, pok�ada� si� ze �miechu, gdy widzia�, jak si� grzmoc� wios�ami albo przysypiaj� i spadaj� z �aw wio�larskich. My�l�, �e smaga� ich batogiem tylko dla fasonu; naprawd� mo�na by�o z nich wykrzesa� tylko tyle, ile sami dawali.

O podr�y nie mog� powiedzie� niczego wi�cej poza tym, �e w �adnej mierze nie stanowi�a impulsu pobudzaj�cego pobo�no�� ani duchowego przygotowania do prze�ycia odwiedzin w �wi�tym mie�cie. Przed ka�dym posi�kiem, rano, w po�udnie i wiecz�r, �ydowscy p�tnicy wznosili r�ce i zawodzili to sm�tne, to zn�w radosne psalmy; no, ale oni mieli wrodzon� pobo�no�� i kult �wi�tyni. W innych porach dnia z przedniego pok�adu rozlega�y si� greckie piosenki �wiczone przez trup� aktorsk�. A gdy czasem, na moment, uda�o si� zwo�a� wio�larzy, wtedy z dolnego pok�adu dochodzi� monotonny, skrzecz�cy i ochryp�y, zawodz�cy skargi ch�r.

Ta Greczynka, kt�ra opleciona girlandami kwiat�w �piewem i gr� na lirze zainaugurowa�a nasz rejs, mia�a na imi� Myrina. By�a chuda, o zadartym nosie i zielonych oczach, zimnych i badawczych. Mimo m�odego wieku nie�le gra�a na instrumencie i �piewa�a, by�a tak�e zdoln� tancerk� akrobatyczn�. Z przyjemno�ci� codziennie obserwowa�em jej prowadzone dla zachowania kondycji �wiczenia. W tym czasie pobo�ni �ydzi zakrywali twarze i g�o�no wyra�ali sw� dezaprobat�.

Myrina jest imieniem amazonki. Ona sama szczerze przyznawa�a, �e dosta�a je, poniewa� by�a taka chuda i nie mia�a piersi. Wyst�powa�a ju� w Judei i w greckich miastach Perei, po drugiej stronie Jordanu. Opowiada�a, �e w Jeruzalem jest zbudowany przez Heroda teatr, ale nie odbywaj� si� w nim przedstawienia, nikt bowiem nie chce spe�nia� funkcji mecenasa, a publiczno�ci zjawia si� niewiele.

�ydzi nienawidz� teatru, podobnie jak i innych wymys��w greckich z wodoci�gami w��cznie. Arystokracja �ydowska nie jest na tyle liczna, by zape�ni�a teatr. Dlatego trupa aktorska planuje pojecha� na drug� stron� Jordanu, do miejsca wypoczynku dwunastego legionu rzymskiego. Publiczno�� tamtejsza jest wprawdzie ordynarna, ale zawsze zape�nia widowni�. Mo�liwe te�, �e uda im si� wyst�pi� w stolicy ksi�stwa Galilei, w Tyberiadzie; w drodze powrotnej b�d� pr�bowa� szcz�cia w rzymskiej Cyrenie na wybrze�u judejskim.

Pogaw�dzili�my szczerze z Myrin� w ci�gu dnia, a w nocy przysz�a do mojej koi i cichutko powiedzia�a, �e gdyby nie musia�a, nigdy by si� do mnie nie zwr�ci�a, bo jest dziewczyn� uczciw�, ale naprawd� musi kupi� nowe buty i suknie niezb�dne do wyst�p�w, wi�c czy mog� jej da� kilka srebrnych grosik�w?

Po omacku znalaz�em w sakiewce ci�k� monet� i da�em dziewczynie dziesi�� drachm. By�a naprawd� oszo�omiona. Obejmowa�a mnie i ca�owa�a, powtarzaj�c, �e nie mo�e mi si� oprze� i niech�e z ni� zrobi�, co tylko chc�. Kiedy zorientowa�a si�, �e niczego od niej nie oczekuj�, bo w Aleksandrii kobiet mia�em do przesytu, spyta�a niewinnie, czy mo�e wol� jej brata, kt�ry jeszcze nie ma zarostu. Taka wyuzdana grecka mi�o�� nigdy mnie nie interesowa�a, chocia� kiedy�, jeszcze na Rodos, mia�em w �awie szkolnej platonicznego idola. Kiedy dziewczyna upewni�a si�, �e wystarcza mi jej przyja��, dosz�a do wniosku, �e z jakiego� powodu z�o�y�em czasowy �lub czysto�ci, i wi�cej mi si� nie narzuca�a.

W rewan�u za pieni�dze zacz�a m�wi� o cnocie �yd�w i zapewni�a, �e wykszta�ceni �ydzi nie uwa�aj� nierz�du z cudzoziemk� za grzech. Nierz�du z �yd�wk� prawo im zabrania. Dla potwierdzenia swoich s��w szeptem opowiedzia�a mi kilka pikantnych historyjek, ale nie wierz� w ich prawdziwo��. W czasie studi�w i stosunk�w towarzyskich w Aleksandrii nauczy�em si� szacunku dla �yd�w.

Na wschodzie majaczy�y g�ry Judei, morze l�ni�o diamentami; Myrina zwierza�a si� mnie, staremu przyjacielowi, ze swoich marze�. Rozumia�a, jak kr�tki jest blask kariery tancerki. Zamierza�a zebra� pieni�dze i w przysz�o�ci w jakim� mie�cie nad brzegiem morza za�o�y� skromn� perfumeri� i lupanar. Niewinnym wzrokiem wpatrywa�a si� we mnie t�umacz�c, �e czas oczekiwania na realizacj� tego planu by�by kr�tszy, gdyby los si� do niej u�miechn�� i znalaz�a sobie bogatego kochanka. Z ca�ego serca �yczy�em jej tego.

Czy to dzi�ki ofierze kapitana, czy przez pomy�lny zbieg okoliczno�ci, a mo�e za spraw� natarczywych mod��w �ydowskich pielgrzym�w, na trzy dni przed �wi�tem Paschy, g�odni, spragnieni, brudni i pok�sani przez robactwo, ale cali i zdrowi dotarli�my do portu w Joppie. �wi�to przypada�o w tym roku w dzie� szabatu, by�o wi�c tym bardziej uroczyste. �ydom tak si� spieszy�o, �e z ogromn� niecierpliwo�ci� przyszykowali koszerny posi�ek, kt�ry spo�yli swym gronie, i jeszcze przed noc� ruszyli w stron� Jeruzalem. Noc by�a zreszt� spokojna, niezliczone gwiazdy p�on�y nad morzem, a po�wiata ksi�yca u�atwia�a drog�. Port a� po brzegi zapchany by� �odziami, nie brakowa�o te� du�ych statk�w z Italii, Hiszpanii i Afryki. Je�li wcze�niej do mnie nie dotar�o, to teraz zrozumia�em dok�adnie, �e dla armator�w ca�ego �wiata �ydowskie umi�owanie �wi�tyni jest r�wnoznaczne z dochodowo�ci� ich przedsi�wzi��.

Wiesz, Tulio, �e nie jestem odludkiem, nie mia�em ochoty na przy��czenie si� do greckiej trupy aktorskiej, kiedy razem z nimi schodzi�em raniutko ze statku, chocia� bardzo o to prosili; liczyli, �e znajd� we mnie opiekuna, bo nie mieli w swym gronie nikogo miejscowego. Ale ja postanowi�em, �e w Joppie spokojnie doko�cz� ten list, kt�ry rozpocz��em na statku dla szybszego sp�dzenia czasu, aby� wiedzia�a, jakie przygody trafia�y mi si� w czasie tej m�cz�cej podr�y.

Wynaj��em wi�c dla siebie go�cinny pok�j i gdy ju� nieco odpocz��em, zabra�em si� za list. Wzi��em k�piel, szczodrze obsypa�em ca�e cia�o �rodkiem przeciwko paso�ytom, a odzie�, kt�r� nosi�em na statku, podarowa�em biedakom; zauwa�y�em, �e si� wprost przerazili, kiedy chcia�em j� spali�. Zaczynam czu� si� jak dawniej, pozwoli�em sobie utrefi� i nama�ci� w�osy i kupi�em nowe szaty. Dzi�ki prostocie moich zwyczaj�w nie mam zbyt wielu rzeczy: tylko spore zapasy czystego papirusu i przybory do pisania oraz drobne pami�tki z Aleksandrii, kt�re w miar� potrzeby b�d� wr�cza� w charakterze upomink�w.

Na bazarze w Joppie oferuje si� r�ne �rodki transportu do Jeruzalem, zar�wno dla szlachetnie urodzonych, jak i dla posp�lstwa. Mog�em wynaj�� dla siebie lektyk� z eskort�, mog�em jecha� w powoziku ci�gnionym przez par� mu��w albo skorzysta� z grzbietu prowadzonego przez przewo�nika wielb��da. Ale pisa�em Ci ju�, �e najwi�kszym luksusem jest samotno��. Dlatego zamierzam jutro wynaj�� os�a, objucz� go tym drobnym baga�em, buk�akiem z winem i zapasem jedzenia i rusz� piechot� do Jeruzalem, jak robi� zwykli pielgrzymi. Po gnu�nym �yciu w Aleksandrii taki wysi�ek cielesny jest jak najbardziej wskazany, a nie musz� si� obawia� z�oczy�c�w, bo droga zapchana jest p�tnikami spiesz�cymi na �wi�to Paschy, ponadto strze�ona przez patrole dwunastego legionu.

Ja, Tulio, moje kochanie, nie dlatego opowiadam ci o Myrinie czy innych kobietach z Aleksandrii, �eby Ci� obrazi� lub wzbudzi� Twoj� zazdro��. Cho� mog�aby� troch� pocierpie�, nawet poczu� k�uj�cy b�l z mego powodu! Obawiam si� jednak, �e jeste� po prostu zadowolona, skoro tak sprytnie uwolni�a� si� ode mnie. Nie znam Twoich my�li, mo�e naprawd� co� Ci przeszkodzi�o w podr�y? Dlatego kln� si�, �e najbli�szej jesieni zn�w b�d� na Ciebie czeka� w Aleksandrii a� do ko�ca sezonu �eglugowego. Zostawi�em tam wszystkie swoje rzeczy, nie wzi��em ze sob� ani jednej ksi�gi. Gdyby�my si� min�li na przystani, to m�j adres otrzymasz w kantorze rzymskiego armatora albo od mojego bankiera; serce mi jednak podpowiada, �e nast�pnej jesieni, podobnie jak ubieg�ej, b�d� obecny przy przybijaniu ka�dego statku z Italii.

Nie jestem pewien, czy zechcesz przeczyta� ten list do ko�ca, cho� stara�em si� pisa� tak barwnie, jak tylko potrafi�. W gruncie rzeczy

��i mo�na to wysnu� z tego listu � jestem w nastroju powa�nym. Przez ca�e �ycie oscylowa�em mi�dzy Epikurem a filozofi� stoik�w, mi�dzy uciechami �ycia a wstrzemi�liwo�ci�. Zm�czy� mnie zbytek rozkoszy w Aleksandrii, jej n�dzne uciechy dla cia�a i umys�u. Ty wiesz i ja doskonale rozumiem, �e rozkosz i mi�o�� to dwie zgo�a r�ne sprawy. Do rozkoszy mo�na przywykn�� jak do biegania czy p�ywania, rozkosz wprawia cz�owieka w przygn�bienie. Natomiast niezmiernie rzadko spotyka si� osob�, dla kt�rej cz�owiek przyszed� na �wiat. Ja si� dla Ciebie, Tulio, narodzi�em � i moje g�upie serce zapewnia, �e i Ty dla mnie zosta�a� pocz�ta. Przypomnij sobie noce w Bajach, gdy kwit�y r�e�

Nie traktuj tylko zbyt powa�nie wszystkiego, co pisa�em o przepowiedniach. Pami�tam wci��, co wyszepta�a� na po�egnanie dumnymi ustami: �Marek jest wci�� tym samym niepoprawnym marzycielem". Ale czyby� mnie kocha�a, gdybym taki nie by�? Je�li jeszcze w og�le mnie kochasz�

Joppa jest prastarym miastem portowym, zamieszkanym g��wnie przez Syryjczyk�w. Ale kiedy poch�oni�ty by�em pisaniem do Ciebie, dobrze mi tu by�o. Tulio, moja mi�o�ci, nie zapomnij o mnie. List ten bior� ze sob� i wy�l� go z Jeruzalem, poniewa� statki wracaj� do Brundyzjum dopiero po �ydowskich �wi�tach Paschy.

Pisz� w �ydowskie �wi�to Paschy, w ich �wi�tym mie�cie Jeruzalem, w fortecy Antonia. Zdarzy�o mi si� co� nies�ychanego, czego jeszcze sam nie potrafi� sobie w pe�ni u�wiadomi�. Tulio, uwierz � jestem ca�kiem spokojny. Pisz� tylko po to, aby sobie i Tobie dok�adnie wyja�ni�, co si� w�a�ciwie wydarzy�o.

Ju� teraz nie lekcewa�� proroczych znak�w; zreszt� w g��bi serca nigdy tego nie czyni�em, cho� tak lekko o nich m�wi�em i pisa�em. Przera�a mnie, �e przez ca�� podr� kto� mn� sterowa� i cho�bym si� sprzeciwia�, niczego nie mog�em unikn��. Ale jakie si�y mn� sterowa�y? Tego nie wiem.

Zaczynam od pocz�tku.

Na bazarze w Joppie, odrzuciwszy wszelkie pokusy wygodnej podr�y, wynaj��em osio�ka i z grup� ostatnich pielgrzym�w ruszy�em w kierunku Jeruzalem. Przypad� mi osio�ek �agodny i przyjazny, przez ca�� drog� nie mia�em z nim �adnych k�opot�w. Prawdopodobnie tyle razy w�drowa� ju� szlakiem z Joppy do Jeruzalem, �e zna� wszystkie studnie i miejsca postoju w wioskach i zajazdach. Lepszego przewodnika nawet spod ziemi bym nie wykopa�. S�dz� te�, �e czu� do mnie sentyment, poniewa� nie gramoli�em si� na jego grzbiet, gdy zje�d�ali�my z g�ry, tylko dla nabrania t�yzny w�drowa�em na w�asnych ko�czynach.

Legion rzymski maszeruje z Joppy do Jeruzalem nieca�e dwa dni, ale dla pielgrzyma teren g�rzysty jest bardziej m�cz�cy ni� r�wnina. R�wnocze�nie taka rze�ba terenu bardzo urozmaica drog�, a Judea jest krain� pi�kn� i �yzn�. Wprawdzie w dolinach nie kwit�y ju� drzewa migda�owe, lecz ca�y czas na zboczach pe�no by�o kwiat�w, a ich gorzkawy i mi�y zapach towarzyszy� mi ca�� drog�. By�em wypocz�ty i jak w m�odo�ci, kiedy �wiczy�em na stadionie, zm�czenie przynosi�o mi rado��. Dzi�ki wychowaniu i wrodzonej ostro�no�ci � do kt�rej, jak wiesz, koleje losu mnie zmusi�y � nauczy�em si� bagatelizowa� formy zewn�trzne. Dlatego nie chc� ani zachowaniem, ani szatami wyr�nia� si� spo�r�d t�umu. Pr�no�� mnie �mieszy. Nie chc� s�u�by ani go�c�w, kt�rzy og�aszaliby moje nadej�cie. W czasie drogi wraz z osio�kiem pokornie ust�powali�my miejsca wa�niejszym, kt�rzy w po�piechu p�dzili niewolnik�w i zwierz�ta. Bardziej si� cieszy�em, gdy m�j osio�ek odwracaj�c si� do mnie, strzyg� m�drze uszami, ni� gdyby szlachetnie urodzeni zatrzymywali si�, �eby mnie pozdrowi� i zaprosi� do swego grona.

W rogach swych p�aszczy �ydzi nosz� fr�dzelki, na ca�ym �wiecie b�d�ce ich znakiem rozpoznawczym, bo w zasadzie ubieraj� si� jak inni ludzie. Szlak, kt�ry Rzym g��wnie z my�l� o potrzebach armii udoskonali�, jest tak znany i tylu ludzi po nim w�druje, �e chocia� przy moim p�aszczu nie by�o fr�dzelk�w, nikt nie zwraca� na mnie uwagi. W zaje�dzie, do kt�rego przyprowadzi� mnie osio�ek, dosta�em jak inni wod� do picia dla nas obydwu i do umycia r�k i n�g. Panowa� tam t�ok, zupe�nie jakby nie tylko wszyscy mieszka�cy Judei, ale i wszystkie narody z wielk� rado�ci� czci�y wyzwolenie �yd�w z niewoli egipskiej.

Gdybym si� spieszy�, to pod wiecz�r zapewne dobrn��bym do Jeruzalem. Ale nic mnie nie goni�o. Zachwycony, wdycha�em rze�kie powietrze judejskich g�r, a m�j wzrok ol�ni� przepych kwiat�w na stokach. Po aleksandryjskim przesycie napawa�em si� swobod� my�li i do tego stopnia cieszy�em ka�d� chwil�, �e suchy chleb smakowa� mi lepiej ni� najznakomitsze frykasy. Nawet nie dolewa�em po drodze do wody wina, bo sama woda by�a najsmaczniejsza.

Dlatego guzdralem si�; g�os pasterskiego fletu, zwo�uj�cego na noc owce, zaskoczy� mnie na stoku g�ry do�� daleko od Jeruzalem. Mog�em wprawdzie troch� odpocz�� i i�� dalej przy �wietle ksi�yca, ale wiele s�ysza�em o pi�knie obrazu, jaki jawi si� oczom w�drownika, gdy o �wicie ujrzy wy�aniaj�ce si� zza doliny Jeruzalem i marmurow� biel �wi�tyni na tle g�r w o�lepiaj�cym blasku s�o�ca. W�a�nie tak chcia�em zobaczy� pierwszy raz �wi�te �ydowskie miasto. Dlatego ku zdziwieniu mojego osio�ka zmieni�em kierunek w�dr�wki i poszed�em pogaw�dzi� z pastuchem, kt�ry zawi�d� na noc do pieczary stado owiec. M�wi� ch�opsk� gwar�, ale rozumia� j�zyk aramejski i zapewni� mnie, �e tutaj, na usianym wioskami terenie, nie ma wilk�w. On sam nie bierze nawet psa dla ochrony owiec przed drapie�nikami, chocia� boi si� szakali i dlatego sypia w pieczarze. Za po�ywienie mia� zesch�y chleb j�czmienny i owczy ser. Bardzo si� ucieszy�, kiedy podzieli�em si� z nim kawa�kiem bia�ego chleba, miodownikiem i sprasowanymi figami. Kiedy zorientowa� si�, �e jestem gojem, nie chcia� tkn�� suszonego mi�sa, cho� nie stroni� ode mnie. Zjedli�my posi�ek razem przy wej�ciu do pieczary, a osio�ek �akomie ogryza� na zboczu cierniste krzewy. Potem ca�y �wiat stal si� liliowy, jak zbocze g�r pokryte kwitn�cymi anemonami, ciemno�� spad�a na ziemi�, na niebie zap�on�y gwiazdy. Jednocze�nie och�odzi�o si� i poczu�em, jak z pieczary nap�ywa ciep�o od st�oczonych w gromadk� owiec, ale nie odczuwa�em z tego powodu przykro�ci. Ten zapach kojarzy� mi si� z woniami dziecinnych lat i domu rodzinnego. Ku mojemu zdumieniu �zy zakr�ci�y mi si� w oczach. I nie p�aka�em z Twego powodu, Tulio. S�dzi�em, �e to trudy podr�y tak zmordowa�y moje w�t�e cia�o, �e by�y to �zy zm�czenia. Teraz jednak my�l�, �e p�aka�em nad sob�; nad tym, co ju� prze�y�em, i co mnie jeszcze czeka�o. W tamtej chwili gdybym m�g�, bez wahania wypi�bym ze �r�d�a zapomnienia.

Potem zasn��em jak najubo�szy pielgrzym na �onie nocy, przed pieczar� i pod dachem gwiazd. Spa�em tak mocno, �e pasterz zd��y� wyprowadzi� owce, zanim mnie obudzi�. Nie pami�tam, bym we �nie widzia� cho� jeden z�y znak, a kiedy si� obudzi�em � wszystko, zar�wno powietrze, jak i ziemia wyda�y mi si� inne ni� wczoraj. Zachodnie zbocze g�r spowija� cie�, a �wiat�o dnia rozja�nia�o stoki wzg�rz przeciwleg�ych. Cia�o mia�em znu�one, jak po ch�o�cie, by�em zupe�nie zoboj�tnia�y; nawet stoj�cy w pobli�u osio�ek sm�tnie zwiesi� g�ow�. Nie mog�em poj��, sk�d si� wzi�a ta nag�a zmiana nastroju; przecie� ani dwa dni marszu, ani jedna noc sp�dzona na twardym pos�aniu nie mog�y mnie tak zm�czy�! Uzna�em, �e chyba b�dzie zmiana pogody, na kt�r� zawsze by�em wra�liwy, podobnie jak na sny i przepowiednie. Z tak� trudno�ci� oddycha�em, �e nawet nie my�la�em o jedzeniu. Wr�cz obawia�em si�, �e nie zdo�am prze�kn�� nawet jednego k�sa. Wypi�em kilka �yk�w wina z buk�aka, ale to mnie nie orze�wi�o. Przestraszy�em si�; mo�e wczoraj napojono mnie zatrut� wod�, mo�e jest to symptom nadchodz�cej choroby?

W oddali widzia�em kilku podr�nych wspinaj�cych si� po zboczu. Ale du�o czasu up�yn�o, nim prze�ama�em wewn�trzn� inercj�, za�adowa�em baga� na grzbiet os�a i wyszed�em na drog�. Wspi�cie si� na g�rski grzbiet wymaga�o ogromnego wysi�ku. Dopiero na prze��czy zrozumia�em przyczyn� mego z�ego samopoczucia: w twarz uderzy� mnie podmuch pal�cego pustynnego wiatru. Taki wiatr potrafi d�� kilka dni, �wiszcz� przez ka�dy otw�r zabudowa�, w nocy stuka i wali w okiennice i powoduje r�ne dolegliwo�ci: u m�czyzn straszliwe b�le g�owy, a u kobiet wymioty.

W jednej chwili wicher wysuszy� moj� twarz i zacz�� szczypa� w oczy. S�o�ce, kt�re sta�o ju� wysoko, przekszta�ci�o si� w zm�tnia�a purpurow� kul�. I wtedy w�a�nie ujrza�em otoczone murem �wi�te �ydowskie miasto, wy�aniaj�ce si� zza doliny. Obola�ymi oczyma, z suchym smakiem wiatru w ustach, patrzy�em na wie�e pa�acu Heroda, na zesp� wielkomiejskich budynk�w na zboczach, teatr i cyrk, a przede wszystkim na wstaj�c� w oddali, ca�� w z�ocie i bieli �wi�tyni�, jej mur, gmachy i kolumny.

Wskro� �wiat�o zamglonego s�o�ca �wi�tynia nie rozb�ys�a w moich oczach, jak mi zapowiadano. Marmur nie o�lepia� biel� ani z�oto nie l�ni�o. Niew�tpliwie jest to pot�na, imponuj�ca budowla na miar� cudu �wiata i nie daje si� por�wnywa� z nowoczesn� architektur�. Oczywi�cie, moje wra�enia by�y inne ni� te, kt�re s� udzia�em �yd�w. Patrzy�em tylko ze snobizmu, bo tak wypada�o, skoro przeby�em tak� drog�. Nie by�em ju� taki m�ody jak w�wczas, kiedy po raz pierwszy widzia�em �wi�tyni� w Efezie. Teraz, gdy gor�cy wiatr pustynny py�em dmucha� mi w oczy, nie odczuwa�em takiego nabo�nego podniecenia jak w�wczas�

Zdumiony osio�ek a� odwr�ci� si� i spojrza� na mnie, kiedy ponagli�em go do marszu. Przecie� gdy tylko wspi�li�my si� na g�rski grzbiet, zatrzyma� si� w miejscu, sk�d roztacza� si� najlepszy widok, i na pewno oczekiwa�, �e sp�dz� d�u�szy czas na podziwianiu, wydawaniu okrzyk�w rado�ci, na �piewie i mod�ach. Sam siebie gani�em i oskar�a�em o ponuractwo i uleganie s�abo�ci w�asnego cia�a, kt�re wraz ze z�o�liwym wiatrem uniemo�liwia�y docenienie tych wspania�ych widok�w. Strzyg�c ze z�o�ci� uszami osio�ek zacz�� schodzi� kr�t� dr�k� w d� zbocza. Szed�em obok niego, trzymaj�c si� uprz�y, bo by�em taki s�aby, �e kolana si� pode mn� ugina�y. Im ni�ej schodzili�my, tym wiatr by� mniej dokuczliwy; w dolinie prawie si� go nie odczuwa�o. W ko�cu ko�o po�udnia droga z.Joppy po��czy�a si� ze szlakiem wiod�cym z Cezarei i zmieni�a w rzymski trakt, po kt�rym do miasta w�drowa�y t�umy ludzi. Spostrzeg�em, �e niekt�re grupy zatrzymuj� si� przed bram� i patrz� na pobliskie wzg�rze, ale wielu zakrywa�o twarz i pospiesznie sz�o dalej. M�j osio�ek zacz�� nagle stawia� dziwny op�r. Kiedy podnios�em wzrok, na szczycie poro�ni�tego ciernistymi krzewami wzg�rza zobaczy�em trzy krzy�e i odr�ni�em przybite do nich trzy cia�a. Na stoku g�ry od strony bramy sta�a du�a gromada ludzi.

Na trakcie utworzy� si� zator: cho�bym chcia�, nie m�g�bym przecisn�� si� do bramy. Widzia�em ju� wielu ukrzy�owanych przest�pc�w; aby hartowa� sw�j charakter ogl�daniem cudzego cierpienia, niejednokrotnie zatrzymywa�em si� przy nich i patrzy�em. Widywa�em te� okrutniejsze metody zabijania na arenie cyrkowej, ale uczestnicy tych widowisk ponosili jakie� ryzyko. Ukrzy�owanie za� to tylko wykonywanie wyroku haniebnej i powolnej �mierci. Je�li obywatelstwo rzymskie daje jakie� prerogatywy, to jest ni� pewno��, �e je�li dokonam przest�pstwa, za kt�re karze si� �mierci�, w�wczas wyrok wykonany b�dzie przez �ci�cie mieczem.

Gdybym by� w innym nastroju, przypuszczalnie odwr�ci�bym g�ow�, zapomnia� o z�ych znakach i bodaj przemoc� przebija� si� do przodu. Ale widok tych trzech ukrzy�owanych w niewyt�umaczalny spos�b pog��bi� we mnie uczucie depresji wywo�ane przez warunki atmosferyczne, cho� przecie� nic mnie nie ��czy�o z losami tych ludzi i w og�le mnie nie obchodzili. Nie wiem dlaczego, po prostu musia�em obejrze� ich z bliska. Zeszed�em wraz z osio�kiem z g��wnego traktu na stadion, przecisn��em si� przez milcz�c� grup� ludzi i wspi��em zboczem.

Ko�o krzy�a le�a�o kilku syryjskich �o�nierzy z dwunastego legionu; grali w ko�ci i popijali kwa�ne wino. W pewnym oddaleniu sta� setnik, wi�c ukrzy�owani nie byli zwyk�ymi niewolnikami czy przest�pcami.

Najpierw tylko rzuci�em okiem na wij�ce si� w konwulsjach ukrzy�owane cia�a; nad g�ow� skaza�ca przybitego do �rodkowego krzy�a spostrzeg�em tabliczk�. Umieszczony na niej napis po grecku, �acinie i hebrajsku g�osi�: �Jezus Nazarejski, kr�l �ydowski". Z pocz�tku nie wiedzia�em, co czytam. Potem na zwieszonej g�owie zobaczy�em g��boko wci�ni�ty wieniec cierniowy, kt�ry imitowa� koron� kr�lewsk�. Spod wbitych kolc�w sp�ywa�y po twarzy krzepn�ce stru�ki krwi.

Niemal w tej samej chwili napis i rysy twarzy ukrzy�owanego zatar�y si�, s�o�ce znikn�o na niebie i w �rodku dnia zrobi�o si� tak ciemno, �e z trudem odr�nia�em stoj�cych obok mnie ludzi. G�osy ptak�w zamilk�y i � jak to si� dzieje w czasie za�mienia s�o�ca ludzie tak ucichli, �e s�ysza�em brz�k rzuconej kostki i chrapliwy oddech ukrzy�owanych.

W poprzednim li�cie, Tulio, prawie jawnie Ci napisa�em, �e jad� odnale�� �ydowskiego kr�la. I znalaz�em go � przed bram� Jeruzalem, ukrzy�owanego, cho� jeszcze �ywego.

Kiedy u�wiadomi�em sobie tre�� napisu na tabliczce i zobaczy�em koron� cierniow�, nie w�tpi�em ani przez moment, �e odnalaz�em tego, kt�rego szuka�em � m�a zapowiedzianego koniunkcj� gwiazd, kr�la �ydowskiego, wed�ug proroctw maj�cego przyj��, aby rz�dzi� �wiatem. Nie wiem, w jaki spos�b sta�o si� dla mnie jasne, �e przygniataj�ca mnie dotychczas depresja by�a przygotowaniem do tego mrocznego obrazu.

Dzi�ki za�mieniu s�o�ca nie musia�em zbyt dok�adnie widzie� ha�by i cierpienia ukrzy�owanego Jezusa. Zd��y�em jednak zauwa�y�, �e bito go po twarzy i rzymskim zwyczajem ubiczowano. Znajdowa� si� w du�o gorszej kondycji fizycznej ni� dwaj pozostali ukrzy�owani, kt�rzy byli krzepkimi, twardymi ch�opami z posp�lstwa.

Na kr�tk� chwil� ca�a przyroda i ludzkie g�osy uton�y w ciemno�ciach nocy. Potem spo�r�d gromady gapi�w rozleg�y si� okrzyki strachu i grozy. Zauwa�y�em, �e nawet setnik podni�s� g�ow�, aby rozejrze� si� w r�ne strony �wiata. Na tyle przyzwyczai�em si� do mroku, �e zn�w zacz��em rozr�nia� kontury krajobrazu i ludzi wok� siebie. Przera�enie t�umu wzrasta�o, gdy z ci�by przedar�o si� do przodu kilku �yd�w ubranych w p�aszcze z fr�dzlami w rogach; s�dz�c po nakryciu g�owy, byli to ludzie w�adzy i uczeni. G�o�no krzyczeli, by o�mieli� t�um, i szydzili z ukrzy�owanego. Wzywali go, aby udowodni�, �e jest kr�lem i zszed� z krzy�a. Wznosili te� inne drwi�ce okrzyki, zapewne nawi�zuj�ce do tego, co przedtem g�osi� ludowi, i w ten spos�b usi�owali zjedna� sobie t�uszcz�. Ze �rodka t�umu wyrwa�y si� pojedyncze wyzwiska i drwiny, ale wi�kszo�� milcza�a, jakby chcia�a ukry� swoje uczucia. S�dz�c po twarzach i odzieniu, przewa�ali tu ludzie biedni, g��wnie przybyli na �wi�to Paschy wie�niacy. Odnios�em wra�enie, �e w g��bi serca byli po stronie Jezusa, cho� nie mieli odwagi okaza� tego w obecno�ci legionist�w i starszych gminy. W t�umie znajdowa�o si� wiele kobiet; zakrywa�y g�owy i p�aka�y.

Kiedy Jezus us�ysza� okrzyki, podni�s� dr��c� g�ow� i wspar� ci�ar cia�a na przybitych do krzy�a nogach. Przybito mu bowiem stopy, aby nie umar� zbyt szybko od uduszenia. Ci�ko dysz�c wci�gn�� powietrze w p�uca. Jego zakrwawionym cia�em wstrz�sn�y konwulsje. Otworzy� oczy, poruszy� g�ow� i rozejrza� si� dooko�a, jakby czego� szukaj�c. Na szyderstwa nie odpowiada�. Mia� do�� zmaga� z cierpieniem w�asnego cia�a.

Obaj pozostali ukrzy�owani trzymali si� jeszcze dobrze. Wisz�cy po lewej stronie skorzysta� z okazji, by drwi� z ludzi. Demonstruj�c swoj� hardo��, odwr�ci� si� w stron� kr�la i ��cz�c �a�osn� uciech� z pogard� zawo�a�:

��Czy� nie jeste� pomaza�cem Bo�ym? Pom� nam i sobie! Ten po prawej stronie skarci� go z krzy�a:

��My sprawiedliwie odbieramy s�uszn� kar� za nasze uczynki, ale on nic z�ego nie uczyni� � powiedzia�, a potem z pokor� zwr�ci� si� do kr�la: � Jezu, wspomnij o mnie, gdy przyjdziesz do swego kr�lestwa.

W takiej chwili, w obliczu m�cze�skiej �mierci, on m�wi� o kr�lestwie! Jeszcze wczoraj na pewno roze�mia�bym si� z tak nieugi�tej wiary. Ale teraz nie by�o mi do �miechu. Te s�owa by�y zbyt powa�ne i wstrz�saj�ce. Zdziwi�em si� jeszcze bardziej, gdy kr�l �ydowski z mi�o�ci� odwr�ci� um�czon� g�ow� i pocieszy� go zd�awionym g�osem:

��Razem ze mn� dzi� b�dziesz w ogrodach kr�lewskich.

Nie rozumia�em, co chcia� przez to powiedzie�. Obok przechodzi� w�a�nie jaki� uczony i podejrzliwie przygl�da� si� ludzkiej gawiedzi. Zatrzyma�em go i spyta�em:

��Co wasz kr�l rozumie pod s�owami �ogrody kr�lewskie"? I dlaczego jest ukrzy�owany, skoro nic z�ego nie uczyni�?

��Jeste� pewno obcy w Jeruzalem � rzek� uczony, wybuchaj�c szyderczym �miechem. � Wierzysz bardziej �wiadectwu �otra ni� sanhedrynowi i namiestnikowi Rzymu, kt�ry go skaza�? To nie jest kr�l �ydowski. On sam tak siebie nazwa� i w ten spos�b obrazi� Boga. Nawet wisz�c na krzy�u blu�ni Bogu, m�wi�c o kr�lewskich ogrodach.

Szczelniej owin�� si� p�aszczem, aby nie dotkn�� mnie bodaj jego fr�dzlem. Poczu�em si� ura�ony i powiedzia�em:

��Musz� to wyja�ni�.

��Pilnuj lepiej swego nosa! � ostrzeg� mnie, gro�nie spogl�daj�c.

��Na pewno nie nale�ysz do tych, kt�rych podburzy�. Nie ma go co �a�owa�, to wichrzyciel i buntownik, gorszy ni� wisz�cy po obu jego stronach z�oczy�cy.

Wtedy ca�e moje przygn�bienie i smutek wy�adowa�em w gniewie. Szarpn��em go i � zapominaj�c zar�wno o osio�ku, jak i o swojej pozycji � pobieg�em do setnika, wskaza�em go palcem i krzykn��em na wszelki wypadek po �acinie:

��Jestem obywatelem rzymskim, a ten �yd mi grozi!

Mimo ciemno�ci setnik przyjrza� mi si� badawczo, po czym znudzony westchn�� i pobrz�kuj�c zbroj� wyszed� kilka krok�w przed t�um, kt�ry musia� si� cofn�� i zrobi� miejsce przed krzy�ami. Aby udowodni� w�asn� og�ad�, przywita� mnie po �acinie, ale zaraz przeszed� na grek�:

��Bracie, nie denerwuj si� � rzek�. � Je�li jeste� rzeczywi�cie obywatelem, to twemu dostoje�stwu nie przystoi wszczyna� awantury z �ydem, i to w przeddzie� szabatu.

Potem odwr�ci� si� do t�umu i wyra�nie nie chc�c adresowa� swoich s��w ani do przedstawicieli w�adz, ani do uczonych, krzykn��:

��Wynocha st�d i jazda do domu! Do�� mielenia ozorem! �adnego cudu nie b�dzie! Lepiej id�cie do swych baranich pieczeni i �eby wam ko�ci w gardle nie stan�y!

Z jego s��w wywnioskowa�em, �e w t�umie, opr�cz miotaj�cych obelgi, znajdowali si� i tacy, kt�rzy mieli nadziej�, �e ich kr�l moc� swoj� zst�pi z krzy�a, i oczekiwali tego cudu, cho� trzymali si� na uboczu, widocznie obawiaj�c si� starszych gminy i uczonych w Pi�mie. Kilka os�b pos�ucha�o setnika i oddali�o si� w stron� miasta. Zator na drodze zosta� roz�adowany.

Setnik protekcjonalnie tr�ci� mnie pod bok i zaproponowa�:

��No chod�, �ykniemy wina. Nie obchodzi mnie, co tu si� dzieje, jestem na s�u�bie. �ydzi zawsze zabijali swoich prorok�w. Oni si� uparli, �eby przy pomocy Rzymian ukrzy�owa� tego swojego kr�la, ale nie widz� powodu, abym ja mia� k�a�� g�ow� pod top�r!

Wyprowadzi� mnie za krzy�e, gdzie le�a�o odzienie ukrzy�owanych. W�a�nie �o�dacy rozdzielili je mi�dzy siebie i ka�dy zwi�za� sw�j w�ze�ek. Setnik podni�s� z ziemi buk�ak wina i pocz�stowa� mnie. Nie wypada�o odm�wi�, wi�c poci�gn��em �yk �o�nierskiego cienkusza. Setnik te� wypi� i powiedzia�:

��Najlepiej by�oby si� zala�. Na szcz�cie mam s�u�b� tylko do wieczora. Jest wigilia szabatu, a �ydom nie wolno zostawia� cia� na noc� Ca�e Jeruzalem jest jak gniazdo jadowitych w�y. Im lepiej poznaj� �yd�w, tym bardziej jestem przekonany, �e najlepszy �yd to nieboszczyk. Dlatego dobrze, �e w przeddzie� ich �wi�ta wisz� tu ci zbrodniarze, bo to jest ostrze�enie dla innych, by nie wzniecali rozruch�w. Ale ten w �rodku by� cz�owiekiem niewinnym i prorokiem.

Ciemno�ci wci�� trwa�y; od czasu do czasu niebo purpurowia�o i znowu stawa�o si� czarne. Powietrze by�o gor�ce jak ogie� i tamowa�o dech.

��Wiatr pustynny przyni�s� mn�stwo piachu ze wschodu. � Setnik spojrza� na niebo. � Ale tak niesamowitej chmury w swoim �yciu nie widzia�em. Gdybym by� �ydem, uwa�a�bym, �e s�o�ce schowa�o twarz ze zgrozy, a niebo boleje nad haniebn� �mierci� syna Bo�ego. Bo w�a�nie ten Jezus twierdzi�, �e jest synem Boga.

Nie okazywa� mi specjalnego szacunku, ale spostrzeg�em, �e po ciemku szacuje moje szaty i przygl�da si� twarzy, pr�buj�c odgadn��, kim w�a�ciwie jestem. Usi�owa� si� roze�mia�, ale wcale mu to nie wychodzi�o, wi�c zn�w si� odwr�ci� i patrzy� w niebo.

��Zwierz�ta te� s� niespokojne. Psy i lisy uciekaj� na wzg�rze, a wielb��dy od rana staj� d�ba przy bramie i nie chc� wje�d�a� do Jeruzalem. To fatalny dzie� dla ca�ego miasta.

��Fatalny dla ca�ego �wiata � potwierdzi�em, wiedziony przeczuciem.

Setnik drgn�� przestraszony, podni�s� ostrzegawczo r�k� i rzek�, jakby szukaj�c usprawiedliwienia:

��To problem �ydowski, a nie rzymski. Prokurator nie chcia� go skaza�, lecz uwolni�. Ale t�um skandowa� ch�rem: ukrzy�owa�, ukrzy�owa�! Sanhedryn zagrozi� skarg� do cesarza, �e prokurator popiera buntownik�w. Dlatego namiestnik umy� r�ce w misce ofiarnej, �eby si� oczy�ci� od niewinnej krwi. �ydzi w�ciekle wyli i krzyczeli, �e krew proroka bior� na swoje g�owy.

��A kto obecnie jest prokonsulem w Judei? Powinienem to wiedzie�, ale jestem w mie�cie obcy. Przybywam z Aleksandrii, gdzie ca�� zim� studiowa�em ksi�gi.

��Poncjusz Pi�at � popatrzy� na mnie z wy�szo�ci�; wzi�� mnie chyba za w�drownego sofist�.

��Ale� ja go znam! � krzykn��em zaskoczony. � A przynajmniej jego �on� pozna�em w Rzymie. Czy nie jest ni� Klaudia Prokula?

Swego czasu by�em go�ciem w domu Prokul�w w Rzymie i s�ucha�em nudnej opowie�ci o ich zas�ugach w Azji. Wino jednak i ca�e przyj�cie by�o wspania�e. Z przyjemno�ci� te� rozmawia�em z Klaudi� Prokul�, cho� by�a ode mnie du�o starsza. Wygl�da�a na wra�liw� niewiast� i oboje stwierdzili�my, �e musimy si� ponownie spotka�. Nie by�o to tylko takie zdawkowe powiedzenie. Mimo to wi�cej jej nie widzia�em. Jak przez mg�� pami�tam, �e zachorowa�a i wyjecha�a z Rzymu. Ty, Tulio, jeste� o tyle od niej m�odsza, �e raczej jej nie pami�tasz. Bywa�a na dworze cesarskim, zanim Tyberiusz wyjecha� na Capri.

Na chwil� zapomnia�em o otoczeniu i wr�ci�em do czasu m�odo�ci pierwszych rozczarowa�. Dopiero setnik brutalnie �ci�gn�� mnie na ziemi�:

��Je�li jeste� przyjacielem prokonsula, obywatelem rzymskim i obcym w mie�cie, to serdecznie zapraszam, sp�d� �wi�to Paschy w�r�d Rzymian. W czasie �wi�t religijnych �ydzi s� strasznie rozdra�nieni. Dlatego prokonsul chwilowo przeni�s� swoj� siedzib� z Cezarei do Jeruzalem, �eby od razu na miejscu gasi� ewentualne zaburzenia. Teraz, gdy ukrzy�owali tego proroka, mo�e b�d� troch� spokojniejsi, cho� za to nie mo�na r�czy�. Jego zwolennicy pochowali si� i raczej b�d� cicho, bo przynajmniej ten z krzy�a ju� nie zejdzie.

Podszed� do krzy�a, uwa�nie przyjrza� si� kr�lowi w cierniowej koronie i obydwu pozosta�ym �otrom i fachowo stwierdzi�:

��On wkr�tce umrze. �ydzi srogo si� z nim obchodzili po schwytaniu, gdy go prowadzili do swojej Rady. Rzymskim zwyczajem prokonsul kaza� go wych�osta�, �eby t�um si� nad nim zlitowa� i �eby troch� przyspieszy� jego �mier�. Jak wiesz, solidna ch�osta przed ukrzy�owaniem jest aktem mi�osierdzia. A tamtym dw�m zaraz po�amie si� ko�ci goleniowe, �eby nie mieli wsparcia w nogach, wi�c udusz� si� gdzie� pod wiecz�r.

W tym momencie rozleg� si� straszliwy ryk zwierz�t. Nigdy takiego nie s�ysza�em. Ciemno�� zast�pi�a faluj�ca purpurowa po�wiata, t�um zako�ysa� si� w trwodze. Tak�e m�j osio�ek si� sp�oszy� i � cho� objuczony baga�ami � ruszy� truchtem w drog� powrotn�. Jacy� obcy ludzie zatrzymali go, a on wyci�gn�� �eb i zarycza� przera�liwym g�osem, jakby chcia� przekaza� trwog� �ywego stworzenia. Skoczy�em szybko na drog�. Osio�ek ju� nie bryka�, ale dr�a� na ca�ym ciele i zlany by� potem. Chcia�em go poklepa� i uspokoi�, lecz potulne zazwyczaj bydl� z gniewem wykr�ci�o szyj� i omal mnie nie ugryz�o! Jaki� cz�owiek powiedzia�, �e dzisiaj wszystkie zwierz�ta zachowuj� si� jak w�ciek�e, �e to si� zdarza, kiedy wieje wiatr pustynny.

Podszed� do mnie zaalarmowany rykiem dozorca o�lich przewo�nik�w, obejrza� uprz��, znaki na uszach osio�ka i rzek� ze z�o�ci�:

��To nasze zwierz�. Co� ty mu zrobi�? B�dzie ci� drogo kosztowa�o, je�li si� rozchoruje i trzeba go b�dzie zabi�!

Sam by�em mocno zdenerwowany, bo w �yciu nie widzia�em, �eby jakiekolwiek stworzenie tak dygota�o ze strachu. Zacz��em �ci�ga� sakwy z jego grzbietu, broni�c si� przed zarzutami:

��Czy�cie wszyscy poszaleli w tym Jeruzalem? Nic. mu nie zrobi�em! Widocznie boi si� zapachu krwi i �mierci, bo ukrzy�owali�cie swojego kr�la.

Nasz sp�r nagle si� urwa�, a mnie sakwy wypad�y z r�k, bo ca�y �wiat wype�ni� dziwny odg�os, jakby bezgraniczne westchnienie, i ziemia zatrz�s�a si� pod nogami. Raz w �yciu prze�y�em ju� co� podobnego, tote� zrozumia�em, sk�d si� wzi�o za�mienie s�o�ca, pop�och w�r�d zwierz�t, moje uczucie depresji i trudno�ci w oddychaniu. Wiedzia�em, �e schronienie si� pod dachami miasta by�oby g�upot�, a�e najch�tniej rzuci�bym si� na pos�anie, nakry� g�ow� i pr�bowa� zapomnie� o ca�ym �wiecie.

��Nie k���my si� w takiej chwili, kiedy ziemia dr�y z b�lu rzek�em do dozorcy przewodnik�w, daj�c mu srebrnego denara. Dozorca bi� i kopa� os�a, ale ten nawet nie drgn��, wi�c tylko skr�powa� mu przednie nogi, zabra� sakwy i poszed� do swojej budy przy bramie.

Nie wiem, czy nie odwa�y�em si� p�j�� do miasta ze strachu wywo�anego trz�sieniem ziemi, czy te� co� mnie zmusi�o, bym wr�ci� na wzg�rze do ukrzy�owanych, cho� nie by�o widoku bardziej odra�aj�cego ni� ich cierpienia. W g��bi serca bezg�o�nie modli�em si� do bog�w znanych i nie znanych, r�wnie� do opieku�czych duch�w mego rodu: �Z w�asnej woli zacz��em bada� przepowiednie, ale to wasze znaki zmusi�y mnie do opuszczenia Aleksandrii i przywiod�y do tego miejsca, na t� chwil�. Przyby�em szuka� w�adcy �wiata, aby zbli�y� si� do niego i uzyska� nagrod�. Dajcie mi tyle si�y, abym dotrwa� a� do jego �mierci, cho� �adnej nagrody ju� nie oczekuj�".

Wraz z t�umem powoli wst�powa�em na g�r�. Sk�d� z ty�u nadesz�y p�acz�ce niewiasty. G�owy mia�y nakryte, wi�c nie widzia�em ich twarzy. Towarzyszy� im jedyny obro�ca i pocieszyciel, m�odzieniec, kt�rego pi�kna twarz �ci�gni�ta by�a b�lem i groz�. Spyta�em, kim oni s�. Kto� ch�tnie mnie obja�ni�, �e kobiety towarzyszy�y Jezusowi a� z Galilei, gdzie podburza� nar�d i narusza� prawo.

��M�czyzna jest jego uczniem, ale nie wypada go obra�a�, cho� zb��dzi�, bo on i jego rodzina s� znajomymi arcykap�ana � t�umaczy� mi, a potem szyderczo wskaza� palcem niewiast�, podtrzymywan� przez m�odzie�ca: � A tamta, jak s�dz�, jest matk� ukrzy�owanego.

Nie mia�em �mia�o�ci podej�� i porozmawia� z ni�, cho� by�em bardzo ciekaw i z ch�ci� dowiedzia�bym si� czego� o tym Jezusie od jego zwolennik�w. Przerazi�a mnie jednak my�l, �e matka b�dzie ogl�da�a haniebn� �mier� syna. I nawet w�r�d przeciwnik�w ukrzy�owanego wida� by�o tyle szacunku dla cierpienia matki, �e nie zaczepiono nikogo z tej zrozpaczonej grupy.

Sta�em w ci�bie gapi�w, a czas powoli up�ywa�. Niebo zn�w �ciemnia�o, suche gor�ce powietrze utrudnia�o oddech. Natarczywe muchy wpycha�y si� do oczu i ran ukrzy�owanych. Cia�a skaza�c�w wi�y si� i dygota�y w konwulsjach. Jezus jeszcze raz uni�s� si� na krzy�u, otworzy� um�czone powieki, gwa�townie wstrz�sn�� g�ow� i g�o�no zawo�a�: �Eli, Eli, lama sabachthani!", co z aramejskiego si� wyk�ada: �Bo�e m�j, Bo�e m�j, czemu� mnie opu�ci�!"

Mia� g�os tak chrapliwy, �e trudno by�o zrozumie� poszczeg�lne s�owa. Gapie poruszyli si� i pytali jeden przez drugiego, co on powiedzia�. Jedni twierdzili, �e wo�a�, i� B�g go opu�ci�, inni zapewniali, �e wzywa� Eliasza. Eliasz to prorok �ydowski, kt�ry w p�on�cym wozie wzi�ty by� do nieba. Dlatego najzacieklej si zacz�li zn�w drwi� z niego i wo�ali, by i on wzni�s� si� do nieba, je�li dobrze zrozumia�em. Ci, kt�rzy oczekiwali cudu, naprawd� spodziewali si�, �e prorok Eliasz zst�pi z niebios, aby mu pom�c. Wielu ludzi ogarn�� taki strach, �e odsun�li si� daleko od krzy�a i pozas�aniali twarze.

Ukrzy�owany znowu co� powiedzia�. Stoj�cy bli�ej wo�ali, �e ma pragnienie. Jaki� mi�osierny cz�owiek wla� kwa�nego wina z �o�dackiego buk�aka na g�bk�, kt�r� nadzia� na ostry kij i podni�s� do jego ust. Ani �o�nierze, ani setnik nie oponowali. Nie wiem, czy Jezus by� jeszcze w stanie pi�, ciemno�ci bowiem tak zg�stnia�y, �e nie rozr�nia�em ju� twarzy. Na pewno zwil�y� usta, bo jego g�os zabrzmia� wyra�nie, kiedy zawo�a�: �Wykona�o si�!"

Ludzie ponownie zacz�li si� spiera�, co w�a�ciwie us�yszeli. Jedni m�wili to, drudzy tamto. A ja us�ysza�em trzask wy�amuj�cych si� r�k pod ci�arem spadaj�cego cia�a. W ciemno�ciach trzask ten rozbrzmia� straszliwie i ju� wiedzia�em, �e umar� i wi�cej nie podniesie g�owy, kt�r� opu�ci� na piersi. Dla niego by�o to lepiej, bo do�� si� nacierpia�, nawet je�li naruszy� wszystkie prawa �wiata.

By�em zupe�nie pewny, �e umar�, bo ziemia zn�w zadygota�a. G�uchy podziemny grzmot, g��bszy i straszliwszy ni� poprzedni, rozleg� si� spod naszych st�p i oddali� w stron� miasta. Us�ysza�em p�kaj�ce ska�y i �oskot spadaj�cych g�az�w; razem z innymi rzuci�em si� na ziemi�, bo cho� to trz�sienie trwa�o kr�tko, by�o przera�aj�ce.

Potem wszystko si� uspokoi�o, tylko na drodze rozbrzmiewa� tupot zerwanych z uwi�zi zwierz�t poci�gowych. Niebo powoli si� rozja�nia�o, zrobi�o si� wzgl�dnie widno, ludzie pe�zali po ziemi. Krzy�e nadal sta�y, a um�czony Jezus Nazarejski, kr�l �ydowski, wisia� bezw�adnie na przegubach r�k i ju� nie oddycha�. �o�nierze podnosili si� z ziemi, zdumieni i przera�eni patrzyli na niego i co� mi�dzy sob� szeptali.

My�l�, �e w ich imieniu setnik powiedzia� odwa�nie:

��To by� �wi�tobliwy cz�owiek. � Spojrza� potem na przestraszonych �yd�w i z pogard� zawo�a�: � To by� zaprawd� syn Bo�y!

A ja przypomnia�em sobie proroctwa, kt�re bada�em przez zim�, i zdumiony szepn��em do siebie: �Pok�j tobie, w�adco �wiata, kr�lu �ydowski! Twoje kr�lestwo nie nadesz�o".

R�wnocze�nie postanowi�em, �e musz� wyja�ni�, za co go skazano, tak haniebnie ukrzy�owano i dlaczego nikt nie stan�� w jego obronie. Moim zdaniem albo mia� bardzo prymitywny program polityczny, albo nie dysponowa� dobrymi doradcami, co zreszt� jest zrozumia�e, bo jaki rozumny cz�owiek stan��by u boku �yda, kt�rego g��wnym celem by�o zagarni�cie panowania nad �wiatem?

S�o�ce zn�w si� pokaza�o, ale jego �wiat�o by�o wci�� dziwnie obce, a ludzkie twarze wygl�da�y w nim wr�cz niesamowicie. I do jeszcze jednego chcia�bym Ci si�, Tulio, przyzna�. Z pewno�ci� pope�ni�em gdzie� b��d. Nie potrafi� Ci opisa� wygl�du kr�la �ydowskiego. Widzia�em go na w�asne oczy w straszliwych cierpieniach, wi�c powinienem zapami�ta� jego rysy. A mimo najszczerszych ch�ci nie mog� powiedzie� nic poza tym, �e mia� twarz spuchni�t� i sin� od bicia i �e sp�ywa�y po niej stru�ki krwi spod cierniowej korony. Musia�o jednak by� w tej twarzy co� z boskiego majestatu, skoro po przeczytaniu tabliczki nad jego g�ow� nie mia�em cienia w�tpliwo�ci, �e on naprawd� jest kr�lem �ydowskim.

Chcia�em jeszcze doda�, �e wyczuwa�o si� w nim �agodny majestat, ale obawiam si�, �e o tym okre�leniu pomy�la�em p�niej. Gdy wracam do tamtych chwil, pami�tam raczej o jego uleg�o�ci, przez kt�r� z pokor� przyj�� sw�j los. Jaki kr�l jednak, �wiadomy, �e narodzi� si�, aby rz�dzi� �wiatem, godzi si� umiera� straszliw� i haniebn� �mierci�? Zagadkowe s� te� jego ostatnie s�owa. Co to znaczy: �Wykona�o si�"? I czy on w og�le rozumia�, �e umiera? Patrzy�em oszo�omiony na jego twarz jak zwyczajny widz i czu�em, �e respekt nie pozwala mi na zbyt natarczywe wpatrywanie si� w to cierpi�ce oblicze. Pami�taj te�, �e prawie ca�y czas by�o ciemno, chwilami tak bardzo, �e z wielkim trudem mo�na by�o odr�ni� kontury wisz�cych na krzy�ach. A kiedy s�o�ce zn�w za�wieci�o, przez szacunek nie mog�em zuchwale wpatrywa� si� w t� martw� twarz.

Po �mierci kr�la wielu ludzi odesz�o z miejsca ka�ni i wok� krzy�y zrobi�o si� przestronnie. �ydowscy uczeni i starsi gminy te� spieszyli na szabat, wi�c zostawili tylko kilku podrz�dnych s�ug, �eby �ledzili bieg wydarze�. Jeden z dw�ch ukrzy�owanych �otr�w, kt�ry cierpia� niemi�osiernie, pocz�� �a�o�nie j�cze�. Jakie� lito�ciwe kobiety podesz�y z dzbankami do setnika, prosz�c o zgod� na podanie im odurzaj�cego wina. Wzi�y t� sam� g�bk� i kij i napoi�y obu przest�pc�w.

Po po�o�eniu s�o�ca wida� by�o, �e wed�ug rzymskiej miary min�a ju� trzecia. Setnik zacz�� si� niespokojnie kr�ci�; uzna�, �e wykona� zadanie, i jak najszybciej chcia� sko�czy� z tymi z�oczy�cami. Wys�a� �o�nierzy, kt�rzy przyprowadzili z fortecy Antonia oprawc�. Kat ze znawstwem obejrza� Jezusa, stwierdzi�, �e nie �yje, i z zimn� krwi� zacz�� �ama� golenie obydwu �otrom. Skaza�cy wyli nieludzko, a oprawca pociesza� ich, �e dokonuje aktu mi�osierdzia. Jeden z �o�nierzy, kt�rzy przyprowadzili kata, niejaki Longinus, nie zadowoli� si� orzeczeniem �mierci Jezusa, tylko podszed� do �rodkowego krzy�a i z wyra�n� wpraw� wbi� od do�u w��czni� w lewy bok ukrzy�owanego. Kiedy wyszarpn�� ostrze, kt�rym przebi� serce, pola�a si� krew i woda.

Wartownicy zacz�li zbiera� swoje manatki i szaty skaza�c�w. Zadowoleni, �e przykry obowi�zek maj� ju� za sob�, beztrosko dowcipkowali. Tymczasem z t�umu wysun�o si� paru zagorza�ych fanatyk�w i na tle chrapliwych skarg i j�k�w �otr�w j�li wznosi� okrzyki przeciwko Rzymowi. �o�nierze bez po�piechu natarli tarczami na t�um. W czasie przepychania komu� z�amano szcz�k�, co zmusi�o fanatyk�w do odwrotu. Odeszli odgra�aj�c si�, �e gdy tylko zdob�d� bro�, wyr�n� wszystkich Rzymian i ich zausznik�w.

Setnik wyja�ni� mi, �e to nie byli zwolennicy Jezusa, tylko towarzysze obu zb�jc�w. Wyra�nie doszed� do wniosku, �e powinien by� dla mnie uprzejmy � podszed� i przeprosi� za incydenty, kt�rych by�em �wiadkiem. Mia� nadziej�, �e zwr�ci�em uwag�, jak szybko i zr�cznie umia� je zako�czy�. Prokonsul zabroni� zabijania �yd�w, chyba �e by�oby to konieczne w obronie w�asnej. Zwyk�ych awanturnik�w za� nie ma sensu zatrzymywa�, bo za nimi zawsze ci�gnie wyj�ca ha�astra, kt�ra potem rozk�ada si� obozem pod bram� fortecy. W og�le nale�y unika� zamieszek, szczeg�lnie w okresie �wi�t �ydowskich. Poncjusz Pi�at przyj�� tak� polityk�, poniewa� z pocz�tku pr�bowa� stosowa� �rodki bardziej drastyczne i mia� z tego powodu same przykro�ci, a nawet musia� wys�ucha� wym�wki cezara. Na koniec setnik powiedzia�:

��Nazywam si� Adenabar. Jak ju� b�d� wolny od obowi�zk�w, z przyjemno�ci� zaprowadz� ci� do samego prokonsula, oczywi�cie po zameldowaniu si�. Lepiej nie wchod� sam do miasta. Ci �ajdacy widzieli, �e rozmawiali�my i �e nie jeste� �ydem. Gdyby za� ciebie, obywatela rzymskiego, poturbowali czy zabili, trzeba by wszcz�� �ledztwo i przes�uchania, a w tym przekl�tym mie�cie s� setki tysi�cy kryj�wek. � Roze�mia� si� i pospieszy� za�agodzi�: � Unikajmy wi�c niepotrzebnych k�opot�w. Podoba mi si� twoja g�ba i mam szacunek dla ludzi uczonych. Sam tak�e umiem czyta� i pisa�, chocia� z �acin� u mnie kiepsko. W twierdzy jest wprawdzie troch� ciasno, ale na pewno znajdziemy godne ciebie miejsce.

Doda� w formie wyja�nienia, �e prokonsul nie ma du�ych wymaga� i w Jeruzalem wystarcza mu twierdza Antonia na kwater�, kt�r� dzieli z kohort� �o�nierzy. Zbudowany przez Heroda pot�ny pa�ac z pewno�ci� by�by bez por�wnania bardziej luksusowym miejscem zamieszkania, ale kohorta nie jest du�ym oddzia�em, tote� nauczony smutnym do�wiadczeniem prokonsul nie chce jej rozdziela� na dwie cz�ci. Antonia jest twierdz� nie do zdobycia i g�ruje nad terenem �wi�tyni, a wszelkie rozruchy zawsze zaczynaj� si� w jej przedsionkach.

��W �yciu nie widzia�em nic �mieszniej szego, ni� kiedy ten prorok, Jezus � kciukiem wskaza� na wisz�ce na krzy�u cia�o i g�o�no zarechota� � zawi�za� w�z�y na sznurze, przegna� z przedsionka �wi�tyni handlarzy go��bi i poprzewraca� sto�y bankier�w. Wtedy nawet starsi gminy nie odwa�yli si� mu przeciwstawi�, bo by�o z nim wielu zwolennik�w. Kiedy wje�d�a� na osio�ku do Jeruzalem, oszala�y t�um roz�ciela� przed nim na drodze szaty, powiewa� palmowymi li��mi i wychwala� w nim syna Dawida. W inny spos�b nie �mieli okazywa�, �e uwa�aj� go za kr�la. On naprawd� pochodzi� z rodu Dawida, i to zar�wno ze strony ojca, jak i matki. Jego matka tam stoi � dyskretnie skin�� g�ow� w kierunku skupionej na stoku gromadki kobiet.

Kiedy t�um si� rozpierzchn��, te przygwo�d�one cierpieniem kobiety pad�y na ziemi�. Teraz ju� nie ukrywa�y twarzy, tylko wznosi�y je do krzy�a. I nie musia�em odgadywa�, kt�ra z nich jest jego matk�. Nie by�a jeszcze stara, a twarz jej wyda�a mi si� najpi�kniejsz�, jak� kiedykolwiek widzia�em. Mimo bezbrze�nej rozpaczy by� w niej jaki� blask i dostoje�stwo; odnosi�o si� wra�enie, �e ju� nigdy w �yciu nie wym�wi niepotrzebnego s�owa. To oblicze by�o wystarczaj�cym dowodem jej kr�lewskiego pochodzenia, cho� nosi�a prost� odzie�, jaka przystoi wie�niaczkom.

Ch�tnie wyprowadzi�bym j� z tego miejsca i pocieszy� zapewnieniem, �e jej syn umar� i ju� nie cierpi wi�cej. Ale mia�a twarz tak szlachetnie pi�kn�, tak zamkni�t� w b�lu, �e nie �mia�em do niej Podej��. Obok sta�a druga niewiasta; jej pe�n� nami�tno�ci twarz Przebiega�o dr�enie, gdy bez przerwy wpatrywa�a si� w krzy�, jakby nie w pe�ni rozumia�a, co si� sta�o. By�a i trzecia kobieta, starsza, a w jej ostrych semickich rysach odbija�a si� raczej nienawi�� i rozczarowanie ni� rozpacz. Zupe�nie jakby do ostatniej chwili oczekiwa�a cudu i nie mog�a sobie darowa�, �e si� nie wydarzy�. Za nimi sta�y jeszcze inne kobiety.

Jak zauroczony patrzy�em na matk� Jezusa i nawet nie s�ysza�em dalszych wywod�w Adenabara. Ockn��em si� dopiero wtedy, gdy dotkn�� mojego ramienia i powiedzia�:

��Wykona�em swoje zadanie i nie mam ochoty d�u�ej zostawa� w tym ponurym miejscu. Niechaj �ydzi sami uprz�tn� cia�a, je�li nie chc�, aby w szabat wisia�y na krzy�ach. To ju� do nas, Rzymian, nie nale�y.

Zostawi� jednak kilku �o�nierzy do pilnowania krzy��w. Prawdopodobnie postanowi� zapewni� eskort� oprawcy, kt�ry nie chcia� ryzykowa� powrotu do fortecy z dwoma tylko �o�nierzami � towarzysze ukrzy�owanych �otr�w mogliby przygotowa� na niego po drodze zasadzk�.

Pod bram� miasta nie by�o ju� t�oku. Z pobliskich dom�w rozchodzi� si� a� na wzg�rza aromat pieczonych mi�siw, ale ja wcale nie by�em g�odny. Adenabar spojrza� na pozycj� s�o�ca na niebie i zauwa�y�:

��Do wieczora jeszcze daleko. Szabat �ydowski zacznie si�, gdy zab�y�nie trzecia gwiazda. Dzi� wieczorem �ydzi b�d� zajada� jagni�ta paschalne, chocia� istnieje w�r�d nich sekta, kt�ra spo�ywa�a baranin� ju� wczoraj. Ich �wi�tynia jest pot�nym przedsi�biorstwem rze�nym. Wczoraj i dzisiaj, zgodnie ze zwyczajem, spuszczono w niej krew z wielu tysi�cy jagni�t. Z ka�dej ubitej sztuki kap�ani zatrzymuj� udziec dla siebie i t�uszcz dla Boga.

M�j baga� znajdowa� si� przy bramie. Adenabar ostrym tonem zarz�dzi�, aby nadzorca za�adowa� sakwy na w�asne plecy i zani�s� je do fortecy, a ten nie odwa�y� si� zaoponowa�. W ten spos�b maszerowali�my w g�r� przy miarowym stukocie podkutych but�w legionist�w. Byli to wy�wiczeni �o�nierze, nie zauwa�y�em, aby kt�ry� po drodze si� zasapa�. Je�li chodzi o mnie, dosta�em zadyszki, zanim doszli�my do arkad bramy, bo droga przez jaki� czas by�a bardzo stroma. �yd rzuci� sakwy przed bram� i za nic nie chcia� wej�� do �rodka fortecy. Da�em mu kilka drobnych monet, chocia� Adenabar twierdzi�, �e to zbyteczne. Nie okazywa�em temu cz�owiekowi �adnej wrogo�ci, a on mimo to, kiedy odszed� na bezpieczn� odleg�o�� od bramy, przystan��, wygra�a� nam pi�ci� i g�o�no przeklina� Rzymian. Wartownik gro�nie wzni�s� w��czni� i nadzorca pospiesznie umkn��, na co legioni�ci rykn�li g�o�nym �miechem.

Kiedy weszli�my na wybrukowany dziedziniec twierdzy, Adenabar niepewnie zatrzyma� si� i zacz�� mi si� badawczo przygl�da�. Sam czu�em, �e m�j wygl�d mo�e wzbudzi� w�tpliwo�ci w oczach prokonsula. Tam, na miejscu ka�ni, nie razi� nikogo, tu jednak panowa� rzymski �ad i porz�dek, czu� te� by�o wo� koszar. Ten zapach metalu, sk�ry, �rodk�w czyszcz�cych i dymu nie jest zapachem przykrym, ale zmusza m�czyzn�, by krytycznie spojrza� na zakurzone buty i wyg�adzi� r�k� fa�dy p�aszcza. Na dziedzi�cu znajdowa� si� o�tarz legionu, przed kt�rym sk�oni�em si� z szacunkiem, cho� nie widzia�em wizerunku cesarza.

Adenabar skar�y� si� na konieczno�� oszcz�dzania wody, co utrudnia�o ablucje. Zaprowadzi� mnie do kwater oficerskich i poleci� niewolnikom zadba�, bym m�g� si� umy� i zmieni� odzienie. Powiedzia�, �e w tym czasie p�jdzie do prokonsula z�o�y� meldunek i od razu mnie zapowie.

Rozebra�em si�, nama�ci�em i uczesa�em w�osy oraz zmieni�em tunik� i wyszczotkowa�em p�aszcz. Uwa�a�em te� za wskazane wsun�� patrycjuszowski pier�cie� na palec, chocia� zwykle go nie nosz�, aby zbytnio nie zwraca� na siebie uwagi. Spieszy�em si�, kiedy wi�c wyszed�em zn�w na dziedziniec, prokurator Poncjusz Pi�at w�a�nie schodzi� z asyst� po schodach z wie�y. Mia� zniecierpliwiony wyraz twarzy. Jaki� bogacz �ydowski chcia� z nim rozmawia�, ale odmawia� przekroczenia progu dziedzi�ca, aby si� nie strefie przed samym szabatem. Skoro namiestnik postanowi� mimo tego � i o tak niezwyk�ej porze � podj�� z nim rozmow�, musia� to by� m�� bardzo wp�ywowy i �yj�cy w zgodzie z Rzymianami. Do��czy�em do grupy gapi�cych si� �o�nierzy. Okaza�o si�, �e ta nieoczekiwana wizyta ma zwi�zek z dzisiejszymi wydarzeniami; bogaty stary �yd spokojnie i z godno�ci� prosi�, aby przed szabatem pozwolono mu zdj�� z krzy�a cia�o Jezusa Nazar ej skiego i pochowa� je w jego w�asnym ogrodzie, le��cym w pobli�u miejsca ka�ni.

Poncjusz Pi�at spyta� stoj�cych woko�o, czy kr�l �ydowski na pewno umar� na krzy�u, a potem rzek�:

��Wystarczaj�co du�o by�o z nim przykro�ci i k�opot�w. Moja zona rozchorowa�a si� przez ten niepotrzebny konflikt. We� go i niech juz w ko�cu b�dzie spok�j z t� spraw�.

�yd z�o�y� na r�ce urz�dnika zwyczajowy podarunek i odszed� z t� sam� godno�ci�, z jak� przyszed�. Zdziwiony Pi�at zwr�ci� si� do swojej asysty.

��Czy J�zef Arymatejczyk nie jest cz�onkiem tej samej rady, kt�ra skaza�a Jezusa? Skoro Nazarejczyk mia� tak wysoko postawionych protektor�w, to przecie� m�g� wykorzysta� wcze�niej ich mo�liwo�ci. Wtedy zaoszcz�dziliby�my sobie udzia�u w sprawie, kt�ra nie przynios�a nam chluby.

Adenabar da� mi sygna�. Wysun��em si� do przodu, pogratulowa�em Poncjuszowi nominacji na prokonsula i wymieni�em swoje nazwisko. Okaza� szczere zainteresowanie i doskona�� pami��:

��Ale� tak, oczywi�cie, �e ci� znam. Tw�j ojciec, Manilianus, by� s�ynnym astrologiem, a jeste� te� spokrewniony z rodem Mecenas�w. �e te� trafi�e� w tak paskudny dzie� do Jeruzalem! Na szcz�cie trz�sienie ziemi nie wyrz�dzi�o w mie�cie wi�kszych szk�d. No wi�c zobaczy�e� na w�asne oczy, �e Jezus Nazar ej ski umar�. Ale co tam m�wi�! Za rok nikt go nie b�dzie pami�ta�. � Nie usi�owa� nawet s�ucha� mej odpowiedzi, tylko ci�gn��: � Ma��onka ucieszy si�, gdy ci� spotka. Nie jest zdrowa, ale na pewno z ch�ci� wstanie na wieczerz�, kt�r� razem zjemy. Sam te� nie czuj� si� najlepiej. Reumatyzm mi dokucza, a jak sam widzisz, moje stanowisko w Jeruzalem wymaga sta�ego biegania pod g�r� i w d� po stromych schodach.

Mimo tych wyzna� porusza� si� spr�y�cie i bez trudu, ale tkwi� te� w nim jaki� niepok�j, kt�ry nie pozwala� mu zatrzyma� si� na jednym miejscu. By� szczup�y i mia� pocz�tki �ysiny, kt�r� maskowa�, zaczesuj�c w�osy od ty�u na czo�o. Przypomnia�em sobie, �e jego kariera urz�dnicza nie przebiega�a b�yskotliwie i �e intratne stanowisko prokuratora otrzyma� tylko dzi�ki ma��e�stwu. Oczywi�cie nie jest prokonsulem; podlega prokonsulowi Syrii. Ma zimne, badawczo patrz�ce oczy, umie si� oschle �mia� i potrafi �artowa� sam z siebie. S�dz�, �e g��boko wierzy, i� obowi�zkiem Rzymianina jest czyni� sprawiedliwo�� mi�dzy zwa�nionymi narodami. Prawdopodobnie dlatego przypadek Jezusa Nazarejskiego wyprowadzi� go z r�wnowagi.

��Mog� si� za�o�y�, �e kiedy tylko wejd� na g�r� do swego pokoju

��powiedzia� cierpko � �ydzi natychmiast �ci�gn� mnie na d�, na dziedziniec, bym rozwi�zywa� ich k�opoty. �atwo im przychodzi zapewnia� r�koma Rzymianina poszanowanie tutejszych zwyczaj�w, tylko �e w praktyce czyni to ze mnie raczej wykonuj�cego rozkazy s�ug� ni� pana, kt�ry te rozkazy wydaje.

Zacz�� niespokojnie kr��y� po dziedzi�cu i ruchem r�ki zaprosi�, bym mu towarzyszy�.

��Widzia�e� ich �wi�tyni�? My, poganie, mamy prawo wst�pu do jej przedsionka, ale na wewn�trzny dziedziniec pod gro�b� kary �mierci nie mo�e wej�� nikt nie obrzezany. Trudno uwierzy�, �e �yjemy w cesarstwie rzymskim. Nawet nie wolno nam wystawi� wizerunku cesarza. A gro�ba kary �mierci nie jest �artem! Mamy przykre do�wiadczenia. Od czasu do czasu jaki� postrzelony w�drowiec ze zwyk�ej ciekawo�ci przebiera si� za �yda, aby zobaczy� zakazane wn�trze �wi�tyni, cho� tam nie ma nic nadzwyczajnego. Czasami przy �wi�tecznej ci�bie to si� udaje, ale je�li prawda wyjdzie na jaw, maj� prawo � i wykorzystuj� je bez skrupu��w � ukamienowa� takiego intruza. Nie jest to wcale �mier� przyjemna! Mam nadziej�, �e nie planujesz zwiedzania �wi�tyni.

Wypytywa� mnie o nowinki z Rzymu i wyczyta�em z jego oczu, �e uspokoi� si�, gdy mu opowiedzia�em o zimie sp�dzonej w Aleksandrii na studiach filozoficznych. Zapewne doszed� do wniosku, �e jestem politycznie nieszkodliwy i � by zaznaczy� swoj� �yczliwo�� � zapominaj�c o reumatyzmie zaprowadzi� mnie na wewn�trzny dziedziniec twierdzy i razem ze mn� wdrapa� si� na wysok� wie��, sk�d mo�na obejrze� niemal ca�y teren �wi�tyni. To rzeczywi�cie wspania�a budowla, ma wiele dziedzi�c�w i przepi�kne kru�ganki kolumnowe. Poncjusz wskaza� mi dziedzi�ce handlarzy i pogan oraz kobiet i �yd�w, a tak�e centraln� budowl�, w kt�rej znajduje si� najwi�ksza �ydowska �wi�to�� i do kt�rej nawet ich najwy�szy kap�an mo�e wchodzi� tylko raz w roku. Zapyta�em, czy prawd� jest, �e w tej �wi�tyni �ydzi czcz� z�ot� g�ow� kulana jako z�otego cielca. Taka powiastka bardzo jest rozpowszechniona w�r�d r�nych narod�w. Prokonsul zaprzeczy� z pe�nym przekonaniem:

��Tam nie ma absolutnie nic. To ca�kiem pewne. W poprzedniej �wi�tyni, w czasie szalej�cego po�aru, Pompejusz ze �wit� kilku oficer�w wszed� za zas�on� i nic tam nie znalaz�.

Znowu go wezwano na d�, wi�c zeszli�my na dziedziniec fortecy. Tam w asy�cie �ydowskich wartownik�w �wi�tyni oczekiwa� przedstawiciel najwy�szego arcykap�ana, kt�ry p�aczliwie i gor�czkowo zarazem domaga� si�, aby jeszcze przed zachodem s�o�ca zdj�to cia�a ukrzy�owanych. Poncjusz Pi�at zgodzi� si� ipro forma sprzeczali si�, czy to nale�y do obowi�zk�w �ydowskich, czy te� rzymskich, chocia� by�o wyra�nie widoczne, �e �ydzi sami chcieli przeprowadzi� t� nieprzyjemn� misj� � nie bez powodu przedstawiciel arcykap�ana wzi�� ze sob� wartownik�w. Mieli przewie�� zw�oki na �mietnik i tam je spali�.

Prokonsul ostrym tonem ostrzeg�, �e nie wolno im tkn�� cia�a Jezusa Nazarejskiego, bo ju� obieca� je wyda� komu� innemu.

Wiadomo�� ta nie przypad�a wys�annikowi do gustu, ale nie chcia� si� k��ci�, bo otrzyma� tylko polecenie uprz�tni�cia cia� przed rozpocz�ciem szabatu. Pr�bowa� wprawdzie pyta�, kto, dlaczego i gdzie chce zabra� cia�o Jezusa, ale prokonsul ju� mia� do�� i uci��:

��Powiedzia�em, co mia�em do powiedzenia. � Odwr�ci� si� plecami na znak, i� rozmowa sko�czona, i pose� rad nierad wyszed� z dziedzi�ca wraz z wartownikami.

��Z kr�lem �ydowskim s� k�opoty nawet po jego �mierci � zauwa�y�em.

��Ty� to powiedzia� � odpar� Poncjusz Pi�at po chwili namys�u.

��Jestem cz�owiekiem do�wiadczonym i zazwyczaj nie zawracam sobie g�owy bie��cymi sprawami, ale ten fa�szywy wyrok m�czy mnie bardziej, ni� si� spodziewa�em. Rano Jezus sam przyzna� mi si�, �e jest kr�lem �ydowskim, ale doda�, �e jego kr�lestwo nie jest z tego �wiata. Dlatego uzna�em, �e nie jest gro�ny politycznie i nie chcia�em go skaza�, ale �ydzi mnie zmusili. � Rozgniewany uderzy� pi�ci� w d�o�. � Pad�em ofiar� �ydowskiego wichrzycielstwa i intryg. Aresztowali go w �rodku nocy, w po�piechu zwo�ali prawomocne zgromadzenie i wydali wyrok. R�wnie dobrze mogli go sami ukamienowa� za obraz� ich Boga. Wprawdzie nie maj� prawa wykonywania wyrok�w �mierci, ale takie przypadki ju� si� zdarza�y. Bronili si� w�wczas, twierdz�c ob�udnie, �e nie mogli przeciwstawi� si� s�usznemu gniewowi ludu. Tym razem w�a�nie ze wzgl�du na lud nie zaryzykowali. Postanowili wmiesza� Rzymian. Wys�a�em wi�c Jezusa, kt�ry wychowa� si� w Galilei i g��wnie tam naucza�, na przes�uchanie do �ydowskiego ksi�cia Galilei, ale ten szczwany Herod Antypas zadowoli� si� wyszydzeniem pods�dnego i odes�a� go z powrotem do mnie, �ebym ja odpowiada� za wydanie wyroku.

��Ale co mia� na my�li � o�mieli�em si� wtr�ci� � kiedy m�wi�, �e jego kr�lestwo nie jest z tego �wiata? Nie nale�� do ludzi przes�dnych, ale przecie� ziemia dr�a�a, kiedy umiera�. R�wnie� niebo pociemnia�o, jakby lito�ciwie chcia�o os�oni� jego cierpienia.

Prokonsul spojrza� na mnie z wrogo�ci� i grubia�sko wrzasn��:

��M�g�by� przynajmniej ty, jako go��, nie robi� mi wym�wek, co czyni moja �ona od samego rana. A setnika Adenabara wsadza do paki, je�li jeszcze raz zacznie gl�dzi� o synu Bo�ym. Ta syryjska zabbbonno�� jest nie do zniesienia. Pami�taj, �e jeste� Rzymianinem.

Dzi�kowa�em bogom, �e w chwili szczero�ci nie wspomnia�em o przepowiedniach, kt�re mnie tu przywiod�y. Rozdra�nienie Pi�ata utwierdzi�o mnie w przekonaniu, �e musz� wyja�ni� ca�� spraw�, i to tak dok�adnie, jak tylko potrafi�. Nie jest rzecz� normaln�, �eby prokurator Rzymu mia� wyrzuty sumienia z powodu ukrzy�owania jakiego� buntownika. Kr�l �ydowski by� z ca�� pewno�ci� wyj�tkowym cz�owiekiem.

Poncjusz Pi�at zacz�� wspina� si� po schodach do swego mieszkania, zaprosiwszy mnie na wsp�lny posi�ek, gdy tylko si� �ciemni. Wr�ci�em wi�c do kwater oficerskich, gdzie po s�u�bie t�go popijano. S�ysza�em, �e Judea ma doskona�e winnice, i zgodzi�em si� z tym, kiedy napi�em si� oficerskiego wina. Zmieszane z wod� by�o orze�wiaj�ce i ani zbyt kwa�ne, ani za s�odkie. Pogaw�dzi�em z oficerami i instruktorami szermierki; dowiedzia�em si� od nich, �e Poncjusz Pi�at rzeczywi�cie by� przeciwny skazaniu �ydowskiego kr�la i tylko pod naciskiem �yd�w wyda� go na ukrzy�owanie. Wprawdzie zarz�dzi� ch�ost� i istotnie �o�nierze na�miewali si� z Jezusa na dziedzi�cu, ale taki ju� mieli zwyczaj, po ch�o�cie za� chcieli go wypu�ci�. Wyczuwa�em, �e teraz wszystkich m�czy�o poczucie winy, czuli potrzeb� usprawiedliwiania si� i oskar�ania �yd�w. Trz�sienie ziemi wywar�o na nich ogromne wra�enie. Kiedy ju� si� upili, niekt�rzy opowiadali, �e s�yszeli od �yd�w o cudach, jakie czyni� kr�l. Uzdrawia� chorych, wyp�dza� szatana, a kilka dni temu, niedaleko Jeruzalem, wskrzesi� umar�ego, kt�ry od wielu dni le�a� w grobie. Uzna�em te opowie�ci za typowy przyk�ad rozprzestrzeniania si� plotek, co zwykle ma miejsce, gdy wydarzy si� co� wstrz�saj�cego. Z najwy�szym trudem skrywa�em �miech, patrz�c, jak z otwartymi g�bami ci stosunkowo o�wieceni ludzie s�uchali i dawali wiar� rzeczom nieprawdopodobnym. Kto� nawet zna� nazwisko wskrzeszonego. Z ca�� powag� twierdzili, �e w�a�nie wskrzeszenie umar�ego, o czym wiadomo�� b�yskawicznie rozesz�a si� po ca�ym Jeruzalem, ostatecznie sk�oni�o starszych gminy �ydowskiej do wydania wyroku �mierci na cudotw�rc�.

Inny dow�d nietolerancji �yd�w przytoczy� dow�dca oddzia�u jazdy na wielb��dach, kt�ry na �wi�to Paschy zjecha� do Jeruzalem z pustyni. Ot� jaki� rok albo dwa lata temu ksi��� galilejski, Herod Antypas, ukara� �mierci� proroka, kt�ry wzywa� ludzi, aby chrzcili si� w Jordanie na znak podda�stwa przysz�emu kr�lestwu. �w dow�dca widzia� tego cz�owieka na w�asne oczy; odziany by� tylko w sk�r� wielb��dzi� i w og�le nie jad� mi�sa.

Opowiedzieli mi te�, �e nad brzegiem Morza Martwego, na odosobnionym i zamkni�tym obszarze pustyni, �yje kilkusetosobowa kolonia �yd�w. Jej cz�onkowie maj� za zadanie bada� �wi�te Ksi�gi i czeka� nadej�cia kr�lestwa. Zachowuj�cy wstrzemi�liwo�� m�owie obliczaj� czas inaczej ni� ortodoksyjni �ydzi i przechodz� wiele stopni wtajemniczenia, zanim zostan� wy�wi�ceni.

Zrobi�o si� ciemno, zapalono lampy. Nadszed� czas, aby p�j�� do namiestnika. Wys�ucha�em nie tylko wielu opowie�ci � legioni�ci w zaufaniu poinformowali mnie, �e przemycili do twierdzy muzykant�w i kilka tancerek syryjskich. Gdy namiestnik p�jdzie spa�, powiedzieli, mog� tu wr�ci�, a zabawimy si� wsp�lnie. Uwa�ali, �e zas�u�yli sobie na rozrywk� w Pasch�, kt�ra przynios�a tyle niespodziewanych k�opot�w.

Mieszkanie namiestnika w wie�y mia�o ponury wygl�d, co usi�owano z�agodzi� drogimi kobiercami i kilimami. Nawet poduszki na sofach pokryte by�y pi�knymi tkaninami. Naczynia pochodzi�y z Syrii, wino podawano w szklanych pucharach. Z go�ci, opr�cz mnie, by� milcz�cy dow�dca fortecy; m�g� by� zdolnym strategiem, ale obecno�� przy stole Klaudii Prokuli i towarzysz�cej jej kobiety tak mu przeszkadza�a, �e nie potrafi� ust otworzy�. By� te� Adenabar i sekretarz prokonsula. W lampach pali� si� aromatyczny olej, a pachnid�a obydwu pa� rywalizowa�y z jego woni�.

Cieszy�em si� na spotkanie z Klaudi� Prokul�, cho� gwoli uczciwo�ci przyznaj�, �e w�tpi�, bym j� pozna� na ulicy. By�a wyschni�ta i blada, a dla zatuszowania siwizny ufarbowa�a w�osy henn�. Tylko oczy si� nie zmieni�y i kiedy w nie spojrza�em, odczyta�em w nich t� sam� niespokojn� tkliwo��, kt�ra � kiedy jeszcze by�em m�ody

��pewnego popo�udnia urzek�a mnie w domu Prokul�w w Rzymie.

Wyci�gn�a do mnie obie wypiel�gnowane, cho� wychud�e r�ce i d�ugo na mnie patrzy�a. Potem, ku memu zdumieniu, bez s�owa obj�a moj� szyj�, poca�owa�a w twarz, p�acz�c i wo�aj�c:

��Marku, Marku! Taka jestem szcz�liwa, �e� przyszed�! Mo�e ty mnie rozweselisz w ten straszliwy wiecz�r!

Dow�dca fortecy odwr�ci� twarz, wstydz�c si� za gospodarza i za mnie. Rozdra�niony Poncjusz Pi�at powiedzia� z wym�wk�:

��No, no, Klaudio. Spr�buj si� opanowa�. Wszyscy wiemy, �e jeste� chora.

Klaudia Prokula oderwa�a r�ce od mojej szyi. Ju� nie by�a pi�kna, bo po uszminkowanej twarzy ciek�y strumienie �ez.zabarwionych niebieskim tuszem. Tupn�a nog� i ostro krzykn�a:

��To nie moja wina, �e m�cz� mnie z�e sny. Czy� nie ostrzega�am ci�, by� nie podnosi� r�ki na tego �wi�tego m�a?

Zauwa�y�em zdenerwowanie Poncjusza Pi�ata i pomy�la�em, �e tak oto p�aci si� najwy�sz� cen� za pozycj� uzyskan� dzi�ki wsparciu rodziny �ony- Inny m�czyzna, jak s�dz�, nakaza�by ma��once spok�j, prokonsul za� tylko bezradnie g�aska� j� po ramieniu i prosi�, by si� opanowa�a. Dama do towarzystwa, wybitnie pi�kna niewiasta, zacz�a szybko poprawia� makija� Klaudii.

Poncjusz wzi�� z r�k niewolnika czerpak i w�asnor�cznie nala� wina do szklanych puchar�w, z kt�rych by� bardzo dumny. Pierwszy kielich poda� mnie, a nie dow�dcy fortecy. A wi�c kaza� przejrze� m�j baga�! Specjalnie zostawi�em na wierzchu t� szorstk�, opryskliw� rekomendacj�, kt�r� otrzyma�em z uwag�, �e nie mog�em wymy�li� nic m�drzejszego ni� strz��ni�cie py�u rzymskiego ze swoich n�g. Na li�cie jest imi�, kt�rego nie wymieni�, ale kt�re, jak stwierdzi�em, i na Wschodzie ma ogromn� wag�. Dzi�kuj� Ci wi�c jeszcze raz, Tulio, �e przywo�a�a� je, wysy�aj�c mnie z Rzymu.

Kiedy spe�nili�my toast, Poncjusz Pi�at s�abiutko si� u�miechn�� i rzek� p�g�osem, �e powoli zaczyna docenia� zwyczaj �ydowski, kt�ry zabrania kobietom jadania posi�k�w razem z m�czyznami. Klaudia Prokula ju� si� uspokoi�a i prosi�a, bym leg� ko�o niej. Si�gn�a r�k�, by pog�adzi� moje w�osy, zastrzegaj�c si�:

��Chyba nie ma w tym nic z�ego? Mog�abym by� twoj� matk�. Przecie� ty, sieroto, nigdy nie mia�e� matki.

��Bogowie s� wszechmocni � odrzek�em. � Za��my wi�c, �e maj�c pi�� lat urodzi�a� syna.

By�a to oczywi�cie du�a przesada, mi�dzy nami by�o co najmniej pi�tna�cie lat r�nicy, ale kobiety lubi� takie pochlebstwa. Klaudia Prokula targa�a mnie figlarnie za w�osy, nazywa�a ob�udnikiem i ostrzega�a, by moja wybranka nie wierzy�a w nic, co jej powiem, wed�ug niej bowiem jestem najbardziej perfidnym uwodzicielem spo�r�d rzymskiej m�odzie�y i ju� jako czternastolatek recytowa�em z pami�ci Owidiusza. Na szcz�cie nie napomkn�a o testamencie, dzi�ki kt�remu sta�em si� bogaty.

Prokonsul nie czu� si� dotkni�ty tymi �artami. Przeciwnie, zdawa�o mi si�, �e cieszy si� ze wszystkiego, co wprawia jego �on� w pogodny nastr�j. Radzi�, �ebym zachowa� umiar i pami�ta�, �e �ona prokonsula jest nietykalna. Sam siebie nazywa� prokonsulem! Zapewnia� te�, �e �yj�c w�r�d �yd�w Klaudia Prokula ustatkowa�a si� i zerwa�a z frywo-Inym rzymskim stylem �ycia.

Plot�c takie g�upstwa siedli�my do wieczerzy. Owszem, jada�em ju� lepsze kolacje, ale i tej nie mo�na by�o niczego zarzuci�, chocia� Prokonsul jest raczej oszcz�dny. W ka�dym razie wszystko, co podali, �y�o �wie�e i dobrej jako�ci, �wiadczy�o te� o wysokim poziomie sztuki kulinarnej. Naj�mieszniejszy moment nast�pi�, kiedy przyniesiono du�y dzban z zapiecz�towan� pokryw� i namiestnik wyrzuci� z jadalni us�uguj�cych niewolnik�w. Dopiero wtedy sam uni�s� pokryw�, a aromatyczna wo� pieczeni i rozmarynu unios�a si� z dzbana. Zar�wno Adenabar, jak i dow�dca fortecy wydali okrzyk podziwu. Poncjusz Pi�at �miej�c si� wyja�ni�:

��Teraz widzisz, jak rz�dzimy �ydami? Prokonsul rzymski musi, �ami�c prawo, przemyca� do fortecy Antonia wieprzowin� z tamtej strony Jordanu!

Dowiedzia�em si�, �e po wschodniej stronie Morza Galilejskiego hoduje si� ca�e trzody �wi� na potrzeby rzymskich garnizon�w, ale dostawa wieprzowego mi�sa do Jeruzalem jest surowo zabroniona, �eby nie dra�ni� �yd�w. Celnicy s� wprawdzie przyjaci�mi Rzymian, lecz musz� respektowa� ten zakaz. Dlatego przemycono wieprzowin� na st� namiestnika jako� przesy�k� kuriersk� cesarstwa rzymskiego.

��W�a�ciwie � opowiada� Adenabar, w��czaj�c si� do rozmowy � jedyn� szkod�, jak� Jezus, kr�l �ydowski nam wyrz�dzi�, by�o pewne wydarzenie w Gadarze, po wschodniej stronie Jordanu. On sam nie by� obskurantem i �ama� �ydowskie prawo, nawet szabat, o ile wiem. Ale mimo wszystko tkwi� w nim �ydowski wstr�t do wieprzowiny. Jakie� dwa lata temu, gdy w��czy� si� po drogach Gadaru, przy pomocy swoich uczni�w rozgoni� wielk� trzod� �wi�, sp�dzaj�c j� ze stromego zbocza g�rskiego prosto do wody. �winie uton�y, ich w�a�ciciel poni�s� du�e straty finansowe, a sprawcy tego figla uciekli z powrotem w granice Galilei. Sprawa s�dowa by�aby trudna, zreszt� i tak nikt nie �ci�gn��by odszkodowania od tych n�dzarzy. �yli z dar�w swoich zwolennik�w, od czasu do czasu gdzie� pracowali. W�a�ciciel trzody musia� pogodzi� si� ze strat�. Zreszt� w�tpliwe, czy znalaz�by �wiadk�w, bo i po tamtej stronie przez te cuda ros�a popularno�� Jezusa, a i obawiano si� go.

Adenabar m�wi� z przej�ciem, siedz�c na brzegu sofy, i w ko�cu parskn�� g�o�nym �miechem. Dopiero wtedy zauwa�y�, �e opowiadanie wcale nas nie rozbawi�o, bo oto zn�w powr�cili�my do Jezusa, o kt�rym rozmawiaj�c o niczym, jak to bywa w towarzystwie; na chwil� zdo�ali�my zapomnie�. Chocia� wcale nie jestem przekonany, �e rzeczywi�cie zapomnieli�my.

Adenabar zmiesza� si�, jego �miech zawis� w ciszy. Poncjusz Pi�at ostro stwierdzi�:

��O tym cz�owieku do�� ju� m�wili�my.

��To by� �wi�ty cz�owiek, uzdrowiciel i cudotw�rca, jakiego nigdy przedtem na �wiecie nie by�o! � Klaudia Prokula straci�a panowanie nad sob�. � Gdyby� by� m�czyzn� i prawdziwym Rzymianinem, nie skaza�by� go. Ale na pr�no umy�e� r�ce. Od winy si� nie uwolnisz. Sam przyzna�e�, �e nie znalaz�e� w nim �adnej skazy. Kto rz�dzi w Jeruzalem, ty czy �ydzi?

Prokonsul zblad� z gniewu i niewiele brakowa�o, a cisn��by pucharem wina o ziemi�. W ostatniej chwili wida� pomy�la�, �e rozbicie drogiego szk�a nie za�atwi sprawy. Wzi�� si� w gar��, rozejrza� dooko�a i uspokoi�o go to, �e w niewielkim zgromadzeniu nie by�o nikogo z miasta i �e s�u�ba by�a nieobecna.

��Nie wierz� w nic, czego nie ujrz� na w�asne oczy � rzek� z wymuszonym spokojem. � �adnych cud�w nie czyni� ani przede mn�, ani przed Herodem, cho� tamten domaga� si�, aby zademonstrowa� swoj� moc. Chytrze nadano wymiar polityczny ca�ej sprawie, wi�c nie mia�em innego wyj�cia, jak tylko go skaza�. Chocia� z punktu widzenia jurysdykcji, to nie ja go skaza�em. Pozwoli�em tylko, aby sta�o si� zado�� ��daniom �yd�w. Polityka jest polityk�, wa�ny jest cel, a nie formalne prawo. Warto pozwala� �ydom, by stawiali na swoim wtedy, gdy idzie o drobiazgi. To zaspokaja ich dum� narodow�. W sprawach du�ej wagi w�adza spoczywa w moim r�ku.

��A jak to by�o z wodoci�gami w Jeruzalem? � z i�cie kobiec� z�o�liwo�ci� spyta�a Klaudia Prokula. � Przecie� to by�a twoja wielka idea, to mia� by� pomnik twoich rz�d�w! Poka� mi, gdzie on jest? Przecie� mia�e� ju� gotowe rysunki i pomiary!

��Nie mog�em ograbi� �wi�tyni � broni� si� prokonsul. � Skoro �ydzi sami nie rozumiej� swojego interesu, jest to ich strata, nie moja.

��M�j panie � ironicznie odparowa�a Klaudia Prokula � przez te wszystkie lata za ka�dym razem ust�powa�e� �ydom zar�wno w ma�ych, jak i w wielkich sprawach. Ten jeden jedyny raz mia�e� okazj� wykaza� swoj� m�sko�� i mia�by� racj�. Dlaczego nie zawierzy�e� mi, kiedy prosi�am, aby� nie skazywa� cz�owieka niewinnego?

��Budowa wodoci�g�w przepad�a przez up�r kobiet � za�artowa� Adenabar, chc�c ratowa� sytuacj�. � Nosz�c wod� maj� biedulki jedyn� okazj� do spotka� i plotkowania przy studniach. Im d�u�sza i trudniejsza jest droga, tym wi�cej maj� czasu na trajkotanie.

��Kobiety w Jeruzalem nie s� takie g�upie, jak my�licie � odrzek�a Klaudia Prokula. � Gdyby to wszystko nie sta�o si� tak nagle, niespodziewanie i niezgodnie z prawem i gdyby ucze� Jezusa nie sprzeda� go radzie za pieni�dze, nie by�by nigdy skazany. Gdyby� ty mia� bodaj tyle m�sko�ci, �eby prze�o�y� rozpatrzenie sprawy na czas po �wi�tach, wszystko mog�oby by� inaczej. W ca�ym kraju mia� po swojej stronie ludzi pracy i tych, kt�rych nazywaj� cichymi � skromnych ludzi oczekuj�cych kr�lestwa. Jest ich wi�cej, ni� my�lisz. Przecie� nawet cz�onek sanhedrynu prosi� ci� o pozwolenie z�o�enia cia�a we w�asnym grobie! Wiem o wielu r�nych rzeczach, o jakich poj�cia nie maj� jego nieokrzesani uczniowie. Ale teraz na wszystko jest ju� za p�no. Ty� go zabi�.

Poncjusz Pi�at wzni�s� r�ce, wezwa� na pomoc bog�w rzymskich i ducha opieku�czego cesarza i zawo�a�:

��Gdybym nie skaza� go na ukrzy�owanie, �ydzi natychmiast donie�liby do Rzymu, �e nie jestem przyjacielem cesarza. Zakaza�em ci, Klaudio, spotykania si� z tymi �atwo wpadaj�cymi w ekstaz� babami! Ich mrzonki tylko pog��biaj� twoje k�opoty. M�owie, Rzymianie, odwo�uj� si� do was. Co by�cie uczynili na moim miejscu? Czy zaryzykowaliby�cie swoje stanowisko dla jakiego� podejrzanego o nieprawowierno�� �yda?

���yd to �yd � otworzy� w ko�cu usta dow�dca fortecy � ka�dy jest skrytob�jc�. Bat, w��cznia i krzy� to jedynie s�uszny program polityczny, kt�ry mo�e ich uspokoi�.

��Ziemia si� trz�s�a, kiedy umiera� � wzdrygn�� si� Adenabar.

��My�l�, �e naprawd� by� synem Boga. Ale ty nie mog�e� inaczej post�pi�. Teraz umar� i ju� nie wr�ci.

��Chcia�bym wi�cej si� dowiedzie� o tym jego kr�lestwie � powiedzia�em, korzystaj�c z okazji.

��A co b�dzie, je�li wr�ci? Co wtedy zrobicie? � spyta�a Klaudia Prokula, patrz�c na mnie rozszerzonymi �renicami.

Powiedzia�a to z takim przej�ciem, �e dreszcz przeszed� mi po plecach, dosta�em g�siej sk�rki. Przypomnia�em sobie, �e na w�asne oczy widzia�em, jak kr�l �ydowski wyda� ostatnie tchnienie.

Poncjusz Pi�at z politowaniem spojrza� na �on�, potrz�sn�� g�ow� i powiedzia� �agodnie, jak si� m�wi do cz�owieka niezr�wnowa�onego:

��A niech sobie wraca, je�li o mnie idzie, moja droga. To ju� nie m�j k�opot.

Do jadalni ostro�nie zajrza� s�u��cy i wywo�a� sekretarza. Prokurator westchn�� z ulg�:

��No, zaraz us�yszymy nowiny z miasta. Zostawmy ju� ten przykry temat.

Sko�czyli�my posi�ek w minorowym nastroju, niewolnicy uprz�tn�li naczynia, pili�my wino. Aby rozweseli� kobiety, zanuci�em najnowsze piosenki z Aleksandrii, potem Adenabar wyszkolonym g�osem za�piewa� bardzo nieprzyzwoit� piosenk�, popularn� w dwunastym legionie. Wszed� sekretarz; Poncjusz Pi�at, demonstruj�c pe�ne zaufanie do nas, kaza� mu g�o�no zreferowa� nowiny. Widocznie op�acani przez prokonsula szpiedzy podkradali si� wieczorami do twierdzy, �eby zda� meldunki.

��Trz�sienie ziemi wywo�a�o w mie�cie wielk� panik�, bo w tym samym czasie wewn�trzna zas�ona �wi�tyni p�k�a z g�ry do do�u � opowiada� sekretarz. � Ten m�czyzna, kt�ry sprzeda� Nazarejczyka, wr�ci� w ci�gu dnia do �wi�tyni i odda� trzydzie�ci srebrnik�w. W domu arcykap�ana zapanowa�o wielkie rozdra�nienie, kiedy wysz�o na jaw, �e dwaj cz�onkowie rady, J�zef i Nikodem, zdj�li cia�o z krzy�a i pochowali je w pieczarze niedaleko miejsca ka�ni. Nikodem kupi� ca�un, a tak�e sto funt�w kadzide�, mirry i aloesu. Ale w og�le miasto jest spokojne i zgodnie ze zwyczajem obchodzi wigili� Paschy. Zwolennicy Jezusa rozsypali si� jak pi�ra na wietrze. Sanhedryn postanowi� upowszechni� tez�, �e �lepiej, kiedy jeden umrze za nar�d, ni� mia�by wygin�� ca�y nar�d". To ju� uspokoi�o nastroje. W ka�dym razie g�o�no nie m�wi si� o Jezusie. Prawdopodobnie zabobonna cze��, jak� go darzono, rozwia�a si�, kiedy nie uczyni� �adnego cudu i umar� haniebn� �mierci�. � Tu sekretarz spojrza� na nas, roze�mia� si� i doda�: � Jest jeszcze jedna sprawa, cho� nie wiem, czy warto o niej wspomina�, ale wiadomo�� o niej pochodzi z dw�ch �r�de�. On, Jezus, grozi�, �e zmartwychwstanie trzeciego dnia. Sk�d ta historia si� wzi�a, nie wiem, ale m�wi� o tym w domu arcykap�ana. Teraz tam debatuj�, w jaki spos�b zabezpieczy� si� przed tak� ewentualno�ci�.

��A co, nie m�wi�am?! � krzykn�a triumfalnie Klaudia Prokula.

��To znaczy, oni oczywi�cie w to zmartwychwstanie nie wierz� szybko poprawi� si� sekretarz. � Ale mo�e si� przecie� zdarzy�, �e jego poplecznicy spr�buj� wykra�� cia�o i w ten spos�b oszuka� prostych ludzi. Dlatego kap�ani i cz�onkowie Rady s� w�ciekli, �e nie uda�o im si� spali� zw�ok Jezusa razem z cia�ami tamtych dw�ch �otr�w.

��Powinienem si� by� domy�li�, �e ten cz�owiek nawet noc� nie da im spokoju � rzek� cierpko Poncjusz. By� tak zdenerwowany t� g�upi� histori�, �e zawo�a� mnie i Adenabara i na osobno�ci upewni� si� raz Jeszcze o �mierci Jezusa. Widzieli�my j� przecie� na w�asne oczy, widzieli�my te�, �e �o�nierz przebi� w��czni� martwe cia�o. Obaj przysi�gali�my wi�c:

��Ten cz�owiek umar�, wisz�c na krzy�u, i nie wstanie wi�cej.

Po winie i po tych wszystkich prze�yciach noc by�a niespokojna; cho� zm�czony, spa�em kiepsko i mia�em z�e sny. Poza tym do p�nej nocy ze wsp�lnej jadalni oficerskiej dochodzi�y odg�osy pijackich zawodze�, kt�re mi przeszkadza�y. O �wicie ostatecznie rozbudzi�y mnie dochodz�ce z terenu �wi�tyni rozdzieraj�ce g�osy tr�b, kt�re roznosi�y si� nad ca�ym miastem. Wszystko co widzia�em i s�ysza�em poprzedniego dnia, wr�ci�o jak �ywe. Wspomnienie kr�la �ydowskiego i my�l o jego kr�lestwie zn�w zacz�y mnie gn�bi�.

Aby sobie wszystko uzmys�owi� i zapami�ta�, co na w�asne oczy widzia�em, zacz��em pisa�. Ale wszed� pijany jeszcze Adenabar z zapuchni�tymi �lepiami i powiedzia�, �ebym zszed� na dziedziniec, je�li chc� zobaczy� co� komicznego. W�a�nie przyby�a delegacja Sanhedrynu i arcykap�ana, aby mimo szabatu � i to wielkiego!

��rozmawia� z prokonsu�em. Poncjusz Pi�at kaza� im d�ugo na siebie czeka� i porz�dnie ich zbeszta�, �e wci�� mu przysparzaj� k�opot�w.

Ale oni naprawd� byli zaniepokojeni i twierdzili, �e je�li zwolennicy Jezusa wykradn� jego cia�o z grobu i zaczn� opowiada�, �e zgodnie z obietnic� trzeciego dnia powsta� z martwych, mog� wybuchn�� gro�ne zamieszki. Dlatego zaklinali i prosili, aby ustawi� przed grobem wart� legionist�w, bo nie maj� zaufania do swoich �o�nierzy, i aby na wszelki wypadek pozwoli� opiecz�towa� gr�b piecz�ci� prokuratorsk�, kt�rej �aden �yd nie odwa�y si� z�ama�.

Pi�at wyzwa� ich od bab i tuman�w i drwi� z nich:

��Wygl�dacie, jakby�cie umar�ego bali si� bardziej ni� �ywego.

Na to �ydzi obiecali obsypa� go podarunkami zaraz po szabacie, bo w czasie szabatu nie wolno im niczego nosi�. Poncjusz Pi�at uleg� im wreszcie i tak jak chcieli, wys�a� dw�ch wartownik�w oraz sekretarza legionu. Sekretarz otrzyma� polecenie opiecz�towania grobu � wprawdzie nie piecz�ci� prokuratorsk�, ale oficjaln� piecz�ci� dwunastego legionu. Na noc rozkaza� wzmocni� wart� do czterech lub nawet o�miu �o�nierzy, wedle decyzji dow�dcy warty, bo dobrze wiedzia�, �e dw�ch wartownik�w rzymskich nie mo�e- si� czu� noc� bezpiecznie poza murami miasta.

Pomy�la�em, �e spacer dobrze mi zrobi, i wraz z wyznaczonymi �o�nierzami poszed�em w towarzystwie sekretarza a� do grobu. Na miejscu ka�ni ponuro stercza�y trzy okrwawione drzewa; poprzeczne cz�ci krzy�y oderwano podczas zdejmowania cia�. Tu� obok znajdowa� si� pi�kny ogr�d, a w nim wykuty w skale gr�b, zamkni�ty ogromnym g�azem. Odsuni�cie takiego g�azu wymaga�o si�y dw�ch ludzi. Dzie� by� gor�cy, sekretarz uzna� wi�c, �e nie ma potrzeby otwiera� grobu, skoro postawieni przez �yd�w wartownicy twierdzili, �e kamienia nikt nie tkn�� od czasu, gdy s�u�ba zdrajc�w rady, J�zefa i Nikodema, przywali�a wej�cie. Kiedy sekretarz piecz�towa� gr�b, czu�em unosz�cy si� zza g�azu silny zapach mirry. Cho� mo�e to tylko kwiaty, kwitn�ce dooko�a, pachnia�y tak mocno. Obydwaj legioni�ci grubia�sko �artowali ze swego zadania, ale obydwaj wyra�nie byli zadowoleni, �e przypad�a im s�u�ba w ci�gu dnia, a przed wieczorem przyjd� zmiennicy.

W drodze powrotnej rozsta�em si� z sekretarzem, aby obejrze� �wi�tyni�, poniewa� zapewni� mnie, �e bez obaw mog� doj�� a� do dziedzi�ca. Przez most nad dolin� dotar�em do �wi�tej g�ry i wraz z t�umem przez pot�n� bram� wszed�em na dziedziniec dla pogan. Od samego ranka nar�d wali� do �wi�tyni z miasta, lecz na dziedzi�cu by�o jeszcze sporo miejsca, mog�em zatem podziwia� pi�kno kolumnowego przedsionka. Natomiast nie ko�cz�ce si� pienia religijne i g�o�ne modlitwy, zapach krwi i pal�cego si� mi�sa, uniesienie i ekstaza wiernych wyda�y mi si� wstr�tne. Rozmy�la�em o ukrzy�owanym, kt�ry spoczywa� w skalnym grobie, i ca�a moja sympatia by�a po jego stronie, cho� tak ma�o wiedzia�em o tym �ydowskim kr�lu.

Wr�ci�em do fortecy i do p�nej nocy pisa�em, �eby si� uwolni� od przykrych my�li. Ale nie osi�gn��em poprawy nastroju, bo nie czu�em, jak dawniej, Twojej obecno�ci, Tulio.

Historia �ydowskiego kr�la nie mo�e si� tak zako�czy�. Chc� si� dowiedzie� wi�cej o jego kr�lestwie, nawet poczyni�em ju� pewne kroki, a�eby dotrze� do jego zwolennik�w i us�ysze�, czego za �ycia naucza�.

Napisa�em w�asne i Twoje imi�, ale kiedy zobaczy�em je na papirusie-zdziwi�em si�: czy ten, kt�r y to pisze, jest mn� czy te� kim� obcym we mnie? Nie jestem ju� tym, kim by�em dawniej, podejrzewam, �e op�ta�y mnie �ydowskie czary w tych najd�u�szych w moim �yciu dniach. Je�li wszystko rzeczywi�cie odby�o si� w taki spos�b, jaki ja sam, cho� z pow�tpiewaniem, zmuszony by�em stwierdzi�, to przecie� wiem, �e po�wiadczy�em co�, co si� nigdy przedtem nie wydarzy�o. I czy to wszystko nie zmusi mnie do uznania za prawdziwe r�wnie� tego, co m�wi� bajki, kt�rych przeno�ne znaczenie filozofowie i cynicy dawno ju� odkryli?

Nie wiem, czy kiedykolwiek odwa�� si� pos�a� Ci ten list. Poprzednie zwoje tak�e wci�� s� ni e wys�ane. Mo�e to i dobrze, bo gdyby� je przeczyta�a, zapewne pomy�la�aby�, �e biedny Marek postrada� resztki rozumu. Ja jednak nie jestem fantast�, tylko przez ca�e �ycie poszukiwa�em czego� wi�cej ni� kroczenie drog� cnoty lub drog� rozkoszy. Sam przyznaj�, �e ja k przysta�o na cz�owieka mego pochodzenia, od m�odo�ci odznacza�em si� brakiem umiaru i nigdy nie umia�em znale�� m�drej r�wnowagi mi�dzy wstrzemi�liwo�ci� a u�yciem. Poza granice rozs�dku wychodzi�em z uprawianiem nocnych czuwa�, post�w i �wicze� fizycznych w latach szkolnych w Rodos � i bez pami�ci zatraci�em si� w mi�o�ci do Ciebie, Tulio, bo nigdy nie mog�em si� Tob� nasyci�.

Ponadto mog� Ci� zapewni�, �e tkwi we mnie poczucie realno�ci i jaka� czujno��; niweluj� one wszelki e pokusy samounicestwienia. Gdybym nie mia� takiego wewn�trznego nadzorcy, prawdopodobnie nie zgodzi�bym si� na wyjazd z Rzymu; raczej wola�bym straci� ca�y sw�j dobytek, a mo�e i �ycie, ni� zrezygnowa� z Ciebie. Kiedy to pisz�, i nadzorca stoi nade mn� ca�y czas, abym stara� si� dok�adnie odtworzy�, co widzia�em na w�asne oczy, i oddzieli� to od tego, co s�ysza�em, aby w rezultacie uzyska� dow�d prawdy. Uwa�am za s�uszne zapisa� moje do�wiadczenia, cho�bym nawet nigdy nie wys�a� Ci tego listu. B�d� wi�c notowa� wszystko, nawet sprawy b�ahe, bo jeszcze nie wiem, nie mog� sprecyzowa�, co jest drobiazgiem, a co rzecz� wa�n�. My�l�, i� b�d� m�g� za�wiadczy� pojawienie si� na �wiecie nowego boga. Wobec tego nawet co�, co teraz wydaje si� b�ahostk�, mo�e mie� kiedy� du�e znaczenie. Chodzi tu 0 zakres moich s��w. Je�li wszystko, co prze�y�em, jest prawd� � to �wiat si� zmienia. Nie � on ju� si� zmieni� i rozpocz�a si� nowa era!

M�j nadzorca czuwa i napomina, bym nie wierzy� w to, co mo�e jest tylko moim pragnieniem. Chocia� nie wiem, czy kiedykolwiek pragn��em czego� tak niepoj�tego. Nie, sam nie m�g�bym tego wymy�li� ani nawet wyja�ni�. Je�li o czym� my�la�em, to o realnym ziemskim kr�lestwie, kt�re ju� nie wchodzi w rachub�, zetkn��em si� bowiem z czym� zupe�nie innym, czego jeszcze nie rozumiem. Sam siebie przestrzegam, abym przez pych� nie stara� si� wyolbrzymia� wydarze�, kt�re mo�e wcale nie mia�y miejsca. Bo w ko�cu kim�e ja, Marek, jestem, �eby w�a�nie mnie przytrafi�o si� co� takiego? Nie jestem nikim wa�nym. Ale przecie� nie mog� zaprzeczy� faktom. A wi�c opowiem.

Kiedy p�no w nocy dobrn��em do ko�ca mego poprzedniego listu, palce mi zdr�twia�y i nie mog�em od razu zasn��. Wreszcie usn��em twardo, ale na kr�tko, bo przed �witem zbudzi�o mnie ponowne trz�sienie ziemi. By�o d�u�sze i bardziej przera�aj�ce ni� poprzednie. Trzask rozbitych naczy� i ha�as spadaj�cych ze �cian tarcz i pancerzy postawi�y na nogi wszystkich mieszka�c�w twierdzy. Kamienna posadzka ko�ysa�a si� tak gwa�townie, �e pad�em plackiem na ziemi�. Na dziedzi�cu wartownicy otr�bili alarm. Musz� z szacunkiem wyrazi� si� o dyscyplinie w legionie, albowiem mimo wyrwania ze snu i mimo ciemno�ci ani jeden zaspany �o�nierz nie wybieg� na zewn�trz bez broni. A przecie� pierwsza my�l sk�ania cz�owieka do natychmiastowej ucieczki na zewn�trz, poza budynki, kt�re mog� run��.

By�o jeszcze tak ciemno, �e zapalono pochodnie. Po chwilowym zamieszaniu odkryto p�kni�cie muru w kilku miejscach, ale ofiar �miertelnych nie by�o. Stwierdzono tylko kilka niegro�nych zwichni��, guz�w i ran, kt�re powsta�y na skutek przepychania si�.

Dow�dca wys�a� niezw�ocznie patrole do miasta, aby zorientowa� si� w szkodach, i da� rozkaz gotowo�ci bojowej wojskowemu oddzia�owi stra�y po�arnej, poniewa� wybuchaj�ce wskutek trz�sienia ziemi po�ary powoduj� zwykle wi�ksze straty ni� samo trz�sienie. Prokonsul zerwa� si� z ��ka i tylko narzuci� opo�cz�. Sta� bosy na schodach, ale ani nie zszed� na d�, ani nie miesza� si� do wydawania rozkaz�w. Poniewa� drgania ziemi si� nie powtarza�y i koguty zacz�y ju� pia�, uzna�, �e nie trzeba wysy�a� kobiet za mury miasta. Oczywi�cie po przebytym szoku nikt nie chcia� wraca� do sypialni. Niebo przeja�ni�o si�. Kiedy gwiazdy zgas�y, znowu rozleg� si� ryk tr�b z �ydowskiej �wi�tyni � znak, �e trwa nabo�e�stwo, jakby nic si� nie sta�o. Pozwolono rozej�� si� �o�nierzom, kt�rzy normalnie przygotowywali si� do s�u�by. Otrzymali tylko suchy prowiant, bo bezpieczniej by�o nie rozpala� jeszcze ognia. Patrole wraca�y z miasta jeden za drugim i meldowa�y o objawach strachu i paniki � wiele os�b uciek�o poza mury. Zawali�y si� jakie� �ciany, ale nic gro�nego si� nie wydarzy�o. Prawdopodobnie by�o to miejscowe trz�sienie ziemi, zlokalizowane w pobli�u twierdzy i �wi�tyni.

Warty zmieni�y si�. Minimalnie op�niona pierwsza kohorta pomaszerowa�a przez miasto do cyrku. W tej wspania�ej budowli od lat nie urz�dzano walk gladiator�w ani zwierz�t i tylko legion wykorzystywa� aren� do swych �wicze�.

Wr�ci�em do pokoju, rozdeptuj�c rozbite gliniane skorupy. Porz�dnie umy�em si� i ubra�em. Krz�ta�em si� jeszcze, gdy goniec wezwa� mnie do prokonsula. Poncjusz Pi�at kaza� wystawi� fotel na taras przy schodach. Widocznie wola� nie siedzie� wewn�trz budynku, cho� nie okazywa� obawy przed ponownym wstrz�sem. Stali przed nim dow�dca twierdzy, sekretarz legionu i Adenabar, a tak�e dw�ch legionist�w, kt�rzy zwyczajem syryjskim energicznie gestykulowali jakby w obronie w�asnej i dla lepszej relacji, chocia� w zasadzie usi�owali sta� na baczno�� z szacunku dla wysokich szar�. Zirytowany Poncjusz Pi�at zwr�ci� si� do mnie:

��Przez to trz�sienie ziemi op�ni�a si� poranna zmiana warty. Tych dw�ch cymba��w wys�ano, aby zmienili nocn� wart� przed wiadomym ci przekl�tym grobem. By�o tam w nocy na sta�e sze�ciu ludzi i jeszcze dw�ch na wypadek, gdyby kt�ry� zaspa�. Ci tutaj wr�cili i twierdz�, �e piecz�� legionu jest z�amana, g�az odsuni�ty od wej�cia, a nocni wartownicy przepadli bez �ladu. � Odwr�ci� si� do legionist�w. � A cia�o chocia� jest z grobie?

��Nie weszli�my do �rodka. Nie by�o rozkazu wchodzi� do grobu.

��Czemu bodaj jeden z was nie zosta� na miejscu? Drugi w tym czasie m�g� z�o�y� meldunek. Przecie� pod wasz� nieobecno�� ka�dy mo�e tam wtargn��!

��Bali�my si� zosta� w pojedynk� � szczerze przyznali.

��Otrzymali stanowczy rozkaz, �eby poza fortec� chodzi� wy��cznie dw�jkami � powiedzia� kr�tko dow�dca twierdzy. Wzi�� w ten spos�b w obron� swych �o�nierzy; przecie� i tak odpowiedzialno�� spadnie na niego.

Z wyrazu twarzy legionist�w mo�na by�o odczyta�, �e nie dr�eli o w�asn� sk�r�. Najprawdopodobniej strachem napawa� ich sam gr�b, a znikni�cie koleg�w z nocnej warty ten strach pog��bi�o. Prokonsul chyba my�la� o tym samym, bo spiesznie zawo�a�:

��Nie wydarzy�o si� nic nadzwyczajnego! Po prostu wstrz�s ziemi przesun�� g�az u wej�cia do grobu. Tamci syryjscy zabobonni tch�rze uciekli z miejsca warty i boj� si� wr�ci�. Trzeba natychmiast ich szuka� jak dezerter�w. Zas�u�yli na najwy�sz� kar�. � Odwr�ci� si� w moj� stron� i doda�: � Tu idzie o honor legionu i dlatego nie ufam nikomu, bo ka�dy dba o w�asny interes. Nie potrzebuj� owijania w bawe�n� czy tuszowania, lecz bezstronnego stwierdzenia fakt�w. Ty, Marku, masz trze�wy umys� i jeste� wystarczaj�co bieg�y w prawie. Zabierz Adenabara i tych dw�ch �o�nierzy. Dla bezpiecze�stwa we�cie nawet ca�� kohort� i obstawcie teren. Tych dw�ch miejcie na oku, �eby nie dali drapaka. Zobaczcie, co si� sta�o, i przyjd�cie zameldowa�.

Dow�dca twierdzy natychmiast wezwa� tr�bacza, ale prokonsul rozgniewa� si�, trzasn�� pi�ci� w d�o� i zawo�a�:

��Czy�cie wszyscy pog�upieli? Po co wam kohorta, wystarczy paru zaufanych ludzi. Przecie� g�upot� jest zwraca� na siebie uwag� i robi� przedstawienie z naszej ha�by.

Adenabar zebra� natychmiast dziesi�tk� �o�nierzy i po ustawieniu ich w szyku rozkaza�, by biegli. Prokonsul zatrzyma� nas, wo�aj�c, �e swoim tupotem przyci�gniemy wszystkich ciekawskich �yd�w. Ucieszy�em si�, �e nie musz� biec, bo w�tpi�, czy bez treningu zdo�a�bym nawet bez rynsztunku i na tak kr�tkiej trasie dotrzyma� kroku legionistom.

Zza mur�w wraca� do miasta t�um uciekinier�w. Mieli dosy� swoich zmartwie�, wi�c nie zwr�cili na nas uwagi, zapomnieli nawet opluwa� i przeklina� legionist�w.

Gr�b przes�ania�y cz�ciowo drzewa ogrodu. Mimo to z daleka zobaczyli�my, jak z otwartej pieczary wysz�o dw�ch �yd�w. Byli to zwolennicy Nazarejczyka, bo z ca�� pewno�ci� pozna�em w jednym z nich tego przystojnego m�odzie�ca, kt�ry na miejscu ka�ni os�ania� rozpaczaj�ce kobiety. Drugi by� wysokim brodatym m�czyzn� z okr�g�� g�ow�. Kiedy ujrzeli, �e nadchodzimy, uciekli, chocia� wo�ali�my za nimi.

��No, do licha, mamy ryb� w sieci! � wrzasn�� Adenabar, ale nie pos�a� nikogo za nimi. Uwa�a�, �e lepiej nie rozprasza� si�, zreszt� wiedzia�, �e tamci z �atwo�ci� mog� umkn�� w�r�d ogrod�w, wiatro�om�w, wzg�rz i w�woz�w.

Wszyscy widzieli�my wyra�nie, �e niczego ze sob� nie nie�li.

Doszli�my do groty. Zia�a otworem, bo zamykaj�cy j� g�az stoczy� si� po zboczu, uderzy� o ska�� i roztrzaska�. Nie zauwa�yli�my �lad�w u�ywania jakichkolwiek narz�dzi. Gdyby kto� chcia� otworzy� od zewn�trz, musia�by odtoczyc g�az na bok po przygotowanym w tym celu wg��bieniu. Z o�cie�y zwisa�y strz�py urwanej wst�gi, na kt�rej umocowana by�a piecz�� legionu. W powietrzu czu�o si� mocny zapach mirry i aloesu.

��P�jd� przodem, to ja p�jd� za tob� � prosi� zszarza�y od strachu i dr��cy Adenabar. Legioni�ci zostali w sporej odleg�o�ci od grobowca, zbici w gromadk� jak stado baran�w.

Razem z Adenabarem wszed�em do przedsionka grobowca i stamt�d w�skim korytarzykiem do w�a�ciwego grobu. Zanim oczy przyzwyczai�y si� do ciemno�ci, z trudem dostrzegli�my tylko zwoje bia�ego ca�unu na pod�odze. Ale po chwili, kiedy wzrok oswoi� si� z mrokiem, stwierdzili�my, �e cia�o kr�la �ydowskiego znikn�o, zosta�y tylko zwoje materii. Stwardnia�y od mirry i aloesu ca�un zachowa� wiernie kontury cia�a, natomiast chusta, kt�r� zakryto g�ow� Jezusa, le�a�a osobno.

Z pocz�tku nie wierzy�em w�asnym oczom i musia�em r�k� dotkn�� pustego miejsca, gdzie powinna znajdowa� si� g�owa. Ale jej tam nie by�o! Zwoje ca�unu le�a�y nie naruszone, tylko cia�o znikn�o z �rodka bez �ladu. Wyra�nie widzia�em jego zarys. Nie, zwoje ca�unu na pewno nie by�y otwierane. A przecie� bez tego nie da si� wyj�� zw�ok! Mimo to cia�o znikn�o. M�j wzrok to potwierdza�.

��Czy widzisz to samo co ja? � zapyta� szeptem Adenabar.

Nie mog�em ruszy� j�zykiem, �eby mu odpowiedzie�. Kiwn��em tylko g�ow�.

��A nie m�wi�em, �e to by� syn Boga? � szepn��. Opanowa� si�, przesta� dr�e�, otar� twarz i doda�: � Takich cud�w nigdy dot�d nie ogl�da�em. Mo�e i lepiej, �e na razie tylko my dwaj to widzieli�my.

Rzeczywi�cie, legionist�w w �aden spos�b nie mo�na by�o nak�oni�, by weszli do grobu. Potworny strach ogarn�� ich ju� wtedy, gdy koledzy z warty znikn�li, a ko�o grobowca nie by�o �adnych �lad�w walki.

Adenabar i ja nawet nie pr�bowali�my niczego zrozumie�. �adna ludzka istota nie by�aby w stanie wy�lizn�� si� ze stwardnia�ego ca�unu i nie naruszy� go. Gdyby zwoje mocno posklejanego aloesem i mirr� ca�unu przecinano, z pewno�ci� pozosta�yby tego �lady. Nawet najbardziej mistrzowska r�ka nie potrafi�aby z�o�y� ca�unu z powrotem, zachowuj�c kontury cia�a.

Kiedy to wszystko do mnie dotar�o, uczu�em g��boki spok�j i niczego ju� si� nie ba�em. Najwidoczniej takie samo wra�enie odni�s� Adenabar. W �aden spos�b nie potrafi� wyja�ni�, dlaczego przestali�my si� ba�, cho� zgodnie z logik� ludzkiego umys�u w�a�nie wtedy powinni�my ba� si� najbardziej. Zupe�nie spokojnie wyszli�my z grobowca i powiedzieli legionistom, �e cia�a nie ma. �o�nierze nie przejawiali najmniejszej ochoty, by to sprawdzi�, zreszt� chyba nie wpu�ciliby�my ich do �rodka. Co� b�kali o honorze legionu, jeden zauwa�y�, �e g�az, kt�ry zamyka� wej�cie do grobu, tocz�c si� poci�gn�� za sob� inne i one te� si� rozbi�y. Widocznie w�a�nie w tej okolicy trz�sienie ziemi by�o szczeg�lnie silne, co mnie wcale nie zdziwi�o. �o�nierze zaproponowali, aby wyj�� cia�o z jakiego� grobu i pod�o�y� je na miejsce kr�la �ydowskiego. Ostro zabroni�em im nawet my�le� o tym. Kiedy jeszcze zastanawiali�my si�, co robi�, zza g�stwiny drzew wyszli dwaj legioni�ci i z oci�ganiem zbli�ali si� do nas. Adenabar pozna� w nich natychmiast dezerter�w z warty nocnej i krzykiem rozkaza� im, by po�o�yli na ziemi bro� i tarcze. Tamci usprawiedliwiali si� gor�co, dowodz�c, �e pilnie pe�nili wart� strzeg�c wej�cia, a przecie� nikt nie okre�li�, w jakiej odleg�o�ci od grobu maj� str�owa�.

��My i dw�ch innych spa�o � wywodzili � a dw�ch innych sta�o na warcie. Rano, w czasie trz�sienia ziemi, g�az oderwa� si� od wej�cia grobowca i przeskoczy� nad naszymi g�owami. �yjemy tylko dzi�ki szcz�liwemu zbiegowi okoliczno�ci. Odeszli�my dalej od grobu, bo bali�my si�, �e wstrz�sy si� powt�rz�. Czterech z nas pobieg�o natychmiast zawiadomi� �yd�w, bo przecie� dla nich pilnowali�my tej pieczary, a nie dla legionu.

Ju� z samej gwa�towno�ci ich t�umacze� wynika�o jasno, �e nie maj� czystego sumienia i �e co� si� za tym kryje.

��Owszem, widzieli�my tych dw�ch, co nas przyszli zmieni� � ci�gn�li � ale nie wyszli�my, chocia� nas wo�ali, bo czekali�my na powr�t naszych wys�a�c�w, z kt�rymi wartowali�my przy grobie. Je�li w tej sprawie jest jeszcze co� do wyja�nienia, to my w sz�stk� wyja�nimy to mi�dzy sob� i ustalimy, co mamy m�wi�, a czego nie.

Przes�uchuj�c ich z Adenabarem dowiedzieli�my si�, �e o �wicie zauwa�yli dwie �yd�wki, kt�re zbli�y�y si� do grobowca nios�c co�. Zawaha�y si� przy wej�ciu, tylko jedna wesz�a do �rodka, ale natychmiast wysz�a. Wtedy w�a�nie wsta�o s�o�ce i o�lepi�o wartownik�w, ale mog� przysi�c, �e z grobowca niczego nie wyniesiono ani niczego tam nie wniesiono, bo zawini�tko, kt�re kobiety mia�y, zosta�o na zewn�trz. Potem uciek�y, chocia� �o�nierze ich nie wystraszyli, i zabra�y je ze sob�.

Tu� przed naszym przybyciem wpadli tutaj dwaj �ydzi, m�odszy bieg� przodem, za nim starszy, bardzo zdyszany. M�odszy nie odwa�y� si� sam wej�� do grobowca, tylko zajrza� przez otw�r. Dopiero kiedy starszy wszed�, to i m�odszy si� o�mieli�. Zapewne zaalarmowa�y ich kobiety. Obaj tylko przez chwilk� byli w grobie i niczego ze� nie wynie�li. �o�nierze twierdzili, �e bacznie ich pilnowali, aby nie zabrali cia�a.

��Przecie� postawili nas na warcie w�a�nie po to, i to polecenie wykonali�my jak mo�na najlepiej i zgodnie z instrukcj�. Nawet trz�sienie ziemi nie zmusi�o nas do ucieczki, tylko odsun�li�my si� na bezpieczn� odleg�o�� od grobu � zapewniali jednog�o�nie.

Dok�adnie obserwowa�em ich twarze i rozbiegane oczy, doszed�em wi�c do wniosku, �e co� ukrywaj�.

��Cia�a w ka�dym razie nie ma � rzek�em zdecydowanie.

��Nic nie poradzimy � zacz�li, jak to Syryjczycy, podnosi� r�ce. � Nawet na moment nie przestali�my obserwowa� grobowca.

Niczego wi�cej od nich nie mogli�my wyci�gn��. Przerwali�my przes�uchanie, bo z miasta wr�cili wys�ani tam wcze�niej czterej wartownicy, kt�rzy dostrzeg�szy koleg�w mi�dzy nami, z daleka krzyczeli do nich ostrzegawczo:

��Zamknijcie g�by! Nie mielcie ozorami! Wyja�nili�my spraw� z �ydami. Przyznali�my si� do wszystkiego i �askawie wybaczyli nam niedopatrzenie.

Razem z nimi przyszli trzej �ydzi, zapewne przedstawiciele starszyzny, s�dz�c po nakryciach g�owy � cz�onkowie sanhedrynu. Podeszli bli�ej, pozdrowili nas z szacunkiem i powiedzieli:

��D�ugo to trwa�o, ale chcieli�my najpierw uzgodni� wszystko mi�dzy sob�. Legioni�ci stali na warcie przy grobie z ramienia rady i na nasz� pro�b�. Nie chcemy, aby ich ukarano z powodu nieporozumienia. Sk�d mogli przewidzie� chytre sztuczki tego przekl�tego Nazarejczyka? Wyja�nili�my sprawy wewn�trz rady i pozwalamy stra�nikom spokojnie odej��. Id�cie i wy w pokoju, albowiem ani wy, ani inni Rzymianie nie macie tu nic wi�cej do roboty. Nieszcz�cie ju� si� wydarzy�o i obci��a nasze konto. Nie chcemy zamieszek i pustego gadania.

��O, nie, nie � przerwa�em � to kwalifikuje si� pod prawo wojenne i rozpatrzymy ca�� spraw� jak nale�y. Cia�o waszego kr�la znikn�o, a ci wartownicy s� za to odpowiedzialni.

��Kto� ty i czemu wtr�casz si� do naszych rozm�w, cho� jeste� g�adko ogolony i jeszcze m�ody? � spytali. � Uszanuj nasz� godno�� i wiek. Je�li o tej sprawie nale�y z kim� m�wi�, to b�dziemy rozmawia� z namiestnikiem, a nie z tob�.

Po tym, co widzia�em w grobowcu, poczu�em nienawi�� do tych m�drych starc�w, kt�rzy obstawali przy skazaniu swego kr�la i zmusili prokonsula do ukrzy�owania go. Powt�rzy�em wi�c twardo:

��Wasz kr�l znikn�� z grobowca. Dlatego spraw� nale�y zbada� od podstaw.

��On nie by� naszym kr�lem � zakrzyczeli z gniewem. � Sam siebie tak nazwa�. Spraw� ju� zbadali�my. Wartownicy zasn�li, a w czasie ich snu uczniowie Jezusa weszli i chytrze wykradli cia�o. Wartownicy s� gotowi to po�wiadczy� i naprawi� sw�j czyn. Dlatego przebaczymy im i nie ��damy kary.

M�wili wbrew logice i wbrew temu, co sam widzia�em. Zrozumia�em, �e co� knuj� i �e przekupili wartownik�w. Dlatego podszed�em do Adenabara i powiedzia�em:

��Zgodnie z rzymskim prawem wojennym, �o�nierza, kt�ry zasn�� na warcie lub odszed� z posterunku bez pozwolenia, karze si� ch�ost� i �ci�ciem.

Legioni�ci drgn�li i popatrzyli po sobie, ale ci czterej, kt�rzy przyszli z �ydami, mrugali i uspokajali ich gestami. �ydzi jeszcze raz zapewnili:

��To dla nas pe�nili wart�, a nie dla Rzymu. My mo�emy ukara� ich albo pu�ci� wolno.

Chcia�em koniecznie dowiedzie� si�, co naprawd� si� wydarzy�o. Ale pope�ni�em b��d. Chc�c przestraszy� �yd�w, zaproponowa�em:

��Id�cie sami do grobowca i na w�asne oczy zobaczcie, co si� sta�o. Potem zn�w przes�uchajcie wartownik�w, je�li b�dziecie mieli ch�� i �mia�o��.

Adenabar okaza� wi�cej rozs�dku i pospiesznie wtr�ci�:

��Po c� mieliby�cie siebie strefie, pobo�ni m�owie?!

Ale zar�wno z moich, jak i z jego s��w �ydzi wywnioskowali, �e w grobie mo�e by� co� ciekawego. Naradzili si� mi�dzy sob� w j�zyku, kt�rego nie zna�em, po czym schylili jeden po drugim i weszli do pieczary, czemu oczywi�cie nie mogli�my przeszkodzi�. Pozostali wewn�trz d�ugo, chocia� by�o tam ciasno. W ko�cu poszed�em zajrze� do �rodka. Zobaczy�em ich pochylone plecy i s�ysza�em, jak gor�czkowo rozmawiaj�.

Wreszcie wyszli, mieli zaczerwienione policzki i b��dny wyraz oczu. O�wiadczyli:

��Strefili�my si� straszliwie, ale teraz mo�emy po�wiadczy�, �e by�o tak, jak opowiadali wartownicy. Ju� nie b�dziemy si� zanieczyszcza�, chod�my wi�c wszyscy, jak tu jeste�my, przed oblicze namiestnika, a�eby nie powstawa�y k�amstwa i fa�szywe historyjki.

To o�wiadczenie wzbudzi�o we mnie g��bokie podejrzenia. Szybko wszed�em do grobowca. Kiedy oczy oswoi�y si� z mrokiem, ujrza�em, �e ca�un zosta� porozrywany na strz�py.

Ogarn�� mnie w�ciek�y gniew. To przez moj� g�upot� ci �ydzi weszli i zniszczyli jedyny materialny dow�d nadprzyrodzonego znikni�cia kr�la z grobowca! Odczu�em silny zawr�t g�owy, b�d�cy rezultatem znu�enia, braku snu i narkotycznego aromatu mirry w ciasnym pomieszczeniu. Osnu� mnie mglisty cie� nierealno�ci. Prawie namacalnie czu�em obecno�� niewidzialnej mocy. Mia�em wra�enie, �e czyje� r�ce trzymaj� mnie za ramiona, abym nie wybieg� i nie zacz�� oskar�a� �yd�w. Po chwili odzyska�em panowanie nad sob� i spokojnie wyszed�em z grobowca z pochylon� g�ow�. Nic nie powiedzia�em �ydom. Nawet na nich nie spojrza�em.

