maj 2001

Ludzie! Jak mo�na nosi� takie buty?

Patrzy�em na kobiet� z miejsca 25E po drugiej stronie przej�cia. Metr pi��dziesi�t w kapeluszu i p�metrowe buty na obcasach, ze szpicem, kt�rym mo�na borowa� w z�bach. Czy w tym w og�le da si� chodzi�? A mo�e to buty siedmiomilowe?

Gdzie moje okulary? Kt�ra godzina?

Potrz�sn��em pust� butelk� po ginie. Chc� spa�. Nie mog� spa�. Siedzi tam. Ona. W purpurowej mini, obcis�ej bluzce z lycry i w butach z bajki. R�ce z�o�y�a w ma�drzyk. Jej twarz spa�a.

Nie wiem, jak ja to wszystko zobaczy�em bez okular�w. Chyba si� upi�em.

Ciekawe, jak jej na imi�? Jaki ma g�os? Jedzie do ch�opaka? M�a? Nie, nie m�a. Pewnie by�a w Chicago na robotach. A mo�e na studiach? Przemkn�� mi przez g�ow� ca�y plan na �ycie: przytuleni staruszkowie � ja i panienka z 25E. Trzymam j� za r�k�, ona mnie�

Ding � dong!

��W zwi�zku z przelotem w obszarze turbulencji prosimy wszystkich trze�wych pasa�er�w o zapi�cie pas�w.

Po angielsku ju� nie powt�rzy�a.

Lecia�em do Polski, wiedz�c, �e nie powinienem tego robi�. Wszystko przemawia�o przeciwko � nowa praca, przeprowadzka, stan konta. Powinienem by� zosta� w San Jose i zaj�� si� serio rozwalonym �yciem. Ale ci�gn�o mnie. Wiedzia�em, �e musz�, �e stanie si� �co��. Nie wiem, co.

Patrzy�em na te buty, fantazjuj�c o szpicu, o palcach z francuskim pedikiurem, o francuskim�

Samolot podchodzi� do l�dowania. Obudzi�em si�.

Omin�a mnie wilgotna chusteczka do przetarcia twarzy. Jak wi�kszo�� pasa�er�w, wygl�da�em przez okno, usi�uj�c dostrzec znajome widoki � kawa�ek wybrze�a, szarobure pasiaki p�l i poletek, zarysy blok�w, latyfundia popegeerowskie i wreszcie ten sam i nie taki sam Ursyn�w.

Pasa�erowie nagrodzili oklaskami pilota i opatrzno��. Ju� po wszystkim.

By�em tu. Sam. Pierwszy raz po rozstaniu z Helen.

25E zak�ada�a obr�czk�. Patrzy�a na mnie tak, jakby �a�owa�a straconej �yciowej szansy.

Taak, jeszcze przez par� minut mog�em fantazjowa�.

Tydzie� wcze�niej zabra�em ostatnie rzeczy z mojego � ju� nie mojego � domu przy Tiffin Road w Oakland. Helen nie wpu�ci�a mnie do �rodka, sama przytaska�a osiem karton�w z ksi��kami przed drzwi, po czym zatrzasn�a je symbolicznie i patetycznie.

��Pan co, Polak?

Pogranicznik wyrwa� mnie ze stuporu. Nie pami�tam, jak znalaz�em si� w kolejce. Spojrza�em na niego zdumiony, bo pierwszy raz kto� tak sprawdza� moje obywatelstwo. Oficer z pagonami upstrzonymi dystynkcjami, o kt�rych nie mia�em poj�cia, postukiwa� moim niebieskim paszportem, patrz�c wyczekuj�co. O co chodzi?

��Te� � odpar�em.

��To co mi pan tu daje? Tu jest Polska, pan Polak, trzeba okaza� polski paszport. Inaczej mog� pana nie wpu�ci�.

I dalej patrzy�, jakby czeka�, co zrobi�. Czy si� wydr�? Czy zaskoml�?

��Prosz�. � Wr�czy�em dziewicz� czerwon� ksi��eczk�.

�eby mi tak wi�cej nie robi�, bo b�d� k�opoty. Nast�pny! Machn�� r�k�, �eby i��, bo furtka otwarta.

Amerykanin za dych� � doda�, wiedz�c, �e us�ysz�.

Ano za dych�. Na dodatek g�upi.

W tym tygodniu powinienem by� si� zaj�� rozpakowywaniem tego, co le�a�o pod �cianami w nowym mieszkaniu w Redwood Shores. Powinienem by� przynajmniej przejrze� raporty sprzeda�y mojego poprzednika, jego z pewno�ci� godn� podziwu segmentacj� klient�w i pomys�y na nowe us�ugi.

Jak mo�na zaczyna� now� prac� i po tygodniu i�� na urlop?

To si� musi sko�czy� katastrof�. A ja, po telefonie macochy i dw�ch godzinach szukania w internecie tanich po��cze� do Polski, znalaz�em te tylko ca�kiem drogie � tu� przed polskim majowym d�ugim weekendem nie by�o ju� innych bilet�w.

��Pan pozwoli tutaj.

Celnik wyskoczy� zwinnie z jakich� zakamark�w i wskaza� palcem m�j worek z demobilu (tak, tak � lubi� te rzeczy). Trzeba by�o kupi� walizk�. Nie by�oby problemu.

��Co pan wwozi do Polski?

��Nic specjalnego. Bielizn�, koszule, skarpetki, orzeszki piniowe, aspiryn� � wylicza�em zaskoczony.

25E przesz�a obok, starannie unikaj�c mojego spojrzenia, jakby przy�apali mnie co najmniej na przemycie narkotyk�w, dzieci�cej pornografii i cholera wie, czego jeszcze.

��Prosz� otworzy� worek.

Otworzy�em. Celnik zacz�� szpera�. Ja bym na jego miejscu nie grzeba� w bieli�nie bez r�kawiczek. Kto wie, czy i kiedy prana. Rozczarowany odda� mi worek. Us�ysza�em, �e jestem wolny. Tak jakbym nie by�. Poszed�em dalej zielonym korytarzem. 25E znikn�a w t�umie witaj�cych. Zawsze marzy�em, by kto� mnie oczekiwa� na lotniskach, wita�, rzuca� si� na szyj�. Tak by�o i tym razem. Czego si� spodziewa�em? �e kto� wyjedzie po mnie bryczk� z Bia�egostoku? Czemu nie?

Taks�wka. Dworzec Centralny. Bilet. Ile? To chyba za samolot? Peron. Aromat raju utraconego.

W okolicach Ma�kini zat�skni�em za herbat�. W �apach spa�em, trzymaj�c za szpic na zawsze utracon� 25E.

Pojecha�em taks�wk� do nowego mieszkania moich starych. W�a�nie si� przeprowadzili i by�a to s�uszna decyzja. Zaraz po przej�ciu na emerytur� uciekli z �smego pi�tra wielkop�ytowego mr�wkowca przy niegdysiejszej ulicy Podedwornego.

Dobrze zrobili, ale ja jestem sentymentalny. Wola�em ich gierkowskie mieszkanie i sw�j pok�j ze szczelin� pomi�dzy p�ytami. Ile� razy fachowcy ze sp�dzielni j� smo�owali, pakowali tam wszystko z wyj�tkiem odpad�w nuklearnych � zim� i tak wia�o mrozem. Ale to by�o moje okno na �wiat. Na �cianie przy amerykance wypisa�em male�kimi literkami swoje imi�.

Nowe, podobne wielko�ci� mieszkanie (tym razem na dwie osoby, bo minus ja i moja siostra) by�o przede wszystkim parterowe i nie budzi�o �adnych uczu� ani wspomnie�. By�o troch� tak, jakbym spotka� si� z ojcem i macoch� w apartamencie hotelowym z kuchni�. Ale tylko do obiadu.

W po�owie powitalnej pomidorowej z ry�em Danka, �ona mego ojca, o�wiadczy�a rado�nie:

��Na kolacj� zaprosili�my kogo�, kogo koniecznie musisz pozna�!

��Tak? � zdziwi�em si� tylko troch� uprzejmie.

Mo�e to jest ta przygoda? 25E? Rzuci�em ukradkowe spojrzenie mojej m�odszej siostrze, Jolce. Pokiwa�a g�ow�, ci�ko wzdychaj�c. Raczej nie.

��Pewnie nie pami�tasz m�odszej c�rki Paprockich. � Pami�ta�em. � Jest teraz lekarzem weterynarii, ma w�asn� lecznic�, nieca�e trzydzie�ci lat. No i panna!

Danka u�miechn�a si� z rozmarzeniem.

��Stuprocentowa dziewica � wtr�ci� ojciec, przerywaj�c na chwil� siorbanie.

Przez chwil� nawet ja si� rozmarzy�em.

��Sprawdza�e�? � mrukn��em, zanim zd��y�em si� ugry�� w j�zyk.

Ale ojciec nie s�ysza�, zaj�ty prze�uwaniem ry�u, a min� mia� tak�, jakby to stuprocentowe dziewictwo panny Paprockiej m�odszej nie tylko osobi�cie sprawdzi�, ale i nadwyr�y�. Jolka zacisn�a usta, z trudem powstrzymuj�c chichot, i na wszelki wypadek dola�a sobie zupy. Czy powiedzia�em, �e pomidorowa to moja ulubiona zupa? Mog� j� je�� hektolitrami.

��Wiem, �e ja nic nie rozumiem � zacz�a Danka � ale gdyby� po prostu z godno�ci� przyj�� i uszanowa� wyb�r Helen, tak jak ci m�wi�am, nie by�oby ca�ego tego�

No i wysz�o, posz�o, wypsn�o si�.

Po co ja tu przyjecha�em? �eby znowu s�ucha� mniej lub bardziej wyrafinowanych aluzji do wstydu, jaki przynios�em rodzinie swoim rozwodem. W tej rodzinie? Rozw�d? Ma��e�stwo si� ko�czy, kiedy jedno z ma��onk�w umiera, a nie, gdy si� komu� odwidzi.

Przygl�da�em si� Dance przez pusty kieliszek po w�dce. Patrzy�a w bok. Kryszta� z czas�w p�nego Gierka rozmno�y� j�, powywraca� do g�ry nogami, wyd�u�y� �miesznie jej nos, i tak ostry jak dzi�b. Zastanawia�em si�, czy w tej sytuacji powinienem si� upi�, czy wprost przeciwnie.

��Danka, co ty wygadujesz?! � nie wytrzyma�a moja siostra. � Rozmawia�y�my o tym tysi�c razy. Marcin naprawd� nie mia� wyboru.

Moja siostrzyczka. Wstawi�a si� za mn�. Chyba pierwszy raz w �yciu.

Spotkam si� z ni� � odezwa�em si� pojednawczo. � Z Magd� Paprock�. To mo�e by� nawet zabawne. Ale nie dzisiaj. Nie b�dzie mnie na kolacji. Id� do szko�y.

Dzisiaj? Tak od razu po przyje�dzie? � skrzywi�a si� Danka. � Niemo�liwe.

M�wi�em, zapisuj w kalendarzu � burkn�� ojciec. � Po to ci go kupi�em.

Zapisa�am � odpar�a niepewnie.

Trudno. Sama otworzy�a kopert� z zaproszeniem na jubileusz mojego liceum, przys�anym na ich stary adres, bo nikomu z organizator�w nie chcia�o si� szuka� mnie dalej.

U�miechn��em si� do siebie. Naprawd� przyjecha�em do domu. Nic si� nie zmieni�o. Nie szkodzi, �e siedz� przy innym stole, �e Danka nie krz�ta si� po starej �lepej klitce, tylko g�o�no, o wiele za g�o�no przestawia garnki w ca�kiem du�ej kuchni z widokiem na ulic� Kraszewskiego. Niewa�ne, �e to nowe miejsce. Wszystko zosta�o po staremu.

Ko�czy�em drugie danie, marz�c tylko o jednym.

��Wychodz� � mrukn��em, podaj�c Dance talerze ze sto�u.

Ojciec jeszcze pracowicie jad�, �owi�c oczami niewidzialne mi�so w zupie.

��A deser? � zapyta�a, ju� na amen obra�ona.

��Zjem potem.

Uciek�em. Jak zwykle.

Chcia�em zbiec ze schod�w, zeskakuj�c po kilka stopni na raz. Ale nie starczy�o ich nawet na rozbieg.

Jak ona to powiedzia�a? �Gdyby� uszanowa� wyb�r Helen��

Ale� uszanowa�em! Nasze rozstanie by�o prost� konsekwencj� jej wyboru.

Ja te� musia�em wybra� i zdecydowa�, co dalej. Do ko�ca �ycia nie zapomn� rozmowy w gabinecie terapeuty, pierwszej, na kt�rej moja �ona odpowiedzia�a uczciwie na kilka istotnych pyta�, ko�cz�c tym definitywnie nasze ma��e�stwo.

Podobno prawda wyzwala, ale wtedy, kiedy Helen w ko�cu wydusi�a j� z siebie, nie poczu�em si� wolny. Przyt�oczy�a mnie � nawet nie prawda o mojej �onie, tylko my�l, jak b�dzie wygl�da�a reszta mojego �ycia, je�li zostan� przy tym, co jest.

Dzia�o si� to zaledwie w p� roku po �mierci Andrzeja Maziuka, mojego wsp�lnika i przyjaciela, jedynej osoby na �wiecie, kt�ra nigdy mnie nie zawiod�a, �cierpliwego ucha� w ka�dej sprawie, potwora o nieziemskim intelekcie i zerowej wyporno�ci alkoholowej.

Andrzej, Andrzej � ty durniu sentymentalny. Dlaczego nie grzmisz teraz, bohaterze?

Zabi� si� na jednym z najtrudniejszych zakr�t�w dosy� zdradzieckiej Old La Honda Road. Ma�o kto o niej wie, nawet w p�nocnej Kalifornii. Je�d�� ni� motocykli�ci i desperaci spragnieni mocnych wra�e�. No i je�dzili�my my z Maziukiem.

Sta�o si� to w dniu jego urodzin. Jecha� na spotkanie ze mn� w Half Moon Bay.

Pami�tam ten dzie� w czerni i bieli, nie mam poj�cia czemu. Mo�e dlatego, �e kiedy umawia�em si� z nim telefonicznie, jednocze�nie obserwowa�em Helen w czarnym trykocie �wicz�c� kickboxing na tarasie.

��Andrzej, musimy pogada� � powiedzia�em. Nie zauwa�y�em, nie us�ysza�em ciszy, jaka zapad�a po drugiej stronie, m�wi�em dalej: � Nie o biznesie. Ostatnio masz jakby troch� mniej zlece� ni� w zesz�ym roku o tej porze, ale to pryszcz. Spotkajmy si� w Half Moon Bay w MCoffee, powiedzmy, jutro o dziewi�tej na �niadaniu. Jest jedna sprawa.

Przez okno widzia�em, jak Helen zdejmuje trykot i k�adzie si� na zaczerwienionych z podniecenia deskach tarasu. W�a�ciwie wi�c powinienem zapami�ta� t� scen� na bia�o � czerwono. Patriotycznie. Dziwne.

��Nie, nic si� nie sta�o � odpowiedzia�em Andrzejowi, ow�adni�ty marzeniem, by cho� na chwil� sta� si� desk�, na kt�rej le�y moja �ona. � Jutro zobaczysz.

Nie zobaczy�. Czekaj�c na niego w MCoffee (kiedy� ta przytulna kawiarnia z lodami na wynos nazywa�a si� McCoffee, ale nie spodoba�o si� to McDonaldowi), nie poczu�em wibrowania telefonu. Andrzej zostawi� mi wiadomo��, kt�r� nie by�em w stanie podzieli� si� z koronerem, policj� i� jego siostr�:

�Marcin, to wszystko nie tak. Przepraszam. Mo�e kiedy� ci wyja�ni�. Przepraszam�.

Tyle po nim zosta�o.

I kiedy mi to wyja�nisz, Andrzej?

�wiat zawirowa� inaczej. Trzy miesi�ce p�niej uruchomi�em procedur� upad�o�ciow� naszej firmy konsultingowej. M�wi�c �upad�o�ciowa�, mam na my�li sw�j w�asny upadek woli. Nie mia�em ochoty ani pary do tego, �eby ci�gn�� to w pojedynk�. Mia�em �al do Maziuka. Bi�em si� z tym uczuciem, bo jak mo�na mie� �al do kogo�, kto si� wyni�s� na tamten �wiat. Czy wierzy�em w tamten �wiat? Czy dzi� w niego wierz�?

Maziuk, ty wuju bolesny! Tylko ja si� domy�lam, co naprawd� si� wydarzy�o na tym zakr�cie. I po choler� mi ta niejasna �wiadomo��, to m�cz�ce przeczucie, kt�re nigdy nie stanie si� pewno�ci�? Jak ja mam teraz �y�? Co mam powiedzie� twoim rodzicom? Siostrze? Co ty sobie wtedy, durniu, my�la�e�? Dlaczego?

Kto� mi powiedzia�, �e jest praca w oddziale Toda Global Security w San Jose i jakim� cudem wyl�dowa�em tam jako manager w dziale Risk Management. Znowu sta�em si� najemnikiem. Przez ciebie, Andrzej, przez ciebie.

Du�o, za du�o wtedy my�la�em � nie tylko o Maziuku i jego dziwnym, pokr�conym �yciu, kt�re wyprostowa�o si� na kilka sekund spadania trzydzie�ci metr�w w d�. Moje �ycie � jakkolwiek by patrze� � wreszcie nie by�o pokr�cone. Po latach chudych i niepewnych przysz�y lata stabilne, cho� nie przesadnie t�uste. Niby nie musia�em niczego sobie udowadnia� ani o nic walczy�, tylko z ka�dym dniem czu�em coraz mocniej, �e � niewa�ne jak to brzmi � �yj� �yciem nie swoim.

Ale to i tak by�a ta lepsza po�owa prawdy.

Trudno by�o mi si� zorientowa�, gdzie jestem.

Kraszewskiego, zabudowana niskimi blokami o chropawych tynkach, nie zachowa�a nic z dawnej atmosfery � za dnia sielskiej, zakapiorskiej po zmroku � prawdziwego ducha starych Bojar. Niczego nie u�atwia�a monstrualna bry�a nowego ko�cio�a, kt�ry tylko od frontu wydawa� si� proporcjonalny do reszty zabudowa�.

Jak mo�na wybudowa� ludziom co� takiego przed samymi balkonami? Czy za ka�dym podniesieniem musz� odrywa� si� od komputer�w, obiad�w, k��tni i pada� na kolana, bo rzecz si� dzieje kilka metr�w od ich sypialni?

Skr�ci�em w Przygodn�, nie wiem, czy nie ostatni� na Bojarach gruntow� ulic�, niemi�osiernie wyboist�, tu i �wdzie lito�ciwie podsypan� gruzem i chyba popio�em z pieca. Po takich czarnych bojarskich drogach straszy� niegdy� Woropaj na w�zku zaprz�onym w bia�ego, chudego konia. Wszystkie okoliczne dzieciaki ba�y si� jego d�ugiej brody, rozwianych w�os�w z grubym kosmykiem przyozdobionym pier�cionkami dyndaj�cymi nad przekrwionym okiem, jego pijackich krzyk�w i be�kotu.

Widzia�em go raz czy dwa, jak zabiera� resztki z kuchni w moim przedszkolu. Tak jak wszyscy gapi�em si� na te pier�cionki. Raz popatrzy�em mu w oczy i zobaczy�em ciep�y b�ysk. Zachcia�o mi si� wtedy zosta� pomocnikiem Woropaja � st�d pewnie moja kilkuletnia fascynacja zawodem �mieciarza. Potem mi przesz�o.

Nogi same zanios�y mnie na koniec Koszykowej, a� pod zjedzon� przez osiedle mieszkaniowe Skorupsk�, pod dom Maziuka, �ci�lej m�wi�c, pod dom rodzic�w Maziuka.

Sta� na swoim miejscu, krzywym p�otem wyznaczaj�c r�g ulicy, z kt�rej pozosta�a tylko jedna strona. Ten sam dom, nadal niebieski, cho� zapuszczony i upokorzony zwyci�skimi blokami i pa�acami o plastikowych uchylnych oknach. Wpatrywa�em si� w drzwi z klamk� jak w starym ko�ciele � wygi�t� niby pogrzebacz. Ale nie pojawi� si� w nich Maziuk ze swoim nie�miertelnym chlebakiem po masce gazowej.

Usiad�em na tych samych brudnawych schodach, na kt�rych zako�czy� si� tamten sylwester. O p�nocy wyg�osi�em wtedy jaki� przejmuj�cy, depresyjny toast, spe�niony ruskim jabcokiem z b�belkami. Zaraz potem, w odpowiedzi na ten toast, Maziuk wytarga� z pokoju starych przedpotopow� maszyn� do pisania, tak� z wielkim wa�kiem do sprawozda� ksi�gowych. Uroczy�cie spisali�my, to znaczy Maziuk spisa�, nasz� noworoczn� deklaracj� rewolucyjno � anarchistyczn�. Czytali�my to g�o�no, na baczno��. Pami�tam, jak stali�my tacy niewinni, tacy beznadziejni, hardzi i przestraszeni�

Przypomnia�o mi si�, jak siedzia�em troch� przejedzony, bez kaca, bo w�dki jak na lekarstwo, gospodarz abstynent, a meliny, nawet na Bojarach, w g��bokiej konspiracji. Przez p� godziny obejmowa�em Dasz�, kt�ra �ali�a si�, �e musi walczy� z matk�, bo za nic nie chce jej pu�ci� na studia do Warszawy. Siedzia�em, przyrastaj�c nieub�aganie do lodowatego betonu, a w g�owie t�uk�a mi si� tylko jedna my�l: to najstraszniejszy sylwester w moim �yciu.

By�em wtedy mocno zdo�owany, tym bardziej �e za pi�� miesi�cy mia�em zdawa� matur� i nie mia�em poj�cia, co do tej pory zafunduje mi los. Ale najstraszniejsze by�o to, �e ju� sz�sta rano, pe�no �niegu, jakie� pierwsze autobusy odzywa�y si� j�kliwie na wybojach starej ulicy Piasta i trzeba wraca� do rzeczywisto�ci. Czeka� �wiat, w kt�rym kobiety � ech, wtedy jeszcze dziewczy�skie dziewczyny � omija�y mnie szerokim �ukiem, a ja za choler� nie wiedzia�em, o co chodzi.

Siedzia�em przy Daszy, obejmuj�c j�, dotyka�em kolanami jej kolan, rozmawiali�my o przysz�o�ci, chyba wtedy jej pierwszej powiedzia�em, �e chc� zdawa� na socjologi� w Warszawie, siedzia�em jak ko�ek, zamiast potrz�sn�� ni� i wreszcie powiedzie� No w�a�nie, co? Co mog�em powiedzie� tej dziewczynie ukrywaj�cej si� za wielkimi okularami? Mo�e gdybym wtedy wiedzia�, �e czai si� za nimi taka sama samotno�� i niepewno��

Ale o tym dowiedzia�em si� du�o p�niej. Wtedy zas�oni�em si� dymem z extra mocnego.

Nie, nie rozmy�la�em o tamtym sylwestrze a� tak d�ugo. To by� rozb�ysk, flesz � schody, zm�czona twarz Daszy z trzema pryszczami na policzku i okularami � zaparowanymi, a mo�e za�zawionymi.

Zaraz potem trzasn�y drzwi wej�ciowe i na schodach ukaza�a si� nieznana mi kobieta w podomce w jaskrawe s�oneczniki i jasnej chustce zakrywaj�cej w�osy.

A co, to ju� nie ma gdzie siedzie�? � zapyta�a z t� jedyn� w swoim rodzaju nut� agresji, z jak� w tej cz�ci �wiata wita si� nieznajomych i strudzonych pielgrzym�w. � Szuka kogo?

Dzie� dobry pani � wyprostowa�em si� powoli. Stoj�c nieruchomo na szczycie schod�w, nadal nade mn� g�rowa�a. Poczu�em si� jak czwartoklasista. � Zasta�em pani� Maziuk?

Wyprowadzi�a si� do blok�w stara Maziukowa � zaterkota�a, nieco uspokojona.

Do tych tutaj? � machn��em r�k� w kierunku szarzej�cych wielkop�ytowc�w na Piasta.

Panie, a� na Zielone Wzg�rza j� ponios�o, gdzie� za Wroc�awsk� ulic�, bli�ej c�rki.

Czyli pani jest now� w�a�cicielk� � zagai�em rado�nie i od razu u�wiadomi�em sobie, �e kul� w p�ot.

A bo co? � zje�y�a si� kobieta. � Z urz�du przyszed�?

Nie, nie, do widzenia � wymamrota�em, cofaj�c si� na chodnik pod jej czujnym spojrzeniem.

Mo�e to i dobrze, �e nie spotka�em matki swojego przyjaciela. Ma�a by�a, ale bojowa, a w�a�ciwie � jak wiele kobiet z jej pokolenia � og�lnie wkurwiona z natury. Wystarczy� drobiazg, byle co, samo wej�cie czy wyj�cie, a w�ciek�o�� ulewa�a si� z niej jak mleko z oseska, samoistnie.

Bywa�a m�cz�ca, kiedy co jaki� czas uznawa�a, �e demoralizuj� Maziuka, to znaczy zawracam mu g�ow� byle czym, a on do wy�szych cel�w zosta� sp�odzony. Na og� chodzi�o o nasz� neoromantyczn�, m�odopolsk�, m�odopoetyck� dzia�alno��, hm, spo�eczn�, w kt�r� zdarza�o nam si� anga�owa� a� po �wit dnia nast�pnego.

Jazgota�a wyzwiska tym swoim cieniutkim, ale przenikaj�cym do ko�ci sopranem bohaterskim, potrafi�a napra� po pysku, jednego i drugiego, bez r�nicy, ale zawsze wola�em to ni� wieczn� depresj� mojej matki, a potem zjadliwe komentarze macochy. Wola�em te wrzaski, niezniszczalne kretonowe fartuchy i obrywanie mokr� �cierk�, a, i jeszcze babk� ziemniaczan� ze skwarkami, od kt�rej dzisiaj pewnie wybuch�aby mi w�troba.

Wydawa�o mi si�, �e jestem gotowy na spotkanie z matk� Andrzeja, ale w�a�ciwie odetchn��em z ulg�.

Jeszcze zd��� dosta� po mordzie, pomy�la�em � wszak na sto procent zas�u�y�em, skoro Maziuk ustanowi� mnie wykonawc� swojego testamentu. A kogo innego mia� wybra�?

Spojrzenie jego siostry, kt�ra przylecia�a do Kalifornii, by zabra� cia�o w zalutowanej trumnie, da�o mi ju� przedsmak tego, co sobie o mnie my�li osierocona rodzina. Zupe�nie jakbym to ja �ci�gn�� Maziuka do Stan�w po tym, jak dwukrotnie nie dosta� si� na aplikacj� adwokack�. I jeszcze osobi�cie wr�czy� mu zielon� kart�, zaledwie pi�� lat p�niej.

Na jedynym zdj�ciu z czas�w licealnych, jakiego uda�o mi si� nie zgubi� podczas przeprowadzek, stoimy ca�� klas� przed g��wnym wej�ciem do szko�y, st�oczeni pomi�dzy dwiema z czterech bia�ych kolumn. Wszyscy spokojnie spogl�daj� w obiektyw, tylko ja patrz� gdzie� w bok. Nie mam poj�cia, co takiego odci�gn�o wtedy moj� uwag�, ale to bez znaczenia. W ko�cu tak samo patrz� na wi�kszo�ci zdj�� z doros�ego �ycia. Jakbym za ka�dym razem zadawa�a komu� stoj�cemu za kadrem to samo pytanie: co ja tutaj robi�?

Jeszcze w poci�gu z Olsztyna do Bia�egostoku zastanawia�am si�, czy zawraca� sobie g�ow� jubileuszem szko�y. Pr�bowa�am nam�wi� Elk�, �eby�my na dworcu od razu przesiad�y si� w osobowy do Czarnej Bia�ostockiej. Wczesnym popo�udniem by�yby�my w B�czynie, najpi�kniejszym miejscu na ziemi, gdzie m�� Elki ko�czy� w�a�nie remont cha�upy.

W ubieg�ym roku obie z moj� c�rk� uczestniczy�y�my w wielkiej akcji odgruzowywania i odskrobywania starego siedliska z krzy�em, co chroni� od wody, ognia i powietrza. Do B�czyna mog�am je�dzi� pod dowolnym pretekstem i o ka�dej porze roku, bez wzgl�du na niewygody. Tam czu�am si� na miejscu. I tak strasznie zazdro�ci�am Elce.

Gdyby nie up�r Elki, kt�ra jak zwykle potrzebowa�a towarzystwa, by wystawi� nos za drzwi, nie posz�abym na to �a�osne szkolne spotkanie, mimo wyra�nego przeczucia, �e tam jest dzisiaj moje miejsce. Ju� tyle razy rakiem wydobywa�am si� z malin i manowc�w, na jakie prowadzi�y mnie moje �wyra�ne przeczucia�, �e naprawd� nie mia�am powodu im ufa�.

Poza tym nie lubi� podr�y wstecz. Za du�o stacji bolesnych po drodze. Chyba ju� nie przepadam za lud�mi.

Mia�am zajrze� na jubileusz tylko na godzin�, dwie. Byleby pojawi� si� ju� po przem�wieniach, sztandarach i jak zwykle fa�szywie od�piewanym hymnie szko�y, co �zn�w rozpoczyna sw�j z�oty wiek�. Specjalnie posz�am pieszo przez Bojary, nadal niepewna, czy chc�, czy nie chc� tam doj��.

W po�owie Skorupskiej napotka�am kota wyleguj�cego si� na resztce muru, a mo�e fundamentu. By� niezbyt du�y, niezbyt pr�gowany, ale z u�mieszkiem w oczach. Wiedzia�am, �e je�li rusz� dalej, p�jdzie za mn�. I poszed�. Niedaleko, wzd�u� krzywego ogrodzenia, na drug� stron� Koszykowej, pod dom pomalowany na niebiesko.

Przyprowadzi� mnie do miejsca, kt�re dobrze zna�am. Tu mnie witano pocz�tkowo podejrzliwie, potem jak rodzin�. Tu si� czu�am bezpieczna, najedzona, wygadana i nawet niezbyt samotna. To te schodki przelecia�am dwoma susami, by objawi� Maziukowi i jego matce, �e dosta�am si� na �lalki�. Pami�tam, jak Andrzej poca�owa� mnie nieoczekiwanie, a potem, zmieszany, zakry� mi oczy r�k� i kaza� wyobrazi� sobie moj� pierwsz� rol�.

Ostatni raz by�am tu w g��bokiej ci��y. Matka Maziuka trzyma�a mnie na progu. P�aka�a. Nie wiedzia�am dlaczego. Andrzeja nie by�o. Potem spotka�am go ju� tylko raz, w Horteksie. Przyszed� z Marcinem i jego ameryka�sk� �on�.

��Szuka kogo? � zapyta�a kobieta w chustce wygl�daj�ca przez parterowe okno ozdobione resztkami waty do uszczelniania. Tak jakby otworzy�a je pierwszy raz po zimie.

��Ja? Nie. Przechodzi�am tylko. To pani kot? � zapyta�am, �eby o co� zapyta�. To nie by�a matka Andrzeja.

��A bo co? � szczekn�a.

��Nic. �adny jest � mrukn�am i zdecydowa�am si� naprawd� zapyta�: � Czy pani Maziukowa�

��Wyprowadzi�a si� do blok�w � przerwa�a mi. � A pani mo�e z tym rudym, co tu dzi� na schodach siedzia� i te� wypytywa�? Maj�tek jaki b�d� dzieli�?

Uciek�am. Ale i tak si� sp�ni�am, jak chcia�am.

Szko�a wygl�da�a znajomo. Pami�ta�am drzewa, te same, cho� dzisiaj bardziej rozro�ni�te. Pami�ta�am te� dwie ci�kie parkowe �awki ustawione r�wnolegle po obu stronach wej�cia, kt�rych ju� nie by�o. Zamiast nich s� siedziska pod oknami i wzd�u� trawnika. Niby niewielka zmiana, ale� wszystkie stoj� w jednej linii, mo�na na nich co najwy�ej usi��� rz�dem. Nie spos�b obserwowa� siedz�cych, nie da si� �apa� ani rzuca� ukradkowych spojrze�. Jak tu rozmawia�? Szkoda.

Ile spotka�, zdrad, rozsta� i powrot�w nast�pi�o na tych drewnianych, ob�a��cych z zielonej farby �awkach stoj�cych naprzeciw siebie, jak w przedziwnym teatrze, w kt�rym nikt nigdy do ko�ca nie wiedzia�, gdzie jest scena, a gdzie widownia.

Przesiadywa�am w niesko�czono�� to na jednej, to na drugiej, tej z oparciem skr�conym kopem jakiego� macho, dyskutuj�c, plotkuj�c albo intryguj�c z Marcinem, Andrzejem i Elk�� nie, Elka zaraz po lekcjach bieg�a pomaga� przy gromadzie m�odszego rodze�stwa. Maziuk rusza� z nami, ale zwykle szed� w d� Ko�cieln� do biblioteki, gdzie w sobie tylko wiadomych celach godzinami czyta� przedwojenne gazety. Nigdy go nie zapyta�am, dlaczego to robi�.

Gdzie teraz jeste�, Andrzej? Wiem tylko, �e nie pojawisz si� ju� na tej �awce.

Uciek�am. Do przodu.

Czyja� r�ka mocnym pchni�ciem otworzy�a drzwi wej�ciowe do szko�y. Nie skrzypia�y. Wesz�am. Buchn�� gwar i refren piosenki Maanamu o powietrzu, co �przybiera kszta�t rzeczy dowolnych�. Spojrza�am w lewo, w kierunku szatni, ale nie zobaczy�am pana Jana, niegdysiejszego wo�nego o w�osach niezmiennie zaczesanych w z�bek i niezmiennie wrednym charakterze.

To on z jak�� dzik� satysfakcj� udowadnia� mi, �e buty na koturnie nie mog� uchodzi� za kapcie. Dzi� ko�o dy�urki kr�ci� si� inny siwy m�czyzna. U�wiadomi�am sobie, �e pan Jan, nawet po najd�u�szym �yciu, pilnuje ju� co najwy�ej szatni niebieskich.

Ruszy�am jak po sznurku korytarzem w prawo.

Zakamarek pod schodami, zajmowany na wyprz�dki zaraz po dzwonku na przerw� i blokowany dla swoich, kryj�wka po dzwonku na lekcj� dla tych, kt�rym nie starczy�o si�, by na ni� dotrze�, miejsce mniej lub bardziej romantycznych schadzek i niemrawych zbi�rek niemrawego szkolnego harcerstwa. Idealne na spotkanie upad�ych klasowych gwiazd w �rednim wieku i zdobywc�w �wiata po przej�ciach. Ludzi bez z�udze�. Poet�w bez widowni. Czytelnik�w bez wieszczy. Czy� nie po to organizuje si� spotkania tyle lat po maturze? �eby w cudzych oczach zobaczy� ten sam cie� i strach, �e to ju� wszystko, na co nas sta�

Elka siedzia�a przy oknie z widokiem na puste, szarzej�ce w zmierzchu boisko szkolne, otoczona co najmniej dziesi�tk� kobiet i m�czyzn, w kt�rych rozpozna�am swoj� dawn� klas�. Zjawi�a si� chyba mniej ni� po�owa sk�adu. Reszta, je�li nawet nie wyjecha�a z Bia�egostoku i z Polski, najwyra�niej darowa�a sobie wiecz�r w starym gronie. Mo�e wiedzieli co�, o czym ja nie wiedzia�am?

Wita�am si� serdecznie, ale bez przesady � nigdy nie mieli�my sobie wiele do powiedzenia. Od pocz�tku do ko�ca stanowili�my przypadkow� zbieranin�, podzielon� na grupki: trzech poet�w, dziewice hermetyczne, panny ch�tne, b�azny konkretne, kujony sprytne i ja � nigdy z nikim na dobre. Nawet ze sob�.

Dlaczego wszyscy musz� si� ca�owa� na powitanie? Troch� mnie to odrzuca�o.

��Wiesz, kto tu jest? � wyszepta�a Elka, mrugaj�c porozumiewawczo, kiedy uda�o mi si� rozepchn�� nieco towarzystwo i usi��� ko�o niej.

��Wiem, kogo nie chc� spotka� � mrukn�am.

Po co ja tu przysz�am? Stare rytmy. Zamkn�� si� w sobie albo z ksi��k� w ubikacji i zapomnie� o ca�ym �wiecie.

Stara�am si� nie przygl�da� zbyt natarczywie Jarkowi, kt�ry jak si� zdaje, do�o�y� wszelkich stara�, by wag� pi�rkow� zamieni� na bardzo, ale to bardzo ci�k�. Ani Natalii, kt�rej wieczorowy makija� wygl�da� w p�mroku jak maska po�miertna. U�miechn�am si� nawet do Ba�ki, zupe�nie niepotrzebnie, bo Ba�ka z r�wnie mi�ym u�miechem zapyta�a s�odko:

��Jak tam, Dasza, dobrze s�ysza�am, �e ci si� ma��e�stwo rozpad�o?

Och, sk�d ja znam to na po�y wsp�czuj�ce, na po�y lekcewa��ce spojrzenie? W�a�nie tak przygl�da�y mi si� kole�anki z teatru. Przez par� dobrych lat. Co ja tutaj robi�! Znowu to samo!

��Dobrze s�ysza�a� � odpowiedzia�am spokojnie, patrz�c jej w oczy.

Ju� wiedzia�am, po co tu jestem. Poprawiam humor Ba�ce! Od po�owy liceum nienawidzi�a mnie szczerze i bez os�onek, cho� nigdy nie uda�o mi si� dociec, co w�a�ciwie jej zrobi�am. Nie mia�am poj�cia, czy wysz�a za m�� i za kogo, nigdy mnie to nie interesowa�o, ale jedno by�o pewne. Przysz�a tu dla tej chwili.

��I co, sama jeste�? � w��czy� si� Jarek.

��Pytasz, jakby� nie wiedzia� � prychn�a Elka.

��I tak, i nie � odpar�am, �a�uj�c serdecznie, �e nie sta� mnie na to, by wsta� i p�j�� sobie. � Mam czternastoletni� c�rk�, Pol�.

Ty? Sama? � Ba�ka jak zwykle nie wiedzia�a, kiedy sko�czy�. � Brzmi desperacko.

Nie, Basiu � u�miechn�am si�. � Jestem kandydatk� na ca�kiem pogodn� samotn� staruszk�.

W przeciwie�stwie do ciebie, pomy�la�am, przygl�daj�c si� jej gorzkim bruzdom wok� ust i podw�jnej zmarszczce mi�dzy brwiami. Co robi�, Basiu, w naszym wieku dusza nieodwo�alnie wychodzi na twarz i znaczy rysy prawd�, kt�ra przebije si� przez najlepszy podk�ad. Taki czas.

Wygl�da na to, �e ju� wyros�am ze zwi�zk�w � sk�ama�am bezczelnie.

Tylko Elka w tym towarzystwie wiedzia�a, �e to raczej zwi�zki mnie przeros�y. Pos�a�a mi natychmiast niewidocznego kuksa�ca, ale nic nie powiedzia�a.

��Gadanie! � odezwa�a si� Alka. � Teraz tak ci si� mo�e wydaje. Ale za kilkana�cie lat, zobaczysz. Samotno�� zabija skuteczniej ni� nadci�nienie i mia�d�yca. Wiem, co m�wi�.

Wiedzia�a. By�a geriatr�. Ale ja niczego nie udawa�am, ani na u�ytek Ba�ki, ani tego wieczoru.

To nie by�a samotno�� ani desperacja. Historie desperackie mia�am ju� na szcz�cie za sob�, a ci, co mnie znali lepiej ni� Ba�ka, wiedzieli, �e jestem mistrzyni� tego gatunku. Mistrzyni� w stanie spoczynku, a raczej � od jakich� pi�ciu lat � w stanie utrwalonej pojedynczo�ci � oswojonej i zadomowionej bez poczucia straty czy zawodu.

By�o mi w tym stanie b�ogo.

Nie rozumiem, czemu po polsku m�wi si� �samotny� o kim�, kto jest po prostu pojedynczy � jest w tym s�owie jakie� naznaczenie, a nawet ocena. Na przyk�ad po angielsku mo�na by� �single�, �alone� czy �lonely�, a ka�de z tych s��w oznacza inny rodzaj samotno�ci. �Single� to kto� niekoniecznie osamotniony, biedny, szukaj�cy natychmiastowego pocieszenia.

Nie potrzebowa�am pocieszenia. Ju� nie. Widocznie nieprzypadkowo w dniu osiemnastych urodzin Marcin podarowa� mi �Sto lat samotno�ci� Marqueza.

Do dzi� mam t� ksi��k� z jego dedykacj�. �yczy� mi szcz�liwszego ni� dot�d biegu wypadk�w i zapowiada�, �e to sprawdzi za dziewi�tna�cie lat.

Sp�nia� si�.

Ciekawe, jak teraz wygl�da. Zapami�ta�am go jako ch�opaka, kt�ry by� dla mnie wyj�tkiem potwierdzaj�cym regu��. T�, kt�ra m�wi, �e niemo�liwa jest przyja�� mi�dzy kobiet� i m�czyzn�. Dzi� nie wiem, czy chcia�abym to sprawdza�. Nie, chyba nie.

Przypomnia�y mi si� nasze z Marcinem spacery wzd�u� Warszawskiej albo Alei, nieko�cz�ce si� odprowadzanie z jednego ko�ca miasta na drugi i gadanie, gadanie, gadanie. Popo�udniowe telefony, kt�re moja mama odbiera�a z ci�kim westchnieniem, bo po �mierci jego mamy nie wypada�o jej tego w �aden spos�b komentowa�.

Dzia�o si� to w czasach, gdy koszt po��czenia lokalnego nie mia� �adnego zwi�zku z tym, jak d�ugo ono trwa�o, ale kiedy dzwoni� Marcin, wiadomo by�o, �e ju� nikt si� do nas dzi� nie dobije. Wi�c znowu d�ugie rozmowy i moja z�o��, kiedy zaczyna� sw�j ulubiony temat:

��Jestem cz�owiekiem, kt�rego nie ma � m�wi�.

Albo:

��Jestem niewidoczny.

Nie niewidzialny, to by�oby mo�e ciekawe, ale niewidoczny, niedostrzegalny, taki, co to si� nawet nie odbija w cudzym spojrzeniu. Cz�owiek Nikt. To by�o dobre w tekstach Stachury, ale nie w prawdziwym �yciu.

Co mo�na na to odpowiedzie�? Co mo�e powiedzie� kto�, kto sam ma w�tpliwo�ci, czy naprawd� istnieje? Nie chcia�am go s�ucha�, mia�am do�� w�asnych problem�w, p�aka�am nad sob� i nad tym, jaka jestem niezrozumiana, niekochana i nikomu niepotrzebna. Czu�am si� wtedy straszliwie samotna � niewa�ne, czy to by�a prawda, czy tylko moje wyobra�enie. Wi�c z�o�ci�am si� na Marcina i krzycza�am, �e plecie, �eby ple��, �e to bzdura, bo przecie� ja go widz�, z ca�� pewno�ci� istnieje i jest moim jedynym przyjacielem.

Tak by�o. Moja przyja�� z Elk�, niezachwiana od po�owy podstaw�wki, wkroczy�a wtedy w dziwn� faz�. Pojawi�o si� mi�dzy nami co�, co z dzisiejszej perspektywy wydaje si� po prostu starannie skrywan� rywalizacj�, ju� nie o oceny, jak dawniej, ale o� nie wiem, jak to okre�li� atrakcyjno��, popularno��. Pewnie tak, cho� nawet dzisiaj trudno by�oby nam si� do tego przyzna�.

Jedno jest pewne � tamten czas, mimo �e sp�dzony razem, w jednej klasie i w jednej paczce, tak naprawd� rozdzieli� nas na d�ugie lata. Zbli�y�y�my si� ponownie dopiero jako matki ma�ych dzieci, kiedy Elka przeprowadzi�a si� do Olsztyna, gdzie jej m�� odziedziczy� mieszkanie po babci. Dopiero wtedy poczu�am, �e znikn�� ten trudny do uchwycenia fa�sz i podsk�rna nielojalno��, jaka w liceum towarzyszy�a nieodmiennie naszym czu�ym powitaniom i po�egnaniom.

Marcin by� jedynym cz�owiekiem, kt�remu w tamtym czasie ufa�am bez zastrze�e�. Mo�e dlatego, ze by� tak jak ja wiecznie zdo�owany. Dopiero jako doros�a osoba u�wiadomi�am sobie, �e w przeciwie�stwie do mnie mia� po temu par� powod�w: choroba matki, jej �mier�, nowa �ona ojca.

Nie mog�am wtedy wiedzie�, �e ten ponury ch�opak w zielonej stachurowskiej kurtce to jedyny facet w moim �yciu, kt�remu naprawd� b�dzie chcia�o si� s�ucha� tego, co mam do powiedzenia. Jedyny, przed kt�rym b�d� w stanie si� otworzy� � nie mi�o�nie i romantycznie, nie my�la�am o Marcinie w taki spos�b, ale w�a�nie w rozmowie, prawdziwej rozmowie, gdzie nie chodzi o to, kto ma racj� ani kto ciekawiej opowiada, ale o to, ile z siebie chcesz pokaza�, ods�oni�, ujawni�

D�ugo kr��y�em po gmachu szko�y, gdzie wszystko wygl�da�o niemal tak samo jak na�cie lat temu, a jednocze�nie wydawa�o si� mniejsze, bez znaczenia, banalne.

Szkolny sklepik, do kt�rego, zwalniany permanentnie z fizyki, taszczy�em kilogramy p�czk�w z ciastkarni na Warszawskiej, przemianowano na Cafe Liberum Veto. K��bi� si� tam teraz t�um amator�w cateringowego �arcia. W skrzydle, kt�re za naszych czas�w by�o w ruinie, czy raczej w permanentnym remoncie, panoszy�y si� teraz gabinet lekarski, par� innych pomieszcze� i dodatkowa klatka schodowa. Dawniej by�o to kr�lestwo urz�duj�cych tu nielegalnie cz�onk�w k�ka teatralnego i tych paru panienek, o kt�rych wtajemniczeni wiedzieli, �e nie nosz� majtek, �eby by�o szybciej na przerwach, w kt�rym� z za�om�w zrujnowanych mur�w. Cz�sto si� tu kiedy� kr�ci�em. I nic.

Gdyby� te porz�dnie odmalowane �ciany mog�y m�wi� Na szcz�cie nie mog�.

Snu�em si� korytarzami, zerkaj�c na dzie�a plastyczne monstrualnej wielko�ci, kt�re zdobi�y wi�kszo�� �cian. Gdzie� tutaj by�a izba pami�ci z radiostacjami ko�ciuszkowc�w. Razem z Maziukiem po kryjomu rozkr�cali�my je na cz�ci, chc�c z�o�y� z nich w�asn�. Najdziwniejsze wra�enie robi�y wmurowane tu i �wdzie tabliczki pami�tkowe wcze�niejszych rocznik�w maturalnych, wyci�te z lastrykowych p�ytek stanowi�cych w Polsce ostatni krzyk mody cmentarnej. Szuka�em znanych mi nazwisk.

W t�umie pojawia�y si� niejako znajome twarze. Patrzy�em na ludzi, kt�rych pami�ta�em � niekt�rych lepiej, innych gorzej � u�miecha�em si�, z kim� si� nawet wita�em, ale rozgl�da�em si� za� ile� mo�na si� oszukiwa�, oczywi�cie, �e szuka�em Daszy.

Schodzi�em schodami od strony boiska, kiedy dobieg�a mnie z do�u przemowa Alki � jak dawniej m�wi�a �widruj�cym g�osem przem�drza�ej dziewczynki. Spojrza�em w d�, przez por�cz� prosto w oczy Ba�ki Wolanin.

��Marcin! Jeste�! � zawo�a�a, jakby mnie w�a�nie dosta�a pod choink�.

Tylko tego mi brakowa�o!

Min�o kilkana�cie lat od nieszcz�snego spotkania klasowego w Horteksie. Nie wiedzie� czemu, przywlok�em wtedy ze sob� Helen, obra�on� i od progu znudzon�. Przysz�a te� Dasza, spi�ta, a zarazem ostentacyjnie wyluzowana, ha�a�liwa jak nigdy, w obrzydliwie kr�tkiej sp�dniczce. Upar�a si�, �eby usi��� w cz�ci dla pal�cych i przez ca�e spotkanie kopci�a jednego za drugim. Tortura!

W kt�rym� momencie ruszy�em w stron� toalet, nie wiem po co, mo�e powali� g�ow� w kafelki albo zawy� do pisuaru. Ba�ka zast�pi�a mi drog� na p�pi�trze.

��We� mnie � wyszepta�a.

Naprawd� oczekiwa�a, �e zrobi� to tu i teraz, a potem lub przedtem zap�ac� podw�jn� stawk� babci klozetowej!

Nigdy nie mia�a wyczucia. Nie obchodzi�o mnie, �e przez ca�e liceum by�a we mnie rozpaczliwie zadurzona ani dlaczego postanowi�a mi to wyzna� w�a�nie przy tej okazji. Nad czym mia�em si� roztkliwia�? Ba�ka durzy�a si� we mnie, ja w Daszy, a Dasza� c�, siedzia�a w�a�nie, nerwowo wygrzebuj�c kolejnego golden americana, paplaj�ca, oddzielona k��bami dymu. Maziuk wpatrywa� si� w ni� z tak� min�, jakby mia� j� za chwil� prze�o�y� przez kolano i spra� na kwa�ne jab�ko. W ko�cu nawet moja �ona wyczu�a jakie� napi�cie.

Pokutowa�em za to spotkanie przez sze�� tygodni. W tej materii Helen by�a twarda.

Czu�em si� wtedy fatalnie. To by�a moja pierwsza podr� do Polski stamt�d, z Kalifornii. By�em zszokowany tym, jak bardzo moi starzy zmienili w ci�gu zaledwie trzech lat. Jak ciasno by�o w ich mieszkaniu. Jakie wszystko by�o abstrakcyjnie tanie. Jak obca wydawa�a mi si� Dasza. Jak bardzo chcia�em czu� to, co dawniej�

��Marcin! Przy�rubowa�o ci� do tych schod�w? � us�ysza�em Gryckiewicza, kt�ry wychylaj�c si� zza balustrady, poci�gn�� mnie za nogawk�.

Ruszy�em w d�, skr�ci�em pod schody, zacz��em si� wita�, �ciska� i cmoka�. K�tem oka dostrzeg�em Dasz�, kt�ra siedzia�a spokojnie, przygl�daj�c mi si� z u�miechem.

Zeszczupla�a, a mo�e tak mi si� tylko wydawa�o, bo nigdy nie widzia�em jej z tak kr�tkimi w�osami. Z tej odleg�o�ci nie mog�em zobaczy� jej oczu, tylko �wiat�o z korytarza odbijaj�ce si� w okularach. Ma�ych owalnych okularach. To by�a Dasza i nie Dasza.

Wygl�da�a wspaniale, co mnie zaskoczy�o, bo po tamtym spotkaniu w Horteksie wydawa�o mi si�, �e b�dzie z ni� ju� tylko gorzej. Podszed�em bli�ej. Wsta�a.

Tak, uda�o jej si� wej�� w dojrza�o�� i zachowa� twarz. Nos nadal lewicuj�cy, jedynka nadal lekko wystaj�ca, ten sam u�miech. Wygl�da�a na tyle lat, ile mia�a. Na szcz�cie.

Wiem, �e to brzmi �miesznie � ale bi�a od niej niesamowita energia i spok�j zarazem. Poczu�em si� jak opi�ek, kt�ry widzi magnes i jedyne, co mo�e, to wiuuu � przylgn��.

No i przylgn��em. Obj��em j� i przez u�amek sekundy pomy�la�em, �e tak mog�oby zosta�.

Pachnia�a czym� dalekim, po��danym. Zarzucony na ramiona we�niany ciemny szal i p�aszcz z konopi odr�nia� j� od r�wie�niczek w garsonkach, biustowyciskaczach, plastiku opi�tym jak r�kawiczka (by nie si�ga� po inne, mniej delikatne por�wnania) i w cz�enkach, butach kajakach w szpic.

Dasza nosi�a martensy.

Chod�my do bufetu � zaproponowa�a i dopiero teraz zorientowa�em si�, �e ca�e towarzystwo pod schodami zamilk�o. Ba�ka, i nie tylko ona, przygl�da�a nam si� z zastanowieniem. No i dobrze.

Kawa? � zapyta�em, bior�c j� za r�k�, jakby to by�o oczywiste, ta kawa i nasze zzi�bni�te d�onie. W ka�dym razie moja zzi�bni�ta d�o�, bo by�o mi zimno jak skurczybyk, nie wiem czemu, chyba z emocji.

Nie pij� kawy � pokr�ci�a g�ow�.

Ja te�. Ale palisz � stwierdzi�em, przygl�daj�c si� z lekkim przera�eniem tumanom dymu wype�niaj�cym korytarz od strony bufetu.

Nie pal� � roze�mia�a si� Dasza. � Od dw�ch lat nie pal�. I jestem wegetariank� � doda�a, jakby by�o dla niej oczywiste, �e zaraz o to zapytam.

Dasza nigdy nie by�a jedn� z tych �adniutkich panienek, kt�re przykleja�y si� do pierwszego z brzegu faceta. Mieli�my ich w klasie kilka, a w roczniku pewnie kilkana�cie. Wszystkie natychmiast po maturze wysz�y za m�� i utkn�y jak na mieliznach przy m�ach � g�wniarzach, a zaraz potem przy dzieciach, kt�re pojawi�y si�, zanim one zd��y�y dorosn�� do macierzy�stwa. Reszt� �ycia musia�y po�wi�ci� na wydobycie si� z bagna, w kt�re tak ochoczo wskoczy�y. Niekt�re ugrz�z�y na zawsze.

Nie nale�a�a te� do tych kwadratowych intelektualistek, co nie umia�y skleci� jednej w�asnej my�li, ale � jak cho�by Ba�ka � tokowa�y bez wytchnienia po k�tach, przerzucaj�c si� cytatami.

By�a z tych, co to nie zwracaj� niczyjej uwagi. Do czasu. Bo kiedy si� j� raz zobaczy�o � szczeg�lnie z gitar�, �piewaj�c� � oczu nie mo�na by�o oderwa�. W ka�dym razie ja nie mog�em, od imprezy u Maziuka, gdzie� w po�owie pierwszej klasy.

Do dzisiaj pami�tam, co �piewa�a, piosenk� Stachury o w��cz�dze, z kt�rym �mo�na tylko p�j�� na wrzosowisko i zapomnie� wszystko�. To o mnie �piewa�a, ale nie mia�a o tym poj�cia, zreszt� kr�ci� si� przy niej taki jeden. Kr�ci� si�, potem �w dali znikn�� cicho�, pojawi� si� inny, a ja i tak wiedzia�em, �e ju� po mnie.

Pi�knie �piewa�a nawet najdurniejsze harcerskie czy rajdowe, jeden pies, piosenki. Pi�knie maskowa�a si� w klasie, zawsze trzymaj�c si� troch� na uboczu. W spokoju olewa�a klasowe hierarchie i sojusze. Pi�knie kr�lowa�a na imprezach, cho� zupe�nie nie zdawa�a sobie z tego sprawy, co wi�cej, nie zauwa�a�y tego r�ne samozwa�cze kr�lowe, tak zazdrosne o swoje wp�ywy i tak okrutne wobec rywalek.

Wiedzia�em swoje, nie tylko ja, faceci kr�c�cy si� przy niej ca�ymi tabunami te� to wiedzieli, ale z nieznanych mi do dzi� powod�w nigdy nie rozmawiali�my o Daszy, cho� o innych panienkach potrafili�my godzinami i dosadnie.

Wyznawa�a �elazn� zasad� unikania bli�szych zwi�zk�w z tym, kogo musia�aby spotyka� codziennie, czy mia�aby na to ochot�, czy nie. Nie chcia�a sp�dza� wieczor�w z facetem, kt�rego od rana ogl�da�a w klasie, kt�ry widzia� j� niewyspan�, nieprzygotowan�, za�aman� po klas�wce. S�usznie.

Szkoda tylko, �e powiedzia�a mi o tym dopiero na pocz�tku studi�w. Mo�e zamiast przez prawie cztery lata robi� z siebie idiot�, przeni�s�bym si� do innej szko�y albo chocia� do r�wnoleg�ej klasy!

Zasada okaza�a si� zreszt� nie a� tak �elazna, a mo�e tylko z czasem przerdzewia�a, bo zaraz na pocz�tku pierwszego roku studi�w � byli�my na innych wydzia�ach � Dasza zakocha�a si� w ch�opaku ze swojej grupy, w jednym z tych poet�w, kt�rzy poj�cia nie maj�, co ze sob� zrobi�, i dlatego id� na polonistyk�.

Cz�sto si� wtedy widywali�my. Siadywali�my na parapecie w holu Pa�acu Kazimierzowskiego, a Dasza pyta�a, dlaczego si� tak dziwnie wobec niej zachowuj�, dlaczego si� obra�am, dlaczego jej unikam. T�umaczy�a d�ugo i nadaremnie, jak bardzo jej zale�y na naszej przyja�ni, a ja siedzia�em jak odgrodzony murem. Nie rozumia�a, o co mi chodzi, sk�d zreszt� mia�a to wiedzie�. W ko�cu ja sam nic nie rozumia�em.

Nie wiem, dlaczego uwa�a�em, �e powinna jak Duch �wi�ty domy�li� si� wszystkiego z mojego milczenia i unik�w.

By�a wtedy z kim�, kto m�wi� jej na przyk�ad, �e nie b�dzie si� z ni� spotyka� przez dwa tygodnie, bo on musi sprawdzi�, czy mu na niej zale�y. I ona w kim� takim kocha�a si� na zab�j.

Mo�e powinienem by� za kt�rym� razem krzykn��: �Nie zale�y! Widzisz co�, czego nie ma, a nie widzisz tego, co jest!�. Ale milcza�em, jak zawsze, a potem znowu odprowadza�em j� do tego palanta, wiedz�c doskonale, �e zostanie u niego na noc.

Nie zdoby�em si� na �aden gest, chocia� wszystko mnie od tego bola�o, krzycza�o: �Zr�b co�!�. �atwo powiedzie�. Za ka�dym razem obiecywa�em sobie, �e nigdy wi�cej � ja, znany masochista, wys�uchuj�cy jej radosnych �wiergot�w w krety�skim oczekiwaniu na cud.

I cud si� sta�. Uda�o mi si� nie rozbi� sobie �ba na drobne kawa�ki, kiedy na jednej z imprez w akademiku zobaczy�em, jak si� ca�uj� na �rodku sali, i zdruzgotany zacz��em wali� g�ow� w �cian� do krwi ostatniej.

Takie to by�y czasy i taka romantyczno��.

Bywa r�nie. Spotkanie po latach mo�e by� szokiem. W�asn� g�b� cz�owiek widzi codziennie w lustrze, dlatego wszystko jej wybaczy. No, prawie wszystko. Twarze ludzi zapami�tanych z innego czasu dostrzega w ca�ej ich prawdzie. Zobaczy�am facjaty, nad kt�rymi bezskutecznie poci�y si� masa�ystki i kosmetyczki. Oblicza nietkni�te masa�em, a mimo to wyrze�bione. Twarze rozlane w t�uszczu, albo wyostrzone przez wieczn� pretensj� do ca�ego �wiata i obrzmia�e od alkoholu karykatury m�odzie�czych rys�w.

A teraz zobaczy�am Marcina � z du�o kr�tszymi, nie tak ju� p�omiennie rudymi w�osami, w l�ejszych i du�o, du�o cie�szych okularach, ale tego samego wysokiego ch�opaka, z kt�rym dawno temu umia�am rozmawia� o wszystkim.

�Kawa?� �Ju� nie�. �Palisz?� �Ju� nie�. �Te� jestem wegetariank��.

Nawet gin z tonikiem, m�j ukochany drink, okaza� si� jego ulubionym antydepresantem, cho� oboje uczciwie przyznali�my, �e potrafi mocno sponiewiera�.

Ilekro� teraz wracam do tamtej rozmowy, widz�, jak w tej kr�tkiej wymianie zda� nast�powa�o jakie� b�yskawiczne, nieodwo�alne, bezwiedne dopasowywanie.

Ale wtedy �adne z nas jeszcze tego nie przeczuwa�o.

��Helen przyjecha�a z tob�? � zapyta�am, kiedy uda�o nam si� w ko�cu znale�� skrawek wolnego miejsca i przycupn�� z talerzem w jednej i kieliszkiem w drugiej r�ce.

Obok czaili si� nasi koledzy i kole�anki. Zacz�a si� ju� pijacka gra wst�pna, wspominki i jaja, co to po wiek wiek�w jak berety.

��Nie. Jeste�my w trakcie rozwodu � odpowiedzia� pomi�dzy dwoma k�sami szarlotki, a ja omal nie zakrztusi�am si� swoj� bez�.

��Jak kto? � odezwa�am si� bez sensu.

��Tak to � na g�upie pytanie g�upia odpowied�.

W tym momencie kto� do nas podszed�, znowu poderwali�my si� do u�cisk�w i powitalnych okrzyk�w, kto� rzuci� mu �Wha'z up, man? �. Ledwie Marcin wymy�li� r�wnie slangow� odpowied�, okaza�o si�, �e w�a�nie rusza oficjalna cz�� spotkania, ta, kt�rej tak bardzo chcia�am unikn��. Nie przysz�o mi do g�owy przeczyta� planu wieczoru, wydrukowanego przecie� na odwrocie zaproszenia � na szcz�cie, bo kto wie, jak by si� wtedy wszystko potoczy�o.

Oci�gaj�c si� nieco, przeszli�my ku g��wnym schodom na pi�tro. To tam, na schodach, zaczyna�am karier� aktorsk� jako jedna sz�sta ch�ru w �Antygonie�. Marcin znowu wzi�� mnie za r�k�, a ja znowu poczu�am, �e to oczywiste.

Odstali�my spokojnie dwa przem�wienia na ten sam temat. Przy trzecim, chyba innym, ale g�owy nie dam, t�um wok� schod�w zacz�� szemra�, zrazu prawie nies�yszalnie, potem coraz wyra�niej. Zako�ysa� si� r�wny rz�d krzese�, kt�re obsiad�y posiwia�e panie i mniej liczni, na og� �ysawi panowie.

Z trudem rozpoznawa�am w nich dawne demony niezapowiedzianych kartk�wek i odpytywania na wyrywki. Przygl�da�am si� niemal z czu�o�ci�, jak wzbieraj�cy szmer z minuty na minut� dodaje im energii i si�.

Dawny wicedyrektor podni�s� g�ow� zupe�nie jak stary ko� u�a�ski na daleki d�wi�k kawaleryjskiej tr�bki. Tylko czeka�am, a� szmer przybierze na sile, a on zareaguje swoim stentorowym �Spok�j!�, kt�rym potrafi� przywr�ci� �mierteln� cisz� na najnudniejszych poniedzia�kowych apelach.

Ch�r zaintonowa� hymn szkolny. Od�piewali�my pierwsz� zwrotk� z takim entuzjazmem, �e ludzie spogl�dali po sobie zdziwieni.

Marcin szcz�liwie nie pr�bowa� �piewa�, by� mo�e zniech�cony moim ostrzegawczym spojrzeniem. Wiedzia�am, czego si� spodziewa�. By�am jedynym �yj�cym �wiadkiem jego wiekopomnej interpretacji piosenki �Biedroneczki s� w kropeczki�, Maziuk stanowczo twierdzi�, �e tak w�a�nie musia�y brzmie� tr�by jerycho�skie.

A ty? � wyszepta� mi do ucha, kiedy ch�r zamilk�. Poczu�am mi�t� zmieszan� z winem.

Co: ja? � odszepn�am.

Dlaczego si� rozwiod�a�?

Parskn�am �miechem, mo�e nieco za g�o�no. Szybko opu�ci�am g�ow�, �eby nie dosi�g�o mnie zgorszone spojrzenie z rz�du nauczycielskich krzese�.

Dobre pytanie � mrukn�am. � Ale lepsze by�oby, dlaczego wysz�am za m��.

To dlaczego? � zapyta�.

Nim zd��y�am zareagowa�, poci�gn�� mnie do ty�u i dwoma ostrymi halsami wyprowadzi� z t�umu.

Na zapleczu zdarze� uroczystych trwa�y ju� w najlepsze zaj�cia w podgrupach � na krzes�ach, na pod�odze, pod �cianami, siedzieli, stali lub spacerowali pogr��eni w rozmowie ludzie, wok� snu�y si� dymy z fajek pokoju. Nie by�o szans na miejsc�wk� pod schodami, zaj�y je � s�dz�c z odg�os�w � niedobitki dru�yny harcerskiej. Zawr�cili�my w stron� bufetu, gdzie uda�o nam si� znale�� dwa ostatnie wolne krzes�a. Usiedli�my z boku, a Marcin rzuci� mi zza szkie� pytaj�ce spojrzenie.

��Ale ja nie wiem � za�mia�am si� troch� nerwowo. � W�a�nie dlatego powiedzia�am ci, �e to dobre pytanie.

��Nie wierz� � mrukn�� Marcin.

Westchn�am.

��Jak dzisiaj o tym my�l�, to ten �lub wydaje mi si� triumfem jakiego� potwornego masochizmu, kt�ry wtedy rz�dzi� moim �yciem � zacz�am.

W to wierz� � przyzna� zupe�nie powa�nie. � M�wisz o Panu Zastanowi� Si�, Czy Mi Na Tobie Zale�y?

Nie tylko. M�wi� chocia�by o pomy�le zdawania na polonistyk�.

Owszem, by�am wtedy nie�le oczytana, ale nawet przez chwil� nie interesowa�y mnie arcydzie�a literatury staropolskiej ani europejsko�� poezji Jana Kochanowskiego, nie m�wi�c ju� o ubezd�wi�cznieniu wstecznym czy zaniku jer�w. Przez dwa lata, dwa lata!, skwiercza�am na �wiczeniach i wyk�adach, kt�re nie mia�y �adnego zwi�zku z tym, co naprawd� mnie interesowa�o. Po choler�?

��Nie chodzi�o o polonistyk� � przypomnia� mi Marcin, jakbym sama nie pami�ta�a. � Chodzi�o o to, �e chcia�a� wyjecha� do Warszawy.

��Chcia�am wyjecha� tam, gdzie wyje�d�a� cz�owiek, na kt�rym mi zale�a�o � u�ci�li�am, pr�buj�c sobie przypomnie� jego twarz czy cokolwiek.

Nikt mi nie uwierzy, ale zapomnia�am, jak si� nazywa.

Marcin westchn�� i przez chwil� przygl�da� mi si� z namys�em.

��O kt�rego z tych palant�w chodzi�o? � zapyta� w ko�cu.

��Niewa�ne. Mign�� mi tu przez chwil� � wzruszy�am ramionami.

Jak wszyscy na uniwersytecie, powtarza�am powszechnie znan� gorzk� prawd�, �e jedyn� cech� wyr�niaj�c� wydzia� polonistyki po�r�d wszystkich innych jest dramatyczna nadpoda� panien gotowych do zam��p�j�cia i facet�w nierokuj�cych w tym wzgl�dzie wi�kszych nadziei. Nawet przez my�l mi nie przesz�o, �e tylko pod tym wzgl�dem pasowa�am tam jak ula�.

Przez par� miesi�cy miota�am si� w letnim � w obu tego s�owa znaczeniach � zwi�zku przywiezionym z pomaturalnego sp�ywu kajakowego. Zako�czy� si� jakim� idiotycznym nieporozumieniem na za�nie�onym przystanku przy placu Defilad, a prawd� m�wi�c, zdech� przy pierwszej nadarzaj�cej si� okazji.

Powinnam by�a odetchn�� z ulg�, ale chyba z masochistycznego nawyku najpierw popad�am w rozpacz, a potem zadba�am o to, by odtworzy� z kim� innym ten sam uk�ad. Tym razem w temperaturze wrzenia.

Tylko dlatego wiosn� powita�am z cz�owiekiem, kt�ry podobno mnie kocha�, tyle �e mia� zwyczaj na bie��co rozwa�a� plusy i minusy naszego zwi�zku:

��Od kiedy jeste� ze mn�, zacz�a� gra� w tenisa, zainteresowa�a� si� muzyk� elektroniczn�, a co ja dosta�em od ciebie? No, mo�e zacz��em czyta� ksi��ki, ale to ma�o.

Cudownie! Szczeg�lnie wtedy, kiedy zaczyna� ten temat zaraz po, razem z papierosem. Alba�skim!

I co ja na to? Zamiast za kt�rym� razem wsta� i wyj��, ca�a w nerwach usi�owa�am wymy�li�, co jeszcze mog�abym da�, �eby wreszcie zas�u�y� na jego wzajemno��. Szkoda, �e nie odda�am mu nerki! Chyba tylko dlatego, �e o ni� nie poprosi�!

By�am gotowa na wszystko i gdyby w tamtym czasie kto� zapyta� mnie, kim w�a�ciwie jestem, najpierw musia�abym pewnie zasi�gn�� informacji u swojego ch�opaka.

Dzisiaj wiem, �e by�o to z gruntu chore, ale wtedy uwa�a�am takie reakcje za oczywisty objaw �miertelnego zakochania.

Pod koniec wakacji w ko�cu ze mn� zerwa�. Nie musia�am rozmawia� z Marcinem, �eby wiedzie�, jak si� czuje Cz�owiek, Kt�rego Nie Ma. Przez dobre par� miesi�cy codziennie rano widzia�am go w lustrze. Po byle jakim zaliczeniu zimowej sesji przyjecha�am do domu.

Dwa dni p�niej w ksi�garni na Warszawskiej spotka�am Maziuka, w�wczas umiarkowanie zadowolonego studenta miejscowego wydzia�u prawa i administracji. Kiedy powiedzia�am mu, �e zamierzam rzuci� studia, tylko j�kn�� g�ucho. Tego samego dnia jednak zadzwoni� do mnie z wiadomo�ci�, �e mam ca�e trzy miesi�ce, �eby przygotowa� si� do egzaminu wst�pnego na �lalki�, czyli wydzia� lalkarski szko�y w Bia�ymstoku.

To by� ca�y Maziuk. Widzia� nas na wskro�, cho� my�my niewiele o nim wiedzieli. Nie dlatego, �e mia� dost�p do jakiej� wiedzy tajemnej, po prostu w przeciwie�stwie do nas by� uwa�nym obserwatorem.

Tym jednym telefonem otworzy� mi jak�� zablokowan� zapadk� w m�zgu. By�am mu tak wdzi�czna, �e w jednej chwili wybaczy�am nawet to, �e w trzeciej klasie podstaw�wki goni� mnie wzd�u� wykop�w przy fabryce dom�w na Chrobrego. Lecia� za mn�, idiota, z aluminiowym no�em podw�dzonym matce, wrzeszcz�c na ca�e gard�o:

��P�jdziesz ze mn� do �lubu czy nie?!

Towarzyszy�a mu gromada kolesi, bez kt�rych si� nie rusza�. Moje kole�anki poucieka�y na drug�, zabudowan� stron� Chrobrego. Omal nie umar�am ze strachu. Zwia�am, ale tego samego dnia naskar�y�am na niego mojej wychowawczyni. By�am bardzo rozczarowana, �e nie zawis� na haku ani nie poszed� do wi�zienia.

Tylko dyrektor go obsobaczy�, ale to dla Maziuka by� piku�.

Nam�wiona przez Andrzeja zrezygnowa�am z gest�w dramatycznych i w miar� przyzwoicie zaliczy�am drugi rok polonistyki. Podesz�am do egzaminu w szkole teatralnej w gromadzie �wie�o upieczonych maturzyst�w. Niekt�rych mgli�cie pami�ta�am z w�asnego liceum. Przera�ali mnie swoj� energi�, beztrosk� i ha�a�liwym ekshibicjonizmem. Nie by�am w stanie pod��czy� si� pod t� pstrokat�, brz�cz�c� ha�astr�.

Od razu zauwa�y�am ch�opaka, kt�ry tak samo jak ja pr�bowa� si� od niej w miar� mo�liwo�ci izolowa�. �ledzi� ju� wzrokiem inn� dziewczyn� i nie moje spojrzenie stara� si� pochwyci�.

Nie na darmo tyle razy powtarza�am z dum�, �e nie da si� mnie wzi�� ani zdoby�, bo to ja zdobywam.

Adrenalina wiecznej �owczyni w�asnych z�udze� pomog�a mi na obu frontach.

Przesz�am jak burza przez wszystkie etapy eliminacji. Zda�am na �lalki� i w drugim tygodniu lipca ostatecznie zako�czy�am sw�j przewlek�y romans z uniwersyteck� polonistyk�. Ale wcze�niej, gdzie� pomi�dzy egzaminem z rytmiki a interpretacj� prozy � dopad�am Grzegorza.

Zaraz po og�oszeniu wynik�w pojechali�my na Go�� Zo�k� do Augustowa z moj� wys�u�on� w harcerstwie jedynk�, kt�ra bez problemu pos�u�y�a nam za dw�jk�.

By�am zakochana, oszo�omiona i wniebowzi�ta.

Pierwszy rok studi�w lalkarskich by� chyba najszcz�liwszym okresem w moim �yciu. Nie zastanawia�am si�, co ja tutaj robi�. Nie mia�am czasu ani ochoty na rozdrapywanie nieistniej�cych ran.

To prawda, by�am po raz kolejny zakochana w �askawcy, kt�ry stoicko znosi� moje huragany uczuciowe. Je�li nawet czasami ten fakt uwiera� mnie jak kamyk w bucie � dzia�a� stary nawyk. W ko�cu nie z tym nam dobrze, z czym nam dobrze, ale z tym, do czego przywykli�my. Ja by�am przyzwyczajona do roli pionka u boku hetmana czy go�ca, a z perspektywy czasu wiem, �e najlichszemu z pionk�w umia�am wm�wi� hetma�sk� bu�aw�.

Nawet fuks�wka, zwykle dramatyczna i upokarzaj�ca, nie zrobi�a na mnie wi�kszego wra�enia. Zim� i wiosn� prze�y�am w stanie wy�szej �wiadomo�ci, robi�c z kuk�y jawajk�, a z jawajki Budzisz � Krzy�anowsk�.

W rocznic� naszego pierwszego poca�unku wyjechali�my z Grze�kiem do Augustowa. Wr�cili�my w powi�kszonym sk�adzie, o czym rych�o przekona�y mnie poranne md�o�ci.

Dooko�a nas zacz�a si� rozkr�ca� wi�ksza popijawa. Siedzia�em przykryty czyim� p�aszczem, chyba mia�em temperatur�, a mo�e tylko dreszcze, by�o mi wspaniale i strasznie zarazem.

Wspaniale by�o sp�dza� ten wiecz�r z kobiet�, dla kt�rej przyjecha�em na t� okropn� imprez�. Straszny byt l�k, �e mo�e to wszystko jest jakim� z�udzeniem optycznym, autosugesti�, fantasmagori� wywo�an� przez szalej�ce po szkolnych korytarzach duchy przesz�o�ci.

Co jaki� czas odzywa�em si� do kogo�, raczej pytany ni� pytaj�cy, ale wszystkie moje my�li by�y przy siedz�cej tu� obok Daszy. Par� razy uda�o mi si� pochwyci� jej spojrzenie. To, co w nim widzia�em, nie by�o �adn� odpowiedzi� na moje � jak zwykle � niewypowiedziane pytanie.

Przypomnia�o mi si�, jak po drugim roku, w po�owie wakacji w Miko�ajkach, gdzie pracowa�em jako wychowawca na koloniach, dowiedzia�em si�, �e Dasza zwia�a z Warszawy i z polonistyki. Domy�li�em si�, �e ma to jaki� zwi�zek z pacanem, co lubi� si� zastanawia�, czy mu na niej zale�y.

Ale na pewno nie by� to jedyny pow�d. Par� razy opowiada�a mi, jak trudno jej si� odnale�� w Warszawie, ponurym, troch� �a�osnym mie�cie, i na polonistyce, nudnawym w gruncie rzeczy wydziale. Dlatego rozumia�em jej decyzj�, cho� mia�em �al, �e nawet nie pr�bowa�a ze mn� porozmawia�, i czu�em si� tradycyjnie wystawiony do wiatru.

Ale to ju� by� ten czas, kiedy Dasza przemyka�a mi przez g�ow� gdzie� tam podkorowo i sennie, a na jawie zacz�y mi si� zdarza� mi�o�ci i nie mi�o�ci mniej lub bardziej spe�nione. W ko�cu co� trzeba by�o ze sob� robi�.

Mimo to wiadomo�� o ci��y zwali�a mnie z n�g. �ci�lej bior�c, z n�g zwali�a mnie ja�owc�wka, w kt�rej pr�bowa�em utopi� t� radosn� nowin� przy milcz�cej aprobacie i symbolicznym udziale Maziuka, do tej pory wiecznego abstynenta.

Pami�tam nasz� mocno ju� be�kotliw� rozmow� o jakiej� przera�aj�cej nadrannej godzinie. Ja tak mam, �e alkohol do�� szybko odbiera mi w�adz� w nogach, ale nie wiem, ile musia�bym w siebie wla�, �eby film mi si� urwa�.

��Kurwa, co ja komu z�ego zrobi�em? � skar�y�em si� po raz dwa tysi�ce szesnasty.

��Ale o co chodzi? � j�kn�� Maziuk, kt�ry mia� nadziej� wreszcie przysn�� na swojej cz�ci �awki na bia�ostockich Plantach.

��Dlaczego nie mog� by� z kobiet�, kt�r� kocham?

Musia�em by� naprawd� wlany, bo nie s�dz�, �ebym zdo�a� na trze�wo wydusi� z siebie tak� fraz�.

��Bo ona ci� nie kocha.

��Ale dlaczego? � Pr�bowa�em w retorycznym zapale d�wign�� si� z �awki, ale szcz�liwie zrezygnowa�em. � Ja te� mam prawo do szcz�cia!

��Tak? � zdziwi� si� Maziuk. � Dali ci gwarancj�? Ciekawe kto?

Nawet na trze�wo nie m�g�bym odpowiedzie� na to frapuj�ce pytanie. Poprzesta�em na wymownym skr�cie cia�a, kt�ry w zamierzeniu mia� by� wzruszeniem ramion. By�em sko�czony i ca�y �wiat to widzia�.

Andrzej mia� racj�. Jak zwykle. Jako cz�owiek mia�em tyle� prawa do szcz�cia, spe�nienia i rado�ci, co do nieszcz�cia, niespe�nienia i dotkliwego kaleczenia si� ja�owc�wk� w towarzystwie Maziuka i trzech praczek niezmiennie pochylonych nad parkow� sadzawk�. Przypadek, panie, zwyczajny przypadek.

Znik�d pociechy � Andrzej ledwie zipa�, a praczki, c�, by�y z kamienia.

Wiedzia�em to z ca�� pewno�ci�, bo pr�bowa�em si� przytuli� do tej najbardziej wypi�tej.

Pozosta�a twarda.

Te same praczki, spogl�daj�ce po sobie znacz�co, mija�em w grudniowe popo�udnie, kiedy szed�em z Dasz�, ju� w du�ej ci��y, z gwiazdkowego koncertu w filharmonii, na kt�rym wyst�pi�a nasza wsp�lna znajoma. Pami�tam Dasz�, szcz�liw� i zagubion� jednocze�nie, w jakim� takim wielkim, opi�tym ko�uchu. Brn��em w �niegu z ni� pod r�k�, sz�o nam niesporo, bo ci��a, i tak sobie marzy�em, �e to mo�e jest moje dziecko, �e ja bym tak chcia��

Chyba to by� ten moment, kiedy ca�y m�j dawny �wiat, zbudowany na t�sknotach, rojeniach i fantazjach, nieodwo�alnie run��. Na pysk.

Odprowadzi�em Dasz� pod sam dom, na Piastowsk�. Najpierw nie chcia�a wsiada� do autobusu, potem ju� chcia�a, ale �aden nie jecha�. Cz�apali�my wi�c noga za nog�. Nie by�o zimno, chocia� niebo by�o czyste i rozgwie�d�one jak przy siarczystym mrozie.

W drzwiach klatki schodowej odwr�ci�a si� jeszcze w moj� stron� i po�egna�a, jak zwykle, niemal niezauwa�alnym ruchem d�oni, samych palc�w w�a�ciwie � u�miechni�ta, ciep�a i nie moja.

W�a�nie tam, a w�a�ciwie par� krok�w dalej, na przystanku dwunastki, przy kiosku, poczu�em, �e musz� z tym sko�czy�, musz� naprawd� si� odci��, przesta� interesowa� si� �yciem Daszy, bo inaczej zwariuj�.

Drugiego dnia �wi�t wyjecha�em do Warszawy i od tej pory odpu�ci�em. Zaj��em si� swoim �yciem.

Trzy miesi�ce po tym ostatnim spacerze z Dasz� zaprosi�em Helen Meyers na weekendow� wycieczk� do Tykocina. By�a ameryka�sk� stypendystk� Fundacji Ko�ciuszkowskiej na moim wydziale. Otacza� j� t�um znajomych, ale sprawia�a wra�enie zagubionej, mimo jakiej takiej znajomo�ci polskiego po trzymiesi�cznym kursie w �odzi. Wsp�mieszka�cy z Kickiego oczekiwali od niej nieprzerwanych dostaw w�dki z Peweksu, ale nie spieszyli si� z pomoc�, kiedy jej pok�j szturmowali amatorzy tej�e w�dki z ca�ego pi�tra i okolic. Radzi�a sobie, jak umia�a, cho� ogania� si� od niej nawet jej, po�al si� Bo�e, opiekun naukowy z Zak�adu Antropologii Spo�ecznej. By�a tak osamotniona, �e polubi�a spotkania z oficerem do spraw kontaktu z cudzoziemcami, kt�ry przed�u�a� jej wiz�. Do dzisiaj wol� si� nie zastanawia�, o czym z nim rozmawia�a.

Za to doskonale wiem, co poci�gn�o mnie ku tej kobiecie � moja w�asna, bezbrze�na samotno�� i poczucie totalnego bezsensu �ycia.

Jolka, kt�ra karier� psychiatry zaczyna�a na najbardziej hardkorowym oddziale wariatkowa w Choroszczy, twierdzi stanowczo, �e ludzie dobieraj� si� wy��cznie pod k�tem pokrewie�stwa swoich psychoz, fobii i emocjonalnego wybrakowania, dla wygody nazywaj�c to mi�o�ci�. Niewykluczone, nawet m�odsze siostry czasami miewaj� racj�.

Starsza ode mnie o cztery lata, Helen wydawa�a si� wszystkowiedz�ca, wszystkiego i wszystkich ciekawa. Czarowa�em j� magi� Puszczy Bia�owieskiej, ja�wieskich kurhan�w i prorok�w z Wierszalina. S�ucha�a mnie, przekrzywiaj�c g�ow�, troch� boksuj�c mnie nosem, odziedziczonym po przodkach Apaczach, a mo�e Nawaho. Zapada�em si� w jej oczach, niebieskich jak tropikalny ocean, i poza ni� nie widzia�em �wiata, nawet tego socjalistycznego. Za�miewa�a si� z moich dowcip�w, u�miecha�a, s�uchaj�c nieporadnych wywod�w po angielsku. Ukazywa�a przy tym absolutnie i niezaprzeczalnie perfekcyjny komplet z�b�w � bielszych ni� p�ytka w kuchni, i niewiele mniejszych od z�b�w �osia. Nigdy takich nie widzia�em. Nawet zim� nosi�a rozpi�t�, oj jak rozpi�t�, koszul� i spodnie tak obcis�e, �e nie pozostawia�y �adnych w�tpliwo�ci, co ma pod nimi. Pewien jej feler, ale to dostrzeg�em dopiero p�niej, stanowi�y stopy. Niezbyt wysoka, Helen mia�a rozmiar buta niewiele mniejszy od mojego. Mnie to nie przeszkadza�o, a nawet troch� rusza�o, ale j� doprowadza�o do sza�u i dlatego chodzi�a ca�y czas w butach kowbojskich z udawanej (chyba) krokodylej sk�ry. No i mia�a obsesj� na punkcie bezzapachowych dezodorant�w. Takich wtedy w Polsce nie by�o. Nie jad�a nic z wyj�tkiem jajek sma�onych na po�yczonej patelni. By�a jedyn� znan� mi osob�, kt�ra u�ywa�a nici dentystycznej i ze spokojem przyjmowa�a nast�pny dzie�. Jak ja jej tego zazdro�ci�em!

P�tora roku p�niej, po miesi�cach korowod�w w s�dzie rodzinnym i wszelkich mo�liwych przybytkach biurokracji, pobrali�my si� w bia�ostockim USC. Moim �wiadkiem by� Maziuk, �wiadkiem Helen � jego �wczesna dziewczyna, kt�rej imienia nie pami�tam. Wkr�tce potem moja �ona z�o�y�a wniosek o rodzinn� wiz� emigracyjn�.

Konsul USA zaprosi� mnie nawet do gabinetu, staraj�c si� oceni�, jak bardzo kocham ziemi� bia�ostock� i podziemie. Wojsko polskie musia�o mnie z ci�kim sercem wypu�ci�, cho� nie dope�ni�em obowi�zku wobec pa�stwa. Ksi��eczka wojskowa z kategori� E i szk�a okular�w grubo�ci denka od butelki m�wi�y same za siebie.

Wyjecha�em z paszportem w jedn� stron�, ze stemplem �nie upowa�nia do powrotu/wjazdu do PRL�. �ebym si� przypadkiem nie rozmy�li�.

��Powiesz mi, dlaczego si� rozwodzicie? � zapyta�a Dasza, sadowi�c si� wygodnie na parapecie przy pracowni chemicznej.

By�a szansa, �e wreszcie uda si� nam spokojnie porozmawia�.

Przez chwil� mign�o mi jej prawe udo. Zaczyna�o mi szumie� w g�owie.

��Rozwodzimy si�, bo Helen nie chce mie� dzieci � wyp�yn�o ze mnie, zanim zd��y�em si� ocenzurowa� i wypowiedzie� tylekro� ju� u�ywan� fraz� o niezgodno�ci charakter�w i cel�w �yciowych.

��Jak to? By�am przekonana, �e macie dzieci.

��Ale nie mamy. Ja do tego w ko�cu dojrza�em, a Helen nie. I tyle.

Jej prawo.

Oczywi�cie. Ale moje prawo mie� dzieci.

Dasza przygl�da�a mi si� z tym swoim u�miechem, kt�ry zawsze wydawa� mi si� lekko kpi�cy.

Co mi si� tak przygl�dasz?

Zastanawiam si�, dlaczego nie chcia�a.

Bo czu�a si� niezdolna do przyj�cia odpowiedzialno�ci za kogokolwiek.

Tak powiedzia�a?

��Mniej wi�cej. W�a�ciwie powiedzia� to nasz terapeuta.

��Poszli�cie na terapi� ma��e�sk�?

��Nie, to by� mediator, specjalista od dogadywania ludzi, kt�rzy chc� si� rozsta� bez chodzenia do s�du, ale nie umiej� ze sob� rozmawia�.

��Co� takiego! A na filmach wszyscy si� rozwodz� jednym podpisem na formularzu.

��Na kilku formularzach � u�ci�li�em. � To nie jest szast � prast.

Czyli poszli�cie do terapeuty i ona przyzna�a�

Ona nie umia�a tego nazwa�, ale wszystko, co m�wi�a, �wiadczy�o o jej niech�ci do macierzy�stwa.

Prawdopodobnie mia�a jaki� psychiczny k�opot z ci���, a w�a�ciwie z rodzeniem. A mo�e kiedy� by�a w ci��y i usun�a? Kto wie � ja nie wiedzia�em, a ona nie chcia�a wiele m�wi� o przesz�o�ci. Trudno powiedzie�, czy bardziej si� tego ba�a, czy brzydzi�a.

Najdziwniejsze, �e nie mia�a �adnych zahamowa� w ��ku, potrafi�a si� zapomnie� i bywa�a w tym niez�a. Gdyby ta zadziwiaj�ca kombinacja nie dotyczy�a mnie a� tak osobi�cie, by� mo�e zdoby�bym si� nawet na jak�� b�yskotliw� analiz� przypadku. Ale z mojego punktu widzenia mia�o to drugorz�dne znaczenie.

Terapeuta trafi� w dziesi�tk�, tylko �e nie zna� Helen tak dobrze jak ja. Nie m�g� wiedzie�, jak dalece owa �niezdolno�� do przyj�cia odpowiedzialno�ci� opisuje moj� �on� i jej stosunek do �wiata.

Helen mia�a ogromn� potrzeb� swobody, co na pierwszy rzut oka nie wydawa�o si� niczym z�ym, przeciwnie, by�o fascynuj�ce. Nie powiem, na samym pocz�tku, kiedy przyjechali�my do Kalifornii i by�o nam bardzo ci�ko, posz�a nawet do pracy.

Jej rodzice odm�wili jakiejkolwiek pomocy. Nie mogli prze�y�, �e najm�odsza, wypieszczona c�reczka wysz�a za p�taka z Sojuza � tak im si� wtedy wydawa�o. Nie pozwolili nam nawet przenocowa� w swoim domu po przylocie do San Francisco, rodzinnego miasta Helen. Pracowa�a wi�c jako kasjerka w supermarkecie � trzy miesi�ce. Jako asystentka w jakim� biurze � p� roku. Potem nie widzia�a ju� takiej potrzeby.

By�em bezsensownie i bezu�ytecznie wykszta�conym magistrem socjologii z Polski. Walczy�em o przetrwanie na zmywaku w Oakland Grill, potem jako krajacz szynki w Honeybaked Ham, dostawca pizzy, ochroniarz w centrum handlowym, ogrodnik, konwojent got�wki do bankomat�w, co nie umie strzela�.

Cudownie by�o dzieli� takie �ycie z kobiet�, kt�ra mo�e si� oby� byle czym., mo�e mieszka� byle jak, byle gdzie, a cale dnie sp�dza na kursie malarstwa sztalugowego. Tylko �e czas mija� i dociera�o do mnie, �e to, co dla mnie by�o jakim� etapem, dla Helen by�o punktem doj�cia.

Osi�gn�a ju� wszystkie swoje �yciowe cele. Wyrwa�a si� z domu trzymanego �elazn� r�k� przez ojca wojskowego. Uda�o jej si� nie powieli� losu obu si�str, kt�re zaraz po szkole �redniej wysz�y za m��, urodzi�y dzieci i zosta�y gospodyniami domowymi, chocia� jedna chcia�a by� dziennikark�, a druga kardiologiem. A Helen po drodze znalaz�a faceta, kt�ry przez nast�pnych kilkana�cie lat nie zorientowa� si�, �e jego przeznaczeniem jest do ko�ca �ycia finansowa� i obs�ugiwa� jej wolno��. Wolno�� od wszystkiego, co nudne, rutynowe, nietw�rcze. Od pracy zarobkowej przede wszystkim, od dzieci i macierzy�stwa r�wnie�.

Kocha�em moj� �on�, jej fantazj�, szalone pomys�y i nie � tuzinkowo��. Odpowiada�o mi, �e nie spieszy si� z powi�kszeniem rodziny wtedy, kiedy ledwie wi�za�em koniec z ko�cem. Ca�e lata spokojnie czeka�em, a� dojrzeje do dziecka, a� sama dojrzeje. Zapewne zbyt d�ugo i zbyt spokojnie.

Potrzebowa�em dziesi�ciu lat, by u�wiadomi� sobie, �e moja �ona rado�nie �yje swoim wolnym �yciem, jest niczym nieskr�powana i tw�rcza, tylko ja, kurwa, jestem ci�gle zm�czony i zagoniony.

Bywa�o naprawd� ci�ko. Helen, widz�c moj� frustracj�, proponowa�a, �ebym zrezygnowa� z pracy, skoro jest taka m�cz�ca. Kiedy t�umaczy�em, �e nie mog�, bo nie b�dziemy mieli za co utrzyma� domu, pyta�a zdziwiona:

��To utrzymanie domu co� kosztuje?

A nast�pnego dnia proponowa�a:

��W takim razie zamieszkajmy w mniejszym, takim ca�kiem malutkim, za grosze.

Potem wymy�li�a przeprowadzk� do Minnesoty, a p�niej na preri�, a najlepiej na pustyni�, gdzie z pewno�ci� jest o wiele taniej.

��Pe�no opuszczonych, niczyich dom�w � przekonywa�a � da si� wy�y� bez pracy, a takie pi�kne tam �wiat�o�

By�a wtedy na etapie fotografii artystycznej.

Zapewne niejeden facet, od rana do wieczora d�gany jak ostrog� przez �on�, kt�rej wszystkiego za ma�o, w tym momencie westchn��by z zazdro�ci� i niedowierzaniem. Ale jako� nikt ze znajomych mi nie zazdro�ci�. Kole�anki przygl�da�y si� wsp�czuj�co, kiedy wita�em si� z ich dzie�mi.

Pami�tam, jak Karen powiedzia�a, �e jej dwuletnia Nikita z nikim obcym nie czuje si� tak swobodnie, jak ze mn�. No i t� chwil�, kiedy siedmioletnia c�reczka moich s�siad�w z Oakland, schodz�c z karuzeli, zapyta�a, czy mo�e do mnie m�wi� �tatusiu�, bo mnie kocha. D�ugo nie mog�em si� po tym pozbiera�.

Chcia�em by� ojcem. Co w tym z�ego?

W ko�cu przyszed� tamten ranek, kiedy po nocnym powrocie z Nowego Jorku obudzi�em si�, by stwierdzi�, �e w domu nie ma nic do jedzenia, a moja �ona medytuje na werandzie.

Pi�knie wygl�da�a w cieniutkiej kremowej tunice wyszywanej b�yszcz�c� nitk�, z d�ugimi, mokrymi po k�pieli w�osami, kt�re nie zna�y suszarki. Siedzia�a bez ruchu, tylko wiatr bawi� si� pojedynczymi ledwie przeschni�tymi kosmykami.

Jak zwykle wsiad�em w samoch�d i pojecha�em do sklepu. Stan��em na parkingu, ale nie wysiad�em.

Nie wiem, jak d�ugo tam tkwi�em. Widzia�em przed sob� Oakland Hills, odbudowuj�ce si� po po�arze, �wiat za g�rami, niebo nade mn�. I kiedy znowu ruszy�em, mia�em wreszcie jasno��. Widocznie g��d wyostrza umys�.

�niadania nie by�o.

Ka�de ma��e�stwo jest tajemnic�, zamkni�t� przestrzeni�, w kt�rej nieprzerwanie odbywa si� wzajemna wymiana i nikt obserwuj�cy z zewn�trz nigdy nie b�dzie mia� pewno�ci, co w nim prawd�, a co pozorem. Jest pulsowaniem, rytmem, oddychaniem. Dlatego ma��onkowie mog� razem wisie� g�ow� w d�, mieszka� w domku na drzewie albo uprawia� rzodkiew korzeniami do g�ry � nikomu nic do tego. Dop�ki oboje si� na to zgadzaj�.

Ot� ja po pi�tnastu latach u�wiadomi�em sobie, �e nie mam ju� si�y ani ch�ci by� hojnym opiekunem Alicji w Krainie Czar�w, dla kt�rej �ycie jest kolorow� w�dr�wk� przez coraz to nowe pokoje w Zamku Niesko�czonych Mo�liwo�ci, utrzymywanym � c� za przyziemno��! � z mojej pensji.

Nie chc� by� d�u�ej tym frajerem, kt�ry ka�dego dnia wraca z pracy, gotuje obiad, sprz�ta i pierze jak umie, wieczorem szykuje si� do nast�pnego dnia w pracy i tak w k�ko. Zatrudnienie gosposi nie wchodzi�o w gr�, Helen nie tolerowa�a obcych w swoim domu.

Nie chc� godzi� si� z tym, �e moja �ona od kilkunastu lat studiuje: teatrologi�, re�yseri�, muzykologi� i filmoznawstwo � mog�em pomyli� kolejno�� � trenuje kickboxing i jog�, w�a�nie zacz�a kurs grafiki komputerowej, s�owem, zajmuje si� tym, na co ma ochot�. �yje, jak sama m�wi, �yciem wolnego cz�owieka, wspania�omy�lnie toleruj�c moje �mieszne mieszcza�skie nawyki i r�wnie �mieszn� samcz� ch�� przed�u�enia gatunku.

Tylko dlaczego ja, do cholery, nie czuj� si� wolny?

Tak, to m�j problem. Helen m�wi�a mi to wielokrotnie.

Trzeba by�o terapeuty, by si� dowiedzia�a, �e jej postawa �yciowa to po prostu bezwzgl�dny egoizm. Rzecz jasna, nie u�y� takich sformu�owa�. Bardzo �agodnie jej wyt�umaczy�, �e tylko dzieci, a i one stosunkowo kr�tko, bior�, niczego w zamian nie daj�c. �e nie ma nic z�ego w sprawianiu sobie przyjemno�ci, ale nie da si� �y� tylko przyjemno�ciami.

By�a oburzona, naprawd� oburzona, �e � co r�wnie� powiedzia� � od lat najzwyczajniej w �wiecie wykorzystuje swego m�a. Mnie wykorzystuje. No i ca�kowicie zaskoczona, �e mam tego dosy�.

Dop�ki nie spotka�em Daszy, nie czu�em potrzeby, �eby komukolwiek a� tak szczeg�owo o tym opowiedzie�.

S�ucha�a uwa�nie, nie przerywaj�c. Czeka�a, a� sko�cz�.

Co na to twoi rodzice? � zapyta�a, gdy by�o ju� jasne, �e wyrzuci�em z siebie wyznania najci�szego kalibru. � To znaczy ojciec.

Ojciec chyba mnie rozumie. Danka uwa�a, �e to nie jest pow�d do rozwodu. Tylko �mier� eliminuje z ma��e�stwa.

��Jak to? Przecie� sama jest drug� �on�.

Wdowca.

Normalka. � Dasza wzruszy�a ramionami, przygl�daj�c si� swemu odbiciu w szybie. Zobaczy�em ciep�o, wsp�czucie, poczu�em te same fale. Niech to trwa wieczno��, pomy�la�em.

Kr�tka pami�� w�asnych grzech�w i nieustanne wymaganie etycznych i moralnych Himalaj�w od wszystkich dooko�a � doda�a.

��Ale nie od siebie � mrukn��em.

Oczywi�cie, �e nie od siebie � roze�mia�a si� Dasza. � Ale i tak masz szcz�cie.

Ja? Bo si� rozwodz�?

Bo si� rozwodzisz w Stanach. Bo chodzisz z �on� do terapeuty, kt�ry pomaga wam rozmawia�, nawet jak ju� patrze� na siebie nie mo�ecie. Bo to z nim pierzecie swoje brudy, �eby wyczy�ci� sytuacj� i jako� tam si� dogada�.

My�lisz, �e to takie przyjemne?

��A wola�by� i�� do s�du i robi� to samo przed s�dzi� i dwojgiem �awnik�w z listy? Pierwszy raz ci� widz�, nikt ich nie uczy� rozmowy ze sk��conym ma��e�stwem, ale siedz� i patrz� z ciekawo�ci�, kiedy sobie skoczycie do oczu. To si� nazywa rozprawa pojednawcza.

Co ty opowiadasz? � wtr�ci�a si� Alka, kt�ra od d�u�szej chwili przys�uchiwa�a si� Daszy z uwag�. � Moja rozprawa pojednawcza trwa�a dziesi�� minut.

Gratuluj� � mrukn�a Dasza. � Widocznie rozwodzi�a� si� z w�a�ciwym m�czyzn�.

Szkolna impreza zdycha�a, ludzie wi�kszymi i mniejszymi grupkami wys�czali si� we wszystkich kierunkach.

Gryckiewicz wsta� i zwracaj�c si� w nasz� stron�, zawo�a�:

S�uchajcie, nie ma z nami Maziuka�

Sk�d ta pewno��? � odezwa�a si� Alka.

Spojrza�em na ni� uwa�niej. Nie spodziewa�em si� po niej takiej wra�liwo�ci.

��Racja � mrukn�� Gryckiewicz, zerkaj�c na sufit, cho� ja obstawia�bym raczej kt�re� z krzese� w pobli�u dam. � Andrzej, musz� ci� dzi� zacytowa� Mo�ci panowie, bar wzywa.

My�la�em, �e si� rozp�acz�.