Natomiast kr�tko zrelacjonowa�em ich post�pek Adenabarowi. Patrzy� na mnie z wahaniem, jakby si� chcia� mnie poradzi�, co ma zrobi�, ale � jak to Syryjczyk � zadowoli� si� roz�o�eniem r�k. Jeszcze raz wezwa� wartownik�w do oddania broni, lecz tamci uparcie obstawali przy swoim.

��Czy to rozkaz? � dopytywali si�. � Je�li z�o�ymy bro�, b�dzie to przyznanie si� do winy. Klniemy si� na �wi�tego byka,'�e tego �ydowskiego grobu pilnowali�my na pro�b� �yd�w. Ich zdaniem spanie na warcie nie jest przest�pstwem. Przeciwnie, to oznaka naszego bohaterstwa, bo nie bali�my si� ciemno�ci. Pozw�l nam zatrzyma� bro�! �ydzi wyja�ni� spraw� przed prokonsulem, a ty nie po�a�ujesz. Za to r�czymy i my, i �ydzi.

Adenabar zn�w spojrza� niepewnie na mnie, jakby szuka� ratunku, ale nie odwa�y� si� otworzy� ust. Poszli�my wi�c w nale�ytym szyku do miasta i do twierdzy, a �ydzi za nami. Twardo obstawali przy tym, �e nie ma sensu trzyma� warty przy grobie, skoro cia�o zosta�o ju� wykradzione. Sze�ciu wartownik�w maszerowa�o razem, zawzi�cie szepcz�c mi�dzy sob�.

Gdy wkroczyli�my na dziedziniec twierdzy, Poncjusz Pi�at siedzia� na tarasie na masywnym s�dziowskim fotelu, wy�cielonym czerwon� poduszk�. Obok sta� st�. Poncjusz Pi�at w najlepsze ogryza� pieczon� kur�, a ko�ci rzuca� za siebie. Wina sobie nie �a�owa� i mia� znakomity humor.

��Chod�cie do mnie wszyscy, kt�rzy stamt�d przybywacie � zaprasza� �askawym g�osem. � Ty, Marku, cz�owieku uczony i bezstronny �wiadku, sta� ko�o mnie i pami�taj, �e �ydzi to ludzie hojni. Przynie�cie fotele dla szanownych cz�onk�w rady, kt�rzy nie gardz� Rzymianami. Niechaj m�j sekretarz sporz�dzi protok�, a wy, cierpi�cy za winy legionu, podejd�cie bli�ej. Nie obawiajcie si� mnie, tylko dok�adnie opowiedzcie, co si� wydarzy�o.

Wartownicy spogl�dali to na niego, to zn�w na �yd�w i szerokie u�miechy pojawi�y si� na ich ko�cistych syryjskich g�bach. Wypchn�li z szeregu swojego rzecznika, kt�ry zacz�� opowiada�:

��Kln� si� na geniusza, ducha opieku�czego cesarza, i na �wi�tego byka, �e b�d� m�wi� prawd�. �ydzi za twoj� zgod� zap�acili nam za pilnowanie grobu, do kt�rego z�o�ono Nazarejczyka. Wieczorem posz�o nas tam sze�ciu. Po stwierdzeniu, �e piecz�� jest nienaruszona, zwolnili�my dziennych stra�nik�w. Usiedli�my przed grobem na ziemi i przyjemnie sp�dzali czas. Dzi�ki szczodrobliwo�ci �yd�w mieli�my wystarczaj�co du�o wina, �eby w nocy nie zmarzn��. Powiedziano nam, aby czterech spa�o, a dw�ch sta�o na warcie, ale na pocz�tku nikomu nie chcia�o si� spa�. Grali�my w ko�ci, �piewali i �artowali i w�a�ciwie poza dziewuchami nie brakowa�o nam niczego, �eby czu� si� doskonale. Z up�ywem nocy pomiesza�a si� nam kolejno�� wart i zacz�a si� k��tnia, bo ju� nie wiedzieli�my, kto ma czuwa�, a kto i�� spa�. Byli�my tak pijani, �e faktycznie spali�my wszyscy, ale ka�dy by� pewien, �e dw�ch z nas stoi na warcie.

Odwo�a� si� do swoich towarzyszy. Ci bezczelnie potwierdzili ch�rem:

��Tak by�o. To prawda.

��Obudzi�o nas trz�sienie ziemi � ci�gn�� Syryjczyk � i zobaczyli�my, �e uczniowie ukrzy�owanego otworzyli gr�b i w�a�nie wynosili z niego cia�o. By�o ich wielu, a wygl�dali gro�nie i krwio�erczo. Kiedy zobaczyli, �e�my si� obudzili, zrzucili g�az w nasz� stron� i w ten spos�b uda�o im si� uciec.

��Ilu ich by�o? � zapyta� Pi�at udaj�c ciekawo��.

��Dwunastu � odpar� rzecznik bez wahania. � Pobrz�kiwali broni� i strasznie wrzeszczeli, aby nas wystraszy�.

��Raczej nie by�o ich wi�cej ni� jedenastu � wtr�ci� si� jeden z cz�onk�w rady � bo dwunastego, kt�ry z nimi zerwa�, zamordowali. Pasterze znale�li rano jego zw�oki w pobli�u mur�w miasta. Uduszono go w�asnym paskiem i zepchni�to do przepa�ci, brzuch mu p�k� i trzewia si� wyla�y.

��Czy zabrali cia�o owini�te, czy te� zdj�li z niego ca�un w grobowcu? � spyta� Pi�at. Rzecznik zmiesza� si�, popatrzy� na koleg�w i po chwili powiedzia�:

��Chyba by� w ca�unie. Spieszy�o im si� przez to trz�sienie.

��Nie, nie � krzyczeli energicznie �ydzi, kt�rzy a� poderwali si� z siedze� � to pomy�ka. Zdj�li z niego ca�un w grobowcu, �eby ludzie uwierzyli, i� sam powsta� z martwych. Na w�asne oczy widzieli�my porozrywane tkaniny.

��Nie wiemy dok�adnie, jak to by�o, po ciemku nie widzieli�my, a jeszcze byli�my odurzeni winem i trz�sieniem ziemi � t�umaczyli si� wartownicy.

��Ale w zasadzie, mimo ciemno�ci, zobaczyli�cie i rozr�nili wszystko � schlebia� im Pi�at. � �wietni z was �o�nierze, chluba dwunastego legionu. � Ton jego g�osu by� tak z�owieszczy, �e wartownicy popatrzyli na siebie, pochylili g�owy i zadreptali w miejscu. Zacz�li szturcha� rzecznika. Ten spojrza� oskar�ycielsko na �yd�w i wyj�ka�:

��W�a�ciwie� w�a�ciwie� � powt�rzy�, ale s�owa utkwi�y mu w gardle.

��Panie � zacz��em, lecz Pi�at kaza� mi zamilkn�� i obwie�ci� swoj� decyzj�:

��Wys�ucha�em relacji tych godnych zaufania �o�nierzy i mam g��bokie powody wierzy�, �e powiedzieli szczer� prawd�. Ich opowiadanie potwierdzaj� nasi �ydowscy przyjaciele i nie ��daj� ich ukarania. Po c� bym mia� si� miesza� do wewn�trznych spraw dyscyplinarnych legionu? Czy dobrze powiedzia�em?

Starszyzna �ydowska jednog�o�nie i gor�co potwierdzi�a:

��S�usznie m�wi�e�.

Wartownicy stukn�li obcasami i wykrzykn�li:

��S�usznie m�wi�e�. Niechaj bogowie Rzymu i nasi bogowie obdarz� ci� wszystkimi �askami.

��Spraw� do ko�ca rozpatrzy�em i to wszystko � zako�czy� prokonsul. � Je�li kto� ma uwagi, niech zg�osi je teraz, a nie potem.

��Pozw�l mi m�wi� � prosi�em, poniewa� ten b�aze�ski przew�d s�dowy by� moim zdaniem bardziej scen� w przedstawieniu oskijskim ni� ujawnieniem prawdy.

��Aaa, to znaczy, �e i ty by�e� przy tych wydarzeniach? � spyta� zdumiony Pi�at.

��Ale� nie � odpar�em � tego nie twierdz�, przecie� ty sam wys�a�e� mnie, abym jako �wiadek sprawdzi�, co si� sta�o.

��Ty� niczego nie widzia� � przerwa� mi prokonsul. � Ci �o�nierze widzieli. Trzymaj wi�c j�zyk za z�bami w sprawach, kt�rych nie rozumiesz. Pos�a�em ci�, poniewa� s�dzi�em, �e �o�nierze zdezerterowali i narazili na szwank honor legionu. Ale oni staj� tu przede mn� potulni jak owieczki i otwarcie przyznaj� si� do wszystkiego.

Podni�s� si� z ironicznym u�miechem z fotela, daj�c w ten spos�b znak, �e ma ju� dosy� obecno�ci �yd�w. Podzi�kowali mu i wyszli. Kiedy znikn�li za arkadami, wartownicy te� zamierzali odej��, lecz prokonsul zatrzyma� ich niedba�ym gestem.

��Jeszcze nie odchodzicie. Z ponurego wyrazu twojej twarzy

��rzek� do dow�dcy twierdzy � widz�, �e skarbnik arcykap�ana nie uwa�a� za konieczne upewni� si� o twojej przyja�ni. Jak powiedzia�em, nie do mnie nale�y mieszanie si� do spraw dyscypliny legionu. Zlitowa�em si� nad wartownikami, ale to nie przeszkadza, �eby� ty ich ukara� tak, jak b�dziesz uwa�a� za s�uszne, aby utrzyma� dyscyplin�. Moim zdaniem mo�esz ich wsadzi� tymczasem do aresztu, �eby przemy�leli, co w�a�ciwie zasz�o. Nie zaszkodzi sprawdzi� � doda� p�g�osem � ile dostali od rady �ydowskiej za umi�owanie prawdy.

Ponure oblicze dow�dcy zaja�nia�o niebia�skim u�miechem. Wyda� rozkaz i wartownik�w rozbrojono, nim zd��yli si� zorientowa�. Zamkni�tych w lochu sam dow�dca pilnowa�, aby si� nie pomylili w liczeniu pieni�dzy.

Kiedy wyprowadzono wartownik�w, prokonsul u�miechn�� si� i rozkaza�:

��Adenabarze, ty te� jeste� Syryjczykiem. Id�, zorientuj si�, co ci �ajdacy naprawd� widzieli.

Wst�pi� na schody i nadzwyczaj przychylnie wezwa� mnie za sob�. Weszli�my do jego kancelarii. Kaza� wyj�� wszystkim i powiedzia�:

��M�w. Widz�, �e a� ci� ponosi od nadmiaru wra�e�.

Z roztargnieniem wyci�gn�� z zanadrza sk�rzan� sakiewk�, zerwa� piecz�cie i zacz�� przez palce przesypywa� szczeroz�ote monety z wizerunkiem Tyberiusza.

��Panie � rzek�em po namy�le � nie wiem, dlaczego post�pi�e� przed chwil� tak, jak post�pi�e�. Niew�tpliwie musisz mie� ku temu wa�kie powody. Nie mam prawa krytykowa� twoich dzia�a� jako urz�dnika rzymskiego.

��W�a�nie wyja�niam ci, �e mam wa�ne powody � pobrz�kiwa� w gar�ci z�otymi monetami � najwa�niejsze powody na �wiecie, skoro one rz�dz� �wiatem. Sam wiesz, �e cenzorzy siedz� zawsze prokuratorowi na karku. Teraz ju� w prowincjach nie mo�na si� wzbogaci� jak dawniej, w czasach republiki. I je�li �ydzi koniecznie, wy��cznie z przyja�ni, wmuszaj� dary, to by�bym g�upi, gdybym ich nie przyj��. Musz� my�le� o staro�ci. Nie jestem zamo�ny, a Klaudia sama rz�dzi swoim maj�tkiem. Ty zapewne jeste� na tyle bogaty, �e nie zazdro�cisz mi tych dar�w.

Oczywi�cie, �e niczego mu nie zazdro�ci�em, ale m�j umys� tak pe�en by� widzianych obraz�w, �e zawo�a�em:

��Powiedzia�e�: one rz�dz� �wiatem. Nie wierz�, aby �wiat nadal by� taki, bo ukrzy�owany przez ciebie kr�l �ydowski wsta� z martwych. Trz�sienie ziemi odwali�o g�az z grobu i wyszed� z niego przez ca�un i chust�, cho�by nie wiem co �gali wartownicy i gadali �ydzi.

Pi�at spojrza� na mnie uwa�nie, lecz nic nie rzek�. Opowiedzia�em, co�my widzieli z Adenabarem przed grobem i co na w�asne oczy ujrzeli�my w grobowcu.

��Nienaruszony, mocno sklejony ca�un pogrzebowy! � wykrzykn��em. � Aby ukry� ten fakt, starcy �ydowscy porozrywali z w�ciek�o�ci tkanin�. Inaczej na w�asne oczy m�g�by� si� upewni�, �e wsta� trzeciego dnia z martwych i wyszed� z grobu, jak obieca�. Adenabar potwierdzi to, co m�wi�.

��Naprawd� s�dzisz, �e zni�y�bym si� tak bardzo, aby i�� do grobu ogl�da� �ydowskie brewerie? � Powiedzia� to z takim politowaniem, u�miecha� si� tak ironicznie, �e przez moment zawaha�em si� i przypomnia�em sobie wszystkie ogl�dane niegdy� egipskie sztuczki magiczne, kt�re mami� prosty lud. Prokonsul za� wsypa� z powrotem pieni�dze do sakiewki, �ci�gn�� j� sznurkiem i szarpn��, a� zabrz�cza�a. Z powag� m�wi� dalej: � Jest dla mnie zupe�nie jasne, �e op�aceni przez �yd�w wartownicy b�d� ta�czy�, jak im zagraj�. Legionista nie zasypia na warcie, strzeg�c piecz�ci w�asnego legionu. Syryjczycy s� w og�le tak zabobonni i podszyci strachem, �e w�tpi�, czy odwa�yliby si� spa�. Prawdopodobnie istotnie trz�sienie ziemi wyrwa�o kamie� z w�azu, ale chcia�bym wiedzie�, co sta�o si� p�niej. Wspar� �okie� na kolanie, a szczup�y podbr�dek na r�ce i patrzy� przed siebie.

��To prawda � przyzna� � �e i na mnie wywar� g��bokie wra�enie ten �ydowski uzdrowiciel. G��bsze ni� my�licie ty i Klaudia. Dawniej te� zjawiali si� w Judei uzdrowiciele, prorocy i mesjasze. To dziki, buntowniczy nar�d, kt�ry trzeba wiecznie temperowa�. Ale tamten cz�owiek nie by� pod�egaczem, by� pokornym m�em. Z trudem patrzy�em mu prosto w oczy, kiedy go przes�uchiwa�em. Zauwa�, �e mia�em okazj� przes�uchiwa� go sam na sam, bez �wiadk�w z gminy �ydowskiej. Oskar�enie �yd�w g�osi�o, �e nazwa� siebie kr�lem i w ten spos�b sta� si� wrogiem cesarza. Ale najwyra�niej u�y� s�owa �kr�lestwo" jedynie w przeno�ni, bo � o ile mi wiadomo � nawet nie sprzeciwia� si� konieczno�ci p�acenia podatku Rzymianom. On sam powiedzia� mi, �e jego kr�lestwo nie jest z tego �wiata. I jeszcze doda�, �e urodzi� si� i przyszed� na �wiat, aby da� �wiadectwo prawdzie. To mnie poruszy�o, cho� jestem twardym m�czyzn�. Ju� dawno temu sofi�ci stwierdzili, �e na tym �wiecie nie ma �adnej bezwarunkowej prawdy, �e wszystkie prawdy s� wzgl�dne. Jego te� spyta�em, co to jest prawda. Ale on albo nie umia�, albo nie chcia� odpowiedzie�. Niczego z�ego w tym cz�owieku nie znalaz�em � kontynuowa� pogr��ony w rozmy�laniach. � I cho� by� mocno sponiewierany przez �yd�w, wyda� mi si� bardziej niewinny ni� wszyscy inni ludzie, jakich spotka�em w �yciu. Nie ba� si� mnie, nawet si� nie broni�. By�a w nim ogromna si�a. Jestem prokonsulem, ale wyznam, �e w pewnym sensie czu�em si� od niego s�abszy. Ale to nie by�o uczucie podleg�o�ci czy zniewolenia. Nie, raczej powiedzia�bym, �e czu�em si� dobrze m�wi�c do niego, a on spokojnie mi odpowiada�. Nie broni� si� ani nie spiera�.

��Pi�at podni�s� na mnie wzrok, zn�w si� u�miechn�� i doda� �agodz�co: � Uwa�am, �e powinienem ci to powiedzie�, aby� mnie mylnie nie os�dza�. Chcia�em jak najlepiej, ale warunki polityczne by�y naprawd� przeciwko niemu. Nie mo�na go by�o uratowa�, skoro on sam nawet palcem w swojej sprawie nie kiwn��. Przeciwnie, wygl�da�o na to, �e tylko tego oczekiwa� i z g�ry wiedzia�, jaki los go czeka.

Twarz Pi�ata zastyg�a, znowu patrzy� na mnie gburowato, gdy ko�czy�:

��Wyj�tkowy cz�owiek, mo�e �wi�ty, jak powiadaj�, ale bogiem to on nie by�, Marku, wybij to sobie z g�owy. By� m�czyzn�, �ywym cz�owiekiem. Sam na w�asne oczy widzia�e�, jak umiera� �mierci� cz�owieka. Nawet furie nie zmusz� mnie, bym uwierzy�, �e cia�o powstanie z martwych albo �e wyparuje poprzez zwoje ca�unu. Wszystko na tym �wiecie ma swoje naturalne i zwykle bardzo proste wyt�umaczenie.

Tak do mnie przemawia�, poniewa� ca�y czas w�tpliwo�ci dr��y�y jego umys�, a jako namiestnik Rzymu chcia� trzyma� si� fakt�w. Musia�. Rozumia�em to i nie oponowa�em, trwaj�c w pos�pnym milczeniu. P�niej tego �a�owa�em, bo gdybym zacz�� wypytywa�, w chwili szczero�ci zapewne opowiedzia�by mi, co zasz�o w czasie przes�uchania i co powiedzia� mu Nazarejczyk.

Po jakim� czasie do kancelarii wszed� Adenabar. Prokonsul kiwn�� g�ow� i rozkaza�:

��M�w!

��Panie, co chcesz abym opowiada�? � Adenabar niepewnie pociera� d�onie.

��To nie jest ju� przes�uchanie s�dowe, tylko poufna rozmowa w czterech �cianach. Nie powiem ci: m�w prawd�, bo o prawdzie nikt z nas nie wie zbyt wiele. Powiedz tylko, co ci wartownicy s�dz�, �e widzieli.

��Ka�dy z nich dosta� trzydzie�ci srebrnik�w. Za tak� szczodrobliwo�� �ydzi w�o�yli im w usta swoje s�owa. W rzeczywisto�ci byli przera�eni i raczej w�tpliwe, by odwa�yli si� spa�, bo si� bali upior�w. Na pocz�tku trz�sienia ziemi przynajmniej dw�ch nie spa�o, zgodnie z poleceniem. Wstrz�s rzuci� nimi o ziemi�. Wszyscy si� przebudzili, kiedy zamykaj�cy grobowiec g�az z hukiem oderwa� si� i w ciemno�ci s�yszeli, jak run�� na ska��. Potem� � Adenabar przerwa� z zak�opotaniem i zacz�� si� t�umaczy�: � Powtarzam tylko to, co us�ysza�em. Nie trzeba by�o nawet ch�osty, tak ch�tnie opowiadali, bo bardzo kiepsko si� poczuli, kiedy zabrali�my im pieni�dze. No wi�c unikn�li zmia�d�enia przez tocz�cy si� g�az, ale dygotali ze strachu. Zobaczyli jasno��, jakby b�yskawic�, chocia� grzmotu nie by�o. Ten b�ysk ponownie rzuci� ich na ziemi� i le�eli jak martwi. Ale nicjiie s�yszeli, g�os�w ani krok�w, tote� zaryzykowali i podeszli do grobowca. Po naradzie zostawili dw�ch na warcie, czterech uda�o si� do �yd�w, �eby ich zawiadomi� o zdarzeniu. Nie odwa�yli si� na w�asn� odpowiedzialno�� wej�� do �rodka, �eby sprawdzi�, czy cia�o jest w grobie. Nie widzieli z�odziei i nie wierz�, aby kto� niepostrze�enie wszed� do groty albo co� stamt�d wyni�s�.

Pi�at przez chwil� zastanawia� si� nad tym, co us�ysza�, potem spyta�:

��Marku, kt�re opowiadanie wed�ug ciebie jest bardziej wiarygodne? Czy to, kt�re zdaniem �yd�w odpowiada prawdzie, czy to, kt�re teraz us�ysza�e�?

��Znam logik� sofist�w i prawdy cynik�w. Uczestniczy�em te� w tajnych misteriach, chocia� nie przekona�y mnie one mimo swego alegoryzmu. Filozofia uczyni�a mnie sceptykiem, ale ziemska prawda by�a dla mnie zawsze jak k�uj�cy n� w sercu. Teraz to w pe�ni rozumiem. Na w�asne oczy widzia�em, jak umiera�. Sam stwierdzi�em, �e �adna ziemska si�a nie by�aby w stanie otworzy� jego grobu. Prawda jest prosta, jak sam powiedzia�e�. Jego kr�lestwo dzisiaj rano zst�pi�o na ziemi�. Ziemia drgn�a i otworzy�a grobowiec. Jasno�� o�lepi�a oczy wartownik�w, kiedy Jezus wsta� i po prostu wyszed� z grobu. Czemu mia�bym wierzy� w pokr�tne historie, kt�re nie odpowiadaj� prawdzie?

��Przesta� si� o�miesza� � przerwa� mi prokonsul. � Pami�taj, �e jeste� obywatelem Rzymu. A ty, Adenabarze, kt�re opowiadanie wybierzesz?

��Panie, ja w tej sprawie nie mam w�asnego zdania � odpar� dyplomatycznie setnik.

��Marku � rzek� prosz�co Pi�at � czy rzeczywi�cie chcesz, abym sta� si� po�miewiskiem wszczynaj�c alarm w legionie i wszystkich garnizonach Judei dla schwytania cz�owieka, kt�ry wsta� z grobu? Mia�bym przecie� taki obowi�zek, gdybym ci uwierzy�. Znaki szczeg�lne poszukiwanego: rana w boku a� do serca, rany na d�oniach i stopach, no i jeszcze to, �e sam og�osi�, �e jest kr�lem �ydowskim. Pomog� ci wybrn�� z k�opotu � ci�gn�� pojednawczo. � Nie pyta�em, co przyjmujesz za prawd�, tylko o to, czyja relacja jest bardziej wiarygodna na tym �wiecie, na kt�rym b�d� co b�d� �yjemy. Albo jeszcze lepiej: czyja relacja jest politycznie wygodniejsza, zar�wno z punktu widzenia strony �ydowskiej, jak i Rzymu? Przecie� zrozum, �ebym nie wiem co sam my�la�, to i tak musz� post�pi� zgodnie z interesem pa�stwa.

��Ju� rozumiem, dlaczego pyta�e�, co to jest prawda � powiedzia�em gorzko. � Niech b�dzie, jak m�wisz. Pojmuj� twoje zadowolenie. �ydzi rozwi�zali problem, przynosz�c wiarygodn� twoim zdaniem wersj� wydarze�, dodaj�c dary, �eby� �atwiej uwierzy�. Oczywi�cie, �e ich opowiadanie ma jasny cel. Wcale nie k�ad� dobrowolnie g�owy w paszcz� krokodyla, �eby� m�g� oskar�a� mnie o polityczne pieniactwo. Taki g�upi nie jestem. Pozwoli�e� mi mie� w�asn� opini�. Nie zamierzam publicznie jej og�asza�.

��A wi�c wszyscy trzej jeste�my tego samego zdania � stwierdzi� spokojnie prokonsul. � Im szybciej zapomnimy o tej sprawie, tym lepiej. Ty, Adenabarze, razem z dow�dc� we�cie ka�dy trzeci� cz�� pieni�dzy �ydowskich, tak b�dzie sprawiedliwie. Oddajcie wartownikom po dziesi�� srebrnik�w, �eby trzymali j�zyk za z�bami. Jutro mo�esz ich zwolni� z aresztu, a w odpowiednim czasie trzeba b�dzie przenie�� ich do garnizon�w nadgranicznych, najlepiej ka�dego osobno. Ale je�li zaczn� rozg�asza� bzdurne pog�oski, nale�y natychmiast z nimi sko�czy�.

Zrozumia�em, �e i dla mnie b�dzie najrozs�dniej trzyma� g�b� na k��dk�, przynajmniej do czasu, a� opuszcz� terytorium Judei. Teraz jednak, gdy dok�adniej rzecz przemy�la�em, doszed�em do przekonania, �e w ca�ym cywilizowanym �wiecie nie ma miejsca, w kt�rym m�g�bym szczerze opowiedzie� swoje prze�ycia. Wsz�dzie zatrzymano by mnie jako pomylonego albo oszusta, kt�ry chce zwr�ci� na siebie uwag�. W najgorszym wypadku Pi�at m�g�by og�osi�, �e jestem awanturnikiem politycznym i wmiesza�em si� w sprawy �ydowskie ze szkod� dla Rzymu. W naszych czasach za mniejsze wykroczenia grozi kara �mierci.

Przygn�bi�y mnie te my�li, ale r�wnocze�nie ucieszy�em si� u�wiadomiwszy sobie, �e szukam prawdy g��wnie dla siebie, a nie po to, aby opowiada� innym. Kiedy Adenabar wyszed�, powiedzia�em pokornie:

��Pozwoli�e� mi zbada� spraw� kr�la �ydowskiego. Nie my�l� o jego zmartwychwstaniu, na ten temat b�d� milcza�, ale chcia�bym pozna� jego dzie�a i nauki. Mo�e jest w nich co� godnego zapami�tania. Sam uzna�e�, �e by� wyj�tkowym cz�owiekiem.

Pi�at podrapa� si� w brod�, spojrza� na mnie i poradzi�:

��S�dz�, �e najlepiej by�oby go zapomnie� i nie zaprz�ta� sobie g�owy religi� �ydowsk�. Jeste� m�ody, zamo�ny i wolny, masz wp�ywowych przyjaci� i �ycie si� do ciebie u�miecha. Ale ka�dego czeka w�asny los. Nie b�d� ci przeszkadza�, je�li tylko ostro�nie i bez szumu zechcesz zaspokoi� swoj� ciekawo��. Teraz w Jeruzalem szumi, ale chyba nie zdajesz sobie sprawy, jak ulotna jest ludzka pami��. Jego uczniowie jak wiatr rozlecieli si� po �wiecie i wr�c� do swych dom�w. Wierz mi, za kilka lat nikt nie b�dzie o nim pami�ta�.

Zrozumia�em, �e rozmowa sko�czona, i poszed�em co� zje�� do jadalni oficerskiej, poniewa� Pi�at nie zaprosi� mnie na posi�ek. By�em tak zm�czony, �e niewiele s�ysza�em, co do mnie m�wiono. Nie mog�em te� zmusi� si� do snu. Wyszed�em z twierdzy i chodzi�em po mie�cie bez celu. Ulice pe�ne by�y p�tnik�w, kt�rzy po �wi�tach wracali do swych dom�w. Widzia�em ludzi z ca�ego �wiata. Pr�bowa�em te� ogl�da� luksusowe towary, kt�re �ydowscy kupcy sprzedawali w wielu sklepach. Ale to samo widzia�em w wielkich miastach innych kraj�w i nie robi�o na mnie �adnego wra�enia. Po jakim� czasie z�apa�em si� na tym, �e obserwuj� tylko �ebrak�w na ulicy, ich okaleczone cz�onki, o�lep�e oczy i gnij�ce rany. Zdziwi�o to mnie, bo przecie� zazwyczaj w�drowcy traktuj� takie widoki jak natr�tne muchy. Po obydwu stronach ulicy przed �wi�tyni� siedzieli szeregami, widocznie ka�dy z nich mia� sta�e miejsce. Wyci�gali r�ce po datki i wykrzykuj�c swoje �ale popychali i szturchali si� nawzajem.

Zamiast wyrob�w jubilerskich i z�ota, zamiast faryzeuszy z d�ugimi fr�dzlami przy szatach, wschodnich kupc�w czy kobiet nios�cych na g�owie dzbany z wod�, wsz�dzie widzia�em tylko okaleczonych i n�dznych �ebrak�w. Czy mam jak�� wad� wzroku? Dlatego ulice miasta rych�o mnie znu�y�y. Wyszed�em poza bram� i zn�w stan��em przed wzg�rzem ka�ni. Szybko je omin��em i wkroczy�em do ogrodu, w kt�rym znajdowa� si� gr�b. Ogr�d g�sto porasta�y drzewa owocowe i zio�a; stwierdzi�em, �e jest pi�kniejszy, ni� go pami�ta�em. Teraz, w porze popo�udniowego odpoczynku, by� zupe�nie pusty. Nogi same nios�y mnie w kierunku grobowca. Jeszcze raz wszed�em do �rodka i rozejrza�em si�. Kto� zabra� ca�un, zosta� tylko zapach olejk�w.

Kiedy znalaz�em si� na zewn�trz, poczu�em ogromne znu�enie. Przez dwie noce nie spa�em jak nale�y i zdawa�o mi si�, jakby dwa minione dni i ten ostatni, trzeci, by�y najd�u�szymi dniami w moim �yciu. Zm�czonym, chwiejnym krokiem podszed�em do rosn�cego w cieniu krzewu mirtu, po�o�y�em si� na trawie i od razu mocno zasn��em.

Gdy s�o�ce sta�o ju� nisko � wed�ug rzymskiej miary godzin by�a czwarta � zbudzi� mnie �wiergot ptak�w, zapach rezedy i rze�ko�� powietrza. Usiad�em mile wypocz�ty. Znu�enie przesz�o i nie dr�czy�y mnie �adne natr�tne my�li. Wdycha�em �wie�e powietrze. Ca�y �wiat si� orze�wi�. By� mo�e pustynny wiatr przesta� d�� ju� rano, ale wcze�niej nie zauwa�y�em tego. G�owa mnie ju� nie bola�a, brak snu nie szczypa� w oczy, nie by�em g�odny ani spragniony. Czu�em tylko, �e wspaniale jest oddycha�, �y� i by� cz�owiekiem na tej ziemi.

Spostrzeg�em ogrodnika, kt�ry chodz�c po ogrodzie unosi� ga��zie drzew owocowych i r�k� bada� niedojrza�e owoce. Mia� na sobie prost�, wiejsk� opo�cz� z kr�tkimi fr�dzlami, odkryt� g�ow� chroni� przed promieniami s�o�ca. Pomy�la�em, �e mo�e nie jest zadowolony z mojej obecno�ci w ogrodzie bez pozwolenia. Zwyczaje �yd�w s� nader skomplikowane, a ja ich nie znam zbyt dobrze. Dlatego szybko si� podnios�em, podszed�em do niego, pozdrowi�em go i rzek�em:

��Tw�j ogr�d jest pi�kny, mam nadziej�, �e si� nie obrazi�e� za to, i� bez pytania przyszed�em tu odpocz��.

W tym momencie ca�y �wiat wydawa� mi si� cudowny, a ludzie dobrzy. Ogrodnik odwr�ci� twarz w moj� stron� i u�miechn�� si� do mnie tak przyja�nie, jak jeszcze �aden �yd nie u�miecha� si� do g�adko ogolonego Rzymianina. Ale jego s�owa zdumia�y mnie, poniewa� �agodnym g�osem, prawie wstydliwie i nie�mia�o rzek�:

��W moim ogrodzie jest miejsce r�wnie� dla ciebie, albowiem znam ci�.

Przypuszcza�em, �e �le widzi i pomyli� si� co do osoby. Zdziwiony powiedzia�em:

��Nie jestem �ydem, czy� nie zauwa�y�? Jak�e m�g�by� mnie zna�?

��Znam moich i moi znaj� mnie � odpar� w zagadkowy, i�cie �ydowski spos�b.

R�k� uczyni� gest, jakby zapraszaj�c, bym mu towarzyszy�. S�dzi�em, �e chce mi co� pokaza� albo czym� pocz�stowa� dla wykazania go�cinno�ci, wi�c ch�tnie si� do niego przy��czy�em. Szed� przede mn� i zauwa�y�em, �e paskudnie kuleje, chocia� nie by� jeszcze stary.

Przy skrzy�owaniu �cie�ek znowu podni�s� ga��� drzewa owocowego i spostrzeg�em, �e w nadgarstku ma du��, jeszcze nie zagojon� ran�. Stan��em jak wryty i na chwil� jakby mi w�adz� w nogach odj�o. A on jeszcze raz popatrzy� na mnie znajomymi m�drymi oczyma i skr�ci� w kierunku stromego zbocza.

Kiedy odzyska�em zdolno�� ruchu, wyda�em g�o�ny okrzyk i pobieg�em za nim, ale znikn�� mi z oczu. Widzia�em kr�t� �cie�k�, jego nie by�o. Nie zauwa�y�em �adnego miejsca, w kt�rym m�g�by skry� si� w tak kr�tkim czasie. Kolana odm�wi�y mi pos�usze�stwa i siad�em na �cie�ce, nie wiedz�c, co my�le�. Teraz opisa�em wszystko w�a�nie tak, jak si� wydarzy�o, w�wczas jednak, przyznaj� szczerze, my�la�em, �e ujrza�em zmartwychwsta�ego �ydowskiego kr�la. Du�a rana w nadgarstku ogrodnika by�a dok�adnie w tym miejscu, w kt�re przy krzy�owaniu oprawca wbija gw�d�, aby ko�ci wytrzyma�y ci�ar miotaj�cego si� cia�a. Powiedzia�, �e mnie zna. Sk�d m�g� mnie zna�, je�li nie spod krzy�a?

Ale chwila egzaltacji min�a, ziemia zn�w wyda�a mi si� szara i wr�ci�o poczucie rzeczywisto�ci. Siedzia�em na zakurzonej �cie�ce. No dobrze, sympatyczny �yd u�miechn�� si� do mnie. Po c� zaraz buja� w ob�okach? Przecie� zdarzaj� si� �ydzi przyja�nie usposobieni do cudzoziemc�w! Kulawych widzia�em w mie�cie a� za du�o, a ogrodnicy cz�sto kalecz� sobie r�ce przy pracy. Na pewno �le zrozumia�em gest jego r�ki. Wcale nie chcia�, bym szed� za nim, po prostu gdzie� si� skry� w zaro�lach.

Przede wszystkim, gdyby by� kr�lem �ydowskim, to dlaczego mnie by si� objawi�? Kim�e jestem, �eby si� pokazywa� w�a�nie mnie? Je�eli za� mia� jakie� swoje powody, to dlaczego ich nie przedstawi� i nie powiedzia�, czego ode mnie oczekuje? Bez tego jego pojawienie si� nie mia�o sensu.

Potem zacz��em si� zastanawia�, czy to wszystko nie by�o tylko snem. Wr�ci�em pod krzew mirtu, popatrzy�em na miejsce, gdzie le�a�em. Nie, to nie by� sen. Pad�em jak d�ugi i kiedy o tym rozmy�la�em, zar�wno rozum, jak i ca�a moja wiedza filozoficzna buntowa�y si� przeciwko temu, co jawi�o si� przecie� jako absurdalne. Jak najgor�cej pragn��em zobaczy� ukrzy�owanego i zmartwychwsta�ego kr�la �ydowskiego, ale nie mia�em prawa uzna� za rzeczywisto�� swoich marze� i s�dzi�, �e widzia�em go �ywego pod postaci� ogrodnika.

W ten spos�b moje my�li uleg�y rozdarciu i zaw�adn�o mn� przera�aj�ce uczucie, �e rozdwoi�em si� w sobie: jedna cz�� mojego jestestwa chcia�a wierzy�, a druga szydzi�a z tej wiary. Szyderca zapewnia�, �e ju� nie jestem taki m�ody i odporny jak dawniej. Zim� p�dzi�em hulaszcze �ycie w Aleksandrii, na przemian oddaj�c si� pija�stwu, d�ugotrwa�emu �ajdaczeniu si� albo studiom nad ponurymi przepowiedniami. To zam�ci�o mi w g�owie. Podr� z Joppy, wstrz�sy, kt�re przez kaprys losu przysz�o mi prze�ywa�, czuwanie i nadmiar pisania sta�y si� ostatni� kropl� przepe�niaj�c� puchar. Nie mog�em ju� polega� na w�asnych zmys�ach, nie m�wi�c o wydaniu wiarygodnej opinii. Poncjusz Pi�at jest ode mnie starszy, bardziej do�wiadczony i zdolny do dokonania oceny. Gdybym by� roztropny, us�ucha�bym jego rad, odpocz��, ogl�da� zabytki i pami�tki �wi�tego miasta �ydowskiego i zapomnia� o wszystkim. Pomy�la�em o biesach, kt�re wedle �ydowskich przypowie�ci wst�puj� w s�abych ludzi i w�adaj� ich cia�em. Spa�em w pobli�u grob�w i wystawi�em si� na niebezpiecze�stwo. Tylko nie wiedzia�em, kt�ry ze mnie dw�ch jest biesem? Czy ten, co uparcie chce, bym wierzy�, �e kr�l �ydowski wsta� z grobu i na w�asne oczy widzia� go w postaci ogrodnika, czy ten, kt�ry zawzi�cie drwi z tego wszystkiego?

Nie zd��y�em tego przemy�le�, kiedy sceptyk we mnie wzi�� g�r� i zapewni�: �Tak daleko zaszed�e�, �e wierzysz w �ydowskie biesy? Na w�asne oczy widzia�e� w Aleksandrii lekarzy, kt�rzy kroili zw�oki straconego przest�pcy, i s�ysza�e�, jak �artowali, �e b�d� w nich szuka� duszy, a przecie� niczego nie znale�li. Wyobra�asz sobie, �e jeden cz�owiek spo�r�d ludzkiej gromady powsta� z martwych, cho� na w�asne oczy widzia�e�, jak odda� ducha na krzy�u, a jego cia�o zosta�o przebite w��czni� przez legionist�. Co� takiego nie mo�e si� zdarzy�. A co jest niemo�liwe, nie mo�e by� prawd�."

Ale moje drugie ja odpowiedzia�o: �Marku, je�li teraz tego poniechasz, to nigdy w �yciu nie zaznasz spokoju, tylko b�dziesz si� zadr�cza� my�lami, �e przed twoimi oczyma wydarzy�o si� co�, co nigdy przedtem nie mia�o miejsca. Nie b�d� zadufany w sobie. Ka�da m�dro�� jest ograniczona i zawodna, udowodnili to ju� sofi�ci. Przecie� ci nie zaszkodzi rzeczowe zbadanie wszystkiego. Najpierw sprawd�, a dopiero potem rozwa�aj. To, �e przedtem co� si� nie wydarzy�o, wcale nie oznacza, �e nie mog�o si� zdarzy�. Tu zasz�o co� wi�cej ni� te wieszcze znaki, w kt�re dotychczas przynajmniej po�owicznie wierzy�e�. Zdaj si� bardziej na uczucia ni� na rozum. Nie jeste� jednym z siedmiu m�drc�w, a zreszt� �adnemu cz�owiekowi nigdy i nigdzie nie uda�o si� polega� wy��cznie na rozumie. Tobie dopisa�o szcz�cie. Cezar nie uwierzy�, gdy przepowiedziano mu �mier� w idy marcowe. Nawet bezrozumne zwierz�ta s� m�drzejsze od cz�owieka, bo ptaki milkn�, a os�y i wielb��dy p�osz� si� przed trz�sieniem ziemi, szczury za� zawczasu uciekaj� ze statku, kt�ry ma zaton��."

Trudno jest mi pisa� o moim rozdwojeniu ja�ni, nie s�dz� bowiem, aby zrozumia� je kto�, kto sam go nie do�wiadczy�. Jest to przera�aj�ce odczucie i chyba postrada�bym zmys�y, gdyby nie wewn�trzne opanowanie, kt�re mnie chroni�o w okresie najgorszego zam�tu w umy�le. Do�wiadczenie uczyni�o mnie milcz�cym i zmusi�o, bym uwa�a� i nie dr�czy� si� zb�dnymi rozwa�aniami.

Pozbiera�em si� wreszcie, gdy nadchodzi� wiecz�r i cienie g�r pad�y na doliny. Na wysokim wzg�rzu l�ni�a p�sowiej�ca w s�o�cu �wi�tynia. Uda�em si� do miasta, aby znale�� dom bankiera i wzi�� od niego pieni�dze, bo wiedzia�em, �e b�d� ich potrzebowa� na dalsze badania. Dom bankiera znajdowa� si� w pobli�u teatru i domu arcykap�ana w nowo zbudowanej dzielnicy miasta. Przyj�� mnie, gdy tylko powiedzia�em s�u�bie, o co chodzi. Okaza� si� prawdziwym wyj�tkiem �r�d powszechnej nie�yczliwo�ci �yd�w wobec Rzymian.

Poprosi�, abym zwraca� si� do niego jego greckim imieniem Arystenos, i rzek�:

��S�ysza�em ju� o tobie, a i pisano mi o twojej podr�y. Ba�em si�, czy� aby nie pad� ofiar� zb�j�w, bo nie przyszed�e� do mnie od razu. Przybysze zawsze najpierw zjawiaj� si� u mnie, aby wymieni� pieni�dze i uzyska� dobre rady, jak najkorzystniej je wyda�, bo Jeruzalem, mimo ponurego wygl�du, jest w czasie �wi�t weso�ym miastem. P�niej wracaj�, aby po�yczy� na powrotn� drog�, i prawd� m�wi�c, na tym zarabiam najwi�cej. Je�li si� zatrzymasz na d�u�ej i spotka�yby ci� jakie� k�opoty, niezw�ocznie zg�o� si� do mnie. Nie dziwi� si� niczemu, co robi� m�odzi, pe�ni temperamentu w�drowcy. Kiedy tr�by w �wi�tyni og�aszaj� koniec �wi�ta, zdarza mi si� znale�� przed moj� bram� �pi�cego na kamieniu klienta bez p�aszcza i bez but�w.

M�wi� beztrosko, jak �wiatowy cz�owiek, a cho� zajmowa� wa�ne stanowisko, by� niewiele ode mnie starszy. Zgodnie z mod� nosi� przystrzy�on� brod�, a fr�dzle przy p�aszczu tak kr�tkie, �e ledwo je by�o wida�. W�osy mia� utrefione po grecku i pachnia� dobrymi wonno�ciami � po prostu przystojny i sympatyczny m�czyzna.

Wyja�ni�em, �e zatrzyma�em si� w twierdzy Antonia jako go�� prokonsula, poniewa� ostrzegano, abym w czasie Paschy nie pcha� si� do miasta, gdzie zawsze gro�� rozruchy. Zdumiony roz�o�y� r�ce i a� krzykn��:

��To k�amstwo, fa�sz i oszczerstwo! Nasza rada dysponuje wystarczaj�c� liczb� stra�y, aby utrzyma� porz�dek. Nasi kap�ani t�pi� buntownik�w na pewno z lepszymi ni� Rzymianie rezultatami. Mieszka�cy Jeruzalem istotnie nie kochaj� syryjskich legionist�w, ale przede wszystkim z powodu ich irytuj�cego zachowania. Cudzoziemiec, kt�ry wwozi pieni�dze do naszego miasta, szanuje nasze zwyczaje i przestrzega regulaminu porz�dkowego, jest przyjmowany jak najlepiej. Ho�ubimy go i dogl�damy, a przewodnicy konkuruj� mi�dzy sob�, �eby mu us�u�y�. Wielu uczonych jest gotowych wyja�ni� mu prawdy naszej wiary; zajazdy, nawet te najwy�szej klasy, s� dla obcokrajowc�w stosunkowo tanie, a w czterech �cianach wiadomych dom�w dopuszczalne s� wszystkie uciechy tego �wiata, byle tylko go�cia rozweseli�. Znajdziesz tu nawet hinduskie tancerki, je�li chcesz prze�y� co� zupe�nie egzotycznego. Najrozs�dniej jest jednak zamieszka� w nowej cz�ci miasta, niedaleko forum.

Wtr�ci�em, �e wschodni wiatr bardzo mi dokuczy� i nabawi� b�lu g�owy i �e nie by�o przyjemnie obudzi� si� o �wicie, kiedy ziemia si� zatrz�s�a i z hukiem spada�y szyldy.

��Nie warto zwraca� uwagi na tych kilka nieznacznych wstrz�s�w, kt�re nie spowodowa�y �adnych szk�d. Gdyby� mieszka� w lepszej dzielnicy miasta, niczego by� nie zauwa�y�. Sam nawet z ��ka nie wstawa�em, ale mo�e w okolicy fortecy ziemia trz�s�a si� mocniej.

Zdawa�em sobie spraw�, �e post�puj� nieelegancko, lecz chcia�em skierowa� rozmow� na Jezusa Nazarejskiego, wi�c udaj�c oboj�tno�� wtr�ci�em:

��Ukrzy�owali�cie swojego kr�la w�a�nie wtedy, gdy do was przyby�em. Nie by� to przyjemny widok.

Arystenos spochmurnia�, ale zaraz klasn�� w d�onie na s�u�b�, kaza� przynie�� pitnego miodu i ciasta i powiedzia�:

��Dziwny z ciebie cz�owiek, skoro znajdujesz same nieprzyjemne strony w tym jedynym na �wiecie naprawd� �wi�tym mie�cie. Ale b�d� tak dobry, usi�d� i pozw�l mi wyja�ni�, bo najwyra�niej nie wiesz, co m�wisz. My, �ydzi, jeste�my chorzy od �wi�tych Pism i przepowiedni prorok�w, ale to przecie� zrozumia�e, poniewa� nasza religia jest najdziwniejsza na �wiecie, a historia nieprawdopodobna. Tylko my na ca�ym �wiecie mamy jednego Boga, kt�ry nie pozwala nam czci� innych bog�w. I na ca�ym �wiecie tylko my mamy tu, w Jeruzalem, jedyn� �wi�tyni�, w kt�rej s�u�ymy naszemu Bogu wed�ug zasad ustanowionych przez Niego samego za po�rednictwem wielkiego przyw�dcy naszego narodu.

U�miechn�� si� i zaproponowa� pocz�stunek, ale nie poda� mi wina w�asnymi r�kami, spostrzeg�em te�, �e ciasto po�o�ono na dw�ch tackach. Zauwa�y� m�j wzrok i roze�mia� si�:

��Nie s�d�, �e jestem zabobonnym �ydem. Nie pij� z tob� z jednego pucharu i nie dotykam r�kami tej samej co ty tacki ze wzgl�du na s�u�b�. Nie uwa�am si� za co� lepszego ni� ty. Jestem cz�owiekiem �wiat�ym i cz�sto �ami� Prawo, chocia� na poz�r staram si� go przestrzega�. Mamy przecie� faryzeuszy, kt�rzy fanatycznymi ��daniami wype�niania Pisma co do joty zatruwaj� �ycie wszystkim doko�a. To s� nasze problemy. Pismo jednoczy nar�d. We wszystkich miastach ca�ego �wiata ��czy �yd�w i r�wnocze�nie zapobiega mieszaniu si� z innymi nacjami. Gdyby nie ono, to nar�d, kt�ry do�wiadczy� niewoli egipskiej i babilo�skiej, dawno by znikn�� z powierzchni ziemi. Sam jestem cz�owiekiem wykszta�conym, a w sercu Grekiem, i nie mog� si� zgodzi� z tym, �eby Pismo p�ta�o ducha narodu. Cho� w razie potrzeby dam si� por�ba� na kawa�ki za naszego Boga i nasz� �wi�tyni�. Historia po�wiadcza, �e my, �ydzi, jeste�my narodem wybranym przez Boga, ale m�dry cz�owiek rozumie, �e jedzenie, picie, mycie r�k i czyszczenie naczy� to b�ahostki wobec niewyobra�alnego blasku Przedwiecznego. Skomplikowane zwyczaje, tradycyjne obrzezanie, �wi�towanie szabatu i wszystko inne zbyt trudno wyt�umaczy� cudzoziemcom, ale to trzyma nas w tej ma�ej krainie; nie zmieszali�my si� z innymi nacjami, b�dziemy gotowi i w�a�nie tacy, jakich potrzebuje B�g, kiedy mesjasz przyjdzie na ziemi� i rozpocznie swoje tysi�cletnie panowanie. � Spojrza� na mnie i szybko dorzuci�: � To w�a�nie przepowiedzieli nasi prorocy, ale �eby� nie rozumia� tego dos�ownie ani w sensie politycznym, �e pod wodz� mesjasza �ydzi b�d� panowa� nad �wiatem. Tylko prosty lud, plebejusze, jak powiedzieliby Rzymianie, jest sk�onny do marzycielstwa. Ca�a nasza �ydowska natura jest fanatyczna. Dlatego w�a�nie u nas pojawiaj� si� mesjasze jeden po drugim, pr�buj�c szcz�cia. Niez�ym cudotw�rc� trzeba by�, �eby zebra� wok� siebie t�um prostak�w! Mo�esz by� pewien, �e my, �ydzi, odr�nimy prawdziwego mesjasza od fa�szywego, je�li tylko przyjdzie. Mamy ju� do�wiadczenie! Nasz w�asny kr�l z rodu Machabeuszy ukrzy�owa� trzy tysi�ce �lepych fanatyk�w. A ty u�alasz si� nad jakim� jednym, kt�ry wm�wi� ludowi, �e jest kr�lem i mesjaszem!

Jad�em ciasto, kiedy m�wi�, i popija�em mi�d, kt�ry szybko uderzy� mi do g�owy. Powiedzia�em ze �miechem:

��Po c� taki potok s��w i taka �arliwo��, skoro sprawa jest rzeczywi�cie tak b�aha, jak twierdzisz?

��Wierz mi, mesjasze przychodz� i odchodz�, a nasz B�g trwa wiecznie i �wi�tynia od wiek�w gromadzi �yd�w. Jeste�my wdzi�czni Rzymianom, �e z racji religii uznali nasz� szczeg�ln� pozycj� w�r�d innych narod�w i dali nam autonomi�. Zar�wno cesarz August, jak i cesarz Tyberiusz s� nam przychylni i uwzgl�dnili nasze �yczenia, dzi�ki czemu wzr�s� nasz autorytet w �wiecie. W gruncie rzeczy pod panowaniem Rzymu, w cywilizowanym �wiecie, taka sytuacja jest lepsza, ni� gdyby�my jako samodzielne pa�stwo musieli utrzymywa� armi� i stale prowadzi� wojny z zawistnymi s�siadami. A tak mamy bazy i rzecznik�w w ka�dym znaczniejszym mie�cie, w Galilei, Brytanii i na wybrze�ach scytyjskich. Nawet barbarzy�skie narody nas szanuj� jako zdolnych kupc�w. Ja sam dla zabicia czasu zajmuj� si� eksportem owoc�w i orzech�w do Rzymu. �a�uj� tylko, �e nie mamy w�asnej floty morskiej, ale to dlatego, �e boimy si� morza. Ka�dy pobo�ny �yd, kt�ry tylko mo�e, pielgrzymuje do �wi�tyni, �eby si� u�wi�ci�. P�tnicy przynosz� dary ofiarne, bogactwo �wi�tyni stale wzrasta. Rozumiesz wi�c, �e nie mo�emy dopu�ci�, by ludzi podburzano mrzonkami o jakim� kr�lestwie. Za wszelk� cen� chcia� mnie przekona� o s�uszno�ci polityki sanhedrynu. Przysun�� si� bli�ej i ci�gn��:

��Przecie� �yjemy jak na wulkanie. Byle jaki chciwy prokurator mo�e �ci�gn�� ��dnych w�adzy prostaczk�w, aby wzniecili bunt czy powstanie, bo to da mu podstaw� do ograniczenia naszej autonomii i zagarni�cia skarb�w �wi�tyni. Wi�c zgodnie z interesem Rzymu i naszym nale�y zachowa� i umocni� obecne status quo. To znaczy

��umocni� rad�. Chc� ci wyja�ni�, �e nasza rada jest odpowiednikiem rzymskiego senatu i sama si� uzupe�nia. Nale�� do niej najwy�si kap�ani, najlepsi prawnicy i inne znakomite osoby, kt�re zwiemy starszyzn�. Nie wszyscy s� wiekowi, ale maj� dobre pochodzenie i du�e maj�tki. Nar�d jest politycznie ciemny, tote� nie mo�emy da� mu prawa g�osu. Dlatego ka�d� id�c� z do�u inicjatyw� rozszerzenia uprawnie� politycznych dla �yd�w czy powrotu do w�adzy kr�l�w nale�y zd�awi� w zarodku, nawet gdyby taki zamys� mia� niewinne oblicze, na przyk�ad religijne czy mi�o�ci bli�niego.

Moje lekcewa��ce milczenie zmusza�o go do coraz bardziej za�artej samoobrony, jakby czu� si� winnym.

��Jako Rzymianin nie rozumiesz bezgranicznego presti�u prawdziwej religii, poniewa� przyzwyczai�e� si� czci� tylko wizerunki. Religia jest nasz� si��, ale r�wnocze�nie naszym najwi�kszym zagro�eniem, bo fanatycy polityczni mog� powo�ywa� si� na Pismo i wykazywa�, �e ich cel jest s�uszny, cho�by faktycznie grozi� �ydom katastrof�. Oczywi�cie powiesz, �e Jezus Nazarejski, kt�rego zd��yli�my na czas ukrzy�owa� w wigili� Paschy, by� cz�owiekiem niewinnym, wielkim uzdrowicielem i nauczycielem. Niech tak b�dzie. Ale w�a�nie taki niewinny cz�owiek, kt�ry swoj� osobowo�ci� i g�oszonym programem przyci�gnie do siebie masy, jest najbardziej niebezpieczny! Dlatego, �e jest nie u�wiadomiony politycznie, �e wierzy w dobro, �atwo stanie si� narz�dziem w r�ku ludzi ��dnych w�adzy. A tacy my�l� tylko o jednym: niech si� nawet zawali ca�y system spo�eczny, niech nar�d padnie ofiar� rzymskiej krwio�erczosci, byle oni bodaj na kr�tk� chwil� pochwycili w�adz�! Wierz mi, cz�owiek, kt�ry sam siebie czyni mesjaszem, jest przest�pc� politycznym i trzeba go zabi�, cho�by by� nie wiem jak prostoduszny. � Zawaha� si� i szybko doda�: � Ponadto jako samozwa�czy mesjasz winien by� blu�nierstwa i ju� tylko za to wedle naszego Prawa zas�ugiwa� na �mier�. M�wi�c mi�dzy nami, lud�mi o�wieconymi, to by�a okoliczno�� marginalna. Gdyby zjawi� si� w �wi�tyni w czasie Paschy, wybuch�yby zamieszki, buntownicy przej�liby w�adz�, wykorzystuj�c go jako szyld, i krew by si� pola�a. To zmusi�oby Rzymian do wmieszania si�, a zatem do zniesienia naszej autonomii. Lepiej, je�li zginie jeden cz�owiek, ni� gdyby mia� zgin�� ca�y nar�d.

��To has�o ju� s�ysza�em � wtr�ci�em.

��Zapomnij o nim � prosi� gor�co Arystenos. � Nie szczycimy si� jego �mierci�, przeciwnie, sam by�em przygn�biony konieczno�ci� wydania wyroku, bo podobno dobrym cz�owiekiem by� ten Jezus Galilejczyk. Gdyby siedzia� w Galilei, nic z�ego by mu si� nie przytrafi�o. Tam nawet poborcy podatkowi byli mu �yczliwi, a dow�dca garnizonu w Kafarnaum zalicza si� do jego przyjaci�.

Doszed�em do wniosku, �e najdrobniejsza wzmianka o zmartwychwstaniu Jezusa nie ma sensu, bo Arystenos straci�by dla mnie ca�y respekt i uwa�a� za naiwnego cymba�a. Po namy�le rzek�em:

��Uda�o ci si� mnie przekona� i rozumiem doskonale, �e ze wzgl�d�w politycznych jego �mier� by�a po��dana. Mam w podr�y zwyczaj zbierania najr�niejszych dziw�w, aby p�niej zabawia� ludzi swoj� wiedz�, a by� mo�e i samemu czego� si� nauczy�. Mi�dzy innymi interesuj� mnie uzdrowiciele. W m�odo�ci widzia�em w Antiochii s�ynn� syryjsk� czarownic� dokonuj�c� cud�w. W Egipcie tak�e istniej� miejsca, do kt�rych pielgrzymuj� chorzy, by odzyska� zdrowie. Dlatego ch�tnie spotka�bym si� z kim�, kogo ten cz�owiek uzdrowi�, �eby zorientowa� si�, jakie stosowa� metody. � Nagle nowa my�l strzeli�a mi do g�owy: � By�oby te� ciekawe spotka� kt�rego� z jego uczni�w. Wtedy z pierwszej r�ki dowiedzia�bym si�, co o nim m�wi� i ku czemu w�a�ciwie d��y�.

��Na pewno ci uczniowie si� ukrywaj� albo uciekli do Galilei

��powiedzia� zdenerwowany Arystenos. � O ile wiem, mia� dwunastu najbli�szych uczni�w i jeden z nich zdradzi� jego nocn� kryj�wk� Radzie. Wszyscy s� lud�mi bardzo prostymi, to rybacy znad Morza Galilejskiego i tym podobni. Tylko jeden Jan, m�ody cz�owiek, kt�ry nawet studiowa� i zna grek�, pochodzi z dobrej rodziny. Niemniej jednak� aha, podobno jeszcze jaki� celnik przy��czy� si� do nich. Taka ho�ota, rozumiesz. W�tpi�, czy co� skorzystasz ze spotkania z nimi. Ale

��zawaha� si� � je�li� naprawd� ciekaw, cho� m�wi�c uczciwie zupe�nie nie rozumiem, po co ci ta wiedza, bo m�g�by� sp�dzi� weso�o czas w Jeruzalem, to jest tu niejaki Nikodem, kt�ry m�g�by ci� o�wieci�. To gorliwy badacz Pisma i nale�y do tych, kt�rzy czekaj� na mesjasza. Cz�onkowie rady byli oburzeni, �e broni� Jezusa. On jest zbyt uczciwy. Dlatego nie zawiadomili go o nocnej naradzie, bo za bardzo by si� wzruszy�, gdyby by� obecny przy skazaniu na �mier� Nazarejczyka.

��S�ysza�em o nim. Czy to nie on zdj�� kr�la z krzy�a i z�o�y� go do grobu? Podobno ofiarowa� sto funt�w pachnide� na jego ca�un.

S�owo �kr�l" wyra�nie dra�ni�o uszy Arystenosa, ale nie poprawi� mnie, jak czynili inni �ydzi. Niech�tnie stwierdzi�:

��Masz dobre informacje. To by�a jawna demonstracja ze strony Nikodema i J�zefa z Arymatei, ale niech tam, je�li to z�agodzi�o ich wyrzuty sumienia. J�zef jest wprawdzie starszy, ale Nikodem to nauczyciel, dlatego powinien lepiej si� zachowywa�! Cho� w takich wypadkach nie mo�na wierzy� nikomu. Mo�e ci dwaj troszcz�c si� o poch�wek Galilejczyka pragn� zgromadzi� wok� siebie opozycj�, �eby ograniczy� w�adz� arcykap�ana?! � Ta my�l podnieci�a go. -Nie mam nic przeciwko temu. Bezczelno�� Kajfasza przekracza wszelkie granice. Ulokowa� ogromn� liczb� swoich krewnych w �wi�tyni, przy handlu zwierz�tami ofiarnymi i wymianie walut. Mo�esz mi wierzy� lub nie, ale ja nie mam na dziedzi�cu ani jednego sto�u do wymiany pieni�dzy! By� mo�e Nikodem przy ca�ej swej skromno�ci uprawia s�uszn� polityk�. Nie przystoi, to nawet wbrew Prawu, aby na dziedzi�cu �wi�tyni mie�ci� si� krzykliwy bazar. Do wymiany pieni�dzy nale�a�oby dopu�ci� zdrow� konkurencj�. To by przynios�o tylko korzy�� pobo�nym przybyszom, bo nie musieliby zadowala� si� kursem narzuconym przez Kajfasza.

��Ch�tnie spotka�bym Nikodema, ale w�tpi�, czy mnie przyjmie, bo jestem Rzymianinem � przerwa�em, nie by�em bowiem ciekaw jego interes�w.

��Ale�, kochany przyjacielu � zawo�a� Arystenos � przecie� obywatelstwo rzymskie jest jak list polecaj�cy! Je�eli jaki� Rzymianin chce pozna� nasz� religi�, to uczony �yd widzi w tym znak szacunku. Mo�esz si� przedstawi� jako poszukuj�cy Boga. To otworzy ci wszystkie drzwi, a do niczego nie zobowi�zuje. Je�li tylko chcesz, ch�tnie udziel� ci rekomendacji.

Zdecydowali�my, �e prze�le o mnie s�owo do Nikodema. Jutro wieczorem, jak tylko zapadn� ciemno�ci, b�d� m�g� i�� do niego. Wzi��em od Arystenosa troch� pieni�dzy. Chcia� mi przydzieli� zaufanego s�u��cego, kt�ry otworzy�by przede mn� drzwi wszystkich tajnych przybytk�w rado�ci. O�wiadczy�em, �e po hucznej zimie w Aleksandrii zwi�za�em si� przyrzeczeniem wstrzemi�liwo�ci. Uszanowa� je, chocia� biadoli�, �e bardzo du�o trac�.

Rozstali�my si� jak przyjaciele. Odprowadzi� mnie a� do bramy swego domu i wezwa� s�ug�, aby szed� przede mn� i krzykiem torowa� mi drog�, nie chcia�em jednak niepotrzebnie zwraca� na siebie uwagi. Jeszcze raz zapewni�, �e w ka�dej chwili mog� si� do niego zwr�ci� ze swoimi k�opotami. By� niew�tpliwie najsympatyczniejszym �ydem, jakiego spotka�em, ale nie wiem, dlaczego nie czuj� do niego prawdziwej przyja�ni. Jego wyja�nienia ostudzi�y m�j umys� i obudzi�y niepewno��, chyba wbrew mojej woli.

Wr�ci�em do twierdzy Antonia, gdzie powiedziano mi, �e Klaudia Prokula wielokrotnie po mnie posy�a�a. Szybko uda�em si� do jej pokoju w wie�y. Le�a�a ju� na �o�u, ale ubra�a si� w cieniutk� jedwabn� tunik�, narzuci�a p�aszcz i wraz ze swoj� dam� do towarzystwa przysz�a porozmawia� ze mn�. By�a jak w ekstazie � oczy mia�a przera�liwie b�yszcz�ce, zmarszczki na bladej twarzy wyg�adzone. Obydwiema r�kami chwyci�a moje r�ce i krzykn�a:

��Marku, Marku! Ten �ydowski kr�l powsta� z martwych!

��Czy�by prokonsul nie powiedzia� ci � spyta�em zirytowany

���e jego uczniowie wykradli cia�o z grobu? Istnieje przecie� oficjalny protok�, po�wiadczony przez legion.

��Naprawd� s�dzisz, �e Poncjusz uwierzy w cokolwiek poza w�asn� sakiewk�? � Klaudia Prokula w gor�czce a� tupa�a. � Ale ja mam w Jeruzalem przyjaci�ki. Mo�e jeszcze nie s�ysza�e�, �e o �wicie posz�a do grobu pewna kobieta, z kt�rej on wyp�dzi� szatana. Gr�b by� pusty, ale ona ujrza�a anio�a, kt�rego szaty by�y bia�e jak �wiat�o, a twarz p�omienna jak ogie�.

��W takim razie � rzek�em gburowato � szatan wida� wr�ci� do wspomnianej przez ciebie niewiasty. Przygn�biony pomy�la�em: �W co ja si� zapl�ta�em? Czy�bym ju� do tego stopnia oszala�, �e w duchu rywalizuj� z majacz�c� kobiet�?" Klaudia Prokula obrazi�a si�.

��I ty, Marku� � rzek�a oskar�ycielsko i zacz�a pochlipywa�.

��S�dzi�am, �e jeste� po jego stronie. S�ysza�am, �e by�e� w grobie sam widzia�e�, �e by� pusty. Czy bardziej ni� w�asnym oczom wierzysz Poncjuszowi Pi�atowi i przekupnym �o�nierzom?

Wzruszy�em si�, bo jej egzaltowana twarz by�a pe�na �aru. Ch�tnie bym j� pocieszy�, lecz wiedzia�em, jak niebezpiecznie jest da� wiar� rozhisteryzowanej kobiecie. Moim zdaniem entuzjastyczne opowiadania kobiet z Jeruzalem o zmartwychwstaniu, widzeniach i anio�ach mog�y s�u�y� tylko �ydowskiej radzie i czyni�y spraw� jeszcze mniej wiarygodn�.

��Nie zadr�czaj si�, Klaudio � prosi�em. � Wiesz, �e a� nadto zajmowa�y mnie nauki cynik�w. Dlatego trudno mi wierzy� w rzeczy nadprzyrodzone. Nie chc� jednak niczego ca�kowicie negowa�. Kto jest twoim �wiadkiem i jak si� nazywa?

��Ma na imi� Maria � wyja�nia�a Klaudia, chc�c mnie przekona�. � To popularne imi� �ydowskie. Ta Maria pochodzi z Magdali, wsi le��cej na wybrze�u Morza Galilejskiego. Jest zamo�n� kobiet�, hoduje go��bie i co roku dostarcza tysi�ce ptak�w na ofiary do �wi�tyni. Straci�a dobr� opini�, gdy dosta�a si� w szpony szatana, ale Jezus Nazarejski j� wyleczy� i ca�kiem si� zmieni�a, chodzi�a wsz�dzie za Nauczycielem w czasie jego w�dr�wek. Spotka�am j� kiedy�, gdy by�am z wizyt� u mojej �ydowskiej przyjaci�ki, i wywar�a na mnie g��bokie wra�enie opowie�ci� o swoim Nauczycielu.

���ebym m�g� uwierzy�, musz� us�ysze� t� histori� z jej w�asnych ust. Mo�e to tylko �atwowierna wizjonerka, kt�ra za wszelk� cen� chce zwr�ci� na siebie uwag�? Czy s�dzisz, �e m�g�bym j� spotka�?

��A czy to �le miewa� sny? � sprzeciwi�a si� Klaudia. � Mnie sny tak straszliwie dr�czy�y, �e ostrzega�am Poncjusza, aby nie skazywa� tego pobo�nego cz�owieka. W �rodku nocy doniesiono mi, �e Jezus zosta� zatrzymany, i gor�co proszono, abym wp�yn�a na m�a. Moje widzenia senne si� spe�ni�y. Nadal uwa�am, �e m�j m�� zrobi� najgorsz� rzecz w �yciu, wydaj�c go na ukrzy�owanie.

��My�lisz, �e m�g�bym spotka� t� Mari�? � nalega�em.

��M�czy�nie nie wypada rozmawia� z �yd�wk�, a co dopiero cudzoziemcowi. Nawet nie wiem, gdzie ona mieszka. To kobieta bardzo wra�liwa, a ty jeste� podejrzliwy i m�g�by� odnie�� z rozmowy z ni� b��dne wra�enie. Ja wierz� w jej s�owa.

��Gdybym spotka� t� Mari� z Magdali � spr�bowa�em jeszcze raz � czy b�d� m�g� powo�a� si� na ciebie i prosi�, aby bez obaw opowiedzia�a mi wszystko?

Klaudia mrukn�a, �e m�czyzna nigdy nie zdob�dzie u kobiety takiego zaufania jak inna kobieta i �e w og�le m�czyzna nie potrafi zrozumie� kobiety. Ale pozwoli�a, bym si� na ni� powo�a�, je�li spotkam Mari�.

��Gdyby� jej sprawi� jak�kolwiek przykro�� lub zmartwienie, to odpowiesz przede mn�! � zagrozi�a i na tym sko�czy�a rozm�wc�.

Klaudia chcia�a wzbudzi� we mnie entuzjazm i wiar� w zmartwychwstanie kr�la �ydowskiego. W pewnym sensie musia�em w to wierzy�, skoro widzia�em na w�asne oczy nie naruszony ca�un w pustym grobie. Ale chc� spraw� zbada� dok�adnie.

Kontynuuj� moje opowiadanie wedle porz�dku wydarze�.

Twierdza Antonia jest ponura i ciasna. Nie chcia�em tam d�u�ej mieszka�, stale �ledzony przez wiele par oczu. Zreszt� prokonsul postanowi� wr�ci� do swej urz�dowej siedziby, Cezarei. W po�egnalnym podarunku wr�czy�em mu przynosz�cego szcz�cie skarabeusza, a Klaudii Prokuli aleksandryjskie zwierciad�o. Obieca�em, �e w powrotnej drodze odwiedz� ich w Cezarei. �yczy� sobie tego Poncjusz Pi�at; widocznie nie chce mnie wypu�ci� z Judei bez dyskretnego przes�uchania. Klaudia Prokula tak�e prosi�a, abym wpad� do nich i opowiedzia� wszystko, czego si� dowiem o zmartwychwstaniu.

Dow�dca twierdzy otrzyma� ode mnie spor� sum� pieni�dzy, bo wola�em utrzyma� z nim dobre stosunki, aby w razie potrzeby znale�� w fortecy bezpieczne schronienie, chocia� ju� si� zd��y�em zorientowa�, �e nic mi nie grozi w Jeruzalem, je�li tylko uszanuj� obyczaje �yd�w i nie b�d� ich dra�ni� swoim zachowaniem.

Setnika Adenabara uwa�am za swojego prawdziwego przyjaciela. Dzi�ki jego poleceniu nie musia�em mieszka� w jednym z zajazd�w, tylko zaj��em pok�j go�cinny u jego znajomego, syryjskiego handlarza starzyzn�, kt�ry ma dom w pobli�u pa�acu Hasmoneuszy. Od m�odo�ci znam zwyczaje Syryjczyk�w oraz ich bog�w, wiem zatem, �e ch�tnie jedz� pikantne potrawy, utrzymuj� pokoje w czysto�ci i w og�le s� uczciwi, chyba �e chodzi o wymian� pieni�dzy.

Ten kupiec mieszka z rodzin� na parterze, a lad� sklepow� wystawia przed dom. Pok�j go�cinny ma bezpo�rednie wyj�cie na ulic�, mog� wi�c wchodzi� i wychodzi�, kiedy tylko chc�, i bez pytania przyjmowa� go�ci. T� pozytywn� stron� na wy�cigi podkre�lali zar�wno Adenabar, jak i jego przyjaciel. Jego ma��onka lub c�rka przynosz� mi posi�ki do pokoju i dbaj�, by w zawieszonym u pu�apu dzbanku zawsze by�a �wie�a woda, synowie za� prze�cigaj� si� w us�u�no�ci, za�atwiaj� r�ne drobne sprawy, kupuj� wino, owoce i wszystko, czego sobie tylko za�ycz�. Poniewa� �wi�ta ju� min�y i przybysze znikn�li z miasta, wi�c chocia� ta rodzina jest stosunkowo zamo�na � ciesz� si�, �e b�d� u nich mieszka� i p�aci� za to.

Rozgo�ci�em si� na nowym miejscu, a kiedy zaja�nia�y gwiazdy, wyszed�em z domu. Pracownia garncarska Nikodema jest miejscem tak znanym, �e bez trudu j� znalaz�em. Brama otworzona by�a na o�cie�, na podw�rku spotka�em s�u��cego, kt�ry cicho zapyta�:

��Czy jeste� cz�owiekiem, kt�rego m�j pan oczekuje?

Wprowadzi� mnie po schodach na dach domu, a rozgwie�d�one niebo Judei czyni�o zb�dnym o�wietlanie drogi. Na tarasie-dachu zobaczy�em starszego m�czyzn� siedz�cego na poduszkach. Pozdrowi� mnie przyja�nie i spyta�, czy jestem tym szukaj�cym Boga cz�owiekiem, o kt�rym pisa� mu bankier Arystenos. Prosi�, bym usiad� obok niego, i natychmiast monotonnym g�osem zacz�� m�wi� o Bogu Izraela. Rozpocz�� od stworzenia nieba i ziemi. Zd��y� opowiedzie�, jak B�g stworzy� cz�owieka z ziemskiego py�u na obraz i podobie�stwo swoje, kiedy opryskliwie przerwa�em mu:

��Nauczycielu izraelski, to wszystko ju� s�ysza�em i sam czyta�em po grecku w waszych �wi�tych Ksi�gach. Przyszed�em do ciebie, aby� mi opowiedzia� o Jezusie Nazarejskim, kr�lu �ydowskim. Z pewno�ci� wiesz o tym, bo przyjmujesz mnie na tarasie i w ciemno�ciach.

��Jego krew pad�a na mnie i na m�j nar�d � odrzek� dr��cym g�osem. � Jestem pogr��ony w b�lu i a� do �mierci b�dzie to mnie dr�czy�o. On by� nauczycielem, a jego nauka pochodzi�a od Boga, bo nikt nie m�g�by czyni� takich cud�w, gdyby go B�g nie wys�a�.

��On by� wi�cej ni� nauczycielem. Ja r�wnie� dr�� w g��bi serca, cho� jestem cudzoziemcem. Wiesz zapewne, �e wsta� z grobu, chocia� sam zawin��e� go w ca�un i zamyka�e� gr�b, nim szabat si� zacz��.

Nikodem podni�s� twarz ku niebu, ku �wiat�u gwiazd, i �a�o�nie zawo�a�:

��Nie wiem, w co wierzy�.

��Czy on by� synem gwiazd, kt�rego przepowiedziano? � spyta�em, wskazuj�c na rozgwie�d�one niebo.

��Nie wiem, niczego ju� nie rozumiem i nie nadaj� si� na nauczyciela Izraela. Wprowadzono mnie w b��d w radzie. M�wili, �e Jezus nie jest prawdziwym prorokiem, bo prorok nie mo�e przyj�� z Galilei. To prawda. W Ksi�gach nie m�wi si� o Galilei. Ale jego matka, kt�r� dopiero teraz spotka�em, twierdzi, �e narodzi� si� w judejskim Betlejem, w z�ych czasach Heroda. Ksi�gi za� �wiadcz�, �e wyzwoliciel przyjdzie w�a�nie z Betlejem. Wiele lat studiowa�em Ksi�gi. Sprawdzi�o si� wszystko, co przepowiedzia�y, nawet to, �e jego ko�ci b�d� �amane.

�piewnym g�osem zacz�� odtwarza� i obja�nia� przepowiednie. Po pewnym czasie zniecierpliwi�o mnie to i powiedzia�em:

��Przesta� mi m�wi�, �e w nim spe�ni�y si� zapowiedzi waszych prorok�w. Mam tylko jedno pytanie: czy on powsta� z martwych czy nie? Je�li zmartwychwsta�, to jest czym� wi�cej ni� kr�lem i nie ma sobie r�wnych na tym �wiecie. Nie jestem podst�pny i nie szykuj� pu�apki, przecie� �aden cz�owiek nie mo�e mu ju� zaszkodzi�. Odpowiedz mi. Moje serce dr�y we mnie i podpowiada, �e znam prawd�.

��Powiedzieli mi, �e zmartwychwsta�, ale nie wiem, czy w to wierzy� � przyzna� z wahaniem Nikodem. � Wczoraj wieczorem jego uczniowie zebrali si� w izbie i zamkn�li drzwi, poniewa� boj� si� prze�ladowa�. Przynajmniej wi�kszo�� si� boi. Wtedy Jezus zjawi� si� mi�dzy nimi i pokaza� im rany na r�kach, nogach i w boku. I tchn�� na nich oddechem. Potem znikn�� z pokoju w taki sam spos�b, w jaki przyszed�. Tak mnie zapewniali, ale bardzo trudno w to uwierzy�.

��Opowiedz mi o jego kr�lestwie � prosi�em, dygocz�c w ciemno�ci. � Czego uczy� o kr�lestwie.

��Potajemnie spotka�em si� z nim, kiedy przyszed� pierwszy raz na �wi�to Paschy do Jeruzalem. Nie mog� zapomnie�, co m�wi�, ale nie zrozumia�em tego wtedy i teraz te� nie rozumiem. Powiedzia�, �e je�li kto� nie narodzi si� powt�rnie, nie mo�e ujrze� kr�lestwa Bo�ego.

Wspomnia�em natychmiast nauki orfik�w i pitagorejczyk�w, kt�rzy zapewniali, �e w zale�no�ci od dokonywanych czyn�w cz�owiek rodzi si� na nowo jako zwierz� albo ro�lina. Opanowa�o mnie rozczarowanie, bo nie by�a to nowa nauka.

Nikodem m�wi� dalej:

��Zanegowa�em jego nauk� i spyta�em: Jak mo�e si� narodzi� stary cz�owiek? Przecie� nie wejdzie powt�rnie do �ona swej matki! Wtedy Jezus da� mi klucz do swych s��w, zapewniaj�c wielokrotnie: Zaprawd�, zaprawd�, powiadam ci, je�li si� kto� nie narodzi z wody i z Ducha, nie mo�e wej�� do kr�lestwa Bo�ego. Wod� rozumiem, wielu bowiem idzie na pustyni� do bractwa, modl�c si� i czekaj�c, a po okresie pr�bnym chrzcz� ich. Jan te� przyszed� z pustyni i chrzci� ludzi w wodzie, a� �ci�� go Herod Antypas.

��W tajnych misteriach Izydy � przerwa�em mu � wy�wi�cani wchodz� z ufno�ci� po ciemku w g��bi� wody, ale mocne r�ce wynosz� ich bezpiecznie i nikt nie tonie. To dobrze znany obrz�d, wcale nie nowy.

��Tak, chrzest z wody nie jest niczym nowym. Ale spyta�em go, co rozumie przez chrzest z Ducha. Jezus odpar� dobitnie i powoli, tak �e s�owo po s�owie utkwi�o mi w pami�ci: To, co si� z cia�a narodzi�o, jest cia�em, a to co si� z Ducha narodzi�o, jest duchem. Wiatr wieje tam, gdzie chce i szum jego s�yszysz, lecz nie wiesz, sk�d pochodzi i dok�d pod��a. Tak jest z ka�dym, kt�ry narodzi� si� z Ducha.

Zamilk� na d�ugo, a ja zastanawia�em si� nad jego s�owami. Gwiazdy Judei iskrzy�y si� na niebie, czu�em silny zapach wilgotnej gliny i od�r pieca do jej wypalania. W jaki� dziwny spos�b s�owa Jezusa trafia�y do mego serca, chocia� niespokojnie my�la�em, �e m�j rozum tego nie pojmuje. W ko�cu spyta�em cicho:

��Czy to ju� wszystko, co wiesz o jego kr�lestwie?

��Od jego uczni�w s�ysza�em � powiedzia� Nikodem po chwili namys�u � �e zanim zacz�� naucza�, uda� si� na pustyni�. Tam czuwa� i po�ci� czterdzie�ci dni i do�wiadczy� wszystkich fa�szywych omam�w i zjaw, kt�rymi poszcz�cego n�kaj� si�y zwi�zane z ziemi�. Diabe� zaprowadzi� go na wysok� g�r�, pokaza� wszystkie kr�lestwa �wiata i ich wspania�o�ci i obieca� mu pot�g�, je�li zgodzi si� upa�� na ziemi�, odda� szatanowi pok�on i w ten spos�b odst�pi� od zadania, z kt�rym przyszed� na �wiat. Ale on zwyci�y� szatana. Potem przyszli anio�owie i s�u�yli mu na pustyni. Wr�ci� do �wiata ludzi, zacz�� naucza� i czyni� cuda, zgromadzi� wok� siebie uczni�w. Tyle wiem o jego kr�lestwie. To nie jest kr�lestwo ziemskie. Dlatego skazanie go by�o przest�pstwem.

Gadanie o zjawach, objawieniach i anio�ach denerwowa�o mnie, poniewa� ka�dy wra�liwy cz�owiek, kt�ry wystarczaj�co d�ugo po�ci i czuwa, widzi zjawy i omamy, ale te znikaj�, gdy zn�w si� naje, napije i wraca mi�dzy ludzi. Nalega�em wi�c na Nikodema:

��Co to wi�c za kr�lestwo?

��Sk�d mam to wiedzie�? � j�kn�� g�o�no i wzni�s�, r�ce,

��S�ysza�em szum wichru, wierzy�em, �e wraz z nim kr�lestwo zejdzie na ziemi�. Wiele innych rzeczy mi m�wi�. Rzek� nawet, �e B�g nie pos�a� swego syna na pot�pienie �wiata, ale po to, by �wiat zosta� przez niego zbawiony. Ale tak si� nie sta�o. Przybito go do krzy�a i poni�s� haniebn� �mier�. Tego nie mog� zrozumie�. Skoro jego nie ma, nie ma i kr�lestwa. Serce podpowiada�o mi co innego, lecz rozum zmusi�, bym rzek� ironicznie:

��Ma�o mi dajesz, nauczycielu Izraela. Tylko szum wichru, a do tego sam nie wierzysz w jego zmartwychwstanie.

��Ju� nie jestem nauczycielem Izraela � przyzna� pokornie Nikodem. � Jam najmniejszy z dzieci Izraela, zraniony w sercu i przybity do ziemi. Co� ci jednak podaruj�. Siewca rzuca ziarno i nie k�opocze si� o nie, a kiedy �pi, ziarno kie�kuje, wiatr i deszcze zginaj� je i wyrasta, a� dojrzeje do �ci�cia. Tak jest ze mn�, a mo�e i z tob�, je�li jeste� szczery. By� mo�e ziarno we mnie zosta�o posiane i teraz wzrasta. Mo�e i w tobie zasiano ziarno i kiedy� dojrzeje. Nie mog� uczyni� nic wi�cej, ni� pokornie czeka�, �wiadomy, jak ma�o rozumiem i jak chwiejna jest moja wiara.

��Nie zadowol� si� tylko czekaniem. Nie rozumiesz, �e teraz masz jeszcze wszystko �wie�o w pami�ci? Ka�dy dzie� co� z tej pami�ci zabiera. Skontaktuj mnie z jego uczniami. Na pewno wyja�ni� im tajemnic� kr�lestwa bardziej zrozumiale. W sercu nosz� p�omie�. Sk�onny jestem uwierzy�, je�li b�d� mia� dowody, �e to wszystko prawda.

��Jego uczniowie, a pozosta�o jedenastu, s� przera�eni i ogromnie rozczarowani. To pro�ci ludzie, jeszcze m�odzi, i niewiele rozumiej�. Za jego �ycia spierali si� mi�dzy sob� na temat jego nauk, przydzielali sobie miejsca w kr�lestwie i k��cili si� o nie. �eby nie wiem co on im m�wi�, a� do samego ko�ca wierzyli w kr�lestwo ziemskie. Jeszcze ostatniego wieczora, zanim go w nocy aresztowano, zgodnie ze zwyczajem czekaj�cych na pustyni jad� razem z nimi jagni� i zapewnia�, �e ju� wi�cej nie wypije wina, a� dopiero razem z nimi w nowym Kr�lestwie. S�dz�, �e z uwagi na t� obietnic� nie zgodzi� si� przed ukrzy�owaniem przyj�� wina ze �rodkami odurzaj�cymi. Naiwni uczniowie uwierzyli, �e zawezwie z nieba legion anio��w, kt�rzy b�d� walczy� w jego obronie i za�o�� kr�lestwo, kt�rym b�d� rz�dzi�, jak teraz rz�dz� wielkie rody Izraela. Z tego wynika, �e jego nauki jeszcze w nich nie dojrza�y. Oni s� tak pro�ci, �e nie wiedz�, co maj� my�le�, chocia� byli przy wszystkich jego czynach. Gdyby� ich spyta�, na pewno pogubi�by� si� w ich opowiadaniach jeszcze bardziej, ni� oni sami s� pogubieni.

��Dlaczego wi�c wybra� na uczni�w tylko prostak�w? Je�li faktycznie by� tak wielkim cudotw�rc�, jak mi opowiadano, to przecie� m�g� sobie wybra� ludzi uczonych.

��Dotykasz sprawy, kt�ra mnie boli � przyzna� Nikodem.

��Dotykasz j�dra mego rozczarowania. Nie zaprasza� uczonych, tylko biednych, prostych i obarczonych troskami. Podobno raz, gdy przemawia� do wielkiego t�umu, powiedzia�, �e b�ogos�awieni s� pro�ci, albowiem ich b�dzie kr�lestwo. M�drym i bogatym wszystko utrudnia�. I ja m�g�bym zosta� jego uczniem, ale musia�bym zrezygnowa� ze stanowiska w radzie, nawet z rodziny, a tak�e sprzeda� warsztat garncarski i rozda� pieni�dze ubogim. Stawia� takie twarde warunki, aby nam uniemo�liwi� przy��czenie si� do niego. Mia� jednak kilku przyjaci� w�r�d zamo�nych i wp�ywowych ludzi, kt�rzy po cichu go wspierali. W rzeczy samej mia� kontakty, o kt�rych nie wiedzieli jego uczniowie, bo on nie przywi�zywa� do tego wagi.

��Mimo wszystko chcia�bym spotka� kt�rego� z tych prostych uczni�w � powt�rzy�em z uporem.

��Wiem, �e nie jeste� rzymskim szpiegiem � odpar� ostro Nikodem � lecz oni s� teraz w takim szoku, �e by ci nie uwierzyli. I ty te� by� im nie wierzy�, gdyby� zobaczy�, jacy to prostacy. Gdyby ci powiedzieli, �e zobaczyli zmartwychwsta�ego Jezusa w zamkni�tym na cztery spusty pokoju, pow�tpiewa�by� jeszcze bardziej i my�la�, �e rozczarowani spreparowali ca�� historyjk� w obronie w�asnego honoru. � Nikodem smutno si� u�miechn��. � Przecie� nie uwierzyli kobietom, kt�re wr�ci�y od grobu i powiedzia�y, �e jest pusty. Ci, kt�rzy przypadkowo nie byli razem z innymi wczoraj wieczorem w zamkni�tym pokoju, nie uwierzyli swoim towarzyszom. Wi�c jak�e ty m�g�by� uwierzy�?

Usi�owa�em nak�oni� Nikodema, aby wskaza� ukryte miejsce spotka� uczni�w Jezusa albo zaprowadzi� mnie do nich, ale widocznie nie w pe�ni mi ufa�, bo bezwarunkowo odm�wi�. Zauwa�y�em, �e zaczyna �a�owa� nawet swej zgody na moj� wizyt�, wi�c poprosi�em szybko:

��Porad� mi, co m�g�bym zrobi�, bo nie potrafi� tylko czeka�, a� co� si� wydarzy.

��Siewca ju� dokona� siewu. Je�li posia� ziarno w tobie, zrobisz najm�drzej pokornie czekaj�c. Mo�esz te� wyruszy� w pielgrzymk� po Galilei, i�� drogami, kt�rymi on w�drowa�, wyszukiwa� cichych i pyta�, co ka�dy z nich zapami�ta� z jego nauk. Mo�esz rozmawia� z lud�mi uzdrowionymi przez niego, a upewnisz si�, �e tylko syn Bbga m�g� czyni� takie cuda, jakie on czyni� za �ycia.

��Jak�e mam pozna� cichych? � spyta�em, bo nie by�em zachwycony jego propozycj�. � Galilea le�y daleko, a ja jestem cudzoziemcem.

Nikodem namy�la� si� d�ugo, ale poda� mi has�o:

��Pytaj o drog� w czasie w�dr�wki. Je�li kto� potrz��nie g�ow� i powie: Jest wiele dr�g i wiele z nich wiedzie na manowce, a ja nie chc� ciebie w b��d wprowadzi�, w�wczas odpowiedz: Jest tylko jedna droga, porad� mi, bo jestem cichy i pokornego serca. Wtedy zaufaj� ci. Zreszt� nie mo�esz im zaszkodzi�, cho�by� doni�s� na nich, bo to spokojni ludzie, p�ac� podatki i nikomu nie czyni� nic z�ego.

��Dzi�kuj� za rad�, zachowam j� w pami�ci. On chyba czyni� te� cuda w Jeruzalem? Nie chcia�bym na razie wyje�d�a� z miasta, bo mo�e si� tu co� jeszcze wydarzy�.

Nikodem wyra�nie by� ju� mn� zm�czony, ale powiedzia�:

��Tutaj mo�esz spotka� kobiet� z�ej reputacji, z kt�rej wyp�dzi� szatana. W odleg�o�ci kr�tkiego spaceru za miastem le�y wioska, nazywa si� Betania. Mieszka tam rodze�stwo, u kt�rego si� zatrzymywa�. Jednej z si�str pozwoli� siada� u swoich n�g i s�ucha� nauk, cho� to tylko kobieta. Ich brata obudzi� z martwych, a zw�oki ju� cztery dni le�a�y w grobie i jak powiadaj�, cuchn�y. Id�, spotkaj tego �azarza. W Betanii znajdziesz wystarczaj�co wiele cud�w. Przyjm� ci�, je�li powo�asz si� na mnie.

��Czy ten cz�owiek naprawd� umar�? � spyta�em podejrzliwie.

��Naprawd�! � zawo�a� zniecierpliwiony Nikodem. � Wiem r�wnie dobrze jak ty, �e zdarzaj� si� pozorne �mierci. S� tacy, kt�rzy ku zgrozie wszystkich podnosz� si� na marach, siadaj� i wywracaj� oczyma, gdy domownicy podnosz� lament. Opowiadaj� te� o takich nieboszczykach, kt�rzy budzili si� z letargu dopiero w grobie, wydrapywali paznokcie i dusili si� od krzyku, bo nie byli w stanie odwali� kamienia grobowego. Zgodnie z naszym prawem zw�oki nale�y pochowa� tego samego dnia, w kt�rym nast�pi�a �mier�, wi�c takie pomy�ki s� mo�liwe. Ziemskiej wiedzy mam pod dostatkiem i nie musisz mi udziela� porad. Dlaczego z g�ry zak�adasz w�tpliwo�ci? � robi� mi wym�wki. � Co chcesz przez to osi�gn��? Czytam w twoich my�lach: kiedy us�ysza�e�, �e ta rodzina by�a z nim zaprzyja�niona, doszed�e� do wniosku, �e z �atwo�ci� mogli uknu� intryg� dla umocnienia wiary w�tpi�cych i pogr��onego w letargu �azarza po�o�yli do grobu przed przybyciem nauczyciela. Ale co by na tym zyskali? Najlepiej zobacz ich wszystkich na w�asne oczy, �azarza i jego dwie siostry. I wtedy os�d�, czy m�wi� prawd�.

Nikodem niew�tpliwie mia� racj�. Skoro niczego wi�cej nie mog�em si� dowiedzie�, podzi�kowa�em i spyta�em, ile jestem d�u�ny za nauk�. Gwa�townie odepchn�� pieni�dze i rzek� z pogard�:

��Nie jestem aktorem, kt�ry uciek� z cyrku i dla zdobycia �rodk�w utrzymania uczy dzieci czyta�, jak to pono� w Rzymie jest w zwyczaju. Nauczyciele Izraela nie pobieraj� op�at. Kto zamierza zosta� nauczycielem, musi mie� jaki� zaw�d, �eby m�c si� utrzyma� z pracy swoich r�k. Dlatego jestem garncarzem, jak przede mn� by� nim m�j ojciec. Je�li chcesz, daj te pieni�dze ubogim. To przyniesie ci b�ogos�awie�stwo.

Sprowadzi� mnie na d� i z podw�rca powi�d� jeszcze do pokoju, a�ebym w �wietle lampy zobaczy�, i� nie jest byle kim, chocia� uprawia zaw�d garncarza; mia� jeszcze nieco ludzkiej pr�no�ci! Znalaz�em si� w pe�nym drogich przedmiot�w mieszkaniu zamo�nego cz�owieka, kt�rego szaty uszyto z najlepszego materia�u. Uwa�nie przygl�da�em si� jego twarzy, kiedy w ko�cu j� ujrza�em w �wietle. Mia� dzieci�co puco�owat� twarz, d�ug� siw� brod� i kr�tkowzroczne od wczytywania si� w ksi�gi oczy. Delikatne d�onie �wiadczy�y, �e od lat nie tkn�� gliny, cho� zapewne zna� si� na garncarstwie.

On r�wnie� badawczo wpatrywa� si� w moje oblicze, jakby chcia� je dobrze zapami�ta�, a po chwili powiedzia�:

��W twojej twarzy nie widz� nic z�ego. Wzrok masz wprawdzie niespokojny, ale nie s� to oczy sceptyka ani z�oczy�cy. Zacznij zapuszcza� brod�, to �atwiej b�dzie uwierzy�, �e poszukujesz Boga.

Sam o tym pomy�la�em i od kilku dni nie goli�em si�, ale w tym czasie wyros�a mi tylko czarna szczecina. Nikodem odprowadzi� mnie do drzwi, kt�re po moim wyj�ciu osobi�cie zamkn�� na zasuw�. Nie chcia� widocznie, aby s�u�ba mnie ogl�da�a.

Zanim oczy przywyk�y zn�w do ciemno�ci, potyka�em si� o kamienne p�yty ulicy. By�o ju� p�no, lampy pali�y si� jeszcze tylko na skrzy�owanich du�ych ulic, ale dobrze utrwali�em sobie w pami�ci drog� i by�em pewien, �e trafi� do mojej nowej kwatery, do kt�rej mia�em szmat drogi. Z g�rnej cz�ci miasta dotar�em ju� do przedmie�cia nie widziawszy nikogo poza kilkoma �ydowskimi policjantami. Gdy by�em przy murach miasta, niespodziewanie tu� obok siebie us�ysza�em nie�mia�y g�os kobiety, kt�ra pyta�a:

��Co s�ycha�, cudzoziemcze?

Drgn��em zaskoczony, ale odpowiedzia�em uprzejmie:

��Co u ciebie s�ycha�, niewiasto?

��Jestem twoj� s�ug�, rozka� tylko, a uczyni�, co zechcesz � rzek�a pokornie kobieta, kl�kaj�c przede mn�. Domy�li�em si�, jak� profesj� uprawia, i odtr�ci�em j�:

��Id� w pokoju, niczego od ciebie nie chc�.

Ale ona by�a uparta, uczepi�a si� po��w mego p�aszcza i m�wi�a prosz�cym tonem:

��Jestem biedna i nie mam pokoju, do kt�rego mog�abym ci� zaprowadzi�, ale tutaj zaraz obok jest nisza w murze, nikt nas nie b�dzie widzia�.

Zwyczajem �ydowskich kobiet szczelnie owija�a si� p�aszczem i zakrywa�a g�ow�, nie mia�em wi�c poj�cia, jak wygl�da i ile ma lat. Ale jej ub�stwo poruszy�o mnie. Przypomnia�em sobie s�owa Nikodema i da�em jej tyle pieni�dzy, ile moim zdaniem wynios�aby nale�no�� za jego nauki i porad�.

W pierwszej chwili nie uwierzy�a, �e niczego od niej nie chc�. Kiedy jeszcze raz j� o tym zapewni�em, chcia�a ca�owa� mnie po nogach i wo�a�a:

��Nikt jeszcze w �yciu nie da� mi podarunku, niczego w zamian nie ��daj�c. Niechaj B�g Izraela pob�ogos�awi ci�, cho� nie jestem godna nikogo b�ogos�awi�, i nawet te pieni�dze nie s� godne, bym je z�o�y�a na ofiar� w �wi�tyni. Powiedz swoje imi�, abym wiedzia�a, za kogo mam si� modli�.

Nie mia�em ochoty wymienia� swojego imienia kobiecie jej profesji, nie chcia�em te� jej obra�a�. Powiedzia�em wi�c:

��Nazywam si� Marek. Jestem w Jeruzalem obcy.

��Imi� twojej s�ugi brzmi Maria. W Izraelu Marii jest wi�cej ni� ziaren w owocu granatu. Dlatego powiem ci, �e jestem Mari� z Beeret � to taka wioska przy du�ej studni � a�eby� m�g� odr�ni� mnie od innych Marii, kt�re z pewno�ci� spotkasz na swojej drodze, skoro jeste� taki �yczliwy.

��Nie jestem �yczliwy � zaprzeczy�em, chc�c si� od niej uwolni�.

��Sp�aci�em tylko pewien d�ug i nie trzeba mi za to dzi�kowa�. Id� w pokoju, co i ja uczyni�, i nie musimy o sobie pami�ta�. Pr�bowa�a w ciemno�ci zajrze� mi w twarz i prosi�a:

��Nie gard� modlitw� ubogiej. Mo�e kiedy� odwdzi�cz� si� przys�ug�, kt�rej si� nie b�dziesz spodziewa�.

��Nic mi nie jeste� d�u�na � powt�rzy�em. � Nie prosz� o twoje us�ugi, tylko szukam drogi, ale w�tpi�, by� ty mi j� mog�a wskaza�.

��Pytasz o drog�, cudzoziemcze? � odrzek�a spiesznie. � Dr�g jest wiele, cz�sto prowadz� na manowce. Na pewno zawiod�abym tam ciebie, gdybym usi�owa�a ci� prowadzi�.

To nie mog�a by� przypadkowa odpowied�. Poczu�em si� g��boko rozczarowany, �e cisi tej ziemi nale��, jak wida�, do najbardziej wzgardzonych i odtr�conych. Przypomnia�em sobie jednak przypowie�� o myszy, kt�ra uwolni�a lwa, przegryzaj�c kr�puj�c� go lin�, i rzek�em:

��Powiedziano mi, �e jest tylko jedna droga. Chcia�bym by� r�wnie� cichy i pokornego serca, gdybym potrafi�.

Wyci�gn�a r�k�, dotkn�a mojej twarzy i wyczu�a ostry zarost na brodzie. Bardzo chcia�em by� pokorny, ale jej dotkni�cie by�o mi wstr�tne. Z pewno�ci� wzdrygn��em si�, bo natychmiast si� cofn�a, m�wi�c pokornie:

��Nie zdrowi potrzebuj� uzdrowiciela, lecz chorzy. Nie ulitowa�e� si� nade mn�, tylko chcia�e� sp�aci� sw�j d�ug, kt�ry by� ci ci�arem. W�tpi�, �eby� by� tak chory, aby w swym sercu naprawd� pragn�� wej�� na t� drog�. Polecono mi wybadanie twoich zamiar�w. Gdyby� poszed� za mn� do niszy, oboje odeszliby�my w pod�ych nastrojach, ale teraz mog� da� ci nadziej�, je�li szczerze pytasz o drog�.

��Jestem szczery i nie �ycz� nikomu �le � zapewni�em. � Chc� tylko zna� prawd� o pewnej sprawie, ale nie s�dz�, aby� co� o tym wiedzia�a.

��Nie lekcewa� kobiecej wiedzy. M�dro�� niewiasty mo�e w kr�lestwie wi�cej znaczy� ni� m�dro�� m�czyzny, cho�by by�a najbardziej wzgardzon� kobiet� Izraela. Intuicja powiada mi, �e te dni s� dniami oczekiwania. Nast�pi czas, w kt�rym siostra spotka siostr� nie gardz�c ni�, a brat spotka brata i nie b�dzie go oskar�a�. Dlatego moje my�li s� ja�niejsze ni� dawniej, chocia� jestem kobiet� upad��.

W jej g�osie by�a taka rado�� oczekiwania, �e musia�em uwierzy�, i� ma jakie� wiadomo�ci.

��S�ucha�em dzisiaj wieczorem nauczyciela Izraela, lecz on nie by� pewny siebie, raczej s�abo wierzy� i jego nauka ostudzi�a moje my�li. Czy�by� ty, Mario z Beeret, naucza�a lepiej?

Kiedy to powiedzia�em, pomy�la�em, �e mo�e ta Maria nie jest wcale tak� z�� kobiet�, za jak� siebie przedstawia. Mo�e rzeczywi�cie kto� j� wys�a�, �eby mnie wypr�bowa�, kto�, kto wiedzia�, �e po drodze do nowego mieszkania musz� przej�� przez t� w�a�nie bram�.

��Jak� mi dasz nadziej�? � spyta�em.

��Czy znasz Bram� Wodn�? � odpowiedzia�a pytaniem.

��Nie znam, ale na pewno �atwo j� znajd�, je�li b�dzie trzeba.

��Wyjdziesz przez ni� do doliny Cedronu i na drog� do Jerycha. By� mo�e jest to droga, kt�rej szukasz. A je�li ta nie oka�e si� w�a�ciwa, to kt�rego� dnia, kiedy uro�nie ci ju� broda, wr�� do Bramy Wodnej i rozgl�daj si� doko�a. By� mo�e ujrzysz m�czyzn� wracaj�cego od �r�d�a, kt�ry b�dzie ni�s� dzban wody. Id� za nim. Mo�e on odpowie na twoje pytanie. Je�eli nie odpowie, nic na to nie poradz�.

��Noszenie wody nie nale�y do m�czyzn � rzek�em podejrzliwie. � Zar�wno w Jeruzalem, jak i gdzie indziej wod� nosz� kobiety.

��Po tym w�a�nie go rozpoznasz � zapewni�a Maria z Beeret.

��Ale je�li ci nie odpowie, nie nalegaj, tylko wr�� innego dnia i pr�buj od nowa. Innej rady nie mog� ci udzieli�.

��Je�li twoja rada oka�e si� skuteczna, czego pragn�, b�d� zn�w twoim d�u�nikiem, Mario.

��Przeciwnie � odpar�a �ywo. � To ja sp�acam sw�j d�ug, gdy mog� wskaza� komu� drog�. Je�li uznasz sw�j d�ug i b�dzie ci ci��y�, daj pieni�dze ubogim, a o mnie zapomnij. Nie szukaj mnie przy tej niszy w murze, bo nigdy tu ju� nie wr�c�.

Rozstali�my si� i nie mia�em najmniejszego poj�cia, jak wygl�da, nie m�g�bym wi�c jej rozpozna� w �wietle dziennym. Pozna�bym natomiast jej radosny g�os, gdybym go jeszcze kiedy� us�ysza�. Wr�ci�em do mego pokoju. D�ugo rozmy�la�em o ostatnich wydarzeniach i zacz�o mnie gniewa� �ydowskie zami�owanie do tajemniczo�ci. Nikodem na pewno wiedzia� wi�cej, ni� powiedzia�. Ogarn�o mnie wra�enie, i� jestem poddany czyjej� kontroli i �e kto� � mo�e uczniowie zmartwychwsta�ego kr�la, a mo�e �ydowskie przyjaci�ki Klaudii Prokuli � chc� czego� ode mnie. Albo s�dz�, �e wiem o czym�, czego oni dok�adnie nie wiedz�, ale nie chc� tego przede mn� ujawni�, bo jestem cudzoziemcem. Cho� i to prawda, �e maj� istotne powody do wystrzegania si� obcych, poniewa� ich nauczyciela wykl�to, skazano i ukrzy�owano. Dr�czy�a mnie te� my�l o ogrodniku, kt�rego spotka�em przy grobie. Powiedzia�, �e mnie zna. Wi�c i ja powinienem go zna�, a tak nie jest. Postanowi�em jednak nie wraca� do tego ogrodu; pewien jestem, �e ju� wi�cej go tam nie spotkam.

Opowiem Ci o wyprawie do Betanii.

Broda nie�le mi podros�a. Kiedy w�o�y�em na siebie prost� tunik� i przybrudzony p�aszcz podr�ny, przypomina�em raczej rabusia ni� cywilizowanego Rzymianina. Od mojego syryjskiego gospodarza dosta�em na drog� chleb, solon� ryb� i kwa�ne wino i przez miasto uda�em si� do Bramy Wodnej. Po omini�ciu sadzawki Siloe zszed�em do doliny Cedronu i trzyma�em si� drogi przy nabrze�u wysychaj�cego potoku. Po lewej stronie wznosi� si� na g�rze mur miasta, a po prawej w zboczu g�ry znajdowa�o si� wiele grobowc�w. Stok poro�ni�ty by� skar�owacia�ymi ze staro�ci drzewkami oliwnymi; min��em wysok� g�r�, na kt�rej stokach r�s� cienisty ciemnozielony gaj.

Powietrze by�o �wie�e i ciep�e, a niebo bezchmurne. Naprzeciw sz�y objuczone drewnem i w�glem drzewnym os�y i ch�opi d�wigaj�cy kosze. Maszerowa�em w weso�ym nastroju, czu�em si� jeszcze m�ody i silny, otwarty na �wiat i ch�onny. Wysi�ek fizyczny dobrze mi zrobi� i rozproszy� ponure my�li. Doszed�em do wniosku, �e �yj� w czasach, kiedy �wiat jest pe�en zaskakuj�cych oczekiwa� i nikt nie wie, co si� wydarzy. Ja, cudzoziemiec, mog� by� r�wnie blisko rozwi�zania zagadki jak ci, kt�rzy tu �yj� stale. Ziemia przesta�a by� t� sam� ziemi� i niebo jest inne ni� dotychczas; wszystko wydawa�o mi si� prostsze.

Betani� ujrza�em z daleka. �wi�tecznie wybielone wapnem �ciany niskich dom�w wyziera�y zza cienia drzew. Kiedy podszed�em bli�ej, dostrzeg�em m�czyzn�, okrytego opo�cz� ziemistej barwy. Siedzia� bez ruchu w cieniu drzewa figowego. Zobaczy�em go niespodziewanie, a� wzdrygn��em si� i zatrzyma�em.

��Pok�j tobie � zawo�a�em. � Czy ta wie� nazywa si� Betania?

Odwr�ci� ku mnie wychud�� twarz, a jego szkliste oczy patrzy�y tak dziwnie, �e w pierwszej chwili uzna�em go za �lepca. Mia� twarz m�odego jeszcze m�czyzny, ale siwe w�osy.

��Pok�j r�wnie� tobie. Czy zab��dzi�e�, cudzoziemcze?

��Dr�g jest wiele i wiele b��dnych � rzek�em pospiesznie i nadzieja zab�ys�a w moim sercu. � Mo�e umiesz wyprowadzi� mnie na dobr� drog�?

��Czy to Nikodem ci� tu przys�a�? Ja jestem �azarz. Czego chcesz ode mnie?

Sepleni�, m�wi� jakby z trudem. Zboczy�em ze �cie�ki i usiad�em obok niego, lecz w pewnym oddaleniu. Mi�y by� ten wypoczynek w cieniu drzewa figowego. Stara�em si� nie przygl�da� mu zbyt natarczywie, zwyczaj �ydowski ka�e bowiem patrze� w ziemi�, gdy si� spotka kogo� obcego. Wed�ug �yd�w ogl�danie drugiego cz�owieka twarz� w twarz jest dowodem braku og�ady.

Chyba zdziwi�o go, �e nie zacz��em od razu m�wi�, gdy tak siedzieli�my milcz�c, a ja wachlowa�em twarz po�ami swego p�aszcza, bo nie�le spoci�em si� w marszu, i powiedzia�:

��Zapewne wiesz, �e arcykap�ani postanowili mnie tak�e zabi�? Jak widzisz, nie ukrywam si�, mieszkam we w�asnym domu. Niech przyjd� i zabij� to moje cia�o, je�li b�d� mogli. Nie boj� si� ich i ciebie si� nie boj�. Mnie nikt nie b�dzie m�g� zabi�, bo ja nigdy nie umr�.

Te dziwne s�owa, wypowiedziane gro�nym g�osem, i szklisty wzrok tak mnie przerazi�y, �e wyda�o mi si�, jakoby sz�o od niego tchnienie grobu. Dlatego zawo�a�em:

��Czy� oszala�? �aden cz�owiek nie mo�e twierdzi�, �e nigdy nie umrze.

��Mo�e ju� nie jestem cz�owiekiem? To prawda, mam cia�o. Jem, pij� i m�wi�. Ale ten �wiat nie jest moim prawdziwym �wiatem. Niczego bym nie straci�, gdyby to cia�o przepad�o.

By�o w nim co� tak niesamowitego, �e wierzy�em jego s�owom, wi�c rzek�em:

��M�wiono mi, �e ten, kt�ry zosta� ukrzy�owany jako kr�l �ydowski, obudzi� ci� z martwych. Czy to prawda?

��Czemu pytasz, czy to prawda? Przecie� siedzisz tu i widzisz mnie. Zmar�em �mierci� naturaln� i cztery dni le�a�em w grobie owini�ty w p��tna, a� on przyszed�, kaza� zdj�� kamie� z grobu i zawo�a� do mnie: ��azarzu, wsta�!" To si� odby�o tak zwyczajnie.

��M�wi�c to wcale nie by� weso�y. Przeciwnie. Jego g�os by� pe�en sarkazmu. Poniewa� si� nie odezwa�em, ci�gn��: � Wszystko to jest win� moich si�str i nie mog� im darowa�, �e jedna przez drug� s�a�y do niego wiadomo�ci i zmusi�y go, �eby wr�ci� do Judei. Gdybym nie zachorowa� i nie umar�, mo�e by ju� nigdy nie przyszed� tu i nie dosta� si� w r�ce swych wrog�w? Przeze mnie p�aka�, zanim wywo�a� mnie z grobu. S�dz�, �e nikt, kto by� po tamtej stronie, nie mo�e by� ju� szcz�liwy. Niepotrzebnie p�aka� przeze mnie. On, Jezus, by� chyba synem Boga, kt�ry mia� przyj�� na �wiat, chocia� ja wierzy�em w to inaczej ni� obydwie moje siostry. Nie wiem, dlaczego mnie tak umi�owa�. Nie mia� po temu �adnego powodu.

Dalej siedzieli�my w milczeniu i patrzyli na siebie. Nie wiedzia�em, o co by go jeszcze spyta�, tak by� mi obcy w tej swojej szorstko�ci i sarkazmie. W ko�cu ostro�nie powiedzia�em:

��Ale chyba wierzysz, �e jest mesjaszem?

��On jest wi�cej ni� mesjaszem � odpar� z g��bokim przekonaniem. � Tego w�a�nie w nim si� boj�. On jest czym� wi�cej, ni� prorocy potrafili przepowiedzie�. Chyba s�ysza�e�, �e trzeciego dnia wsta� z grobu?

��S�ysza�em. Dlatego przyby�em do ciebie, �eby o nim co� wi�cej us�ysze�.

��To jest absolutnie jasne i zrozumia�e samo przez si�. Jaka� si�a mog�aby utrzyma� go w grobie? Nie musia�em ogl�da� pustego grobu, jak moje siostry. Pewnie, �e wierz�. Ale powiem ci, cudzoziemcze, �e z ca�ego serca niczego tak gor�co nie pragn�, jak tylko tego, �eby na tym �wiecie wi�cej mi si� nie objawi�. Nie prze�y�bym spotkania z nim. Nie, nie na tym �wiecie. Dopiero w jego kr�lestwie.

��Jakie jest to jego kr�lestwo? � spyta�em zaciekawiony.

��Czemu nie zapytasz wprost, jakie jest kr�lestwo umar�ych? � rzek�, patrz�c na mnie surowo. � Zapewniam ci�: wsz�dzie tutaj jest �mier�, kt�rej do�wiadczy�em. Ten �wiat jest kr�lestwem �mierci. Moje cia�o jest kr�lestwem �mierci. Twoje cia�o jest kr�lestwem �mierci. A przez niego jeg o kr�lestwo przysz�o na ziemi�. Dlatego jego kr�lestwo jest tutaj, tu i wsz�dzie. � Schyli� g�ow� i doda�: � Ale lepiej nie wierz w to, co m�wi�, bo mog�em co� pokr�ci�. Wszystko jest pokr�cone. Nie daj si� tylko zmyli� moim pesymizmem. Droga jest s�uszna, to pewne. Je�li ni� p�jdziesz, nie zb��dzisz. � Wsta� i strzepn�� opo�cz�. � Zapewne chcesz spotka� moje siostry? Zaprowadz� ci� do nich. Nie gniewaj si�, �e p�niej si� oddal�. Nie lubi� przebywa� w towarzystwie ludzi.

Czy�by czu� si� lepiej jako nieboszczyk ni� �ywy? Porusza� si� z trudem, jakby nie w pe�ni w�ada� cz�onkami. Gdyby kto� spotka� go nic o nim nie wiedz�c, natychmiast zwr�ci�by na� uwag�. Nie zaprowadzi� mnie wprost do wioski, tylko przeszed� wzd�u� zbocza i pokaza� wykuty w kamieniu gr�b, z kt�rego Jezus go wywo�a�.

Dom �azarza i jego si�str okaza� si� zamo�nym wiejskim gospodarstwem. W czasie przechadzki �azarz pokaza� mi kilka swoich osio�k�w na pastwisku, winnic� i sad owocowy; wok� domu stadko drobiu skuba�o traw�. Zachowywa� si� tak, jakby chcia� popisa� si� swoim bogactwem. Wszystko by�o realne, ciche i przytulne; a� trudno by�o przyj�� do wiadomo�ci, �e oto id� obok cz�owieka, kt�ry przynajmniej sam wierzy�, i� wskrzeszono go z martwych. Ale jego wskrzeszenie nie by�o dla mnie takie istotne, wiedzia�em ju� o tym. Najwa�niejsza by�a odpowied� na pytanie, czy Jezus Nazarejczyk by� naprawd� synem Bo�ym i czy wsta� z grobu. Je�li tak by�o, to oczywi�cie m�g� wskrzesi� �azarza. Gdy tak rozmy�la�em, jednocze�nie pyta�em sam siebie, czy jestem naprawd� tym samym Markiem, kt�ry uczy� si� w szkole na Rodos, a potem u�ywa� �ycia na gor�cych ulicach Rzymu; kt�ry w�r�d r�anych krzew�w w Bajach rozpaczliwie kocha� si� w cudzej �onie, a w Aleksandrii na zmian� studiowa� przepowiednie albo do �witu w��czy� si� w podejrzanym towarzystwie.

Co mnie op�ta�o? Czy to jakie� �ydowskie czary, �e w zakurzonym p�aszczu, �mierdz�cy potem, biegam po �ydowskiej wsi mi�dzy gdakaj�cymi kurami, �eby potwierdzi� wskrzeszenie umar�ego, uczynione cuda i istnienie Boga, kt�ry przyszed� na �wiat cz�owiekiem, zmar� i zmartwychwsta�, aby zmieni� �w �wiat? Bo je�li to prawda, je�li tak si� sta�o, to �wiat nie mo�e by� taki sam jak dotychczas.

Oprowadzany przez �azarza zajrza�em do �rodka ciemnego pomieszczenia, w kt�rym sta�y dzbany, ��oby dla byd�a i pe�ne worki. Powi�d� mnie przed dom i poprosi�, �ebym usiad� na kamiennej �aweczce. Sam sta�. Przywo�a� siostry, kt�re wysz�y i zgodnie z obyczajem zakry�y twarze, opuszczaj�c wzrok na ziemi�.

��To jest moja siostra Marta, a to Maria. Pytaj je, o co chcesz � rzek�, po czym odszed� i wi�cej si� ju� nie pokaza�. Przywita�em si� z niewiastami i poprosi�em:

��Chcia�bym us�ysze� o nauczycielu. Wiadomo mi, �e by� waszym go�ciem, a nawet wskrzesi� waszego brata.

Speszone kobiety spogl�da�y na siebie, zas�aniaj�c usta po�ami szat. W ko�cu Marta, starsza, odwa�y�a si� odezwa�:

Ale on nikogo nie oskar�a�! Przeciwnie. Zdarza�o si�, �e nawet grzesznym m�wi�: �Twoje grzechy s� ci odpuszczone". Dobrze zrozumia�e�; czego� takiego cz�owiek nie mo�e powiedzie� drugiemu. A on powiedzia�. Czy to nie �wiadczy o tym, �e by� czym� wi�cej ni� cz�owiekiem?

Szczerze pragn��em zrozumie�, lecz niczego nie pojmowa�em.

��Sam widzia�em, jak cierpia� i umiera� na krzy�u � m�wi�em.

��Cierpia� m�ki ludzkiej �mierci. Pot �cieka� z niego, gdy wi� si� w konwulsjach na krzy�u, krew i woda wyp�yn�y z jego serca przebitego w��czni� przez legionist�. Nie zst�pi� z krzy�a. Nie przyszli anio�owie, aby ukara� jego oprawc�w.

Maria zakry�a twarz r�k� i wy buchn�a p�aczem. Marta patrzy�a na mnie z wyrzutem. Wiem, �e okaza�em brak serca, tak realistycznie opisuj�c cierpienie Mistrza. Ale chcia�em dotrze� do sedna rzeczy.

��Przyszed� na �wiat jako cz�owiek i jako cz�owiek �y� po�r�d nas � szepn�a Maria. � Ale dokonywa� czyn�w, kt�rych cz�owiek nie potrafi dokona�. Odpuszcza� grzechy tym, kt�rzy w niego uwierzyli. Z martwych powsta�, aby�my nie musieli si� o niego martwi�. Ale to wszystko jest jeszcze okryte tajemnic�, kt�rej nie umiemy wyja�ni�.

��Chcesz, abym uwierzy�, �e by� r�wnocze�nie cz�owiekiem i Bogiem? � spyta�em. � Nie mog� w to uwierzy�. M�g�bym zrozumie� Boga, kt�ry uczestniczy we wszystkich wydarzeniach i jest cz�stk� ka�dego z nas. Ale B�g to B�g, a cz�owiek to cz�owiek.

��Na pr�no chcesz mnie wprowadzi� w pomieszanie � zaprotestowa�a Maria. � Wiem to, co wiem, i czuj� to, co czuj�. Ty te� si� domy�lasz, chocia� nie rozumiesz. Inaczej nie przyszed�by� do nas pyta� o drog�. Jak mo�esz rozumie�, skoro i my nie rozumiemy? Wierzymy tylko, bo nie mo�emy nie wierzy�.

��Wierzycie, bo�cie go kochali � powiedzia�em cierpko. � Z pewno�ci� by� niezwyk�ym cz�owiekiem i wielkim nauczycielem. Ale trudno go kocha� jedynie na podstawie tego, co si� us�ysza�o.

��Ale masz szczere ch�ci � powiedzia�a Maria. � Gdyby nie to, anibym ci� nie wys�ucha�a, ani nie odpowiada�a na twoje pytania. I dlatego jeszcze co� ci powiem. Wpajano nam tre�� Pisma: �Kochaj Boga ze wszystkiego serca twego, a bli�niego swego jak siebie samego". W nim mi�ujemy naszego Boga, kt�ry go wys�a�.

My�l, �e Boga w og�le mo�na mi�owa�, by�a dla mnie ca�kowitym zaskoczeniem. Mog� zrozumie� boja��, strach i szacunek, ale nie mi�o��! Potrz�sn��em g�ow�. Ta nauka przesz�a moje oczekiwania.

Moim zdaniem jest absolutnym nonsensem kocha� bli�niego jak siebie samego, poniewa� ludzie bywaj� dobrzy i �li.

��Kto jest moim bli�nim? � spyta�em z niedowierzaniem.

��On naucza� � wyja�ni�a Maria � �e bli�nim jest ka�dy cz�owiek, nawet Samarytanin, kt�rego my, dzieci Izraela, uwa�amy za nieczystego. Z�em nie mo�na odpowiada� na z�o. Je�li kto� uderzy ci� w policzek, odwr�� si� nadstawiaj�c mu drugi.

��Do�� ju� tego! � podnios�em obydwie r�ce w prote�cie.

��Nigdy nie s�ysza�em g�upszej nauki! Przecie� cz�owiek nie mo�e jej realizowa�! Ale ty, pi�kna niewiasto, nauczasz mnie lepiej ni� nauczyciel Izraela, Nikodem.

Maria opu�ci�a wzrok na ziemi�, a jej r�ce bezsilnie opad�y. Cicho powiedzia�a:

��Jeszcze na krzy�u wzywa� swego Ojca, by przebaczy� tym, kt�rzy go prze�ladowali i ukrzy�owali. M�wili to ludzie, kt�rzy sami s�yszeli. � Po chwili szepn�a pokornie: � Nie nazywaj mnie pi�kn�. Zasmucasz moje serce.

��O tak. � Marta by�a innego zdania. � Moja siostra naprawd� jest pi�kna. Mia�a wielu staraj�cych si�. Po �mierci rodzic�w zosta�y�my pod opiek� �azarza, tote� kiedy Jezus wskrzesi� naszego brata, by� to czyn prawdziwie mi�osierny. Inaczej by�yby�my bezradne. Z pocz�tku bali�my si�, bo uczeni w Pi�mie grozili, �e przyjd� z miasta i ukamienuj� �azarza. Ale teraz chyba tego nie zrobi�, skoro ju� zamordowali Jezusa. �ebym nie wiem co robi�a, nie potrafi� �y� bez opiekuna, cho� on tego nie pochwala�. Nie chc� nawet wspomina� mego cierpienia, gdy Jezus dobrowolnie poszed� na �mier� do Jeruzalem.

Od tych sprzecznych z rozumem nauk, kt�re wyk�ada�a Maria, wprost wrza�o mi w g�owie. Zaiste nie pasowa�y do �wiata. Sporo us�yszawszy, znacznie wi�cej, ni� by�em w stanie poj��, uzna�em, �e chyba lepiej zawr�ci� z tej absurdalnej drogi. Jak drzazga utkwi�o w mej pami�ci polecenie, �e ka�dego idiot� czy z�oczy�c� mam uwa�a� za bli�niego i ka�dy mo�e mnie obrazi�, a ja nie mam prawa nawet palcem kiwn�� w swojej obronie.

��Przesta�my si� smuci� � powiedzia�a Maria. � Ty te� si� nie smu�, cudzoziemcze. Zaczekajmy, co� si� jeszcze wydarzy. On sam powiedzia�, �e bez wiedzy jego Ojca nawet wr�bel nie spadnie z ga��zi. Po co si� smuci�?!

Jej s�owa brzmia�y przekonuj�co. Dawniej podejrzliwie, cho� ch�tnie, obserwowa�em tylko znaki, ale teraz by�em ca�kowicie pewny, �e nie musz� buntowa� si� i usi�owa� natychmiast poj�� prawd�. Wszystko trzeba stopniowo wyja�ni�, a� spokojnie wejd� na drog�, kt�r� b�d� szed�.

��S�dz�, �e ju� za d�ugo wam przeszkadza�em � powiedzia�em podnosz�c si� z �aweczki. � Dzi�kuj�, �e�cie tak ch�tnie mnie wys�ucha�y i udzieli�y wyja�nie�. Pok�j wam!

Marta zerwa�a si�, klasn�a w d�onie i zawo�a�a:

��Ale� nie odchod�! Jak�e wyjdziesz st�d g�odny i spragniony?!

Mimo mego sprzeciwu wesz�a do domu, by przygotowa� co� do jedzenia. Tymczasem, pogr��ony w my�lach, spocz��em znowu na kamiennej �awce, a Maria usiad�a w pobli�u na ziemi. Nie rozmawiali�my, lecz milczenie nie przyt�acza�o jak w�wczas, gdy ludzie nie maj� sobie nic do powiedzenia. Po prostu Maria poda�a mi tak wiele informacji, �e wi�cej nie m�g�bym ju� przyj��. Troch� zrozumia�em, reszt� musz� stopniowo przemy�le�, a dalsza rozmowa nic tu nie da. Maria siedzia�a nie opodal promieniuj�c jak�� �wiat�o�ci�, przy kt�rej dobrze si� czu�em.

Wr�ci�a Marta. Nios�a chleb, przyprawion� pikantnymi zio�ami oliw�, jaja, mis� posiekanych warzyw, solon� baranin� i g�sty mi�d winogronowy. Wszystko to postawi�a na kamiennej �awie, pola�a mi wod� na r�ce i pob�ogos�awi�a posi�ek. Ani ona, ani jej siostra nie tkn�y jedzenia, tak�e �azarz nie zjawi� si�, �eby zje�� ze mn�. Poczu�em si� odtr�cony mimo ca�ej okazywanej mi dotychczas sympatii.

Wprawdzie nie w�drowa�em do Betanii zbyt d�ugo, ale gdy zobaczy�em te wszystkie smako�yki, poczu�em g��d i zach�cany przez Mart� zabra�em si� do jedzenia. Przez chwil� zastanawia�em si�, czy je�li co� zostawi�, to wyrzuc� t� reszt� �ywno�ci, strefionej dotkni�ciem r�ki cz�owieka nie obrzezanego. Przez uprzejmo�� wi�c jad�em a� do przesytu. Potem napi�em si� wody, kt�r� Marta doprawi�a winem, i wtedy ogarn�a mnie przemo�na senno��. By�o po�udnie.

��Nie wracaj do miasta w najgor�tsz� por� � rzek�a �yczliwie Marta � tylko przyjmij nasz� go�cin�, zosta� i odpocznij.

Odczuwa�em ogromne znu�enie; nie wiem, czy bardziej zm�czenie cia�a czy ducha. Obydwie kobiety by�y mi tak przychylne, �e wcale nie mia�em ochoty si� �egna�. Oczywi�cie, mog�em to zrobi� i odej��, ale czu�em oci�a�o�� ca�ego cia�a i sama my�l o rozstaniu by�a mi przykra. W pewnej chwili przelecia�a mi przez g�ow� my�l, �e mo�e Marta dola�a do wina wywaru z zi� osza�amiaj�cych. Po co jednak mia�aby to robi�? Zreszt� nie wyczu�em w winie �adnego obcego smaku.

��Do Jeruzalem nie jest daleko � powiedzia�em � ale je�li pozwolicie, zostan�, �eby odpocz��. Tak dobrze tu si� czuj�

Obydwie u�miechn�y si� tajemniczo, jak gdyby lepiej ode mnie wiedzia�y, �e wyrazi�em prawd�. Ta ich skryta wiedza sprawi�a, �e przez chwil� wyda�y mi si� kim� wi�cej ni� istotami ludzkimi. To nie znaczy, �e si� ich obawia�em. Czu�em si� raczej jak dziecko, kt�re d�ugo b��dzi�o, a oto odnalaz�o dom.

Razem poprowadzi�y mnie na nakryte pergol� winoro�li wewn�trzne podw�rko. Jak przez sen zauwa�y�em, �e ich dom jest du�o wi�kszy, ni� s�dzi�em. Sk�ada� si� przynajmniej z czterech wzniesionych w r�nych latach budynk�w, skupionych wok� tego dziedzi�ca. Wskaza�y mi w�a�ciwe schody, wesz�y za mn� i zaprowadzi�y do go�cinnego pokoju, wychodz�cego na p�aski dach. Pomieszczenie by�o ma�e i ch�odne. Na pod�odze le�a� dywan, a niskie �o�e pachnia�o cynamonem. Powiedzia�y razem:

��Po�� si� i prze�pij. W tym pokoju cz�sto odpoczywa� ten, o kt�rym m�wi�y�my. St�d wyrusza� w g�ry na mod�y. Przychodzi� i odchodzi�, kiedy chcia�. Czy� tak samo.

W pokoju znajdowa�y si� naczynia z wod� i p��tna. Nie zwa�aj�c na m�j sprzeciw, Marta ukl�k�a przede mn�, zdj�a mi buty, obmy�a zakurzone stopy i wytar�a je.

��Dlaczego to robisz? � spyta�em. � Przecie� nie jeste� moj� s�u��c�.

��By� mo�e kiedy� komu� zrobisz to samo, cho� nie b�dziesz jego s�ug�. � M�wi�c to patrzy�a mi w oczy z tym swoim tajemniczym u�miechem. � Widz�, �e jeste� zm�czony, przygn�biony i pe�en niepokoju, cho� wszystkie cz�onki masz ca�e i zdrowe, a g�ow� pe�n� przer�nej m�dro�ci.

Te s�owa trafi�y mi do przekonania, bo wiedza tkwi�a mi jak zadra w sercu, a wszystkie moje sceptyczne my�li kr��y�y wok� tego, co siostry przedstawi�y jako prawd� i w co nie mog�em uwierzy�, bo wierzy� nie chcia�em.

��On sam w ostatni wiecz�r uczyni� tak� przys�ug� swoim uczniom � rzek�a Maria � kiedy si� spierali mi�dzy sob�, kt�ry z nich b�dzie najwa�niejszy w jego kr�lestwie.

Cicho wysz�y z pokoju. Natychmiast mocno zasn��em. Jak�e dobry by� sen w tym pi�knym pokoju, w pachn�cym cynamonem �o�u!

Obudzi�em si� z uczuciem, �e nie jestem sam, �e w pokoju jest jeszcze kto�. To wra�enie by�o tak silne, �e nie otwieraj�c oczu nads�uchiwa�em szelestu czyjego� oddechu. Cisza. Wreszcie otworzy�em oczy; pok�j by� zupe�nie pusty. Z bezbrze�nego rozczarowania odnios�em wra�enie, jakby �ciany i sufit zacz�y dr�e� i rozp�ywa� si� w rozproszone, niematerialne cz�stki. Zamkn��em oczy i znowu wyczu�em czyj�� obecno��. Ogarn�� mnie ca�kowity spok�j. Pomy�la�em: �Z nim przysz�o na ziemi� jego Kr�lestwo. Skoro wsta� z grobu, to Kr�lestwo trwa� b�dzie na ziemi tak d�ugo, dop�ki on tu b�dzie. By� mo�e odczuwam jego blisko��."

Ponownie usn��em, a kiedy si� zn�w obudzi�em, czu�em ci�ar w�asnego cia�a, cierpki zapach potu i masywno�� glinianych �cian wok� siebie. To przebudzenie by�o ci�kie jak o��w i nie chcia�em otwiera� oczu, tak przykry by� powr�t do cielesnego �wiata.

W ko�cu jednak otworzy�em oczy i z b�ogo�ci snu powr�ci�em do rzeczywisto�ci. Tym razem naprawd� nie by�em sam. Na dywanie siedzia�a bez ruchu pochylona kobieta, tak szczelnie spowita fa�dami czarnego p�aszcza, �e w pierwszej chwili nie by�em pewien, czy jest realna. Nie wyczu�em jej obecno�ci zaraz po obudzeniu ani nie s�ysza�em przez sen, gdy wchodzi�a. Usiad�em na �o�u, a wszystkie cz�onki ci��y�y mi o�owiem.

Kobieta widocznie us�ysza�a, �e si� ockn��em, bo wyprostowa�a plecy i ods�oni�a twarz. Nie by�a ju� m�oda, �ycie zniszczy�o jej dawn� urod�, a bardzo blad� twarz trawi� wewn�trzny p�omie�. Poruszy�a os�oni�t� p�aszczem r�k�, aby nakaza� mi milczenie, i chrypliwym g�osem zacz�a �piewa� w �wi�tym j�zyku �yd�w. Po d�u�szej chwili przet�umaczy�a �piewany tekst na j�zyk grecki.

���Wszelkie cia�o to jakby trawa, a ca�y wdzi�k jego jest niby kwiat polny. Trawa usycha, wi�dnie kwiat, gdy na nie wiatr Pana powieje. Trawa usycha, wi�dnie kwiat, lecz s�owo Boga, naszego Boga trwa na wieki." Naprawd�, nasz b�g jest skrytym Bogiem � dopowiedzia�a.

Strzela�y ku mnie iskierki z jej czarnych oczu, a ja potakiwa�em, udaj�c, �e rozumiem. Ale jej s�owa nic mi nie m�wi�y. Ci�gn�a:

���Teraz m�wi Pan: to zbyt ma�o, �e jeste� Mi s�ug� dla pod�wigni�cia pokole� Jakuba i sprowadzenia ocala�ych z Izraela. Ustanowi� ci� �wiat�o�ci� dla pogan, aby moje zbawienie dotar�o a� do kra�c�w ziemi".

�piewaj�c wr�ci�a do hebrajskiego, ale bardzo powoli,.jakby poszukiwa�a poszczeg�lnych s��w w pami�ci. I znowu powiedzia�a po grecku:

��Tak przepowiada� o nim prorok Izajasz, a cisi tej ziemi zapami�tali jego s�owa: �Wzgardzony i odepchni�ty przez ludzi, M�� bole�ci, oswojony z cierpieniem, jak kto�, przed kim si� twarze zakrywa. Lecz On si� obarczy� naszym cierpieniem, On d�wiga� nasze bole�ci� lecz On by� przebity za nasze grzechy, zdruzgotany za nasze winy. Wszyscy�my pob��dzili, jak owce, ka�dy z nas si� obr�ci� ku w�asnej drodze, a Pan zwali� na Niego winy nas wszystkich. Dr�czono Go, lecz sam si� da� gn�bi�, nawet nie otworzy� ust swoich."

��Potrz�sn�a g�ow�. �zy p�yn�y jej po twarzy, gdy ci�gn�a ochryp�ym g�osem: � �Siebie na �mier� ofiarowa� i policzony zosta� pomi�dzy przest�pc�w. A On poni�s� grzechy wielu, i or�duje za przest�pcami."

Jak przez mg�� przypomnia�em sobie, �e czyta�em to zim� w Aleksandrii, kiedy pracowa�em z �ydowskim uczonym, ale w�wczas tamte s�owa nie mia�y dla mnie �adnego znaczenia. Schylona na ziemi niewiasta p�aka�a i zakrywa�a twarz szat�, abym nie widzia� jej b�lu.

��Tak, tak, rozumiem � powiedzia�em. � Tak go przepowiadano i tak si� sta�o, ale co to znaczy?

��Jeszcze nie wiemy, nie pojmujemy. � Niewiasta potrz�sn�a g�ow� i odpowiedzia�a zza os�ony: � Ale ju� teraz nie ma wielu dr�g, nie ma w�asnych dr�g, droga jest tylko jedna.

��Co ci� zaniepokoi�o, niewiasto, �e zakrywasz swoj� twarz? Wydaje mi si�, �e si� znamy.

Ocieraj�c �zy r�bkiem szaty ods�oni�a oblicze, spr�bowa�a si� u�miechn�� i potwierdzi�a:

��Tak, ja te� znam ciebie. Dlatego tu przysz�am. Kiedy cierpia� na krzy�u, uderzy�e� uczonego w Pi�mie i odepchn��e� na bok tych, kt�rzy szydzili z Jezusa.

��Ach, nie � zaprotestowa�em. � Nikogo nie bi�em. Bardzo si� mylisz. Prosi�em o porad� jakiego� uczonego, ale ten mnie obrazi�. Zwr�ci�em si� ze skarg� do setnika i to on rozp�dzi� szyderc�w.

��Na w�asne oczy widzia�am, jak bi�e� blu�nierc�, jak na niego krzycza�e�, cho� jeste� cudzoziemcem i nie powinno ci� to obchodzi�.

Nie widzia�em powodu, aby si� k��ci�. Zreszt� w chwili �mierci Jezusa zrobi�o si� tak ciemno, �e niewiasta mia�a prawo si� pomyli�.

��Chyba ciebie widzia�em w towarzystwie jego matki?

��Tak, tak � potwierdzi�a. � Jestem Maria z Magdali. Wiem, �e m�wiono ci, jak wyp�dzi� ze mnie biesy. Od tamtej pory towarzyszy�am mu w w�dr�wkach. Pozwoli�, abym za nim chodzi�a, cho� miano mu to za z�e.

Gwa�townym ruchem podnios�a r�k� i zapyta�a z napi�ciem, jakby ca�y czas tylko o tym my�la�a:

��Podobno z rozkazu namiestnika by�e� w jego- grobie i jako pierwszy Rzymianin stwierdzi�e�, �e powsta� z martwych. Powiedz sam, po�wiadcz, co widzia�e�. Mnie nikt nie wierzy, bo jestem tylko niewiast�.

Zastanowi�em si� dok�adnie nad s�owami, bo nie chcia�em k�ama� jej ani zwodzi�.

��Trz�sienie ziemi odwali�o kamie� z wej�cia grobu i wartownicy uciekli. Na w�asne oczy ujrza�em nie naruszone zwoje ca�unu i le��c� osobno chust� z g�owy, ale cia�a w �rodku nie by�o. Potem przyszli �ydzi i w gniewie porozrywali p��tna. Jednak ja nadal wierz�, �e on zmartwychwsta�, cho� nie rozumiem, jak to jest mo�liwe. Z niczym podobnym dotychczas si� nie spotka�em.

S�ucha�a moich s��w z przej�ciem, �e za� chcia�em by� bezstronny, doda�em:

��Wiem, �e by�y i nadal w r�nych krajach s� odprawiane obrz�dy, w kt�rych grzebie si� boga, a on potem symbolicznie wstaje z martwych. Ale te obrz�dy nie s� rzeczywisto�ci�, tylko u�o�onym widowiskiem. Ty� by�a w grobie przede mn�. Opowiedz, co widzia�a� i czy zauwa�y�a�, jak le�a�y p��tna?

��Kiedy podesz�am do grobu, by�o jeszcze ciemno. Dostrzeg�am usuni�ty g�az, ale pomy�la�am, �e kto� Jezusa stamt�d zabra�. Nie mia�am odwagi wej�� do grobowca. Nic wi�cej nie widzia�am z powodu ciemno�ci. Pobieg�am szybko do tajnych mieszka� jego najbli�szych uczni�w, zawo�a�am Szymona Piotra, kt�ry jest mocnym m�czyzn�, i m�odego Jana, kt�rego opiece powierzy� swoj� matk�. Z dusz� na ramieniu pobiegli do grobu, weszli do �rodka i zobaczyli, �e jest pusty. Uciekli stamt�d natychmiast, bo bali si� �yd�w. Zosta�am sama przy wej�ciu do grobowca i zerkn�am do �rodka. By�o tam jasno, jak w bia�y dzie�, i sta� anio�, kt�rego szaty utkane by�y ze �wiat�a, a twarz l�ni�a jak p�omie�. Przerazi�am si� i odwr�ci�am do ucieczki, gdy anio� do mnie przem�wi�. A gdy si� znowu odwr�ci�am, zobaczy�am jego, tylko �e go nie pozna�am.

Jej opowiadanie by�o sprzeczne z relacj� wartownik�w. Patrzy�a na mnie prosz�co, jakby czu�a, �e w�tpi� w jej s�owa, i rzek�a tonem wyja�nienia:

��Nic dziwnego, �e go od razu nie pozna�am, przecie� nawet hie potrafi�am sobie wyobrazi�, by to m�g� by� on. Jego uczniowie te� nie od razu go poznali, kiedy jeszcze za �ycia przyszed� do ich �odzi id�c po falach Morza Galilejskiego. My�la�am, �e to kto� obcy, kto zabra� cia�o, wi�c oskar�a�am go i gor�co prosi�am, �eby je zwr�ci�. Wtedy przem�wi� do mnie po imieniu i pozna�am Jezusa. Kaza� mi przekaza� wiadomo�� swoim uczniom. By�am tak oszo�omiona, �e w�asnych n�g nie czu�am, kiedy wpad�am, �eby im o tym powiedzie�. Ale nikt mi nie uwierzy�.

Ja te� nie w pe�ni jej wierzy�em. Pomy�la�em, �e jest niewiast� egzaltowan� i �e w trakcie opowiadania pomiesza�a porz�dek wydarze�. Wracaj�c do g��wnej sprawy spyta�em raz jeszcze:

��Czy zauwa�y�a�, w jakiej pozycji le�a�y p��tna ca�unu?

��Jak mog�abym na takie rzeczy zwraca� uwag�? � ze zdziwieniem pokr�ci�a g�ow�. � By�am tak o�lepiona blaskiem anio�a, �e musia�am si� odwr�ci�. A do tego bardzo si� przestraszy�am. Kobiety mi uwierzy�y, uczniowie nie. Oni nadal dr�� o w�asne sk�ry i o niczym innym nie potrafi� my�le�. Chyba tak by�o, jak m�wi�e�: trz�sienie ziemi odwali�o kamie� z wej�cia, chocia� s� tacy, co twierdz�, �e na pewno zrobi� to anio�. � Maria, jak to kobieta, rozgada�a si� i m�wi�a z o�ywieniem. � Powiadaj� te�, �e trz�sienie ziemi zburzy�o wej�ciow� bram� do �wi�tyni. A tamci dwaj go nie poznali, ci, do kt�rych si� przy��czy� tego dnia, gdy szli do Emmaus. Nie poznali go, cho� im obja�nia� Pismo, rozdzia� po rozdziale. Dopiero kiedy pod wiecz�r przyszli do wsi i poprosili, �eby z nimi siad� do sto�u, a on wzi�� chleb, �ama� i rozdawa� im, w�wczas dopiero go poznali. Ale wtedy znikn�� im z oczu.

��Wi�c przypuszczasz � powiedzia�em niewyra�nie, bo j�zyk mi zdr�twia� � �e on wci�� tutaj jest, przychodzi i odchodzi, kiedy chce, i rozmawia, z kim chce? Jedni go poznaj�, a inni nie?

��W�a�nie tak � rzek�a z przekonaniem Maria z Magdali.

��Wierz� w to i dlatego czekam. Mo�e nasze serca nie p�on� jeszcze wystarczaj�co mocno, a zrozumienie post�puje zbyt wolno? Dlatego pozwala nam czeka�, �eby�my dojrzeli do zrozumienia wszystkich jego zamys��w.

��Twierdzisz, �e chodzi� po g��binie � wtr�ci�em, uprzytomniaj�c sobie, jak bardzo to jest niewiarygodne i przeciwne rozumowi.

��Tak wiele cud�w czyni�, �e nawet kamie� by uwierzy�. A my ci�gle nie wiemy, co mamy o nim my�le�. Prawd� m�wi Pismo: �Jego wys�annik jest g�uchy, a goniec �lepy". Ale mo�e nie�wiadomie spe�nimy jego wol�.

��Powiedz, czemu mi zaufa�a�, cho� jestem cudzoziemcem?

��spyta�em. � Jeste� kobiet� wykszta�con�, m�wisz po grecku i cytujesz z pami�ci prorok�w w �wi�tym j�zyku hebrajskim. S�ysz��em, �e jeste� zamo�na. Opowiedz mi o sobie, abym ci� m�g� zrozumie�.

��Nie stronie od cudzoziemc�w � powiedzia�a wynio�le.

��W moim domu spotyka�am Grek�w, Syryjczyk�w i nawet Rzymian z dworu cesarskiego. Je�li on jest n i m, o czym wiem i w co wierz�, to jego s�owa przeznaczone s� nie tylko dla Izraela, ale dla ca�ego �wiata. Tak napisano w Pi�mie. Kiedy w�ada� mn� szatan, prze�y�am takie rzeczy, kt�rych nikt nie mo�e zrozumie�. Szatan potrafi zmieni� nawiedzone cia�o na przyk�ad w naczynie na wod� i takie cia�o krzyczy, kiedy w s�siednim pokoju kto� w�o�y ig�� w wod�. A on nie chcia� wykorzysta� mnie, jak wykorzystywali inni. Chcia� uwolni� mnie z op�tania, bo wiedzia�, �e z ca�ego serca tego pragn�. Z powodu tych prze�y� moja twarz zbiela�a jak kamie�, z kt�rego deszcze zmy�y �yciodajne si�y. Nie pytaj mnie o przesz�o��. Rozmawiaj ze mn� tak�, jaka teraz jestem.

��Niech b�dzie, jak sobie �yczysz � zgodzi�em si�. � Ale nie odpowiedzia�a� na moje pytanie. Sk�d si� wzi�o twoje zaufanie do mnie?

��Poniewa� pod krzy�em broni�e� go przed szydercami! � wykrzykn�a gwa�townie z p�on�cym licem. � Bo uszanowa�e� jego cierpienie, nie wiedz�c o nim nic ponad to, co na szyderstwo napisano na tablicy krzy�a. Bo broni�e� go, gdy uczniowie uciekli w strachu! Przecie� tam nie by�o nikogo opr�cz nas, s�abych kobiet, i m�odziutkiego Jana, kt�ry nie musi si� ba�, bo jego rodzina jest zaprzyja�niona z arcykap�anem. Nawet z�oczy�cy odwa�yli si� wznosi� okrzyki przeciwko Rzymowi w obronie swoich umieraj�cych towarzyszy. A w jego sprawie nikt nie podni�s� g�osu.

Wi�c to tak: jej tajony �al do uczni�w zamieni� si� w przyja�� ku mnie! Po namy�le rzek�em ostro�nie:

��S�dz�, �e jako rozumna niewiasta wiesz o nim wi�cej ni� jego uczniowie. Ale oni uwa�aj�, �e jeste� zwyk�� egzaltowan� kobiet�, tote� nie wierz� w to, co widzia�a�. Dlatego potrzebujesz mnie jako �wiadka.

��Jeszcze nie zrozumia�e�, ty g�upcze? � Maria z Magdali przerwa�a mi w p� zdania. � On pozwala� niewiastom przychodzi� do siebie! By� dobry dla Marii, siostry �azarza. I dla Marty by� dobry. Razu pewnego by� go�ciem faryzeusza i w czasie posi�ku pozwoli� grzesznej kobiecie ukl�kn��, umy� �zami i w�osami osuszy� swoje nogi. Oczywi�cie pogorszy�o to jego opini� w oczach faryzeuszy. Gotowi byli my�le� o nim wszystko co najgorsze. Okaza� mi�osierdzie �onie Samarytanina przy studni. Ocali� te� z r�k uczonych w Pi�mie kobiet�, kt�r� jak stanowi Prawo, chcieli ukamienowa� za zdrad� ma��e�sk�. Wierz mi, cudzoziemcze, on rozumia� niewiasty lepiej ni� inni. Dlatego s�dz�, �e my, kobiety, zrozumia�y�my go i nadal rozumiemy lepiej ni� jego tch�rzliwi uczniowie. � G�os za�ama� si� jej z gniewu, ci�ko oddycha�a. � Owszem, swego czasu radzili sobie dobrze i przy jego pomocy uzdrawiali chorych. Ale kiedy zgodnie z jego wol� trzeba by�o si� uda� w ostatni� podr� do Jeruzalem, ka�dy mia� gotow� wym�wk�, �eby si� wykr�ci� od drogi; gotowi byli nawet wyrzec si� jego kr�lestwa, cho� wcze�niej k��cili si� mi�dzy sob� o miejsce, jakie w nim zajm�. On wobec ludu wyg�asza� przypowie�ci, ale im dok�adnie wszystko wyja�nia�, a oni i tak niczego nie rozumieli i troszczyli si� tylko o siebie. Jeden jedyny Tomasz, kt�ry my�li najbardziej trze�wo z nich wszystkich, o�wiadczy�, �e got�w jest umrze� razem z nim. Ale czy s�dzisz, �e cho� jeden z nich stan�� w jego obronie? Przynie�li do Jeruzalem dwa miecze mimo srogiego zakazu posiadania broni w �wi�tym mie�cie! Ale czy go bronili, pytam? � wykrzykiwa�a, z trudem chwytaj�c oddech, po chwili jednak uspokoi�a si�. � Tyle �e tego im zabroni�. Powiedzia�: �Kt�rzy za miecz chwytaj�, od miecza gin�". Ale zn�w gdy szli do Jeruzalem, zach�ca� ich: �Kto ma, niech sprzeda sw�j p�aszcz i kupi miecz". Nie rozumiem. Chyba chcia� ich wypr�bowa�. Albo im doda� odwagi. Nie wiem. Szymon Piotr odci�� mieczem ucho s�ugi arcykap�ana, Malchusa, kiedy ciemn� noc� przyszli zabra� Jezusa. On to ucho z powrotem przy�o�y� i przyros�o, zosta�a tylko cienka blizna w miejscu uderzenia miecza. Opowiadali to krewni tego Malchusa, bo samemu Malchusowi starsi gminy surowo zabronili o tym m�wi�. Ale� pozw�l mi jeszcze wykrzycze� si� na tych tch�rz�w. Jezus czuwa� sam. Wiedzia�, jaki los go czeka, modli� si�. M�wili p�niej, �e strasznie by� zgn�biony, zlany krwawym potem. Nie prosi� ich o nic, tylko �eby z nim czuwali. A co oni zrobili? W ogrodzie Getsemani posn�li twardo jak prosiaki. Nie, nie pojmuj� tego, nie mog� im darowa�! Czy�by w tych zaj�czych duszach mia� by� zal��ek Kr�lestwa? Nie mieli w sobie nawet tyle hartu, by zg�adzi� zdrajc�. Nie, Judasz w ko�cu sam si� powiesi�. Nie rozumiem, nie wiem, co on w nich widzia�, dlaczego wybra� w�a�nie ich?

By�a tak kobieca w tych oskar�eniach, �e mia�em ochot� si� roze�mia� i dotkn�� r�k� jej twarzy, aby raczej w potoku �ez znalaz�a uj�cie dla rozpaczy. Lecz nie zdoby�em si� na u�miech i nie mog�em jej dotkn��. Powiedzia�em wi�c jak najogl�dniej:

��Je�li tak jest, a oni s� naprawd� zrozpaczeni i nie wiedz�, co o nim my�le�, chocia� uczy�, jak go na�ladowa�, to zupe�nie zrozumia�e, �e ja, cudzoziemiec, trac� g�ow�. S�dz�, �e wa�ne jest, aby nikt z nich nie umar�, w ka�dym razie nie teraz, zanim pojm� sens jego nauczania. Zrozumienie rzeczy tak dziwnych nawet u nieprzeci�tnego cz�owieka mo�e trwa� d�ugo. Ich wszystkich wi��� �ydowskie przes�dy, w kt�rych wyro�li od dziecka. Dlatego mo�e by�oby lepiej, by� nie stawia�a mnie jako �wiadka przed nimi; nawet nie wspominaj im o mnie. B�d� mn� pogardza� jako Rzymianinem. Przecie� ty te� straci�a� dobr� opini� przez kontakty z cudzoziemcami.

Porywczo odchyli�a g�ow�, ale ja unios�em r�k� i spiesznie wyja�ni�em:

��Jako Rzymianin, rozumiem ci�, Mario, lepiej, ni� jakikolwiek �yd m�g�by zrozumie�. W Rzymie niewiasty s� wolne i r�wne m�czyznom. Czytaj� ksi�gi, s�uchaj� wyk�ad�w, chodz� do teatr�w i wedle w�asnej woli same wybieraj� kochank�w. No w�a�nie, s� r�wne m�czyznom, a w r�nych rzeczach nawet lepsze od nich, jako �e kobieta zawsze jest bardziej przebieg�a, a cz�sto i bardziej bezwzgl�dna ni� m�czyzna, jej my�li za� nie wi��e logika. Zosta�my wi�c przyjaci�mi, ty, Mario z Magdali, i ja, Marek Manilianus z Rzymu. Szanuj� ci� jako niewiast�, kt�rej Jezus pozwala� chodzi� za sob�. O twoich widzeniach przy grobie nie powiem ani tak, ani inaczej. Nie mog� jednak zaprzeczy� jego zmartwychwstaniu, poniewa� moje w�asne oczy to za�wiadczy�y. Z pewno�ci�, jako bia�og�owa, dzi�ki swej wra�liwo�ci rozumiesz go lepiej ni� jego uczniowie. Mimo to � ci�gn��em mo�liwie najostro�niej � ch�tnie bym kiedy� si� spotka� z kt�rym� z uczni�w, �eby pozna�, jacy to ludzie.

Maria z Magdali zawaha�a si� i z wyra�n� niech�ci� przyzna�a:

��Skoro si� ukrywaj�, troszcz� si� o ich jedzenie i picie. Nie spieram si� z nimi. S� tylko rybakami. Nie wiedz�, co maj� robi� i tak si� mi�dzy sob� k��c�, �e musz� wyst�powa� w roli rozjemcy. Wiem, �e to trudno poj��, bo przecie� przed chwil� tak si� na nich z�o�ci�am. Ale widzisz, oni maj� w sobie wiele dobroci. Najch�tniej wr�ciliby do Galilei, ale jeszcze nie s� w stanie podj�� �adnej decyzji. Mo�na ich spotka� na schodach �wi�tyni, wyr�niaj� si� z t�umu, bo m�wi� gwar�i Zresz� i oblicza maj� inne, wie�niacze. Ja, kt�ra przebywa�am z nimi te dwa czy trzy lata, wiem, �e nie s� to twarze zwyk�ych rybak�w. Mo�e m�wi� niezbyt jasno, ale je�li kt�rego� dnia b�dziesz mia� okazj� ich spotka�, na pewno zrozumiesz, co mia�am na my�li. Jezus � Maria z Magdali nagle zacz�a broni� uczni�w � z pewno�ci� mia� swoje powody, kiedy wybiera� w�a�nie takich prostych ludzi. Jedyny wykszta�cony mi�dzy nimi to Lewi, Mateusz, kt�ry by� celnikiem. A skoro mowa o ludziach wykszta�conych, czy tych, kt�rzy studiuj� Pismo, czy waszych filozofach: c� oni mog� poj�� z jego nauki? Wierz mi, taki uczony m�g�by ca�y wiek zg��bia� jedno jedyne s�owo Jezusa. Tak w�a�nie robi� teraz uczeni w Pi�mie, kt�rzy d�ugie lata po�wi�caj� na studiowanie jednej litery w �wi�tym tek�cie, czy te� Grecy, pisz�cy obszerne ksi�gi o jakiej� zapomnianej ju� dawno miejscowo�ci. Dobrze pami�tam, jak on sam kiedy� powiedzia�, �e prawda otwiera si� przed prostymi i prostodusznymi, a nie przed uczonymi.

Zastanowi�em si� nad jej s�owami. By�a w nich jaka� racja. Gdy ma si� do czynienia z zupe�nie now� i niepoj�t� nauk�, jak� przedstawia�a Maria, obarczony nabyt� m�dro�ci� i nawyk�y do dawnego my�lenia umys� nie mo�e jej przyj�� bez oporu. Tak w�a�nie jest ze mn� � na ka�dym kroku potykam si� z przesz�o�ci�, z tym, czego mnie uczono i do czego si� przyzwyczai�em.

��Czy to mia� Jezus na my�li, kiedy powiedzia� Nikodemowi, �e cz�owiek musi si� na nowo narodzi�? � spyta�em szeptem, jakbym pyta� sam siebie.

��Nikodem nale�y do cichych � rzek�a Maria z Magdali.

��Wiernie czeka i ma dobre zamiary, a Pismo zna na pami��. Cokolwiek spotka nowego, natychmiast por�wnuje z Pismem. Cho�by si� na nowo urodzi�, pozostanie zawsze zbyt ciasno spowitym w powijaki niemowl�ciem.

Na my�l o dziecku w powijakach Maria u�miechn�a si�. Wystarczy� ten male�ki u�miech, �eby jej wyblad�a twarz rozpromieni�a si�, a w oczach zap�on�y iskierki. Musia�a kiedy� by� nadzwyczaj pi�kn� niewiast�! Nie wiem, czemu pomy�la�em o bladej tarczy ksi�yca i przypomnia�em sobie, �e Maria dosz�a do maj�tku hoduj�c go��bie.

��Niepotrzebnie ubierasz si� w czer� � powiedzia�em nieoczekiwanie dla siebie samego. � Twoje kolory to srebro i ziele�, Mario z Magdali, twoim kwiatem jest fio�ek; powinna� nosi� wieniec z mi�ty.

��C� to, bawisz si� w astrologa? � oburzy�a si�. � Nie m�w mi o rzeczach ziemskich! Cho�bym zn�w przywdzia�a srebro i szmaragdy, nie b�d� mn� w�ada� si�y ziemi. Wystarczy, �ebym wym�wi�a jego imi�: Jezus Chrystus, syn Bo�y, a wszelkie z�o umyka i demony staj� si� cieniem nie maj�cym do mnie dost�pu.

Przypomnia�em sobie, �e niegdy� by�a nawiedzona przez z�ego ducha. Po�a�owa�em wi�c moich s��w, bo u�miech zgas�, jej twarz skamienia�a, a w g��bi oczu znowu zacz�a si� �arzy� iskra niepokoju. Mimo to zapyta�em:

��Czy nie obawiasz si�, Mario z Magdali, �e zamieni�a� starego demona na nowego, jeszcze pot�niejszego?

Za�ama�a r�ce i ko�ysa�a cia�em, jakby chcia�a u�mierzy� trawi�cy trzewia b�l, ale patrz�c mi prosto w oczy dobitnie o�wiadczy�a:

��Jestem pewna, ca�kowicie pewna, �e on by� i jest �wiat�o�ci�, sam� �wiat�o�ci�. Cz�owiek, cz�owiek-B�g. � Mimo woli ujawni�a jednak tocz�ce j� podejrzenia, przed kt�rymi si� broni�a, i przekonywa�a raczej siebie ni� mnie: � Nie, on nie by� magiem ani demonem, chocia� chodzi� po powierzchni w�d. Gdyby by� bodaj najpot�niejszym magiem, z pewno�ci� nie posz�abym za nim, bo zbyt dobrze takich pozna�am. Zreszt� on wcale nie kaza� mi i�� za sob�. Pozwoli� tylko sobie towarzyszy�. W tym jest r�nica, chyba rozumiesz?

Zawstydzi�em si� swoich podejrze�, ale przecie� musia�em zada� tamto pytanie, bo chcia�em upewni� si� tak dok�adnie, jak tylko mo�na. Wiedzia�em, �e j� urazi�em, wi�c b�agalnie prosi�em, aby mi wybaczy�a. P�niej powiedzia�em wprost:

��Mario z Magdali, zaprowad� mnie do jego uczni�w, �ebym r�wnie� co do nich si� upewni�.

��Jeszcze ani ty nie jeste� gotowy, ani oni do tego nie dojrzeli

��zaprotestowa�a Maria. � My wszyscy tylko czekamy. Czekaj i ty cierpliwie! A gdy spostrzeg�a, jak si� zasmuci�em, wzruszy�a si� i powiedzia�a:

��Nie uwa�am ci� za rzymskiego szpiega. Na pewno nie jeste� zdrajc�, na tyle znam si� na ludziach. Gdyby� nim by�, przydarzy�oby ci si� co� bardzo z�ego. Nie dzi�ki naszej sile, ale przez jego moc, bo to on wybra� uczni�w i chce ich zachowa�, jak sam powiedzia�e�. Czy wiesz, gdzie jest Brama Wodna?

��Wyszed�em przez ni� tu id�c � odrzek�em z u�miechem.

��Na pewno s�ysza�e� o m�czy�nie, kt�ry nosi dzbany wody. Pewnego dnia, jak b�dziesz cichy i pokornego serca, spotkasz go przy Wodnej Bramie. Ale prosz�, nie ponaglaj. Wszystko b�dzie w swoim czasie. Gdybym w to nie wierzy�a, nie mog�abym �y�.

Spyta�em, czy chce wr�ci� ze mn� do Jeruzalem, ale Maria z Magdali wola�a zosta� sama w tym pomieszczeniu, w kt�rym Jezus Nazarejski cz�sto odpoczywa�. Powiedzia�a:

��Id� w pokoju. Je�li na dole nie zastaniesz nikogo, nie czekaj,"�by z�o�y� podzi�kowanie. I tak przekonane jeste�my o twojej wdzi�czno�ci. Id�, ale wracaj tu, kiedy tylko b�dziesz chcia�. Cho� my�l�, �e jeszcze nie wiesz, czego chcesz. My�l� te�, �e b�dziesz musia� i�� t� jedn� drog�, nawet gdyby� nie chcia�. Pok�j tobie.

��Pok�j tobie � odpar�em i mimo woli doda�em: � Pok�j tobie, niewiasto. Jeste� mi wi�cej ni� ukochan�, wi�cej ni� �on�, wi�cej ni� c�rk�, poniewa� Jezus pozwoli� ci chodzi� za sob�.

Te s�owa spodoba�y si� jej. Wsta�em i schyli�em si�, by wzi�� buty z pod�ogi, a ona wyci�gn�a r�k� i dotkn�a moich st�p. To dotkni�cie by�o przepe�nione t�sknot� za czym� nieosi�galnym. Nigdy dotychczas nie dozna�em takiego wra�enia. W�tpi�, czy zrozumia�bym sens tego dotkni�cia, gdybym we �nie nie do�wiadczy� nastania kr�lestwa Jezusowego na ziemi.

Spokojnie zeszed�em na podw�rko, ocienione winogradem. Nie widzia�em nikogo i zabudowania by�y zupe�nie ciche. Bez po�egnania wyszed�em wi�c z domu i ku swojemu zdziwieniu stwierdzi�em po s�o�cu, �e wed�ug czasu rzymskiego jest ju� godzina pi�ta. Cie� g�ry wyd�u�y� si� i dotyka� domu.

Maszerowa�em energicznie z powrotem t� sam� drog�, a tak by�em pogr��ony w rozmy�laniach, �e nawet si� nie rozgl�da�em. Zn�w omin��em na zboczu g�ry prastare drzewa oliwne � ci�gle k�pa�y si� w s�o�cu, cho� droga spowita ju� by�a g��bokim cieniem. Min��em te� pe�en zi� i warzyw ogr�d; czu�em w nozdrzach ich ostry, zdrowy zapach.

Z rozmy�la� wyrwa� mnie dopiero monotonny stukot. Dostrzeg�em siedz�cego przy drodze �lepca, kt�ry kijem uderza� o kamie�, aby w ten spos�b zwr�ci� na siebie uwag� przechodni�w. Zamiast oczu mia� ziej�ce pustk� oczodo�y, a jego wychud�e cia�o okrywa�y sztywne od brudu �achmany. Us�ysza�, �e si� zatrzyma�em, i zawo�a� natr�tnym, prosz�cym g�osem �ebraka:

��Zlituj si� nad �lepym!

Przypomnia�em sobie o przygotowanym przez �on� Syryjczyka �niadaniu, kt�rego nie zjad�em i ju� nie potrzebowa�em. Wsun��em mu je do ko�cistej d�oni, m�wi�c:

��Pok�j tobie. We�, jedz, a torb� zatrzymaj. Nie b�dzie mi potrzebna. � Powiedzia�em tak dlatego, �e kiedy do niego podszed�em bli�ej, poczu�em okropny smr�d, kt�ry odebra� mi ochot� na wysypanie zawarto�ci torby do jego r�k. �lepiec nawet mi nie podzi�kowa�. Wyci�gn�� r�k�, chc�c schwyta� po�� mego p�aszcza, i l�kliwie prosi�:

��Wiecz�r nadchodzi, noc blisko, a nie przyszli zabra� mnie z tego miejsca, w kt�re rano przyprowadzili. Miej lito��, mi�osierny cz�owieku, zaprowad� mnie do miasta. Tam znajd� drog�, a tutaj, poza murami, zab��dz�, potkn� si� na kamieniach i spadn� w przepa��.

Ju� sama my�l, �e mia�bym dotkn�� tej strasznej istoty, kt�rej raczej nie mo�na by�o nazwa� cz�owiekiem, by�a dla mnie odra�aj�ca. Dlatego dzi�kowa�em losowi, �e zd��y�em uchyli� si� od jego r�ki. Szybko poszed�em dalej, usi�uj�c nie s�ucha� jego j�kliwego g�osu i gwa�townego stukania lask�, kt�rym chcia� widocznie roz�adowa� swoje rozczarowanie. W duchu gani�em jego niewdzi�czno��. Przecie� dosta� ode mnie smaczne jedzenie i zupe�nie dobr� torb�!

Przeszed�em ju� jakie� dziesi�� krok�w, gdy dozna�em nagle takiego uczucia, jakbym uderzy� o mur. Co� zmusi�o mnie, bym si� odwr�ci� i obejrza�. �lepiec odzyska� nadziej� i j�cza� g�o�no:

��Miej zmi�owanie nad �lepcem, ty, kt�ry widzisz. Odprowad� mnie do miasta, a b�d� ci� b�ogos�awi�. W ciemno�ci nocy zmarzn�, psy b�d� po mnie skaka� i liza� moje rany.

Opami�ta�em si�. Kto tu jest �lepy, ta �mierdz�ca istota czy ja? Przecie� oddanie jedzenia nie by�o prawdziwie dobrym uczynkiem, skoro go nie potrzebowa�em. Naprawd� dobrym uczynkiem by�oby doprowadzenie �ebraka do bramy miasta. Ale sama my�l o dotkni�ciu czy cho�by znalezieniu si� w pobli�u �lepca by�a tak odra�aj�ca, �e zrobi�o mi si� niedobrze. Bez zastanowienia powiedzia�em:

��Dr�g jest wiele, niekt�re prowadz� na manowce. Sk�d wiesz, �e nie sprowadz� ci� z drogi i nie zrzuc� w przepa��, �eby si� od ciebie uwolni�?

��Pok�j tobie, pok�j tobie � wo�a� z nadziej� i strachem nie ruszaj�c si� z miejsca; cofn�� tylko lask�. � Ufam ci. C� innego mog� uczyni�, je�li nie ufa�, �e mnie doprowadzisz? Przecie� sam nie znajd� drogi.

Te s�owa trafi�y mi do serca. Wszak sam oczekiwa�em, �e kto� mnie poprowadzi, bo nie zna�em drogi! Wspomnia�em prze�yt� we �nie obecno�� tajemniczej istoty, kt�ra znikn�a, gdy otworzy�em oczy. Zdecydowanym krokiem podszed�em do �lepego, obydwiema r�kami z�apa�em ko�ciste nadgarstki i podnios�em go z ziemi. Poda� mi jeden koniec laski, m�wi�c pokornie, bym go schwyci�, a w�wczas nie pobrudz� swoich szat. My�l, �e b�d� go ci�gn�� jak bydl� na postronku, wyda�a mi si� wstr�tna. Uj��em go pod rami� i poprowadzi�em. Mimo tego podejrzliwie bada� lask� drog� przed sob�, albowiem ta �cie�ka wzd�u� Cedronu nie mia�a bynajmniej r�wniutkiej rzymskiej nawierzchni.

Posuwali�my si� bardzo wolno, bo �lepiec by� chudy i s�aby, a� kolana si� pod nim ugina�y. Trzyma�em go za rami�, a zdawa�o mi si�, �e trzymam ogryzion� ko��. Spyta�em zniecierpliwiony:

��Dlaczego wyprowadzili ci� tak daleko od bramy, skoro nie mo�esz sam wr�ci� do miasta?

��Och, cudzoziemcze, jestem za s�aby, �eby dba� o swoje interesy przy bramie. Kiedy mia�em si�y, �ebra�em przed �wi�tyni�.

Najwyra�niej uwa�a�, �e by� to pow�d do dumy. Powt�rzy� t� informacj� kilkakrotnie, czemu si� w duchu dziwi�em, s�dz�c, �e nawet tak �a�osna istota mog�aby wymy�li� co�, co przynios�oby jej wi�cej chluby.

��Dba�em o swoje sprawy i bi�em innych t� lag�, cho� jestem �lepy � che�pi� si�. � Ale jak os�ab�em, sam zacz��em zbiera� guzy i siniaki. W ko�cu wyrzucili mnie spod bramy i musz� codziennie prosi� kogo� mi�osiernego, �eby mnie wyprowadzi� za miasto. W �wi�tym mie�cie jest mn�stwo �ebrak�w, a wielu z nich ma du�o si�.

��Obmaca� po�y mego p�aszcza i zauwa�y�: � Uszyto go z dobrego materia�u. I pachniesz �adnie, cudzoziemcze. Na pewno jeste� bogaty. Czemu w�drujesz poza murami miasta bez przewodnika? Czemu nikt nie biegnie przed tob�, aby wo�a� o woln� drog� dla ciebie?

Nie musia�em mu niczego wyja�nia�, ale powiedzia�em:

��Sam musz� znale�� swoj� drog�. � Przysz�o mi do g�owy spyta� go: � Czy s�ysza�e� o kr�lu �ydowskim, Jezusie Nazarejskim, kt�rego ukrzy�owano? Co o nim my�lisz?

�lepy rozgniewa� si�, zacz�� si� trz��� i wygra�a� lask�, wo�aj�c:

��Wiem, dosy� si� nas�ucha�em o tym cz�owieku! Dobrze, �e go ukrzy�owali!

��A mnie m�wiono � rzek�em zaskoczony � �e by� to dobry i mi�osierny cz�owiek, �e uzdrawia� chorych i zaprasza� do siebie ci�ko pracuj�cych, zapewniaj�c im chwil� spokoju.

��Aha, spokoju � zakpi� z�o�liwie �lepiec. � Wszystko chcia� zburzy� i zniszczy�, nawet �wi�tyni�. To by� buntownik i nie�yczliwy cz�owiek. Powiem ci co�. Ko�o sadzawki Betesda zawsze le�a� na macie uczciwy sparali�owany �ebrak. Od czasu do czasu pozwala� wrzuca� si� do sadzawki. Jak daleko si�ga ludzka pami��, nikt w tej sadzawce nie ozdrowia�, chocia� czasami woda w niej si� burzy�a. On nie liczy� na uzdrowienie, rozumiesz, ale przez to wrzucanie budzi� wsp�czucie i dobrze mu si� �ebra�o w cieniu Owczej Bramy. Ten Jezus wpad� tam jednego razu i pyta go, czy chce wyzdrowie�. Sparali�owany odpowiedzia� wykr�tnie, �e zawsze kto inny zd��y przed nim wej�� do wody, kiedy si� wzburzy. Wtedy Nazarejczyk kaza� mu wsta�, wzi�� swoj� mat� i i��.

��I ten cz�owiek wyzdrowia�? � spyta�em z niedowierzaniem.

��A jak�e, wyzdrowia�, wzi�� mat� i chodzi� � zapewni� �lepiec.

��Tak� moc mia� ten Galilejczyk! Ale �ebrak straci� �r�d�o utrzymania, z kt�rego czerpa� przez trzydzie�ci osiem lat, i teraz, cho� stary, musi si� utrzymywa� z pracy swoich r�k, bo prawo ju� nie pozwala mu �ebra� � rozgoryczenie �lepca wzrasta�o. � Na dodatek to si� sta�o w dzie� szabatu. Biedaczysko, kiedy ni�s� mat�, natkn�� si� na kap�an�w, no i awantura. Ale to jeszcze nie wszystko! Jezus zatrzyma� go na drodze i zagrozi�, �e je�li b�dzie jeszcze grzeszy�, to mu si� co gorszego przytrafi. Wtedy on w obronie w�asnej wskaza� Jezusa kap�anom, wyda� go i za�wiadczy�, �e go uzdrowi� i kaza� mu nie�� mat� w szabat. Ale c� mogli kap�ani? Jezus mia� wielu zwolennik�w. Blu�ni�c g�osi�, �e ma prawo �ama� szabat i pracowa� w dzie� �wi�ty, jak jego ojciec. A wiesz, za czyjego syna si� podawa�? Bo�ego! Widzisz wi�c, �e trzeba go by�o ukrzy�owa�.

Z mojego milczenia �lepiec wywnioskowa�, �e mam odmienne zdanie, tote� doda� jeszcze:

��Jak by to by�o na �wiecie, gdyby zniszczono �wi�tyni�? Sk�d kalecy czerpaliby �rodki do �ycia, gdyby nie by�o bogatych grzesznik�w, kt�rzy rozdawaniem ja�mu�ny odkupuj� swoje winy?

��Uderzy� lag� kamie� przed sob� i opowiada� ze z�o�liw� satysfakcj�: � Wtedy, wczesnym rankiem, ja te� by�em w�r�d tych, co krzyczeli: �Ukrzy�owa�, ukrzy�owa�!" Nawet Rzymianin waha� si�, czy go skaza�, bo nie zna naszych praw, a zreszt� oni zawsze ciesz� si�, gdy kto� obra�a �wi�tyni� i Boga. Wszyscy prawdziwi �ebracy s� zale�ni od �wi�tyni i od w�adzy porz�dkowej. Dlatego szybko nas skrzykni�to, �eby�my wo�ali z gromad� innych. Prawd� m�wi�c, sam krzycza�em: �Wypu�ci� Barabasza!" Barabasz by� niewinny w por�wnaniu z Jezusem. Nie zrobi� nic z�ego, on tylko ukatrupi� Rzymianina.

��Nie rozumiem ci� � powiedzia�em. � Musisz by� bardzo z�y, skoro si� tym che�pisz. Gdyby� w niego uwierzy�, mo�e zdo�a�by uzdrowi� i ciebie?

�lepiec zwr�ci� ku mnie puste oczodo�y i zuchwale wyszczerzy� resztki z�b�w.

��A ty co� za jeden, �e tak gadasz? Na pewno jeste� trefny, skalany � skowyta�. � Lepiej by� mnie prowadzi� za lask�, �ebym nie musia� ci� dotyka�. B�g Izraela jednym tchnieniem spali�by ci� na popi�, gdybym ci� przekl��. Skoro jeste� zwolennikiem Jezusa, to niech ci� �ywcem zje robactwo.

Sycza� na mnie z nienawi�ci�, a� czu�em jego cuchn�cy oddech, a jednocze�nie kurczowo si� wczepi� w m�j p�aszcz, tak �e nie mog�em si� od niego uwolni�.

��Patrzcie go, jaki m�dry! � szydzi�, wskazuj�c palcem swoje oczodo�y. � B�g nie mo�e zwr�ci� mi raz wyrwanych oczu. Zreszt� wcale nie chc� odzyska� wzroku, co by mi przysz�o z ogl�dania �wiata?!

Uwolni�bym si�, gdybym go uderzy�, ale nie m�g�bym na� podnie�� r�ki. Cho�bym nie wiem jak chcia�, nie m�g�bym.

��Uspok�j si�, moje ty niewini�tko � powiedzia�em. � Brama jest blisko, doprowadz� ci�, tylko uwa�aj, �ebym ci� nie skala�.

��Gdybym by� silniejszy� � westchn��. � Poka�� ci co�, cudzoziemcze.

Nagle niespodziewanie chwyci� mnie od ty�u za gard�o, a ko�ciste kolano wbi� w plecy. Czu�em, jak drug� r�k� po omacku szuka sakiewki z pieni�dzmi. Gdyby rzeczywi�cie by� silniejszy, m�g�bym si� znale�� w niebezpiecze�stwie, bo �adnej pomocy nie mog�em si� spodziewa�. Z �atwo�ci� jednak uwolni�em si� z jego ohydnych r�k.

��Da�em ci nauczk�, cudzoziemcze � powiedzia� dysz�c. � Ucz si�! Nigdy nie spe�niaj bez namys�u pr�b nieznajomych, spotkanych na pustej drodze i nie odprowadzaj �ebrak�w! Gdybym by� silniejszy, tobym ci� obezw�adni� i przywo�a� na pomoc kamrat�w. Straci�by� ten pi�kny p�aszcz i sakiewk�. A gdybym by� z�o�liwy, kciukami wgni�t�bym twoje �lepia, �eby� nie m�g� mnie rozpozna� i wyda�. Tak, tak! A gdyby� by� Rzymianinem, z rado�ci� bym ci� zat�uk�.

��Dzi�ki za ostrze�enie! � zadrwi�em. � Dlaczego s�dzisz, �e nie jestem Rzymianinem?

���aden Rzymianin nie zechcia�by mnie prowadzi�. Od Rzymianina nie mo�na oczekiwa� mi�osierdzia. Dosta�bym kopniaka albo biczem po g�bie. Oni tylko buduj� drogi i wodoci�gi i pilnuj� miar i wag. A ty niewiele wiesz o pod�o�ci tego �wiata.

Dochodzili�my ju� do zbiornik�w wody w pobli�u bramy. Spyta�em:

��Znasz tego sparali�owanego, o kt�rym opowiada�e�? Czy naprawd� jest z�y na uzdrowiciela?

��Ja go nie znam � przyzna� �lepy. � Powt�rzy�em, co s�ysza�em. Ale czemu Jezus uzdrowi� tylko jego? Czemu nie uzdrowi� nas wszystkich? Czemu jeden dost�pi� mi�osierdzia, a drugi do ko�ca �ycia musi by� kalek�? Przyznaj, �e mamy swoje powody, aby m�wi� �le o uzdrowicielu.

��A s�ysza�e�, �e ten Jezus wsta� z grobu trzeciego dnia?

��Babskie gadanie � zasycza�, krztusz�c si� ukrywanym �miechem. � Ty w to wierzysz? � W jego �miechu r�wnocze�nie dawa�o si� wyczu� skryty �al i jawne szyderstwo. � Wiadomo, �e uczniowie wykradli cia�o z grobu, �eby lud oszukiwa� a� do ko�ca! B�g gdzie� tam jest i niech sobie b�dzie. Ale tu, na ziemi, nie ma innej w�adzy, tylko pieni�dz i pi��.

Gor�czkowo maca� lask� po poboczu drogi, a� natrafi� na kamie�, kt�ry podni�s� i podetka� mi pod nos, krzycz�c:

��To jest kamie�! Wierzysz, �e zmieni si� w chleb? Tak samo nie mo�e si� zmieni� �wiat! To jest �wiat nienawi�ci, zbrodni i rozpusty, chciwo�ci i zemsty. B�g Izraela te� jest Bogiem zemsty. Rzymian czeka z�y koniec, ale to nie b�dzie zas�uga Galilejczyka!

Dusz� ogarn�� mi dziwny ch��d, ko�czyny zdr�twia�y.

��Jezusie Nazarejski � m�wi�em cicho � je�li by�e� i jeste� kr�lem �ydowskim, je�li jeste� w swoim kr�lestwie, a twoje kr�lestwo a� tu si� rozci�ga i trwa, zamie� ten kamie� w chleb, a uwierz� w ciebie.

�lepiec wsun�� lask� pod pach� i mi�tosi� kamie�. Nagle bry�ka ugi�a si� pod jego palcami. Z niedowierzaniem zdmuchn�� z niej py� i podni�s� do nosa, �eby pow�cha�. Z jeszcze wi�kszym niedowierzaniem odskroba� palcem kawa�ek, wsadzi� do ust, pogryz� i prze�kn��.

��Ale� to nie kamie�, to ser! � zawo�a�, gani�c swoj� g�upot�.

Ja te� odskroba�em kawa�ek bry�ki i spr�bowa�em. To by� naprawd� kawa�ek wyschni�tego, mocno odci�ni�tego sera! Z pewno�ci� wypad� z ch�opskiego kosza, pokry� si� kurzem drogi i na pierwszy rzut oka nie mo�na go by�o od kamienia odr�ni�.

��Jeste� magiem? � spyta� podejrzliwie �lepiec, �uj�c kawa�ek sera. � Zamieni�e� kamie� w ser przywo�uj�c imi� Nazarejczyka.

��Ser czy chleb, wszystko jedno, i to, i to jest po�ywieniem. Skoro Jezus potrafi zamieni� kamie� w ser na wezwanie swego imienia, to ty powiniene� uwierzy� w jego zmartwychwstanie.

Ale ju� w chwili, gdy to m�wi�em, zacz��em w duchu w�tpi� i zastanawia� si�, czy pod�wiadomie nie zauwa�y�em odmienno�ci tego pozornie zwyk�ego kamienia, kt�ry �lepiec po omacku znalaz� na drodze. By�by to dziwny przypadek, ale przecie� zdarzaj� si� jeszcze dziwniejsze.

�lepiec okaza� si� cz�owiekiem praktycznym. Szybko wepchn�� ser do torby, jakby si� ba�, �e mu go wyrw�, i zacz�� obstukiwa� lask� inne kamienie przydro�ne. Potem rzuci� si� na kolana i podnosi� je. Ale kamienie, cho� tak samo okr�g�e jak ser, by�y kamieniami i kamieniami by� nie przesta�y, rych�o wi�c da� temu spok�j.

Wyszli�my z doliny Cedronu na drog� wiod�c� ku bramie i wkroczyli�my w g��boki cie� miasta. Za nami zachodz�ce s�o�ce czerwieni�o szczyty g�r. Rozgl�da�em si� woko�o w obawie przed przywidzeniami, wreszcie g�o�no poprosi�em:

��Jezusie, synu Bo�y, zmi�uj si� nade mn� niedowiarkiem!

Nagle pad� na mnie o�lepiaj�cy b�ysk �wiat�a. Ogarn�o mnie poczucie nierzeczywisto�ci, przez chwil�, podobnie jak w czasie snu w domu �azarza, prawdziwszej ni� realno�� ziemi i kamienia. �lepiec niczego nie zauwa�y�, tylko prosi� ze skarg� w g�osie:

��Nie wzywaj tego cz�owieka, nie wzywaj jego imienia, je�li on rzeczywi�cie zmartwychwsta�. Jego krew przecie� pad�a i na mnie.

�wiat�o znikn�o tak samo nagle, jak si� zjawi�o. O�lepiony wznios�em r�k�, pragn�c zatrzyma� to b�ogie uczucie. Ale ju� z powrotem pad� na mnie pos�pny cie� mur�w i odczuwaj�c ci�ar w�asnego cia�a wr�ci�em na ziemski pad�. Spogl�da�em na o�wietlane blaskiem zachodz�cego s�o�ca strome szczyty za dolin� i my�la�em rozs�dnie, �e to jaka� b�yszcz�ca powierzchnia na moment odbi�a na mnie jego promie�. Tak w�a�nie lusterkiem rzuca si� �zaj�czki", igraj�c ze �wiat�em.

Trwa�a jednak we mnie �wiadomo�� rzeczywistej obecno�ci Jezusa i jego Kr�lestwa. Ta skryta �wiadomo�� by�a silniejsza od mojego rozs�dku: chcia�em wierzy�. W duchu my�la�em: �Czemu niepotrzebnie si� spiesz�, dlaczego chcia�bym wszystko wiedzie� natychmiast i w pe�ni?"

��No chod� � chwyci�em �lepca za r�k�. � Jeszcze tylko par� krok�w i b�dziemy w mie�cie.

��Droga jest stroma � �lepiec opiera� si� i wyrywa�. � Dok�d mnie wiedziesz? Chyba nie zamierzasz wci�gn�� mnie na szczyt i zepchn�� w przepa��, �eby si� odegra� za tego, do kt�rego ukrzy�owania si� przyczyni�em?

��Niewiele o nim wiem, ale nie przypuszczam, by zmartwychwsta�, �eby si� m�ci�. Nie, na pewno nie.

Wartownicy w bramie znali �lepca i pozdrawiaj�c go jakim� z�o�liwym przezwiskiem pytali, ile w ci�gu dnia zdo�a� zebra�. Zapewne przeszukaliby go, gdyby nie moja obecno��. Mnie si� o nic nie pytali, poniewa� material mego pozbawionego fr�dzli p�aszcza i wypomadowana g�owa m�wi�y same za siebie.

�lepiec uspokoi� si�, gdy us�ysza� g�osy wartownik�w. Wymaca� lask� znajom� drog�, wyrwa� mi si� i zacz�� ucieka�. Ko�o bramy by� ma�y placyk, przy kt�rym siedzieli kalecy i wyci�gaj�c d�onie monotonnymi glosami prosili o ja�mu�n�. Miasto ko�czy�o roboty wieczorne, z dom�w unosi�y si� zapachy gor�cej zupy, pieczonego chleba, czosnku i oliwy.

�lepiec wyprzedzi� mnie znacznie. Wymachiwa� lask� i po imieniu wo�a� swoich kompan�w.

��Izraelici, cz�owiek, kt�ry idzie ze mn�, przyprowadzi� mnie tu. �wiadcz�, �e jest op�tany. W moim r�ku przemieni� kamie� w ser, wzywaj�c imienia ukrzy�owanego Jezusa. Ukamienujcie go! Na pewno jest uczniem tamtego i �ci�gnie na nas z�e moce!

Po omacku chwyci� gar�� �wie�ego �ajna i cisn�� w stron�, sk�d dochodzi�y go odg�osy moich krok�w. Trafi� i pobrudzi� mi p�aszcz. Widz�c to, �ebracy uj�li go, prosili mnie o wybaczenie, a jego ostrzegali:

��Czy� ty postrada� nie tylko oczy, ale i rozum? Przecie� to bogaty cudzoziemiec! Jak�e taki m�g�by by� uczniem Nazarejczyka? On nie jest Galilejczykiem, to wida� po jego twarzy.

Jeden przez drugiego zacz�li szlocha�, wyci�ga� b�agalnie r�ce i demonstrowa� swoje kalectwo. Rozdzieli�em mi�dzy nich par� groszy, a potem zdj��em zabrudzony p�aszcz, narzuci�em go na �lepca i �miej�c si� g�o�no powiedzia�em:

��Masz ten p�aszcz, kt�ry tak chciwie obmacywa�e�. Niech ci si� w �yciu przyda, aby� nie marz�, je�li kiedy� zostaniesz na noc przy drodze, bo nie znajdzie si� nikt, kto by ci� odprowadzi�.

��No, czy teraz wierzycie, �e jest op�tany?! � �lepiec wygra�a� pi�ciami i krzycza� do swych towarzyszy. � Gdybym go uderzy� w jeden policzek, on nadstawi�by mi drugi! Taki jest g�upi!

Te s�owa zwi�kszy�y m� rado��. By� mo�e wype�nianie nauk Jezusa Nazarejskiego nie jest a� tak niemo�liwe, jak pocz�tkowo my�la�em, bo oto gdy spr�bowa�em odp�aci� dobrem za z�o, ogarn�a mnie rado�� i uczucie pewno�ci, �e tak w�a�nie nale�y post�powa�. Gdybym pobi� �lepca albo oskar�y� go przed wartownikami, w�wczas wyrz�dzi�bym wi�ksze z�o, ni� mnie wyrz�dzono.

�ebracy przypochlebnie wt�rowali mi �miechem i t�umaczyli swemu kamratowi:

��Ale� on nie jest op�tany, tylko pijany, nie widzisz tego? Tylko pijany m�g� odda� ci �ci�gni�ty z w�asnych plec�w p�aszcz! Tylko ten, kto ma w czubie, m�g� ci� prowadzi� do miasta i �mia� si�, gdy mu ubli�a�e�.

W pewnym sensie mieli racj�, cho� to nie wino, a jakie� nieziemskie upojenie szumia�o mi w g�owie i zmusza�o do g�o�nego �miechu; przez to upojenie nie wstydzi�em si� ludzkich spojrze�, kiedy szed�em przez miasto jedynie w tunice. Powtarza�em w duchu, �e przecie� wszystko mo�na by�o wcze�niej przygotowa�, tylko nie ten wyschni�ty ser, kt�ry wytropi� �lepiec w stercie identycznych okr�g�ych kamieni.

�ona syryjskiego handlarza a� klasn�a w r�ce, ujrzawszy mnie wchodz�cego do domu w samej tunice, a m�j gospodarz bardzo si� przestraszy�, bo s�dzi�, �e dosta�em si� w �apy rozb�jnik�w. Ale ja tylko si� �mia�em, gdy za� wys�a�em go, by kupi� mi nowe szaty, uspokoi� si� i te� my�la�, �e si� upi�em i gdzie� zgubi�em p�aszcz.

Wielokrotnie prosz�c mnie o wybaczenie, przyni�s� bardzo �adny pasiasty p�aszcz we�niany, ozdobiony w rogach male�kimi fr�dzelkami. Skuba� i mi�tosi� materia�, aby zademonstrowa�, �e to doskona�a i bezb��dnie ufarbowana judejska we�na. Zapewni� mnie r�wnie�, �e wytargowa� dla mnie przyst�pn� cen�, i wyja�ni�:

��To �ydowski p�aszcz, bo gdybym chcia� kupi� zagraniczny, musia�bym i�� a� na forum i zap�aci� wielokrotnie dro�ej. Te fr�dzelki mo�na obci��, chocia� nikt nie zabroni ci ich nosi�, zw�aszcza je�li nadal b�dziesz zapuszcza� brod�. Sam te� si� boj� i szanuj� Boga Izraela. Niekiedy chodz� do przedsionka �wi�tyni i sk�adam dar w puszce ofiarnej, �eby mi handel dobrze szed�.

Spogl�da� na mnie z chytrym u�mieszkiem w czarnych oczach i dok�adnie rozliczy� si� z pieni�dzy, k�ad�c po jednej monecie na mojej d�oni. Chcia�em mu zap�aci� za us�ug�, ale zaprotestowa� podniesieniem r�ki i rzek�:

��W �adnym wypadku nie wezm� od ciebie ani grosza, bo sklepikarz zap�aci� mi ju� za po�rednictwo. Jeste� dzi� zbyt hojnie nastawiony, wi�c nie wychod� wieczorem z domu. Id� do pokoju i �pij, a� wytrze�wiejesz. Przedtem zjedz zup�, kt�r� ugotowa�a moja �ona. Ona dodaje du�o cebuli i takie przyprawy, �e jutro g�owa nie b�dzie ci� bola�a. � Poniewa� si� nie rusza�em z miejsca, zaniepokojony pokr�ci� g�ow�, roz�o�y� r�ce i zawo�a�: � Dobrze ju�, dobrze, �ycz� ci jak najlepiej. Skoro jednak tak bardzo chcesz, po�l� syna, �eby kupi� jeszcze miark� s�odkiego wina, ale prosz�, nie pij wi�cej i nie �a� noc� po schodach. Jeszcze z�amiesz kark albo wpadniesz w z�e towarzystwo.

Usi�owa�em si� broni� i mamrocz�c wyja�nia�em, �e wcale nie jestem pijany. Wzni�s� r�ce w ge�cie rozpaczy i rzek�:

��Twarz ci p�onie, a oczy b�yszcz�, wi�c niech b�dzie, jak chcesz. Po�l� po m�od� niewiast�, kt�ra obcuje z cudzoziemcami. Ale ona mo�e przyj�� dopiero po zmroku, inaczej straci�aby dobr� opini�. We� si� w gar�� do jej przyj�cia. Ona zatrzyma ci� w ��ku, za�niesz jak niemowl�. Nie potrafi gra� ani �piewa�, ale jest zdrowa i pi�knie zbudowana, na pewno u�pi ci� bez �piewania ko�ysanek.

By� g��boko przekonany, �e mnie rozumie i wie, czego potrzebuj�. Z wielkim trudem uda�o mi si� wyperswadowa� te pomys�y. Ku jego zadowoleniu po�o�y�em si�, osobi�cie okry� mnie nowym p�aszczem. Po pewnym czasie jego c�rka przynios�a paruj�c� mis� z tre�ciw� zup�. Os�aniaj�c r�k� usta i wstydliwie chichocz�c patrzy�a, gdy jad�em. Pikantna zupa a� pali�a w gardle, a dzi�ki jej ciep�u jeszcze wzros�o we mnie zawrotne wra�enie dobrego samopoczucia.

Dziewczyna nape�ni�a dzban wod�, lecz po jej wyj�ciu nie mog�em wytrzyma� w �o�u. Cichutko, na palcach wyszed�em na p�aski dach, nad kt�rym p�on�y gwiazdy; otulony nowym p�aszczem s�ucha�em milkn�cych odg�os�w miasta i oddycha�em rze�kim powietrzem. Od czasu do czasu delikatny powiew wiatru musn�� rozpalon� twarz, a mnie si� wydawa�o, �e to nie wiatr, ale czyja� niewidzialna r�ka. Dr�a� we mnie czas ziemski i pada� wok� py� ziemny, jednak�e po raz pierwszy w �yciu co� mnie zapewnia�o, �e jestem czym� wi�cej ni� tylko prochem i cieniem. Ta �wiadomo�� uczyni�a mnie cichym i pokornym. W ciemno�ci nocy s�a�em modlitw�: �Zmartwychwsta�y synu Boga, zabierz z mego umys�u ca�� zb�dn� wiedz�. Przyjmij mnie do swojego Kr�lestwa. Zaprowad� do jedynej drogi. Mo�e jestem wariat, chory, zaczarowany przez ciebie. Ale wierz�, �e na tym �wiecie nie ma wi�kszego ni� ty."

Obudzi� mnie rozdzieraj�cy ryk �wi�tynnych tr�b. Jutrzenka barwi�a skraj nieba i pierwsze promienie s�o�ca o�wietla�y odleg�e szczyty g�r, ale miasto wci�� pozostawa�o pod w�adz� sinawej szaro�ci. Umys� mia�em jasny, cho� skostnia�em i dygota�em z zimna. Otuli�em si� szczelnie po�ami p�aszcza, wr�ci�em do pokoju i w�lizn��em si� do �o�a. Chcia�em si� wstydzi� nocnych rozmy�la�, lecz nie potrafi�em. Stan upojenia przeszed�, ale nadal by�em jakby natchniony. Dlatego siedzia�em w domu i spokojnie hodowa�em brod�, beznami�tnie opisuj�c w dzienniku wszystko, co mi si� ostatnio wydarzy�o. Kiedy sko�cz�, p�jd� do Bramy Wodnej. Gdzie� we mnie tkwi przekonanie, �e wszystkie moje dotychczasowe i przysz�e prze�ycia maj� sw�j cel, �e kto� je dla mnie zaplanowa�, i to przekonanie napawa mnie poczuciem bezpiecze�stwa. Mo�e pisa�em o bzdurach, ale nie wstydz� sj�lani jednego s�owa.

Pozdrawiam Ci� jak obc� mi przesz�o��. Nasze gor�ce noce w Bajach wspominam jak co�, co wydarzy�o si� komu innemu. To by�o zaledwie rok temu, a jakby ju� min�y d�ugie lata. Kilka ostatnich dni by�o dla mnie latami. Oddali�em si� od Ciebie, zmieni�em, jestem innym Markiem. Ju� by� mnie nie rozumia�a. Gdy my�l� o Tobie, wydaje mi si�, �e ironicznie u�miechasz si�, czytaj�c moje wyznania.

�yjesz w �wiecie, kt�ry kiedy� i dla mnie by� wa�ny. Obserwujesz, kto Ci� wita i jak. Dobierasz starannie bi�uteri�, kt�r� masz za�o�y� na wieczorne przyj�cie urz�dzone dla uradowania przyjaci�, a ta staranno�� ma doprowadzi� do w�ciek�o�ci zawistnych lub rozdra�nionych wrog�w. G�adkie cia�o otulasz cieniutkim jedwabiem. W oszlifowanych p�ytach marmurowych �cian studiujesz w�asn� sylwetk�. Ostro karcisz niewolnic�, kt�ra �le utrefi�a Ci w�osy. Wieczorem u�miechasz si� lekko, wznosz�c toast czar� wina i udaj�c, �e s�uchasz wywod�w filozof�w czy historyk�w, lub zachwycasz si� najnowszymi piosenkami; zawieszasz pantofelek na czubku palc�w, aby ka�dy, kto siedzi obok, dostrzeg�, jak male�kie i bia�e s� Twoje stopy. Pozornie s�aba, jeste� jednak mocna i wytrzyma�a. Kierowana ��dz� u�ycia, potrafisz ca�e noce wytrwa� w skwarnym Rzymie. W doborowym towarzystwie od niechcenia spo�ywasz ostrygi i owoce morza, jakby od tego zale�a�o Twoje �ycie. A je�li znu�ysz si� igraszkami mi�osnymi, za��dasz pokrzepiaj�cego posi�ku, aby m�c kontynuowa� rozkosz.

Tak Ci� teraz postrzegam, Tulio. Jeste� mi jakby cieniem, odbiciem w zwierciadle czy oszlifowanym klejnotem. Ten cie� ju� mnie nie kusi, jak to by�o zim� w Aleksandrii, kiedy na pr�no chcia�em Ci� zapomnie�. Czym innym poch�oni�te s� teraz moje my�li i nie ma w tym mego udzia�u. Ju� by� mnie nie pozna�a, Tulio, i chyba ja te� nie pozna�bym Ciebie. Odt�d b�d� pisa� dla siebie, a nie do Ciebie, chocia� wysy�am Ci pozdrowienia. B�d� pisa�, aby bada� siebie i wszystko, co mi si� przydarza. M�j dobry nauczyciel na Rodos uczy�, aby spisywa� nie tylko to, co ju� przedtem przez kogo� zosta�o opisane, ale to, co widzia�em na w�asne oczy i us�ysza�em na w�asne uszy. Nie, teraz ju� nie pisz� dla zabicia czasu i rozproszenia t�sknoty. Nie stajesz ju� blisko mnie, tylko oddalasz si� coraz bardziej. I nie czuj� z tego powodu przygn�bienia, Tulio, nie czuj�, abym co� utraci�!

Nawet mnie nie obchodzi, czy kiedykolwiek ujrzysz to, co napisa�em. Jednak pozdrawiam Ci�. Da�a� mi przecie�, opr�cz rozkoszy i uniesienia, jedyn� prawdziw� przyja��. Sprawy tego �wiata rozumiesz lepiej i doskonalej ode mnie. W gruncie rzeczy to Twoim manipulacjom zawdzi�czam niezbyt uczciwie zdobyty testament, kt�ry uczyni� mnie bogatym, wobec czego mog� �y� wedle w�asnej woli, nie s�uchaj�c nikogo i nikomu nie schlebiaj�c. Jeste� m�dra, drapie�na, ��dna w�adzy, a przez ten rok zapewne jeszcze rozwin�a� swoj� sztuk�. Nie zgorszy�aby� si� s�ysz�c te s�owa. Przeciwnie, uzna�aby� je za najlepszy komplement. W�adz� twoich oczu, ust, szyi i cia�a znasz najlepiej sama. Lecz nawet Twoje cia�o nie wi��e mnie ju� z Tob�. Przepe�niony jestem czym innym.

Brodaty, w zwyk�ych trzewikach na nogach i pasiastym �ydowskim p�aszczu na ramionach, pomaszerowa�em znowu wczoraj do Bramy Wodnej. R�ce i paznokcie mam zaniedbane, nie postara�em si� nawet o pumeks, �eby zetrze� plamy z atramentu na palcach prawej r�ki. Ja, przyzwyczajony do �a�ni i ciep�ej wody, myj� si� w zimnej wodzie, bo kiedy poszed�em do k�pieliska m�skiego gimnazjonu przy placu Heroda, wyproszono mnie z uwagi na brod�. Nie depiluj� cia�a, kt�re sta�o si� cia�em zaro�ni�tego barbarzy�cy. Ale nie martwi� si� i wcale nie cierpi� z tego powodu. Chc� si� wtopi� w otoczenie, aby mi bardziej ufano, cho� od czasu do czasu wracam do starych nawyk�w, w kt�rych wyros�em.

Nie mog� przy tym powiedzie�, bym kocha� to miasto albo ten nar�d. Wielokrotnie widzia�em �wi�tyni�, w blasku s�o�ca l�ni�c� marmurem i z�otem. Wieczorna zorza nadawa�a jej z�owieszcz�.baYw�. Wczesnym rankiem przypomina�a b��kitnawy sen. Z o�tarzy ofiarnych wznosi si� codziennie g�sty dym na cze�� ich Boga. Ale ta �wi�tynia jest mi obca. Nie czuj� do niej takiego nabo�e�stwa, jakie czuj� �ydzi. Nie jest dla mnie �wi�to�ci�. Wi�ksz� i pot�niejsz� �wi�to�ci� by�a dla mnie �wi�tynia Artemidy w Efezie. I Antiochia. I Rodos. I Ateny. Nie m�wi�c ju� o Forum Romanum.

Nie, nie kocham tego miasta, kt�rego lud wzi�� na siebie krew Jezusa. Kiedy wych�ostany Jezus s�ania� si�, id�c na miejsce ka�ni, a niewiasty jerozolimskie p�aka�y nad nim, s�yszano, jak powiedzia�, �e powinny raczej p�aka� nad sob� i swoimi dzie�mi. Nic nie mog� na to poradzi�, �e gdy patrz� na �wi�tyni�, ogarnia mnie przeczucie nieszcz�cia. Pami�tne trz�sienie ziemi z g�ry na d� rozerwa�o w niej zas�on� na p�, a drugie trz�sienie zburzy�o wiele stopni wiod�cych do przybytku. To znamienne znaki ostrzegawcze.

Tak wi�c pod wiecz�r poszed�em do Bramy Wodnej. W ciasnych uliczkach roi� si� t�um, rozbrzmiewa�y wszystkie j�zyki �wiata, pobrz�kiwa�y dzwoneczki wielb��d�w, rycza�y os�y. �wi�te miasto �ydowskie zajmuje godne miejsce w�r�d innych stolic, ale czuj� do niego odraz� i �al.

Pod wiecz�r, po sko�czonej pracy, wszystkie miasta s� dla cudzoziemca jednakowo smutne. Wolno�� i niezale�no�� od drugiego cz�owieka to bardzo cenne warto�ci, lecz wieczorem w obcym mie�cie samotno�� jest gorzkim darem.

Serce �arzy�o mi si� cichym oczekiwaniem, cho� poczucie samotno�ci dr��y�o my�li. R�wnocze�nie ca�y by�em rado�ci�, jako �e mia�em na co czeka�. Wiem, �e �yj� w dniach oczekiwania na przekszta�cenie si� �wiata. On powsta� z grobu, jego Kr�lestwo wci�� jest na ziemi. Tylko nieliczni o tym wiedz� i wierz� w to, a i oni w�tpi� w sercu, bo nigdy dot�d nie zdarzy�o si� nic podobnego. Ja te� w�tpi�, ale w�tpi� wierz�c, maj�c nadziej�, oczekuj�c, �e wydarzy si� co�, co wszystko wyja�ni.

Przy bramie siedzia�o ju� tylko kilku �ebrak�w, kt�rzy nie znali mnie, a �lepca nie dostrzeg�em nigdzie. Spod arkad wysz�y kobiety nios�ce na g�owach odwr�cone dzbany i zawzi�cie trajkocz�ce mi�dzy sob�. Nawet nie pofatygowa�y si�, by unie�� r�bk�w szat i przys�oni� usta, tak im by�em oboj�tny.

Niebo zgranatowia�o. Mrok g�stnia�. Zab�ys�y trzy gwiazdy. Wartownicy zapalili pochodni� �ywiczn�, tkwi�c� w uchwycie przy bramie. Ogarnia�o mnie zniech�cenie. Tak si� przygotowywa�em, by�em got�w dzie� w dzie� wraca� tu, do bramy, aby otrzyma� znak! Mia�em ju� zamiar wraca�, ale jeszcze zwleka�em, bo w�a�ciwie by�o mi wszystko jedno, gdzie b�d�. I nagle spod arkad wynurzy� si� m�czyzna. Na ramieniu ni�s� dzban, kt�ry podtrzymywa� r�k�, lecz nie tak umiej�tnie jak kobiety. Szed� powoli, patrz�c pod nogi, aby si� nie potkn��. Kiedy znikn�� za zakr�tem stromo pn�cej si� w g�r� uliczki, poszed�em w �lad za nim. Uliczka zmieni�a si� w p�askie schody. S�ysza�em, jak ci�ko st�pa i dyszy pod ci�arem dzbana. Szed�em kilka krok�w za nim.

Szli�my d�ugo. Bez po�piechu wchodzili�my coraz g��biej w g�rn� cz�� miasta. Zauwa�y�em, �e skr�ca w r�ne strony, jakby kluczy�. W odludnym zau�ku postawi� dzban na ziemi, podtrzyma� go r�k�, opar� si� o �cian� i czeka�. Podszed�em bli�ej i zatrzyma�em si� nic nie m�wi�c. D�ugo tak stali�my obok siebie, opieraj�c si� o �cian�. Wreszcie odsapn��, odwr�ci� si� do mnie, pozdrowi� i zapyta�:

��Czy zab��dzi�e�?

��Pok�j tobie � odrzek�em.-Dr�g jest wiele i wiele prowadzi na manowce.

��S� tylko dwie drogi � zauwa�y� filozoficznie. � Jedna prowadzi do �ycia, druga ku �mierci.

��Dla mnie istnieje tylko jedna droga. W�asnymi si�ami jej nie znajd�, ale mam nadziej� i ufam, �e kto� mi pomo�e.

Bez s�owa podni�s� dzban na rami� i ruszy� w drog�. Szed�em obok niego, czemu si� nie sprzeciwia�. Po chwili zaproponowa�em:

��Schody s� strome. Czy mog� ci pom�c? Bo znowu si� zasapiesz.

��Dosta�em zadyszki nie od ci�aru dzbana wody, tylko ze strachu. Nie s�dz�, aby z tego wynik�o co� dobrego.

Pozwoli� mi wzi�� dzban, kt�ry wcale nie wyda� mi si� ci�ki, sam za� szed� przede mn� i ostrzega� przed nier�wno�ciami, abym si� nie potkn��. Zau�ek by� brudny i �mierdzia� moczem. Powala�em buty.

Dom, do kt�rego doszli�my po schodach, by� du�y i najwyra�niej zamo�ny. W �wietle gwiazd nie widzia�em zbyt dobrze. M�j przewodnik zastuka� do bramy, kt�r� natychmiast otworzy�a jaka� kobieta. Bez s�owa zabra�a ode mnie dzban i z�o�y�a pe�en szacunku uk�on owemu m�czy�nie, kt�ry najwidoczniej nie by� s�ug�, jak my�la�em.

S�u��ca zaprowadzi�a mnie na wewn�trzny dziedziniec ocieniony drzewami. Naprzeciw wyszed� m�ody ch�opiec, mo�e pi�tnastoletni, powita� mnie pow�ci�gliwie:

��Pok�j tobie. Ojciec i stryj udali si� do swoich pokoj�w, pozw�l wi�c, �e zaprowadz� ci� do sali go�cinnej. Chcesz umy� r�ce?

Nie czekaj�c na odpowied� s�u��ca szczodrze wyla�a na moje r�ce wod� z dzbana, kt�ry przynios�em, jakby chcia�a pokaza�, �e w tym domu nie brakuje wody. Ch�opiec wyci�gn�� do mnie r�cznik i rzek�:

��Nazywam si� Marek. � Wycieraj�c mi r�ce z takim zapa�em, jakby go rozpiera�o poczucie w�asnej wa�no�ci, doda�: � By�em tej nocy z Mistrzem, kiedy przyszli go aresztowa�. Nagi wyskoczy�em z ��ka, �eby go ostrzec, bo wiedzia�em, �e przebywa w ogrodzie Getsemani. Mnie te� z�apali, ale zostawi�em w ich r�kach prze�cierad�o i go�y uciek�em.

��Przesta� trajkota�, Marku � �agodnie ostudzi� jego zapa� m�j przewodnik. Ale i on pozbywszy si� w bezpiecznym miejscu boja�ni, by� pe�en cichego entuzjazmu. � Nazywam si� Nataniel. Nie widz� powodu, by skrywa� przed tob� moje imi�. Spotka�em go na drodze do Emmaus tego samego dnia, kiedy rano wyszed� z grobu.

��Ale go nie pozna�e� � ze swad� wtr�ci� ch�opiec, a Nataniel uspokajaj�co po�o�y� mu r�k� na ramieniu.

Marek ufnie wzi�� mnie za r�k� ch�opi�c�, nie przywyk�� do fizycznej pracy d�oni�. Wprowadzi� mnie schodami na p�aski dach, a stamt�d do ogromnego pomieszczenia, s�abo o�wietlonego lamp�. W k�tach sali zalega� mrok; na �rodku sta� wielki st�, a wok� niego du�o mi�kkich siedzisk. Widocznie urz�dzano tu ludne przyj�cia.

W p�mroku oczekiwali dwaj m�czy�ni. Stali rami� w rami� obok siebie w zupe�nej ciszy. Jednego z nich pozna�em. By� to �w m�ody Jan, kt�rego widzia�em w towarzystwie niewiast pod krzy�em. Patrzy�em na niego w s�abym �wietle lampy, ale dostrzeg�em niewys�owion� czysto�� tej m�odej twarzy. Drugi m�czyzna by� starszy, mia� czo�o poorane zmarszczkami i wpatrywa� si� we mnie podejrzliwie.

��Pok�j wam � powiedzia�em.

Nie odpowiedzieli. Po d�u�szej chwili Jan pytaj�co spojrza� na starszego m�czyzn�, zach�caj�c go do m�wienia, tamten jednak nadal nieufnie ogl�da� mnie od st�p do g��w. Milczenie stawa�o si� przyt�aczaj�ce. Przerwa� je Nataniel, m�wi�c usprawiedliwiaj�co:

��Szed� za dzbanem.

��Szukam jedynej drogi � zapewni�em gorliwie w obawie, �e ci dwaj odtr�c� mnie.

Podejrzliwy m�czyzna widocznie uzna�, �e wystarczaj�co d�ugo mnie lustrowa�, skin�� przyzwalaj�co r�k� i rozkaza�:

��Natanielu i Marku, wyjd�cie i pilnujcie podw�rka, �eby nikt tu nie wszed�. � Wielkim kluczem zamkn�� za nimi drzwi i rzek�:

��Pok�j tobie, cudzoziemcze. Czego chcesz od nas? Boj� si�, �e droga, kt�rej szukasz, jest dla ciebie zbyt w�ska.

��Och, Tomaszu � rzek� z wyrzutem Jan � zawsze ka�dego podejrzewasz. � I zwr�ci� si� do mnie pogodnie: � Kto szuka, ten znajdzie, a kto puka, b�dzie mu otworzone. M�wiono nam, �e jeste� cichy i pokornego serca. Stuka�e� gorliwie. Dlatego otworzyli�my ci bram�.

Wskaza� mi siedzisko i sam usiad� naprzeciw, patrz�c na mnie serdecznie przejrzystymi jak kryszta� oczyma. Po chwili wahania Tomasz r�wnie� usiad� i rzek�:

��Jestem jednym z tych dwunastu, o kt�rych ci opowiadano. On sam nas wybiera� na aposto��w i towarzyszyli�my mu. Jan jest z nas najm�odszy. Musz� na niego uwa�a�, bo jest prostoduszny. Nie oskar�aj nas o zbytni� ostro�no��. Sam wiesz, �e rada spreparowa�a oskar�enia r�wnie� przeciwko nam. Twierdzi, �e zawi�zali�my spisek i chcemy spali� �wi�tyni�. Oskar�a si� nas, �e zamordowali�my tego spo�r�d nas, kt�ry zdradzi�. Czemu nie mia�bym si� przyzna�, �e mi�dzy sob� k��cili�my si� o ciebie? By�em ci najbardziej przeciwny, poza Piotrem, kt�ry nie chce nawet s�ysze� o tobie, bo jeste� cudzoziemcem. Ale Maria Magdalena przemawia�a za tob�.

��Znam go � broni� si� Jan. � Na w�asne oczy widzia�em go przy krzy�u i wiem, �e nie przy��czy� si� do szyderc�w.

��Ja te� ci� widzia�em, a i s�ysza�em o tobie � rzek�em. Trudno by�o na niego nie patrze�, bo nigdy nie widzia�em tak urodziwej, tak promiennej twarzy. I nie by�a to uroda marmurowego pos�gu, nie, malowa�a si� na niej �ywo�� my�li i nami�tno��, a jednocze�nie spok�j i ciep�o, kt�re promieniowa�o ku mnie.

��Wi�c czego chcesz od nas? � spyta� nieprzychylnie Tomasz.

Pomy�la�em, �e chce os�ania� przed obcym wsp�ln� tajemnic� apostolsk�, i rzek�em pokornie:

��Prosz� tylko, aby�cie mi wskazali drog�.

��Zanim Jezusa zatrzymali � Tomasz mimo woli spojrza� na Jana

��zapewni� nas, �e w domu jego Ojca jest du�o miejsca. Powiedzia�, �e idzie szykowa� te miejsca dla nas, dla tych dwunastu, chyba my�la� o nas, chocia� Judasz go potem zdradzi�. A on rzek�: �Znacie drog�, jak� ja id�." � Potar� pomarszczone czo�o, w oczach mia� wyraz zagubienia. � Wtedy powiedzia�em, �e nie wiemy, dok�d idzie. Sk�d wi�c mo�emy zna� drog�? Teraz ty, cudzoziemcze, pytasz mnie o drog�, a przecie� ja jej nie znam.

��Tomaszu, Tomaszu, ale� on ci odpowiedzia�! � przypomnia� Jan. � Rzek�, �e sam jest drog�, tak w�a�nie, drog� i prawd�. Nie mo�esz twierdzi�, �e nie znasz drogi!

Lecz zdenerwowany Tomasz zerwa� si� na r�wne nogi, pi�ci� uderzy� o drug� d�o� i krzykn��:

��Co to znaczy? Nie rozumiem, wyt�umacz mi!

Jan wyra�nie mia� ochot� wyja�ni�, ale chyba si� mnie kr�powa�. Po namy�le wtr�ci�em si� do rozmowy, m�wi�c:

��Trzeciego dnia wsta� z grobu.

��No w�a�nie � podchwyci� Jan. � Maria Magdalena przybieg�a i powiedzia�a, �e g�az odsuni�ty jest z wej�cia. Pobiegli�my tam, Piotr i ja, i zobaczyli�my pusty gr�b.

��Tak, tak � ironizowa� Tomasz � Maria Magdalena widzia�a anio��w i ducha ogrodnika.

��Ogrodnika? � zapyta�em z przestrachem i zadygota�em.

��E tam, babskie gadanie � ci�gn�� Tomasz, nie zwracaj�c uwagi na moje zdenerwowanie. � Podobnie Nataniel i ten drugi, gdy szli do Emmaus. Nawet go nie poznali!

��W tym pokoju zjawi� si� nam tego samego wieczoru, kiedy przera�eni siedzieli�my za zamkni�tymi drzwiami � rzek� Jan z pe�nym przekonaniem. � By� z nami, m�wi� do nas i co� nam zaproponowa�, o czym ledwie mo�na si� o�mieli� my�le�, nie m�wi�c o tym, by opowiada� obcemu. Zapewniam ci�, zjawi� si� u nas �ywy i odszed� tak samo, jak przyszed�, i my�my uwierzyli.

��Pewnie, �e tak � szydzi� Tomasz. � Jeste�cie tak samo nieprzytomni jak Nataniel i ten drugi, jak Maria. Mnie tam nie by�o i nie wierz� w takie widzenia. Nie uwierz�, je�li na w�asne oczy nie ujrz� �ladu po gwo�dziach w jego r�kach i nie w�o�� palca w miejsce gwo�dzi. Nie, nie uwierz�! To moje ostatnie s�owo!

Te jego s�owa i niewiara tak zmartwi�y Jana, �e zas�oni� twarz. Ale nie zaprotestowa�. My�l�, �e zw�tpienie Tomasza podkopa�o wiar� tych, kt�rzy na w�asne oczy widzieli, lecz teraz po cichu zacz�li si� w og�le ba� widze�. Ogarn�a mnie dziwna rado�� i rzek�em zdecydowanie:

��Nie potrzebuj� widzie�, �eby uwierzy�. I tak wiem, �e zmartwychwsta� i wci�� jest na ziemi. B�d� cierpliwie czeka�. W tych dniach ju� si� wydarzy�y i na pewno jeszcze wydarz� takie rzeczy, jakich dawniej nie by�o.

��Przecie� nie jeste� synem Izraela � z�o�liwie wtr�ci� Tomasz � chocia� nosisz przy p�aszczu fr�dzle prozelity. Zastanawiam si�, dlaczego tak uparcie nas szpiegujesz? Boj� si� twoich zamiar�w. Wiem, �e by�e� go�ciem namiestnika w twierdzy Antonia. Chyba chcesz zap�dzi� nas w pu�apk�, �eby�my sami siebie doprowadzili do drzewa krzy�a albo do ukamienowania we wn�ce muru. � Wykr�caj�c guzowate palce niespokojnie wpatrywa� si� przed siebie i ci�gn��: � Czy kiedy� widzia�e�, jak kamienuj� cz�owieka? Ja widzia�em i nie chcia�bym do�wiadczy� tego na w�asnej sk�rze. W ka�dym razie nie teraz, kiedy Jezus umar�, i to niezale�nie od tego, czy gr�b by� pusty czy nie.

��To co jeszcze robisz w Jeruzalem? � spyta�em niegrzecznie.

��Czemu szybciutko nie ruszysz w drog� i nie wracasz do domu, do roboty? Na co czekasz?!

Jego spojrzenie przygas�o. Robi� takie wra�enie, jakby przywyk� do s�uchania rozkaz�w i nie m�g� si� bez nich obej��. Przesuwaj�c palcami po p�aszczu rzek� obronnym tonem:

��Przecie� nie mog� odej�� sam. Moim zdaniem tracimy tu tylko czas. Najrozs�dniej by�oby na jaki� czas i�� gdzie� na pustyni�, a potem ka�dy powinien wr�ci� do swojego domu. A my tylko gadamy tak i siak, k��cimy si� i nie mo�emy wsp�lnie si� na nic zdecydowa�.

��Nie masz ju� domu, skoro Mistrz ci� wybra� � przypomnia� Jan, spogl�daj�c na niego przejrzystymi oczyma. � Sam porzuci�e� narz�dzia i poszed�e� za nim. Kto ogl�da si� za siebie i opu�ci r�k� na uchwyt p�uga, nie jest godny jego kr�lestwa. On sam tak powiedzia�. Nie, Tomaszu, nie ma dla nas powrotu do dawnego �ycia.

��Jakie jest jego kr�lestwo? � spyta�em pospiesznie.

��Z pewno�ci� nie takie, jak my�leli�my, cudzoziemcze � odpar� Tomasz, �artobliwie potrz�saj�c g�ow�. Znowu pi�ci� waln�� o d�o� i krzykn�� w bezsilnej w�ciek�o�ci: � Czy� nie by�em got�w zamieni� p�aszcza na miecz i umrze� razem z nim i w jego obronie? Bo�e, zmi�uj si�, przecie� on, syn Bo�y, mia� w�adz� i moc, aby zrobi�, co chcia�. Tymczasem bez s�owa, jak baranek, pozwoli� przybi� si� do krzy�a i zostawi� nas na pastw� losu, a my nie wiemy, w co wierzy� i dok�d si� zwr�ci�. � Po chwili dorzuci�: � Kiedy cz�owieka kamienuj�, z ust p�ynie mu krew, z nosa wali krew i smarki, krzyczy i p�acze, ka� i mocz ciekn� po jego szatach, zanim wyzionie ducha. Dlaczego sami poddali�my si� takiemu losowi, kiedy on nas opu�ci�?

��Wszyscy byli�my jednakowo s�abi, gdy nadesz�a owa chwila

��rzek� Jan z przekonaniem, �agodnie dotykaj�c jego ramienia.

��Pami�taj, �e obieca� przys�a� nam obro�c�.

Tomasz go szturchn��, jakby tymi s�owy Jan wyjawi� jak�� ich tajemnic�, i chc�c zatrze� wra�enie, jakie na mnie wywar�y, m�wi� gor�czkowo:

���atwo ci m�wi�, Janie. Nie przeszed�e� twardej szko�y �ycia. By�e� pupilkiem ojca, ty i tw�j brat, komenderowa�e� starszymi od siebie. A ja, kiedy mnie wezwa�, poszed�em za nim, by broni� pracuj�cych i ciemi�onych. Ale jak� korzy�� przynios�a ciemi�onym jego absurdalna �mier�, tego nie mog� poj��. Wystawi� tylko siebie i nas na po�miewisko rady i Rzymian.

Nie uda�o mu si� jednak zwie�� mnie na manowce. Zaciekawiony spyta�em:

��Co powiedzia�e� o obro�cy?

Patrzyli na mnie w milczeniu. Mieli zupe�nie r�ne rysy twarzy, a jednocze�nie by�o w tych rysach co� identycznego, co je ��czy�o. Przez to ich milczenie poczu�em si� nieodwo�alnie wykluczony z ich kr�gu. Przypomnia�em sobie s�owa Marii Magdaleny o wygl�dzie wybranych aposto��w i teraz zrozumia�em ich sens. Wiedzia�em, �e w t�umie ludzi rozpozna�bym po twarzach nie tylko tych dw�ch, kt�rych spotka�em, ale i wszystkich pozosta�ych aposto��w, cho� ich nigdy nie widzia�em.

Milczenie si� przeci�ga�o i zrozumia�em, �e mimo dobrej woli Jana uznano mnie za intruza. Powiedzia�em wi�c bezradnie:

��Dobrze wam �ycz�. Nie jestem obrzezanym �ydem i nie zamierzam nim zosta�. Ale s�ysza�em, �e Jezus by� mi�osierny r�wnie� dla Samarytan, kt�rych �ydzi odrzucaj�. Podobno uzdrowi� nawet s�ug� dow�dcy garnizonu rzymskiego w Galilei, poniewa� ten uwierzy� w jego wszechmoc. Ja tak�e wierz� w jego w�adz� i moc. Wierz�, �e nadal �yje i przyjdzie jeszcze do nas. Je�li tak, to b�agam was, nie zostawiajcie mnie w ciemno�ciach. Na pewno mu nie zaszkodz�! Jak�e cz�owiek mo�e zaszkodzi� m�owi, kt�ry po wstaniu z grobu wchodzi i wychodzi przez zamkni�te drzwi? Wam te� nie chc� wyrz�dzi� szkody. Przeciwnie, je�li b�d� m�g�, pomog� wam. Mieszkam w pokoju go�cinnym Karanthesa, syryjskiego kupca, w pobli�u pa�acu Hasmoneuszy. Mam znaczny maj�tek i got�w jestem wam pom�c r�wnie� materialnie, je�li b�dzie trzeba.

��Udowodnij to � rzek� Tomasz, wyci�gaj�c pe�n� odcisk�w r�k�.

��Takiej pomocy nie potrzebujemy, przynajmniej na razie � odrzuci� moj� propozycj� Jan. � Moja rodzina jest zamo�na, Mateusz te� nie jest biedny, a Mistrz mia� bogatych zwolennik�w, kt�rzy op�acali nasze w�dr�wki, kiedy sami nie mogli mu towarzyszy�. Nie, nie, ani chleba, ani odzienia nie potrzebujemy, tylko i wy��cznie tego, co on sam m�g� nam ofiarowa�. Je�li jeszcze wr�ci, nie zapomn� o tobie. Ale nie mog� cudzoziemcowi zdradza� tajemnic, kt�re nam powierzy�.

��Boj� si�, �e pope�nili�my b��d, s�uchaj�c Marii. Ta ciekawo�� obcego brzydko mi pachnie � stwierdzi� Tomasz i odwracaj�c si� do mnie zagrozi�: � Pami�taj, �e kiedy chodzili�my z nim, mieli�my moc uzdrawiania chorych i wyp�dzania szatana. Teraz nasza moc by� mo�e jest s�absza, ale strze� si�! To nas wybra� do grona. Dopuszczali�my do niego, kogo chcieli�my, i nie dopuszczali, kogo�my nie chcieli. Skoro nawet jeden z naszej dwunastki okaza� si� zdrajc�, to jak mo�emy mie� zaufanie do kogokolwiek z zewn�trz?

��Nie boj� si� ciebie ani twojej mocy � o�wiadczy�em. � Nie s�ysza�em, aby Jezus wykorzysta� swoj� moc nawet przeciwko tym, kt�rzy go prze�ladowali, a ja przecie� gorliwie go poszukuj�.

��Och, co za wiedza! � kpi� Tomasz. � Przecie� w gniewie tak przekl�� drzewo figowe, �e usch�o na naszych oczach, poniewa� nie znalaz� na nim ani jednej dojrza�ej figi. A wtedy nawet nie by�a na to pora.

��Raczej nie zrozumieli�my, co mia� wtedy na my�li � rzek� Jan.

��To by�a przypowie��, kt�rej nie poj�li�my.

��On ludowi przedstawia� przypowie�ci, nam wszystko otwarcie wyja�nia�. Ale je�li wtedy nie rozumieli�my, to jak teraz mo�emy poj��? Dlatego by�oby najlepiej, gdyby�my zaraz wyjechali z Jeruzalem.

��Niechaj b�dzie, jak chcesz � powiedzia�em, zm�czony jego uporem i gro�bami. � Przykro mi, �e zawraca�em wam g�ow�, gdy i bez tego macie do�� k�opot�w. Wyjecha�em z Aleksandrii, aby szuka� w�adcy �wiata, o kt�rego narodzeniu m�wi�o wiele przepowiedni. Bo musicie wiedzie�, �e znaj� je i inne narody, nie tylko �ydzi. Symptomy koniunkcji, czyli po��czenia gwiazd b�d�cego zwiastunem jego narodzenia, obserwowano zar�wno w Rzymie, jak i w Grecji. W Jezusie Nazarejskim, kt�rego ukrzy�owano jako kr�la �ydowskiego i kt�rego �mierci sta�em si� naocznym �wiadkiem, odnalaz�em w�adc� �wiata. Ale jego Kr�lestwo jest inne, ni� my�la�em, i przypuszczalnie inne, ni� wy�cie s�dzili. Nie wierz�, aby�cie mogli mi przeszkodzi� w odszukaniu drogi do Kr�lestwa, o kt�rym przekona�o mnie jego zmartwychwstanie.

�zy rozczarowania zapiek�y mnie pod powiekami, odwr�ci�em g�ow� i przez te �zy patrzy�em na wielki pok�j, kt�rego k�ty zasnuwa� mrok. Na kr�tk� chwil� ogarn�o mnie takie samo uczucie czyjej� obecno�ci, jakie prze�y�em w domu �azarza. Teraz wcale nie �ni�em, przeciwnie, umys� mia�em czujny i ch�onny. Ogarn�a mnie ochota, by g�o�no wzywa� go i powo�a� si� na jego imi�, jak uczyni�em w towarzystwie �lepca, kiedy kamie� przemieni� si� w ser w jego r�ku. Ale obawia�em si� post�pi� tak w obecno�ci tych dw�ch m�czyzn. Przecie� oni musieli zna� jakie� tajemnice. Z pewno�ci� zanim Jezus poszed� na �mier�, nauczy� ich misterium, przez kt�re mia� spe�ni� si� cel jemu jednemu wiadomy, dla nich jeszcze niepoj�ty.

Nie, jego imienia nie �mia�em g�o�no wzywa�. Pokornie po�egna�em si� i odwr�ci�em, aby wyj��. Tomasz poszed� przede mn� chc�c otworzy� drzwi, ale na pr�no kr�ci� wielkim drewnianym kluczem i przyciska� zasuw�. Szarpn�� drzwiami i znowu kr�ci� kluczem � i nic.

��Te drzwi wypaczy�y si� i zaklinowa�y we framudze � mrucza� ze z�o�ci�.

��Nie szarp ich z tak� w�ciek�o�ci�, bo zepsujesz zamek � ostrzeg� Jan i poszed� mu pom�c. Ale te� nie uda�o mu si� otworzy�. Obydwaj ze zdziwieniem, a zarazem podejrzliwie popatrzyli w moj� stron�, jakby to by�a moja wina, �e nie mog� otworzy� drzwi. Poszed�em wi�c im pom�c, cho� nie mam do�wiadczenia z drewnianymi zamkami i kluczami. Przekr�ci�em klucz i zamek odskoczy�. Owion�o mnie ch�odne nocne powietrze, a nad dziedzi�cem ujrza�em rozgwie�d�one niebo i komet�, kt�ra z�ot� wst�g� przelecia�a po niebie.

Zatrza�ni�te drzwi i lot komety odczyta�em jako znak, �e Jezus i jego Kr�lestwo nie chcieli, abym si� znalaz� poza ich zasi�giem, cho� �yczyli sobie tego aposto�owie. Bo oni nie dostrzegli w tym �adnych znak�w. Tomasz ci�gle obraca� klucz w zamku i mrucza� do siebie, �e on, biedny cz�owiek, nie jest przyzwyczajony do kluczy i zamk�w, poniewa� nie posiada rzeczy, kt�re warto by zamyka�.

Obydwaj zostali na g�rze. Schodami pod��y�em na dziedziniec, gdzie wyszed� mi na spotkanie Marek i zapyta� z trosk�:

��Czy b�dziesz umia� trafi� do siebie, cudzoziemcze? Ju� si� zacz�a druga warta nocna.

��Nie martw si� o mnie i o moje zdrowie. Wprawdzie zdyszany ze strachu Nataniel prowadzi� mnie tutaj okr�n� drog�, abym nie wiedzia�, dok�d idziemy, ale s�dz�, �e znajd� drog� do dolnego miasta i mego gospodarza. Kierunek wyznacz� mi gwiazdy, a gdy znajd� teatr i forum, to one b�d� drogowskazem.

��Ojciec i stryj powierzyli mi funkcj� gospodarza na czas twojej wizyty � o�wiadczy� Marek z dum�. � Nie pocz�stowa�em ci� niczym, bo aposto�owie nie zgodziliby si� spo�y� z tob� posi�ku, poniewa� jeste� Rzymianinem. Pozw�l mi dope�ni� obowi�zku go�cinno�ci przez odprowadzenie ci� do domu.

��Jeste� m�ody � zaprotestowa�em z u�miechem � i potrzebujesz du�o snu. I tak przeze mnie d�ugo czuwa�e�.

��W takie noce sen nie przychodzi �atwo � zapewni� Marek.

��Zaczekaj chwilk�, wezm� tylko p�aszcz.

Zaspana s�u��ca �aja�a go przy bramie, ale Marek za�mia� si�, poklepa� j� po twarzy i razem ze mn� wy�lizn�� si� na ulic�. Zauwa�y�em, �e dla bezpiecze�stwa wzi�� ze sob� lask� obci��on� o�owiem. To nie by�o najmilsze odkrycie, cho� nie obawia�em si� dorastaj�cego m�odziana. Prowadzi� mnie z ufno�ci� prost� drog� w d�. Nie zauwa�y�em, by pr�bowa� wprowadzi� mnie w b��d i utrudni� odnalezienie domu, w kt�rym go�ci�em, cho� pocz�tkowo podejrzewa�em go o takie zamiary. W ciemniejszych miejscach prowadzi� mnie za r�k�, �ebym si� nie potkn��. Widzia�em, �e ma wielk� ochot� na rozmow�, ale nie odwa�y� si� przerwa� milczenia, poniewa� by�em bardzo nachmurzony, cho� w g��bi serca tak�e pragn��em pogada�. W ko�cu spyta�em:

��Ty te� zna�e� Jezusa Nazarejskiego?

��Oczywi�cie, �e go zna�em � zapewni� Marek, mocno �ciskaj�c moj� r�k�. � Pomaga�em przy szykowaniu i podawaniu wieczerzy, gdy razem z aposto�ami spo�ywa� paschalnego baranka, zgodnie ze zwyczajem pustelnik�w, w wigili� szabatu. To by� jego ostatni wiecz�r. I wcze�niej te� widzia�em go i pozdrowi�em jako syna Dawida, kiedy wje�d�a� na grzbiecie osio�ka do Jeruzalem. To m�j ojciec podstawi� osio�ka w okre�lone miejsce, �eby uczniowie mogli go znale��. Ludzie roz�cielali przed nim swoje szaty na drodze, powiewali li��mi palmowymi i wo�ali mu �Hosanna". Dzi�ki mojemu ojcu i stryjowi dosta� za darmo do swojego u�ytku t� sal� na g�rze.

Moja ciekawo�� wzros�a, wi�c spyta�em:

��Kim jest tw�j ojciec? Dlaczego czyni� przys�ugi Jezusowi, nie boj�c si� rady?

��M�j ojciec � cicho powiedzia� Marek i zas�pi� si� � nie �yczy sobie, �eby wymienia� jego nazwisko w zwi�zku z t� spraw�. Jest bogaty, ale nale�y do cichych i to chyba cisi prosili go o opiek� nad kr�lem. Jezus nie chcia� narazi� mego ojca na przykro�ci, gdyby aresztowano go w naszym domu. Dlatego uda� si� na noc do Getsemani. Zdrajca Judasz zna� oczywi�cie nasz adres i najpierw przyprowadzi� ich tu. Dobijali si� do bramy, mieli pochodnie i bro�. Wtedy wyskoczy�em z ��ka i pobieg�em, �eby Jezusa ostrzec. M�j ojciec m�g� broni� si� przed rad� stwierdzeniem, �e stale wynajmuje ten du�y pok�j na wesela i uczty. Ponadto ma przyjaci� w�r�d starszych gminy. Oni chyba dobrze wiedz�, �e po nadej�ciu mroku Galilejczycy �ci�gaj� ze swych kryj�wek do domu ojca, ale nie chc� ju� powi�ksza� zamieszania i prze�ladowa� ich po tak straszliwej zbrodni na synu Bo�ym.

��Czy on by� synem Bo�ym? � zapyta�em, chc�c wybada� m�odzie�ca.

��To jasne, �e by� synem Boga i pomaza�cem! Tylko wys�aniec Boga m�g� czyni� takie cuda jak on. Wsta� z grobu i �yje, chocia� umar�. M�j stryj Nataniel nawet jad� razem z nim. A przecie� nieboszczycy ani duchy nie jadaj�! Jasne, �e on �yje.

W g��bi serca czu�em sympati� do tej prostej ch�opi�cej wiary, ale rozum kaza� mi powiedzie� z ukrytym sarkazmem:

��Nadmiar wiedzy chyba nie obci��a ci m�zgu, skoro tak gor�co wierzysz we wszystko.

��Umiem czyta� i pisa� po grecku i troch� po �acinie � broni� si� ch�opiec. � M�j ojciec prowadzi interesy na Cyprze, a nawet w Rzymie. Nie jestem nieukiem. Pami�taj, �e widzia�em go wiele razy i s�ucha�em, gdy m�wi�. Raz nawet po�o�y� r�k� na mojej g�owie, kiedy przyszed� do naszego domu. Tobie jest trudniej uwierzy�, bo widzia�e� go tylko wtedy, gdy umiera�. Ja widzia�em go w dniach chwa�y i mocy.

Doszli�my ju� do muru oddzielaj�cego g�rn� cz�� miasta od dolnej. Przystan�li�my przy bramie, w kt�rej swego czasu spotka�em Mari� z Beeret. Powiedzia�em Markowi, �e od tego miejsca z �atwo�ci� trafi� do domu, ale nie rusza�em si� z miejsca, a i Marek nie chcia� rozsta� si� ze mn�. Obydwaj zobaczyli�my komet�, kt�ra znowu przelecia�a przez niebo.

��Nawet gwia�dziste niebo jest niespokojne w te dni � rzek�em.

��Co� si� wkr�tce wydarzy. By� mo�e dni jego w�adzy dopiero si� zaczynaj�, chocia� nie potrafimy tego teraz zrozumie�.

Marek nie �egna� si� ze mn� ani nie wraca� do domu. Nie�mia�o przesuwa� r�kami po p�aszczu i d�ga� lask� ziemi� pod swymi nogami.

��Dziwi� si� tylko � powiedzia�em � dlaczego Nataniel nie pozna� go od razu, a Maria Magdalena dopiero wtedy, gdy zawo�a� j� po imieniu.

��Bo niczego takiego nie spodziewali si� � broni� ich Marek.

��Tak�e za �ycia by� inny w rozmaitych sytuacjach. To trudno wyt�umaczy�. On mia� jakby oblicza wszystkich ludzi. Ka�dy, kto w niego wierzy�, widzia� w nim kogo�, kogo kiedy� kocha�. W jego twarz trudno by�o patrze�. Oczy mia� przedziwne� Wiele razy widzia�em, jak starzy ludzie natychmiast schylali g�owy, kiedy spojrzeli mu w twarz.

��Chyba masz racj�. Widzia�em, jak cierpia� na krzy�u, wcze�niej nic o nim nie wiedzia�em. To prawda, �e by�o wtedy prawie ciemno, ale nie mog�em mu si� przypatrywa�. My�la�em, �e to przez szacunek dla cierpienia, ale chyba nie m�g�bym patrze�, cho�bym chcia�. I nie dziwi� si�, bo by� synem Boga. Nawet wartownicy to przyznali, kiedy ziemia zatrz�s�a si� w chwili jego �mierci. Nie potrafi�bym powiedzie�, jak wygl�da�. Tylko szkoda � ci�gn��em, daj�c uj�cie swemu rozgoryczeniu � �e wybra� takich prostak�w na aposto��w. Oni nie maj� prawa odmawia� spotykania si� z lud�mi! To jest b��d, �le robi�. Przesadzaj�, bo pewno chc� zachowa� wy��czno�� na jego misterium. Podzielam twoje zdanie: nie s�dz�, by ich prze�ladowano, cho�by nawet wyszli z ukrycia.

��S�dz�, �e si� mylisz � odpowiedzia� Marek po namy�le. � Jest w nich co�, czego nie maj� inni ludzie. My�l�, �e bez �adnych trudno�ci mogli patrze� na niego. Aposto� Jan na pewno patrzy� mu w oczy, bo Jezus Jana bardzo kocha�. Przesta� na nich narzeka�, cudzoziemcze!

��Wyczu�em u�miech w jego g�osie, gdy m�wi� dalej. � To prawda, �e trudno ich zrozumie�. M�j ojciec te� bywa zm�czony ich k��tniami i zawi�ciami. Szczeg�lnie Piotr, ten najwy�szy, jest ��dny w�adzy i k��ci si� z niewiastami, kt�re przecie� ich karmi� i ukrywaj�. Jest taki du�y i silny, ale bardzo dziecinny. Galilejczycy w og�le s� inni ni� mieszka�cy Jeruzalem. Nie rozumiej� subtelno�ci Pisma. Ci wie�niacy patrz� na wszystko bardzo konkretnie. � Po chwili jeszcze doda�:

��Zgadzam si�, �e s� gburami i za jego �ycia rzeczywi�cie nie wszystkich dopuszczali do niego. Teraz te� kto� chcia� z nimi m�wi�, ale go nie przyj�li, poniewa� uznali, �e nie jest prawym synem Izraela.

��Opowiedz dok�adniej � poprosi�em zaciekawiony.

��Czy s�ysza�e�, �e kiedy Jezus ni�s� krzy�, przysz�a chwila, �e upad� na ziemi�, bo ju� nie m�g� go ud�wign��? � spyta� Marek.

��Rzymianie wzi�li przypadkowego m�czyzn�, kt�ry akurat przyszed� z pola do miasta, i kazali mu nie�� krzy�. Widocznie uznali go za zwyk�ego ch�opa, a on jest w�a�cicielem du�ego maj�tku i szanowanym cz�onkiem synagogi libertyn�w. Najpierw chcia� skar�y� si� na samowol� Rzymian, ale p�niej odst�pi� od tego zamiaru. Na pocz�tku w og�le nie wiedzia� o procesie Jezusa, bo nie pochodzi z Jeruzalem, przyjecha� z Cyreny i nie miesza� si� do polityki. Kiedy dowiedzia� si�, czyj krzy� ni�s�, zrozumia� sens tego brzemienia i chcia� dowiedzie� si� czego� wi�cej o Jezusie od jtgo uczni�w. Ale Piotr i jemu nie dowierza�! Zreszt� wtedy wszyscy uczniowie strasznie si� bali o w�asn� sk�r�. Cyrenejczyk ju� do nich nie wr�ci�, aby pyta� o drog�. Mo�e spr�buj go odszuka� i porozmawia� z nim. Skoro ten cz�owiek zrozumia� sens brzemienia krzy�a, to mo�na przypuszcza�, �e w czasie wsp�lnie odbywanej drogi krzy�owej Jezus powiedzia� mu co� wartego zapami�tania.

��Gdzie m�g�bym znale�� tego cz�owieka? � zapyta�em.

��Nazywa si� Szymon Cyrenejczyk. Zapytaj o niego w synagodze libertyn�w.

��Co to jest synagoga libertyn�w?

��Tam czytaj� Pismo po grecku � wyja�ni� Marek. � Za�o�yli j� wzbogaceni wyzwole�cy z Rzymu. Wspieraj� j� r�wnie� ci, kt�rzy przybywaj� z Aleksandrii i Cyreny, poniewa� s� ju� tak ma�o �ydami, �e nie rozumiej� �wi�tego j�zyka. To bogata i wolnomy�lna synagoga i nie nak�ada na swych cz�onk�w zbyt wielkich ci�ar�w. S�dz�, �e i ciebie dobrze by tam przyj�li, gdyby� w szabat zechcia� pos�ucha� Pisma w j�zyku greckim.

��Dzi�kuj� ci, Marku � powiedzia�em, bo odpowiada�a mi jego rada. � Uczniowie mnie odrzucili, abym sam szuka� drogi. Mo�liwe, �e ten Szymon te� jej szuka. We dw�ch �atwiej szuka� ni� w pojedynk�. Pok�j tobie.

��I tobie pok�j, przyjacielu namiestnika � rzek� Marek i doda�:

��Gdyby ci� pytano, mo�esz chyba zapewni�, �e nie knujemy �adnych tajnych zamys��w.

��Sam sobie jestem przyjacielem, innych nie mam � odparowa�em ostro, bo zdenerwowa�em si�, �e taki prostoduszny m�odzieniaszek podejrzewa mnie o przekazywanie uzyskanych informacji Rzymianom.

��Gdyby jednak kto� pyta�, to b�d� m�g� z ca�ym przekonaniem zapewni�, �e przynajmniej ci dwaj, kt�rych spotka�em dzi� wiecz�r, nie s� ani podpalaczami, ani wichrzycielami. Jednak nie s�dz�, aby ktokolwiek o cokolwiek mnie pyta�. Co si� za� tyczy Poncjusza Pi�ata, to b�dzie chcia� o ca�ej sprawie jak najszybciej zapomnie�.

��Pok�j tobie � jeszcze raz powiedzia� Marek i na tym si� rozstali�my. Tego wieczoru nic mi si� wi�cej nie przydarzy�o.

Nie musia�em chodzi� do synagogi libertyn�w, �eby odszuka� Cyrenejczyka. M�j gospodarz, Syryjczyk Karanthes, kt�rego przypadkowo spyta�em o Szymona, powiedzia�:

��Zaczekaj chwil�, zaraz ci opowiem o tym cz�owieku wszystko, co tylko zechcesz wiedzie�.

Kaza� swemu synowi stan�� za lad� kramu ze starzyzn� i znikn�� w zau�ku. Zaledwie zd��y�em ugasi� pragnienie siedz�c na progu domu, a on ju� wr�ci� i opowiada�:

��Ten Szymon swego czasu wzbogaci� si� w Cyrenie tak bardzo, �e kiedy kilka lat temu przeni�s� si� do Jeruzalem, wykupi� w okolicy miasta wiele p�l, winnic i gaj�w oliwnych. Prowadzi tak�e interesy w innych miastach Judei. �yje jak Grek. Ludzie powiadaj�, �e nawet chodzi do teatru i do k�pielisk gimnazjonu, wi�c mimo �e nosi brod�, nie uwa�aj� go za prawowiernego �yda. Niekt�rzy nawet twierdz�, �e nie jest obrzezany, ale wobec jego maj�tku nikt nie kwapi si� do sprawdzenia tego. Pisma przestrzega i �wi�tuje w szabat. Przytrafi�a mu si� paskudna historia: Rzymianie gwa�tem wyci�gn�li go z t�umu i zmusili do niesienia krzy�a tego buntownika, kt�rego ukrzy�owano, gdy� tu przyjecha�. Dotkn�a go taka ha�ba, �e od tego czasu zamkn�� si� w swoim domu i z nikim nie chce rozmawia�.

Dok�adnie opisa�, jak mog� znale�� dom Szymona Cyrenejczyka, a potem zapyta� z chytrym u�miechem:

��Czego od niego chcesz? Czy zamierzasz ulokowa� pieni�dze w dzia�kach rolnych, czy te� po�yczy� pieni�dze pod zastaw? Mog� poda� ci wiele nazwisk ludzi znacznie lepszych w tych sprawach, a w �adnym razie nie polecam Szymona, kt�ry podobno w�asnor�cznie przynosi w p�aszczu chrust do domu i poza chlebem i warzywami na nic sobie nie pozwala.

Te informacje by�y wyra�nie sprzeczne, wi�c moja ciekawo�� wzros�a i tym bardziej chcia�em si� spotka� z Szymonem Cyrenejczykiem. M�j syryjski gospodarz koniecznie chcia� si� dowiedzie�, czego ja w�a�ciwie oczekuj� od tego cz�owieka, i okazywa� trosk� o mnie. Dlatego wbrew w�asnej woli w ko�cu przyzna�em:

��Chc� go spotka� w zwi�zku z tym, co mu si� przytrafi�o. Pragn� si� dowiedzie�, co wie o Jezusie Nazarejskim, kr�lu �ydowskim, kt�rego krzy� ni�s� na plecach.

��Nie m�w tak g�o�no o przykrych sprawach � ostrzeg� Karanthes z przestrachem, poci�gaj�c mnie za po�� p�aszcza.

��Go�cinnie przyj��e� mnie w swym domu, wi�c nie chc� mie� przed tob� tajemnic. Mam podstawy, by wierzy�, �e ukrzy�owany kr�l �ydowski by� najbardziej zdumiewaj�cym zjawiskiem, jakie kiedykolwiek pojawi�o si� na ziemi, i �e by� synem Bo�ym. Jestem pewny, �e trzeciego dnia powsta� z grobu i nadal �yje, chocia� umar�. Dlatego chc� wiedzie� o nim wszystko, r�wnie� to, co wie Szymon Cyrenejczyk.

��A niech�e ci� licho, w jak� bied� si� wpakowa�em przyjmuj�c ci� na mieszkanie � rzek� zd�awionym g�osem gospodarz. � Gdyby� nie by� przyjacielem Adenabara, najlepiej bym uczyni� pakuj�c twoje manatki i wyrzucaj�c ci� na ulic�. O takich sprawach m�wi si� tylko szeptem i w czterech �cianach, a nie g�o�no i w takim miejscu, gdzie ka�dy mo�e ci� us�ysze�. Nie nale�y wierzy� w historyjki i przywidzenia g�upich niewiast. Dosz�y mnie s�uchy o tym, o czym m�wi�e�, ale wierz mi, lepiej trzyma� si� z daleka od tych spraw, je�li nie chcesz, �eby ci� �ydzi zat�ukli kamieniami. Czy nie wystarcza ci dobre i bezpieczne �ycie, wygodne �o�e i smaczne jedzenie, kt�re gotuje moja �ona? Gdyby� nadu�y� wina i obrzyga� ca�y dom, gdyby� przehula� ca�y maj�tek albo si� �ajdaczy� jak Babilonczycy czy Grecy, wszystko bym ci darowa�, bo jeste� dobry i jeszcze m�ody. Ale nie pakuj si� w sprawy bog�w i �ydowskich czarnoksi�nik�w! Bo �ci�gniesz na siebie zag�ad�, stracisz dom i w ko�cu zg�upiejesz, jak to si� nieraz przytrafia�o tym, kt�rzy uczyli si� �ydowskiej magii i pr�bowali zrozumie� ich Boga.

M�wi� szczerze i z przej�ciem. Widzia�em, �e dobrze mi �yczy, poczu�em wi�c potrzeb� zwierzenia mu si�, chocia� to tylko Syryjczyk:

��Nie mam najmniejszego zamiaru miesza� si� do �ydowskiej polityki. Szukam tylko drogi dla siebie. Cho� jestem m�ody, do�wiadczy�em w �yciu wiele i wszystkiego zakosztowa�em. Filozofia mnie nie zaspokoi�a, a rozkosze �ycia nie przynios�y zadowolenia. Podobnie jak inni zamo�ni, wykszta�ceni i ciekawi �ycia ludzie uczestniczy�em w r�nych misteriach, ale nie przynios�o mi to rado�ci wi�cej ni� udzia� w takich widowiskach teatralnych, w kt�rych widz jest r�wnocze�nie aktorem. Od czasu do czasu czuj� brzemi�, wyciska ono �zy z moich oczu i powoduje skurcze brzucha. Dlatego szukam drogi, kt�r�, jak s�dz�, wskaza� Jezus Nazarejski, chocia� jeszcze tego nie rozumiem.

��Przyjacielu m�j, Marku � rzek� Karanthes, ci�ko westchn�wszy � pozw�l nazywa� si� przyjacielem, chocia� jeste� obywatelem Rzymu i cz�owiekiem wykszta�conym. Nie odnosi�e� si� do mnie ani do mojej rodziny dumnie i w�adczo, jak to potrafi� lokatorzy. Nawet u�miecha�e� si� do mojej �ony i syna, a mnie traktowa�e� jak sobie r�wnego. Tego, o czym m�wi�e� � my�l� o udr�ce i niepewno�ci � naprawd� do�wiadcza ka�dy cz�owiek �yj�cy w naszych czasach. Jest to tym dziwniejsze, �e przecie� Rzym przyni�s� �wiatu pok�j, wi�c nikt uczciwy nie musi si� niczego ba�, wyj�wszy poborc�w podatkowych i mieszanie si� do polityki. Gdyby� by� �onaty i odpowiada� za �on� i dzieci, na pewno inaczej by� my�la�. � Jego r�ce dr�a�y bezradnie, kiedy szuka� odpowiednich s��w dla wyra�enia swoich my�li. � To jest miasto �ydowskiego Boga. G��boko go szanuj� i daj� ofiary, jak ci ju� opowiada�em, ale nawet nie pr�buj� zrozumie� jego bezgraniczno�ci i bezobrazowo�ci, bo tylko g�owa by mnie z tego rozbola�a. Nam, cudzoziemcom zamieszka�ym wewn�trz mur�w miasta, nie wolno trzyma� nawet najmniejszego wizerunku naszych bog�w, aby nas bronili, Rzymianie za� nie mog� modli� si� nawet do cesarza. Od czasu do czasu �ydowska stra� niespodziewanie przeszukuje mieszkania cudzoziemc�w i niszczy ka�dy napotkany wizerunek, a jego w�a�ciciela bez lito�ci karze grzywn�. M�dry cudzoziemiec musi wi�c podda� si� opiece �ydowskiego Boga i ba� si� go. Przera�aj�ce rzeczy o nim si� opowiada, bo jest to B�g gro�ny. Nie mieszaj si� do jego spraw, Marku, by� nie poni�s� szwanku na zdrowiu. Na pewno jeszcze nie w pe�ni dotar�o do ciebie, �e dla �yd�w religia jest polityk�, a polityka religi�, �e cokolwiek robi�, nigdy nie odrywaj� si� od religii. Ich B�g czyha na nich wsz�dzie, nawet w wychodku, aby i tam zachowywali si� wedle jego Prawa. Dlatego najlepiej chodzi� na paluszkach i trzyma� buzi� na k��dk�.

��Jestem obywatelem rzymskim � rzek�em z dum�. � �aden �yd nie mo�e mi zrobi� krzywdy. Nie podlegam ich jurysdykcji. Gdyby nawet mnie oskar�yli o co� w zwi�zku z religi�, prokonsul nie odwa�y�by si� mnie os�dzi�, tylko odes�a�by spraw� do Rzymu, przed oblicze cesarza.

��Powiadaj�, �e cesarz nie mieszka ju� w Rzymie, tylko gdzie� na odleg�ej wyspie � wtr�ci� niewinnie Karanthes. � Zamiast niego rz�dzi kto� inny, cz�owiek chytry i chciwy, kt�remu trzeba p�aci� haracz.

Teraz na mnie przysz�a kolej, by memu syryjskiemu gospodarzowi, zatka� r�k� usta i z przestrachem rozejrze� si�, czy przypadkiem kto� nie us�ysza� jego s��w.

��Gdyby� te s�owa wypowiedzia� w Rzymie � ostrzeg�em � o g�ow� by ci� skr�cili. Nie wymawiaj g�o�no imienia tego m�a, bo my�l�, �e jego oczy i uszy si�gaj� do najodleglejszych kraj�w.

��Wida�, �e w Rzymie trzeba by� ostro�nym po rzymsku, a w Jeruzalem po jeruzalemsku � zauwa�y� Karanthes, spokojnie zdj�wszy moj� r�k� ze swoich ust. � Tutaj wym�wione przez ciebie imi� jest r�wnie dra�liwe jak w Rzymie imi� tego drugiego.

Przez chwil� rozmy�la�, rozgl�daj�c si� doko�a, wreszcie przycupn�� w kucki ko�o mnie, bo wci�� siedzia�em na progu domu owini�ty �ydowskim p�aszczem, i zaszepta� mi do ucha:

��Dopiero po wszystkim cudzoziemcy zrozumieli, jakiego wielkiego nieszcz�cia unikn�li�my dzi�ki szybko�ci dzia�ania sanhedrynu. W wigili� Paschy, nic o tym nie wiedz�c, stali�my nad kraterem ziej�cego ogniem wulkanu. Lud okrzykn�� go ju� kr�lem, a powiadaj�, �e skrycie wspiera go pewna pustynna gmina i tajny zwi�zek, kt�ry zwie si� cichym. Podobno by� plan, by w czasie Paschy podpali� �wi�tyni�, to mia� by� znak dla narodu, obali� rad� i utworzy� rz�d spo�r�d rzemie�lnik�w i ch�op�w. Chyba si� domy�lasz, �e co� takiego by�oby pretekstem dla wtr�cenia si� Rzymian. Namiestnik ju� nawet skompletowa� rezerwowy legion z �o�nierzy ze wszystkich garnizon�w, a sam rozlokowa� si� w twierdzy Antonia, nie ryzykuj�c, jak dawniej, zamieszkania w pa�acu Heroda. Kiedy buntownik�w pozbawiono przyw�dcy, musieli zn�w dzia�a� w ukryciu.

��Nie wierz� ci � rzek�em. � Ze wszystkiego, co s�ysza�em, wynika, �e jego kr�lestwo nie jest z tego �wiata.

��No tak, m�wi si� r�ne rzeczy � potulnie zgodzi� si� Karanthes. � Ale musi by� ziarno prawdy w tych pog�oskach. Nie ma dymu bez ognia, nie s�dzisz?

��S�dz�, �e to rada, kap�ani i uczeni w Pi�mie rozsiewaj� teraz takie pog�oski, �eby usprawiedliwi� nikczemn�, pod�� zbrodni� � powiedzia�em z przekonaniem. � On nie by� taki. M�wiono mi, �e kaza� nadstawia� drugi policzek do bicia i zabrania� z�o z�em odp�aca�. Moim zdaniem to jedyny spos�b uwolnienia si� spod w�adzy z�a, kt�re prowadzi do zemsty i zn�w do kolejnej zemsty, i jeszcze raz do zemsty.

��Wi�c niech ma �al do siebie � zauwa�y� rozs�dnie Karanthes.

��Kto dzia�a tu, na ziemi, czyni cuda i g�osi nauki, musi si� podporz�dkowa� ziemskim prawom. Mo�e wykorzystano go jako narz�dzie dla zrealizowania czyjego� celu, bo rzeczywi�cie tylko dobrze o nim opowiadali. Ale jedyne, co mog�a zrobi� rada �ydowska, to wyci�gn�� wniosek wedle rozs�dnej polityki i oczywistych fakt�w, bo nie wypada uzdrawia� chorych, wskrzesza� umar�ych i og�asza� si� synem Boga. Wiadomo, �e ich B�g nie ma i nawet nie mo�e mie� syna! W�a�nie tym r�ni si� od innych bog�w. To musia�o wzbudza� niepok�j polityczny. A gdyby nast�pi� przewr�t, do w�adzy dorwa�by si� najmocniejszy, a nie najcierpliwszy. B�d� pewien, �e zanimbym zd��y� uzna� si� za zwolennika nowego kr�la, m�j sklepik ju� by sp�on��, a c�rka le�a�aby z zakrwawion� g�ow� i rozrzuconymi nogami w ulicznym pyle.

Zastanowi�em si� nad jego ostrzegawczymi s�owami i nad wszystkim, co us�ysza�em i czego do�wiadczy�em. Nast�pnie z rozwag� powiedzia�em:

��Wydaje mi si�, �e jego przewr�t zaczyna si� wewn�trz cz�owieka, a nie poza nim. Tym w�a�nie r�ni si� od wszystkich innych. Ale jak to ma nast�pi�, jeszcze nie wiem.

Karanthes wzni�s� r�ce na znak poddania si� i rzek�:

��Dobrze ci tak m�wi�, bo nie jeste� �onaty. R�b, jak chcesz, tylko p�niej nie m�w, �e ci� nie ostrzega�em.

Uda�em si� do domu Szymona Cyrenejczyka, kt�ry wznosi� si� w w�skim zau�ku i zewn�trznie nie r�ni� od innych miejskich dom�w. Brama wej�ciowa by�a zamkni�ta na klucz, cho� przyszed�em w �rodku dnia. Musia�em d�ugo si� dobija�, zanim przysz�a s�u��ca, otworzy�a bram� i szybko nakry�a g�ow�, gdy mnie zobaczy�a. Pozdrowi�em j� i spyta�em o gospodarza, a ona rzek�a:

��Jest chory, le�y w ciemnym pokoju i nie chce nikogo widzie�.

Poda�em swoje nazwisko, powo�uj�c si� na bankiera Arystenosa, a na ko�cu powiedzia�em:

��Tw�j pan na pewno b�dzie si� chcia� spotka� ze mn�, bo przychodz� pom�wi� z nim o sprawie, kt�ra go dr�czy.

S�u��ca wpu�ci�a mnie do �rodka i posz�a po gospodarza. Zauwa�y�em, �e za zaniedban� fasad� kryje si� wn�trze urz�dzone w ca�kowicie nowoczesnym stylu greckim. W ogromnym atrium znajdowa� si� otw�r dachowy, a w posadzce basen na wod� deszczow�. Na posadzce barwi�a si� wzorzysta mozaika kwiat�w, ryb i ptak�w, chocia� �ydowskie prawo zabrania takich ozd�b. W podcieniach atrium, jak to w cywilizowanym domu, ustawiono br�zowe tr�jnogi i greckie amfory. Po chwili przyszed� odziany w znakomicie udrapowany chiton niewolnik grecki, dzier��cy zw�j papirusu. Mia� siwe w�osy i zaczerwienione oczy, jakby wiele czyta� przy kiepskim o�wietleniu. Zwyczajem rzymskim pozdrowi� mnie i poprosi�, bym usiad� i zaczeka�.

��Co czytasz? � spyta�em.

��To tylko ksi�ga pewnego �ydowskiego proroka � odrzek�, chowaj�c zw�j za siebie. � Jestem nauczycielem syn�w gospodarza, Rufusa i Aleksandra, a m�j pan jest cz�owiekiem prostym i nie interesuje si� poezj�.

��Pozw�l, �e zgadn�, co czytasz � zaproponowa�em z u�miechem. � Czyta�em podobn� ksi�g� w Aleksandrii, a nie tak dawno recytowano mi jej fragmenty. Czy nie jest to ksi�ga proroka Izajasza?

��Czy jeste� jasnowidzem albo magiem, �e potrafisz odgadn��, co czyta m�j pan? � spyta� zmieszany niewolnik, patrz�c to na trzyrr�any w r�ku zw�j, to na mnie.

��Nie jestem magiem, cho� orientuj� si� nieco w astronomii dzi�ki memu przybranemu ojcu, Manilianusowi. W�tpi�, aby� s�ysza� o jego utworze �Astronomica".

��Istotnie nie s�ysza�em, ale wiem, �e Rzymianie wszystko od nas, Grek�w, zapo�yczaj�, t�umacz� na �acin� i wydaj� jako w�asne � siwy niewolnik by� a� nadto dra�liwy, potrafi� te� mie� swoje zdanie.

��Jak oceniasz �ydowskiego proroka?

��Jestem Grekiem. Pompatyczne �ydowskie wielos�owie tylko mnie nudzi. Czytam Izajasza memu panu s�owo po s�owie, ale r�wnocze�nie przetrawiam w�asne my�li. ��w, jak udowodniono, zwyci�a biegacza. Jako niewolnik wcieli�em si� w rol� ��wia. Nie usi�uj� biec, omijaj�c Ezopa i Homera, jak robi� �ydzi.

W tym momencie wszed� do pokoju Szymon Cyrenejczyk. Przyjrza�em mu si� uwa�nie. By� w �rednim wieku, krzepkiej budowy cia�a, 0 ogorza�ej od s�o�ca brunatnej twarzy i du�ych wie�niaczych d�oniach. Mia� na sobie niedbale narzucony szary, dziurawy ze staro�ci chiton, a brod� rozczochran�. Usiad� na wy�cie�anym czerwonymi poduszkami szerokim siedzisku pana domu i niecierpliwie kaza� wyj�� niewolnikowi. Nie przywita� mnie, tylko spyta� opryskliwie:

��Jak� spraw� masz, Rzymianinie? Czego ode mnie chcesz?

Rozejrza�em si� wko�o, czy nas nikt nie s�ucha, i powiedzia�em wprost:

��M�wiono mi, �e prze�ywasz udr�k� z powodu Jezusa Nazarejskiego. I pr�bowa�e� kontaktowa� si� z jego uczniami, ale ci� odtr�cili. Ja r�wnie� szukam drogi. Wczoraj o pierwszej warcie nocnej spotka�em dw�ch z nich, ale nie chcieli mi pom�c. Pom� mi ty, je�li mo�esz.

Patrz�c na mnie podejrzliwie spod krzaczastych brwi, kategorycznie zaprzeczy�:

��Nie szukam �adnej drogi. Kto ci takich rzeczy o mnie naopowiada�? Wiele lat temu znalaz�em w�asn� drog� i do dzi� jestem z niej zadowolony.

Dalej przygl�da�em si� mu uwa�nie i dostrzeg�em, �e pochyla g�ow� jak niewolnik, a w jego podejrzliwym spojrzeniu widnieje podda�czo��. Odruchowo zerkn��em na kostki jego n�g � chcia�em stwierdzi�, czy nie pozosta�y na nich niezniszczalne blizny po �a�cuchu. Zauwa�y� m�j wzrok i szybko schowa� nogi pod siedzisko. R�wnocze�nie uderzy� pa�eczk� w metalowy kr�g, wzywaj�c s�ug�.

��Masz bystre oko � stwierdzi� niech�tnie. � To prawda, by�em niewolnikiem, ale kart� wyzwolenia otrzyma�em ju� dwadzie�cia lat temu, a od tego czasu w Cyrenie zdoby�em maj�tek na handlu zbo�em przenios�em si� tu, do Jeruzalem, sk�d pochodzi� dziadek mojego ojca. Mam dw�ch syn�w i nie chc�, aby ludzie szydzili z powodu ich pochodzenia. Urodzi�em si� niewolnikiem, m�j ojciec urodzi� si� niewolnikiem i niewolnikiem by� m�j dziadek. Niewolnictwo wyciska swe pi�tno na zawsze, chocia� tutaj nie zwraca si� na to uwagi. Mam swoje miejsce w synagodze i w teatrze, zapewni�em synom greckiego nauczyciela, mieszkam, jak widzisz, w cywilizowanych warunkach, by� mo�e b�d� m�g� kupi� synom obywatelstwo rzymskie.

Wszed� s�uga ze srebrn� tac�. Poda� mi z�oty puchar i nala� do niego zimnego wina z zakurzonej amfory. Na tacy le�a� te� miodownik, a obok pieczony w popiele szary chleb j�czmienny. Szymon Cyrenejczyk wzi�� z tacy gliniany kubeczek i poda� s�udze, aby nala� do niego wody. Potem od�ama� kawa�ek chleba, zdmuchn�� popi�, zjad� i popi� wod�. Doprawdy, dziwne zachowanie.

��Chyba i mnie przejad� si� miodownik � powiedzia�em. � Je�li pozwolisz, spr�buj� twego j�czmiennego chleba. Ale winem nie pogardz�, skoro je dla mnie odpiecz�towa�e�, cho� mo�e woda by�aby lepsza, poniewa� s�dz�, �e to woda �ycia.

��Wod� dostarczaj� mi z daleka, z g�rskiego �r�d�a. O takiej wodzie marzy�em, gdy jako ch�opiec harowa�em na polach uprawnych w skwarze Afryki. Marzy�em te� o takim j�czmiennym chlebie, bo niewolnik�w karmiono chlebem wypiekanym z mieszanki plew i otr�b, grochu i afryka�skiego owsa. Gdy si� ju� wzbogaci�em, przez jaki� czas pi�em wino, ale szybko stwierdzi�em, �e mi wcale nie smakuje. Jad�em miodowniki, pieczenie z gazeli i pikantne sosy, lecz rych�o dostrzeg�em, �e czysty chleb i �wie�e warzywa s� smaczniejsze i lepiej podtrzymuj� si�y mego cia�a. Wiele w �yciu do�wiadczy�em. Wi�cej ni� odgadniesz, Rzymianinie � m�wi� bez goryczy, jakby opowiada� rzeczy zupe�nie naturalne. � D�ugo trwa�o, zanim w pe�ni dotar�o do mnie, �e jestem wolny i mog� cieszy� si� tym, co lubi�. Moje �o�e jest twardym pos�aniem niewolnika, poniewa� od mi�kkich materac�w z pierza tylko plecy mnie bol�. Dobrze wiem, �e ludzie wy�miewaj� si� ze mnie, kiedy po obej�ciu grunt�w i wyp�aceniu ludziom dni�wek zbieram do swego p�aszcza chrust i na plecach nios� do domu. Nie gani� innych za rozrzutno��, ale mnie marnotrawstwo nie daje rado�ci. Kiedy by�em ma�ym ch�opcem, wych�ostano mnie prawie na �mier�, poniewa� nie�wiadomie zebra�em z cudzego gruntu �ajno wielb��dzie i suche osty, aby matka mog�a zawiesi� gliniany garnek nad ogniem. Dlatego ciesz� si�, kiedy z w�asnej ziemi zbieram dobre drewno opa�owe i mog� je nie�� we w�asnym p�aszczu do w�asnego domu. Zdaje mi si�, �e jestem srogim panem, poniewa� nie cierpi� lenistwa, lecz nigdy nie broni�em zbieraj�cemu oliwki zej�� z drzewa na czas modlitwy. Gdy obchodz� m�j maj�tek, lubi� zakasa� szaty i w��czy� si� do pracy.

Wygl�da�o na to, �e chce pomin�� milczeniem spraw�, z kt�r� przyszed�em, bo m�wi� dalej:

��Tak� drog� znalaz�em dla siebie. Kiedy by�em niewolnikiem, wiele my�la�em o wolno�ci cz�owieka. Dlatego nie narzucam swojej wolno�ci i rado�ci innym, ch�tnie patrz� natomiast, gdy ka�dy �yje na sw�j w�asny spos�b. Mo�e dziecinad� by� m�j przyjazd do Jeruzalem, ale z opowiada� ojca i matki wiedzia�em, �e to ziemia obiecana. M�wili mi jak umieli o Przymierzu Boga z narodem Izraela, chocia� niewolnicy nie mieli synagogi ani nauczycieli. Ja, podobnie jak m�j ojciec, nie zosta�em nawet obrzezany wedle Prawa. Wiem wszystko, co tylko mo�na wiedzie� o handlu zbo�em i z pewno�ci� powiod�oby mi si�, gdybym pojecha� do Rzymu. Tylko �e zbo�e, kt�re przewozi si� do stolicy �wiata, aby je bezp�atnie rozdzieli� mi�dzy jego obywateli, jest op�acone krwi�. �wiadcz� o tym blizny po ch�o�cie na moich plecach. Cz�owiek t�skni do ojczystych ba�ni, do swego Boga i do narodu, do kt�rego przynale�y. Nigdy nie m�g�bym zosta� Rzymianinem ani ci�gle zwi�ksza� swego bogactwa po to jedynie, �eby by� jeszcze bogatszym. Mam wystarczaj�co du�o dla siebie i dla syn�w, m�drze te� rozlokowa�em maj�tek, zabezpieczaj�c si� na r�ne sposoby. Teraz pragn� �y� sprawiedliwie, szanuj�c Boga, respektuj�c Prawo, nie krzywdz�c innych ludzi i ciesz�c si� z tego, co innym przynosi rado��. Tak prosta jest znaleziona przeze mnie droga.

��Szanuj� twoj� drog� � powiedzia�em. � Nie ma w tobie pychy ani arogancji, kt�re w Rzymie wstr�tnymi czyni� tych, co si� wzbogacili. Tacy ludzie p�ac� ka�d� cen�, �eby si� dosta� na przyj�cia u senatora albo m�c przywdzia� pancerz oficerski. Spos�b ich �ycia jest po prostu �mieszny. Zrozumia�e, �e wedle w�asnego upodobania urz�dzi�e� wn�trze swego domu na mod�� greck� i posiadasz z�ote puchary. Lecz nie jeste� niewolnikiem rzeczy; wywnioskowa�em to z twoich s��w.

��Ku temu zmierza�em � odrzek� Szymon Cyrenejczyk, rozk�adaj�c r�ce. � Pragn� by� wolny na tyle, na ile cz�owiek potrafi. Cho�bym straci� wszystko, co posiadam, poniewa� nikt nie mo�e unikn�� nieszcz�cia, to jednak wiele nie strac�, bo wystarcza mi niewiele. To niewiele daje mi wi�cej rado�ci ni� nadmiar.

��Dlaczego zatem spotkanie z Nazarejczykiem tak zm�ci�o tw�j umys�, �e ukry�e� si� w ciemnej komnacie, pozamyka�e� drzwi i nie chcesz si� z nikim spotka�?

��Co ty wiesz o Jezusie? � zapyta�, wzdychaj�c ci�ko, ocieraj�c czo�o i unikaj�c mego spojrzenia.

��Przyjecha�em z Aleksandrii jedynie dla zabicia czasu, chcia�em zobaczy� �wi�te miasto w czasie Paschy. Zatrzyma�em si� u bramy, aby spojrze� na ukrzy�owanych. Zobaczy�em, jak cierpia� i umiera�. Trzeciego dnia widzia�em jego pusty gr�b i us�ysza�em, �e zmartwychwsta�. Nie uwolni�em si� od niego. Powiedziano mi, �e ty nios�e� krzy� przez cz�� drogi na miejsce strace�. S�dz�, �e i ty nie uwolni�e� si� od niego. Dlaczego? Czy co� szczeg�lnego ci powiedzia�?

��Nie, nic mi nie powiedzia� � zaprzeczy� Szymon Cyrenejczyk, �ciskaj�c i rozlu�niaj�c pi�ci. � To w�a�nie mnie dr�czy. Nic nie powiedzia�, tylko na mnie patrzy�. Wcze�niej nic o nim nie wiedzia�em. Nie mieszam si� do polityki i przestrzegam Prawa, zgodnie z nauczaniem w mojej synagodze. Wraca�em z pola i zatrzyma�em si�, by popatrze�. Tamci dwaj byli rzezimieszkami, po g�bach by�o wida�. A on upad� pod ci�arem krzy�a i nie m�g� powsta�. By� t�ok, nie mog�em przej��. Jaka� lito�ciwa kobieta schyli�a si�, aby w�asn� chust� otrze� mu krew i pot z twarzy. Nie mia� si�y wsta�, chocia� Rzymianie kopali go podkutymi buciorami. Setnik rozejrza� si� woko�o i zgodnie z rzymskim zwyczajem, nie pytaj�c wskaza� na mnie. Chyba ci�gle tkwi we mnie dusza niewolnika, bo pos�ucha�em bez protestu, a oni zwalili krzy� na moje plecy. Wtedy Nazarejczyk spojrza� na mnie, podni�s� si� z ziemi i stan�� na dr��cych nogach. Nios�em za nim krzy� a� do wzg�rza. Gdybym z�o�y� skarg� w tej sprawie, setnik zosta�by ukarany, ale nie pragn� �adnych s war�w z Rzymianami. Zosta�em i patrzy�em, jak rozci�gn�li go na ziemi i kolanami przycisn�li jego r�ce. Oprawca przybi� d�onie gwo�dziami do krzy�a. Wtedy znowu na mnie spojrza�. Odwr�ci�em si� i uciek�em do miasta. Zamkn��em si� w domu. � Obydwiema r�kami otar� twarz, potrz�sn�� rozczochran� g�ow� i ci�gn��: � W�tpi�, czy mnie rozumiesz. Widzia�em wielu ukrzy�owanych. Widzia�em niewolnik�w, kt�rzy naigrawali si� ze swoich wsp�towarzyszy przybitych do krzy�a, bo w desperacji zabili nadzorc� albo pu�cili z dymem zbo�e. Moje serce skamienia�o* od ogl�dania cierpienia. Nie przypuszcza�em, �e m�ka cz�owieka mo�e na mnie zrobi� jakiekolwiek wra�enie. Ale kiedy Nazarejczyk spojrza� na mnie� W g�owie mi si� zakr�ci�o i uciek�em, bo si� przestraszy�em, �e ziemia si� rozst�pi pode mn�. Jak m�g�bym ci to wyt�umaczy� � zawo�a� rozpaczliwie � skoro sam nie rozumiem! Gdy patrzy� na mnie le��c na ziemi, z t� zbit� i opuchni�t� twarz�, w koronie cierniowej na g�owie� czu�em si� jak bezwarto�ciowy przedmiot, jak proch. Na cz�owieka nie wolno tak patrze�! Schowa�em si� w ciemnym pokoju, naci�gn��em p�aszcz na g�ow� i nie odwa�y�em si� nawet wybiec na podw�rze, cho� zatrz�s�a si� ziemia, a �ciana p�ka�a. Nast�pnego dnia z�ama�em prawo szabatu i szuka�em jego uczni�w, lecz nie chcieli mnie wys�ucha�. Potem opowiadano, �e uczniowie spili rzymskich wartownik�w i po kryjomu wynie�li cia�o z grobu, �eby oszuka� lud. Ale co� mi m�wi, �e to nieprawda. Cz�owiek, kt�ry mo�e spogl�da� tak jak on, mo�e te� wsta� z grobu. Wyt�umacz mi, kim on by� i czego chcia�?

��Nie wiem, czy dobrze rozumiem � powiedzia�em ostro�nie

��ale wierz�, �e Jezus przyni�s� na ziemi� swoje Kr�lestwo. Teraz, gdy zmartwychwsta�, Kr�lestwo jest wci�� w�r�d nas. Szukam drogi do niego. Mia�em nadziej�, �e mo�e tobie powiedzia� co�, co by�oby dla nas drogowskazem.