Los potrafi by� z�o�liwy nawet po �mierci. Maziuk, kt�ry przez ca�e �ycie unika� alkoholu, bo �cina�o go po jednym piwie, zyska� nie�miertelno�� swoim licealnym has�em.

Naj�mieszniejsze, �e dla niego by�o to wezwanie do wyprawy na pierogi z serem w barze mlecznym, kt�re zast�powa�y mu obiad, kiedy matka pracowa�a na drug� zmian�.

Do dupy z tak� nie�miertelno�ci�.

Ci�gn�li�my si� z Dasz� na ko�cu rozwleczonej grupki.

Wiesz, co ci powiem � mrukn�a, kiedy odruchowo wzi��em j� za r�k� � jak na kogo�, kto tyle lat mieszka� w Stanach, bardzo dobrze m�wisz po polsku.

Staram si� � odpar�em nonszalancko. � Ale jak zaczynam m�wi� o swojej pracy, to natychmiast okazuje si�, �e brakuje mi polskich s��w.

Bo ich nie ma � wtr�ci� si� Gryckiewicz. � Niby m�wi si� �ko�ci pami�ci�, ale co powiesz zamiast �interfejs�? �Mi�dzy � mordzie�?

To by� stary, znany dowcip, ale Dasza nie obraca�a si� w�r�d polskich informatyk�w i chyba nie mia�a poj�cia, o czym m�wimy.

A po jakiemu my�lisz? � zapyta�a.

Czy ja wiem? Nie zastanawiam si� nad tym � ze�ga�em bezczelnie, bo doskonale wiedzia�em, �e raczej po angielsku.

Tak by�o szybciej. Na og�. Ale si� tym nie chwali�em.

Polski w��cza� mi si� mimowolnie w chwilach silnego stresu. R�wnie� dlatego tak trudno rozmawia�o mi si� z Helen � ona w chwilach stresu przestawa�a m�wi� i rozumie� po polsku.

Tylko zajrzeli�my w g��b kompletnie zadymionej sali jakiej� nieznanej mi knajpy. Nasze mocno przetrzebione towarzystwo lokowa�o si� wok� trzech zsuni�tych stolik�w. Przywo�ywa�a nas Elka, Gryckiewicz pokazywa� dwa wolne miejsca obok siebie.

Spojrzeli�my z Dasz� po sobie i jak na komend� wycofali�my si� na ulic�. Bez s�owa ruszyli�my w stron� ko�cio�a i dalej, dawn� Monopolow�, dzisiaj � a jak�e � �wi�tego Wojciecha.

Znowu wzi��em j� za r�k�. I ju� nie mia�em zamiaru wypu�ci�.

�wita�o. Szli�my wzd�u� szarych, u�pionych blok�w. Nigdzie �ywej duszy, ani jednego zapalonego �wiat�a. Wida� ranne ptaszki wyjecha�y na d�ugi weekend, a ci, kt�rych o �wicie obudzi�a depresja, woleli le�e� w p�mroku. Nawet wrony nie zd��y�y jeszcze si� obudzi� i rozkrzycze� w koronach drzew, kt�re zapami�ta�em jako zielone kikuty.

��Przyjed� do mnie � poprosi�em gdzie� na wysoko�ci osiedlowego sklepu spo�ywczego, wiele lat temu nazwanego szumnie Supersamem.

Dasza roze�mia�a si� g�o�no, budz�c bezpa�skiego psa, kt�ry spa� wtulony w kratk� wentylacyjn�. Popatrzy� na ni� z pretensj� i ruszy� szuka� spokojniejszego miejsca.

��Pami�taj, ty i Pola zawsze b�dziecie u mnie mile widziane � nie ust�powa�em. � W ka�dej chwili mo�ecie do mnie przyjecha�.

Ale ona nie mia�a zamiaru powa�nie mnie potraktowa�.

A tatu� Poli nie? � rozchichota�a si� na dobre.

A tatu� Poli nie.

Przesta�a si� �mia�, ale nie podj�a tematu.

Odprowadzi�em j�, jak zawsze, na Piastowsk�, krzywym chodnikiem wzd�u� parkingu. Podeszli�my pod same drzwi klatki schodowej, kt�rej nie mog�o ju� pom�c �adne malowanie.

Stali�my tam d�ugo, przygl�daj�c si� sobie w milczeniu, i w ko�cu zacz�li�my si� ca�owa�. Ot tak. Pierwszy raz. Po tylu latach znajomo�ci.

Zdj��em jej okulary. Dawno temu mawia�a, �e wbrew pozorom okularnice maj� lepiej � kiedy chc�, ukrywaj� si� za szk�ami, a kiedy inne odkryj� ju� wszystko, co mo�liwe, okularnice mog� jeszcze powolnym ruchem zdj�� okulary i pokaza� swoj� prawdziw� twarz.

Spojrza�em w jej troch� zdziwione oczy.

��Ty wiesz, �e ci� kocham od pocz�tku �wiata � powiedzia�em.

Tak mi si� czasami zdarza, �e co� wyznaj� i cholera wie, co si� z tym dalej dzieje. Idzie. Pokutuje. Owocuje.

By�o tak, jakby czas si� zatrzyma� i cofn�� jednocze�nie, jakby�my od pocz�tku �wiata wystawali pod t� obdrapan� klatk� schodow�, �eby w ko�cu sta�o si� to, co od pocz�tku �wiata mia�o si� sta�.

Dasza w milczeniu pokiwa�a g�ow�.

A potem us�ysza�em, jak jej mama, wychylaj�c si� z okna, wo�a:

��Daria, chod� ju� wreszcie do domu!

Nie pami�tam, jak wr�ci�em na Kraszewskiego. Chyba przyfrun��em.

�Kocham ci� od pocz�tku �wiata�, powiedzia�, a ja milcza�am. Ba�am si� odezwa�, zdumiona. Nawet nie tym, co powiedzia� Marcin, ale tym, co w odpowiedzi us�ysza�am w sobie. Zdumiona tym jednym jedynym s�owem, kt�re t�uk�o si� we mnie: �Nareszcie!�.

Wesz�am do domu. Figa powita�a mnie jak zwykle, czyli tak, jakby�my si� przez rok nie widzia�y. Najwyra�niej uda�o jej si� bladym �witem wyci�gn�� mam� na pierwszy spacer, bo w ca�ym przedpokoju widzia�am �lady jej ub�oconych �ap, a w kilku miejscach � odcisk r�wnie ub�oconego brzucha.

Mama zamkn�a okno i wysz�a do przedpokoju.

Spotka�am Marcina � powiedzia�am, nim o cokolwiek zapyta�a. � Chyba co� z tego b�dzie.

No, to zaczn� si� problemy � westchn�a, owijaj�c si� szczelniej grubym niebieskim polarem.

Sk�d wiesz? � zapyta�am. � Mo�e w�a�nie sko�cz� si� problemy?

Dzisiaj wiem, �e obie mia�y�my racj�.

Wzi�am prysznic, po kt�rym w ko�cu poczu�am nieprzespan� noc. Po�o�y�am si�, ale wiedzia�am, �e tym razem my�li nie pozwol� mi uciec tam, gdzie od dawna by�o mi najlepiej, i �e z pewno�ci� nie zasn�. Dogoni�a mnie moja przesz�o�� i wszystko to, o czym si� nawet nie zaj�kn�am przez ca�y wiecz�r.

Moja mama bohatersko znios�a galopuj�ce zar�czyny i �lub z Grzegorzem Trze�niewskim, kt�ry by� sierot�, i wiadomo by�o o nim tylko tyle, ile sam o sobie powiedzia�. Par� lat wcze�niej pr�bowa�a wszelkimi sposobami wybi� mi z g�owy pomys� studiowania w Warszawie, przekonana, �e wypuszczona z domu, natychmiast popadn� w tego rodzaju tarapaty � tak w�a�nie to okre�la�a: � �tarapaty�. Jak wi�kszo�� matek, najbardziej obawia�a si�, �e pope�ni� te same b��dy co ona. Nie pomyli�a si�. Ale nie mog�am tego wiedzie� wtedy, gdy na dziewi�ciu metrach swego panie�skiego pokoju celebrowa�am ma��e�skie pocz�tki i by�am szcz�liwa.

W drugiej po�owie kwietnia �wiat odetchn�� pierwszym oddechem Poli, a ja stan�am na g�owie, �eby zaliczy� rok. Uda�o mi si�, przy walnej pomocy matki. M�j m�� studiowa�, a wiadomo, �e wydzia� aktorski to bardzo czasoch�onny kierunek! Ja te� studiowa�am. Ale nieco mimochodem.

Tamten ci�ki czas, pierwszy rok �ycia Poli, raz na zawsze okre�li� kszta�t naszego kr�tkiego ma��e�stwa. Ja na rz�sach � m�j m�� na luzie. Ja przy garach albo w szkole � m�j m�� w samym centrum zdarze� wszelakich, z wyj�tkiem tego, co dzia�o si� w domu.

Nie mog�o nam si� uda�, ale nawet moja matka, kt�ra widzia�a to od pocz�tku jak na d�oni, nie zdawa�a sobie sprawy, �e w�a�ciwie nie mieli�my szans.

Dop�ki Pola by�a malutka, studiowa�am i opiekowa�am si� dzieckiem, mieszkaj�c w Bia�ymstoku, gdzie by�a matka, bli�si i dalsi znajomi. Nie mia�am wolnej chwili, nie zastanawia�am si� nad swoim ma��e�stwem i swoim �yciem.

Zimny prysznic nast�pi� po drugim dyplomie. Mimo znakomitych recenzji przedstawienia, r�l, kt�re zosta�y docenione przez dziennikarzy, wyk�adowc�w, a nawet starszych koleg�w, okaza�o si�, �e teatr lalek w moim rodzinnym mie�cie nie jest zainteresowany ani mn�, ani moim m�em.

To by� szok. Zaraz potem pojawi�a si� propozycja dw�ch etat�w w teatrze w Olsztynie. Wzi�li�my je z marszu.

Niewykluczone, �e gdyby�my pracowali w innych teatrach, nasze ma��e�stwo przetrwa�oby d�u�ej ni� te pi�� lat. Ale grali�my w jednym zespole, na og� w tych samych spektaklach.

Kiedy teatr wyje�d�a�, ja z zasady zostawa�am z dzieckiem � kto� zawsze m�g� mnie zast�pi�, bo bardzo szybko okaza�o si�, �e z nas dwojga to m�j m�� jest nie do zast�pienia.

Mia�am ma�e dziecko, moje �ycie by�o zorganizowane i uregulowane jak w zegarku, inaczej si� nie da�o. Ko� chodz�cy w kieracie nie stanie si� naraz rumakiem dzikim i swobodnym, nawet je�li dobrze pami�ta i wie, czym jest dziko�� i swoboda. Trudno na pr�bach by� radosnym tw�rc�, je�li przedtem i potem biegnie si� pra�, prasowa�, gotowa�, budowa� po raz tysi�czny wie�� z klock�w, niewa�ne � mo�e za �atwo si� usprawiedliwiam.

Nie pomaga�y mi osobliwe zabiegi pedagogiczne miejscowego re�ysera na etacie, kt�ry za m�odu lizn�wszy teatralnej alternatywy, uwa�a� si� co najmniej za Grotowskiego od lalek, a mo�e tylko ludzie mylili mu si� z lalkami, kto go wie. W ka�dym razie jedno�� zespo�u budowa� w ten spos�b, �e na ka�dej pr�bie namaszcza� jakiego� wybra�ca. Szepta� takiemu albo takiej do ucha:

��Zobacz, przecie� to do dupy! To jest aktor? Ty jeste� aktor, powiedz mu co�.

To by�o jak ruska ruletka, nikt nigdy nie wiedzia�, na kogo padnie. Nikt te� nie pali� si� do pouczania � nawet aktorzy miewaj� instynkt samozachowawczy. Nikt. Poza moim m�em. Kiedy pad�o na niego i okaza�o si�, �e tego dnia to ja jestem do dupy, oznajmi� mi przy wszystkich:

Jaka� spi�ta dzisiaj jeste�. Powinna� si� bardziej otworzy�.

O to, to w�a�nie! � ucieszy� si� re�yser. � Pocisz si�, Dasza, i pocisz, ale rozkoszy nic nie dajesz.

Roze�mia� si� tylko nasz dy�urny erotoman. Siedzia� z boku, dumnie prezentuj�c swoje nowe czerwone buty. Wygl�da� w nich, jakby si� urwa� z jakiego� przegl�du zespo��w ludowych.

Sta�am przy zej�ciu ze sceny, gapi�c si� na te idiotyczne czerwone kozaczki.

G�upkowaty eksperyment, kt�ry mia� mnie otworzy� na scenie, nieoczekiwanie i nieodwo�alnie otworzy� mi oczy na to, za kogo wysz�am.

Nie pami�tam, co powiedzia� Grzesiek, kiedy wr�cili�my do domu. Chyba nic. Dla niego nie by�o problemu.

Chcia�am go zabi�, zniszczy�, wyrwa� mu jaja z korzeniami! Ale nie odezwa�am si�. Jak zwykle.

Re�yser da� mi miesi�c, bym udowodni�a, �e mimo wszystko nadaj� si� na scen�. Ostatecznie wstawi�a si� za mn� przewodnicz�ca ZASP � u.

Jeszcze w liceum przeczyta�am, �e dziewczynki wychowywane przez samotne matki nie�wiadomie poszukuj� tatusia w ka�dym napotkanym m�czy�nie i najcz�ciej wybieraj� kogo�, kto � jak nieobecny tatu� � jest nieuchwytny, nigdy nie b�dzie prawdziwie blisko, a przede wszystkim zawsze trzeba b�dzie zas�u�y� na �ask� jego obecno�ci.

D�ugo wydawa�o mi si� to konstrukcj� tyle� zgrabn�, co nieprawdziw�. Dopiero jako doros�a kobieta, samotna, a wi�c zmuszona do refleksji nad sob�, zrozumia�am, �e wszystkie moje nieszcz�liwie spe�nione dotychczasowe mi�o�ci stanowi�y modelowe potwierdzenie tej tezy.

Oddzieli�am si� od Grze�ka na d�ugo przed faktycznym rozstaniem. Tylko dzi�ki temu mog�am znie�� jego nadranne powroty, nag�e znikania i k�amstwa, k�amstwa, k�amstwa. Na ka�dy temat.

Chwilami zastanawia�am si�, jakim sposobem m�j m�� w og�le jest w stanie poda� prawdziw� dat� czy godzin�. Nic dziwnego, �e zosta� aktorem, cz�owiekiem, kt�ry w pracy wypowiada wy��cznie cudze teksty i udaje kogo�, kim nie jest. By� faktycznie stworzony do tego zawodu i b�yskawicznie wyr�s� na lokaln� gwiazd�. Nawykowo mija� si� z prawd� i niemal zawsze uchodzi�o mu to na sucho, a nawet stanowi�o cz�� jego ekscentrycznego wizerunku.

Nie przesadzam � w ko�cu sama z entuzjazmem da�am si� nabra�.

By� jednym z tych cudownych m�czyzn, kt�rych lepiej podziwia� z daleka � jak obrazy impresjonist�w. Lepiej przygl�da� si� z bezpiecznej odleg�o�ci, jak bryluj� i b�yszcz�, podkochiwa� si� nawet, czemu nie, ale w �adnym wypadku nie podchodzi� bli�ej. Bo z bliska nie spos�b nie dostrzec szczeg��w. Z bliska wida�, �e �aden nie pasuje do ol�niewaj�cej ca�o�ci. Fantazja staje si� nieodpowiedzialno�ci�, zmienno�� i gotowo�� na wszystko � niedojrza�o�ci�, coraz to nowe pomys�y na siebie � niezdolno�ci� do przyj�cia na trwale odpowiedzialno�ci za cokolwiek. Uroczy Piotru� Pan z bliska staje si� upiornym Grzesiem K�amczuchem.

Jak ka�da notorycznie ok�amywana �ona, mia�am na podor�dziu zestaw z�otych i srebrnych my�li dotycz�cych ma��e�stwa, obowi�zku i dobra dziecka. Pomaga�o.

Najtrudniej by�o mi si� przyzwyczai� do tych troch� wsp�czuj�cych, a troch� pogardliwych spojrze� podczas pr�b, w bufecie, nawet na scenie. Wsp�czu�y mi starsze kole�anki � potem, nie do ko�ca zorientowane, z oburzeniem przyj�y wiadomo��, �e spakowa�am i wystawi�am za drzwi Grze�ka razem z walizkami. Mia�am by� ponad to i znosi� sw�j los z godno�ci�, ale nie sprosta�am, jak szepta�y po k�tach, �nie stan�am na wysoko�ci zadania�, cho� trudno mi nawet dzisiaj stwierdzi�, co mog�y mie� na my�li. Mo�e d�ugotrwa�y bolesny tr�jk�t? Albo i inny wielok�t?

Do tego z kolei zupe�nie nie nadawa� si� m�j m�� � st�d pogardliwe spojrzenia m�odszych kole�anek i sta�ystek. Ka�da z nich przynajmniej przez jaki� czas �y�a w przekonaniu, �e jest lub by�a jedynym obiektem uczu� Grze�ka. Zmienia� je cz�ciej ni� niekt�re z nich bielizn� � wiem, �e to z�o�liwe i niewybredne, ale niewybredne z�o�liwo�ci to jedyna bro� permanentnie upokorzonych � a dziewczyny ju� po roku pogubi�y si� w swoich sojuszach i koalicjach. Ale dzi�ki temu rozrastaj�cemu si� z ka�dym miesi�cem klanowi wd�w po moim m�u nie musia�am nawet docieka�, na kim aktualnie zawiesi� swoje ci�kie spojrzenie � skoncentrowana nienawi�� rywalek by�a mi wystarczaj�c� wskaz�wk�.

O tym, �e w ko�cu spakowa�am rzeczy Grze�ka, zdecydowa�a Jagoda, jego kolejna wybranka. Pewnego pi�knego dnia (naprawd�, w samym apogeum wiosny) stan�a w drzwiach naszego mieszkania na Nag�rkach i za��da�a:

��Wyja�nijmy sobie wszystko, Dasza.

Nie bardzo wiedzia�am, co mia�abym jej wyja�nia�, ale szybko okaza�o si�, �e �my� oznacza jej monolog, a wyja�nienia to w istocie przemy�lany komunikat.

M�wi�a i m�wi�a, mocno gestykuluj�c, a przy ka�dym jej ruchu podzwania�y srebrne bransoletki � bardzo �adne, mia�a ich na ka�dej r�ce po kilka. S�ucha�am tego podzwaniania jak zahipnotyzowana. Nie odezwa�am si� ani s�owem. Nie us�ysza�am zreszt� �adnych pyta�.

W ci�gu pi�tnastu minut Jagoda zburzy�a fundament, na kt�rym opiera�o si� moje ma��e�stwo: to, o czym nie m�wimy, nie istnieje. M�j m�� nie m�g� jak zawsze k�ama� jak z nut ani i�� w zaparte, a ja nie mog�am jak zawsze chowa� g�owy w piasek. Tym bardziej �e zdecydowan� na wszystko wybrank� okaza�a si� w�a�nie Jagoda, dziennikarka Radia Olsztyn, jedyna osoba, z kt�r� zdo�a�am si� zaprzyja�ni� po przyje�dzie do tego miasta.

Weso�e ko�o fortuny zatrzyma�o si� akurat na niej tylko dlatego, �e jako jedyna nie czeka�a a� Grze� (tylko tak o nim m�wi�y � i starsze, i m�odsze) podejmie w�a�ciwe decyzje. Trudno si� dziwi�, wiedzia�a ode mnie, �e �Grze�� nigdy, ani przez chwil� nie mia� zamiaru podejmowa� �adnych decyzji. By�o mu ca�kiem wygodnie ze mn�, wiecznie zm�czon� �on� o odruchach strusia, a ok�amywanie wszystkich dooko�a stanowi�o jego drug� � co ja plot�! � jedyn� natur�. Dlatego postanowi�a zadzia�a� na w�asn� r�k�, ku jego a� nadto widocznemu zaskoczeniu i konsternacji.

Mimo wszystko jednak wi�kszym zaskoczeniem okaza�a si� dla niego wiadomo��, �e ja, Daria, mog� mie� serdecznie dosy� zaszczytnej roli jego �ony.

Pami�tam pierwsz� samodzieln� wizyt� Poli w nowym domu ojca. Ja nie spa�am przez dwie noce z nerw�w, dziecko � z podekscytowania.

��Mamo, w tym nowym mieszkaniu taty s� a� trzy pokoje. I strasznie wielkie ��ko! � oznajmi�a triumfalnie po powrocie. � Mo�emy na nim spa� we dwie. Zmie�cimy si� tam wszyscy, naprawd�!

Biedna ma�a ksi�niczka, pomy�la�am, kolejna ma�a dziewczynka, kt�ra jeszcze nie wierzy, �e bywaj� �yczenia niemo�liwe do spe�nienia.

��To dobrze � odpowiedzia�am jej ra�nym g�osem. � Ciesz� si�, �e wszystko w porz�dku.

A potem p�aka�am do �witu z tej uciechy.

Po d�ugich namowach Jagoda dopi�a swego i oboje z Grze�kiem wyjechali do Wroc�awia. Ona podj�a prac� w regionalnym o�rodku telewizyjnym, on czeka� na okazj�, to znaczy: pozostawa� na jej utrzymaniu.

Tym samym zako�czy� si� serial o zdradzie i rozstaniu, kt�ry miesi�cami elektryzowa� ca�y teatr od garderoby po pracownie i magazyny. Wszyscy, kt�rzy zd��yli si� ju� podzieli� na �moich znajomych� i �znajomych tamtych dwojga�, pozostali na swoich pozycjach. Zycie teatru i moje �ycie znowu zacz�y biec wzgl�dnie przewidywalnym torem. Wydawa�o mi si�, �e je�li chodzi o Grze�ka, nic mnie ju� nie zaskoczy.

Zerwa�em si� po czterech godzinach snu, gotowy biec, jecha�, spotyka� si�, rozmawia�. Przy goleniu �piewa�em �Biedroneczki�, bo tak mi si� jako� skojarzy�o z Dasz�. Starzy chyba jeszcze spali. Nie mia�em jak zapyta� o weterynark� zawsze dziewic�. Dzi� potrzebowa�em mojej niedziewicy.

���U motylka plamek kilka s�u�y ku ozdobieee� � zaci�gn��em kunsztownie, p�ucz�c maszynk� i ogl�daj�c twarz w kr�tkowzrocznym zbli�eniu.

Czy mog� si� jeszcze komu� podoba�? Mo�e ten nos jako� wyprostowa�, odessa� policzki smutnego buldoga, jako� wyd�u�y� szyj�. Hm, to chyba nie by�oby takie proste. A jak bym wygl�da� z brod�? Mam gdzie� software do takiego modelowania. Warto kiedy� spr�bowa�. Nowe �ycie, nowa twarz.

��Idiota � stwierdzi�em szczerze, ale tak, �eby nikt nie s�ysza�.

Zlikwidowa� te zmarszczki przy oczach. Od tego nale�a�oby zacz��

A mo�e nic nie robi�. Zobaczy�, czy nie zaakceptuje mnie tak, jak stoj�?

Ile� to razy pos�u�y�em si� tym wytrychem?

Wychodz�c z �azienki, zderzy�em si� z Danka. W liliowym szlafroku do ziemi i z g�ow� obwi�zan� r�cznikiem wygl�da�a jak Kr�lowa �niegu.

��Dzie� dobry, szalom, zdrastwujtie. Pi�kny dzie�! � zap�tli�em si� entuzjastycznie.

Nawet chcia�em jej rzuci� komplement o kr�lowej, ale w por� dostrzeg�em, �e tylko ja mam dobry humor od samego rana. Danka bez s�owa znik�a za drzwiami i zamkn�a je cicho.

Mo�e lepiej nie budzi� demon�w. Gdzie jest telefon?

Dopiero po chwili u�wiadomi�em sobie, �e Dasza prawdopodobnie jeszcze �pi, a kiedy wstanie, b�dzie si� spieszy�a na poci�g. Wi�c mo�e nie teraz z tym dzwonieniem. Musia�a jecha� do Olsztyna, bo wieczorem jej c�rka wraca�a ze szkolnej wycieczki. Um�wi�em si� na telefon wieczorem � nie mia�a niestety kom�rki.

By�a dopiero dziesi�ta rano, a ja ju� t�skni�em jak w�ciek�y! Mo�e by tak polecie� na dworzec?

Przy trzeciej herbacie z dygotem serca zda�em sobie spraw�, �e w gruncie rzeczy jeszcze nic si� nie zdarzy�o, nikt o niczym nie zdecydowa� i to wszystko naprawd� mo�e si� okaza� kaprysem, kwiatem jednej nocy. Ale jednocze�nie rozsadza�a mnie taka euforia, �e tylko lata treningu powstrzyma�y mnie przed tym, by nie opowiedzie� wszystkiego Dance przy �niadaniu. Chleb razowy, ser, du�o sera, zje�� �wiat i poprosi� o ksi�yc na dok�adk�!

U�wiadomi�em sobie, �e przez p� nocy g�ba mi si� nie zamyka�a, ale m�wi�em ca�y czas o sobie. Przez tyle godzin wzbieraj�cej i rozp�ywaj�cej si� rozmowy o nic Dasz� nie zapyta�em. Nawet o to, czy tyle lat po rozwodzie nadal jest sama.

Prawd� m�wi�c, by�o mi to oboj�tne. Cholera, wcale nie. Ale wiedzia�em, naprawd� wiedzia�em, �e tej nocy moje �ycie znowu si� zmieni�o. Jakby kto� � nie wiem, los � wreszcie w�o�y� w�a�ciwy klucz, wszystkie tajemne zapadki wskoczy�y na swoje miejsce i jakie� zamkni�te na g�ucho drzwi zacz�y si� otwiera� na o�cie�. Wiedzia�em, �e je�li stanie si� cud i przekrocz� ten pr�g, nigdy wi�cej nie wr�c� do tego, co by�o.

Bo�e, niech to b�dzie prawda!

Tylko dlatego postanowi�em doko�czy� tamt� spraw�.

Bez trudu dodzwoni�em si� do Lilki, siostry Maziuka. Rozmawia�a ze mn� jak ze starym dobrym znajomym.

Ups, co� si� zmieni�o. Nie by�o w jej g�osie nawet cienia tamtej agresji, jaka parowa�a z niej wszystkimi porami wtedy w Kalifornii, kiedy przez kilkana�cie dni, skazani na swoje towarzystwo, kr��yli�my mi�dzy Oakland a Los Angeles, za�atwiaj�c formalno�ci pogrzebowe i transportowe.

Uzna�em to za jeszcze jeden znak odmiany losu i nowej, lepszej passy.

Taks�wkarz wywi�z� mnie daleko poza zapami�tane kiedy� granice Bia�egostoku i jecha� dalej, mniej wi�cej w kierunku Warszawy, po�r�d szachownicy nieznanych mi nawet z widzenia blokowisk. W ko�cu samoch�d zatrzyma� si� na jakim� z lekka tylko i chyba niedawno zagospodarowanym wygwizdowie.

Olga Maziuk posiwia�a, zmala�a i skurczy�a si�, ale z ca�� pewno�ci� pozna�bym j� nawet na �rodku zat�oczonej ulicy. Lilka musia�a j� uprzedzi�, bo otworzy�a drzwi, zanim zd��y�em zdj�� palec z dzwonka.

��Marcinek! � zawo�a�a rado�nie.

�cisn�o mnie w gardle. Od dobrych kilkunastu lat nikt tak si� do mnie nie zwraca�. Nie �ebym jako� szczeg�lnie t�skni� za tym dzieci�cym zdrobnieniem � a mo�e nawet t�skni�em, tylko dowiedzia�em si� o tym w tej samej chwili, kiedy znowu je us�ysza�em.

Chwyci�a mnie w kleszczowy u�cisk, kt�rego wola�em nie odwzajemnia� z r�wn� si��, bo pewnie bez trudu zmia�d�y�bym j� na proszek. By�a ju� na tym etapie, kiedy szczup�o�� powoli przechodzi w wychudzenie, a w�a�ciwie wysuszenie. Be�owa niedzielna sukienka wygl�da�a na niej tak, jakby ju� jaki� czas temu wyros�a ze swojej w�a�cicielki.

��Marcinek przyszed�! � zawo�a�a znowu, po czym, bez �adnego ostrze�enia, rozp�aka�a si�, zupe�nie, jakby ostatni wybrzmiewaj�cy jeszcze ton rado�ci by� zarazem pierwszym tonem rozpaczy.

Rad nierad sta�em skr�cony w paragraf w ciasnym przedpokoju, podtrzymuj�c p�acz�c� kobiet�, i zastanawia�em si�, co dalej.

Ale to ona wiedzia�a, co dalej. Oderwa�a si� ode mnie, jej p�acz usta� jak no�em uci�� i ju� zupe�nie spokojna poci�gn�a mnie do ciasnego, niemo�liwie zagraconego pokoju.

Pami�ta�em paradny pok�j w dawnym domu Maziuk�w. Matka Andrzeja zawsze lubi�a durnostojki, zwane gdzie indziej bibelotami, ale na staro�� najwyra�niej polubi�a je jeszcze bardziej, bo na p�kach, p�eczkach i tandetnych stolikach nie wida� by�o skrawka wolnej przestrzeni.

�onkile, kt�re jej przynios�em, do�o�y�a po prostu do i tak ju� okaza�ej wi�zanki umieszczonej na komodzie. Tu� obok sta�o kolorowe zdj�cie Andrzeja, kt�re sam mu zrobi�em zaraz po jego przyje�dzie do Stan�w. Towarzyszy�a mu plastikowa Matka Boska depcz�ca czarnego w�a i czarno � bia�a fotografia ksi�dza Suchowolca.

Przypomnia�o mi si�, jak w lecie osiemdziesi�tego roku matka Maziuka kaza�a nam nagra� na historyczny magnetofon ZK � 140T historyczne przem�wienie kardyna�a Wyszy�skiego. Ciekawe, czy kiedykolwiek domy�li�a si�, �e to za moj� namow� Andrzej podw�dzi� jej w tym samym czasie bony PKO ukryte w drugim tomie encyklopedii. My�my z Jolk� wypruli par� dolar�w z plastikowej torebki, kt�r� ojciec grub� ta�m� przyklei� pod zlewem � potem dosta�em za to ostatnie lanie w �yciu. Zanie�li�my te, po�al si� Bo�e, datki do siedziby Solidarno�ci.

Tacy byli�my.

��A ju� si� ba�am, �e nigdy do mnie nie przyjdziesz � powiedzia�a w ko�cu Maziukowa, niemal si�� sadzaj�c mnie w fotelu, kt�ry pami�ta� tamte czasy.

Sama przycupn�a na najbli�szym krze�le.

��Czemu? � mrukn��em troch� zmieszany.

Rzeczywi�cie, nie pali�em si� bardzo do tej wizyty i gdyby nie poranne silne prze�wiadczenie, �e nowe idzie, a nawet ju� przysz�o, pewnie znalaz�bym jeszcze ze sto powod�w, �eby to od�o�y�, cho�by do nieokre�lonego nast�pnego razu.

��Bo wiesz, Marcinek � westchn�a ci�ko � jak komu los ko�ci porachuje, to on czasami woli w samotno�ci rany liza� i towarzystwa mu do tego nie potrzeba.

Na wszelki wypadek pokiwa�em g�ow�, jakbym naprawd� wiedzia�, o czym mowa.

�mier� Andrzeja wstrz�sn�a mn�, i to niew�sko. P� dnia czeka�em na niego w MCoffee, najpierw w �rodku, bo ranek by� ch�odny, przy trzeciej kawie na �aweczce przed wej�ciem. Potem w�ciek�y wraca�em do Oakland, pr�buj�c si� do niego dodzwoni� i nawrzuca�, ile si� da. A potem, p�nym wieczorem, zadzwonili z policji. Znalaz� go � tu� obok drogi, ale kilkadziesi�t metr�w ni�ej � motocyklista zmierzaj�cy na cotygodniowy zlot Hell�s Angels w Woodside. Nawet nie wiedzia�em, �e Andrzej w dokumentach ubezpieczeniowych wpisa� mnie jako osob�, kt�r� nale�y powiadomi� w razie wypadku.

Ka�dy, kto prze�y� telefon z tak� wiadomo�ci�, wie, jak to jest zrywa� si�, ubiera�, jecha� u�pionymi ulicami, a potem odpowiada� na pytania, co� tam podpisywa�, ca�y czas na umys�owym autopilocie, kt�ry ka�e dzia�a�, nie pozwala si� zastanawia� ani my�le�. P�niej nadchodzi ranek, a mo�e ju� przedpo�udnie, kiedy autopilot si� wy��cza i do cz�owieka nieuchronnie zaczyna dociera�, co si� sta�o.

Pami�ta�em to doskonale, ale ani wtedy, ani teraz nawet przez my�l mi nie przesz�o licytowa� si� z jego w�asn� rodzin�.

��No i jak ty my�lisz po tym wszystkim �ycie sobie pouk�ada�? � zapyta�a Maziukowa takim tonem, jakbym to ja by� osierocon� matk�. � Musi tobie by� ci�ko.

Nie mog�em w niesko�czono�� kiwa� g�ow�.

��To znaczy o czym pani�

A� j� poderwa�o z krzes�a.

��Jak o czym? To� o tym pude�ku, co� je da� Andrzejkowi naszemu na wiek wiek�w � zawo�a�a i si� rozszlocha�a na ca�ego. � Na pokut� mu da�e�!

Znowu zg�upia�em i przez chwil� bezmy�lnie przypatrywa�em si� p�acz�cej Maziukowej. Nie wiedzia�em, co powiedzie�. Ale nie dlatego, �ebym nic nie wiedzia� o �adnym pude�ku. Przeciwnie. Osobi�cie dopilnowa�em, by w�o�ono je Andrzejowi do trumny, tak jak sobie tego za�yczy� w testamencie, kt�rego by�em wykonawc�.

W�a�nie ten testament u�wiadomi� mi, �e by� mo�e w�tpliwo�ci koronera i policji maj� jednak jakie� podstawy. Ju� w pierwszej rozmowie zapytali, czy Andrzej nie mia� k�opot�w, d�ug�w, depresji, s�owem, czy nie mia� powod�w, �eby specjalnie nie wyhamowa� na tym fatalnym zakr�cie na Old La Honda Road, kt�r� wcale nie musia� jecha�, �eby si� dosta� do Half Moon Bay.

Musia�em im wtedy d�ugo wyja�nia�, �e obaj z Maziukiem nale�ymy, to znaczy nale�eli�my do specjalnego gatunku palant�w, kt�rzy po tygodniu u�erania si� z klientami lubi� w niedzielny poranek wsi��� w samoch�d i podnie�� sobie ci�nienie krwi. Tak by�o. Rajcowa� nas widok wrak�w na dole, poni�ej drogi, w miejscach, sk�d nawet ich nie wyci�gano, bo nie by�o doj�cia � przest�pcy cz�sto zrzucali tam niepotrzebne ju� samochody.

Maziuk nie by� jednym z tych nieszcz�snych histeryk�w, kt�rzy postanawiaj� zrobi� sobie du�e kuku, �eby kogo� tam przestraszy�, ale przypadkowo udaje im si� zabi�. Nie, przygotowa�by swoj� �mier� bardziej metodycznie, �eby nie by�o czego si� domy�la�. Trzyma�em si� tego twardo w rozmowach z policj� i koronerem. Ale ten testament�

Po�r�d chorobliwie szczeg�owych ustale�, jakie tam zapisa�, by�o te� i to o starannie zalakowanym pude�ku ze sklejki. Zostawi� je w naszym biurze, ukryte za skoroszytami. Napisane by�o na nim: �W�� do trumny. W �adnym razie nie otwieraj�. Tak te� zrobi�em i par� razy upewnia�em si�, czy nikomu nie przysz�o do g�owy go wyj�� na r�nych etapach szykowania Maziuka do jego ostatniego lotu do Polski. Koroner, p�niej firma ubezpieczeniowa, zapytali o to, a jak�e. Ale nie otworzy�em, dopilnowa�em, nie zapomnia�em.

W�a�ciwie to Andrzej� � odezwa�em si�. � To znaczy ja tylko je w�o�y�em, tak jak prosi� w testamencie. Nie wiem, co tam jest, nie zagl�da�em.

Nie �artuj! � Maziukowa spojrza�a na mnie z tak� min�, jakby wyros�a mi druga g�owa.

Tu nie ma co �artowa� � prychn��em lekko, ale czu�em, �e co� wisi w powietrzu.

A �eby� wiedzia�, Marcinek � prawie pobieg�a do pokoju obok, gdzie od �ciany do �ciany rozpiera�a si� trzydrzwiowa szafa z nadstawk�. � �eby� wiedzia� � powt�rzy�a i zanurkowa�a w g��b �rodkowej cz�ci.

Zamar�em.

Po d�u�szej chwili, st�kaj�c, wynurzy�a si� z szafy z � jak�eby inaczej � Andrzejowym pude�kiem w obu r�kach. Gapi�em si� jak sroka w gnat, niezdolny wykrztusi� s�owa.

��Znaczy ojciec si� nie pomyli� � mrukn�a, nim zd��y�em cokolwiek powiedzie�. � A� szkoda, �e na wie� do brata musia� wczoraj pojecha�, bo to on postanowi� wyj�� i piecz�cie po�ama�. I dobrze postanowi�, jak tak.

No, nie wiem, delikatnie m�wi�c.

Wszystko, co mia�o si� sta�, ju� si� sta�o, drewniane prostok�tne pude�ko po pseudokuba�skich cygarach z u�miechni�tym w�satym facetem le�a�o przede mn� na spranej serwecie w czerwone i r�owe truskawki. Co ja tutaj robi�?

Przysz�o mi na my�l, �e mo�e jednak ojciec Maziuka mia� racj�.

Mimo w�tpliwo�ci koronera nie wierzy�em, �e Andrzej naprawd� chcia� ze sob� sko�czy�. Ale zanim si� rozp�dzi� przed zakr�tem, znalaz� odpowiednie pude�ko, spakowa� je, napisa� testament, a w nim wyra�ne polecenie �Nie otwieraj!�, i jeszcze ustanowi� mnie wykonawc� swojej ostatniej woli.

Je�li wi�c rzeczywi�cie zaplanowa� swoj� �mier� i zada� sobie ca�y ten trud, to mo�e w�a�nie powinienem by� od razu otworzy� to cholerne pude�ko � miniaturow� trumn�?

Nie wiem i ju� nigdy si� nie dowiem, jak mia�o by�. Podnios�em nadp�kni�te wieko � piecz�cie musia�y nie�le trzyma� � i zobaczy�em to, co zobaczy�em.

��Rozumiesz, Marcinek? � zapyta�a Maziukowa cicho.

Nie odpowiedzia�em. Wpatrywa�em si� bezmy�lnie w du�e studyjne zdj�cie Helen jeszcze z kr�tkimi w�osami. To samo zdj�cie, tylko powi�kszone do rozmiar�w portretowych wisia�o ca�e lata w naszych kolejnych sypialniach i pewnie nadal wisi nad jej ��kiem.

Zacz��em wyjmowa� i odk�ada� na bok nast�pne zdj�cia. Helen w kapeluszu, Helen w g�rach, Helen w zielonej sukience uszytej z cepeliowskich chustek, Helen na tle swojej scenografii. Nie pami�ta�em tych konkretnie uj��, nie wiem, czy kiedykolwiek wcze�niej je widzia�em, ale pami�ta�em inne z tej samej serii, podobne. Pami�ta�em, kto i w jakich okoliczno�ciach je robi�.

Potem zobaczy�em cztery zdj�cia, o kt�rych nie mog�em nic wiedzie�, bo przedstawia�y Andrzeja i Helen w sytuacjach�

Ziemia przesta�a si� obraca�, s�o�ce zata�czy�o w rozedrganym hiphopowym rytmie. Nie wiedzia�em, co zrobi� z r�kami. Nie wiedzia�em, co my�le�. Czy my�le�? R�wne oddychanie. Helen. Kurwa jej ma�!

By�y s�abej jako�ci, jakby kto� zada� sobie trud zrobienia odbitek ze zdj�� cykni�tych najta�szym jednorazowym aparatem. Dalej � klasyka � bilety do kina, rachunki z jakich� knajp, jeden nawet � co za idiota! � z Pizzy Hut, rachunek za dwie doby w jakim� nieznanym mi hotelu w San Francisco. I list od Helen.

Rozpozna�em r�owy papier, kt�rego u�ywa�a do wszelkiej korespondencji, g�ucha na moje uwagi. Rozpozna�em jej okr�g�e, r�wne pismo ma�ej dziewczynki. List by� kr�ciutki, ale ca�kowicie w stylu Helen. Bez specjalnych emocji informowa�a Andrzeja, �e pope�ni�a wielki b��d i �e w imi� wieloletniej przyja�ni powinien wymaza� z pami�ci te dwa tygodnie� jakie� nieznane mi bli�ej dwa tygodnie. Gdzie ja wtedy mog�em by�?

Nawet nie zauwa�y�em, �e wstrzymuj� oddech. Odetchn��em wi�c g��boko, odsun��em od siebie papiery i spojrza�em na matk� mojego nie�yj�cego przyjaciela.

Siedzia�a nieruchomo, z oczami zaczerwienionymi jak u kr�lika. Wpatrywa�a si� we mnie jak w telewizor i nagle, pod jej smutkiem i zapewne autentycznym wsp�czuciem, wyczu�em jeszcze co� � pe�ne napi�cia oczekiwanie telewizyjnego widza na to, co teraz zrobi�.

Ale nic specjalnego nie zrobi�em. Przetar�em okulary, rzuci�em okiem na u�miechni�t� Helen wychylaj�c� si� zalotnie z wielkiej wanny wype�nionej po brzegi pian�, od�o�y�em zdj�cie do innych, odsun��em od siebie ca�� stert� i wsta�em.

��Dzi�kuj�, �e mi pani to pokaza�a � powiedzia�em bez sensu, poca�owa�em Maziukow� w spierzchni�t� r�k� i wyszed�em, nie s�uchaj�c ju�, co do mnie m�wi.

Nie mia�em poj�cia, czego naprawd� chcia� Andrzej, szykuj�c to pude�ko, nie wiedzia�em, dlaczego jego rodzina uzna�a, �e powinienem obejrze� jego zawarto�� i co sobie w�a�ciwie wyobra�a�a. Ale przede wszystkim, przede wszystkim nie chcia�em mie� z tym ju� nic wsp�lnego. Nie zamierza�em z nikim o tym dyskutowa�, nikogo obwinia� ani rozgrzesza�. Zostawi�em ich wszystkich w ciasnym pokoju Maziukowej, po�r�d innych durnostojek, trudno � niech im stanie lekkim b�dzie.

Zamkn��em drzwi za sob�. Zszed�em pi�tro ni�ej i nagle, jak w starej piosence, �diamentow� kul� mi�dzy oczy� � o l�ni�o mnie.

Otworzyli zalutowan� i opiecz�towan� w konsulacie trumn� w poszukiwaniu Andrzejkowych dolar�w! Co tam konto, ameryka�skie ubezpieczenie, w g�owach im si� nie mie�ci�o, �e nic nie ukry� przed urz�dem skarbowym, przed tamtejsz� i tutejsz� biurokracj�!

A mo�e my�leli, �e go zamordowa�em i chcieli to naocznie sprawdzi�?

A mo�e to taki odruch, otworzy� to, co zamkni�te?

Wyobrazi�em sobie min� starego Maziuka, jak ju� roz�upa� pude�ko i zobaczy� w nim zdj�cia jakiej� go�ej baby! Wyobrazi�em sobie min� siostry Maziuka, o ile oczywi�cie rodzice wtajemniczyli j� w swoje machinacje. Rykn��em �miechem i nie mog�em przesta�.

Kwicz�c troch� z uciechy, a troch� z nerw�w, wyszed�em na kwadratowe podw�rko z czterech stron okolone blokami i zapyta�em mijaj�ce mnie dziewczyny:

Przepraszam, kt�r�dy do centrum?

Nie�le, dopiero po drugiej, a ju� nawalony � parskn�a jedna.

Prosto jak w mord� strzeli� � wyja�ni�a druga i obie wy � buchn�y tym straszliwym chichotem, jakim potrafi� smaga� tylko nastolatki w stadzie.

Od razu spowa�nia�em.

Ruszy�em ochoczo przed siebie. Doszed�em do przystanku w szczerym polu i w tej samej chwili podjecha�a stara dobra dwunastka. Wsiad�em, nie zastanawiaj�c si� d�ugo. Niezupe�nie wiedzia�em, jak skasowa� bilet. Bardzo by�o inaczej. Bardzo tak samo.

Patrzy�em pustym wzrokiem na w�tpliwej urody pejza�e podmiejskie, pr�buj�c doszuka� si� cho�by jednej zbornej my�li w mojej dziwnie lekkiej g�owie. Na pr�no.

W �rodku przesuwa�y mi si� tylko jedna za drug� stare ta�my pe�ne nienaturalnych zbli�e�: Helen, ja, Maziuk, jego kolejne przyjaci�ki � �adna nie osta�a si� d�u�ej ni� jeden sezon. Wyj�tkiem by�a tylko ostatnia, Sara, kt�ra op�akiwa�a ze mn� jego �mier�.

Dopiero po paru przystankach z�apa�em si� na tym, �e ca�y czas pr�buj� sobie przypomnie�, jak moja �ona zareagowa�a na wiadomo�� o �mierci Andrzeja.

Tej nocy, kiedy odebra�em telefon z policji, nie by�o jej w domu. Wyjecha�a wtedy na kilkudniowy plener z kt�rym� ze swoich kurs�w, bodaj�e lepienia w glinie. Wr�ci�a nast�pnego dnia i o wszystkim dowiedzia�a si� ode mnie � nie chcia�em jej nic m�wi� przez telefon, wystarczy�o, �e musia�em dzwoni� do Polski.

Wyt�a�em pami��, ale nie mog�em sobie przypomnie� ani jej reakcji, ani miny, nic, czarna dziura. To by�o cale dwadzie�cia cztery godziny p�niej. By�em ju� zupe�nie rozstrojony, z trudem zbiera�em si�y na nast�pny dzie� i kolejne rozmowy z koronerem.

Mo�e p�aka�a.

Ja nie p�aka�em, cho� w tamtej chwili wiele bym da� za tych par� �ez.

Ale nie by�o �ez. By� tylko gin z tonikiem. A mo�e sam gin.

Pude�ko po cygarach stanowi�o jeszcze jeden dow�d na to, �e nigdy nie wiemy wszystkiego o drugim cz�owieku. Mimo to nawet teraz, kiedy tajemnica przesta�a by� tajemnic�, nie mog�em uwierzy�, �e Maziuk sko�czy� ze sob� z powodu zawiedzionej mi�o�ci do mojej �ony. Albo dlatego, �e ba� si� rozmowy ze mn�, bo zadzwoni�em poprzedniego dnia i powiedzia�em, �e musimy pogada�. Chcia�em go, durny, zaskoczy� tym, �e pami�ta�em o jego urodzinach! Chyba pierwszy raz w �yciu.

To by� wypadek. Przypadek. Nie mo�na przyspiesza� na zakr�cie.

Mam nadziej�, �e nie zrobi�e� tego dla niej, bo� Andrzej, nie warto by�o!

Dwa dni p�niej Marcin przyjecha� do Olsztyna. Poprzedniego wieczoru przegadali�my prawie dwie godziny, roz��czy�a nas jego roz�adowana kom�rka. Do trzeciej le�a�am w ciemno�ciach ze s�uchawk� w r�ce, ale ju� nie zadzwoni�. Wtedy jeszcze nie wiedzia�am, �e gubienie �adowarek to jego tajne hobby.

Pojecha�am na dworzec prosto z przedstawienia. Poci�g sp�ni� si� jakie� p� godziny. Kr��y�am mi�dzy kioskiem a budk� z napojami. Dawno nie czu�am takiego niepokoju. W powietrzu wisia�o co� wielkiego. W ko�cu zobaczy�am Marcina, jak wysiada i w p�mroku rozgl�da si� niepewnie po peronie. Nadal nie wiedzia�am, co z tego wyniknie, ale ucieszy�o mnie to niesamowite uczucie oczywisto�ci, kt�re pojawia�o si� za ka�dym razem, kiedy Marcin by� obok.

Zanim zd��y�am zaprotestowa�, wsiad� do jednej z mafijnych taks�wek, kt�re szczelnym kordonem oblepi�y ca�y dworzec.

��Ty nie b�d� taki Amerykanin � mrukn�am, wsiadaj�c za nim.

��Nie jestem Amerykanin, jestem frajer, nie pami�tasz? � odpar� cicho. � I bardzo mi si� do ciebie spieszy.

��Czyli wszystko si� zgadza � westchn�am. � W�a�nie dla takich tu stoj�.

Oczywi�cie zap�aci� za kurs jak za zbo�e, ale darowa�am sobie kolejne uwagi. Nie moje pieni�dze, nie moja sprawa.

By� ju� p�ny wiecz�r.

Figa powita�a go�cia z rezerw�. Zamerda�a nie�mia�o ogonem, ale na wszelki wypadek spogl�da�a na Marcina zza moich n�g.

Pola w pstrokatej pi�amie i szlafroku w muszelki wysz�a ze swego pokoiku, �eby si� przywita�. U�miechn�a si� zwyczajnie, jak czternastolatka, poda�a mu r�k� i schowa�a si� z powrotem u siebie.

Co ona taka zdawkowa? � zapyta� cicho Marcin.

A czego� ty si� spodziewa�? � roze�mia�am si�. � Widocznie uwa�a, �e moi go�cie to nie jej broszka.

No to si� pomyli�a � mrukn�� i kucn��, �eby przywita� si� z psem, kt�ry szczekn�� kr�tko i uciek� do kuchni, ale ju� po chwili wyjrza� i zach�cony bezruchem nowo przyby�ego, podszed� bli�ej.

Ale to Marcin si� pomyli�. Nie s�dz�, by mia� du�o do czynienia z czternastolatkami, kt�re ca�e �wiadome �ycie sp�dzi�y tylko z matk�. Nie m�g� wiedzie�, jak dalece Pola czu�a si� w�adczyni�, czy mo�e raczej w�a�cicielk� mojego �ycia. Zna�am j� jak z�y szel�g. To jedno szybkie spojrzenie, kt�re Marcinowi wyda�o si� zdawkowe, by�o jak skaner, b�yskawiczny test zako�czony natychmiastow� ocen� skali zagro�enia. Zagro�enia dla jej jedynow�adztwa.