��Gdyby� co� powiedzia�! � skar�y� si� Szymon Cyrenejczyk.

��Wida� nie uwa�a�, abym by� godny jego s��w, przecie� wzi��em krzy� bardzo niech�tnie. Po tym, jak na mnie patrzy�, �r�dlana woda ma smak zgnilizny, a dobry chleb staje mi w gardle. Nawet synowie stali mi si� obcy i nie cieszy mnie ich widok. Zreszt� naprawd� s� mi obcy, bo wychowa�em ich inaczej, ni� sam by�em chowany. Dawniej cieszy�em si�, �e dobrze si� zachowuj�, umiej� czyta� i dyskutowa� ze swoim nauczycielem o sprawach, kt�rych nie znam i nie obchodz� mnie, bo do�wiadczenie wystarcza mi za wiedz�. Lecz w tej sprawie do�wiadczenie nic nie daje. To odbiera mi ca�� rado��, r�wnie dobrze m�g�bym wr�ci� do niewolniczej celi i da� sobie zaku� nogi w kajdany.

��Czy s�ysza�e� o cichych, kt�rzy oczekuj� jego przyj�cia? � spyta�em po chwili milczenia.

��Sk�d wiedzia�e�, �e ka�� sobie czyta� proroka Izajasza? � szepn�� z wyrzutem Szymon. � W ostatnich dniach popyt na t� ksi�g� wzr�s� ogromnie, za ten grecki zw�j zap�aci�em pi�ciokrotn� cen�. Nie m�w mi o cichych. Wiem, �e rozpoznaj� si� przez specjalne pozdrowienia i tajne znaki, ale ja nie chc� miesza� si� do polityki. Jestem wyzwolericem i nie d��� do zaj�cia �adnego stanowiska.

��Ale� oni nie maj� cel�w politycznych � zaprotestowa�em.

��Na pewno nie. My�l�, �e wierz�, i� B�g narodzi� si� jako cz�owiek na ziemi, w�drowa� razem z nimi, cierpia� i powsta� z martwych, �eby spe�ni�o si� Pismo i �eby w niepoj�ty spos�b otworzy� im swe Kr�lestwo. Nikt jeszcze nie wie, jak to wszystko nale�y t�umaczy�.

��A wi�c nios�em na ramionach krzy� Boga �ywego � powiedzia� z przera�eniem w g�osie. Podni�s� mocne ramiona i otrz�sn�� si�, jakby chcia� zrzuci� z siebie niewidzialne brzemi�. � Nie zaprzeczam temu, co powiedzia�e�, nie odrzucam twych s��w. Serce me potwierdza, �e m�wisz prawd�, bo Nazarejczyk spojrza� na mnie dwa razy. S�ysza�em, jak m�wiono o nowym nauczycielu, kt�ry wzbudza� niepokoje, ale ani przez my�l mi nie przesz�o, �e to ten zakrwawiony cz�owiek w koronie cierniowej na g�owie, kt�ry upad� pod ci�arem krzy�a. Dopiero na wzg�rzu strace� odczytano mi tabliczk�, bo sam nie umiem czyta�. Wtedy zrozumia�em, �e to w�a�nie Jezus, o kt�rym s�ysza�em. Mimo tego w po�owie tylko wierzy�em w to, co o nim opowiadali, w te cuda, kt�re czyni�. �ycie nauczy�o mnie podejrzliwo�ci. Ale widzisz, w Jerychu �yje pewien dziesi�tnik poborc�w podatkowych. Podano mi nawet jego imi�. Ot� ten Zacheusz wspi�� si� na wysoki platan, �eby zobaczy� nowego nauczyciela. Jezus podobno nalega�, �eby zszed� z drzewa, i wprosi� si� do niego w go�ci. A przecie� to by� celnik! Kiedy Jezus odszed� z Jerycha, Zacheusz rozda� po�ow� swego maj�tku ubogim i w czw�rnas�b wynagrodzi� wszystkie swoje zdzierstwa. Postawiono go p�niej w stan oskar�enia, bo w ten spos�b przyzna� si� do nieuczciwo�ci, ale go wypuszczono jako wariata i tylko zwolniono z urz�du. Rozumiesz, wierz�, �e kto�, kto ma moc, mo�e rozkaza� sparali�owanemu stan�� na nogi, ale bez por�wnania wi�kszym cudem jest sk�oni� bogatego cz�owieka do rozdania biednym po�owy maj�tku. Co� takiego si� nie zdarza! To jest niemo�liwe! S�dziowie uznali, �e Zacheusz jest niespe�na rozumu. W gruncie rzeczy ch�tnie bym tego Zacheusza spotka� i z jego ust us�ysza�, co te� Jezus mu powiedzia�, �e a� tak zg�upia�.

Je�li nie co innego, to niezale�nie od ca�ej greckiej filozofii m�j rzymski rozum nauczy� mnie praktycznego podej�cia do rzeczy.

��S�usznie powiedzia�e�! Podnie�my si� zaraz z miejsca � zaproponowa�em � i jed�my do Jerycha, �eby si� spotka� z Zacheuszem. Niewykluczone, �e Jezus nauczy� go czego�, w por�wnaniu z czym maj�tek ziemski traci warto��. Tak g��boka tajemnica warta jest, by j� us�ysze�. Sam powiedzia�e�, �e kiedy tylko spojrza� na ciebie, wszystko inne przesta�o si� liczy�.

��Do Jerycha trzeba jecha� ca�y dzie�, cho�by�my nie wiem jak si� spieszyli � zaprotestowa� Szymon. � Dzisiaj jest wigilia szabatu i chocia�by z tego powodu nie chc� wyrusza� z Jeruzalem. Je�li Nazarejczyk rzeczywi�cie wsta� z martwych, to jego Kr�lestwo, o kt�rym tak �arliwie m�wisz, tutaj jest bli�ej nas. Tak m�wi zdrowy rozum.

Zgodzi�em si� z tym zdaniem. Przecie� aposto�owie Jezusa te� nie chcieli wyje�d�a� z Jeruzalem, tylko czekali, �e co� si� wydarzy.

��Nas dw�ch ��czy to, �e obaj jeste�my obcy i tylko przypadkowo stali�my si� �wiadkami tych wydarze� � powiedzia�em. � Ale teraz my�l�, �e to wcale nie by� przypadek. Moim zdaniem nie jest te� przypadkiem, �e w�a�nie ty i ja szukamy jego drogi. Niech b�dzie co chce, przecie� obydwaj nosimy zadry w sercu i nie zaznamy spokoju, zanim nie wyja�nimy sobie tych spraw.

��Mia�em �wiat�o i drog� � odpar� z gorycz� Szymon Cyrenejczyk. � Ale ju� nie jestem wolny. Rzucam si� jak ryba w sieci. Nigdy nie pragn��em takiego wiecznego �ywota, jaki faryzeusze zamierzaj� osi�gn��, je�li b�d� post�powali zgodnie z Pismem. Widzia�em zbyt wielu niewolnik�w, kt�rzy wyzion�li ducha, abym m�g� wierzy� w drugie �ycie. Ju� raczej wierz� saduceuszom, kt�rzy takiej nadziei nie maj�. W naszej synagodze nie spieramy si� o te sprawy, a musisz wiedzie�, �e nasi nauczyciele siedzieli u st�p uczonych z Aleksandrii. W pewnym stopniu wierz� w czary, zar�wno te szkodz�ce, jak i uzdrawiaj�ce, poniewa� musz� wierzy� w to, co na w�asne oczy widzia�em. Daj� ja�mu�n� i w granicach zdrowego rozs�dku przestrzegam Prawa, co mnie cieszy, poniewa� wiem, jak wiele jest na �wiecie niepotrzebnego okrucie�stwa i oboj�tno�ci. Ale nie mam zamiaru kupowa� dobrymi uczynkami wiecznego �ywota. Zak�amany cz�owiek nie mo�e obdarowywa� Boga, cho�by rozdawa� ja�mu�n� g�o�no tr�bi�c. Nie wierz� w takie �ycie pozagrobowe, w jakie wierz� Grecy i Rzymianie, kt�rzy m�wi� o bezcielesnych cieniach snuj�cych si� gdzie� w pr�ni, ani w powt�rne wcielenie w koguta, a w�a�nie co� takiego wmawiano mi w Cyrenie. � Pogr��y� si� we wspomnieniach i opowiada�: � W Cyrenie s� psy tresowane do chwytania zbieg�ych niewolnik�w; karmi si� je ich mi�sem. Do ogromnych gospodarstw w Afryce a� z Rzymu przyje�d�ali tacy, kt�rzy badali, czy wszystkie prace rolne prowadzone s� celowo i oszcz�dnie, a tak�e jak obni�y� koszty utrzymania niewolnik�w i jak kojarzy� mocnych niewolnik�w z silnymi niewolnicami, aby mie� zdrowy przych�wek. Niepotrzebnie wspominam przesz�o��, na pewno to nie sprzyja cieszeniu si� wolno�ci�.

Niepostrze�enie uderzy�o mi do g�owy mocne wino, kt�re popija�em, i powiedzia�em ob�udnie:

��Szymonie Cyrenejczyku, chocia� jeste� tylko wyzwole�cem, nie gardz� tob�. Jestem obywatelem rzymskim i nawet mam prawo nosi� z�oty pier�cie�, ale na Rodos nauczono mnie, �e nale�y si� wstydzi� przywilej�w rodowych i dawa� si� pozna� ludziom przez w�asne zas�ugi. Przyznaj�, �e nie za cz�sto poznawano mnie w ten spos�b, zawsze przywi�zywa�em wi�ksze znaczenie do my�li ni� do uczynk�w. Od dawna zastanawia�em si� nad problemem niewolnictwa. Doszed�em do wniosku, �e utrzymywanie niewolnik�w przysparza ich panom mas� problem�w i �e cz�owiek zamo�ny nigdy nie ma spokoju, poniewa� dniem i noc� niewolnicy kr�c� si� wok� niego. W ten spos�b osoba lubi�ca wygody staje si� niewolnikiem swoich niewolnik�w. Ty otworzy�e� mi oczy i zrozumia�em, �e niewolnik jest cz�owiekiem podobnym do mnie, mimo �e ma na czole wypalone pi�tno i mo�na go wykastrowa�, �eby u�mierzy� z�e narowy. Szymonie Cyrenejczyku, jeste� moim bli�nim i pragn��bym pokocha� ciebie jak siebie samego, je�li potrafi�. Tego w�a�nie uczy� za �ycia ten, kt�ry zmartwychwsta�. Na pewno jestem bardziej od ciebie wykszta�cony, ale w tych nowych sprawach moja wiedza nie ma �adnej warto�ci. Czuj� si� jak ponownie narodzony i musz� od nowa wszystkiego si� uczy�. Chcia�bym szczerze zosta� twoim przyjacielem mimo tak wielkiej r�nicy w naszych pozycjach i warto�ciach.

Moje s�owa urazi�y godno�� osobist� Szymona Cyrenejczyka, poniewa� wyzwole�cy maj� to uczucie bardziej ni� inni rozwini�te. Trzepn�� glinianym kubkiem w oparcie siedziska, a� woda prysn�a mi w oczy, i wrzasn��:

��Jak ci nie wstyd, Rzymianinie! Do kloaki cisn� tw�j pier�cie�, precz wyrzuc� twoj� filozofi�! Do diab�a z tym pr�niaczym marnowaniem dni przez amatora wra�e�, kt�ry nie potrafi ok�osi� jednej jedynej �odygi zbo�a! Hardo stoj� tylko puste k�osy! I ta twoja ciekawo�� jest tylko pr�niaczym zabijaniem czasu, �eby� kiedy� mia� co opowiada� i czym si� wyr�nia� spo�r�d t�umu. Ob�udna pycha przebija przez twoj� rzadk� brod� i wyziera z fr�dzli p�aszcza. Jeste� jak aktor, kt�ry za wszelk� cen� �apie dla siebie now� rol�, bo wszystkie poprzednie zmarnowa�.

Jeszcze kilka dni temu chlusn��bym mu w twarz winem, wyszydzi� go jako �a�osnego wyzwole�ca i odszed� pe�en gniewu. Terazujego zgry�liwe s�owa otrze�wi�y m�j zamroczony winem umys�. W milczeniu rozwa�a�em jego s�owa. Czy mia� racj�, oskar�aj�c mnie w taki spos�b? To prawda, �e pocz�tkowo powodowa�a mn� zwyk�a ludzka ciekawo��, ale im dalej szed�em t� drog�, tym bardziej oczywisty stawa� si� wniosek, �e to wszystko r�wnie� mnie dotyczy i �e ja sam zmieniam si� krok za krokiem.

��Wybacz mi moj� pych� � prosi�em. Ja, obywatel Rzymu, zni�y�em si� do proszenia ledwie okrzesanego wyzwole�ca o przebaczenie! � W tej sprawie jeste�my r�wni sobie. �adn� miar� nie jestem wy�szy czy lepszy od ciebie. Podobno ostatniego wieczora Jezus sam na kolanach my� stopy swoim uczniom, ucz�c ich pokory. Ch�tnie schyl� si� przed tob� i umyj� twoje stopy, je�li tylko chcesz, Szymonie Cyrenejczyku.

��Sam myj� sobie nogi i nie potrzebuj� do tego s�u�by � ofukn�� mnie Szymon, ale wyra�nie si� udobrucha�. � Nie przejmuj si� mn�. Odk�d ten Jezus spojrza� na mnie, nie mog� sobie ze sob� poradzi�.

Uznaj�c mnie za swego przyjaciela, Szymon dotkn�� r�k� mego czo�a, ramion i piersi, co wcale nie by�o przykre.

��Mo�liwe, �e skierowano ci� do mnie we w�a�ciwej chwili � stwierdzi�. � Grecki nauczyciel moich syn�w czyta� mi ksi�gi prorockie, ale bezustannie ziewa�, tote� nic nie rozumia�em. Mia�em zamiar wyj�� z domu i poszuka� znawcy tekst�w, kt�ry by mi wyt�umaczy� wszystko najpierw literalnie, a potem obrazowo i jeszcze por�wna� te teksty z innymi, �ebym nie popad� w fanatyzm. Widzisz, po tym spojrzeniu Nazarejczyka wiem, �e jego nauka nie jest nauk� ksi�g, ale �ycia� � Nagle rozejrza� si� doko�a i zapyta�: � Co si� sta�o? Czuj� si� jako� lekko, znik� ca�y m�j niepok�j.

Odnios�em wra�enie, �e od strony atrium przesun�a si� chmura i poja�nia�o mi w oczach. R�wnocze�nie wszed� do �rodka owini�ty p�aszczem ros�y m�czyzna i przeby� pok�j, kieruj�c si� w g��b mieszkania, jakby nas nie zauwa�y�. Szymon Cyrenejczyk krzykn�� za nim:

��Czy to ty, Eleazarze? Czy co� si� sta�o na polu? � Wyja�niaj�co doda�: � To m�j pracownik, Eleazar. Na pewno kto� uci�� sobie r�k� albo osio�ek wpad� do studni, wi�c przyszed� po mnie.

Wsta� i pod��y� za m�czyzn�. Zacz��em si� zastanawia�, gdzie widzia�em tego obcego, bo w sylwetce by�o co� znajomego. A� si� roze�mia�em, gdy u�wiadomi�em sobie, �e najbardziej przypomina� mi mego dobrego nauczyciela z Rodos. Mia� tak samo lekko �ysiej�c� g�ow�. Gdyby si� odzia� w grecki chiton, by�by zupe�nie do niego podobny. Dobrze wiedzia�em, �e zmar� ju� dobrych par� lat temu. Posmutnia�em, gdym sobie przypomnia�, jak by�em roztropny i otwarty na przyjmowanie wszystkiego co dobre w tamtych dawnych czasach.

Po d�u�szej chwili wr�ci� Szymon Cyrenejczyk i powiedzia� z gniewem:

��Nie rozumiem, gdzie ten Eleazar si� podzia�? Chyba wyszed� przez podw�rze, gdy mnie nie znalaz� w sypialni. � Uderzy� w metalowy kr�g, a kiedy zjawi� si� s�u��cy, rozkaza� mu: � Przyprowad� do mnie Eleazara. Dopiero co przeszed� przez ten pok�j, ale mnie nie zauwa�y�, bo siedzia�em w cieniu.

��Nie widzia�em dzisiaj Eleazara � odrzek� zdziwiony s�uga, lecz uda� si� na poszukiwanie. Zaraz jednak wr�ci� i zapewni�: � Nie, nie, pomyli�e� si� panie. Nigdzie nie ma Eleazara, a brama jest zamkni�ta.

Szymon Cyrenejczyk sam poszed� sprawdzi�. S�ysza�em, jak zagniewany rozmawia ze s�u��c�, biega po pokojach i potr�ca meble. Dopiero po d�ugim czasie wr�ci� i powiedzia�:

��Tu naprawd� nikogo nie ma. S�u��ca zaklina si�, �e nikomu nie otwiera�a bramy i nikt w domu nie widzia� Eleazara.

��A ja my�la�em, �e widz� nieboszczyka nauczyciela, kt�ry mnie wychowywa� na wyspie Rodos. Dobrze, �e na kamiennej posadzce zosta�y �lady jego st�p. Inaczej musieliby�my uzna�, �e obydwaj ujrzeli�my widmo.

Wskaza�em �lady bosych st�p na g�adko oszlifowanej kamiennej posadzce. Szymon Cyrenejczyk schyli� si�, by je obejrze� z bliska, i rzek� z lekkim roztargnieniem:

��Eleazar chyba skaleczy� si� w nog�.

Przesun�� palcem po posadzce i na opuszku palca pojawi�a si� plamka krwi. Rzuci�em si� na ziemi�, by na kolanach obejrze� �lady st�p. Zimny dreszcz przeszed� mi przez plecy. Podnios�em wzrok na Szymona Cyrenejczyka i j�kaj�c si� powiedzia�em:

��Teraz rozumiem, dlaczego uczniowie nie od razu go rozpoznali.

��Marnie strzeg� mego domu � krzycza� rozdra�niony Szymon Cyrenejczyk, kt�ry zupe�nie mnie nie zrozumia� � je�li byle kto mo�e po nim biega�, cho� brama jest zamkni�ta.

��Czy ty naprawd� go nie pozna�e�?

��To by� Eleazar, m�j nadzorca � twierdzi� z uporem.

��Nie, nie! � krzykn��em, podnosz�c r�ce. � Te �lady s� �wi�te, a tw�j dom b�ogos�awiony! To zmartwychwsta�y przeszed� ko�o nas i pozwoli� si� nam ujrze�, poniewa� tak �arliwie szukamy�jego drogi.

Opalona twarz Szymona zszarza�a, ale dalej si� upiera�:

��To by� Eleazar, widzia�em go na w�asne oczy i pozna�em. Nie �cierpi�, �eby� mnie pomawia� o k�amstwo!

��Mo�esz wierzy�, w co chcesz. Ja wiem, czemu da� wiar�. By�o w nim co� znajomego dla nas obydwu. Ale jak mogli�my w pierwszej chwili zrozumie�, �e to on? Maria Magdalena te� go nie pozna�a, dop�ki nie zawo�a� jej po imieniu.

��Co ty w�a�ciwie pr�bujesz mi wm�wi�? � protestowa� Szymon Cyrenejczyk. � Widzia�em, jak wywo�ywano dusz� czarownicy; to by� cie� poruszaj�cy si� wraz z k��bami dymu. Ale �aden duch nie zostawia na pod�odze �lad�w bosych st�p!

��Bo on nie jest duchem � powiedzia�em. � Czy jeszcze nie rozumiesz? Powsta� z grobu i nadal �yje w�r�d nas, przychodzi i odchodzi, kiedy chce. Nawet przez zamkni�te drzwi.

��Mo�e naprawd� zmartwychwsta�, bo patrzy� na mnie tak dziwnie. Ale dlaczego mia�by si� pokaza� w�a�nie tobie i mnie, tego nie pojmuj�. Przecie� ani nie jeste�my jego uczniami, ani�my go nie znali. Ty, nie obrzezany Rzymianin, i ja, by�y niewolnik. Dlaczego mia�by si� nam pokaza�?

��Jego Kr�lestwo by�o blisko nas, zanim sam si� pokaza� � rzek�em z powag�. � Czy nie zauwa�y�e�, jak jasno zrobi�o si� w pokoju z jego przyj�ciem? Tak�e nasze samopoczucie si� poprawi�o. Zreszt� ci�gle czuj� si� �wietnie. Czemu dziwi� nas jego zamiary? Objawiaj�c si� nam z pewno�ci� chcia� pokaza�, �e chocia� jeste�my obcy, mamy prawo szuka� jego drogi, jak tylko umiemy.

��Je�li to by� on, przeka�� maj�tek synom i p�jd� za nim wsz�dzie, gdzie zechce. Ale to nie by� on, tylko Eleazar. � Zacz�� gorzko �ali� si� na sw�j los, zacisn�� w pi�ci swoje wielkie r�ce i wyrzeka�: � Czemu w�a�nie mnie to musia�o spotka�? Nie m�g� z�apa� w swoje sieci m�odszego? Tak w�a�nie nieszcz�cie spada na cz�owieka: nagle, niespodziewanie i najmniej oczekiwanie. Co mnie sprowadzi�o w�wczas na jego drog�? S�dzi�em, �e b�d� m�g� sp�dzi� reszt� �ycia korzystaj�c z tego, co posiadam.

Doszed�em do wniosku, �e uwierzy� w objawienie si� nam Jezusa, ale broni si� przed konsekwencjami swej wiary. Powiedzia�em, �eby mu doda� odwagi:

��Szymonie, m�j bracie, wierz mi, on z pewno�ci� mo�e ci da� du�o wi�cej, ni� dotychczas mia�e�. Ale nie id� za nim, skoro ju� teraz wydaje ci si� to zbyt trudne. Nie s�dz�, aby zmusza� kogokolwiek, je�li nie jest wewn�trznie przygotowany.

��Oho, czy�by� zacz�� uwa�a� si� za stra�nika jego drogi i stawia� mi przeszkody jak jego uczniowie, kt�rzy nawet mnie nie przyj�li? R�wnie dobrze jak ty mog� znale�� t� drog�, je�li rzeczywi�cie nam si� pokaza�, w co ci�gle nie wierz�.

W tym momencie obydwaj podskoczyli�my, bo kto� za�omota� w bram�. Us�yszeli�my zgrzyt odsuwanego rygla i otwieranie drzwi, a nast�pnie k��tliwy g�os s�u��cej. Nagle do pokoju wpad� ma�y cz�owieczek z wielk� g�ow�, kt�ry za�amywa� r�ce, p�aka� i wo�a�:

��Gdzie on jest? Gdzie�cie go ukryli? Przywi�za�em os�a przed bram� i cierpliwie czeka�em, bo widzia�em, jak wchodzi� do tego domu, ale dot�d nie wyszed�.

��Cz�owieku, o kim ty m�wisz? � spyta� Szymon. � Tutaj nikt nie wchodzi�, a razem z moim go�ciem d�ugo ju� rozmawiamy.

�mieszny ma�y cz�owieczek podszed� do mnie, uni�s� swoj� olbrzymi� g�ow�, przyjrza� mi si� kr�tkowzrocznymi oczyma i o�wiadczy�:

��To nie jest ten, kt�rego szukam. Tamten by� odziany w drogie �ydowskie szaty, jego p�aszcz by� uszyty z we�ny z Miletu, znam si� na tym.

��Kogo szukasz? � spyta� ponownie Szymon. � I czemu bezczelnie wpychasz si� do mojego domu?

��Nic ci do tego, kogo szukam � rzek� lekcewa��co ma�y cz�owieczek. � Powiem ci tyle, �e wyprzedzi� mnie na drodze. Pozna�em go dopiero wtedy, gdy ju� si� oddali�, i wo�a�em za nim, ale si� nie zatrzyma�, jakby nie s�ysza� moich krzyk�w. Pogania�em osio�ka, ale dotar� do miasta przede mn� i tylko dostrzeg�em, �e wszed� do tego domu.

Znowu zako�atano do bramy i po chwili do pokoju wkroczy� wie�niak o dobrodusznej ogorza�ej twarzy. Szymon Cyrenejczyk odetchn�� z ulg�, kiedy go zobaczy�, i zawo�a�:

��No, przecie� jeste�, Eleazarze! Czemu przed chwil� bez s�owa przeszed�e� przez pok�j i znikn��e�?

��Wcale t�dy nie przechodzi�em � odpar� zdziwiony Eleazar.

��Id� prosto z pola. Co si� dzieje z tob�, gospodarzu? Od tylu dni nie pokazujesz si� w swoich w�o�ciach, nie wiem, co robi�, bo nie zostawi�e� �adnych instrukcji. Chyba nie jeste� chory?

Spojrza�em na nogi nowo przyby�ego. By�y bose i wydawa�o mi si�, �e lekko zakrwawione. Spyta�em:

��Czy skaleczy�e� nogi?

��Nie, nie � Eleazar z zawstydzeniem popatrzy� na w�asne nogi i wyja�ni�: � To farba, kt�r� znakujemy ofiarne jagni�ta. Nie umy�em ich, spieszno mi by�o zobaczy� si� z gospodarzem, �eby ustali�, co b�dzimy robi� w Cyrenie i �eby mnie obruga�, bo inaczej nie wykonam dobrze jego polece�. Ma�y cz�owieczek spogl�da� kolejno na nas, a� wreszcie chyba straci� panowanie nad sob�, poczerwienia� na twarzy i wrzasn��:

��Chcecie ze mnie g�upca zrobi�?! Co tu gadacie o polach i koz�ach ofiarnych? Nie mam �adnych rog�w, ale pytam was po dobroci, gdzie�cie go podziali?

��Co mi tu, karle, skaczesz przed oczami jak kogut? Jestem Marek, obywatel rzymski, to nasz gospodarz, Szymon Cyrenejczyk, a Eleazar jest zarz�dc� jego maj�tku. Kim za� ty jeste�, �e masz czelno�� awanturowa� si� w obcym domu, jakby ci rozum odj�o?

��Jestem Zacheusz z Jerycha, by�y dziesi�tnik poborc�w podatkowych � odpar� wynios�ym tonem. � Nie drwij z mego wzrostu, bo w moim mie�cie nikt nie o�miela si� tego czyni�, w ka�dym razie nie przy Rzymianach.

Zdumiony klasn��em, a Szymon Cyrenejczyk wykrzykn��:

��S�ysza�em o tobie, Zacheuszu! W�a�nie wybierali�my si� do ciebie. Jakie wiatry ci� tu przygna�y? Gdyby nie wigilia szabatu byliby�my w�a�nie w drodze do Jerycha.

Zacheusz podejrzliwie si� nam przygl�da�, wi�c pospieszy�em z potwierdzeniem:

��Szymon prawd� m�wi. Wi�c to ty jeste� tym cz�owiekiem, kt�ry z rozkazu Jezusa rozda� po�ow� swego maj�tku ubogim i w czw�rnas�b wynagrodzi� tych, kt�rych oszuka�?

��Nie, on mi nie rozkaza� � zapewni� Zacheusz. � Z w�asnej woli podzieli�em maj�tek, kt�ry nieprawnie naby�em. A co ty, Rzymianinie, wiesz o nim?

��Widz�, gospodarzu, �e jeste� ca�y i zdrowy � Eleazar niespokojnie szura� nog� po posadzce � a ja nie chc� s�ucha� o sprawach, kt�re powoduj� pustk� w g�owie i b�le brzucha.

��Nie b�j si� � powiedzia�em. � Wyja�nili�my ju� te sprawy gruntownie. Czemu ty, kt�ry jeste� biednym cz�owiekiem, odczuwasz l�k, gdy wymienia si� imi� Nazarejczyka?

��Jego brzemi� by�oby lekkie, a niewola s�odka � Eleazar przebiera� nogami ze wzrokiem wbitym w ziemi�. � Obieca� nam pok�j, gdyby�my poszli za nim. Ale ka�dego, kto obiecuje s�u�bie, pastuchom czy ch�opom co� dobrego, lepszego ni� dot�d, zaraz prowadz� przed oblicze s�dziego. No i ukrzy�owali tego Jezusa, dlatego nie chc� ju� wi�cej o nim s�ysze�.

��Nie, nie � krzykn�� z zapa�em Zacheusz. � Bardzo si� mylisz co do jego nauki. On przyszed� szuka� zb��kanych i mnie te� nazwa� dzieckiem Abrahama, chocia� wiedzia�, �e jestem chciwy i okrutny. I nie drwi� z mego wygl�du, tylko zawo�a� mnie po imieniu, poprosi�, �ebym zszed� z drzewa, na kt�re si� wspi��em, �eby go zobaczy�, i powiedzia�, �e przyjdzie jako go�� do mojego domu.

��A jego Kr�lestwo nie jest z tego �wiata � doda�em od siebie.

��Kiedy m�wi�, wierzyli�my, �e jego Kr�lestwo wkr�tce si� objawi � zapewni� Zacheusz. � Nie przyby�em do Jeruzalem razem z innymi na �wi�to Paschy, bo jestem grzesznikiem i mojej ofiary nie przyj�to by w �wi�tyni. Dopiero od tych, co po �wi�tach wr�cili do Jerycha, dowiedzia�em si�, jak straszliwie go zamordowano, i teraz nie mam poj�cia, co my�le�. Ogarn�� mnie niepok�j, w ko�cu wsiad�em na os�a, �eby jecha� do Jeruzalem i wszystkiego si� dok�adnie dowiedzie�. I po drodze, niedaleko Jeruzalem, on mnie min��.

��Kto? � zapyta� gor�czkowo Szymon Cyrenejczyk.

��Jezus. � Zacheusz zn�w poczerwienia�, opu�ci� wzrok na ziemi�, za�ama� r�ce. � Tylko nie m�wcie, �e zwariowa�em. By�em zm�czony podr�, bo jestem s�abowity. Osio�ek te� kroczy� ze zwieszon� g�ow�. Dopiero kiedy przeszed� obok mnie, poczu�em tchnienie mocy i pozna�em go.

��Czy naprawd� widzia�e�, �e wszed� do mojego domu? � natarczywie pyta� Szymon.

��W �adnym innym domu nie m�g� znikn�� � zapewni� Zacheusz. � W Jerychu m�wiono, �e zmartwychwsta�, ale nie uwierzy�em, bo nigdy nic takiego si� nie wydarzy�o. Kiedy go teraz rozpozna�em, nie mia�em odwagi zbyt g�o�no za nim wo�a�. Nie chcia�em te� zwraca� na siebie uwagi dobijaj�c si� do bramy, �eby go nie narazi� na niebezpiecze�stwo. Ale zmi�ujcie si� nade mn� i dopu��cie mnie do niego, �ebym m�g� pa�� na ziemi� i uczci� w nim mesjasza.

Na d�wi�k tego s�owa Eleazar zakl�� siarczy�cie i krzykn��:

��Przesta� nazywa� go mesjaszem! Chorych uzdrawia� i martwych wskrzesza�, jak kr�l wjecha� do Jeruzalem i biczem oczy�ci� �wi�tyni�, a nie starczy�o mu si�y na obalenie rady! Wielu m�czyzn ostrzy�o ju� topory i tylko czekali�my na sygna�, �eby i�� za nim. No i jaki znak otrzymali�my? Przybili go do krzy�a mi�dzy dwoma zb�jami! Niech nikt wi�cej za mego �ycia nie m�wi mi o mesjaszu! Widocznie tak by� musia�o i nie pozwol� nikomu wprowadzi� si� w b��d! Dzieciom swoim zostawi� w spadku pewno��, �e mesjasza nie ma i nie b�dzie!

��Eleazarze, wiedzia�e� o nim? � zapyta� Szymon Cyrenejczyk. Czemu nic mi nie powiedzia�e�?

��Tobie na pewno nie powinienem by� o nim m�wi� � Eleazar wyra�nie rozzuchwali� si�, bo krzykn�� bez zastanowienia: � Jeste� przecie cz�owiekiem bogatym i tak chciwym, �e nawet chrust zbierasz z ziemi, aby nie zostawi� niczego wdowom i sierotom. Dla bogatych nie powinno by� miejsca w Kr�lestwie. Przede wszystkim trzeba by oczy�ci� jego drogi z bogaczy, a pola, winnice i gaje oliwne podzieli� mi�dzy lud! To prawda, �e jedni m�wili to, drudzy co innego, ale s�dzi�em, �e dzieci �wiat�o�ci wr�ci�yby do Jeruzalem i pokierowa�y nami. No tak, Janowi Chrzcicielowi poder�n�li gard�o, a Jezusa Nazarejskiego przybili do krzy�a. Bogaci, mo�ni i uczeni w Pi�mie zawsze w ten sam spos�b mordowali prorok�w tego narodu. I nie wstrzymam ju� ��ci wzbieraj�cej we mnie, tylko wypluj� j� na twoj� pod�og�, gospodarzu. Ty wiesz, co zrobili w Cyrenie, a ja dobrze wiem, co si� wyprawia w Judei i Jeruzalem!

��Je�li takie straszne krzywdy ci� ode mnie spotka�y � powiedzia� cichym g�osem Szymon � i je�li rzeczywi�cie zabieram wdowom i sierotom chrust, kt�ry nios� w p�aszczu do domu, to uderz mnie. Zas�u�y�em na to.

Jednak�e Eleazar go nie uderzy�. Przeciwnie, schyli� g�ow� i zapewni�:

��Nie, nie, g�upio powiedzia�em. Jeste� dobrym panem, najlepszym, jaki w tych czasach mo�e istnie� na �wiecie. Troszczysz si� o wdowy i sieroty i niezbyt skrupulatnie obliczasz snopy i kosze z oliwkami. Wielu ludzi �yje z okruch�w, kt�rym pozwalasz spada� ze swego sto�u. Przepe�nia mnie gorycz i smutek przez Jezusa Nazarejskiego. Pokaza� sw� moc i obiecywa� tak du�o, a zosta�y nam tylko puste r�ce.

��Ale� one wcale nie s� puste � wtr�ci�em � tylko wype�nione czym� wi�kszym i bardziej niewiarygodnym, ni� przypuszczali�cie.

Wskaza�em �lady na pod�odze, kt�re ju� prawie znikn�y i tylko pod �wiat�o mo�na ich si� by�o doszuka�. Szymon Cyrenejczyk opowiedzia� o zjawie i zaproponowa�:

��Zacheuszu, widz�, �e jednak nam nie dowierzasz i podejrzewasz, �e�my go gdzie� ukryli. We� Eleazara i sprawd�cie w mym domu wszystkie pomieszczenia. Zajrzyjcie do piwnic, spichlerzy i na tarasy, wsz�dzie, �eby cienia w�tpliwo�ci nie zosta�o, �e znikn�� st�d tak samo, jak si� pojawi�. Potem wr��cie, aby�my porozmawiali i zdecydowali, co dalej robi�.

Istotnie, podejrzliwe spojrzenie Zacheusza �wiadczy�o, �e nie w pe�ni wierzy Szymonowi Cyrenejczykowi. Przyj�� jego propozycj�, ale powiedzia�:

��Szkoda, �e nie jestem ju� dziesi�tnikiem poborc�w podatkowych. Mia�bym wtedy w��czni� celnika i odnalaz�bym wszystkie tajne skrytki w twoim domu. Je�li ja tu nie znajd� Jezusa, to nikt tego nie zrobi, cho� prawie wierz�, �e go tutaj ju� nie ma.

Zniecierpliwiony Szymon kaza� s�u�bie przynie�� tak� w��czni�, jaka by�a potrzebna. Prowadzony przez Eleazara Zacheusz wyszed� niepewnym krokiem kaleki i obaj zacz�li systematycznie sprawdza� wszystkie pomieszczenia. My za�, Szymon i ja, d�ugo milczeli�my bardzo przygn�bieni. W ko�cu powiedzia�em:

��M�wili�my o Zacheuszu i sam si� zjawi�. Mo�e to dla nas jaki� znak?

Szymon nie zd��y� odpowiedzie�, poniewa� z ulicy da� si� s�ysze� wielki ha�as. Us�yszeli�my, jak s�u��ca otwiera bram� i k��ci si� z jakimi� lud�mi. Wreszcie przybieg�a do Szymona i j�kliwie zacz�a wywodzi�:

��Co si� tutaj dzieje? Przed domem zebra�a si� gromada �ebrak�w. S� rozdra�nieni i m�wi�, �e podobno dzisiaj, Szymonie Cyrenejczyku, masz przyj�� jad�em i napojem wszystkich biedak�w i kalekich z ca�ego Jeruzalem! Co mam robi�?

��Sen to czy jawa?! � Szymon Cyrenejczyk obiema r�kami z�apa� si� za g�ow�. � Przecie� �adnej uczty dzi� nie wydaj�! � Odwr�ci� si� w moj� stron� i rzek� oskar�aj�co: � Jeste� z pewno�ci� z�o�liwym magiem. To wszystko twoja robota, a w mojej g�owie nie zosta�o ani krzty zdrowej my�li.

Rzuci� si� do bramy, a ja za nim. Otworzy� i zobaczyli�my, �e ca�y w�ski zau�ek wype�niaj� kalecy, n�dzarze i op�tani. Muchy roi�y si� w zaropia�ych oczach dzieci, kt�re wyci�ga�y do Szymona chude r�czyny. Wszyscy mu schlebiali i b�ogos�awili w imi� Boga Izraela. Na pr�no Szymon pr�bowa� dociec, sk�d ta absurdalna wiadomo�� o uczcie. Nikt z �ebrak�w nic nie wiedzia�, a z obydwu stron zau�ka wida� by�o coraz wi�cej gorliwie wlok�cych si� przed jego dom kalek. Szymon Cyrenejczyk za�ama� si�, zwo�a� s�u�b� i rozkaza�:

��Wpu��cie wszystkich na dziedziniec, tylko niech zachowaj� porz�dek i uwa�ajcie, �eby nic nie pokradli. Upieczcie chleb, we�cie wszystko, co jest w domu do jedzenia, i rozdzielcie mi�dzy nich tak, aby ka�dy by� syty. Zmieszajcie te� wino z du�ego dzbana. Ale wpu��cie tylko tych, kt�rzy ju� s�. Na dziedzi�cu nie zmie�ci si� wi�cej ludzi. � Do mnie za� rzek�: � Nic innego nie mog� uczyni�, jak podzi�kowa� niebu, �e moi synowie Aleksander i Rufus zwiedzaj� dzi� nasze dobra w Kiriacie i b�d� tam przez ca�y szabat. Przecie� mogliby od tych nieszcz�nik�w zarazi� si� jak�� chorob�. O siebie si� nie boj�.

Poszed� sprawdzi�, czy s�u��cy spe�nili rozkazy. Wynie�li wszystko, co tylko by�o do jedzenia, nie �a�owali oliwy, m�ki, miodu i suszonych owoc�w, otworzyli gary solonych ryb, podali te� pikantne sosy. Zobaczywszy, �e na dziedzi�cu siedzi i pe�za ponad siedemdziesi�ciu �ebrak�w, Szymon zrozumia�, �e zapas�w nie wystarczy dla nakarmienia wszystkich, wys�a� wi�c s�u�b� po wi�ksz� ilo�� chleba i kaszy.

Wpuszczeni do domu �ebracy z nabo�e�stwem ogl�dali greckie kru�ganki, przycichli i nie ha�asowali, aby nie zagniewa� Szymona.

Po sprawdzeniu wszystkich pokoi i piwnic, po zajrzeniu do ka�dego worka w spichlerzu, nawet do dzban�w z konfiturami, wr�ci� Zacheusz. By� zakurzony, przypr�szony m�k� i sadz�, g�o�no sapa�. Wytar� twarz r�cznikiem, rozcieraj�c tylko brud, i oskar�aj�co zwr�ci� si� do Szymona:

��No, no, spryciarz z ciebie! �adnie wywiod�e� mnie w pole! Ten, kt�rego ukry�e�, niepostrze�enie wyszed�, gdy wpuszcza�e� �ebrak�w.

��Je�li ty, kt�ry� zna� Jezusa, nie wierzysz, to kt� inny by uwierzy� w to, co opowiadamy, a co na w�asne oczy widzieli�my? Pokaza� si� tobie na drodze, a nam w moim domu. Niech B�g zmi�uje si� nade mn�, bo dzi�ki temu, co wydarzy�o si� dzisiaj, wierz� naprawd�, �e zmartwychwsta� i �e poruszy ca�y �wiat, tak jak poruszy� dzisiaj m�j dom. Wi�c opowiedz nam o nim i jego naukach, aby�my zrozumieli, czego od nas chce!

�eby udobrucha� Zacheusza, przyni�s� wody i sam umy� mu g�ow�, a Eleazar nogi, da� mu tak�e czysty p�aszcz. Kiedy Zacheusz zobaczy�, jak gorliwie wszyscy trzej mu us�ugujemy, uspokoi� si� i powiedzia� z rozwag�:

��Nie powierzy� mi �adnych tajemnic, je�li o to wam chodzi. To, co m�wi� w moim domu, m�wi� g�o�no i wszyscy s�yszeli. W Jerychu przywr�ci� wzrok �lepcowi, kt�ry uwierzy�, �e to syn Dawida. Do mnie powiedzia�: �Syn cz�owieczy przyszed� szuka� i zbawi� to, co zgin�o." Powiedzia� te�, �e w jego kr�lestwie jest wi�ksza rado�� z jednego nawr�conego grzesznika ni� z dziewi��dziesi�ciu dziewi�ciu �wi�toszk�w, kt�rzy nie potrzebuj� nawr�cenia.

��To jest niesprawiedliwa nauka � wtr�ci� Szymon Cyrenejczyk.

��Co za rado�� czeka cz�owieka, kt�ry w �yciu post�puje s�usznie i jak najlepiej, skoro Pan tylko przejdzie ko�o niego i nawet go nie pochwali? Z jakiej racji grzesznik ma by� milszy ni� cz�owiek pobo�ny?

��Zawo�a� mnie po imieniu � Zacheusz podni�s� uciszaj�co r�k�

��i wszed� jako go�� do mego domu, cho� jestem grzeszny i pogardzany. A mnie si� zda�o, �e opada ze mnie ca�a gorycz �ycia, bo przez pokraczno�� mego cia�a nigdy nie my�la�em dobrze o ludziach i nienawidzi�em ich. Skoro jednak on mnie uzna�, on, kr�l Izraela i syn Dawida, i wybaczy� mi moje winy, to ju� nie potrzebuj� ludzkiej aprobaty! Uczucie wyzwolenia by�o tak wielkie, �e z rado�ci rozda�em po�ow� maj�tku mi�dzy biednych, ale s�dz�, �e wy dwaj nie mo�ecie tego zrozumie�.

��Nie, tego nie mo�emy zrozumie� � potwierdzi� Szymon Cyrenejczyk. � Mo�e wyrz�dzi�e� ju� tyle krzywd i pope�ni�e� tak wiele przeniewierstw, �e ba�e� si�, co si� stanie, gdy wyjd� na jaw? Dlatego si� nawr�ci�e� i jak mog�e�, wynagrodzi�e� krzywdy, �eby ocali� chocia� cz�� maj�tku.

��Nie czuj� si� obra�ony twoimi s�owami � powiedzia� weso�o Zacheusz � i szanuj� tw�j zdrowy rozs�dek. Ja te� jestem podejrzliwy, gdy badam pobudki, kt�re kieruj� lud�mi i ich czynami. Nie wiem, co mi si� sta�o w jego obecno�ci. Powiedzia� w�wczas zagadkow� przypowie��, kt�rej nadal nie rozumiem. Opowiada� o m�czy�nie szlachetnego rodu, kt�ry wyjecha� do dalekiego kraju, aby przyj�� godno�� kr�lewsk� i wr�ci�. Wyje�d�aj�c wezwa� do siebie dziesi�ciu s�ug swoich, da� im dziesi�� min i kaza� im si� rz�dzi� na jego rachunek, a� wr�ci. Wsp�obywatele nienawidzili go i wys�ali za nim poselstwo, �e nie chc�, aby kr�lowa� nad nimi. On jednak otrzyma� t� godno�� i wr�ci�, a w�wczas kaza� przywo�a� do siebie s�ugi, kt�rym powierzy� pieni�dze, i za��da� rozliczenia. Pierwszy s�uga dumnie opowiada�, �e otrzymana mina przysporzy�a dziesi�� min. Wtedy kr�l powiedzia� mu: �Dobrze, s�ugo dobry, poniewa� w drobnej rzeczy okaza�e� si� wierny, sprawuj w�adz� nad dziesi�ciu miastami".

��Czy on naprawd� nie m�wi� o niczym innym, jak tylko o pieni�dzach? Oczekiwa�em od ciebie s��w o �yciu wiecznym.

��Jestem poborc� podatkowym. Na pewno s�dzi�, �e najlepiej zrozumiem przypowie�� o pieni�dzach � usprawiedliwia� si� Zacheusz.

��My, �ydzi, dobrze pojmujemy sprawy finansowe, lepiej ni� ty, Rzymianin wychowany na greckiej filozofii � wtr�ci� Szymon Cyrenejczyk. � Dziesi�� min to naprawd� du�a suma, cho� mo�e to by�y miny srebrne, a nie z�ote. W kr�tkim czasie nikt nie jest w stanie uczciwie pomno�y� jednej miny dziesi�ciokrotnie. W ka�dym razie potrzebne jest do tego szcz�cie i spryt.

��Czy mog� ju� m�wi� dalej? � zapyta� Zacheusz. � Drugi s�uga swoj� min� pomno�y� do pi�ciu i otrzyma� w�adz� nad pi�cioma miastami. Trzeci za� przyni�s� otrzymane pieni�dze, kt�re przechowa� w chustce, ba� si� bowiem, �e zgubi je lub straci, je�li zacznie nimi obraca�. Na swoj� obron� powiedzia�: �L�ka�em si� ciebie, bo jeste� cz�owiekiem surowym, chcesz bra�, czego� nie po�o�y�, i ���, czego� nie posia�". Wtedy kr�l powiedzia�: �Wed�ug s��w twoich s�dz� ci�, z�y s�ugo. Wiedzia�e�, �e jestem cz�owiekiem surowym: chc� bra�, gdzie nie po�o�y�em, i ���, gdziem nie posia�. Czemu wi�c nie odda�e� mych pieni�dzy do banku, skoro sam nie odwa�y�e� si� dzia�a� w moim imieniu, abym po przyje�dzie odebra� pieni�dze z zyskiem?" I kaza� zabra� mu min� i da� temu, kt�ry mia� ju� dziesi��. A inni m�wili: �On ju� ma dziesi�� min".

Zatka�em sobie ustami r�k�, �eby nic nie m�wi� na temat przyd�ugiej przypowie�ci, a Zacheusz patrz�c na nas z wyrazem zwyci�skiej rado�ci, podni�s� d�o� i zach�ci�:

��S�uchajcie pilnie i zapami�tajcie, taka bowiem jest jego nauka. Kr�l im odpowiedzia�: �Powiadam wam: ka�demu, kto ma, b�dzie dodane, a temu, kto nie ma, zabior� nawet to, co ma". Na koniec kaza� przyprowadzi� swoich przeciwnik�w, kt�rzy nie chcieli, aby zosta� kr�lem, i kaza� ich �ci��.

Rozmy�lali�my obydwaj, Szymon i ja, nad t� zagadkow� przypowie�ci�. W ko�cu przygn�biony powiedzia�em:

��Nie rozumiem jej celu, wydaje mi si�, �e jest opaczna i niesprawiedliwa.

��Ja te� niezupe�nie rozumiem � zgodzi� si� Zacheusz � ale ci�gle o niej my�l�, odk�d si� dowiedzia�em o jego �mierci. Nie potrafi� ju� inaczej. My�l�, �e por�wnywa� siebie do cz�owieka szlachetnego rodu, kt�rego nienawidz� ziomkowie, i �e poszed� po w�adz� nad swoim Kr�lestwem, kt�re nie jest z tego �wiata. Na pewno zamierza wr�ci� i ��da od ka�dego, kt�remu co� powierzy�, zdania rachunku, aby sprawdzi�, jak ka�dy z nas gospodarzy�.

��Czy pami�tasz t� przypowie�� dobrze i dok�adnie, tak jak on sam opowiedzia�? � spyta�em.

��My�l�, �e dobrze pami�tam, przynajmniej tre��. Wielu innych to s�ysza�o i mo�e za�wiadczy�. Niekt�rzy pami�taj�, �e m�wi� o talentach, inni za�, �e s�ug by�o tylko trzech, ale tre�� pami�taj� wszyscy, tak by�a zaskakuj�ca i niesprawiedliwa. � I po namy�le doda�: � Nie s�dz�, �eby mia� na my�li pieni�dze, to por�wnanie ma g��bszy sens. Sam przestrzega� przed gromadzeniem skarb�w, kt�re m�l zjada i rdza niszczy, i m�wi�, �e lepiej zbiera� skarby jego Kr�lestwa.

Szymon Cyrenejczyk drgn��, jakby co� sobie przypomnia�, i rozkaza�:

��Eleazarze, id� natychmiast do spichlerzy i magazyn�w, we� tkaniny we�niane i lniane i rozdaj biednym, kt�rzy spo�ywaj� posi�ek na moim dziedzi�cu. � I znowu ponuro wpatrzy� si� przed siebie.

Eleazar zawaha� si� i zaszura� nog� po pod�odze.

��Mo�esz zrobi�, co chcesz ze swoimi rzeczami, gospodarzu

��powiedzia� � ale czy mog� najpierw wzi�� sobie nowy p�aszcz i tunik�? Ch�tnie bym te� co� wzi�� dla dzieci i �ony.

��R�b, jak uwa�asz, i wy tak�e bierzcie, na co macie ochot�.

��Szymon ko�ysa� si� do przodu i ty�u, w�o�ywszy r�ce mi�dzy kolana.

��Ograbcie mnie do nitki i we�cie wszystko, czego si� w �yciu dorobi�em. �ci�gnijcie ze mnie i ten dziurawy p�aszcz, je�li tylko komu� si� przyda.

��Nie popadaj w skrajno��, Szymonie � powiedzia� zmieszany Zacheusz. � Zdrowy umiar jest potrzebny zar�wno przy dawaniu, jak i braniu. Ale w og�le post�pujesz s�usznie, bo Jezus powiedzia�: �Cokolwiek uczynicie najmniejszemu z braci moich, mnie to uczynicie." To jest ta droga. � Nagle wystraszy� si�, zerwa� na r�wne nogi i krzykn��: � A co z moim osio�kiem, kt�rego przywi�za�em przy bramie?! Na ulicy pe�no �ebrak�w. Kt�ry� m�g� w zamieszaniu odwi�za� go i zabra� ze sob�. � Ucich� nagle, znowu usiad� i po chwili zastanowienia rzek�: � A niech tam, w sprawach Kr�lestwa nie chc� by� gorszy od ciebie, Szymonie. Je�li kto� ukrad� osio�ka, to widocznie bardziej go potrzebuje ni� ja, nie my�l� goni� go i oskar�a�. Niech mu si� dobrze chowa.

Szymon d�ugo poj�kiwa� i dr�a� jak w febrze, ale potem zacz�� si� u�miecha� i stwierdzi�:

��To wszystko bardzo �le na mnie wp�ywa. Czuj� si� tak, jakby moje cia�o po kawa�ku szarpano kleszczami, gdy s�ysz�* jak rozzuchwaleni �ebracy zajadaj� mlaszcz�c i k��c�c si� o najlepsze k�ski. Domy�lam si�, �e w swej chciwo�ci depcz� chleb i kopi� solone ryby. Zapewne z tym si� trzeba pogodzi�, skoro tak by� musi.

��Czy s�dzisz � spyta�em zdumiony � �e to on, kiedy znikn�� z twojego domu, ukaza� si� jakiemu� �ebrakowi i �eby ci� wypr�bowa�, powiedzia� mu, �e urz�dzi�e� dzi� uczt� dla nich?

��My�l�, co chc� � ofukn�� mnie zdenerwowany Szymon. � Ale je�li on sobie �arty ze mnie stroi, to i ja po�artuj�. Zobaczymy, kto b�dzie si� �mia� ostatni.

Poszed� na podw�rze, a my za nim. Zobaczyli�my, �e �ebracy przyzwoicie siedz� w kucki na ziemi i rozdzielaj� mi�dzy sob� jedzenie. Nie wyk��cali si�, ale przeciwnie, podawali innym najlepsze k�ski, zupe�nie jakby naprawd� byli go��mi zaproszonymi na uczt�. �lepcom kroili jedzenie na ma�e kawa�ki, a tym, kt�rzy nie mogli si�gn�� do naczynia, podsuwali je bli�ej. Eleazar szed� kru�gankiem, nios�c w obj�ciach stert� we�nianych okry� i lnianej odzie�y. Znad �arz�cych si� w�gli paleniska unosi� si� zapach pieczeni, s�udzy za� ci�gle piekli nowe j�czmienne i pszenne chleby i przyprawione kminkiem racuchy. Str� przy wej�ciu p�aka�, a grecki nauczyciel uciek� na dach i nie chcia� zej�� na d�.

Rado�� �ebrak�w i zachowanie przez nich nale�ytego porz�dku do tego stopnia zdenerwowa�o gospodarza, �e krzykn�� na ca�y g�os:

��Jedzcie i pijcie, a� wam b�d� brzuchy p�ka�y, a co zostanie, zabierzcie do swoich dom�w! Ale pami�tajcie, �e ja, Szymon Cyrenejczyk, nie da�em wam ani okruszka! Gospodarzem tej uczty jest Jezus Nazarejski, ukrzy�owany przez nasz� rad�. Niechaj wi�c Jezus pob�ogos�awi wasze jedzenie, aby�cie spo�ywali je dla �ycia, a nie dla �mierci. Sam nie jestem w stanie b�ogos�awi�, bo gorycz ��ci przelewa si� w moim gardle.

�ebracy s�dzili, �e z nich drwi; bacznie mu si� przygl�dali, kilku pr�bowa�o si� roze�mia�. To jeszcze bardziej rozgniewa�o Szymona Cyrenejczyka, wi�c krzykn�� g�o�niej:

��Jezus Nazarejski, syn Boga, cz�stuje was tym dobrem, bo zmartwychwsta�, a jego Kr�lestwo jest w�r�d nas tak d�ugo, jak d�ugo on b�dzie mi�dzy nami, przychodz�c i wychodz�c, kiedy zechce, r�wnie� przez zamkni�te drzwi.

�ebracy przel�kli si� i spogl�dali jeden na drugiego. Bardziej zuchwali �miali si� na g�os i zacz�li wykrzykiwa�:

��B�ogos�awiony jeste�, Szymonie Cyrenejczyku, w�r�d m��w Izraela! Ale czemu go�cisz nas tylko kwa�nym winem, podczas kiedy sam, wnioskuj�c po twojej mowie, popijasz z twoimi szanownymi go��mi s�odkie?!

Szymon Cyrenejczyk, kt�ry omal nie p�k� ze z�o�ci, zawo�a� s�u�b� i rozkaza�:

��Otw�rzcie ma�e dzbany i zmieszajcie z winem z du�ych st�gwi, aby si� napili i uwierzyli, �e Jezus Nazarejski, syn Boga, czyni cuda nawet po �mierci.

S�udzy uczynili, jak im przykaza�, a chc�c ratowa� to, co jeszcze zosta�o, zacz�li sami pi� na wy�cigi z �ebrakami; pi� te� Eleazar. Szymon za� przyni�s� flakon z drogim nardem, rozbi� szyjk� naczynia i zawo�a�:

��Denerwuj� mnie muchy w waszych ropiej�cych oczach i ranach i ten smr�d waszego brudu i gnoju! Zbyt dobrze znam ten od�r. Natrzyjcie tym pachnid�em twarze i w�osy, a nawet ksi���ta b�d� wam zazdro�ci� zapachu.

Rzeczywi�cie, kiedy otworzy� ma�e naczynie, cudowna wo� rozesz�a si� po ca�ym dziedzi�cu. Chodzi� po podw�rku i smarowa� t� ma�ci� w�osy �ebrak�w i w og�le zachowywa� si� tak, jakby straci� rozum, bo chwilami �mia� si� i chichota�, to znowu bluzga� straszliwymi przekle�stwami. W pewnej chwili podszed� do �ar�ocznie jedz�cego ch�opca, upu�ci� naczynie z wonno�ci�, upad� przed malcem na kolana i rozkaza� spokojnym g�osem, aby przyniesiono mu g�sty grzebie�, bo chce wy czesa� temu dziecku wszy.

I naprawd� wyczesywa� i zabija� wszy ze zlepionych w�os�w dziecka, a robi� to tak umiej�tnie, jakby ca�e �ycie wykonywa� t� ohydn� prac�. G�ow� dziecka pokrywa�y strupy po uk�szeniach insekt�w i ma�y p�aka�, ale tak bardzo spieszy� si�, aby si� naje�� do syta, �e nie wyrywa� si� ani nie ucieka�.

�ebracy byli ju� mocno przestraszeni i szeptali jeden do drugiego:

��Szymon Cyrenejczyk straci� rozum przez Jezusa Nazarejskiego. To zrozumia�e, bo przecie� Rzymianie okropnie go zha�bili, zmuszaj�c do niesienia krzy�a blu�niercy. Szybko jedzmy i pijmy, zabierzmy, co nam daje, i uciekajmy, �eby nie zacz�� nam odbiera� tego, co podarowa�. Ju� nie raz zdarza�o si�, �e pijany bogacz wpuszcza� na swoj� uczt� nie zaproszonych �ebrak�w, ale na ko�cu zwykle rozgniewany zmusza� ich, aby wyrzygali z siebie, co zjedli i wypili. A wi�c spieszmy si�. �

Patrzyli na Szymona Cyrenejczyka ze strachem, lecz ten w takim skupieniu czy�ci� g�ow� dziecka, �e nie s�ysza� ich szept�w. Gdy sko�czy� wyczesywanie, zaprowadzi� ch�opca do basenu po�rodku atrium, zerwa� z niego �achmany i wyszorowa� ca�ego, nie zwa�aj�c na jego piski. Resztkami nardu natar� g�ow�, piersi i stopy dziecka i dal mu najlepszy p�aszcz i czerwone buciki swoich syn�w, m�wi�c:

��Teraz pi�knie pachniesz i jeste� ubrany jak syn ksi�cia. Niech mnie, je�li ten ch�opiec nie nadaje si� teraz do jego Kr�lestwa.

�ebracy chwytali odzienie, kt�re im rozdziela� Eleazar, i powoli przesuwali si� w stron� bramy, czatuj�c na okazj�, by wyrwa� dziecko z r�k Szymona Cyrenejczyka. Ten za� zorientowa� si� w ich zamiarach i wrzasn��:

��Go�cie zaproszeni przez Jezusa, jeszcze nie odchod�cie! Ka�dy z was dostanie od niego podarek!

Wzi�� mnie i Zacheusza, aby�my mu pomogli otworzy� liczne zamki obitej �elaznymi obr�czami skrzyni. Wyj�� z niej sk�rzan� sakiewk�, biegiem wr�ci� na podw�rze, zerwa� piecz�� i zacz�� wciska� do wyci�gni�tych r�k srebrne monety. Kilku �ebrakom da� drachm�, innym po cztery, a niekt�rzy dostali po dziesi�� drachm, rozdawa� bowiem pieni�dze na chybi� trafi�, nie bacz�c, kto ile dosta�.

��Czemu tamten dosta� tak du�o, a mnie da�e� tak ma�o?

��skamlali �ebracy.

��To wina Jezusa Nazarejskiego � odpowiada� Szymon. � On bierze, czego nie zgromadzi�, i zbiera, czego sam nie posia�. I doda� jeszcze monet tym, kt�rym da� najwi�cej. Kiedy zacz�� zabiera� pieni�dze tym, kt�rym da� najmniejsze srebrne monety, �ebracy doszli do wniosku, �e najwy�szy czas bra� nogi za pas, i uciekli, zabieraj�c ze sob� dziecko.

Szymon Cyrenejczyk otar� pot z czo�a, zdumiony potrz�sn�� sakiewk� i rzek�:

��Co� takiego nigdy mi si� przedtem nie zdarzy�o. Czy to znak czy rada? Sakiewka jest tylko do po�owy opr�niona, chocia� zdawa�o mi si�, �e rozdzieli�em wszystkie pieni�dze.

��Schowaj sakiewk� z powrotem do skrzyni � powiedzia�em.

��Potem uczesz brod�, �eby� sam wszy nie dosta�, i ka� s�u�bie posprz�ta� resztki. Nie wiem, czy twoje zachowanie przed chwil� by�o g�upot� czy sprytem, w ka�dym razie jestem pewien, �e �ebracy wyszli zadowoleni i na pewno przez d�ugi czas b�dziesz mia� spok�j, bo nie b�d� ci� nachodzi�.

Zacheusz siedzia� obok Eleazara na skraju du�ej st�gwi, w kt�rej mieszano wino, �mia� si� weso�o i wo�a� do mnie:

��Chod�, Rzymianinie, we� kubek i zaczerpnij wina. Jest go jeszcze sporo na dnie i nie wypada, aby tak dobry napitek sta� i kis�. Pi� wino i wo�a�: � Niech b�dzie b�ogos�awiona latoro�l winna, dana nam w imi� tego, kt�ry umar� i zmartwychwsta�, aby przygotowa� Kr�lestwo dla nas wszystkich. Na w�asne oczy widzieli�my go my wszyscy trzej. Ty, Eleazarze, widzia�e� tylko jego �lady na kamiennej posadzce, ale musisz uwierzy� nam, kt�rzy jeste�my godniejsi od ciebie prostego rolnika i pastucha. � Tkliwie obj�� ramieniem szyj� Eleazara, poca�owa� go i t�umaczy�: � Nie martw si�, jestem godniejszy od ciebie tylko tutaj, na tym. �wiecie. W jego Kr�lestwie by� mo�e staniesz przed nami. On sam zapewnia�, �e tam pierwsi b�d� ostatnimi, a ostatni pierwszymi.

��Wszyscy zachowujecie si� jak pijani, a najbardziej m�j pan, Szymon! � wo�a� Eleazar, usi�uj�c wyrwa� si� z obj�� Zacheusza. � Ja za� jestem zadowolony, bo otrzyma�em nowe szaty i rozdzieli�em tak du�o, i to drogich rzeczy, mi�dzy tych, kt�rzy niczego nie maj�. Na pewno wino uderzy�o mi do g�owy, bo nie jestem do niego przyzwyczajony.

��Pok�j wam � powiedzia� Szymon Cyrenejczyk, �ciskaj�c obur�cz g�ow�. � Jestem bardzo zm�czony i id� spa�. Przez wiele nocy oka nie zmru�y�em, tylko czuwa�em i denerwowa�em si� przez Jezusa Nazarejskiego. Teraz odnalaz�em spok�j i wydaje mi si�, �e b�d� m�g� spa� przez ca�y szabat.

Niepewnym krokiem ruszy� do swego pokoju. Zacheusz i ja nie poszli�my za nim, obydwaj bowiem zrozumieli�my, �e sen najlepiej mu zrobi. On za� przypomnia� sobie o obowi�zkach gospodarza, z rozczochran� czupryn� wyjrza� zza drzwi, mrugn�� do nas i rzek�:

��Mam nadziej�, �e to wszystko by�o tylko z�ym snem. Przekonam si� o tym, je�li po obudzeniu was nie zobacz�. Ale, Zacheuszu z mego snu, je�li chcesz, przenocuj w s�siednim pokoju. Ty, Eleazarze, wy�pij si� i wytrze�wiej, a zanim trzecia gwiazda zab�y�nie na niebie, id� do domu �wi�towa� szabat. Tobie, Rzymianinie, zupe�nie nie wiem, co powiedzie�, bo na pewno jeste� zjaw� senn� i ju� ci� wi�cej nie spotkam.

Eleazar us�ucha� go, poszed� w cie� kru�ganka, po�o�y� si� na ziemi i z g�ow� nakry� p�aszczem. Zacheusz i ja zostali�my we dw�ch i bacznie na siebie spogl�dali�my. Jego twarz w moich oczach nie by�a ju� odstr�czaj�cym obliczem kar�a; oczy mu b�yszcza�y, a pdïiczki zaczerwieni�y si� od wina w zupe�nie ludzki spos�b. Spyta� mnie, czy wiem co� o wyborze aposto��w, uczni�w Jezusa. Powiedzia�em, co mi by�o wiadomo od Marii Magdaleny, m�wi�em tak�e o objawieniu si� Jezusa kilku uczniom w du�ej sali, mimo �e drzwi by�y zamkni�te.

Przyzna�em si� te�, �e spotka�em Tomasza i Jana, ale �e mi nie zaufali i nie chcieli ze mn� szczerze m�wi�. W ko�cu rzek�em:

��Moje serce p�onie. Nawet je�li p�jd� i opowiem im, nie uwierz� mi, ale je�li ty p�jdziesz i opowiesz^ co nam si� przytrafi�o, mo�e uwierz�, bo ci� znaj�. I mo�e w�wczas nam zaufaj� i powierz� swoj� tajemnic�, bo na pewno wi�cej ni� my wiedz� o jego misterium, chocia� nie chc� innym tego wyjawi�.

��P�jd� i wezm� ich w obroty � rzek� z przekonaniem Zacheusz.

��Przynajmniej jeden z nich, Mateusz, ufa mi, poniewa� sam niegdy� by� celnikiem. Rozumiemy si� doskonale. By� mo�e wstawi si� te� u innych w mojej sprawie.

Opisa�em wygl�d izby, w kt�rej spotka�em Tomasza i Jana. Zacheusz powiedzia�, �e mniej wi�cej wie, o kt�rym domu m�wi� i kto jest jego w�a�cicielem, chocia� nie chcia� wyjawi� mi jego nazwiska. Zach�ca�, pewny swego:

��Id� w pokoju do siebie i czekaj na zaproszenie, a ja przygotuj� ci drog�.

Tak rozstali�my si� i wr�ci�em do mego domu, dziwi�c si� bardzo temu wszystkiemu, co mnie spotka�o u Szymona Cyrenejczyka.

W dalszym ci�gu pisz� do Ciebie, Tulio, jakbym wysy�a� Ci pozdrowienia. Na Rodos m�j dobry nauczyciel nauczy� mnie rozumie�, jak zawodna jest ludzka pami�� i jak szybko wydarzenia rozpraszaj� si� w umy�le, pl�cz� jedne z drugimi, a ich kolejno�� ulega przemieszaniu. Nawet ci, kt�rzy uczestniczyli w tych samych wydarzeniach, pami�taj� je r�nie i r�nie o nich �wiadcz�, ka�dy zgodnie ze swoim wra�eniem. Pisz� po to, abym pami�ta�, w jaki spos�b i w jakim porz�dku chronologicznym przebiega�o wszystko, co tu prze�ywam.

Swoje pisanie rozpocz��em w wigili� szabatu, kiedy �oskot zamykanych drzwi �wi�tyni rozni�s� si� nad miastem a� po odleg�e doliny. Siedzia�em w domu i pisa�em tak�e przez ca�y szabat, poniewa� �ydzi �ycz� sobie, aby cudzoziemcy szanowali ich �wi�ta i nie biegali wtedy po ulicach. Oni sami, ubrani w od�wi�tne szaty, udaj� si� do �wi�tyni, aby si� modli� i wys�ucha� g�o�no czytanego Pisma; musz� przestrzega� okre�lonej prawem liczby krok�w, kt�re wolno im przemierzy� w dniu szabatu. W �wi�tyni kap�ani dokonuj� podw�jnych ofiar, ale powiedziano mi, �e nie jest to traktowane jako naruszenie szabatu.

Przed zachodem s�o�ca, kiedy jeszcze trwa�o �wi�to, odwiedzi� mnie Adenabar. By� bez he�mu, a ubra� si� w syryjski p�aszcz, aby nie wzbudza� zainteresowania na ulicy. Smutno ziewn�� i rzek�: *

��Co dobrego s�ycha� u ciebie, jak �yjesz i czy jeste� zdr�w? Bo przez wiele dni o tobie nie s�ysza�em. Strasznie nudno jest w �ydowski szabat, nie wolno nam nawet pomaszerowa� na �wiczenia do cyrku, �eby stukotem but�w nie obrazi� �yd�w. Pocz�stuj mnie �ykiem wina.

W twierdzy Antonia w dzie� szabatu wino zamkni�te jest na klucz, �eby legioni�ci nie sp�dzali wolnego dnia na bijatykach ani nie wyszli pijani do miasta i nie dra�nili �yd�w, pokazuj�c im �wi�skie uszy.

M�j syryjski gospodarz bardzo si� o mnie martwi�. A�eby mnie uspokoi� i zapewni� mi dobry humor, przyni�s� do mojego pokoju dzban galilejskiego wina, kt�re wychwala� jako najzdrowsze ze wszystkich win. Jego zdaniem nie uderza ono zbytnio do g�owy ani nie powoduje b�lu �o��dka. M�wi� te�, �e nie wymaga mieszania go z �ywic�, bo dobrze si� trzyma pod warunkiem, �e zostanie wypite, zanim zd��y skwa�nie�. Adenabar ch�tnie si� go napi�, otar� usta, dok�adnie mi si� przyjrza� i stwierdzi�:

��Ale� zmieni� wygl�d! Ju� nie�atwo ci� odr�ni� od zgreczonego �yda. Zapu�ci�e� brod�, palce masz poplamione atramentem, a w oczach wyraz, jakiego nie lubi�. Co ci� gn�bi? Mam nadziej�, �e nie zam�ci� ci w g�owie ten �ydowski B�g bez oblicza, co cz�sto zdarza si� obcokrajowcom. Przyje�d�aj� tacy obejrze� �wi�tyni�, a potem zaczynaj� rozmy�la� nad sprawami, kt�re nie mieszcz� si� w normalnej czaszce. Tylko �ydowska g�owa jest w stanie to wytrzyma�, bo od dziecka wychowuj� ich, aby rozumieli swojego Boga. Kiedy ich ch�opak ko�czy dwana�cie lat, jest ju� zahartowanym wyznawc� Boga, sam mo�e b�ogos�awi� pokarmy i nie potrzebuje pomocy rodzic�w, by si� modli�.

��Adenabarze, m�j przyjacielu � powiedzia�em. � Razem widzieli�my i prze�yli niejedno. Dlatego przyznam si�, �e istotnie g�ow� mam zm�con� i nie wstydz� si� tego.

��Zwracaj si� do mnie rzymskim imieniem � przerwa� mi � bo duchem czuj� si� bardziej ni� kiedykolwiek Rzymianinem. Po �acinie nazywam si� Petroniusz. Tym imieniem kwituj� u kwestora legionu pensj�, a gdy otrzymuj� rozkazy na pi�mie, ono w�a�nie figuruje na tabliczkach. Wiedz, �e mam szans� otrzyma� dow�dztwo ca�ej kohorty i przenie�� si� do Galii czy Hiszpanii, a mo�e nawet do samego Rzymu. Dlatego staram si� doskonali� znajomo�� �aciny i przyzwyczaja� do rzymskiego imienia.

I dalej badawczo mi si� przygl�da�, jakby oceniaj�c, jak bardzo zaj�t� mam g�ow� i ile mo�na mi wyzna�.

��Dla mnie jeste� Adenabarem. Nie gardz� tob� z racji syryjskiego pochodzenia. Nie czuj� te� antypatii do �yd�w, tylko staram si� wyja�ni� ich zwyczaje i wierzenia. Dziwi� si�, �e nie wysy�aj� ci� do s�u�by wartowniczej gdzie� na pustyni� albo pod partyjskie strza�y. Szybciej straci�by� dusz� i twoje informacje nikomu by nie mog�y zaszkodzi�.

��Co ty bredzisz o jakich� informacjach? Albo ci si� w g�owie zupe�nie pomiesza�o, albo ju� od rana obci�ga�e� to dobre wino

��wyrzeka� przyja�nie. � Masz racj� o tyle, �e uwa�am si� teraz za cz�owieka znacznie wa�niejszego ni� dawniej. Tylko nie wspominaj mi o pustyni, bo ona o�lepia i sprowadza na cz�owieka omamy, a jazda na wielb��dzie powoduje morsk� chorob�. �yj� tam tak�e odziani w ko�le sk�ry m�czy�ni, kt�rzy strasz� wartownik�w: rzucaj� na ziemi� kij, kt�ry skr�ca si� jak �mija. Zanimbym si� znalaz� w s�u�bie wartowniczej na pustyni, rozwa�y�bym dok�adnie pewne sprawy, o kt�rych si� nie my�li w cywilizowanym �wiecie. � Patrz�c na mnie badawczo spyta� z chytrym u�mieszkiem: � Chyba s�ysza�e�, �e Jeruzalem zmieni�o si� w paskudne miejsce dla rozumnych ludzi? Pami�tasz to trz�sienie ziemi o �wicie? Obecnie twierdzi si�, �e niekt�re groby wtedy si� otwar�y. �wi�ci nieboszczycy wyszli z nich i objawili si� wielu �ydom.

��Wiem tylko o jednym, kt�ry powsta� z martwych. Ty tak�e o nim wiesz. Kusz� ci� awansami i przeniesieniem do lepszych garnizon�w, �eby� s�owa o nim nie pisn��. Przecie� setnika nie mo�na tak po prostu zmusi� do milczenia jak zwyk�ego legionist�.

��W og�le nie wiem, o czym m�wisz. � Adenabar patrzy� na mnie ob�udnie. � Ale czy pami�tasz legionist� imieniem Longinus? Jego w��cznia sta�a si� jaka� dziwna, nie mo�e ni� prawid�owo rzuca� na �wiczeniach. Zrani�a go w nog�, a kiedy ciska� w worek siana, wy�lizn�a mu si� z r�k i o ma�o mnie nie przebi�a, cho� sta�em z ty�u za nim. Ale w��cznia jest dobra, natomiast Longinus jest do niczego. Na pr�b� sam rzuci�em w��czni�, �eby da� dobry przyk�ad, bo nikt inny nie zgodzi� si� wzi�� jej do r�ki. Bez pud�a trafi�em w worek siana z odleg�o�ci czterdziestu krok�w. Longinus te� osi�ga dobre wyniki, ale tylko wtedy, kiedy rzuca innymi w��czniami.

��Czy m�wisz o w��czni, kt�r� Longinus przebi� bok syna Bo�ego?

��Przesta� o tym cz�owieku m�wi� jako o synu Bo�ym! � Adenabar otrz�sn�� si�, jakby str�ca� z siebie robaki. � To s�owo dzia�a mi na nerwy. Jeszcze ci powiem, �e kat legionu ma sparali�owane r�oe do tego stopnia, �e nawet r�zgi nie d�wignie. Z wielkim trudem, pomagaj�c sobie drug� r�k�, mo�e podnie�� jedzenie do ust. Lekarz z fortecy Antonia nie widzi w r�ce Longinusa nic nienormalnego i podejrzewa, �e pacjent symuluje, �eby wcze�niej dosta� sw�j kawa�ek ziemi i wie�� wygodne �ycie weterana. Do dwudziestu Jat s�u�by brakuje mu ju� tylko dwu. Wych�ostano go, bo do�wiadczenie wojskowej wiedzy medycznej m�wi, �e ch�osta jest �wietnym lekarstwem na liczne dolegliwo�ci, kt�rych przyczyn trudno dociec. Jak na starego legionist� przysta�o, dzielnie zni�s� ch�ost�, trzymaj�c w z�bach kawa�ek sk�ry, a mimo to w�adzy w r�ku nie odzyska�. Przypuszczam, �e jego chorob� okre�la si� jako reumatyzm. To zawodowa choroba �o�nierzy. Nas, oficer�w, n�ka ona jeszcze bardziej ni� szeregowych, bo w czasie s�u�by garnizonowej mamy wygodne kwatery, ale od czasu do czasu musimy spa� na go�ej ziemi, w zimnie i wilgoci.

��Nie przypominam sobie � ci�gn�� w zamy�leniu � aby Nazarejczyk przekl�� kogo� z nas. Przeciwnie, wo�a� z krzy�a do swojego ojca i prosi�, aby nam wybaczy�, poniewa�, jak m�wi�, nie wiemy, co czynimy. Pami�tam, jak pomy�la�em w�wczas, �e bredzi. Przecie� jego ojca nie by�o w�r�d patrz�cych.

��Nie rozumiem, co ma do rzeczy Longinus i kat legionowy? � powiedzia�em zniecierpliwiony.

��My�l�, �e ich wystraszy� Nazarejczyk. To nie by� zwyk�y cz�owiek. A od kiedy jeszcze ludzie dowiedzieli si�, �e wsta� z grobu, tym bardziej si� przerazili, bo w trakcie swego monotonnego �ywota �o�nierz wierzy w ka�d� pog�osk�. Im pog�oska jest bardziej pozbawiona sensu, tym �atwiej w ni� uwierzy�. P�niej ju� nie trzeba du�o. Wystarczy, aby ciemn� noc� spad�a z hukiem tarcza ze �ciany albo stary dzban z olejem sam si� rozlecia� i zawarto�� rozla�a na pod�og�, a ju� ca�y garnizon zrywa si� na r�wne nogi i bog�w wzywa na pomoc. Podobno takie same problemy maj� �ydzi w mie�cie. Nikt ju� nie wa�y si� spa� samotnie. Dzieci budz� si� w �rodku nocy i opowiadaj�, �e kto� obcy nachyla� si� nad po�ciel� i r�k� dotyka� ich twarzy. Inni zn�w twierdz�, �e w nocy gor�ce krople kapi� im na policzki, ale kiedy zapalaj� lamp�, nie ma niczego. Podobno cz�onkowie rady ci�gle obmywaj� r�ce. Ledwo raz obmyj�, ju� zaczynaj� od nowa. Dokonuj� te� przer�nych rytua��w oczyszczaj�cych, zgodnie z najsro�sz� liter� Prawa. Post�puj� tak nawet saduceusze, kt�rzy nie s� przesadnie pedantyczni. Ale mnie nic z�ego si� nie sta�o. Nawet z�e sny mnie nie trapi�. A co z tob�?

��Ze mn�? � powt�rzy�em. � Ja szukam drogi.

Adenabar dziwnie na mnie spojrza�. Zd��y� obci�gn�� ju� p� dzbana wina i nawet nie pofatygowa� si� rozcie�czy� go wod�, a mimo to nie wida� by�o, �eby mia� w czubie.

��Powiadaj� � rzek� � �e dr�g jest wiele i wiele prowadzi na manowce. Jak�e ty, obywatelu Rzymu, chcesz znale�� drog�, skoro sami �ydzi jej nie znaj�? Boj� si�, �e zamkn� przed tob� bram� i utkniesz w niej nosem.

��Tylko mi nie m�w � krzykn��em bardzo zdziwiony jego s�owami � �e znasz cichych i te� szukasz drogi!

��Ale� da�e� si� z�apa�! � wrzasn��. Potem parskn�� �miechem na ca�y g�os, r�k� klepn�� kolano i doda�: � Nie my�l, �e nie wiem, co w ostatnich dniach wyprawia�e�. Mam w mie�cie wi�cej przyjaci� ni� ty. � I znowu zmieni� ton, wyja�niaj�c: � S�dz�, �e Rzymianie pope�niaj� kardynalny b��d, latami trzymaj�c ci�gle ten sam legion w jednej prowincji. Ma to wprawdzie swoje dobre strony. �o�nierze poznaj� kraj, w kt�rym maj� utrzymywa� porz�dek, a krajowcy zaprzyja�niaj� si� z legionistami i ucz� ich swych zwyczaj�w. Po dwudziestu latach s�u�by legionista dostaje dzia�k� ziemi, zawiera ma��e�stwo z miejscow� kobiet� i uczy otoczenie zwyczaj�w rzymskich. Ale ani w Judei, ani tym bardziej w Jeruzalem nic takiego nie ma miejsca. Im d�u�ej obcokrajowiec tutaj �yje, tym bardziej albo si� boi �ydowskiego Boga, albo nienawidzi �yd�w. Mo�esz mi wierzy� albo nie, ale nawet w gronie rzymskich oficer�w, szczeg�lnie w ma�ych garnizonach, s� tacy, kt�rzy po cichu przeszli na wiar� �ydowsk� i dali si� obrzeza�. No, ja do nich nie nale��. Zdoby�em informacje o �ydach r�nych sekt nie dla cel�w szpiegowskich, a �eby lepiej ich zrozumie�. Za nic nie chcia�bym si� dosta� do kr�lestwa ich przera�aj�cego Boga.

��Przecie� tam, pod krzy�em, sam uzna�e� go za syna Bo�ego � przypomnia�em. � Osobi�cie by�e� ze mn� w grobie i na w�asne oczy widzia�e� nie naruszony ca�un po jego zmartwychwstaniu.

��Prawd� m�wisz � przyzna� Adenabar. Nagle cisn�� glinian� czark� na pod�og�, zerwa� si� na r�wne nogi i krzykn�� z twarz� �ci�gni�t� gniewem: � Niech b�dzie przekl�ty ten �ydowski kr�l, przekl�te ca�e miasto czar�w i przekl�ta �wi�tynia, w kt�rej nie ma nawet obrazu ich Boga, bym m�g� go posieka� na kawa�ki! Do czego to podobne, �eby nie mo�na by�o u�mierci� jednego cz�owieka! Dawniej te� krzy�owano niewinnych, ale oni nie wstawali, �eby straszy�. Nazarejczyk obraca mi wniwecz dyscyplin� wojskow�!

W �wi�tyni zagra�y tr�by. �ydzi zacz�li czyta� wieczorne modlitwy. Przez cienk� �ciank� mego pokoju s�yszeli�my trzask zamykanej bramy. Szabat �ydowski si� zako�czy�. Instynktownie obydwaj odetchn�li�my. Adenabar poprosi� o wybaczenie, �e w gniewie rozbi� glinian� czark� do wina, i rzek�:

��Jestem w�ciek�y, bo jako setnik powinienem by� m�drzejszy od moich �o�nierzy. Ale te� jestem zabobonny i niedouczony i dlatego w��cznia Longinusa i r�ce kata nie daj� mi spokoju. Budz� si� w nocy i nads�uchuj� niewidzialnych krok�w. Porad� mi, skoro potajemnie zbierasz informacje, jak mog� si� uwolni� od tych �ydowskich czar�w?

��Co ci jest, Adenabarze? Czy przyznajesz, �e jeste� cz�owiekiem grzesznym?

��O jakie grzechy ci chodzi? � patrzy� na mnie zdziwiony.

��Zawsze przestrzega�em dyscypliny wojskowej, regulaminu i otrzymanych rozkaz�w tak dobrze, jak tylko umia�em. Oczywi�cie ka�dy ma jakie� grzeszki na sumieniu, ale s�dz�, �e nie jestem gorszym od innych �o�nierzem i oficerem. Teraz, kiedy dowiedzia�em si� o ewentualnym awansie, uwa�am, �e dobrze na niego zas�u�y�em d�ugoletni� s�u�b�.

��Niech b�dzie, jak m�wisz. Ale je�li tak jest, to jakie sprawy mo�e mie� do ciebie Jezus Nazarejski? S�ysza�em, �e nie przyszed� szuka� wspania�ych, ale grzesznych. Mo�esz si� uwolni� tylko m�wi�c: �Synu Bo�y, b�d� mi�o�ciw mnie grzesznemu".

���atwiej bym uwierzy� w �ydowski rytua� oczyszczenia � oceni� Adenabar. � My�la�em, �e powinienem raczej si� obmy�, pali� na wietrze kolorowe nitki i temu podobne. S�dz�, �e jeste� w wielkim b��dzie co do Jezusa Nazarejskiego. Nie przyszed� szuka� niczego innego opr�cz wybranego narodu, jak to oni m�wi�: dzieci Abrahama. Zobaczy�e� na w�asne oczy, jak mu si� powiod�o. Ja osobi�cie tylko wykonywa�em otrzymane rozkazy, wi�c nie ponosz� odpowiedzialno�ci za jego �mier�. Nie by�oby porz�dku na �wiecie, nawet wojen nie mo�na by prowadzi�, gdyby �o�nierz zacz�� wed�ug w�asnego rozumu os�dza� rozkazy, kt�re otrzymuje. A czy pewien rzymski dow�dca, zapomnia�em jego nazwiska, nie poleci� �ci�� w�asnego syna, kiedy ten, wbrew rozkazowi, przed czasem rzuci� si� ze swoj� dru�yn� do ataku? Odni�s� wprawdzie wspania�e zwyci�stwo, ale naruszy� dyscyplin� wojskow�! Tak nas przynajmniej uczono.

��Odnios�em wra�enie � powiedzia�em � �e Nazarejczyk sam chcia�, aby z jakiego� jeszcze dla nas niezrozumia�ego powodu wszystko przebiega�o w�a�nie tak, jak si� wydarzy�o. Wkr�tce to pojmiemy, bo jego Kr�lestwo wci�� trwa tu, na ziemi. S�dz�, �e w�a�nie dlatego pancerze spadaj� ze �cian w twierdzy Antonia, a ciebie budz� w nocy niewidzialne kroki. To sygna�, �e on czego� od nas, od Rzymian, oczekuje. Nie musisz si� ba�. On sam naucza�, �e z�em nie odpowiada si� na z�o. Je�li kto� uderzy ci� w twarz, nadstaw mu drugi policzek i zmie� swoje obyczaje na takie, kt�re s� przeciwne zdrowemu rozs�dkowi.

��Opowiadali mi to i owo o jego naukach. � Adenabara wcale nie zdziwi�y moje s�owa. � Dlatego uwa�am, �e jest niegro�ny, i nie boj� si� go spotka�, je�li faktycznie kr��y po mie�cie. Chocia�� chyba w�osy stan�yby mi d�ba na g�owie, gdyby nagle si� zjawi� i przem�wi� do mnie. Ale on nie objawia si� nie obrzezanym, tak mnie zapewniano, tylko swoim uczniom i niewiastom, kt�re mu towarzyszy�y z Galilei.

Tak mnie zach�ci� swoimi podst�pnymi s�owami, �e zapomnia�em o ostro�no�ci i opowiedzia�em o dziwnej postaci w domu Szymona Cyrenejczyka i o tym, jak rano po zmartwychwstaniu zobaczy�em Jezusa pod postaci� ogrodnika. Adenabar z politowaniem potrz�sn�� g�ow� i powiedzia�:

��Przypuszczam, �e p�dzi�e� w Aleksandrii hulaszcze �ycie i na pewno czyta�e� wi�cej, ni� mo�e znie�� g�owa. Tutejszy klimat ci nie s�u�y. Najrozs�dniej by� zrobi�, gdyby� niezw�ocznie st�d wyjecha�. Na szcz�cie jestem twoim przyjacielem i nie wydam ci�, je�li tylko obiecasz, �e si� uspokoisz i we�miesz w gar��.

��Wystarczy, �e podejrzewano mnie o donoszenie Rzymianom! � krzykn��em zdenerwowany. � Nie zmuszaj mnie, bym doszed� do wniosku, �e wys�ano ci� do mnie z oficjalnym ostrze�eniem, abym si� nie miesza� do spraw �ydowskich.

��Gwoli uczciwo�ci wyznam, �e dow�dca twierdzy prosi� mnie, �ebym zobaczy�, co u ciebie s�ycha�, bo w �adnym razie nie �yczy sobie, aby przyjaciel prokonsula zosta� zamieszany w jakie� incydenty.

��Adenabar unika� mojego wzroku i zmieszany tar� r�ce mi�dzy kolanami. � S�dz� te�, �e z uwagi na panuj�c� w mie�cie niespokojn� atmosfer�, chcia�by wiedzie�, czy co� istotnego uda�o ci si� ustali�, je�li idzie o �ydowskie knowania przeciwko porz�dkowi i spokojowi. On nie mo�e sobie pozwoli� na szpiegowanie ciebie, poniewa� jeste� obywatelem rzymskim i masz rekomendacj� z tak wysokiego szczebla, �e nawet nie o�miel� si� g�o�no tego powiedzie�. Nie mam zamiaru przekazywa� dalej, co mi powiedzia�e� jako przyjacielowi. Najwy�ej wspomn�, �e jeste� podniecony i rozgor�czkowany, jak w tych dniach wielu si� przydarzy�o. Ale o widzeniach i zjawach b�d� trzyma� j�zyk za z�bami. Dow�dca jest surowym cz�owiekiem i w co� takiego nie uwierzy. Tylko bym siebie wystawi� na po�miewisko i narazi� na szwank obiecany awans. � Otar� twarz, spojrza� w sufit i doda�: � Ju� my�la�em, �e sufit przecieka, bo czu�em, �e kilka kropli spad�o mi na twarz. To tanie wino galilejskie jest chyba mocniejsze, ni� my�la�em. Zawrzyjmy umow�: pog�d� mnie z Nazarejczykiem, je�li uda ci si� go z�apa� i je�li ci� pos�ucha. Chyba rozumiesz, �e oficerowi rzymskiemu nie wypada za nim biega�, a chcia�bym mie� od niego spok�j.

Gwa�townie zacz�� si� drapa�. Rozejrza� si� dooko�a i zdziwiony powiedzia�:

��Tutaj chyba nie ma robactwa? Nigdy bym nie poleci� ci tego mieszkania, gdybym wiedzia�, �e insekty zaczn� mi �azi� po sk�rze, gdy tylko na chwil� usi�d�.

Ora� paznokciami ca�e cia�o. Ja te� poczu�em �wierzbienie, jakby wszystkie w�osy na sk�rze mi si� zje�y�y. Dreszcz mnie przeszed�.

��W tym pokoju nie ma robactwa, to bardzo czyste mieszkanie � powiedzia�em. � Zdaje si�, �e kto� do nas idzie.

��Je�li tak, nie b�d� ci przeszkadza� i zabieram si� st�d � szybko wsta� i owin�� si� p�aszczem. � Obgadali�my, co by�o do obgadania, a wino te� si� ko�czy.

Ale nie zd��y� uciec, bo us�yszeli�my na dole g�os mego gospodarza i zaraz potem na schodach zaskrzypia�y kroki. Adenabar usun�� si� pod �cian� i podni�s� d�o� jakby w obronie. Do pokoju wpad� Zacheusz, ci�gn�cy za sob� m�czyzn� owini�tego p�aszczem, kt�rym tak szczelnie okrywa� g�ow�, �e nie mog�em zobaczy� jego twarzy.

��Pok�j tobie, Zacheuszu! Jak widzisz, siedz� w domu i czekam na wiadomo�� od ciebie.

��Pok�j r�wnie� tobie, Rzymianinie � pozdrowi� mnie Zacheusz niezbyt przychylnie. Wygl�da�o na to, �e ca�kiem zapomnia�, jak podchmielony winem Szymona Cyrenejczyka obejmowa� mnie za szyj� i ca�owa�. M�czyzna, kt�rego przyprowadzi�, cofn�� si� ujrzawszy Adenabara i zapyta�:

��Kto to jest?

M�j syryjski gospodarz, kt�ry grzecznie przyprowadzi� go�ci a� do pokoju, powiedzia� od progu:

��To setnik z fortecy Antonia i m�j dobry przyjaciel. Nie ma si� co go obawia�. On rozumie �yd�w i nie streficie si� od niego bardziej ni� ode mnie lub mego domu, skoro ju� tu weszli�cie.

��Wi�c jednak chytrze wci�gn��e� mnie w pu�apk�. Ty� gorszy od judy Iskarioty! � zawo�a� obcy. Trzepn�� w ucho Zacheusza i odwr�ci� si�, �eby uciec, ale ja zabieg�em od przodu, mocno z�apa�em go za r�ce i przytrzyma�em, bo moim zdaniem �le zrobi�, �e tak z�o�liwie uderzy� u�omnego.

Zacheusz pociera� twarz, ze strachem spogl�da� na mnie i Adenabara i zapewnia�:

��Gdybym wiedzia�, nigdy bym ci� tu nie przyprowadzi�. Rzymianin jest przebieglejszy, ni� my�la�em. Uderz mnie z drugiej strony. Zas�u�y�em na to.

Adenabar przyjrza� si� Zacheuszowi i jego towarzyszowi i rzuci� twardo:

��Wydaje mi si�, �ydzie, �e znam twoj� �otrowsk� g�b�. Inaczej tak by� si� nie wystraszy� na widok rzymskiego setnika. Czy�by� by� kompanem tego �ydowskiego kr�la, kt�rego�my ukrzy�owali? M�wisz te� jak Galilejczyk.

��Nie, nie, mylisz si�, panie setniku � przestraszony Zacheusz zaklina� si� w obronie swego towarzysza � To celnik i poborca podatkowy jak ja. Obydwaj jeste�my gor�cymi przyjaci�mi Rzymian, jak wszyscy pok�j i porz�dek mi�uj�cy synowie Izraela.

��Nie zbieraj wi�cej grzech�w na swoje sumienie, Zacheuszu � surowym g�osem rzek� obcy. � �aden z nas nie jest przyjacielem Rzymian. To prawda, jestem by�ym celnikiem, ale �a�owa�em swoich czyn�w i ten grzech zosta� mi odpuszczony.

��Pok�j tobie � powiedzia�em. Szybko pu�ci�em jego r�k� i masowa�em j� zak�opotany, bo piek�a mnie, jakbym si� oparzy�.

��My�l�, �e wiem, kim jeste�. Nie b�j si� setnika, on nie chce twojej krzywdy. Przeciwnie, pragnie pojedna� si� z twoim panem, je�li to jest mo�liwe.

��Nie wstydz� si� imienia swego pana, bo kto jego si� wyprze, tego on wyprze si� w swoim Kr�lestwie � obcy wyprostowa� si�, spojrza� na mnie, potem na Adenabara. � Jestem Mateusz, jeden z dwunastu, kt�rych wybra�. �mier� nie ma nade mn� w�adzy. On da mi �ycie wieczne w swoim Kr�lestwie, a was, Rzymian, zrzuci w otch�a�. Tam b�dzie p�acz i zgrzytanie z�b�w.

To by�o dla mnie co� nowego. Zdumiony krzykn��em:

��Nie wiedzia�em, �e powiedzia� tak ostre s�owa! Ale pok�j tobie i niech b�dzie b�ogos�awiona ta izba, skoro wyrazi�e� zgod� na przest�pienie jej progu, apostole. Siadaj, i ty te�, Zacheuszu, i opowiedz nam o swoim panie, bo pa�am ch�ci� us�yszenia o nim czego� wi�cej.

Mateusz ostro�nie usiad�, a Zacheusz w strachu prawie wcisn�� si� w jego obj�cia; by�y celnik z�o�liwie spogl�da� na Adenabara zwymy�la� mu:

��Tw�j legion z pewno�ci� otoczy� dom w ciemno�ci nocy. Nie podejrzewa�em, �e Rzymianie mog� wymy�li� tak� pod�� zasadzk�.

��Mateuszu z Galilei � powiedzia� zdenerwowany Adenabar. Przesta� ca�ym z�em obarcza� Rzymian. Nawet prokonsul nie chcia� skaza� twojego nauczyciela. �ydzi zmusili go do tego. Co do mnie, nie k��c� si� ani z tob�, ani z twoim kr�lem, i mo�esz st�d ucieka�, dok�d zechcesz, je�li uda ci si� omin�� stra�e. Bo mo�e �ydowska rada ma pretensje do ciebie, ale nie my, Rzymianie.

S�dz�, �e Mateusz wyzby� si� strachu, gdy zrozumia�, �e jest u mnie bezpieczny i �e nie czatujemy na jego dusz�. Zwyczajem �yd�w zhardzia� i rzek� wynios�ym tonem:

��Nie przyszed�bym do ciebie, Rzymianinie, gdybym du�o o tobie nie s�ysza�. Nie znaj�c Prawa ani prorok�w ty, goj, nie obrzezany cudzoziemiec, szukasz podobno drogi, wprowadzasz w b��d nie�wiadome kobiety i szpiegujesz nas. Nie mog� tego wyja�ni� inaczej, jak tylko �e jeste� cz�owiekiem op�tanym albo magiem, kt�ry potrafi wprowadzi� w b��d nawet Jana. Zejd� nam z drogi, id� w swoj� stron� i nie mieszaj si� do spraw, kt�rych nie mo�esz zrozumie�. Przyszed�em ci powiedzie�, �eby� wi�cej nie prze�ladowa� zaniepokojonych niewiast.

Te odpychaj�ce s�owa g��boko mnie dotkn�y. Omal si� z nim nie pok��ci�em, przeszkodzi�o mi to, �e musia�em patrze� na niego. W jego twarzy, oczach i pomarszczonym czole dostrzeg�em ten nieokre�lony wyraz, jaki wydawa� si� cech� szczeg�ln� ucznia Jezusa, r�ni�c� go od wszystkich innych ludzi. To jasne, �e zna� i rozumia� kr�la lepiej, ni� ja kiedykolwiek b�d� m�g� zrozumie�. Dlatego rzek�em z pokor�:

��Nie b�d� si� z tob� spiera�. S�dzi�em tylko, �e jego drogi otwieraj� si� dla wszystkich, kt�rzy chc� szuka� w prostocie i pokorze serca. Mia�em nadziej�, �e brama si� przede mn� otworzy, je�li b�d� gorliwie stuka�. Wyt�umacz mi chocia�, dlaczego objawi� mi si� w domu Szymona Cyrenejczyka?

Zacheusz te� patrzy� prosz�co na Mateusza, ale oblicze aposto�a skamienia�o, gdy odpar�:

��Nasz pan przyby� odszuka� zb��kanych Izraela. Dlatego zaprosi� mnie, gdy siedzia�em w komorze celnej w Kafarnaum. Natychmiast wsta�em i pod��y�em za nim. Dla niego rzuci�em sw�j dom i towary, rodzin� te� zostawi�em. R�wnie� Zacheusz by� zb��kanym Izraelczykiem, a Szymon Cyrenejczyk jest cz�onkiem greckiej synagogi i ni�s� jego krzy�. Mog� poj��, �e ukaza� si� tamtym dw�m, ale nigdy nie uwierz�, �e objawi� si� nie obrzezanemu Rzymianinowi! Mo�e jeste� magiem i czarownikiem i usi�ujesz zdoby� od nas informacje dla jakich� ciemnych cel�w. Mo�e jeste� tym samym cz�owiekiem, o kt�rym �lepy �ebrak rozpowiada, i� kamie� w chleb przemieni�, u�ywaj�c bezprawnie imienia naszego Mistrza? W taki sam spos�b zam�ci�e� w g�owach Szymona Cyrenejczyka i Zacheusza, bo wszystko, co wydarzy�o si� w domu Szymona, przypomina magi�, a nie Kr�lestwo.

��Tak, tak � potwierdzi� skwapliwie Zacheusz, kiwaj�c g�ow�

��byli�my oszo�omieni i pod silnym wra�eniem wszystkiego, co us�yszeli�my. On wywo�a� w oczach Szymona Cyrenejczyka zjaw� jego s�ugi Eleazara, cho� tamten dopiero szed� z pola do miasta, i nak�oni� Szymona, �eby nas upi� mocnym winem, a� zupe�nie zg�upieli�my. Ju� pr�dzej wierz� tobie, Mateuszu, kt�rego znam, ni� Rzymianinowi. � Odwr�ci� si� ku mnie i ci�gn��: � Szymon Cyrenejczyk tak�e zacz�� rozs�dnie my�le� i nie chce wi�cej o tobie s�ysze�, bo nie jeste� zb��kanym z Izraela. On ci �le nie �yczy, chocia� swoimi czarami przyczyni�e� mu du�ych strat maj�tkowych. Raczej przesta� go nagabywa�, bo rzeczywi�cie wielu jest ludzi wiod�cych na manowce.

S�dz�, �e Mateusz zrozumia� moje przygn�bienie i uszanowa� pokor�, gdy bez s�owa sprzeciwu odwr�ci�em g�ow�, aby ukry� �zy. Wzruszony powiedzia�:

��Zrozum nas, Rzymianinie. Nie wyszukuj� z�ych motyw�w twego post�powania, tylko pr�buj� wszystko wyja�ni� jak najlepiej. Mo�e nie jeste� czarownikiem, mo�e to mocny bies ci� dr�czy i ka�e ci powo�ywa� si� na imi� naszego ukrzy�owanego nauczyciela? Przecie� nie znasz ani jego, ani tajemnicy jego Kr�lestwa. Przestrzegam ci�, by� tego nie czyni�, bo tylko nam, aposto�om przez niego samego wybranym, da� w�adz� i moc uzdrawiania chorych i wyp�dzania szatana w jego imi�. Przyznaj�, �e nie wytrzymali�my pr�by i wiemy, �e przez nasz� s�abo�� utracili�my t� moc, ale wiemy te�, �e kiedy� j� odzyskamy. Do tego czasu mo�emy tylko czuwaj�c i modl�c si� oczekiwa� jego Kr�lestwa.

Patrzy� na mnie pe�en wyrzutu i podni�s� r�k� w moj� stron�. Odczu�em jego moc, bo cho� on sam negowa� jej istnienie, siedzia� daleko i nie dotkn�� mnie r�k�, odnios�em wra�enie, jakby mocno mnie przytrzyma�.

��Odtr�caj�c ciebie � m�wi� � musz� powo�a� si� na s�owa Mistrza. Ju� z g�ry ostrzega� nas m�wi�c: �Nie dawajcie psom tego, co �wi�te". On nie przyszed�, �eby znie�� Prawo i proroctwa, ale �eby je wype�ni�. Zabroni� nam chodzi� do miast poga�skich, nawet do Samarii. Jak�e wi�c mo�emy otworzy� jego drog� i prawd� przed tob�, Rzymianinie?!

Nawet nie czu�em obrazy, chocia� rubasznym �ydowskim zwyczajem nazwa� psem mnie, obywatela Rzymu. By�em tak g��boko przygn�biony, �e powiedzia�em:

��My�la�em, �e m�wi� zupe�nie inaczej, ale musz� ci wierzy�, bo przecie� powo�a� ci� na swego aposto�a. Niechaj wi�c w twoich oczach b�d� psem, ale i psa si� trzyma w pa�skim domu, a pies s�ucha g�osu swego pana i jest mu pos�uszny. Wasze �wi�te Ksi�gi nie s� mi, jak s�dzisz, nie znane. Pozw�l mi powo�a� si� na tego kr�la Izraela, kt�ry powiedzia�, i� �ywy pies jest lepszy od martwego lwa. Czy nie pozwolisz mi zaj�� bodaj miejsca �ywego psa przed bram� Kr�lestwa?

Nie wierz�c w�asnym uszom Adenabar, kt�ry dot�d milcza�, zerwa� si� na r�wne nogi, podni�s� dwa palce jak ostrze miecza i krzykn��:

��Ty, obywatel rzymski, tak zg�upia�e�, �e dopraszasz si� miejsca psa przed drzwiami �ydowskiego kr�la? Naprawd� jeste� omamiony i przewr�ci�o ci si� we �bie! Ta tajemna nauka zmartwychwsta�ego jest bardziej przera�aj�ca, ni� my�la�em.

Zacheusz ze strachem przywar� do Mateusza, ale Adenabar nie odwa�y� si� ich tkn��. Przeciwnie, uspokoi� si�, przepraszaj�co uni�s� otwart� d�o� i t�umaczy�:

��Jestem �o�nierzem, setnikiem. Nie by�em wrogiem twego pana, cho� spe�niaj�c rozkaz czuwa�em nad jego ukrzy�owaniem. Pog�d� mnie z nim, a ja jestem got�w zwyczajem �yd�w umy� r�ce albo zniszczy� star� odzie�, albo wydrapa� prza�ne ciasto ze szczelin pod�ogi i w og�le zrobi� wszystko, co tylko wymy�lisz, abym si� oczy�ci�. Nie chc� by� sk��cony z twoim panem ani nie zmierzam do jego kr�lestwa. Najch�tniej p�jd� w pokoju swoj� w�asn� drog�.

Mateusz wyra�nie ucieszy� si�, gdy zrozumia�, �e ani jemu, ani innym uczniom Jezusa ze strony Rzymian nic nie zagra�a, przynajmniej gdyby to zale�a�o od Adenabara. Rzek�:

��Powiedziano mi, �e na krzy�u wybaczy� Rzymianom, poniewa� nie wiedzieli�cie, co czynicie. Wprawdzie nie s�ysza�em tych s��w, ale m�wi� ci: id� w pokoju.

��Tak, tak � gor�co przekonywa� Adenabar � pewnie, �e nie wiedzia�em, co robi�. Nawet gdybym wiedzia�, to jako �o�nierz nie m�g�bym post�pi� inaczej. Twoje s�owa przynios�y mi ulg� i s�dz�, �e i tw�j pan nie b�dzie szuka� ze mn� zwady.

Mateusz znowu odwr�ci� si� do mnie, przetar� oczy i zm�czony powiedzia�:

��Nie wiem, co mam o tobie my�le�. Twoja pokora przemawia za tob� i nie m�wisz jak op�tany. � Wzni�s� �arliwie r�ce i walczy� w duchu sam ze sob�, po czym stwierdzi�: � A jednak nie mog� uzna� ci� za swojego brata, poniewa� jeste� poganinem i Rzymianinem i jesz trefne po�ywienie. Gdyby� by� bodaj prozelit�! Fr�dzelki u twojego p�aszcza nie uczyni� z ciebie dziecka Izraela.

��Masz racj� � potakiwa� mu gorliwie Zacheusz, bij�c si� d�oni� w zapadni�t� pier� � on nie jest zagubionym z Izraela, jak ja by�em! Sam Jezus uzna� mnie za dzieci� Abrahama, a ten cz�owiek jest gojem. Jak�e mo�e si� dosta� na �ono Abrahama?

��Jeszcze wczoraj m�wi�e� co innego � przypomnia�em mu � nawet r�k� obj��e� moj� szyj� i z�o�y�e� mi braterski poca�unek.

Ale ju� w chwili gdy m�wi�em te s�owa, zrozumia�em, jak mocno tych dw�ch �yd�w wi��e z Bogiem przymierze Izraela, kt�re odrzuca wszystkich nie nale��cych do tego przymierza. Zacheusz sta� si� w mych oczach obrzydliwy, zw�aszcza gdy zacz�� si� ob�udnie wykr�ca�:

��By�em zm�czony podr� i do tego zmieszany tymi wszystkimi wydarzeniami w Jeruzalem, o kt�rych s�ysza�em. Skusi�e� mnie, abym pi� mocne wino. Nie wiedzia�em, co robi�, ale teraz ju� dobrze wiem.

��Na twoim miejscu � rzek� do mnie ironicznie Adenabar � poprzesta�bym na ma�ej wierze. Dosta�e� po uszach z jednej i z drugiej strony, a im bardziej kr�cisz g�ow�, tym wi�cej obrywasz. Uwierz wreszcie, �e ich kr�l nie dla ciebie zmartwychwsta�.

��To moja g�owa i mog� z ni� robi�, co mi si� �ywnie podoba. Tylko cesarz ma prawo pozwoli�, aby �ci�ta mieczem spad�a na ziemi� � odpar�em, bo jeszcze nie straci�em nadziei. � Id� w pokoju, Adenabarze, nie musisz si� niczego obawia�.

��Wol� nie zostawia� ci� bezbronnego w towarzystwie tych dw�ch � odpar� Adenabar.

��Nie, nie, to my p�jdziemy. � Zacheusz ci�gn�� Mateusza za r�k�. � Zosta�cie we dw�ch, Rzymianie. Wam nie po drodze z nami.

Ale nie pu�ci�em ich. Odprowadzi�em Adenabara, wr�ci�em do pokoju i ukorzy�em si� do tego stopnia, �e pad�em na kolana przed bezlitosnym celnikiem, b�agaj�c:

��Zmi�uj si� nade mn�, ty, kt�rego on zaprosi� i wybra�! Czy co� ub�dzie twojej nauce, je�li oka�esz przyja�� mnie, twojemu bratu? S�dzi�em, �e naucza� mi�osierdzia, a ty masz serce z kamienia! Resztki ze swego sto�u bogacz rzuca psom, chocia� nimi gardzi. Naucz mnie!

Wyj�cie Adenabara uspokoi�o Mateusza. Jego op�r os�ab�, usiad� ponownie i zakry� twarz r�koma. Nagle zrozumia�em, �e d�wiga du�o ci�sze brzemi� ni� ja. Zmienionym g�osem zacz�� m�wi�:

��Zrozum mnie i nie oskar�aj o okrucie�stwo, bo to lamie moje serce, kt�re ju� wcze�niej p�k�o. Przecie� jeste�my jak owce, kt�re stado wilk�w rozegna�o w r�ne strony. Chocia� w potrzebie uciekamy si� do siebie nawzajem, to ka�dy z nas czuje si� zagubiony po stracie naszego pana. Och, Rzymianinie, dlaczego mnie m�czysz? Nie mo�emy robi� nic innego, jak tylko mocno broni� tego, co nam jeszcze zosta�o. Nawet w swoim gronie spieramy si� i s�owami ranimy nawzajem, Piotr m�wi to, a Jan co innego, i nawet nie wszyscy spo�r�d nas wierz� i pojmuj� jego zmartwychwstanie. Przychodzisz do nas w owczej sk�rze, ale sk�d mo�emy wiedzie�, czy w �rodku nie oka�esz si� wilkiem? Z cierni nie zbierze si� winogron. Jak po Rzymianach mo�na si� dobrego spodziewa�? � Za�amuj�c d�onie, rozwija� swoje my�li: � Nakaza� nam kocha� tych, kt�rzy nas prze�laduj�. Ale jak cz�owiek mo�e do tego doj��? Jeszcze powiedzia�: �Je�li twoja r�ka lub noga jest dla ciebie powodem do grzechu, odetnij j� i odrzu� od siebie!" Dop�ki by� w�r�d nas, wierzyli�my mu, ale kiedy odszed�, opadli�my z si� i b��dzimy. Jak mamy odr�ni� tego, kto w�a�ciwie poj��, od tego, co �le rozumie, kiedy jeszcze sami nie wyja�nili�my sobie wielu rzeczy?

��Ale� na pewno nauczy� was w�a�ciwej modlitwy, zawar� z wami przymierze i ustali� misterium, kt�re wi��e was z nim, bo przecie� by� nie tylko cz�owiekiem! � powiedzia�em zrozpaczony.

��Popatrz, jaki jest ciekaw tajemnic, kt�rych nawet ja nie znam!

��Zacheusz ostrzegawczo uderzy� Mateusza po ramieniu. � To szczwany lis, cho� do owieczki podobny! Mnie te� spi�, �eby si� wypytywa�, jakie sekrety powierzy� mi Jezus w moim domu.

Ale Mateusz nie zdenerwowa� si�. Przeciwnie, wygl�da�o na to, �e si� uspokoi� i zastanawia nad moimi s�owami. Po chwili rzek�:

��Masz racj�, cudzoziemcze. On rzeczywi�cie nauczy� nas modlitwy i umocni� z nami wi�. Ale nie mog� przekaza� ci tego, co da� tylko nam. � My�la�, �e tym mnie udobrucha�, i zrobi� si� wr�cz tkliwy. U�miechaj�c si� jak dziecko klasn�� w d�onie i m�wi�: � On sam najlepiej wiedzia�, dlaczego nas wybra�. Zapewne dostrzeg� w nas co�, co jest potrzebne do budowy jego Kr�lestwa. Chocia� wtedy nie rozumieli�my tego. Towarzysz�c mu, byli�my o siebie zawistni i k��cili�my si� o jego nauki, i wci�� na nowo prosili�my, aby nam wyja�nia� lepiej swoje s�owa. Jeszcze do dzi� nie rozumiem, dlaczego szczeg�lnie wyr�nia� Piotra, Jakuba i m�odego Jana, nauczaj�c ich tego, czego innych nie uczy�, i prowadz�c ze sob� w g�ry, gdzie pozwala� widzie� to, czego pozostali nie widzieli. Dlaczego wybra� Judasza Iskariot� i powierzy� mu opiek� nad nasz� kas�, tego te� nie rozumiem, ale na pewno mia� ku temu swoje powody. � Mocno �ciskaj�c d�onie wpatrywa� si� przed siebie i t�umaczy�: � Jako celnik umiem czyta� i pisa� po grecku, oblicza� skomplikowane rachunki i u�ywa� r�nych miar i wag. Dlatego w dalszym ci�gu musz� w duchu skrupulatnie mierzy� i wa�y�, co si� m�wi i co si� dzieje. Poniewa� nie mam nowych miar, musz� stosowa� stare. Tak� star� miar� jest miara Moj�esza, prorok�w i �wi�tych ksi�g, a przecie� nie mo�na ni� mierzy� poganina. Nie, nie potrafi� tego, cho�bym nie wiem jak chcia�. Jednak czuj� brzemi� w sercu, bo w�a�nie z uwagi na takie w�a�ciwo�ci, dzi�ki kt�rym on mnie wybra�, szczeg�lnie mocno zapami�ta�em jego s�owa: �Tak� miar�, jak� mierzycie, wam odmierz�". Przeczuwam, �e sam da� nam now� miar�, ale jaka ona jest, tego nie pojmuj�. Dlatego musz� wci�� wraca� do starych miar, kt�rych uczy�em si� od dziecka.

Te s�owa zapad�y mi w pami��. Wspomnia�em mego dobrego nauczyciela z Rodos, kt�ry uczy� mnie, �e miar� wszystkiego jest cz�owiek. Dlatego a� do dzi� jedynym miernikiem �ycia i fakt�w s� niedoskona�o��, nieufno�� i omylno��. Ta nauka uczyni�a mnie wyrozumia�ym na s�abo�ci innych i moje w�asne, a tak�e przekona�a, �e w duchu nigdy nikogo nie mog� surowo os�dza�. Cz�owiek mo�e d��y� do dobra, ale jego spe�nienie, czyli osi�gni�cie pe�ni szcz�cia, nie jest mo�liwe, bo jest tylko cz�owiekiem. �wiadomo�� tego przygn�bia�a mnie, lecz jednocze�nie umo�liwia�a obiektywne patrzenie na siebie i d��enie do utrzymania r�wnowagi. Racj� maj� stoicy, �e przesada w spe�nianiu dobra jest r�wnie uci��liwa jak zbytek rozkoszy. Przez sw�j temperament nigdy nie znajdowa�em z�otego �rodka, tylko przechodzi�em z jednej skrajno�ci w drug�. Ale uwa�am, �e same dobre ch�ci s� wystarczaj�c� miar� cz�owieka.

Teraz s�owa Mateusza o�wieci�y mnie jak b�ysk p�omienia. Odgad�em, �e Jezus Nazarejski naprawd� przyni�s� ze sob� na �wiat now� miar�! Jako cz�owiek i syn Boga zarazem, w�drowa� po ziemi i wr�ci� zza grobu, aby po�wiadczy� swoje boskie pochodzenie. Nowa miara dana przez cz�owieka by�aby tylko jeszcze jedn� wi�cej w gromadzie innych, podlegaj�cych dyskusjom, natomiast dana przez niego, nie mo�e by� rozpatrywana rozumem ani stanowi� przedmiotu sporu, tylko b�dzie jedyn� prawdziw� miar�, kt�rej przyswojenie mo�e ocali� cz�owieka.

Ale jaka jest ta nowa miara? Sk�d mog�em wiedzie�, je�li wybrany przez niego aposto� czego� takiego dopiero si� domy�la�? I czy nie jest ona przeznaczona tylko dla �yd�w, kt�rzy uwa�aj� si� za nar�d wybrany przez Boga, i w ten spos�b izoluj� si� od innych narod�w? A przecie� w�a�nie �ydzi odrzucili swego kr�la.

Mateusz jakby towarzyszy� moim my�lom, bo powiedzia�:

��B��dzimy po omacku mi�dzy starym i nowym i jeszcze nie rozumiemy jego Kr�lestwa. Wierzyli�my, �e wybra� nas dwunastu do w�adania dwunastoma plemionami Izraela. Poprzez mesjasza Izrael ma zaw�adn�� wszystkimi narodami �wiata. Przecie� nie mo�emy odst�pi� od naszych prorok�w ani Ksi�g. Ta sprzeczno�� jest za du�a, �eby�my mogli j� zrozumie�. On sam, kiedy oczyszcza� �wi�tyni�, nazwa� j� domem swego ojca. Jak mo�emy odrzuci� przymierze, kt�re B�g zawar� z Abrahamem i Moj�eszem? Ca�y Izrael by si� rozpad�. Dlatego nie wolno nam otworzy� jego drogi dla ludzi postronnych i pogan. R�wnie dobrze mogliby�my je�� niekoszerne potrawy. Id� precz, szatanie!

��Przez jaki� czas s�u�y�em Rzymianom i pozna�em ich � dorzuci� Zacheusz. � Dlatego moje wyzwolenie by�o tak wspania�e! Cudownie by�o wr�ci� z b��dnej drogi na �ono Abrahama! Przesta� ju� nas dr�czy�! Mamy do�� innych spraw, kt�re trzeba wyja�ni�.

Spojrza�em na tego kalek�, ale kiedy dostrzeg�em jego zadowolenie z siebie, zrozumia�em swoj� pych�, wi�c powiedzia�em:

��Niech b�dzie, jak sobie �yczycie. Ukorzy�em si� przed wami jak pies, ale was obydw�ch dr�czy �ydowska chciwo��. Chcecie skrupulatnie skry� wszystko przed innymi, chocia� sami jeszcze nie rozumiecie, co si� wydarzy�o. Ja te� nie rozumiem. Je�li jednak B�g rodzi si� jako cz�owiek, cierpi i umiera jako cz�owiek, a potem wstaje z martwych, musi to dotyczy� ka�dego cz�owieka na ziemi, a nie tylko was, �yd�w. Dlatego zamierzam nadal bada� jego zagadk� i szuka� go, je�li nie razem z wami, to bez was. Id�cie w pokoju.

Mateusz podni�s� si� do wyj�cia, a Zacheusz przyklei� do niego, spogl�daj�c na mnie z nienawi�ci�. Ale Mateusz nie by� z�y. Pocieraj�c czo�o r�k� powiedzia�:

��Nie mog� poj�� twoich my�li. Mo�e naprawd� nie rozumiem, co si� wydarzy�o? Czy B�g Izraela chcia�by przenie�� przymierze na wszystkie narody, aby nikt wi�cej nie by� zgubiony? Nie, nie, przecie� Jezus powiedzia� za �ycia, �e wielu jest zaproszonych, ale ma�o wybranych! � Gor�czkowo pociera� twarz i cia�o, jakby chcia� zetrze� z siebie paj�czyn�, i wo�a�: � Nie, nie, to jest pokusa, przekle�stwo! Sam nas ostrzega� i m�wi�, �e wcale nie ka�dy, kto uznaje go za Pana, wejdzie do Kr�lestwa. Dok�adnie pami�tam jego s�owa: �Wielu powie mi w owym dniu: Panie, Panie, czy nie prorokowali�my moc� Twego imienia i nie wyrzucali�my z�ych duch�w moc� Twego imienia i nie czynili�my wielu cud�w moc� Twego imienia? Wtedy o�wiadcz� im: Nigdy was nie zna�em. Odejd�cie ode mnie wy, kt�rzy dopuszczacie si� nieprawo�ci!" Te s�owa os�dzaj� ciebie, cho�by� w jego imieniu nie wiem jakie czary wyczynia�. Sam sobie tylko zaszkodzisz, a nie nam, kt�rych on zna� i zna.

Zatrz�s�em si� ze strachu, gdy przypomnia�em sobie, jak po spotkaniu �lepca na drodze spr�bowa�em swojej si�y w jego imieniu i jak kamie� przemieni� si� w ser w r�ku �ebraka. Ale przecie� nie mia�em w�wczas �adnych z�ych zamiar�w! Dlatego ufa�em, �e Jezus Nazarejski wybaczy� mi ten czyn, chocia� jego uczniowie by mi nie wybaczyli. Zrozumia�em tak�e, �e nie mia�em prawa w jego imieniu wzywa� mocy, skoro nie zna�em go tak jak ci, kt�rych wybra�. Dlatego powiedzia�em pokornie:

��Wyznaj�, �e nie zna�em go wystarczaj�co. Nie mia�em prawa u�ywa� jego imienia. Da�e� mi du�o temat�w do my�lenia. Chyba Jezus Nazarejski nie jest tak czu�y i mi�osierny, jak my�la�em, skoro ka�e mi wy�upi� z g�owy oko lub odci�� r�k�, aby go m�c na�ladowa�. Czy na pewno dobrze zrozumia�e�, czy naprawd� tak powiedzia�?

��Nie s�dz�, aby m�j pan czegokolwiek od ciebie wymaga�, skoro jeste� poza nami, obcy, i b�dziesz pot�piony � rzek� Mateusz. � Nie wierz�, aby by�o dla ciebie miejsce w jego Kr�lestwie, zanim nie uznasz Boga Abrahama, Izaaka i Jakuba, a tak�e Pisma, i dopiero wtedy p�jdziesz szuka� jego drogi.

Zastanawia�em si� nad jego s�owami, gdy wyszed� ju� za pr�g, prowadz�c za sob� Zacheusza. Zrozpaczony zawo�a�em za nimi:

��Gdybym ci m�g� uwierzy�, cz�owieku! Przecie� zdarza�o si� ju� w Rzymie, �e jaki� obywatel z mi�o�ci do bogatej �yd�wki pozwoli� si� obrzeza� i podporz�dkowa� si� waszemu jarzmu. Ale s�dz�, �e droga Jezusa Nazarejskiego jest czym� wi�cej ni� najpi�kniejsza kobieta z bogatym wianem. Gdybym znalaz� jego Kr�lestwo, by�bym na pewno got�w zrobi� wszystko, w g��bi serca czuj� jednak jaki� op�r i nie wierz� ci. Sam przyznajesz, �e wracasz do starych miar, bo jeszcze nie rozumiesz nowej.

Ale Mateusz ju� owin�� si� p�aszczem, zakry� g�ow� i zszed� po ciemku schodami, zabieraj�c ze sob� Zacheusza. �aden nie �yczy� mi pokoju. Kiedy wyszli, rzuci�em si� na ��ko tak przygn�biony, �e pragn��em �mierci. Obydwiema r�kami �ciska�em g�ow� i sam siebie pyta�em, kim w�a�ciwie jestem i w jaki spos�b zaanga�owa�em si� w to wszystko. Trzeba uciec z tego upiornego miasta, gdzie nic si� nie dzieje tak, jak gdzie indziej, i kt�rym w�ada B�g bez wizerunku. Wszyscy okazuj� mi antypati� i odtr�caj� z racji pochodzenia. Niepoj�te Kr�lestwo Jezusa Nazarejskiego nie jest dla mnie. Gdybym zabra� swoje manatki i wyjecha� do rzymskiej Cezarei, m�g�bym znale�� do syta rozrywek w teatrze czy cyrku, czy w grze na wy�cigach.

W trakcie tych rozmy�la� jakby w omamie zobaczy�em siebie samego, jakim m�g�bym by� po latach. Widzia�em siebie z zewn�trz: oty�e cielsko i opuchni�t� twarz, �ysin� na g�owie i bezz�bne usta, kt�re tysi�czny raz tymi samymi s�owami powtarzaj� ci�gle t� sam� opowie��. By�em unurzany w winie i rzygowinach, a otaczali mnie fleci�ci i ladacznice, kt�re na pr�no usi�owa�y pobudzi� do �ycia ot�pia�e zmys�y. Oto jaka b�dzie moja przysz�o��, je�li zrezygnuj� i wyjad�, aby nadal szuka� �z�otego �rodka". A potem p�omienie stosu pogrzebowego. I popi�. I mrok.

Nie buntowa�em si� przeciwko tej halucynacji, chocia� by�a bardziej obrzydliwa i wstr�tna, ni� wynika�o z mojej dotychczasowej filozofii. Mog�em j� zaakceptowa�, tyle �e wcale mnie nie poci�ga�a. Dano mi wszak�e alternatyw�. T�, kt�ra przywiod�a mnie z Aleksandrii i Joppy na wzg�rze strace� przed bram� Jeruzalem, a potem do pustego grobu. Tej prawdy nikt nie m�g� mi zabra�. Znowu dochodzi�em do przekonania, �e to nie by�a bezcelowa w�dr�wka, �e wci�� mog� w jaki� spos�b za�wiadczy� o czym�, co nigdy wcze�niej nie mia�o miejsca!

Jego Kr�lestwo istnieje nadal na ziemi, skoro wsta� z grobu. Mimo osamotnienia, mimo wrogo�ci upiornego miasta, poczu�em niemal namacaln� blisko�� tego Kr�lestwa, oddalonego ledwie o wewn�trzny impuls. Zapragn��em g�o�no wezwa� Jezusa Nazarejskiego, syna Bo�ego. Nie odwa�y�em si� na to. Nagle u�wiadomi�em sobie co�, co porazi�o mnie do tego stopnia, �e zerwa�em si� z �o�a. Mianowicie �e gdyby jego uczniowie mnie nie odtr�cali, tylko przyj�li do swego grona, nauczali i u�ywali wszelkich sposob�w, bym uwierzy� w czynione przeze� cuda i w zmartwychwstanie, to na pewno w�tpi�bym w duchu, zadawa� im podchwytliwe pytania i usi�owa� doszukiwa� si� sprzeczno�ci w ich s�owach. Natomiast nieprzychylny op�r uczni�w utwierdza mnie w upartej wierze w istnienie Kr�lestwa i w zmartwychwstanie Jezusa Nazarejskiego do tego stopnia, �e co do tych najbardziej niewiarygodnych spraw nie ma ju� we mnie �adnych podejrze� � uznaj� je za fakt bezsporny. Oni otrzymali za wiele na raz, aby mogli wszystko przetrawi�. W por�wnaniu z nimi ja otrzyma�em ma�o, zaledwie okruchy, ale w to, co otrzyma�em, g��boko wierz�! Dotychczasowe �ycie i uprawiana filozofia przygotowa�y mnie do ogarni�cia nowej miary, poniewa� z jednej strony ju� mnie nie zadowala przyj�cie cz�owieka za najwy�sz� miar� wszystkiego, a z drugiej � nie ci��y na mnie jarzmo �ydowskich praw i obyczaj�w. Nie ma nic, co hamowa�oby mego ducha!

W lampce oliwa wypali�a si� do ko�ca, p�omie� zb��kitnia�, zamigota� i zgas�. W nozdrzach poczu�em sw�d spalenizny. Nie przestraszy�em si� ciemno�ci, cho� tak bywa, gdy lampa nagle ga�nie. Ciemno�� by�a poza mn�. Zamkn��em oczy i stwierdzi�em, �e w moim wn�trzu panuje jasno��. Czego� takiego nigdy dot�d nie do�wiadczy�em! Mia�em jakby drugie oczy wewn�trz siebie. Te drugie, wewn�trzne oczy widzia�y jasno��, gdy zakryte powiekami � ciemno��. Przypomnia� mi si� spotkany ogrodnik i jego s�owa: �Ja znam swoich, a oni mnie znaj�". Pokorny i dr��cy powiedzia�em g�o�no z zamkni�tymi oczyma: �Nie �miem powiedzie�, �e ci� znam, ale z ca�ego serca chcia�bym pozna� i pragn�, aby� i ty mnie pozna� i nie odtr�ci�".

W ciszy, kt�ra nast�pi�a, odczu�em pewno��, �e cokolwiek si� stanie, b�dzie tym, co powinno si� sta�, i �e niczego nie zwojuj� niecierpliwo�ci�. Musz� podporz�dkowa� si� i czeka�. Czas si� jakby zatrzyma�, jakby razem ze mn� zastyg� w oczekiwaniu ca�y �wiat.

Z zapami�tania wyrwa�o mnie dotkni�cie r�ki. Drgn��em i otworzy�em oczy. Wci�� siedzia�em na skraju ��ka. To m�j syryjski gospodarz wszed� do pokoju z lamp� w r�ku i dotkn�� mojego ramienia. Postawi� lamp� na pod�odze i kucn�� przede mn�. Zaniepokojony potrz�sa� g�ow�, maca� brod� i poci�ga� kolczyk w uchu. W ko�cu spyta�:

��Co ci� gn�bi? Czy jeste� chory, �e mruczysz do siebie po ciemku? To kiepski znak! Boj� si�, �e twoi �ydowscy go�cie tak ci� zaczarowali, �e ju� nie jeste� sob�.

Dopiero jego zatroskane s�owa w pe�ni wr�ci�y mnie do rzeczywisto�ci. Nadal by�em w dobrym nastroju, wi�c wybuchn��em weso�ym �miechem, poklepa�em go po �ysinie i zapewni�em:

��Absolutnie nie jestem chory, ba! jestem zdrowszy ni� kiedykolwiek, bo w ko�cu zrozumia�em, �e proste �ycie jest lepsze ni� skomplikowane, i nie m�cz� mnie ju� dokuczliwe my�li. �ydowscy go�cie dali mi ca�kowity spok�j i wcale nie chc� mie� ze mn� do czynienia. Nie masz si� co o mnie niepokoi�, wyleczy�em si� z moich zmartwie�.

Moja wyra�na rado�� uspokoi�a Karanthesa, ale poskar�y� si�:

��Ten ma�y �ydek przeklina� na moim progu, a obydwaj wzniecili niepok�j w ca�ym domu: dzieci p�aka�y przez sen, a kiedy sam pr�bowa�em zasn��, czu�em si� tak, jakby na mnie pada� deszcz. Dlatego przyszed�em zobaczy�, jak si� miewasz. Przynios�em te� drug� lamp�, �eby� si� nie ba� ciemno�ci.

��Wydaje mi si�, �e nigdy ju� wi�cej nie b�d� si� ba� ciemno�ci i �e nigdy nie b�d� ju� samotny nawet wtedy, kiedy b�d� zupe�nie sam. Ten �wiat jest kapry�ny, ale nie mam ochoty rozwa�a� jego kaprys�w. Kiedy ogarn�o mnie przygn�bienie i przygas�em jak ta lampka, w kt�rej olej si� sko�czy�, w moim wn�trzu rozb�ys�o �wiat�o. Jestem tak niewypowiedzianie radosny, �e mam ochot� poskuba� ci� za brod�, aby i ciebie rozweseli�.

��Zbuduj sobie dom, posad� drzewa, we� �on� i sp�od� z ni� dzieciaki, a wtedy twoja rado�� b�dzie pe�na. Dopiero b�dziesz wiedzia�, �e �yjesz.

��Na wszystko przyjdzie czas. S�dz�, �e dla mnie jeszcze nie nadesz�a pora, bym uczyni�, co proponujesz.

Nie chcia�em psu� nastroju, rozmawiaj�c z nim o Jezusie Nazarejskim. Natomiast powiedzia�em, �e strasznie zg�odnia�em, bo jedzenie mi nie smakuje, gdy pisz�. To ucieszy�o go ogromnie. Zeszli�my razem na d�, gdzie spa�a jego rodzina, wyci�gn�li�my na st� chleb, oliwki i sa�at�, razem jedli�my i wypili�my tyle wina, �e Karanthes zacz�� chichota�.

Trwa we mnie rado��. My�l�, �e to rado�� wyzwolenia, poniewa� ju� si� nie musz� zadr�cza� zbytecznymi pytaniami ani zawi�ci�, �e u innych co� si� dzieje, a ja w tym nie mam �adnego udzia�u.

Kiedy spisa�em wszystkie minione wydarzenia, zacz��em spacerowa� po zau�kach Jeruzalem. Ogl�da�em prac� kotlarzy, tkaczy i garncarzy. Pozwoli�em przewodnikom oprowadza� si� po pa�acu Hasmoneuszy i wdrapa�em si� na budowane w�a�nie wie�e pa�acu Heroda, a tak�e na odwieczne stare wie�e, w kt�rych mieszkaj� ju� tylko nietoperze. Odwiedzi�em dziedziniec �wi�tyni i jaki� czas sp�dzi�em na forum, uda�em si� r�wnie� poza miasto, aby popatrze� na Jeruzalem ze stok�w g�r. W mie�cie �ycie toczy si� normalnie, jakby nic si� nie wydarzy�o. Wi�kszo�� mieszka�c�w wnet zapomni o Jezusie Nazarejskim i jego straszliwej �mierci, nie b�dzie chcia�a, �eby ktokolwiek o nim wspomina�.

Zm�czy�o mnie to �ydowskie miasto, kt�rego obyczaje s� mi obce i w kt�rym nie widzia�em ju� nic szczeg�lnego, nawet w �wi�tyni, cho� jej s�awa jest tak ogromna. W istocie wszystkie wielkie miasta s� do siebie podobne, r�ne s� tylko obyczaje ich mieszka�c�w. Tak�e najs�awniejsze �wi�tynie s� identyczne, cho� zmieniaj� si� ofiary i formy pos�ugi. Charakterystyczny jest zwyczaj zbierania datk�w. �ydzi sprzedaj� w przedsionku �wi�tyni �wi�te zdania z �ydowskich ksi�g zawarte w kunsztownych futera�ach, kt�re przywi�zuje si� do r�ki lub czo�a; moim zdaniem ten obyczaj niewiele si� r�ni od sprzedawania w Efezie miniaturek pos�gu Artemidy lub talizman�w.

Kiedy nast�pnego wieczoru wraca�em do domu przez szarzej�cy w zmroku zau�ek, m�j gospodarz zobaczy� mnie ju� z daleka i wybieg� naprzeciw. Chytrze si� u�miechaj�c i zacieraj�c r�ce m�wi�:

��Pytano o ciebie i kto� na ciebie czeka.

��Kto mo�e mnie oczekiwa�? � spyta�em rado�nie zdziwiony.

��Nie mam w tym mie�cie przyjaci�. Czemu jeste� taki tajemniczy?

Karanthes nie m�g� ju� d�u�ej wytrzyma�, tylko wybuchn�� �miechem i krzykn��:

��Ach, jak�e si� ciesz�, �e jeste� znowu zupe�nie zdrowy i �yjesz jak cz�owiek. Nie interesuj� mnie twoje drogi, ale �eby unikn�� z�ych j�zyk�w, zaprowadzi�em j� po kryjomu do twojego pokoju. Siedzi tam grzecznie na pod�odze, a nogi okry�a p�aszczem. Mo�na by oczywi�cie znale�� lepsz�, ale ka�dy ma sw�j gust. Tak czy owak, jest �licznie zbudowana i ma pi�kne oczy.

Wywnioskowa�em, �e czeka na mnie jaka� kobieta, lecz nie mia�em poj�cia, kto to mo�e by�. Szybko wszed�em na g�r�, nie pozna�em jej wszak�e, chocia� na moje powitanie odkry�a twarz i patrzy�a na mnie jak dobra znajoma. Tyle �e wcze�niej widzia�em j� po ciemku, po g�osie natomiast pozna�em od razu.

��Z pewno�ci� �le uczyni�am, wdzieraj�c si� do ciebie, nie chcia�abym narazi� na szwank twej opinii, je�li jeste� na ni� wra�liwy. Kobieta taka jak ja nie powinna w dzie� zdradza�, �e zna m�czyzn�, z kt�rym rozmawia�a w nocy, ale mam ci do powiedzenia co�, co na pewno ci� zaskoczy.

��Mario z Beeret, znam ci�, ale nie przypuszcza�em, �e jeste� tak pi�kna i �e oczy masz jak gwiazdy. Wcale nie jestem czu�y na punkcie swojej opinii. Przeciwnie, bardzo si� ciesz�, �e� przysz�a, cho� nie wiem, jak mnie odnalaz�a�.

��Nie m�w o mojej twarzy i oczach, bo one s� moim przekle�stwem � prosi�a. � A miasto jest mniejsze, ni� my�lisz. Wiele os�b ju� zna ciebie i tw�j up�r w dociekaniu spraw, kt�re nie powinny ci� obchodzi�. A wi�c znalaz�e� m�czyzn�, kt�ry ni�s� dzban z wod�? Chyba nie mia�e� z tego tyle pociechy, ile� si� spodziewa�?

��To prawda, i przyznaj�, �e jestem twoim d�u�nikiem � powiedzia�em szybko, bo przypuszcza�em, �e przysz�a prosi� o zap�at� za rad�, jakiej mi udzieli�a.

��Nie, nie, nic mi nie jeste� winien � potrz�sn�a g�ow�.

��Przeciwnie, to ja jestem twoj� d�u�niczk� i w�a�nie dlatego bez zaproszenia przysz�am do ciebie.

Patrzy�em na ni� i naprawd� nie wiedzia�em, o co jej chodzi i czego ode mnie chce. S�dz�c po wygl�dzie, by�a m�odsza, ni� my�la�em. Mia�a okr�g�� typow� buzi� pi�knej �ydowskiej dziewczyny, kt�rej nie szpeci�y �adne cechy uprawianego zawodu.

Stoj�cy przy drzwiach Karanthes, zakrywaj�c usta, dyskretnie kaszln��, aby zwr�ci� moj� uwag�. Ciekawy jak sroka, przyszed� w �lad za mn�.