Po powrocie Poli z wycieczki rozmawia�y�my o tym, co si� nam obu przydarzy�o przez ten d�ugi, dziwny weekend. Powiedzia�am jej w�wczas ogl�dnie, �e jubileusz szko�y okaza� si� du�o ciekawszy ni� si� spodziewa�am i �e spotka�am kogo�, kogo nie widzia�am wiele lat. To nie by�o k�amstwo, raczej pr�ba dawkowania prawdy.

Wraca�am do Olsztyna z du�ym zam�tem w g�owie, bo kiedy sko�czy� si� tamten wiecz�r i nasta� nowy dzie�, wcale nie by�am ju� taka pewna, czy jestem gotowa zaryzykowa� sw�j bezpieczny �wi�ty spok�j. W�a�ciwie dopiero teraz, widz�c Marcina wysiadaj�cego z poci�gu, poczu�am cie� nadziei, �e mo�e jednak�

W tamtej rozmowie nawet nie pr�bowa�am przebi� rewelacji mojej c�rki. Po raz kolejny wysz�a zwyci�sko z konfliktu, czy raczej intrygi namotanej przez kr�low� jej klasy, niejak� Gosi�. Seria spi�� i konfrontacji ci�gn�a si� od pocz�tku gimnazjum. Kolejny raz pociesza�am j�, �e ju� za dwa lata upiorna Barbie o usposobieniu Stalina tak jak Stalin przejdzie do historii.

Z punktu widzenia Poli brzmia�o to ma�o przekonuj�co.

Na szcz�cie klasowe hierarchijki i szko�a jako taka to by� margines jej �ycia. Pola nie mia�a �adnych ambicji naukowych. Wystarcza�a jej muzyka. Nie � muzyka by�a ca�ym jej �wiatem. Od roku chodzi�a do prywatnej szko�y muzyki jazzowej (nie wiem, czy nie by�a tam najm�odsza), od pi�ciu lat gra�a na gitarze. Jej marzeniem by�o �ycie wype�nione graniem i �piewem. Co mog�am mie� przeciwko temu? Sama marzy�am kiedy� o takim �yciu, tylko w przeciwie�stwie do swojej c�rki nie by�am obdarzona s�uchem absolutnym.

Nast�pnego dnia mia� si� odby� koncert, na kt�rym Pola mia�a po raz pierwszy wyst�pi� solo. Od miesi�ca wszystkie popo�udnia sp�dza�a na pr�bach z trojgiem koleg�w towarzysz�cych jej na instrumentach. Kiedy powiedzia�am, �e przyje�d�a do nas m�j przyjaciel z liceum, kt�rego spotka�am na jubileuszu szko�y, odpar�a:

��Nie ma sprawy. Najwy�ej p�jdzie z tob� na koncert.

Ale to mia�o by� jutro. Tymczasem by� p�ny wiecz�r. Pola umkn�a do siebie, zaraz potem zgasi�a lampk� przy ��ku i zamkn�a drzwi z maskuj�c� szyb�. Stali�my z Marcinem w kuchni i przygl�dali�my si� sobie przez ca�� d�ugo�� sto�u. W ko�cu podszed�, obj�� mnie mocno i poca�owa�, a ja znowu pomy�la�am: �Nareszcie�.

Oniemia�a ze zdumienia Figa podbieg�a do nas i wspi�a si� do moich kolan.

�adnych tr�jk�t�w � mrukn�� Marcin, przyci�gaj�c mnie bli�ej okna.

Nie mia�a okazji widzie� swojej pani w takiej sytuacji � wyja�ni�am.

To niech si� przyzwyczaja.

Zacz�li�my rozmawia�. O nas. Troch� o Helen, troch� o Andrzeju i jego dziwnej �mierci. W kt�rym� momencie pojawi� si� gin lubuski z tonikiem. Mo�e przez ten gin, a mo�e dlatego, �e w ko�cu do tego dojrza�am, w ka�dym razie opowiedzia�am mu co nieco o ma��e�stwie z cz�owiekiem, kt�ry nie odr�nia� fikcji od prawdy. Nie wiem, czyja historia by�a smutniejsza. By�o jednak oczywiste, �e oboje nie�le dostali�my w ko��.

Potem zapali�am �wiece. Wype�ni�y ca�y dom zapachem lawendy. �wiat stan�� w miejscu. Zapomnia�am, kim jestem, nie zastanawia�am si�, co robi�, liczy�a si� tylko ta chwila. Reszta jest histori�. Nasz� histori��

Wstali�my kr�tko po sz�stej, �eby nie kr�powa� Poli, kt�ra wybiera�a si� do szko�y, widokiem faceta w ��ku matki. Kiedy wesz�a, a w�a�ciwie jak co rano wczo�ga�a si� do kuchni, Marcin wyg�asza� w�a�nie pean na cze�� sera morskiego.

Ja te� poprosz� � zadysponowa�a, zaspana, ale z minuty na minut� coraz bystrzej popatruj�ca na Marcina, kt�ry siedzia� naprzeciw niej z nieodgadniona min�.

Wybierzesz si� ze mn� po po�udniu na koncert Poli? � zapyta�am.

A jestem zaproszony?

Ja pana zapraszam � powiedzia�a moja c�rka.

By� zaskoczony, a ja specjalnie zapyta�am przy niej. Ale je�li co�, co si� mi�dzy nami dzia�o, by�o prawd�, musia� si� jak najszybciej dowiedzie�, �e ma dwie osoby do pokochania. Zdawa�am sobie spraw�, jakie to trudne � byli przed nim tacy, kt�rych to przeros�o ju� w przedbiegach � ale stanowi�o m�j jedyny warunek, nie do przeskoczenia ani obej�cia.

��Dzi�kuj� � odpar� ostro�nie. � A czy mog� mie� do ciebie pro�b�?

Pola przerwa�a krojenie sera.

Pro�b�? � mrukn�a nieufnie.

Czy mo�esz mi m�wi� po imieniu?

Dobrze, a jak panu na imi�?

��Marcin.

Dziecko pokiwa�o g�ow� i w zamy�leniu prze�u�o kanapk�. Po chwili z westchnieniem opu�ci�o kuchni� i z przedpokoju dobieg�y nas odg�osy �wiadcz�ce o tym, �e Figa doczeka�a si� porannego spaceru. Porannego sprintu wok� bloku, dla �cis�o�ci. Na spacer mog�a liczy� tylko wtedy, gdy ja z ni� wychodzi�am. Obie lubi�y�my si� b��ka� po wypieszczonych alejkach ogr�dk�w dzia�kowych na skraju osiedla.

Przecie� wczoraj si� przedstawi�em � wymamrota� Marcin p�g�osem.

M�wi�am ci, �e nie prowadzi ksi�gi moich go�ci. Jednym uchem wpu�ci�a, drugim wypu�ci�a.

Co to za koncert?

��Wyst�p jej rocznika. Pola chodzi do szko�y muzycznej. Nie b�dzie bola�o.

Szko�a muzyczna? B�d� �piewa� �Gdybym ja by�a s�oneczkiem na niebie�?

Zobaczysz � odpar�am wymijaj�co. Pola trzyma�a swoje przygotowania w takiej tajemnicy, �e sama nie wiedzia�am, co za�piewa. � Takie wyst�py to jeden z urok�w rodzicielstwa � za�mia�am si�.

��Wyobra�am sobie.

��Spokojnie, to szko�a muzyki jazzowej.

��Teraz to ju� naprawd� zaczynam si� ba�.

Przytuli�am go bez s�owa.

Znowu trzasn�y drzwi wej�ciowe. Nie m�wi�am? Sprint wok� bloku.

Mamo, mamy co� o fraszce? � spanikowana Pola w biegu zdejmowa�a kurtk�.

Zapomnia�a�, gdzie stoi s�ownik? � odpar�am.

Nie szybciej by�oby skopiowa� z Internetu? � w��czy� si� Marcin.

A widzisz tu gdzie� komputer? � odpowiedzia�am, chowaj�c resztki �niadania.

Mog� jeszcze odrobin� sera? � Marcin przytrzyma� mnie za r�k�.

Prosz� bardzo � mrukn�am z ulg�, bo wygl�da�o na to, �e do po�udnia b�dziemy si� przerzuca� pytaniami. Dzi� mia�am wolne w teatrze.

T�um ludzi przelewa� si� mi�dzy ciasn� i duszn� salk� koncertow� a ciasnym korytarzem, na kt�rym kto� pootwiera� wszystkie okna. Dzieciaki poprzynosi�y ciasta, na stolikach sta�y woda mineralna, soki. Po pierwszej cz�ci wszyscy z ulg� wylegli z sali, jedni wykonawcy przyjmowali gratulacje, inni os�adzali sobie smak pora�ki, jak to na szkolnych koncertach.

Marcin nie odst�powa� mnie na krok. Nie, nie trzyma� mnie w jakim� kurczowym czy nachalnym u�cisku, po prostu sta� lub siedzia� tu� obok. Nikogo tu nie zna� i mo�e nie by�o nic dziwnego w takim zachowaniu. Ale ja mia�am jeszcze w pami�ci d�ug� noc jubileuszu szko�y, gdzie zna� kup� ludzi i ca�y czas mn�stwo si� wok� nas dzia�o. Mimo to Marcin by� przy mnie.

Do wszystkiego mo�na si� przyzwyczai�. Ja przywyk�am do tego, �e je�li ju� w og�le sz�am gdzie� z moim by�ym m�em (potem przez chwil� z kim� innym), to by�o oczywiste, �e od pewnego momentu m�czy�ni pij� i rozmawiaj� albo w inny spos�b zajmuj� si� sob�, a kobiety id� do domu albo, nie wiem, robi�, co chc�. A Marcin by� ca�y czas obok i to by�o niezwyk�e, �e facet mi towarzyszy przez par� godzin w jednym miejscu, po�r�d ludzi, i nie szuka okazji, �eby z ulg� znikn��.

Wr�cili�my do sali. Ze sceny uprz�tni�to podesty dla ch�ru, ustawiono mikrofony, kilka krzese� i perkusj�. Praw� stron� wype�nia� fortepian drzemi�cy dot�d za kulisami.

Po�r�d cichn�cego z wolna szumu, z lewej strony wysz�y cztery osoby: Pola w lnianej sukience, kt�rej br�z kontrastowa� z jej d�ugimi jasnymi w�osami, i jej kolega Maciek, oboje z gitarami, potem �miesznie wysoki i chudy blondyn w okularach, kt�ry usiad� do perkusji, i dziewczynka w szerokich czerwonych spodniach, z wiolonczel�. Kto� zaklaska� dla zach�ty.

Sala czeka�a spokojnie, a� ca�a czw�rka si� usadowi, gitary i wiolonczela ostatni raz sprawdz� stopie� zestrojenia. Na chwil� umilk�y instrumenty i umilkli ludzie. Z tej ciszy wy�oni�y si� pierwsze gitarowe d�wi�ki, druga gitara wesz�a z lini� melodyczn�, odpowiedzia�a jej wiolonczela, Pola zacz�a �piewa�, a ja poczu�am, �e �zy lec� mi jak groch.

�piewa�a �Jak�, jedn� z moich ukochanych piosenek Stachury.

Nie wiem, czy ten tekst � ci�g por�wna� z niejasn� puent� � nadawa� si� dla czternastolatki, pewnie nie, ale melodia p�yn�a przez ni� i z niej, jakby w tej w�a�nie chwili rodzi�a si� w sercu mojej ma�ej c�reczki.

Zerkn�am na Marcina, kt�ry siedzia� bez ruchu i patrzy� na Pol� tak, jakby j� pierwszy raz zobaczy�. Chwyci� mnie za r�k�, kiedy za�piewa�a:

Trzeba mie� czterna�cie lat i spokojnie �pi�ce jeszcze serce, by z tak� �arliwo�ci� i oczywisto�ci� �piewa�:

Pola nie powtarza�a po Stachurze ani po innych wykonawcach, chocia� setki razy s�ysza�a stare trzeszcz�ce nagrania, chropowaty, pe�en dziwnych przyd�wi�k�w �piew poety, mniej lub bardziej melodyjne interpretacje innych. Nie powtarza�a po mnie, bo te� i od lat nie �piewa�am swojego �elaznego repertuaru z czas�w liceum. Znalaz�a zupe�nie inny, w�asny klucz do tej prostej melodii.

Ja j� �piewa�am �od nuty do nuty�. Dla Poli ta sama odleg�o��, kt�r� ja pokonywa�am jak schody � ze stopnia na stopie� � by�a drog�, na kt�rej w ka�dej chwili mo�e pojawi� si� co� nowego i zaskakuj�cego. To by� ten jej nies�ychany dar � umiej�tno�� wzbogacania bez udziwnie� i manier, nasycania prostych d�wi�k�w niezwyk�ymi modulacjami. Na tle mniej lub bardziej udanych popis�w bia�ych Murzynek jej naturalnie ustawiony g�os dzia�a� jak otwarcie okna na s�o�ce w dusznej, ciemnawej salce.

Dwie gitary powt�rzy�y za Pol� �cudne manowce, cudne manowce�, wiolonczela wstrzyma�a sw�j �piew, tylko perkusja rozsypa�a jeszcze w ciszy ostatnie d�wi�ki.

Brawa wybuch�y i umilk�y jak no�em uci��, gdy Pola znowu pochyli�a si� nad pud�em gitary.

��Ty te� si� tak zawsze pochyla�a�, troch� w bok, wiesz? � szepn�� Marcin. � Jakby� czeka�a, nas�uchuj�c, na nast�pn� melodi�.

��Nie wiem, nigdy siebie nie widzia�am�

Przerwa�am, bo rozpozna�am kolejn� piosenk�. Znan�, zgran� i pewnie ju� dawno na �mier� zatupan� po ogniskach i rajdach.

��Dla mojej mamy � rzuci�a Pola do mikrofonu.

Jeszcze zd��ymy w d�ungli ludzko�ci siebie odnale��,

T�skno�� zawrotna przybli�a nas.

Zbiegn� si� wreszcie tory sieroce naszych dwu planet,

Cudnie spokrewni� si� cia�a nam.

Dziwnie brzmia� w tej sali tekst, kt�ry w ka�dej linijce balansowa� mi�dzy liryczn� prostot� a bana�em. Widownia � w wi�kszo�ci ludzie w moim wieku i starsi � zna�a go doskonale, ju� czu�am, jak si� szykuj�, by go rytmicznie zat�uc oklaskami, ale wtedy, gdy ju� wszyscy wiedzieli, co dalej, Pola� przerwa�a. Spojrza�a znad gitary na r�ce ju� gotowe do wyklaskiwania rytmu refrenu, odczeka�a, a� opadn�, a potem spokojnie, czysto i wolniej, ni� mo�na si� by�o spodziewa�, za�piewa�a:

Jest ju� za p�no!

Nie jest za p�no!

Jest ju� za p�no!

Nie jest za p�no!

��Jest nadzwyczajna � szepn�� Marcin.

Pokiwa�am g�ow�, ocieraj�c �zy. Popatrzy�am na niego z dum�, cho� zdawa�am sobie spraw�, �e nie ma w tym �adnej mojej zas�ugi. Nie mam poj�cia, sk�d wiedzia�a, jak nie podda� si� sali, umkn�� przed przymusem zabawiania i �w r�czki klaskania�.

Jeszcze zd��ymy nasz� mi�o�ci� siebie zachwyci�,

Siebie zachwyci� i wszystko w kr�g�

�piewa�a moja c�rka, a ja czu�am ciep�o i szorstko�� d�oni Marcina.

Nie jest za p�no!

Nie jest za p�no!

Po koncercie Pola chcia�a jeszcze zosta� na og�lnoszkolnym d�emie, gdzie wszyscy grali i �piewali ze wszystkimi. Rozumia�am j�, musieli co� zrobi� z nagromadzon� adrenalin� i rezerwami energii. Ostatecznie, czemu� innemu s�u�� nasze, aktor�w, popremier�wki.

��Jak jej stosunki z ojcem? � zapyta� Marcin, kiedy ruszyli�my spacerkiem w stron� centrum.

��Wspania�e.

��Naprawd�? S� blisko?

��My�l�, �e Pola jest jedyn� osob� na �wiecie, o kt�rej mo�na powiedzie�, �e Grzesiek j� kocha � powiedzia�am z przekonaniem.

Nie ok�amuje jej? � dr��y�.

Oczywi�cie, �e ok�amuje. Ale ona go i tak kocha.

Ma do ciebie pretensje, �e si� z nim rozsta�a�?

Nic mi o tym nie wiadomo. Przecie� wie, �e ojciec od lat ma inn� �on�, a ja jestem sama.

Jak my�lisz, liczy si� z tym, �e to si� mo�e zmieni�?

Nie s�dz� � roze�mia�am si�. � Jest przekonana, �e jej towarzystwo w zupe�no�ci mi wystarcza.

Przeszli�my pod Zamek, a potem w d�, do mostku na �ynie. Przez ca�y ten czas prawie nie odzywali�my si� do siebie. My�la�am o tym, jak szybko si� sko�czy ten kilkudniowy sen. Marcin wraca� do Stan�w � trudno, �eby zrezygnowa� z pracy � ja za miesi�c ko�czy�am sezon i teoretycznie mog�abym do niego przyjecha�. Ale tylko teoretycznie.

Chodzi�a mi po g�owie scena ze �Z�otego klucza�, jednej z najpi�kniejszych ba�ni, jakie napisano dla teatru lalek: �Dlaczego ja, Duda, mam �le na �wiecie? � Bo nie przykr�casz�. Nie zamierza�am �przykr�ca�, ok�amywa� Marcina ani samej siebie. Szczeg�lnie samej siebie.

Nie tym razem.

Zawr�cili�my. Wst�pili�my do jednej z tych odpicowanych nowych kawiarenek w okolicy Zamku. Usiad�am i rozejrza�am si� po sali, w paru miejscach dostrzegaj�c znajomych.

��Kiedy b�dziesz mog�a do mnie przyjecha�? � us�ysza�am Marcina.

U�miechn�am si� tylko.

��Kiedy? � powt�rzy�.

��Nigdy � powiedzia�am. � Nie sta� mnie na tak� podr�.

��Ale ja nie pytam, czy ci� sta� � zniecierpliwi� si�. � To chyba oczywiste, �e kupi� ci bilet.

��Oczywiste? � podnios�am g�os zaczepnie. � Nic mi o tym nie wiadomo.

Musieli�my przerwa�, bo podesz�a kelnerka i Marcin zacz�� sk�ada� jakie� niezwykle skomplikowane zam�wienie. Ja milcza�am � nie wiem, czemu poczu�am si� tak dotkni�ta jego propozycj�. Dzisiaj my�l� sobie, �e �atwiej mi by�o wtedy okaza� uraz� ni� bezbrze�ne zdziwienie tym, �e ktokolwiek chce mi co� u�atwi�.

��Nie chcia�em ci� obrazi� � powiedzia�, kiedy dziewczyna odesz�a do innego stolika.

��Nie obrazi�e�, ja tylko�

Przepraszam, je�li poczu�a� si� niezr�cznie � przerwa� mi. � Ale tak strasznie si� boj�, �e za chwil� znikniesz, znowu� Po prostu bardzo chc�, �eby� do mnie przyjecha�a� �eby�cie obie przyjecha�y�

Nie sta� mnie � powt�rzy�am z uporem.

Ale mnie sta�. I ju� � powiedzia�, bior�c mnie za r�k�. � Porozmawiamy spokojnie i wszystko uzgodnimy.

Widzia�am, jak Karolina, jedna z moich starszych kole�anek, omal nie wyla�a sobie latte na dekolt, bo usi�owa�a tak si� wykr�ci�, by dojrze�, kto siedzi ze mn� przy stoliku.

��Tak. Uzgodnimy � mrukn�am.

Uzgodnimy, zap�ac�, c� za romantyczna konwersacja, pomy�la�am kwa�no i w tym samym momencie szarpn�am sobie cugle.

Naprawd� chcia�aby�, �eby przespa� si� z tob� i znikn�� w sinej dali? Tak by�oby lepiej? Tak jak zawsze?

Marcin chcia� co� mi da�, co� mi u�atwi� i by�o to dla mnie niepoj�te. We wszystkich moich dotychczasowych zwi�zkach to ja si� stara�am, to ja dawa�am, u�atwia�am, znajdowa�am doj�cia i wyj�cia. Kiedy przestawa�am stawa� na g�owie, zwi�zek zdycha� i po raz kolejny okazywa�o si�, �e od pocz�tku jecha� tylko na mojej energii.

To, co dzia�o si� teraz mi�dzy nami, by�o zaledwie nadziej�, przeczuciem, �e by� mo�e przydarzy nam si� co� wi�cej ni� par� mi�ych chwil. Nie by�o jeszcze mowy o zwi�zku, a ja ju� dosta�am tyle, �e nie umia�am tego spokojnie przyj��. Nie ufa�am darom, kt�re mia�yby przyj�� ot, tak.

Szarza�o, chocia� sroki na drzewach wok� bloku jeszcze nie zacz�y swoich porannych sprzeczek, kiedy obudzi�am si� z p�ytkiego snu. Otworzy�am oczy i napotka�am uwa�ne spojrzenie Marcina. Nie wiem, czy w og�le zasn��. Le�a� z r�k� pod g�ow� i przygl�da� mi si� Bez okular�w. Ciekawe, jak d�ugo.

Co jest? � zapyta�am, przysuwaj�c si� bli�ej.

Zaskoczy�a� mnie.

Ciekawe czym? Mam si� ba�?

Sk�d�e � odnalaz� moj� d�o� i po�o�y� j� sobie na sercu. � Zaskoczy�o mnie, �e chcia�a� ze mn� spa�.

Chcia�am. To chyba nic z�ego � mrukn�am. � Mo�na spa� ze sob� i nawet si� nie dotkn��.

Tak? � roze�mia� si�. � Ja z pewno�ci� od pocz�tku my�la�em o czym� innym.

Nie mog�am si� nie roze�mia�. Przewr�ci�am si� na plecy.

��Nie wiedzia�am, �e to si� stanie tak szybko � przyzna�am.

��Bo to by�o tempo ameryka�skie � za�artowa�.

Nie, pomy�la�am, to by�o �wi�to.

Tej nocy ju� nie zasn�li�my. O wschodzie s�o�ca dotar�o do mnie, �e nic mi si� nie wydawa�o, nie uleg�am nastrojowi chwili, a mo�e nawet pierwszy raz w �yciu si� nie pomyli�am.

Potem odprowadzi�am Marcina na pierwszy poranny poci�g do Warszawy. W taks�wce jad�cej na dworzec da� mi czek, �ebym mia�a czym op�aci� wiz�. Ju� bez gadania schowa�am go po prostu do torebki, chocia� nadal nie mie�ci�o mi si� w g�owie, �e nagle wszystko sta�o si� mo�liwe.

Ju� kiedy� by�am w takim stanie, w takim miejscu, w kt�rym czu�am, �e wszystko si� mo�e zdarzy�. Ale tamto nie budzi�o euforii ani nadziei.

Dopiero po wyprowadzce Grzegorza zrozumia�am, jak dalece osobnym �yciem �yli�my i jak dalece by� nieobecny w mojej codzienno�ci, nie m�wi�c ju� o codzienno�ci naszej c�rki. Na szcz�cie Pola nie mia�a �adnego por�wnania i najdziwniejsze zachowania ojca przyjmowa�a ze spokojem w�a�ciwym tylko ma�ym dzieciom. Uwielbia�a Grze�ka.

Zosta�am w ledwie oswojonym mie�cie z ma�ym dzieckiem � obca i ma�o komu znajoma. Nie wiem, jak bym sobie poradzi�a, gdyby nie to, �e par� miesi�cy p�niej do Olsztyna zjecha�a Elka z m�em i trojgiem dzieci. Przynajmniej mia�am si� komu porz�dnie wyp�aka�.

Pola ko�czy�a ju� karier� przedszkoln�, kiedy pierwszy raz napomkn�am o rozwodzie. By�am zm�czona comiesi�cznym telefonowaniem do Wroc�awia, zawsze w sprawie pieni�dzy. Grzegorz, kt�remu po roku czekania na okazj� uda�o si� zatrudni� w teatrze dramatycznym, nie uchyla� si� od p�acenia.

Bez wi�kszych spor�w ustalili�my sum�, jakiej mog�am oczekiwa�, ale za ka�dym razem musia�am poprosi�, �eby on, po d�ugiej litanii swoich problem�w i niezaspokojonych potrzeb, na koniec zaznaczaj�c, �e odejmuje sobie od ust, �askawie da�. Chcia�am uregulowa� swoj� sytuacj� i przynajmniej formalnie uniezale�ni� kwestie finansowe od jego widzimisi�.

By�a sobota, przed po�udniem grali�my �Jasia i Ma�gosi� dla dzieci z katolickiej szko�y podstawowej. Pami�tam, �e w finale, podczas braw i uk�on�w, na scen� wdrapa�a si� kt�ra� z nauczycielek i gromkim g�osem oznajmi�a:

��A dzieci, kt�re kibicowa�y wilkowi, maj� grzech, bo zdradzi�y Jasia i Ma�gosi�.

Brawa umilk�y jak no�em uci�� i przez chwil� aktorzy stali si� widzami �ywego obrazu: pi��dziesi�tka dzieci w kamie� zamieniona. Kolega, kt�ry gra� wilka, rewelacyjnie go gra�, po prostu zd�bia�. My te�. Z tego wszystkiego zacz�li�my bardzo g�o�no i troch� niesk�adnie �piewa� jeszcze raz fina�ow� piosenk�. Ale dzieci wybra�y ewakuacj� do szatni.

To dopiero by� teatr. A mo�e nawet cyrk.

Na og� w takie dni Pola sz�a do s�siad�w dwa pi�tra ni�ej. Starsi pa�stwo, kt�rych dwie wnuczki wyjecha�y do Australii, zajmowali si� ni�, kiedy by�a taka potrzeba, z entuzjazmem i za symboliczne pieni�dze. Byli naprawd� kochani. Pola nachodzi�a ich o dowolnych porach, a kiedy bywa�a na mnie z�a, grozi�a, �e przeprowadzi si� do nich �na zawsze�. W t� sobot� jednak�e moja c�rka zosta�a w domu z babci� � mama przyjecha�a poprzedniego dnia z jedn� ze swoich rzadkich wizyt.

Sko�czy�am przedstawienie. Przy wej�ciu do garderoby zaczepi�a mnie portierka, m�wi�c, �e moja matka dzwoni�a z domu kilkana�cie razy i mam jak najszybciej oddzwoni�. Natychmiast pobieg�am z ni� do dy�urki, ale najbujniejsza fantazja aktorki lalkowej nie przygotowa�a mnie na t� rozmow�:

��Czy mo�esz si� zwolni� i natychmiast wr�ci� do domu?

��powiedzia�a moja matka bez wst�p�w, odebrawszy telefon.

��Ju� sko�czy�am. Co si� sta�o? � zapyta�am przera�ona.

Przyjecha� ojciec Grzegorza i brat � odpowiedzia�a kr�tko.

Mamo, Grzegorz jest sierot� i nie ma braci! � zawo�a�am, wyobra�aj�c sobie dw�ch bezwzgl�dnych bandyt�w, kt�rych matka w niepoj�tym za�mieniu umys�owym wpu�ci�a do domu! Wypij� herbat�, zamorduj� j� z zimn� krwi�, a Pol� sprzedadz� handlarzom �ywym towarem.

By�oby lepiej, gdyby� tu przyjecha�a � powiedzia�a moja matka i od�o�y�a s�uchawk�.

By� koniec miesi�ca, ale natychmiast wezwa�am taks�wk�, cho� ju� w drodze �a�owa�am, �e nie zadzwoni�am jeszcze na policj�. Mimo woli zagapi�am si� na licznik, zastanawiaj�c si�, z czego b�d� musia�a zrezygnowa� w przysz�ym tygodniu � dyscyplina samotnej matki dzia�a bez wzgl�du na sytuacj�. Dotar�am na Or�owicza, przelecia�am jak wiatr cztery pi�tra bez windy i wpad�am do domu, spodziewaj�c si� najgorszego.

Matka otworzy�a drzwi i bez s�owa przepu�ci�a mnie do kuchni, kt�ra w moim dwupokojowym mieszkaniu pe�ni�a r�wnie� rol� salonu. Obaj siedz�cy ty�em do wej�cia m�czy�ni zerwali si� i ruszyli mnie powita�. Pola, kt�ra dotrzymywa�a im towarzystwa, pomacha�a mi r�czk�, ale min� mia�a dziwn�. Zna�am t� min�. Pojawia�a si� w sytuacjach, kiedy Pola nie wiedzia�a, co ma o czym� my�le� i czeka�a na moj� reakcj�, by si� rozpogodzi� albo nachmurzy�.

Cze�� � u�miechn�am si� do niej. � Czy mi si� zdaje, czy ju� dawno nie przebiera�a� Laury?

Ojej! � Zafrasowana Pola pop�dzi�a do swego mikroskopijnego pokoiku.

Rzut oka wystarczy�, �eby rozwia�y si� wszelkie w�tpliwo�ci, cho� sytuacja wydawa�a si� rodem z kolumbijskiej telenoweli. M�odszy z m�czyzn wygl�da� jak mocniejsz� kresk� narysowany Grzesiek z przyciemnionymi w�osami. Starszy mia� twarz inaczej ciosan�, ale jego sylwetka i w�osy � ni to jasne, ni to siwe � powiedzia�y mi wszystko, czego potrzebowa�am, cho� nie od razu to do mnie dotar�o.

Stanis�aw Trze�niewski. � Starszy z m�czyzn chwyci� moj� d�o� i zacz�� ci�gn�� j� w g�r�, jak to si� cz�sto zdarza ludziom jego pokolenia, nawyk�ym do ca�owania po r�kach.

Tomek � rzuci� drugi.

��Nie bardzo rozumiem� � zacz�am � to znaczy, Daria Trze�niewska � doda�am niezwykle inteligentnie i zamilk�am.

Nie wiem, jak d�ugo staliby�my w potr�jnym zak�opotaniu, gdyby nie moja matka, kt�ra postanowi�a przyj�� na siebie rol� narratora tej ob��dnej opowie�ci. Na ca�ym �wiecie nie by�o chyba drugiej osoby, kt�ra w takiej sytuacji poinformowa�aby po prostu:

��Pan Trze�niewski przyjecha� z W�odawy pozna� Pol�, no i ciebie oczywi�cie. Nie m�g� zrobi� tego wcze�niej. Grzegorz powiedzia� mu sze�� lat temu, �e dziecko zmar�o przy porodzie, a ty zwariowa�a� i do ko�ca �ycia pozostaniesz w zak�adzie zamkni�tym.

Czy wspomina�am, �e moja mama jest nauczycielk� matematyki?

��I co si� zmieni�o? � zapyta�am zaciekawiona, a mo�e kompletnie og�upia�a.

Zapomnia�, �e to powiedzia� � oznajmi�a matka rzeczowym tonem. � Przywi�z� do domu kandydatk� na kolejn� �on�, a rodzice wyt�umaczyli mu, �e raczej nie dostanie rozwodu, je�li pierwsza jest w wariatkowie.

Rodzice? � szepn�am, a mo�e j�kn�am.

�ona, niestety, nie mog�a przyjecha� � wyja�ni� pospiesznie m�j� hm, te��. � Nie najlepiej si� czuje po tym wszystkim, potrzebuje troch� czasu, �eby si� oswoi�, sama pani rozumie.

Nie, nic z tego nie rozumiem � przerwa�am mu. � To niemo�liwe, ja by�am jego �on�. Przecie� normalnie studiowa�, funkcjonowa�, pracowa�, by�am przy tym�

Sama nie wiem, czemu nagle zacz�am broni� Grzesia K�amczucha, z kt�rym od dawna nie chcia�am mie� nic wsp�lnego. Mo�e dlatego, �e jednak mia�am� sze�cioletni� dziewczynk�, kt�ra kocha�a swojego ojca.

��Nie wiedzieli�my, �e w og�le poszed� na studia. M�wi� nam w tajemnicy, �e handluje kradzionym w�glem z Ruskimi i zarabia jakie� kosmiczne pieni�dze � wyja�ni� Tomek znu�onym g�osem.

Zacz�am si� �mia�. Grzesiek i kosmiczne pieni�dze! Czu�am, �e jeszcze s�owo, a ten �miech przejdzie w szloch albo jak�� histeri�.

��I co wy na to? � wydusi�am zaciekawiona.

��Matka, wiadomo, zamartwia�a si� � odezwa� si� ojciec Grze�ka � a ja nawet uwierzy�em. Mia�em troch� pretensj�, �e nic nie zobaczyli�my z tych kosmicznych pieni�dzy.

��I przez tyle lat nikt tego nie sprawdzi�? Nikt go nie odwiedzi�, nie zainteresowa� si�, czy przypadkiem nic mu nie grozi?

��Doros�y by� � wyja�ni�. � Potem dostali�my wiadomo��, �eby go nie szuka�, bo ma k�opoty i musi jaki� czas si� ukrywa�. Przed UOP.

Gdzie niby? � za�mia�am si�. � W teatrze lalek?

W Puszczy Bia�owieskiej.

O Bo�e! � j�kn�a mama.

��Aha � wychrypia�am, zastanawiaj�c si�, co powinnam powiedzie� albo zrobi�.

Nie mia�am poj�cia. Nie by�am bohaterk� telenoweli. Nikt nie napisa� kwestii, kt�r� mog�abym teraz wyg�osi�, wykrzycze�, wyj�cze�. Nie mia�am si�y my�le�. Dlatego odwr�ci�am si� i wesz�am do pokoiku Poli. Zamkn�am za sob� drzwi i powolutku osun�am si� po nich na pod�og�.

Jak tam Laura? � zapyta�am.

Szykuje kr�lewskie szaty na spotkanie z dziadkiem i babci� drug� � wysapa�o dziecko, mocuj�c si� z mikroskopijnymi guziczkami w r�owej kreacji balowej ulubionej lalki.

By�o to obezw�adniaj�co konkretne i jasne podsumowanie, cho� z nas dw�ch to Pola by�a ma�� ksi�niczk�.

Kto� szarpn�� drzwiami, rozleg�o si� energiczne pukanie. Na czworakach przesun�am si� bli�ej Poli. Drzwi si� otworzy�y i wesz�a moja mama. Popatrzy�a na nas z g�ry, parskn�a �miechem. Zaskoczy�a mnie, bo w kuchni wygl�da�a tak, jakby najwy�szym wysi�kiem powstrzymywa�a histeri�, sza�, nie wiem co, co� gwa�townego i okropnego.

��Zamierzasz tu przesiedzie� spraw�? � zwr�ci�a si� do mnie. � Tak si� nie da.

A co mam zrobi�? � zapyta�am. � U�ciska� rodzin� m�a, postawi� flaszk� na stole i do rana opowiada� im histori� swego �ycia?

Wyjdziesz st�d sama czy mam ci� wyci�gn�� za nog�?

A babcia odpowiada pytaniem na pytanie � zauwa�y�o dziecko rezolutnie.

Podnios�am si� z pod�ogi i pos�usznie wysz�am do swoich go�ci.

Mam nadziej�, �e powiedzieli�cie o wszystkim Jagodzie � wydusi�am, kiedy ju� jako tako pozbiera�am my�li.

Bo ty nie masz czym si� martwi� � mrukn�a mama.

Tak � odpar� Tomek z o�ywieniem. � Za jej namow� podj�� terapi�.

To si� leczy? � zdziwi�am si�.

Ja tam nie wiem. To ona m�wi, �e Grzesiek k�amie, �eby si� dowarto�ciowa�, bo ma te, no�

Kompleksy � podpowiedzia�a uprzejmie moja matka, a ja spojrza�am na ni� oczami jak spodki.

��No, kompleksy, w�a�nie. Cholera wie, mo�e i tak.

Ko� by si� u�mia�, pomy�la�am. Facet, kt�ry sprowadzi� mnie i moje poczucie w�asnej warto�ci do parteru, a mo�e jeszcze ni�ej, b�dzie teraz pracowa� nad wzmocnieniem swojej samooceny, �eby mie� si�� zmierzy� si� z prawdziwym sob�. A ja? Co mam zrobi� ze sob� i swoim zmarnowanym �yciem?

��Mamusiu � zawo�a�a Pola, staj�c w drzwiach � jeszcze nic nie jad�am od drugiego �niadania! Ja chyba jestem chora!

Prawid�owa odpowied� sta�a przede mn� w czerwonych rajstopkach i granatowej sukience z osiedlowego lumpeksu.

czerwiec � grudzie� 2001

Daszo najmilsza, nawet nie wiesz, jak wspaniale by�o mi z Tob� przez te kilka dni. Poczu�em, �e gdzie� we wszech�wiecie s� dla mnie mo�liwe �ad i uspokojenie, za kt�rymi t�skni�. Trzeba by�o tylu lat�

Nie wierzy�em, �e nasze drogi kiedy� jeszcze si� zejd�. To, co si� sta�o, przesz�o moje oczekiwania.

Chce mi si� �y�. Od dawna tak dobrze si� nie czu�em. Widz� �wiat�o w tunelu. Wierz�, �e to nie b�ysk lusterka, co by�o moj� m�odzie�cz� obsesj�, sk�d wiele pomy�ek w �yciu i wiele pesymizmu.

Jest mi trudno i�� przez rozw�d. Z ka�dym dniem wyczuwam w Helen coraz wi�cej gniewu. Ci�gle wini mnie za to, co si� z ni� dzieje, za to, �e nagle musi i�� do pracy, �e zosta�a sama. Nie taki by� jej plan.

By�y to dobre �ata w moim �yciu i jestem jej za nie wdzi�czny. Mam, nadziej�, �e jest co�, za co i ona jest mi wdzi�czna. To, co si� z nami sta�o, jest konsekwencj� naszych wybor�w: ona wybra�a, �e nie b�dzie mie� dzieci, ja wybra�em dzieci � nie ma tu miejsca na kompromis.

Nie mog� przez ca�e �ycie jej utrzymywa�. Nie chc�, to si� k��ci z moim poczuciem sprawiedliwo�ci.

Pisz� Ci o tym, by� spr�bowa�a mnie zrozumie�.

Nie wiem, co si� z nami stanie. Nie wiem, co ka�de z nas wybierze. Bardzo chc� by� z Tob�, ale mog� tylko liczy� na to, �e Ty te� tego zechcesz. Bardzo tego pragn�, ale to nie jest ogie�, kt�ry mog� w Tobie zapali�. Musz� poczeka�, a� sam si� zatli.

B�dzie dobrze. Byleby wojny nie by�o, jak m�wi�a moja babcia.

T�skni�,

Marcin

Dasza �y�a jak Ostatni Mohikanin albo amisz. Nie mia�a i nie potrzebowa�a w domu komputera ani Internetu. Nie, nie g�osi�a w tym wzgl�dzie jakich� teorii, po prostu uwa�a�a, �e to obszar rzeczywisto�ci, kt�ry jej w �aden spos�b nie dotyczy. By�a aktork�. Teatr lalek � jak ka�dy teatr � �yje wy��cznie chwil�, jest ulotny, jednorazowy i nieodwo�alnie przemija w czasie rzeczywistym. Do budowania kolejnych r�l Dasza potrzebowa�a swojego cia�a i g�osu, a nie wiadomo�ci z internetowych serwis�w. Jej pami�tnikiem (sam widzia�em, cho� nie zagl�da�em, no, mo�e troch�) by� szary brulion z pozaginanymi w tr�jk�t stronami (jak w czwartej klasie). Pomys� pisania internetowego dziennika, do kt�rego mia�by zagl�da� ktokolwiek poza ni�, wyda�by jej si� ekshibicjonistyczn� perwersj�. Mia�a jedn� pensj� i jedno pustawe konto w oddziale PKO na swoim osiedlu. Do jego opr�niania wystarcza�a jej karta bankomatowa, a i j� traktowa�a z nieufno�ci�.

Najdziwniejsze by�o jednak to, �e jej c�rka �y�a w tym samym mohika�skim stylu. Nie prowadzi�a bloga, nie tkwi�a na Gadu � Gadu, nie robi�a nic z tego, co dla wszystkich nastolatk�w znanych mi z widzenia i ze s�yszenia stanowi�o istot� i sens �ycia. To prawda, s�ucha�a muzyki na odtwarzaczu kompaktowym, ale ju� informacji szuka�a w encyklopediach i s�ownikach, a je�li czego� nie mog�a znale�� w domu, sz�a do biblioteki. No i czyta�a ksi��ki, co samo w sobie by�o dla mnie zdumiewaj�ce.

Po tylu latach znowu zacz��em pisa� listy. Uzna�em, �e bezpieczniej b�dzie na komputerze, od tak dawna nie pisa�em odr�cznie tekst�w d�u�szych ni� lista zakup�w� Sam si� odzwyczai�em od swoich bazgro��w i nie wyobra�a�em sobie, by ktokolwiek poza mn� mia� cierpliwo�� je odszyfrowywa�. Dziwnie by�o drukowa� jedn� czy dwie kartki, wk�ada� je do koperty i jecha� na poczt�. Potrafi�em pojecha� na poczt� na lotnisku, je�li okazywa�o si�, �e si� sp�ni�em i nie uda�o mi si� dopa�� listonosza. A te listy sz�y par� dni, nie ca�e tygodnie jak kiedy�. Niesamowite!

Czu�em si� jak neoluddysta, kt�ry odrzuca nowoczesno�� z jej formami komunikacji, co w po��czeniu z moj� prac� � zajmowa�em si� bezpiecze�stwem informatycznym w dwudziestu co najmniej firmach � stanowi�o mocno schizofreniczn� mieszank�.

Wi�c listy, czekanie na listy i telefony � potem ju� codzienne. Nic innego si� wtedy nie liczy�o, tylko te listy i wydzwanianie. W �yciu tyle nie rozmawia�em przez telefon, co wtedy.

Ci�ko mi by�o si� prze�ama� w tych rozmowach. Brakowa�o mi obrazu, nie czu�em intymno�ci, spotkania, dotyku, zapachu. Od lat u�ywa�em telefonu jako narz�dzia biznesowego. Je�li chcia�em by� bli�ej kogo�, pisa�em albo �fatygowa�em si� osobi�cie. Ostatecznie mailowa�em.

Daszo najcudniejsza, sobota rano, leniwa. Smutno, bole�nie. Ale �yj�, pij� herbat�, s�ucham muzyki, rozmawiam z Tob�. Wiem, �e co� si� ko�czy. I co� si� zaczyna.

Ciesz� si� ka�dym telefonem do Ciebie i od Ciebie. Ci�gle s� takie nierealne, ci�gle mnie zadziwiaj�. Mam wra�enie, ze Ci� nie znam, tak ma�o o Tobie wiem. A z drugiej strony � jakbym Ci� zna� od wiek�w. Jak sobie z tym poradzi�? Kim ja dla ciebie jestem? Jak to b�dzie? Jak to sobie wyobra�asz?

My�l� sobie, �e nie musz� ju� nic nikomu w �yciu udowadnia�. Wiem, co mog�, wiem, �e mog� wszystko. Ci�gle siebie zaskakuj� � czasami niezbyt pozytywnie. Ale �yj�, jestem.

�mier� Andrzeja w jaki� spos�b przyspieszy�a m�j w�asny rozpad, depresj� i beznadziej�. Dzi� jest lepiej. Odkry�em przez to do�wiadczenie troch� wi�cej siebie, zrozumia�em te� troch� innych ludzi. Nabra�em dystansu do problem�w, ale te� u�wiadomi�em sobie sw�j gniew i �al.

�yj�. On nie. Ja mog� co� zmieni�. On nie. Ja cierpi�. On nie. Jaki z tego rachunek?

Pisz� Ci o tym, bo to ci�gle ko�acze si� we mnie, ci�gle boli. Czy wiesz, �e nadal pisze do mnie i dzwoni jego ostatnia dziewczyna? Ma na imi� Sara. To a� dziwne, �e nadal chce si� ze mn� kontaktowa�

Nast�pna herbata. Za oknem zaleca si� do mnie wierzba p�acz�ca (chyba). Ludzie opalaj� si� przy basenie. Nie znam tu nikogo. Wszyscy s� jacy� strasznie profesjonalnie � obcy, zamkni�ci w sobie. Du�o tu pracownik�w Oracle'a, to taka wielka firma komputerowa. Mimo �e do pracy maj� pi�tna�cie minut spacerkiem, jad� tam samochodami.

Upa�. Ca�e szcz�cie, �e wiatr od zatoki ch�odzi.

Zycie bardzo dziwnie si� uk�ada.

Ca�uj� ci� tu i tam,

Marcin

PS Przesy�am oficjalny list, kt�ry mo�esz do��czy� do wniosku o wiz�. Prosz� Ci�, zr�b to przez biuro podr�y. Nie ma sensu, by� jecha�a do Warszawy i sta�a w idiotycznych kolejkach.

Tymczasem w Polsce sko�czy� si� rok szkolny. Dasza i Pola wyjecha�y na wycieczk� do W�och, kt�ra by�a nagrod� w jakim� lokalnym konkursie piosenki. Nie wiedzia�em, co to za konkurs, kiedy go wygra�y, nie mia�em poj�cia, �e gdziekolwiek poza domem �piewaj� w duecie � i ju� cieszy�em si� na chwil�, kiedy je w tym duecie us�ysz�.

O niczym prawie nie mia�em poj�cia. Wiedzia�em tylko, jak uk�adaj� si� w�osy Daszy na poduszce, jak odsuwa si� ode mnie, by zasn��, przyzwyczajona do samotnego spania. Wiedzia�em, jaka dumna jest ze swojej c�rki. I jeszcze jedno wiedzia�em � �e t�skni� jak pot�pieniec.

Dasza nie mia�a i nie zamierza�a kupowa� kom�rki, stanowczo twierdz�c, �e je�li kto�, tak jak ona, prowadzi �ycie konia w kieracie, to nie potrzebuje jeszcze smyczy. D�ugo j� namawia�em i uleg�a chyba tylko po to, �eby mi sprawi� przyjemno��. Nie da�o si� ukry�, �e z nas dwojga to ja nie wyobra�am sobie dnia bez rozmowy, a ju� o tym, �e przez tydzie� nie mia�bym �adnych wiadomo�ci od Daszy, wola�em nawet nie my�le�.

W ko�cu zdecydowa�a si� po raz pierwszy w �yciu wzi�� po�yczk� w banku � minimaln�, ale przejmowa�a si� ni� tak, jakby zapisywa�a dusz� diab�u � i kupi�a kom�rk�. Niestety, nie dopilnowa�em, �eby przed wyjazdem do W�och uruchomi�a roaming.

I zacz�o si�.

�ciga�em j� po ca�ych W�oszech. Mia�em szczeg�owy plan wycieczki. Ka�dego wieczoru dzwoni�em do hotelu, w kt�rym Dasza mia�a tego dnia nocowa� � wycieczka by�a autokarowa i mocno objazdowa. W �adnym z nich nikt nie m�wi� ani s�owa po angielsku, cho� ka�dy, kogo o to pyta�em, ochoczo potwierdza�. Znalaz�em t�umacza angielsko � w�oskiego w necie, ciekawy programik, z kt�rego wychodzi�y przek�ady w rodzaju: �Ja kocha� Frania, p�noc, majtki zdj��. W tym mniej wi�cej stylu zadzwoni�em do kolejnego hotelu. Pami�tam, jak dumny i blady powiedzia�em to, co sobie pracowicie przygotowa�em:

��Buona sera, potreste collegarli il vostro ospite Daria Trzesniewska?

Najpierw w s�uchawce zapad�a cisza, a potem us�ysza�em d�ug�, potoczyst� i kompletnie niezrozumia�� � dla mnie, rzecz jasna � odpowied�. Tak si� sko�czy�y z�udzenia, �e mog� si� porozumie� po w�osku za pomoc� Internetu.

Mia�em wtedy bardzo du�o pracy, ci�gle podr�owa�em po ca�ym Zachodnim Wybrze�u i do Azji. To by�a niez�a logistyka i matematyka � w jakiej jestem strefie, kt�ra teraz jest we W�oszech � godzinami to wylicza�em, ale mia�em tylko jeden cel: codziennie rozmawia� z Dasz�. Nie by�o nic wa�niejszego. Kiedy dzisiaj przypominam sobie tamten lipiec, jest dla mnie oczywiste, �e to by� kompletny amok i szale�stwo.

W ko�cu dziewczyny wr�ci�y z W�och, ale tylko przepakowa�y plecaki i pojecha�y z Elk� i jej rodzin� do B�czyna, tej magicznej wsi, o kt�rej Dasza powiedzia�a, �e tak naprawd� to jest jej miejsce na ziemi i mog�aby tam zamieszka�, cho�by w namiocie.

Znowu zacz�o si� szale�stwo, bo w B�czynie telefon dzia�a� tylko dwa metry od domu i tylko w jednym miejscu na podw�rzu. I przestawa� dzia�a�, jak tylko Dasza przy�o�y�a s�uchawk� do drugiego ucha.

Wstawa�em rano z g�ow� nabit� snami o Daszy. �eby dojecha� do pracy, musia�em codziennie przeje�d�a� ko�o lotniska w San Jose. Za ka�dym razem z trudem si� powstrzymywa�em, �eby nie zjecha� na prawo, na lotniskowy parking i nie wsi��� do samolotu do Daszy. Nie wiem, jakim cudem udawa�o mi si� mimo wszystko pracowa�, jakim sposobem udawa�o mi si� przekonywa� klient�w do kupienia moich us�ug, skoro jedyne, czego chcia�em, to do�ywotnio sprzeda� swoje us�ugi Daszy! Nie interesowa�a mnie ju� praca, kariera, awans. Chcia�em tylko by� z ni�.

Moje �ycie stan�o na g�owie i tak ju� sta�o do chwili, kiedy w �rodku nocy Dasza zadzwoni�a z wiadomo�ci�, �e w ko�cu dosta�a wiz�. Wtedy te� powiedzia�a, �e Pola stanowczo nie chce z ni� przyjecha�. �Nie ci�gnie mnie� � stwierdzi�a podobno. Mimo to Dasza szykowa�a si� do wyjazdu.

Ale g�os mia�a bardzo niepewny.

Pola za�atwi�a mnie odmownie.

��Nigdzie nie jad� � o�wiadczy�a, przerywaj�c mi w p� zdania.

��Dlaczego? � szczerze si� zdziwi�am. � Nie chcesz zobaczy� San Francisco? Golden Gate, Alcatraz, Chinatown�

��Widzia�am na filmach � mrukn�a i widz�c moj� min�, doda�a wielkodusznie: � Ale ty jed�, jak chcesz.

C�reczko, o co chodzi?

O nic. Po prostu mnie tam nie ci�gnie. A ciebie tak � powiedzia�a z nieco z�o�liwym, ale chyba jednak w sumie ciep�ym u�mieszkiem. Jak to Pola. Po czym doda�a: � W sierpniu mam imieniny. Takie okazje sp�dza si� wy��cznie z najbli�sz� rodzin�.

Ja jestem twoj� najbli�sz� rodzin�.

Ale wolisz jecha� do Stan�w. Na szcz�cie mam jeszcze ojca � przypomnia�a mi spokojnie. Jak to Pola.

Och, ty ma�a �mijo, pomy�la�am sobie. �eby� wiedzia�a, �e pojad�!

��W porz�dku � powiedzia�am lekko � zaraz do niego zadzwoni�.

Potrzebowa�am trzygodzinnego spaceru z Fig�, �eby odparowa� po tej rozmowie.

Trudno. Je�li trzyna�cie imienin, czterna�cie urodzin i nie wiem ile �wi�t sp�dzonych w moim towarzystwie nagle przesta�o si� liczy�, bo o�mielam si� zrobi� co�, co nie podoba si� mojej c�rce � to trudno.

Jecha�am do Warszawy na rozmow� w konsulacie z mieszanymi uczuciami. Dziwnym trafem siedzia�am sama w przedziale. Otworzy�am wiekowy plecak, z kt�rym podr�owa�am wsz�dzie poza Olsztyn. Wyj�am dwa niebieskie paszporty. Tak, z jakiego� powodu chcia�am te� wyrobi� wiz� Poli. Mo�e na przek�r?

Pola z blond lokami wpatrzona dumnie i zimno w oczy fotografa. Pewnie si� mocno speszy�. Pola lubi to robi�, o czym powiedzia�a mi kiedy� w chwili szczero�ci starszo � dziewczy�skiej. Ju� wida� w niej kobiet�, z ca�ym aparatem czu�o�ci i wzgardy jednocze�nie. Po kim ona to ma?

Popatrzy�am na siebie sprzed kilku lat. Dziwnie wychodz� na kolorowych zdj�ciach � to za ciemna, to za jasna. Tylko w�osy zawsze po�yskuj� jednakowo. I jeszcze tamte wielkie okulary, w kt�rych od biedy mo�na by rozpozna� odbicie fotografa. Po co by� mi wtedy potrzebny paszport? Aha, na wyjazd do Francji z �Calineczk��. Przez moment poczu�am to samo kopni�cie, podniecenie � to by� m�j pierwszy wyjazd na Zach�d.

Jak b�dzie tym razem? Czy chc� tam pojecha�? Nie by�am pewna. Ale chcia�am zobaczy� Marcina, San Francisco, Marcina i jeszcze raz Marcina. Co� zacz�o si� tli� mi�dzy nami. Mo�e b�dzie z tego ledwie p�omyczek, a mo�e �ciana ognia.

Marcin, i ty chcesz mnie tak�? ��atwopaln��? Kto to �piewa�?

Troch� dziwnie si� czu�am, stoj�c w d�ugiej kolejce za bram� konsulatu. Wystraszona najr�niejszymi opowie�ciami, nastawi�am si� na tkwienie w ogonku jak za dawnych, �rednio dobrych czas�w, ale ju� po dwudziestu minutach by�am przy drzwiach wej�ciowych. Pi�� minut p�niej, zrewidowana, pozbawiona telefonu i pilniczka do paznokci, sz�am w d� schodami, na kt�rych unosi� si� intensywny, niby kwiatowy zapach �rodka czyszcz�cego, od kt�rego chcia�o mi si� kicha�. Podesz�am do okienka, przygotowana w r�wnym stopniu na zgod�, jak i odmow�. Po drugiej stronie czeka� na mnie ch�opak z poka�n� kolekcj� identyfikator�w na szyi. �Colin jaki� tam�, przeczyta�am.

��Dzie� dobry pani � powiedzia� do mikrofonu, a ja zg�upia�am.

By� m�ody, bezwstydnie m�ody, ale przygl�da� mi si� z osobliw� mieszanin� pob�a�liwo�ci i uwagi, a zarazem chyba znudzenia, tyle �e profesjonalnie ukrywanego. Spojrza� w dokumenty.

��Pani mieszka w Olsztynje, tak? Bardzo mnje si� podoba. Pantomima teatr tam, zna pani, aktorzy, co nie s�ysz�.

Pokiwa�am g�ow�.

Pani jest aktork�.

Tak � b�kn�am.

Och, pani jest aktork� teatru lalek. Ja uwjelbiam Jim Henson. Czy pani wie, kto to jest?

Oczywi�cie � odetka�am si� wreszcie � to tw�rca Muppet�w.

Bo m�j ojciec, on jest z Oakland, mieszka� kiedy� obok Mike Oznowicz na Broadway Terrace, wie pani, to ten ojciec Frank Oz, Miss Piggy?

Sta�am, gapi�c si� na niego jak na cz�owieka z kosmosu. Czy on mnie bierze za Miss Piggy?

A gdzie jest Pola Trzrzrzeesnewskaaa? C�rka?

Tak, c�rka. Te� chc� j� zabra�, ale jest teraz na obozie w�drownym w Bieszczadach.

Popatrzy� na mnie, jakby oczekiwa� dalszego ci�gu. Nie by�o.

��Kto to jest Marcin Zalewski? Boyfriend? � zapyta�, nawet nie wiedz�c, w jakie grz�zawisko wdepn��.

Kolega z liceum. Spotkali�my si� na zje�dzie szkolnym kilka tygodni temu. Zaprosi� mnie, bo jeste�my przyjaci�mi. Nie, nie jest boyfriend. Zajmuje si� bezpiecze�stwem w Stanach.

Aha, security � powiedzia� i przez minut� klepa� w klawiatur�. Mo�e sprawdza�, czy Marcin Zalewski w og�le istnieje. Chyba go znalaz�.

To cjekawe. On napisa� interesuj�cy artyku� � rzuci�, nie patrz�c na mnie.

Artyku�? Mo�liwe. Jaki artyku�?

�Co ty w og�le o nim wiesz? � � zapyta�a mnie moja c�rka.

Wi�cej ni� wiedzia�am o twoim ojcu, kiedy za niego wychodzi�am, dziecko, pomy�la�am, ale faktycznie. Niewiele. Tylko to, co sam o sobie powiedzia�. No c�

��Good luck � wyrwa� mnie z zamy�lenia �Colin jaki� tam�.

Kiedy kurier przywi�z� mi oba paszporty do domu, okaza�o si�, �e da� nam wizy na dziesi�� lat. Po diab�a na tyle?

Tymczasem nie chcia�am czeka� do wieczora. Zadzwoni�am do Marcina z automatu na Dworcu Centralnym.

Cze��. Dosta�am wiz�! � rzuci�am w s�uchawk�, ledwie us�ysza�am st�umione �hallo�.

Och, to fajnie � odpowiedzia� Marcin i zamilk�, a mnie zmrozi�o.

Przyje�d�am sama � doda�am ju� mniej entuzjastycznie. � Pola nie da�a si� nam�wi�.

Trudno � mrukn�� Marcin i znowu zamilk�.

��Ale cieszysz si�, �e przyje�d�am? � zapyta�am g�upio, solidnie ju� wkurzona.

��Mhm � us�ysza�am.

C� za euforia, pomy�la�am w�ciek�a.

Szybko zako�czy�am rozmow�. A i karta te� b�yskawicznie si� sko�czy�a. Dopiero kiedy odwiesi�am s�uchawk�, dotar�o do mnie, �e u niego jest jeszcze �rodek nocy i najzwyczajniej w �wiecie wyrwa�am go ze snu.

Nast�pnego dnia zadzwoni� z wiadomo�ci�, �e wys�a� na moje konto pieni�dze na przelot. Ju� nie dyskutowa�am, tylko posz�am do tego samego biura podr�y, kt�re umawia�o mnie na rozmow� w konsulacie, i zabukowa�am bilet na sierpie�.

Nie by�o ju� mo�liwo�ci, �eby w tym terminie lecie� bezpo�rednio do Stan�w za mniejsze pieni�dze, wszystko by�o wykupione. Po dw�ch godzinach intensywnych kombinacji i niemniej intensywnego zagl�dania mi w dekolt spocony praktykant biura podr�y zaproponowa� mi lot z przesiadk� w Zurychu. Zgodzi�am si� bez namys�u. Mnie tam bez r�nicy. Wszystko wydawa�o mi si� tak nierealne, �e r�wnie skwapliwie zgodzi�abym si� pewnie na przesiadki w Jekaterynburgu i w Pacanowie.

To by� przedziwny czas. Pola pojecha�a na sw�j ob�z w�drowny, teatr mia� letni� przerw�, wycofa�am si� z wszystkich propozycji wakacyjnego cha�turzenia. W teatrze patrzyli na mnie jak na wariatk�. Pies udawa�, �e mnie nie poznaje, kiedy wpada�am po niego do Elki, i siada� na ty�ku ju� w bramie jej kamienicy, kiedy znowu chcia�am go u niej zostawi�. Gdzie� je�dzi�am, co� ustala�am, p�aci�am prawdziwymi pieni�dzmi, ale ca�y czas nie dociera�o do mnie, �e to si� dzieje naprawd�, �e to mnie dotyczy. Ubezpieczenie od choroby? Prosz� bardzo. Nowy plecak? A jak�e. Przecie� nie pojad� z tym, co pami�ta� Niewa�ne. Nie mia�am poj�cia, po co w�a�ciwie wybieram si� do tych Stan�w, wszystko sz�o si�� rozp�du, a ja z trudem nad��a�am.

Niemal przed samym wyjazdem, na par� dni przed, w jednej z niezliczonych ju� wtedy rozm�w telefonicznych Marcin powiedzia� znienacka:

��Tylko prosz� ci�, nie zadzwo� przypadkiem do Helen, �e przyje�d�asz.

Przez chwil� my�la�am, �e to dowcip.

��Ju� dzwoni�, tylko sko�cz� z tob� � rzuci�am i w tym momencie zorientowa�am si�, �e to by�o na powa�nie.

Wiele lat temu pozna�am jego �on� podczas klasowego spotkania w Horteksie. Siedzia�a z nami bite trzy godziny, nawet nie pr�buj�c ukry� znudzenia. To chyba troch� za ma�o, �eby uzna� j� za moj� kumpel� w Ameryce?

Nic nie rozumia�am, a w�a�ciwie� wszystko by�o jasne.

��Wiesz co, w takim razie ja nie przyjad� � powiedzia�am ju� innym tonem. � Nie mam zamiaru spotyka� si� z tob� po kryjomu. Ja niczego z�ego nie robi�. Pieprz� to.

Czu�am, jak moje s�owa biegn� po transatlantyckim kablu, docieraj� do celu i po chwili t� sam� drog� dosz�o do mnie g�uche:

��No trudno. Ale zastan�w si� nad tym jeszcze, prosz�.

I ju�. Po balu.

Nie wiem, czego si� spodziewa�am. �e b�dzie mnie przekonywa�, prosi�, b�aga�? Tak, chyba tak. Naindyczy�am si� po swojemu, nad�am korale, �eby zaprezentowa� swoj� uraz�, a on potraktowa� moje s�owa jak komunikat doros�ej osoby, przyj�� do wiadomo�ci i poprosi�, �ebym si� jeszcze zastanowi�a. Dzisiaj jest to dla mnie jasne, ale wtedy rozrycza�am si� jak dziecko i nie wiedzia�am, co dalej. W my�lach wyzwa�am go od ostatnich cham�w. Te� na �ch�.

Nawet przez my�l mi nie przesz�o, �e mog�am po prostu powiedzie� Marcinowi, jakie to dla mnie dziwne i przykre s�ysze�, �e mam do niego przyjecha� w tajemnicy i kry� si� po k�tach.

W moim domu rodzinnym i tym ma��e�skim nie prowadzi�o si� rozm�w, w kt�rych cz�owiek wyjawia�by swoje obawy, ch�ci, uczucia. Po prostu nie. W szczeg�lno�ci dotyczy�o to uczu� negatywnych: przykro�ci, zawodu, cho� euforyczne wybuchy rado�ci albo entuzjazmu by�y r�wnie niemile widziane i szybko gaszone.

Nic dziwnego, �e zna�am tylko jeden rodzaj reakcji w sytuacjach, kiedy co� sz�o nie tak, kto� mnie rozczarowywa� albo niemile zaskoczy�. By�a to niema, ale zawsze g��boka i bolesna uraza. Wymownie milcz�ca! W tej kategorii mog�am konkurowa� tylko ze swoj� matk�. Nikt nigdy nie nauczy� jej, a tym samym mnie, �e w chwili spi�cia, kiedy jest przykro i �le, mo�na po prostu o tym powiedzie�. �e rozm�wca wcale nie musi zdawa� sobie sprawy z tego, co czuje ta druga osoba. Jedyne, co obie umia�y�my robi� doskonale, bez zarzutu i na sto procent, to rzuci� szybk�, ostr� i nieodwo�aln� ripost�, a potem wyj��, roz��czy� si� i odci��. �Co si� sta�o?�. � �Nic!�. Drzwi zamkni�te, klucz po�kni�ty!

W�ciek�a na Marcina, ale i niespecjalnie zadowolona z siebie, posz�am do Elki. Przez ca�y lipiec pracowa�a w letniej szkole j�zyka polskiego dla cudzoziemc�w. Reszta jej rodziny szala�a po Jeziorze Rajgrodzkim i okolicach. Moja przyjaci�ka kr�lowa�a samotnie w czteropokojowym mieszkaniu w kamienicy na Mickiewicza, gdzie nawet w stustopniowym upale panowa� przyjemny ch�odek. Taki sam, tylko upiorny ch�odek panowa� tam w co zimniejsze dni poza sezonem grzewczym, bo w szale generalnego remontu m�� Elki polikwidowa� wszystkie piece. Ale teraz by� lipiec i poczu�am si�, jakbym dotar�a do oazy.

Jako si� rzek�o, nie umia�am m�wi� o swoich obawach ani uczuciach. Nic to, Elka by�a jedn� z nielicznych os�b, kt�re nie potrzebowa�y moich wyzna�, by si� domy�li�, co jest grane. Otworzy�a drzwi i od razu zapyta�a:

Jakie� k�opoty?

Nie jad� do Marcina � o�wiadczy�am od progu. � Wody! A mo�e w�dy, nie wiem.

��Tak? � mrukn�a Elka, zaganiaj�c mnie do kuchni. � A co si� sta�o?

To si� sta�o, �e mam do niego przyjecha� w tajemnicy!

Przed kim?

Przed �on�.

Ty durna. To oczywiste � powiedzia�a Elka, odwracaj�c si� od szafki ze szklankami.

Trzyma�a ich tam ze sto, a mo�e i wi�cej. Elka mia�a obsesj� na punkcie szk�a u�ytkowego: szklanki do ginu, kieliszki do w�dki rosyjskiej, wody z cytryn�, wody bez cytryny. Teraz poda�a mi szklank� stra�ack�, to znaczy musztard�wk� sprzed dwudziestu paru lat.

��Co?

��M�wi�a�, �e jeszcze si� nie rozwi�d� � przypomnia�a i popatrzy�a na mnie. � To jasne, �e nie chce si� z tob� afiszowa�. Ja mam ci t�umaczy� dlaczego?

Dopiero w tym momencie usz�a ze mnie ca�a nikomu niepotrzebna para. Kto jak kto, ale ja powinnam co� wiedzie� o afiszowaniu si� przed rozwodem�

Ostatecznie to Grzegorz z�o�y� pozew i oboje zgodzili�my si� na rozw�d bez orzekania winy. D�ugo czekali�my na pierwszy termin, ale wiedzieli�my, �e rozprawa pojednawcza b�dzie czyst� formalno�ci�.

Mniej wi�cej miesi�c przed rozpraw� wyjecha�am na festiwal teatr�w lalek do Bielska � Bia�ej. Robi�am to samo co wszyscy: gra�am spektakle, ogl�da�am cudze przedstawienia, marzy�am o innym �yciu i przesiadywa�am ca�e noce w festiwalowym bufecie. Ju� pierwszego wieczoru zauwa�y�am szczup�ego ch�opaka o �agodnym spojrzeniu kr�tkowidza, kt�ry u�miecha� si� do mnie za ka�dym razem, kiedy natrafia�am na niego wzrokiem. By� dobrze zapowiadaj�cym si� re�yserem z Ukrainy, �piewa� � wspaniale zreszt� � we w�asnym, szczeci�skim przedstawieniu ba�ni �Jak s�o�ce o zachodzie wschodzi�o�.

Nast�pnego dnia usiad� ko�o mnie na widowni i powiedzia�:

��Po ca�ym �wiecie ci� szuka�em. Dobrze, �e jeste�.

Wiem, jak to brzmi, mniej wi�cej tak jak: �S�o�ce o zachodzie wschodzi, a koguta podku� trzeba�. Zapewne dzisiaj w takiej sytuacji u�miechn�abym si�, postuka�a w czo�o albo i nie, a potem szybko przesiad�a gdzie indziej. Ale w tamtym czasie czu�am si� zmro�ona, martwa i pusta. Jak kania d�d�u potrzebowa�am akceptacji, zachwytu i zrozumienia, cho�by iluzorycznego. Nie wiem, jakim cudem pozosta�am tak �atwowierna, ale tylko tym mog� dzi� wyt�umaczy� tamt� histori�.

Zacz�li�my rozmawia�. Trwa�o to z przerwami przez nast�pn� dob�.

Nazywa� si� Petro Wo�oszenko. Urodzi� si� w Berdyczowie w tym samym miesi�cu co ja, ale dziesi�� lat p�niej. By�am tak oczarowana jego bezpo�rednio�ci� i tym, co mi m�wi�, tak urzeczona zachwytem w jego oczach, �e nie widzia�am spojrze� swoich koleg�w z teatru, a tym bardziej, niestety, kole�anek. M�odszych kole�anek.

Dwa tygodnie p�niej Petro zjawi� si� u mnie w Olsztynie na Nag�rkach. Mia� tylko jeden dzie� i wykorzystali�my ten czas solennie. Pola by�a w�wczas w Brennej z moj� mam�. Na szcz�cie. By�am tak za�lepiona, �e rankiem po nocy, podczas kt�rej nie dane mi by�o zmru�y� oka, pozwoli�am mu odprowadzi� si� do pracy. �wiat by� pi�knie m�ody, cho� nieco zm�czony. Sz�am na przystanek, skacz�c po g�rach.

Petro bez trudu nak�oni� mnie jeszcze na spacer po parku na ty�ach teatru. D�ugo ca�owali�my si� na kamiennych schodkach i tylko jawno�� poranka uchroni�a nas przed czym� wi�cej. Na tej zbo�nej czynno�ci zasta�a nas Marzena. Wiedzia�am, �e codziennie rano odprowadza syna do szko�y, kt�r� mia�am teraz za plecami, ale poczu�am si� tak, jakbym ducha zobaczy�a. Ona te�.

Petro przywita� si� i po�egna�, po czym odszed� w kierunku dworca. Mia� jeszcze godzin� do poci�gu. Obie patrzy�y�my za nim d�u�sz� chwil�. W szarym swetrze i przyd�ugich d�insach, z p��ciennym plecakiem, szed� tak, jakby ta�czy�.

���wietny facet � powiedzia�a Marzena. � Szkoda tylko, �e �onaty od trzech miesi�cy.

To si� nazywa: pisz do mnie na Berdycz�w.

Jakim� cudem uda�o mi si� zachowa� oboj�tny wyraz twarzy, cho� mia�am ochot� odwr�ci� si� i run�� wprost do parkowej sadzawki. Zawsze lubi�am Marzen� i wiedzia�am, �e powiedzia�a mi to z czystej �yczliwo�ci � sama bym tak zrobi�a na jej miejscu � ale w tamtej chwili my�la�am, �e przegryz� jej t�tnic�.

Kilkana�cie dni p�niej sz�am do s�du w towarzystwie Elki, kt�ra zgodzi�a si� wyst�pi� jako m�j �wiadek. Na schodach przed g��wnym wej�ciem zobaczy�am Grze�ka i jego kumpla Micha�a, o kt�rym wiedzia�am, �e b�dzie jego �wiadkiem. Jak na ironi� � Elka i Micha� byli �wiadkami na naszym �lubie�

By� mo�e rozwa�y�abym t� kwesti� bardziej szczeg�owo i na g�os, gdybym podchodz�c bli�ej, nie dostrzeg�a, �e obaj panowie stoj� w towarzystwie Magdy i Moniki, naszych teatralnych papu�ek nieroz��czek i, m�wi�c szczerze, uroczych kombinatorek. Romansowa�y z moim m�em osobno � tak im si� przynajmniej wydawa�o � jedna na wyje�dzie do Torunia, druga tam i tu, w Olsztynie. A mo�e obie naraz? W ko�cu, co ja wiem? Przez ten Toru� jak�� chwil� troch� si� na siebie boczy�y, ale w s�dzie zjawi�y si� rami� w rami�.

��Wiem wszystko o tym ruskim ogierze. Dziewczyny za�wiadcz� � zakomunikowa� m�j m�� na powitanie. � Wreszcie wypierzemy troch� twoich brud�w.

Ca�y Grzesiek. Nowe rozdanie, nowa sytuacja, nowa prawda, nowe k�amstwa.

I ca�a ja. Roztrz�siona jak galareta. Niezdolna zebra� my�li.

My�la�am, �e nie wiem, umr� na miejscu, rozp�acz� si� i rzuc� mu do n�g, zaczn� b�aga� o lito��. Min�o tyle czasu od naszego rozstania, a ja znowu sta�am upokorzona i dr��ca � wszystko wr�ci�o jak za naci�ni�ciem guzika. Gdzie ja, na Boga, mia�am ten guzik? Jak to si� sta�o, �e cz�owiek, kt�rego tak ma�o obchodzi�am, zdo�a� mnie mimo wszystko tak dobrze pozna�, �e m�g� go z marszu nacisn�� i� dzia�a�o. Zawsze dzia�a�o.

Sta�am jak sparali�owana. Ale tylko przez chwil�, bo zaraz potem us�ysza�am z boku najpierw cichy, a potem coraz g�o�niejszy �miech. Elka �mia�a si� swobodnie, naturalnie i serdecznie, patrz�c z niedowierzaniem na mojego bardzo pewnego siebie m�a i jego przyboczne.

Nie roz�mieszaj mnie, bo zbrzydn�! � wykrztusi�a w ko�cu. � Przyprowadzi�e�, Grzesiek, by�e kochanki na rozpraw� rozwodow�? Czemu tylko dwie?

O czym ty m�wisz? � obruszy� si�. Naprawd�.

O twoim dorobku pozama��e�skim, Grzesiu � u�miechn�a si� Elka. � Imponuj�cym.

Ockn�am si� wreszcie. Przyjrza�am mu si� z zainteresowaniem i ju� niemal spokojnie powiedzia�am:

��Powiesz, co chcesz, a ja powiem swoje.

Weszli�my do �rodka.

Wo�ny czy protokolant wywo�a� nas, Elka przytrzyma�a mnie jeszcze za r�k�.

��Spokojnie, Dasza, jakby co, ja nie mam k�opot�w z pami�ci� � powiedzia�a cicho.

Nast�pna godzina wydawa�a mi si� jedn� z najd�u�szych w moim dotychczasowym �yciu.

Na szcz�cie, a mo�e na ironi�, rozw�d jest procedur� wysoce sformalizowan� i powoln�. Zanim dosz�o do zezna� �wiadk�w, zosta�am wywo�ana do barierki i poproszona o, hm, ocen� swego zwi�zku ma��e�skiego. Pouczona najpierw przez matk�, potem przez Elk�, by nie wchodzi� w szczeg�y wyg�osi�am przygotowan� historyjk� o pocz�tkowej idylli, narastaj�cych z czasem konfliktach i rozbie�no�ci cel�w �yciowych. By�y to same og�lniki, ani prawdy, ani k�amstwa, g�adkie frazesy, jakimi mo�na opisa� ka�dy rozpadaj�cy si� zwi�zek. Ale nawet to ledwie przechodzi�o mi przez gard�o.

Pracowa�am w teatrze. By�am aktork�. Tylko �e to by� wyst�p, przed kt�rym nie mog�am waln�� g��bszego dla zabicia tremy. M�wi�am o sobie, o swoim �yciu. Og�lnikowy tekst i k��b emocji pod beznami�tnymi sformu�owaniami. �adnej szansy na dystans. Ani na oklaski. Czteroosobowa publiczno�� przygl�da�a mi si� z oboj�tno�ci�, z jak� w normalnym �yciu obserwuje si� much� spaceruj�c� po szybie w upalny dzie�.

Sko�czy�am. Teraz do barierki podszed� m�j m��, z min� cz�owieka udr�czonego i pogr��onego w depresji. To by�o niesamowite. Od chwili, kiedy wsta�, nagle zacz�� si� kurczy�, pow��czy� nogami. Ramiona w dopasowanej br�zowej marynarce opad�y, przygarbi� si� jak kto� przygnieciony ci�arem ponad si�y. Nawet spodnie, kt�re kwadrans temu wygl�da�y normalnie, teraz wydawa�y si� workowate i przyd�ugie. Obraz n�dzy i rozpaczy. Chyba nawet zblad� na zawo�anie. Nie by�o �ladu po tym pewnym swego samcu, z kt�rym przed chwil� rozmawia�am na schodach. Ju� wiedzia�am, w jakim monodramie postanowi� zagra�. Wiedzia�am te�, jak dalece potrafi by� wiarygodny.

Kto�, kto nigdy nie m�wi prawdy, potrafi k�ama� z ca�ego serca i z pe�nym przekonaniem. Na dowolny temat.

Znowu poczu�am, �e wszystkie mi�nie t�ej� mi ze strachu.

��Wysoki S�dzie � zacz�� Grzegorz tonem nabrzmia�ym bole�ci�, a� g�os mu dr�a� � staj� tu dzi� upokorzony, by nie powiedzie�, z�amany. Przez siedem �at znosi�em emocjonalny ch��d mojej �ony, jej oboj�tno�� i nielojalno��.

Trudno powiedzie�, �e si� tego nie spodziewa�am, ale mimo wszystko zatka�o mnie. Ty wuju pieprzony!

Nie b�d� m�wi�, co by�o. By�o, min�o. Nawet perspektywa rozprawy rozwodowej nie powstrzyma�a mojej �ony od publicznego romansowania z przypadkowym amantem, cz�owiekiem m�odszym od niej i �onatym. Ja nie wiem, co trzeba mie� zamiast serca� �eby na oczach dziecka�

Chwileczk� � przerwa�a mu s�dzia tym samym tonem, jakim nieco wcze�niej prosi�a protokolanta o przymkni�cie okna, bo trudno rozwodzi� ludzi w huku m�ot�w pneumatycznych. � Pan, sk�adaj�c pozew, wnosi� o rozw�d bez orzekania winy. Czy to oznacza, �e zmieni� pan zdanie?

��S�ucham? � odezwa� si� Grzesiek, jak kto� wybudzony z hipnozy albo �ci�gni�ty za nog� z wy�yn natchnienia.

��Czy chce pan, aby s�d orzeka� rozw�d z winy �ony?

Zamar�am.

��To znaczy ja� nie, nie chc� � odpowiedzia� m�j m�� i odwracaj�c si� w moj� stron�, doda�: � Nie b�dziemy mierzy� ani wa�y� tej winy.

C� za �aska, pomy�la�am.

Czy w takim razie ma pan co� jeszcze do powiedzenia? � zapyta�a s�dzia.

Nie. W�a�ciwie nie � odpar� Grzegorz nieco st�umionym g�osem.

Walczy�y we mnie �zy i chichot, ale szcz�liwie nic ju� nie musia�am m�wi�. Mog�am dyskretnie zastosowa� spos�b, jakiego aktorzy u�ywaj� podczas przedstawienia, kiedy dopada ich atak �miechu w scenie bohaterskiej albo serce rozdzieraj�cej � kilka oddech�w. Niewidocznych.

Moja twarz pozosta�a ca�kowicie bez wyrazu do ko�ca zezna� �wiadk�w. By�o ich tylko dwoje: Elka i Micha�. W swoich zeznaniach oboje koncentrowali si� raczej na naszym rodzicielstwie ni� na ekscesach.

Po dwudziestu minutach przerwy s�d rozwi�za� nasze ma��e�stwo bez orzekania winy.

G�os Elki przywo�a� mnie z dusznej sali s�dowej do jej ch�odnej kuchni.

��Dasza � powiedzia�a mi�kko � chcesz jecha� do Stan�w, to jed�, nie chcesz, to nie jed�. Tylko nie szukaj dziury w ca�ym.

Ale ja nie wiem�

A my�lisz, �e Marcin wie?

Marcinie m�j i nie m�j, dzi� zn�w jest �wi�to � list od Ciebie. Nie ma tego, co na zewn�trz � jestem tylko ja i Tw�j list. I czytanie � jeden raz, drugi�

Pytasz, kim dla mnie jeste�. Jeste� kim�, komu chc� zaufa�, przy kim mog�abym poczu� si� bezpieczna. Trudno o tym pisa�, bo to, co si� nam zdarzy�o, trwa�o tak kr�tko.

Wiem na pewno, �e serce bije mi szybciej, kiedy z Tob� rozmawiam, wiem, �e dzi�ki Tobie zn�w czuj�, t�skni� i czekam. Kiedy� powiedzia�am Elce, �e zazdroszcz� jej tego, �e po tylu latach ma��e�stwa nadal t�skni za swoim m�em, je�li nie widzi go d�u�ej ni� trzy dni. Tak dawno tego nie czu�am � t�sknota za dzieckiem, kt�re wyje�d�a na wakacyjny ob�z, to jednak co� zupe�nie innego.

Nie chc� sobie wyobra�a�, jak b�dzie. Nigdy nie jest tak, jak sobie wyobra�amy. Wszystko zale�y od nas, od tego, co wybierzemy. Wszystko jest mo�liwe. Trzeba tylko, jak Piotru� Pan, mie� pi�kne i cudowne my�li.

Nie musz� ju� pisa� pami�tnika, bo o wszystkim, co czuj�, mog� napisa� Tobie.

Trzymam Ci� za r�k�,

Dasza

A jednak nie dane mi by�o zako�czy� ma��e�stwa i pozosta� kowbojem, co odwraca si� i z pustymi r�kami odje�d�a ku zachodz�cemu s�o�cu. Nieca�y miesi�c po tym, jak wr�ci�em do Stan�w, zadzwoni� do mnie m�j prawnik z pro�b� o natychmiastowe spotkanie.

By�em wtedy w Kolorado, ale zna�em cz�owieka nie od wczoraj i wiedzia�em, �e nie �ciga�by mnie bez potrzeby. Bez wi�kszego b�lu skr�ci�em do minimum biznesowe spotkania i wr�ci�em nast�pnego ranka. Prosto z lotniska pojecha�em do kancelarii. Przyj�� mnie, zaledwie recepcjonistka przekaza�a wiadomo��, �e jestem na dole. Trudno powiedzie�, czy by� bardziej za�enowany, czy rozbawiony wie�ciami, jakie mia� mi do przekazania. Ale dobrze, �e nie czeka�, a� wr�c� z delegacji.

Wiedzia�em ju� wcze�niej, jak wygl�da rozw�d w Kalifornii. Wiedzia�em, �e Helen w majestacie prawa dostanie alimenty, kt�rych wysoko�� przyprawi�aby o zawa� ka�dego rozwiedzionego bezdzietnego m�czyzn� w mojej rodzinnej cz�ci �wiata. Mia�em to gdzie�, chcia�em zako�czy� to ma��e�stwo na spokojnie i z pewn�� doz� wielkoduszno�ci. Ale kiedy prawnik poinformowa�, �e moja leniwa jak kojot �ona opr�cz tego, co ju� ustalili�my, za��da�a comiesi�cznych aliment�w na swoje dwa koty, moja wielkoduszno�� zgas�a jak wypalona zapa�ka. Ca�kiem serio rozwa�a�em morderstwo, porwanie, wys�anie w przestrze� kosmiczn� � w dowolnej kolejno�ci. P� dnia chodzi�em wok� telefonu, siada�em na r�kach, by nie zadzwoni� do Helen i nie powiedzie�, co o niej my�l�.

Ko�ci zosta�y rzucone! A raczej koty. Na cztery �apy.

Chcia�em w �rodku nocy dzwoni� do Polski, ale w por� u�wiadomi�em sobie, �e po tamtej stronie oceanu ludzie r�wnie� wychodz� do pracy. Doczeka�em do rana, �eby dodzwoni� si� do Bia�egostoku po po�udniu. D�ugo nie mog�em si� po��czy�. Wreszcie dziecinny g�os poinformowa� mnie, �e mama jest na zebraniu. Odczeka�em jeszcze p�torej godziny i w ko�cu us�ysza�em w s�uchawce nieco schrypni�te �s�ucham� siostry Maziuka.

Nie wiedzia�em, jak j� zapyta�, czy wie, co jej rodzice wyrabiali przy trumnie Andrzeja. Co� zacz��em wywodzi�, ale mi przerwa�a.

Chodzi o te pami�tki Andrzeja po romansie z twoj� �on�? � zapyta�a z brutaln� precyzj�.

Tak. Nie chcia�em mie� z tym nic wsp�lnego�

��I co si� zmieni�o? � znowu mi przerwa�a.

Helen za��da�a aliment�w na koty � odpowiedzia�em.

Ja pytam serio.

A ja serio odpowiadam. Chce, �ebym jej p�aci� na utrzymanie kot�w. Siedemset, kurwa, dolar�w miesi�cznie! � wyja�ni�em i w tej samej chwili dotar�o do mnie, jak to brzmi po polsku i z tamtej perspektywy.

S�dzia s�du rodzinnego w Bia�ymstoku Lilia Maziuk � Piekarska zapomnia�a j�zyka w g�bie.

��Nie wiem, co powiedzie� � przyzna�a. � To jaka� paranoja.

��Nie tutaj.

��Wiem. Oczywi�cie, �e ci to prze�l�. Zaraz si� zorientuj�, jak b�dzie najszybciej.

Ju� chcia�em podzi�kowa� i zako�czy� rozmow�, kiedy Lilka szybko doda�a:

Nast�pnym razem lepiej wybieraj. W ka�dym zwi�zku lepiej by� tym, kto mniej kocha.

Postaram si� � mrukn��em zaskoczony.

Postaraj si�. I przygl�daj si� uwa�nie. Mo�e jest kto�, kto na ciebie czeka, a ty nawet nie patrzysz w t� stron�.

Co masz na my�li? � zapyta�em z ameryka�ska.

Co mam na my�li? � powt�rzy�a. � To, co �lepy by zauwa�y�, Marcinku.

Ostatnie zdanie powiedzia�a ciszej i z jak�� tak�� czu�o�ci�, �e zupe�nie zbarania�em. Marcinku?

J�kaj�c si� nieco, zako�czy�em rozmow�, ale nadal siedzia�em bez ruchu, ws�uchuj�c si� w sygna� w s�uchawce.

Niewiarygodne!

Wi�c ta jej agresja, ta jej niech�� i ci�g�e przygadywanie, co ze mnie za facet�

To by�o nie to, co my�la�em?

Fala samouwielbienia wezbra�a i opad�a. S�usznie m�wi� chyba Oscar Wilde: uczucia tych, kt�rych nigdy nie kochali�my, s� nam doskonale oboj�tne.

Ale siostra Maziuka z ca�� pewno�ci� nie czyta�a Oscara Wilde'a. Zreszt�, co ja o niej wiem?

Grunt, �e zgodzi�a si� przes�a� mi zawarto�� Andrzejowego pude�ka, trumnika, jak to pieszczotliwie nazwa�em. Niewa�ne, co sobie po tym obiecywa�a. A mog�a co� sobie obiecywa�, bo zainwestowa�a w przesy�k� �od drzwi do drzwi�.

Tym sposobem dwa dni p�niej znowu zobaczy�em nieszcz�sne pami�tki, kt�re nieoczekiwanie i pewnie wbrew wszelkim intencjom Maziuka mia�y by� dowodami w sprawie rozwodowej. Czu�em si� fatalnie.

Dobrze si� sta�o, �e wszystko to rozci�gn�o si� w czasie, bo po tych paru dniach przesz�y mi co bardziej bojowe zap�dy. Ca�kiem ju� spokojny zadzwoni�em do Helen. Odrzuci�a po��czenie, widz�c m�j numer na wy�wietlaczu, ale by�em uparty. Zablokowa�em identyfikacj� numeru i po godzinie zadzwoni�em jeszcze raz. Um�wili�my si� w barze tu� ko�o jej nowej pracy, wydawnictwa specjalizuj�cego si� w poradnikach.

Sp�ni�a si�, ale nauczony do�wiadczeniem przyszed�em kwadrans p�niej, ni� by�o um�wione, wi�c d�ugo nie czeka�em. W ciemnych spodniach i koszuli niebieskiej jak jej oczy, rozpi�tej jak za dawnych czas�w, wygl�da�a du�o lepiej ni� wtedy, kiedy ostatni raz j� widzia�em. Z trudem ukrywa�a zniecierpliwienie.

��No, co ci si� znowu urodzi�o? � za�artowa�a na dobry pocz�tek. � Przyty�e�, Marcin. Chyba dobrze ci si� powodzi, co?

Policzy�em do dziesi�ciu. Potem jeszcze raz. U�miech mi si� przyklei� jako� tak p�g�bkiem i nie chcia� zej��. I zamiast w�ciek�o�ci czu�em smutek.

��Zanim ci powiem, jak dobrze, chc�, �eby� ty mi powiedzia�a, co to znaczy. � Niedbale, jak Colombo, rzuci�em na st� ��t� kopert� pe�n� zdj��, list�w i z�udze�.

Helen bardzo powoli zabra�a si� do otwierania, patrz�c mi w oczy i wietrz�c podst�p. Mia�a racj�, cho� mnie ju� odesz�a ochota na jakie� skomplikowane gry. Zauwa�y�em, �e ma pomalowane paznokcie. Chyba pierwszy raz w �yciu!

Dziewczyna przy stoliku obok zakl�a, jakby laptop, na kt�rym pisa�a, zjad� w�a�nie powie�� roku. Zapachnia� podpiekany croissant. Poczu�em, �e jestem g�odny i najch�tniej bym st�d uciek� � do mojego �wiata. Tylko gdzie to jest?

��Sk�d to masz? Wykrad�e�? � zapyta�a Helen o wiele za g�o�no.

Dziewczyna przy laptopie podnios�a g�ow� zaciekawiona.

��Helen, mam ma�o czasu. Po prostu mi powiedz�

Przerwa�em, bo dotar�o do mnie, �e nie wiem, czego w�a�ciwie chcia�em si� dowiedzie�. Pami�ta�em Helen z akademika, z naszych pierwszych lat, ale patrz�c na ni� teraz, u�wiadomi�em sobie, �e nie ��czy mnie z ni� ju� nic poza wspomnieniami, wsp�lnym maj�tkiem i kotami. No tak, kotami!

Ju� mia�a co� powiedzie�, ale podnios�em r�k�, �eby jej przerwa�, a mo�e zas�oni� si� przed tym, co m�g�bym us�ysze�.

��Wiesz, nie � uprzedzi�em j�. � Nie chc� wiedzie� dlaczego, dlaczego Andrzej, czy by� tylko on. Nie. Chc� po prostu, �eby� wiedzia�a, �e ja wiem.

Wyj��em jej z r�ki kopert�. Dziewczyna obok zrestartowa�a komputer i z u�miechem kogo�, kto dosta� drug� szans�, zabra�a si� do pisania. Pewnie o tej drugiej szansie. A mo�e o mnie i Helen, kt�ra wygl�da�a, jakby mia�a zemdle�.

Chyba w�a�nie zda�a sobie spraw�, jak� si�� ra�enia b�d� mia�y te zmartwychwsta�e �wistki w r�kach mojego adwokata. Trudno.

Odje�d�a�em stamt�d powoli, zupe�nie jakbym nie chcia� rozstawa� si� ze swoimi z�udzeniami. Pomyli�em zjazd z autostrady, skr�ci�em w z�� ulic�. Radio zag�usza�o �al. Zatrzyma�em si� na stacji benzynowej, by spojrze� na map� i sobie w oczy w lusterku. W odbiciu zobaczy�em wjazd na autostrad�, widoczny nagle jak na d�oni. Zawr�ci�em i odjecha�em w budz�cy si� upalny wiecz�r.

Nie wiem, jak przebieg�a jej rozmowa z adwokatk� i dalsze negocjacje prawnik�w. Mog� to sobie wyobrazi�. Niewa�ne. Istotne by�o to, �e wed�ug wszelkiego prawdopodobie�stwa nie zostan� totalnie go�y, tylko nieco sk�po odziany.

Helen pr�bowa�a jeszcze umawia� si� ze mn�, co� t�umaczy� i wyja�nia�, ale nie mia�em ch�ci tego s�ucha�. Zostawi�em j�, razem z jej wersj� ca�ej prawdy i tylko prawdy.

Musia�a w samotno�ci pogodzi� si� z tym, �e najwi�kszy frajer �wiata nieodwo�alnie zerwa� si� ze smyczy. Na pocieszenie zosta�y jej na smyczy dwa zapasione kocury!

Mo�e jednak czasami bywam m�ciwy.

Spanikowa�em i poprosi�em Dasz�, by nie zawiadamia�a mojej prawie � by�ej � �ony o swoim przyje�dzie. Kretyn! Nie wiem, po jak� choler� w og�le porusza�em temat, chyba tylko dlatego, �e dzia�o si� to pomi�dzy spotkaniem z Helen a kolejn� rozmow� z adwokatem i by�em skoncentrowany na tamtej sprawie. Dasza powiedzia�a, �e w takim razie nie przyjedzie i od�o�y�a s�uchawk�. Ot, tak. Nie zd��y�em wyja�ni�, �e chodzi o rozw�d i moj�, by tak rzec, pozycj� przetargow�.

Przez dwie doby nie mog�em sobie miejsca znale��. Ca�e dwie doby. Koszmar! Nie chcia�em dzwoni� i naciska�, nie chcia�em robi� z siebie jeszcze wi�kszego idioty, ni� zrobi�em, nie umia�em te� powiedzie� sobie: trudno, najwy�ej nie przyjedzie.

Z jednej strony nie wyobra�a�em sobie, �e wszystko mia�oby si� tak �a�o�nie zako�czy�, z drugiej � czu�em si� dotkni�ty �atwo�ci�, z jak� przysz�a jej ta rezygnacja. Nigdy nie by�em specjalnym optymist� i szczerze m�wi�c, gdzie� tam w �rodku nie do ko�ca wierzy�em, �e Dasza rzeczywi�cie do mnie przyjedzie. Ale my�la�em, �e wysili si� chocia� troch� i wymy�li jaki� istotny pow�d, nie wiem, losowy, �yciowy czy jaki tam. Nie spodziewa�em si�, �e skorzysta z pierwszego lepszego pretekstu. W ci�gu jednej rozmowy, ba, dw�ch zda�. Da�a w pysk i posz�a.

W nocy z niedzieli na poniedzia�ek, wzmocniony, czy raczej znieczulony ginem bez toniku, zadzwoni�em do Daszy. Rozmawiali�my bite dwie godziny, to znaczy najpierw ja d�ugo m�wi�em, a potem po kawa�ku wyszarpa�em z niej, o co w�a�ciwie chodzi. Nie by�o �atwo, ale Dasza te� by�a ju� w innym miejscu. Nie od razu i z du�ymi oporami powiedzia�a mi jednak, �e rozumie, jak to jest w trakcie rozwodu i �e zgadza si� pozosta� incognito.

��Zaryzykuj� � powiedzia�a.

Dopiero w tym momencie dotar�o do mnie, jak dalece ca�y ten pomys� z przyjazdem jest improwizacj�, opart� na moich dobrych ch�ciach i jej braku do�wiadczenia. Przyjrza�em si� jej planowi podr�y i w�os mi si� zje�y�. Zosta�o mi na tyle rozs�dku, �e nie zadzwoni�em ponownie i nie podzieli�em si� z ni� wszystkimi swoimi obawami i l�kami. Ale niewiele brakowa�o.

Rozejrza�em si� po cha�upie i rzuci�em do sprz�tania. Na kolanach, z nosem przy ziemi, zupe�nie jakby Dasza na dzie� dobry mia�a tu zje�� zup� z pod�ogi albo co� w tym stylu. Pami�ta�em jej wysprz�tane do bia�o�ci olszty�skie mieszkanie. Mo�na by�o je�� zup� z pod�ogi nawet za tapczanem.

Wszystko, co si� da�o, poupycha�em w szafach, byle domkn��. Kartony, kt�re nadal kr�lowa�y w salonie, spi�trzy�em w gustown� piramidk� w rogu. Gdybym mia� serwetk�, pewnie zarzuci�bym j� artystycznie na czubek, daj�c tym samym dow�d na to, �e jestem nieodrodnym� pasierbem swojej macochy, wielbicielki kolorowych serwetek na stosie badziewia.

Wsiad�em do samochodu i pojecha�em na zakupy. Nakupi�em jedzenia jak dla plutonu marines, tofu w trzydziestu odmianach i na dwadzie�cia sposob�w � na ka�dy dzie�. Kupi�em te� �mieszny gin w niedu�ej niebieskiej butelce z kr�low� Wiktori� (spodoba� mi si� � sam nie wiem dlaczego) i pude�ko prezerwatyw w r�nych kolorach. I kszta�tach, ale to okaza�o si� dopiero� w praniu. A tak, pranie te� zrobi�em, a po�ciel kupi�em now� � tak� cienk�, bawe�nian� � zero plastiku � lekko jakby b�yszcz�c� i bardzo, bardzo b��kitn�. Wszystko zaplanowa�em! Z wyj�tkiem urlopu. Bo ju� nie mia�em.

W sobot� wczesnym rankiem swojego czasu Dasza wsiad�a do samolotu linii LOT lec�cego do Zurychu. Wiedzia�em, �e nie da�o si� inaczej, ale wszystkie z�by mnie bola�y na my�l o tym, co jej si� mo�e przydarzy�. Od razu przypomnia�o mi si�, jak kilkana�cie lat temu wyje�d�a�em z Polski do Helen samolotem LOT � u do Nowego Jorku. To by� I� � 62M. Lewa strona dla pal�cych, prawa dla niepal�cych. Albo odwrotnie. Pi�kny i jak�e prosty pomys�. A, i jeszcze cukierki na rozlu�nienie. Pe�n� gar�ci�.

Nie wiedzia�em, czy Dasza poradzi sobie z przesiadk� w Zurychu. Mia�a na ni� bardzo ma�o czasu. Nie chcia�em zawraca� jej g�owy i prosi�, �eby zadzwoni�a po wyl�dowaniu w Szwajcarii. Nie mia�em szans z�apa� jej kom�rk�. Sam jej powiedzia�em, �eby w�o�y�a telefon do baga�u g��wnego, bo w t� stron� do niczego jej si� nie przyda.

Pr�bowa�em spokojnie czeka�, pisa� zaleg�y raport o tym, jak �le zabezpieczona jest wewn�trzna sie� komputerowa pewnej firmy telekomunikacyjnej. Jej zarz�d dopiero ode mnie si� dowiedzia�, �e wyj�cie g��wnego w�z�a ich �wiat�owod�w znajduje si� na ulicy. Kable chroni jedynie metalowa p�yta, dla u�atwienia oznaczona logo firmy. Ka�dy mo�e j� podnie�� i przeci�� �wiat�owody byle no�yczkami. W innych okoliczno�ciach rajcowa�oby mnie to jak krymina�, ale ca�y czas popatrywa�em na stron�, na kt�rej mo�na by�o �ledzi� lot Swissairu z Zurychu do San Francisco. A kiedy trzy razy w ci�gu p� godziny zajrza�em mimochodem do serwisu internetowego CNN, chc�c sprawdzi�, czy nie ma informacji o katastrofie lub porwaniu samolotu, uzna�em, �e najlepiej b�dzie, je�li po prostu pojad� na lotnisko i tam b�d� siedzie�. Do oporu.

�a�owa�em, �e nie ma ju� starego terminalu, gdzie z g�ry, przez wielk� szyb� mo�na by�o obserwowa� ludzi odbieraj�cych baga�e, jeszcze zanim przejd� przez customs. Nie wiem. co by to zmieni�o, ale wydawa�o mi si�, �e ta godzina, dwie, no niech b�dzie � trzy, mnie zbawi.

Samolot wyl�dowa�, ale nie mia�em poj�cia, czy Dasza nim przylecia�a, dowiedzia�em si� tylko, �e na pok�adzie by� komplet pasa�er�w.

Miota�em si� przy wyj�ciu z odprawy jak ranny nied�wied�. Ka�de otwarcie automatycznych drzwi wita�em jak objawienie. I nagle j� zobaczy�em: w sukience do kolan, z wielkim plecakiem. By�a strasznie z�a.

Nie by�am z�a, tylko zm�czona. To by�a moja, wstyd powiedzie�, pierwsza w �yciu podr� samolotem. Na lotnisku w Zurychu musia�am zmieni� terminal, co wyczerpa�o moj� zdolno�� koncentracji niemal do zera. Pr�bowa�am spa� podczas lotu do San Francisco, ale przez wi�kszo�� czasu za moim fotelem trwa�a balanga bu�garskiej dru�yny szczypiornistek. Potem obudzi�o si� niemowl� w rz�dzie przede mn�. Jeszcze nad Europ� uda�o mi si� zgubi� obie zatyczki do uszu. Czy w og�le mo�na spa� w samolocie? Mimo to, wysiadaj�c, by�am w niez�ej formie � adrenalina zadzia�a�a. Czeka�o mnie jeszcze zapowiadane wie�ci� gminn� maglowanie przez Immigration.

Dziwny kraj, gdzie przyjezdnych wpuszcza si� lub nie po wielogodzinnej podr�y. Zupe�nie tak, jakbym ja decydowa�a, czy chc� kogo� wpu�ci� do domu dopiero po tym, jak zadzwoni domofonem i wdrapie si� na czwarte pi�tro.