��Wieczerza gotowa � powiedzia� � ale oczywi�cie mo�e poczeka�, je�li chcesz si� najpierw zabawi� ze swoj� przyjaci�k�. Ka� tylko, a przynios� wam wody i czyste r�czniki. Zrobisz te� dobrze, je�li sprawdzisz, czy nie grzeba�a w twoich rzeczach i nie schowa�a czego w fa�dach szat.

Maria z Beeret poczerwienia�a i zawstydzona opu�ci�a wzrok na ziemi�.

��Jeste� w b��dzie, gospodarzu. Wcale nie mam takich zamiar�w, o jakich my�lisz � powiedzia�em pr�dko. � B�d� tak dobry i pole� �onie lub c�rce, �eby poda�y nam posi�ek, albo sam nam przynie�, co uwa�asz za stosowne, bo jestem g�odny i b�d� jad� z moim go�ciem.

Maria z Beeret przerazi�a si�, w ge�cie protestu podnios�a r�k� i krzykn�a:

��Nie, nie! M�czy�nie nie przystoi je�� razem z niewiast�, zw�aszcza z tak� jak ja. Pozw�l, abym ci us�ugiwa�a, ch�tnie zjem resztki po tobie.

��Widz�, �e jeste� m�dr� i dobrze wychowan� dziewczyn�.

��Karanthes spojrza� na ni� �yczliwie. � Ten Rzymianin nie zna jeszcze wystarczaj�co dobrze naszych obyczaj�w. Moja �ona wola�aby raczej umrze�, ni� us�ugiwa� tobie, a nie mog� te� pozwoli�, aby moja c�rka zobaczy�a co�, czego nie przystoi ogl�da� niewinnej dziewczynie. Je�li chcesz, mo�esz przynie�� z do�u posi�ek, podasz go w roli s�u�ebnej i zjesz, co zostanie. � Zwr�ci� si� do mnie: � Wiesz, �e nie lubi� przesady, ale wszystko ma swoje granice. Gdyby zjawi�a si� tutaj w lektyce, w naszyjnikach i kolorowych sukniach, w haftowanych z�ot� nitk� jedwabiach, ci�gn�c za sob� smug� wonnych perfum, poczu�bym si� zaszczycony mog�c jej osobi�cie us�ugiwa�, chocia� wzdycha�bym z niepokoju z uwagi na ciebie. To m�dra dziewczyna, zna swoje miejsce i nie przysporzy ci k�opot�w. *

Poprosi� Mari�, aby posz�a z nim na d�. Po chwili dziewczyna wr�ci�a, nios�c moj� wieczerz�. Podwin�a sukni� jak s�u�ebna, tak �e widzia�em jej go�e �ydki a� do kolan. Uprzejmie zaprowadzi�a mnie na taras, pola�a mi r�ce wod� i osuszy�a je czystym r�cznikiem. Kiedy usiad�em, unios�a pokryw� glinianego naczynia, po�o�y�a chleb przede mn� i rzek�a:

��Jedz, Rzymianinie, a oczy twojej s�ugi b�d� rado�nie b�yszcza�y za ka�dym k�sem, jaki w�o�ysz do ust. Chcia�abym zawsze ci us�ugiwa�.

Dostrzeg�em, jak �akomie patrzy na chleb, kt�ry �ama�em na kawa�ki. Przyci�gn��em j� i zmusi�em, �eby usiad�a ko�o mnie, umoczy�em chleb w pikantnym sosie i w�o�y�em jej do ust, cho� si� sprzeciwia�a. Dopiero za trzecim razem zgodzi�a si� sama to zrobi�.

Po posi�ku uca�owa�a moje r�ce i rzek�a:

��Naprawd� jeste� taki, jak opowiadano i jak sobie wyobra�a�am, gdy rozmawiali�my po ciemku przy starej bramie. Traktujesz kobiety na r�wni z m�czyznami, cho� u nas kobieta nie jest warta nawet tyle co osio� albo mu�. Kiedy rodzi si� dziewczynka, m�czyzna rozdziera szaty i nie chce nawet zobaczy� dziecka ani powiedzie� �onie dobrego s�owa. � Wpatruj�c si� przed siebie ci�gn�a: � �ycie na wsi jest godne lito�ci. �adne dziewczyny wydaje si� za m�� za starc�w, kt�rzy maj� wi�cej ni� inni ziemi i winnic. Mnie w�asna pr�no�� doprowadzi�a do zguby. Z lubo�ci� przygl�da�am si� odbiciu swej twarzy w zwierciadle wody. Z g�upoty sz�am na pole z ka�dym, kto podarowa� mi kolorowe wst��ki i korale, a do ucha szepta� k�amliwe obietnice. Moja historia jest tak kr�tka i prosta, �e nie warto jej opowiada�, bo zako�czenie zna si� z g�ry. Gdybym mieszka�a w innym kraju, to p�ki by�abym m�oda, nie mia�abym wi�kszych trosk ni� dziewczyny do mnie podobne. Ale ja jestem wzgardzon�, przekl�t� c�rk� Izraela, brzemi� grzechu tak mnie przygniata, �e odda�abym wszystko, aby si� z niego oczy�ci�. B�g Izraela jest straszliwym Bogiem, a nieczysta kobieta jest przed Jego obliczem tyle warta co pies albo �cierwo.

��Mario z Beeret, nie mo�esz by� bardziej grzeszna ni� wiele innych, kt�re na ca�ym �wiecie musz� �y� tak jak ty � powiedzia�em, aby j� pocieszy�.

��Nie rozumiesz � popatrzy�a na mnie i lekko potrz�sn�a g�ow�.

��C� mi pomo�e my�lenie, �e wiele pope�nia wi�ksze grzechy ode mnie? Znam siebie, wiem, �e wn�trze mego cia�a to tylko robactwo i zgnilizna. By� kto�, kto m�g�by mi pom�c. Nie pot�pi� nawet kobiety cudzo�o�nej, zlitowa� si� nad ni� i uratowa� przed ukamienowaniem. B�ogos�awi� dzieci, r�wnie� dziewczynki, i nie by�o w nim grzechu. Nie odwa�y�am zbli�y� si� do niego, patrzy�am tylko z daleka. W�tpi� zreszt�, czy dopuszczono by mnie przed jego oblicze. On moc� swoj� leczy� chorych fizycznie. Na pewno i nade mn� by si� zmi�owa�, bo serce mam chore i wstydz� si� siebie i swego �ycia.

��My�l�, �e wiem, o kim m�wisz � powiedzia�em.

��Tak, tak � Maria z Beeret skin�a g�ow�-lecz pobo�ni, uczeni i bezgrzeszni ukrzy�owali go. Potem wsta� z martwych i ukaza� si� uczniom. Wiem o tym z pewnego �r�d�a, cho� to tak niewiarygodne. M�wiono mi, �e ty r�wnie� wiesz o tym, chocia� jeste� cudzoziemcem i odtr�conym. Dlatego przysz�am do ciebie. � Nagle wybuchn�a p�aczem, rzuci�a si� przede mn� na ziemi�, ramionami obejmowa�a moje kolana i b�aga�a: � Zaklinam ci�, we� mnie ze sob� i id�my razem do Galilei, aby go szuka�! Kto tylko m�g�, wyszed� dzisiaj z miasta. Kobiety tak�e. On ukaza� si� p�no wieczorem uczniom i obieca� prowadzi� ich do Galilei. Tam maj� go spotka�. Mo�e i ja b�d� go mog�a zobaczy�, je�li zgodzisz si� wzi�� mnie ze sob�.

Potrz�sn��em j� mocno za ramiona, podnios�em, poprosi�em, by usiad�a, i powiedzia�em stanowczo:

��Przesta� p�aka� i nie m�w tak chaotycznie, tylko powiedz, co wiesz, �eby�my si� zastanowili, co mamy uczyni�.

��Przecie� spotka�e� t� bogat� niewiast�, hodowczyni� go��bi, kt�ra mu towarzyszy�a. � Maria zorientowa�a si�, �e sk�onny jestem j� wys�ucha�, otar�a wi�c �zy z oczu i uspokoi�a si�. � Ona jest po twojej stronie i wie, �e gor�co szukasz nowej drogi. Ale uczniowie zabronili jej spotyka� si� z tob�, poniewa� nie jeste� synem Izraela. Poradzi�a mi, abym zwr�ci�a si� do ciebie, poniewa� nie mog�a wzi�� mnie ze sob�, a ty, jako Rzymianin, jeste� tak samo odtr�cony jak ja. Powiedzia�a, �e Mistrz wie najlepiej, kto mo�e s�ucha� jego g�osu. Wieczorem ca�a jedenastka zebra�a si� w sali w g�rnym mie�cie i Jezus przyszed� do nich przez zamkni�te drzwi, jak pierwszego wieczoru po zmartwychwstaniu. Zapewni�, �e jest z cia�a i ko�ci i pozwoli�, aby Tomasz dotkn�� jego ran. I wszyscy uwierzyli, �e zmartwychwsta�. Nie powt�rzyli dok�adnie niewiastom tego, co m�wi�, ale natychmiast zacz�li szykowa� si� do wyj�cia z miasta. On ju� wcze�niej powiedzia�, �e b�dzie przed nimi szed� do Galilei. Wszyscy wierz�, �e tam go spotkaj�.

Zastanowi�em si� nad jej opowie�ci�. Wydawa�a si� wiarygodna, bo jaki� pow�d mia�aby Maria, �eby co� takiego wymy�li�? Mog�em r�wnie� ufa�, �e Maria Magdalena dobrze mi �yczy, chocia� z uwagi na uczni�w nie odwa�y�a si� ze mn� spotka�.

��Ale dlaczego w�a�nie do Galilei? � spyta�em. � I co tam ma si� wydarzy�?

��Nie wiem. Po co mi to wiedzie�? � Maria z Beeret potrz�sn�a g�ow�. � Czy nie wystarczy, �e tak poleci� uczniom? Zapalili si� do wyj�cia, pierwsi z nich opu�cili miasto o �wicie, zaraz po otwarciu bram. � Nie�mia�o dotkn�a r�k� mego kolana i poprosi�a: � Przygotuj si� i ty do wyj�cia z Jeruzalem i pozw�l mi by� twoj� s�ug�! Nikt inny mnie nie przygarnie, a sama nie mog� w�drowa� do Galilei. Nie mam pieni�dzy na op�acenie przewodnika, a bez przewodnika wpadn� w r�ce legionist�w albo zb�jc�w.

Chcia�em jej wierzy�. Z pewno�ci� nie mia�a zamiaru oszukiwa� mnie. Najlepiej �wiadczy� o tym jej entuzjazm. Ale przecie� opowiedzia�a tylko to, co s�ysza�a od innych. W tych niespokojnych dniach kr���ce z ust do ust pog�oski mog�y zmienia� sw� tre�� i wprowadza� w b��d. Dlatego doszed�em do wniosku, �e musz� znale�� ich potwierdzenie z innych �r�de�. Pro�ba Marii postawi�a mnie w k�opotliwej sytuacji. Nie mia�em wcale ochoty bra� sobie na kark obcej kobiety w tak trudn� podr�, kt�rej rezultat by� bardzo niepewny.

��Rozumiem� � Zauwa�y�a, �e si� waham i spochmurnia�a, odwracaj�c g�ow�. � Nie musisz nic wyja�nia�. Co by pomy�leli twoi znajomi Rzymianie, gdyby� ty, przyjaciel prokonsula, jecha� z tak� prost� �ydowsk� dziewczyn�! Chyba pope�ni�am b��d zwracaj�c si� do ciebie, ale jeste� jedynym m�czyzn�, kt�ry da� mi co�, niczego w zamian nie oczekuj�c.

Wstyd mi si� zrobi�o za siebie i za swoje wygodnictwo. Jestem przecie� wolny i bogaty, nie musz� przed nikim t�umaczy� si� ze swoich czyn�w. Je�li obecno�� Marii oka�e si� zbyt uci��liwa, to dam jej pieni�dze i ode�l�. Je�eli za� naprawd� Maria Magdalena poradzi�a jej, aby przysz�a do mnie, to przecie� rad b�d� znale�� si� w Galilei, skoro zmartwychwsta�y Jezus Nazarejski istotnie tam si� udaje.

��To wszystko jest mocno niepewne. R�wnie dobrze m�g�bym budowa� most ze s�omy, �eby si� dosta� na drug� stron� rzeki. Ty wiele wiesz o cichych i r�wnie gorliwie jak ja pragniesz znale�� zmartwychwsta�ego kr�la �ydowskiego. Musia�bym mie� serce z kamienia jak jego uczniowie, gdybym ci� odtr�ci�, jak oni mnie odtr�cili. Mo�e Jezus istotnie nie chce zna� nas obojga, ale to nie jest przeszkod� w staraniach.

��Przez wszystkie dni �ycia b�d� si� modli�a o b�ogos�awie�stwo dla ciebie, je�li we�miesz mnie ze sob� do Galilei! Naprawd� nie �mia�am o tym marzy�, id�c do ciebie wyrzuca�am sobie g�upot�. Je�li nie znajdziemy go, b�dziesz m�g� mnie sprzeda� w niewol�, bo nie dbam ju�, co si� potem ze mn� stanie. Ale z nadziej� w sercu ruszajmy razem w drog�.

��Przecie� nie mo�emy rusza� na noc � hamowa�em rozgor�czkowan� Mari�. � Poza tym nie b�d� na o�lep rzuca� si� w t� przygod�. Trzeba to dobrze przemy�le�. Je�li jutro uzyskam z innych �r�de� informacje potwierdzaj�ce twoje opowiadanie, w�wczas zaplanuj� podr�, wybior� tras� i miejsca postoju i w og�le zaopatrz� si� we wszystko tak, by�my mo�liwie wygodnie i szybko dotarli do Galilei. Tam rozejrzymy si� i postanowimy, co dalej robi�.

��Ju� ca�y dzie� czeka�am � biadoli�a Maria � a serce mam tak sko�atane, �e chyba nie usn�. Czemu nie mo�emy jecha�, tak jak stoimy, bez baga�y i sprz�t�w? Prze�pimy si� gdzie� u cichych albo pod go�ym niebem, bo noce ju� nie s� zimne. Taka podr� b�dzie tania i nie przysporz� ci wydatk�w.

��Na pewno mam wi�cej ni� ty do�wiadczenia, je�li chodzi o podr�e � powiedzia�em, rozbawiony jej dziecinnymi pomys�ami.

��Tania podr� szybko mo�e si� okaza� droga, je�li we�miesz pod uwag� mo�liwo�� choroby albo zaatakowania przez w��cz�g�w. Pozw�l, �e ju� ja wszystko zaplanuj�, ty za to w Galilei b�dziesz doradza�, dok�d mamy si� kierowa�.

��Nie znam w Galilei �adnej miejscowo�ci poza Kafarnaum, kt�re le�y na wybrze�u Morza Galilejskiego. Tam musimy si� uda�, je�li po drodze nie dotr� do nas inne informacje o nim.

��No to id� w pokoju. Jutro ko�o po�udnia mo�esz tu wr�ci�.

Chyba jednak Maria z Beeret ba�a si�, �e jej nie wezm� ze sob�, bo szybko odpar�a, �e nie ma gdzie i��, i prosi�a, bym jej pozwoli� przespa� si� przed drzwiami albo gdzie� w k�ciku. Pomy�la�em, �e i tak b�d� musia� przywykn�� do jej obecno�ci, skoro mamy razem podr�owa� i sypia� w tych samych pomieszczeniach. Okaza�o si�, �e wcale mi nie wadzi�a, ca�� noc przespa�a w k�cie na dywanie, zawini�ta w sw�j obszerny p�aszcz.

Rano, kiedy zagrzmia�y tr�by �wi�tynne, na g�os wyrecytowa�a mod�y, zgodnie z �ydowskim obyczajem, ale w og�le stara�a si� zachowywa� jak najciszej i nie przeszkadza� mi w niczym. Kaza�em jej czeka� w pokoju, a sam zeszed�em na d�. Tu� za progiem spotka�em mego gospodarza, kt�ry rozstawia� sw�j kram ze starzyzn�. *

��Karanthesie � powiedzia�em � przyszed� czas, bym wyjecha� z Jeruzalem. Dziewczyna jest w moim pokoju, mam zamiar wzi�� j� ze sob�. Kup jej nowe szaty i ubierz j� przyzwoicie od st�p do g��w. Zadbaj te� o potrzebne ozdoby, �eby w czasie podr�y nikt jej nie lekcewa�y� ani nie uwa�a� za zbyt tani� jak dla mnie. Nie przesad� jednak w zakupach, bo wcale mi nie zale�y, �eby zbytnio zwraca�a na siebie uwag�.

��Nie wiem, czy m�drze post�pujesz � Karanthes a� klasn�� w r�ce � ale chyba wiesz najlepiej, co robisz. Takie same dziewczyny znajdziesz w ka�dym mie�cie, a zaoszcz�dzi�by� na transporcie. Pocieszam si�, �e to rozs�dniej sze ni� pchanie si� do �ydowskiej polityki, kt�rej w og�le nie rozumiesz.

Nie wypytywa� mnie, dok�d mam zamiar si� uda�, bo i tak mia� sporo do my�lenia, jak spe�ni� moje �yczenia z korzy�ci� dla nas obu. Ja za� uda�em si� wprost do domu Arystenosa. Zasta�em go na nogach, przy tablicach obliczeniowych i akredytywach. Pozdrowi� mnie okrzykiem rado�ci, obejrza� od st�p do g��w i rzek�:

��Stosujesz si� do moich wskaz�wek bardziej, ni�bym si� spodziewa�. Brod� masz d�u�sz� ni� ja, a fr�dzle przy p�aszczu wskazuj�, �e dopuszczany jeste� co najmniej do bramy prozelit�w. Czy mog� spyta�, czego sobie �yczysz i czy jeste� zadowolony?

��Wiadomo�ci mam wi�cej, ni� mi potrzeba � wyzna�em ostro�nie � a zadowolony jestem do tego stopnia, �e do�� mam Jeruzalem. Pod niebo wychwalano mi pi�kno Galilei i nowego miasta Heroda Antypasa, Tyberiady, na wybrze�u jeziora Genezaret. Mo�na tam podreperowa� zdrowie k�pielami w gor�cych �r�d�ach, bywa� w teatrze i cyrku i �y� na greck� mod��, nie wzbudzaj�c zgorszenia.

Arystenos zrobi� jak�� dziwn� min� i unika� mego wzroku. Dlatego szybko doda�em:

��Zim� w Aleksandrii podupad�em zar�wno fizycznie, jak psychicznie. Potrzebuj� k�pieli, masa�u i greckiego teatru, �eby mi g�owa nie p�k�a od tego wszystkiego, czego si� dowiedzia�em i nauczy�em.

��Wida� dosta�e� si� w sid�a jakiego� wygadanego poplecznika Heroda � zauwa�y� z u�miechem Arystenos. � Tetrarcha wyda� wiele pieni�dzy, chc�c uczyni� swoje miasto jak najbardziej nowoczesnym i greckim zarazem w nadziei, �e podr�ni i rekonwalescenci b�d� tam licznie �ci�ga�. Czy masz zamiar podr�owa� przez Samari� czy te� �wi�t� tras� pielgrzym�w po wschodniej stronie Jordanu?

��Tego chcia�bym si� dowiedzie� od ciebie. Chcia�bym r�wnie� podj�� pieni�dze i wzi�� od ciebie list polecaj�cy do kt�rego� z twoich znajomych bankier�w w Tyberiadzie. �eby by� zupe�nie szczerym, znalaz�em sympatyczn� dziewczyn� jako towarzyszk� podr�y. Z Baj�w wynios�em przekonanie, �e ka�dy jeszcze m�ody m�czyzna powinien przez rozs�dek udawa� si� do w�d z w�asnym zaopatrzeniem, inaczej �atwo mo�e straci� g�ow� i sakiewk�.

��Jako bankier jestem tylko twoim s�ug� � u�miech Arystenosa zmieni� si� w z�o�liwy grymas � i nie mam prawa ani potrzeby wtr�ca� si� do twoich spraw. Ale czy si� myl�, czy te� dowiedzia�e� si� wystarczaj�co du�o o nauce ukrzy�owanego Jezusa Nazarejskiego?

Mia�em pocz�tkowo zamiar po prostu sk�ama�. Dobiera�em ju� odpowiednich s��w, a on ca�y czas obserwowa� mnie chytrze. W ko�cu powiedzia�em:

��Przyznaj�, �e s�ysza�em o nim du�o, i to ciekawych rzeczy. By� mo�e w Galilei jeszcze czego� si� dowiem. Wiem, �e w waszym �wi�tym mie�cie po jego �mierci by�y jakie� objawienia. Tak, du�o my�la�em o nim w tych dniach.

��Zaskoczy�a mnie twoja nag�a ch�� wyjazdu do Galilei � powiedzia� Arystenos po chwili namys�u, w czasie kt�rego nie spuszcza� ze mnie wzroku. � Opowiadano mi, �e wczoraj w ci�gu dnia wielu ludzi wyruszy�o na pielgrzymk� do Galilei. Podobno w�r�d prostego ludu rozesz�a si� pog�oska, �e maj� tam si� zdarzy� jakie� cuda. Oczywi�cie wiem, �e jako m�� wykszta�cony nie b�dziesz szed� �ladami rybak�w i cie�li, niemniej ta zbie�no�� mnie zaskoczy�a. B�d�my wobec siebie uczciwi. Ja mam powody wierzy�, �e nasza rada ma dosy� Galilejczyk�w, kt�rzy towarzyszyli temu cz�owiekowi, oraz do�� pog�osek, kt�re szerzyli zar�wno oni, jak i ich kobiety. Przecie� prosty nar�d got�w jest uwierzy� w najbardziej bzdurne historie! Pog�oski zwalcza� jest bardzo trudno, a jeszcze trudniej oskar�a� kogo� tylko na ich podstawie. Wtedy wszyscy m�wiliby mi�dzy sob�, �e nie ma dymu bez ognia. Jeden ukrzy�owany wystarczy jako nauczka, prze�ladowanie uczni�w by�oby tylko dolewaniem oliwy do ognia. Lepiej, �eby o nim zapomnieli. Dlatego moim zdaniem rada da�a do zrozumienia Galilejczykom jak�� po�redni� drog�, �e nie b�dzie ich prze�ladowa�, je�li tylko strz�sn� z sanda��w py� Jeruzalem. Niech sobie id� z powrotem do Galilei. Tam rz�dzi Herod Antypas, kt�ry post�pi z nimi, jak b�dzie uwa�a� za celowe. S�dz�, �e we w�asnym �rodowisku, gdzie wszyscy ich znaj�, ci ludzie s� nieszkodliwi. Nikt nie jest prorokiem we w�asnym kraju. Wyja�niam to wszystko, �eby� sobie nie wyobra�a� czego�, czego rozs�dniej szy m�czyzna nawet w s�owa nie obleka.

M�wi� to, siedz�c w wytwornym kantorze, zabezpieczonym grubymi �cianami, bramami i ryglami, a jego rozwa�ne s�owa by�y jak py�, kt�rym chcia� ugasi� p�omienie moich my�li.

��Je�li s� to sprawy tak b�ahe, jak powiadasz, to wiesz o nich nadspodziewanie du�o � stwierdzi�em wynio�le. � Dlaczeg� i ja nie mam by� uczciwy? S�ysza�em, �e on zmartwychwsta�, objawi� si� swoim uczniom i obieca� i�� przed nimi do Galilei.

Arystenos schwyci� si� za szat� na piersiach, jakby j� chcia� rozerwa�. Ale natychmiast si� opanowa�, spr�bowa� fa�szywie u�miechn�� i rzek�:

��Przekl�te niech b�dzie niedbalstwo, przez kt�re przebiegli uczniowie wykradli jego cia�o w czasie trz�sienia ziemi! Na tej podstawie mogli g�osi� nawet najwi�ksze brednie. Oczywi�cie tak� historyjk� mog� wmawia� swoim skrytym zwolennikom, aby uszlachetni� swoj� ucieczk� z Jeruzalem. Jeszcze m�g�bym ci� zrozumie�, gdyby� by� urzeczonym ksi�gami Hebrajczykiem, skis�ym w czekaniu na mesjasza. Ale przecie� jeste� Rzymianinem i filozofem! Cz�owiek umar�y nie mo�e wsta� z grobu! Co� takiego nigdy si� nie wydarzy�o i nie mo�e si� zdarzy�.

��Czemu wi�c tak si� gor�czkujesz i taki jeste� wstrz��ni�ty, ty, cz�owiek rozumny? � spyta�em. � Pojmuj� twoje przywi�zanie do domu, pieni�dzy i interes�w; pojmuj�, �e pragniesz zachowa� wszystko w takim stanie, w jakim jest. Ja natomiast mog� swobodnie przychodzi� i odchodzi�, kiedy zechc�, a nawet my�le� o tym, o czym ty nie odwa�ysz si� pomy�le�. Jad� k�pa� si� w gor�cych �r�d�ach Tyberiady i nie tw�j interes, je�li r�wnocze�nie mam nadziej� dowiedzie� si�, a mo�e i samemu zobaczy� co�, co nigdy przedtem si� nie wydarzy�o.

Popatrzy�em na jego ma�� br�dk�, wypiel�gnowan� twarz i r�ce oraz utrefione na wz�r grecki k�dziory w�os�w i ogarn�� mnie wstr�t do niego i jego ca�ego �wiata. Wspomnia�em siostry �azarza, Mari� Magdalen� i Mari� z Beeret. One mia�y nadziej� � i przez to by�y mi bli�sze ni� ten przywi�zany do swoich pieni�dzy i przywilej�w cz�owiek. On nie mia� �adnej nadziei, dlatego tak kategorycznie negowa� mo�liwo�� nadziei dla innych.

Arystenos chyba wyczu� moje my�li, bo zaraz zmieni� temat rozmowy. Otworzy� ramiona i o�wiadczy�:

��Wybacz mi, sam przecie� wiesz najlepiej, co czynisz. W g��bi serca jeste� poet�, st�d twoja sk�onno�� do takiego my�lenia, kt�re ja, jako cz�owiek interesu, odrzucam. Na pewno nie staniesz si� ofiar� naci�gaczy i nie uwierzysz w ich bajeczki. Jaki wi�c rodzaj podr�y ci odpowiada? Mog� da� do twojej dyspozycji do�wiadczonego przewodnika karawany, wielb��dy lub os�y. I najelegantsze wyposa�enia namiotowe, aby� uniezale�ni� si� od dom�w zajezdnych. Unikniesz w�wczas brudu i robactwa, no i podejrzanego towarzystwa. Najrozs�dniej by�oby, gdyby� op�aci� kilku syryjskich legionist�w jako eskort�. Wtedy nie b�dziesz si� ba� niczego w nocy ani w dzie�. Oczywi�cie to wszystko b�dzie kosztowa�o, ale sta� ci� na to.

W�a�nie tak� organizacj� mia�em na my�li, dlatego zwr�ci�em si� do niego. Rozumia�em r�wnie� jego gorliwo�� � przecie� dobrze zarobi na zorganizowaniu mi podr�y. Ale jego zaufany cz�owiek b�dzie pilnowa� ka�dego mego kroku i ka�dego s�owa, aby potem donie�� mu o wszystkich moich poczynaniach. Arystenos z kolei, maj�c na wzgl�dzie w�asne korzy�ci, b�dzie informowa� cz�onk�w rady o wszystkim, co tylko zechc� wiedzie�. Dlatego znalaz�em si� w rozterce i nie umia�em natychmiast podj�� decyzji.

��W�a�ciwie � powiedzia�em � my�la�em o wycieczce na w�asn� r�k�. W Jeruzalem nie ucz�szcza�em do gimnazjonu, nie uprawia�em te� �adnych �wicze� fizycznych, wi�c chcia�bym, aby trudy podr�y rozrusza�y mi troch� cia�o. Ale oczywi�cie musz� te� my�le� o wygodzie niewiasty, kt�ra pojedzie ze mn�.

��No w�a�nie � potwierdzi� entuzjastycznie. � Nawet ma�e trudno�ci czyni� kobiet� rozdra�nion� i kapry�n�. W�tpliwe te�, aby� si� cieszy�, gdy zobaczysz jej bia�� sk�r� pogryzion� przez robactwo. Pozw�l, �e zanim przemy�lisz spraw�, dam jej podarunek.

Wyszed� z pokoju i wr�ci� z pi�knym greckim lusterkiem, na kt�rego odwrocie znajdowa�o si� wyobra�enie satyra obejmuj�cego opieraj�c� si� nimf�. By�o to pi�knie oszlifowane, zapewne drogie lusterko, tote� przyjmuj�c je zaci�gn��bym d�ug wdzi�czno�ci, a tego wcale sobie nie �yczy�em, Arystenos jednak si�� wcisn�� mi je do r�k i rzek�:

��Nie b�j si�, to nie jest zaczarowane zwierciad�o, ale skieruje ku tobie sympatyczne my�li twojej przyjaci�ki, kiedy najpierw si� w nim przejrzy, a potem ujrzy satyra. Powiadaj�, �e istniej� lustra, kt�re zabijaj�, kiedy si� w nie spojrzy. Rozs�dny cz�owiek w nic takiego nie wierzy, najlepiej jednak zachowa� ostro�no��. Dlatego z ca�ego serca �ycz� ci, aby� w czasie podr�y nawet przypadkiem nie zerkn�� do takiego zwierciad�a i nie ujrza� niczego, czego cz�owiekowi widzie� nie wypada.

Nie daj�c mi czasu na przemy�lenie sensu tych s��w, zacz�� liczy� na palcach, po czym obwie�ci�, �e b�d� potrzebowa� kucharki, s�u��cej dla mojej przyjaci�ki, wo�nicy, baga�owego, obozowych, a wyw�d ten zako�czy� s�owami:

��S�dz�, �e dwana�cie os�b wystarczy. Taka grupa nie wzbudzi niczyjej uwagi, a jest konieczna z uwagi na twoj� pozycj�.

W duchu widzia�em ju� t� rozpaplan�, k��c�c� si�, wrzeszcz�c� i �piewaj�c� �wit�, �wiadomy, �e nie potrafi� utrzyma� w niej dyscypliny. Wizja ta wzbudzi�a m�j sprzeciw, tote� odpar�em:

��Nie unikam wydatk�w, ale moim luksusem jest samotno��. Zaproponuj co� lepszego, a w ka�dym b�d� razie zabierz z powrotem lusterko. To bezwstydne malowid�o jest nawet �mieszne, tyle �e nie s�dz�, by podnios�o m�j autorytet w oczach �yd�w.

Bez s�owa zabra� zwierciad�o i powiedzia�:

��Ju� wiem, co zrobimy. Pracuje u mnie od czasu do czasu niejaki Natan. Jedyn� jego wad� jest milkliwo�c, ale to cz�owiek godny zaufania, zna tereny Judei i Dekapolii, Samari� i Galile�. Gdy wyjmowa�em to lustro, widzia�em go na dziedzi�cu. To oznacza, �e chce pracy. Nie mam dla niego �adnych polece�, a nie chc�, �eby co dzie� siadywa� na podw�rku i czeka�, bo jego milczenie denerwuje s�u�b�. Wiem, �e prowadzi� karawany a� do Damaszku. Wyja�nij mu, dok�d chcesz si� uda� i jak podr�owa�, a on wszystko zorganizuje jak najlepiej. Bez obawy mo�esz mu wr�czy� sakiewk�, �eby op�aca� noclegi. Nie marnuje j�zyka na targowanie si�, ale te� nie p�aci, ile ��daj�. Poza tym nie bierze �adnej prowizji od w�a�cicieli zajazd�w, bo wystarcza mu um�wione wynagrodzenie.

��Takiego cz�owieka mi potrzeba � przyzna�em, cho� obawia�em si� podst�pu ze strony Arystenosa. �miej�c si� bankier wyprowadzi� mnie na dziedziniec i pokaza� mi Natana. Siedzia� bosy w s�onecznym skwarze, mia� w�osy kr�tko uci�te, a na sobie niegdy� bia�� kr�tk� opo�cz�. Kiedy podni�s� na mnie wzrok, zobaczy�em najsmutniejsze oczy, jakie kiedykolwiek widzia�em. Nie wiem dlaczego, ale od razu poczu�em do niego zaufanie.

Prosi�em Arystenosa, aby przedstawi� Natanowi moj� spraw�, lecz on tylko si� za�mia�. Wr�ci� do kantoru i rozkaza�, aby rachmistrz odliczy� mi do sakiewki potrzebne na podr� pieni�dze i napisa� polecenie wyp�aty got�wki do znajomego bankiera w Tyberiadzie. Wygl�da�o na to, �e chce umy� r�ce od ca�ej sprawy, jednak�e gdy jeszcze raz spojrza�em na Natana, upewni�em si�, �e nie mo�e by� niczyim szpiegiem.

��Ty jeste� Natan, a ja Marek, Rzymianin � powiedzia�em.

��Jad� w towarzystwie niewiasty do Tyberiady i chc� podr�owa� zupe�nie zwyczajnie, nie wzbudzaj�c, na ile to mo�liwe, niczyjej uwagi. Zap�ac� ci wedle twego �yczenia, a na czas podr�y powierz� ci sakiewk�.

Natan spojrza� najpierw na moj� twarz, potem na nogi, jakby szacowa� moj� sprawno��. Nic nie powiedzia�, tylko skin�� potakuj�co g�ow�. Zauwa�y�em jednak zdziwienie na jego twarzy.

��My�l�, �e wystarcz� nam trzy albo cztery os�y � ci�gn��em.

��Moja towarzyszka i ja potrzebujemy te� mat do spania i naczy�. Postaraj si� o to, co uwa�asz za niezb�dne, i ko�o po�udnia przyjd� do domu Karanthesa, handlarza starzyzn�, w zau�ku obok pa�acu Hasmoneuszy.

Kiwn�� ponownie g�ow� i wypu�ci� z r�k do po�owy okorowan� ga��zk�. Gdy zobaczy�, �e upad�a na ziemi� kor� do g�ry, skin�� g�ow� po raz trzeci. Rzeczywi�cie nie by� gadatliwy. Po wypytywaniach Arystenosa by�em zadowolony, �e ten cz�owiek o nic nie pyta�. Poszed�em do kantoru po�egna� si� z bankierem. Przygotowa� oficjalny blankiet rachunkowy i poleci�, �eby rachmistrz wr�czy� mi sakiewk� i polecenie wyp�aty_

��Szcz�liwej podr�y-�yczy�. � Po twoim powrocie spotkamy si� jeszcze w Jeruzalem.

Wr�ci�em na dziedziniec i poda�em sakiewk� Natanowi. Zwa�y� j� w r�ku i umocowa� sobie za pasem, chwil� zastanowi� si�, spojrza� na pozycj� s�o�ca, po czym wyszed� z podw�rka. Ca�a nasza umowa i jego zachowanie tak odbiega�o od handlowych obyczaj�w Wschodu, �e by�em zupe�nie skonsternowany. Mimo wszystko wydawa�o mi si�, �e ten cz�owiek mnie nie zwiedzie.

Teraz uda�em si� do cz�ci miasta mi�dzy murami, gdzie w ciemny wiecz�r szed�em za m�czyzn� nios�cym dzban wody. Kr�tymi zau�kami i schodami wchodzi�em coraz wy�ej, a� po d�u�szym poszukiwaniu odnalaz�em w�a�ciw� bram�. Mimo mocnego postanowienia, �e wi�cej nie b�d� si� zwraca� do aposto��w, kt�rzy mnie odtr�cili, chcia�em jednak w miar� mo�no�ci upewni� si�, �e naprawd� opu�cili miasto.

Pozna�em du�y dom, w kt�rym go�ci�em. Jego masywna brama otwarta by�a na o�cie�, lecz na podw�rku nikt si� nie kr�ci�. Nagle ogarn�� mnie niezrozumia�y strach. Nie odwa�y�em si� wej�� do �rodka. Niepewny przechodzi�em obok domu i po w�asnych �ladach wraca�em, by jeszcze raz go min��. Do �rodka jednak wej�� nie mog�em. W �aden spos�b nie mog�em.

Po d�u�szym wahaniu odwr�ci�em si�, �eby wraca�, chocia� by�em z�y i sam siebie oskar�a�em o brak odwagi. R�wnocze�nie dziwi�em si�, �e tak tu pusto, bo min�o mnie zaledwie kilku przechodni�w. W pobli�u muru us�ysza�em monotonny stukot. Siedz�cy na ziemi �ebrak pr�bowa� zwr�ci� moj� uwag� uderzaj�c lask� o kamie�, ale by� zbyt dumny, aby do mnie przem�wi�.

Zd��y�em si� ju� przekona�, �e najm�drzej jest nie dawa� ja�mu�ny, inaczej �ebracy staj� si� natarczywi i nie spos�b si� od nich uwolni�. Ale ten jednonogi kaleka nic nie m�wi�, tylko na mnie patrzy�, a gdy stwierdzi�, �e go zauwa�y�em, przesta� uderza� lask� o kamie�. Musia�em si� zatrzyma� i rzuci� mu monet�.

Podni�s� j� bez podzi�kowania, po czym zapyta�:

��Czego tutaj szukasz, przybyszu? Gdy siedz� na ziemi, widz� wiele, nawet to, co nie wszyscy chcieliby zobaczy�.

��W takim razie podaj mi has�o, je�li mo�esz � poprosi�em.

��Wyposa�enie na drog� i szybkie odej�cie to jedyne has�o, jakie znam. Ruszyli ju� przecie� ci, co w dzie� niech�tnie pokazywali swoje oblicza. O ile wiem, s� to rybacy i widocznie spieszyli si� do sieci. Czy has�o ci pasuje?

��Pasuje lepiej, ni� my�lisz � powiedzia�em uradowany i dorzuci�em mu jeszcze drugi pieni��ek. Z roztargnieniem podni�s� go z ziemi, przygl�daj�c si� mojej twarzy, jakby mnie rozpoznawa�. Nagle zapyta�:

��Czy nie jeste� tym cz�owiekiem, kt�ry pewnego wieczoru odprowadzi� �lepca i odda� mu w�asny p�aszcz w pobli�u Bramy Wodnej? Je�li tak, to radz� ci, by� tak�e kupi� sieci i poszed� za innymi. Mo�e by� bogaty po��w.

��Kto ci kaza� to powiedzie�? � spyta�em ze �ci�ni�tym gard�em i roztrzepotanym sercem.

��Nikt mi niczego nie kaza� m�wi�. Powiedzia�em to z roz�alenia, bo gdybym mia� obie nogi, te� bym poszed� z pielgrzymk� do Galilei.

��Nie m�wisz jak �ebrak � zauwa�y�em.

��Nie zawsze by�em �ebrakiem � odpar� wynio�le. � Znam Pismo! Beznogi cz�owiek siedz�cy w ulicznym brudzie �atwiej zrozumie i uwierzy w to, czego ludzie zdrowi i o ca�ych cz�onkach nie pojmuj�. Przez w�asn� g�upot� nieraz obrywa�em po g�bie. Teraz te� lepiej by�oby, gdybym milcza�, lecz nie mog�em oprze� si� pokusie, gdy tak kr��y�e� l�kliwie wok� domu, kt�ry i ja z daleka ogl�da�em. j, � Wi�c do Galilei! Umacniasz moj� nadziej�.

��Do Galilei! � powt�rzy� z entuzjazmem. � A je�li go spotkasz, pro�, �eby pob�ogos�awi� r�wnie� nas, tych najmniejszych, kt�rymi pomiataj� wszyscy.

��Z pewno�ci� jeste� bli�ej jego Kr�lestwa ni� ja � dotkn��em r�k� jego ramienia i d�oni � chocia� mam zdrowe nogi i mog� w�drowa� jego �ladami do Galilei. Pob�ogos�aw mnie i moj� podr�, bo chc� by� cichy i pokornego serca.

U�miechn�� si� zatroskany i patrzy� poprzez mnie gdzie� w dal. �piewnym g�osem wyrecytowa� po hebrajsku i po aramejsku, abym zrozumia�:

��Wiem, �e Zbawiciel �yje i �y� b�dzie do ko�ca �wiata. A kiedy moja pow�oka cielesna zostanie ze mnie zdarta, wtedy ujrz� Boga.

Nic ju� nie doda�, tylko zakry� g�ow� i pochyli� si� a� do ziemi. Ja za� nie o�mieli�em si� wi�cej do niego m�wi�. Zastanawia�em si� nad r�nic� mi�dzy �lepcem, kt�rego kiedy� odprowadza�em, a tym beznogim �ebrakiem. Nieszcz�cie uczyni�o �lepca z�ym i zawistnym, ten za� cz�owiek, kt�ry wszystko straci�, ca�� nadziej� z�o�y� w przysz�o�ci, jakby wszystko, co przedtem posiada�, tylko oddala�o go od jego Boga. Zaakceptowa� swoje oczekiwanie w pyle ulicy, poniewa� nie m�g� uda� si� do Galilei. Na jego przyk�adzie lepiej ni� dotychczas zrozumia�em pokorne oczekiwanie cichych.

Tak rozmy�laj�c schodzi�em do przedmie�cia. Gdy zbli�a�em si� do domu Syryjczyka Karanthesa, czu�em wprawdzie zm�czenie n�g, ale rado�� oczekiwania rozgrzewa�a moje serce, a w duszy jak pie�� i hymn tryumfalny d�wi�cza�y mi s�owa: �Do Galilei! Do Galilei!" O niczym innym nie potrafi�em my�le�.

Nie mog�em od razu wej�� do swojego pokoju, musia�em usi��� na progu i czeka�, poniewa� �ona gospodarza wraz z c�rk� ubiera�y na g�rze Mari�. Karanthes wyja�ni�:

��Niewiasty s� niewiastami i nie mog�y si� oprze�, gdy ujrza�y pi�kne stroje i ozdoby. Dzi�ki nim moja �ona przekona�a si�, �e Maria z Beeret nie jest ladacznic�, lecz nieszcz�liw� dziewczyn�, kt�rej ty chcesz zapewni� przyzwoity wygl�d.

��Zdaje mi si�, �e w tym �wi�tym mie�cie zatraci�em poczucie cnoty i przyzwoito�ci. Dzie� w dzie� dym ofiarny wznosi si� ze �wi�tyni do nieba na cze�� bezpostaciowego Boga, jakby ofiary i obrz�dy oczyszczaj�ce mog�y pogodzi� cz�owieka z Bogiem, kt�ry jest tak �wi�ty, �e jego imienia nie wolno g�o�no wymawia�, je�li dobrze zrozumia�em. Tutaj pobo�ni s� zbyt pobo�ni, a z�oczy�cy we fr�dzelkach i szatach rytualnych ukrywaj� swoje odra�aj�ce czyny. Grzeszn� Mari� darz� wi�kszym szacunkiem ni� bia�o odzianych kap�an�w w �wi�tyni, poniewa� uznaje siebie winn� swych grzech�w.

��A czym w ko�cu jest grzech? � spyta� filozoficznie Karanthes.

��W miastach syryjskich m�ode niewiasty zarabiaj� na sw�j posag lub s�u�� bogini czyni�c to samo, co ta przyci�ni�ta bied� �yd�wka, kt�ra nie potrafi�a nic innego. Kap�ani nakazuj� grzesznicy wymaza� si� ka�em i siedzie� przez okre�lony czas na skraju drogi, �eby ludzie si� z niej natrz�sali, ale nie rozumiem, w jaki spos�b mo�e to kogo� oczy�ci� z grzech�w. Tak samo nie rozumiem, dlaczego kap�ani Matki-Ziemi uwa�aj�, �e odnosz� nad sob� zwyci�stwo, kiedy w ekstatycznym ta�cu trac� rozum i kalecz� swoje cia�o, a niekt�rzy nawet si� kastruj� na cze�� bogini. Chyba jestem nieszcz�liwym cz�owiekiem, bo �yj�c tu, w Jeruzalem, odwyk�em od swoich bog�w, natomiast boj� si� �ydowskiego Boga bezpostaciowego. No, tak bardzo nieszcz�liwy nie jestem, przynajmniej dop�ki interes idzie, dzieci rosn�, a �onie wystarczy, gdy rano i wieczorem mi dokuczy, i jeszcze raz w po�udnie, aby mi przypomnie�, �e jestem �miertelny.

Nie zd��y�em mu odpowiedzie�, bo jego �ona i c�rka zawo�a�y z tarasu i rado�nie trajkocz�c zaprosi�y, bym popatrzy� na narzeczon�. Zaskoczony zmian� ich nastawienia, wszed�em na g�r� i ze zdumieniem obejrza�em Mari� z Beeret. W nowych szatach wygl�da�a jeszcze m�odziej ni� wieczorem. Mia�a te� na sobie ozdobiony �wiecide�kami pas, na czole pi�kn� przepask�, na szyi naszyjnik z r�nokolorowych kamieni, w uszach ogromne kolczyki, �a�cuszki na kostkach n�g. Powita�a mnie rozgor�czkowan� z wra�enia twarz� i pytaniem:

��Dlaczego ubierasz mnie jak c�rk� bogacza, kt�ra wybiera si� na uczt�? Umyli mnie, nama�cili, uczesali� Kwefem b�d� mog�a zas�ania� twarz w czasie podr�y, a p�aszczem owin� si� ca�a, aby nie pobrudzi� sukien.

Zakwefi�a twarz, otuli�a si� p�aszczem i defilowa�a przede mn�, pobrz�kuj�c ozdobami. Wzruszy� mnie jej dziecinny zachwyt, bo naprawd� w�o�ywszy nowe szaty, jakby zrzuci�a z siebie z�� przesz�o��. Przyszed� Karanthes i patrzy� na ni� niby na dzie�o w�asnych r�k. Dotyka� ka�dego kawa�ka garderoby i bi�uterii, kaza� mnie dotyka�, przy ka�dej sztuce wymienia� cen�, zupe�nie jakby chcia� Marii da� do zrozumienia, ile wyda�em dla takiej taniej dziewczyny. Twarz Marii zacz�a si� wyd�u�a�, jej rado�� gas�a, w ko�cu zacz�a niepewnie spogl�da� na mnie.

Podzi�kowa�em Karanthesowi za jego starania, podobnie uprzejme s�owa skierowa�em do jego �ony i c�rki, a� wszyscy troje zrozumieli, �e s� zb�dni, i chichocz�c, r�koma zakrywaj�c usta, wyszli z pokoju. Kiedy zostali�my we dwoje, przestraszona Maria wpatruj�c si� we mnie, przyj�a postaw� obronn�, oparta plecami o �cian�.

��Czego w�a�ciwie ode mnie chcesz? � spyta�a. � Raz ju� spotka�o mnie co� podobnego. Kiedy uciek�am z rodzinnej wioski do miasta ubrana w zgrzebn� odzie�, pewna stara kobieta znalaz�a mnie na ulicy, zaprowadzi�a do swego domu i ubra�a w zachwycaj�ce szaty. S�dzi�am, �e dobrze mi �yczy, dop�ki nie zrozumia�am, do jakiego trafi�am domu. Bi�a mnie, gdy nie chcia�am us�ugiwa� jej go�ciom zgodnie z ich �yczeniami, i dopiero trzeciego dnia uda�o mi si� uciec. My�la�am, �e ty jeste� inny, i modli�am si� o wszystko co dobre dla ciebie, kiedy w nocy mnie nie tkn��e�, chocia� bardzo si� tego ba�am. Ale teraz domy�lam si�, jakie masz zamiary. Wida� w ubogim stroju i nie uczesana nie by�am wystarczaj�co �adna w twoich oczach.

��Nie b�j si� � uspokaja�em j� ze �miechem � nie po��dam rozkoszy ziemskiego kr�lestwa. Gdyby tak by�o, m�g�bym r�wnie dobrze zosta� z tob� w Jeruzalem. Z do�wiadczenia wiem, �e takie kr�lestwo jest tylko rozpalonym grobem, kt�ry nie daje krzty och�ody, a �arzy si� tym gor�cej, im ni�ej cz�owiek upada. Dlatego pragn� innego kr�lestwa, kt�re wci�� jest na ziemi. Aby je znale��, pojad� z tob� do Galilei.

Ale moje przyjazne s�owa nie trafi�y jej do przekonania. Nagle �zy pop�yn�y z jej czarnych oczu, zerwa�a naszyjnik i opask�, rzuci�a je na ziemi� i tupi�c krzycza�a:

��Rozumiem teraz, dlaczego sam nie trudzi�e� si� wybraniem mi naszyjnika, tylko zleci�e� to komu innemu! Obra�a mnie twoja oboj�tno�� i w og�le nie potrzebuj� tych klejnot�w, chocia� nigdy w �yciu tak pi�knych nie mia�am. � By�o jej tak trudno zrezygnowa� z tych wspania�o�ci, �e wybuchn�a jeszcze wi�kszym p�aczem. � Czy nie rozumiesz, �e nad te drogie metalowe kosztowno�ci przed�o�y�abym ozdoby z nanizanych na sznurek nasion i pestek, byleby� ty dla mnie je zrobi�?

��Przesta� natychmiast becze�! � te� si� rozz�o�ci�em i tupn��em. � Chyba nie rozumiesz, jak z�o�liwie si� zachowujesz, Mario z Beeret. Jak s�dzisz, co my�l� teraz o nas tamci ludzie na dole, s�ysz�c to tupanie i j�ki? Kobieta p�acz�ca jest brzydka jak noc. Doprawdy nie wiem, czy b�d� m�g� wzi�� ci� ze sob�, skoro tak obra�liwie i fa�szywie pojmujesz moj� przyja��!

Maria przestraszy�a si�, natychmiast przesta�a p�aka�, otar�a oczy i nagle podbieg�a, obj�a mnie za szyj�, uca�owa�a k�ciki moich ust i pi�knie prosi�a:

��Wybacz mi g�upot�, spr�buj� si� poprawi�, tylko we� mnie ze sob�.

Jej pieszczoty by�y pieszczotami niegrzecznego dziecka, tote� si� rozczuli�em, pog�aska�em j� po twarzy i powiedzia�em:

��Zatrzymaj te klejnoty, �eby ludzie cenili moj� towarzyszk� podr�y. B�dzie przecie� jeszcze okazja, �eby naniza� naszyjnik z jag�d i pestek, je�li taki bardziej ci si� podoba, chocia� nie jeste�my ju� dzie�mi.

To prawda, �adne z nas nie by�o ju� dzieckiem. Z ca�ego serca pragn��em jednak wr�ci� do lat dziecinnych, abym nie czu� z�a ani ��dzy, tylko beztrosko m�g� si� radowa� ka�dym nadchodz�cym dniem. Nie wiedzia�em, co mnie czeka w Galilei. By� mo�e na pr�no wybiera�em si� w t� podr�. Ale chcia�em cieszy� si� podr� i nadziej�. Samym oczekiwaniem chcia�em si� cieszy�.

Karanthes krzykn��, �e przyprowadzono os�y. Po s�o�cu zorientowa�em si�, �e zbli�a si� po�udnie. Szybko zeszed�em na d�. Maria z Beeret pod��y�a za mn�. W zau�ku przed domem sta�y cztery dobrze wygl�daj�ce os�y. Dwa z nich objuczono matami do spania, trzeciemu przytroczono" po bokach kosze na baga�e, a na grzbiecie czwartego siedzia�a biednie ubrana kobieta, kt�ra nie �mia�a podnie�� wzroku. Natan sk�oni� si� z szacunkiem, ale nic nie powiedzia�; spojrza� tylko na s�o�ce, aby podkre�li�, �e przyszed� o um�wionym czasie.

��Kim jest ta obca niewiasta? Nie pozwalam jej zabra�! � krzykn��em zapalczywie.

Natan nic nie odpowiedzia�. Patrzy� w inn� stron�, jakby jego ta sprawa nie dotyczy�a. Karanthes poszed� porozmawia� z kobiet�, po chwili wr�ci� i skubi�c z zak�opotaniem brod� wyja�ni�:

��Nazywa si� Zuzanna. Twierdzi, �e Natan obieca� zabra� j� jako wasz� s�ug�, poniewa� chce wr�ci� w rodzinne strony w Galilei, a nie jest w stanie d�ugo i�� piechot�. Dlatego siedzi gotowa do drogi na grzbiecie os�a i nie chce �adnego wynagrodzenia, byle mog�a jecha� z wami. Jak zrozumia�em, zachorowa�a w czasie Paschy w Jeruzalem i jej towarzysze j� zostawili, gdy wracali do domu.

Niewiasta nieruchomo siedzia�a na grzbiecie os�a nie podnosz�c oczu. Na dobre rozgniewany, krzykn��em:

��Nie potrzebujemy s�u�by! Jedno b�dzie us�ugiwa� drugiemu! Nie mam zamiaru bra� ze sob� do Galilei ca�ej n�dzy z Jeruzalem!

Natan pytaj�co popatrzy� na mnie, a gdy doszed� do wniosku, �e m�wi� powa�nie, wzruszy� ramionami, roz�o�y� r�ce, odwi�za� sakiewk� od pasa, rzuci� j� przede mn� na ziemi� i odszed�, zostawiaj�c os�y. Obca kobieta zacz�a g�o�no lamentowa�, lecz nie ruszy�a si� z grzbietu os�a.

Zrozumia�em, �e wyjazd op�ni si� jeszcze bardziej, je�li b�d� teraz musia� szuka� nowego, a mo�e i mniej pewnego przewodnika. Gniew a� we mnie kipia�, ale si� wstrzyma�em, zawo�a�em Natana, kaza�em mu wzi�� sakiewk� i powiedzia�em z gorycz�:

��Poddaj� si�, bo musz�. R�b, jak chcesz, byle�my zdo�ali wyjecha�, zanim t�um zbierze si� ko�o nas, rozdziawiaj�c g�by.

Szybko wszed�em do domu, uregulowa�em rachunki z Karanthesem, daj�c mu wi�cej, ni� ��da�, i poprosi�em:

��Zostawiam tu reszt� rzeczy, bo jeszcze wr�c� do Jeruzalem.

Karanthes podzi�kowa� nadzwyczaj wylewnie, po czym z przekonaniem potwierdzi�:

��W�a�nie tak, jestem pewien, �e wkr�tce wr�cisz do Jeruzalem.

T�um gapi�w zebra� si� wok� osio�k�w i przygl�da� si�, jak Natan mistrzowsko uk�ada w koszach baga�e, kt�re bra�em ze sob�. M�czy�ni obmacywali ko�czyny naszych zwierz�t i sprawdzali im z�by, niewiasty u�ala�y si� nad chor� Zuzann�, kt�ra pochlipywa�a na grzbiecie os�a i nie �mia�a bodaj s�owa z kimkolwiek zamieni�. �ci�gn�li �ebracy i wyci�gaj�c r�ce �yczyli nam szcz�cia w podr�y. Natan wydzieli� im z sakiewki ja�mu�n�, jak� uwa�a� za stosown�, aby ich przekle�stwa nie przynios�y nam w drodze nieszcz�cia. W zau�ku handlarzy panowa� straszny rwetes, zanim w ko�cu Maria i ja usadowili�my si� na grzbietach os��w i Natan ruszy� przodem, prowadz�c ca�� kawalkad�. R�wnie dobrze m�g� mi zawi�za� worek na g�owie, bo ani jednym s�owem nie wspomnia�, kt�r�dy b�dziemy jecha� i gdzie si� zatrzymywa� na noclegi po drodze do Galilei.

Wyprowadzi� nas przedmie�ciem na �mierdz�cy solon� ryb� placyk przed Bram� Rybn� i przez ni� poza obr�b miasta. Wartownicy znali go i zamierzali sprawdza� baga�e, lecz kiedy zawo�a�em, �e jestem Rzymianinem, zaniechali kontroli i tylko si� za nami ogl�dali. Ku mojemu zdziwieniu Natan ruszy� drog� biegn�c� w g�r� wzd�u� muru do twierdzy Antonia i zatrzyma� os�y przed arkadami jej bramy. Na widok wartuj�cych przy bramie legionist�w Zuzanna znowu zacz�a j�cze� i ukry�a twarz na karku os�a. Na pr�no nak�ania�em Natana, by rusza� dalej. R�k� wskazywa�, �e mam si� uda� do twierdzy. Zacz��em ju� podejrzewa�, �e jest g�uchoniemy, bo nie s�ysza�em, �eby bodaj s�owo pad�o z jego ust. Zauwa�y�em jednak, �e ma uci�te kr�ciutko w�osy, pomy�la�em wi�c, �e by� mo�e z�o�y� �luby milczenia. Niech�tnie wszed�em przez bram� do �rodka. Wartownicy mnie nie zatrzymali, cho� musia�em wygl�da� obco z t� d�ug� brod� i w pasiastym cha�acie. Jak na zawo�anie w�a�nie schodzi� z wie�y dow�dca twierdzy. Podszed�em do niego, pozdrowi�em go, podaj�c mu r�k�, i wyja�ni�em:

��Wyje�d�am na k�piele do Tyberiady. M�j przewodnik uzna� za wskazane, abym zboczywszy nieco z drogi przyszed� si� tutaj po�egna� i prosi� o wskaz�wki co do podr�y. Podr�uj� zwyczajnie, w asy�cie dw�ch kobiet.

��B�dziesz jecha� drog� przez Samari� czy wzd�u� Jordanu?

��zapyta�.

��Kt�r� mi radzisz? � zapyta�em, bo wstydzi�em si� przyzna�, �e nie mam poj�cia.

Pos�pny i pokr�cony reumatyzmem dow�dca skubn�� g�rn� warg� i wyja�ni�:

��Samarytanie s� z�o�liwi i robi� r�ne �wi�stwa samotnym podr�nym. Wody Jordanu za� s� wci�� wysokie, mo�esz wi�c mie� k�opoty z przepraw� przez br�d, a w nocy b�dziesz s�ucha� ryku lw�w w zaro�lach. Je�li chcesz, dam ci dw�ch legionist�w jako eskort� pod warunkiem, �e zap�acisz im �o�d. I nie zapomnij napomkn�� prokuratorowi o mojej �yczliwo�ci.

Najwyra�niej jednak nie mia� zbytniej ochoty do cho�by tymczasowego pomniejszenia garnizonu o dw�ch ludzi.

��Nie, nie � odm�wi�em � przecie� b�d� podr�owa� po spokojnym rzymskim terytorium i nie mam si� czego ba�.

��W takim razie dam ci miecz zamiast eskorty � powiedzia� z ulg�. � Jeste� obywatelem Rzymu i masz prawo podr�owa� z mieczem, ale na wszelki wypadek polec� wypisa� ci pozwolenie na bro�, bo jeste� dziwnie ubrany i zapu�ci�e� solidn� brod�.

Uda�em si� zatem do zbrojowni po miecz z rzemieniem na r�k�, a w kantorze kwestora wykupi�em pozwolenie na bro�. Prze�o�ony zbrojowni nie�le skorzysta� na moim wyje�dzie, wi�c po przyjacielsku odprowadzi� przez dziedziniec a� do bramy, cho� nie uda�o mu si� skry� u�miechu, gdy przypasa�em miecz do mego �ydowskiego p�aszcza.

Natan nie u�miecha� si�, tylko z zadowoleniem kiwn�� g�ow� i zach�ci� osio�ki do truchtu.

Objechali�my teren �wi�tyni i przez dolin� Cedronu udali�my si� na znan� mi ju�, wij�c� si� w�r�d poro�ni�tych gajami oliwnymi wzg�rz drog� do Betanii. Gdy miasto znikn�o nam z oczu, zlaz�em z grzbietu osio�ka i szed�em piechot�. Dotarli�my do wioski, a w�wczas krzykn��em, �eby Natan si� zatrzyma�, i uda�em si� do domu �azarza.

Po kilkakrotnym nawo�ywaniu wyszed� z ogrodu i odpowiedzia� na moje pozdrowienie. Spyta�em go o siostry.

��Posz�y do Galilei � odpar�.

��Czemu� nie poszed� z nimi?

��Nie mam po co i�� do Galilei � potrz�sn�� g�ow�.

��Ale� powiedziano mi, �e tw�j pan poszed� do Galilei i tam czeka!

��Co mnie to obchodzi? Dogl�dam ogrodu i nie oddalam si� od mego grobu.

M�wi� sepleni�c i mia� pos�pne oczy; zdawa�o si�, �e pogrzeba� w sobie zagadk�, kt�rej nie mo�na obja�ni� �adnemu cz�owiekowi. Zrobi�o mi si� zimno i �a�owa�em, �e zboczy�em z drogi, aby go pozdrowi�.

��Pok�j tobie � rzek�em odchodz�c.

��Pok�j!� � powt�rzy� ironicznie. � Gdyby� wiedzia�, czym jest pok�j, raczej by� mi go nie �yczy�. � Po��k�� r�k� musn�� czo�o i ci�gn��: � G�owa mi p�ka, my�li si� rozpraszaj�. Przestraszy�em si�, gdy zawo�a�e�. Zawsze si� boj�, ilekro� kto� wzywa mnie po imieniu. Powiem ci co�. Gdyby�my obydwaj, ty i ja, byli wielko�ci g��wki szpilki i wszystko dooko�a mia�o takie same rozmiary albo by�o mniejsze, na pewno by�my s�dzili, �e jeste�my tacy duzi jak teraz, poniewa� por�wnywaliby�my nasze rozmiary do wielko�ci tego, co by nas otacza�o. Dla mnie ten �wiat i wszystko wok� zmniejszy�o si� do rozmiar�w g��wki szpilki. Dlaczego Jezus zgodzi� si� narodzi�, umrze� i zmartwychwsta� w tym male�kim �wiecie, kt�ry nie jest wi�kszy od g��wki szpilki? Tego nie mog� zrozumie�.

Natarczywie nasun�a mi si� my�l, �e na skutek d�ugiego przebywania w grobie w g�owie mu si� poprzestawia�o i dlatego rozumuje zupe�nie inaczej ni� reszta ludzi. W milczeniu odwr�ci�em si� od niego i wyszed�em na drog�. Natan badawczo wpatrywa� si� we mnie z takim samym wyrazem twarzy, jaki ju� kiedy� zaobserwowa�em, ale nic nie powiedzia�. Ruszyli�my dalej.

Droga zesz�a w dolin�, przeci�li�my koryto wysch�ego potoku. W�drowali�my po zboczach g�rskich i tylko raz zatrzymali�my si� przy studni, aby napoi� os�y. Milczenie Natana udzieli�o si� tak�e Marii, wi�c niewiele rozmawiali�my ze sob�. Przyznam zreszt�, �e milczenie Natana nie by�o mi przykre. Przeciwnie, pod jego przewodnictwem czu�em si� bezpieczny. Przesta�em te� �ywi� niech�� do chorej niewiasty, kt�ra jecha�a z ty�u za nami i stara�a si� by� jak najmniej dostrzegalna. Gdy wiecz�r zacz�� wyd�u�a� cienie, nawet zmartwi�em si� o ni�, czy zniesie trudy podr�y. Bo Natan bezustannie pop�dza� os�y i sam szed� obok niezmordowanym krokiem, jakby mu si� spieszy�o. Zorientowa�em si�, �e chce omin�� drog� z Samarii przez Jerycho, z kt�rego korzystaj� t�umnie pielgrzymi galilejscy.

Dopiero kiedy zap�on�y pierwsze gwiazdy, zatrzymali�my si� w male�kiej wiosce i Natan wprowadzi� os�y w zamkni�te podw�rko. O siebie sami musieli�my si� zatroszczy�. Natan szybko i umiej�tnie zdj�� baga�e z grzbiet�w zwierz�t i wni�s� nasze maty do pustej, nieco �mierdz�cej obornikiem, ale jednak czystej izby. Zuzanna sprawnie rozpali�a ogie� na podw�rku i postukiwa�a garnkami, aby szykuj�c posi�ek, wykaza� swoj� przydatno��. Dorzuci�a kawa�ki baraniny do kaszy, nala�a wody, postawi�a garnek na ogniu i koniecznie chcia�a umy� mi nogi. Umy�a nogi Marii i w og�le odnosi�a si� do niej z wielkim szacunkiem. Kiedy posi�ek by� gotowy, najpierw poda�a jedzenie mnie, potem Marii.

Czu�em si� wy�mienicie. Zawo�a�em �yczliwie Natana i powiedzia�em:

��Nie wiem, czy nie naruszam waszych obyczaj�w, ale razem podr�ujemy, b�dziemy spa� w tej samej izbie i je�� t� sam� kasz�, wi�c prosz�, si�d�cie do jedzenia razem z nami.

Umyli r�ce i kucn�li na ziemi. Natan prze�ama� chleb, zwyczajem �ydowskim pob�ogos�awi� go i poda� mi kawa�ek. Na kobiety nie zwraca� uwagi. Jad� niewiele, a mi�sa nawet nie tkn��. W czasie posi�ku wpatrzony by� przed siebie i pogr��ony we w�asnych my�lach, ja za� nawet nie pr�bowa�em zagada� do niego. Opatrzy� potem os�y, z g�ow� owin�� si� w opo�cz� i u�o�y� przed progiem do snu, daj�c tym sygna�, �e czas najwy�szy na odpoczynek. Zuzanna rzuci�a si� przede mn� na ziemi� i usi�owa�a ca�owa� me nogi, dzi�kuj�c, �e wzi��em j� pod swoj� opiek�.

��Nie mnie dzi�kuj, tylko Natanowi � powiedzia�em. � Mam nadziej�, �e ta podr� nie b�dzie dla ciebie za ci�ka i �e si� nie rozchorujesz znowu.

��Ach, nie, my, niewiasty z Galilei, mamy tward� sk�r�. By�am chora ze zmartwienia, a wyzdrowiej� z rado�ci, gdy tylko wr�c� do rodzinnej chaty na brzegu jeziora Genezaret.

Natan obudzi� nas jeszcze przed wschodem s�o�ca i tak ponagla� do odjazdu, �e nawet nie wiem, kiedy ockn��em si�, dr��c od porannego ch�odu, na grzbiecie os�a z kawa�kiem chleba w ustach. R�owe s�o�ce dopiero wstawa�o zza g�r. Wkr�tce jego promienie zacz�y przygrzewa�, a mnie ogarn�� radosny nastr�j. B��kitnawe g�ry, srebrnosiwe drzewa oliwne i winnice na zboczach wypi�knia�y w mych oczach. Rado�� by�a zreszt� udzia�em nas wszystkich, bo zupe�nie nieoczekiwanie i ku mojemu ogromnemu zdumieniu Natan zacz�� chrapliwym g�osem �piewa� po hebrajsku jak�� pie��.

Spojrza�em pytaj�co na Mari�, lecz potrz�sn�a g�ow� na znak, �e nie rozumie s��w. W nier�wnomiernie wznosz�cym si� i opadaj�cym tonie g�osu Natana by�o co� radosnego, a r�wnocze�nie uroczystego. Kiedy zamilk�, zsun��em si� z grzbietu os�a i zaj��em miejsce obok Zuzanny. Zapyta�em, co �piewa� Natan; spojrza�a na mnie z ufno�ci� i wyja�ni�a:

��To pie�� podr�na � i ko�ysz�c si� zacz�a nuci� po aramejsku:

��Pan b�dzie twoim obro�c�, Pan twoim cieniem przy twym boku prawym. Za dnia nie porazi ci� s�o�ce ni ksi�yc w�r�d nocy. Pan ci� uchroni od z�a wszelkiego, czuwa nad twoim �yciem, Pan b�dzie strzeg� twego wyj�cia i przyj�cia teraz i po wszystkie czasy.

Nagle ku mojemu zdziwieniu wybuchn�a p�aczem. Aby j� pocieszy�, dotkn��em r�k� jej ramienia i prosi�em zak�opotany:

��Nie p�acz, Zuzanno, powiedz, jakie masz zmartwienie. Mo�e mog� ci pom�c?

��Nie, nie � wzbrania�a si� � p�acz� z rado�ci, �e z g��bokiego smutku jak ze szpon�w �mierci wysz�am zn�w na �wiat�o dnia.

Mimo woli przysz�o mi na my�l, �e dosta�em si� w towarzystwo dwojga pomyle�c�w. Ale zaraz si� roze�mia�em, bo przecie� cz�owiek rozs�dny orzek�by, �e to ja, Rzymianin, jestem pomylony, skoro bez wytchnienia spiesz� na poszukiwanie zmartwychwsta�ego kr�la �ydowskiego.

Ko�o po�udnia zeszli�my do doliny Jordanu i ujrzeli przed sob� rozleg�� �yzn� krain� i szare mury Jerycha. Powietrze sta�o si� gor�ce i pe�ne �aru, ale wiatr od czasu do czasu ni�s� ze sob� lekki powiew i r�wnocze�nie przenikliwy zapach ogrod�w palmowych, kt�re stanowi� bogactwo tego miasta. Wiosna by�a tu dalej posuni�ta ni� w okolicach Jeruzalem, widzieli�my ju� przy pszenicznych �anach �e�c�w z sierpami.

Natan nie poprowadzi� nas do miasta. Jechali�my poln� drog� wzd�u� jego mur�w, a w po�owie dnia przystan�li�my w cieniu w pobli�u �r�d�a. Os�y pas�y si� spokojnie. Natan oddali� si�* na modlitw�, Zuzanna te� co� pobo�nie szepta�a. By�o to dla mnie czym� nowym, zna�em dotychczas jedynie mod�y wznoszone zgodnie ze zwyczajem przy sk�adaniu ofiar albo � w zale�no�ci od miejsca, gdzie zdarzy�o mi si� przebywa� � w dni uroczysto�ci na cze�� bog�w. Nie wierz� zreszt�, �eby te modlitwy odnosi�y jakikolwiek skutek. Poczu�em zazdro�� i jako �e ch�tnie dostosowuj� si� do innych, zapragn��em poprosi�, aby mnie nauczyli swojej modlitwy. Ale oni byli �ydami, narodem wybranym przez Boga, wi�c obawia�em si�, �e Natan i Zuzanna odrzuc� moj� pro�b�, modlitwa Marii za� by�a zbyt dziecinna, by nadawa�a si� dla mnie.

W czasie popasu jedli�my chleb, cebul� i ser. Ja z Mari� napili�my si� kwaskowatego wina, Natan i Zuzanna pili tylko wod�. Chcia�em pocz�stowa� Natana, lecz bez s�owa wskaza� na swoje obci�te w�osy. Mia�em wi�c racj�, naprawd� z�o�y� jakie� �luby. Poniewa� jednak patrzy� na mnie przyja�nie, odwa�y�em si� zapyta�:

��Czy �lubowa�e� te� milczenie?

��Gdzie jest wiele s��w, tam i grzech�w nie brak � odpowiedzia�, u�miechaj�c si� pojednawczo.

Nie pozwoli� na d�u�szy odpoczynek, tylko kaza� si� szykowa� do odjazdu. Znowu wr�cili�my na szerok� drog� i ju� z daleka ujrzeli�my przelewaj�ce si� przez koryto wody Jordanu. Po znojnej i parnej w�dr�wce ka�dy mia� do�� k�opot�w z samym sob�. Do tego utrapione muchy dr�czy�y nie tylko nas, ale i osio�ki, a� zacz�y si� narowi�. Te chmary much zapewne przywlok�y ze sob� zaprz�one w jarzma wo�y, kt�re ci�gn�y na p�ozach snopy pszenicy.

Nim nadszed� wiecz�r, zrobili�my kawa� drogi i wszyscy byli�my spragnieni i odr�twiali ze zm�czenia. Nocowali�my w wiosce, w kt�rej bi�o uj�te w studni� �ywe �r�d�o, wi�c mo�na by�o si� porz�dnie umy�. Zauwa�y�em ju�, �e Natan specjalnie omija miasta, cho� tam mo�na mieszka� wygodniej i dosta� gotowe posi�ki. Niczym nie dawa�em jednak pozna� po sobie, �e jestem z tego niezadowolony. W gruncie rzeczy bardzo mi odpowiada�o takie proste �ycie po dniach sp�dzonych w Jeruzalem.

Maria mia�a do�� bezczynno�ci, tote� zakasa�a sukni� i w najlepsze pomaga�a Zuzannie w rozpalaniu ognia i przygotowaniu posi�ku. S�ysza�em, jak po babsku z przej�ciem ze sob� rozprawiaj�. Obserwowa�em gwiazdy zapalaj�ce si� na niebie. Po posi�ku Maria przyci�gn�a swoj� mat� w pobli�e mojej i wyszepta�a mi wprost do ucha:

��Ta Zuzanna jest prost� kobiet� i mo�na j� wzi�� za niezbyt rozgarni�t�, ale zdaje mi si�, �e nale�y do cichych i wie co� o ukrzy�owanym Jezusie. Tyle �e boi si� nas i nie ma odwagi si� przyzna�.

Zerwa�em si� i usiad�em. Natan po�o�y� si� ju� przed progiem, okryty po czubek g�owy, lecz Zuzanna wci�� jeszcze kl�cza�a, p�g�osem odmawiaj�c modlitwy. Nie mog�em si� oprze� pokusie. Zawo�a�em j� szeptem po imieniu i poprosi�em:

��Naucz mnie twojej modlitwy, �ebym wiedzia�, jak nale�y si� modli�.

��Jestem prost� niewiast� � wym�wi�a si� tonem usprawiedliwienia. � Nie znam Pisma. Nie umiem si� modli� jak nale�y. �mia�by� si� tylko ze mnie i z mojej modlitwy.

��Nie b�d� si� �mia� ani drwi� z ciebie, bo chcia�bym by� cichy i pokornego serca � zapewni�em.

��Odmawiasz jak�� now� modlitw�. Nigdy nie s�ysza�am takiej � popar�a mnie Maria.

Widocznie Zuzanna odczuwa�a wdzi�czno��, bo mimo przestrachu powiedzia�a:

��Nauczy�am si� jej, bo �atwo j� zapami�ta�. Zapewniono mnie, �e zast�pi wszystkie inne, poniewa� niczego do niej nie mo�na doda�. Wi�c modl� si� tak: Ojcze nasz, kt�ry� jest w niebie, �wi�� si� imi� twoje, przyjd� Kr�lestwo twoje, b�d� wola twoja jako w niebie tak i na ziemi. Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj. I odpu�� nam nasze winy jako i my odpuszczamy naszym winowajcom. I nie w�d� nas na pokuszenie, ale nas zbaw ode z�ego. Amen.

Poprosi�em, �eby to jeszcze raz powt�rzy�a. Modlitwa by�a prosta i rzeczywi�cie �atwa do zapami�tania. Powtarza�em j� na g�os, zastanawiaj�c si� nad ka�dym zdaniem. Naprawd� niczego nie trzeba by�o dodawa�, zawiera�a wszystko, czego potrzebuje prosty cz�owiek. Nie by�a to wyszukana modlitwa uczonego, niemniej tyle mi da�a do my�lenia, �e ju� wi�cej Zuzanny nie m�czy�em.

Nast�pnego wieczoru z powodu wezbranej rzeki musieli�my przenocowa� na skraju lasu. Gdzie� daleko na p�nocy stopnia�y �niegi w g�rach, sk�d Jordan czerpa� wod�, a pow�d� wygna�a dzikie zwierz�ta z kryj�wek, chocia� dop�ywy Jordanu ju� prawie wysch�y. Gwiazdy na niebie zap�on�y i s�yszeli�my niespokojne poszczekiwanie szakali w g�rach. P�niej rozleg� si� ryk przypominaj�cy daleki huk gromu. Zna�em ten g�os, cho� s�ysza�em go dotychczas jedynie w Rzymie, gdy wydobywa� si� noc� zza mur�w cyrku. Os�y zacz�y dygota�, tote� musieli�my je zabra� do izby, w kt�rej nocowali�my. Maria, kt�ra nigdy nie s�ysza�a rycz�cego lwa, przera�ona wcisn�a si� tu� ko�o mnie i dr��cym g�osem prosi�a, abym obj�� j� ramieniem, chocia� noc by�a gor�ca.

Natan uspokoi� osio�ki, zamkn�� na zasuw� drzwi i usiad�, oparty o nie plecami, czujnie nas�uchuj�c. Zuzanna tak�e nie mog�a zasn��. Korzystaj�c z sytuacji o�mieli�em si� spyta�:

��Od kogo nauczy�a� si� modlitwy, kt�r� nam wczoraj powt�rzy�a�?

W dali zn�w zarycza� lew, zdawa�o si�, i� zadr�a�y cienkie gliniane �ciany naszego schronienia. Przera�ona Zuzanna zas�oni�a usta r�k� i zawo�a�a:

��Nie masz prawa zadawa� mi tego pytania!

��Odpowiedz! Nie b�j si�! � Niespodziewanie Natan otworzy� usta.

Zuzanna niespokojnie rozejrza�a si� dooko�a w drgaj�cym �wietle lampki oliwnej. Chyba mia�a ochot� uciec, ale si� przemog�a i powiedzia�a:

��Jezus Nazar ej ski, kt�rego ukrzy�owano w Jeruzalem, nauczy� jej swoich uczni�w i nas, niewiasty, kt�re�my towarzyszy�y mu w Galilei. Zapewni�, �e ta modlitwa nam wystarczy i �e innych nie potrzebujemy.

��Tylko nie k�am! � krzykn��em zdumiony. � Czy� naprawd� sz�a za nim w Galilei?

��Jestem prost� kobiet� i nie umiem k�ama�, cho�bym chcia�a -odpar�a Zuzanna. � Pi�� wr�belk�w kosztuje dwa asy, a jednak B�g o �adnym nie zapomnia�. Przez ca�e �ycie by�am skner�, nawet sobie sk�pi�am pieni�dzy i nigdy nie jada�am do syta. Wszyscy szli ogl�da� nowego proroka, to posz�am i ja. My�la�am, �e mo�e co� dostan� za darmo, bo w �wi�tyni nic darmo nie daj�. S�ucha�am jego nauki i niczego nie rozumia�am, cho� m�wi� do zwyk�ych ludzi. Spojrza� prosto na mnie i powiedzia�: �Strze�cie si� wszelkiej chciwo�ci, bo nawet gdy kto� op�ywa we wszystko, �ycie jego nie jest zale�ne od jego mienia. " To by�o nad brzegiem jeziora. Pomy�la�am, �e albo mnie zna, albo kto� mu powiedzia� o moim sk�pstwie. P�niej m�wi� o bogatym cz�owieku, kt�remu obrodzi�y pola. Zacz�� burzy� stare spichrze i budowa� nowe, wi�ksze, �eby przez wiele lat wypoczywa� i u�ywa� tego, co nagromadzi�. Ale B�g powiedzia� temu cz�owiekowi: �Ty g�upcze, jeszcze tej nocy za��daj� twojej duszy od ciebie; komu wi�c przypadnie to, co� przygotowa�?" Tak stanie si� z ka�dym, kto zbiera skarby dla siebie, a nie jest bogaty przed Bogiem. � Westchn�a i m�wi�a dalej: � By�am na niego oburzona. Wr�ci�am do domu, ale pami�ta�am dobrze jego s�owa, bo sta�y si� dla mnie jak wrzody, kt�re bole�nie doskwieraj� we wn�trzno�ciach. Znowu posz�am go s�ucha�.

M�wi� o krukach, kt�re B�g karmi, i o kwiatach polnych, co nie pracuj� ani nie prz�d�. Zabroni� swoim uczniom szuka� jedzenia i picia, kaza� im szuka� tylko Kr�lestwa, a wtedy wszyscy b�d� ich karmi�. Zrobi�o mi si� go �al, bo s�ysza�am wprawdzie, �e nakarmi� kilkoma bochenkami chleba i ryb� t�umy ludzi, ale przecie� nie b�dzie tego robi� co dzie�. Nie mia�am ochoty rozdziela� maj�tku mi�dzy leniwych i t�pych n�dzarzy, w zamian sprzeda�am utkane p��tna, pu�ci�am pole w dzier�aw� i posz�am za Jezusem i jego uczniami, aby ich utrzymywa�, jak d�ugo starczy pieni�dzy. Ba�am si�, �e ten cudotw�rca umrze z g�odu, je�li nikt go nie nakarmi. Kilka innych niewiast post�pi�o podobnie jak ja. Te� go �a�owa�y, bo to by� bardzo niepraktyczny cz�owiek. � Zuzanna westchn�a kilka razy, wspomniawszy swoje w�dr�wki za Jezusem. � To nie znaczy, �e widzia�am w nim cokolwiek z�ego. Nie, po prostu nie rozumia� wielu spraw tego �wiata. Dlatego niewiasty musia�y chodzi� ko�o niego, a uczniowie od czasu do czasu �owi� ryby, �eby zarobi� troch� pieni�dzy. Ludzie z Nazaretu twierdzili, �e wyuczy� si� wprawdzie zawodu ojca, ale wcale nie by� dobrym cie�l�. Umia� robi� p�ugi i jarzma dla byd�a, tylko wychodzi�y mu niezbyt okr�g�e. By� te� zbyt �atwowierny i powierzy� prowadzenie kasy sk�pcowi, Judaszowi Iskariocie, kt�ry na pewno cz�� zagarnia� sobie. To mu z oczu patrzy�o. Ja nie twierdz�, �e zrozumia�am nauki Nazarejczyka. Uczniowie te� nie zawsze go rozumieli. Ale w jego obecno�ci by�o mi dobrze. Dlatego cho� wiele razy zamierza�am, nie odst�pi�am Jezusa i nie wr�ci�am do domu. On gniewa� si� na �wi�tobliwych ludzi, nie mog�am te� znie�� tego, �e pozwoli� takim niewiastom, jak handlarka go��biami Magdalena, chodzi� za sob��

��Maria Magdalena to dobra kobieta i m�drzejsza od ciebie! � przerwa�a jej krzykiem zdenerwowana Maria. � Ty szkaradna ch�opko odziana w zgrzebny worek!

��Skoro jej bronisz, to ju� wiem, co� ty za jedna i czemu co wieczora tak gorliwie pchasz si� w obj�cia tego Rzymianina! � Zuzanna te� si� zdenerwowa�a. � To prawda, jestem brzydk� wiejsk� bab�, odzian� w zgrzebn� p�acht�, ale tymi r�kami umiem prz��� i tka�, piec chleb, gotowa� i sprz�ta� do czysta, p�ug te� poprowadz�, �eby nie wyrzuca� pieni�dzy na najemnik�w. W og�le Jezus Nazarejski by� za dobry jak na ten �wiat, by� te� nierozs�dny i �atwowierny. Cuda robi� i leczy� chorych nie zwa�aj�c, czy maj� zas�ugi i czy s� grzeszni. Wystarczy�o dotkn�� jego szaty, a dolegliwo�ci mija�y. Uwa�a�am go za lekkomy�lne dziecko dopuszczone do w�adzy w zepsutym �wiecie. Gdyby pos�ucha� m�drej rady, nigdy nie pojecha�by na Pasch� do Jeruzalem. Ale by� uparty. My�la�, �e r�wnie� o sprawach tego �wiata wie wszystko. No i sta�o si� to, co si� sta�o.

Jeszcze teraz Zuzanna narzeka�a na Jezusa Nazarejskiego jak na niepos�usznego ch�opca. A� nagle, uprzytomniwszy sobie, co powiedzia�a, wybuchn�a p�aczem.

��Nic mi po nim nie zosta�o, tylko to zgrzebne odzienie i modlitwa, kt�rej nas nauczy�. Po jego �mierci rozpierzchli�my si� jak stado wr�bli. Chora z przera�enia uciek�am, gdy zobaczy�am go ukrzy�owanego! Przez wiele dni nic nie mog�am prze�kn��. Le�a�am w pieczarze pod �wi�tyni� i pragn�am tylko, �eby nikt mnie nie pozna�. W ko�cu spotka�am ubranego na bia�o Natana, kt�ry dla Nazarejczyka obci�� w�osy. Natan przekaza� mi wiadomo��, �e Jezus powsta� z martwych i wraca do Galilei.

Zakry�a usta r�k� i j�a wpatrywa� si� w Natana z obaw�, �e powiedzia�a za du�o. Lecz Natan rzek�:

��Gadanie babskie jest jak trzask suchej ga��zi w p�omieniach. Wiedzia�em, �e niedalekie jest przyj�cie Kr�lestwa, ale Jezusa nie zna�em. Obci��em w�osy, kiedy us�ysza�em, �e zmartwychwsta�, bo w takim razie jest mesjaszem, na kt�rego czekamy.

��Ja go zna�am � potwierdzi�a Zuzanna � i to najlepiej, skoro pra�am jego szaty. By� cz�owiekiem, zna� g��d i pragnienie, nie raz zm�czony by� swoimi uczniami i ludzkim uporem. Ale niew�tpliwie powsta� z martwych, jak zapowiedzia�, i wcale si� temu nie dziwi�. Przeciwnie, p�acz� z rado�ci z tego powodu i wierz�, �e ca�e z�o w dobro si� obr�ci. Mo�e Jezus za�o�y w Galilei Kr�lestwo, je�li cierpliwie poczekamy i je�li anio�owie b�d� o niego walczy�? W przeciwnym razie nic z tego nie b�dzie. Ale cokolwiek si� stanie, ja i tak rano, w po�udnie i wieczorem b�d� odmawia�a jego modlitw�. Zapewnia�, �e to wystarczy.

Jej s�owa wywar�y na Marii ogromne wra�enie. Spyta�a z niedowierzaniem:

��Czy naprawd� pra�a� jego szaty?

��A kt� by inny utrzyma� je w nieskazitelnej bieli? � odrzek�a che�pliwym g�osem. � Twoja Maria Magdalena chyba nigdy w �yciu nie pra�a, a Salome mia�a do�� roboty z odzieniem uczni�w. Jan mia� w�asn� s�u��c�, kt�ra nosi�aby nawet lektyk� za Jezusem, gdyby si� tylko nie wstydzi�a. Dobrze, �e chocia� nauczy�a si� chodzi� na w�asnych nogach.

��W�a�ciwie � nie mog�em ju� opanowa� zdumienia � dlaczego po�wi�ci�a� maj�tek i posz�a� za nim, chocia� nie akceptowa�a� zachowania ani jego, ani uczni�w, ani reszty otoczenia?

��Przecie� on by� jak nieszcz�sne jagni� w gromadzie wilk�w!

��Zuzanna patrzy�a na mnie r�wnie zdumiona. � Kt� by go nakarmi�, kto by si� o niego troszczy�? Nawet jego matka my�la�a, �e zeszed� z w�a�ciwej drogi. Mieszka�cy Nazaretu chcieli go zaprowadzi� na skraj przepa�ci i str�ci�, ale si� nie odwa�yli.

��Wi�c go kocha�a�? � spyta�em.

��A co ja tam wiem o mi�o�ci, stare babsko! � nikn�a ze z�o�ci� Zuzanna, niespokojnie si� wierc�c. � �wiat jest pe�en leniwych �ajdak�w, chciwych kap�an�w, bezlitosnych poborc�w podatkowych i innych oszust�w. Wystarczy, by wiejska kobieta wesz�a do miasta, a natychmiast ostrzyg� jej w�osy! Chyba mi go by�o �al, bo by� taki niewinny i nie mia� poj�cia o pod�o�ci �wiata. � Zacisn�a z�o�one r�ce i doda�a niskim g�osem, jakby ze wstydem: � Poza tym m�wi� o �yciu wiecznym.

��Co przez to rozumiesz?

��Nie zastanawia�am si�, co znacz� jego s�owa � odpar�a niecierpliwie. � Po prostu wierzy�am.

��I nadal wierzysz?

��Nie wiem! � krzykn�a ze z�o�ci�. � Kiedy na krzy�u z jego cia�a sp�ywa�a krew i pot m�ki, przesta�am wierzy� i uciek�am, bo nie mog�am patrze� na takie cierpienia. Rozchorowa�am si� z tego rozczarowania i my�la�am, �e na pr�no straci�am maj�tek. A mo�e nie� Najbardziej bola�o mnie, �e tak cierpia�, bo nie zas�u�y� na tak� �mier�, chocia� �le m�wi� o uczonych w Pi�mie i faryzeuszach. Zreszt� nie m�wi� o nich gorzej ni� ka�dy prosty wie�niak, kt�ry musi zniszczy� swoje zbiory owoc�w albo wyrzuci� warzywa na �mietnik tylko dlatego, �e nie do�� dobrze zna przepisy Prawa. Ale teraz wszystko b�dzie zn�w dobrze i z pewno�ci� znowu b�d� wierzy�a, je�li jeszcze raz go zobacz� i us�ysz� jego g�os.

Rozum nakazywa� mi pow�tpiewa� w szczero�� jej udr�ki w t� upaln� noc, gdy os�y niespokojnie kr�ci�y si� przy ��obie, a lwy rycza�y. Podejrzewa�em, �e celowo przedstawi�a si� jako osoba bardziej prostoduszna, ni� by�a, �e chytrze skry�a przede mn� to co najwa�niejsze. Bo przecie� je�li faktycznie towarzyszy�a Jezusowi Nazarejskiemu, widzia�a dokonywane przez niego cuda, s�ucha�a, jak naucza� nar�d, i s�ysza�a tu i �wdzie o tym, jak naucza� aposto��w, to z pewno�ci� musia�a mie� i takie wiadomo�ci, kt�re nie by�y przeznaczone dla wszystkich.

��Nie zapami�ta�a� nic wi�cej z jego m�dro�ci? � spyta�em.

��Dzieci i kobiet nie uczy si� m�dro�ci � zauwa�y�a Zuzanna, spogl�daj�c na mnie nieprzychylnie. � W�a�nie dlatego nie mog�am znie�� Marii Magdaleny, kt�ra stale si� do niego pcha�a i wyobra�a�a sobie, �e wszystko rozumie, podczas gdy my, pozosta�e kobiety, obs�ugiwa�y�my wszystkich. To nam wystarczy�o, ba, by�o a� za wiele. Bo�e uchowaj, przecie� ich nie by�o tylko dwunastu, ale czasami nawet siedemdziesi�ciu do obs�u�enia i nakarmienia! Dla mnie m�dro�ci� by� sam Jezus. By� dla mnie chlebem �ycia, jak sam powiedzia�. Nie wiem, co przez to rozumia�, ale wierzy�am, kiedy to powiedzia�.

Wzruszy�em ramionami nad jej beznadziejn� prostot� i zaprzesta�em dalszego wypytywania. P�omie� glinianej lampki s�abiutko dygota�, a Zuzanna z takim nat�eniem co� rozwa�a�a, a� wy�amywa�a palce i ko�ysa�a si�, w ko�cu zacz�a mnie przekonywa�:

��Jego Ojciec w niebie jest te� moim Ojcem. Tak m�wi�. Pozwoli� r�wnie� przyj�� do siebie dzieciom i zapewni�, �e jego Kr�lestwo jest otwarte dla ludzi podobnych dzieciom. To zrozumia�am od razu. Skoro jestem dzieckiem, to nie musz� docieka�, jaki jest cel mego Ojca, bo on wie najlepiej, co jest dla mnie dobre. To jedyna tajemnica, jakiej dost�pi�am.

Nie zasn��em w t� niespokojn� noc. St�umione ryki lw�w jako �ywo przywodzi�y mi na pami�� Rzym. Chwilami zdawa�o mi si�, �e znajduj� si� w Rzymie i za moment ockn� si� na purpurowych poduszkach, oszo�omiony zmys�owym zapachem olejku r�anego. Ten sen by� dr�cz�c� zmor�. Potem zasn��em i zn�w si� obudzi�em, a w�wczas ogarn�o mnie ponure wra�enie bezsensowno�ci moich poczyna�. Le�� oto tutaj zaro�ni�ty, nie uczesany, �mierdz�cy potem, w brudnej lepiance i w towarzystwie os��w i �yd�w, a wyobra�am sobie, �e w ten spos�b osi�gn� co�, czego niepodobna ogarn�� zmys�ami! W Rzymie uczesa�bym si�, starannie udrapowa� tog�, wszystko jak nale�y. M�g�bym sobie poczyta� albo poszed�bym pos�ucha� interesuj�cej rozprawy s�dowej, albo jeszcze inaczej sp�dza�bym czas, oczekuj�c kolejnego spotkania z Tuli�. Tam, w Rzymie, moje obecne my�li wywo�a�yby tylko salwy �miechu, i to zar�wno w kr�gach nowobogackich g�upc�w, jak i u wykszta�conych m�drali, gdzie dobr� manier� jest w nic nie wierzy�. Ja sam �mia�bym si� najg�o�niej.

A przecie� lekkomy�lne niewiasty i rzekomo rozs�dni m�odzie�cy ustawiaj� si� w d�ugich kolejkach po talizmany zalecane przez prorok�w, wr�bit�w czy wieszczki. �mia�em si� z tego i nie wierzy�em, a mimo to �ywi�em nadziej�, �e mo�e jednak jako� dzia�aj�. Traktowa�em to jak gr�. Szcz�cie ma swoje kaprysy, a mo�liwo�� wygranej jest niepewna, lecz lepiej uczestniczy� w grze, ni� zrezygnowa� i zadowoli� si� pustk�.

Czy kontynuuj� t� gr� teraz, tej nocy nad Jordanem, wahaj�c si� w g��bi duszy, ale z uwagi na niepewn� wygran� uwa�am to za lepsze ni� rezygnacja z gry? Co w�a�ciwie chc� uzyska�? A mo�e to Kr�lestwo jest jedynie snem i imaginacj�? Kr�lestwo, kt�re � jak to sobie wyobra�am � istnieje na ziemi i do kt�rego mam nadziej� odnale�� drog� Pod wp�ywem tych m�cz�cych my�li poczu�em wstr�t do oddychaj�cej ko�o mnie Marii, do upartej Zuzanny i milcz�cego Natana. Co ja, Rzymianin, mam z nimi wsp�lnego?

W my�li powtarza�em modlitw�, kt�rej mnie nauczy�a Zuzanna. To by�a pierwsza tajemnica uczni�w Jezusa Nazarejskiego, jak� przede mn� odkryto. W tej modlitwie mo�e by� zamkni�ta magiczna si�a. W my�li obraca�em jej tekst na wszelkie sposoby, ale ci�gle pozostawa�a dopasowan� do potrzeb prostego cz�owieka formu�� uleg�o�ci, kt�rej pobo�ne powtarzanie mo�e uspokoi� umys� i zdj�� ci�ar trosk z ramion. Nie by�em wystarczaj�co prostolinijny, aby przyj��, �e mog�aby pom�c tak�e mnie.

Tej nocy wszyscy spali�my kiepsko, a rano byli�my niewyspani i skorzy do k��tni. Maria z Beeret zacz�a grymasi� i ��da�a, by�my szli tras� przez Samari�. Nie chcia�a wi�cej spotka� si� ze lwem uciekaj�cym z puszczy przed powodzi�. Zuzanna raz po raz sprawdza�a zapasy i naczynia kuchenne, bo zdawa�o jej si�, �e co� zgin�o, wobec czego odjazd si� op�nia�. Niespokojny Natan bacznie rozgl�da� si� dooko�a, nawet dr�czone przez insekty osio�ki by�y tak p�ochliwe, �e musieli�my je ca�y czas uspokaja�.

��S�uszna jest droga, kt�ra biegnie w r�ne strony i prowadzi ku �mierci � powiedzia� zdenerwowany gadanin� Marii Natan, znacz�co patrz�c na miecz u mego boku. Zdecydowanym krokiem ruszy� do przodu, ci�gn�c za sob� objuczone os�y. Da� nam do zrozumienia, �e mo�emy robi� co chcemy, on za� b�dzie kontynuowa� podr� wed�ug starego planu.

���atwo wam m�wi�, ale ja jestem najm�odsza � lamentowa�a Maria. � Lew jest m�dr� besti� i zawsze wybiera najdelikatniejsze mi�so. Tak s�ysza�am.

��Skoro Jezus Nazarejski szed� t� drog�, to i my mo�emy t�dy i��!

��zawo�a�a Zuzanna. � Je�li si� boisz, jed� przodem i przep�d� lwa. Mnie on na pewno nie ruszy.

Rozdra�niony zauwa�y�em, �e nikt z nas nie wie, kt�r� drog� Jezus Nazarejski szed� do Galilei, poniewa� wiadomo�� o tym mog�a by� spreparowana. Mogli j� rozpu�ci� na przyk�ad cz�onkowie Sanhedrynu, �eby Jeruzalem oczy�ci� z Galilejczyk�w. Nie mia�em najmniejszej ochoty i�� na lwa z go�ym mieczem, chocia� widywa�em w cyrku odpowiednio wyszkolonych ludzi, kt�rzy z takich opresji wychodzili ca�o. Natan zna drogi i bezdro�a, wi�c najrozs�dniej b�dzie i�� za nim.

Szli�my w agresywnym nastroju. Pow�d� zala�a br�d, musieli�my wi�c zakasa� szaty i wlec za sob� opieraj�ce si� os�y. Zaraz po przeprawieniu si� przez rzek� wpadli�my wprost w ramiona legionist�w, kt�rzy wydali okrzyk zachwytu na widok Marii. Ujrzawszy m�j miecz, �ci�gn�li mnie z grzbietu os�a na ziemi� i przypuszczalnie by mnie zasiekli, gdybym w �miertelnym strachu nie zacz�� krzycze� do nich po grecku i po �acinie, �e jestem obywatelem Rzymu. Mimo pozwolenia na bro� przekopali nam wszystkie baga�e, z uciech� obmacuj�c szaty Marii, i gdybym nie by� Rzymianinem, na pewno si�� zaci�gn�liby j� w krzaki.

Gdy p�niej wyja�niano ich niesubordynacj�, okaza�o si�, �e ani nie stanowili sta�ego patrolu drogowego, ani nie byli na �wiczeniach, tylko ich prze�o�ony wbi� sobie do g�owy upolowanie lwa. Ustawi� �ucznik�w w zasadzce na wzg�rzu, a ci legioni�ci mieli ha�asem i stukaniem w tarcze wyp�oszy� zwierz� z kryj�wki. Nie by�o to mi�e zadanie! Lwa zapewne ju� nie by�o nad brodem, ale nieszcz�ni legioni�ci i tak dodawali sobie animuszu g�sto popijaj�c.

Do�wiadczenie na sobie �o�dackiej przemocy by�o tak poni�aj�ce, �e w duchu zacz��em sympatyzowa� z �ydami i rozumie�, dlaczego zapiekli si� w nienawi�ci do Rzymian. Z�y nastr�j przeobra�a� si� w gniew, tote� gdy nieco dalej, na wzg�rzu, spotka�em tego ��dnego lwa setnika, ostro zwymy�la�em go i zagrozi�em, �e z�o�� u prokuratora skarg� na zachowanie jego ludzi.

To by� b��d z mojej strony. Poorany bliznami setnik przyjrza� mi si� krytycznie i z�o�liwie spyta�, kim w�a�ciwie jestem, skoro nosz� �ydowskie szaty i podr�uj� w towarzystwie �yd�w. Rzuci� mi w twarz:

��Chyba nie nale�ysz do tego plemienia, kt�re w ostatnich dniach zalewa drogi w kierunku Morza Galilejskiego? To nie jest okres pielgrzymek, ale �niw. Ci pielgrzymi maj� intrygi w g�owie.

Musia�em spraw� �agodzi� i prosi�, �eby mi wybaczy� niewyparzony j�zyk. Potem dopytywa�em si�, kogo widzia� w drodze do Galilei.

Okaza�o si�, �e nie widzia� nikogo, bo peregrynuj�cy �ydzi zazwyczaj staraj� si� omija� urz�dy celne i stra�nice. Natomiast wiele o nich s�ysza� i ostrzeg�:

��Uwa�aj, �eby� nie dosta� si� w ich �apy, bo wszyscy mieszka�cy Galilei s� fanatykami. Kraina jest g�sto zaludniona, a z pustyni stale przybywaj� ch�tni do wywo�ania zamieszek. Jakie� dwa lata temu w�a�nie tu, nad Jordanem, dzia�a� taki fanatyk, kt�ry og�osi� kr�lestwo �ydowskie i chrzci� ludzi w wodzie Jordanu, �eby dzi�ki tym magicznym zabiegom nie odnosili ran w czasie przysz�ego powstania. Herod, �ydowski ksi��� Galilei, kaza� w ko�cu �ci�� mu g�ow�. Co dowiod�o, �e nawet sam wieszcz nie wymiga� si� od �mierci. Ale podobni mog� si� jeszcze gdzie� kr�ci� ko�o Jordanu.

Chyba i mnie traktowa� jako cz�owieka niskiego pochodzenia, skoro podr�owa�em tak n�dznie, szybko sko�czy� zatem rozmow� i odprawi� mnie z tak� wynios�o�ci�, jakby mi okazywa� wielk� �ask�.

Kiedy znowu ruszyli�my w drog�, Maria z Beeret spojrza�a na mnie pogardliwie i powiedzia�a:

��Zapewne nie jeste� nikim znacznym w�r�d Rzymian, skoro taki spocony i pokiereszowany setnik tak ci� potraktowa�.

��Czy by�bym w'twych oczach lepszy, gdybym nosi� he�m na g�owie, a na nogach buty z ostrogami? � spyta�em ironicznie.

��Legioni�ci przynajmniej wiedz�, czego chc�. Jeste� Rzymianinem, czemu wi�c nie podr�ujesz jak Rzymianin i nie korzystasz z nale�nych przywilej�w? Nie musia�abym wtedy wstydzi� si� twoich obro�ni�tych �ydek i roz�o�ystej brody.

Nie wierzy�em w�asnym uszom. Ogarn�a mnie ochota, by u�ama� r�zg� z przydro�nego krzewu i z�oi� jej sk�r�. Dr��cym z w�ciek�o�ci g�osem zapyta�em:

��Kim by�a ta dziewczyna, kt�ra obieca�a b�ogos�awi� mnie przez wszystkie dni swojego �ywota, je�li tylko wezm� j� ze sob�, i kt�ra deklarowa�a, �e mo�e spa� pod go�ym niebem? Co ty w�a�ciwie o sobie mniemasz?!

Maria rzuci�a si� jak d�gni�ta o�cieniem i zawo�a�a:

��Nie przypuszcza�am, �e w�a�nie ty b�dziesz mi wypomina� przesz�o��, z kt�rej z ca�� ufno�ci� ci si� zwierzy�am. Ja to mam pecha! Je�li jednak spotkam Jezusa Nazarejskiego i on oczy�ci mnie z grzech�w i wybaczy mi, wtedy nie b�dziesz ju� m�g� mi wymawia� tego, co by�o. Mo�na sobie wyobrazi�, jakie straszne winy ty chcesz odkupi�, skoro tak pokornie szukasz nowej drogi!

Prawdopodobnie nie by�a �wiadoma tego, co wygaduje, po prostu jak kapry�ne dziecko musia�a wy�adowa� z siebie ca�� z�o�� i zm�czenie trudami podr�y. Nic jej nie odpowiedzia�em. Obra�ona zosta�a w tyle, skierowa�a swego osio�ka do boku Zuzanny i s�ysza�em, jak najpierw si� ze sob� okropnie k��ci�y, a potem wsp�lnie psioczy�y na Natana i na mnie.

Tego wieczora s�o�ce zachodzi�o za g�rami przera�liwie czerwono, na moment powietrze w dolinie zabarwi�o si� upiornie, a w dole Jordan poczernia� w g��bokim korycie. Ten niecodzienny koloryt odrealni� ca�e otoczenie i rozproszy� moje z�e my�li. Przypomnia�em sobie, jak pociemnia� dzie�, gdy kr�l �ydowski cierpia� na krzy�u, i jak ziemia zatrz�s�a si� w chwili jego �mierci. Przez swoje zmartwychwstanie da� �wiadectwo prawdzie o swoim Kr�lestwie. A ja w sercu gardzi�em towarzyszami podr�y, uwa�a�em si� za lepszego od nich i nosi�em w duszy �al! Przez g�upot� dziewczyny oddali�em si� od jego Kr�lestwa!

Gdy wi�c na postoju umyli�my si�, podszed�em do Marii i powiedzia�em:

��Wybaczam ci z�e i nieprzemy�lane s�owa i zapomn� o nich.

��Ty mi chcesz wybaczy�?! � krzykn�a rozgniewana jeszcze bardziej, a� oczy pociemnia�y jej ze z�o�ci. � Najpierw g��boko mnie urazi�e�, a potem ca�y dzie� odwraca�e� si� do mnie plecami. W g��bi duszy by�am gotowa ci wybaczy� i rzec dobre s�owo, bo Zuzanna powiedzia�a, �e nie mo�na niczego oczekiwa� od m�czyzny. Ale nie �cierpi�, by� ty mi wybaczy�, zanim ja zd��y�am wybaczy� tobie.

Natan s�ysza� to wszystko, podni�s� wzrok do nieba i w beznadziejnym ge�cie roz�o�y� r�ce. Jego uleg�o�� i mnie si� udzieli�a, wi�c nie zdenerwowa�em si�.

��Niech b�dzie, jak sobie �yczysz, Mario z Beeret � powiedzia�em. � Wybacz mi wi�c, a ja szczerze przyznaj�, �e nie mam ci nic do wybaczenia, chc� jedynie pogodzi� si� z tob�.

Maria wspar�a si� pi�ciami pod boki i wrzasn�a piskliwie do Zuzanny:

��Chod�, popatrz i sprawd�, czy ten cz�owiek to faktycznie m�czyzna czy mo�e rzymski eunuch!

Zuzanna, kt�ra zbiera�a trzcin� i suchy naw�z na ognisko, zachichota�a zas�aniaj�c r�k� usta, a ja nie mog�em ju� si� opanowa�, bo krew uderzy�a mi do g�owy � uderzy�em Mari� w twarz, a� plasn�o. Nie zd��y�em opu�ci� r�ki, a ju� �a�owa�em swego czynu i got�w by�em nie wiem co zrobi�, �eby go cofn��. Maria zacz�a szlocha�, g�o�no chwyta�a powietrze i masowa�a piek�cy policzek. Chcia�em przeprasza�, ale wstrzyma� mnie Natan podniesieniem r�ki. Po chwili Maria opu�ci�a wzrok ku ziemi. Cichutko podesz�a do mnie i pokornie powiedzia�a:

��S�usznie mnie uderzy�e�. Ca�y dzie� specjalnie ci� dra�ni�am. Tw�j gniew oznacza, �e lubisz mnie troch� wi�cej ni� os�a, kt�rego poklepywa�e� po szyi. Teraz mnie poca�uj na dow�d, �e naprawd� wybaczasz moje z�o�liwe zachowanie.

Nie�mia�o obj�a mnie ramieniem, a ja poca�owa�em j� raz i jeszcze raz, aby pokaza�, �e znowu wszystko jest mi�dzy nami w porz�dku. Po tym gniewie przyjemnie by�o trzyma� j� w obj�ciach i ca�owa�, wi�c uca�owa�em j� jeszcze trzeci raz. Potem Maria odepchn�a mnie od siebie, nadal trzymaj�c szyj�, spojrza�a badawczo i spyta�a:

��Czy tak samo ca�owa�by� Zuzann�, gdyby ci� obrazi�a i potem prosi�a o wybaczenie?

Spojrza�em na pomarszczon�, starcz� twarz Zuzanny i por�wna�em w my�li jej suche usta z mi�kkimi wargami Marii. Dotar�a do mnie �wiadomo�� pu�apki, w jak� chytrze wp�dzi�a mnie moja m�oda przyjaci�ka. Podszed�em do Zuzanny, przytrzyma�em j� za �okie� i poprosi�em:

��Je�li w jakikolwiek spos�b ci� obrazi�em, poca�uj mnie na znak przebaczenia.

��Oj, biedny cz�eku, �e te� pozwalasz tak sob� igra� tej lekkomy�lnej dziewczynie! Ale w g��bi ducha Maria nie jest z�a � rzek�a z politowaniem. Zawstydzona wytar�a wierzchem d�oni usta i poca�owa�a mnie, patrz�c z ukosa na Mari�, kt�ra speszy�a si�, ale zaraz zbeszta�a Zuzann�:

��Jak�e to? Ty, c�ra Izraela, ca�ujesz nie obrzezanego Rzymianina? Ja mog�, bo i tak jestem grzeszna, ale ty si� strefi�a�.

��Nie znam wystarczaj�co Pisma � usprawiedliwa�a si� Zuzanna

��ale i tak ju� jad�am z nim z tego samego naczynia. Wydaje mi si�, �e w g��bi serca jest dzieckiem tego samego Ojca co ja, chocia� jest Rzymianinem.

Jej s�owa bardzo mnie wzruszy�y. Przesta�a te� wydawa� mi si� wstr�tn� staruch�, chocia� jej oddech mocno czu� by�o czosnkiem, kt�ry gryz�a ca�� drog� dla wzmocnienia.

��Zuzanno � rzek�em � skoro Jezus sam zgodzi� si�, by� pra�a jego szaty, to zrobi�a� mi wielk� �ask�, �e zgodzi�a� si� mnie poca�owa�.

Po posi�ku odprowadzi�em Mari� na bok i wprost spyta�em:

��Chyba nie masz ochoty nak�ania� mnie do grzechu? Inaczej nie mog� zrozumie� twego zachowania. Przecie� nie po to wzi��em ci� ze sob�!

��Obchodzi�e� si� ze mn� lepiej ni� inni m�czy�ni i nie rozumiem sama siebie, ale twoja oboj�tno�� mnie denerwuje � szepn�a mi do ucha. � Mo�e poczu�abym, �e nie jestem ci oboj�tna�

��Cia�o jest tylko cia�em � rzek�em gorzko. � Nie musisz d�ugo mnie namawia�, �ebym si� skusi�. Nie jestem zwi�zany �lubami wstrzemi�liwo�ci ani nikomu nie przysi�ga�em wierno�ci. Ale r�wnie dobrze mo�emy w�wczas t� sam� drog� wr�ci� do Jeruzalem.

���ycie jest dziwne� Bardzo si� boj� Jezusa Nazarejskiego

��westchn�a Maria. � Wierz� te�, �e tylko on potrafi mnie rozgrzeszy� i przywr�ci� mi czysto��. Zapewniano mnie, �e nie by� surowy dla grzesznik�w, je�li wierz�c �a�owali za swe winy. Gdybym jednak zgrzeszy�a z tob�, prawdopodobnie wcale bym tego nie �a�owa�a. Przeciwnie, wydaje mi si�, �e zrobi�by� dobry uczynek, gdyby� mnie wzi�� w ramiona. Widzisz wi�c, �e jestem grzesznic� a� do szpiku ko�ci, bo przecie� �adna niewinna dziewczyna nigdy by tak nie pomy�la�a. No, ale nikt nie mo�e ustrzec si� grzechu. Maria Magdalena pociesza�a mnie, �e dla Jezusa m�czyzna, kt�ry patrzy na niewiast� z po��daniem, ju� w swoim sercu cudzo�o�y. W ten spos�b Nazarejczyk postawi� ��dania, kt�rych �aden cz�owiek nie jest w stanie spe�ni�.

��Mario z Beeret � prosi�em gor�co � czy nie mamy do�� k�opot�w cielesnych przez trudy podr�y? Musimy jeszcze zadr�cza� si� grzesznymi my�lami? Nie wymy�laj dzi� w nocy �adnego lwa, �eby si� przysuwa� do mnie. Obojgu nam b�dzie za gor�co.

��Nie b�d� ci przeszkadza� ani si� narzuca�, chyba �e sam zapragniesz pope�ni� grzech ze mn�.

��Niech i tak b�dzie � odburkn��em. � W sercu ju� zgrzeszy�em z tob�.

��Tak bardzo chcia�abym by� bez grzechu i niewinna � szepn�a, przy�o�ywszy moj� r�k� do gor�cego policzka. Wi�cej mnie jednak nie prowokowa�a ani nie przysuwa�a swojej maty do mojej.

Z pewno�ci� niewiele wiedzia�a o Kr�lestwie, do kt�rego szuka�a drogi, ale te� nie mo�na by�o od niej wiele wymaga�. Zacz��em si� zastanawia�, czego Natan chcia� od Jezusa Nazarejskiego, skoro nawet obci�� w�osy, aby zyska� jego przychylno��. A czy ja przypadkiem nie chc� czego�, co w skali Kr�lestwa jest tak samo dziecinne jak �yczenie Marii?

Na drugi dzie� zostawili�my kapry�ne koryto Jordanu, odbili�my od szlaku wytyczonego dla karawan i weszli na zbocza g�rskie. Rozpostar�o si� przed nami Morze Galilejskie.

Wion�� ku nam �wie�y wiatr, woda kipia�a spienionymi falami, a dalej, bardzo daleko wznosi� si� ku niebu pokryty �niegiem grzbiet g�rski. W�druj�c wzd�u� zachodniego wybrze�a dotarli�my pod wiecz�r do gor�cych �r�de� i z daleka zobaczyli�my kru�ganki miasta Heroda Antypasa. Ostry zapach siarki rozchodzi� si� doko�a, bo woda z gor�cych �r�de� by�a doprowadzona do wielu basen�w, wok� kt�rych ksi��� wybudowa� wspania�e k�pielisko. Na wybrze�u wzniesiono greckie domy letniskowe i domki rybackie, a tak�e pomieszczenia dla przyjezdnych Grek�w i �yd�w.

Mia�em do�� niewyg�d podr�y. Zamieszka�em z Mari� w luksusowym zaje�dzie greckim, natomiast Natan zabra� osio�ki i Zuzann� do zajezdnego domu dla �yd�w. Uwa�a�em, �e rozs�dniej b�dzie nie pokazywa� si� tutaj w ich towarzystwie, bo przecie� uczniowie Jezusa mnie si� obawiali. Poprosi�em Zuzann�, �eby zorientowa�a si� w sytuacji i da�a nam jaki� sygna�. Mia�em nadziej�, �e to uczyni, wszak wy�wiadczy�em jej du�� przys�ug� zabieraj�c ze sob� do Galilei. Natana pozna�em ju� tak dobrze, �e pozwoli�em mu nadal rz�dzi� moj� sakiewk�, no i zleci�em mu opiek� nad os�ami.

Po przenocowaniu w Tyberiadzie Zuzanna i Natan mieli uda� si� do Kafarnaum u p�nocnego wybrze�a Morza Galilejskiego. Z Tyberiady by� tam najwy�ej dzie� drogi. Zuzanna m�wi�a, �e o ile jej wiadomo, Jezus Nazarejski nigdy nie by� w Tyberiadzie, natomiast w Kafarnaum kilkakrotnie naucza�.

Nast�pnego dnia obudzi�em si� nad ranem i utykaj�c wszed�em na p�aski dach zajazdu. Jak�e �atwo by�o oddycha� �wie�ym powietrzem Galilei po upalnej dolinie Jordanu! Kryszta�owo czyst� wod� jeziora barwi�y p�omieniste wst�gi wschodz�cego dnia. Mocno pachnia�y krzewy mirtu. Zdawa�o mi si�, �e wszystko widz� wyra�niej i ja�niej ni� kiedykolwiek przedtem. Czu�em wszystkie zapachy ziemi, a r�wnocze�nie wydawa�o mi si�, �e w og�le nie mam cia�a. Moje istnienie by�o jednym upojeniem! Rozkoszowa�em si� tym stanem a� do chwili, gdy chwyci�y mnie gwa�towne dreszcze, a lewa noga ugi�a si� pode mn� i zobaczy�em, �e jest bardzo spuchni�ta.

Pod wiecz�r gor�czka mn� trz�s�a, od otartej pi�ty pod�u�na czerwona pr�ga sz�a a� do kolana. Grecki lekarz otworzy� ropie� skalpelem i poi� mnie oczyszczaj�cymi krew lekami. Przez czterna�cie dni chorowa�em i my�la�em ju�, �e umr�. Maria z Beeret piel�gnowa�a mnie troskliwie, a zapewne gor�ca woda siarczana tak�e pomog�a w rekonwalescencji. Przez wiele dni nie mog�em zatrzyma� jedzenia w brzuchu, dlatego gdy wreszcie zacz��em wylizywa� si� z choroby, by�em bardzo os�abiony. Lekarz ostrzega� mnie przed forsowaniem n�g, tote� najwi�cej czasu sp�dza�em na opisywaniu w pami�tniku wszystkich wydarze� w czasie podr�y z Jeruzalem. O Natanie i Zuzannie przez ca�y ten czas nie us�yszeli�my ani s�owa.

Wyzdrowia�em wreszcie, ale by�em s�aby i przygn�biony. Prze�ladowa�a mnie my�l, �e ta nag�a choroba, nios�ca gro�b� �mierci, by�a ostrze�eniem, �ebym si� nie miesza� w sprawy, kt�re do mnie nie nale��. Przesiadywa�em w pokoju i nie nawi�zywa�em kontaktu z innymi go��mi, chocia� w tym s�ynnym k�pielisku przebywa�o wielu ludzi r�nych narodowo�ci, najcz�ciej bogatych, kt�rzy leczyli niedomagania wynikaj�ce z wystawnego i wygodnego �ycia. Byli tu tak�e oficerowie rzymscy kuruj�cy si� ze skutk�w �ycia obozowego.

Korzysta�em z us�ug masa�yst�w, a nawet zaprosi�em fryzjera, aby uczesa� mnie na mod�� greck�. Pozwoli�em mu r�wnie� zadba� o moj� brod� i usun�� z cia�a ow�osienie, bo w zasadzie by�o mi wszystko jedno. By� mo�e zachowywa�em si� jak obra�one dziecko, w swej prostoduszno�ci uwa�aj�c, �e nie zas�u�y�em na kar�, za jak� poczytywa�em chorob�. R�wnie� o Tobie, Tulio, my�la�em od czasu do czasu, i to inaczej ni� w Jeruzalem; mo�e z oporami, ale jednak t�skni�em za Tob�. W stosunku do g�upiutkiej Marii czu�em tylko niech�� � co prawda wiernie mnie piel�gnowa�a i doprowadzi�a do poprawy zdrowia, ale teraz by�a bardzo z siebie zadowolona i patrzy�a na mnie jak na swoj� w�asno��.

Pewnego dnia w ca�ym k�pielisku powsta� g�o�ny szum. Maria przyby�a z nowin�: to ma��onka Poncjusza Pi�ata przyby�a z Cezarei leczy� si� u gor�cych �r�de�. Widzia�em z tarasu jej lektyk� i ca�� �wit�. Mia�a eskort� legionist�w, a opr�cz tego Herod Antypas przyda� jej oddzia� konnicy, kt�ra w purpurowych p�aszczach towarzyszy�a orszakowi od granicy Galilei a� do Tyberiady. Zarezerwowano dla niej pa�ac letni ksi�cia, jego ogr�d i w�asny basen k�pielowy.

Klaudia Prokula jest chorowita i znerwicowana jak wiele kobiet, kt�re si� starzej�, ale nawet przed sob� nie chc� si� do tego przyzna�. Niew�tpliwie potrzebuje k�pieli, a u progu lata klimat Morza Galilejskiego jest z pewno�ci� naj�wie�szy i najlepszy na ca�ym wschodnim wybrze�u. Dzi�ki aktywno�ci agent�w Heroda Antypasa przybywaj� do Tyberiady go�cie z Damaszku, nawet z Antiochii. Mimo to podejrzewa�em, �e istnia�y jeszcze inne, skryte powody niespodziewanego przybycia Klaudii Prokuli.

Po dw�ch dniach nie mog�em ju� powstrzyma� ciekawo�ci i na podw�jnej tabliczce woskowej napisa�em do Klaudii z zapytaniem, czy mog� przyj�� j� powita�. S�u��cy wr�ci� szybko oznajmiaj�c, �e Klaudia Prokula bardzo si� zdziwi�a i ucieszy�a z otrzymanego listu. Zaprasza�a mnie natychmiast do siebie.

Ze wzgl�du na nog� kaza�em si� zanie�� w lektyce a� do kru�gank�w pa�acu, po czym utykaj�c i opieraj�c si� na lasce wszed�em do �rodka. Okazane mi przez �on� prokonsula objawy przychylno�ci wzbudzi�y ogromne zainteresowanie. Wielu go�ci k�pieliska zbieg�o si�, aby obserwowa� moje wej�cie, bo wcze�niej Klaudia og�osi�a, �e ze wzgl�du na chorob� nie b�dzie przyjmowa�a �adnych go�ci ani wizyt oficjalnych.

Zaprowadzono mnie wprost do niej, do ch�odnej s�onecznej sali. Klaudia Prokula spoczywa�a na le�ance, wsparta na purpurowych poduszkach. Twarz mia�a blad�, a oczy znu�one. Obok niej, w postawie pe�nej szacunku, siedzia�a odziana we wspania�e szaty �ydowska niewiasta mniej wi�cej w jej wieku.

��Och, Marku! � Klaudia krzykn�a z rado�ci i wyci�gn�a do mnie obydwie w�skie d�onie. � Jak�e si� ciesz�, �e widz� dobrego znajomego i rozumiej�cego mnie cz�owieka! Co ci si� sta�o? Jak z twoj� nog�? Jestem bardzo chora i spa� nie mog� po nocach, tylko �ni� mi si� koszmary, �o��dek mam zupe�nie rozstrojony i w�troba mnie boli.

��I odwr�ciwszy si� do swojej towarzyszki wyja�ni�a: � To ten m�ody cz�owiek, o kt�rym ci opowiada�am, Marek Mezencjusz Manilianus, przyjaciel z lat dziecinnych. Jego ojciec by� najzdolniejszym astronomem Rzymu. Pochodzi z rodu Mecenas�w, a to znaczy, �e wywodzi si� z Etrusk�w, kt�rzy swego czasu rywalizowali o w�adz� z Eneaszem. Ostatnio spotka�am go w Jeruzalem w czasie Paschy, ale zupe�nie nie spodziewa�am si� go zobaczy� w Tyberiadzie.

Pozwoli�em jej m�wi�, cho� nie wszystko w tym opowiadaniu by�o zgodne z prawd�, ale skoro jej przesadzona relacja mia�a podnie�� moj� warto�� w oczach tej bogatej �yd�wki, nie widzia�em powodu, aby si� temu sprzeciwia�.

Klaudia Prokula obr�ci�a si� w moj� stron� i wskazuj�c swoj� towarzyszk� wyja�ni�a:

��To Joanna, ma��onka kwestora ksi�cia Heroda Antypasa, kt�r� pozna�am w Jeruzalem. Zobowi�za�a si� dotrzymywa� mi towarzystwa w czasie pobytu tutaj i mam do niej ca�kowite zaufanie.

Kobieta u�miechn�a si�, przygl�daj�c mi si� badawczo. Mia�a okr�g�� twarz o zwiotcza�ych rysach, a jej oczy �wiadczy�y, �e dysponuje du�ym do�wiadczeniem i wcale nie jest g�upia.

��Witam ci�, Marku Mezencjuszu. Jak�e to? Ty, Rzymianin, nosisz brod� i ubierasz si� jak dzieci Izraela?!

��W ka�dym kraju trzeba si� trzyma� miejscowych zwyczaj�w

��stwierdzi�em nonszalancko. � Jestem filozofem i pragn� pozna� obyczaje r�nych narod�w. Przy tym naprawd� czuj� g��boki szacunek do Boga Izraela i jego Prawa, oczywi�cie je�li to nie przeszkadza uznawaniu duch�w opieku�czych cezara.

��Rzeczywi�cie bardzo si� zmieni�e�. � Klaudia Prokula dopiero teraz zwr�ci�a uwag� na moje odzienie. � Nie wiem, czy mojemu m�owi spodoba�by� si� w tych szatach. � Gaw�dz�c swobodnie opowiada�a o samopoczuciu i k�opotach Poncjusza Pi�ata i poleci�a, by pocz�stowano mnie lodowato zimnym winem, ciasteczkami i owocami. P�niej odes�a�a s�u�b� i poprosi�a: � Joanno, zobacz, czy nikt nas nie s�ucha. Nie znosz�, gdy mnie kto� pods�uchuje.

Joanna spe�ni�a polecenie bardzo umiej�tnie: leniwie wyjrza�a do przedpokoju, przespacerowa�a si� na poz�r niedbale po ca�ym pomieszczeniu, skontrolowa�a zas�ony i wychyli�a si� przez okno. Klaudia Prokula gestem poprosi�a, aby zaj�� miejsce obok niej, wreszcie �ciszonym g�osem spyta�a:

��Czy pami�tasz jeszcze Jezusa Nazarejskiego, kt�rego ukrzy�owano w Jeruzalem?

��Pami�tam, niepokoi moje my�li � potwierdzi�em z wahaniem, patrz�c na Joann�. � Ch�tnie dowiedzia�bym si� o nim czego� wi�cej, ale jego uczniowie s� podejrzliwymi lud�mi i nie akceptuj� obcych.

��Uczniowie wr�cili do Galilei � rzek�a Klaudia Prokula � i do swoich dawnych zaj��. Wi�kszo�� �owi ryby w jeziorze.

��Na wyjezdnym z Jeruzalem s�ysza�em pog�oski, jakoby opu�cili miasto. Podobno wielu ludzi wyjecha�o za nimi. Czy tu ich nie prze�laduj�?

��Nie, nie prze�laduj� � rzek�a szybko Joanna. � M�drzy doradcy przekonali ksi�cia Heroda, �e nic nie zyska na prze�ladowaniu. Uzyskali nawet zapewnienie tolerancji. W gruncie rzeczy Herod si� ich boi i wola�by nic o nich nie wiedzie�. Pope�ni� kiedy� b��d polityczny, �cinaj�c Jana Chrzciciela. Teraz nie chce nawet s�ysze� o �adnych prorokach.

��Chyba pami�tasz, �e zrobi�am wszystko, aby m�j m�� nie zaszkodzi� temu �wi�temu cz�owiekowi? � spyta�a Klaudia Prokula.

��Czemu si� zadr�czasz starymi historiami? � zagadn��em przebiegle. � Przecie� i przedtem zabijano niewinnych. �wiat jest taki, jaki jest. Nie mo�emy go zmieni�. Zapomnij o kr�lu i zajmij si� swoim zdrowiem, przecie� po to tu przyby�a�.

��Nie rozumiesz, o co chodzi � rozgniewa�a si�. � �wiat nie jest wcale taki sam jak przedtem, bo Jezus Nazarejski powsta� z grobu, chocia� wtedy w to nie uwierzy�e�. Objawi� si� swoim. Mo�esz wierzy� lub nie, ale on jest tutaj.

��Nie wiesz, co m�wisz, dominai � wykrzykn�a Joanna, zamykaj�c d�oni� usta Klaudii.

Przyjrza�em si� jej pilnie. Przypomnia�em sobie, �e Zuzanna wspomina�a to imi�, i �mia�o zagadn��em:

��Joanno, czy to ty posz�a� za Jezusem, kiedy �y�? Chyba nie zaprzeczysz?

��Nie zaprzeczam i nie chc� zaprzecza� � przyzna�a wpatruj�c si� we mnie ze strachem. � Opu�ci�am dla niego dom i m�a, posz�am za nim, ale z uwagi na pozycj� m�a musia�am wr�ci�. Sk�d o tym wiesz? Przecie� jeste� cudzoziemcem.

��Wierz� w jego zmartwychwstanie � zapewni�em, bo czu�em si� s�aby i przygn�biony, nie chcia�em ju� d�u�ej udawa�. � Dlatego wierz�, �e jest synem Boga. Ale nie wiem, co to znaczy. Nic podobnego wcze�niej si� nie wydarzy�o. Chcia�em szuka� jego Kr�lestwa, ale bliscy Jezusa nie uznali mnie i nie przyj�li do swego grona. Us�ysza�em, �e poszed� przed nimi do Galilei, wi�c przyby�em tu w nadziei, �e go tutaj znajd�. Ale � ci�gn��em rozgoryczony � dosta�em zaka�enia krwi i nie mog�em go szuka�, nie mog�em w og�le si� porusza�. To chyba by� znak, �e Jezus nie chce mnie uzna�. Klaudio, przyznaj szczerze, �e ty tak�e przyby�a� do Galilei dla niego!

Obydwie kobiety by�y zdumione moim o�wiadczeniem, patrzy�y wzajem na siebie i na mnie, a� jednym g�osem spyta�y:

��Naprawd� wierzysz, ty, Rzymianin i filozof, �e Jezus powsta� z martwych i przyby� do Galilei?!

��Wierz�, bo musz� wierzy� � powiedzia�em wci�� rozgoryczony. Ogarn�a mnie nieprzezwyci�ona ochota, by wyrzuci� z siebie wszystko. Opowiedzia�em im, jak go�ci�em w domu �azarza i spotka�em Mari� Magdalen�, jak aposto�owie Tomasz i Jan odtr�cili mnie, co wydarzy�o si� w domu Szymona Cyrenejczyka i jak Mateusz w towarzystwie Zacheusza przyszed� do mnie i surowo zabroni� mi nawet wymienia� na g�os imi� Jezusa Nazarejskiego.

���le post�pi� � stwierdzi�a Joanna. � Dobrze pami�tam, �e pewnego dnia jaki� nie znaj�cy go cz�owiek jego imieniem uzdrowi� chorego. Uczniowie zakazali mu tego, ale w�wczas Jezus ich zgani�, m�wi�c, �e ten cz�owiek przynajmniej nie m�wi� o nim nic z�ego. Nie rozumiem wi�c, dlaczego mia�by� nie wzywa� jego imienia, skoro w niego wierzysz.

Powiedzia�em jeszcze, �e przywioz�em z Jeruzalem Zuzann� i spyta�em Joann�, czy j� zna. Joanna z trudem skrywa�a pogard�:

��Znam t� g�upaw� zadzior�. To prosta wie�niaczka i nie zna Pisma. Ale Jezus i jej pozwoli� i�� za sob�.

��Naprawd� zmieni�e� si�, Marku, od czas�w rzymskich.

��Klaudia Prokula patrzy�a na mnie ze zdumieniem, a zarazem podejrzliwie. � Przez tego Jezusa na pewno i o Tulii zapomnia�e�. Nie my�l, �e o niej nie wiem. Plotki z Rzymu dochodz� a� do Cezarei. Trudno mi poj��, czego w�a�ciwie szukasz w Jezusie Nazarejskim?

��A czego ty szukasz? � odpowiedzia�em pytaniem na pytanie.

��Jestem kobiet� i mam prawo marzy� � kapry�nie wzruszy�a ko�cistymi ramionami. � Marz�, �e gdybym go spotka�a, wyleczy�by moj� bezsenno�� i odj��by wszystkie moje b�le. I szalenie chcia�abym ujrze� proroka, kt�rego ukrzy�owano i kt�ry wsta� z martwych.

��We mnie wygas�a ciekawo�� i ch�� marze� � powiedzia�em.

��B�d� szuka� tylko jego Kr�lestwa, jak d�ugo ono b�dzie na ziemi. M�wiono mi, �e on ma s�owa �ycia wiecznego� Ale co tam ja! Powiedzcie raczej, czy naprawd� przyby� do Galilei i czy tutaj objawi� si� swoim?

��Nie wiem tego na pewno. � Joanna rozchmurzy�a si� i zacz�a opowiada�. � Swoim uczniom powierzy� tajemnic� Kr�lestwa, a do ludu i do kobiet m�wi� przypowie�ciami. Patrzyli�my, a jednak nie widzieli�my, s�uchali, a jednak nie s�yszeli. Uczniowie trzymaj� si� razem i niczego ju� nie opowiadaj� kobietom. Dlatego zagniewana Maria odesz�a od nich i wr�ci�a do siebie, do Magdali. Wiem tylko, �e siedmiu uczni�w wyp�yn�o kilka dni temu rano na po��w. Wr�cili z pozrywanymi od obfito�ci ryb sieciami i co� im si� musia�o przydarzy�, bo a� poja�nieli i �miali si� ze szcz�cia. Ale nie chcieli zdradzi� przyczyny.

��Dziwi� si� wielce, �e ci rybacy rozgniewali Mari� Magdalen�, kt�ra przecie� dla nich po�wi�ci�a maj�tek. Nale�a�oby te� oczekiwa�, �e z wdzi�czno�ci powinni zatrzyma� ciebie, Joanno, bo przecie� jeste� znamienit� niewiast�. Mniemam, �e twoj� zas�ug� jest tolerancja tutejszych w�adz.

��To niewdzi�czni ludzie � poskar�y�a si� Joanna, lecz zaraz spr�bowa�a ich usprawiedliwi�: � Chyba musz� strzec tajemnic, kt�re im powierzono. Ale dlaczego Jezus wybra� w�a�nie tych ludzi?

��Jako ma��onka prokuratora Judei � wynios�ym tonem ozwa�a si� Klaudia Prokula � zajmuj� wysok� pozycj�. Ci rybacy musz� powiedzie� swemu panu, �e chc� go spotka�. Przecie� dla takich prostych ludzi jak Jezus jest oznak� najwi�kszej przychylno�ci, je�li racz� si� do nich zwr�ci� za czyim� po�rednictwem. Wiele mo�e znaczy� dla nich wszystkich moja cicha �yczliwo��.

��Klaudio, s�dz�, �e niewiele rozumiesz z jego Kr�lestwa � musia�em si� wtr�ci�. � Jezus nie jest magiem ani szarlatanem. Spr�buj zrozumie�, �e to syn Boga.

��Nie zapominaj � obrazi�a si� Klaudia � �e jestem krewn� cesarza i wielokrotnie jad�am z nim przy jednym stole, gdy jeszcze by� w Rzymie.

��Jestem tylko niewiast�, a Izrael nie przyznaje kobiecie duszy � Joanna roz�o�y�a porozumiewawczo r�ce. � Jezus pozwoli�, by�my mu towarzyszy�y, i w g��bi serca przeczuwam co� z jego Kr�lestwa. Uczniowie wci�� si� spieraj� i k��c� mi�dzy sob�, czy Jezus w og�le zbuduje Kr�lestwo dla Izraela i kiedy to zrobi. Ale Izrael go odtr�ci� i przez to przesta� by� narodem przez niego wybranym. To m�wi mi m�j kobiecy rozum.

Zaczyna�o ju� mnie m�czy� to bezowocne gadanie. Klaudia Prokula wiele straci�a w moich oczach. Niecierpliwie spyta�em:

��Niech b�dzie, co chce, ale co mamy zrobi�, aby go spotka�?

��Nie wiem � przyzna�a Joanna. � Mo�emy tylko czeka�. A je�li zapomnia� o nas, kobietach? Przera�a mnie tak�e my�l, �e zachorowa�e� i nawet nie mo�esz si� porusza�, �eby go szuka�.

��Jestem ju� prawie zdrowy. �odzi� albo w lektyce wsz�dzie mog� si� dosta�. Ale jestem przygn�biony i nie chc� niczego robi� na si��. S�dz�, �e Jezus objawi si� temu, kogo sam wybierze. Je�li tak musi by�, podporz�dkuj� si�, wierz�, �e nie jestem godzien, aby mnie si� objawi�.

��Nie rozumiem twojej bierno�ci � wtr�ci�a si� ironicznie Klaudia Prokula. � Osobi�cie niecierpliwie oczekuj� spotkania z nim, bo nie spodziewam si�, �eby k�piele wyleczy�y mnie z bezsenno�ci. Gdybym by�a m�czyzn�, co� bym zrobi�a. Jestem jednak kobiet� i musz� pami�ta� o swej pozycji.

��M�g�by� pop�yn�� do Magdali i spotka� si� z Mari� � zaproponowa�a Joanna po chwili namys�u. � Ze wzgl�du na m�a nie mog� z�o�y� jej wizyty, ma z�� opini�. Z tego samego powodu nie mo�emy zaprosi� jej tutaj, aby po kryjomu zobaczy�a si� z Klaudi� Prokul�. Ale ty pop�y� do niej i popro� o rad�. Wyt�umacz, �e nie wstydz� si� jej towarzystwa teraz, skoro nie wstydzi�am si� go w czasie w�dr�wek z Jezusem, ale w obecnej sytuacji musz� my�le� o pozycji mego m�a na ksi���cym dworze. To skomplikowana sprawa, kt�rej ty jako m�czyzna raczej nie rozumiesz, ale ona na pewno dobrze pojmie.

��Spostrzeg�a, �e si� waham, wi�c roze�mia�a si� ironicznie i doda�a:

��Jeste� m�odym, ��dnym uciech Rzymianinem, bez obaw mo�esz z�o�y� jej wizyt�. Nikt si� nie b�dzie dziwi�. Swego czasu mia�a w sobie siedem bies�w. W ca�ej Galilei jest z tego s�awna, chocia� poprawi�a swoje obyczaje.

By�em coraz bardziej przekonany, �e nie powinienem miesza� si� w k��tni� mi�dzy babami. Niemniej obieca�em to przemy�le� i rozmawiali�my ju� o sprawach zupe�nie prozaicznych. Klaudia Prokula pyta�a, czy b�d� chcia� jej towarzyszy� na wy�cigach, poniewa� czuje si� znacznie lepiej. Herod Antypas jest dumny ze swego miasta i z wybudowanego przez siebie toru wy�cigowego i teatru. Klaudia uwa�a�a, �e przez grzeczno�� powinna pokazywa� si� na niekt�rych imprezach. Potem pozwoli�a mi odej��, na po�egnanie za� obiecali�my sobie, �e niezw�ocznie zawiadomimy si� nawzajem, gdyby kt�re� z nas dowiedzia�o si� czego� o Jezusie Nazarejskim. Klaudia zapowiedzia�a rych�e zaproszenie mnie na uczt�.