Urz�dniczka, w mundurze opi�tym na kamizelce kuloodpornej jak na dziewi�tnastowiecznym gorsecie, mia�a d�ugie ciemne w�osy spi�te w ko�ski ogon. I wielki pistolet na lewym biodrze. Najpierw zapyta�a, a potem jeszcze upewnia�a si� ze trzy razy, czy aby na pewno nie chc� tu zosta�, czy nie zamierzam tu wyj�� za m��, dlaczego mam taki ma�y baga�, no i kim dla mnie jest Marcin Zalewski.

Nazywa�a si� �Gonzalez�, tak przynajmniej g�osi�a tabliczka na jej prawej piersi. Wyja�ni�am, �e Marcin to kolega ze szko�y i �e b�d� u niego trzy tygodnie, bo we wrze�niu zaczynam prac�. Pani Gonzalez przygl�da�a mi si� d�ugo i badawczo. Zapyta�a, czym si� zajmuje m�j �boyfriend�.

��To nie boyfriend, tylko friend. Zajmuje si� security � odpowiedzia�am, jak umia�am, kln�c w duchu, �e nie podesz�am do faceta na drugim stanowisku.

Kim jest dla mnie ten Zalewski?

Gdybym to ja wiedzia�a�

Wstemplowa�a pozwolenie na pobyt do listopada. Chyba mi jednak nie uwierzy�a.

Przesz�am przez ostatnie drzwi obok celnika z nie mniej imponuj�c� giwer� i mimo t�umu pchaj�cego si� ze wszystkich stron do barierek, od razu go zobaczy�am. W jasnej marynarce, jasnych spodniach, sta� taki jaki� wielki, obcy, a ja pomy�la�am: �Bo�e, co ja tutaj robi�!�.

��Naprawd� przyjecha�a� � powiedzia�, gdy uda�o nam si� wreszcie do siebie dopcha�.

��Jeszcze w to nie wierz� � mrukn�am i by�a to szczera prawda.

Chwila by�a romantyczna, ale ja my�la�am tylko o prysznicu po niemal dobie ochlapywania si� w umywalkach samolotowych.

Wzi�� m�j ci�ki jak kamie� plecak. Zachowywa� si� spokojniej, pewniej ni� w Polsce, wida� by�o, �e jest u siebie, a mo�e tak mi si� tylko wydawa�o, bo ja z ca�� pewno�ci� by�am w kraju nieznanym i dalekim.

Szli�my korytarzami, jechali�my nieko�cz�cymi si� ruchomymi schodami. Ju� my�la�am, �e wsi�dziemy do poci�gu, ale tylko min�li�my wej�cie na peron w budowie.

Wyszli�my na parking, pami�tam to uderzenie gor�cego powietrza i zapach, jakiego nigdy wcze�niej nie czu�am. Zapach innego �wiata, zupe�nie mi obcego, pe�nego obcych d�wi�k�w. Wiem, to by� szum � samochod�w, autokar�w, klakson�w. Pachnia�o troch� spalinami, troch� oceanem, troch� upa�em. A mo�e wszystko mi si� pomiesza�o i pami�tam tylko, jak pachnia� Marcin.

Wsiedli�my do samochodu, kt�ry wygl�da� jak skrzy�owanie wielkiego ��wia z rozdeptan� biedronk�. Marcin odpali� go nie ze stacyjki przy kierownicy, ale przy biegach! Jechali�my drog� r�wn� jak st�, strasznie mocno trzymaj�c si� za r�ce.

Poranek by� pochmurny i nieco mglisty, co mnie zdziwi�o. By�am przekonana, �e w Kalifornii s�o�ce pra�y od �witu do nocy.

��Proponuj� � odezwa� si� Marcin po chwili � �eby� si� nie k�ad�a, nie spa�a ani jako� specjalnie odpoczywa�a, tylko spr�bowa�a od razu wej�� w tutejszy rytm.

��Jak uwa�asz.

Chyba �adne z nas nie kwapi�o si� do lu�nej pogaw�dki.

Przez minut� dzwoni� telefon Marcina. Nie odebra� go. Ani na chwil� nie wypu�ci� mojej r�ki.

Czteropasmowa autostrada zw�zi�a si� do swojskiej, cho� nadal idealnie g�adkiej jednopasm�wki ci�gn�cej si� wzd�u� dw�ch prawie nieruchomych �cian sosnowego lasu. Te sosny i spowite mg�� g�ry na horyzoncie doda�y mi nieco otuchy.

Zakr�t, drugi, trzeci, nie wiem kt�ry. Jak w filmie.

Nie min�o dwadzie�cia minut, kiedy samoch�d skr�ci� i wjecha� w osiedle dziwnych pi�trowych dom�w. Wszystkie mia�y gara�e w parterze i schody, po kt�rych wchodzi�o si� na pi�tro do mieszkania. Przez te rz�dy identycznych gara�owych drzwi domy sprawia�y wra�enie magazyn�w czy czego� w tym rodzaju.

One s� z drewna? � zdziwi�am si�. � Te domy?

Tutaj nie ma innych � odpar� Marcin. � Ceglane czy betonowe pop�ka�yby ju� przy �rednich wstrz�sach.

No tak. Znalaz�am si� w miejscu, gdzie trz�sienia ziemi zdarzaj� si� cz�ciej ni� �nie�yce. Ci�gle si� zdarzaj�! Co ja tutaj robi�?

Mieszkanie Marcina okaza�o si� sporym apartamentem z dwiema sypialniami i �azienkami.

��To jest �azienka dla ciebie � wskaza� drzwi po prawej � tamta jest moja � wskaza� drzwi w g��bi.

I sobie tam poszed�! Ot, tak. Us�ysza�am odg�os spuszczanej wody. Zupe�nie tak samo jak u nas w Olsztynie.

Trudno. By�am zm�czona i sko�owana, mo�e potrzebowa�am dowolnego pretekstu, �eby wreszcie poczu� co� konkretnego w ca�ym tym zam�cie. Do��, �e z miejsca poczu�am si� odepchni�ta. Totalnie.

Przyjecha�am do niego na drugi koniec �wiata, grozi mi trz�sienie ziemi, a on nie chce dzieli� ze mn� �azienki? Jak to! Dlaczego?

Oczywi�cie, nawet na drugiej p�kuli cz�owiek zawsze pozostaje sob�, dlatego nic nie powiedzia�am, tylko posz�am zmy� uraz� pod prysznicem. Nie uda�o si�, ale przynajmniej u�wiadomi�am sobie, �e wcale nie chodzi mi o t� ca�kiem mi�� �azienk�. Ale o co mi chodzi, tego nie wiedzia�am!

Wysz�am z �azienki, Marcin postawi� na stole bajgle z czym�, co udawa�o twaro�ek i nazywa�o si� tofutti. Spr�bowa�am do�� nieufnie, ale okaza�o si� zupe�nie smaczne. Bardziej zdziwi�y mnie monstrualne woreczki z herbat� do zaparzania.

Za oknem ko�ysa�y si� wierzby, za wierzbami by�a autostrada, za ni� zatoka San Francisco. Za zatok� by� ocean, a za oceanem Rosja, du�o Rosji, no i po chwili Polska. Tak to sobie wykoncypowa�am. Japonia i Bia�oru� mi tylko mign�y.

Zjad�am dwa bajgle przypieczone w tosterze � moje cia�o nadal jeszcze odmierza�o czas olszty�ski i panowa�o w nim sierpniowe popo�udnie, pora raczej obiadowa. Wszystko mi si� pomiesza�o. Nie pami�tam, o czym rozmawiali�my, ale czu�am si� mocno zdystansowana, zupe�nie jakbym dotar�a tu cia�em, a m�j duch nie nad��a�. W ko�cu nie wytrzyma�am:

��Po co ja tutaj przyjecha�am? � zapyta�am, staraj�c si�, by nie zabrzmia�o to bardzo zaczepnie.

Przez chwil� przygl�da� mi si� z uwag�.

��Mo�e jestem egoist� � powiedzia� w ko�cu � ale chcia�em, �eby� by�a przy mnie, blisko.

�adnie to powiedzia�.

Po po�udniu poszli�my na spacer to piaszczyst�, to kamienist� �cie�k� wzd�u� zatoki.

Sz�am przodem i my�la�am sobie: to niemo�liwe, niemo�liwe, �e tu jestem, niemo�liwe to niebo i ta woda. Czu�am si� jak w dekoracjach, w scenicznym pejza�u, kt�ry kto� rozmy�lnie pomalowa� w jaskrawe kolory, �eby nawet widzowie w ostatnim rz�dzie mogli dostrzec ka�dy szczeg�. Nie umia�am tego por�wna� z niczym, co zna�am. Nie mog�am stan�� i powiedzie�: �Na tym zakr�cie jest zupe�nie jak na Helu�, albo �takie trawy jak wok� jeziora w D�bkach�, czu�am po prostu, jakbym wpad�a z g�ow� w ten kalejdoskop barw, d�wi�k�w i woni. Okropnie si� czu�am.

Marcin opowiedzia� mi o pude�ku Andrzeja, zdj�ciach i li�cie Helen.

��Upiorna historia � przyzna�am � ale w�a�ciwie nie jestem tym zaskoczona.

Roze�mia� si� wcale nie weso�o.

��To mo�e wiesz wi�cej ni� ja, bo ja nie mog� tego powiedzie�. By�em bardzo zaskoczony, delikatnie m�wi�c.

��A ja nie � powt�rzy�am, niezbyt przej�ta i troch� wyczerpana z nadmiaru wra�e�. By�o mi wszystko jedno. � W�a�ciwie mo�na to ca�kiem prosto wyt�umaczy�.

Przysiad� na po��wce betonowego kr�gu, kt�r� porosty zamieni�y w naturalne siedzisko po�r�d kamieni i traw. Przez chwil� wydawa�o mi si�, �e widz� szar� wiewi�rk� uciekaj�ca mu spod but�w. Nie ma przecie� szarych wiewi�rek.

��Zna�am Andrzeja od drugiej klasy podstaw�wki � przejecha�am r�k� po szorstkich porostach. � Nie wiem, kiedy wy�cie si� poznali�

��W si�dmej. Przyszed� do nas na jakie� zawody i zaj�� moje miejsce na trybunach w sali gimnastycznej. Powiedzia�em mu, �eby sp�ywa�, a on mi na to, �e to wolny kraj. Jak wolny, to bez zastanowienia da�em mu w ryj.

To chyba pierwszy raz, kiedy Maziuk oberwa� i nie zat�uk� z marszu tego, kto mu to zrobi�.

�artujesz sobie! To by� niespotykanie spokojny cz�owiek.

No to znali�my dw�ch r�nych ludzi � odpar�am. � Bo ten, kt�rego ja zna�am, do po�owy podstaw�wki by� postrachem Skorupskiej i okolic. Dziewczyny nadk�ada�y drogi i wraca�y ze szko�y z nami Okopow�, �eby nie spotka� Maziuka i jego kumpli. Po�owa z nich ko�czy�a podstaw�wk� ju� w poprawczaku.

Czyli co, kosmici go podmienili?

Obok nas przesz�a para staruszk�w � nie starsi pa�stwo, naprawd� staruszkowie � w identycznych szortach i bia�ych koszulkach. M�czyzna o ostrych, troch� ptasich rysach, z wysi�kiem stawia� lew� chud� nog�. Mia� sportowe buty za kostk� ze sznur�wkami zawi�zanymi na podw�jn� kokardk�. Ciekawe, kto mu je wi�za�? Czy�by ta przygarbiona szczup�a kobieta o d�oniach z reumatycznymi zgrubieniami w stawach? U�miechn�li si� do nas, a ona b�kn�a przyja�nie: �Hi, how are you?�. Nie wiedzia�am, co powiedzie�. Marcin jakby tego nie widzia�.

��No, nie wiem � pokr�ci�am g�ow�, odprowadzaj�c staruszk�w wzrokiem. � Ja chodzi�am do r�wnoleg�ej, ale du�o lepszej klasy, nie interesowa�y mnie �ule z Bojar. Ma�o nie pad�am, jak go zobaczy�am na rozpocz�ciu roku w liceum.

Zaraz, zaraz, oboje m�wili�cie, �e jeste�cie kumplami z podstaw�wki.

Takie tam legendy � za�mia�am si�. � D�ugo si� do niego przekonywa�am. I powiem ci, �e tak do ko�ca przekona�am si� dopiero wtedy, kiedy si� zorientowa�am, �e to tw�j przyjaciel. Kto� taki jak ty nie m�g� si� przyja�ni� z �ulem.

Przez chwil� w milczeniu przygl�dali�my si� zabawie dw�ch czarnych labrador�w p�awi�cych si� w p�ytkiej wodzie. Towarzysz�ca im dziewczyna rzuca�a czerwon� pi�eczk�, psy bieg�y �eb w �eb, ale ju� w wodzie zapomina�y o zabawce i zaczyna�y szale�cze skoki. Podskakiwa�y na tylnych �apach, zderza�y si�, zupe�nie jakby ta�czy�y w sobie tylko znanym rytmie. Dziewczyna ze �miechem wy�awia�a pi�eczk�, wychodzi�a na brzeg. Psy wybiega�y za ni� i wszystko zaczyna�o si� od pocz�tku.

No, dobra � zacz�� Marcin � m�wili�my o�

Wiem � przerwa�am mu. � Chodzi�o mi o to, �e Andrzej przez ca�e �ycie chcia� by� taki jak ty. Nigdy mu si� to tak do ko�ca nie udawa�o, ale na�ladowa� ci� prawie we wszystkim. Pami�tasz to jego na�ogowe czytanie przedwojennych gazet?

No pewnie.

Tak jakby chcia� sobie stamt�d wyczyta� jakie� ciekawsze korzenie, bo przecie� wiadomo, �e ojciec i matka przyjechali, czy mo�e przyszli do Bia�egostoku za chlebem, gdzie� zza Zab�udowa. A ty mia�e� dziadk�w z miasta.

Chyba jeste� wobec niego niesprawiedliwa.

A sk�d! M�g� mie� za wz�r kt�rego� z kryminalist�w ze Skorupskiej, a wola� Marcina Zalewskiego, co pisa� wiersze i cierpia� na nieistnienie.

�adnie powiedziane � pokiwa� g�ow�. � Ale to nie t�umaczy, dlaczego musia� uwie�� moj� �on�.

Troch� t�umaczy. Poszed� do liceum tak jak ty, a nie do zawod�wki jak koledzy z ulicy, pisa� wiersze jak ty, czyta� je na tych waszych wiosnach i jesieniach poetyckich, nie poszed� na studia do Warszawy, bo nie da�by rady finansowo, ale sko�czy� je w Bia�ymstoku, wyjecha� do Stan�w tak jak ty, a na koniec robi� to samo i �y� tak jak ty.

To znaczy �y� z Helen?

Te�. I tak jak ty zabawia� si� je�d�eniem durn� drog� dla samob�jc�w.

��A na koniec zagra� mi na nosie z za�wiat�w.

��Tak nie m�w. To ju� by�a akcja jego rodziny.

Miejmy nadziej� � westchn��, nie do ko�ca przekonany. � Bogu dzi�ki, �e po drodze nie zakocha� si� w tobie jak ja.

A sk�d ta pewno��? � powiedzia�am i od razu tego po�a�owa�am.

Po co to odgrzebywa�? Po choler�? Dla riposty?

Zbarania�. Naprawd�. Po raz pierwszy od pocz�tku rozmowy dotar�o do niego, �e niczego nie wymy�lam i mo�e m�wi� o tym lekko, ale wcale nie �artuj�.

��Maziuk si� w tobie podkochiwa�? Kiedy?

��Tak dok�adnie to nie wiem. Mo�e od zawsze? Ale na pewno wtedy, jak wr�ci�am z Warszawy i zda�am na lalki.

��Wiedzia�a� o tym?

��Jak mia�am nie wiedzie�! Sam mi powiedzia�.

��Ja chyba �ni� � mrukn�� Marcin bardziej do siebie ni� do mnie. � A ja mu si� ca�ymi dniami zwierza�em, po pijaku i na trze�wo! I co ty na to?

��Nic. Przecie� by�am zakochana w Grze�ku.

��Jakim cudem ja tego nie zauwa�y�em? �e Maziuk�

��Raz, bo by�e� w Warszawie, dwa, bo nie patrzy�e� na niego, tylko na mnie.

Pr�bowa�am obr�ci� to wszystko w �art, ale Marcin by� poruszony bardziej, ni� chcia� to okaza�. Wstali�my i ruszyli�my dalej. Obj�� mnie mocno. Przez chwil� by�o troch� niewygodnie, ale zaraz wyr�wnali�my krok i dalej szli�my ju� przytuleni.

Wzd�u� zatoki ci�gnie si� linia wysokiego napi�cia. Pot�ne s�upy stoj� w wodzie niedaleko od brzegu. Po�r�d metalowych element�w, na por�czach i kratownicach uwijaj� si� tysi�ce ptak�w. Nigdy jeszcze nie widzia�am, by ptaki mia�y gniazda tak blisko siebie, jedno obok drugiego, jedno nad drugim. Je�li jednak popatrzy si� w drug� stron� � wida� domy, zabudowania, st�oczone jedne nad drugimi. Wida� ptaki na�laduj� tutaj ludzi.

Dziwne te ptasie osady prawie na drutach � powiedzia�am.

�eby� wiedzia�a. Nic im nie przeszkadza, ani buczenie, ani wy�adowania.

Mo�e w takim t�oku mniej to odczuwaj�.

Mo�e � za�mia� si�. � W t�umie zwykle mniej si� odczuwa.

I dlatego trzeba ucieka� od t�umu.

Ale na pewno nie do Kalifornii.

Wracali�my najkr�tsz� drog� obok remizy stra�ackiej. Okno dy�urki by�o ca�kowicie ods�oni�te i wida� by�o stra�aka siedz�cego przed du�ym ekranem, na kt�rym rozgrywa�a si� w�a�nie ostro pornograficzna scena. Tak mia�o by� za ka�dym razem, kiedy wracali�my tamt�dy znad zatoki. Ciekawe, czy maj�c tak ustalony repertuar, facet by� w og�le w stanie odebra� jakikolwiek telefon z informacj� o po�arze.

Na kolacj� poszli�my do Hot Tub. Marcin by� przygaszony, ja ju� porz�dnie zm�czona. Makaron ze wszystkimi warzywami �wiata r�s� mi w ustach.

Pocz�tkowo usiedli�my przy stoliku naprzeciwko siebie, ale przy tarcie z truskawkami przesiad�am si� do niego na szerok� wy�cie�an� �awk�. Pr�bowa�am si� troch� przytuli�, ale odsun�� si� jak nie on.

��Przesta� � mrukn��. � Tu nie ma takiego zwyczaju.

Gdybym by�a mniej zm�czona, pewnie bym si� obrazi�a.

Wr�cili�my do domu i poszli�my spa� jak stare ma��e�stwo.

Obudzi�am si� w �rodku nocy. W p�nie si�gn�am r�k� tam, gdzie zawsze, od tylu tygodni. Ale to nie by�o moje olszty�skie ��ko. Tym razem znalaz�am to, czego szuka�am � Marcin le�a� przy mnie z otwartymi oczami. T�sknota strz�sn�a ze mnie resztki snu, a on tylko na to czeka�. Czeka�, a� sama si� obudz� i sama go odnajd� po drugiej stronie ��ka. Dalej by�o jak w ca�kiem m�odym ma��e�stwie�

Nast�pnego ranka pojechali�my do San Francisco. Marcin da� mi map� i kom�rk�, kt�r� mo�na kontrolowa� elektrowni� atomow� (on to powiedzia�, ja nigdy bym czego� takiego nie wymy�li�a). W �yciu jeszcze takiej nie widzia�am, nie m�wi�c o u�ywaniu.

��Pozwiedzaj sobie � powiedzia�. � Ja musz� popracowa� par� godzin. Jakby co, to dzwo�.

Tego nie by�o w moim planie. O, nie! Mog�am chodzi� i je�dzi�, ale z Marcinem. Nie sama! Poczu�am si� ca�kowicie sparali�owana. Koniec. Dot�d tak, a odt�d nie.

�eby by�o najpro�ciej i �eby od razu nie zab��dzi�, ruszy�am Market Street w stron� zatoki. By�o do�� wcze�nie, ale ju� po godzinach porannego szczytu, wi�c ulice wydawa�y si� nieco opustosza�e. Drapacze chmur zas�ania�y s�o�ce, by�o betonowo i troch� pustynnie. Przygl�da�am si� monumentalnym witrynom sklep�w, kt�rych nazwy zna�am z film�w, ksi��ek i kolorowych gazet przerzucanych w poczekalni u dentysty. Tu� obok jakiego� paradnego wej�cia budzi� si� w�a�nie bezdomny, niespiesznie wyczo�guj�c si� z niegdy� ��tego �piwora. Niemal dwumetrowy ochroniarz pobliskiego banku przygl�da� mu si� z nieruchom� twarz�. Ze sklepu spo�ywczego wyszed� czarny m�czyzna w �nie�nobia�ym berecie, �piewaj�c na ca�e gard�o. Nie�le �piewa�.

U wylotu ulicy zobaczy�am palmy i bulwar, ci�gn�cy si� wzd�u� zatoki. Przesz�am na drug� stron� szerokiej, ruchliwej jezdni i szybko usiad�am na �awce przy wej�ciu na przysta� prom�w. Chcia�o mi si� p�aka�. Wyj�am notesik, bo wzi�am ze sob� notesik, kt�ry Pola kupi�a mi na urodziny, i zapisa�am: �Co ja tutaj robi�? To jest tak, jakby porusza� si� w�r�d dekoracji na scenie. Wszystko jest sztuczne i inne. Teraz rozumiem, dlaczego Marcin czuje si� tu taki samotny. Cale szcz�cie, �e to tylko trzy tygodnie i ucieka�!�.

Przechodz�cy obok ch�opak z psem zerkn�� w moj� stron� i u�miechn�� si�, ot, tak sobie. Gdyby mnie zagadn��, pewnie bym umar�a na miejscu, ale chyba nie mia� takiego zamiaru. Gdzie on idzie z tym psem? Przecie� tu nie ma ani skrawka trawnika, wszystko ��cznie z palmami jest starannie i r�wno zabetonowane.

Pomy�la�am sobie, �e je�li roz�o�� map�, b�d� si� mo�e troch� mniej rzuca�a w oczy na tej �awce. Rzecz jasna, nikt poza ch�opakiem z psem nie zwraca� na mnie uwagi, to tylko ja wyobra�a�am sobie, �e �ci�gam spojrzenia jak lej po bombie, a mo�e czarna dziura, bo mniej wi�cej tak si� czu�am pod tym b��kitnym niebem, w o�lepiaj�cym s�o�cu.

Po d�u�szej chwili obracania mapy i rzucania sp�oszonych spojrze� to na lewo, to na prawo, zorientowa�am si� wreszcie, �e musz� i�� w kierunku przeciwnym ni� czerwieniej�cy z oddali Golden (jaki golden?) Gate. Ruszy�am Embarcadero i sz�am bardzo, bardzo powoli, �eby mi to zaj�o jak najwi�cej czasu i �ebym za daleko nie dosz�a.

Bulwar ci�gn�� si� wzd�u� ulicy, samochody jecha�y sznurem, nawet nie bardzo szybko, ale w�a�ciwie nieprzerwanie. Wszystko dooko�a by�o obce i dziwne, ale najdziwniejsi wydawali mi si� ludzie, kt�rzy uprawiali jogging wzd�u� �cie�ki dla rower�w. Niemal wszyscy biegali ze s�uchawkami na uszach, jakby muzyka mog�a ich oddzieli� od ca�ego tego ha�asu i smrodu spalin. Nie mog�am poj�� sensu takiej rozrywki. Patrzy�am z przera�eniem na biegaj�cych facet�w z ogolonymi nogami.

Gdzie ja jestem?

Sz�am do�� d�ugo, a wok� mnie zacz�o si� pojawia� coraz wi�cej ludzi. Raczej pod��aj�c za nimi, ni� jako� specjalnie o tym my�l�c, skr�ci�am w stron� starego nabrze�a, najwyra�niej zamienionego w miniatur� dawnego San Francisco z w�skimi uliczkami i pi�trowymi domami ze sklepem przy sklepie. T�um zg�stnia� do tego stopnia, �e zacz�am porusza� si� w nieregularnej tyralierze, �semk�, dziesi�tk�, rz�d za mn�, rz�d przede mn�. Nie mia�am ochoty ani na owoce morza na sto sposob�w, ani na kaw�, ani na w��czenie si� po sklepach z pami�tkami.

Obr�ci�am si� na pi�cie i t� sam� drog� chcia�am wr�ci� do mojej �awki.

Tymczasem mg�y opad�y i s�o�ce pali�o ju� tak, jak si� tego po nim spodziewa�am. Na my�l o dwudziestu co najmniej minutach marszu rozpra�onym, pozbawionym cienia bulwarem zrobi�o mi si� niedobrze. Przesz�am bohatersko na drug� stron� ulicy i ruszy�am zacienionym chodnikiem, czujnie popatruj�c na boki.

Mijaj�c kolejny mur, us�ysza�am muzyk� i kobiecy g�os, g��boki, melodyjny, lekko swinguj�cy. Zajrza�am przez furtk� i poczu�am si�, jakbym odnalaz�a magiczne przej�cie do innego wymiaru.

Za szarym murem ukrywa� si� niedu�y park z sadzawk�, mostkiem, rozro�ni�tymi drzewami, kaskad� kolorowych krzew�w i wypiel�gnowanymi trawnikami. Siedzieli na nich i polegiwali ludzie w garniturach i dresach, starzy i m�odzi. Na mostku roz�o�y� si� zesp� muzyczny z wielk�, p�omiennow�os� czarn� wokalistk�. Z boku, na trawie jaka� kobieta ta�czy�a w k�eczko z ma�� dziewczynk�.

Usiad�am na �awce pod magnoli� i uzna�am, �e jak na mnie do�� turystyki na dzisiaj.

W przerwie koncertu wydoby�am z plecaczka cudo, z kt�rego mia�am zadzwoni� do Marcina. Znowu mia�am ochot� si� rozp�aka� i mo�e bym si� nawet rozp�aka�a, gdyby na ko�cu �awki nie przysiad�a okr�glutka staruszka w granatowej bejsbolowej czapeczce. Usiad�a, rzuci�a mi przyjazne spojrzenie, jak oni wszyscy tutaj, zupe�nie bez powodu, po czym z kieszeni baloniastych d�ins�w wyci�gn�a identyczn� kom�rk� jak ta moja i po prostu zadzwoni�a.

No nie, pomy�la�am sobie, naprawd� jeste� g�upsza od tej mi�ej babci? Tak! � zawo�a�y ch�rem moje diab�y. Nie! � odkrzykn�y anio�y, a mo�e odwrotnie, bo nadal przecie� nie wiedzia�am, jakie duchy przywiod�y mnie do tego �wiata jak z obrazka. Wysz�am ze stuporu i po paru minutach pr�b i b��d�w dodzwoni�am si� do Marcina.

��Czy ju�? � zapyta�am.

Chyba niezupe�nie, bo chwil� z kim� jeszcze szepta�, na co� si� umawia�, po czym powiedzia� mi, �e podjedzie za p� godziny.

Przez te p� godziny na krok nie ruszy�am si� z mojej �awki.

Poszli�my w stron� Golden Gate, Marcin chcia� mi pokaza� dzielnic�, kt�r� odbudowano z ruin po ostatnim wielkim trz�sieniu ziemi.

��Chcesz powiedzie�, �e one te� s� z drewna? � zapyta�am, pokazuj�c na stupi�trowe bankierskie twierdze.

��A sk�d, s� ze stali i szk�a � odpar�. � Tylko wszystkie maj� fundamenty na specjalnych rolkach.

��I jak ziemia si� trz�sie, to si� ko�ysz�?

��Do pewnego stopnia.

No c�, lepiej si� zako�ysa� i wzburzy�, ni� od razu z�ama�, czy� nie?

��Czym ty si� w�a�ciwie zajmujesz? � zapyta�am w drodze powrotnej. Mo�e ciut p�no, ale do tej pory inne pytania wydawa�y mi si� pilniejsze.

Marcin si� roze�mia�.

��Zapewniam zdrowy sen przedsi�biorcom, akcjonariuszom i prezesom du�ych firm.

Nic mi to nie m�wi�o, musia�am chyba mimowolnie wzruszy� ramionami, bo ju� niepytany wyja�ni�:

Doradzam firmom, jak mog� zabezpieczy� swoje systemy komputerowe i bazy danych przed awariami, katastrofami i atakami z zewn�trz.

A kt� by je atakowa�?

Ka�dy, kto chcia�by wiedzie�, co w nich jest, a nie mia� do tego uprawnie�, ka�dy, kto chcia�by si� szybko wzbogaci�, je�li to systemy przep�ywu got�wki, a jest tego ca�kiem sporo. Wi�kszo�� naszych klient�w to banki, korporacje, ale s� te� sklepy internetowe.

��I jak si� atakuje taki sklep?

To proste. Mo�na na przyk�ad zablokowa� ca�y system lawin� pyta� z kilku zewn�trznych serwer�w � rozkr�ca� si� z ka�dym s�owem � cho�by z Rosji albo z Korei Po�udniowej, co sprawi, �e system b�dzie odpowiada� tylko na te pytania, a nie na pytania klient�w.

Jakie pytania?

Cho�by o najnowszego Kinga czy Clancy'ego, je�li to ksi�garnia internetowa. Przychodzi na przyk�ad w ci�gu minuty milion bezsensownych pyta�, a normalny klient nie ma szansy wej�� na stron� sklepu i zam�wi� tego Kinga, bo serwery s� zapchane.

��I to jest k�opot?

��Tak, ksi�garnia nic nie zarabia, bo nie dostaje zam�wie�. Taki atak nazywa si� �denial of service�. � Spojrza� na mnie. � No i wtedy si� �prosi� o haracz.

Chyba nie wygl�da�am na specjalnie przej�t�.

Wieczorem znowu poszli�my na spacer i wtedy dosz�o do powa�nej k��tni.

Dasza, czy chcia�aby� mie� dzieci? � zapyta� Marcin ni st�d, ni zow�d.

Ja ju� mam dziecko � rzuci�am lekko.

��Szkoda � mrukn��.

��Ja nie �a�uj�.

Przez chwil� szli�my w milczeniu. Marcin w�o�y� r�ce do kieszeni, wysun�� si� do przodu, zawr�ci� i stan�� z boku, przodem do mnie. S�o�ce prze�witywa�o mu przez r�kawy niebieskiej koszuli, okulary. Sta� w aureoli zachodz�cego s�o�ca.

��M�wi�em ci, �e szukam kogo�, kto chce mie� dzieci. Chc� by� ojcem. To jedyny warunek, jaki stawiam. Je�li nie, to ja szukam dalej.

Poczu�am, �e robi mi si� gor�co. S�o�ce zasz�o, wszystko we mnie opad�o.

��Nie wydaje ci si�, �e pr�bujesz mn� manipulowa�? � zapyta�am bardzo spokojnie, cho� czu�am, �e g�os zaczyna mi si� trz���. � W takim razie co b�dzie, je�li ja nie b�d� ju� chcia�a mie� dzieci?

��Mo�e nie b�dziemy mogli by� razem � odpowiedzia�, patrz�c na mnie z powag�.

My�la�am, �e szlag mnie trafi na miejscu.

��Co to jest? Co ty sobie wyobra�asz?

��Dasza�

O�mielasz si� stawia� mi jakie� warunki? Za kogo ty si� masz? � ruszy�am, nie ogl�daj�c si�, w stron� domu. Jego cholernego domu!

Dasza� � pr�bowa� chwyci� mnie za rami�.

��Daj mi spok�j! � krzykn�am. � Niczego od ciebie nie chc�, wyje�d�am st�d!

��Nie krzycz. Porozmawiaj ze mn�! � zawo�a�.

��Ju� z tob� porozmawia�am � rzuci�am przez rami� i przyspieszy�am kroku. � Nie zamierzam przyjmowa� �adnego ultimatum.

Wr�cili�my do domu. Marcin po�o�y� si� w swojej sypialni. Ja opad�am zm�czona na kanap�.

Odeszli�my do�� daleko, zanim si� pok��cili�my, wi�c ten szybki powrotny marsz w kamiennym milczeniu trwa� d�u�sz� chwil�. Zd��y�am uspokoi� si� na tyle, by dotar�o do mnie, �e Marcin pr�bowa� by� ze mn� szczery, do b�lu szczery. Nie stawia� mi �adnych warunk�w, tylko po prostu wyra�nie powiedzia�, czego chce. Nie, czego chce ode mnie � czego on chce.

Nie wiem, co uderzy�o mnie bardziej � ta bolesna dla nas obojga szczero�� czy odwaga, z jak� Marcin pr�bowa� jasno postawi� spraw�. Nic w moich dotychczasowych do�wiadczeniach nie przygotowa�o mnie na sytuacj�, w kt�rej wchodzi si� w nowy zwi�zek, uczciwie okre�laj�c, czego si� od niego oczekuje.

By�am mocno poobijan� specjalistk� od pchania si� tam, gdzie mnie �rednio potrzebowali, od rozpaczliwego czepiania si� z�udze�, wbrew temu, co oczywiste dla wszystkich poza mn�. By�am �lep� i g�uch� na wszystko poszukiwaczk� kogo�, kto b�dzie chcia� by� ze mn�, gotow� wiele znie��, byleby chcia�. Nigdy nie zdarzy�o mi si� naprawd� zastanowi�, czego ja chc�. Wystarczy�o, �e on chcia� � �e wszyscy oni po kolei chcieli.

Musia�am mie� to wypisane na twarzy. Nawet Petro jakim� cudem mnie wyczu�, skoro dwa miesi�ce po spotkaniu w Olsztynie, kt�re odbi�o mi si� czkawk� w s�dzie, zadzwoni� do mnie jak gdyby nigdy nic.

W�a�ciwie w jego zachowaniu nie by�o nic dziwnego. Naprawd� dziwne by�o to, �e bez namys�u i z entuzjazmem zgodzi�am si� na kolejne spotkanie. A� wstyd mi si� dzisiaj przyzna�, ale by�am wtedy g��boko przekonana, �e Petro jest m�czyzn� mojego �ycia. �ona � pryszcz; Szczecin � drobiazg; spotkania po kryjomu na jedn� noc � sama rado��. Przez prawie dwa lata! �ebym chocia� sama zako�czy�a ten zwi�zek z doskoku, ale nie. To Petro za kt�rym� razem, �egnaj�c si� ze mn� na olszty�skim dworcu, powiedzia�, ot tak, znienacka:

���egnaj, Dasza. Ju� wi�cej nie przyjad�, ale tu � po�o�y� r�k� na sercu � b�dziesz zawsze.

I tyle. Gdyby kto� mnie dzisiaj zapyta�, co w nim takiego widzia�am, nie umia�abym odpowiedzie�. Ale wtedy d�ugo jeszcze t�skni�am. Bole�nie.

Tak, oto ja, dumna Dasza, co nie przyjmuje �adnych warunk�w.

Ko� by si� u�mia�!

D�wign�am si� z kanapy i zajrza�am do Marcina. Le�a� tam, smutny i cnotliwy. Wesz�am i przysiad�am na brzegu jego wielkiego ��ka. Te� smutna.

Nie powiedzia�am ci, �e nie chc� mie� z tob� dziecka � szepn�am.

Wiem.

To ciekawe, pomy�la�am, bo ja u�wiadomi�am to sobie dopiero na kanapie.

Chyba si� troch� nie zrozumieli�my � mrukn�am.

Wiem.

��I tym si� tak martwisz?

��Tak � westchn��. � Trudno si� z tob� rozmawia.

Gdybym wtedy o tym wiedzia�a, by� mo�e pr�bowa�abym mu wyt�umaczy�, �e nale�� do rozm�wc�w specjalnej troski. W chwili napi�cia s�ysz� to, co s�ysz�, a niekoniecznie to, co si� do mnie m�wi. Ale jeszcze nie mia�am o tym poj�cia. Dlatego po�o�y�am si� przy nim niespecjalnie cnotliwie i powiedzia�am:

��To nie rozmawiaj. Wszystkiego si� nie da obgada�.

Na szcz�cie dalej nie musia�am mu ju� nic t�umaczy�. Mimo �e nadal byli�my dla siebie l�dem nieznanym i niezbadanym, niekt�re szlaki przetarli�my ju� wystarczaj�co, by ruszy� dalej.

By�am z innego �wiat�a i cienia, z innej rzeczywisto�ci, z innych cz�stotliwo�ci. Wpad�am w obcy �wiat bez �adnego oparcia w czymkolwiek znanym i oswojonym. Musia�am mierzy� si� z w�asnymi i nie tylko w�asnymi zawirowaniami. Intensywno�� na trzysta procent.

�mia�am si�, kiedy na samym pocz�tku Marcin da� mi rower i zaproponowa�, �ebym poje�dzi�a po okolicy, kiedy on b�dzie w pracy � przez te trzy tygodnie mia� wolne tylko w weekendy. Ot tak � wsi��� na rower i ruszy� przed siebie po nieznanej planecie! Dopiero po jakim� czasie u�wiadomi�am sobie, jak zbawiennie dzia�a�y na mnie te godziny peda�owania, coraz dalej i odwa�niej.

Redwood Shores po�o�one jest na p�wyspie, kt�ry mo�na obej�� lub objecha� rowerem. �cie�ka biegnie jakie� pi�� metr�w od zatoki. Mi�dzy bitym duktem a wod� nie ma pla�y, tylko kamienisty pas poro�ni�ty trawami we wszystkich odcieniach zieleni i br�zu. I any�em. Kiedy nie ma wiatru, zapach tego any�u jest miejscami tak intensywny, �e prawie nie czu� morza, wody, nic innego. No i te kilogramy mewich kup jak okiem si�gn��.

Zaro�la bli�ej �cie�ki o tej porze roku s� ju� niemal ca�kowicie spalone s�o�cem. Gdzieniegdzie �cie�k� ocieniaj� drzewa, posadzone chyba kilka lat temu. Jest zupe�nie p�asko; woda ol�niewaj�co b��kitna, b��kitne, b��kitne, nieprawdziwe niebo, zupe�nie przejrzysty daleki horyzont i podchodz�ce do l�dowania samoloty. W tym pewnie i m�j. Powrotny.

Zacz�am si� powoli zadomawia� u Marcina. Nauczy�am si� obs�ugiwa� jego zmywark� z panelem do programowania rodem z laboratorium NASA. Podczas kt�rego� z jego wyjazd�w rozpakowa�am kartony zalegaj�ce w k�cie salonu. Uporz�dkowa�am ksi��ki. Zaj�o mi to ca�y dzie�, bo otwieraj�c kolejne pud�a, czu�am si� tak, jakbym odkrywa�a kolejne warstwy archeologiczne w ameryka�skim �yciu Marcina.

Najpierw kolorowe opas�e podr�czniki dla informatyk�w, poradniki i materia�y szkoleniowe dla administrator�w baz danych, grubsze i chudsze broszury o bezpiecze�stwie i niebezpiecze�stwie. Pomi�dzy nimi ameryka�skie powie�ci autor�w, o kt�rych w �yciu nie s�ysza�am, i pojedyncze ksi��ki po polsku � mo�e kupione w Polsce, mo�e przes�ane w prezencie.

A potem dotar�am do ksi��ek, kt�re musia�y wyjecha� z Marcinem do Stan�w � zapomniana seria �plus minus niesko�czono��, �Biblioteka Socjologiczna�, ale i powie�ci. Pstrokata sterta, a pod ni� karton w ca�o�ci wype�niony kolekcj� prozy iberoameryka�skiej, kt�ra by�a nasz� odtrutk� na zgrzybia�� list� lektur szkolnych.

Znalaz�am sporo poezji, cienkich tomik�w z tych zamierzch�ych czas�w, kiedy ludzie kupowali wiersze. Dotar�am do wydania Stachury w pami�tnych d�insopodobnych ok�adkach. Sp�dzi�am nad nim dobre trzy godziny w s�oneczne kalifornijskie popo�udnie. �Zbiegn� si� wreszcie tory sieroce naszych dwu planet, cudnie spokrewni� si� cia�a nam�, za�piewa�o mi w g�owie.

Tego potrzebowa�am.

Nast�pnego dnia pouk�ada�am ubrania w szafie Marcina. Bo�e, jaki tam by� ba�agan, wszystko ze wszystkim, zupe�nie jak w mojej g�owie. I tak jak w szafach uda�o mi si� porozdziela� koszulki od skarpetek, potem po��czy� skarpetki w pary, tak powolutku zacz�y mi si� uk�ada� i porz�dkowa� my�li i uczucia.

Chwilami czu�am si�, jakbym po prostu zamieszka�a u Marcina. By�a tam. Z nim. Nawet moje niemal codzienne telefony do Polski przesta�y by� takie nerwowe, mimo �e Pola prawie w ka�dej rozmowie pr�bowa�a mnie kara�.

Co s�ycha�, c�reczko? � pyta�am.

Wszystko gra. Tylko gard�o mnie troch� bola�o, ale tata ju� mi co� na to da�.

Gard�o?

��No, m�wi�am ci, jak wyje�d�a�a� � przypomnia�a Pola ch�odno. � Lewy migda� mnie bola�. Nie za�apa�a�, taka by�a� zaj�ta.

��Ale�

��Nie ma sprawy. Tata ma �wietny patent na b�l gard�a.

Albo:

��Co robicie? � pyta�am, dzwoni�c po powrocie z rejsu po zatoce.

��Nic specjalnego. Luz.

��A ja�

��A, nie, no przecie� byli�my dzi� z tat� w superkawiarni.

M�wi� ci, jeszcze czego� takiego nie widzia�a�. Szkoda, �e my nigdzie nie chodzimy w tym naszym Olsztynie.

Do dzi� nie wiem, czy naprawd� chcia�a mi dokopa�, czy to ja mia�am takie wyrzuty sumienia, �e we wszystkim, co m�wi�a Pola, doszukiwa�am si� drugiego dna.

Jedno by�o pewne: tamten �wiat najwyra�niej nie wali� si� pod moj� nieobecno��, ten �wiat � powoli oswaja�am.

Mo�e to dziwne, mo�e nawet troch� chore, ale wszystko dla mnie najwa�niejsze podczas tego pobytu zdarzy�o si� w domu i w najbli�szej okolicy. Z tej perspektywy nie mia�o znaczenia, �e przyjecha�am do Kalifornii, r�wnie dobrze mog�am odwiedzi� Marcina w Bombaju czy Puerto Rico. Chyba kiepska ze mnie turystka.

Kt�rego� wieczoru, po ca�ym popo�udniu sp�dzonym w centrum handlowym, gdzie kupowa�am � pomy�ka, Marcin mi kupowa� � prezenty dla rodziny, ju� po kolacji, wr�czy� mi sw�j po�egnalny prezent.

By� to ma�y szarosrebrny laptop.

Marcin w��czy� go i powiedzia�:

��No to teraz si� pobaw.

A mnie znowu sparali�owa�o. Czarna magia! Gapi�am si� w toto jak sroka w gnat, bo nigdy wcze�niej nawet nie dotyka�am komputera.

��Poradzisz sobie � pociesza� mnie Marcin. � Szybko si� uczysz.

Mina mu troch� zrzed�a nast�pnego dnia, kiedy dwoma czy trzema ruchami uda�o mi si� �ebym to ja wiedzia�a, co.

��Nie do wiary! � mrukn��, zagl�daj�c mi przez rami�. � Naprawd� odinstalowa�a� Windows na amen. Nigdy nie�

my�la�em, �e to jedna z tych biurowych legend, �e ka�dy mo�e to odinstalowa�. Ciekawe.

Po tym wyczynie dotar�o do mnie, �e znowu si� rozstajemy, a je�li mamy by� ju� naprawd� w sta�ym kontakcie, musz� si� prze�ama� i opanowa� t� diabelsk� maszynk�. Za du�o spraw i decyzji majaczy�o na horyzoncie, �eby nadal tkwi� przy telefonie i prze�ladowa� listonosza.

W przededniu mojego wyjazdu pojechali�my do Greens, legendarnej knajpy wegetaria�skiej w Fort Mason, z widokiem na przysta� jachtow� i Golden Gate. Gdzie� w po�owie pizzy ze szpinakiem i endywi�, a mo�e przy drugim kieliszku wina, Marcin wzi�� mnie za r�k�.

��Powiedz mi, je�li mieliby�my by� ze sob� � zacz�� ostro�nie � czy dopuszczasz tak� mo�liwo��, �e obie z Pol� przyjecha�yby�cie tu do mnie?

Nie musia�am si� zastanawia�.

Nie, w og�le sobie tego nie wyobra�am.

Dlaczego?

��No bo nie. To nie m�j �wiat, nie moja bajka.

Odchyli� si� na krze�le i przygl�da� mi si� d�u�sz� chwil�, nic nie m�wi�c.

��Zastanowisz si� nad tym jeszcze? � zapyta� w ko�cu.

Teraz to ja wzi�am go za r�k�.

��Marcin, ja si� nie drocz�. Chc� by� z tob�, bardzo, ale nie tutaj.

��A ja chc� by� z tob� wsz�dzie � powiedzia�.

Wracali�my autostrad� nad oceanem. Na San Francisco opada�a ju� wieczorna mg�a, by�o po zachodzie s�o�ca. Milczeli�my. Gapi�am si� bezmy�lnie w boczne lusterko. I nagle najwyra�niej wyjechali�my z tej mg�y, bo zobaczy�am w lusterku spowite w chmury miasto na wzg�rzach.

Widzisz to? � mrukn�� Marcin.

Jak w kinie � odpar�am. Tak w�a�nie si� czu�am. Jak w kinie.

Znowu zamilkli�my. Jechali�my jeszcze chwil�, zamkn�am oczy, �eby cho� troch� zebra� my�li, a kiedy je otworzy�am, Marcin zatrzymywa� si� w�a�nie przy punkcie widokowym nad oceanem. Zeszli�my drewnianymi schodami na pla��. Byli�my tylko my i dwa �cigaj�ce si� jastrz�bie.

�miesznie wygl�da� na pustej pla�y, prosto z pracy, w garniturze i nieskazitelnych butach, z wiecznym pi�rem wpi�tym ko�o guzika koszuli. Ju� mia�am rzuci� co� dowcipnego, gdy dotar�o do mnie, �e czasami milczenie jest z�otem i to w�a�nie jest taka chwila. Chwila, kiedy wszystko ju� zosta�o powiedziane � i nic zarazem, bo tyle jeszcze chcia�oby si� powiedzie�, ale lepiej jest milcze�, bo za ma�o s��w, za ma�o liter, a przede wszystkim za ma�o odwagi, by postawi� kropk� nad �i�.

Stali�my tu� przy granicy, do kt�rej dobiega�y fale. S�ysza�am ich szum, s�ysza�am przelatuj�ce samoloty, odleg�e frachtowce, ale wszystko to dociera�o st�umione, poprzez t� cisz� mi�dzy nami, cisz�, w kt�rej nie ma ju� miejsca na to, by ple�� jakie� bana�y. Wi�c stali�my w milczeniu, trzymaj�c si� za r�ce, a� zrobi�o si� zupe�nie ciemno.

Wr�cili�my do samochodu. Marcin ruszy� wolno, wolniutko, jakby nigdzie nie chcia� dojecha�, jakby nie chcia�, by ten wiecz�r si� sko�czy�.

Cudownie jest tak sun�� powoli i trzyma� si� za r�ce. My�l�, �e w�a�nie po to wynaleziono automatyczn� skrzyni� bieg�w.

Nast�pnego dnia wsiad�am do samolotu nieszcz�liwa i kompletnie rozbita. T�skni�am za Pol� i chcia�am wraca�, ale nie chcia�am ju� roz��cza� si� z Marcinem.

Sta�o si�.

Prosto z lotniska na Ok�ciu pojecha�am do Bia�egostoku po c�rk� i psa.

Pola powita�a mnie entuzjastycznie, grzecznie podzi�kowa�a za nowe martensy, j�kn�a � nie wiem, czy z zachwytu, czy wr�cz przeciwnie � na widok laptopa, ale o nic specjalnie nie wypytywa�a. Czu�a ju� chyba, �e jej jedynow�adztwo chwieje si� w posadach. Figa by�a �miertelnie obra�ona, nie przychodzi�a na wo�anie i chowa�a si� za nogi mojej mamy, sk�d popatrywa�a na mnie z nieufno�ci�.

Wr�ci�y�my do Olsztyna. Dwa dni p�niej zacz�a si� szko�a i praca. Pola zacz�a ostatni� klas� gimnazjum. Ja rozpocz�am pr�by z nowym re�yserem, kt�ry przyjecha� do nas a� ze Szczecina. Prosz� pa�stwa, oto Petro Wo�oszenko! Jak�eby inaczej.

Nie widzieli�my si� prawie pi�� lat. Petro by� nadal pi�knym ch�opcem o zmys�owej, szczup�ej twarzy i ciemnych w�osach, kt�re � jak to cz�sto bywa u brunet�w � zd��y�a ju� przypr�szy� siwizna. By� mo�e posiwia�, bo rozsta� si� z �on�, o czym szepta� ca�y teatr, popatruj�c na mnie, jakbym mia�a z tym cokolwiek wsp�lnego.

��Jak mog�a� �ci�� takie pi�kne w�osy? � zawo�a� na m�j widok.

��Znudzi�y mi si� � odpowiedzia�am, nie sil�c si� nawet na dowcip.

��Ale ja ci si� nie znudzi�em? � zapyta� z tym samym u�miechem, od kt�rego jeszcze kilka lat temu g�upia�am i godzi�am si� na wszystko.

��Nie. To ja ci si� znudzi�am � przypomnia�am mu. � I dobrze si� sta�o.

Nie zamierza�am w to gra�. By�am ju� gdzie indziej. By�am kim� innym. Na szcz�cie, bo wcale nie mam pewno�ci, czy tamta Dasza, kt�r� Petro pozna� a� za dobrze, by�aby w stanie w og�le dostrzec kogo� takiego jak Marcin.

Petro szybko zacz�� rozmow� z kim�, kto sta� obok. By�o oczywiste, �e nie mamy sobie nic wi�cej do powiedzenia.

Moje starsze kole�anki ani przez chwil� nie da�y si� zwie��. By�y chore z ciekawo�ci, cho� wcale nie z powodu mojej zamierzch�ej afery mi�osnej. Wiedzia�y, �e wyje�d�a�am do Ameryki, tylko nie mia�y poj�cia do kogo i dlaczego, bo nikomu poza Elk� i Marzen� si� z tego nie zwierza�am. Niezdolne znie�� stan, w kt�rym czego� nie wiedz�, wymy�li�y sobie, �e pojecha�am tam z przedstawieniem, �eby zarabia� kas�. Zanim wr�ci�am, by�y ju� tego absolutnie pewne.

W przerwie pierwszej pr�by z nowym re�yserem Karolina, zas�u�ona artystka sceny lalkowej, nie wytrzyma�a.

��Jak by�o w Stanach? � zagadn�a.

Dobrze � odpar�am z u�miechem.

A op�aci�o si�?

Zastanowi�am si� chwil� i odpowiedzia�am:

��Tak, op�aci�o si�. Nawet bardzo.

Znowu nast�pi�a chwila ciszy. K�tem oka widzia�am, jak Marzena gryzie si� w pi��, �eby nie wybuchn�� �miechem.

��Kulturalne osoby to przynajmniej staraj� si� podtrzyma� rozmow� � pouczy�a mnie Karolina.

Podtrzymywa�am. Tyle �e nie z ni�.

Kochany m�j, tak bardzo za Tob� t�skni�. Wszystko we mnie biegnie do Ciebie. Jest mi ci�ko. Jest mi pusto. Ca�a jestem oczekiwaniem. Chodz� jak zaczadzona. Szukam samotno�ci. Nosz� ca�y czas przy sobie Twoje listy i zdj�cia. Dowody na istnienie. Dowody na to, �e to nie sen.

Tak bardzo chcia�abym obudzi� si� obok Ciebie. Czu� Twoje ciep�o. Na innej p�kuli, w innym mie�cie, w innym domu i w innym ��ku � szukam Ci� nad ranem.

Jestem szcz�liwa. Jest piosenka Osieckiej o tym, �e mija m�odo�� jak woda, czo�o chmurzy si� cz�ciej -

a tu nagle pogoda

taka dobra pogoda

odpowiednia pogoda na szcz�cie.

Nie my�la�am, �e mo�e by� a� tak dobrze. Tak, �e a� boli.

Licz� dni do Twojego przyjazdu. My�l� o naszym dziecku.

Ca�uj� Ci� iv szyj� i jestem blisko,

Dasza

Ledwie zd��y�am wys�a� list, po po�udniu listonosz przyni�s� mi s�owo na niedziel�. Pola patrzy�a z lekkim politowaniem, jak p�acz�, czytaj�c list od Marcina. By�o te� w tym spojrzeniu troch� zazdro�ci i podziwu. A mo�e mi si� przywidzia�o.

Najmilsza moja, tak si� ciesz�, �e nie zabrak�o Ci odwagi i przyjecha�a� do mnie. Czuj� si� najszcz�liwszym i najsmutniejszym cz�owiekiem na �wiecie. Znowu jeste� daleko.

Jest noc. Czuj� jesie� w powietrzu. Wino, herbata, ciemno��, smutek. Gdzie jeste�? �pisz jeszcze. Kocham Ci� w Twoim �nie.

Chyba jestem sentymentalny. Znalaz�em Tw�j w�os i si� wzruszy�em. Pomiota�o mn� totalnie. Jeszcze miota. Patrz� na Twoje zdj�cie � i miota jeszcze bardziej. Nie patrz� � te� miota. Jak sobie z tym poradzi�?

Min�� tydzie� od Twojego wyjazdu. Poduszka le�y nietkni�ta. Ci�gle si� budz� i si�gam po Ciebie z drugiej strony ��ka. To niesamowite, �e Ty te� o tym piszesz.

Miota. Tak bardzo mi Ciebie brakuje.

Jad� samochodem i �zy mi lec�, wycieraczki nie pomagaj�. Kiedy kto� mnie pyta, �jak leci?�, �zy kr�c� mi si� w oczach. Miota. Mo�e powinienem bra� prozac albo co� w tym rodzaju.

Jutro daj� Helen czek, kt�ry ko�czy nasze rozliczenia maj�tkowe. B�dzie ci�ki dzie�.

Ju� wkr�tce b�dziemy razem. A� do nast�pnego rozstania. Miota,

Marcin

PS Dzi� lec� do Bostonu na konferencj� (co� tam nawet prezentuj�, cho� wola�bym raczej za�piewa�), a we wtorek do Santa Monica. B�d� dzwoni� jak zwykle.

Chyba b�dzie wczesna zima. Bociany ju� odlecia�y. Elka m�wi�a, �e z B�czyna ucieka�y, jakby im si� pod skrzyd�ami pali�o. A ja nie mog�am si� doczeka� �niegu i Marcina pod choink�, za choink�, w choince. Zamiast spa�, wyobra�a�am sobie nasze �ycie, jak b�d� wygl�da�y nasze �wi�ta, u kogo najpierw (u mojej mamy), co mu dam w prezencie (to ju� ja wiem najlepiej). Skr�ca�o mnie z t�sknoty. A to dopiero pocz�tek wrze�nia�

We wtorek popo�udniowa pr�ba zosta�a odwo�ana. Mia�am wolne na nicnierobienie, na rowerow� wycieczk� na koniec �wiata, na ogl�danie fotek z Kalifornii, z B�czyna, ze zjazdu. Dopiero na zdj�ciu, na kt�rym siedzimy lekko napruci i patrzymy rado�nie Panu Bogu w okno, zauwa�y�am, �e Marcin zezuje nieco na prawe oko. Wcze�niej tego nie widzia�am. Pobieg�am do kuchni. Na stole sta�o zdj�cie Marcina, kt�re w�asnor�cznie zrobi�am. Eee, wcale nie wida�. Mo�e mu tak zezuje tylko po pijaku.

Robi�am herbat�, gdy zadzwoni�a kom�rka.

Trze�niewski? Co za niespodzianka!

Dzwoni� ten tw�j?

O co ci chodzi, Grzesiek? My�la�am, �e ju� to sobie wyja�nili�my. � Chcia�am rzuci� telefonem, ale by�o co� w jego g�osie�

Mam nadziej�, �e nie lecia� dzi� w �adnym z tych samolot�w. W��cz telewizor. W Ameryce wojna. P� Nowego Jorku w gruzach. Samoloty wbite w drapacze chmur. Pewnie go tam nie by�o, ale cholera wie. Dasza? S�yszysz mnie?

Nie s�ysza�am. Powoli od�o�y�am telefon.

Poczu�am lekko�� bytu w kolanach.

Znowu spojrza�am na zdj�cie Marcina. Star�am z ramki kurz, kt�rego nie by�o. Ze zdj�ciem w r�ku podesz�am do telewizora. Zd��y�am na scen� zawalenia si� jakiego� budynku.

���Dostali�my w�a�nie informacj� z CNN, �e w wie�� po�udniow� uderzy� samolot American Airlines lec�cy z Newark do Los Angeles. W budynek po stronie p�nocnej uderzy� najprawdopodobniej samolot United Airlines lec�cy z Bostonu do Los Angeles. Widzimy teraz powt�rk� tej sceny�.

Glos niewidzialnej komentatorki zla� si� z odg�osami samolot�w wal�cych w budynki, krzykiem przera�onych t�um�w, st�umionym dystansem tysi�cy kilometr�w i wielu stref czasowych. Po chwili zobaczy�am powt�rk� ze skakania z okien. Dym i gruz. Samolot znikaj�cy w budynku i tysi�ce anio��w.

Marcin. Gdzie jest Marcin?

By� w Bostonie. Mia� jecha� do Santa co� tam.

Telefon. Spokojnie, gdzie jest telefon? Przed chwil� tu by�.

Pr�bowa�am wybra� numer na domowym. Nie pami�ta�am, nie trafia�am palcami.

Kom�rka.

Oddzwo� na ostatni numer.

Dzwoni�.

Pii � paa � puu. �All circuits are busy now. Please hang up and dial again later�.

Jaki cyrk? Nie ma later. Jeszcze raz. Jeszcze raz. Jeszcze.

Nawet nie ma nagrania, tylko sygna� pulsuj�cy szybciej ni� moje serce.

Dzwoni. Domowy. Mama.

��Nie, nic nie wiem. Nie, nie mia� by� w Nowym Jorku. Jakie� inne samoloty? Z Waszyngtonu? Nie. Boston, jest w Bostonie. Napisa�, zaraz: �we wtorek do Santa Monica�.

Dzi� jest wtorek. U mnie jest popo�udnie, a u niego? Gdzie jest do cholery Santa Monica? Dzwoni Elka.

��Santa Monica? W Kalifornii, gdzie� na po�udniu, ko�o Los Angeles. Na pewno wszystko jest w porz�dku, tylko nie ma jak zadzwoni�. Nie martw si�. � Nie mia�am si�y wypowiedzie� nawet s�owa. � Daj mi jego numer, ja te� b�d� dzwoni�. Wiesz co, przyjad� do ciebie. Gdzie Pola?

��Zaraz przyjdzie � szepn�am.

��To jeszcze lepiej. Razem zaczekamy. Przecie� zadzwoni powiedzie�, �e jest ca�y i zdrowy. Dasza, no co ty? Ju� jad�.

Trzasn�y drzwi wej�ciowe. Pewnie znowu tynk si� posypa�.

��Jeste�, c�reczko? � To ja m�wi� tym dr��cym g�osem?

��No, co ty, mamo!

M�wi�, ruszam ustami, ale ten g�os� Nowy Jork. Samoloty. Katastrofa. Marcin.

Co: Marcin? By� w Nowym Jorku?

Nie, w Bostonie.

To co?

Ale samolot z Bostonu�

Mama, takich jak on to nie bior� do nieba za szybko � roze�mia�a si� zadowolona z dowcipu.

Dziecko, a co ty wiesz�

Do nieba! Bo�e. Dotar�o do mnie.

Sta�am, wyrwana z w�asnych obj��, z telefonem w r�ku, pewnie siwa.

To nie tak. To niesprawiedliwe. Ja� To nie tak mia�o by�.

Mo�e zadzwoni� do rodzic�w, a do mnie ju� mu nie starczy�o� Pieni�dzy? Czasu?

��M�wi Dasza. Ja si� bardzo niepokoj� o Marcina, czy mu si� nic nie sta�o. Mo�e dzwoni�? Nie? Pewnie wszystko jest w porz�dku. Tak, wiem. Prosz� powiedzie� panu Zalewskiemu, �e ja bardzo� I bardzo prosz� zadzwoni�, gdyby� tak, rozumiem.

Pola podkr�ci�a d�wi�k w telewizorze. Po ca�ym domu dudni�o:

���Trudno opisa� bezmiar tragedii, jakiej dzisiaj do�wiadczy� Nowy Jork, i jak si� dowiadujemy Waszyngton��.

Trudno opisa� bezmiar mojej�

Elka wesz�a bez pukania. Popatrzy�a pytaj�co. Pokr�ci�am g�ow�.

Nie dzwoni�.

Zabra�am si� do robienia kanapek, rozsmarowywania serka topionego, podgrzewania chleba w tosterze, zaparzania herbaty w czajniczku, dzwonienia �y�eczkami na trwog�.

Czekamy. I nic. Nie dzwoni.

Umar�y by zadzwoni�, a on nie!

Ju� ja mu powiem, jak si� wreszcie odezwie.

Niech go szlag trafi z tym ca�ym byciem razem, skoro nie potrafi zadzwoni� w takiej chwili.

Jak mia�em zadzwoni�?

Jecha�em ostatnim wynaj�tym samochodem do Kalifornii. Wpad�em na ten pomys�, gdy tylko si� dowiedzia�em, �e zamkn�li przestrze� powietrzn� nad USA. Dopiero po kilku godzinach dotar�o do mnie, �e gdybym si� spr�y� i chcia� polecie� wcze�niej, to pewnie bym znalaz� miejsce na tamten poranny rejs United 175 do LAX. Ale si� nie spr�y�em i jecha�em teraz przez obrze�a Massachusetts autostrad� nie do nieba, tylko 1 � 90 na zach�d.

W przyhotelowej wypo�yczalni Hertza okaza�o si�, �e m�j pomys� nie by� zbyt oryginalny. Spotka�em koleg� z konferencji i konkurencji, kt�ry w�a�nie negocjowa� odstawienie samochodu w San Francisco. Pieprz� Los Angeles. Zgodzi� si�, �ebym zap�aci� mu po�ow� koszt�w i teraz jechali�my w milczeniu, ka�dy z telefonem w r�ku, pr�buj�c si� dodzwoni�.

Uda�o mi si� dopiero w okolicach Springfield.

��Danka? Nie, nie jestem duchem. Ca�y i zdrowy. Nawet nie by�em blisko, tylko nie mog�em si� dodzwoni�, no i teraz jad� samochodem do Kalifornii. Ile? Nie wiem, dwa, trzy dni, cho� jak b�dziemy prowadzi� na zmian�, to szybciej. Czy dzwoni�a�? Tak, zaraz do niej zadzwoni�. Daj ojca, co? Tato? Wszystko OK. Ja nawet nie bardzo wiem, co si� sta�o. Nikt tego nie wie. Ty wiesz? � Islami�ci? Dlaczego oni? Zobaczymy. Nie, jeszcze nie wiem. Dobrze, ko�cz�. Dzwoni� do Daszy.

Min�li�my w�a�nie stoj�cy przy wje�dzie na most samoch�d z �o�nierzami z M16. Tyle wiedzia�em. �o�nierze? To chyba ma�o mo�liwe? Pewnie Gwardia Narodowa. Odezwa� si� we mnie konstytucjonalista za dych�.

Nick, bo tak si� nazywa� kolega z konkurencji, rozmawia� z �on� (czy kochank�?) i w p� s�owa si� rozp�aka�. Zacz��em si� ba�. Nie zna�em nikogo, kto pracowa� w Twin Towers w Nowym Jorku, ale on przeni�s� si� stamt�d do San Francisco zaledwie p� roku temu. W ko�cu Nick pokaza�, �e wszystko z nim OK. Nie by�o OK. Teraz ju� szlocha�. Ale zwolni�. Na szcz�cie.

Dasza. Sygna�. Drugi.

Halo?

Daszka!

Chcia�am go zabi�, zasztyletowa�, powiesi�, utopi�. Jak m�g�?! Tak zwleka�!

Won z mojego �ycia!

Dopiero po minucie dotar�o do mnie to, co m�wi�.

Samochodem z Bostonu do San Francisco? Telefony nie dzia�aj� w wi�kszych miastach!? No, nie dzia�aj� ju� tak�e w mniejszych, jak Olsztyn.

Jakie to wyt�umaczenie, �e nie zadzwoni�?

Rozp�aka�am si�, w�ciek�am si�, lub odwrotnie. Tak, te� go kocham. I co z tego? Jak m�g� mnie tak zostawi�? W takiej rozpaczy? Co ja my�la�am? A sk�d niby mia�am wiedzie�, �e nie polecia� z samego rana? Ja bym polecia�a.

Bo�e, z kim ja si� zadaj�! Jak mo�na by� tak nieczu�ym. I co z tego, �e nie rozumie, czemu tak krzycz�?

��Nienawidz� ci�! Kocham ci�. Ja ju� nie chc� Jak si� dowiedzia�am? Trze�niewski zadzwoni�� Bardzo �mieszne!

Pola, milcz�c wymownie, sta�a w drzwiach do du�ego pokoju, gdzie przynios�am telefon na d�ugim kablu i �adowark� do kom�rki. Patrzy�a na mnie z pob�a�liwo�ci�, jakiej mog�abym oczekiwa� od kogo� du�o starszego. Tkwi�a tam, w pi�amie w r�yczki, tak jakby mia�a znowu siedem lat. I wiem, �e za t� pob�a�liwo�ci� by� niepok�j o mnie.

Byleby wojny z tego nie by�o � mrukn�a Elka, wyciszaj�c kolejnego dy�urnego g�osiciela prawd s�usznych w telewizyjnym studio.

O czym ty m�wisz? � j�kn�am.

Masz racj� � odpowiedzia�a, raczej w�asnym my�lom ni� mnie. � Wojny nie b�dzie, ale utrudnienia w podr�owaniu na pewno, kto wie, jak d�ugo�

Na swoje, a mo�e na moje szcz�cie przymkn�a si� i posz�a po co� do kuchni.

No pewnie, to logiczne. Skoro raz w �yciu co� mi si� mog�o uda�, to oczywiste, �e musi nast�pi� og�lno�wiatowy kryzys. Tym razem nie zd��� nawet nic spieprzy�. Wystarczy, �e Amerykanie zawiesz� loty do Europy! Na przyk�ad na rok.

Zaledwie za Elk� zamkn�y si� drzwi, zasn�am, jak sta�am. Z nieumytymi z�bami i w ciuchach poplamionych ginem. Ach, bo po telefonie Marcina by� gin, du�o ginu.

Obudzi�a mnie Pola wychodz�ca do szko�y.

Tym razem u�miecha�a si� z politowaniem.

��No wiesz, mamo�

��Wiem.

W ostatnich dniach pa�dziernika, kiedy ju� mo�na by�o jako tako lata�, przyjecha�em do Polski na rozmow� o pracy w warszawskim oddziale CBDQ, wielkiej mi�dzynarodowej firmy audytowej. Dosta�em kilka innych ofert � no dobrze, dwie � ale ta mile po�echta�a moje ego. Wiedzia�em, �e je�li mi si� uda tutaj, to dalej zawodowo poszybuj� ju� jak rakieta. Cho�by w kosmos. Cho� ostatnio mia�em pewne obawy przed lataniem.

O dziwo, samolot wyl�dowa� bez op�nienia. Nie by�o delegacji powitalnych. By�a za to brygada antyterrorystyczna. C� za go�cinno��.

Wypo�yczy�em samoch�d na Ok�ciu. Bo�e, ile to tutaj kosztuje! I ruszy�em� nie, stan��em.

To jest jedyne w swoim rodzaju prze�ycie � nagle przesi��� si� do samochodu z r�cznymi biegami i sprz�g�em w miejscu, w kt�rym zwykle jest hamulec. Dobre sto metr�w przejecha�em �abimi skokami, zanim na nowo skoordynowa�em nogi i r�ce, i zacz��em dostrzega� nazwy ulic, kt�rych � tradycyjnie � niemal nie spos�b przeczyta� z jad�cego samochodu.

Spocony jak ruda mysz podjecha�em do hotelu nieco si� ogarn��.

Trzy godziny p�niej, punktualny do b�lu, cudem zaparkowa�em przed wie�owcem strzelaj�cym w niebo niemal ze �rodka ulicy Jana Paw�a. Mo�e jednak trzeba by�o jecha� tramwajem. Wszed�em do recepcji CBDQ. Mimo stosunkowo wczesnej godziny biurowiec wyda� mi si� wyludniony. Dopiero po chwili dotar�o do mnie, �e to po prostu ludzie zachowuj� si� mniej ha�a�liwie. By�em w Polsce.

Zaakceptowali mnie w trakcie jednej rundy. By�o to pi�� rozm�w z partnerami, managerami i szefow� HR, znaczy kadrow�. Do p�nego wieczoru.

Podpisa�em kontrakt. Prac� zaczyna�em od pierwszego marca. �wiat przyspieszy�, cho� jeszcze nie zdawa�em sobie sprawy z tego, jak bardzo.

Na razie wr�ci�em do hotelu. By�em tak zm�czony, �e nie zadzwoni�em nawet do Daszy pochwali� si� sukcesem. Ogl�da�em telewizj�, bardziej skupiaj�c si� na ruchu warg prezydenta, komentarzu kogo� z opozycji, koncercie Pavarottiego. Kupiona w podziemiach hotelu flaszka whisky, z lodem z automatu na korytarzu, to grza�a, to ch�odzi�a znakomicie. Zasn��em przy hymnie narodowym. Czu�em si� spe�niony, doskona�y, kochany i po��dany. I to jak.

Nast�pnego dnia z samego rana ruszy�em do Olsztyna po Dasz�, Pol� i Fig�.

I zacz�a si� bonanza.

Wygl�da�o na to, �e wszyscy poza mn� uczyli si� je�dzi�, ogl�daj�c wysokobud�etowe filmy sensacyjne. Na prawdziwej ameryka�skiej wylot�wce z du�ego miasta nikomu z nich nie uda�oby si� przejecha� w tym stylu nawet pi�ciu kilometr�w, bo natychmiast zatrzyma�by ich policyjny patrol, zawiadomiony przez innych kierowc�w.

By�em siny z przera�enia, nogi i r�ce znowu zacz�y mi si� pl�ta�. Co za kretyn wymy�li� r�czne biegi? Znowu jecha�em �abimi skokami. To za szybko, to za wolno. Nie, bynajmniej nie by�em samob�jc�. Nie teraz, dzi�kuj� bardzo.

Odetchn��em nieco, gdy ju� odbi�em z drogi gda�skiej w stron� Olsztyna. Dalej trafi�em jak po sznurku.

Zgodnie z planem skr�ci�em z wylot�wki na Nag�rki, dojecha�em i� nic.

Niby rozpoznawa�em osiedle i bloki, ale by�em zupe�nie bezradny. Poprzednio Dasza prowadza�a mnie za r�czk� do domu i z domu, dopiero teraz z przera�eniem stwierdzi�em, �e ulica Or�owicza po prostu nie istnieje. To tylko zbiorowa nazwa kilkunastu blok�w rozrzuconych na wzg�rku.

Trafi�em za sz�stym podej�ciem. Tak, zapyta�em pani� w kiosku o drog�. Bola�o.

Czeka�y na mnie gotowe do wyjazdu.

Pola powita�a mnie grzecznie, ale z dystansem. Ten jej dystans na d�ugo okre�li� kszta�t naszych wzajemnych stosunk�w, pe�nych uprzejmo�ci, nawet rewerencji, ale bez pr�b podchodzenia bli�ej. By�em wdzi�czny Daszy, �e nie udaje, nie pr�buje niczego rozgrywa�, oszukiwa� mnie ani Poli. Na powitanie po prostu rzuci�a mi si� na szyj�. Figa przyj�a to pe�nym oburzenia szczekaniem.

Ju� naprawd� byli�my razem. Ju� nie trzeba si� by�o upewnia�. Jechali�my wszyscy na �wi�to Zmar�ych do Bia�egostoku. Przede wszystkim jednak chcieli�my razem powiedzie� mamie Daszy i moim rodzicom, �e troch� si� zmieni�o. O ile mama Daszy od pocz�tku by�a w miar� na bie��co, o tyle moi starzy� C�, zobaczymy. Cokolwiek zrobi� i powiedz�, ju� i tak to niczego nie zmieni.

Mama Daszy od progu powita�a mnie tak, jakbym by� co najmniej jej zaginionym synem.

��Babciu, nie zadu� � rzuci�a Pola, troch� zdziwiona i troch� zazdrosna.

Dasza nic nie powiedzia�a, ale widzia�em, �e szcz�ka jej omal nie wypad�a z zawias�w.

Co jest? � zapyta�em cicho.

Potem � mrukn�a tylko.

Zainstalowali�my Pol� i Fig� u babci, wypili�my rytualn� herbat� z kanapkami z ��tym serem i ruszyli�my na Kraszewskiego. Ledwie zeszli�my ze schod�w, Dasza wybuchn�a �miechem:

Ju� mniejsza z tym, �e nigdy, nawet na �lubie, tak si� nie �ciska�a z Grze�kiem � powiedzia�a � ale ona nawet ze mn� tak si� wita tylko od wielkiego dzwonu. Ja si�, kurcz�, czuj� zazdrosna.

Prze�yjesz � rzuci�em lekko, cho� czu�em, �e ca�y si� spinam przed spotkaniem z moimi. Tu by�em pewien jednego: przytulania nie b�dzie.

Wita�y nas, mo�e bardziej mnie, nie�miertelna pomidorowa, tylko z makaronem, i go��bki z samym ry�em i veget�, na kt�rych zaczyna� si� i ko�czy� repertuar da� wegetaria�skich w kuchni Danki. I rozmowa o niczym, kt�r� twardo zabawia� nas nieoczekiwanie o�ywiony ojciec, jakby�my byli znajomymi z sanatorium albo kim� r�wnie blisko zwi�zanym. W�a�ciwie nie o niczym. A to o Nowym Jorku, a to zaletach kina domowego, kt�re pyszni�o si� na �rodku salonu jak o�tarz cyfrowego b�stwa. No i o polityce.

O tym mog� w ka�dej chwili i wsz�dzie, ostatecznie codziennie grzebi� w serwisach internetowych. Ojciec zawsze si� dziwi�, �e wiem, jak si� nazywa aktualny polski premier.

Po drugim daniu poszed�em za macoch� do kuchni.

��Daj mi, prosz�, klucze od Podedwornego, chcia�bym tam przenocowa� z Dasz�.

Danka zamar�a z wielkim no�em do krojenia ciasta w r�ce.

A tobie co, seks na m�zg si� rzuci�? � zapyta�a prawie szeptem.

Tak � odpowiedzia�em z powag�. I zgodnie z prawd�.

No wiesz! � prychn�a i zacz�a kroi� ciasto z tak� pasj�, jakbym to ja le�a� na tej ciep�ej blasze, albo mo�e raczej Dasza.

Wiedzia�em, o co chodzi. Rozw�dka! Z dzieckiem! Do tego jeszcze aktorka! Wiadomo. Ciach, ciach, ciach! A mia�o by� tak pi�knie z pi�kn� i m�od� weterynark�. Ciach!

��Dobrze � powiedzia�em � w takim razie przenocujemy w Cristalu.

To by� celny cios w czu�y punkt Danki. Nast�pi�a chwila namys�u, bo w ko�cu nie o b�ahostk� chodzi�o, tylko o pryncypia. Czy zaryzykowa�, �e kto� ze znajomych zobaczy mnie, jak grzesz� w hotelu w centrum miasta, czy lepiej, �ebym grzeszy� w jej starym mieszkaniu, gdzie zobacz� mnie najwy�ej dawne s�siadki, z kt�rych zdaniem nie ma si� ju� co liczy�.

��Wisz� w przedpokoju. Te z ��tym breloczkiem � wycedzi�a w ko�cu.

��Dzi�kuj� � omal si� nie uk�oni�em.

Mo�e nie spodziewa�em si� �och�w�, �ach�w� i d�ugich nocnych rozm�w od serca, ale poczu�em si� zdrowo zmro�ony t� wizyt�. �y�em w tym czasie w jakim� uniesieniu, wszystko dooko�a sz�o jak z p�atka i nawet je�li nie mia�o prawa si� uda�, udawa�o si� bez komplikacji. Moje czarnowidztwo i pesymizm posz�y wreszcie na zas�u�ony wypoczynek, a mo�e jak zawsze czai�y si� za rogiem, tylko ja przesta�em ci�gle spogl�da� w tamt� stron�. Nie wiem, chyba wyobra�a�em sobie, �e skoro wszystko w moim �yciu zmienia si� jak za dotkni�ciem czarodziejskiej r�d�ki, to i tu nast�pi jaka� cudowna, nieprawdopodobna przemiana.

Jak wida�, nie nast�pi�a.

Rozmowa przy deserze dotyczy�a wy��cznie spraw og�lnych, niezwi�zanych z nami i now� sytuacj� rodzinn�. Ojciec na sw�j spos�b pr�bowa� by� mi�y. Zaproponowa� nawet, �eby�my razem obejrzeli wiadomo�ci. Obejrzeli�my. Tylko prezenter nie stan�� na wysoko�ci zadania, bo mu si� szcz�ki mocno rozjecha�y na panoramicznym ekranie. Dobrze mu tak.

Danka postanowi�a niczego nie udawa�. Znowu jej nie wysz�o. C�, ka�dy nosi w sobie jaki� idea� �ycia rodzinnego. Dla mojej macochy by�a to najwyra�niej monarchia absolutna, cho� niezbyt o�wiecona.

Nic dziwnego, �e moja siostra wola�a wynajmowa� mieszkanie w Zielonej G�rze, rodzinnym mie�cie swego m�a, ni� korzysta� z dawnego mieszkania macochy. W swoim czasie zosta�o ono przepisane na Jolk� ze wzgl�du na jakie� regulacje prawa sp�dzielczego � Danka nie mia�a w�asnych dzieci. Teoretycznie siostra by�a wi�c jego w�a�cicielk�, ale nigdy nim nie dysponowa�a.

Mieszkanie sta�o puste �na wszelki wypadek, �eby� mia�a do czego wraca�, o czym Danka przypomina�a Jolce przy ka�dej wizycie. W pewnym sensie by� to z jej strony przejaw matczynej troski, ale nie zazdro�ci�em swojemu szwagrowi, szczeg�lnie �e macocha m�wi�a o tym swobodnie r�wnie� w jego obecno�ci.

Nie zazdro�ci�em te� Daszy, kt�ra z nieprzeniknion� min� dopija�a w�a�nie herbat�. Ona jako� tak potrafi. W ko�cu jest aktork�.

W ka�dym razie mia�em tu ju� do�ywotnio przegwizdane, wi�c bez specjalnych ceregieli da�em jej znak, �e wystarczy tych rodzinnych serdeczno�ci i spadamy.

To by�a nasza pierwsza noc od wyjazdu Daszy ze Stan�w. Niezwyk�a noc po tygodniach t�sknoty i fantazji pomieszanych ze wspomnieniami. Nic nam nie przeszkadza�o, ani smutek kompletnie urz�dzonego, ale od dawna bezpa�skiego mieszkania, ani rozk�adana kanapa i dziecko p�acz�ce za �cian�, ani miarowy stukot dobiegaj�cy z ledwie ciep�ych kaloryfer�w.

Pi�kna noc, cho� pocz�tek zwiastowa� burz� z przelotnymi opadami �ez. Przeze mnie.

Przywioz�em ze Stan�w pakiecik r�nokszta�tnych prezerwatyw i pokaza�em je Daszy, m�wi�c:

��Pomy�la�em sobie, �e mogliby�my tymczasem wstrzyma� si� z dzieckiem.

Chcia�em, �eby by�o dowcipnie i lekko. Ale si� przeliczy�em. Nie wzi��em pod uwag�, �e Dasza sp�dzi�a upojne popo�udnie w towarzystwie moich starych. Trudno by�o to uzna� za wyrafinowan� gr� wst�pn�.

To ju� nie chcesz by� ojcem? � zapyta�a takim tonem, �e powinienem by� w tym momencie zako�czy� temat i nie wiem, zaca�owa� j� albo za�askota� na �mier�. Ale si� w por� nie zorientowa�em.

Chc�. Tylko nie chc� dowiedzie� si� przez telefon, �e jeste� w ci��y.

A co to za r�nica?

Co to za r�nica? To zasadnicza r�nica, bo� Bo inaczej to sobie wyobra�a�em. Chcia�em, �eby wszystko by�o tak, jak sobie wymy�li�em, wymarzy�em. No dobrze � zaplanowa�em: romantycznie, szczeg�lnie, wyj�tkowo, w czasie i okoliczno�ciach, kt�re zd��y�em ju� sobie obmy�li�. Nie jak z jakiego� romansu. Czy watyka�skiej ruletki. �adnej improwizacji.

Po prostu nie chc� dowiadywa� si� przez telefon � powiedzia�em.

Bo co? Bo inaczej to sobie zaplanowa�e�? Bo nie b�dziesz mia� nad tym kontroli od pierwszej minuty?

Rozgryz�a mnie jak fistaszka. Zapomnia�em, �e zd��yli�my si� ju� co nieco pozna�.

O czym ty m�wisz? � wzruszy�em ramionami i pr�bowa�em zabra� jej ten nieszcz�sny pakiet w neonowych kolorach.

O twojej potrzebie planowania i kontrolowania � odpar�a.

Mojej potrzebie kontrolowania? To ja si� zapar�em, �e za �adne skarby nie wyjad� z Polski, bo straci�bym kontrol� nad sytuacj�?

Przygl�da�a mi si� chwil� tym swoim spojrzeniem, kt�re na og� zwiastowa�o atak i natychmiastowy odwr�t. Okulary zdj�te, oczy du�e i wymowne. Na wszelki wypadek te� zdj��em okulary. Energicznie podesz�a bli�ej. Ju� si� przestraszy�em, ale nie, nie trzasn�a mnie w pysk ani nie wysz�a.

��Przypominam ci � powiedzia�a zupe�nie spokojnie � �e mam c�rk�, ca�kiem podro�ni�t� i nieg�upi�. Przede wszystkim to ona nie chcia�a wyjecha� do Stan�w.

Co racja to racja, pomy�la�em. Powiedzia�a Daszy: �Po moim trupie�. � Weso�a dzieweczka! Zawstydzi�em si�, ale tylko troch�, bo troch� si� te� ucieszy�em. To by�a zupe�nie inna rozmowa. Dasza zaczyna�a wyja�nia� nieporozumienia. Zrobi�a milowy krok, ku mnie, ku naszemu wsp�lnemu �yciu. Tak to rozumiem, tak mogli�my i�� dalej, z ni� mog�em si� k��ci� i godzi� do ko�ca �wiata.

Zreszt�, o czym my m�wimy � ci�gn�a. � W moim wieku ju� si� tak szybko nie zaskakuje.

Czym nie zaskakuje? � nie zrozumia�em.

Nie zachodzi si� w ci��� ot tak � pstrykn�a palcami. � To mo�e potrwa�.

Wr�ci�em do Stan�w spokojniejszy i upewniony w swoich decyzjach.

Plan by� precyzyjny: sk�adam wym�wienie w TGR, przyje�d�am do Polski, CBDQ wynajmuje mi mieszkanie, weekendy sp�dzam w Olsztynie, szukam mieszkania dla nas wszystkich, Pola ko�czy gimnazjum, ja pilotuj� spraw� liceum w Warszawie, w czasie wakacji przeprowadzamy si� i urz�dzamy.

To by� dobry plan. W ko�cu zawodowo zajmowa�em si� risk management, czyli podejmowaniem decyzji po analizie wszelkich mo�liwych zagro�e�, ich prawdopodobie�stwa i przewidywalnych skutk�w. Wszystko na st�!

Zaczyna�o si� na powa�nie. Sam tego chcia�em.

Tymczasem na pocz�tku grudnia Dasza pojecha�a na tygodniowy objazd, czy jak to si� nazywa, w ka�dym razie przez tydzie� tu�a�a si� z ca�ym swoim zespo�em po jakich� wiejskich szko�ach i �wietlicach. Dawali przedstawienie za przedstawieniem, czasami cztery jednego dnia. T�ukli si� nieogrzewanym gruchotem w dwudziestostopniowym mrozie. Kierowca na co drugi spektakl sp�nia� si� kilka godzin, bo rozpala� ognisko pod autokarem, �eby rozmrozi� paliwo. Swojskie klimaty, czyli po mojemu czysty horror.

Porozumiewali�my si� z konieczno�ci SMS � ami. Dasza narzeka�a na samopoczucie, os�abienie, og�lne rozbicie. By�em pewien, �e sko�czy si� gryp� albo i czym� powa�niejszym.

Po precyzyjnych wyliczeniach dokonanych na hotelowej serwetce � by�em w tym ju� niezr�wnany � zadzwoni�em do niej z samego rana, po tym jak wreszcie wr�ci�a do domu. Chyba nawet j� obudzi�em, bo przez chwil� odpowiada�a ma�o przytomnie, ale nie mog�em czeka� ani chwili d�u�ej. I tak przewraca�em si� z boku na bok w hotelowym ��ku w Chicago.

��Jak si� czujesz? � zapyta�em, kiedy wreszcie dotar�o do niej, kto i po co dzwoni.

���rednio � mrukn�a. � I w og�le, wiesz co, zaczekaj par� sekund.

��Ale�

��Zaczekaj � powt�rzy�a i chyba gdzie� sobie posz�a.

Nie wiem, ile to trwa�o, jak dla mnie, o wiele za d�ugo.

Marcin? Jeste� tam jeszcze? � us�ysza�em w ko�cu st�umiony g�os.

Dasza, co si� dzieje?

Musz� ci co� powiedzie�.

Wola�bym nie pami�ta�, co mi wtedy przelecia�o przez g�ow�. Poczynaj�c od nie tak ju� m�odego, ale nadal pono� przystojnego ukrai�skiego re�ysera, poprzez nag�y i niespodziewany powr�t Grzegorza Trze�niewskiego, propozycj� obj�cia posady dyrektora teatru w Kiszyniowie, wyjazdu na roczne solowe tournee do Japonii, po k��bowisko niespodziewanych a dotkliwych przypadk�w losowych, z kt�rych ka�dy m�g� mnie rozdzieli� z Dasz�.

C�, przydzia� optymizmu �yciowego odbywa si� drog� losowania.

Nie b�j si� � powiedzia�a, bezb��dnie odczytuj�c moje milczenie. � To nic�

Co si� sta�o? � wydusi�em.

Jakby ci to powiedzie� Jestem w ci��y � wypali�a i parskn�a nieco nerwowym �miechem.

To �art?

Tak, taki �art losu.

Pewna jeste�?

Przed sekund� zrobi�am test. Dlatego chcia�am, �eby� poczeka�.

��Ale jak�

��My�la�am, �e ju� wiesz, jak si� robi dzieci.

Przypomnia�y mi si� tamte fiku�ne prezerwatywy, tamta k��tnia i to, jak d�ugo i solennie godzili�my si� z Dasz�. Kolorowy pakiecik przele�a� ca�� noc obok naszych okular�w. Nietkni�ty.

Tego chcia�em, prawda? Chcia�em mie� dziecko z Dasz�.

No to mia�em.

Pogadali�my jeszcze chwil�, nie wiem o czym, bo nic do mnie nie dociera�o, ale nie mog�em przecie� przerwa� rozmowy w p� zdania. W ko�cu od�o�y�em s�uchawk�, wsta�em z ��ka, ubra�em si� w to samo, co poprzedniego dnia, i zjecha�em na d�.

Wszed�em do pustego o tej porze hotelowego baru. Nie mog�em pop�yn�� tak, jak bym chcia�, bo przed po�udniem mia�em kolejne spotkanie z klientem. Musia� mi wystarczy� gin z tonikiem. Trzy giny, dla �cis�o�ci.

Przypomnia�o mi si�, jak w jednym z pierwszych list�w Dasza napisa�a: �Nie chc� sobie wyobra�a�, jak b�dzie. Nigdy nie jest tak, jak sobie wyobra�amy�.

Powinienem by� od razu uwieczni� sobie t� z�ot� my�l na �cianie. Albo na czole.

stycze� 2002 � maj 2003

By�am szcz�liwa, m�oda, po��dana, jedyna, ale czu�am si� jak na diabelskim m�ynie. Nie tylko dlatego, �e m�czy�y mnie md�o�ci poranne i ci�g�a senno�� na przemian z falami irytacji. Przede wszystkim m�czy�o mnie to, �e z trudem dotrzymuj� kroku w�asnemu �yciu, a nie zanosi�o si�, �ebym mia�a w najbli�szym czasie odpocz��. �wiat wok� mnie zacz�� obraca� si� trzy razy szybciej. Dzie� by� za kr�tki, wieczory wype�nione telefonami od Marcina. Poranki � wiadomo czym.

Czasami mia�am ochot� usi��� w bujanym fotelu, zapatrzy� si� na �wiat i pozwoli� mu pop�yn��, pi�knie, na pe�nych �aglach. A ja bym sobie tak siedzia�a, przykryta kocem, i popija�a herbat�. A mo�e bym si� porwa�a na najwi�ksze sprz�tanie, z myciem okien i odtykaniem wiecznie zatkanej wanny. Wszystko wirowa�o. I by�o pi�kne jak nigdy. I straszne. Ale tylko troch�.

Na Zaduszki pojechali�my do Bia�egostoku. Wtedy powiedzia�am mamie i Poli o naszej decyzji. Ale nie pami�tam, jak to powiedzia�am. Mo�e, �e chcemy by� razem, czy �e jeste�my razem. Co� w tym rodzaju.

Mama wiedzia�a ju� wcze�niej, co si� �wi�ci, ale chcia�am, �eby Pola dowiedzia�a si� dopiero wtedy, kiedy wszystko b�dzie ju� pewne. Z rozmys�em te� powiedzia�am jej o tym w obecno�ci mamy, �eby da� jasny sygna�, �e nie ma tu �adnej tajemnicy, intrygi ani kombinowania.

��Czy tata o tym wie? � To by�o pierwsze pytanie Poli.

Moja mama milcz�co wznios�a oczy ku niebu.

Nie. Jeszcze nie wie. Chcia�am, �eby�cie najpierw wy si� dowiedzia�y.

Ale mog� mu powiedzie�?

Oczywi�cie. To �adna tajemnica.

Chwyci�a telefon, smycz, zawo�a�a Fig� i ju� jej nie by�o.

Padnie trupem � mrukn�a mama.

Prze�yje � machn�am r�k�.

Nie pierwszy raz obie mia�y�my racj�.

Grzegorz trawi� nowin� przez dwa tygodnie. Zadzwoni� w sobotni wiecz�r kr�tko przed �wi�tami. Ogl�da�y�my z Elk� nagranie z jej wakacyjnego wyjazdu do Wenecji. �ci�lej m�wi�c, by�o to dzie�o jej m�a, kt�ry nie do��, �e filmowa�, to jeszcze przez ca�y czas komentowa� wszystko, co widzia� w kadrze: �A tu, ten, gondolier, z wios�em. Zaraz si� walnie w g�ow� tym wios�em. A nie, nie. O cholera, ptak mi narobi� na r�k�. Elka! Masz chusteczki? A tu si� nasz kana� ��czy z tym, no��. I tak w k�ko.

Absolutny koszmar! Kiedy po kwadransie tego be�kotu Elka bez s�owa wy��czy�a foni�, mia�am ochot� rzuci� jej si� na szyj�. Wtedy zadzwoni�a moja kom�rka.

Cze�� � us�ysza�am Grze�ka. Dziecko musia�o mu poda� m�j do�� starannie strze�ony numer. � Nie�le si� urz�dzi�a�, pogratulowa�.

S�ucham?

��A ty w og�le wiesz, kto to jest, ten tw�j? Z tej Ameryki to czasami taka szumowina przyje�d�a, �e a� strach. Mo�e to jaki� CIA? Mafia? Peda�? Sama wiesz, jak tam jest.

S�ucham?

R�b co chcesz, doros�a jeste�, ale wiesz, zastan�w si�. Ja wiem, co m�wi�. Ty go prawie nie znasz, jak mi dziecko zmarnuje, to go�ymi r�kami zabij� jak�

Roz��czy�am si�.

��Co si� sta�o? � zapyta�a Elka, widz�c moj� min�.

Pokr�ci�am g�ow�, pr�buj�c zebra� my�li. Nie uda�o mi si�, wi�c powt�rzy�am jej s�owo w s�owo, co us�ysza�am, w nadziei, �e tym sposobem uda mi si� co� zrozumie�.

��Nie�le. Najpierw ci pogratulowa�, a potem wypowiedzia� cztery zdania na krzy� i w ka�dym ci� obrazi� � podsumowa�a. � Musia� to mie� starannie przemy�lane.

Od naszego rozwodu min�o osiem lat. Osiem lat! R�nie bywa�o, ale co najmniej od czterech nasze stosunki by�y wr�cz modelowe. Grzesiek regularnie p�aci� alimenty, nie by�o problemu z nadzwyczajnymi wydatkami typu aparat ortodontyczny czy wakacyjne wyjazdy � mo�e si� nie rwa�, ale bez dyskusji dok�ada� po�ow�. Nie mia�am na co narzeka�.

Oczywi�cie, musia�am wys�uchiwa� krytycznych uwag na temat swoich metod wychowawczych, dyskutowa� �mia�e pomys�y pedagogiczne � tym �mielsze, �e to przecie� ja mia�am na bie��co pilnowa� ich realizacji. Dawa�am si� przes�uchiwa� na okoliczno�� najr�niejszych wpadek mojej c�rki w charakterze g��wnej podejrzanej. Gdyby nie to, �e Pola by�a zdrowa jak rydz, pewnie by�abym winna ka�dego jej kataru. Niewa�ne. Pryszcz w por�wnaniu z wyczynami znanych mi rozwiedzionych par i � powiedzmy sobie szczerze � pryszcz w por�wnaniu z tym, co wcze�niej wyczynia� Grzegorz jako m�j m��. Nie mia�am poj�cia, jak mu si� uk�ada z Jagod�, ale ma��e�stwo trwa�o, reszta mnie nie obchodzi�a.

��Nic z tego nie rozumiem � westchn�am.

��A czego tu nie rozumie�! � Elka wy��czy�a nagranie i spojrza�a z rozbawieniem. � To oczywiste. Jest zupe�nie zdezorientowany, bo co� ci si� wreszcie uda�o.

��Ale� jemu od lat si� udaje! � zaprotestowa�am. � Ma �on�, dorastaj�c� c�rk�, mieszkanie, samoch�d, pracuje w swoim zawodzie, jest w nim �wietny, o co chodzi?

On to on � wyja�ni�a Elka. � A ty mia�a� by� nieszcz�liwa i samotna do ko�ca swoich dni. Nie rozumiesz? Mia�a� klepa� bied� i tkwi� w tym samym miejscu, w kt�rym ci� zostawi�. Bieda z n�dz� i przede wszystkim samotno��. Tak mia�o by�. Dzi�ki temu on m�g� co� tam sobie udowodni�.

Co na przyk�ad?

��Na przyk�ad, �e z was dwojga to ty jeste� niezdolna do stworzenia trwa�ego zwi�zku.

Przez chwil� dociera� do mnie sens jej s��w.

Tak naprawd� nie chcia�am o tym my�le�. Z zakamark�w pami�ci wyp�yn�� obraz Grzegorza z �on� na koniach gdzie� pod Wroc�awiem, jaki zapami�ta�am ze zdj�cia, kt�re Pola upodoba�a sobie od pewnego czasu. U�miechni�ty, zalotnie spogl�daj�cy w obiektyw, za kt�rym sta�a jaka� pewnie m�odo � pi�kna fotografka. Grzegorz nie przepu�ci �adnej.

��No tak � przyzna�am w ko�cu. � Ja w szcz�liwym zwi�zku. To faktycznie niespodzianka.

Waln�o mnie i przez chwil� ogarn�a mnie totalna depresja. Czy los rzeczywi�cie si� do mnie u�miechn��? Czy to chwila, czy tak ma by�? Co ja teraz czuj�? Co powinnam teraz czu�?

���eby� wiedzia�a, Dasza � Elka wyci�gn�a si� w fotelu. � Nawet ja jestem zaskoczona.

Wyci�gn�am si� w fotelu obok.

Wiesz, co ci powiem? Ja te�. � Chyba mi troch� przesz�o.

Nie przejmuj si� Grze�kiem, jako� to �yknie. Nie ma wyj�cia. Wie ju�, �e jeste� w ci��y?

��Nawet Pola jeszcze nie wie.

��Tym si� dopiero ch�opina zad�awi � parskn�a.

Jako� nie by�o mi do �miechu, ale nie czu�am te� zdenerwowania ani napi�cia. �wiat nale�a� do mnie, cho� przed chwil� czu�am si� beznadziejnie.

Co� si� definitywnie zako�czy�o, co� si� nieodwo�alnie zmieni�o. W �wiecie i we mnie. By�o mi ca�kowicie i kompletnie oboj�tne, co my�li o mnie m�j by�y m��. Najch�tniej bym zapomnia�a, �e taki facet istnieje. By� prehistori�, dinozaurem z du�ym ogonem i male�kim m�d�kiem. Nie s�dzi�am, by cokolwiek z tego, co mi naopowiada�, m�g� sprzeda� Poli � Elka mia�a racj�, to by�a rozgrywka ze mn�. Tylko �e ja zesz�am ju� z boiska! M�g� sobie dalej obmy�la� strategie, m�g� nawet wbija� te swoje dobrze wymierzone gole, ale tylko Panu Bogu w okno.

Nast�pnego ranka, kiedy Pola przysz�a jak zwykle w niedziel� do mojego ��ka, powiedzia�am jej, �e jestem w ci��y z Marcinem i �e wyprowadzamy si� z Olsztyna. Tak zwyczajnie.

Chyba sobie �artujesz, mamo. A moja szko�a?

Od drugiego semestru p�jdziesz do gimnazjum w Warszawie � odpowiedzia�am, przygotowana na wszystko. Szczerze m�wi�c, bardziej ba�am si� reakcji Poli na wiadomo�� o zmianie szko�y, ni� tego, jak przyjmie moj� ci���.

Ale ja m�wi� o muzycznej.

Rozmawia�am z twoim panem od gitary � powiedzia�am, bardzo z siebie dumna. � Da� mi namiary na trzy miejsca, gdzie mog�aby� dalej uczy� si� gra� i �piewa�.

No to dobrze � mrukn�a Pola, przytulaj�c si� do mnie. � Byleby� ty by�a szcz�liwa, ja zawsze b�d� przy tobie.

Nie by�o sensu czeka� do nowego roku. Zacz�am szuka� mieszkania i gimnazjum w Warszawie. Ca�e noce siedzia�am w Internecie, Elka � zgin�abym bez Elki! � uruchomi�a swoje m�odsze siostry. Jedna pracowa�a w gimnazjum na Ursynowie, m�� drugiej by� agentem w warszawskim biurze nieruchomo�ci.

W rzadkich chwilach oddechu pr�bowa�am si� zastanowi�, co to wszystko dla mnie znaczy: wyje�d�a�am do obcego miasta, gdzie nie zna�am nikogo poza Marcinem. Wraca�am tam, sk�d wiele lat temu uciek�am z krzykiem.

To prawda, nie wybiera�am Olsztyna, cho� okoliczno�ci sprawi�y, �e sp�dzi�am w nim ca�e doros�e �ycie. Nie mo�na powiedzie�, �ebym czu�a si� jako� mocno zwi�zana z tym miastem, po prostu si� przyzwyczai�am. Powoli oswoi�am si� z miejscami i lud�mi, chocia� najbli�sz� mi osob� by�a Elka, przyjezdna tak jak ja.

Przez wszystkie te lata nie przysz�a mi nawet do g�owy my�l o wyprowadzce z Nag�rek, zmianie teatru, wyje�dzie do innego miasta. Nie czu�am takiej potrzeby. Ma��e�stwo, kt�re by�o nieustann� hu�tawk�, nauczy�o mnie czerpania si�y z niezmienno�ci miejsc, ma�ych rytua��w, tego, co dzia�o si� w moich czterech �cianach i na co mia�am realny wp�yw. Potem d�ugo t�skni�am za kimkolwiek, kto chcia�by dzieli� ze mn� �ycie. By�am sama, pojedyncza, a tego stanu nie mog�a zmieni� �adna nowa przestrze�. Kiedy w ko�cu pogodzi�am si� ze swoj� samotno�ci�, przesta�am szuka� i czeka� na jak�� cudown� odmian�. Nie bez powodu m�drcy Wschodu powtarzaj� � wyrzeknij si�, a otrzymasz.