Wraca�em do swego zajazdu, gdy zobaczy�em siedz�cego w cieniu kru�gank�w kupca z Sydonu. Zatrzyma�em si� i kupi�em jedwabn�, haftowan� z�otymi ni�mi chust�, kt�r� niezw�ocznie wys�a�em jako podarunek dla Klaudii Prokuli.

Maria z Beeret niecierpliwie mnie oczekiwa�a. Prawdopodobnie widzia�a z daleka, jak dobija�em targu z sydo�skim kupcem o k�dzierzawej brodzie, i my�la�a, �e kupi�em prezent dla niej. Skoro za� niczego si� nie doczeka�a, j�a g�o�no wyrzeka�:

��Widz�, �e je�li tylko co� idzie po twojej my�li, dobrze si� trzymasz na nogach! Ukrywasz mnie za zas�onami w zamkni�tym pokoju, jakby� si� wstydzi� mojego towarzystwa. A przecie� tutaj znaj� mnie tylko jako t�, kt�ra ci� piel�gnowa�a, gdy by�e� blisko �mierci. Ja te� ch�tnie przesz�abym si� po tych przepi�knych ogrodach, spotka�a z lud�mi, porozmawia�a z kobietami, pos�ucha�a muzyki i pop�ywa�a ��dk� pod baldachimem. Ale ty nie pomy�lisz o mnie, masz w g�owie tylko w�asne wygody�

U�wiadomi�em sobie, z jakim zapa�em wyruszali�my z Jeruzalem i jak wszystkie nasze nadzieje spe�z�y na niczym. Ogarn�� mnie ponury nastr�j. Zupe�nie inaczej Klaudia Prokula m�wi�a o Jezusie Nazarejskim w dniu pope�nienia na nim zbrodni w Jeruzalem, kiedy ziemia zadr�a�a. Jej towarzyszka, Joanna, te� z pewno�ci� by�a inna, gdy towarzyszy�a Jezusowi w Galilei nie my�l�c ani o domu, ani o wysokiej pozycji swego m�a, kwestora Heroda Antypasa. W Tyberiadzie, w�r�d marmurowych kru�gank�w i wspania�ych ogrod�w, aromat�w mirtu i siarki, w rytmie muzyki flet�w, wszystko zdawa�o si� wraca� do starego �wiata. W tym luksusie i przepychu nie mog�o by� nic nadprzyrodzonego.

��Mario z Beeret, czy nie pami�tasz, po co ruszyli�my w t� podr�?

��Pami�tam lepiej od ciebie. � Maria odrzuci�a g�ow� do ty�u, patrz�c na mnie pustymi oczyma w okr�g�ej twarzy. � I niecierpliwie oczekuj� na wie�ci od Natana czy Zuzanny. Nic innego nie mog� uczyni�. Dlaczego w tym czasie nie mog�abym cieszy� si� tym wszystkim, co jest dla mnie nowe?

��To wszystko jest stare � powiedzia�em. � Takie towarzystwo i takie otoczenie nudzi si� szybciej ni� ka�de inne. Wszystko to bym odda�, gdybym cho� z daleka m�g� zobaczy� zmartwychwsta�ego.

��Oczywi�cie, oczywi�cie-potakiwa�a Maria. � Ja r�wnie�. Ale dlaczego nie mog� si� cieszy� czekaj�c? Jestem tylko biedn� wiejsk� dziewczyn�, kt�ra pierwszy raz w �yciu w czasie wycieczki do miasta dosta�a si� do sklepu z zabawkami. Nie pragn� tych zabawek otrzyma� na w�asno��, czy jednak nie mog� na nie popatrze� i dotkn��?

��Doczekasz si� � obiecywa�em, a w my�lach gor�co pragn��em uwolni� si� od niej. Nie rozumia�em jej i m�czy�a mnie jej k��tliwo��.

��Jutro wynajm� ��d� i pop�yniemy do Magdali. Dowiedzia�em si�, �e hodowczyni go��bi odesz�a od uczni�w Jezusa i wr�ci�a do domu. Pojedziemy z�o�y� jej wyrazy szacunku.

��Maria Magdalena to zapalczywa kobieta. � Maria z Beeret wcale nie ucieszy�a si� z tej zapowiedzi, ale powiedzia�a potulnie: � Co prawda okaza�a mi wiele �yczliwo�ci, rozmawia�a ze mn� jak z cz�owiekiem i nauczy�a mnie wierzy�, �e Jezus Nazar ej ski jest kr�lem, mimo to boj� si� jej.

��Czemu? Przecie� to w�a�nie ona wys�a�a ci� w nocy, �eby� mnie spotka�a przy bramie starego muru, i powiedzia�a, co masz m�wi�.

��Bo mo�e za��da� ode mnie tego, czego nie b�d� wi�cej chcia�a, odk�d mnie wzi��e� pod swoj� opiek� � t�umaczy�a Maria. � Ma bardzo siln� wol� i skoro co� mi rozka�e, b�d� musia�a to uczyni�.

��C� takiego mo�e ci kaza� zrobi�? � pyta�em zdziwiony.

��Maria z Magdali ubiera si� tylko na czarno. Mo�e mi kaza� �ci�gn�� te pi�kne szaty, kt�re od ciebie dosta�am, i w�o�y� pokutny worek. A tak�e odej�� od ciebie, skoro ju� mnie przywioz�e� do Galilei. Tego najwi�cej si� boj�.

��Mario z Beeret! � krzykn��em zapalczywie. � Czego ty w�a�ciwie chcesz i oczekujesz ode mnie?!

��Niczego nie pragn� ani sobie nie obiecuj�! � krzykn�a r�wnie porywczo i mocno potrz�sn�a g�ow�. � Nie wyobra�aj sobie za du�o! Chc� tylko prze�y� jeszcze jeden dzie� w twoim towarzystwie! Jeszcze kilka dni temu wszystko by�o inaczej: trawiony gor�czk� rzuca�e� si� w po�cieli, a ja zwil�a�am twoje spieczone wargi. B�aga�e� mnie, �ebym k�ad�a d�o� na twoim czole, i nawet zasypiaj�c ��da�e�, �eby ca�� noc trzyma� ci� za r�k�. Nie my�l jednak, �e sobie co� wyobra�am! To by�y dobre dni, najlepsze w mym �yciu. Nie chcia�abym, aby si� nagle sko�czy�y. Oczywi�cie, zrobimy, jak zechcesz, przecie� nigdy nie b�dzie tak, jak ja bym chcia�a.

Doszed�em do wniosku, �e najwy�szy czas si� z ni� po�egna�. Im d�u�ej byli�my razem, tym bardziej z dnia na dzie� wi�za�a mnie ze sob� w rozmaity spos�b, tym bardziej si� od niej uzale�nia�em, jak cz�owiek, kt�ry bezmy�lnie kupi� niewolnika lub psa tym samym zaci�gn�� zobowi�zanie wobec tego cz�owieka czy zwierz�cia.

Nazajutrz wynaj��em ��d� ryback� z dwoma wio�larzami i pop�yn�li�my po jasnych falach Morza Galilejskiego w kierunku Magdali. Maria z Beeret starannie os�ania�a twarz przed promieniami s�o�ca, �eby zapobiec opaleni�nie. W Tyberiadzie nie tylko unika�a �wiat�a dziennego, ukrywaj�c si� za zas�onami, ale jeszcze � podobnie jak inne kobiety z k�pieliska � pilnie naciera�a twarz sokiem og�rkowym. O czym� takim nawet nie my�la�a, jad�c na grzbiecie os�a z Jeruzalem!

Podj��em rozmow� z wio�larzami, aby oswoi� si� z gwar� galilejsk�. Byli to pos�pni ch�opi i opryskliwie odpowiadali na moje pytania. Gdy przep�ywali�my obok Tyberiady, wyra�nie okazywali odraz� do tego pi�knego, na greck� mod�� wzniesionego miasta, kt�re Herod Antypas zbudowa� zaledwie dwadzie�cia lat temu znacznym nak�adem �rodk�w. A�eby szybciej min�� miasto, pr�bowali nawet podnie�� �agle, ale wiatr nie by� pomy�lny i zmienia� si� kapry�nie, tote� musieli si� zadowoli� wios�owaniem.

Przypomnia�em sobie, �e gdzie� tu Jezus Nazarejski chodzi� po, powierzchni fal. W skwarze jasnego dnia, w orze�wiaj�cym wietrze i plusku fal jeziora, za kt�rym rysowa�y si� br�zowe i b��kitne g�ry, wydarzenie to wydawa�o si� zupe�nie niewiarygodne. Ogarn�o mnie przygn�biaj�ce wra�enie, �e absurdalnie goni� za mira�em, za snem czy bajk� spreparowan� przez zabobonnych rybak�w. Od czasu choroby wydawa�o mi si�, �e od wydarze� w Jeruzalem min�o niesko�czenie du�o czasu i �e nigdy nie by�o �adnego kr�la �ydowskiego.

��Czy zdarzy�o si� wam kiedy� widzie� Jezusa Nazarejskiego, gdy tu, nad brzegiem morza, naucza� ludzi? � spyta�em.

��Czemu ci� to interesuje, cudzoziemcze? � odpowiedzieli pytaniem na pytanie, podni�s�szy wios�a i podejrzliwie patrz�c po sobie i na mnie.

��By�em w Jeruzalem, kiedy go ukrzy�owano. Moim zdaniem tak haniebny los by� dla niego krzywdz�cy.

��To prawda, ale on by� Galilejczkiem, a w Jeruzalem nami gardz�. Po co oddawa� si� w r�ce chciwych kap�an�w i �wi�toszkowatych faryzeuszy?

��Czy widzieli�cie go kiedy? � spyta�em ponownie.

��Pewnie, �e widzieli�my, i to nieraz � zapewnili, gdy poczucie dumy narodowej przezwyci�y�o ich strach. � Raz by�o nas z pi�� tysi�cy, kt�rzy�my s�uchali jego nauk. Nakarmi� nas wszystkich do syta pi�cioma bochenkami j�czmiennego chleba i dwiema rybami. Samych resztek zebrano dwana�cie koszyk�w. Taki to by� cz�owiek!

��A co m�wi�? Czy pami�tacie jego nauki? � pyta�em rozgor�czkowany.

��Nie wypada, �eby tacy pro�ci ludzie jak my m�wili o tym, czego naucza� � odrzekli z przestrachem. � Jeszcze by�my �ci�gn�li gniew Sanhedrynu na nasze g�owy.

��Opowiedzcie cokolwiek, co pami�tacie. Jestem cudzoziemcem, nie donios� na was.

��Pami�taj zatem, �e to on m�wi�, a nie my � powiedzieli i ch�rem wyrecytowali: � B�ogos�awieni ubodzy w duchu, albowiem do nich nale�y kr�lestwo niebieskie. B�ogos�awieni cisi, albowiem oni na w�asno�� posi�d� ziemi�. B�ogos�awieni, kt�rzy cierpi� prze�ladowanie dla sprawiedliwo�ci. Cieszcie si� i radujcie, albowiem wasza nagroda wielka jest w niebie. Nikt nie mo�e s�u�y� dw�m panom. Nie smu�cie si�. �atwiej jest wielb��dowi przej�� przez ucho igielne, ni� bogatemu wej�� do kr�lestwa niebieskiego.

Odnios�em wra�enie, �e dobrze utrwalili w pami�ci nauk� Nazarejczyka i mi�dzy sob� wielokrotnie j� powtarzali. Wi�cej nie pami�tali albo nie chcieli zdradzi�. Dostrzeg�em natomiast w ich oczach wyraz z�o�liwej satysfakcji, gdy patrzyli na moje szaty i poduszki w �odzi.

��Co jeszcze o nim pami�tacie?

��By� dobrym rybakiem. Potrafi� wskaza� �awic� ryb, cho� inni na pr�no szukali przez ca�� noc. Raz wyszli na l�d, a ich ��d� by�a g��boko zanurzona od bogatego po�owu, podczas gdy inni dop�yn�li do brzegu pustymi �odziami. Umia� te� uspokoi� burz� i w kr�tkim czasie uciszy� spienione fale. Podobno chorych te� uzdrawia�, chocia� na to nie zwracali�my uwagi, bo sami nigdy�my nie chorowali. Najbardziej nas dziwi�o, �e tak doskonale zna� wody i wiatry i ruchy �awic rybnych, chcia� pochodzi� z wn�trza kraju, z Nazaretu.

Wi�cej nic od nich nie wydoby�em � cho� bardzo si� stara�em, zyska�em tylko tyle, �e stawali si� coraz bardziej nieufni.

��Babskie brednie � powiedzieli w pewnej chwili. � Cz�owiek nie wstaje z grobu. A Jezus by� takim samym cz�owiekiem jak my, chocia� naucza� i czyni� cuda. Nas w pu�apk� nie z�apiesz, cho�by� nie wiem jak pi�knie dobiera� s��wka. � Nie zgodzili si� m�wi� nic wi�cej, tylko dodali: � To s� historie z Kafarnaum, my jeste�my rybakami z Tyberiady.

Energicznie zagarniali wios�ami wod�, aby przyspieszy� bieg �odzi, i wnet dop�yn�li�my. Magdala jest du�� wsi� ryback�, zamieszkan� przez tysi�ce ludzi. Ju� z daleka czuli�my smr�d solonych ryb. Wio�larze wskoczyli do wody i wyci�gn�li ��dk� na l�d, a ja zap�aci�em im i kaza�em wraca�. Dopiero gdy wsparty o lask� i rami� Marii ku�tyka�em przez wie�, pozwoli�em sobie zapyta� o miejsce zamieszkania Marii Magdaleny. Dobrze j� tu znano i od razu pokazano oddalony od wioski du�y zesp� budynk�w. Jaki� wracaj�cy z targu hodowca warzyw zaproponowa� mi przyja�nie miejsce na osio�ku. M�w�c o Marii Magdalenie porozumiewawczo si� u�miecha�, ale przyzna�:

��To m�dra i bardzo bogata niewiasta. Zatrudnia wielu hodowc�w go��bi i sama te� je hoduje w du�ej wyl�garni. Sprzedaje ptaki na ofiary do �wi�tyni. Ma te� du�y ogr�d zielarski i udzia�y w solarniach ryb. Wiele podr�uje, ale s�ysza�em, �e w�a�nie wr�ci�a do domu.

��Spojrza� na mnie, skrzywi� si� porozumiewawczo i zauwa�y�: � Nie jest ju� taka m�oda. Powiadaj� te�, �e zmieni�a styl �ycia i rozdaje ja�mu�n� ubogim. Ale ty sam najlepiej wiesz, czego chcesz od niej.

Wybra�em si� na t� wycieczk� niewiele sobie po niej obiecuj�c, lecz gdy zbli�a�em si� do jej domu siedz�c na grzbiecie osio�ka mi�dzy pustymi koszami, nieoczekiwanie podda�em si� uczuciu t�sknoty i ch�ci ujrzenia jej bladej twarzy, jak� zapami�ta�em ze spotkania w domu �azarza. Zdawa�o mi si�, �e nigdy jeszcze w taki spos�b nie t�skni�em za �adn� kobiet�. W�a�ciciel osio�ka, kt�ry mnie obserwowa�, znacz�cym tonem powiedzia�:

��Widz�, �e z tob� dzieje si� to samo, co z innymi! Im bli�ej jeste� tego domu, tym bardziej si� niecierpliwisz, aby j� zobaczy� Wybacz, �e ci� zostawi� na tym rozdro�u.

Rozstali�my si� i ponagli� osio�ka, �eby pr�dzej dosta� si� do swego domu. Maria z Beeret za� ci�ko westchn�a i powiedzia�a:

��Nic dobrego z tego nie wyjdzie. Wracajmy. S�o�ce pali mnie w oczy, cho� zakrywam g�ow�. Jestem spocona i ci�ko mi oddycha�.

Lecz ja �mia�o poku�tyka�em przez bram� i na �rodku du�ego dziedzi�ca zobaczy�em ubran� na czarno kobiet�. Karmi�a go��bie, kt�re ca�� chmar� trzepota�y si� ko�o niej, siada�y na ramionach i jad�y jej z r�k. Gdy nas dostrzeg�a, rzuci�a reszt� ziarna, wytar�a r�ce i wysz�a nam naprzeciw, odkrywaj�c twarz. Powita�a nas ze zdumieniem i rado�ci�, wo�aj�c:

��Widzia�am, jak nadchodzili�cie, ale nie odgad�am, �e to ty, Marku, i ty, Mario z Beeret.

��Pok�j tobie, Mario z Magdali � powiedzia�em patrz�c na pomarszczon� blad� twarz i pe�ne rado�ci b�yszcz�ce oczy. Ch�tnie rzuci�bym si� przed ni� na ziemi� i obj�� jej nogi.

Obydwiema r�kami odepchn�a go��bie, kt�re wci�� trzepota�y skrzyd�ami ko�o jej g�owy, po czym zaprowadzi�a nas przed podw�rze do altany w ogrodzie. Przynios�a wody i schyli�a si�, aby mimo mego sprzeciwu umy� mi nogi. Dotkni�cie jej r�k by�o mi�e i przynios�o ulg� moim obola�ym stopom. Umy�a r�wnie� nogi Marii z Beeret, cho� ta oponowa�a i prycha�a, zas�aniaj�c usta. Poda�a nam �wie�ej wody �r�dlanej do picia, na koniec za� zach�ci�a Mari�:

��Id�, obejrzyj wyl�garni�, m�j dom i wszystko, co chcesz, tylko nam ju� nie przeszkadzaj, g�uptasku.

Maria z Beeret pop�dzi�a, jakby tylko czeka�a na zaproszenie i rada by�a uwolni� si� od nas. Maria z Magdali d�u�sz� chwil� patrzy�a za ni� potrz�saj�c g�ow�, po czym odwr�ci�a si� do mnie.

��Co� ty zrobi� z t� dziewczyn�? Czy to ty ubra�e� j� w te jaskrawe szaty? Wygl�da, jakby mia�a diab�a za sk�r�. W Jeruzalem by�a skromna i skruszona.

��Nic z�ego jej nie zrobi�em � usprawiedliwia�em si�. � Nawet jej nie tkn��em, je�li to masz na my�li. Piel�gnowa�a mnie z wielkim oddaniem, kiedy w Tyberiadzie dosta�em zaka�enia krwi.

��Cz�sto m�czyzna maj�cy najlepsze zamiary przynosi kobiecie wi�cej z�a, ni� gdyby �wiadomie chcia� jej zaszkodzi�. �aden z ciebie dla niej wychowawca, lepiej si� od niej oddal.

��Ona szuka Jezusa Nazarejskiego � t�umaczy�em si� i ze �ci�ni�tym sercem opowiedzia�em, jak podr�owali�my z Jeruzalem, jak Zuzanna i Natan zostawili mnie nie daj�c znaku �ycia i jak w Tyberiadzie spotka�em Klaudi� Prokul� z Joann�. Maria Magdalena kiwa�a g�ow�, na jej bladej twarzy zjawi� si� pow�ci�gliwy u�miech.

��Znam sk�p� Zuzann� i zarozumia�� Joann� � powiedzia�a nieprzychylnie. � Mia�am chyba bielmo na oczach, traktuj�c je jak siostry, gdy w�drowa�y�my razem. Ale wtedy dostrzega�am tylko Jezusa. Pozna�e� ju� jego uczni�w na tyle, �e zorientowa�e� si�, jak nieugi�cie strzeg� tajemnicy Kr�lestwa. S�dz�, �e podobnie jak ja zastanawiasz si� nad rodzajem materia�u budowlanego, z kt�rego chcia� to Kr�lestwo zbudowa�. Wr�ci�am do mojego domu, aby po prostu czeka�, bo do�� mia�am uporu tych m�czyzn i zawi�ci mi�dzy kobietami. Wiem, �e Jezus poszed� przed nimi do Galilei, ale nie zdziwi�abym si�, gdyby nie chcia� ju� nigdy ogl�da� nikogo z nas. By� mo�e i my�my go rozczarowali, skoro w g��bi serca w og�le nie zmienili�my si�. Zostawi�am rybak�w, �eby �owili, a jego matka wr�ci�a do domu, do Nazaretu. � Zacisn�a d�onie, w b�lu pochyla�a si� do przodu i ty�u i skar�y�a si�: � Czemu jestem tylko cz�owiekiem, i to kobiet� w g��bi duszy surow�, chocia� jego nie ma ju� mi�dzy nami? Jego Kr�lestwo wy�lizgn�o mi si� spod n�g. Och, to moje niedowiarstwo! Nie ufam mu ju� tak bezgranicznie jak dawniej.

��Rozejrza�a si� woko�o przera�onymi oczyma, jakby widzia�a w pobli�u czyhaj�ce zjawy, i krzykn�a: � On by� �wiat�o�ci� �wiata! Odk�d go nie ma, ciemno�� wkrada si� zewsz�d, chocia� dzie� jasny �wieci. Boj� si�, �e biesy znowu wst�pi� we mnie. Gdyby wr�ci�y, nie chc� �y�. Raczej si� powiesz�. Do�� ju� wycierpia�am.

Jej udr�ka przygn�bi�a mnie i zaci��y�a mi kamieniem na sercu. Chcia�em j� pocieszy�, wi�c opowiedzia�em, jak to Joanna my�la�a, �e Jezus objawi� si� uczniom kt�rego� ranka, kiedy �owili ryby.

��S�ysza�am o tym � przerwa�a mi Maria. � Ale tych prostak�w najbardziej ucieszy�o z�owienie stu pi��dziesi�ciu du�ych ryb. Sie� by�a tak pe�na, �e musieli wyci�gn�� j� na brzeg, �eby si� nie porwa�a. Je�eli naprawd� spotkali Mistrza, to dlaczego nie opowiedzieli o tym innym, aby ich pocieszy�?

Wygl�da�o na to, �e w sercu nosi �al i jest zazdrosna, �e Jezus objawi� si� uczniom, a nie jej. Poniek�d j� rozumia�em � przecie� ona pierwsza o �wicie wyruszy�a do grobu i jej pierwszej Jezus ukaza� si� po zmartwychwstaniu.

��Mario Magdaleno, nie wpadaj w rozpacz. Skoro wr�ci� do Galilei, to jego Kr�lestwo nadal jest blisko. Mo�e ja nie b�d� mia� w nim �adnego udzia�u, mo�e Jezus mnie odtr�ci, jak odtr�cili jego uczniowie. Ale jestem pewien, �e ty go jeszcze spotkasz.

��Pocieszasz mnie, Rzymianinie, cho� swoi nie maj� dla mnie s��w pocieszenia? � powiedzia�a z wyrzutem, ale jej twarz poja�nia�a, jakby pad� na ni� blask s�o�ca, chocia� siedzieli�my w cieniu altany. Dotkn�a r�k� mojej d�oni, a by�o to dotkni�cie pe�ne energii. � Czy naprawd� w to wierzysz? Bo z pewno�ci� i ja wierz�, cho� bij� si� z my�lami, gdy� nie odczuwam dostatecznie wiele szacunku wobec jego uczni�w, kt�rych przecie� sam wybra�. Jestem przewrotn� niegodziw� bab�, skoro nie uznaj� jego w�asnej woli! Naucz mnie pokory, Rzymianinie.

��Powiedz lepiej, czy twoim zdaniem przyjmie mnie do swego Kr�lestwa, mimo �e jestem Rzymianinem? � spyta�em z zapartym tchem.

��Uczniowie oczekuj� wci��, �e zbuduje Kr�lestwo dla Izraela � fukn�a pogardliwie. � Ja uwa�am go za �wiat�o�� ca�ego �wiata. Dlaczego mia�oby to nie dotyczy� tak samo ciebie, jak i dzieci Izraela, je�li wierzysz, �e jest Chrystusem? Jego Kr�lestwem jest �ycie wieczne. Wiem, �e ono jest w nim i u niego. Niczego innego mi nie potrzeba.

��Jak wi�c mam �y�? � spyta�em, zastanawiaj�c si� nad jej s�owami. � Czy wystarczy, �e b�d� stara� si� by� cichy i pokornego serca?

��Kochaj bli�niego jak siebie samego � odrzek�a Maria Magdalena z niejakim roztargnieniem. � Czy� innym, co pragniesz, �eby tobie uczyniono. � Nagle zakry�a twarz r�k� i wybuchn�a p�aczem.

��Jak�e mam ci� naucza�, skoro sama si� rozczarowa�am do jego nauki? Kiedy w�drowali�my za nim, byli�my jak bracia i siostry. Niewiele trzeba by�o czasu, odk�d nas zostawi�, abym w g��bi serca wyhodowa�a zawi�� i niech�� do swoich si�str i braci. Mo�e Jezus przys�a� ci� tutaj, �ebym poskromi�a w sobie z�o? � Po�o�y�a d�o� na mojej opuchni�tej nodze i g�o�no zacz�a si� modli�: � Jezu Chryste, synu Boga, zmi�uj si� nade mn� grzeszn�. Je�li taka twoja wola, niechaj ta noga stanie si� zdrow�, jakby nigdy nie by�a chora. � Podnios�a g�ow� i patrzy�a na mnie z zapartym tchem. � To b�dzie znak. Odrzu� lask� i id�.

Wsta�em i bez laski przeszed�em kilka krok�w. Nie kula�em i nie czu�em �adnego b�lu.

��Niech�e to b�dzie dla ciebie znak, o kt�ry prosi�a� � powiedzia�em, wr�ciwszy do altany. � Nie potrzebuj� znak�w, i tak wierz�. Zreszt� noga by�a ju� prawie zdrowa, nowa sk�ra wyros�a na wyczyszczonym przez greckiego lekarza miejscu, gdzie by� ropie�, kula�em chyba z przyzwyczajenia, no i dlatego, �e napomina� mnie, abym oszcz�dza� nog�.

��Czy mam odwo�a� swoj� modlitw�, �eby� znowu zacz�� kule�? � spyta�a Maria Magdalena z u�miechem, podnosz�c z ziemi lask�.

��Nie r�b tego! � zawo�a�em spiesznie. � Znowu zacz��bym kule� i chybabym ku�tyka� ca�e �ycie, gdyby� go o to poprosi�a.

��Nie, nie! � zawo�a�a Maria Magdalena, rozgl�daj�c si� dooko�a, jakby j� przy�apano na z�ym uczynku. � Nie mo�na si� modli� w jego imieniu o nic z�ego dla drugiego cz�owieka. W ten spos�b mo�na tylko sobie zaszkodzi�. W jego imieniu nie mo�na te� nikogo przeklina�, tylko b�ogos�awi�. � U�miechaj�c si� promiennie wpatrywa�a si� na wskro� mnie, postrzegaj�c co�, czego nie mog�em zobaczy�. W zamy�leniu wygina�a grub� i tward� d�bow� lask�, jakby to by�a cienka witka wierzbowa. Szeroko otworzy�em oczy, nie dowierzaj�c im, a� wr�ci�a do rzeczywisto�ci, poczu�a na sobie m�j wzrok i spojrza�a na mnie. � Czego si� gapisz? � spyta�a i przesta�a zgina� lask� w r�ku.

Unios�em ostrzegawczo obie r�ce i mimowolnym szeptem poprosi�em:

��Zegnij moj� lask� ponownie, jak to przed chwil� robi�a��

Pr�bowa�a. Wyt�a�a wszystkie si�y, ale nie mog�a zgi�� laski ani na jot�. Odebra�em j� � by�a to ta sama mocna i twarda laska, kt�r� wspiera�em swe kroki. Maria nie robi�a tej sztuczki specjalnie, by�a zamy�lona i nie zdawa�a sobie sprawy, �e zgina lask�, tote� nie rozumia�a, co mnie tak dziwi�o. Przysz�o mi na my�l, �e zginanie twardego drewna jak witki wierzbowej jest cichym znakiem dla mnie, kt�ry nie wierzy�em w uzdrowienie nogi si�� imienia Jezusa Nazarejskiego. Nie zamierza�em jednak zwierza� si� z tej my�li, bo ani nie rozumia�em, dlaczego tak si� sta�o, ani nie czeka�em na �adne znaki. Nadzieja wszak�e zn�w zapali�a si� w moim sercu. I jeszcze dodam, �e to zginanie laski nie by�o spowodowane czarami; wcale nie odczuwa�em wewn�trznego zzi�bni�cia, kt�rego do�wiadcza�em za ka�dym razem, gdy uczestniczy�em w seansie sztuk magicznych. Przeciwnie, by�em rze�ki i zupe�nie przytomny. Powiedzia�em wi�c:

��Mario Magdaleno, szcz�liwa niewiasto! On jest twoim panem, wi�c przesta� si� niecierpliwi�. Jest przy tobie, chocia� go nie widzisz. Nie pojmuj�, jak to mo�liwe, ale w to wierz�. Naprawd� jeste� b�ogos�awion� po�r�d kobiet.

Wyszli�my z altany, oboje przepe�nieni rado�ci� i nadziej�. Maria Magdalena pokaza�a mi ogr�d, w kt�rym hodowa�a zio�a, i wyl�garnie go��bi. Opowiada�a te� o �apaniu dzikich go��bi � gdy by�a m�od� dziewczyn�, wspina�a si� po stromych zboczach zamieszkanego przez te ptaki w�wozu i nie ba�a si� ani zb�j�w, ani przepa�ci.

Weszli�my do domu, wype�nionego pi�knymi kobiercami i drogimi meblami; powiedzia�a, �e gdy wyzwoli�a si� z op�tania, usun�a wszystkie greckie wazy i rze�by, poniewa� Pismo zabrania trzymania w domu wizerunk�w ludzi czy zwierz�t. Przypomnia�a sobie, �e cz�sto pogr��ony w my�lach Jezus rysowa� co� ga��zk� na ziemi, ale zawsze �ciera� nog� rysunek, zanim Maria albo ktokolwiek inny zd��y� na� popatrze�. Gdy tak spacerowali�my po tym wielkim domu, same nasuwa�y si� jej na my�l wspomnienia o Jezusie i wiele ich opowiedzia�a.

Kaza�a s�u�bie przygotowa� posi�ek. Nie siad�a jednak razem ze mn�, tylko prosi�a o zgod� na przestrzeganie �ydowskiego obyczaju us�ugiwania mi w czasie jedzenia. Zawo�a�a Mari� z Beeret, pozwoli�a, by wod� pola�a moje r�ce, i z u�miechem dawa�a jej wskaz�wki, jak najlepiej us�uguje si� jedz�cemu m�czy�nie. Poda�a te� w�asnor�cznie zmieszane lekkie bia�e wino galilejskie, kt�re sz�o do g�owy jak tchnienie wiatru. Po przek�sce'"s�onej i s�odkiej by�a pieczona ryba i kawa�ki mi�sa go��biego w sosie rozmarynowym. Nie pami�tam, abym kiedykolwiek jad� tak dobrze i smacznie przyrz�dzone potrawy.

Gdy ju� si� tak nasyci�em, �e nie mog�em zje�� ani k�sa wi�cej, zgodzi�a si� przysi��� na dywanie u moich n�g i zje�� wraz z Mari�. By�a �agodna, promienna i pi�knie si� u�miecha�a. Patrzy�em na ni� przez leciutk� zas�on� wypitego wina. Naprawd� musia�a by� swego czasu jedn� z pi�kniejszych i powabniej szych kobiet swego kraju. Mari� z Beeret r�wnie� o�mieli�a jej �yczliwo��, tak �e odwa�y�a si� odezwa�:

��Kiedy si� tak u�miechasz, Mario Magdaleno, wierz� absolutnie, �e m�czy�ni a� z Damaszku i Aleksandrii przyje�d�ali, �eby spotka� si� z tob�. Za otrzymane od nich podarunki wybudowa�a� du�y dom i kupi�a� pi�kne meble. Naucz mnie, w jaki spos�b mo�na otrzymywa� od m�czyzn tak wspania�e dary za to samo, za co poganiacze wielb��d�w w Jeruzalem godz� si� p�aci� ledwie kilka as�w?

��Nie pytaj mnie o te sprawy � nachmurzy�a si� Maria Magdalena. � I wierz mi: �adnej kobiety tego nauczy� nie mo�na. To jest udzia�em op�tanej, cz�sto op�tanej przez kilka bies�w na raz. Taki bies wyczerpuje kobiet� i szczuje na sam� siebie, wi�c ma stale jakby k�uj�c� p�tl� na gardle. I nic ju� jej nie zaspokoi, nic nie daje rado�ci, a� znienawidzi siebie wi�cej ni� m�czyzn, a m�czyzn bardziej ni� cokolwiek.

��Mo�e to i prawda. � Maria z Beeret spogl�da�a na ni� z niedowierzaniem. � Mimo to ch�tnie przyj�abym biesa, je�li uczyni�by mnie pi�kniejsz� w oczach m�czyzny.

��Zamilcz, g�upia dziewucho, bo nie wiesz, co m�wisz! � krzykn�a Maria Magdalena, uderzaj�c j� d�oni� po ustach.

Maria z Beeret przestraszy�a si� i wybuchn�a p�aczem, a Maria Magdalena, oddychaj�c ci�ko, jakby by�a w gor�czce, pokropi�a wszystko dooko�a wod� i rzek�a:

��Nie b�d� ci� przeprasza�a, bo nie uderzy�am ci� z nienawi�ci, tylko dla twojego dobra. �a�uj�, �e mnie tego nie uczyniono, kiedym plot�a r�wnie lekkomy�lnie jak ty przed chwil�. Szatan mo�e ci� zmusi�, by� zamieszka�a w grobowcu i �ywi�a si� odpadkami. �adne �a�cuchy ci� nie utrzymaj� ani najmocniejsi m�czy�ni ci� nie uspokoj�, gdy bies w tobie wpadnie w sza�. I sama nie wiem, kt�re szatany s� gorsze: czy te, kt�re gryz� ludzkie cia�o, czy te� te, kt�re po�eraj� dusz� cz�owieka, a� zostanie mu tylko przera�liwa pustka. Zmartwi�a� mnie, ale nie mam do ciebie �alu. Dobrze si� sta�o, �e przypomnia�a� mi moj� przesz�o��. Pod t� powabn� pow�ok� kry� si� do nago�ci obgryziony szkielet! Przeze mnie diab�y doprowadzi�y do zguby wielu m�czyzn! Moja wina jest ogromna, cho� mi wybaczono. Powinna� si� modli�: Nie w�d� nas na pokuszenie, ale nas zbaw ode z�ego. Ty natomiast w swoim sercu zanosisz mod�y: Powied� mnie na pokuszenie i doprowad� do z�ego. Widz� to po twoich oczach i ustach, i po stopach, kt�re tak niecierpliwie postukuj� o pod�og�. Czy nie pami�tasz ju�, jak w Jeruzalem obiecywa�a� do ko�ca �ycia zadowala� si� kawa�kiem chleba j�czmiennego, je�li wydob�dziesz si� z n�dzy? Dlatego wys�a�am ci� do tego Rzymianina, ale ty zamiast patrze� w ziemi� i dzi�kowa�, pr�bujesz zarzuci� na niego sieci.

Maria z Beeret chlipa�a przera�ona, nie �mi�c si� nawet na mnie spojrze�. W g��bi serca by�o mi jej �al, lecz Maria Magdalena srogo popatrzy�a na ni� spod zmarszczonych brwi.

��Pomy�l dobrze, czego chcesz: pokusy, grzechu i z�a, kt�re doprowadz� ci� do zguby, czy prostego �ycia?

��Chc� przebaczenia za grzechy i oczyszczenia, abym zn�w by�a nieskalana � szybko odpowiedzia�a Maria z Beeret, unosz�c na chwil� g�ow�. � Nie zmuszaj mnie, �ebym wyzna�a, czego chcia�abym p�niej. Ale czy to mo�e si� spe�ni�, cho�bym nie wiem jak gor�co si� modli�a?

��Rozumiem ci� lepiej, ni� s�dzisz, czytam w twoich prostych my�lach � rzek�a Maria Magdalena. � Zaufaj mi, bo jestem bardziej do�wiadczona od ciebie. Zdejm z siebie te pstrokate �aszki i tanie ozdoby i dla swego dobra zosta� u mnie. Naucz� ci� �apa� go��bie, a twoje serce oczyszcz� ze z�ych my�li. Je�li objawi mi si� Jezus Nazarejski, mo�e zechce ci okaza� mi�osierdzie.

��Tego si� w�a�nie ba�am! � krzykn�a Maria z Beeret i przylgn�a do moich kolan, zanosz�c si� jeszcze wi�kszym p�aczem.

��Marku, nie zostawiaj mnie u tej kobiety! Zap�dzi mnie do roboty albo sprzeda w niewol�! Ma straszn� opini�, tylko ty jeszcze o tym nie wiesz!

��Gdyby� by�a bardziej do�wiadczona, toby� zrozumia�a, �e ju� najwy�szy czas, aby� odesz�a od Marka, zanim b�dzie mia� ci� dosy� i odprawi, a ty najesz si� wstydu. Sk�d wiesz, czy u mnie nie nauczysz si�, jak sta� si� bardziej interesuj�c�?

Odetchn��em z ulg� widz�c, jak Maria Magdalena z du�ym taktem stara si� uwolni� mnie od coraz bardziej niezno�nego ci�aru. Maria z Beeret �ciska�a i zwil�a�a �zami moje kolana, ale po jakim� czasie uspokoi�a si� i pogodzi�a ze swym losem. Maria Magdalena pos�a�a j�, aby umy�a twarz i przebra�a si�, a kiedy tamta wysz�a, powiedzia�a:

��Czuj� si� odpowiedzialna za t� dziewczyn�. Jest jeszcze taka m�oda, �e jej serce jest r�wnie podatne na dobro, jak i na z�o, a przy tym kusi m�czyzn. Dobrze o tobie �wiadczy, �e przetrzyma�e� pr�b� i nie uleg�e� z�u. Maria z Beeret jest taka niewinna w swojej prostocie! Gdyby� j� zgorszy�, lepiej by ci by�o kamie� m�y�ski zawiesi� u szyi i utopi� si� w g��bokim morzu.

��Wcale nie zamierza�em jej zgorszy� � stwierdzi�em obra�ony.

��Odwrotnie, to ona pr�bowa�a mnie uwie��. Gdybym si� nie rozchorowa�, mo�e nawet wzi��bym j� z nud�w, kiedy Zuzanna i Natan zostawili mnie. Ale lepiej jej b�dzie u ciebie. Zaopiekuj si� ni�, a ja b�d� m�g� swobodnie szuka� Jezusa Nazarejskiego.

��Wiesz � powiedzia�a Maria Magdalena � s�dz�, �e Zuzanna wcale ci� nie oszuka�a. Jest na to zbyt prostolinijna. Mo�e tkwi bezradna w Kafarnaum, przekonana, �e nic si� nie dzieje. Ale pozw�l, �e zapytam: czego ty chcesz od �ycia, Marku Mezencjuszu?

Jej pytanie kaza�o mi uporz�dkowa� my�li i zastanowi� si� nad sob�.

��Mia�em w �yciu szcz�cie. W m�odo�ci studiowa�em j�zyki w Antiochii, kszta�ci�em si� w szkole retoryki na Rodos. Szczytem moich marze� by�o w�wczas stanowisko kancelisty namiestnika w kt�rej� prowincji wschodniej albo filozofa domowego przy jakim� rzymskim patrycjuszu. By�em rozgoryczony, gdy po przybyciu do Rzymu nie dosta�em si� do konnicy, cho� wcze�niej wcale nie marzy�em o s�u�bie wojskowej. Dzi�ki spadkowi otrzyma�em prawo noszenia sygnetu rycerskiego, ale wtedy ju� nie mia�o to dla mnie �adnego znaczenia. Raczej lekcewa�� zaszczyty, a pier�cie� nosz� w sakiewce. Ilekro� otrzymywa�em to, o co zabiega�em, przestawa�o mie� dla mnie prawdziw� warto��. Potem o�lepi�a mnie nami�tno��, a� musia�em ucieka� z Rzymu, �eby mnie nie zamordowano� Czego oczekuj� od �ycia? Nie jestem w stanie odpowiedzie�. Bezskutecznie dociekam, jaka si�a zmusi�a mnie do wyjazdu z Aleksandrii do Jeruzalem i zatrzyma�a przy krzy�u �ydowskiego kr�la, gdy ca�y �wiat pociemnia�. Przez kaprys Fortuny w pocz�tku wieku m�skiego mog�em mie� wszystko, czego wcze�niej nadaremnie po��da�em: przyja��, �yczliwo��, rozkosze cia�a. W�adz� te� bym otrzyma�, gdybym tylko po ni� si�gn��, ale nigdy nie mog�em zrozumie� ��dzy w�adzy. Szybko zreszt� czu�em smak popio�u w ustach. Po bezgranicznej rozkoszy by�em tylko niespokojny. Ale wiem, �e nie chc� jako opuchni�ty zgrzybia�y starzec t�po powtarza� zu�ytych my�li i wy�wiechtanych frazes�w. A to jedyna rysuj�ca si� przede mn� przysz�o��. Gdybym wr�ci� do Rzymu, zapewne skr�cono by mnie o g�ow� w czasie zbli�aj�cego si� nieuchronnie przewrotu. Na tyle szanuj� duchy opieku�cze cesarza, �e nie chc� miesza� si� w intrygi ��dnych krwi ludzi niskiego pochodzenia. Wol� by� cichy i pokornego serca.

��Czego oczekujesz od Jezusa Nazar ej skiego? � docieka�a Maria Magdalena.

��Odgad�em, na czym polega jego Kr�lestwo. Nie jest ono tylko marzeniem i poezj�, jak kr�lestwo zmar�ych Wergiliusza, jest realne jak rzeczywisto��, w kt�rej �yjemy, wkracza w ni� i narusza jej spok�j. Mario Magdaleno, jestem szcz�liwy, �e mog� �y� teraz, gdy on jest w Galilei. Nie, nie prosz� go o nic, nie chc� niczego, czego on sam nie chcia�by mi da�. Rozumiem, Kr�lestwo nie mo�e by� ziemskim kr�lestwem, to na pewno co� zupe�nie nowego, inaczej nie mia�oby sensu. Przecie� r�ne kr�lestwa budowano od pocz�tku �wiata i wszystkie si� rozpad�y, nawet w�adztwo Aleksandra. Chocia� Rzym mo�e si� utrzyma�

Rozmawiali�my te� o innych sprawach, a� wr�ci�a Maria z Beeret. Zmy�a szmink� z twarzy i g�adko uczesa�a w�osy, w�o�y�a prost� bia�� tunik�, a nogi mia�a bose. By�a taka m�oda i urocza, �e rozczuli�em si� i przesta�em �le o niej my�le�. A�eby nasze rozstanie nie by�o zbyt bolesne, postanowi�em zaraz wraca� do Tyberiady. Maria Magdalena obieca�a bezzw�ocznie wys�a� mi wiadomo��, gdyby dowiedzia�a si� czego� wa�nego, i prosi�a o przekazanie pozdrowie� Joannie i Klaudii Prokuli.

Poszed�em pieszo do wioski, noga w og�le mi nie dokucza�a. Przez chwil� nawet zastanawia�em si�, czy nie by�oby dobrze przespacerowa� si� wzd�u� wybrze�a do Tyberiady. Nad brzegiem spotka�em rybak�w, kt�rzy przywie�li nas �odzi�. Wbrew mojemu poleceniu zostali i czekali na m�j powr�t, poniewa� nie spieszyli si�, a dobrze im zap�aci�em. Niebo zaci�gn�o si� chmurami i zerwa� si� wiatr, fale hucza�y spienionymi grzywami. Obydwaj rybacy spogl�dali na niebo i czarne chmury, wisz�ce nad prze��cz� g�rsk�, przestrzegaj�c:

��Morze Galilejskie jest zdradliwe. Mog� nadej�� nag�e uderzenia wiatru od strony l�du i zala� ��d�. Czy umiesz, panie, p�ywa�?

Odpowiedzia�em, �e w m�odo�ci wygra�em zak�ad przep�ywaj�c z Rodos na kontynent grecki i nie ba�em si� pr�du morskiego, ale oni nigdy nie s�yszeli o wyspie Rodos i nie potrafili doceni� mojego wyczynu. Musz� doda�, �e w�wczas towarzyszy�a mi ca�� drog� ��d� i nic nie zagra�a�o memu �yciu, a bardziej ni� ch�� wygrania zak�adu dopingowa�a mnie pami�� o podniecaj�cej dziewczynie, kt�ra obieca�a mnie uwie�czy�, je�li dop�yn�. Wyt�a�em si�y do granic wytrzyma�o�ci, po zwyci�stwie przesta�em nagle �ywi� sympati� do dziewczyny.

Po�o�y�em si� na poduszkach na rufie i obserwowa�em szybko przebiegaj�ce po niebie chmury. Rybacy zawin�li tuniki do pasa, zepchn�li ��d� na wod� i chwycili za wios�a. Oczywi�cie doskonale wiedzieli, i� go�ci�em w domu Marii Magdaleny. W wiosce rybackiej wszyscy si� znaj�, a obcych obserwuj� szczeg�lnie starannie, wi�c moja wizyta nie mog�a pozosta� tajemnic�. Nawet nie dziwili si�, �e zostawi�em Mari� z Beeret, wymienili mi�dzy sob� na ten temat, �miej�c si�, kilka dwuznacznych uwag.

��Co przez to rozumiecie? � spyta�em z gniewem.

��Ale� nic z�ego. Tylko wygl�da na to, �e hodowczyni go��bi wraca do starych obyczaj�w. Czy du�o ci zap�aci�a za dziewczyn�?

��Ona wzi�a j� z dobroci serca, �eby nauczy� fachu! � krzykn��em, cho� nie musia�em si� t�umaczy�, ale zirytowa�em si� uszczypliwo�ciami pod adresem Marii Magdaleny.

��Tak, tak! Dobrze nauczy fachu dziewczyn�! � rybacy rykn�li �miechem. � Przedtem te� kszta�ci�a dziewuchy w grze na poga�skich instrumentach, wykonywaniu rozpustnych ta�c�w i �apaniu go��bi, ale jakich go��bi, tego nie powiemy z poczucia przyzwoito�ci.

Nie zd��y�em im odpowiedzie�, bo gwa�towny poryw wiatru przechyli� ��d�, ba�wany wznios�y j� wysoko i spieniona fala chlusn�a do �rodka, zalewaj�c moje pos�anie. Krzykn��em tylko, �e powinni potraktowa� to jako kar� za niegodziwe s�owa, i zaraz wszyscy mieli�my mn�stwo roboty z utrzymaniem ci�kiej �odzi w kierunku przeciwnym do wiatru. Wicher miota� ni� jak szczap�, a gdyby�my spr�bowali p�yn�� z falami, ��d� natychmiast wype�ni�aby si� wod�.

A ci dwaj, gamonie, chcieli postawi� maszt i �agle! Stanowczo si� temu sprzeciwi�em, poniewa� ��d� nie mia�a balastu. Zza g�r sun�y sztormowe chmury, �ciemni�o si� i b�yskawice rozdziera�y niebo. Na wy�cigi wylewali�my wod� z �odzi, lecz nie na wiele si� to zda�o. Wichura pcha�a nas na wschodni brzeg, zacz�li�my dryfowa�. Przemoczeni do nitki i przestraszeni rybacy, gro�nie na mnie spogl�daj�c, wyrzekali:

��Ty poga�ski Rzymianinie, razem z tob� wzi�li�my do ��dki przekle�stwo! Pope�nili�my bezbo�ny czyn, pomagaj�c ci zawie�� �ydowsk� dziewczyn� do lupanaru. Ale nie znali�my twoich zamiar�w.

��Sami �ci�gn�li�cie na siebie przekle�stwo, �le m�wi�c o Marii Magdalenie-odgryz�em si�, zanurzony w wodzie po szyj� i trzymaj�c si� burty.

Woda nie by�a wprawdzie bardzo zimna, lecz i tak zd��yli�my dobrze zzi�bn��, zanim wiatr na tyle si� uspokoi�, �e mogli�my j� wyla� z �odzi i wp�yn�� do uj�cia wyschni�tego potoku. P�aski odcinek brzegu by� tutaj w�szy ni� zachodni, wprost przed nami wznosi�y si� strome g�ry. Wicher wci�� d��, a fale bi�y o brzeg z tak� si��, �e pod wiecz�r rybakom przesz�a ochota na wios�owanie pod wiatr, chocia� przypuszczali, �e na noc ucichnie.

Zacz�o si� zmierzcha� i by�o nam zimno, cho� wykr�cili�my odzienie z wody jak mo�na najlepiej. W oddali, tam, gdzie z niskiego brzegu wystrzela�y g�ry, dostrzegli�my male�ki sza�as, a przed nim migoc�cy ogie�. Zaproponowa�em, �eby tam si� uda� i wysuszy� ubrania, ale rybacy wahali si� i ostrzegali:

��Jeste�my na obcym brzegu. Na szcz�cie nie mamy sieci, inaczej zap�aciliby�my kar� za po�owy w niedozwolonym miejscu. Na t� stron� uciekaj� rozb�jnicy i przest�pcy z Galilei, w grotach za� mieszkaj� tr�dowaci.

Rybacy mieli ze sob� krzemie� i �elazo, lecz fale sztormowe tak zmoczy�y wszystko na brzegu, �e nie mogli�my rozpali� ognia. Skierowa�em si� do sza�asu, a rybacy szli za mn� z oci�ganiem. Z bliska zobaczy�em, �e przed sza�asem siedzi m�czyzna i dorzuca chrust do ognia, kt�rego p�omie� strzela� wysoko w g�r�. Poczu�em zapach sma�onej ryby i chleba. Obok sza�asu wisia�a susz�ca si� sie�.

��Pok�j tobie � powita�em samotnego rybaka. � Wpadli�my w sztorm. Czy pozwolisz, �eby�my wysuszyli si� przy ogniu?

Zrobi� nam miejsce, wi�c rozebra�em si� i rozwiesi�em odzienie na kiju. Na rozgrzanych p�askich kamieniach piek� si� chleb, a na roz�arzonych w�glach dwie du�e ryby. Wed�ug miary rzymskiej min�a godzina sz�sta. Zacieniony g�rami brzeg, na kt�rym si� znajdowali�my, ogarn�� ju� zmierzch, chocia� na zachodnim brzegu nadal jarzy� si� odblask �wiat�a nad budynkami i kru�gankami Tyberiady.

Nieznajomy rybak mia� czyste oblicze, wygl�da� na potulnego i prostego cz�owieka, kt�rego nie trzeba si� ba�. Przyja�nie powita� rybak�w i zrobi� im miejsce ko�o ognia. Obmacali jego sieci i spytali o po�owy. Powiedzia� nie�mia�o, �e ma nadziej�, i� sztorm przygna �awic� do zatoczki i �e rano b�dzie pr�bowa� szcz�cia.

Nie zaprasza� nas oficjalnie do posi�ku, lecz � jakby to rozumia�o si� samo przez si� � wzi�� chleb, pob�ogos�awi�, od�ama� po kawa�ku dla ka�dego z nas i dla siebie. Mia� te� kwa�ne wino. Nala� go do kubeczka zrobionego z korzeni winoro�li, te� pob�ogos�awi� i poda� nam do picia: wszyscy czterej pili�my z tego samego kubka. Ryb� piek� po mistrzowsku, a �e nie mia� soli, przyprawi� j� rosn�c� na brzegu poln� cebul� i cierpkimi zio�ami. Jedli�my w milczeniu. Zauwa�y�em, �e moi rybacy od czasu do czasu spogl�daj� podejrzliwie na samotnika, kt�ry patrzy� w ziemi�, u�miecha� si� do siebie i jakby delektowa� ka�dym k�sem. Po posi�ku, zapewne dla ukrycia swej nie�mia�o�ci, w roztargnieniu rysowa� co� patykiem po piasku.

Mokre ubrania wysch�y przy ogniu. Czu�em, jak zi�b ust�puje z mych cz�onk�w, ciep�o rozchodzi si� po ciele. By�o mi bardzo dobrze. Ogarn�o mnie senne znu�enie, oczy same si� zamyka�y. Patrzy�em na m�czyzn�, kt�ry tak go�cinnie i bez s�owa podzieli� si� z nami posi�kiem. Mia� blizny na r�kach i nogach, a w twarzy co� jakby pozosta�o�ci gor�czki i niemocy � chyba przechodzi� ci�k� chorob� i dla jej przezwyci�enia usun�� si� w samotno��. Ale nie chcia�em by� natr�tny, bo i rybacy go o nic nie pytali. W ten spos�b nawet si� nie spostrzeg�em, gdy nagi zasn��em przy ognisku i tylko przez sen czu�em, �e kto� okrywa mnie moimi osuszonymi szatami.

Potem mia�em sen i obudzi�em si� jak w gor�czce. Zerwa�em si� i usiad�em. Moi rybacy spali mocno, lekko pochrapuj�c. Gor�ce �zy piek�y, sp�ywaj�c mi po twarzy, ogarn�o mnie wra�enie niewys�owionego osierocenia. Ognisko prawie wygas�o. Po gwiazdach i ksi�ycu widzia�em, �e musia�a ju� min�� trzecia godzina nocnej warty. Jezioro przede mn� skrzy�o si� g�adkie i b�yszcz�ce jak lustro. Ale czwartego spo�r�d nas nie by�o. Zaniepokojony zerwa�em si� na r�wne nogi. Z uczuciem ulgi zobaczy�em, �e stoi kilka krok�w dalej, odwr�cony do mnie plecami, patrz�c w jezioro. Okry�em si� p�aszczem, szybko podszed�em do niego i przystan��em obok.

��Na co patrzysz? � spyta�em.

��Zobaczy�em otwarte niebo i jasno�� mego Ojca i zat�skni�em do domu Ojca mego � odrzek� nie odwracaj�c si�.

M�wi�em do niego po grecku i w tym j�zyku otrzyma�em odpowied�. Dlatego te�, a tak�e na podstawie jego s��w, doszed�em do przekonania, �e jest by� mo�e uczniem zam�czonego Jana Chrzciciela, uciek� przed prze�ladowaniem Heroda do pustelni i �ywi si� samymi rybami. /

��Ja tak�e szukam Kr�lestwa. Obudzi�em si� we �zach t�sknoty. Zaprowad� mnie na w�a�ciw� drog� � poprosi�em.

��Droga jest tylko jedna: co uczynisz jednemu z najmniejszych, mnie uczynisz. � A po chwili doda�: � Nie tak jak daje �wiat, ja wam daj�. Niech si� nie trwo�y serce twoje ani si� nie l�ka. Duch prawdy przyjdzie po mnie, ale �wiat przyj�� go nie mo�e, poniewa� �wiat go nie widzi ani nie zna. Ale je�li go poznasz, b�dzie przebywa� u ciebie i w tobie. Nie zostawi� nikogo sierotami.

Serce topnia�o mi jak wosk, oczy zasnu�y si� �zami i podnios�em bezradnie r�ce, lecz nie odwa�y�em si� go dotkn��.

��Nie m�wisz jak zwyk�y cz�owiek � szepn��em. � M�wisz jak ten, kt�ry ma w�adz�.

��Dana mi jest wszelka w�adza w niebie i na ziemi.

Dopiero teraz odwr�ci� si� do mnie. W �wietle gwiazd i ksi�yca widzia�em jego czarowny u�miech, z kt�rym patrzy� na mnie. Jego spojrzenie rozbiera�o, jakby jedna warstwa odzienia po drugiej spada�a ze mnie, i stawa�em si� coraz bardziej obna�ony. Jednak�e to uczucie nie by�o przykre � by�o wyzwalaj�ce.

��Tam-wskaza� na drug� stron� j eziora � w ksi���cym mie�cie, w teatrze greckim, p�acze w tej chwili dziewczyna, kt�rej umar� brat i nie ma znik�d pomocy. Co ci si� �ni�o?

��Widzia�em we �nie bia�ego konia � przypomnia�em sobie.

��Niech tak b�dzie. Za kilka dni b�dziesz ogl�da� wy�cigi. Postaw na bia�y rydwan. Potem odszukaj dziewczyn� i daj jej wygran�.

��Jak w tym wielkim mie�cie mam znale�� dziewczyn�, kt�ra straci�a brata? I ile mam postawi�?

��Ile� zb�dnych pyta�, Marku!� � zgani� mnie. U�miechn�� si� znowu, ale tym razem jego u�miech by� tak smutny, a� mnie zabola�o.

��Sk�d znasz moje imi�? Czy ja ciebie znam? Wydaje mi si�, jakbym ci� gdzie� wcze�niej spotka�.

��Czy nie wystarczy, �e ja znam ciebie? � odrzek� potrz�saj�c g�ow�.

Pomy�la�em, �e specjalnie si� maskuje, i utwierdzi�em w przekonaniu, �e musi by� jednym z cichych, kt�remu rozmy�lania religijne i samotno�� pomiesza�y rozum. Bo jak�e inaczej m�g�by si� che�pi�, �e ma pe�ni� w�adzy na niebie i ziemi? A mo�e ma zdolno�ci jasnowidza? Dlatego postanowi�em zapami�ta� jego rady. On wszak�e jeszcze powiedzia�:

��Och, cz�owieku! Patrzysz, a nie widzisz. S�uchasz, ale nie s�yszysz. Zapami�taj sobie, Marku. B�dziesz musia� umrze� dla mojego imienia, aby zaja�nia�o w tobie, tak jak m�j Ojciec zaja�nia� we mnie.

��Tyle z�ego mi przepowiadasz � przestraszy�em si�, lecz tak naprawd� w og�le nie poj��em jego s��w. Pomy�la�em, �e pewnie m�wi �le po grecku, wi�c nie mog� dok�adnie zrozumie�.

Westchn�� g��boko i zsun�� z bark�w p�aszcz a� do pasa, obna�aj�c g�rn� cz�� tu�owia. By� tak ubogi, �e nie mia� na sobie nawet tuniki. Odwr�ciwszy si� do mnie plecami poleci�, abym dotkn�� jego plec�w.

Wyci�gn��em r�k�, zrobi�em, co kaza�, i palcami wyczu�em blizny po biczowaniu. Ponownie westchn�wszy dotkn�� boku � przesun��em tam d�o� i znalaz�em g��bok� szram�. By� torturowany i m�czony, wi�c nic dziwnego, �e rozum mu si� pomiesza�. W duchu przeklina�em �yd�w, kt�rzy dla swojej religii w tak straszliwy spos�b prze�ladowali si� nawzajem. W tym cz�owieku nie by�o z�a, chocia� m�wi� tak niesk�adnie. Ogarn�� mnie g��boki �al i zaproponowa�em:

��Podaj mi swoje imi�. Mo�e b�d� m�g� spowodowa�, �eby ci� ju� wi�cej nie prze�ladowali.

��Je�li uznasz mnie przed lud�mi, gdy nadejdzie chwila, to i ja uznam ci� przed Ojcem moim.

��Ale jak si� nazywasz? � nalega�em. � I kim jest tw�j ojciec, skoro tak si� nim che�pisz, dziwny cz�owieku?

Nie odpowiedzia�, tylko narzuci� p�aszcz na ramiona i odszed� wzd�u� wybrze�a. Tak, by� dziwny, ale by� cz�owiekim z krwi i ko�ci, co sam r�k� wyczu�em. Nie o�mieli�em si� i�� za nim i zam�cza� go dalszymi pytaniami. Wr�ci�em do sza�asu, gdzie zasn��em natychmiast i nic mi si� nie �ni�o.

Obudzi�em si�, gdy s�o�ce �wieci�o mi w oczy zza g�adkiego jak lustro jeziora i wyz�oconych s�o�cem g�r. Po drugiej stronie wody l�ni�y kolumny Tyberiady i wszystko w mych oczach wydawa�o si� �wie�e i pi�kne, jakbym nowo narodzony obudzi� si� w nowym �wiecie. Obydwaj rybacy byli ju� na nogach, w�a�nie wznie�li r�ce i modlili si� s�owami �S�uchaj, Izraelu". Nie by�o ani samotnego rybaka, ani jego sieci. U�o�y� natomiast pozosta�o�ci posi�ku wieczornego, jakby zaprasza� nas do zjedzenia. Ch�tnie to uczynili�my, a nast�pnie udali�my si� do zatoki, zepchn�li ��d� na wod� i wsiedli. Rozgl�da�em si�, chc�c ujrze� samotnego rybaka, lecz nigdzie go nie widzia�em, chocia� wczoraj m�wi�, �e rano b�dzie �owi� ryby. Nie zosta� po nim �lad.

Rybacy ostro zabrali si� do wiose�. ��d� przecina�a wod�, w kt�rej odbija�y si� grzbiety g�r i p�on�ce smugi wstaj�cego s�o�ca. Ja nadal mia�em to dziwne uczucie obna�enia, a im wi�cej my�la�em o tym, co wydarzy�o si� w nocy, tym bardziej zaczyna�em si� zastanawia�, czy aby to wszystko mi si� nie przy�ni�o. Bo jaki pustelnik znad Morza

Galilejskiego zna j�zyk grecki?

Rybacy napierali na wios�a, wypatruj�c w�a�ciwego kierunku, i ani razu nie obejrzeli si� za siebie. Zapewne chcieli jak najszybciej oddali� si� od obcego brzegu. Ja ogl�da�em si� wielokrotnie, usi�uj�c wypatrze� sylwetk� samotnika, lecz nigdzie nie by�o go wida�. W ko�cu spyta�em:

��Kim by� ten cz�owiek, przy kt�rego ognisku nocowali�my? Czy znacie go?

��Nie b�d� taki ciekawy, Rzymianinie. Przecie� byli�my na obcym brzegu � rzek� jeden.

Po chwili drugi doda�:

��Chyba kiedy� widzia�em, jak przemawia� do ludzi. Ale zdaje si�, �e go wych�ostali i wyrzucili z Galilei. Do tego niewiele trzeba. Jana skr�cili o g�ow�, gdy odwa�y� si� zakaza� naszemu ksi�ciu o�enku z �on� jego brata.

��Z twarzy i oczu by�o w nim co� z Jezusa Nazarejskiego. � powiedzia� pierwszy. � Zrazu omal nie wzi��em go za Mistrza. Ale Jezus by� wy�szy i bardziej w�adczy, nie taki potulny jak ten. Czy to przypadkiem nie jego brat albo jaki� towarzysz, kt�ry si� ukrywa?

Nieprawdopodobna my�l jak b�yskawica uderzy�a mi do g�owy i przeszy�a na wylot ca�e cia�o.

��Zawracamy! � krzykn��em, zrywaj�c si� na r�wne nogi.

Nie us�uchali mnie, dop�ki nie zagrozi�em, �e skocz� do wody i pop�yn� wp�aw do brzegu. Niech�tnie zawr�cili ��d� i powios�owali z powrotem. Dzi�b �odzi jeszcze nie zdo�a� otrze� si� o brzeg, a ja ju� wskoczy�em do wody i zdyszany pobieg�em p�dem do sza�asu. Wszystko by�o jak przedtem, palenisko i wg��bienie w ziemi, ale nie zastali�my �ywej duszy. Jak wariat biega�em po wybrze�u w obydwie strony, na pr�no wypatruj�c bodaj �lad�w st�p, a� rybacy si�� schwytali mnie i wsadzili do �odzi.

Zakry�em twarz, wyrzucaj�c sobie g�upot�, �e go nie pozna�em. Potem zn�w mnie ogarn�o zw�tpienie, bo przecie� ten m�czyzna by� �ywym cz�owiekiem, co stwierdzi�em w�asnymi r�kami. Nie zauwa�y�em w nim �adnej bosko�ci, kt�ra by�aby zgodna z moim wyobra�eniem istoty nadprzyrodzonej. Jego s�owa odbiera�em jako �wiadectwo za�mienia umys�u. Dlaczego jednak bosko�� ma by� w�a�nie taka, jak sobie wyobra�am? A mo�e bosko�� jest r�wnie prosta jak chleb, kt�rym nas karmi�, i wino, kt�re wypili�my? Czy mog� wyrokowa�, do czego ma by� podobny syn Boga i w jaki spos�b ma si� objawia� ludziom?

Ogarn�a mnie dr�cz�ca niepewno�� i nie wiedzia�em ju�, czemu da� wiar�. Dlatego jeszcze raz w my�lach s�owo po s�owie powt�rzy�em swoje pytania i jego odpowiedzi. Nadal nic nie rozumia�em, ale pomy�la�em, �e wkr�tce oka�e si�, czy rzeczywi�cie b�d� ogl�da� wy�cig rydwan�w w tyberiadzkim cyrku.

��Sam wam wczoraj opowiada�em, �e Nazarejczyk powsta� z grobu trzeciego dnia � ze z�o�ci� wypomina�em rybakom. � Skoro domy�lili�cie si�, �e to on, czemu nie rozmawiali�cie z nim?

��A po co mieli�my do niego m�wi�? � odpowiedzieli pytaniem na pytanie, spogl�daj�c po sobie. � Gdyby mia� do nas spraw�, toby nam powiedzia�. Poza tym bali�my si�. � Po czym dodali: � Nie mamy zamiaru nikomu opowiada� o tym spotkaniu i ty te� lepiej zrobisz milcz�c. Je�li to rzeczywi�cie by� Jezus Nazarejski, w co trudno uwierzy�, to ma swoje powody, �eby ukrywa� si� przed Rzymianami.

��Je�li to by� on, to nie musi obawia� si� niczego na �wiecie. Zreszt� w Jeruzalem ukaza� si� swoim uczniom, kt�rzy znajdowali si� za zamkni�tymi drzwiami.

��Cudzoziemcze � za�miali si� serdecznie � nie wierz wszystkiemu, co opowiadaj� Galilejczycy! Mamy bardzo bogat� wyobra�ni�!

Dotar�em wreszcie do swojego pokoju w luksusowym greckim zaje�dzie i poczu�em ogromn� ulg� na my�l, �e w ko�cu jestem sam i mog� spokojnie rozmy�la� i sp�dza� dzie�, jak mi si� podoba. Dot�d Maria z Beeret bez przerwy pl�ta�a si� ko�o mnie. Jak bardzo mi przeszkadza�a, u�wiadomi�em sobie dopiero teraz, kiedy uwolni�em si� od niej dzi�ki Marii Magdalenie.

Usi�owa�em przemy�le� wydarzenia znad jeziora, lecz cisza wok� mnie stawa�a si� pustk�, a serce ogarn�o niespokojne rozdra�nienie. Tutaj, w wygodnym otoczeniu, gdzie do rangi spraw najwa�niejszych urasta kwestia przyjemnego sp�dzenia czasu, omawiania dolegliwo�ci i zjadanie posi�k�w, nie mog�em w �aden spos�b przyj�� do �wiadomo-, �ci, �e naprawd� spotka�em Jezusa Nazarejskiego. Wstrz�s spowodowany sztormem zm�ci� m�j umys� i narzuci� tak� pokr�tn� interpretacj� fakt�w. Przecie� nawet rybacy szydzili ze mnie. Gdyby to by� Jezus i gdyby chcia� mi si� objawi�, to chyba m�wi�by ze mn� otwarcie i sam by si� przedstawi�.

Niepok�j narasta�, a� sta� si� tak m�cz�cy, �e nie mog�em usiedzie� na miejscu. Chodzi�em tam i z powrotem po pokoju i ju� nie umia�em cieszy� si� samotno�ci�. W ko�cu wys�a�em wiadomo�� o swoim powrocie do Klaudii Prokuli, ale odpowiedzia�a, �e nie ma dla mnie czasu. Pos�aniec doni�s�, �e przybyli do niej dostojni go�cie z pa�acu Heroda Antypasa.

Dopiero nast�pnego dnia Klaudia Prokula przys�a�a przez s�u��cego zaproszenie na obiad. Nie by�em jedynym go�ciem, przyby� bowiem r�wnie� rzymski doradca Heroda Antypasa, ma��onek Joanny imieniem Chuza, oraz osobisty lekarz Heroda przys�any przez ksi�cia dla zbadania dolegliwo�ci Klaudii Prokuli. Lekarz ten by� liberalnym �ydem, studiowa� na wyspie Kos i tak przesi�kn�� greckim duchem, �e by� bardziej grecki ni� rodowici Grecy. Przed przyj�ciem Klaudii Prokuli podano nam wino i ostre przek�ski. Dworzanie ksi�cia zadawali mi r�ne podchwytliwe pytania, ale ograniczy�em si� do wychwalania leczniczych w�a�ciwo�ci tyberiadzkich w�d i na dow�d ich skuteczno�ci pokazywa�em nog�, kt�r� tak szybko wykurowano z zaka�enia krwi.

Klaudia Prokula �yczy�a sobie, aby w obiedzie uczestniczy�a Joanna, chocia� jej m�� wyra�nie tego nie pochwala�. Joanna ca�y czas milcza�a, natomiast bardzo blada Klaudia Prokula skar�y�a si�, �e nadal cierpi na bezsenno��, a k�piele j� tylko znu�y�y. Je�li uda jej si� zasn��, m�wi�a, m�cz� j� koszmarne zjawy, a� s�u�ba musi j� budzi�, bo strasznie j�czy przez sen.

��Ach, Marku, nie zgadniesz, w jakie wpad�am tarapaty, cho� jestem chora. M�j m�� przestrzega� mnie przed tak� ewentualno�ci�, ale nawet si� nie domy�la�, �e znajd� si� w tak trudnej sytuacji. Nigdy nie wymaga�am zbyt wiele i nie miesza�am si� do polityki. Ksi��� Galilei i Perei, Herod, jest a� za bardzo �askawy. Pragnie za wszelk� cen� zorganizowa� wy�cigi rydwan�w pod moim patronatem, aby w ten spos�b okaza� przyja�� dla Poncjusza Pi�ata. Nie chcia�abym jednak wywo�ywa� sensacji, ju� i tak uczyni� dla mnie wiele, bo na wie�� o moim przyje�dzie wys�a� a� do granicy eskort� je�d�c�w w purpurowych p�aszczach. Sp�jrz tylko � wyra�nie z�o�liwie popatrzy�a na dworzan ksi�cia � chc�, aby�my jego pi�kna ma��onka Herodiada i ja siedzia�y obok siebie w ksi���cej lo�y i razem przyjmowa�y oklaski t�umu. Ale ja nawet nie znam Herodiady! S�ysza�am, �e jej ma��e�stwo jeszcze nie jest wa�ne w my�l �ydowskiego Prawa.

Dworzanie szybko podnie�li r�ce, jakby od�egnuj�c si� od takiej zniewagi; zauwa�y�em te�, �e d�ugobrody Chuza jest zaniepokojony. Nie mia�em nic do stracenia i nie zale�a�o mi na przychylno�ci ksi�cia, dlatego powiedzia�em otwarcie, bo zrozumia�em, �e Klaudia Prokula tego pragnie:

��Rozmawiamy w�r�d przyjaci�. Lis jest m�drym zwierz�ciem, a s�ysza�em, �e ksi�cia Heroda Antypasa pochlebnie nazywaj� lisem. A wi�c ksi���-lis chcia�by, aby kobieta maj�ca najwy�sz� rang� we wschodnich prowincjach, Rzymianka i krewna cezara, publicznie si� pokaza�a w towarzystwie jego �ony na dow�d, �e akceptuje to ma��e�stwo, kt�re ju� tyle krwi napsu�o, a nawet doprowadzi�o do zamordowania pewnego proroka. Mo�na sobie wyobrazi�, jak� burz� �yczliwo�ci wzbudzi�aby twoja osoba, gdyby fanatyczni Galilejczycy zademonstrowali w cyrku swoj� mi�o�� r�wnocze�nie do Rzymian i do ksi�nej. S�dz�, �e w cyrku b�d� potrzebne ze dwie kohorty �o�nierzy dla utrzymania porz�dku, a widz�w przyda�oby si� sprawdza� przy wej�ciu, �eby� nie dosta�a czym� po g�owie.

��Nie mam nic przeciwko ksi�nie Herodiadzie � zastrzeg�a si� szybko Klaudia. � Je�li jednak b�d� patronowa� wy�cigom, a powstan� z tego powodu jakie� rozruchy, m�j m�� nie b�dzie m�g� nawet zdecydowa�, czy s� to zamieszki skierowane przeciw Rzymianom, czy tylko przeciwko ksi�nej. S�ysza�am, �e nar�d nie chce jej pozdrawia� i gdy pokazuje si� na ulicach, ludzie uciekaj� albo odwracaj� si� plecami.

��Gdyby dosz�o do rozruch�w � zabra� g�os rzymski doradca Heroda � zawsze mo�na stwierdzi�, �e s� wymierzone przeciwko Rzymianom. Da to ksi�ciu mo�liwo�� wykazania si� lojalno�ci� wobec Rzymu i udzielenia narodowi nauczki. Tak�e ksi�na by�aby zadowolona z takiego obrotu rzeczy.

��Ale m�j m�� tego by nie pochwala� � odpar�a Klaudia Prokula.

��Poncjusz Pi�at jest bardzo umiarkowany i stara si� unika� niepotrzebnych zamieszek. Oczywi�cie by�aby to sprawa ksi�cia, a nie prokuratora Judei, ale nie mo�na przewidzie�, kto i jak tego rodzaju historie b�dzie relacjonowa� w Rzymie. Dzi�kuj� ci, Marku, �e mnie bronisz. Podj�am ju� decyzj�: przyjm� zaproszenie, ale jako osoba prywatna. Oznacza to, �e zasi�d� we w�asnej lo�y, chocia� oczywi�cie po wy�cigach jestem gotowa powita� ksi�n� Herodiad� i zawrze� z ni� przyja��. Nie jestem uprzedzona, to mi nawet nie przystoi jako ma��once prokuratora Judei.

��Nie wiedzia�em, �e Galilejczycy organizuj� gonitwy konne

��powiedzia�em, aby skierowa� rozmow� na bezpieczniejsze tory.

��Ci rybacy i oracze w og�le si� nie znaj� na koniach � rzek� pogardliwie lekarz. � Ale cyrk i teatr to najlepsze �rodki dla szerzenia cywilizacji i przezwyci�ania uprzedze�. Nie �yjemy w czasach ucieczki �yd�w z Egiptu i w�dr�wki przez pustyni�. W r�nych krajach wy�cigi rydwan�w s� bardzo popularne. Do Tyberiady przys�ano na przyk�ad zaprz�gi z Idumei, Cezarei i Damaszku, a ksi���ce konie krwi arabskiej s� nieokie�znane! Nic nie mo�e przeszkodzi� wy�cigom!

��Wy�cigi potrafi� jednak szerzy� nienawi�� plemienn� � zauwa�y� Chuza. � Arabowie s� rozgoryczeni, jako �e poprzednia �ona ksi�cia by�a Arabk� i zosta�a odes�ana do namiot�w ojca.

��Dziwny kraj � powiedzia�em ironicznie � w kt�rym wy�cigi konne powi�kszaj� spory mi�dzy narodami. W Rzymie zwolennicy r�nych barw cyrkowych ok�adaj� si� czym si� da, zar�wno przed, jak i po wy�cigach, ale na tym si� ko�czy.

��Je�li z powodu wy�cig�w b�d� jakie� guzy i pot�uczone czaszki, to trzeba je uzna� za przejaw cywilizacji � orzek� rzymski doradca ksi�cia. � Znacznie gorsze s� awantury na tle religijnym. Ale mamy nadziej�, �e b�dziemy mogli zn�w kilka lat �y� w spokoju, skoro pozbyli�my si� kr�la, kt�rego tw�j m��, Klaudio, tak sprawnie kaza� ukrzy�owa� w Jeruzalem.

��Masz na my�li Jezusa Nazarejskiego? � spyta�em. � A czy wiesz, �e on zmartwychwsta� i wr�ci� do Galilei?

Powiedzia�em to w tej samej lekkiej tonacji, jakiej u�y�em wcze�niej, aby my�leli, �e �artuj�. Mimo to nagle wszyscy spos�pnieli, a� dopiero Chuza zauwa�y�:

��Galilejczycy s� narodem zabobonnym. Prosz� bardzo, oto przyk�ad: przecie� z pocz�tku sam ksi���, gdy us�ysza� o Jezusie, my�la�, �e zmartwychwsta� ten �ci�ty prorok, co nosi� odzienie z wielb��dziej sier�ci. Ale prawd� m�wi�c nie s�dzi�em, �e te nieprzyjemne pog�oski dotar�y ju� do uszu przyjezdnych.

��Kiedy o tym us�ysza�em, du�o rozmy�la�em i rozpytywa�em tych, kt�rzy widzieli go umieraj�cego � �ywo gestykuluj�c m�wi� upodobniony do Greka lekarz. � Nie po�amano mu goleni, chocia� cia�o trzeba by�o szybko zdj�� z krzy�a. Powiadaj� r�wnie�, �e z jego boku ciek�a krew, gdy dla potwierdzenia zgonu �o�nierz przebi� go w��czni�. Sztuka medyczna stwierdza, �e martwe cia�o nie wydala krwi. Jest wi�c mo�liwe, �e napojono go odurzaj�cym winem i zapad� w podobny do �mierci sen. Bo niby dlaczego jego uczniowie wykradli cia�o z grobu? Mo�e ocucili go i rzeczywi�cie teraz gdzie� si� tu kryje w jaskiniach? By� przecie� zdolnym magiem.

��Cz�owiek ukrzy�owany przez Rzymian nie wraca do �ycia

��rzek� ostro rzymski doradca. � Ci�ko obwiniasz Poncjusza Pi�ata. Licz si� ze s�owami!

��Akurat wtedy przyby�em do Jeruzalem i przypadkiem widzia�em na w�asne oczy, jak umiera� � wtr�ci�em si� do rozmowy.

��Dlatego ta sprawa mnie interesuje. Mog� zapewni�, �e naprawd� umar� na krzy�u. Gdyby si� tylko dusi� do utraty przytomno�ci, to i tak by zmar� w chwili przebicia serca. Podkre�lam, �e widzia�em to na w�asne oczy.

��Laikowi trudno jest orzeka� o zgonie � grecki lekarz uzna� za stosowne odwo�a� si� do w�asnej profesji. � Do tego potrzebny jest do�wiadczony lekarz. � I zacz�� opowiada� o przypadku, kt�ry sam widzia�, a� Klaudia Prokula zatka�a uszy r�k� i pisn�a:

��Nie m�w takich potwornych rzeczy, bo znowu b�d� mi si� �ni�y koszmary!

��Czy Maria Magdalena, jak powiadaj�, rzeczywi�cie sko�czy�a z wiadom� profesj�? � zapyta� zmieszany lekarz, chc�c zmieni� temat rozmowy.

Po tych s�owach zapad�a martwa cisza. Zdziwiony lekarz rozejrza� si� dooko�a i zapyta�:

��Czy powiedzia�em co� z�ego? Czy o tym nie nale�a�o m�wi�? Ale dlaczego?! Galilea ma milion mieszka�c�w, a mo�e i wi�cej, ale to ma�y kraj, gdzie wszyscy wszystko o sobie wiedz�. Przecie� swego czasu Maria Magdalena stanowi�a swego rodzaju ciekawostk�, tak �e wieczorami niesiono do niej z Tyberiady lektyki, kt�re w �wietle pochodni tworzy�y kolejk�! Podobno by�e� u niej i zostawi�e� na wychowanie dziewczyn�, kt�r� przywioz�e� a� z Jeruzalem. Co w tym z�ego?!

��Poniewa� nie odpowiada�em, ci�gn�� beztrosko: � Wielu uwa�a�o j� za niewiast� niebezpieczn�. Podobno swego czasu jaka� czarownica z Samarii wodzi�a j� za sob�, przy jej pomocy wzywaj�c duchy. Rozs�dny lekarz oczywi�cie uwa�a takie opowie�ci za bzdury.

��Moja �ona j� zna � rzek� niech�tnie Chuza � ale oczywi�cie ju� si� z ni� nie spotyka. Jezus Nazarejski uzdrowi� j�, tak �e Maria Magdalena nie ma ju� nic wsp�lnego z czarami, tylko rozdaje ja�mu�n� i �yje jak zwyk�a kobieta. W og�le uwa�am, �e ten Jezus uczyni� wi�cej dobrego ni� z�ego. Nie by� �adnym buntownikiem ani blu�nierc�, chocia� go za to skazano. Moja �ona, Joanna, chodzi�a za nim jaki� czas, aby spe�ni� przyrzeczenie, jakie z�o�y�a, gdy uzdrowi� nasz� krewn� z gor�czki, i nie s�ysza�em, �eby opowiada�a o nim co� ztego.

��Zdenerwowa� si�, waln�� pi�ci� w d�o� i ci�gn��: � Nic by mu si� nie sta�o, gdyby nie poszed� do Jeruzalem. Wielokrotnie przychodzili tu faryzeusze, �eby spreparowa� oskar�enie przeciwko niemu, ale im si� nie udawa�o. Moim zdaniem bezmy�lnym marnotrawstwem jest wysy�anie z ca�ego kraju dziesi�cin podatkowych do �wi�tyni. O ile wiem, Jezus Nazar ej ski naucza� modlitwy do Boga w duchu i w prawdzie. Sanhedryn oczywi�cie doszed� do wniosku, �e takie nauki zmniejszaj� dochody �wi�tyni. A przecie� to szale�stwo, �eby ubogi wie�niak p�aci� jedn� dziesi�cin� �wi�tyni, drug� ksi�ciu, danin� i c�o Rzymianom i jeszcze podatek drogowy, podatek solny i op�aty targowe. Jeszcze troch�, a ch�opi strac� swoje ziemie i sady, bo ju� wi�cej nie s� w stanie p�aci�. Tak ju� si� sta�o w Judei, gdzie bogaci skupuj� coraz wi�ksze obszary ziemi i tworz� wielkie maj�tki. Konsekwencj� jest zwi�kszanie si� liczby w��cz�g�w, og�lny niepok�j i niezadowolenie oraz nienawi�� wszystkich do wszystkich. Zapewniam ksi�cia Heroda, �e nie musi si� ba� Jezusa.

Rzymski doradca chcia� co� powiedzie�, lecz Klaudia Prokula uprzedzi�a go i rzek�a z naciskiem:

��Jestem tego samego zdania co ty, Chuzo! Jezus Nazarejski by� dobrym i pobo�nym cz�owiekiem i Poncjusz Pi�at nie by�by go skaza�, gdyby �ydzi go do tego nie zmusili.

Po obiedzie Klaudia Prokula zacz�a narzeka� na b�l g�owy i odesz�a do swoich pokoj�w. Lekarz troskliwie jej towarzyszy�, przygotowuj�c jaki� nap�j uspokajaj�cy. Chuza r�wnie� oddali� si�, aby porozmawia� z �on� o sprawach, jak to okre�li�, natury gospodarczej. Zosta�em sam z rzymskim doradc�. Wyci�gn�li�my si� na le�ankach i popijali wino, a rozmowa toczy�a si� wok� sytuacji w Rzymie. Pr�bowa� wypytywa� mnie o wp�ywy Sejana, ale bardzo uwa�a�em na to, co m�wi�. Gdy wyja�ni�em, �e ju� rok min��, jak wyjecha�em z Rzymu, doradca przesta� si� mn� interesowa�. Ja z kolei pyta�em o ksi�cia Heroda i jego dw�r. Parskn�� �miechem i ostrzeg�:

��Nie radzi�bym publicznie nazywa� go lisem. Wszyscy potomkowie wielkiego Heroda s� m�ciwi i bardzo dra�liwi, je�li chodzi o ich pozycj�. Niew�tpliwie s� wyj�tkowo zdolni i rozwi��li, a tak�e niezachwianie lojalni wobec Rzymu, kt�remu zawdzi�czaj� swoje stanowiska. Stosunki pokrewie�stwa w ich rodzinie s� okropnie popl�tane! Herod Wielki by� dziadkiem Herodiady, a r�wnocze�nie ojcem Heroda Antypasa. �ydzi maj� wi�c powody do podwa�ania legalno�ci tego ma��e�stwa. Na szcz�cie ksi��� potrafi dochodzi� swoich praw. Na jego dworze ka�dy adwokat znajdzie si� w opa�ach. Ja mam prawo veta wobec wyrok�w za przest�pstwa karane �mierci�, ale oczywi�cie nie jestem taki g�upi, �eby z tego korzysta�. Staram si� tylko zgromadzi� kapitalik z mojej dobrej posadki. Tyberiada jest niez�ym miejscem dla takich stara�. A mo�e by�my sobie popili i poszli zabawi� si� do miasta? Poka�� ci, jak roztropny m�czyzna potrafi wsp�y� z �ydami, nie mieszaj�c si� do spraw, kt�re do niego nie nale��. Odm�wi�em, powo�a�em si� na chor� nog�, on za� j�� si� usprawiedliwia�:

��Oczywi�cie, mam informator�w w wielu miastach, i legion te� ma swoich. Dbam, aby potajemnie nie przywo�ono do kraju broni i aby ksi��� te� jej nie magazynowa�. R�wnocze�nie pilnuj� jego spraw zagranicznych. Na szcz�cie zirytowa� Arab�w, a Partowie s� zbyt odlegli, zreszt� nic sobie nie robi� z takiego ma�ego ksi�cia. Moja pozycja w Rzymie nie jest podwa�ana.

By�em ciekaw, jak zdo�a� si� ustrzec przez zara�eniem religi� �ydowsk� w kraju, kt�ry roi si� od prorok�w i �wi�tych ludzi. Od�egna� si� obydwiema r�kami i zapewni�:

��Wystrzegam si� wk�adania r�k w gniazdo szerszeni. Mamy wizerunek cesarza i sk�adamy mu ofiary mimo nie�mia�ego sprzeciwu Tyberiady, ale oczywi�cie miejscowych nie zmuszamy do udzia�u w tych ceremoniach. Ten nar�d jest jeszcze tak zacofany, �e ksi���cy dworzanie uciekaj� z teatru w czasie spektaklu. Nie mo�na nawet pomy�le�, �eby kto� skazany na �mier� zosta� zg�adzony na scenie, jak w Aleksandrii, tote� przy wystawianiu tragedii musimy si� zadowala� u�yciem zakrwawionych work�w. �ydzi nie cierpi� ogl�dania w teatrze nawet dowcipnych �wiristewek, a wystawienie farsy jest tu nie do pomy�lenia.

Co� sobie przypomnia�em. Spyta�em, czy aktualnie go�ci w Tyberiadzie jaka� trupa aktorska. Potrz�sn�� g�ow� i powiedzia�:

��Nic o tym nie s�ysza�em. Je�li ksi��� sam nie op�aci przedstawienia, trudno znale�� kogo�, kto by pokry� koszty. Wobec braku zainteresowania teatr nie ucywilizuje tego narodu, jak bywa�o w innych krajach.

Wreszcie postanowi� odej��, a Chuza mu towarzyszy�. Na dziedzi�cu z szacunkiem po�egna�em ich, kiedy wsiadali do swoich lektyk; przecie� niczego nie traci�em okazuj�c uprzejmo�� obu wp�ywowym m�om. Osobisty lekarz Heroda wykorzysta� okazj�, aby pokr�ci� si� po k�pielisku i upolowa� t�ustego pacjenta dla podreperowania sakiewki. Kiedy odeszli, Klaudia Prokula poprosi�a mnie do siebie i trzymaj�c si� za g�ow� spyta�a s�abym g�osem:

��Czy Maria Magdalena mia�a jakie� nowiny? Kaza�a mi co� powt�rzy�?

��Ona czeka � wyja�ni�em. � Nikt nie wie niczego, o czym by�my ju� nie wiedzieli.

��Przekazano mi informacj� � powiedzia�a Joanna � �e w g��bi kraju, niedaleko Nainu, kr��y� cz�owiek, kt�rego brano za Jezusa, ale znikn��, zanim cisi zd��yli go odnale��.

��Mo�liwe, �e ci, kt�rzy go spotkali, z jakiego� powodu nie chc� o tym rozpowiada�.

��Przyjecha�am z entuzjazmem, bo chcia�am da� mu mo�liwo�� uzdrowienia moich dolegliwo�ci, a przez to poprawienia jego opinii po zmartwychwstaniu � skar�y�a si� Klaudia Prokula. � Dlaczego wi�c mnie si� nie objawia? Przecie� nic nie stoi na przeszkodzie, skoro potrafi przenika� przez zamkni�te drzwi. Wcale bym si� nie przerazi�a. Co noc strasz� mnie przecie� okropne zmory! Zaczynam by� zm�czona tym oczekiwaniem, a k�piele w �mierdz�cej siark� wodzie m�cz� mnie i nie wiem, jak mam si� ubra� na te wy�cigi� Mimo wielu dobrych cech Poncjusz Pi�at jest sk�py, bo wychowa� si� w prymitywnych warunkach. Jego matka pochodzi z barbarzy�c�w zamieszkuj�cych p�nocn� cz�� Brytanii, gdzie jedz� klenie.

��Wspomnia�am Chuzie o twoim k�opocie � wtr�ci�a Joanna.

��Jego zdaniem, ksi��� powinien ci podarowa� jedwabn� sukni�, je�li zechcesz zaszczyci� sw� obecno�ci� jego wy�cigi.

��Je�li Herod wetknie mi jak�� star� szat� Herodiady, potraktuj� to jako obelg� � rzek�a Klaudia Prokula ze z�o�ci�. � Postaraj si�, �eby to wzi�� pod uwag�. W og�le nie mam ochoty na prezenty od tej �ydowskiej ladacznicy. To, co dostan�, musi by� zakupione z funduszu spraw zagranicznych ksi�cia. � Odwracaj�c si� w moj� stron� wyja�ni�a: � Ty wiesz najlepiej, Marku, �e nie jestem ma�ostkowa, �e bardziej kocham samotno�� ni� rozg�os. Lecz je�li ju� wyra�am zgod� na publiczne wyst�pienie, to musz� si� ubra�, jak na Rzymiank� i �on� prokuratora Judei przysta�o. S� to jednak sprawy, kt�rych �aden m�czyzna naprawd� nie zrozumie, cho�by nie wiem jak si� zaklina�, �e wszystko jest dla niego jasne.

��Rzeczywi�cie nie bardzo ci� rozumiem � przyzna�em. � Wygl�da na to, �e wy�cigi s� dla ciebie wa�niejsze ni� Nazarejczyk, kt�rego chcia�a� szuka�. Zmartwychwsta�y syn Bo�y mo�e w�a�nie teraz buduje wok� nas niewidzialne Kr�lestwo, a ty my�lisz o tym, co na siebie w�o�y�, �eby si� przypodoba� arabskim ksi���tom i bogatym hodowcom koni!

��Mam dosy� rzeczy nadprzyrodzonych w moich snach � fukn�a rozdra�niona Klaudia Prokula. � Ka�dej nocy prze�ywam groz� kr�lestwa zmar�ych i nie mog� ruszy� r�k� ani nog�, ani nawet krzykn��, bo mi si� wydaje, �e umieram. W miar� wzrostu ksi�yca moje cierpienie staje si� coraz dotkliwsze: wprost boj� si�, �e trac� rozum.

Przygn�biony i odurzony winem wyszed�em, aby wr�ci� do greckiego zajazdu. Pod murem pa�acu siedzia� odziany siermi�nie staruszek, szczelnie os�aniaj�cy g�ow�. Okaza�o si�, �e oczekiwa� na mnie, pozdrowi� moim imieniem i rzek� niskim g�osem:

��Id� na wybrze�e. Chod� za mn�, ale tak, �eby ci� nikt nie widzia�.

Poszed� przede mn�, a ja jego tropem. Zaprowadzi� mnie na wybrze�e, gdzie nikt nie m�g� nas widzie� ani s�ysze�, o czym rozmawiamy. Dopiero tam odkry� twarz � to by�a Zuzanna! Nie u�miecha�a si� ani nie wita�a mnie rado�nie. Przeciwnie � wzdycha�a, poj�kiwa�a i za�amywa�a r�ce, jakby dr�czy�a j� bole�� i nie wiedzia�a, od czego zacz��. Zgani�em j� ostrymi s�owami za tak d�ugie milczenie i spyta�em, gdzie jest Natan wraz ze stanowi�cymi moj� w�asno�� os�ami i sakiewk�. J�kn�a jeszcze g�o�niej, lecz zapewni�a:

��Ani ja, ani Natan nie oszukali�my ci� i nic ci nie zgin�o. Przeciwnie, Natan wozi na osio�kach piasek i glin� na budow� nowego budynku celnego w Kafarnaum, �eby nie traci� daremnie czasu, za kt�ry mu p�acisz. Ze wszystkiego dok�adnie si� rozliczy. Os�y pracuj� na twoj� korzy�� i zarabiaj� sporo, powi�kszaj�c jeszcze twoje bogactwa. Ale naprawd� nie wiem, czy post�puj� �le czy dobrze, zdradzaj�c ci tajemnice. Z pewno�ci� nie o�mieli�abym si� przyj�� do ciebie, gdyby� mnie wtedy nie poca�owa� w usta, chocia� jestem tylko staruch� i niewiele mam z�b�w. Wiele moich r�wie�niczek z Galilei ma jeszcze wszystkie. Nie wiem, czemu tak to jest�

��Przesta� mi ple�� o swoich z�bach � burkn��em � i powiedz natychmiast, czy co� s�ysza�a� o Jezusie Nazarejskim.

��Tak, tak� Och, �atwo ci mnie �aja�!� Dowiedz si� zatem, �e Jezus Nazarejski ju� jaki� czas temu ukaza� si� wielu uczniom nad brzegiem jeziora, jad� razem z nimi, naucza� ich i mianowa� Szymona Piotra ich zwierzchnikiem. Chc� powiedzie�, �e wskaza� Piotra jako pasterza, kt�ry pocz�wszy od zaraz powinien pa�� jego trzod�. Ale niech mnie biesy porw�, je�li kiedykolwiek Piotr zgodzi si� ciebie nakarmi� albo prowadzi� jako cz�onka trzody, je�li nie jeste� obrzezanym synem Izraela! Nie rozumiem, dlaczego wybra� do tego zadania w�a�nie Piotra, kt�ry zanim kur zd��y� zapia�, wypar� si� go w Jeruzalem. Cho� rzeczywi�cie, z nich wszystkich Piotr jest najwi�kszy i najmocniejszy, a poza tym entuzjastycznie doradza innym.

��Czy aby oni to wszystko ci powiedzieli? � spyta�em podejrzliwie.

��Oj� � westchn�a Zuzanna, trzymaj�c r�ce mi�dzy kolanami

��jak�e nogi mnie bol�! Nie da�abym rady dotrze� pieszo a� do Kafarnaum, gdybym nie przyp�yn�a �odzi� poborcy podatk�w do Tyberiady, tego poga�skiego miasta. Jestem tylko prost� star� bab� i nikt mi nic nie opowiada. Ale uszy mam dobre, a przecie� trzeba komu� oczy�ci� i nasoli� ryby, upra� odzienie i ugotowa� straw�. W ten spos�b s�ysz� to i owo, mo�e nawet wi�cej ni� potrzeba, bo wszycy uwa�aj� mnie za tak ma�o rozgarni�t�, �e na pewno nic nie zrozumiem. Ze swojej s�abo�ci i t�sknoty za Jezusem nie mog� spa� po nocach, wi�c chodz� modli� si� nad brzeg morza. Je�li w�wczas zdarzy mi si� us�ysze� co� takiego, co nie jest przeznaczone dla moich uszu, to nie ma w tym mojej winy, tylko raczej wola niebios, bo wbrew nim do tego by nie dosz�o. W�tpi�, by uczniowie naprawd� byli tacy �wi�ci, za jakich si� uwa�aj�! A� skwiercz� z pychy, �e Jezus ju� wielokrotnie im si� ukazywa� i naucza� ich. A Piotr, Jakub i Jan s� jego najwi�kszymi pupilami, nawet ich twarze sta�y si� promienne. Wida� ich po ciemku bez lampy i latarni. Natan nie jest oszustem � ci�gn�a jednym tchem Zuzanna. � Z�o�y� te� �luby, a poniewa� m�czyzna jest zawsze m�czyzn�, wi�c bardziej wierz� jemu ni� memu babskiemu rozumowi. Powiedzia�, �e powinnam ci� poinformowa�, skoro przywioz�e� mnie z Jeruzalem do Galilei, chocia� �wi�ci mnie odtr�cili, a ty by�e� dla mnie jak mi�osierny Samarytanin, kt�rego za przyk�ad dawa� Jezus w swoim nauczaniu. A moim zdaniem Rzymianin nie jest gorszy od Samarytanina, bo Samarytanie gardz� �wi�tyni� i czcz� Boga na swojej g�rze, i po swojemu obchodz� Pasch�, a Rzymianie przecie� o niczym nie wiedz�, oczywi�cie opr�cz ciebie.

W tej nieprawdopodobnej paplaninie Zuzanna wy�adowa�a sw�j strach i zmartwienie. W ko�cu musia�em jej przerwa� i spyta�em:

��Wi�c Jezus Nazar ej ski jest Chrystusem, synem Boga i tym, kt�ry zmartwychwsta�?

��On naprawd� zmartwychwsta� i chodzi po Galilei, i ukaza� si� ju� wielu ludziom � zapewni�a Zuzanna i wybuchn�a p�aczem.

��Niechaj mi wybaczy, je�li post�puj� �le zdradzaj�c ci to. Ale przecie� ty mu �le nie �yczysz.

��Ale dlaczego nie ukaza� si� ani Marii Magdalenie, ani Joannie czy tobie? � spyta�em zdziwiony.

��Och, panie, przecie� jeste�my tylko niewiastami � odrzek�a Zuzanna szczerze zaskoczona. -Dlaczego mia�by si� nam pokazywa�?

��Zakry�a usta r�k� i g�o�no zachichota�a, wida� sprowokowana moim g�upim pytaniem. Zaraz jednak zn�w spowa�nia�a. � Synowie Zebedeusza z pewno�ci� co� opowiadali swojej matce, Salome, bo to tak samolubna i ��dna w�adzy niewiasta, �e nie o�mieliliby si� przed ni� czego� przemilcze�. Innym niewiastom, przynajmniej na razie, Salome nic nie przekaza�a. Wiem jednak na pewno przynajmniej tyle, �e przez Galile� puszczono w obieg wiadomo�� do tych, kt�rzy szli za Jezusem, a teraz pe�ni byli trwogi. Oni mu wierzyli i do nich uczniowie mieli zaufanie. To siedemdziesi�t os�b, kt�re kiedy� pos�a�, by g�osi�y jego imi�, ale jest r�wnie� du�o innych, cichych. Wie�� przekazywano z ust do ust, z wioski do wioski: Pan zmartwychwsta�, b�d�cie gotowi. Czas si� wype�nia. Jezus b�dzie przebywa� na ziemi tylko czterdzie�ci dni. Ale nim st�d odejdzie, wezwie wszystkich swoich na g�r�, aby si� z nimi po�egna�. Zreszt� nie wiem, czy sam wezwie, czy te� zorganizuj� to jego uczniowie.

��Na g�r�? Na kt�r� g�r�?

��Nie wiem � Zuzanna potrz�sn�a g�ow� � ale s�dz�, �e ci kt�rzy w niego wierz� i cisi, wiedz�. Jest wiele g�r, na kt�re wchodzi�, aby modli� si� w samotno�ci, zar�wno w Kafarnaum, jak i po tamtej stronie jeziora, ale my�l�, �e ta g�ra jest w g��bi Galilei i blisko szlaku pielgrzymiego, aby ci, kt�rzy dostan� wiadomo��, mogli zgromadzi� si� szybko i nie zwracaj�c na siebie uwagi. M�wi si� r�wnie� o eliksirze nie�miertelno�ci, ale czy da� go swoim uczniom, czy te� zamierza da� wszystkim swoim dopiero tam, na g�rze, tego nie wiem.

��Zuzanno � powiedzia�em � nie wiem, jak mam ci dzi�kowa� za wierno��! Niech nam Jezus pob�ogos�awi ci� za ten dobry uczynek, za to, �e nie opu�ci�a� mnie w ciemno�ci. Pragn� i�� za nim na t� g�r�, kiedy chwila nadejdzie, cho�by mieli mnie zabi�. Ka�, aby Natan mia� osio�ki przygotowane do wyjazdu i �eby zarezerwowa� osio�ka dla ciebie, je�li tamci si� o to nie zatroszcz�.

��Tak, tak w�a�nie my�la�am i b�ogos�awi� ci�, Rzymianinie, �e jeste� od naszych lito�ciwszy! � ucieszy�a si� Zuzanna. � Dr�czy mnie strach, �e nagle odejd�, a ja zostan� z t� kulaw� nog� i ju� nigdy nie ujrz� mego Pana. Obiecaj, �e ty mnie nie zostawisz!

Naradzali�my si� jeszcze, czy nie powinienem zbli�y� si� w Kafarnaum do uczni�w. Zuzanna podejrzewa�a jednak, �e rozpoznaj� mnie, zanim czas nadejdzie, i b�d� si� mnie obawiali. W ka�dym b�d� razie przez Tyberiad� prowadzi g��wny szlak do centrum Galilei, a w og�le odleg�o�ci wzd�u� wybrze�a s� stosunkowo niewielkie. Jej zdaniem najlepiej b�dzie spokojnie pozosta� na miejscu i oczekiwa� na Natana albo na ni�. Przypuszcza�a, �e na g�rze zbierze si� tak wielu ludzi, przybywaj�cych z r�nych stron, �e jedni drugich nie b�d� znali. Dlatego we w�a�ciwym czasie b�dzie mo�na doj�� na g�r� na has�o cichych, cho�by uczniowie pod os�on� nocy ulotnili si� z Kafarnaum.

Rozstali�my si� wi�c pe�ni nadziei. Zuzanna odesz�a wybrze�em nie posiliwszy si�, chocia� ch�tnie bym j� ugo�ci�. Obawia�a si� jednak bardzo, by kto� nie odkry� naszego spotkania i nie opowiedzia� o nim uczniom Jezusa.

W taki oto spos�b zn�w moje serce wype�ni�a nadzieja. Uciszy�em my�li, nape�ni�em si� pokor�. I znikn�� m�j niepok�j. W g��bi serca powtarza�em modlitw�, kt�rej nauczy�a mnie Zuzanna, i pragn� wierzy�, �e nie istniej� �adne ziemskie zaszczyty, sukcesy, dowody uznania lub m�dro�ci, kt�rych bym z rado�ci� nie odda� za Kr�lestwo Jezusa Nazarejskiego, gdyby mi je otworzy�. Bada�em g��bi� swojej duszy i s�dz�, �e nie po��dam nie�miertelno�ci ani �ycia wiecznego. Pragn� tylko, aby Jezus pojrza� na mnie i uzna� za swojego.

Po odej�ciu Zuzanny przez wiele dni zajmowa�em si� wy��cznie opisywaniem tego, co si� wydarzy�o.

W g��bi serca ju� dawno z Tob�, Tulio, sko�czy�em. Wiem, �e �adne moje pisanie nie b�dzie w stanie Ci� o tym przekona�. Gdyby� przeczyta�a to, co pisz�, drwi�aby� ze mnie i s�dzi�a, �e �ydzi zam�cili mi w g�owie. A jednak moje serce nurtuje dziwne przekonanie, �e gdybym raz m�g� spojrze� na Ciebie i zacz�yby z Ciebie opada� jedna po drugiej poszczeg�lne cz�ci garderoby, a cia�o r�wnie� sta�oby si� tylko zb�dnym ubiorem, m�g�bym wtedy zobaczy� Twoje my�li i przekona� Ci�, by� uwierzy�a w to, w co i ja wierz�.

S�dz�, �e oznacza�oby to konieczno�� rezygnacji z wielu rzeczy, do kt�rych przywi�zujesz wag� i kt�re s� Ci mi�e. Lecz gdyby� mog�a w taki spos�b na siebie spojrze�, wszystko inne straci�oby w Twoich oczach warto��. Czyli zrezygnowa�aby� tylko z tego, co by�oby dla Ciebie zb�dne, jak u�ywane szaty. Takie moje my�lenie z pewno�ci� jest ca�kiem beznadziejne. W to, w co ja wierz�, mo�na uwierzy� tylko w�wczas, je�li samemu si� to prze�y�o i widzia�o na w�asne oczy. Zreszt� wielu spo�r�d tych, kt�rzy widzieli, nie uwierzy�o.

B�d� opowiada� nast�pne wydarzenia.

W dzie� wy�cig�w Klaudia Prokula wezwa�a mnie i oznajmi�a, i� zabiera mnie do swojej lo�y, gdzie b�d� m�g� za ni� siedzie�. Podkre�li�a, �e to wielkie wyr�nienie. Ubra�a si� w jedwab i purpur�, co nie by�o chyba rozs�dne, chocia� mog�a powo�ywa� si� na bliskie pokrewie�stwo z cesarzem. W�osy mia�a pi�knie u�o�one, a na czole drogocenny diadem. Dla mnie przygotowa�a rzymsk� tog� i fryzjera, kt�ry czeka�, �eby zgoli� mi brod� i utrefi� w�osy.

��Najwy�szy czas, �eby� sko�czy� udawa� �yda i wyst�pi� przed barbarzy�cami jako Rzymianin � oznajmi�a.

Na pr�no t�umaczy�em, �e w k�pielisku istnieje ca�kowita dowolno�� stroj�w, i przypomnia�em, �e rzymski doradca Heroda r�wnie� zapu�ci� brod� i ubiera si� na mod�� wschodni�, aby dw�r ksi���cy zbytnio nie zaznacza� swojej rzymsko�ci. W ko�cu musia�em jej powiedzie� wprost:

��Nie gniewaj si�, Klaudio, ale nie mam ochoty st�d si� oddala� i jecha� z tob� na wy�cigi. Przeciwnie. Musz� by� w ka�dej chwili got�w, bo mam podstawy wierzy�, �e zwolennicy Jezusa Nazarejskiego wkr�tce zbior� si�, �eby go spotka�. Mam nadziej�, i� otrzymam na czas wiadomo��, abym m�g� ruszy� w pewnym oddaleniu za uczniami i znale�� si� na tym spotkaniu.

��To dla mnie �adna nowina � rzek�a opryskliwie Klaudia Prokula. � Joanna zna spraw�. Gdybym by�a m�odsza i gdyby to si� dzia�o w Rzymie, znalaz�abym a� nadto wielu m�czyzn, kt�rzy umieliby trzyma� j�zyk za z�bami, a pod ich opiek� i ja skusi�abym si� na szukanie przyg�d i w bia�ych szatach uda�abym si� w g�ry. Bo to na g�rze maj� si� zebra�, czy� nie?

��Dlaczego Joanna mi nic nie powiedzia�a? Czy�by mi nie ufa�a?

��pyta�em zaskoczony.

��S�dz�, �e nakazano jej milczenie � zauwa�y�a beztrosko Klaudia. � Ale obieca�a, �e osobi�cie powie o mnie Nazarejczykowi. Ju� i przedtem Jezus uzdrawia� chorych na odleg�o��, a mo�e da Joannie dla mnie jak�� szat�, kt�r� nosi�? Ty wi�c, Marku, wcale nie b�dziesz tam potrzebny. Wracaj do swej rzymskiej postaci i b�d� rozs�dny. Wy�cigi s� najwi�kszym wydarzeniem roku zar�wno w ca�ej Galilei, jak i w s�siednich krajach.

��A wi�c przedk�adasz wy�cigi nad syna Bo�ego?! � krzykn��em oskar�y cielsko, nie wierz�c w�asnym oczom i uszom.

��Wszystko w swoim czasie � o�wiadczy�a. � K�piele dobrze mi zrobi�y, wi�c nie jestem ju� tak za�lepiona jak ty. Wydaje mi si�, m�wi�c serio, �e nie potrafisz ustali� hierarchii wa�no�ci.

��Klaudio Prokulo, tw�j m�� skaza� go na ukrzy�owanie i tego nie zmieni ju�, cho�by nie wiem ile razy umywa� r�ce. Czy ty si� nie boisz?

��Ale�, Marku � roz�o�y�a r�ce � ja przecie� zrobi�am wszystko, aby go uratowa�! Z pewno�ci� wie o tym, a przynajmniej powinien wiedzie�. Ponadto Joanna dok�adnie mi wyja�ni�a, �e tak w�a�nie musia�o si� sta�, aby spe�ni�y si� przepowiednie �wi�tych Ksi�g �ydowskich. Dlatego w istocie rzeczy Jezus powinien by� wdzi�czny Poncjuszowi Pi�atowi, kt�ry pod naciskiem �yd�w pom�g� mu spe�ni� Pismo. Filozofia �ydowska jest wprawdzie mglista i skomplikowana, ale z tym wi�ksz� ch�ci� daj� wiar� Joannie. Zreszt� Joanna tak�e b�dzie mi towarzyszy� na wy�cigach, chocia� przez to mog�aby si� sp�ni� na spotkanie w g�rach. Rozumiesz teraz, jak wa�nym wydarzeniem s� te wy�cigi.

Nie mia�em ju� argument�w. Ale nie pozwoli�em fryzjerowi zgoli� brody. Przyci�� j� tylko umiej�tnie, nama�ci� i powiedzia�, �e w�a�nie taki zarost nosz� herodianie.

Cyrk Heroda Antypasa nie jest budowl� monumentaln�. Nie s�dz�, aby na widowni zmie�ci�o si� bodaj trzydzie�ci tysi�cy os�b. W ka�dym razie by� do ostatniego miejsca wype�niony ciekawsk� szumi�c� gawiedzi�. Moim zdaniem w�r�d widz�w by�o wi�cej obcokrajowc�w ni� rodzimych Galilejczyk�w.

Herod Antypas kaza� wznie�� dla Klaudii Prokuli lo�� naprzeciwko swojej wysokiej lo�y, po drugiej stronie toru, i pokry� balustrady drogimi dywanami. Wszystko wskazywa�o na to, �e chce utrzymywa� dobre stosunki z Poncjuszem Pi�atem, bo lo�a Klaudii by�a zaledwie o jeden stopie� ni�sza od jego w�asnej. Skonstruowano te� wiele innych l� dla arabskich w�adc�w i innych goszcz�cych w Tyberiadzie osobist�ci. Dworzanie ksi�cia musieli otrzyma� �cis�e instrukcje, bo gdy tylko Klaudia Prokula zjawi�a si� ze swoj� �wit� w lo�y, zewsz�d rozleg�y si� pot�ne wiwaty. T�um ch�tnie podchwytywa� okrzyki, gdy� w ten spos�b wy�adowywa� emocje.

Zobaczyli�my Herodiad� i jej m�od� c�rk�, gdy wchodzi�y do lo�y. Szaty mia�y bez por�wnania wspanialsze ni� Klaudia, o ile mog�em oceni�, siedz�c z drugiej strony toru. Klaudia Prokula za� westchn�a i rzek�a, i� ta ��dna w�adzy cudzo�o�nica bodaj przez grzeczno�� dla niej i dla Rzymu mog�a by�a ubra� si� nieco skromniej. Pot�ne wiwaty podnosi�y si� na jej cze�� z r�nych stron widowni, ale posp�lstwo si� do nich nie przy��czy�o. Obcokrajowcy tak�e milkli, zauwa�ywszy, �e wiwatuj�cych si� popycha, szturcha i wygwizduje. Herodiada musia�a si� tym zadowoli� i usi���. Na ko�cu przyszed� Herod Antypas, kt�ry weso�o rozk�ada� r�ce, witaj�c obecnych na wszystkie strony. A ludzie, jakby chc�c okaza� swoje nastawienie do ksi�nej, pozdrawiali jej m�a na stoj�co, wrzaw�, w�ciek�ym wyciem i tupaniem.

Na arenie pokazali si� gladiatorzy, kt�rzy walczyli parami i grupowo, ale mieli t�p� bro�, tak �e krew si� nie pola�a. Zgodnie z prawem �ydowskim Herod nie pozwala� na arenie walczy� skazanym na �mier�.

Potem by�y pokazy sztuki je�dzieckiej, dop�ki t�um nie zacz�� tupa� i domaga� si� wy�cigu rydwan�w.

Bezsprzecznie rydwany by�y wspania�e i konie wyborne. Gdy kolejno wykonywa�y pokazowe okr��enia, organizatorzy zak�ad�w chodzili z wielkimi tablicami mi�dzy rz�dami widz�w i przyjmowali zak�ady. Faworytem wydawa� si� czarny jak smo�a rydwan Heroda Antypasa. Nie we wszystkich zaprz�gach konie mia�y jednakow� ma��, bo barbarzy�cy wybierali je ze stajen gospodarzy wed�ug w�asnego uznania. Kolory, na kt�re stawiano zak�ady, trzeba wi�c by�o okre�la� wed�ug barw uprz�y i ubra� powo��cych. S�ysza�em, �e opr�cz kolor�w wykrzykiwano nazwy rydwan�w idumejskiego i syryjskiego.

Ostatni wyjecha� rydwan ksi�cia arabskiego zaprz�ony w �nie�nobia�e konie. Ale w�a�nie wtedy wozy, kt�re wcze�niej wyjecha�y na tor, zd��y�y si� spl�ta� w jeden k��b tu� przy wje�dzie. Bia�e rumaki a� pad�y na kolana, gdy ich wo�nica musia� nagle wstrzyma� je z pe�nego galopu. To by� tak kiepski prognostyk, �e wiele os�b wybuchn�o g�o�nym �miechem. Wo�nica wpad� w furi� i siek� konie biczem, co jeszcze bardziej je sp�oszy�o.

W przyzwoitych i bezpiecznych wy�cigach, kt�re znawcy lubi� ustawia� tak, by napi�cie wzrasta�o, wypuszcza si� po dwa rydwany r�wnocze�nie, aby kilkakrotnie przejecha�y po torze. Rydwan, kt�ry przegrywa, zostaje wyeliminowany z wy�cigu i dwa ostatnie rozgrywaj� bieg fina�owy. Ale barbarzy�cy kochaj� ryzyko i skandale. Ogromnie by�em zaskoczony, gdy zobaczy�em, �e wszystkie rydwany ustawi�y si� jednocze�nie w rz�dzie. S�ysza�em, �e maj� zrobi� w jednym biegu czterdzie�ci okr��e�. �al mi by�o koni, bo wiele z nich po�amie nogi, a nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e takie rozgrywanie wy�cigu spowoduje tak�e �miertelne ofiary w ludziach.

Patrzy�em na sp�oszony i stawiaj�cy op�r bia�y zaprz�g. Przypomnia�em sobie, co mi powiedzia� w nocy samotny rybak, lecz w duchu zastanawia�em si�, czy rzeczywi�cie warto na niego stawia�. Zacz��em si� wypytywa�, odpowiedziano, �e to by� faworyt, ale z uwagi na to, co pokaza� na wst�pie, nikt ju� nie chcia� na niego stawia�. W takim trudnym wy�cigu grupowym odnios� zwyci�stwo zapewne mocne konie i cierpliwi je�d�cy.

��Rydwan Heroda! � krzykn�a Klaudia Prokula, entuzjastycznie wznosz�c r�ce. L�ni�ce czarne konie oraz ich czarnosk�ry wo�nica wygl�dali rzeczywi�cie imponuj�co. Wyst�powali jednak jako zaprz�g czerwony, a nie czarny; przecie� �aden rozs�dny cz�owiek nie b�dzie obstawia� czarnego koloru! Klaudia niedbale na wp� odwr�ci�a si� w moj� stron� i spyta�a: � Masz chyba do�� pieni�dzy?

Powinienem by� odgadn��, dlaczego tak gor�co namawia�a, �ebym z ni� jecha�. Nie spotka�em dot�d kobiety, kt�ra by robi�a zak�ady w�asnymi pieni�dzmi! Je�li przegra, mo�e bez k�opotu zapomnie� o po�yczce i tylko narzeka� na fatum. Je�li wygra, w najlepszym razie odzyska si� stawk�.

��Sto drachm � powiedzia�em niech�tnie.

��Marku Mezencjuszu Manilianusie! � Klaudia Prokula odwr�ci�a si� do mnie ca�kowicie i zdumiona spyta�a: � Czy specjalnie mnie obra�asz, czy te� naprawd� sta�e� si� �ydem? Powiedz chocia�: sto z�otych monet. I to by�oby zbyt ma�o na tak wspania�e konie.

Znalaz�em si� w tarapatach, lecz mi�dzy �awami zaj�tymi przez arystokracj� kr�cili si� tyberiadzcy bankierzy i te� przyjmowali zak�ady. Zawo�a�em imi�, kt�re mi poda� Arystenos, i wskazano mi cz�owieka, kt�ry � s�dz�c po twarzy i ubraniu � m�g� by� bli�niakiem jeruzalemskiego bankiera. Zwierzy�em mu si� ze swego k�opotu. Udzieli� mi szczodrego kredytu i po cichu poinformowa�, �e przy obstawianiu koni Heroda nie ma co oczekiwa� przyzwoitej wygranej, najwy�ej jeden do jednego. Uda�o mu si� w ko�cu sk�oni� do przyj�cia zak�adu pewnego arystokrat� z Idumei, a i ten o�wiadczy�, �e robi to wy��cznie z grzeczno�ci dla �ony prokuratora Judei.

��Pami�taj o mnie, gdy b�dziesz liczy�a pieni�dze po zwyci�stwie � zawo�a� u�miechaj�c si� do Klaudii Prokuli i wpisuj�c swe nazwisko na tabliczce woskowej, jakby z�o�y� jej dar.

Jeszcze raz spojrza�em na zaprz�gi, kt�rym by�o trudno usta� w miejscu. D�ugie oczekiwanie na start jest potrzebne nie tylko w celu obstawienia koni � ma te� zdenerwowa� wo�nic�w i konie. Ba�em si�, �e kt�ry� rydwan wywr�ci si� jeszcze na wybiegu. Bia�y zaprz�g arabskiego wodza wyra�nie nie by� przyzwyczajony do okrutnej jazdy grupowej, konie kopa�y w�z i k�sa�y w�dzid�a, w k�cikach ich pysk�w widzia�em pian�.

��Ile da�by� za bia�y rydwan? � spyta�em bankiera.

��Je�li ju� chcesz mi te pieni�dze podarowa� � powiedzia� z u�miechem � to sam przyjm� zak�ad i dam jeden do siedmiu. Ile mam zapisa�?

��Czterdzie�ci z�otych monet od Marka na bia�y rydwan, siedem do jednego � zdecydowa�em w ostatniej chwili, bo Herod ju� podnosi� w��czni�.

Bankier zanotowa� dok�adnie wtedy, gdy opatrzona chor�giewk� w��cznia wbi�a si� w piasek. Je�d�cy krzykn�li i zaprz�gi ruszy�y z impetem. Do�wiadczeni wo�nice z ca�ej si�y �ci�gn�li lejce, odchylaj�c si� do ty�u, aby powstrzyma� konie przed gnaniem na z�amanie karku. Ale by�o prawie niemo�liwe, by cz�owiek m�g� wstrzyma� sp�oszone konie, kt�re ponios�y. Dwa pierwsze rydwany mkn�y pe�nym galopem, a pochyleni wo�nice ok�adali batami rumaki, aby zwi�kszy� odleg�o�� dziel�c� ich od pozosta�ych i dojecha� do wira�u jako pierwsi. By�a to walka o �ycie, bo p�dz�ce za nimi konie �atwo mog�yby ich stratowa�.

Zerwa�em si� z miejsca, nigdy bowiem nie ogl�da�em na arenie tak potwornej gonitwy. Rydwan Heroda umiej�tnie torowa� sobie drog� w gromadzie innych, jego wo�nica zuchwale wymachiwa� ci�kim batem, spychaj�c na boki p�dz�ce konie. Widzia�em, jak smagn�� biczem po oczach bia�ego rumaka, us�ysza�em nawet kla�ni�cie. Arabski rydwan otar� si� o kamienn� balustrad�, a� posz�y iskry, i nie wiem, jakim cudem ko�o si� nie rozlecia�o.

Na drugim wira�u wo�nica kasztanowego zaprz�gu dow�dcy kohorty je�d�c�w Cezarei umy�lnie przewr�ci� ci�kim rydwanem w�z idumejski. Sp�oszone konie wlok�y na lejcach wo�nic� po torze, a� upad� ko� boczny. Kasztanowy rydwan zyska� spor� przewag�, ale ruszy� za nim rydwan Heroda. Zakrwawiony wo�nica idumejski d�wign�� si� z toru i cho� chwia� si� na nogach, z�apa� le��cego konia za pysk, zmuszaj�c go do powstania, odwr�ci� w�z i pojecha� dalej. Podniesiony ko� paskudnie kula�, wi�c zaprz�g nie liczy� si� w wy�cigu i stanowi� tylko przeszkod� dla innych zawodnik�w. Podejrzewa�em, �e wraca na tor jedynie po to, aby si� zem�ci� na rzymskim wo�nicy.

W takich rozgrywkach, kiedy szanse rydwan�w s� wyr�wnane, praktycznie nie mo�na osi�gn�� wi�kszej przewagi ni� jedno okr��enie. Tu ostatnie rydwany zatarasowa�y drog�, a wo�nica jad�cy w czo��wce m�g� tylko liczy� na �lepe szcz�cie, aby je omin��. Bia�y rydwan ca�kowicie wybi� si� z rytmu, bo boczny ko�, o�lepiony uderzeniem bicza, rozpaczliwie rzuca� �bem. Jego wo�nica straci� cierpliwo��, ch�osta�, kl�� i wygra�a� Herodowi pi�ci�, kiedy przeje�d�a� obok jego lo�y. Czarny zaprz�g zaczyna� dochodzi� pot�nych kasztanowych rumak�w ci�kiego rzymskiego rydwanu. Klaudia Prokula sta�a w lo�y, krzycza�a i poz�acanymi sanda�kami tupa�a o pod�og�.

Nie by�em w stanie liczy� okr��e�. Nie widzia�em dok�adnie przyczyny, ale nagle jakby wyrzucony z katapulty z grupy rydwan�w wyskoczy� na �rodek areny w�z syryjski. Konie pad�y �ami�c karki, a wo�nica, wci�� opasany lejcami i bezmy�lnie wymachuj�cy biczem, run�� wprost pod ko�skie kopyta. I nie potrafi� powiedzie�, co zabrzmia�o bardziej przera�liwie � czy jego przed�miertny krzyk, czy �miertelne r�enie kt�rego� z koni.

Chwil� p�niej bia�y rydwan przycisn�� do balustrady inny zaprz�g i zmusi� go do zmniejszenia szybko�ci, a sam przemkn�� obok bez szwanku. Okazj� wykorzysta� te� zaprz�g arabski. Ten manewr uda� si� chyba tylko dlatego, �e boczny siwy ko� nadal by� na wp� �lepy

��gdyby widzia� na oboje oczu, nie przybli�y�by si� tak bardzo do drugiego wozu. �miertelnie zagro�ony wo�nica potr�conego rydwanu z trudem zd��y� skierowa� konie na �rodek areny, unikaj�c spl�tania z nast�pnym zaprz�giem. Naprawd� podziwia�em sztuk� powo�enia tego cz�owieka, kt�ry dostrzeg�szy biegn�cych ku niemu stajennych, zrobi� par� krok�w, pad� twarz� do ziemi i wi�cej nie wsta�.

Rozentuzjazmowani widzowie podbijali zak�ady. Kasztanowy zaprz�g zyska� chyba zwolennik�w; wiele os�b obstawia�o go przeciwko zaprz�gowi Heroda. Wyr�niali si� zw�aszcza Arabowie, kt�rzy wyci�gali palce, machali chustami i nawet odst�powali od w�asnego zaprz�gu, obstawiaj�c raczej rydwan rzymski ni� Heroda. Wo�nica ksi�cia Galilei wielokrotnie usi�owa� wymin�� Rzymianina, ale ten z zimn� krwi� par� do przodu, wywijaj�c �wiszcz�cym biczem. Herod powsta� w swojej lo�y, tupa� nogami i g�o�no krzycza�, zach�caj�c swego wo�nic� do przeci�ni�cia si� obok Rzymianina bodaj przemoc�. Wszystkie konie by�y ju� spienione, a tumany kurzu wzbija�y si� w powietrze, chocia� tor przed wy�cigami starannie skropiono wod�.

Najdziwniejsze by�o jednak to, �e bia�y zaprz�g dzi�ki swej szybko�ci niepostrze�enie znalaz� si� na trzecim miejscu, mimo �e wielokrotnie zderza� si� z innymi. Nieco zm�czone pi�kne bia�e rumaki znowu p�dzi�y zgodnym rytmem. Ten, kt�rego wcze�niej o�lepi�o uderzenie bicza, podni�s� �eb i zar�a�. Wo�nica pochyli� si�, uspokajaj�co przemawiaj�c do niego, i ko� przesta� si� wyrywa�.

Znowu jaki� zawodnik wypad� z wy�cigu, poniewa� oderwa�o si� ko�o. Wo�nica zd��y� skr�ci� na �rodek areny, lecz ko�o potoczy�o si� po torze wprost pod kopyta jad�cego tu� za nim kasztanowego zaprz�gu, kt�ry musia� je omin��. Wo�nica Heroda wykorzysta� okazj�. Ryzykuj�c wybiciem si� z rytmu, w�ciekle chlasn�� konie biczem, poci�gn�� do przodu i uda�o mu si� wyprzedzi� Rzymianina. T�um wrzeszcz�c i wyj�c zerwa� si� na r�wne nogi, a Klaudia Prokula skaka�a i krzycza�a na ca�e gard�o, zapomniawszy, �e rado�� z powodu pora�ki Rzymianina nie przystoi �onie prokuratora Judei. Ale to zachowanie wzbudzi�o du�� przychylno�� otaczaj�cej gawiedzi i wielu ludzi u�miecha�o si� do niej.

Liczba rydwan�w zmniejszy�a si�, jednak�e maruderzy przeszkadzali wo�nicy Heroda w wykorzystaniu uzyskanej przewagi. Wo�nica idumejski, brocz�cy krwi� z twarzy na wp� odartej ze sk�ry, odwr�ci� si� ku niemu, pomacha� znacz�co r�k� i zjecha� na bok, daj�c mu woln� drog�, po czym z rozmys�em zajecha� drog� Rzymianinowi i zwolni�. Sta�o si� to na prostej, a nie na zakr�cie. Rzymski wo�nica miota� przekle�stwami, bo istotnie post�pek Idumejczyka by� sprzeczny z regulaminem wy�cig�w. Ale kt� by dba� o regulamin! Zreszt� zawsze mo�na wymy�li� jakie� usprawiedliwienie. Arabowie, kt�rzy obstawili rzymski rydwan, teraz wrzeszczeli i zaciskali pi�ci. R�wnocze�nie bia�y zaprz�g przemkn�� torem po zewn�trznej, mijaj�c zar�wno Idumejczyka, jak i Rzymianina, po czym wpad� na �rodek toru tu� za zaprz�giem Heroda. Ca�a widownia zamar�a i na moment ucich�y krzyki, czego� takiego bowiem nikt si� nie spodziewa�.

Za zakr�tem Rzymianin znowu wybra� tor zewn�trzny i bez wysi�ku zr�wna� si� z zaprz�giem idumejskim. R�wnie dobrze zd��y�by wymin�� okaleczony rydwan przed nast�pnym wira�em, ale mocno trzyma� konie i z rozmys�em wali� batem po g�owie idumejskiego wo�nic�, a� ten pad� w swym wozie na kolana. Ten nieludzki wyczyn podni�s� znowu na widowni lawin� gniewnych okrzyk�w, ale zyska� te� wielu zwolennik�w; w�ciek�o�� Rzymianina udzieli�a si� widzom, ludzie mi�dzy �awkami brali si� za �by.

Wszystko przebieg�o b�yskawicznie. Idumejczyk z trudem d�wign�� si� z kolan, poderwa� konie do ostatniego wysi�ku, wyprzedzi� Rzymianina i tu� przed nim ostro zawr�ci�, doprowadzaj�c do czo�owego zderzenia. To ju� nie by�y zawody, ale walka na �mier� i �ycie. Olbrzymie kasztanowe konie w pe�nym galopie wpad�y na rydwan idumejski. Nag�e zahamowanie z pe�nego galopu wyrzuci�o Rzymianina w powietrze � mimo sk�rzanej os�ony i he�mu roztrzaska� g�ow� o kamienn� balustrad� tu� przed �awkami widz�w. Idumejczk zgin�� pod kopytami koni.

Ten wypadek zmusi� pozosta�e rydwany do zmniejszenia szybko�ci. Wo�nica Heroda rycza� i tak gro�nie wymachiwa� batem, �e s�u�ba cyrkowa, kt�ra pr�bowa�a znie�� Rzymianina z toru, rzuci�a cia�o i uciek�a, ratuj�c w�asne �ycie. Wo�nica usi�owa� zmusi� czarne konie, aby przejecha�y po trupie, lecz to nie by�y konie bojowe i nie chcia�y wzi�� cz�owieka pod kopyta. Sp�oszone stawa�y d�ba i tak miota�y rydwanem, �e omal go nie przewr�ci�y. R�wnocze�nie rydwan arabski, jad�c prawie st�pa, przemkn�� tu� obok zaprz�gu Heroda. Ko�o arabskiego wozu wpad�o na kamienne obrze�e toru i przejecha�o po nim, ale rydwan nie przewr�ci� si� i dojecha� do wira�u, zanim wo�nica Heroda zd��y� opanowa� konie i omin�� zw�oki. I oto, cho� wydawa�o si� to nieprawdopodobne, bia�y rydwan prowadzi� wy�cig na niewiele okr��e� przed met�! Teraz ja z kolei zerwa�em si� na nogi i j��em krzycze�, a wt�rowali mi wszyscy Arabowie na widowni.

Nawierzchnia toru, zryta kopytami jak orne pole, sta�a si� niebezpieczna dla jad�cych. Wo�nica czarnego rydwanu straci� panowanie nad sob� i kilkakrotnie pr�bowa� r�nymi sposobami si�� zepchn�� bia�y zaprz�g z toru. Arabskie konie uratowa�a szybko�� i dobry rytm. Takim lekkim wozem nie warto by�o robi� du�ych objazd�w, bo jedynie dzi�ki pr�dko�ci m�g� nie dopuszcza� do siebie rydwanu Heroda.

Na torze pozosta�y jeszcze trzy rydwany poza arabskim i ksi���cym. Bia�y stara� si� je omija�, jad�c uczciwie po zewn�trznej, natomiast wo�nica Heroda rykiem usi�owa� utorowa� sobie drog�. Dwaj wo�nice przestraszyli si� i pos�uchali, ale trzeci, powo��cy krzepkimi, spokojnymi ko�mi, kt�rych nikt nie obstawia�, nie chcia� ust�pi�. Wo�nica Heroda z premedytacj� zaci�� swe konie, z�ama� rytm galopu i piast� swego ko�a wjecha� na ko�o przeciwnika, przewracaj�c go. Wo�nica odni�s� ci�kie obra�enia, a zaprz�g zosta� wyeliminowany z wy�cigu. Dwa pozosta�e rydwany utrzyma�y si� na torze, licz�c na �ut szcz�cia, kt�ry m�g�by jeszcze zmieni� ich z pretendent�w w zwyci�zc�w.

Pr�ne to by�y nadzieje, albowiem lotem jask�ki, w przepi�knym harmonijnym rytmie, bia�e rumaki mkn�y po zwyci�stwo. Publiczno�� wiwatowa�a, oklaskiwano te� konie Heroda, kt�re od zwyci�stwa dzieli�a zaledwie d�ugo�� wozu. Obydwaj wo�nice zgodnie z regulaminem jechali teraz rami� w rami�, zatrzymali konie i ob�udnie, lecz z szacunkiem pozdrowili si�, sk�adaj�c sobie gratulacje. W�dz plemienia arabskiego przeskoczy� przez balustrad� swojej lo�y i w rozwianych szatach pobieg� wita� konie. Przemawia� do nich, poklepywa� je i zalany �zami ca�owa� zapuchni�te oko zranionego zwierz�cia. Na widowni zacz�y si� awantury, lecz �o�nierze Heroda szybko je uciszyli. Ci, kt�rzy przegrali zak�ady, przynajmniej usi�owali by� zadowoleni z dobrych wy�cig�w.

Bankier wraz z idumejskim kupcem przyszli mi pogratulowa�. W mojej obecno�ci kupiec wyp�aci� bankierowi sto s�oty eh monet, kt�re przegra�a Klaudia Prokula. Dla mnie bankier odliczy� sto osiemdziesi�t z�otych monet. Trzeba od tej kwoty odj�� czterdzie�ci sztuk z�ota, ale i tak na czysto zyska�em ich sto czterdzie�ci, co dla wielu ludzi na �wiecie oznacza ma�� posiad�o��. Tote� nie czu�em �alu do Klaudii Prokuli.

Przypomnia�em sobie, �e w nocy po burzy na jeziorze mia�em sen o bia�ym koniu. Ten sen z jakiego� powodu by� tak wyra�ny, �e obudzi�em si� zalany �zami. Jest wi�c mo�liwe, �e gdy ujrza�em pi�kny bia�y zaprz�g, potraktowa�em ten sen jako wyroczni� i z w�asnej inicjatywy postawi�em na siwki. Nie jest to jednak pewne. Wszak konie przed wy�cigiem pad�y na kolana. Mo�na nie wierzy� w wyrocznie, ale przecie� rozs�dny cz�owiek nie b�dzie dzia�a� przeciwko nim. Dlatego uzna�em za sw�j obowi�zek odszukanie dziewczyny, kt�rej brat umar�. Nie mia�em �adnych innych wskaz�wek poza s�owami samotnego rybaka, �e tamtej nocy op�akiwa�a brata w greckim teatrze.

Klaudia Prokula prosi�a, �ebym poszed� z ni� na przyj�cie do Heroda, chocia� nie otrzyma�em zaproszenia od ksi�cia. Z pewno�ci� s�dzi�a, �e taki gest przychylno�ci wart jest stu z�otych monet. Ale ja nie mia�em ochoty i�� mi�dzy setki ludzi, kt�rych Herod Antypas uwa�a� za s�uszne zaprosi� ze wzgl�d�w politycznych. Zreszt� Klaudia Prokula nie obrazi�a si�, kiedy j� opu�ci�em, chocia� na pewno uzna�a mnie za g�upca, skoro nie korzystam z okazji.

Ulice Tyberiady zape�nia�y t�umy ludzi r�nych narodowo�ci i podejrzewa�em, �e wieczorem b�dzie niespokojnie mimo oddelegowania oddzia��w stra�y �ydowskiej i legion�w rzymskich dla utrzymania porz�dku. Bez trudu znalaz�em male�ki grecki teatrzyk, na kt�rym nie wisia�o �adne og�oszenie o spektaklu. Wej�cie by�o jednak otwarte i biedacy, kt�rzy przyszli do miasta, a nie znale�li dachu nad g�ow�, koczowali tutaj na �awkach. Kilku rozpali�o nawet ognisko i szykowa�o sobie jedzenie; mog�em sobie wyobrazi�, jak ten pi�kny nowy teatrzyk b�dzie nazajutrz wygl�da�.

Wszed�em mi�dzy scen� a widowni�. Nikt nie broni� mi wst�pu do podziemi, gdzie znajduj� si� rekwizyty, a niekiedy nocuj� aktorzy, je�li nie znajd� ch�tnych, kt�rzy by ich go�cili u siebie. Wsz�dzie by�o g�ucho, pusto i w pewnym sensie upiornie, jak zwykle bywa pod scen�, kiedy wyjd� aktorzy � zupe�nie jakby bohaterowie odegranych przedstawie� wci�� byli obecni, a wypowiedziane przez nich s�owa wisia�y w powietrzu. Takie ciemne pomieszczenia w podziemiach teatru zawsze przybli�a�y mi poj�cie kr�lestwa zmar�ych, jakie przedstawiaj� poeci. Jak�e kiedy� by�em zachwycony, gdy uda�o mi si� po spektaklu wpa�� pod scen�, aby wr�czy� prezent aktorowi, kt�ry potrafi� mnie poruszy�! Za ka�dym razem ogarnia�o mnie tam ch�odne uczucie nierealno�ci. Aktor po zdj�ciu stroju staje si� zupe�nie inn� istot� ni� na scenie.

Kiedy tak kr��y�em po kr�lestwie podziemi, zrozumia�em, jak daleko odszed�em od mego poprzedniego �ycia i wszystkiego, co dawniej przynosi�o mi rado�� i zadowolenie. Ca�a przesz�o�� by�a ju� tylko wspomnieniem, kt�re d�awi�a my�l, �e ju� nigdy wi�cej nie potrafi�bym o to zabiega�.

W ciemnym korytarzu ujrza�em nagle ku�tykaj�cego brzuchatego Greka ze spuchni�tymi od przepicia oczami; zdawa�o mi si�, �e widz� upiora. Wyci�gn�� do mnie lask� i kln�c zapyta�, czego szukam i jak wszed�em pod scen�. Uspokoiwszy go spyta�em, czy kto� nocuje w podziemiu teatru. Rozgniewa� si� jeszcze bardziej i wrzasn��:

��Chyba nie my�lisz o tych egipskich w��cz�gach, kr�taczach, kt�rzy przyci�gn�li za sob� nieszcz�cie wnosz�c do teatru trupa?! Znikn�li w nocy i nic nie zap�acili. Och, jak�e chcia�bym ich z�apa�!

��Powiedziano mi, �e znajd� tu dziewczyn�, kt�ra straci�a brata.

��Chyba nie jeste� jednym z nich? � staruch popatrzy� na mnie podejrzliwie. � Co ty knujesz? Trzymam dziewczyn� jako zak�adniczk�, zabra�em jej odzienie i buty i nie wypuszcz�, p�ki nie zap�aci d�ugu.

��Przys�ano mnie, �ebym j� wykupi� � wyja�ni�em i potrz�sn��em sakiewk�. � Zaprowad� mnie do niej, a nie po�a�ujesz.

Z wahaniem i podejrzliwo�ci� stary powi�d� mnie d�ugim korytarzem i zdj�� zasuw� z drzwi ma�ej kom�rki. Gdy je otworzy�, zobaczy�em skulon� we wn�ce chud� nag� dziewczyn� z twarz� okryt� potarganymi w�osami, kt�ra tak skamienia�a w swej �a�obie, �e nawet si� nie poruszy�a. W kom�rce nie by�o ani wody, ani jedzenia, ani �adnego okrycia.

��Czy jest chora? � spyta�em.

��To z�o�liwa dziewucha, wytarga�a mnie za brod�, gdy pr�bowa�em j� zmusi�, �eby posz�a ta�czy� ko�o bram miasta � wyja�ni� stary.

��Przyjecha�o wielu go�ci, mo�e by jej co rzucili, gdyby zata�czy�a. Zrozum, musz� przecie� zap�aci� za pogrzeb jej brata! Nikt nie powinien si� dowiedzie�, �e podrzucili mi zw�oki do teatru. Ci perfidni Egipcjanie s� mi winni du�o wi�cej.

��Pos�ano mnie, �ebym ci przyni�s� sto czterdzie�ci z�otych monet � powiedzia�em g�o�no, dotykaj�c ramienia dziewczyny i rzucaj�c jej sakiewk�. � Zap�a� swoje d�ugi, zabierz ubranie i rzeczy. Mo�esz i��, dok�d chcesz.

Dziewczyna ani drgn�a.

��Sto czterdzie�ci monet w z�ocie! � wrzasn�� staruszek i praw� r�k� zrobi� gest odpychaj�cy z�e moce. � Tego si� ba�em! Koniec z winem! Mam przywidzenia i �le s�ysz�.

Pr�bowa� z�apa� sakiewk�, ale na wszelki wypadek zabra�em j� z powrotem, skoro dziewczyna jej nie tkn�a. Spyta�em, ile jest winna. Stary zacz�� zaciera� r�ce, w zamy�leniu wpatrywa� si� zapuchni�tymi �lepiami w sufit, mrucza�, liczy� na palcach i w ko�cu chytrze powiedzia�:

��Nie jestem chciwy, chocia� ta uparta dziewczyna �ci�gn�a nieszcz�cie na moj� g�ow�. Zaokr�glijmy d�ug do dziesi�ciu z�otych monet. Zap�a�, to zaraz przynios� jej rzeczy, wino i straw�. Na pewno z g�odu jest taka s�aba, �e ust nie mo�e otworzy�. W tym stanie nie b�dziesz mia� z niej wiele pociechy. Sto czterdzie�ci z�otych monet to straszliwa cena za tak� dziewuch� � ci�gn�� mnie za rami�, szepcz�c wprost do ucha. � Chyba oszala�e�. Wystarczy, je�li sp�acisz jej d�ugi. We� j�, dok�d chcesz, i zr�b z ni�, co chcesz. Dodaj mi jeszcze jedn� z�ot� monet�, to dostarcz� ci potrzebne dokumenty. B�dziesz m�g� s�downie uzna� j� za swoj� niewolnic� i wypali� znak na jej ty�ku, bo nie ma �adnego opiekuna.

��Daj temu upartemu staruchowi pi�� z�otych monet � sykn�a dziewczyna nie unosz�c g�owy, ale odrzucaj�c w�osy z oczu. � Wielokrotnie sp�acisz d�ug i m�j, i reszty naszej trupy. A potem daj mu kopniaka!

Otworzy�em sakiewk� i odliczy�em staremu pi�� z�otych monet. By� tak zachwycony, �e nawet si� nie targowa�, tylko natychmiast pogna� po ubranie dziewczyny. Wrzuci� w�ze�ek do kom�rki i pe�en animuszu krzykn��, �e idzie po jedzenie i wino. Znowu wetkn��em sakiewk� do r�k dziewczyny i odwr�ci�em si�, aby wyj��. Ale ona zatrzyma�a mnie, pytaj�c:

��Czego chcesz ode mnie? Nie dam ci rado�ci nawet za sto czterdzie�ci sztuk z�ota. Tej nocy mia�am si� powiesi� na w�asnych w�osach.

��Niczego od ciebie nie chc�. Pos�ano mnie, �ebym ci da� pieni�dze.

��Takie rzeczy si� nie zdarzaj� � rzek�a sceptycznie i wreszcie podnios�a g�ow�, by na mnie spojrze�. Ku mojemu zdumieniu pozna�em j�. To by�a Myrina, tancerka, kt�r� pozna�em na statku w drodze do Joppy. Nie od razu mnie rozpozna�a z uwagi na brod� i �ydowski ubi�r.

��Myrina! Nie wiedzia�em, �e to ty. Co si� sta�o? Co za nieszcz�cie ci� spotka�o, �e chcesz si� wiesza�?

��Nie patrz na mnie! � Myrina zwin�a si� w k��buszek i wstydliwie okrywa�a w�osami go�e cia�o. � Odwr�� si�, �ebym przynajmniej mog�a si� ubra�.

Otworzy�a w�ze�ek z rzeczami, znalaz�a grzebie�, uczesa�a w�osy i zwi�za�a je wst��k�, na�o�y�a kr�tk� tunik� i ozdobne sanda�y. Nagle wy buchn�a gorzkim p�aczem. Tuli�a si� do mnie ca�ym cia�em, przycisn�a g�ow� do mojej piersi, zraszaj�c mi �zami p�aszcz. G�aska�em j� po ramionach, pociesza�em dobrymi s�owami i wreszcie zapyta�em:

��Czy dlatego p�aczesz, �e tw�j brat umar�?

��Ju� dawno go op�aka�am � wy szlocha�a. � Teraz p�acz�, �e mam na �wiecie jeszcze kogo� �yczliwego. Tej nocy chcia�am si� powiesi� i nie mia�am nawet jednego ropo, aby go w�o�y� do ust i zap�aci� przewo�nikowi do krainy �mierci.

Tul�c si� mocno do mnie, zaszlocha�a jeszcze rozpaczliwiej. Trudno by�o wydoby� z niej jakie� rozs�dne s�owa, ale w ko�cu uspokoi�a si� na tyle, �e opowiedzia�a o z�ym fatum, jakie prze�ladowa�o ca�y czas ich trup� aktorsk�. Kr��yli po Perei i dawali przedstawienia dla legionist�w w miejscach wypoczynkowych, lecz padli ofiarami gor�czki. �eby prze�y�, w drodze powrotnej musieli wyst�powa� w stodo�ach, a �ydzi obrzucali ich kamieniami. Przy okazji wy�cig�w w Tyberiadzie chcieli da� przedstawienie, ale wtedy jej brat uton�� w czasie k�pieli. Wy�owili go, obracali na ziemi, wytrz�sali ze� wod�, nie uda�o si� go jednak przywr�ci� do �ycia. Po kryjomu przenie�li cia�o do teatru i w ko�cu ten stary Grek dopom�g� w potajemnym poch�wku, aby nie trzeba by�o � zgodnie z religijnymi przepisami �yd�w � oczyszcza� ca�ego budynku. Inni aktorzy uciekli, a Myrina zosta�a sama jako zak�adniczka. Nie by�a w stanie ta�czy�, bo przerazili j� �ydzi, kt�rzy obrzucali j� kamieniami.

��Dop�ki �y� m�j brat, bronili�my jedno drugiego i nie czu�am si� samotna na �wiecie. Po jego �mierci, po pogrzebie zrozumia�am, �e gdziekolwiek si� udam, z�y los b�dzie mnie prze�ladowa�, �e jestem bezbronna i �e nie chc� d�u�ej �y�. Nie mog� je�� ani pi�, cia�o mam odr�twia�e i nic ju� mnie nie interesuje na tym �wiecie, niczego nie chc� widzie�, s�ysze� ani pr�bowa�. Wszystkiego ju� zakosztowa�am, zosta�a mi tylko rozpacz po bracie. A ciebie nie rozumiem � ci�gn�a.

��Te pieni�dze to na pewno jaki� nowy podst�p i pokusa, �ebym dalej m�czy�a si� i czeka�a na nowe ciosy zdradzieckiego losu. Nie, nie, zabierz swoje pieni�dze i skoro wr�ci� mi rozum, pozw�l mi raczej umrze� tu samotnie, �ebym ju� nie doznawa�a rozczarowa� na tym �wiecie, gdzie �yjemy bezbronni i wyzuci z nadziei.

Wr�ci� stary Grek, przyni�s� chleb i kasz� w misce. Dr��c� r�k� nala� jej do kubka wina, zach�caj�c do picia.

��Przejd�cie do pokoju warty przy scenie � prosi�. � Tam jest widniej i stoi �o�e. Wygodnie wam po�ciel�.

��Ka�de miejsce jest r�wnie dobre � odrzek�em. � Zostaw nas samych, musimy porozmawia�.

Us�u�nie zawo�a�, �e mo�emy tu by� sami cho�by do rana, a gdyby�my chcieli jeszcze wina, to mo�emy od niego wzi��. Wyszed� z dzbanem wina pod pach�, Myrina za� zabra�a si� do jedzenia, pocz�tkowo opornie, potem coraz �apczywiej, a� zjad�a wszystko do ostatniego k�sa i nie zostawi�a nawet okruszynki chleba.

��Co z�ego jest w moim ta�cu? � zacz��a wyrzeka� po posi�ku.

��Dlaczego rzucono na mnie kl�tw� i nie mog� ju� polega� na sobie, tylko si� boj�? Przecie� widzia�e�, jak ta�czy�am na statku. Wcale nie kusi�am m�czyzn, ta�czy�am dla zabawy i aby wzbudzi� swoj� sztuk� rado�� widz�w. Je�li nawet ta�cz� nago, to dlatego, �e w powiewnych sukniach potykam si� i trac� r�wnowag�. Niewiele jest zreszt� do ogl�dania w moim chudym ciele, zosta�y tylko wy�wiczone mi�nie, nawet nie mog� skusi� nikogo piersiami. Nie pojmuj�, dlaczego �ydzi tak bezlito�nie obrzucali mnie kamieniami� � Pokaza�a siniaki na swoim ciele i nie zagojon� ran� na g�owie pod w�osami. � Na wsi chcieli�my co� zje�� i w podzi�ce zabawi� ludzi w najlepszym tego s�owa znaczeniu, �piewem, muzyk� i ta�cem. A oni omal na �mier� mnie nie ukamienowali! Dr�czy mnie my�l, �e zrobi�am co� niedozwolonego i na pewno ju� nigdy nie b�d� ta�czy�a tak jak dawniej.

��S�dz�, �e wiem, sk�d bierze si� ich nienawi�� � t�umaczy�em Myrinie. � S�ysza�em, �e ksi�na Herodiada pozwoli�a swojej c�rce ta�czy� rozpustnie przed Herodem Antypasem, aby sk�oni�a go do �ci�cia pewnego proroka �ydowskiego, kt�ry �le si� wyra�a� o ksi�nej. Dlatego na tym kra�cu �wiata bogobojni �ydzi nienawidz� poga�skich ta�c�w.

��Dawniej by�am dumna ze swej sztuki i kocha�am wolne i urozmaicone �ycie aktorki � rzek�a Myrina, spuszczaj�c g�ow�.

��Ale spotyka�y nas niepowodzenia jedno po drugim, a� w ko�cu ogarn�o mnie zniech�cenie i ba�am si� ka�dego nast�pnego dnia. �mier� mego brata by�a ostatni� kropl�.

Gdy wreszcie Myrina wy�ali�a si�, wpad�a w zdziwienie. Otworzy�a sakiewk�, przesypywa�a w palcach z�ote monety i pyta�a, dlaczego w�a�ciwie chc� jej to da� i jakim cudem j� znalaz�em. Opowiedzia�em jej o samotnym rybaku i o wygranej na wy�cigach, na koniec za� powiedzia�em:

��S�dz�, �e ten cz�owiek przez jezioro us�ysza�, �e p�aczesz tutaj pod scen� teatru. Ale jak to jest mo�liwe i sk�d si� dowiedzia�, �e tw�j brat umar�, tego nie o�miel� si� wyja�ni�. W ka�dym razie pieni�dze nale�� do ciebie i mo�esz odej�� lub zosta�, jak zechcesz.

��Przypomnij sobie tego cz�owieka � poprosi�a Myrina marszcz�c w zamy�leniu czo�o. � Czy wygl�da� tak, jakby du�o wycierpia� i zupe�nie opad� z si�? Czy mia� tkliw� i powa�n� twarz, kt�rej nie mo�na zapomnie�? Czy mia� blizny na r�kach i nogach?

��M�wisz o tym samym cz�owieku. A wi�c spotka�a� go?

��Kiedy uciekali�my od rozw�cieczonych �yd�w, nie mieli�my do jedzenia nic poza k�osami, kt�re zbierali�my z pola � opowiada�a, wygrzebuj�c szczeg�y z pami�ci. � Wreszcie znale�li�my studni� i przygn�bieni postanowili�my na noc przy niej zosta�. W�wczas nadszed� ten cz�owiek bardzo zm�czony i poprosi�: �Dajcie i mnie si� napi�". Ale my wszyscy byli�my w�ciekli na �yd�w, m�czy�ni wi�c odegnali go od studni, a m�j brat szydzi� z niego, wo�aj�c: �Cho�by� by� w �ydowskim piekle, nie umoczy�bym czubka palca, aby ci� orze�wi�, bo jeste� przekl�tym �ydem". Ale mnie w ko�cu �al si� go zrobi�o. Zaczerpn�am wody, da�am mu pi� i umy�am jego poranione nogi, bo sam nie m�g�. Nikt mi nie przeszkadza�. W gruncie rzeczy arty�ci s� lud�mi wra�liwymi. M�j brat tak�e tylko �arty sobie stroi�, na pewno by go dopu�ci� do studni. W tamtej chwili byli�my na �yd�w bardzo rozgoryczeni. Kiedy ju� ugasi� pragnienie i mia� nogi umyte, popatrzy� ciep�o na mnie, pob�ogos�awi� i powiedzia�: �To, co mnie uczyni�a�, uczyni�a� temu, kt�ry mnie pos�a�. Tylko za ten jeden uczynek wiele b�dzie ci wybaczone. Ksi���ta i kr�lowie b�d� ci zazdro�ci�, �e napoi�a� mnie, kiedy by�em spragniony".

��Naprawd� ci tak powiedzia�, Myrino? � spyta�em zdumiony.

��W�a�nie tak! Jego s�owa zosta�y mi w pami�ci, chocia� ich nie zrozumia�am. Zapami�ta�am je, poniewa� by�y takie dziwne. Kiedy odwr�ci�am si� do koleg�w, on znikn��. Dla zabicia g�odu gry�li�my kor� drzew i na noc po�o�yli�my si� ko�o studni. W jaki� czas p�niej sz�a drog� staro winka i rozgl�da�a si� dooko�a. Mia�a ze sob� w koszu chleb j�czmienny i baranin�. Pocz�stowa�a nas, ale powiedzieli�my, �e nie mamy ani grosza, �eby jej zap�aci�. Kobieta rzek�a: �Bierzcie i jedzcie. Obiecano mi, �e cokolwiek dam od siebie, wielokrotnie mi si� to zwr�ci". Wzi�li�my wi�c i jedli wszyscy do syta. M�czy�ni domy�lali si�, �e �yd�w dr�czy�o sumienie z powodu z�ego potraktowania nas i dlatego pr�buj� nas udobrucha�. A staruszka zebra�a okruchy do koszyka i posz�a swoj� drog�. My�l�, �e to ten wycie�czony cz�owiek spotka� j� i kaza� przynie�� nam jedzenie, bo by�am dla niego �yczliwa. Kimon w�a�ciwie jest, je�li to rzeczywi�cie ten sam cz�owiek, kt�rego spotka�e� po tamtej stronie jeziora?

��Nie wiem, sam tego nie rozumiem � odrzek�em po d�u�szym zastanowieniu. � W ka�dym razie po kr�lewsku odwdzi�czy� ci si� za ten �yk wody, kt�rym go ugo�ci�a�. Nawet w najskrytszych my�lach nie przysz�o mi do g�owy, �e to ciebie, Myrino, mia�em tu spotka� i w�a�nie tobie podarowa� wygrane pieni�dze. Nie mog� tego zrozumie� inaczej ni� jako znak i przypomnienie, �e nie tylko z w�asnej woli wsiad�em na statek w Aleksandrii. Ale pok�j tobie, Myrino. Zr�b z pieni�dzmi, co chcesz. Musz� i��, bo czekam na pewne wezwanie.

��Nigdzie nie p�jdziesz. � Myrina zdecydowanie schwyci�a moj� r�k� i zmusi�a, bym zn�w usiad� na pod�odze. � Tak �atwo ci� nie wypuszcz�. Ten, o kim m�wi�e�, nie mo�e by� zwyk�ym cz�owiekiem. Cz�owiek nie zachowuje si� i nie m�wi tak jak on.

��Otrzyma�a� od niego, co mia�a� otrzyma�, a jest to wi�cej, ni� zas�ugujesz. Przesta� mnie m�czy� � odpowiedzia�em niech�tnie, bo nie mia�em ochoty wyjawia� tajemnicy Kr�lestwa obcej dziewczynie uprawiaj�cej tak podejrzany zaw�d.

��Trzymaj wi�c swoje pieni�dze i niech parz� twoje sumienie do �mierci! � krzykn�a ze z�o�ci�, wciskaj�c mi sakiewk� do r�ki. � Tym nie uwolnisz si� ode mnie, bo w moim cierpieniu pieni�dze nie maj� znaczenia. Ju� raczej wol� si� powiesi�. Opowiedz wszystko, co o nim wiesz, i zaprowad� mnie do niego.

��Jego czyny s� czynami ponadludzkimi, nie pojmuj� ich rozumem cz�owieka! � zawo�a�em, bo wyczu�em k�opotliwo�� w�asnej sytuacji. � Czy w tym kraju brakuje �ydowskich wd�w i sierot, kt�re czcz� Boga i szukaj� Kr�lestwa? Czemu ku memu utrapieniu wybra� w�a�nie grzeszn� od dzieci�stwa Egipcjank�?

��Nie jestem �adn� pospolit� Egipcjank� � obrazi�a si� Myrina.

��Pochodz� z dobrej greckiej rodziny i nie rozumiem, co mia�e� na my�li m�wi�c, �e by�am od dzieci�stwa grzeszna. M�j zaw�d nie jest haniebny, sw� prac� daj� rozrywk� i u�miech ludziom. Nie twierdz�, �e mia�am tylko jednego ch�opca, ale do takiego grzechu potrzeba dwoje. Nie wiem, czy bardziej winna jestem ja czy te� m�czyzna, kt�ry wykorzystuj�c moj� n�dz� zap�at� sk�ania mnie do grzechu. Zreszt� sko�czy�am z poprzednim �yciem tak definitywnie, jakbym si� ju� powiesi�a. Pragn� dla siebie nowego i lepszego �ycia. Pieni�dzmi tego nie da si� za�atwi�. Musisz mi pom�c, jakby� by� moim bratem.

Chcia�o mi si� p�aka�. Ledwie pozby�em si� Marii z Beeret, a ju� na kark wpakowa�a mi si� druga, jeszcze bardziej obca i niebezpieczna dziewczyna! Musia�em jednak co� powiedzie�. Dobieraj�c ostro�nie s�owa rzek�em:

��Nie wiem, jak wiele z tego zrozumiesz, ale widzia�a� �wiat i do�wiadczy�a� zapewne rzeczy, kt�rych si� nie da wyja�ni�. Ja mam podstawy wierzy�, i� cz�owiek, kt�rego ugo�ci�a� wod� przy studni i z kt�rym ja rozmawia�em w nocy na wybrze�u, jest niejakim Jezusem Nazarejskim.

��Ale� ja o nim s�ysza�am! � ku mojemu zaskoczeniu zawo�a�a Myrina. � Legioni�ci z Dekapolis rozpowiadali o nim szeroko. Czyni� cuda, uzdrawia� chorych, wskrzesza� umar�ych, a �ydom obieca� otworzy� kr�lestwo. Dlatego go ukrzy�owali w Jeruzalem, ale uczniowie wykradli jego cia�o z grobu sprzed nosa Poncjusza Pi�ata i wmawiaj� ludziom, �e wsta� z martwych. Twierdzisz, �e naprawd� zmartwychwsta� i �e w�a�nie jego spotka�am przy studni?

��On powsta� z martwych � zapewni�em. � Przecie� jest synem Boga i mam podstawy, by wierzy�, �e ma pe�ni� w�adzy w niebie i na ziemi. Nigdy dot�d nic takiego si� nie wydarzy�o! Po zmartwychwstaniu poszed� do Galilei. Przypuszczalnie widzia�a� go w czasie tej w�dr�wki. Obieca�, �e spotka jeszcze swoich na g�rze.

��Ale� � zaprotestowa�a racjonalnie Myrina � jak�e m�g� odczuwa� pragnienie, skoro jest synem Boga?

��Sk�d mog� wiedzie�? � rozz�o�ci�em si�. � Sam wyczu�em palcami �lady biczowania na jego ciele, je�li to by� rzeczywi�cie on. Mog� za�wiadczy�, �e jest z krwi i ko�ci. Jest cz�owiekiem w�r�d ludzi, ale r�wnocze�nie synem Boga. I przesta� mnie wypytywa�, co i dlaczego, poniewa� w�a�nie to jest w nim najdziwniejsze. Dlatego te� jego Kr�lestwo nie mo�e by� kr�lestwem ziemskim, jak to sobie �ydzi wyobra�aj�.

Myrina rozgl�da�a si� woko�o szeroko otwartymi oczyma, przera�ona rozmy�la�a nad moimi s�owami i w ko�cu rzek�a:

��Je�li jest tak, jak m�wisz, to wys�a� ci� do mnie na miejsce mego zmar�ego brata, na pewno nie tylko po to, �eby� mi da� pieni�dze. W ten spos�b zwi�za� nas ze sob�, jak ��czy si� par� go��bi, wi���c im nogi. Ja r�wnie� t�skni� za jego Kr�lestwem, cho�by by�o nie wiem jakie, byle r�ni�o si� od tego ziemskiego pado�u, kt�rego mam ju� dosy�. Chod�my wi�c razem na g�r� i razem rzu�my mu si� do st�p, aby nas zabra� ze sob�, skoro ciebie uczyni� moim bratem, a mnie twoj� siostr�.

��Myrino, wcale nie chc� ani nie potrzebuj� siostry. Naprawd�. Ogromnie si� pomyli�a�. A ju� w �adnym wypadku nie zabior� ci� ze sob� na g�r�, poniewa� sam jeszcze nie wiem, czy t� g�r� znajd�. A kto wie, mo�e jego uczniowie mnie zabij�, s�dz�c, �e szpieguj� ich �wi�te tajemnice? Spr�buj zrozumie�: oni wierz�, i� jego Kr�lestwo przeznaczone jest wy��cznie dla �yd�w, kt�rzy s� obrzezani. I nie dopuszcz� tam Rzymian, Grek�w czy nawet Samarytan, poniewa� ci nie uznaj� ich �wi�tyni. Ca�a sprawa jest bardziej skomplikowana i ryzykowna, ni� s�dzisz. Ale je�li obiecasz mi grzecznie poczeka� i nie przeszkadza�, to zaraz po spotkaniu z nim wr�c�, �eby ci wszystko opowiedzie�. Oczywi�cie je�li od razu nie zabierze do swego Kr�lestwa tych, kt�rych uzna za swoich. W takim wypadku ju� nie wr�c�, ale mam nadziej�, �e zachowasz o mnie dobre wspomnienie.

��Zgoda � rzek�a Myrina z gorycz�, porywczo ciskaj�c przede mnie sakiewk�. � Ton�cy brzytwy si� chwyta. Dlatego by�am gotowa przysta� do Jezusa Nazar ej skiego i przyj�� ciebie za brata, chocia� nie mo�esz si� z nim r�wna�. Z nim rozumieli�my si� w p� s�owa i w drgnieniu oka, �miali�my si� z tego samego i �artowali ze wszystkiego, nawet z poni�enia, �eby tylko przetrwa� w tym pod�ym aktorskim �yciu. Id� swoj� drog�, ty bezduszna kuk�o, kt�ra pieni�dzmi chce kupi� cz�owieka! Biegnij prosto na t� g�r�! Ciekawa jestem, co to za Kr�lestwo, do kt�rego si� spodziewasz dosta�, skoro mnie wtr�casz w bied� i �mier�. Czym dla ciebie jest bezbronna dziewczyna, bogaczu?

Spojrza�em na ni� i w jej rozgniewanych zielonych oczach wyczyta�em, �e naprawd� z �alu i gniewu gotowa b�dzie powiesi� si� � je�li nie z innego powodu, to �eby mi zrobi� na z�o��. M�wi�a z takim przekonaniem, �e zacz�y mn� targa� w�tpliwo�ci. Mo�e rzeczywi�cie Jezus Nazar ej ski chcia�, abym si� wzruszy� i wzi�� Myrin� za siostr�? Cho� to zupe�nie idiotyczne. Zacz��em rozumie�, �e jego Kr�lestwo to nie same przyjemno�ci, bo stawia wymagania, kt�rych realizacja nie jest �atwa.

��Siostrzyczko Myrino � powiedzia�em kwa�no � chod�my wi�c razem i �eby� mnie potem nie wini�a.

��Nie m�w do mnie z takim przek�sem. � Myriny nie zadowoli�y moje s�owa. � Je�li masz mnie wzi�� ze sob�, to zr�b to z ch�ci�, jak brat. Inaczej nigdzie z tob� nie p�jd�.

Trudno i darmo, musia�em po bratersku zamkn�� jej chude ramiona w swoich obj�ciach, uca�owa� policzki i pocieszy� dobrym s�owem. Jeszcze par� �ez wyla�a, ale potem wyszli�my razem z teatru, nie zatrzymywani przez starego Greka, kt�ry w wartowni pod�piewywa� sobie przy dzbanie wina.

Dzie� w�a�nie chyli� si� za g�rami ku ko�cowi. W hucz�cym mie�cie rozpalono niezliczone lampy i kuchnie domowe. Tak si� spieszy�em, by wr�ci� do zajazdu, �e nie pomy�la�em o kupieniu dla Myriny nowej odzie�y. Jej aktorski str�j i zdobne sanda�y wywo�ywa�y niedwuznaczne zaczepki i okrzyki przechodni�w. Mia�em sporo k�opot�w z bezpiecznym wyprowadzeniem jej z miasta na drog�, wiod�c� do k�pieliska. Wewn�trzny g�os m�wi� mi, �e uczniowie Jezusa w�a�nie tej nocy wyrusz� na g�r� � to by�by najlepszy termin, bo przecie� jutro rano b�d� wyje�d�a� z Tyberiady ludzie z ca�ego kraju, wi�c w�drowcy na drogach nie wzbudz� najmniejszego zainteresowania. Dlatego si� spieszy�em.

Dopiero gdy zdyszany i spocony stan��em w greckim zaje�dzie, w �wietle jasnych lamp zrozumia�em, �e wykaza�em si� brakiem rozs�dku. Wytworny w�a�ciciel zajazdu, kt�ry przyzwyczai� si� bez mrugni�cia powiek patrze� na dziwactwa bogaczy, podszed� do mnie, wzrokiem zmierzy� Myrin� od st�p do g��w i rzek� z wyrzutem:

��Jeste�, Rzymianinie, jak dziurawy worek. Najpierw przywozisz ze sob� do zabawy �yd�wk�, tyle �e nic mi do tego, skoro trzyma�e� j� w swoim pokoju. Ale przyprowadza� w �wi�teczny wiecz�r brudn� aktork�, to ju� szczyt wszystkiego. Przecie� gdy za�niesz, zacznie si� sprzedawa� innym go�ciom za par� drachm, wywo�a niezadowolenie i jeszcze na odchodnym ci� okradnie. Wiemy, co potrafi� aktorki.

Jego oczami spojrza�em na Myrin� i zobaczy�em zniszczony brudny kr�tki p�aszczyk aktorski, sp�owia�e barwy ozdobnych sanda�k�w i brudne kolana. Twarz mia�a zapuchni�t� od p�aczu i wygl�da�a, jakby przysz�a tu prosto z orgii. Pod pach� trzyma�a pi�ciog�osowy flet swego brata, instrument nie rekomenduj�cy do bogatego zajazdu. Zrozumia�em intencje gospodarza.

Myrina opu�ci�a wzrok na ziemi� i uwa�a�a, �e lepiej milcze�, cho� na pewno j�zyk j� �wierzbi�. Mimo to s�owa gospodarza urazi�y mnie, poniewa� �mia� pow�tpiewa� w m�j dobry smak, a przecie� du�o podr�uj� i jestem obywatelem Rzymu. By�em tak oburzony, �e obur�cz z�apa�em si� za g�ow� i krzykn��em:

��Jeste� w b��dzie, dobry cz�owieku! Ta dziewczyna jest moj� siostr�! Pok��cili�my si� na statku w drodze z Aleksandrii i na z�o�� mnie przysta�a do trupy aktorskiej. Odnalaz�em j� w teatrze w Tyberiadzie. Ma ju� do�� przyg�d. Zaczekaj, a� we�mie k�piel, uczesze w�osy i ubierze si� jak nale�y. I milcz na jej temat, a nie po�a�ujesz.

W�a�ciciel zajazdu uwierzy� mi tylko po�owicznie, gniewnie mrucz�c co� pod nosem, �e cichaczem �ci�gam mu ladacznic� i �e nigdy nie pisn��em s��wka o siostrze. Doszed� jednak do wniosku, �e nie jestem pijany, zna�em Myrin� ju� dawniej i nie zabra�em jej z ulicy, wi�c wpu�ci� nas do �rodka i poleci� niewolnicy, by zaprowadzi�a Myrin� do �a�ni i do fryzjera. Wezwa� te� garderobian�, aby roz�o�y�a do sprzeda�y r�ne fata�aszki. Mia�em zamiar kupi� tylko praktyczn� odzie�, aby nie rzuca�a si� w oczy w czasie w�dr�wki, ale kiedy Myrina wr�ci�a z k�pieli, chcia�a bodaj przymierzy� r�ne szatki i ogl�da� si� w lustrze, kt�re trzyma�a niewolnica. Tak mi dokuczy�a, �e rzuci�em si� twarz� na ��ko i zatka�em uszy, by nie s�ucha� ich paplaniny.

Myrina zauwa�y�a wreszcie, �e jestem naprawd� z�y. Cisn�a suknie na stert�, odes�a�a niewolnic�, usiad�a obok mnie, ostro�nie dotkn�a mego ramienia i rzek�a:

���al i rozczarowanie kobiety mija, kiedy jej cia�o natr� wonnymi olejkami, w�osy pi�knie utrefi� i kiedy mo�e w�o�y� nowe szaty. Ale zechciej zapami�ta�, �e m�j rozlatuj�cy si� p�aszcz i zniszczone buty by�yby mi bez por�wnania dro�sze, gdybym maj�c je na sobie mog�a podzieli� si� z �ywym bratem kawa�kiem j�czmiennego chleba. Wi�c spr�buj si� roze�mia�, a ja spr�buj� ci� rozweseli�, aby opu�ci�y ci� z�e my�li.

��Och, moja siostrzyczko � wyrzeka�em, �ciskaj�c g�ow� r�kami

��chcia�bym gor�co, aby min�y twoje smutki, got�w jestem pom�c ci nie�� to brzemi�. Nocy ju� sporo uby�o, a we mnie z ka�d� chwil� narasta strach. Nie wiem, czego si� obawiam, ale w g��bi serca modl� si� do Jezusa Nazarejskiego, �eby nas nie odtr�ci�. Nie m�w mi o fryzurze czy ubiorach! Nie obchodzi mnie, co na siebie w�o��, co b�d� jad� albo pi�, kiedy bliska jest godzina spe�nienia i nied�ugo Jezus objawi si� swym bliskim.

Myrina po�o�y�a si� ko�o mnie, obj�a mnie r�k�, chudy policzek przycisn�a do mego ramienia i spyta�a cicho:

��Czy nazwa�e� mnie siostr� z g��bi serca? Je�li tak, nie pragn� niczego innego. W�a�nie tak spa�am w obj�ciach brata, w poczuciu bezpiecze�stwa opieraj�c g�ow� na jego ramieniu.

I za moment zasn�a w mych obj�ciach, westchn�wszy jeszcze przez sen kilka razy. Ja z niepokoju nie mog�em usn��. Na granicy jawy i snu mia�em idiotyczne widzenie. Zestarza�em si�, g�ow� mia�em siw� i szed�em po pustyni nie ko�cz�c� si� drog�, boso i w porwanym chitonie. Razem ze mn� w�drowa�a zniszczona i wychudzona Myrina, nios�c ci�ar na plecach. Nadjecha�a na kosmatym o�le Maria z Beeret, tak oty�a i z takim grymasem niezadowolenia wok� ust, �e pozna�em j� jedynie po oczach. Gdzie� daleko przede mn� posuwa�a si� jaka� ja�niejsza zjawa, kt�ra od czasu do czasu ogl�da�a si� na nas, ale cho� bardzo si� spieszy�em, wiedzia�em, �e nigdy jej nie do�cign�.

Obudzi�em si�, zlany zimnym potem. Je�li to mia�a by� zapowied� mojej przysz�o�ci i je�li Jezus Nazarejski takie Kr�lestwo chcia� zaproponowa� swoim, to nie by�em pewien, czy chc� go szuka�. Przypomnia�em sobie, �e dawa� mi jeszcze i inne z�e przepowiednie owej nocy nad brzegiem jeziora, je�li to rzeczywi�cie by� on. Opanowa�a mnie pokusa i czu�em, jakby ciemno�� mroczniej sza od ciemno�ci nocy podchodzi�a coraz bli�ej i usi�owa�a mnie oplata�.

��Jezu Nazarejski, synu Bo�y, zmi�uj si� nade mn� � krzykn��em g�o�no pe�en b�lu. Ciemno�� oddali�a si� ode mnie. Zacisn��em d�onie i w my�lach odm�wi�em modlitw�, kt�rej nauczy�a mnie Zuzanna. Kiedy na zako�czenie powiedzia�em: �Amen", natychmiast usn��em i spa�em spokojnie a� do rana.

Obudzi�em si�, gdy Myrina usiad�a obok mnie. Przez szpary okiennic widzia�em wstaj�cy �wit. Myrina patrz�c gdzie� przed siebie b�yszcz�cymi oczyma, z u�miechem rzek�a:

��Och, bracie m�j, Marku, mia�am przedziwny sen! Szli�my w ogniu po schodach, ty, ja i kto� trzeci, ten ogie� nie p�on��, wchodzili�my coraz wy�ej i wy�ej ku wi�kszej �wiat�o�ci. Ty si� zm�czy�e� i nie chcia�e� i�� dalej, a ja wzi�am ci� za r�k� i poprowadzi�am do przodu. To by� najpi�kniejszy sen, jaki kiedykolwiek �ni�am. To dobra wr�ba dla nas.

��Ja te� mia�em sen � odrzek�em i zd��y�em pomy�le�, �e obydwa sny m�wi� o tym samym, bo przecie� na ka�d� rzecz r�ne osoby mog� patrze� zgo�a inaczej. W�a�nie w tej chwili zapukano do drzwi, do pokoju zajrza� przestraszony i zaspany s�u��cy, wywo�a� mnie i powiedzia�:

��Nie gniewaj si�, panie, ale pytaj� o ciebie. Nie odwa�y�bym si� budzi�, lecz na dole czeka jaki� uparty cz�owiek z dwoma osio�kami. Zapewnia� mnie, �e musisz natychmiast rusza� w drog�.

Narzuci�em tunik� i zbieg�em na d�; s�o�ce jeszcze nie wzesz�o, tote� dr�a�em z zimna. Ujrza�em Natana i krzykn��em z rado�ci, gdy go pozna�em. Podniecony oczekiwaniem Natan prze�ama� swoje milczenie.

��Noc� wyszli z Kafarnaum � o�wiadczy�. � Wszystkim swoim przekazali wiadomo��. Wyszli grupami, niekt�rzy z rodzinami i krewnymi. Zuzann� te� wzi�li ze sob�, da�em jej jednego osio�ka. Drugiego po�yczy�em Szymonowi Piotrowi, kt�rego te�ciowa jest stara i schorowana. S�dzi�em, �e przyda ci si�, �eby mia� wobec ciebie d�ug wdzi�czno�ci, cho� on jeszcze nie wie, czyjego os�a mu po�yczy�em. Oni chyba nikogo, kto dosta� wiadomo��, nie odtr�c�, bo to czas mi�osierdzia. W najbli�sz� noc zapewne zostanie utworzone kr�lestwo Izraela.

��Czy mam wzi�� miecz? � spyta�em szybko.

��Nawet nie my�l o tym � ostrzeg� Natan. � On powiedzia�, �e kto mieczem wojuje, od miecza zginie. Jak b�dzie trzeba, to nawet legion anio��w wezwie do pomocy. A wi�c �ywo w drog� i w�drujmy jak ci, co widz� sen.

Spyta�em, czy na t� g�r� daleko. Natan powiedzia�, �e j� zna i zna doj�cie do niej. Oddalona jest o dzie� drogi z ok�adem. Jego zdaniem naj rozs�dniej b�dzie przyby� tam dopiero o zmierzchu, �eby nie wzbudzi� niczyjej uwagi. Poprosi�em o chwil� cierpliwo�ci, �ebym m�g� si� ubra� i przygotowa� do drogi swoj� towarzyszk�.

Dopiero gdy ju� zeszli�my z Myrin� na d�, zrozumia�em, �e Natan my�la� o Marii z Beeret jako o mojej towarzyszce. Z ukosa spojrza� na Myrin�, a potem karc�co na mnie. Ogarn�y mnie wyrzuty sumienia, jakbym zawi�d� jego zaufanie, wi�c szybko wyja�ni�em usprawiedliwiaj�co:

��To cudzoziemka jak ja, po �mierci brata przybra�em j� za siostr�. Na Jezusa Nazarejskiego zaklinam, b�d� dla niej mi�osierny! Je�li nie zechcesz jej zabra�, to i ja nie mog� z tob� jecha�, poniewa� wi��e mnie obietnica, �e doprowadz� j� na g�r�.

M�j autorytet wyra�nie zmala� w jego oczach i z ca�� pewno�ci� uwa�a� mnie za rozpustnika. Ale roz�o�y� r�ce i bez sprzeciwu przyj�� moj� decyzj�. Mo�e okres wyczekiwania by� ju� tak d�ugi, �e wzi��by nawet Heroda Antypasa, gdyby ten �adnie poprosi�? Humor mi si� poprawi� i pomy�la�em, �e mo�e w radosnym nastroju oczekiwania uczniowie pozostawi� samemu Jezusowi decyzj�, kogo ma do siebie dopu�ci�, a kogo odtr�ci�.

Omijaj�c miasto Natan wi�d� nas na prze�aj, na g��wny szlak prowadz�cy w g��b kraju. By�o tak, jak odgad�em � miasto opuszcza�o mn�stwo ludzi, kt�rzy przybyli obejrze� wy�cigi rydwan�w i nocowali w Tyberiadzie. Trakt wspina� si� na strome zbocza. Obejrza�em si� za siebie na wspania�� panoram� Morza Galilejskiego i miasto z jego kolumnadami. Drog� za nami wype�nia� barwny t�um, a tumany kurzu przed nami wskazywa�y kierunek. Przy drodze w niewielkich odst�pach, a tak�e przy ka�dym mo�cie sta�y posterunki legionowe. Widocznie w�adze poleci�y zarzuci� g�ste sieci tego dnia, bo legioni�ci zatrzymywali ka�dy �rodek transportu � os�y, wielb��dy, konie i wo�y � i pobierali podatek drogowy. Pieszych nie zmuszali do p�acenia, ale od czasu do czasu wybierali z t�umu m�czyzn�, kt�ry wyda� im si� podejrzany, przes�uchiwali go i rewidowali w poszukiwaniu broni.

Po pokonaniu zbocza ruszyli�my w g��b kraju. Ca�a Galilea wydawa�a si� jednym wielkim ogrodem, tak bujne by�y pola uprawne. Wielu pieszych omija�o drog�, aby nie natkn�� si� na legionist�w rzymskich, tote� okoliczni ch�opi wybiegali na szlak, kln�c i lamentuj�c, �e w�drowcy rozdeptuj� im pola i niszcz� okalaj�ce winnice murki.

Nikt nas nie sprawdza� ani o nic nie wypytywa�, ale musieli�my trzy razy zap�aci� podatek za obydwa os�y. Ko�o po�udnia zrobili�my popas przy studni. Dopiero wtedy co� sobie przypomnia�em i bardzo si� zdenerwowa�em. Zapyta�em Natana, czy Maria Magdalena na pewno otrzyma�a wiadomo��, czy nie nale�a�oby zawr�ci�, �eby j� zabra� ze sob�. Natan uspokoi� mnie zapewnieniem, �e wszyscy oczekuj�cy niew�tpliwie o spotkaniu wiedz�.

W czasie odpoczynku obserwowa�em ludzi, kt�rzy szli traktem, nie zatrzymuj�c si� na odpoczynek w najgor�tszej porze dnia. Pr�bowa�em zgadywa�, ilu z nich i kt�rzy zmierzaj� na g�r�. Dostrzeg�em kilku w�drowc�w, na kt�rych obliczu malowa�a si� rado�� oczekiwania i jaki� blask i kt�rzy zdawali si� nie odczuwa� zm�czenia ani dokuczliwego kurzu. Ci, co ogl�dali wy�cigi, szli pochyleni i najwidoczniej znudzeni. Wiele os�b uci�o ga��zie z drzew li�ciastych i os�ania�o si� nimi przed skwarem, dzie� bowiem by� gor�cy. W pewnej chwili min�� nas przystojny m�odzieniec, kt�ry prowadzi� �lepego m�czyzn�.

Zacz�li�my si� szykowa� do dalszej drogi, gdy us�yszeli�my z daleka stukot kopyt, turkot k� i pokrzykiwania wo�nicy. Obok nas przemkn�� rydwan, kt�ry poprzedniego dnia bra� udzia� w wy�cigach. Wo�nica dosta� widocznie polecenie utrzymania porz�dku na drodze i wykorzysta� t� okazj�, aby rwa� do przodu nie zwa�aj�c na pieszych. Obawia�em si�, �e przy swojej szybko�ci spowoduje w tym t�oku wypadek.

Dojechawszy do zakr�tu zobaczyli�my, �e wypadek ju� si� wydarzy�. T�um ludzi przy drodze wygra�a� pi�ciami za znikaj�cym w oddali rydwanem. M�ody ch�opiec, kt�ry prowadzi� �lepca, zd��y� wyszarpn�� swego podopiecznego spod k�, ale sam dosta� si� pod ko�skie kopyta. Mia� rozbit� g�ow�, krew sp�ywa�a mu po czole i najprawdopodobniej z�ama� nog�, nie m�g� bowiem wsta�. �lepiec poj�kiwa�, nie rozumiej�c, co si� w�a�ciwie sta�o.

Skoro okaza�o si�, �e potrzebna b�dzie pomoc, momentalnie ludzie si� rozpierzchli i pow�drowali ka�dy swoj� drog�. M�odzieniec otar� krew z czo�a i obmacywa� nog�. Patrzy�em na niego z zaciekawieniem; powinien dzi�kowa� losowi, �e �yje, my�la�em. Zaciskaj�c z�by gniewnym wzrokiem odpowiedzia� na moje spojrzenie i odwr�ci� si� do �lepca, aby go uspokoi�.

Przeszliby�my obok nich oboj�tnie, ale Myrina krzykn�a do Natana, �eby si� zatrzyma�, i szybko zeskoczy�a z grzbietu os�a. Ukl�k�a przy m�odzie�cu na drodze, zbada�a jego nog� i zawo�a�a do nas:

��Z�amana!

��Je�li zaspokoi�a� ju� swoj� ciekawo�� � odkrzykn��em ze z�o�ci� � to ruszajmy dalej, bo nie mamy czasu.

��Izraelici, oka�cie mi�osierdzie, zlitujcie si� nad moim �lepym ojcem � zwr�ci� si� do nas m�odzieniec. � Cieszymy si� dobr� opini�. M�j ojciec straci� wzrok i obiecano mu, �e znajdzie uzdrowiciela, je�li dotrze do niego jeszcze dzi� wiecz�r. Jutro b�dzie za p�no. O mnie nie chodzi, ale b�agam was: zabierzcie mojego ojca i dowie�cie do miejsca, gdzie zaczyna si� r�wnina Nazaretu. Tam na pewno znajdzie si� kto�, kto si� zlituje i doprowadzi go na w�a�ciwe miejsce.

��Dr�g jest wiele i wiele prowadzi na manowce � wtr�ci� si� Natan. � Czy jeste� pewien swojej drogi, ch�opcze?

��Jest tylko jedna droga � odpowiedzia� rado�nie m�odzieniec, u�miechaj�c si� mimo b�lu, a u�miech rozja�ni� jego umazan� krwi� twarz, czyni�c j� pi�kn�.

��W takim razie mamy przed sob� t� sam� drog� � stwierdzi� Natan i spojrza� pytaj�co na mnie. Bez s�owa sprzeciwu zsun��em si� z osio�ka i powiedzia�em:

��Chod�, �lepcze, pomog� ci dosi��� os�a, a sam p�jd� pieszo.

��Je�li rzeczywi�cie idziemy t� sam� drog�, i to przez g�ry � wtr�ci�a Myrina � nie mo�emy zostawi� ch�opca na pastw� losu! Przewi��� mu ran� i posadz� na osio�ku. Mam wpraw� w pieszych w�dr�wkach.

��Nie chcia�bym by� dla was zawad�, ale skoro jeste�my dzie�mi tego samego ojca, on z pewno�ci� pob�ogos�awi was za to � dzi�kowa� m�odzieniec.

Trudno mi by�o pogodzi� si� z my�l�, �e ten biedny galilejski ch�opiec ze z�aman� nog� i jego gniewnie pomrukuj�cy ojciec s� r�wni mnie i maj� takie samo, je�li nie wi�ksze � jako �ydzi � prawo szuka� Jezusa Nazarejskiego. By�em jednak wdzi�czny Myrinie, poniewa� jej wrodzona �yczliwo�� by�a szybsza od powolnego toku moich rozwa�a�. Razem umyli�my twarz ch�opca, przewi�zali g�ow�, za�o�yli usztywniaj�ce �ubki na z�aman� ko�czyn� i dali�my mu mocny kij, za pomoc� kt�rego skacz�c na jednej nodze dotar� do osio�ka. Jego ojciec przez ca�y czas siedzia� na grzbiecie os�a, got�w do odjazdu, i zniecierpliwiony kr�ci� g�ow�, nas�uchuj�c, o czym rozmawiamy. Nagle zawo�a� ostrym tonem:

��Kim jest ta dziewczyna, kt�rej g�os s�ysz�, a kt�ra tylko kilka s��w m�wi w naszej mowie? Nie pozw�l, by ci� dotkn�a, synu, nie rozmawiaj z ni� i nawet nie patrz na ni�, bo si� strefisz w tej wyprawie.

��M�j ojciec dobrze zna Pismo i przez ca�e �ycie dok�adnie przestrzega� przepis�w � rzek� zawstydzony m�odzieniec. � To nieszcz�cie spotka�o go nie przez brak pobo�no�ci. Zrozumcie go. On nie chcia�by si� strefie przed spotkaniem uzdrowiciela.

Z�oszcz�cy si� �lepiec obydwiema r�kami tak wczepi� si� w osio�ka, �e trudno by�oby nawet si�� �ci�gn�� go na drog�. Moje dobre my�li rozproszy�y si� i ostro skarci�em starego:

��Twoje w�asne plemi� porzuci�o ci� tu przy drodze. Dziewczyna jest Greczynk�, a i ja jestem nie obrzezany, chocia� ubieram si� na mod�� �ydowsk�. Mam nadziej�, �e m�j osio�ek ci� nie strefi, skoro tak mocno si� w niego wczepi�e�.

��Nie b�j si� ich, �lepcze � urzek� ugodowo Natan. � Jestem �ydem i nale�� do cichych. Oni szukaj� tej samej drogi co ja. Wiedz, �e swego czasu mieszka�em na pustyni w zamkni�tym domu, uczy�em si� czyta� Ksi�gi, a sw�j dobytek odda�em dzieciom �wiat�a i jad�em z nimi pospo�u. Ale nie zosta�em uczonym w Pi�mie. Wyruszy�em z pustyni szuka� nauczyciela nowej pobo�no�ci i znalaz�em proroka odzianego w szaty z wielb��dziej sier�ci, kt�ry g�osi� nadej�cie Kr�lestwa. Od niego otrzyma�em chrzest. Kiedy go �ci�to, z�o�y�em �lub milczenia, aby nic nie kusi�o mnie do g�oszenia tego, co tylko prawdziwy mistrz pobo�no�ci mo�e wiedzie�. Teraz nadesz�a chwila: jest wszechobecna. Dlatego zwolni�em si� ze �lubowania. Wierz mi, �lepcze, ani w tych czasach, ani w tym narodzie, ani w �adnym plemieniu nie ma nikogo, kto by by� czysty i bezgrzeszny. �adne obmywanie ani ofiara ci� nie oczy�ci, nawet najprawdziwszy mistrz pobo�no�ci nie mo�e tego zrobi�. Ale s�owo sta�o si� cia�em i kr��y mi�dzy nami, chocia� go nie poznali�my. Ukrzy�owano go, a on wsta� z grobu, aby nas uwolni� od naszych grzech�w. Je�li w niego uwierzysz, uzdrowi twoje oczy, aby przejrza�y. Lecz je�li uwa�asz, �e ty jeden spo�r�d nas jeste� czysty, to nie s�dz�, aby ci� uzdrowi�.

Niewidomy g�o�no zaj�cza� i oderwa� jedn� r�k� od os�a, wymacuj�c szew odzienia, by je rozerwa�. Ch�opiec przytrzyma� go za r�k� i rzek�:

��Ci cudzoziemcy okazali nam mi�osierdzie, kiedy �ydzi nas porzucili. Nie okazuj zatwardzia�o�ci serca i nie doprowadzaj ich do gniewu. S�o�ce naszego Ojca �wieci zar�wno dobrym, jak i z�ym, tak samo dzieciom Izraela, jak i poganom. Nie wyobra�aj sobie, �e jeste� ja�niejszy pod jego s�o�cem, skoro zosta�e� ukarany �lepot�.

�lepiec kaza� mu zamilkn�� i poprosi�, by Natan prowadzi� osio�ka przodem, w pewnej odleg�o�ci od nas. Myrina i ja pozostali�my w tyle; m�odzieniec zatrzyma� swego osio�ka, aby si� z nami zr�wna�, i patrz�c na nas bez strachu t�umaczy�:

��Trudno jest staremu uwolni� si� od przesz�o�ci. Cho�bym si� rozerwa� dla wype�nienia Pisma, nie uwolni mnie to od grzechu. Nie s�dz�, �e jestem lepszy od poganina, ani nie wierz�, �eby wasze mi�osierdzie mnie strefi�o.

Przyjrza�em mu si�. Oblicze mia� po��k�e z b�lu i zaciska� z�by, byle utrzyma� si� na grzbiecie os�a.

��Twarz masz czyst� i oczy jasne. Nie s�dz�, aby� dobrowolnie upad� w grzechu.

��B�g stworzy� cz�owieka na sw�j obraz � wyja�nia�. � Ale przez upadek naszych praojc�w, Adama i Ewy, obraz Boga we mnie uleg� zaciemnieniu, czuj� si� nagi przed Bogiem i jest mi wstyd.

��Czyta�em i s�ysza�em o tym � rzek�em � ale nigdy tego nie mog�em zrozumie�. Uczony �yd w Aleksandrii wyja�ni� mi, �e to opowiadanie nale�y rozumie� wy��cznie alegorycznie.

��C� ja, prosty ch�opiec, mog� wiedzie�? � m�odzieniec pr�bowa� si� u�miechn��. � Ale widzia�em Jezusa z Nazaretu nad brzegiem jeziora. Uzdrawia� �lepych, a kulawych i sparali�owanych stawia� na nogi. M�wi�, �e jest chlebem �ycia. Bardzo chcia�em i�� za nim, ale m�j ojciec jest surowym cz�owiekiem. Gdyby by� dobry i czu�y, uciek�bym od niego, a tak serce m�wi�o mi, �e pog��bi�bym jego srogo��, gdybym poszed� za Jezusem. M�j ojciec wierzy uczonym w Pi�mie, kt�rzy skazali Jezusa, bo obcowa� z grzesznikami. Wielokrotnie bi� mnie za Jezusa, kiedy s�uchaj�c go zaniedbywa�em prac�. Uwa�a� go za wichrzyciela. A� sta�o si� co� nieoczekiwanego. Wieczorem normalnie czyta� modlitwy i poszed� spa�. Rano obudzi� si� i nic nie widzia�. Z pocz�tku nie wierzy�, �e dzie� za�wita�. Popad� w rozpacz i nikt nie by� w stanie mu pom�c. Sta� si� sk�onny uwierzy� w Jezusa, chcia� go znale��, ale Jezus pow�drowa� do Judei i Jeruzalem, gdzie zosta� ukrzy�owany. Ojciec szuka� pomocy u cichych, kt�rzy wyjawili mu, �e Jezus zmartwychwsta�, i podali dzie� i drog�, kt�r� teraz idziemy. Mocno wierzy, i� Jezus mo�e go uzdrowi�, je�li tylko zd��ymy dotrze� na czas. Jak tak�e w to wierz�, chocia� wola�bym, aby ojciec raczej szuka� jego Kr�lestwa ni� odzyskania �wiat�a oczu.

Myrina zapyta�a mnie szybko, o czym ch�opak tak d�ugo m�wi�.

Przet�umaczy�em jego wypowied�. By�a bardzo zdziwiona i rzek�a:

��Ten jasnooki ch�opiec jest tak czystego serca, �e nie wiem, czy istnieje jeszcze drugi taki na ziemi. Dlaczego w�a�nie jego musia�o spotka� to nieszcz�cie?

��Nie pytaj o to � ostrzeg�em � skoro on sam poddaje si� losowi i o nic nie pyta. Zapominaj�c o swoim b�lu pragnie dobra dla nieczu�ego ojca. Pismo �ydowskie nakazuje czci� ojca swego i matk� swoj�.

Natan us�ysza� moje wyja�nienia, � rozumia� po grecku. Odwr�ci� si� do nas, prowadz�c nadal osio�ka �lepca, i powiedzia�:

��Takie by�o Prawo. Lecz m�wiono mi, �e Jezus Nazarejski naucza�, aby dla Kr�lestwa m�� odst�pi� od �ony, syn od ojca i matki, braci i si�str, bogaty od swoich bogactw, dom�w i towar�w. Kiedy on zawo�a, rybak musi zostawi� swoj� sie� w jeziorze, a ch�op wo�u przy p�ugu. Nie dopu�ci� do siebie nawet tego, kt�ry chcia� najpierw pochowa� w�asnego ojca.

��Dosta�em si� w szpony blu�nierc�w � g�o�no j�cza� �lepiec � i sam szatan prowadzi os�a! Czy mo�na czego� dobrego spodziewa� si� po drodze, kt�rej wyznawcy s�owami zabijaj� Pismo?

��Nie s�ysza�em, �eby Jezus tego naucza� � pociesza� go posmutnia�y syn. � On powiedzia�, �e b�ogos�awieni b�d� cisi i pracuj�cy dla pokoju. Zabroni� m�wi� �le i z�em odp�aca� za z�o, nakazywa� kocha� swych wrog�w i modli� si� za prze�ladowc�w. Zapewnia�, �e jego Ojciec zna wszystkie nasze potrzeby i spe�ni je, je�li nie bacz�c na jutro przede wszystkim szuka� b�dziemy Kr�lestwa.

��Du�o ju� s�ysza�em o nim i o jego s�owach � rzek�em gorzko.

��Jego nauczanie jest wewn�trznie sprzeczne, wygl�da, jakby zale�a�o od tego, kto je powtarza. Ju� naprawd� nie rozumiem, co mam o tym wszystkim my�le�!

��Czemu k��cicie si� o niego, skoro do niego idziemy? � spyta�a Myrina, kt�ra patrzy�a na nas zdumiona. � My�l�, �e jestem z was najszcz�liwsza, bo jeszcze nic o Jezusie nie wiem i jestem jak pusty dzban, kt�ry on, je�li zechce, b�dzie m�g� nape�ni�.

Jej s�owa dotkn�y mnie do �ywego. Kiedy tak maszerowali�my za osio�kami, wpatrywa�em si� w kurz pod nogami i my�lami przebiega�em wszystko, co mi si� przytrafi�o i co przyjmowa�em zmiennymi uczuciami. Nie znalaz�em w sobie ju� nic dobrego ani wystarczaj�co du�o mi�o�ci. Mimo to jednak zapewnia�em sam siebie, �e szukam tego, kt�ry zmartwychwsta�, nie ze zwyk�ej taniej ciekawo�ci. W g��bi serca modli�em si� do Jezusa i prosi�em, aby wyrzuci� ze mnie pych� i egoizm, wiedz� i moje ziemskie pojmowanie zjawisk, a nawet m�j w�asny rozum, �ebym i ja by� jak pusty dzban got�w przyj�� jego prawd�, je�li zechce we mnie j� przela�.

Modl�c si� tak podnios�em wzrok i ujrza�em wznosz�c� si� za rozleg�� r�wnin� g�r�. Popo�udniowe s�o�ce wyz�aca�o jej kopulasty szczyt. Ju� na pierwszy rzut oka wiedzia�em, �e to jest w�a�nie ta g�ra. Wysoka, harmonijna i przepi�knie zaokr�glona, dominowa�a nad ca�ym krajobrazem. Po przej�ciu wyschni�tego koryta strumienia szli�my kawa�ek g��wnym traktem, a p�niej �cie�k� po zboczu g�ry na po�udnie, omijaj�c miasto, kt�re � jak powiedzia� Natan � le�a�o na p�nocnym stoku. Pola uprawne sko�czy�y si�, �cie�ka wiod�a przez g�ste zaro�la. Szli�my w cieniu g�ry. Wok� by�a cisza. Nie widzieli�my �ywego ducha, nie s�yszeli�my nawet g�os�w zwierz�t. Wszystko by�o tak wyciszone, �e zacz��em si� l�ka�, czy aby jeste�my na w�a�ciwej drodze. Lecz od ziemi, drzew i zboczy p�yn�a ku mnie �wiadomo��, �e st�pam po �wi�tej ziemi. Ogarn�� mnie spok�j, odp�yn�a gdzie� niecierpliwo��.

Natan te� si� nie spieszy�. My�l�, �e celowo wybra� t� trudn� drog�, aby unikn�� w�drowc�w i zb�dnych wypytywa�. Spojrza� na niebo, na g�stniej�cy cie� i zatrzyma� osio�ki na popas. Jako Rzymianin dziwi�em si�, �e nie spotkali�my �adnych czat wystawionych przez cichych. A przecie� skoro w gr� wchodzi�o tak du�e tajne zgromadzenie, zwolennicy Jezusa powinni byli wys�a� na g�r� przewodnik�w, by wprowadzali przybywaj�cych i zatrzymywali nieproszonych go�ci!

Kiedy na niebie zaja�nia�a trzecia gwiazda, ruszyli�my w drog�, po ciemku dotarli�my w pobli�e szczytu i zobaczyli�my du�� grup�, kt�ra roz�o�y�a si� na ziemi.

Wszystko odbywa�o si� w nieprawdopodobnej ciszy. Ludzie rozmawiali ze sob� szeptem. Mo�na by us�ysze� nawet najl�ejszy powiew wiatru znad wierzcho�ka g�ry. Natan przywi�za� os�y w lasku i pom�g� �lepcowi zej�� na ziemi�. Myrina i ja pomagali�my ch�opcu. Podeszli�my do zgromadzonych i usiedli na ziemi z boku, kilka krok�w od najbli�szej grupki. R�wnie� z drugiej strony widzieli�my na tle nieba ruch i kontury nadchodz�cych ludzi. Przybysze siadali na ziemi bez s�owa, by czeka� podobnie jak my. Z dolatuj�cych do mych uszu szept�w dowiedzia�em si�, �e na wierzcho�ku zgromadzi�y si� setki ludzi. Nigdy bym nie przypuszcza�, �e tak ogromny t�um mo�e oczekiwa� w takiej ciszy.

Up�yn�a ju� pierwsza nocna warta, ale nikomu nie sprzykrzy�o si� czekanie i nikt nie wstawa� ani nie odchodzi�. Ksi�yc nie �wieci�, lecz gwiazdy l�ni�y jasno, a ich blask pada� na ziemi� jak srebro. Stopniowo coraz silniej odczuwa�em obecno�� jakiej� mocy. Obj��em Myrin� ramieniem, czuj�c, jak jej chude cia�o st�a�o w oczekiwaniu. Mia�em takie samo uczucie, jakie prze�y�em kiedy� w pokoju Nikodema w Jeruzalem � jakby pada�y na mnie ci�kie krople. Dotkn��em twarzy, nie wyczu�em jednak �adnej wilgoci.

Zauwa�y�em, �e ludzie podnosz� si�, jakby chcieli lepiej widzie�, wi�c i ja si� podnios�em. Spo�r�d t�umu wsta�a ku �wiat�u gwiazd pot�na posta� i przem�wi�a dono�nym g�osem:

��M�owie, bracia! � Wszystko pogr��y�o si� w niezg��bionej ciszy. � Ziarno dojrzewa do m��cki, �niwa pukaj� do drzwi, a czterdzie�ci dni, kt�re nam dano, zbli�a si� ku ko�cowi. Chwila jest bliska i czeka nas po�egnanie. Tam, gdzie on p�jdzie, my nie mo�emy pod��y�. On by� tym chlebem, kt�ry przyszed� z nieba. Kto spo�ywa ten chleb, �y� b�dzie wiecznie. Chleb, kt�ry nam da�, jest jego cia�em z�o�onym za �ycie �wiata. I ju� nie spieramy si�, jak m�g� da� nam swe cia�o ku spo�ywaniu, bo w grupie jedenastu do�wiadczyli�my tego i to potwierdzamy. To nam powierzy� tajemnic� Kr�lestwa. Zaprawd�, je�li nie skosztujecie cia�a syna cz�owieczego i nie wypijecie jego krwi, nie b�dzie �ycia w was samych. Ale ten, kto b�dzie spo�ywa� cia�o syna cz�owieczego i pi� jego krew, b�dzie mia� �ywot wieczny i obudzi si� w ostatnim dniu. Jego cia�o jest prawdziwym pokarmem, a krew prawdziwym napojem. Kto spo�ywa jego cia�o i pije jego krew, jest w nim. Lecz je�li w gromadzie jest kto�, kto temu blu�ni albo uwa�a to za puste s�owa, niechaj wstanie i odejdzie, a nikt go nie b�dzie os�dza�.

Jednak�e nikt nie wsta�, aby odej��, ja te� nie, chocia� ba�em si� tego misterium. Nie m�g�bym nawet si� podnie��, bo r�ce i nogi mia�em zwiotcza�e i tchu mi brakowa�o.

M�wca milcza� d�u�sz� chwil� i sta� pot�ny jak ska�a w �wietle gwiazd w�r�d bezg�o�nego t�umu. Ale zaraz podj�� znowu. Opowiada� zwyczajnie, jak dziecko, jakby sam sobie si� dziwi�:

��Jedli�my mi�so baranie razem z nim tamtej nocy, kiedy go wydano. Wtedy wzi�� chleb, pob�ogos�awi�, prze�ama� i poda� nam m�wi�c: To jest cia�o moje. Wzi�� kielich, podzi�kowa�, poda� nam i rzek�: Pijcie z niego wszyscy, to jest bowiem krew moja, kt�ra za wielu b�dzie wylana na odpuszczenie grzech�w. � Wzni�s� obydwie r�ce:

��Bierzcie wi�c i jedzcie i pijcie wszyscy, kt�rzy go kochacie i kt�rzy t�sknicie za nim i wierzycie, �e jest Chrystusem, synem Boga. B�ogos�awcie chleb w jego imieniu, prze�amujcie i dawajcie innym, i b�ogos�awcie wino w jego imieniu i dawajcie pi� innym, aby ka�dy, kto ma, da� tym, kt�rzy nie maj�, i aby wszyscy otrzymali. Jedzmy i pijmy i czekajmy na niego.

Powiedziawszy to usiad� na ziemi, a w t�umie powsta�o poruszenie, ludzie bowiem wstawali my� r�ce i pomagali sobie, wzajem lej�c wod�. Nie mieli�my du�o wody, ale Natan pola� r�ce nam oraz �lepcowi i jego synowi, potem ja wzi��em naczynie i pola�em jemu, a on nie przyj�� tego jako obrazy. Jedzenia mieli�my dosy�, lecz �lepiec zacz�� si� trz��� i prosi� szeptem, czy jednak nie m�g�by je�� w�asnego chleba i pi� w�asnego napoju. Nadal nikt nie m�wi� g�o�no, tylko szepty ludzi by�y jak szum wzbieraj�cego wichru.

Nie obrazi�em si�, �e trzymaj�c si� swych Ksi�g �lepiec nie chcia� je�� naszego chleba. Natan pob�ogos�awi� jego chleb imieniem Chrystusa, prze�ama� na p� i poda� jemu i ch�opcu. Potem w taki sam spos�b pob�ogos�awi� nasz bia�y chleb, da� mnie i Myrinie, sam jad� i m�wi�:

��Niechaj ten chleb b�dzie chlebem nie�miertelno�ci, o kt�rej m�wiono. Niech stanie si� dla ciebie chlebem �ycia, a nie �mierci.

��Niech si� stanie jego wola, bo jest synem Boga � odrzek�em pokornie. � Je�li wedle jego woli mia�by mi przynie�� �mier�, poniewa� jestem cudzoziemcem, b�d� temu pos�uszny.

Po spo�yciu chleba Natan pob�ogos�awi� nap�j �lepca i da� pi� jemu i ch�opcu, dla nas za� zmiesza� wod� z winem i pob�ogos�awi� naczynie z winem i czark�. Kolejno wypili�my i czarka zosta�a w r�ku Myriny. Wszyscy wok� nas tak�e jedli i pili, dziel�c si� pokarmem z innymi.

�lepiec zjad� tylko par� k�s�w, po czym rozp�aka� si�, siedz�c na ziemi kiwa� g�ow� i j�cza�:

��Jad�em cia�o syna Bo�ego i pi�em jego krew. Wierz�, �e on wszystko mo�e. Niech si� zmi�uje nad moj� niewiar�.

Myrina poda�a mi czark�. Wypi�em i poda�em Natanowi, kt�ry te� wypi�. Czarka zn�w wr�ci�a do r�k Myriny, kt�ra napi�a si� i przechyli�a j�, patrz�c ze zdumieniem. Cicho szepn�a:

��Czarka wcale si� nie opr�nia.

��S�dzi�em, �e zjedli�my wszystek chleb, a obok mnie le�y nadal bochenek � powiedzia�em r�wnie zdziwiony. � Natanie, czy to ty go po�o�y�e�?

��Nie, nie k�ad�em chleba obok ciebie, ale mo�e mieli�my go wi�cej, ni� my�la�em.

Jeszcze raz wypili�my po czarce, a ona nadal si� nie opr�ni�a. Ale ju� wi�cej si� nie zastanawia�em, wszystko to dzia�o si� jak w pogodnym �nie. Siedzia�em na ziemi, czu�em jej ch��d, widzia�em nad sob� niebo i s�ysza�em szmer ludzkich g�os�w, kt�ry jak ci�kie fale rozlega� si� wok�. Nie by�o we mnie �adnej innej my�li poza dominuj�c� pewno�ci�, �e Jezus Nazarejski nadchodzi i �e go zobacz�. Jego chleb nie utkwi� mi w gardle ani jego winem si� nie zakrztusi�em.

Tak up�yn�a druga nocna warta i nie s�dz�, aby ktokolwiek zasypia�, bo wszyscy czekali. I w tym oczekiwaniu nie by�o nic denerwuj�cego, by�o ono przygotowaniem. Nagle �lepiec podni�s� g�ow� i spyta�:

��Czy dzie� �wita?� Zobaczy�em jasno�� � Rado�nie wpatrywa� si� w �rodek t�umu.

I my podnie�limy si�, aby popatrze�, i ujrzeli�my, �e zmartwychwsta�y jest w�r�d swoich uczni�w. Jak i kiedy przyszed� � nie mog� wyt�umaczy�, ale nie mog�em si� myli�. Mia� na sobie bia�e szaty, jasne �wiat�o gwiazd odbija�o si� od nich, lecz ca�a jego posta� i twarz jakby promieniowa�y �wiat�em. Bardzo wolno chodzi� w�r�d t�umu, chwilami zatrzymywa� si� przy swoich i wyci�ga� do nich r�ce, jakby ich wita� i b�ogos�awi�.

Stopniowo wszyscy unie�li g�owy i wpatrywali si� we�, ale nikt nie o�mieli� si� powsta� i biec ku niemu. Nagle us�yszeli�my nienaturalnie g�o�ny krzyk kobiety. Rzuci�a si� przed nim twarz� ku ziemi i wo�a�a g�osem nabrzmia�ym �zami i rado�ci�: �Pan m�j i B�g m�j!" T�um si� zako�ysa�, a Nazarejczyk pochyli� i r�k� dotkn�� jej g�owy. Kobieta natychmiast ucich�a. Us�yszeli�my westchnienie t�umu i mno��ce si� szepty: �To On, Pan przyszed� do nas."

�lepiec wyci�gn�� szyj�, po�o�y� r�ce na kolanach i rzek�:

��Nie widz� go. Widz� tylko jasno��, jakby s�o�ce �wieci�o mi w oczy.

Nie jestem w stanie stwierdzi�, jak d�ugo by� mi�dzy nami. Czas si� zatrzyma�, chocia� r�wnocze�nie �y�em pe�ni� ludzkiego �ycia. On chodzi� w�r�d t�umu, zatrzymuj�c si� cz�sto i nie zapominaj�c o nikim. Wszystko przebiega�o zupe�nie prosto i naturalnie, a we mnie nie by�o ani cienia zw�tpienia czy zdziwienia. I nie mog�em tego przyjmowa� inaczej, jak tylko by� pewnym, �e gdy Go zobaczy�em, znajdowa�em si� w Jego Kr�lestwie.

W ko�cu podszed� blisko nas. Wszystko zako�ysa�o si� we mnie i przelewa�o, jakby moj� istot� stanowi�a zawiesina. Zdawa�o mi si�, �e rozmawia z lud�mi b�ogos�awi�c ich, ale nie s�ysza�em g�os�w, cho� s�ysza�em, jak kto� gor�co potakuje, chyba mu odpowiadaj�c. Jezus stan�� przed nami i patrzy� na nas. Mia� zm�czon� i prze�wietlon� blaskiem twarz, a w Jego oczach ja�nia�o Kr�lestwo. Widzia�em, jak poruszaj� si� usta �lepca, lecz g�osu nie s�ysza�em, nawet pomy�la�em, czy nagle nie og�uch�em. On wyci�gn�� r�k�, dotkn�� oczu �lepca, p�niej po�o�y� j� na g�owie ch�opca. Obydwaj padli przed nim na ziemi� i nie wstawali. Nieco dalej le�a�o na ziemi kilka os�b, kt�rych nawet nie tkn��.

Potem popatrzy� wprost na mnie. To by�o takie spojrzenie, �e by�em pewien: umr�, je�li mnie dotknie. Porusza�em ustami i na pewno m�wi�em, cho� nie s�ysza�em swego g�osu. S�dz�, �e prosi�em:

��Panie, we� mnie do swego Kr�lestwa.

��Nie ka�dy, kt�ry mi m�wi: �Panie, Panie!" wejdzie do kr�lestwa niebieskiego, lecz ten kto s�ucha moich s��w i spe�nia wol� mego Ojca.

��Jakie s� twoje s�owa i jaka wola twego Ojca?

��To ju� wiesz. Cokolwiek czynisz jednemu z tych najmniejszych, mnie czynisz.

Chyba jeszcze raz ponowi�em pytanie o Kr�lestwo, bo wybaczaj�co u�miechn�� si� do mnie, jak do natarczywego dziecka, m�wi�c:

��O kr�lestwie niebieskim nie mo�na powiedzie�, �e jest tutaj czy tam, bo ono jest w tobie i we wszystkich, kt�rzy mnie znaj�. � I doda�:

��Nie odtr�cam nikogo, kto mnie wzywa. Gdzie dw�ch albo trzech zbierze si� pod moim wezwaniem, tam b�d� z nimi a� do ko�ca. I nigdy nie b�dziesz samotny, gdy� ja b�d� z tob�, je�li mnie wezwiesz.

Odwr�ci� wzrok ode mnie, zatrzyma� si� i spojrza� na Natana. Widzia�em, jak usta Natana porusza�y si�, ale ani s�owa nie s�ysza�em. P�niej spojrza� ciep�o na Myrin�, lecz nawet ust nie otworzy�a. Odwr�ci� si� od nas i przeszed� do innej grupy.

�lepiec i jego syn le�eli jak martwi na ziemi. Natan, zauwa�ywszy moje przera�enie, potrz�sn�� g�ow� i wyszepta�:

��Oni nie umarli. Tylko �pi�. Nie dotykaj ich.

Widzia�em jeszcze, jak jedenastu aposto��w skupi�o si� wok� Jezusa. Zdawa�o mi si�, �e co� m�wi� do nich z mi�o�ci� i podobnie oni mu odpowiadali. Jednak�e �zy przes�oni�y mi oczy mg�� do tego stopnia, �e wyra�nie widzia�em tylko jego w postaci jasnej mg�y w�r�d tych jedenastu. Wreszcie przesta�em p�aka� i otar�em �zy z oczu. Zobaczy�em, �e ju� go nie ma, �e odszed� � nie potrafi� powiedzie�, jak i w kt�rym momencie. W�a�ciwie raczej to poczu�em, poniewa� wraz z nim znikn�a jego moc. Jakbym obudzi� si� ze snu, kichn��em i zn�w mog�em porusza� ko�czynami jak przedtem.

Wr�ci�o mi poczucie czasu. Widzia�em po niebie, �e to trzecia zmiana warty i zbli�a si� �wit. Ludzie podnie�li si� i rozgl�dali dooko�a. S�ysza�em nawo�ywania i za�arte dysputy, zupe�nie jakby jeden przez drugiego ka�dy chcia� opowiedzie�, co komu powiedzia�.

��Natanie, Natanie, rozmawia�em z nim i on mi odpowiedzia�!

��ja te� wo�a�em zachwycony. � B�d� mi �wiadkiem, �e nie zabroni� mi wej�cia do swego Kr�lestwa.

��Nie mog� by� twoim �wiadkiem � odpar� zdziwiony Natan, potrz�saj�c g�ow�. � Widzia�em wprawdzie, �e rusza�e� ustami, ale chyba ci j�zyk sko�owacia�, bo nie s�ysza�em ani s�owa. Ja natomiast m�wi�em do niego i mi odpowiada�.

��Nie �mia�am do niego przem�wi� � wo�a�a w ekstazie Myrina, obur�cz �ciskaj�c moje d�onie � ale on mnie pozna�! U�miechn�� si� i powiedzia�, �e nigdy w �yciu nie b�d� �akn��, bo napoi�am go, kiedy by� spragniony.

��Zupe�nie rozum wam odj�o! � rozz�o�ci� si� Natan, trac�c cierpliwo��. � Nie m�wi� wcale do was! Z naszej tr�jki m�wi� tylko do mnie i wskaza� mi drog�. Poucza� mnie, �e nic z tego, co idzie do wn�trza cz�owieka, nie jest skalane, trefne jest to, co z niego wychodzi. W jego Kr�lestwie jest du�o miejsca. Ka�dy otrzyma wedle swojej miary, jeden dostanie wi�cej, drugi mniej, ale ka�dy, kto gor�co prosi, b�dzie wys�uchany. A tym jedenastu mam wierzy�, bo sam wybra� ich na aposto��w. Jego Kr�lestwo jest podobne ziarnku gorczycy. Wschodzi powoli, ale wyrasta z niego drzewo, na kt�rego ga��ziach gnie�d�� si� ptaki ze wszystkich stron �wiata. � Natan umilk�, wbi� wzrok w przestrze�, jakby nas�uchuj�c, i zako�czy� apatycznie: � Wielu jeszcze innych rzeczy mnie nauczy�, ale boj� si�, �e zapomnia�em. Gdy przyjdzie czas, to sobie przypomn�.

By�em zdumiony, ale Kr�lestwo wci�� we mnie trwa�o i duch m�j by� spokojny.

��Nie gniewaj si�, Natanie � prosi�em. � Naprawd� zdawa�o mi si�, �e m�wi tak�e do mnie. By� mo�e rozmawia� z ka�dym, kto tego oczekiwa�. Gdybym to wiedzia� i m�g� zanotowa� wszystko, o czym tej nocy rozmawia� ze swoimi, na pewno nie pomie�ci�bym tego w �adnej ksi�dze. Mo�e dlatego inni nie s�yszeli, o czym z kim rozmawia�.

��W ka�dym razie widzia�em, �e patrzy� na ciebie i nic z�ego ci si� nie sta�o � udobruchany Natan po�o�y� mi r�k� na ramieniu.

��Dlatego dotykam ci� i nie jeste� dla mnie nieczysty.

Naradzili�my si� i obydwaj doszli�my do wniosku, �e najlepiej zej�� z g�ry przed dniem, a�eby mnie nie rozpoznali. Ale �lepiec i jego syn wci�� spali na ziemi jak zabici, a my nie �mieli�my ich rozbudzi�. Nie mogli�my te� zostawi� ich na los szcz�cia. Dlatego usiedli�my na ziemi, �eby zaczeka�. Kiedy zacz�o �wita�, w t�umie coraz bardziej narasta�o podniecenie i uczucie rado�ci. Wiele os�b intonowa�o pie�ni pochwalne. Inni biegali zdyszani od grupy do grupy, by wita� przyjaci� i za�wiadczy�, i� na w�asne oczy widzieli zmartwychwsta�ego Jezusa. Z zaczerwienionymi z emocji twarzami wo�ali jedni do drugich:

��Pok�j tobie. Czy i tobie te� odpuszczono grzechy? Czy i tobie obieca� �ycie wieczne? Naprawd� my, kt�rzy�my widzieli go tutaj na g�rze, nigdy nie umrzemy.

Czu�em twardy grunt pod nogami, napina�em mi�nie i ugryz�em si� w r�k�, aby poczu� swoje �ywe cia�o.

Gdy ju� rozwidni�o si� i ludzie rozpoznawali jedni drugich, w t�um ruszy�a jedenastka aposto��w, id�c pod dw�ch lub po trzech. Widzia�em, jak budz� i stawiaj� na nogi tych, kt�rych dotkn�� Zmartwychwsta�y i kt�rzy omdleni padli na ziemi�.

Trzech aposto��w zbli�a�o si� do nas. Jednego z nich pozna�em

��to on zabiera� tej nocy g�os i m�wi� twardym g�osem. Pozna�em go po okr�g�ej g�owie i szerokich barach, a przy jasnym �wietle poranka stwierdzi�em, �e jego brodat� twarz cechuje zapalczywo�� i up�r. Towarzyszy� mu m�ody Jan. Mia� twarz blad� od czuwania, lecz najczystsz� i najja�niejsz�, jak� kiedykolwiek widzia�em, a� mi�o by�o na niego spogl�da�. Trzeciego nie zna�em, ale z jego twarzy wyczyta�em, �e tak�e jest jednym z jedenastu. Nie umiem tego wyt�umaczy� inaczej jak tylko tak, �e by�o w niej co� z twarzy Jezusa Nazarejskiego, chocia� by�a inna, o rysach rozmytych, jakby przys�oni�ta ca�unem.

I wtedy przypomnia� mi si� �w samotny rybak, z kt�rym rozmawia�em w nocy nad brzegiem jeziora. Gdy przed godzin� patrzy�em na zmartwychwsta�ego Jezusa Nazarejskiego, pr�bowa�em w pami�ci odtworzy� wygl�d rybaka. I nadal nie jestem pewien, czy to by� naprawd� Jezus! Wierz� jednak, �e nad jeziorem widzia�em jego i z nim rozmawia�em, chocia� go wtedy nie zna�em. Ale dlaczego zechcia� si� mnie objawi�, tego w �aden spos�b nie pojmuj�.

Im bli�ej by�a ta tr�jka, tym wi�ksze poczucie winy mnie ogarnia�o, a� wreszcie spr�bowa�em odwr�ci� g�ow� i ukry� przed nimi twarz. Jeszcze nie zwracali na mnie uwagi. Pochylili si� nad �lepcem, potrz�sn�li nim, postawili na nogi i rozkazali:

��Obud� si�, �piochu!

��Widz� was � rzek� �lepiec, przecieraj�c d�oni� oczy. � Jest was trzech, ale was nie znam.

��Jeste�my przez Jezusa Nazarejskiego, syna Bo�ego, wybrani na aposto��w. Ja jestem Szymon, kt�rego nazwa� Piotrem. A kim ty jeste�, bo ci� nie znamy?

��Ujrza�em w nocy wielk� jasno�� � powiedzia� �lepiec, dotkn�� r�k� czo�a, rozejrza� si� dooko�a widz�cymi oczami i ucieszy� ogromnie. � Si�a dotkn�a moich oczu tak bole�nie, �e straci�em przytomno��. A teraz widz� na oboje oczu, cho� by�em �lepy, gdy tu przyszed�em. � Zachwycony pochyli� si� nad ch�opcem, potrz�sa� nim, a� go obudzi�, postawi� na nogi i chwyci� w ramiona, wo�aj�c:

��Zmartwychwsta�y Jezus Nazarejski uzdrowi� mnie tej nocy! Niech b�dzie b�ogos�awione jego imi�! Do ko�ca �ycia chc� s�awi� Boga, kt�ry go wys�a�!

Ch�opiec, jeszcze zaspany, zerwa� z g�owy banda�. Rana na jego czole zasklepi�a si�, zosta�a tylko male�ka blizna. Sta� na obydwu nogach, nie czuj�c b�lu. Zauwa�y�, �e co� go uwiera, pochyli� si�, zdj�� �ubki i zdumiony zawo�a�:

��Nie mam ju� z�amanej nogi!

��Ubieg�ej nocy uzdrowi� wszystkich, kt�rych zaprosi� spo�r�d narodu, aby by�o wystarczaj�co wielu �wiadk�w jego zmartwychwstania i wniebowst�pienia � powiedzia� Szymon Piotr. � Razem i wszyscy r�wnocze�nie widzieli�my go. I nie tylko uzdrowi� oczy, by przejrza�y, i uszy, by s�ysza�y, i kalekie nogi, by chodzi�y, ale uwolni� nas od grzech�w i otworzy� bramy wiecznego �ywota. W tym momencie m�ody Jan spojrza� na mnie, dotkn�� Piotra i rzek�:

��Nie znamy tych dw�ch i nie zapraszali�my ich, ale sam Jezus uwolni� ich od trosk. W t�umie s� i inni nieproszeni, lecz w nocy nikogo nie odtr�ci�. � Oskar�aj�co wskaza� palcem na mnie i ci�gn��: � Ale tego cz�owieka znam. Nagabywa� nas w Jeruzalem, n�ka� pytaniami i wodzi� na pokuszenie Szymona Cyrenejczyka i Zacheusza, a� Mateusz musia� go przestrzec, aby nie powo�ywa� si� na imi� naszego Mistrza. To jest Marek, goj i Rzymianin. Nie rozumiem, sk�d si� tu wzi���

��A wi�c i tutaj mamy zdrajc�?! � zawo�a� Szymon Piotr, zaciskaj�c r�k� w ogromn� pi��.

��Nie r�bmy zbiegowiska � powstrzymali go towarzysze � tylko odprowad�my ich na bok. Ludzie przestrasz� si� i ukamienuj� go, a my poniesiemy odpowiedzialno��, bo to obywatel Rzymu.

��W�r�d zgromadzonych tu ludzi s� i fanatycy. � Piotr sapa� gniewnie, wpatruj�c si� we mnie piorunuj�cym wzrokiem. � Co powiesz, Rzymianinie, je�li ci� oddam w ich r�ce? Zaprowadz� ci� do pieczary, sk�d nigdy nie wyjdziesz.

��Nie boj� si� ani ciebie, ani ��dnych krwi ludzi. Czemu mia�bym si� ba�, skoro tw�j Mistrz ubieg�ej nocy nie odtr�ci� mnie? Z pewno�ci� m�g� zatrzyma� mnie w drodze i nigdy bym tu nie przyszed�, gdyby on tego chcia�. Czy�by� w to w�tpi�?

Ca�a tr�jka bardzo zr�cznie wprowadzi�a nas do zagajnika, gdzie mogli�my przywi�za� osio�ki, a oni spokojnie naradzali si�. Z ich rozmowy wynioskowa�em, �e Nikodem, Szymon Cyrenejczyk i Zacheusz, kt�rych zna�em, s� na g�rze w�r�d t�umu. W ko�cu Jan aposto� powiedzia�:

��Im wi�cej os�b tutaj zwo�amy, tym wi�ksze powstanie zamieszanie. Rzymianin ma racj�. Pan nie odtr�ci� go od siebie. Nie wiem, dlaczego tego nie zrobi�, ale przecie� s�uga nie powinien by� m�drzejszy od pana.

�lepiec i jego syn stan�li w naszej obronie, opowiedzieli, co im si� na drodze przytrafi�o i jak zlitowa�em si� nad nimi i przywioz�em na g�r�. Ale Szymon Piotr obstawa� przy swoim:

��A czy to, �e wpadli�cie pod ko�skie kopyta i ch�opak z�ama� nog�, nie by�o wystarczaj�cym �wiadectwem, �e jeste�cie nieproszonymi go��mi i �e on nie chcia� was tu widzie�?

��Wybaczcie mi, �wi�ci m�owie! � b�aga� ch�opiec, rzuciwszy si� na kolana przed Piotrem. � Nie mia�em nic z�ego na my�li! Uczyni�em to tylko dla ojca. I wcale nie prosi�em, �eby mi Jezus uzdrowi� nog�, nawet o tym nie pomy�la�em. Ale on w swej dobroci dotkn�� mnie i wyleczy�. Chyba w ten spos�b mi wybaczy�. I wy te� wybaczcie mnie i mojemu ojcu.

��Je�li chcecie, rzuc� si� przed wami na ziemi�, �wi�ci m�owie.

��Ja te� nie mia�em opor�w przed ukorzeniem si� wobec tych trzech zaniepokojonych ludzi, kt�rzy surowo na mnie spogl�dali. � Prosz� was o wybaczenie, bo jeste�cie przez niego wybrani i najwi�ksi w jego Kr�lestwie. Ale nie jestem zdrajc� i nie �ycz� wam niczego z�ego. B�d� milcza� o wszystkim, co tutaj widzia�em, je�li uwa�acie, �e tak b�dzie najlepiej, ale je�li zechcecie, got�w jestem za�wiadczy� jego zmartwychwstanie przed ca�ym �wiatem i bodaj przed samym cesarzem.

��Zamilcz, szalony g�upcze! � zawo�a� Szymon Piotr, kt�ry si�gn�� do chlaminudy, jakby chcia� j� rozedrze�. � Co by powiedzia� lud Izraela, gdyby Rzymianin i poganin zacz�� �wiadczy� o Kr�lestwie? Lepiej by by�o, gdyby� nigdy nie us�ysza� o drodze. Ubieg�ej nocy uda�o ci si� na chwil� wyle�� z rynsztoka, a teraz wracaj do niego! Wr�� do swojego �wiata, jak pies wraca do swoich rzygowin. Dla nas nie jeste� od rzygowin lepszy. � Pe�en gniewu odwr�ci� si� w stron� Natana i rzek� oskar�aj�co: � Widzia�em ci� w Kafarnaum i zawierzy�em ci, a ty oszuka�e� nas, przyprowadzaj�c poganina na uczt� wiecznego �ywota.

��S�uchaj, Szymonie, rybaku wiernych� � Natan potar� nos palcem. � Czy nie po�yczy�em ci w Kafarnaum o�licy, �eby� m�g� przywie�� tu swoj� te�ciow�?

Piotr zmiesza� si�, zerkn�� w poczuciu winy na swoich towarzyszy, lecz fukn��:

��I co z tego? Zaufa�em ci, bo i Zuzanna ci� popar�a.

��O�lica jest w�asno�ci� tego Rzymianina � powiedzia� Natan, przeci�gaj�c s�owa. � Marek jest potulnym cz�owiekiem, ale jak go rozz�o�cisz, zabierze os�a, cho� jest mi�osierny. I zostaniesz na g�rze razem ze swoj� te�ciow�. Do towarzystwa b�dziecie mieli Zuzann�, bo przyjecha�a na drugiej o�licy Rzymianina.

Szymon Piotr w zak�opotaniu, przest�powa� z nogi na nog�. W ko�cu przyzna�:

��Mam gro�n� te�ciow�. Kiedy� sam jej ubli�y�em, bo gdy dla Jezusa zostawi�em swoje sieci, oskar�y�a go, �e namawia mnie do pro�niaczego �ycia. A p�niej Jezus uzdrowi� j� z gor�czki, kiedy ju� my�la�a, �e umrze. Od tej pory z�ego s�owa nie powie. Nie chc�, �eby popad�a w jakie� tarapaty. Nasza jedenastka musi dzie� i noc spieszy� do Jeruzalem, aby zd��y� tam przed up�ywem czterdziestu dni i czeka� na spe�nienie obietnicy. Je�li moja te�ciowa zostanie bez os�a, kt�ry ma j� zawie�� z powrotem do Kafarnaum, to nie wiem, co poczn�.

��Z�em ci za z�o nie odp�ac� � zapewni�em gor�co � i pozwol� ci zatrzyma� osio�ka, cho� w twoich oczach jestem tylko psi� rzygowin�. Pozosta�e os�y te� mo�esz wzi�� i da� je niewiastom. Nie b�d� nam ju� potrzebne, mo�emy r�wnie dobrze i�� pieszo. Um�wimy si� wi�c, �e zatrzymasz os�y, a Natan zabierze je w Kafarnaum. Odejd� st�d nikomu nie przeszkadzaj�c. I nie wyklinajcie mnie ani nie wysy�ajcie za mn� fanatyk�w, bo jak s�dz�, nie jest to zgodne z waszym Prawem.

��Zrozum nas, Rzymianinie � wmiesza� si� do rozmowy Jan.

��Jeszcze nie wszystko rozumiemy, a i obietnica te� nie jest spe�niona. Nie wiemy nic ponad to, �e droga b�dzie ciasna, a brama w�ska. Nie mamy odwagi na w�asn� r�k� drogi i bramy poszerza�.

��Jezus rozkaza� nam uczyni� swymi uczniami wszystkie narody

��rzek� trzeci aposto�. � Ale kiedy i jak to si� stanie, jeszcze nie wiemy. Przecie� najpierw powinien zbudowa� Kr�lestwo dla Izraela. Wyja�nimy to w Jeruzalem.

Patrzy�em, gdy tak stali rami� przy ramieniu jak bracia, i my�la�em o spu�ci�nie, jak� im zostawi� Jezus Nazarejski. Ogarn�a mnie zawi�� i trwoga. Upad�em przed nimi na ziemi� i jeszcze raz b�aga�em ich �arliwie:

��Wam jedenastu zostawi� Jezus s�owa �ycia wiecznego. Nie buntuj� si� przeciw jego woli, cho� jeste�cie lud�mi prostymi. Chyba ka�dy z was wyk�ada jego nauczanie wedle swojej m�dro�ci i dodaje do niej swoje jej rozumienie. Z pewno�ci� chcecie urzeczywistni� jego wol� tak, jak potraficie. Ale przecie� on mnie nie odtr�ci�, mog�em go zobaczy� i nie przeszkodzi� mi przyj�� tutaj. Wiem, �e w nocy m�wi� do mnie, lecz je�li chcecie, mog� to wymaza� z pami�ci. Nie prosz� was r�wnie� o eliksir nie�miertelno�ci. Pozw�lcie tylko, �e zatrzymam w sercu jego Kr�lestwo, i nie odtr�cajcie mnie ca�kowicie, bo pragn� wierzy� we wszystko tak, jak wy to wyja�niacie, nie dodaj�c niczego od siebie. I nie prosz� was o �adne tajemnice. Jestem te� got�w wspiera� was materialnie, a jako obywatel Rzymu mog� du�o zdzia�a�, gdyby was przes�uchiwano albo gdyby�cie byli prze�ladowani za niego.

��Ani za z�oto, ani za srebro � odm�wi� Szymon Piotr, wznosz�c odpychaj�co r�k�.

��Ja, Jakub, pami�tam � rzek� drugi aposto� � jak zapewnia�, �e nie musimy si� martwi� o to, co b�dziemy m�wi� przed urz�dnikami, bo w�wczas wyp�yn� z naszych ust takie s�owa, jakie b�d� potrzebne.

Ale w oczach Jana pokaza�y si� �zy. Patrz�c na mnie z czu�o�ci� rzek�:

��Kocham ci�, Rzymianinie, za twoj� pokor� i wierz�, �e nam �le nie �yczysz. On zszed� do kr�lestwa cieni, z�ama� bram� �mierci i wskrzesi� umar�ych. To wiem od jego matki, kt�r� pod krzy�em powierzy� mojej pieczy. Czy�by wi�c nie uwolni� narod�w poga�skich? Ale jak to si� ma sta�, tego naprawd� jeszcze nie wiemy. B�d� cierpliwy, m�dl si�, po�� i pokutuj. Ale nie m�w o nim innym, aby� nie wprowadzi� nikogo w b��d przez sw�j brak zrozumienia. M�wienie nam pozostaw.

Z pochylon� g�ow� podnios�em si� z ziemi i usi�owa�em przezwyci�y� swoj� pych�, chocia� dr�czy�o mnie podejrzenie, �e dziedzictwo Jezusa Nazarejskiego rozleci si� i rozwieje na wietrze, je�li zostanie powierzone tylko tym jedenastu prostakom. Ale � pociesza�em si� � z pewno�ci� Jezus sam wie najlepiej.

��We� os�y, id� i pom� niewiastom � powiedzia�em do Natana � ochro� je, odprowad� do Kafarnaum czy gdzie indziej. Potem solidnie odpocznij i przyjed� po mnie do k�pieliska w Tyberiadzie.

��Taka samotna w�dr�wka z dziewczyn� po Galilei nie jest bezpieczna � ostrzeg� Natan. Rozejrza�em si� doko�a i stwierdzi�em, �e �lepy starzec, kt�ry odzyska� wzrok, wykorzysta� sytuacj� i znikn�� wraz z synem.

Ale przekora wzi�a g�r�. Pomy�la�em, �e Jezus Nazarejski na pewno mnie nie odtr�ci, chocia�by ludzie to zrobili.

��Pok�j wam wszystkim � rzek�em, wzi��em Myrin� za r�k� i poszed�em, prowadz�c j� w d� po stoku g�ry t� sam� �cie�k�, kt�r� przyszli�my po ciemku. Obejrza�em si�, zobaczy�em kr���c� po zboczu grup� ludzi, kt�rzy szukali znajomych i witali si�, �ywo dyskutuj�c. Ale wiele os�b zm�czonych nocnym czuwaniem zwin�o swoje w�ze�ki i przed powrotn� drog� u�o�y�o si� do drzemki.

W czasie marszu przypomnia�em sobie wszystko, co wydarzy�o si� w nocy, i wcale si� nie dziwi�em, �e �lepy odzyska� wzrok i �e noga ch�opca si� zros�a, cho� ko�� by�a z�amana. Te cuda wydawa�y mi si� zupe�nie naturalne i najmniej znacz�ce. Jego mi�o�� by�a tak wielka, �e cho� objawi� si� swoim, to r�wnie� nieproszonych wybawi� z cielesnych bol�czek.

Mija�o czterdzie�ci dni i jak s�ysza�em, mia� wr�ci� do domu swego Ojca. Usi�owa�em przywykn�� do my�li, �e mimo wszystko przyjdzie do mnie, gdy go b�d� wzywa�, tote� nigdy ju� nie b�d� samotny. My�l ta by�a zdumiewaj�ca i gdyby powiedzia� to kto� inny, wydawa�aby si� nonsensem, ale ja musia�em wierzy�. Tak g��boko prze�y�em spotkanie z Jezusem.

Zamy�lony szed�em �cie�k� przez zaro�la w d� po stoku, prowadz�c Myrin� za r�k�. Drog� przebieg� nam lis. Myrina spojrza�a na mnie i zauwa�y�a:

��Zupe�nie zapomnia�e�, �e nie jeste� sam, chocia� trzymasz mnie za r�k�.

Popatrzy�em na ni� jak wyrwany ze snu i pomy�la�em, �e chyba Jezus Nazarejski da� mi miejsce brata Myriny, a�eby nie zgin�a. Nie m�g� jej powierzy� �ydom, bo oni by si� ni� nie zaj�li. Dlatego wybra� mnie, Rzymianina. A to wszystko uczyni� w nagrod� za �yk wody!

A ja, pomy�la�em zmieszany, nigdy nic nie da�em Jezusowi. Przeciwnie, to on by� stron� daj�c�, nakarmi� mnie na brzegu Morza Galilejskiego, pozwoli� si� ogrza� i wysuszy� odzie� przy jego ognisku � je�li to rzeczywi�cie on by� tym samotnym rybakiem. Ale je�eli b�d� uwa�a� Myrin� za siostr�, przys�u�� si� Nazarejczykowi.

��Myrino, od tej chwili jeste� moj� prawdziw� siostr� i nigdy ci� nie opuszcz�. Wszystko, co posiadam, stanowi r�wnie� twoj� w�asno��. I spr�buj wybaczy� mi moje uchybienia i pr�no��.

��Marku, bracie m�j� � Myrina mocno �cisn�a moj� r�k�.

��Postaraj si� wytrzyma� ze mn�, ale przede wszystkim wyja�nij mi, co si� w�a�ciwie sta�o, czego chcieli tamci trzej m�czy�ni i dlaczego tak �le na mnie spogl�dali?

Poniewa� jednak aposto�owie zabronili mi m�wi�, nie o�mieli�em si� nawet Myrinie opowiedzie� o Jezusie Nazar ej skim i jego Kr�lestwie zgodnie z moim w�asnym rozumieniem tych spraw. Powiedzia�em tylko:

��To byli trzej �wi�ci m�owie z tych jedenastu, kt�rym Jezus Nazarejski powierzy� tajemnic� swego Kr�lestwa. Oni nas odrzucaj�, bo nie jeste�my dzie�mi Izraela; w ich oczach jeste�my nieczystymi poganami. Zabronili mi m�wi� i wyja�nia�, na czym polega Kr�lestwo Nazarejczyka wedle mojego rozumu. Ale powiedz, co ty s�dzisz o tym, co si� nam przydarzy�o?

��Najpierw zjedli�my po�ywienie ofiarne, jak si� dzieje w Syrii, kiedy grzebie si� Adonisa, a potem on wstaje z martwych. Ale to by�o inne po�ywienie, poniewa� Jezus Nazarejski sam siebie da� w ofierze i sam powsta� z grobu. Ubieg�ej nocy uwierzy�am, �e to syn Boga. Przypomnij sobie, �e ani chleba, ani wina nam nie ubywa�o. To jednak dla mnie nie jest wa�ne. Najwa�niejsze by�o to, �e kiedy patrzy� na mnie, kocha�am go z ca�ego serca i w tamtej chwili nie by�o takiej rzeczy, kt�rej nie by�abym gotowa zrobi� dla niego. To jest wielkie misterium, na pewno wi�ksze od misteri�w greckich czy egipskich. S�dz�, �e jego Kr�lestwo jest niewidzialne dla moich oczu, ale jednak istnieje, �e jestem w nim, chocia� nogi nosz� mnie po �cie�kach tego �wiata. Nie, nie mog�abym sama otrz�sn�� si� z jego Kr�lestwa, cho�bym chcia�a. Niczego si� nie boj�, bo cudownie jest przebywa� w Kr�lestwie, gdzie nie ma we mnie grzechu.

��Na pewno pob�ogos�awi� ci� na g�rze i jeste� szcz�liwsza ode mnie � patrzy�em z podziwem i zawi�ci� na wychudzon� twarz Myriny i jej zielone oczy. � Jego prawda musi by� rzeczywi�cie prosta jak chleb i wino, �eby i pro�ci mogli j� posi���. M�dro�� ziemska jest we mnie czarn� �cian�, wiedza sieci�, w kt�rej si� pl�cz�, a logika sofist�w pu�apk�, w kt�rej grz�zn�. Pom� mi, siostrzyczko, �ebym przypomnia� sobie o tym, kiedy pokusy nadejd�.

Rozmawiaj�c zd��yli�my doj�� do podn�a g�ry. Rozejrza�em si� doko�a i zrozumia�em, �e zgubili�my �cie�k�, kt�rej trzymali�my si� w nocy, i �e jeste�my na z�ej drodze. Nie speszy�o mnie to, bo mog�em kierowa� si� s�o�cem i wiedzia�em, �e dojdziemy do g��wnego traktu. Nigdzie si� nam nie spieszy�o. To sobie u�wiadomi�em. Nigdy ju� i nigdzie nie musia�em si� spieszy�, poniewa� z pewno�ci� otrzyma�em ju� wszystko i nie ma niczego, czego bym jeszcze po��da�. W�ada�em skarbem. Je�li b�dziemy umieli �y�, to zar�wno Myrinie, jak i mnie wystarczy do ko�ca �ycia.

��Myrino � powiedzia�em, bo ogarn�o mnie takie zm�czenie, jak jeszcze nigdy � nawet kroku wi�cej nie zrobi�. Ka�de miejsce mi odpowiada. Zosta�my tutaj i prze�pijmy si� w cieniu drzewa figowego. Mamy ca�e �ycie do wsp�lnej w�dr�wki. Odpocznijmy tu, gdzie Kr�lestwo jest jeszcze blisko i jest nam dobrze.

Po�o�yli�my si� u st�p sykomory i wzi��em j� w ramiona. Oboje usn�li�my mocnym snem. Obudzili�my si� dopiero o �smej. Poszli�my wzd�u� p�l i zagon�w, szukaj�c doj�cia do traktu. W drodze nie rozmawiali�my ze sob�, ale po przebudzeniu czu�em si� jak nowo narodzony i odczuwa�em w Myrinie pokrewn� blisko��. Po��k�e pola Galilei oraz brunatne i niebieskawe zbocza pag�rk�w wydawa�y si� pi�kne w moich oczach. By�o mi lekko oddycha� i o nikim na �wiecie �le nie my�la�em.

Bardzo si� zdziwi�em, gdy pierwszymi lud�mi, kt�rych ujrza�em na trakcie, by�y Maria Magdalena i Maria z Beeret. Maria Magdalena siedzia�a na grzbiecie os�a, a Maria z Beeret sz�a boso po zapylonej drodze, pop�dzaj�c osio�ka r�zg�. Zdumiony klasn��em w r�ce i skoczy�em, �eby je powita�. Ale Maria Magdalena oboj�tnie na mnie spojrza�a i wcale si� nie ucieszy�a, �e mnie widzi.

��Czy to naprawd� jeste� ty i czy wracasz z g�ry? � spyta�a cierpkim tonem. � Ale bym si� zawiod�a, gdybym polega�a tylko na tobie! I c� to za dziewczyn� masz ze sob�, skoro z takim trudem ledwie pozby�e� si� pierwszej?

Zar�wno ona, jak i Maria z Beeret zmierzy�y wzrokiem Myrin�; widocznie Maria Magdalena oczekiwa�a, �e j� zabior� na g�r�. Ale wcale na ten temat nie rozmawiali�my, zreszt� ona te� �adnej informacji mi nie przys�a�a. Gdyby Natan nie by� mi taki oddany, nigdy nie dosta�bym si� na g�r�. Podejmowanie na ten ïemat dyskusji uzna�em za bezsensowne.

��Pozw�l, �e ci� odprowadz� i b�d� chroni�, bo jak widz�, nie masz m�skiego towarzysza � zaproponowa�em. � Nadchodzi wiecz�r. Poszukajmy zajazdu, zjedzmy razem, przenocujmy, a jutro bezpiecznie doprowadz� ci� do domu.

��Dawniej mia�am do dyspozycji lektyk�, a i opiekun�w nie brakowa�o � arogancko fukn�a Maria Magdalena, widocznie ura�ona moimi s�owami. � Dzisiaj zobaczy�am Pana na g�rze i on jest moim opiekunem, wi�c nie musisz mnie zawstydza�, �e nie mam m�skiego towarzystwa.

Jeszcze bardziej zdziwi�em si�, gdy Maria z Beeret nagle odwr�ci�a si� do mnie i rzek�a:

��Ale� z ciebie lekkoduch i uwodziciel, skoro tak szybko si� pocieszy�e�! Mog� ci tylko pogratulowa�, bo na mnie nie masz co liczy�. Otrzyma�am rozgrzeszenie i zn�w jestem czysta jak dziewica. Nic mnie ju� z tob� nie mo�e ��czy�, bo jeste� Rzymianinem i gojem. Nie patrz wi�c na mnie tak lubie�nie i nie pozwalaj, aby ta kurnosa wlepia�a we mnie swoje wstr�tne ga�y.

Na szcz�cie Myrina niewiele zrozumia�a z tej rozmowy, jednak�e domy�li�a si� czego� ze spojrze� kobiet, wi�c schyliwszy si� opu�ci�a g�ow�. Zrobi�o mi si� przykro z jej powodu i spyta�em:

��Co si� wam sta�o? Dlaczego tak wrogo do mnie m�wicie?

��Dzisiaj rano na g�rze spotka�am m�odzie�ca, kt�rego oczy s� czyste jak �r�d�o, a policzki ma jak owoc granatu i zarost jeszcze nie st�a� na jego podbr�dku � rzek�a Maria z Beeret. � Patrzy� na mnie z upodobaniem i obieca� niezw�ocznie przys�a� przyjaciela do domu Marii Magdaleny, aby um�wi� si�, kiedy wsp�lnie rozbijemy puchar wina. On jest niecierpliwy w mi�o�ci, ja te� ch�tnie si� pospiesz�, p�ki jestem czysta. Jego ojciec ma pole, winnic�, gaj oliwny, owce, a mnie nic wi�cej nie potrzeba do dobrego �ycia. Sprzyja naszym planom i szczerze wierzy w moj� niewinno��, poniewa� Jezus Nazarejski ubieg�ej nocy uzdrowi� mu wzrok i nie musi za mnie p�aci� wykupu.

��To wszystko prawda! � powiedzia�a Maria Magdalena. � Wystarczy�o, �e na chwil� spu�ci�am j� z oczu, a tamten ju� si� o�wiadczy�! I dobrze, bo inaczej musia�abym j� wyda� za ciebie, a to by�by grzech. Niewiasty Izraela nie mog� po�lubia� goj�w, cho� m�czy�nie to uchodzi. Trzeba te� uzna� za wielkie szcz�cie, �e ojciec ch�opca zosta� uzdrowiony ze �lepoty i uradowany wierzy� w oczyszczenie Marii ze wszystkich grzech�w. Inni, cho�by uwierzyli, mieliby opory ze wzgl�du na jej przesz�o��.

Patrz�c na podobn� do bia�ego kamienia twarz Marii Magdaleny zrozumia�em, �e ona naprawd� mia�a nade mn� w�adz� i mog�a mnie zmusi� do o�enku z Mari� z Beeret, cho�bym nie wiem jak tego nie chcia�. Odetchn��em z ulg�.

��Pozostaje mi tylko z�o�y� gratulacje i �yczy� ci szcz�cia, Mario. Mia�em proroczy sen, kt�rego nie rozumiem. We �nie szed�em przez pustyni� z t� oto Greczynk� i razem z nami by�a Maria z Beeret.

��Opowiedz dok�adnie! � rozkaza�a Maria Magdalena, podnosz�c bacznie g�ow�. � Czy jeste� pewien, �e Maria z Beeret by�a z tob�?

Opowiedzia�em sen szczerze i mo�liwie najdok�adniej; w trakcie opowiadania czu�em, �e traci na wa�ko�ci i wydaje si� jeszcze bardziej niejasny.

��Maria z Beeret by�a z nami. Siedzia�a na grzbiecie osio�ka, jak ty teraz. By�a gruba i spuchni�ta, a w k�cikach jej ust kry� si� grymas niezadowolenia, jednak po oczach j� pozna�em.

��Nie masz prawa mie� takich sn�w o mnie! � krzykn�a rozz�oszczona Maria z Beeret. � Nie wierz� ci zreszt�! Sam roztyjesz si� i spuchniesz od swoich grzech�w, z�by ci wypadn� i do tego jeszcze wy�ysiejesz.

��Niechaj ten sen oka�e si� senn� mar�! � roz�o�y�em r�ce, zaklinaj�c si�. � Ale czemu wykrzykujemy sobie wzajem z�e s�owa? Przecie� wszyscy widzieli�my na g�rze Zmartwychwsta�ego, a on nikogo z nas nie odtr�ci�, tej dziewczyny, Myriny, tak�e nie!

Opowiedzia�em, jak znalaz�em Myrin�, o jej spotkaniu z Jezusem przy studni i o tym, �e nie ubywa�o wina z jej czarki. Opowiedzia�em jeszcze, jak rydwan na drodze potr�ci� m�odzie�ca i jak wraz ze �lepym ojcem zabrali�my go na g�r�. Maria Magdalena wyrozumiale pokiwa�a g�ow� i stwierdzi�a:

��Z pewno�ci� wszystko to si� wydarzy�o, bo tak by�o przeznaczone. Wynika st�d, �e Jezus kojarzy pogan z poganami, a c�rki Izraela z Izraelitami� Ale cienie si� wyd�u�aj� i boj� si� dalej jecha�, bo mam w sakiewce du�o pieni�dzy. Nie da�am ich uczniom, skoro nie zgodzili si� wzi�� mnie ze sob� do Jeruzalem, Piotr za� kaza� mi wraca� do domu. Tylko nie rozumiem, czego oni jeszcze szukaj� w Jeruzalem� Ruszajmy wi�c i szukajmy noclegu. Je�li pomy�lnie dojedziemy do domu, zostaniemy w dobrej komitywie.

Na drodze nie by�o ju� zbyt wielu ludzi. Myrina milcza�a i pochylona wpatrywa�a si� w ziemi�, dopiero gdy ruszyli�my, spyta�a szeptem, kim s� te kobiety. Odpowiedzia�em, �e Maria Magdalena towarzyszy�a Jezusowi w w�dr�wkach i pierwsza wesz�a do pustego grobu. Myrina natychmiast poczu�a szacunek dla niej, przyspieszy�a kroku, �eby si� zr�wna� z osio�kiem, i poprosi�a potulnie:

��Opowiedz mi o Zmartwychwsta�ym, najszcz�liwsza z niewiast.

Jej pokora uj�a Mari�, kt�ra zacz�a na ni� przyja�nie spogl�da� i m�wi� po grecku. Na g�rze spotka�a par� ma��e�sk� z Kany, na kt�rej weselu Jezus uczyni� pierwszy cud, przemieniaj�c wod� w wino ku rado�ci go�ci weselnych. Potem m�wi�a o narodzinach Jezusa, o aniele, kt�ry objawi� si� jego matce, a ta w cudowny spos�b sta�a si� brzemienn�, o tym, �e J�zef, z kt�rym by�a zar�czona, zamierza� uciec od Maryi, ale mia� we �nie objawienie, by tego nie robi�. S�ucha�em tych opowiada� i doszed�em do wniosku, �e lepiej rozumiem, dlaczego m�owie, kt�rych Jezus wybra� na aposto��w, twierdz�, i� Maria Magdalena jest zbyt gadatliwa. Ale Myrina s�ucha�a, wstrzymuj�c oddech, a oczy jej b�yszcza�y z ciekawo�ci.

��Mity m�wi� � uzna�em za konieczne wtr�ci� � �e bogowie Grecji i Rzymu wpl�tywali si� w �ycie c�rek ludzkich i te rodzi�y im dzieci. Wed�ug tych legend prarodzic Rzymu jest latoro�l� Afrodyty. Obecnie m�drcy uznaj� te podania za przeno�nie, alegorie. Podobnie studiuj�cy w Aleksandrii �ydzi interpretuj� przekazy swoich �wi�tych Ksi�g. Moim zdaniem Jezus Nazarejski jest synem Boga i nie potrzebuje �adnych ba�niowych opowie�ci.

��My, kobiety, jeste�my takie same, czy pochodzimy z Grecji, czy z Izraela. � Maria Magdalena zasmuci�a si� i po�o�y�a r�k� na ramieniu Myriny. � M�czy�ni nigdy nas nie rozumiej�. I przesta� m�wi�, Rzymianinie, o b�stwach i idolach tego �wiata, kt�re daj� cz�owiekowi fa�szywy obraz �ycia na ziemi. Odk�d Jezus przyszed� na �wiat jako Chrystus, straci�y wszelk� w�adz� nad cz�owiekiem, chyba �e sam dobrowolnie wybra�by z�o i podda� si� jego w�adzy. A ja opowiadam to, co wiem i co jest najprawdziwsz� prawd�. Maria, matka Jezusa, sama powiedzia�a to mnie i innym niewiastom, kt�re sz�y za Jezusem. Nawet Herod, ten stary potw�r, wiedzia�, �e urodzi� si� kr�l Izraela, dlatego kaza� wymordowa� w Betlejem wszystkie niemowl�ta p�ci m�skiej, bo chcia� si� w ten spos�b go pozby�. �yje jeszcze mn�stwo �wiadk�w tej rzezi.

Jej s�owa da�y mi du�o do my�lenia. Maria Magdalena mog�a doznawa� wielu widze� i wierzy� w sny, ale matki Jezusa o to nie podejrzewa�em. Pami�tam jej zmartwia�� twarz pod krzy�em; odnios�em wtedy wra�enie, �e nie m�wi�a na pr�no, �e milcza�a, gdy inni m�wili. Z jakiego� wi�c powodu mia�aby opowiada� co�, co nie jest prawd�? Za Jezusem wystarczaj�co przemawia�y czynione przeze� cuda. Je�li w nie wierzy�em, a nie mog�em w�tpi� od czasu spotkania �azarza, to dlaczego mia�bym w�tpi� w opowiadanie Marii Magdaleny? Dlaczego duch nie m�g� zap�odni� kobiety, gdy B�g mia� przyj�� na �wiat jako cz�owiek? W por�wnaniu z tym cudem wszystkie inne by�y mniej wa�ne.

Myrina nadal pyta�a o nauki Jezusa. Maria Magdalena popatrzy�a na mnie z ukosa, lecz opowiada�a:

��Wielokrotnie m�wi� o siewcy, kt�ry poszed� sia�. Kilka ziaren upad�o na ska�� i nie mia�o na czym wzrasta�. Kilka spad�o mi�dzy ciernie, a te rozros�y si� i zdusi�y rozw�j ziaren. Ale kilka upad�o na �yzn� gleb� i przynios�y stokrotny plon. Tak wi�c nie wszyscy nadaj� si� do Kr�lestwa, cho�by s�yszeli s�owa Jezusa i w nie wierzyli. Ty, Rzymianinie, nie masz twardego serca, lecz za mi�kkie. Dlatego jeste� s�aby. Gdy wr�cisz do swoich, ciernie i osty wyrosn� wok� ciebie i zamkn� ci drog� do Kr�lestwa.

Jej s�owa zabola�y. Popatrzy�em na czerwone wzg�rza Galilei i ciemnozielone winnice pogr��aj�ce si� w wyd�u�aj�cych si� cieniach i rzek�em:

��Jak�ebym m�g� o tym wszystkim zapomnie�?! Jeszcze w dzie� �mierci b�d� my�l� powraca� do widok�w Galilei, do g�r i do Jezusa, jakiego tu widzia�em. I nigdy nie b�d� samotny, bo on b�dzie ze mn�, je�li go tylko zawo�am. � Po chwili doda�em: � Kiepski ze mnie s�uga. M�j kr�l ma wyjecha� w podr� do dalekiego kraju. Nie wiem, czy powierzy� mi talenty, ale je�li tak, to w my�l polecenia wybranych przez niego aposto��w musz� zakopa� je w ziemi. To mnie dr�czy. Ale z�o�y�em pewien �lub, kt�remu chc� by� wierny, chocia� ci go nie zdradz�, �eby� mnie nie wy�mia�a.

Podobno kiedy� mam umrze�, aby rozs�awi� jego imi�, my�la�em. Wydawa�o si� to nieprawdopodobne, ale przecie� tak powiedzia� mi samotny rybak w nocy nad brzegiem jeziora. Zawsze gdy my�la�em o nag�ej �mierci, by�em rad, �e jestem obywatelem Rzymu i dlatego musz� mnie �ci�� mieczem; ka�ni na krzy�u bym nie zni�s�. A tej przepowiedni nie uwa�am za z��, bo jej realizacja pozwoli mi okaza� Jezusowi Nazarejskiemu, �e ca�kowicie nale�� do niego.

Przed wieczorem zeszli�my z g��wnego szlaku na o�l� dr�k�, kt�ra wed�ug Marii Magdaleny prowadzi�a g�rami do Magdali. Maria wiedzia�a te�, gdzie si� mamy zatrzyma� na nocleg. Doszli�my tam ju� po zachodzie s�o�ca, ale zanim jeszcze zupe�nie si� �ciemni�o. Cha�upa by�a ponad miar� zapchana lud�mi, zapasy �ywno�ci tak�e si� ko�czy�y. Dla Marii Magdaleny znalaz�o si� jednak miejsce wewn�trz chaty. Kilku ludzi siedzia�o przy ognisku i szeptem rozmawia�o z roziskrzonymi oczami. Z p�askiego dachu dochodzi�y szmery o�ywionych rozm�w. Najwidoczniej wszyscy ci go�cie przyw�drowali tutaj ze spotkania na g�rze. Wszyscy te� byli dla siebie serdeczni, kto mia� jedzenie, dzieli� si� z innymi; Myrina i ja r�wnie� maczali�my chleb we wsp�lnej misie.

Noc by�a ch�odna i o niczym bardziej nie marzy�em, ni� �eby usi��� razem z innymi przy ognisku i s�ucha� o objawieniu si� Jezusa, o jego Kr�lestwie, o darowaniu grzech�w i o �yciu wiecznym. Ale czu�em si� obco w�r�d Galilejczyk�w, kt�rzy nie uznawali mnie za swojego brata, i nie chcia�em na si�� pcha� si� do nich. Gospodarz wyprowadzi� osio�ki na podw�rko, uprz�tn�� zajmowan� dot�d przez nie przegrod� i wymo�ci� j� s�om� � tak wi�c oboje z Myrin� nie musieli�my spa� pod go�ym niebem.

W czasie gdy Galilejczycy w s�abym �wietle jedynej lampy szeptali mi�dzy sob�, nauczy�em Myrin� modlitwy, kt�r� mnie przekaza�a Zuzanna. Myrinie modlitwa spodoba�a si� i podnios�a j� na duchu. Uzna�a j� za znacznie lepsz� od �ledzenia faz ksi�yca, rozsypywania soli, wyg�aszania niezrozumia�ych zakl�� lub wr�enia z korzeni winoro�li. Przy takich czynno�ciach nigdy nie jest cz�owiek pewien siebie, mo�e niechc�cy pope�ni� b��d albo pomyli� kolejno�� czynno�ci i ca�a modlitwa traci sw� moc.

Pierwsz� osob�, kt�r� zobaczy�em rano po przebudzeniu, by�a Maria z Beeret. Siedzia�a obok na s�omie i wpatrywa�a si� we mnie. Gdy zobaczy�a, �e otworzy�em oczy, zacz�a kr�ci� g�ow�, wy�amywa� palce i szepta� niskim g�osem:

��Zrobi�o mi si� gor�co i nie mog�am spa�. Chcia�am na w�asne oczy zobaczy�, co robisz i jak trzymasz w obj�ciach t� obc� dziewczyn�. Ja te� wola�abym tutaj spa� na s�omie i przytuli� g�ow� do twego ramienia, ni� le�e� z Mari� Magdalen� w �mierdz�cym potem i pe�nym pche� ciasnym ��ku. Pami�tasz? Tak w�a�nie spali�my nad Jordanem, w drodze do Tyberiady. Wybacz mi wczorajsze z�o�liwe s�owa. By�am zaskoczona, gdy nieoczekiwanie zjawi�e� si� na drodze razem z t� Greczynk�, i nie wiedzia�am, co my�le�. Nadal nie wiem, co to ma znaczy�. Przez ca�� noc mia�am straszne wyrzuty sumienia, �e tak nagle poczu�am sympati� do tego m�odzie�ca i przysta�am, aby przys�a� do Magdali swojego przyjaciela. A mo�e przyjaciel oblubie�ca nigdy nie przyjdzie?

��W tym m�odzie�cu nie ma ob�udy � zapewni�em j� szybko.

��Jego przyjaciel z pewno�ci� przyb�dzie i w swoim czasie zgodnie z obyczajem Galilei zaprowadzi ci� do komnaty weselnej. Ca�a wioska pi� b�dzie wino i wytupywa� takt o pod�og�, a grajkowie b�d� grali i �piewali pie�ni na wasz� cze��.

��Udajesz tylko, �e mnie nie rozumiesz � zawo�a�a podniesionym g�osem Maria z Beeret; nachmurzy�a si� i przesta�a wy�amywa� palce. � Ca�� noc denerwowa�am si� my�l�c o tym i prawie oka nie zmru�y�am. Z pewno�ci� wygl�dam �le, bo dwie noce nie spa�am i oczy mam jak kr�lik. Wiem, �e wybaczono mi grzechy i �e znowu jestem niewinna, jakbym nigdy nie zna�a m�czyzny. Ty mi wierzysz, bo wiesz o Chrystusie. Zreszt� temu m�odzie�cowi, �eby go nie zrazi�, nie opowiada�am za wiele o przesz�o�ci, tylko to, co by�o konieczne. Przera�a mnie jednak my�l, �e jego rodzina i mieszka�cy wsi przyjd� rano sprawdzi� prze�cierad�o. Nie znajd� �lad�w mojej niewinno�ci, ze wstydem przep�dz� mnie, obrzuc� kamieniami i zabior� pier�cionek z palca. Wy, Rzymianie, nie jeste�cie tak skrupulatni w tej sprawie, ale moje plemi� znam, a nar�d galilejski nie r�ni si� od ludu z Beeret.

��Maria Magdalena jest do�wiadczon� kobiet� i hoduje go��bie

��pociesza�em j�. � Zaufaj jej, nawet Rzymianie na wszelki wypadek, �eby narzeczona nie musia�a si� wstydzi�, ofiarowuj� na weselu park� go��bi dla Wenus.

��Przesta� bredzi� i wykr�ca� si�! � Maria z Beeret jeszcze bardziej podnios�a g�os. � Spr�buj jeszcze twierdzi�, �e zabra�e� mnie ze sob� do Jeruzalem, �ebym oczy�ci�a si� z grzech�w i by�a ciebie godna. To prawda, �e sprzeniewierzy�abym si� swojemu narodowi, gdybym wysz�a za Rzymianina, ale dla Jezusa gotowa jestem to uczyni�, �eby uratowa� jednego z najmniejszych. � Spogl�daj�c ironicznie na Myrin� ci�gn�a: � Nie czuj� �alu do tej dziewczyny. Nie jest tego warta. Nie b�d� te� ciebie wini�a, je�li zechcesz j� zatrzyma� jako na�o�nic�, bo to nie jest wielkim grzechem i nawet faryzeusze nie s� tu bez skazy. Lubi� j� zreszt� i wska�� jej w�a�ciwe miejsce, �eby ca�y czas by�a r�wnie pokorna jak teraz.

Myrina ju� od d�u�szego czasu nie spa�a i spod oka obserwowa�a nas, pr�buj�c zrozumie�, o czym m�wi Maria z Beeret. Potem otworzy�a szeroko oczy, usiad�a i rzek�a:

��By�am bezpieczna i szcz�liwa k�ad�c si� spa�, ale blady poranek zmrozi� mnie ch�odem. Chwila prawdy jest chyba w bieli poranku, a nie w cieple nocy. Wszystkiego nie zrozumia�am, ale czuj�, �e ta �ydowska dziewczyna ma do ciebie o co� pretensje. Je�li stan�am jej na przeszkodzie albo sta�am si� balastem, jestem gotowa p�j�� swoj� drog�. Mam przecie� z�ote monety, kt�re mi zapewniaj� bezpieczne �ycie. Wi�c o mnie si� nie martw i nie uwzgl�dniaj w rachubach, dogaduj�c si� z t� pi�kn� �yd�wk�.

��Nie wierz ani jednemu jej s�owu! � zawo�a�a Maria z Beeret, bo cho� nie rozumia�a po grecku, i tak podejrzliwie patrzy�a na Myrin�.

��M�wi potulnie i sk�adnie, ale znam greck� chytro��, ty natomiast wcale nie znasz si� na kobietach. � Wybuchn�a p�aczem, zakry�a twarz r�kami i j�cza�a: � Masz serce z kamienia. Czy nie rozumiesz, �e dla ciebie gotowa jestem wyrzec si� wszystkiego i pod��y� za tob�, �eby ci� wyrwa� z brudu poga�stwa?

��Czemu doprowadzasz j� do rozpaczy? � spyta�a przera�ona Myrina, patrz�c na ni� zielonymi oczyma. � Czy nie widzisz, jaka jest pi�kna i jakie ma l�ni�ce w�osy, a wargi mi�kkie i czerwone? Ju� wczoraj by�am o ni� zazdrosna. Ja nie mam takich piersi, jak przystoi kobiecie, nos mam za kr�tki i brzydkie oczy.

Zupe�nie zdezorientowany patrzy�em na obydwie i my�la�em, �e w�a�nie realizuje si� m�j sen. Nigdy nie my�la�em o ma��e�stwie z Mari� z Beeret. Jest c�rk� Izraela, wi�c zawsze uwa�a�aby si� za lepsz� ode mnie. Podporz�dkowa�aby sobie Myrin� jako s�u��c�, a w ko�cu kto wie, czy przez ci�g�e awantury nie doprowadzi�aby do tego, �e dla �wi�tego spokoju wyrazi�bym zgod� na obrzezanie. Podobnie post�pi�o wielu s�abych Rzymian, chocia� starali si� utrzyma� to w tajemnicy.

Potem b�ysn�a mi w g�owie przera�aj�ca my�l. A mo�e tak musi by�? Mo�e wrota Kr�lestwa Jezusa otwieraj� si� tylko poprzez �ydowskiego Boga, kt�ry nie ma oblicza? Mo�e jego uczniowie ju� by mnie nie odtr�cali, gdybym dzi�ki Marii z Beeret sta� si� prawdziwym prozelit�? Opu�ci�em Rzym z w�asnej woli i mog� budowa� �ycie, jak sam zechc�. Je�li od zwi�zku ze zwolennikami Jezusa dzieli mnie tylko piek�cy zabieg kamiennym no�em, to jest to niewielka ofiara. W swoim �yciu do�wiadczy�em wi�kszych cierpie�. Zreszt� s�u��cy w pustynnych garnizonach rzymscy oficerowie cz�sto poddawali si� obci�ciu napletka ze wzgl�d�w czysto higienicznych, bo do�� mieli opuchlizny wywo�anej mia�kim piachem. Identyczny zwyczaj jest u Egipcjan i Arab�w.

Jednak�e buntowa�em si� przeciwko tej my�li. Przecie� to najdostojniejsi kap�ani, uczeni i starszyzna Izraela skazali Jezusa Nazarejskiego! W g��bi serca czu�em, �e zdradz� Jezusa, je�li p�jd� do ich �wi�tyni, do tej ol�niewaj�cej rze�ni, i b�d� prosi�, aby mnie przyj�li do swej spo�eczno�ci. Wol� raczej by� cichy i pokornego serca, ni� gdybym mia� pod k�amliwym pretekstem da� si� obrzeza�, aby wej�� w �rodowisko aposto��w, kt�re mnie teraz odrzuci�o.

Maria z Beeret przesta�a chlipa� i w napi�ciu patrzy�a na mnie, Myrina za� spogl�da�a tak, jakby mnie ju� utraci�a. Por�wnywa�em j� z wygadan� Mari� i czu�em do niej tylko tkliwo��. Wiedzia�em, �e b�dzie mi zawsze bli�sza ni� Maria. Wr�ci� rozs�dek i rzek�em stanowczo:

��Nie musisz si� dla mnie po�wi�ca�, Mario z Beeret. Czeka�aby ci� tylko zguba, gdyby� dla mnie od��czy�a si� od narodu wybranego przez waszego Boga. Pami�taj, �e na grzbiecie w�asnego osio�ka przywioz�em na g�r� tego m�odzie�ca, kiedy mia� ko�� strzaskan�. Nie mo�esz z�ama� danej mu obietnicy. Musz� od ciebie odej��, ale szczodrze obdaruj� ci� tak wielkim prezentem �lubnym, �e b�dziesz ca�kowicie od m�a niezale�na.

Widocznie Maria mi uwierzy�a, bo przesta�a p�aka�.

���wiat niewdzi�czno�ci� stoi i wiem ju�, �e Rzymianie s� jak psy � powiedzia�a. � Na pr�no b�dziesz mnie wspomina�, le��c na mi�kkich poduszkach. Pomy�l wtedy, �e tymi stworzonymi do pieszczot r�kami zgarbiona kr�c� �arna i wypiekam chleby z oczyma zaczerwienionymi od dymu.

Jej s�owa wcale mnie nie wzruszy�y. Ju� im nie wierzy�em. Pomy�la�em, �e Maria nale�y do takich kobiet, kt�re nad wszelk� miar� wykorzystuj� swych m��w, a krewnych maj� za ch�opc�w na posy�ki. Gdy si� zestarzeje, b�dzie udr�k� swojej synowej i uprzykrzeniem zi�cia. Ale mog�em si� oczywi�cie myli�.

W ko�cu dosz�a do wniosku, �e ju� wystarczaj�co poni�y�a mnie s�owami, raczy�a wi�c udzieli� mi przebaczenia i doda�a:

��W�a�ciwie powinnam cisn�� ci w twarz twoje s�owa, ale musz� przyj�� od ciebie podarunki weselne, bo nie chc� uchodzi� za bezwarto�ciow� w oczach rodziny mego m�a. Ale to nie jest prezent, tylko kara, jak� p�acisz za z�amanie wszystkich obietnic.

Chcia�em zapyta�, kiedy jej cokolwiek obiecywa�em, lecz na tyle zm�drza�em, �e si� nie odezwa�em. W czasie naszej rozmowy pielgrzymi wyruszyli ju� w dalsz� drog�. Przysz�a Maria Magdalena, a cho� mia�a promienn� twarz, skarci�a nas:

��Czemu si� k��cicie? Wyjrzyjcie na dw�r, jak pi�kny jest �wiat w promieniach s�o�ca, gdy Kr�lestwo Jezusowe zst�pi�o na ziemi�. Ju� nie czuj� �alu do nikogo, nawet do Piotra. W nocy mia�am sen i zrozumia�am, �e �aska przysz�a na �wiat. Bia�e go��bie sp�yn�y z nieba i siad�y ludziom na g�owach. Nawet na twojej g�owie, Rzymianinie, dostrzeg�am bia�ego go��bka. Nie potrafi� nikogo odtr�ci�, bo ka�demu nale�y si� miara wszechogarniaj�cej mi�o�ci Boga, jednemu za zas�ugi, drugiemu za nic, ale nikt nie b�dzie pomini�ty. Ojciec mo�e ukara� niepos�uszne dzieci�, nie ma jednak takiego ojca, kt�ry ca�kowicie by to dzieci� odtr�ci�. Dlatego dzisiaj nie czyni� r�nicy mi�dzy Rzymianinem i Hebrajczykiem, bo wszyscy ludzie pod sklepieniem nieba s� moimi siostrami i bra�mi. Nie odwracam si� te� od Samarytan, chocia� samaryta�ska wied�ma wykorzysta�a szatana, kt�ry mieszka� we mnie, i wzi�a go na swoje us�ugi.

Obj�a mnie za szyj� i poca�owa�a. Odczu�em promieniuj�c� od niej si��, wszystko poja�nia�o w moich oczach, chcia�em skaka� i �mia� si� jak dziecko. Obj�a r�wnie� Myrin� i Mari� z Beeret, przyci�gn�a je czule ku sobie i uca�owa�a, nazywaj�c swoimi c�rkami. W taki spos�b rado�� ogarn�a nas wszystkich i ruszyli�my w dalsz� podr�, zapomniawszy o jedzeniu i piciu, tak byli�my przepe�nieni Kr�lestwem Jezusowym! Tego dnia przemierzali�my je, chocia� wci�� byli�my na tej ziemi.

Po po�udniu dotarli�my do domu Marii Magdaleny i zn�w ujrzeli�my Morze Galilejskie. S�udzy witali j� z rado�ci�, bo nic nikomu nie m�wi�c wysz�a z domu ukradkiem z Mari� z Beeret.

Martwili si� ju� o ni� i bali, �e znowu zosta�a nawiedzona przez szatana.

��Niech ka�dy we�mie dzi� z mojej komory nowe szaty dla siebie

��powiedzia�a do s�ug. � I przygotujcie wielkie przyj�cie. Zr�bcie to jak najlepiej, bo �wi�tujemy dzie� rado�ci i wesela. Pan nasz, Jezus Nazarejski, powsta� z martwych i objawi� si� swoim wiernym. �wiadkiem tego by�o ponad pi��set os�b. Id�cie wi�c do Magdali i zapro�cie na moj� uczt� wszystkich, kto tylko zechce tu przyby�. Lecz nie zapraszajcie faryzeuszy ani dostojnik�w synagogi, ani starszyzny, ani bogaczy. Zapro�cie biednych i cierpi�cych, celnik�w i poborc�w podatkowych. Cudzoziemc�w te� zapro�cie na uczt�. Powiedzcie wszystkim: Maria Magdalena zaprasza dzi� na uczt� tylko grzesznik�w. Nabo�nych nie zaprasza. Pan te� nie zaprasza� nabo�nych i dla niego nie by�o nieczystych. Razem z nim przebaczenie za grzechy sp�yn�o na ziemi�.

M�wi�a do s�u�by z tak� emfaz�, a� ci kr�cili nad ni� g�owami, ale s�uchali rozkaz�w. Mnie odprowadzi�a na bok, spojrza�a mi z mi�o�ci� w oczy, po�o�y�a r�k� na ramieniu i rzek�a:

��Nadesz�a chwila rozstania. Uznaj� ci� za dziecko Kr�lestwa, chocia� inni ci� odtr�cili. Z�e dni przyjd� jeszcze na ciebie, a grzech�w nikt nie mo�e omin��. Ale nie pozw�l, by twoje serce skamienia�o, nie r�b si� pobo�nym na oczach ludzi i nie sk�adaj zbyt wiele obietnic. Grzechy nazwij grzechami nawet wtedy, gdy sam w nie popadniesz. I nie usprawiedliwiaj si� pr�nymi wykr�tami, t�umaczeniami, �e w gruncie rzeczy nie jeste� gorszy od innych. Lecz je�li pope�nisz grzech i b�dziesz przez niego cierpia�, je�li grzech stanie si� twoj� rozpacz�, a nie rado�ci�, wtedy b�dziesz dojrza�y do poprawy. I nie ma tak wielkiego grzechu, kt�rego ci Jezus nie podaruje, je�li �a�uj�c w g��bi serca zwr�cisz si� do niego z modlitw�. Nie przebaczy tylko wtedy, gdy serce ci skamienieje, poniewa� w takim wypadku cz�owiek z w�asnej woli od��cza si� od niego. Jednak�e nikt na tyle od niego nie odejdzie, aby nie m�g� znale�� �cie�ki powrotu, tak bezmierne jest jego mi�osierdzie! Je�li b�dziesz szed� drog� Kr�lestwa, unikniesz z�ego. I powierz� ci przepowiedni�, kt�r� zobaczy�am we �nie: �Sama droga jest ju� Kr�lestwem". � Patrzy�a na mnie ze �zami w oczach i ci�gn�a:

��Taka jest moja nauka, nauka Marii Magdaleny, kt�ra z pewno�ci� dojrzewa�a we mnie, gdy s�ucha�am przypowie�ci u jego st�p. W przysz�o�ci jeden b�dzie m�wi� o nim to, inny tamto, ka�dy tak, jak sam zrozumie. Nie jestem bardziej prawowierna od innych, ale s�dz�, �e nie pope�niam gorszych b��d�w. Uczniowie kazali mi zamilkn�� jako kobiecie, wi�c odt�d b�d� pokornie milcza�a w ich obecno�ci. Lecz tobie powiem, �e Jezus narodzi� si� jako cz�owiek i przyj�� na siebie cielesne m�ki, aby zbawi� �wiat. On wiedzia�, co si� z nim stanie, i wielokrotnie m�wi� o tym jasnymi s�owy. Chcia� sam po�wi�ci� si� za wielu i w ten spos�b, jako syn cz�owieczy i Bo�y utworzy� nowe przymierze i wzi�� na swoje barki grzechy ca�ego �wiata. Moje serce jest uszcz�liwione dzi�ki niemu.

Poucza�a mnie w spos�b emfatyczny, a ja zachowa�em jej nauk� w pami�ci, cho� nie wszystko w�wczas zrozumia�em. Nast�pnie rozmawiali�my o powszednich sprawach i um�wili�my si� co do prezentu �lubnego dla Marii z Beeret, kt�ry mia�em wys�a� z Tyberiady. Po wydaniu Marii za m��, a znaj�c j�, chcia�a zrobi� to jak najszybciej, zamierza�a pojecha� do Jeruzalem, aby sprawdzi�, czy aposto�om niczego nie brakuje, poniewa� przy wyje�dzie nie wiedzieli, jak d�ugo przyjdzie im tam zosta�. Tomasz powiedzia�, �e b�d� czekali na spe�nienie obietnicy, cho�by mia�o to trwa� dwana�cie lat.

W ko�cu odprowadzi�a mnie pod sam� bram�. Maria z Beeret gorzko p�aka�a, a� oczy jej napuch�y, a Myrina szlocha�a ze szczerego wsp�czucia dla Marii. Unosi�em w sercu promienn� pewno��, �e cho�by jeszcze nie wiem co mi si� przydarzy�o, to gdybym nigdzie nie zazna� spokoju, zawsze mog� wr�ci� do tego domu, do Marii Magdaleny. Oczywi�cie nie zamierza�em tu wraca�, ale cz�owiekowi zawsze jest l�ej, gdy wie, �e istnieje miejsce, gdzie zawsze go ch�tnie powitaj�, chocia�by nigdy tam si� nie zjawi�.

Pow�drowali�my � Myrina i ja � w milczeniu do Magdali, a stamt�d na szlak prowadz�cy do Tyberiady. �adne z nas nie czu�o zm�czenia, wi�c nie by�o sensu wynajmowa� �odzi, chocia� na pewno bez k�opotu znale�liby�my j� w Magdali. W drodze rozgl�da�em si� woko�o, wdycha�em zapach czystej wody i my�la�em, �e nie mam ju� co szuka� w Galilei. Ale nigdzie indziej te� mi si� nie spieszy�o. Dlatego mi�o by�o i�� w milczeniu wzd�u� jasnego brzegu jeziora. I nie by�em sam. Mia�em przy sobie Myrin�.

Pod wiecz�r doszli�my do miasta. Mia�em zamiar i�� prosto do k�pieliska przy gor�cych �r�d�ach, lecz na forum Heroda Antypasa wpad� na mnie g��boko zamy�lony m�czyzna. Sta�o si� to tak nagle, �e nie zd��y�em odskoczy� i �eby nie upa��, musia�em z�apa� go za rami�. Pot�nie zbudowany cz�owiek podni�s� wzrok na mnie, jakbym wyrwa� go z g��bokiego snu i � ku swemu zaskoczeniu � pozna�em Szymona Cyrenejczyka.

��Pok�j tobie � pozdrowi�em go odruchowo, cho� jednocze�nie ba�em si� jego gniewu, je�li mnie rozpozna. Nie rozgniewa� si� jednak, sm�tnie si� u�miechn�� i odpar�:

��To ty, Rzymianinie? Pok�j r�wnie� tobie.

Zdj��em r�k� z jego ramienia, lecz nie mog�em od razu i�� dalej. I tak stali�my naprzeciwko, patrz�c na siebie. Po wydarzeniach, kt�re mia�y miejsce w jego domu, nie widzieli�my si� ani razu � teraz zdawa�o mi si�, �e przez ten kr�tki czas, jaki up�yn��, bardzo si� postarza�. Oczy mia� pos�pne, a g�ow� trzyma� hardo, jakby mu si� ten �wiat nie podoba�. R�wnie dobrze m�g�bym z nim w og�le nie rozmawia�, ale przysz�o mi na my�l, �e nie bez powodu na niego wpad�em. Dlatego spyta�em potulnie:

��Czy wybaczy�e� mi to, co zdarzy�o si� w twoim domu? Bo mnie obarczono odpowiedzialno�ci� za to, cho� uwa�am, �e wina by�a nie tylko moja. Je�li jednak czujesz do mnie �al, przebacz mi.

��Nie mam do ciebie �alu. Sam odpowiadam za swoje czyny. Przecie� powiedzia�em, �e nie �ycz� ci nic z�ego.

��Dobrego te� mi nie �yczy�e�-odpar�em oskar�aj�ce � Chcia�e� si� ode mnie uwolni�. Czy teraz wierzysz, �e nie jeste� magiem? Co s�dzisz o tym wszystkim?

Podejrzliwie rozejrza� si� dooko�a, ale o tej porze forum by�o opustosza�e. Podnios�em r�k� i powiedzia�em:

��Nie obawiaj si� mnie. Ja te� wracam z g�ry. Wi�c co o tym my�lisz?

��C�, by�o tam przecie� ponad pi��set os�b � westchn��. � Nic dziwnego, �e ciebie nie widzia�em w tym t�umie. A skoro tam by�e�, to wiesz, co my�l�. Na �eb, na szyj� wyruszy�em z Jeruzalem, gdy tylko dowiedzia�em si�, �e obieca� by� przed nami w Galilei. Wielu ludzi wyjecha�o w�wczas, ale wiadomo�ci by�y niepewne i nawet sprzeczne; nie wszyscy te� wierzyli, �e pokaza� si� aposto�om na brzegu jeziora. Niekt�rzy zniecierpliwili si� i wr�cili do Jeruzalem. Ale mnie �ycie nauczy�o cierpliwo�ci, bo niewolnik musi by� cierpliwy. Zreszt� to oczekiwanie w Galilei mia�o dla mnie swoje plusy. Nie marnowa�em czasu. W g��bi serca my�la�em, �e aposto�owie k�ami�. Oczekiwanie mnie uspokoi�o. Wierzy�em, �e zn�w wr�c� do Jeruzalem, do poprzedniego trybu �ycia, kt�ry mi odpowiada. Da�em przecie� obydwu synom najlepsze co mo�na: wiar� Izraela, wykszta�cenie greckie, rzymski spok�j i m�dr� lokat� pieni�dzy. Ale po otrzymaniu wiadomo�ci poszed�em na g�r� i tam go zobaczy�em. � Mi�nie twarzy mu zadr�a�y i zdenerwowany ci�gn��: � Zobaczy�em, �e naprawd� zmartwychwsta�. Uwierzy�em, �e jest Chrystusem. I teraz musz� znowu zaczyna� wszystko od pocz�tku. Na �wiecie jest co� wi�cej ni� to, co oko widzi, a r�ka stwierdzi i zmierzy miar� i wag�! To straszliwa �wiadomo��. Chcia�oby si� przeklina� dzie�, w kt�rym natkn��em si� na niego i w�o�ono mi jego krzy� na ramiona. Przez niego za ma�o mi tego, co jak s�dzi�em, tak rozs�dnie zbudowa�em dla syn�w. Pyta�e�, co my�l� o tym wszystkim. My�l�, �e musz� tak post�powa�, �eby by� godnym Kr�lestwa i doprowadzi� obydwu syn�w do wiary w nie. Prawa dawane przez niego s� bardzo niesprawiedliwe. S� bezlitosne dla cz�owieka, kt�ry najpierw by� niewolnikiem, a potem dorwa� si� do wolno�ci i bogactwa. Ale teraz, gdy upewni�em si�, �e zmartwychwsta�, musz� podporz�dkowa� si� tym prawom. Mia�em nadziej�, �e b�d� si� m�g� z nim chocia� potargowa�, jak przy ka�dej umowie handlowej mi�dzy lud�mi. Ale on jest nie tylko cz�owiekiem. Kiedy zobaczy�em go w nocy na g�rze, zrozumia�em, �e z nim targowa� si� nie mo�na. Do jego niewoli musz� wej�� ze sk�r� i ca�ym ow�osieniem. Nic na to nie poradz�. A ju� od niego b�dzie zale�a�o, czy da mi kart� wyzwolenia, czy nie. Ja sam nic tu nie mog� uczyni�. Nad tym wszystkim w�a�nie tak mocno si� zaduma�em, a� wpad�em na ciebie, Rzymianinie.

��Ale� � rzek�em zdumiony � czy nie ura�a ci�, �e jestem Rzymianinem i poganinem?

��A dlaczego �yd ma by� przed jego obliczem lepszy od Rzymianina czy Greka? � Szymon Cyrenejczyk patrzy� na mnie r�wnie zdziwiony. � Tego nie mo�na zrozumie�, gdy patrzy si� po nowemu. Do Jezusa nale�y odr�nianie dobra od z�a. By�bym szalony, gdybym wyobrazi� sobie, �e jestem w stanie jednych ludzi traktowa� jako jego w�asno��, a innych odtr�ca�. W tym te� jest niesprawiedliwy. Nie, rozmy�lanie mi w rozumieniu nie pomo�e. Nie nale�� do tych, kt�rzy s�dz�, �e znale�li wieczn� szcz�liwo��, je�li zaszyj� si� w le�nych ost�pach z dala od innych. Jestem cz�owiekiem czynu. Dla mnie czyny licz� si� bardziej ni� my�li. Musz� prze�y� sw�j �ywot w�r�d ludzi, niezale�nie od tego, czy b�d� to �ydzi czy Rzymianie. Pr�cz tego podejrzewam, �e on rzeczywi�cie stworzy� nowe Przymierze chleba i wina. Podobno p�aka� nad losem Jeruzalem. Mo�e uda mi si� z przeznaczonego na upadek gniazda w por� ocali� to, co moje. Je�li rzeczywi�cie b�dzie tak, �e �wi�tynia nikogo nie uratuje, to razem z moimi piskl�tami przenios� si� do innego kraju. Ale nie wiem jeszcze nic pewnego.

M�wi� bardzo kategorycznie, cho� jego my�li przeskakiwa�y z jednej sprawy na drug�. Zaciekawiony spyta�em:

��Czy rozmawia�e� z nim na g�rze?

��Jak�ebym �mia�? � ofukn�� mnie Szymon Cyrenejczyk, patrz�c jak na g�upiego. � Wystarczy, �e go ujrza�em.

��Jedenastu nie chce mnie zna� � powiedzia�em nie�mia�o.

��Piotr zabroni� mi nawet m�wi� o nim, bo jestem Rzymianinem.

��Jak do�yj� moich lat i przejd� w �yciu tward� szko��, to si� zmieni� i do wszystkiego b�d� inaczej podchodzi� � zapewni� Szymon, kt�ry wcale nie przej�� si� moimi s�owami. � S� tylko lud�mi, a nie ma ludzi, kt�rzy nie pope�niaj� b��d�w. Zreszt� ludzie pro�ci, gdy dorw� si� do odpowiedzialnych stanowisk, powoduj� mniej szk�d ni� przem�drzali i ��dni s�awy. Mnie wystarczy, je�li tego dziedzictwa nie zaprzepaszcz�. Nie, daleko nie zajd�, je�li ca�e Kr�lestwo b�dzie w r�kach jedenastu. Chocia� i to lepsze, ni� gdyby mieli si� k��ci� o dziedzictwo. B�d� si� chyba rozwija� wraz ze swym pos�annictwem. Takie rzeczy i dawniej si� zdarza�y�

��A co my�lisz o jego dziedzictwie? � o�mieli�em si� spyta�.

W trakcie rozmowy machinalnie chodzili�my d�ugimi krokami tam i z powrotem po forum, jak sofi�ci. Myrina usiad�a na kamieniu, �eby da� wytchnienie nogom. Szymon Cyrenejczyk zatrzyma� si�, by spojrze� na mnie pos�pnym wzrokiem. R�ka, kt�ra unios�a si�, by �wiadczy�, bezradnie opad�a.

��Gdybym to wiedzia�!� � wyrzeka� zbola�y. � W czasie oczekiwania s�ysza�em wiele relacji o jego naukach, ale gor�co pragn��em, aby okaza�y si� tylko gadaniem szalonego proroka. Przecie� kiedy zaczyna� nauczanie w Galilei, matka i bracia uwa�ali go za szale�ca i usi�owali �ci�gn�� z powrotem do domu! By� zbyt okrutny dla pobo�nych i zbyt �agodny dla grzesznik�w. Powa�ni ludzie uwa�ali za pewne, i� czyni� cuda przy pomocy Belzebuba. Wyja�ni� ci, bo mo�e nie wiesz, �e Belzebub to taki z�y duch, kt�ry zachowa� si� od czasu pradawnych bog�w. W rezultacie nie usi�owa�em zapami�ta� wszystkich jego nauk, bo jedni m�wili zupe�nie co innego ni� drudzy. Nawet ci, kt�rzy s�uchali go r�wnocze�nie, twierdzili, �e m�wi� r�ne rzeczy. Mo�esz sobie wyobrazi�, jak strasznym prze�yciem by�o ujrze� go na w�asne oczy! Przecie� na w�asnych barkach nios�em jego krzy� na Golgot�! Nie mog� obali� jego nauk, ale ich nie rozumiem.

��Odpu�� nam nasze winy � ci�gn��, przyciskaj�c mocno obie d�onie do siebie � tak jak i my odpuszczamy naszym winowajcom. Rozumiem t� spu�cizn�, ale mocno przeciwko niej si� buntuj�. Czy powinienem darowa� d�ugi Herodowi Antypasowi? Jego zarz�dca Chuza przybiega� do mnie po po�yczk�, ilekro� ksi��� odwiedza� Jeruzalem. W�a�ciwie mia�em niewielk� nadziej� na odzyskanie pieni�dzy, raczej traktowa�em te po�yczki jak delikatne �ap�wki, �eby mi nie szkodzi� w interesach w Perei i Galilei. Jednak m�czy mnie my�l, �e mia�bym stawi� si� przed ksi�ciem i ze szczerego serca, a nie przez przemilczenie darowa� mu, co jest mi winien. Wiem, �e si� naigrawa� z Jezusa przed ukrzy�owaniem. Darowa�em d�ugi pewnemu biedakowi z Galilei, chocia� jego male�ki skraweczek ziemi chcia�em przy��czy� do du�ego maj�tku ziemskiego, kt�ry naby�em na imi� mojego syna Rufusa. Ale ten biedak mia� rodzin�, a zad�u�y� si� nie z w�asnej winy, tylko przez potr�jne podatki i szara�cz�. Nie opowiadam tego, �eby si� chwali�, bo Jezus podobno powiedzia�, �e lewica nie ma wiedzie�, co czyni prawica, nie m�wi�c o po�rednikach. Ale porad� mi, co mam zrobi�? Czy nie by�oby rozs�dniej domaga� si� od ksi�cia tyle, ile si� uda od niego wyci�gn��, i rozda� to biednym? Bo niby dlaczego mia�bym mu darowa�?

��Moim zdaniem za bardzo troszczysz si� o sw�j maj�tek i zyski. M�wi� serio o tym, nad czym ja te� si� zastanawia�em. W ko�cu powiedzia�em ostro�nie: � Jestem tak�e zamo�ny, ale zbytnio nie dbam o to. Mo�e dlatego, �e sta�em si� bogaty bez swego udzia�u i zdaniem wielu, nieuczciwie. Radzi�bym ci, aby� si� wstrzyma� i nie post�powa� lekkomy�lnie. S�ysza�em, �e aposto�owie zamierzaj� czeka� w Jeruzalem cho�by dwana�cie lat, a� spe�ni si� obietnica, kt�ra wszystko wyja�ni. Czemu mia�by� si� spieszy� bardziej ni� oni?

��Dlatego, �e jestem cz�owiekiem z�ym i srogim � szybko odrzek� Szymon Cyrenejczyk, jakby t� odpowied� mia� od dawna przemy�lan�. � Spiesz� si�, aby otrzyma� przebaczenie za moje winy i okrucie�stwa.

��Umiesz my�le� tylko jak kupiec starej daty � stwierdzi�em.

��Zamierzasz co� da�, aby co� w zamian otrzyma�. My�l�, �e Jezus Nazarejski nie b�dzie nikomu dawa� wed�ug zas�ug. On przyszed� na ten �wiat, aby zg�adzi� jego grzechy, poniewa� sam cz�owiek nie jest w stanie tego zrobi�. To niby nonsens, ale jak sam powiedzia�e�, w jego nauczaniu rozpatrywanym na mod�� m�drc�w znajdziesz wiele pozornych nonsens�w.

��Nie rozumiem, o czym m�wisz. � Szymon Cyrenejczyk przy�o�y� r�k� do czo�a i ci�ko westchn��. � G�owa boli mnie bardziej ni� kiedykolwiek. Czy naprawd� twoim zdaniem ch�� kupienia przebaczenia jest wyrazem tylko niewolniczej i kupieckiej pychy? Zreszt�, co ty b�dziesz mnie uczy�! Przecie� sam powiedzia�e�, �e zabronili ci o nim m�wi�.

��Wybacz mi, Szymonie Cyrenejczyku � prosi�em, gorzko �a�uj�c swej nierozwagi. � Gdzie�bym �mia� ciebie poucza�? Prosi�e� o rad� i pope�ni�em ten b��d, �e ci odpowiedzia�em, cho� z pewno�ci� nie rozumiem jego nauk lepiej ni� ty, przeciwnie, raczej gorzej, bo jeste� cz�owiekiem starszym i bardziej do�wiadczonym. Szukaj Kr�lestwa swoimi sposobami. Ja b�d� pr�bowa� po swojemu.

W roztargnieniu Szymon Cyrenejczyk podni�s� spracowan� r�k� i pog�adzi� po policzku Myrin�, kt�ra w dalszym ci�gu siedzia�a na kamieniu.

��Szkoda, �e nie mam c�rki � po�ali� si�. � Zawsze chcia�em mie� c�rk�. Mo�e by�bym lepszy, gdybym opr�cz syn�w mia� r�wnie� dziewczynk�?� Za du�o gadali�my. � Zdumiony patrzy� na sw� r�k�. By�o ju� ciemno i przed domami zapalono lampy. � Im wi�cej m�wili�my, tym bardziej si� denerwowa�em, ale wystarczy�o, bym dotkn�� twarzy twojej c�rki, a g�owa przesta�a mnie bole� i dobrze si� czuj�.

��To nie jest moja c�rka, taki stary znowu nie jestem � zaperzy�em si�. � To moja siostra, Myrina. Nie rozumie twojej mowy.

��Na pewno by�a z tob� na g�rze � odgad� Szymon Cyrenejczyk, jak lunatyk wpatruj�c si� w sw� r�k�. � Poczu�em to, kiedy r�k� dotkn��em jej twarzy. Nie odnios�em takiego wra�enia, kiedy wpad�e� na mnie i z�apa�e� za r�k�. Jej spok�j przenikn�� mnie i ju� si� nie przejmuj� g�upstwami. Nie by�o sensu s�ucha� twego przem�drza�ego gadania, skoro wystarczy�o dotkn�� twarzy twojej siostry.

To by�o moim zdaniem zupe�nie niesprawiedliwe, ale nie chcia�em m�ci� jego spokoju, je�li rzeczywi�cie go uzyska� przez mu�ni�cie r�k� twarzy Myriny. Poczu�em si� tylko ogromnie wyczerpany, jakby to gadanie zm�czy�o mnie bardziej ni� ca�odzienna w�dr�wka. Dlatego chcia�em i�� do mego greckiego zajazdu, lecz Szymon Cyrenejczyk nas prowadzi�, trzymaj�c Myrin� za r�k�. Szli�my wi�c we tr�jk�, z Myrina w �rodku, a� dotarli�my do o�wietlonego zajazdu. Szymon koniecznie chcia�, �eby�my co� zjedli. To by� taki zajazd, w kt�rym wolnomy�lni �ydzi jadali z jednego garnka z gojami.

Podzielili�my si� chlebem i wsp�lnie jedli ryb� i sa�at�. Nikt si� nie obrusza�, �e Myrina je razem z nami. Szymon kaza� nala� nam wina, cho� sam pi� tylko wod�. Oczy Myriny rozb�ys�y, a na chudych policzkach wyst�pi� rumieniec. Ja tak�e czu�em, jak dobre jedzenie i wino wype�niaj� moje cia�o. Po posi�ku Szymon Cyrenejczyk zacz�� m�wi� zupe�nie inaczej ni� przedtem. �eby nas rozbawi�, mi�ym g�osem opowiedzia� po grecku cyrenejsk� powiastk�.

��Na drugim ko�cu �wiata le�y pot�ne cesarstwo, z kt�rego przywo�� do Rzymu jedwab. Jedwabny szlak wiedzie przez wiele kraj�w, a droga do Tyru trwa a� dwa lata. W cesarstwie rzymskim ziemia jest czerwona, w cesarstwie jedwabiu ��ta i sk�ra jego mieszka�c�w tak�e jest ��ta. To nie jest bajka, bo sam spotka�em w Tyrze cz�owieka o ��tej twarzy, co wcale nie wynika�o z choroby; ten cz�owiek zapewnia�, �e w jego kraju wszyscy ludzie s� ��ci od czubka g�owy a� do st�p. A jego kraj jest pot�niejszy od cesarstwa rzymskiego i tak cywilizowany, �e kultura grecka w por�wnaniu z nim wydaje si� barbarzy�ska. Na pewno przesadza� z pochwa�ami swojego kraju, bo by� banit� i t�skni�. Opowiada�, a to samo s�ysza�em i od innych ludzi, kt�rzy du�o podr�owali, �e w jego kraju narodzi� si� kr�l, kt�ry zniszczy� poprzedniego i sam og�osi� si� synem nieba. Zmieni� poprzedni system rz�d�w i og�osi�, �e ziemia jest wsp�ln� w�asno�ci�. Nikt nie m�g� ju� posiada� swojej dzia�ki, tylko ka�dy musia� uprawia� wsp�ln� ziemi�, a kr�l pilnowa�, aby ka�dy �y� zgodnie z potrzebami. I nie up�yn�o du�o czasu, bo panowa� tylko dwadzie�cia lat, jak dosz�a do Tyru wiadomo��, �e ch�opi zrobili powstanie i obalili go, a nowy w�adca przywr�ci� dawne porz�dki. Tamten banita natychmiast wyjecha� z Tyru, aby wr�ci� do swego kraju, gdzie poprzednio piastowa� wysokie stanowisko.

��Oczywi�cie w tym wszystkim jest sporo fantazji � ci�gn�� Szymon Cyrenejczyk. � Na przyk�ad ten cz�owiek twierdzi�, i� w jego kraju jedwab prz�d� g�sienice, a ludzie tylko zwijaj� nici i tkaj� z nich materia�. Du�o my�la�em o tym synu nieba i o wymy�lonym przez niego idiotycznym porz�dku. Taka sama zmiana mog�aby mie� miejsce w cesarstwie rzymskim, gdyby za du�o ziemi skupi�o si� w niewielu r�kach, a wszyscy pozostali byliby niewolnikami i p�atnymi najemnikami. W�wczas dla du�ej grupy ludzi by�oby oboj�tne, czy ziemia jest wsp�lna i uprawia si� j� na rachunek pa�stwa, czy te� jest w�asno�ci� kilku os�b. Dlatego kiedy my�la�em o Jezusie Nazarejskim, rodzi�a si� we mnie przera�aj�ca my�l, �e on jako kr�l zamierza zrealizowa� na ziemi taki sam system: nikt niczego nie b�dzie posiada�, tylko wszystko b�dzie wsp�lne. Absurdalno�� tego mo�e zrozumie� tylko dawny niewolnik. �eby �y�, ka�dy musi mie� co� w�asnego, cho�by niewiele. Zdarza�o si�, �e niewolnik z Cyreny che�pi� si� w�asnymi kajdanami, je�li by�y wi�ksze i ci�sze od innych! W ka�dym razie odetchn��em zrozumiawszy, �e Kr�lestwo Jezusa nie jest z tego �wiata. Gdyby d��y� do takiego systemu, narodzi�by si� jako cesarz rzymski, a nie kr�l �ydowski.

��Czy rozs�dnie jest m�wi� o polityce w zaje�dzie? � ostrzeg�em.

��A Kr�lestwo Jezusa Nazarejskiego, jak my�l�, zst�pi�o na ziemi� w momencie jego narodzenia i wci�� tu trwa. To Kr�lestwo niewidzialne, wi�c �aden obcy naje�d�ca nie mo�e nim zaw�adn��. Jego zwolennik�w b�dzie mo�na torturowa�, ale Kr�lestwa nikt nie mo�e obali�, poniewa� ono jest w nas, je�li rozumiesz, co mam na my�li, bo ja sam tego dobrze nie pojmuj�.

��Och, jak�e jeste� niedo�wiadczony i jak ma�o znasz ludzi! � j�kn�� Szymon Cyrenejczyk, smutno potrz�saj�c g�ow�. � Kr�lestwo syna nieba rozpad�o si� w dwudziestym roku jego panowania, chocia� to by� system zupe�nie zrozumia�y. W jaki spos�b ma si� utrzyma� Kr�lestwo niewidzialne, skoro Jezus jest nieobecny? Wierz mi, kiedy wymrzemy my, kt�rzy�my go widzieli, niewiele lat przetrwa pami�� o nim na ziemi. Jak mo�na zmusi� kogo�, by wierzy� w niewidzialne Kr�lestwo, je�li na w�asne oczy nie widzia� syna Bo�ego? By� mo�e co� o nim zachowa�oby si�, no, powiedzmy, przez sto lat, gdy jego nauki by�y rozs�dne i zgodne z natur� ludzk�. Ale one s� sprzeczne ze wszystkim, co by�o dotychczas.

��Wi�c nie wierzysz, �e �wiat zmieni si� dzi�ki niemu i jego imieniu?

��Nie wierz� � odpar� szczerze Szymon Cyrenejczyk. � Nie, tego �wiata ani natury ludzkiej nawet sam B�g nie jest w stanie odmieni�. S�uchaj! Przecie� wtedy, kiedy nakarmi� pi�� tysi�cy ludzi, Galilejczycy chcieli przemoc� zrobi� z niego kr�la! Je�li oni, kt�rzy jedli i go s�uchali, tak opacznie rozumieli jego s�owa, to jak b�d� je rozumie� ci, co go nawet nie widzieli? We� pod uwag� i to, �e jego nauczanie jest podejrzane i niebezpieczne. Zaprasza� grzesznik�w. Jeszcze na krzy�u obiecywa� swoje Kr�lestwo �otrowi, kt�rego obok niego ukrzy�owali. Innymi s�owy, tylko �mieciarze, kt�rzy nie maj� �adnej nadziei, mog� s�ucha� jego nauk. Ci, co maj� w�adz�, na pewno postaraj� si�, aby taka nauka zbytnio si� nie rozprzestrzeni�a.

��Czemu jeste� taki niespokojny i martwisz si� o szerzenie jego nauki? � spyta�a Myrina. U�miechaj�c si� podnios�a r�k� i pog�adzi�a jego zaro�ni�t� twarz. � To chyba nie twoja sprawa ani mego brata Marka, ani moja. Lepiej radujmy si�, �e mogli�my go zobaczy� na g�rze. On jest dobrym �wiat�em i od kiedy go ujrza�am, ju� nigdy nie b�d� bezbronna. A ty m�wisz tylko o z�ej ciemno�ci.

Myrina ca�y czas tak pokornie milcza�a, �e gdy podnios�a g�os, obydwaj byli�my zaskoczeni, jakby nagle przem�wi� martwy st�. Ucieszyli�my si� i wpatruj�c si� w jej jasne oblicze zawstydzili�my naszego pustos�owia. Kr�lestwo znowu si� w nas objawi�o i serce zap�on�o mi prawdziw� mi�o�ci� do Myriny i do Szymona Cyrenejczyka. D�ugo milczeli�my, patrz�c tylko na siebie. Wcale nam nie przeszkadza� zgie�k i ha�as panuj�cy w zaje�dzie. Szymon Cyrenejczyk zap�aci� z nawi�zk� rachunek i odprowadzi� nas a� do greckiego zajazdu u gor�cych �r�de�. Tam rozstali�my si�.

Oboje, Myrina i ja, spali�my w naszym pokoju a� do po�udnia, tak byli�my znu�eni w�dr�wk� i wszystkim, czego do�wiadczyli�my. Nasza rado�� nie znikn�a, trwa�a po obudzeniu i cieszyli�my si� na nowy dzie�.

Nagle przypomnia�em sobie Klaudi� Prokul� i to, �e musz� jej opowiedzie�, co widzia�em na g�rze. Spochmurnia�em. Myrina zaraz zapyta�a, co mi jest. Opowiedzia�em jej o Klaudii Prokuli i jej chorobie, a ona ufnie zaproponowa�a, �e mo�e oboje udamy si� do niej i razem przeka�emy radosn� nowin�.

Wpierw musia�em doprowadzi� si� do porz�dku po trudach w�dr�wki. Czu�em si� tak, jakby ta podr� zacz�a si� ju� w Jeruzalem. M�j �ydowski p�aszcz �mierdzia� potem, a cia�o by�o brudne. Zapragn��em na�o�y� czyste szaty i nie mia�em ju� ochoty na noszenie d�ugiej brody ani na ukrywanie, �e jestem Rzymianinem. Dlatego poszed�em do �a�ni, pozwoli�em si� ogoli�, u�o�y� w�osy i usun�� ow�osienie z ca�ego cia�a, aby czu� si� zupe�nie czystym. Kaza�em si� wymasowa� i natrze� wonno�ciami, potem w�o�y�em nowe szaty. Stare podarowa�em s�u�bie. Teraz wygl�da�em jak dawniej, zacz��em te� w duchu si� wstydzi�, �e przez noszenie brody i fr�dzelk�w w rogach p�aszcza usi�owa�em wkra�� si� w �aski �yd�w. Po powrocie do pokoju wyci�gn��em z sakiewki i wsun��em na du�y palec z�oty pier�cie� rycerski.

Myrina wr�ci�a z �a�ni z pi�knie uczesanymi w�osami i makija�em na twarzy, ubrana w bia�� szat� haftowan� z�otymi ni�mi. D�ugo patrzyli�my na siebie, bo nie mogli�my si� pozna�. Powinienem si� cieszy�, �e nie musz� si� jej wstydzi� przed bogatymi go��mi k�pieliska ani przed Klaudi� Prokul�, ale ta jej elegancja nie uradowa�a mnie. Str�j i makija� � to nie jest moja Myrina. Wola�em dziewczyn� z zabiedzon� twarz� i wychud�ym cia�em, kt�ra spa�a w mych ramionach na zboczu g�ry, okryta wybrudzonym p�aszczem.

Zdawa�em sobie spraw�, �e z pewno�ci� zrobi�a to wszystko, �eby mnie ucieszy�. Dlatego nie mog�em jej gani� ani przyzna� si�, �e bli�sze mi s� jej zniszczone sanda�y aktorskie ni� barwne pantofle i z�ote hafty na szacie. Myrina dziwnie na mnie spojrza�a i rzek�a:

��Takiego zobaczy�am ci� po raz pierwszy na statku p�yn�cym do Joppy. Taki by�e�, kiedy da�e� mi ci�k� srebrn� monet�. W�a�ciwie dobrze si� sta�o, �e mi chcesz przypomnie�, kim jeste� ty, a kim ja. By�am lekkomy�lna proponuj�c, aby� mnie wzi�� ze sob� przed oblicze �ony prokuratora Rzymu.

Przypomnia�em jej, jak� rado�� oboje czuli�my po obudzeniu, i powiedzia�em:

��Zrozum, zm�czy� mnie ju� ten przepocony p�aszcz i zaro�ni�ta twarz, chc� by� po prostu czysty. Je�li pos�uszni Zakonowi �ydzi nadal b�d� unikali nawet mego cienia, to mo�e kiedy� do�wiadcz� tego samego: inni b�d� spluwa� na ziemi�, gdy tylko zobacz� �yda. S�dzi�em, �e si� ucieszysz widz�c mnie takiego jak dawniej.

Ale ju� si� wkrad� mi�dzy nas ch��d. Zacz��em si� zastanawia�, �e mo�e rzeczywi�cie nie wypada prowadzi� jej do Klaudii Prokuli.

W g��bi serca uzna�em t� my�l za zdrad�, a tego za �adn� cen� nie chcia�em. D�ugo musia�em nalega�, a� zgodzi�a si� mi towarzyszy�. R�wnocze�nie przyszed� s�u��cy z oznajmieniem, �e Klaudia Prokula mo�e mnie przyj��. Kiedy zbli�ali�my si� do letniego pa�acu Heroda, stwierdzi�em, �e go�cie k�pieliska ju� nie t�ocz� si� woko�o i nie zagl�daj� do ogrodu; nie by�o te� wida� honorowej warty �o�nierzy ksi�cia Galilei, odzianych w czerwone p�aszcze. By�a tylko osobista eskorta Klaudii. Syryjski legionista poruszy� leniwie r�k� na znak, �e mog� wej�� do �rodka.

Wszystko �wiadczy�o o spowszednieniu wizyty ma��onki prokuratora Judei w Tyberiadzie, by�a ju� tylko znamienitym go�ciem w gronie -innych kuracjuszy.

Klaudia Prokula odpoczywa�a w ch�odnym pokoju, za przewiewnymi kotarami. Nie usi�owa�a si� nawet upi�kszy� na spotkanie ze mn�, wi�c dostrzeg�em zmarszczki w k�cikach oczu i ust oraz grymas niesmaku na twarzy. Poza tym by�a spokojna, czujna i ju� nie dr�a�a ani nie wyci�ga�a ku mnie r�k. Z zaciekawieniem obejrza�a Myrin� od st�p do g��w, unios�a pytaj�co brwi i znacz�co popatrzy�a na mnie.

��To moja siostra, Myrina � wyja�ni�em. � By�a ze mn� na g�rze. Dlatego przyprowadzi�em j� do ciebie, Klaudio. B�dziemy mogli rozmawia� w tr�jk� bez zb�dnych s�uchaczy.

Po chwili namys�u Klaudia Prokula odes�a�a swoj� dam� do towarzystwa, ale nie zaprosi�a, aby�my usiedli, tylko j�a szybko papla�, przez ca�y czas spogl�daj�c na Myrin�:

��Nie zdajesz sobie sprawy, ile� straci� i jak wiele by� si� nauczy� z obyczaj�w tego kraju, gdyby� pojecha� ze mn� po wy�cigach na przyj�cie do ksi�cia! Musz� przyzna�, �e Herodiada jest znacznie lepsza, ni� o niej m�wi�, i sama cierpi z powodu niedorzecznej sytuacji. Podarowa�a mi potr�jny sznur pere� i rozmawia�y�my zupe�nie szczerze o wszystkich sprawach. Oczywi�cie, jej c�rka Salome jest bezwstydn� ma�� ladacznic�, kt�ra owija sobie Heroda Antypasa wok� ma�ego paluszka, ale dla jej matki to tylko lepiej. Przecie� Herodiada nie jest ju� m�oda. Poza tym potomkowie Heroda Wielkiego nie wstydz� si� kazirodztwa w �adnej formie. Widocznie jest to ich dziedziczny zwyczaj, a przecie� my, Rzymianie, nie jeste�my od tego, aby os�dza� zwyczaje Wschodu. Herodiada je�li chce, potrafi by� czaruj�ca. A b�d� co b�d� jest kim� i wydaje si�, �e jej g��wnym celem jest popieranie zabieg�w m�a o godno�� kr�lewsk�. O tej sprawie te� jasno m�wi�y�my. Dla Poncjusza Pi�ata jest spraw� �yciowej wagi, aby Herod Antypas nie skar�y� si� listownie cesarzowi Tyberiuszowi. Z kolei Herodiada doskonale wie, �e Tyberiusz jest ju� tylko niedo��nym starcem. Pi�at ma oparcie w Sejanie. Jemu zawdzi�cza stanowisko prokuratora Judei. Na obecnym etapie zar�wno Herod, jak i Poncjusz najwi�cej skorzystaj�, je�li b�d� przyjaci�mi i umyj� r�ce jeden drugiemu. T� spraw� wyja�ni�y�my mi�dzy sob�. Dlatego uwa�am wyjazd do Tyberiady za udany i jestem gotowa wraca� do Cezarei.

W gruncie rzeczy nie wyjawi�a �adnych tajemnic, s� to bowiem sprawy jasne dla ka�dego my�l�cego cz�owieka. Cesarz Tyberiusz jest niedo��nym starcem, a ju� samo imi� Sejana budzi tak� groz�, �e ka�dy rozs�dny obywatel cesarstwa zadowala si� milcz�cym oczekiwaniem, kiedy dostanie stanowisko trybuna i zagarnie tym samym ca�� w�adz� w swoje r�ce. S�dzi�em, �e Klaudia spyta, czy Myrina zna �acin�, ale wskaza�a tylko palcem dziewczyn� i zawo�a�a:

��Na Hekate i czarne szczeni�ta, ta dziewczyna kropka w kropk� przypomina Tuli�!

Zaskoczony spojrza�em na Myrin� i przez kr�tk� chwil� zda�o mi si�, �e rzeczywi�cie podobna jest do Ciebie. W tej samej chwili dozna�em uczucia pewno�ci, �e nigdy Ci tych list�w nie wy�l� oraz �e nigdy wi�cej nie chc� Ci� ju� widzie�, bo ogarn�� mnie wstr�t, kiedy ujrza�em przed sob� Ciebie w postaci Myriny. Jednak�e z�udzenie prysn�o i kiedy rys po rysie bada�em jej twarz, zrozumia�em, �e niczego z Ciebie w niej nie ma. A mimo to Klaudia Prokula ci�gn�a z�o�liwie:

��No w�a�nie, gdyby mia�a ciemne i l�ni�ce oczy, szlachetny zarys nosa, w�osy czarne, a wargi pe�ne, to naprawd� z daleka przypomina�aby Tuli�!

Ju� sam nie wiedzia�em, czy nie naigrawa si� z Myriny. My�l� jednak, �e m�wi�a serio i sama si� zastanawia�a, co w niej mo�e Ciebie, Tulio, przypomina�, skoro obydwie nie macie ani jednej cechy wsp�lnej. Rozgniewa�em si� i zawo�a�em:

��Zostaw Myrin� w spokoju! Ona sama wie, �e nie jest pi�kna. A ja nie mam ochoty przypomina� sobie Tuli. Rozmawiajmy po grecku. Chcesz si� dowiedzie�, co dzia�o si� na g�rze, czy nie?

��Ach, istotnie! � przypomnia�a sobie Klaudia. � No wi�c co si� tam dzia�o? Widzia�e� Jezusa Nazarejskiego?

��Widzieli�my go oboje. Powsta� z martwych i �yje.

��Tak, tak, �yje � potwierdzi�a uroczystym tonem Myrina. Wtedy Klaudia Prokula zada�a dziwne pytanie:

��Sk�d wiesz, �e to by� naprawd� Jezus Nazarejski?

O tym nie pomy�la�em. Na moment zaniem�wi�em. Potem powiedzia�em:

��Oczywi�cie, �e to by� on, a kt� by inny? By�o tam ponad pi��set os�b, kt�re go zna�y. � Musia�em si� roze�mia�. � Sam patrzy�em mu w twarz. To wystarczy. On nie by� cz�owiekiem przeci�tnym.

��Cz�owiek nie mo�e patrze� tak jak on � popar�a mnie Myrina.

��Widzieli�cie go w nocy. Czy� nie by�a to noc bezksi�ycowa i bardzo ciemna? � wypytywa�a Klaudia, pilnie przygl�daj�c si� nam.

��By�o ciemno � przyzna�em � jednak widzia�em go wystarczaj�co wyra�nie. Co do niego nie mo�na si� myli�.

��Nie, ja oczywi�cie nie w�tpi�, �e to by� on i tak dalej � roz�o�y�a r�ce Klaudia Prokula. � Ale osobisty lekarz Heroda Antypasa ca�y czas opiekowa� si� mn� i przychodzi� z pozdrowieniami. Herodiada poufnie mi si� zwierzy�a, �e wie na pewno, i� po Galilei kr�ci� si� obcy cz�owiek, w kt�rym wielu rozpoznawa�o Jezusa Nazarejskiego. Ale relacje s� sprzeczne i nikt nie potrafi jednoznacznie opisa� jego wygl�du. Na dworze nie wierz�, �e to Jezus Nazarejski. S�dz�, �e w gr� wchodzi jaki� pomylony albo op�tany, kt�ry specjalnie przebi� sobie r�ce i nogi. Albo jego ucze�. Po wykradzeniu cia�a z grobu podstawili kogo�, aby go udawa� i ci�gn�� to b�aze�stwo. � Spostrzeg�szy m�j wzrok, usprawiedliwi�a si�: � Powtarzam tylko to, co s�ysza�am. Nie twierdz�, �e to moja opinia. Ale przyznaj�, �e jest bardzo du�o w�tpliwo�ci. Na przyk�ad m�j lekarz rozmawia� na ten temat z uczonymi lud�mi. Przecie� wiesz, �e nad Morzem Martwym mie�ci si� zamkni�ta sekta �ydowska, kt�rej cz�onkowie przez post, modlitwy, celibat, wsp�lne posi�ki i chrzest wod� staj� si� tak �wi�ci, �e przestaj� by� zwyk�ymi lud�mi. M�wi si�, �e ich bia�e szaty promieniej� w ciemno�ci. Maj� poufne kontakty w Jeruzalem i gdzie indziej. Herod Wielki uwa�a� ich za tak niebezpiecznych, �e nakaza� prze�ladowania. Musieli ucieka� do Damaszku i dopiero po jego �mierci wr�cili do swojej pustelni. Niewiele o nich wiadomo, poniewa� nie przyjmuj� do swego grona obcych, ale by� mo�e naj�wi�tsi z nich wiedz� wi�cej ni� inni ludzie. Ot� wczoraj m�j lekarz, po rozmowie z uczonymi w Pi�mie, wysun�� przypuszczenie, �e ta pustynna sekta z jakiego� powodu �ledzi�a dzia�alno�� Jezusa Nazarejskiego i ochrania�a go, chocia� o tym nie wiedzia�. Szczeg�lnie podejrzane jest to, �e dw�ch wysokiej rangi cz�onk�w tej sekty grzebano zaraz po ukrzy�owaniu Jezusa. Maria Magdalena zobaczy�a o �wicie bia�� ol�niewaj�c� zjaw� i wzi�a j� za anio�a. Uczniowie Jezusa s� lud�mi prostymi, mogli wi�c by� zbyt przestraszeni, aby wykra�� jego cia�o, ale dla cz�onk�w pustynnej sekty nie przedstawia�o to �adnej trudno�ci. Mo�e zaczarowali martwe cia�o, przywracaj�c je do �ycia?� Mo�e kazali jednemu ze swych cz�onk�w ukazywa� si� ludziom w Galilei?� Trudno powiedzie�, dlaczego chc�, �eby nar�d uwierzy� w zmartwychwstanie Jezusa Nazarejskiego. Zapewne pragn� w ten spos�b podwa�y� autorytet �wi�tyni. Lekarz jest wprawdzie cz�owiekiem przyzwyczajonym do my�lenia w kategoriach polityki, ale sam m�wi, �e nie zawsze nale�y si� doszukiwa� politycznych motyw�w post�powania. R�wnie dobrze ci sekciarze mog� mie� powody religijne, zrozumia�e tylko dla nich. W ka�dym razie s� zbyt m�drzy, aby d�ugo podtrzymywa� to oszustwo. Moim zdaniem to ju� ko�cowa faza dzia�a� cz�owieka, kimkolwiek by�, kt�ry pokaza� si� na g�rze w ciemno�ciach wiernym i zaufanym zwolennikom Nazarejczyka.

Klaudia Prokula przerwa�a sw�j wyw�d, bo zauwa�y�a, z jakim zdumieniem jej s�ucham. Jeszcze raz roz�o�y�a r�ce i zapewni�a:

��Ja w to nie wierz�. Opowiadam tylko, co inni m�wi�. Przecie� chyba jego najbli�si uczniowie nawet po ciemku nie mogli si� pomyli�, chyba �e sami byli wci�gni�ci w te intrygi. Powiedz mi tylko jedno: czy wspomnia�e� mu o mnie?

��Nie mog� ci tego jasno wyt�umaczy� � rzek�em dyplomatycznie, mocno zmieszany � ale nie m�g�bym mu o tobie powiedzie�, cho�bym chcia�. Kiedy go zobaczy�em, wszystkie my�li uciek�y mi z g�owy.

��To samo m�wi�a mi Joanna � przyzna�a zadowolona Klaudia. Ku mojemu zdziwieniu wcale mnie nie skarci�a. � Ale ona zebra�a do chustki ziemi� z miejsca, po kt�rym, jak zapami�ta�a, st�pa� Jezus, i przynios�a mi, abym mog�a jej dotyka� albo zrobi� sobie ok�ad na noc. Ale ju� nie potrzebuj�. � Patrzy�a na mnie tajemniczo i zupe�nie mnie zaskoczy�a, m�wi�c: � Widzisz, by�am na g�rze i on mnie uzdrowi�.

��Dostrzeg�szy moje os�upienie, parskn�a weso�ym �miechem, klasn�a w d�onie i zawo�a�a: � Ale ci� zaskoczy�am! Siadaj ko�o mnie, Marku, i ty te� usi�d�, dziewcz�, gdzie chcesz. Nie, nie znaczy to, �e by�am fizycznie na g�rze, ale tamtej nocy mia�am po raz pierwszy od bardzo dawna dobry sen. Wiesz, �e jestem kobiet� wra�liw� i kapry�n�. W moich snach szczypano mnie, targano za w�osy, bito po twarzy, a wszystko by�o wyra�ne i prawdziwe! I nie mog�am si� porusza�, cho� bardzo chcia�am i pr�bowa�am, a� w ko�cu wraca� mi g�os i od w�asnego krzyku budzi�am si� tak spocona i zbola�a, �e ba�am si� zasypia� na nowo. Ale m�wili�my o g�rze� Du�o o niej my�la�am, wi�c nic dziwnego, �e tamtej nocy, dzi�ki mej wra�liwo�ci, znalaz�am si� na niej we �nie. By�o tak ciemno, �e raczej odgad�am, ni� zobaczy�am kilka nieruchomych postaci trwaj�cych na kolanach w oczekiwaniu. I we �nie wcale si� nie ba�am. Potem podesz�a do mnie jaka� �wietlista istota, a ja nie �mia�am podnie�� g�owy, aby na ni� spojrze�. Naprawd� si� nie ba�am, ale we �nie czu�am, �e lepiej nie patrze� w jej twarz. Ta istota ciep�o do mnie przem�wi�a: �Klaudio Prokulo, czy s�yszysz m�j g�os?" Odpowiedzia�am: �S�ysz�". On powiedzia�: �Jestem Jezus Nazarejski, kr�l �ydowski, kt�rego tw�j m�� Poncjusz Pi�at da� ukrzy�owa� w Jeruzalem". Odpar�am: �Tak, ty jeste�". Potem m�wi� do mnie o owieczkach, czego nie zrozumia�am, poniewa� nie znam si� na hodowli owiec i dlatego wszystkiego nie zapami�ta�am. A on patrzy� na mnie jakby z wyrzutem, gdy na ko�cu rzek�: �Jestem drzwiami owczarni. Nie pozwol�, by z�odzieje i rabusie zabijali moje owce". Od razu zrozumia�am, �e uwa�a Poncjusza Pi�ata za z�odzieja i rabusia, wi�c szybko zapewni�am: �On na pewno ju� wi�cej nie b�dzie prze�ladowa� twoich owiec. Ciebie te� by nie zabi�, gdyby nie musia� ze wzgl�d�w politycznych". Ale on nie s�ucha� moich wyja�nie�. Dosz�am wi�c do wniosku, �e ca�a ta sprawa jest dla niego tylko histori� i �e ju� nie czuje �alu do Poncjusza Pi�ata. M�wi� jeszcze dalej o owcach i rzek�: �Mam te� inne owce". Nie mia�am poj�cia, co odpowiedzie�, wi�c szepn�am: �Wiem, �e jeste� dobrym pasterzem". Zdaje si�, �e si� ucieszy� z moich s��w, bo zaraz rzek�: �Ty� to powiedzia�a. Jam jest dobry pasterz, a dobry pasterz odda �ycie za owce swoje". We �nie zacz�am szlocha� i nawet pomy�la�am, �eby go prosi�, abym mog�a zosta� jego owieczk�. Ale si� nie odwa�y�am. Poczu�am tylko, �e po�o�y� r�k� na mojej g�owie, i z tym si� zbudzi�am, ale nawet wtedy czu�am dotyk jego r�ki. To by� dobry sen, najlepszy, jaki kiedykolwiek wy�ni�am. Chcia�am dok�adnie wszystko zapami�ta�, niczego nie uroni�, a potem zasn�am i spa�am d�ugo. Od tej nocy nigdy ju� nie dr�czy�y mnie koszmary senne. My�l�, �e mnie uzdrowi� pod warunkiem, �e Pi�at nie b�dzie prze�ladowa� jego zwolennik�w.

Klaudia Prokula zachichota�a jak ma�a dziewczynka, lecz zaraz z zak�opotaniem po�o�y�a palec na wargach i kontynuowa�a:

��Spokojnie mog�am z�o�y� tak� obietnic�. Przecie� Poncjusz Pi�at nie ma �adnego powodu do prze�ladowania zwolennik�w Nazarejczyka! Przeciwnie. Je�li utworz� parti� polityczn�, to co najwy�ej b�d� sia� niezgod� w�r�d �yd�w. A to idzie w parze z polityk� Rzymu. Oczywi�cie sny s� tylko snami. A o owieczkach m�wi� mi z pewno�ci� dlatego, �e jak s�ysza�am, cz�sto w swoim nauczaniu nawi�zywa� do owiec. Ale co tam!� Sen by� wyra�ny i widzia�am go tej samej nocy, kiedy ty z dziewczyn� byli�cie na g�rze. A najwa�niejsze, �e jestem wyleczona z upiornych sn�w. Lekarz Heroda Antypasa zapewnia� mnie, �e na popraw� wp�yn�y k�piele w gor�cych �r�d�ach siarkowych i jego opieka. Nie chc� go urazi�, wi�c obdaruj� go odpowiednimi prezentami. Ja jednak, i �miej si�, je�li chcesz, wierz�, �e Jezus Nazarejski uczyni� mi �ask� i uzdrowi� mnie we �nie, poniewa� du�o o nim rozmy�la�am i cierpia�am przez niego koszmarne sny. � Po czym che�pliwie o�wiadczy�a: � Wy mogli�cie sobie widzie� na g�rze kogokolwiek, a ja w moim �nie widzia�am prawdziwego Jezusa Nazarejskiego. Niemniej Joanna zapewnia, �e na g�rze rozpozna�a Jezusa Nazarejskiego, i ja w to nie w�tpi�.

��Czy w twoim �nie naprawd� powiedzia�, �e ma r�wnie� inne owieczki? � spyta�em szybko, dr��c z rado�ci, bo przemy�la�em ju� jej sen. � Je�li tak, to i za te inne odda� �ycie. Myrino, s�ysza�a�? Nie uwa�a nas za obcych!

��No nie, ta owcza pasja idzie ju� za daleko! � zawo�a�a Klaudia Prokula, parskaj�c g�o�no �miechem. � Znam Jezusa Nazarejskiego i prawie wierz�, �e zmartwychwsta� i jest synem Bo�ym. Joanna nauczy�a mnie modlitwy, kt�r� mog� odmawia� w razie potrzeby. Zamierzam te� przestrzega� jego nakaz�w� Oczywi�cie je�li b�d� to mog�a robi� po kryjomu i bez uszczerbku dla swojej pozycji. W ka�dym razie musz� sk�ada� ofiary b�stwu opieku�czemu cezara, ale inni bogowie rzymscy ju� mnie nie obchodz�. Tylko w �aden spos�b nie potrafi� odpowiedzie� sobie na pytanie, co z tego wszystkiego mam zdradzi� Poncjuszowi Pi�atowi. On jest ogromnie konserwatywny, studiowa� prawo i w cuda nie wierzy.

��My�l� � powiedzia�em po chwili namys�u � �e b�dzie najlepiej, je�li jak najmniej b�dziesz mu m�wi�a o Jezusie Nazarejskim. Ca�a ta historia by�a dla niego nieprzyjemna i naruszy�a jego poczucie sprawiedliwo�ci; je�li mu j� przypomnisz, niew�tpliwie si� rozgniewa.

��Trudno zrozumie�, co on my�li naprawd� � zauwa�y�a Klaudia Prokula. � Jako urz�dnik Rzymu przyzwyczai� si� kry� swoje uczucia tak g��boko, �e chwilami zastanawiam si�, czy je w og�le posiada. Nie jest jednak z�ym cz�owiekiem. Judea zas�uguje na gorszego. Nazywaj� go z�odziejem i rabusiem, ale to wynika ze zwyk�ego fanatyzmu �ydowskiego. Chyba masz racj�. Nie b�d� mu nic opowiada�, chyba �e sam spyta� Pom�wmy o czym� innym � ci�gn�a, przygl�daj�c mi si� badawczo. � Ucieszy� mnie tw�j obecny wygl�d, jeste� g�adko ogolony i ubrany jak przyzwoity cz�owiek. Widz�, �e spotkanie na g�rze dobrze ci zrobi�o, bo ju� si� ba�am, �e �ydzi zam�cili ci w g�owie. Mia�e� tak zaci�ty wyraz twarzy, �e lekarz Heroda pyta� mnie, co ci w�a�ciwie jest. Mo�e ju� czas, by� wraca� do Rzymu? W�a�nie teraz kwitn� r�e w Bajach. Stamt�d blisko do Capri. Jeden z tutejszych przyjaci� by�by ci wdzi�czny, a wdzi�czno�� t� wyrazi�by konkretnie, gdyby od czasu do czasu otrzyma� za twym po�rednictwem wiadomo�ci o stanie zdrowia cesarza. Oczywi�cie wst�pnie nale�a�oby si� um�wi� co do sposobu prowadzenia korespondencji, bo otwarte pisanie o tych sprawach grozi �mierci�.

Przechyliwszy g�ow� Klaudia d�ugo patrzy�a na Myrin�. Chyba si� jej nie spodoba�a, bo wzruszy�a pochy�ymi ramionami i powiedzia�a z gniewem:

��Roczna banicja powinna wystarczy� dla ostudzenia zbyt gor�cego amanta, wi�c znowu b�dziesz si� nadawa� dla Tulii. Zdaje si�, �e w ci�gu tego roku jedno ma��e�stwo uda�o si� jej rozwi�za�, a drugie zawi�za�, czyli mo�ecie zaczyna� od pocz�tku. Nikt ci� w Rzymie nie b�dzie prze�ladowa�, skoro to ona ci� nam�wi�a do wyjazdu.

Chyba m�wi�a prawd�. W Rzymie nic mi ju� nie grozi. Poczu�em w sercu b�l. Nie przez Ciebie, Tulio, tylko przez sw�j g�upi egoizm, bo uda�o Ci si� wm�wi� mi, �e przyjedziesz za mn� do Aleksandrii.

��S�dz�, �e nigdy ju� nie wr�c� do Rzymu � powiedzia�em z gorycz�. � Mdli mnie na sam� my�l o r�ach.

��W ka�dym razie zwied� Cezare� � kusi�a Klaudia Prokula.

��To nowe, cywilizowane miasto, bez por�wnania wspanialsze od Tyberiady Heroda Antypasa. Odp�ywaj� stamt�d statki, dok�d tylko chcesz. Tam te� otrzymasz wskaz�wki, kt�re ci pomog� zorganizowa� �ycie. Rzymianinowi nie wystarcz� ani pi�kne �yd�wki, ani miniaturowe Greczynki.

Niespodziewanie Myrina zako�czy�a rozmow�. Podnios�a si� spokojnie z krzes�a i uroczo podzi�kowa�a Klaudii Prokuli za zaszczytne przyj�cie u niej. Potem spokojnie poklepa�a mnie po twarzy, najpierw z jednej, potem z drugiej strony, wzi�a za r�k� i wyprowadzi�a. Przy drzwiach odwr�ci�a si� jeszcze i rzek�a:

��Dostojna Klaudio Prokulo, nie martw si�, dok�d Marek p�jdzie i czym si� w �yciu b�dzie zajmowa�. Ju� ja, Myrina, zadbam, aby przynajmniej ta owieczka nie zgin�a�

Poprzedni list przerwa�em i nie b�d� go pisa� dalej, tego za� nie adresuj� do Tulii, bo nie mia�oby to najmniejszego sensu. W g��bi ducha wiedzia�em, �e tak�e poprzednich list�w nie pisa�em do niej. A teraz ju� samo jej imi� wywo�uje we mnie z�o�� i sprawia, �e ca�e wcze�niejsze �ycie wydaje mi si� ohydne. Nie chc� tego listu adresowa� do Tulii tak�e z uwagi na Myrin�.

Pozdrawiam siebie takiego, jakim by�em niegdy�, bo pisz�, abym po latach m�g� przywo�a� z pami�ci wszystko tak, jak si� wydarzy�o. Czas i odleg�o�� rozprasza dzieje, pami�� zawodzi i � mimo najlepszych ch�ci � cz�owiek pami�ta fa�szywie. W trakcie pisania cz�sto ogarniaj� mnie w�tpliwo�ci, czy czego� nie przesadzam lub nie dodaj� od siebie. Oczywi�cie nie robi� tego rozmy�lnie. Przecie� nawet �wiadkowie zeznaj�cy pod przysi�g� opisuj� te same wydarzenia ka�dy zupe�nie inaczej!

Pisanie jest dla mnie tym wa�niejsze, �e m�wi� mi zabroniono. O Kr�lestwie nie m�g�bym g�osi� nic ponad to, �e widzia�em, jak Jezus umiera� i na w�asne oczy ujrza�em go zmartwychwsta�ego, �ywego tak bezspornie, �e nigdy w to nie b�d� m�g� w�tpi�. Ale nawet to zakazano mi m�wi�, poniewa� nie jestem �ydem, nawet nie zosta�em obrzezany.

Je�li zatem kto� inny, lepiej wprowadzony w tajniki Kr�lestwa, opowie wszystko inaczej, uznam, �e ma racj�, bo wie wi�cej ode mnie. M�j opis potrzebny b�dzie mnie samemu, �ebym m�g� na staro��, je�li jej doczekam, wspomina� wszystko r�wnie �ywo, jak teraz tkwi to w mej pami�ci. St�d w poprzednich listach znalaz�o si� wiele s��w pustych i niepotrzebnych, kt�re tylko dla mnie maj� znaczenie.

Podobnie b�d� pisa� nadal, bo wiem z do�wiadczenia, �e je�li skrupulatnie pami�tam drobiazgi i g�upstwa, to r�wnie dok�adnie zapami�ta�em sprawy istotne.

Przy pisaniu chc� by� obna�ony. Badaj�c siebie musz� przyzna�, �e jestem cz�owiekiem chwiejnym, sk�aniaj�cym si� ku wszelkim nowinkom i nie ma we mnie niez�omno�ci. Jestem zarozumia�y, samolubny, zale�ny od swej cielesnej pow�oki, jak powiada Myrina, i nie ma we mnie niczego, czym m�g�bym si� che�pi�.

Kazali mi zamilkn��. Podporz�dkuj� si� temu i przyznam otwarcie, �e jest to s�uszne. Nie jestem wewn�trznie wystarczaj�co mocny: we wszystkim, co robi�, jestem jak woda, kt�r� przelewa si� z jednego naczynia do drugiego, a ona za ka�dym razem przybiera inny kszta�t. Chcia�bym by� przynajmniej wod� trwale czyst�, ona jednak m�tnieje i z czasem ulega zepsuciu. Kiedy b�d� ju� tylko tak� zepsut� wod�, przeczytam wszystko od nowa, aby sobie przypomnie�, �e dane mi by�o widzie� Kr�lestwo.

Dlaczego ja, cudzoziemiec, mia�em �wiadczy� o zmartwychwstaniu Jezusa i pozna� jego Kr�lestwo? Tego nie wiem. Nadal jednak jestem w g��bi duszy pewny, �e nie bez powodu w�a�nie mnie si� to wszystko przytrafi�o. Ale znaj�c samego siebie, obawiam si�, �e ta moja pewno�� z biegiem lat si� rozwieje.

W czasach gdy �ycie wiod�em rozwi�z�e i tylko si� domy�la�em tajemnicy, czu�em � mimo zepsucia wynikaj�cego z mej s�abo�ci � �e przepowiednia, jak� otrzyma�em w nocy nad brzegiem jeziora od samotnego rybaka, zapowiada pomy�lno��. Ale jak ona ma si� zi�ci�? Nie wiem, lecz mam s�ab� nadziej�, bo cz�owiekowi trudno bez niej �y�. Inni s� bezgranicznie bogaci, w por�wnaniu z nimi ja jestem n�dzarzem. Mam za to Myrin�; by� mo�e dano mi j�, bo jest w niej niez�omno��, kt�rej mnie brakuje. Myrina powiada, �e to ja zosta�em jej dany, aby mnie pas�a z braku lepszego pasterza, aczkolwiek wymaga to od niej wiele cierpliwo�ci.

Pisz� to w Jeruzalem, dok�d mnie przywiod�a, ale wr�c� jeszcze wspomnieniem do Tyberiady.

Nie potrafi� wyja�ni�, od czego zacz�� si� nasz sp�r, bo przecie� by�a w nas pe�nia szcz�cia. Chyba od Klaudii Prokuli. W ka�dym razie Myrina straci�a panowanie, trzasn�a mnie po g�bie i wyci�gn�a z letniego pa�acu Heroda.

Po powrocie do naszego pokoju usprawiedliwia�a si�, je�li dobrze pami�tam, �e gdy styka si� z dostojnymi kobietami, nabiera wi�kszej pewno�ci siebie, poniewa� jest taka, jaka jest, i nie zamierza udawa� innej. Schwyci�a swoje stare ubranie, �eby natychmiast ode mnie odej��. Nie zatrzymywa�em jej, bo si� obrazi�em, a ona m�wi�a do mnie tak zjadliwie, �e tylko Tulia w najgorszych chwilach mog�a z ni� konkurowa�. Fanaberie Myriny tak�e nie zostawa�y daleko w tyle! Twierdzi�a na przyk�ad, �e zdradzi�em Jezusa Nazarejskiego wobec Klaudii Prokuli, zgadzaj�c si� s�ucha� jej czczego gadania. Nie uwierzy�a w prawdziwo�� snu Klaudii. Przesta�em cokolwiek rozumie� � przecie� dotychczas by�a cicha i potulna. Pomy�la�em, �e chyba teraz pokaza�a pazurki i widocznie wcze�niej nie pozna�em si� na niej. Tak z�o�liwie demonstrowa�a mi swoje wady, jakby z�y duch w ni� wst�pi�. Przy tym gada�a niczym jasnowidz o rzeczach, kt�rych o mnie nie mog�a wiedzie�. Kr�tko m�wi�c, przenicowa�a mnie tak dok�adnie, �e suchej nitki nie zostawi�a. We wszystkim, co m�wi�a, by�a sama prawda, wi�c musia�em jej s�ucha�, ale w my�li postanowi�em sobie, �e do ko�ca �wiata nie odezw� si� do niej ani s�owem.

W ko�cu uspokoi�a si�, usiad�a, po czym trzymaj�c si� za g�ow� i patrz�c gdzie� przed siebie powiedzia�a:

��Taki wi�c jeste�! Postanowi�am ju� odej�� od ciebie! Powinnam zostawi� ci� dla w�asnego szcz�cia. Ale ze wzgl�du na Jezusa Nazarejskiego nie mog� tego uczyni�, nie mog� ci� porzuci�, skoro on mi ciebie powierzy�. Przecie� jeste� jak owieczka w gromadzie wilk�w i nie potrafisz si� sam obroni�. Ani si� obejrzysz, a ju� przepadniesz. Nie cierpi� patrze�, jak cmokasz wspominaj�c Tuli� i swoje dawne rozpustne �ycie. Zdejm natychmiast z palucha ten z�oty pier�cie� i wsad� do sakiewki! � Pow�cha�a mnie i wrzasn�a:

���mierdzisz jak aleksandryjski ba�amut! Stokro� wola�abym, by� mia� g�ow� pe�n� rzep�w, a nie tych misternych lok�w! Naprawd� odesz�abym od ciebie, gdybym nie przemierzy�a razem z tob� �cie�ek Galilei i nie widzia�a, jak �ykasz py� i ocierasz pot z czo�a, nie skar��c si� na um�czone nogi.

Tak w�a�nie do mnie m�wi�a, a� jej to obrzyd�o. Nie raczy�em jej odpowiada�. Nie chcia�em te� patrze� jej w oczy, bo powiedzia�a o mnie du�o prawdy. Nie chce mi si� nawet pisa� wszystkiego, co wygadywa�a, poniewa� moj� s�abo�� najlepiej wida� w tym tek�cie, chocia� pisz�c go nie wiedzia�em tego.

��Zastan�w si� � powiedzia�a na ostatek � czy prawd� jest to, co m�wi�, czy te� przesadzam? Nie mam ochoty dalej mieszka� z tob� w jednym pokoju.

Wysz�a i tak trzasn�a drzwiami, a� ca�y dom zadr�a�. Za jaki� czas przysz�a zdumiona s�u�ba i zabra�a jej rzeczy, ale ja si� tym nie przej��em. Wiedzia�em dobrze, �e w�a�ciciel zajazdu da jej inny pok�j, skoro by�a przyjmowana przez Klaudi� Prokul�. Bardzo spos�pnia�em, zastanawiaj�c si� nad tym wszystkim, co o mnie m�wi�a, i od razu zacz��em to spisywa�. Stara�em si� pisa� o Myrinie mo�liwie jak najsprawiedliwiej i usi�owa�em nie ��czy� tych notatek z w�asn� gorycz�. Pracowa�em w swoim pokoju przez wiele dni pod rz�d i nawet posi�ki kaza�em sobie przynosi�. Raz Myrina wesz�a do �rodka i o�wiadczy�a, �e idzie do miasta, by zam�wi� kamie� nagrobny dla swojego brata. P�niej znowu przysz�a, powiedzia�a, �e Natan przyszed� z osio�kami i szuka mnie. Ale si� zaci��em i nie rzek�em ani s�owa. Pokaza�em tylko, �e nie chc�, aby mi przeszkadzano w pisaniu. Od tej chwili ju� nie przychodzi�a w og�le. Dopiero p�niej dowiedzia�em si�, �e kilkakrotnie opuszcza�a k�pielisko; odwiedza�a Mari� Magdalen� i by�a w Kafarnaum, dok�d zaprowadzi� j� Natan.

Nie liczy�em dni. Czas mi si� popl�ta�, bo pisywa�em r�wnie� w nocy, je�li nie mog�em zasn��. W ko�cu gorycz rozesz�a si� gdzie� po ko�ciach. My�la�em o Myrinie i o tym, co o mnie powiedzia�a, zar�wno rano, jak i w nocy. Chyba by�a ju� najwy�sza pora, aby mi kto� wy�o�y� kaw� na �aw�. Wprawdzie od czasu do czasu bywa�em cichy i pokornego serca, ale zaraz potem wybucha�em, stawa�em si� butny, przekonany o w�asnej wyj�tkowo�ci i wy�szo�ci.

Pewnego ranka przez sen us�ysza�em, �e Myrina wchodzi do pokoju. By�em pewien, �e patrzy na mnie, s�dz�c, �e �pi�. Potem poczu�em, jak ostro�nie g�adzi moje w�osy. Od samego dotkni�cia wr�ci�a do mnie rado�� i zrobi�o mi si� wstyd, �e tak d�ugo trwa�em w zaci�to�ci, by�em te� ciekaw, jak si� zachowa wobec mnie, wi�c przewr�ci�em si� w �o�u, jakbym si� powoli budzi�. Otworzy�em oczy, a Myrina odskoczy�a i ze z�o�ci� rzek�a:

��To bardzo dobrze, �e� �lubowa� milczenie, Marku. W ten spos�b nie gadasz g�upot i nikomu nie zaszkodzisz, bezcelowo przelewaj�c atrament na te zwoje. Ale teraz wstawaj! Czterdzie�ci dni ju� dawno min�o i musimy natychmiast jecha� do Jeruzalem. Natan czeka z os�ami na dole, wi�c zbierz manatki, zap�a� rachunek i chod� ze mn�. W drodze b�dziesz m�g� dalej d�sa� si� r�wnie dobrze jak tu, w zamkni�tym pokoju.

��Myrino � prosi�em � poniewa� jestem taki, jaki jestem, przebacz mi wszystkie g�upoty, jakie my�la�em o tobie� Ale co ja b�d� robi� w Jeruzalem? Nie wiem, czy wyrazi�em zgod� na to, by� decydowa�a, dok�d mam i��.

��O tym b�dziemy mogli porozmawia� w czasie podr�y � rzek�a Myrina. � Wkr�tce b�dzie �ydowskie �wi�to i do Jeruzalem idzie wielu pielgrzym�w. Nie grzeb si�.

W istocie jej propozycja mnie nie zaskoczy�a. Ju� w trakcie pisania dojrzewa�a we mnie ch�� przekonania si�, na co czekaj� aposto�owie Jezusa w Jeruzalem. Nag�y wyjazd te� by� mi na r�k�, bo ju� mnie znu�y�o pisanie, a tak�e milczenie. Patrzy�em na Myrin� i nie mog�em ukry� rado�ci; chwyci�em j� w ramiona, u�ciska�em, wyca�owa�em w oba policzki i zawo�a�em:

��Je�li chcesz, mo�esz mi prawi� nie wiem jakie przykro�ci. I tak wiem, �e pragniesz mego dobra. By�em szcz�liwy, gdy przed chwil� my�l�c, �e jeszcze �pi�, g�adzi�a� moje w�osy.

Myrina najpierw pr�bowa�a zaprzeczy� i m�wi�a, �e to mi si� tylko przy�ni�o, lecz p�niej rozczuli�a si�, wyca�owa�a mnie i rzek�a:

��M�wi�am wtedy ze z�o�ci�, ale w ko�cu musia�am powiedzie� ci prawd�. Kocham ci� takiego, jaki jeste�, i nie udawaj nikogo innego. Innego bym nie chcia�a i nigdy bym tak ostro nie m�wi�a, gdybym ci� nie kocha�a. Zdecyduj, czego chcesz, je�li masz zamiar jecha� ze mn� do Jeruzalem.

��Pa�am ch�ci� dotarcia do Jeruzalem � stwierdzi�em pospiesznie. � Od dawna tli�a si� we mnie iskra nadziei, �e jeszcze nie wszystko stracone. A dok�d mia�bym jecha�? Nie ma miejsca na ziemi, kt�re nazywam swoim domem, wi�c jak pielgrzym kr��� po tym �wiecie i wszystkie kraje s� mi jednakowo bliskie.

��Ja te� jestem pielgrzymem na tej ziemi. � Myrina dotkn�a r�k� mego czo�a i piersi. � Jego Kr�lestwo jest moim jedynym domem, cho� tak ma�o wiem o nim. On mi ciebie powierzy�. Dlatego chc� by� twoj� opok�, przyjacielem, siostr� i czym tylko chcesz, r�wnie� domem, na dobre i na z�e.

Ja te� dotkn��em jej czo�a i piersi i jeszcze raz j� poca�owa�em. Potem szybko spakowali�my rzeczy i ubra�em si� do podr�y. Dopiero przy p�aceniu rachunku okaza�o si�, jak drogo sobie w�a�ciciel wyceni� nasz pobyt. Musia�bym wyci�gn�� wszystkie pieni�dze z kieszeni i z sakiewki i jeszcze by nie wystarczy�o. Na szcz�cie Myrina przysz�a z pomoc� i wykaza�a jego pomy�ki. Ucieszy�em si�, gdy na dziedzi�cu zobaczy�em Natana i znajome osio�ki. Ruszyli�my w drog� bez zb�dnego gadania.

O samej podr�y opowiada� nie b�d�. W�drowali�my przez Samari�, omijaj�c rozpalon� dolin� Jordanu i pielgrzym�w z Galilei spiesz�cych na �wi�to Pi��dziesi�tnicy i nowego chleba. Jeszcze przed �wi�tem dojechali�my przez Sykanie do Jeruzalem. Znowu zobaczy�em �wi�tyni�, miasto i wzg�rze ukrzy�owania; dosta�em takich dreszczy, �e omal nie spad�em z grzbietu os�a. Zeszed�em na ziemi�, ca�ym cia�em dygota�em tak mocno, jakby mnie chwyci� atak febry. W oczach mi pociemnia�o, szcz�ka�em z�bami, m�wi�em j�kaj�c si� i zdawa�o mi si�, �e nade mn� rozci�ga si� ogromna chmura gradowa. Ale niebo by�o przeczyste.

Ten atak szybko min�� i nawet nie mia�em rozpalonej g�owy, kiedy Myrina dotkn�a czo�a r�k�. Ba�em si� jednak wsi��� z powrotem na os�a. Wola�em i�� pieszo. Weszli�my do miasta przez Bram� Rybn� i nikt nas nie zatrzymywa�, bo legioni�ci widzieli miecz za moim pasem; zreszt� powiedzia�em, �e jestem obywatelem Rzymu. T�umy wali�y do miasta, wi�c nawet nie byli w stanie wszystkich sprawdza�.

Syryjski handlarz starzyzn�, Karanthes, ucieszy� si� widz�c mnie. Ja r�wnie� by�em rad, ujrzawszy jego zaro�ni�t� g�b� i chytre oczy. Karanthes spojrza� na Myrin�, zmru�y� powieki, znowu je otworzy� i w ko�cu powiedzia�:

��Ale� wychud�a w czasie podr�y, Mario z Beeret! Zmieni� si� te� kolor twoich oczu i w�os�w i nos masz kr�tszy. Galilea to rzeczywi�cie kraina czar�w. Nie mo�na wierzy� w nic, o czym tam opowiadaj�.

S�dz�, �e powiedzia� to tylko na �arty, lecz Myrinie wcale si� te �arty nie spodoba�y.

Musieli�my si� rozsta� z Natanem i pozwoli� mu ju� odej�� swoj� drog�. Drapi�c si� po g�owie zacz�� si� ze mn� rozlicza�. Kiedy rozchorowa�em si� w Tyberiadzie, zatrudni� os�y w Kafarnaum i odk�ada� zarobione pieni�dze dla mnie, zostawiaj�c sobie jedynie dni�wki. Zgodnie z jego wol� przyj��em rachunek, ale powiedzia�em:

��Jeste� dobrym s�ug� i dobrze mi s�u�y�e�. Nie chc� ci� obra�a�, daj�c ci te pieni�dze, ale prosz�, przyjmij ode mnie na pami�tk� te cztery osio�ki.

��Nie mam prawa posiada� nic w�asnego poza tym, co potrzebuj�, aby prze�y� � odm�wi� bardzo zdenerwowany Natan, cho� po��dliwie patrzy� na zwierz�ta. � Ciesz� si�, kiedy mog� rozda� biednym to, co otrzymuj� za prac�. W ten spos�b gromadz� sw�j skarb w Kr�lestwie. Dla cz�owieka takiego jak ja cztery osio�ki to maj�tek. Wiecznie bym si� o nie troszczy�, ba�, �eby z�odzieje ich nie ukradli albo �eby kt�ry� nie zachorowa�. Moje my�li odwr�ci�yby si� od spraw wa�nych do ma�o istotnych, wraz z przywi�zaniem do osio�k�w zgubi�bym siebie samego.

��W ka�dym razie, Natanie, we� osio�ki � powiedzia�em, poruszony jego s�owami. � Dobrze s�u�y�y nam w czasie podr�y i nawet nie chc� my�le�, �e mo�na by je sprzeda� komu� obcemu. Wielu ludzi zn�w pielgrzymuje z Galilei do Jeruzalem. S� w�r�d nich chorzy i kobiety. Zaprowad� osio�ki do aposto��w Jezusa Nazarejskiego. Ci �wi�ci m�owie z pewno�ci� b�d� najlepiej wiedzie�, jak wykorzysta� osio�ki dla dobra najs�abszych, i na pewno nie b�d� si� przy tym spiera�!

��Tak, tak, oddajmy je uczniom Jezusa, to s�uszne! � rozpromieni� si� Natan, kt�remu spodoba�a si� moja propozycja. Zawaha� si� przed odej�ciem i spyta�: � Czy chcesz, abym ci� zawiadomi�, gdybym si� dowiedzia� o jakich� istotnych wydarzeniach?

��Nie, Natanie, nie chc� ju� szpiegowa� i wypytywa� o sprawy, od kt�rych mnie odsuni�to. Je�li b�dzie mi dane, �e mam o nich us�ysze�, to i tak si� dowiem. Nie musisz si� o to martwi�. Troszcz si� tylko o to, aby� mia� skarb w Kr�lestwie.

Rozstali�my si�. Zachodz�ce fioletowo s�o�ce zabarwi�o niebo i zrobi�o mi si� smutno, cho� Myrina by�a ze mn�. Nie chcia�em nawet unie�� oczu w stron� ol�niewaj�cej �ydowskiej �wi�tyni i w nadchodz�cym mroku nocy ogarn�o m� dusz� takie samo uczucie jak przed wyjazdem z Jeruzalem do Galilei.

Ogromne miasto by�o zn�w przepe�nione lud�mi, i to nie tylko z Judei i Galilei, ale ze wszystkich kraj�w, gdzie �ydzi mieszkaj� w diasporze. A mimo to czu�em wszechogarniaj�c� pustk�. W pokoju go�cinnym pod dachem Syryjczyka Karanthesa mia�em wra�enie, �e bezkresna moc wibruje nad miastem, w ka�dej chwili mo�e mnie wci�gn�� w sw�j wir i wyrwa� z posad ziemi�, aby zgin�a jak iskra w p�omieniach. Ogarni�ty z�ym przeczuciem mocno �cisn��em d�o� Myriny, ona za� obj�a mnie za szyj� i tak siedzieli�my blisko siebie razem w ciemniej�cym pokoju. Ale ju� nie by�em i nie chcia�em by� sam.

W pewnym momencie Karanthes przyni�s� zapalon� lamp�. Zobaczy�, �e tak siedzimy przytuleni, wi�c zni�y� g�os, chodzi� na palcach i nawet nie pr�bowa� jak zwykle ple�� g�upot. Spyta� tylko, czy co� zjemy, lecz oboje potrz�sn�li�my g�owami, bo nie zdo�aliby�my prze�kn�� ani k�sa. Zreszt� nie usi�owa� nas namawia�. Sk�oni� si� przed nami a� do ziemi i w migotliwym �wietle lampy patrzy� na nas, a w jego spojrzeniu nie by�o krzty szyderstwa, raczej strach i szacunek. W ko�cu spyta� pokornie:

��Co ci jest, Marku, m�j panie? Co si� sta�o i co wam obojgu dokucza? Ciarki mnie przechodz�, gdy patrz� na was. Chyba nadci�ga burza, chocia� niebo jest rozgwie�d�one. Kiedy wnosi�em lamp�, wasze twarze ja�nia�y w ciemno�ciach.

�adne z nas nie mog�o mu odpowiedzie�, wi�c po chwili wsta� i z pochylon� g�ow� wyszed� cichutko z pokoju.

Tej nocy spali�my razem z Myrin�. Budzi�em si� wielokrotnie i zawsze po obudzeniu stwierdza�em, �e jest przy mnie � i nie ba�em si�. Przez sen czu�em, jak wiele razy dotyka�a mej twarzy � ona tak�e czu�a si� przy mnie bezpieczna.

Nazajutrz by� �ydowski szabat. Widzieli�my mas� ludzi, kt�rzy zd��ali pod g�r� do �wi�tyni, ale my nigdzie nie ruszali�my si� z pokoju. Nic nie sta�o na przeszkodzie, aby�my wyszli i rozejrzeli si� po mie�cie, przecie� nas nie dotyczy� szabatowy zakaz chodzenia ulicami. Po prostu nie mieli�my ochoty opuszcza� pokoju. Chwilami rozmawiali�my, Myrina opowiada�a mi o swoim dzieci�stwie. W jej ustach moje imi� brzmia�o jako� szczeg�lnie ciep�o, a i ona rada by�a, gdy g�o�no wo�a�em j� po imieniu.

W taki oto spos�b w Jeruzalem zacz�li�my si� powoli przyzwyczaja� do wsp�lnego �ycia. By� to dla mnie akt �aski, jako �e trudno by mi by�o dalej �y� samemu. Nadal jednak nie w pe�ni rozumia�em, jak wielki skarb otrzyma�em w darze od nieznajomego rybaka, gdy pos�a� mnie, abym znalaz� Myrin� w tyberiadzkim teatrze. Tego dnia nie powiedzieli�my sobie ani jednego z�ego s�owa, wieczorem za� razem zjedli�my posi�ek, a kiedy za�wita� poranek � obudzili�my si� w �ydowskie Zielone �wi�ta, czyli Pi��dziesi�tnic�.

By�em bardzo niespokojny. Tam i z powrotem chodzi�em po pokoju na dygocz�cych nogach, by�o mi zimno, cho� zapowiada� si� upalny dzie�. I nie mog�em si� uspokoi�, mimo �e Myrina dotyka�a mego czo�a i g�adzi�a mnie po twarzy, natomiast sarka�em:

��W�a�ciwie po co przyjechali�my do Jeruzalem? Co mamy tu do roboty? To nie jest nasze miasto, tylko ich. I to �wi�to tak�e nie jest nasze, tylko ich.

��Czy nie potrafisz by� cierpliwy? � skarci�a mnie Myrina.

��Zaproszono ci�, by� jako cudzoziemiec �wiadczy� o zmartwychwstaniu. Czy nie mo�esz jeszcze troch� poczeka�, �eby by� �wiadkiem wype�nienia obietnicy? Oni s� gotowi czeka� dwana�cie lat, a ciebie jeden dzie� zm�czy�?

��Nie wiem, co im obiecano, ja ani nie bior� udzia�u w tej obietnicy, ani nie uczestnicz� w �adnej tajemnicy � powiedzia�em z niecierpliwo�ci�. � Wdzi�czny jestem za to, co ju� otrzyma�em. Wystarczy mi na ca�e �ycie. Po co mia�bym prosi� o wi�cej, kiedy dosta�em ju� tyle, �e ksi���ta i kr�lowie mogliby mi pozazdro�ci�?

��Przecie� w tym mie�cie ukrzy�owano Jezusa, tutaj cierpia�, zmar� i zmartwychwsta�! Zostan� tu, cho�bym mia�a dwana�cie lat czeka� � twierdzi�a z uporem Myrina.

Z powodu narastaj�cego niepokoju nie mog�em usiedzie� na jednym miejscu. Chaotycznie my�la�em: Mo�e p�j�� do fortecy Antonia, �eby spotka� si� z setnikiem Adenabarem? Mo�e spr�bowa� p�j�� z pozdrowieniami do Szymona Cyrenejczyka albo do uczonego Nikodema? W ko�cu zaproponowa�em:

��Przynajmniej wyjd�my z tego dusznego pokoju. Musz� si� spotka� z bankierem Arystenosem, �eby sprawdzi�, ile mam pieni�dzy. Na pewno jest w domu, bo w �wi�to ma najwi�kszy obr�t.

Myrina nic nie mia�a przeciwko temu. Wyszli�my z domu, ale na otwartej przestrzeni niepok�j wzr�s� tak gwa�townie, �e czu�em, jakby mi pier� rozrywa�o, a ko�ci chcia�y si� wyrwa� z cia�a. Musia�em stan�� i chwyci� Myrin� za r�k�. Spojrza�em na niebo, czyste, lecz przes�oni�te lekk� mg��; s�o�ce �wieci�o jasn� czerwieni�. Nie wyczuwa�em �adnych symptom�w burzy i dzie� nie by� bardziej upalny ni� zwykle o tej porze roku, po sko�czeniu �niw. Dlatego nie mog�em zrozumie�, sk�d si� bierze ten m�j niepok�j.

Za wszelk� cen� stara�em si� uspokoi�. Zaprowadzi�em Myrin�, ku jej zadowoleniu, na g�r� do �wi�tyni, na dziedziniec pogan i do kru�gank�w, gdzie w najlepsze szed� handel i wymiana pieni�dzy, cho� by� wczesny poranek. Chodzili�my trzymaj�c si� za r�ce. Potem poszli�my do wschodniej cz�ci �wi�tyni, aby obejrze� wielk� bram� z korynckiej miedzi, kt�r� �ydzi uwa�aj� za jeden z cud�w �wiata. Ale w pobli�e mur�w dolatywa� smr�d �ciek�w kanalizacyjnych od doliny Cedronu; kiedy tu chodzi�em po �wi�cie Paschy i po zimowych deszczach, wcale si� go nie czu�o. Zawr�cili�my i udali�my si� w stron� domu Arystenosa.

W�a�nie zd��yli�my doj�� do forum, kiedy niespodziewanie us�yszeli�my jakby pot�ne uderzenie wichru. Szum by� tak silny, �e wiele os�b odwr�ci�o si� i patrzy�o w stron� g�rnego miasta. Na niebie nie by�o wida� nawet chmurki, mimo to wiele os�b pokazywa�o palcami i twierdzi�o, �e widzieli b�yskawic� uderzaj�c� w g�rne miasto. Grzmotu nie by�o s�ycha�. To niezwyk�e uderzenie wichru by�o czym� tak zagadkowym, �e natychmiast przyszed� mi na my�l dom, w kt�rym kiedy� go�ci�em. Z�apa�em Myrin� za r�k� i pobiegli�my w tamtym kierunku. Ze zdziwieniem stwierdzi�em, �e mn�stwo ludzi biegnie w tamt� stron�; dziwny odg�os roznosi� si� nad miastem.

T�um by� tak du�y, �e w bramie starego muru powsta� zator. Rozgor�czkowani ludzie przepychali si� i przewracali, aby szybciej dosta� si� za bram�. W wielu j�zykach s�ycha� by�o pytanie: �Co tam si� sta�o?" Niekt�rzy krzyczeli, �e dom si� zawali� w g�rnej cz�ci miasta, inni za� � �e to trz�sienie ziemi.

Ale du�y dom sta� nienaruszony. Jego kamienne mury wci�� wznosi�y si� ku niebu, kryj�c w swym wn�trzu tajemnic�. Setki ludzi zebra�o si� wok� domu i ci�gle przybywali nowi, powi�kszaj�c t�ok. Brama by�a otwarta. Ujrza�em, �e uczniowie Jezusa Nazarejskiego wychodz� z domu na chwiejnych nogach, z b�yszcz�cymi oczyma i czerwonymi twarzami, jakby byli pijani albo w ekstazie. Wchodzili w t�um, kt�ry rozst�powa� si� przed nimi, i przemawiali z wielk� pasj�. Wszyscy s�yszeli, �e m�wi� r�nymi j�zykami, do ka�dego zwracaj�c si� w jego w�asnym j�zyku. Najbli�ej stoj�cy uciszali pozosta�ych i przez jaki� czas z samej ciekawo�ci ludzie stali zupe�nie cicho � przed domem s�ycha� by�o jedynie wieloj�zyczne g�osy uczni�w Jezusa.

Jeden z nich, kt�rego imienia nie zna�em, pojawi� si� przed nami, w jego pe�nej napi�cia twarzy malowa�o si� nadludzkie uniesienie, a nad g�ow� unosi� si� w�ski j�zyk ognia. Patrzy� prosto na mnie i w natchnieniu m�wi� po �acinie, ale mnie nie widzia�. Jego wzrok by� skierowany wprost na Kr�lestwo, nie na ten �wiat. Przemawia� czyst� �acin� i tak szybko, �e nie nad��a�em za tokiem jego my�li. Potem odwr�ci� si� do Myriny i przeszed� na grecki, wci�� wo�aj�c g�o�no i tak szybko, jakby s�owa same wyp�ywa�y mu gwa�townie z ust i same si� miesza�y; dlatego te� nie mo�na ich by�o zrozumie�. Nie mog�em poj��, w jaki spos�b ten nieokrzesany, grubosk�ry wie�niak spieczony s�o�cem potrafi m�wi� tak szybko i bez wysi�ku zar�wno po �acinie, jak i po grecku!

Ale on ju� ruszy� dalej, a jego moc zmiot�a nas z drogi, jakby�my byli li��mi na wietrze. Ta moc usuwa�a przed nim ludzi, robi�c mu miejsce, a� znowu zatrzyma� si� i m�wi� j�zykiem, kt�rego nigdy nie s�ysza�em. Tak samo post�powali i inni aposto�owie; t�um jakby si� wok� nich kr�ci�, kiedy przechodzili. Elamici i Medowie, Arabowie i Krete�czycy i z innych kraj�w przybyli nabo�ni �ydzi zdumieni wznosili r�ce i pytali innych, jak to si� dzieje, �e ci niewykszta�ceni Galilejczycy mog� przemawia� do ka�dego w jego w�asnym j�zyku. Zrozumieli, �e natchnieni m�owie g�osz� im wielkie dzie�o Boga, ale trudno ich by�o zrozumie�, tak nieprawdopodobnie szybko m�wili.

��Oni nie m�wi� sami z siebie � powiedzia�em Myrinie � to Duch przez nich m�wi.

Zebra�y si� ju� tysi�ce ludzi, ci, kt�rzy przyszli na ko�cu, za�arcie dyskutowali i rozpytywali, co to wszystko mo�e oznacza�. Znale�li si� te� szydercy, kt�rzy �arty sobie stroili i twierdzili, �e Galilejczycy ju� od �witu popijaj� i teraz brzuchy maj� pe�ne s�odkiego wina. Ale i szydercy musieli ust�powa� aposto�om i nie byli w stanie wyja�ni�, jaka to si�a zmiata ich sprzed nich.

Moc aposto��w sypi�cych kaskad� s��w w obcych j�zykach nie ustawa�a, ale mnie zrobi�o si� s�abo, ziemia zako�ysa�a mi si� pod nogami i musia�em si� schwyci� Myriny, aby nie upa��. Ona za� zobaczy�a, �e jestem bardzo blady i czo�o zlane mam potem, wi�c szybko wprowadzi�a mnie w cie� domu, a potem przez bram� i podw�rze a� na taras. Nikt nam w tym nie przeszkadza�, chocia� na podw�rku znajdowa�a si� gromada kobiet i zdumionej s�u�by, kt�ra wygl�da�a przez bram� na zewn�trz. Myrina kaza�a mi si� po�o�y� na ziemi w cieniu drzewa i wzi�a moj� g�ow� na kolana. By�em tak wstrz��ni�ty, �e straci�em przytomno��, a kiedy si� przeckn��em, nie wiedzia�em, gdzie jestem i jak d�ugo by�em nieprzytomny. Cia�o mia�em rze�kie, a w sercu spok�j, jakbym si� uwolni� od wszystkich trosk. Nie podnosz�c g�owy z kolan Myriny otworzy�em oczy i ujrza�em w pobli�u grupk� kobiet. W�r�d nich pozna�em Mari�, siostr� �azarza, Mari� Magdalen� i Mari�, matk� Jezusa. Z ich twarzy bi�a tak ol�niewaj�ca jasno��, �e w pierwszej chwili wzi��em je nie za istoty ziemskie, lecz za anio�y wcielone w ludzk� posta�.

Zwr�ci�em wzrok ku bramie, us�ysza�em pot�ny szum g�os�w i ujrza�em, jak Szymon Piotr zbiera wok� siebie aposto��w i przemawia twardo i nieustraszenie, bez krzty fanatyzmu. U�ywaj�c w�asnej gwary galilejskiej, powo�ywa� si� na prorok�w z wielk� pewno�ci� siebie. Opowiada� o Jezusie Nazarejskim i o jego zmartwychwstaniu, o uzyskaniu od jego Ojca obietnicy Ducha �wi�tego i o tym, jak Duch �wi�ty w nich wst�pi�, co nar�d mo�e za�wiadczy�, bo widzia� na w�asne oczy i na w�asne uszy s�ysza�. Piotr wszem wobec g�osi�, �e jest �ydem i �e m�wi do �yd�w. Rozczarowany przesta�em go s�ucha� i skierowa�em pytaj�cy wzrok w stron� �wi�tych niewiast. Maria Magdalena dostrzeg�a to, wsta�a z ziemi, podesz�a i przywita�a si�, wo�aj�c mnie po imieniu, jakby chcia�a pokaza� wszystkim, �e przynajmniej ona mnie nie odtr�ca. S�abym g�osem spyta�em, co si� sta�o. Usiad�a obok na ziemi, uj�a m� r�k� i opowiada�a:

��Zebrali si� razem w g�rnej sali, jak w wiele innych dni, jedenastu uczni�w i Maciej, kt�rego dobrali do swej grupy na dwunastego. Nagle us�yszeli szum z nieba, jakby wicher, kt�ry wype�ni� ca�e pomieszczenie. Zobaczyli j�zyki ognia, kt�re rozdziela�y si� i pada�y na ich g�owy. Duch �wi�ty wype�ni� ich i zacz�li m�wi� obcymi j�zykami, jak sam s�ysza�e�.

��Czy to w�a�nie obieca� im Jezus Nazar ej ski i na spe�nienie tej obietnicy czekali?

��Nie wiem � potrz�sn�a g�ow�. � S�yszysz Piotra, kt�ry przed narodem g�o�no i jawnie og�asza Jezusa Chrystusem, a pozostali aposto�owie stoj� doko�a. Sk�d by ta odwaga i moc przysz�a do nich, jak nie za spraw� Ducha?

��Ale on wci�� m�wi tylko do ludu Izraela � skar�y�em si� jak dziecko, kt�remu odebrano podarunek. Jakby na potwierdzenie tych s��w Piotr zawo�a� w�a�nie:

��Wiedz przeto, rodzie Izraela, �e B�g uczyni� Panem i Chrystusem tego Jezusa, kt�rego ukrzy�owali�cie!

��Teraz ludzie si� rzuc� i ukamienuj� ich! � zawo�a�em, unosz�c si� na �okciach, bo zl�k�em si� o niego, zapomniawszy o w�asnym bezpiecze�stwie. Ale nic podobnego si� nie sta�o. Przeciwnie, t�um zastyg� w bezruchu, jakby oskar�enie Piotra trafi�o w samo sedno. Po chwili us�ysza�em zatrwo�one g�osy ludzi, pytaj�cych:

��M�owie, bracia, co powinni�my uczyni�?

W�wczas Piotr zawo�a� g�osem tak dono�nym, �e zda si�, s�ycha� go by�o nad ca�ym Jeruzalem:

��Ukorzcie si�, kajajcie i niechaj ka�dy przyjmie chrzest w imi� Jezusa Chrystusa na odpuszczenie grzech�w, a otrzymacie dar Ducha �wi�tego. Albowiem dla was i dla dzieci waszych ta obietnica zosta�a spe�niona, i dla wszystkich, kt�rzy s� daleko, lecz kt�rych w ka�dej chwili mo�e wezwa� Pan, nasz B�g.

Tak og�asza� tajemnic� Kr�lestwa, a ja pochyli�em g�ow�, bo zrozumia�em, �e nadal, nawet z mocy Ducha �wi�tego, nie ulitowa� si� nade mn�; wzywa� tylko �yd�w i zes�anie Ducha przeznacza� dla nich, dla tych, kt�rzy s� obrzezani, przestrzegaj� Pisma i s�u�� Bogu Izraela, cho�by �yli w diasporze. Rozwija�a si� moja ostatnia, nie�wiadomie �ywiona iskierka nadziei, �e do��cz� do ich spo�eczno�ci. Pociesza�em si� tylko, �e samej wiedzy o Jezusie Nazarejskim i jego zmartwychwstaniu Piotr nie m�g� mnie pozbawi�.

��Piotr jest powolny i uparty � Maria Magdalena zauwa�y�a moje przygn�bienie i pociesza�a mnie � ale jego wiara jest jak opoka i z pewno�ci� b�dzie si� rozwija�a na miar� nowych zada�. Powo�uj�c si� na proroka Joela przed chwil� g�osi� dni ostateczne, ale przecie� one jeszcze nie nadesz�y! Odchodz�c od aposto��w na G�rze Oliwnej Chrystus ostrzeg� ich, �e nie do nich nale�y znajomo�� czasu i godziny ustanowionej moc� Boga Ojca. Po czterdziestu dniach Jezus im si� objawi� i m�wi� o kr�lestwie niebieskim, ale ci�gle rozumieli tak niewiele, �e jeszcze na G�rze Oliwnej, zanim znikn�� w ob�okach, nadal pytali: �Panie, czy w tych czasach budujesz kr�lestwo dla Izraela?" A wi�c, Marku, nie tra� nadziei!

��Czy ju� nie taj� przed niewiastami tych wydarze� i opowiadaj�, jak skry� si� w ob�okach? � spyta�em, bo jej s�owa by�y dla mnie nowo�ci�, wi�c s�ucha�em z zapartym tchem.

��Niczego ju� nie taj� przed nami � zapewni�a zadowolona Maria Magdalena. � A na g�rze odkryli tajemnic� cia�a i krwi w chlebie i winie. Wok� siebie maj� ju� stu dwudziestu wiernych. Czterdziestego dnia Jezus doprowadzi� ich do G�ry Oliwnej w pobli�u Betanii, zabroni� opuszcza� Jeruzalem i kaza� czeka� na spe�nienie obietnicy, kt�r� od niego us�yszeli. Jan chrzci� wod�, powiedzia�, a wy b�dziecie ochrzczeni Duchem �wi�tym, i to ju� wkr�tce. Ten chrzest nast�pi� dzisiaj, co jest oczywiste, bo moc jest w nich! Natomiast o ob�oku nie wiem nic poza tym, �e na G�rze Oliwnej na ich oczach Jezus wzni�s� si� do nieba i ob�ok zabra� go ze sob�. Zrozumieli, �e ju� si� im nie b�dzie objawia�. Nie zamierzam si� z nimi spiera�, ale mam prawo si� u�miecha�, kiedy wolno i nieporadnie usi�uj� ubra� w s�owa to, co ju� za �ycia Jezusa uzna�am w mym sercu za prawd�.

Patrzy�em na otaczaj�ce nas drzewa, kt�rych li�cie iskrzy�y si� srebrem, i na schody wiod�ce do g�rnej sali, na masywne drewniane drzwi i chcia�em to wszystko wbi� sobie na zawsze w pami��. By�em s�aby, a w tej s�abo�ci znowu pokorny i cichy; my�la�em, �e na ca�e �ycie wystarczy mi, �e mog�em widzie� miejsce, gdzie zapanowa�o Kr�lestwo.

��Musz� odej��, aby nie spowodowa� k��tni i nie przeszkadza� �wi�tym m�om � d�wign��em si� i stan��em na chwiejnych nogach.

��Moc powali�a mnie na ziemi�, a oni z pewno�ci� przyj�liby to za znak odrzucenia od bram Kr�lestwa.

Z ch�ci� pob�ogos�awi�bym Mari� Magdalen� za jej dobro�, ale czu�em si� zbyt marnym prochem, aby kogokolwiek b�ogos�awi�. Ona chyba jednak wyczyta�a z mej twarzy te intencje, bo jeszcze raz dotkn�a mi r�k� czo�a i rzek�a:

��Nie zapomnij, �e dla niego pomog�e� jednej z zagubionych Izraela. Maria z Beeret szcz�liwie wysz�a za m�� i mieszka w nowym domu. Nie s�dz�, aby kt�rykolwiek z uczni�w tak wiele dla niej uczyni�. R�wnie� Zuzanna b�ogos�awi twoj� przyja��. Pami�taj zatem, �e gdziekolwiek si� udasz, w�r�d nas zawsze b�dzie kilkoro, kt�rzy modli� si� b�d� za ciebie, cho� jeste� obcy.

��Nie, nie, wszystkie moje czyny by�y egoistyczne i brudne � odpar�em. � Nie wydaje mi si�, aby kt�ry� z nich mo�na by�o uzna� za zas�ug�. Nie ma we mnie nic dobrego poza tym, i� wiem, �e Jezus Nazarejski jest Chrystusem i synem Boga. Nie jest to jednak wielka zas�uga, poniewa� na w�asne oczy mog�em to zobaczy� i za�wiadczy�.

��Marek nie ma �adnych zas�ug poza swoj� s�abo�ci� � rzek�a Myrina. � By� mo�e kiedy�, gdy Kr�lestwo rozszerzy si� a� do kra�c�w ziemi, s�abo�� ta stanie si� jego si��. Do tego czasu b�d� jego pocieszycielk�. Nigdy nie b�d� spragniona w tym �yciu, bo jest we mnie �r�d�o �ywej wody, z kt�rego i dla niego wystarczy.

Spojrza�em na ni� nowymi oczami. Cia�o odmawia�o mi pos�usze�stwa i wzrok mnie zawodzi�, ale dobrze widzia�em, �e jest ol�niewaj�co jasna i podobna anio�om; wr�cz nie wierzy�em, �e jest cz�owiekiem, bo wydawa�a si� ubranym w cia�o anio�em str�em wys�anym, abym nie zb��dzi�. To by�a zdumiewaj�ca my�l � przecie� dobrze zna�em jej przesz�o��, spotka�em j� ju� na statku w drodze do Joppy!

Myrina uj�a mnie pod rami� i wyprowadzi�a w niespokojnie szemrz�cy t�um. Coraz wi�cej zatrwo�onych ludzi wypytywa�o, co maj� robi�, niekt�rzy rozdzierali szaty na znak pokuty za swoje grzechy. Tych, kt�rzy chcieli si� ukorzy� i otrzyma� odpuszczenie grzech�w, dwunastka aposto��w z Piotrem na czele poprowadzi�a uliczk� w d�, poza miasto, aby ich ochrzci� w sadzawce w imi� Jezusa Chrystusa. Myrina martwi�a si� o moje zdrowie, ale zgodzi�a si�, by�my poszli za t�umem i zobaczyli, co b�dzie dalej.

Na w�asne oczy widzia�em, jak poza murami miasta aposto�owie chrzcili przy sadzawce ka�dego Izraelit�, kt�ry chcia� do nich podej��, i k�adli r�k� na jego g�owie, aby otrzyma� odpuszczenie grzech�w i �ywot Ducha �wi�tego z ich ducha. Niewiasty tak�e chrzcili. Im wi�kszej liczbie ludzi dawali �ywot z Ducha, tym bardziej rado�� wzrasta�a w t�umie i tym wi�cej ch�tnych pcha�o si� do nich, by otrzyma� chrzest. M�czy�ni �piewali uroczyste pie�ni Izraela i obejmowali si�. Niekt�rzy m�wili obcymi j�zykami, inni rytmicznie tupali, oczy wychodzi�y im z orbit, a na czerwonych twarzach malowa�o si� upojenie. To wszystko trwa�o a� do wieczora. P�niej s�ysza�em, �e liczba ochrzczonych tego dnia si�ga�a trzech tysi�cy.

Aposto�owie nikomu nie odmawiali chrztu, przyjmowali zar�wno bogatych, jak i biednych, kaleki i �ebrak�w, nawet niewolnik�w, nie rob�c �adnej r�nicy mi�dzy nimi. A ich si�a nie wyczerpywa�a si�, ka�demu wystarcza�o mocy.

Wr�ci�em do mieszkania jeszcze przed wieczorem. Przygn�biony i zatroskany my�la�em, jak �atwo otrzymali przebaczenie za grzechy nawet ci, kt�rzy przed Pi�atem wznosili okrzyki: �Ukrzy�owa� go, ukrzy�owa� go", bo wielu by�o takich w gromadzie przera�onych i skruszonych �yd�w.

W ten dzie� ekstazy mog�em w�lizn�� si� w t�um �yd�w i razem z innymi otrzyma� chrzest, ale nie chcia�em oszukiwa� aposto��w. I c� by�by wart taki chrzest, nawet gdyby po�o�yli mi r�k� na g�owie? A gdyby Duch, kt�rego mieli w sobie, rozpozna� we mnie Rzymianina i odtr�ci� mnie? Nie znam odpowiedzi na te pytania, bo nie chcia�em pr�bowa� podst�pu.

Nast�pnego ranka tak�e czu�em si� niepewnie, a Myrina, kt�ra krz�ta�a si� i piel�gnowa�a mnie, w mych oczach �arzy�a si� blaskiem anio�a. Gdy ju� zacz��em wylizywa� si� z tej s�abo�ci, przeanalizowa�em siebie i doszed�em do wniosku, �e kiedy nieprzytomny le�a�em na tarasie, zasz�y w mym wn�trzu jakie� zmiany, sta�em si� bardziej otwarty i nie przywi�zuj� tak du�ej wagi do drobiazg�w.

Kt�rego� dnia m�j syryjski gospodarz Karanthes wszed� do go�cinnego pokoju i powiedzia�:

��Nic mi jeszcze nie opowiada�e� o Galilei. Czemu zrobi�e� si� taki milcz�cy? Chyba wiesz, �e zn�w dziej� si� cuda za spraw� tego ukrzy�owanego Nazarejczyka, o kt�rym zbiera�e� informacje. Jego uczniowie wr�cili i g�osz�, �e otrzymali od swojego mistrza czarodziejsk� moc. Tak buntuj� ludzi, �e rodzice rzucaj� dzieci, a dzieci rodzic�w, �eby si� do nich przy��czy�. Wielu rezygnuje nawet z maj�tku, co �wiadczy, �e to naprawd� pot�ne czary. Pod kru�gankami �wi�tyni codziennie blu�ni� Bogu, nie boj�c si� rady, wszystko, co posiadaj� uwa�aj� za wsp�lne i gromadz� si� po domach, �eby odprawia� jakie� tajemne obrz�dy. Nawet szanowani �ydzi, kt�rych nie mo�na by o to pos�dza�, ulegli nazarejskiej zarazie i uznaj� go za kr�la Izraela.

Nic na to nie powiedzia�em, bo jakim�e nauczycielem mog�em by� dla niego? Mia� przecie� prawo i woln� wol�, �eby i�� pos�ucha� tych dwunastu. Poniewa� nie odpowiedzia�em, nachmurzy� si�, potrz�sn�� g�ow� i spyta�:

��Co ci si� sta�o i do czego zmierzasz, skoro ca�ymi dniami z otwartymi oczami wylegujesz si� w pokoju?

��By� mo�e pos�ucham twojej rady, zbuduj� dom i posadz� drzewa � odpar�em po chwili zastanowienia, smutno si� u�miechaj�c.

��To r�wnie dobry pomys� jak ten, abym cierpliwie czeka� � westchn��em i doda�em: � Musz� si� tylko postara�, aby moje serce nie przywi�za�o si� zbytnio do niczego na tej ziemi, abym nie mia� rzeczy tak drogiej, z kt�rej w razie potrzeby nie by�bym got�w zrezygnowa�.

��Ka�dy z nas b�dzie musia� ust�pi�, kiedy przyjdzie jego dzie�, ale oby to by�o jeszcze od nas daleko � powiedzia� rozs�dnie Karanthes i po namy�le spyta� nie�mia�o: � Podobno ci galilejscy magowie maj� eliksir nie�miertelno�ci?

Tak�e na to pytanie nie odwa�y�em si� odpowiedzie�. Przecie� sam m�g� wyja�ni� swoje w�tpliwo�ci wprost u uczni�w Jezusa Nazarejskiego! Karanthes wsta�, jeszcze raz westchn�� i rzek�:

��Zmieni�e� si�, Rzymianinie, jeste� inny ni� przed wyjazdem do Galilei. Nie wiem, czy jeste� lepszy czy gorszy ni� przedtem, ale musz� wzdycha� nad tob�. Wiem tylko, �e Myrina, kt�r� przyprowadzi�e� z Galilei, jest dyskretn� mi�� dziewczyn�. Odk�d wesz�a do tego domu, handel idzie dobrze, a �ona przesta�a mi ciosa� ko�ki na g�owie. Ta Myrina by�aby nawet pi�kna, gdyby troch� przyty�a.

��Przesta�, Karanthesie, martwi� si�, czy Myrina jest gruba czy chuda � sprzeciwi�em si�, chocia� r�wnocze�nie musia�em si� roze�mia�. � Uwa�am, �e jest pi�kna taka, jaka jest. Dla mnie b�dzie najpi�kniejsza nawet wtedy, gdy b�dzie siwa i bezz�bna, je�li do�yjemy tego czasu.

Karanthes wyszed� z pokoju zadowolony, �e uda�o mu si� poprawi� mi humor. Ja za� zastanowi�em si� i doszed�em do wniosku, �e rzeczywi�cie w moich oczach Myrina wypi�knia�a z dnia na dzie�! Odk�d zrezygnowa�a z w�drownego �ycia aktorki i codziennie jad�a regularny posi�ek, nieco przyty�a i nie mia�a ju� tak mizernej buzi jak przedtem. Ta my�l wzbudzi�a moj� ku niej czu�o�� i dziwnie mnie o�ywi�a. Przecie� to znaczy�o, �e nie jest anio�em, tylko podobnie jak ja cz�owiekiem � kobiet�.

Myrina uda�a si� do �wi�tyni, gdzie codziennie dwaj albo trzej aposto�owie nauczali ochrzczonych i ciekawskich, g�osili kazania o zmartwychwstaniu i �wiadczyli, �e Jezus jest Chrystusem. A ja ubra�em si�, uczesa�em w�osy i uda�em na spotkanie z moim bankierem Arystenosem, aby przygotowa� si� do wyjazdu z Jeruzalem. Przyj�� mnie mi�o i natychmiast zacz�� szybko m�wi�:

��K�piele Tyberiady okaza�y si� dla ciebie zbawienne, skoro ju� si� tak nie gor�czkujesz jak przy wyje�dzie. Znowu wygl�dasz jak Rzymianin. To dobrze, chocia� od razu ci� ostrzegam, je�li tego jeszcze nie wiesz: Galilejczycy wr�cili do miasta i spowodowali straszliwe zamieszanie. Otwarcie m�wi� o zmartwychwstaniu Jezusa Nazarejskiego, chocia� ka�dy, kto si� w tej materii orientuje, wie, na czym rzecz polega. Ale oni nazywaj� go Mesjaszem, naginaj� teksty Pisma wed�ug swojego widzimisi� i twierdz�, �e otrzymali od niego w�adz� odpuszczania grzech�w. Jako saduceusz szanuj� �wi�te Ksi�gi i nie uznaj� ustnych przekaz�w, uwa�am te� za niedopuszczaln� t� interpretacj� Pisma, kt�r� g�osz� faryzeusze. Gadanie o zmartwychwstaniu jest idiotyczne, chocia� faryzeusze s� sk�onni w to uwierzy�. Nas, �yd�w, oskar�a si� o nietolerancj� w sprawach wiary, ale c� to za nietolerancja, skoro dopuszczamy istnienie r�nych sekt! Jezus Nazarejski nie zosta�by ukrzy�owany, gdyby nie blu�ni� Bogu, bo to jedyne, czego nie tolerujemy. Wydaje si�, �e pod jego imieniem powstaje nowa sekta. Czas poka�e, czy pozwolimy si� jej rozszerzy�, czy te� b�dziemy zmuszeni do prze�ladowa�. Oni chrzcz� ludzi, ale i przedtem r�ni prorocy chrzcili i nie by�o to uwa�ane za nic zdro�nego. Powiadaj�, �e uzdrawiaj� chorych, ale to samo robi� ich nauczyciel i wcale nie za to go um�czono, cho� faryzeusze uwa�ali za niestosowne uzdrawianie w szabat. Ale najgorsze w ich nauczaniu jest to, �e g�osz� wsp�lnot� maj�tkow�. Nawet rozs�dni ludzie sprzedaj� teraz swoje pola, otrzymane pieni�dze przynosz� aposto�om, a ci rozdzielaj� je ka�demu wedle potrzeb. Taka praktyka to jedynie omijanie dziesi�tnik�w i najchytrzejszy spos�b uchylania si� od p�acenia podatk�w. W ten spos�b w ich gromadzie nie ma bogatych ani biednych. Nasza rada straci�a ju� g�ow�, bo s�dzili�my, �e wszystko si� uspokoi po ukrzy�owaniu Nazarejczyka. Nie chcemy nikogo prze�ladowa�, ale nie rozumiemy, sk�d bierze si� w nich tyle �mia�o�ci� A mo�e dowiedzieli si�, �e Poncjusz Pi�at nie pozwoli� prze�ladowa� Galilejczyk�w? Bo okr�n� drog� oznajmi� to radzie. Znowu ta niezno�na rzymska polityka! Chyba si� nie obrazisz, je�li powiem wprost, bo znasz mnie i jeste�my przyjaci�mi. Teraz rzeczywi�cie prokurator mo�e umy� r�ce i drwi� sobie: sami widzicie, �e obecne podjudzanie jest gorsze od poprzedniego. A �atwowierny nar�d b�dzie po jego stronie i prze�ladowanie nic nie da. Tym mocniej by uwierzyli w rybackie bajeczki opowiadane przez Galilejczyk�w.

M�wi� to wszystko prawie jednym tchem, nie zaczerpuj�c powietrza. Nie mog�em zmilcze�:

��Widz�, �e teraz ty jeste� bardziej ode mnie zaanga�owany w spraw� Jezusa Nazarejskiego. Uspok�j si�, Arystenosie, i przypomnij sobie Pismo. Je�li zamys�y galilejskie pochodz� od ludzi, to rozejd� si� w pr�ni i bez twego starania. Je�li natomiast pochodz� od Boga, to ani ty, ani rada, ani nic na �wiecie nie b�dzie ich w stanie obali�.

Szybko oddychaj�c rozwa�a� moje s�owa, lecz po namy�le parskn�� �miechem, wyci�gn�� na zgod� r�k� i zawo�a�:

��A wi�c ty, Rzymianinie, zach�casz mnie do badania Pisma?! Nie, te zamys�y nieokrzesanych rybak�w nie mog� pochodzi� od Boga. Nie mog�, bo wtedy nie op�aca�oby si� wi�cej �y�, a �wi�tynia by si� rozpad�a. To oczywiste, �e ich zamiary spe�zn� na niczym. Przed nimi tak�e byli tacy, co twierdzili, �e s� kim�, i przepadli. Prostacy nie potrafi� d�ugo prorokowa�, bo wpl�tuj� si� we w�asne s�owa i wpadaj� w wykopane przez siebie do�y.

W ten spos�b uspokoi� si�, zapyta�, jak� mam spraw�, i us�u�nie pozwoli�, by ksi�gowy podliczy� stan mego posiadania i wymieni� mi pieni�dze; przecie� z tego czerpa� zyski. Opowiedzia�em, jak doskonale spisa� si� jego przedstawiciel w Tyberiadzie, a on przytakiwa� zadowolony prztykaj�c palcem w cieniutki zw�j listu, kt�ry trzyma� w d�oni. Podaj�c mi go powiedzia�:

��O ma�y w�os by�bym zapomnia�. Ten list zostawiono u twojego bankiera w Aleksandrii, a on przes�a� go dalej, �eby tobie dor�czy�. Nie posy�a�em go do Tyberiady, bo nie wiedzia�em, jak d�ugo tam zabawisz, a ba�em si�, �eby list nie zgin��.

Zmro�ony dziwnym strachem zerwa�em piecz�� i rozwin��em kr�tki list. Na pierwszy rzut oka pozna�em nerwowe i szybkie pismo Tulii, bo w�asnor�cznie napisa�a tak:

�Tulia pozdrawia zdradzieckiego Marka Mezencjusza.

Czy nie mo�na ju� wierzy� przysi�gom �adnego m�czyzny? Czy nie ma ju� wierno�ci?! Czy�by� nie przysi�ga�, �e zaczekasz na mnie w Aleksandrii, a� wyja�ni� swoje sprawy w Rzymie i b�d� nale�a�a tylko do Ciebie?! Po Twoim wyje�dzie Rzym przesta� by� Rzymem, ale m�drymi posuni�ciami utrwali�am swoj� pozycj�. I czego si� dowiaduj�, kiedy chora i bez si� przyje�d�am po ci�kiej morskiej podr�y do Aleksandrii? Lekkomy�lnie prze�kn��e� dane mi s�owo i pojecha�e� sobie do �ydowskiego Jeruzalem! Wracaj natychmiast po otrzymaniu tego listu. Mieszkam w zaje�dzie Dafne niedaleko portu. Czekam!� Ale wiecznie czeka� nie b�d�. Mam tu przyjaci�. Je�li chcesz nadal zajmowa� si� filozofi� �ydowsk�, jak mi tutaj m�wiono, przy�lij pr�dko wiadomo��, to pojad� za tob� do Jeruzalem. S�dz�, �e potrafi� b�yskawicznie wymie�� �ydowsk� m�dro�� z Twojej g�owy. Przyje�d�aj wi�c tak szybko, jak mo�esz. Jestem niecierpliwa. Na pr�no p�on� �arem, oczekuj�c Ci�!"

Ka�de s�owo listu wywo�ywa�o k�uj�ce dreszcze ca�ego cia�a. Wreszcie wzi��em si� w gar��, przeczyta�em list jeszcze raz, a potem spyta�em dr��cym g�osem:

��Jak d�ugo list tu na mnie czeka?

��Jakie� dwa tygodnie � stwierdzi� Arystenos, policzywszy na palcach. � Wybacz, ale nie przypuszcza�em, �e tak d�ugo zabawisz w Tyberiadzie.

Zwin��em list w rulonik i schowa�em pod tog� na piersiach. Machn��em r�k� i rzek�em:

��Zostaw ten rachunek. Nie jestem w stanie niczego liczy�.

Wyszed�em z domu Arystenosa w strachu, kt�ry mrozi krew w �y�ach, i bieg�em co tchu do bezpiecznego schronienia w domu Karanthesa, nie �mi�c nawet rozejrze� si� doko�a. Nieoczekiwany list Tulii uderzy� w moje najczulsze miejsce w�a�nie wtedy, kiedy s�dzi�em, �e jestem ju� spokojny i uleg�y.

Na szcz�cie Myrina jeszcze nie wr�ci�a. B�yskawicznie przelecia�a mi przez g�ow� kusz�ca my�l, aby zostawi� dla niej sakiewk� u Karanthesa, uciec i jecha� najprostsz� drog� do Aleksandrii, �eby jeszcze raz zamkn�� Tuli� w ramionach. G�adzi�em palcami jej list i w ka�dej nerwowo skre�lonej literce oczyma duszy widzia�em j� sam�, a cia�o p�on�o mi �arem na sam� my�l o niej. Jednocze�nie za� usi�owa�em ch�odno rozumowa�. Charakterystyczne dla Tulii by�o to, �e atakowa�a, oskar�aj�c mnie od razu w pierwszej linijce listu. Przecie� cierpliwie czeka�em na ni� ca�y rok i nie da�a najmniejszego znaku �ycia. A poza tym, co ma znaczy�, �e utrwali�a swoj� pozycj�? Na pewno rozw�d i nowe ma��e�stwo. Przecie� nie mo�na wierzy� ani jednemu jej s�owu. Jakoby chora i bez si� po podr�y morskiej, nie zapomina uk�u�, �e ma przyjaci� w Aleksandrii. W czyich ramionach bym j� znalaz�, gdybym tam pojecha�? Tulia mo�e pozwoli� sobie na wyb�r. Jestem tylko jej zachciank�. Tego jednego mog� by� absolutnie pewny: nie tylko dla mnie przyjecha�a do Aleksandrii, mia�a i inne powody.

Tulia by�a uciele�nieniem mego poprzedniego �ycia, jego rozkoszy i pustki. Mia�em wolny wyb�r. Je�li wybior� Tuli�, b�d� musia� zrezygnowa� na zawsze z poszukiwania Kr�lestwa, bo wiedzia�em doskonale, �e ma racj�, pisz�c o b�yskawicznym wymieceniu z mej g�owy wszystkich innych my�li, je�li wr�c� do grobowca jej rozkoszy. Rozmy�laj�c o tym, nienawidzi�em samego siebie i swej s�abo�ci tak rozpaczliwie jak nigdy dot�d. Nie dlatego, �ebym jej wci�� po��da�, ale dlatego, �e znalaz�em si� w rozterce, czy nie wr�ci�, aby mnie nadal m�czy�a. To by�o moje najwi�ksze upokorzenie, bo gdybym by� silny, nie waha�bym si� ani przez chwil�. Po wszystkim, czego do�wiadczy�em i co na w�asne oczy widzia�em, m�j wyb�r powinien by� zdecydowany, bezdyskusyjny. Precz z Tuli�, precz z przesz�o�ci�! Ale by�em tak s�aby i tak podatny na pokusy, �e gor�cy wiatr wspomnie� potrafi� mn� miota� w obydwie strony. Zlany potem walczy�em z pokus� i sam siebie nienawidzi�em. Wstydzi�em si� tak bardzo, �e nie chcia�em, aby Jezus zobaczy�, jak si� wstydz�. I mimo wszystko musia�em zakry� twarz r�koma i modli� si�: �Nie w�d� mnie na pokuszenie, ale mnie zbaw ode z�ego, dla twojego Kr�lestwa."

Skrzypn�y schody i us�ysza�em kroki Myriny. Otworzy�a drzwi i spiesznie wchodzi�a do pokoju z wyci�gni�tymi r�kami, przynosz�c wielk� nowin�:

��Piotr i Jan-zawo�a�a � Piotr i Jan� -nagle dostrzeg�a wyraz mojej twarzy. R�ce jej opad�y, twarz straci�a blask i zbrzyd�a w moich oczach.

��Przesta� mi m�wi� o tych ludziach! � krzykn��em z gorycz�.

��Nie chc� o nich s�ysze�!

Myrina z oci�ganiem post�pi�a krok w moj� stron�, lecz nie o�mieli�a si� mnie dotkn��. Wcale nie chcia�em, by mnie dotyka�a, wi�c usun��em si� jej z drogi i opar�em plecami o �cian�.

��W�a�nie przed chwil� uzdrowili kalek� od urodzenia, w �wi�tyni, ko�o miedzianej bramy � pr�bowa�a opowiada�, ale s�owa rwa�y si� jej w ustach, kiedy sp�oszonym wzrokiem wodzi�a za mn�.

��I co z tego? � fukn��em. � Wcale nie w�tpi� w ich moc. Ale co mnie to obchodzi? Do�� cud�w ogl�da�em. Ju� mnie nie wzruszaj�.

��Piotr wzi�� go za r�k� i podni�s� z ��ka � opowiada�a j�kaj�c si� Myrina. � Od razu wzmocni�y mu si� nogi i stawy. Mn�stwo ludzi ze �wi�tyni pobieg�o do portyku Salomona. Ten cz�owiek skacze i przed lud�mi chwali Boga, a oni podejrzliwie sprawdzaj� i macaj� jego nogi. Natomiast Piotr og�asza odpuszczenie grzech�w.

��Ale� zabawny jest ten cyrk �ydowski � zadrwi�em.

��Co ci jest, Marku? Co si� sta�o? � pyta�a ze �zami w oczach Myrina, kt�ra nie mog�c tego d�u�ej wytrzyma�, chwyci�a obiema r�kami moje d�onie i potrz�sn�a mn�.

��P�acz, p�acz, Myrino! To nie jedyne �zy, kt�re przeze mnie wylejesz. To ju� wiem na pewno.

��M�w jasno! Co si� sta�o? � pu�ci�a mnie, otar�a szybko �zy z oczu, wyci�gn�a cienk� szyj�, zaczerwieni�a si� i tupn�a z gniewu.

Popatrzy�em na ni� wyprany z uczu� i zgorzknia�y. Te rysy jeszcze rano by�y mi tak drogie! Teraz poprzez nie widzia�em l�ni�ce oczy Tulii, zm�czon� z rozkoszy twarz i dumne usta.

��Dosta�em list od Tulii. Czeka na mnie w Aleksandrii � powiedzia�em.

Myrina d�ugo wpatrywa�a si� we mnie. Jej twarz jakby zmala�a i wyd�u�y�a si�. Pad�a na kolana i pochyli�a g�ow�. My�l�, �e si� modli�a, cho� nie widzia�em, by porusza�a ustami. Umys� mia�em zmro�ony, nie by�em w stanie my�le�. Patrzy�em tylko na jej g�ow�, na z�ociste w�osy, i sk�d� b�ysn�a my�l, �e wystarczy�oby jedno uderzenie miecza, a ta g�owa stoczy�aby si� na ziemi� i by�bym wolny. My�l by�a tak zabawna, �e roze�mia�em si� na g�os.

W ko�cu Myrina wsta�a nie spojrzawszy nawet na mnie i zacz�a zbiera� moje rzeczy, zostawiaj�c ubrania na wierzchu. Najpierw si� zdziwi�em, potem przestraszy�em, a� zapyta�em:

��Co ty wyprawiasz? Po co zbierasz moje rzeczy?

��Twoja bielizna i p�aszcz s� w praniu � roztargniona liczy�a co� na palcach, dopiero potem odpowiedzia�a: � Przecie� chcesz jecha� do Tulii. Szykuj� ci� do drogi, to moje zadanie.

��Kto ci powiedzia�, �e chc� jecha�?! � krzykn��em, z�apa�em j� za r�ce i zmusi�em, by od�o�y�a rzeczy. � Wcale tego nie m�wi�em! Powiedzia�em tylko o li�cie, �eby co� wsp�lnie postanowi�.

��Nie, nie � potrz�sn�a g�ow� Myrina. � W g��bi serca podj��e� decyzj�. Gdybym ci� zatrzymywa�a, narasta�by w tobie �al. To prawda, jeste� s�aby i by� mo�e odwo�uj�c si� do Kr�lestwa mog�abym Ci� zatrzyma�. Ale nigdy w �yciu by� mi tego nie wybaczy�! Tw�j umys� ci�gle dr�czy�aby my�l, �e przeze mnie zrezygnowa�e� z niezast�pionej Tulii. Dlatego b�dzie lepiej, je�li do niej pojedziesz, skoro na ciebie czeka.

Nie wierzy�em w�asnym uszom. Myrina jakby oddala�a si� ode mnie i mog�em straci� jedynego przyjaciela, u kt�rego na tym �wiecie mog�em szuka� schronienia.

��Ale� � wyj�ka�em � ale� � Nic wi�cej nie mog�em powiedzie�.

��W tej sprawie nie mog� ci pom�c. � Myrina zlitowa�a si� nade mn� i zrozumia�a, o co mi chodzi. � Sam musisz podj�� decyzj�. I sam b�dziesz za to odpowiedzialny. � U�miechaj�c si� smutno, patrz�c na mnie ci�gn�a: � U�atwi� ci decyzj�. Jed� do Tulii i pozw�l, by ci dopiek�a, nawtyka�a gor�cych szpilek i wy�mia�a. Tyle opowiada�e� o niej, �e mog� odgadn��, jaka ona jest. A ja gdzie� z boku b�d� to wszystko �ledzi�a i pozbieram do kupy te resztki, jakie z ciebie zostan�, kiedy ci� porzuci. Nie musisz si� obawia�, �e mnie stracisz. Jezus Nazarejski da� mi ciebie. Chyba ci wybaczy, podobnie jak i ja w swym sercu wybacz�, bo znam ci� dobrze.

Kiedy tak cierpliwie mi t�umaczy�a, coraz bardziej traci�em ch�� na powr�t do Tulii. Przypomnia�em sobie wszystkie upokorzenia, jakich od niej dozna�em. W ko�cu zawo�a�em:

��Zamilcz ju�, g�upia Myrino! Wysy�asz mnie do tej twardej i ��dnej uciech niewiasty? Tego si� po tobie nie spodziewa�em! Powinna� raczej umocni� moje my�li i odporno��. Ju� ci� nie poznaj�. Jak mo�esz zrobi� mi co� takiego? Nie jest prawd�, �e w g��bi serca postanowi�em uda� si� do niej. Chcia�em jedynie, by� mi pomog�a. Nie mam zamiaru jecha� do Aleksandrii. Zastanawia�em si�, jak jej to wszystko najlepiej wyt�umaczy�. Przecie� musz� do niej napisa� kilka s��w. W przeciwnym razie pomy�li, �e zagin��em.

��Czy bardzo by �a�owa�a? � spyta�a cicho Myrina. � Czy te� twoja waleczna, m�ska duma koniecznie si� domaga poni�enia jej na pi�mie o�wiadczeniem, �e nie chcesz ju� o niej s�ysze�?

��Tulia poni�a�a mnie tysi�ce razy � stwierdzi�em cierpko.

��Czyli chcesz odp�aci� z�ym za z�o? Pozw�l jej raczej uwierzy�, �e przepad�e� bez wie�ci. Wtedy nie urazisz jej kobiecej dumy. Na pewno ma innych przyjaci� i szybko si� pocieszy.

To by�a ocena tak trafna, a� mnie uk�u�o w sercu. By�o to tylko takie uk�ucie, jak dotkni�cie j�zykiem obola�ego miejsca po wyrwanym z�bie. Ogarn�o mnie uczucie bezgranicznego wyzwolenia, jakbym po d�ugiej chorobie doszed� do siebie.

��Myrino, pozwoli�a� mi zrozumie�, �e nie znios� nawet my�li o tym, �e m�g�bym ci� utraci�. Nie jeste� dla mnie tylko siostr�. Myrino, obawiam si�, �e kocham ci� tak, jak m�czyzna kocha kobiet�!

Twarz Myriny zn�w zacz�a l�ni� anielskim blaskiem. Jeszcze pi�kniejsza mi si� wyda�a m�wi�c:

��Myrina i Marek, ty i ja� Serce ci powie, �e b�d� dla ciebie, czym tylko zechcesz. Ale teraz musimy zdecydowa�, jak u�o�ymy sobie �ycie. � Ostro�nie poci�gn�a mnie za r�k�, abym usiad� ko�o niej, i zacz�a m�wi�, jakby d�ugo ju� nad tym my�la�a: � Pragn� z ca�ego serca, �eby aposto�owie mnie ochrzcili i po�o�yli r�k� na mej g�owie w imi� Jezusa Chrystusa Nazarejskiego. Mo�e w�wczas przeka�� mi si�� dla wytrwania w tym �yciu i otrzymam udzia� w Kr�lestwie oraz Ducha, kt�ry p�omiennym j�zykiem opad� na ich g�owy. Nie jestem �yd�wk�, ani ty nie jeste� �ydem, lecz oni chrzcz� r�wnie� pobo�nych prozelit�w z r�nych kraj�w, ludzi, kt�rzy daj� si� obrzeza� i przestrzegaj� Prawa. S�ysza�am te�, �e s� r�wnie� �yj�cy w boja�ni Boga prozelici bramy, kt�rzy nie dokonuj� obrzezania, ale odrzucaj� ba�wochwalstwo, nie wy�miewaj� Boga i nie przelewaj� ludzkiej krwi. Maj� zakaz kazirodztwa, z�odziejstwa oraz niekoszernego jedzenia i maj� �y� nabo�nie. Mo�e zgodz� si� ochrzci� nas jako prozelit�w bramy, je�li b�dziemy bardzo o to prosi�.

��Wiem to wszystko i my�la�em nad tym nie raz. Od czasu spotkania Jezusa Nazarejskiego, syna Bo�ego, nie mam innych bog�w. Nie przedstawia�oby dla mnie wielkiej trudno�ci respektowanie Pisma. Dlaczeg� mia�bym nie je�� mi�sa z uboju na �ydowsk� mod��? Mi�so to mi�so. Ale w �aden spos�b nie mog� poj��, dlaczego to ma ze mnie uczyni� cz�owieka mile widzianego przez Jezusa� Nie mog� zobowi�za� si� do �ycia nabo�nego, bo nie b�d� nabo�ny, cho�bym nie wiem jak si� stara� nim zosta�. To ju� wiem na pewno. Mylisz si� r�wnie� bardzo, je�li s�dzisz, �e zgodz� si� chrzci� prozelit�w bramy, cho�bym nie wiem jak do tej bramy stuka�. Oni nie s� tak mi�osierni jak ich nauczyciel.

��By� mo�e m�j pomys� jest tylko dziecinnym kaprysem � pokornie przyzna�a Myrina, trzymaj�c mnie mocno za r�k�. -Ni e s�dz�, abym po chrzcie i b�ogos�awie�stwie nale�a�a do niego bardziej ni� teraz. Zrezygnujmy wi�c z tej ceremonii i p�jd�my drog�, jak� nam Jezus wskaza�. M�dlmy si� o spe�nienie jego woli i przyj�cie Kr�lestwa. On sam jest prawd� i mi�osierdziem. Wierz�, �e to wystarczy nam, kt�rzy�my go widzieli na w�asne oczy.

��Nie mo�emy uczyni� nic innego, jak tylko czeka� na Kr�lestwo. Ale jest nas dwoje. We dwoje na pewno �atwiej i�� ni� w pojedynk�. To jest w�a�nie mi�osierdzie, jakie nam okaza�. Nie wyjechali�my jeszcze z Jeruzalem. Najpierw spisa�em wszystko, co si� wydarzy�o, cho� by� mo�e nie by�o w tym nic bardziej ni� dotychczas dziwnego. Chc� jednak dok�adnie zapami�ta�, �e Duch zosta� zes�any jako szum wichru i ognistymi j�zykami osiad� na g�owach dwunastu aposto��w, abym nigdy w nich nie zw�tpi� i nie ocenia� ich czyn�w wed�ug swego rozumu.

W tym czasie rada uwi�zi�a Piotra i Jana, ale dzi�ki protestom ludu ju� na drugi dzie� musiano ich uwolni�. A oni nie ul�kli si� gr�b i m�nie kontynuuj� swe apostolstwo. S�dz�, �e dalsze kilka tysi�cy ludzi przy��czy�o si� do nich, poniewa� sw� moc� uzdrowili kalek� przy miedzianej bramie �wi�tyni. Wszyscy ochrzczeni �ami� w swoich domach chleb i b�ogos�awi� wino w imi� Jezusa Chrystusa, zyskuj�c nie�miertelno��. Nie ma w�r�d nich n�dzarzy, bogaci bowiem rzeczywi�cie sprzedaj� domy i pola i rozdzielaj� mi�dzy potrzebuj�cych. My�l�, �e czyni� tak, bo patrz� na wszystko jak na odbicie w lustrze i s�dz�, �e Kr�lestwo mo�e nadej�� ka�dego dnia. Nie s�ysza�em jednak, aby Szymon Cyrenejczyk sprzeda� swoje pole.

W�a�nie ko�czy�em pisanie, gdy z twierdzy Antonia przys�ano zawiadomienie, �e prokurator Poncjusz Pi�at ��da, abym niezw�ocznie opu�ci� Jeruzalem i ca�� Jude� obj�t� jego zarz�dem. Je�li nie zgodz� si� wyjecha� dobrowolnie, legioni�ci maj� rozkaz odprowadzi� mnie a� do Cezarei. Sk�d takie polecenie, nie wiem, ale z jakiego� powodu Pi�at uzna� m�j dalszy pobyt w Jeruzalem za niepo��dany ze wzgl�du na interes Rzymu. Nie mam ochoty zobaczy� si� z tym cz�owiekiem. Dlatego postanowili�my, Myrina i ja, �e p�jdziemy do Damaszku. Wybrali�my Damaszek dlatego, �e to miasto pojawi�o si� Myrinie we �nie, ja za� nie mam nic przeciwko temu. B�d� co b�d� Damaszek le�y w przeciwnym kierunku ni� Aleksandria.

Przed wyjazdem z Jeruzalem poszli�my na wzg�rze, gdzie Jezusa Nazarejskiego ukrzy�owano mi�dzy dwoma �otrami. Pokaza�em Myrinie r�wnie� ogr�d i gr�b, w kt�rym by� pochowany i z kt�rego powsta�, gdy zatrz�s�a si� ziemia. Ale jego Kr�lestwa ju� tam nie by�o.