A teraz ca�e moje �ycie stan�o d�ba. Nie czu�am si� dynamiczna ani przebojowa, zmiany napawa�y mnie l�kiem. Ale mo�e tak by�o lepiej. Lepszy by� l�k i pokora ni� zamykanie oczu i entuzjastyczne p�yni�cie z fal�, kt�ra tyle ju� razy obiecywa�a rajskie pla�e, a i tak wynosi�a mnie na kolejne bezludne wyspy.

�wi�ta i sylwester min�y mi jak we �nie. Mog� powiedzie� tylko tyle, �e odby�y si� w tym samym terminie co zawsze. Marcin do ostatniej chwili nalega�, �ebym wsiad�a w samolot i przylecia�a do Redwood Shores, ale nie chcia�am nawet s�ysze� o prawie dwudziestogodzinnym locie. By�o mi smutno, �e powitamy nowy rok na r�nych p�kulach, ale poranne nudno�ci wesz�y w�a�nie w faz� apogeum. Popo�udniami zasypia�am tam, gdzie sta�am. Nie chcia�o mi si� nawet jecha� do Bia�egostoku.

Mama przyjecha�a do nas, na ostatnie �wi�ta w starym sk�adzie, jak sama to okre�li�a.

Wigili� przegada�am z Marcinem. Sylwestra przespa�am przed telewizorem. Pola bawi�a si� na trzyosobowym pi�amowym balu sylwestrowym z kole�ankami ze szko�y muzycznej. Wr�ci�a i od progu o�wiadczy�a:

Nigdzie nie wyje�d�am. To g�upota.

By� mo�e � powiedzia�am � ale klamka ju� zapad�a.

Totalna g�upota � oznajmi�o moje dziecko i pow�drowa�o do swojego pokoju.

Tydzie� po sylwestrze, po milionie maili i tysi�cu telefon�w, pojecha�am z Elk� do Warszawy ogl�da� mieszkania do wynaj�cia. Mia�am dusz� na ramieniu, pami�taj�c klitki, w jakich gnie�dzi�y si� niegdy� moje kole�anki z polonistyki, kt�re nie dosta�y akademika (te� niez�ej nory, przynajmniej wtedy).

Szwagier Elki w pi�� minut rozprawi� si� z moimi obawami.

��Nie te czasy, Dasza � uci��, zdmuchuj�c py�ek z biurka wielko�ci lotniskowca. � Mieszkania na wynajem to teraz biznes dla zupe�nie innych ludzi. Pewnie, �e mo�na trafi� jakie� przybytki rodem z lat osiemdziesi�tych, ale my w agencji takich w og�le nie przyjmujemy do obrotu. Ludzie nakupowali nowiutkich mieszka�, jak by�a, pami�tacie, ta ulga podatkowa na lokale do wynaj�cia. Tyle ich naraz wesz�o na rynek, �e standard musia� podskoczy�. No i klientela si� zmieni�a. Tak jak ten tw�j, no, partner. Facet, co przyje�d�a tu ze Stan�w do pracy w mi�dzynarodowej firmie, nie b�dzie zaczyna� od malowania i szorowania sracza.

To prawda, nie b�dzie. Marcin, kt�ry chodzi� ju� na rz�sach, odliczaj�c dni swojego trzymiesi�cznego wym�wienia, spe�nia� si� w tym, co najbardziej lubi�, czyli w planowaniu. Okre�li� ze szczeg�ami, czego, jego zdaniem, powinnam szuka�. Bardzo mnie to bawi�o i �artowa�am z niego niezbyt delikatnie, ale tylko do chwili, kiedy dzi�ki tym do �mieszno�ci �cis�ym danym, nie ruszaj�c si� z Olsztyna, odrzuci�am trzy czwarte ofert. Przyjecha�am w�a�ciwie na pewniaka.

Obejrza�am cztery mieszkania. Wszystkie by�y przestronne, jasne, mia�y w pe�ni urz�dzone i wyposa�one kuchnie i �azienki, przy kt�rych moja w�asna wygl�da�a jak strup. Nie mog�am si� zdecydowa� a� do chwili, kiedy wdrapa�am si� na trzecie pi�tro do ostatniego, pi�tego mieszkania.

W�a�ciwie prosi�o si� o malowanie. Kuchnia nie by�a nawet w po�owie tak nowoczesna jak w tych poprzednich. Ale mia�o dwa poziomy, solidne, cho� podniszczone, sosnowe schody, okna z widokiem na brzozowy zagajnik i dziesi�ciometrowy balkon, a przede wszystkim obszern� garderob� na g�rze i zamykany schowek pod schodami na dole. Koniec z �a�eniem do piwnicy! Koniec z upychaniem rzeczy po szafach!

By�oby idealne dla nas � szepn�a Elka, wchodz�c do sypialni z oknami w uko�nym dachu.

Ty ju� masz idealne mieszkanie � przypomnia�am. � Ja bior� to.

Nie lepsze by�oby tamto z wind�? � oprzytomnia�a Elka.

Ale przy samej ulicy.

No wiesz, najpierw ci��a, potem w�zek i maluch.

Elka, tu jest ciszej ni� u mnie na Or�owicza. Dwa kroki do metra. Przez ��czk�. Figa oszaleje tu ze szcz�cia. A ten balkon�

Masz racj�. Ja te� bym bra�a.

W�a�ciciel zgodzi� si� na malowanie. Zleci� je na m�j koszt swojej ekipie remontowej, a to, co zrobili, stanowi�o dow�d, �e zaufane ekipy naprawd� � jeszcze lub ju� � istniej�. Podpisa�am umow� od lutego. Na p� roku. Zgodnie z instrukcjami z Kalifornii.

Dwa dni p�niej stan�am w drzwiach gabinetu dyrektora mojego teatru. Nie by� to ten sam szef, kt�ry swego czasu wypr�bowywa� na mnie nowatorskie koncepcje pedagogiczne i socjotechniczne. Ten by� m�odym technokrat�, kt�ry tylko z�o�liwym zrz�dzeniem losu trafi� do teatru lalek. Mi�dzynarodowa s�awa � mo�e bardziej w by�ych demoludach, ale zawsze. Jego przeznaczeniem by� prawdziwy show � biznes, kukie�ki go denerwowa�y, jak nam to od czasu do czasu powtarza�. Lalki w jego teatrze pojawia�y si� coraz rzadziej. Taka awangarda z kompleksami. Rozmawia�am z nim rzadko i kr�tko, bo te� i nie za bardzo by�o o czym. Ta rozmowa te� by�a kr�tka.

Panie dyrektorze, chcia�abym wzi�� bezp�atny urlop. Od lutego. Roczny.

A co si� niby sta�o? � �ypn�� na mnie ma�o �yczliwie.

Z powod�w osobistych.

To niemo�liwe.

Ale�

Bez ale, niemo�liwe, powiedzia�em.

Je�li tak� w takim razie � zaj�kn�am si� nieco.

Tak?

W takim razie musz� zrezygnowa� z pracy.

Wymawia mi pani przed �wi�tami?

Zostan� do ko�ca grudnia.

��Prosz� natychmiast st�d wyj�� � wycedzi� � bo powiem pani co� naprawd� nieprzyjemnego!

My�la�by kto, �e jestem jego per�� w koronie!

Wysz�am. Ale tylko do sekretariatu. Poprosi�am o kartk� i d�ugopis. Napisa�am na kolanie wym�wienie � dr��c� r�k�, z b��dami ortograficznymi � i zostawi�am je na biurku sekretarki. Po po�udniu odebra�am papier ju� z podpisem. I z podkre�lonymi b��dami!

Pracowa�am do po�owy stycznia, dalej posz�am na zwolnienie. Czu�ego po�egnania nie by�o.

Pod koniec miesi�ca Pola wyjecha�a na ferie, ja pakowa�am nasz dom i organizowa�am przeprowadzk�. Waha�am si�, co zrobi� z mieszkaniem, by�am ju� nawet o krok od wynaj�cia. W ko�cu wystraszy�y mnie roszczenia ewentualnych kandydat�w. Byli to niby znajomi bliskich znajomych, ale oczekiwali ode mnie niemal�e do�ywotnich zobowi�za�. No i chcieli z jakich� powod�w si� zameldowa�. Na sta�e. W �yciu!

Po namy�le zdecydowa�am si� sprzeda�, nie natychmiast, nie na si��, ale przy pierwszej korzystnej okazji. Nam�wiona, a w�a�ciwie przymuszona przez Marcina, kt�ry twierdzi�, �e tak w�a�nie si� to robi, nie kombinowa�am, tylko zg�osi�am mieszkanie do du�ej agencji nieruchomo�ci. Wyje�d�aj�c, zostawi�am im klucze i konieczne upowa�nienia. Po trzech tygodniach znale�li kupca. Rozwiedzionego ksi�gowego po pi��dziesi�tce, kt�rego �ona zostawi�a dla dwudziestoparoletniego ratownika na basenie.

Agencja wszystko wie. Ciekawe, co powiedzieli kupcowi o mnie. Co ja bym o sobie powiedzia�a?

Wynaj�am firm� przeprowadzkow�, kt�ra znios�a ca�y m�j dobytek z czwartego pi�tra, przewioz�a mnie, rzeczy i psa do Warszawy, a nast�pnie wnios�a wszystko na trzecie pi�tro. Mieli w ofercie tak�e rozpakowywanie i ustawianie, w��cznie z kwiatkami i bibelotami, ale to wola�am powolutku zrobi� sama. Bez przesady z t� pomoc�.

Malowanie odmieni�o i odm�odzi�o mieszkanie. Kremowe �ciany odbija�y zimowe �wiat�o wpadaj�ce z trzech stron. Okna wychodzi�y na drzewa i niezabudowan� jeszcze przestrze�.

By�am w euforii. Nareszcie nikt nie b�dzie mi zagl�da� w okna. Nareszcie nie b�d� zmuszona podziwia� tych arcydzie� gorseciarstwa, w jakich uparcie paradowa�a s�siadka z mieszkania naprzeciwko. No i jej m�a, kt�ry chodzi� bez gaci i by� z tego dumny. A nie by�o z czego.

Moje sfatygowane olszty�skie meble gin�y w czterech pokojach. Figa ze swoim legowiskiem w pysku w�drowa�a z g�ry na d�, nie mog�c si� zdecydowa�. Mama dzwoni�a codziennie rano, Elka codziennie po po�udniu, Marcin codziennie wieczorem. Wszyscy zadawali mn�stwo pyta� o sklepy, pralnie, przychodnie i ca�� okolic�, ale przez pierwszy tydzie� uda�o mi si� doj�� tylko do sklepu spo�ywczego po drugiej stronie ulicy.

Chcia�am pod koc, z herbat�. Przeczeka�.

To co zwykle. Parali�.

Nie tylko Dasza czu�a si� sparali�owana. Kiedy w ko�cu u�wiadomi�em sobie, �e naprawd� jad� do Polski, �e znowu mam bilet w jedn� stron�, �e nie wr�c� zaraz do Kalifornii, bo to tam, w Polsce jest od teraz moje nowe �ycie, dotar�o do mnie, �e nic z tej polskiej rzeczywisto�ci nie rozumiem. Nic nie wiem. Co innego tam bywa�, co innego znowu zamieszka� na sta�e.

Gdzie� w okolicach Islandii zapragn��em, tak po cichu, porwa� samolot, zawr�ci�, cokolwiek. Ba�em si�. Ba�em si� jak jasna cholera.

Wysiad�em z samolotu ci�ko przestraszony.

By�o strasznie zimno, pada� mokry �nieg, kt�ry oblepia� okulary i wpada� do nosa. Nic nie widzia�em. Czu�em si� samotny i bezdomny.

Co ja najlepszego robi�? W co ja si� pakuj�? Co ja wiem o Daszy?

W moim biznesie nie ufa si� nikomu, tylko temu, co si� zobaczy�o w logach komputerowych, zapisach z kamer, co wysz�o w �rozmowach� z podejrzanymi. Ostatnio w jednej z firm okaza�o si�, �e najwi�cej krad� (co z tego, �e po kilka cent�w, ale na milionach transakcji) jej szef od bezpiecze�stwa baz i danych.

I jak tu ufa�?

Szed�em z samolotu do autobusu. Dlaczego samolot nie m�g� przyko�owa� do r�kawa? Bo mu nie by�o pisane. Zaczyna�em si� uczy� mojej odzyskanej rzeczywisto�ci.

A je�li oni wszyscy tylko czyhaj� na pieni�dze, kt�rych nie mam? Jak mi si� u�o�y z Pol�? Nie pa�a do mnie nawet udawan� sympati�. I ten jej ojciec, kt�rego nie chcia�bym spotka�. Jak ja sobie tam poradz�?

Dobrze, �e Pola za lat kilka si� wyprowadzi i u�o�y sobie �ycie na w�asny rachunek. Jak moje dziecko b�dzie mia�o osiemna�cie lat, to ja ile b�d� mia�? Z�om! Pr�chno!

My�la�em, �e si� rozp�acz�.

Dasza wysz�a po mnie na lotnisko. Pierwszy raz kto� po mnie wyszed�! Chcia�em to poczu� jako� specjalnie i nie wychodzi�o. W taks�wce z�apali�my si� nieco histerycznie za r�ce i trzymali�my si� tak przez ca�� drog� do domu, zupe�nie jak po przylocie Daszy do Kalifornii.

Cieszy�em si�, �e jestem z ni�, ale strach przed tym, co dalej, by� chyba wi�kszy.

Mieszkanie na Ursynowie nie podoba�o mi si�, ale nawet si� na ten temat nie zaj�kn��em � ostatecznie przyjecha�em na gotowe, by�oby �wi�stwem wyskakiwa� z krytyk�. Trzecie pi�tro bez windy, w sytuacji gdy mo�na by�o przebiera� w ofertach, wydawa�o mi si� pomys�em, delikatnie m�wi�c, nieprzemy�lanym.

Nie podoba� mi si� Ursyn�w, ani ten stary, wielkop�ytowy, ani ten nowy, �ci�ni�ty i wyniesiony ku niebu zupe�nie jak tutejsze ceny. �mieszy�y mnie ekskluzywne pono� Kabaty, gdzie op�tani deweloperzy pobudowali bunkry z widokiem na inne bunkry, a r�wnie op�tani ludzie zad�u�ali si� do ko�ca �ycia, byleby w nich zamieszka�. Jedyne, co mi odpowiada�o, to bezpo�redni dojazd metrem do pracy i wzgl�dna blisko�� lasu. B�dzie gdzie ucieka�.

Nic to, my�la�em, urodzi si� dziecko, b�dziemy si� zastanawia�, co dalej. Najwa�niejsze, �e si� urodzi � ta my�l nadal mnie uskrzydla�a, cho� to ju� by� czwarty miesi�c. Uskrzydla�a i przera�a�a. Gdzie by si� mia�o urodzi�? Jaki szpital znale��? Czy mog� tu komukolwiek zaufa�?

Pola wr�ci�a z ferii do nowego domu. Odwi�z� j� ojciec. Wtedy po raz pierwszy zobaczy�em go z bliska. Prawdziwego Artyst�.

By� troch� ni�szy ode mnie, ale bardziej nabity w policzkach, podobny do chomika, z br�dk� jak u Kozio�ka Mato�ka, w obcis�ych ciemnopurpurowych spodniach. Te spodnie najbardziej mnie zaskoczy�y. Mo�e prosto z przedstawienia? Tak czy tak, Dasza mia�a bardzo osobliwy gust. A mo�e nadal ma? To by wiele t�umaczy�o.

Trze�niewski zachowywa� si� przedziwnie. Wstawi� c�rk� w drzwi, odmawiaj�c przest�pienia nawet progu mieszkania. Gdyby m�g�, poda�by mi r�k� przez chusteczk� albo w og�le nie poda�, ale dziecko patrzy�o. Bardzo uwa�nie. Wi�c w ko�cu u�cisn�� mi d�o�, ale z tak� min� jakby nie wiem kogo dotyka�. Zad�umionego. Tr�dowatego.

Pola bez s�owa zlustrowa�a mieszkanie, w ko�cu stan�a w progu swojego pokoju na poddaszu.

��No, w porz�dku � rzuci�a, a Dasza u�miechn�a si�, jakby sp�yn�a na ni� ostateczna �aska.

W porz�dku, pomy�la�em, ale nieco przedwcze�nie, bo schodz�c ze schod�w, us�ysza�em, �e Pola dzwoni do ojca. Pewnie tylko co zszed� na d�. Co� tam mu entuzjastycznie opowiada�a, a ja u�wiadomi�em sobie, �e by�y m�� Daszy ma w naszym domu swojego cz�owieka.

Moje rojenia o odci�ciu si� od przesz�o�ci i budowaniu wszystkiego na nowo by�y w�a�nie tym � rojeniami. Wprawdzie wi���c si� z Dasz�, wiedzia�em, �e wi��� si� te� z jej c�rk�, ale my�l, �e oznacza to r�wnie� d�ugoletni zwi�zek z Grzegorzem Trze�niewskim, by�a dla mnie jak grom z jasnego nieba. Pierwszy z wielu.

Nast�pnego ranka Pola zjawi�a si� na �niadaniu w pi�amie z kolorowym napisem na piersi: �Barbie does it with open eyes�, czy jako� tak. Z wra�enia zakrztusi�em si� herbat�.

��Mamo, gdzie termometr? � j�kn�a na powitanie.

Dasza bez s�owa wyj�a termometr z szuflady � niesamowite, jak szybko zapanowa�a nad wszystkim. Gdybym to ja si� przeprowadzi� z innego miasta dwa tygodnie temu, zapewne g�o�no kln�c, w�o�y�bym buty i poszed� do apteki po termometr, bo nie wierz�, �e cokolwiek by�bym w stanie znale��.

Pola w�o�y�a termometr pod pach� i zasiad�a przed telewizorem.

�le si� czuje? � zapyta�em cicho.

Nie, dlaczego? � zdziwi�a si� Dasza. Dopiero widz�c moj� min�, doda�a: � To normalne. Od siedmiu lat nie chorowa�a, nie mia�a nawet kataru, bardzo by chcia�a, ale nie. Potrafi codziennie mierzy� temperatur� albo narzeka�, �e co� j� bierze.

Mo�e tym razem bierze?

Nie. To tylko nerwy przed now� szko��.

Jak tak, to tak. Ju� po tygodniu si� przyzwyczai�em. A termometr odk�ada�a zawsze na swoje miejsce. Nie by�o do czego si� przyczepi�.

��Czy ty wiesz, co ona ma napisane na pi�amie? � zapyta�em Dasz� po paru dniach. Mia�em nadziej�, �e nie wie.

��Wiem. �e Barbie skacze ze spadochronem z otwartymi oczami. Na plecach jest narysowany spadochron � wyja�ni�a spokojnie. � To jest pi�ama jeszcze z czas�w, kiedy moja c�rka twierdzi�a, �e tak naprawd� nazywa si� Barbie Trze�niewska.

Mog�em mie� tylko nadziej�, �e to odleg�e czasy.

Zacz��em pielgrzymk� po urz�dach. Jej celem by�o uczynienie mnie na powr�t pe�noprawnym, a raczej zarejestrowanym gdzie si� da, obywatelem. Przede wszystkim musia�em pojecha� do Bia�egostoku, �eby odzyska� dow�d osobisty. Bez dowodu mnie nie ma. Tak to mia�em zakodowane od lat. Wybra�em si� poci�giem pospiesznym. Ko�o Ma�kini poczu�em, �e zaczynam naprawd� wraca� do Polski. By�em jedynym niepal�cym w przedziale dla niepal�cych. Uczy�em si�.

Prosto z dworca pojecha�em do biura ewidencji na Warszawskiej.

��Dzie� dobry, chc� odebra� sw�j dow�d � powiedzia�em urz�dniczce za szyb�.

��Jak to, odebra�? To gdzie on jest?

��Nie wiem. Zabrali�cie mi go, jak emigrowa�em.

Popatrzy�a na mnie jak na idiot�, posz�a do kole�anek obok, chwil� poszepta�y, w ko�cu podesz�a jaka� inna, starsza, co nie takie numery widzia�a w urz�dzie.

Nazwisko.

Zalewski.

Nie zapisa�a. O imi� nie zapyta�a. Wida� co� by�o na rzeczy.

��Gdzie pan zostawi� sw�j dow�d?

��W komendzie na Bema � odpar�em spokojnie.

Spokojnie! � powiedzia�em sobie w my�lach.

Czego ja si� boj�? Wystraszony petent. Nie ma co ukrywa�. Jestem jednak st�d. Bardzo st�d.

Posz�y we dwie szuka� po kartotekach. Dziwne, bo obok sta� komputer, ale wida� ma�o u�ywany. Wysz�o im, �e nie ma takiego dowodu, zosta� zniszczony, ocala�a tylko strona ze zdj�ciem, tym w kufajce, na z�o�� w�adzy ludowej, i musz� si� stara� o nowy. Ale to i tak dobry znak � istniej�, cho�by w stopniu ograniczonym.

To znaczy co mam zrobi�?

Wype�ni� i z�o�y� wniosek.

OK. To poprosz� formularz.

Wype�ni�em. Poszed�em do automatu i cykn��em przepisowe zdj�cia. Wr�ci�em do okienka. Poda�em wniosek.

��To jeszcze ksi��eczk� wojskow� poprosz� � m�wi urz�dniczka.

��Nie mam. Ksi��eczk� te� mi zabrali na Bema.

��No, to trzeba i�� do WKU na Lipow�. Bez ksi��eczki nie mo�emy.

Jak trzeba, to trzeba. Id�. Ja mog�.

Dzie� dobry, chcia�bym odzyska� ksi��eczk� wojskow�. � Znowu patrz� na mnie jak na wariata. Jeszcze niegro�nego.

Nie trzeba by�o gubi� � m�wi urz�dnik czy wojskowy, nie wiem, jako� dziwnie ubrany, w swetrze z br�zow� czy czarn� plakietk� �Poleszuk L.�. To teraz nosz� takie mundury? Jaki on ma stopie�? Z kim ja w og�le gadam?

��Nie zgubi�em, sami zabrali�cie.

��S�ucham?

��Jak emigrowa�em. W osiemdziesi�tym �smym roku. Cisza. Wida� pami�ta� tamte czasy.

Uuuu, chyba niedobrze, pomy�la�em, bo spojrzenie w okienku sta�o si� du�o uwa�niejsze.

A jaka to by�a kategoria?

E � rzuci�em, mimowolnie poprawiaj�c okulary.

Dow�d osobisty, prosz�. Westchn��em.

Nie mam dowodu.

Jak to? Bez dowodu si� nie da.

���eby dosta� nowy dow�d, musz� przedstawi� ksi��eczk� wojskow�. A wy nie chcecie mi jej wyda�, bo nie mam dowodu � wyrecytowa�em. � To co ja mam zrobi�?

Rozstrzygni�cie zaj�o im jakie� czterdzie�ci minut. Wygl�da�o na to, �e nie ma procedury na tak� okoliczno��. Ma�o wraca takich frajer�w jak ja, czy co? Ca�e szcz�cie, �e dosta�em t� kategori� ze wzgl�du na wzrok � �eby nie wiem jak bardzo chcieli, nie nadawa�em si� do strzelania. Teraz te� si� nie nadaj�. A pr�bowa�em. S�owo honoru.

W ko�cu dali mi papier z piecz�ciami, �e nie podlegam, nie nadaj� si�, jestem taki sobie, i �e nie musz� mie� ksi��eczki wojskowej, by �y�.

Jednak jestem felerny. Potwierdzone urz�dowo.

Jakbym nie wiedzia�.

Wr�ci�em do biura dowod�w. O�ywczy spacer pozwoli� mi obejrze� wystawy ksi�gar� (musz� tu wr�ci�), sklep�w z bi�uteri� (no, z brylantem dla Daszy to si� mo�e jeszcze wstrzymam), ubraniami (jestem jednak �achmaniarzem), o, i sklepu z gad�etami erotycznymi w dawnej Sk�adnicy Harcerskiej (dzi�kuj�, na razie nie potrzebuj�). Posta�em refleksyjnie w kr�tkiej kolejce (znak czasu). Znowu obejrzeli podejrzliwie najpierw mnie, potem papier, gdzie� chodzili, dzwonili, patrzyli uwa�nie, co� szeptali � da� mi, nie da�. W ko�cu dali � kartk�, z kt�r� mia�em zg�osi� si� po odbi�r nowego dowodu. Za dwa tygodnie. Osobi�cie. Na nie�mia�� pro�b� o przes�anie go poczt� zosta�em pouczony, �e takich rzeczy poczcie si� nie powierza. Nale�y osobi�cie i jeszcze trzeba si� podpisa� dok�adnie tak jak na wniosku. �ebym o tym pami�ta�.

Zapami�ta�em. Wtedy po raz pierwszy pomy�la�em sobie: po jak� choler� wr�ci�em? Przecie� tu si� nic nie zmieni�o!

Oczywi�cie by�em g��boko niesprawiedliwy. Schody do urz�du by�y marmurowe, na biurkach sta�y komputery, koronowany orze� toczy� dumnym wzrokiem po sali.

Tylko herbata w szklance taka sama. Z �y�eczk�. Na sztorc�

Dwa tygodnie p�niej przyjechali�my z Dasz� do Bia�egostoku odebra� m�j dow�d i w celach towarzyskich. Nasz wsp�lny kolega szkolny, Gryckiewicz, zaprosi� kogo si� da na wielkie oblewanie swojego nowego domu. Uznali�my, �e to dla nas szansa, �eby odnowi� dawne kontakty ju� w nowej konfiguracji, �e tak powiem, uczuciowej. D�ugo si� nie zastanawiali�my. Pola z pie�ni� na ustach pojecha�a na weekend do ojca, innych przeszk�d nie by�o.

Mieli�my troch� k�opot�w z odnalezieniem domu Gryckiewicza w pl�taninie �wie�o wytyczonych i tylko symbolicznie utwardzonych uliczek na wyrastaj�cym dopiero osiedlu dom�w przy drodze wyjazdowej na Supra�l i Krynki. Po sze�ciu nerwowych telefonach dotarli�my jednak po wertepach sprzed stu lat do rezydencji o rozmiarach i�cie kalifornijskich. Troch� nas zatka�o. Mnie najbardziej.

W �rodku nadal milczeli�my nabo�nie, bo okaza�o si�, �e wszystko, co mo�na zrobi� w trzystumetrowym domu, nasz kolega zrobi�, nie wiem, ze dwa razy.

Nie, nie mam nic przeciwko domom perfekcyjnie wyko�czonym pod dyktando architekta wn�trz. Dop�ki nikt nie ka�e mi w takim zamieszka�. Zdziwi�em si� tylko, �e komu� chce si� wywala� a� takie pieni�dze na wn�trze, kt�re tak czy tak b�dzie mu s�u�y� do do�� prozaicznych czynno�ci. Oczywi�cie mo�na bra� k�piel cztery razy dziennie, za ka�dym razem w innej �azience i z innym programem biczowania wodnego, ale ja bym chyba jednak wola� za te pieni�dze pojecha� w podr� dooko�a �wiata. Nie wiedzia�em te�, �e mo�na ekspres do kawy wbudowa� w �cian� obok industrialnej lod�wki, dosy� przydatnej, na przyk�ad, w prosektorium.

Poczu�em si� maluczki. Dotar�o do mnie, �e tu jednak zasz�a zmiana.

A i tak nie mia� sracza z podmywaniem i suszeniem, kt�rego, hm, do�wiadczy�em w Japonii.

Impreza snu�a si� leniwie, bo dwadzie�cia zaproszonych os�b wi�kszo�� czasu sp�dza�o na wzajemnym poszukiwaniu si� po zakamarkach domu. Wino z Kalifornii, jakby na moj� cze��. Niez�e. Dasza narzeka�a na spuchni�te nogi, wi�c zakotwiczyli�my si� w salonie o rozmiarach i�cie gotyckich i przytulnym jak Malbork w �rodku zimy. Ledwie usadzi�em j� w gigantycznym sk�rzanym fotelu koloru jajecznicy, do salonu wpad� siwiute�ki, senatorsko brodaty, spowity w czernie facet, rzuci� si� na kolana i zacz�� �ciska� i ca�owa� Dasz� jak cudem odnalezion� c�rk� czy siostr�.

��Tylko na was czeka�em! � wo�a� po�r�d cmok�w i u�cisk�w, a echo odbija�o jego baryton od katedralnych marmur�w. � Pi�knie wygl�dasz, pi�knie!

Przez chwil� musia�em mie� g�upi� min�, bo zerwa� si� z kolan i krzykn��:

��A tobie co, ameryka�ski sen o pot�dze pami�� nadpsu�?

Sk�d wiedzia�? Prze�wietli� mnie na wskro�.

W ko�cu skojarzy�em, kto to taki i da�em si� wy�ciska� jak pluszak.

To by� Falkowski, miejscowy poeta i krytyk literacki, kt�ry dwadzie�cia lat temu, jako m�ody, ale ju� uznany tw�rca, opiekowa� si� mn� i Maziukiem, w�wczas aktywnym narybkiem m�odopoetyckim. Par� razy pobi�em go nawet w konkursach poetyckich. Maziuk go potem przebi� i zgas� tak samo gwa�townie. A Falkowski trwa� na fali takiej i owakiej. Wierny sobie i swoim idea�om. Idea�. Jak�e ja mu zazdro�ci�em tej pewno�ci siebie, asertywno�ci poetycko � �yciowej.

Maziuk go unika�. Dasza z kolei zna�a go z niezliczonych konkurs�w poezji �piewanej, kt�re Falkowski zaszczyca� jako juror, a ona jako wschodz�ca gwiazda wokalistyki. Podobno by�a nawet u niego na konsultacjach przed egzaminem do szko�y teatralnej. Nie wiem, czy dlatego, �e by� poet�, czy dlatego, �e wi�kszo�� jego zachowa� mie�ci�a si� w konwencji teatru jednego aktora z ADHD.

Przygl�da�em mu si� nieco zawistnie, bo, no c�, ja by�em specjalist� od zabezpieczania firm, a on nadal poet�. Rozmawia� z nami jakie� p� godziny o polityce, ko�ciele, podatkach, dramacie, lalkach, Ameryce (wiedzia� wi�cej ni� ja i by� pewien, gdzie skrywa si� Osama � na Bia�orusi) niemal jak cz�onek rodziny, czu�y wuj, troskliwy ojciec, po czym oznajmi�:

��Wiecie, wydaj� sw�j tomik.

��Wspaniale � odezwa�em si�, z trudem prze�ykaj�c kolejn� fal� zawi�ci. � A w jakim wydawnictwie?

Poda� nazw�, kt�ra mi nic nie m�wi�a, ale nie musia�a, w ko�cu d�ugo mnie tu nie by�o.

Ciesz� si�. Naprawd�. Gratuluj� � mrukn��em.

No tak, tak � powiedzia� � ale wiesz, oni wydadz�, jak si� za to zap�aci.

OK. A ile to kosztuje? � zapyta�em naiwnie.

��Straszne pieni�dze! � zawo�a�, wyrzucaj�c r�ce do nieba.

��Ale s�uchaj, mo�e chcia�by� zosta� wsp�wydawc�? Wiesz, napiszemy, �e to dzi�ki twojej hojnej pomocy. Mo�e nawet na ok�adce?

Przez chwil� nie rozumia�em, o co mu chodzi, ale kiedy w ko�cu do mnie dotar�o, poczu�em si� tak, jakby mi naplu� w g�b�. O �e� ty, pomy�la�em, wygrywa�em z tob� w konkursach, a ty do mnie jak do wuja Sama z walizk� dolar�w?

��Nie, nie chcia�bym by� wsp�wydawc�. Ani wydawc�. Przykro mi � doda�em szybko.

Dlaczego? � zapyta� szczerze zdziwiony.

Po prostu nie chc� � odpowiedzia�em ju� spokojnie.

Dzi�ki ci, Helen, za lata treningu, pomy�la�em, bo to moja by�a �ona nauczy�a mnie odmawia� bez usprawiedliwiania si� ani t�umacze�.

Falkowski klepn�� mnie w rami� przyjacielsko. Kto� nowy wszed� do salonu, wi�c pomacha� do niego i zacz�� si� z nami �egna�. Znowu wyca�owa� si� z Dasz�.

Pi�kna jak zawsze! � westchn�� i ju� mia� odchodzi�, ale zatrzyma� si� jeszcze i zapyta�: � Ale, wybacz, jak ty w�a�ciwie masz na imi�? Bo zapomnia�em.

Da � a � a � sza � wyj�ka�a z rzadk� min�.

Pi�knie! � skwitowa�, �ciskaj�c mi d�o�.

To spotkanie powiedzia�o mi wi�cej o tym, jak mnie teraz widz�, ni� milkn�ce na nasz widok rozmowy i szepty po k�tach.

Dziwnie si� czu�em, ale trudno, niewa�ne. Wr�ci�em, bo chcia�em by� z Dasz�, a nie, �eby szuka� wczorajszego dnia.

Zacz��em prac�. To by� szok, przecie� nigdy dot�d nie pracowa�em w Polsce! No, chyba �e jako wychowawca na kolonii przez jeden turnus. Dalej ju� sobie darowa�em, bo ganiaj�c kopc�cych podrostk�w (wtedy to by�y tylko papierosy), sam si� tak rozpali�em, �e potem kilka lat rzuca�em.

Zatrudnili mnie na stanowisku o stopie� ni�ej od partnera. Zacz��em od wype�nienia sterty papier�w, z kt�rych po�owy nie rozumia�em. W poprzedniej pracy na tym samym stanowisku mia�em sw�j w�asny gabinet z drzwiami i �u�ywalno�ci�� sekretarki. Tutaj dosta�em miejsce przy stole we wsp�lnej sali.

Ludzie na kupie, brak prywatno�ci, ale za to wszyscy dzie� w dzie� pod krawatem � czu�em si� zupe�nie jak w kwaterze g��wnej FBI. Do tego bizantyjsko � brytyjskie umi�owanie hierarchii, a w tym wszystkim odwieczni ex � pats nie m�wi�cy po polsku i ci, kt�rzy uwa�aj�, �e si� ju� nauczyli, traktowani jak mroczne b�stwa na szczytach szczyt�w. Feudalizm w czystej postaci. I wielkie pieni�dze.

Zajmowa�em si� tym samym co w Kalifornii � bezpiecze�stwem sieci komputerowych i baz danych, szacowaniem stopnia ich zagro�enia, budowaniem system�w i procedur zabezpieczaj�cych.

Wi�kszo�� naszych klient�w stanowi�y banki i sklepy internetowe w Europie. W Polsce takie us�ugi dopiero raczkowa�y, a ich w�a�ciciele liczyli na cud albo na swoich genialnych pan�w Ziutk�w, Ma�k�w i innych, kt�rzy przeczytaj� par� ksi��ek, stron w internecie i co� wymy�l� za p�darmo.

Ludzie s�uchali o hakerach, wirusach i programach szpieguj�cych niemal z tak� sam� oboj�tno�ci�, z jak� s�ucha si� o katastrofach ekologicznych w Ameryce Po�udniowej � przykra sprawa, ale nas nie dotyczy. Kto by nas atakowa�? Panie, co pan? Tutaj? Dopiero kiedy zaczynali�my rozmow�, w kt�rej krok po kroku pokazywa�em, co si� stanie � bo ja ju� wiedzia�em, �e atak na niezabezpieczon� sie�, tak� jak ich, jest tylko kwesti� czasu � �apali si� za g�ow�. Nie musia�em nawet wspomina� o demonicznym Osamie.

Po takiej rozmowie musieli oceni�, czy taniej jest nic nie robi� i traci� klient�w, p�aci� odszkodowania lub pokrywa� straty, czy jednak lepiej wyda� grube pieni�dze na system zabezpieczaj�cy, a najpierw te� niema�e na audyt, czyli opis obecnej sytuacji i czyhaj�cych niebezpiecze�stw oraz propozycje, co mo�na zrobi�, �eby im zaradzi�.

Na og� zwyci�a� niezast�piony pan Ziutek albo Maniek, bo nasze us�ugi by�y do�� drogie jak na polskie warunki. A kryzys dotar� ju� i tutaj. Zg�asza�y si� do nas jednak du�e sp�ki gie�dowe i wielkie pa�stwowe firmy, kt�rych zarz�dy po pierwsze dysponowa�y wi�kszym bud�etem, a po drugie potrzebowa�y nie tyle gwarantowanej jako�ci us�ug, ile papieru z certyfikatem firmy o �wiatowej renomie � na wszelki wypadek. I mimo kryzysu.

Sam tego chcia�em. Zacz�o si�.

Przede wszystkim jednak zacz�o si� testowanie i docieranie z Pol�.

Pocz�tkowo wszyscy bardzo si� starali�my. W praktyce oznacza�o to, �e Dasza zachowywa�a si� normalnie, a my z Pol� schodzili�my sobie z drogi i omijali�my si� tak szerokim �ukiem, �eby w �adnym razie o siebie nie zahaczy�. Kiedy nie da�o si� ju� unikn�� �zahaczenia�, zachowywali�my si� tak uprzejmie i ceremonialnie, �e czasami dopiero Dasza musia�a nam przerwa� wzajemne rewerencje i przypomnie�, o co w�a�ciwie chodzi�o. D�ugo to trwa�o, bo oboje mieli�my du�o dobrych ch�ci. Naprawd�.

Pola posz�a do gimnazjum na Ursynowie i z marszu wsi�k�a w swoj� now� klas�. Bardzo nas to ucieszy�o. Zdawali�my sobie z Dasz� spraw�, �e mog�o by� jej ci�ko, bo przesadzili�my dziewczyn� jak pietruszk�, i to bez znieczulenia.

Tymczasem Pola ze swoj� gitar�, oczytaniem, ortodoksyjnym wegetarianizmem i d�ugimi sukienkami z konopi trafi�a w dziesi�tk�. Mia�a sporo szcz�cia. Na pierwszej lekcji z now� (dla ca�ej klasy) polonistk� okaza�o si�, �e jako jedyna wie, kim by� Stachura i w dodatku zna jego wiersze. R�wnie dobrze mog�o jej to wyj�� bokiem, ale z jakiego� powodu nowe stado uzna�o to za niegro�ny element jej ekscentrycznego wizerunku.

Wpada�a ze szko�y p�dem, niemal zawsze w towarzystwie dw�ch nowych kole�anek, niejakiej Laszuk (niedu�ej i biu�ciastej brunetki) i Doti (ca�kiem OK, musz� bezwstydnie przyzna�), bra�a psa i wybiega�a na wielogodzinne spacery. Pies, wiadomo, �wiadek idealny, �eby nie wiem co, pary z pyska nie pu�ci.

Wieczorami urz�dowa�a w swoim pokoju na g�rze. Zaanektowa�a laptop matki i stanowczo twierdzi�a, �e jest jej potrzebny do odrabiania lekcji. Ja na to nic. Bo co? M�j?

��Tu jest inaczej, mamo � t�umaczy�a Daszy. � Tu si� lekcje odrabia z Internetem, nikt nie lata po bibliotekach.

W porz�dku. Szkoda.

Z tygodnia na tydzie� wraca�a ze szko�y coraz p�niej, pies wraca� z wielogodzinnych spacer�w, podpieraj�c si� ogonem, a z laptopa na okr�g�o rozlega� si� sygna� zg�oszeniowy kolejnych rozm�wc�w z Gadu � Gadu, para � bum � para � bam. Lekcje odrabia�y si� same. Zaj�cia w sekcji gitarowej w domu kultury okaza�y si� zbyt nudne, by je kontynuowa�. Tyle dobrego, �e z jej pokoju nadal rozbrzmiewa� nostalgiczny g�os Cohena na przemian ze schrypni�tym Tomem Waitsem.

A� wreszcie pewnego mi�ego popo�udnia Pola o�wiadczy�a:

W pi�tek id� na imprez�.

Fajnie. Do kogo? � zapyta�a Dasza.

Mamo, tu si� nie �azi po dom�wkach. Idziemy z Doti do klubu.

S�ucham? � Dasza przerwa�a czesanie psa i spojrza�a na c�rk� z os�upieniem.

No, do klubu, na koncert � wyja�ni�a Pola, ale ju� rzuci�a mi z�e spojrzenie, bo nie ruszy�em si� z miejsca, a ona nie mog�a pogada� z matk� w cztery oczy.

Co tu si� teraz zdarzy? Czy mam prawo co� powiedzie�? To przecie� nie jest moje dziecko.

Co� ci si� pomyli�o, dziewczynko � odezwa�a si� Dasza spokojnie. � Jeste� jeszcze za m�oda na imprezy w klubach.

Mamo, o czym ty m�wisz? Wszyscy chodz� � Pola zerwa�a si� i z kieszeni spodni wyci�gn�a dwa �wistki. � Prosz� bardzo, to jest wej�ci�wka, kupi�am za swoje, a to musisz podpisa�.

Musz�? � mrukn�a Dasza.

Poka� � nie wytrzyma�em. � Prosz�.

Dasza bez s�owa poda�a mi w�ski papierek: �Wyra�am zgod� na udzia� syna/c�rki w zamkni�tej imprezie w klubie Candy Bar. Przyjmuj� r�wnie� do wiadomo�ci, �e podczas imprezy sprzedawany b�dzie alkohol. Candy Bar nie ponosi odpowiedzialno�ci� �.

Co to ma by�? � j�kn��em. � Przecie� jest zakaz sprzeda�y alkoholu niepe�noletnim.

No to co? � Dasza wzruszy�a ramionami. � Tu si� codziennie produkuje przepisy, kt�rych nikt nie zamierza przestrzega�.

Gdzie indziej za taki numer bar traci licencj� na alkohol. Na bardzo d�ugo.

A tu wystarczy dupokryjka na �wistku i jest impreza dla ma�olat�w.

Podpisz, mamo, bo potem zapomnimy � w��czy�a si� Pola, patrz�c na mnie z nieukrywan� nienawi�ci� i pogard�. Wi�c jednak.

Chyba �artujesz! � parskn��em. Kto by wytrzyma�?

��Rozmawiam z moj� mam� � przypomnia�a mi.

I s�usznie. W zasadzie.

Od razu si� zamkn��em. Nie m�j problem. Niech sobie skacz� do oczu, ja id� poczyta�.

��Nie p�jdziesz tam, c�reczko � powiedzia�a Dasza.

��Ale mamo!

��Nie ma mowy. Jeszcze za wcze�nie na chodzenie po klubach.

Mamo, pos�uchaj, Doti m�wi�

Nie. Nie interesuje mnie, co m�wi Doti. Ona nie ma jakiego� normalnego imienia?

Dorota.

Wi�c m�w normalnie.

M�wi� normalnie, ty jeste� Daria, a wszyscy m�wi� Dasza.

Dasza to zdrobnienie od Darii.

A Doti zdrobnienie od Doroty.

Dasza odetchn�a g��boko. Mnie by dawno szlag trafi� na miejscu i zapeklowa� przy okazji.

��Rozumiem. Zatem nie obchodzi mnie, co m�wi twoja nowa przyjaci�ka Dorota. Ty mnie obchodzisz. Nie p�jdziesz. To jest po prostu niebezpieczne dla dziewczynki w twoim wieku.

Pola rozp�aka�a si� i pomaszerowa�a na g�r�, poskar�y� si� swojemu laptopowi.

��Ja nie jestem, kurwa, dziewczynka! � uda�o nam si� us�ysze�. I tak za du�o.

A to by�a zaledwie przygrywka.

Odziedziczy�em po swoim poprzedniku grup� konsultant�w, ludzi raczej niedo�wiadczonych, kt�rzy z ramienia firmy prowadzili rozmowy z potencjalnymi klientami, pr�buj�c ich zach�ci� do skorzystania z naszych us�ug. Ko�czy�o si� na pr�bach. �wie�o upieczeni managerowie tej grupy oduczyli j� w�a�ciwie pracy zespo�owej, a chwilami wydawa�o si�, �e i pracy w og�le. Ludzie byli zastraszeni, przyzwyczajeni do �rob�tki�, �rze�bienia� i og�lnie �kilowania czasu�, czyli sp�dzania d�ugich godzin u klient�w bez specjalnych efekt�w.

Ka�dy, kto kiedykolwiek uczestniczy� w profesjonalnej prezentacji kosmicznego odkurzacza, kt�ry kosztuje cztery �rednie krajowe, albo patelni za r�wnowarto�� miesi�cznych pobor�w, wie, jaka to ci�ka robota namawia� ludzi do zakupu ponad ich mo�liwo�ci. Patrz� na ciebie jak na urodzinowego clowna, a w duchu i tak my�l� o ukochanym dwudziestoletnim odkurzaczu i patelni z supermarketu. A ty wiesz, �e to dla nich ogromny wydatek, ale wiesz r�wnie�, �e ten ich odkurzacz i patelnia powinny natychmiast wyl�dowa� na wysypisku. Wi�c tokujesz jak uliczny sprzedawca �ledzi, maj�c nadziej�, �e komu� jednak podzia�asz na wyobra�ni�.

Ale managerowie byli bardzo zaj�ci monitorowaniem �kilowania� i czysto papierowymi wynikami. Raczej ilo�� ni� jako��. Najwa�niejsze by�y s�upki. Sp�dzali ca�e dnie, przerabiaj�c raporty konsultant�w na swoj� mod��, ale nie przychodzi�o im do g�owy, �e mo�na poprosi� autora raportu o zrobienie poprawek, jakie uznawali za konieczne. Nie wpadli te� na to, �e dowodzenie grup� ludzi wymaga komunikowania si� z nimi, a nawet m�wienia im �dzie� dobry� i �do widzenia�.

Po paru tygodniach pracy zorientowa�em si�, �e managerowie narzekaj� bez przerwy na konsultant�w, ale nikt z tymi lud�mi nie rozmawia. Lataj� jak kot z p�cherzem od klienta do klienta i bardzo niewiele z tego wynika poza statystykami.

Pocz�tkowo konsultanci traktowali mnie bardzo nieufnie � wiadomo, przyjecha� niby Polak, ale z Ameryki, b�dzie si� m�drzy�. Powoli jednak zaczynali rozumie�, �e nie jestem tu kolejnym ch�tnym do ustawiania ich pod �cian�. Od nich dowiedzia�em si�, co wyrabiaj� obaj managerowie i jak to wygl�da z perspektywy konsultant�w � z perspektywy zarz�du wygl�da�o tak, �e dwaj pracowici managerowie maj� pod sob� gromad� leniwych ba�wan�w.

Zacz��em od zaproszenia obu na lunch do knajpy, gdzie by�o tak�e co� bez mi�sa (troch� zadba�em o swoje interesy), w okolicach Pu�awskiej. Pod pretekstem rozmowy o strategii rozwoju grupy � to idealne w takich sytuacjach s�owa klucze � poruszy�em temat konfliktu z konsultantami. Omal si� przystawkami nie ud�awili ze zdziwienia. Oni tego nie widzieli i nie wiedzieli. W og�le nie zdawali sobie sprawy, jak ich zachowanie mo�e wp�ywa na staff. Bez opor�w zgodzili si� wypr�bowa� par� sposob�w na unikanie sytuacji konfliktowych i wyra�a� swoje opinie bez obra�ania ludzi.

Jako� za prosto to posz�o. Wrodzony pesymizm zacz�� mi si� znowu dawa� we znaki.

Tydzie� p�niej, w pi�tek wieczorem, okaza�o si�, �e Pola musi jecha� do centrum po jaki� bardzo wa�ny zeszyt, kt�ry mia�a jej odda� Doti. Z jakich� tajemniczych powod�w to Pola musia�a jecha� do niej, a nie odwrotnie. Musia�a i to natychmiast.

By�o ju� niemal ciemno, Dorota, kt�ra mieszka�a na Mokotowie, czeka�a na ten zeszyt na Chmielnej � brzmia�o to ma�o przekonuj�co. Dasza si� nie zgodzi�a. Szcz�liwie nie by�o mnie przy tym, bo Pola dosta�a furii i zamkn�a si� w schowku pod schodami, blokuj�c sk�adane drzwi kijem od szczotki.

Kiedy wr�ci�em z pracy, nadal okupowa�a schowek. Dasza do�� teatralnym szeptem wyja�ni�a mi, co si� dzieje. Nim zd��y�em si� odezwa�, zdj�� marynark� i zaj�� si� problemem, spod drzwi schowka wysun�a si� kartka � Pola zamkn�a si� we w�ciek�ym szale, wszelako wcze�niej profilaktycznie zaopatrzy�a si� w przybory do pisania. Bardzo ciekawe!

Rodzice i Legalni Opiekunowie/

Skoro �wiat jest taki niebezpieczny i okrutny, to ja pozostan� w schowku pod schodami, bo tylko tu nikt mi nic z�ego nie zrobi.

OK. Sied�, dzieciaku, jak chcesz � powiedzia�em, ale tak, �eby mnie nie us�ysza�a. � Schowek o�wietlony, ogrzewany, sk�adane krzes�a do dyspozycji.

Ty sobie mo�esz �artowa� � pokr�ci�a g�ow� Dasza.

A ty nie?

��Jako� mnie nie bawi, �e moja c�rka na mnie wrzeszczy. Ty wiesz, co tu si� dzia�o?

��I wszystko o ten zeszyt? Ostatecznie mog� tam podjecha�.

��S�yszysz, Pola? � zawo�a�a Dasza. � Marcin mo�e pojecha� z tob� na Chmieln�.

Spod schod�w odpowiedzia�a nam kamienna cisza.

Sam widzisz, �e nie chodzi o zeszyt.

A o co?

Nie wiem.

A wiesz co� w og�le o tej ca�ej Doti?

Dziewczyna jak dziewczyna, rog�w nie stwierdzi�am.

Mo�e pogada� z jej rodzicami?

Rozmawia�am z matk�. Nie widzi problemu, bo ufa swojej c�rce.

A ty nie ufasz?

Nie ufam temu �wiatu.

To mamy k�opot, pomy�la�em. Niezale�nie od tego, czy Doti przypadkiem nie ukrywa rog�w pod bujnymi lokami.

Od przeprowadzki do Warszawy Dasza w�a�ciwie nie rusza�a si� z Ursynowa. Tutaj znalaz�a sobie lekarza, tutaj sp�dza�a ca�e dnie, spaceruj�c z psem, robi�c zakupy. Z rzadka zapuszcza�a si� do centrum, a jej �ycie towarzyskie ogranicza�o si� do rozm�w telefonicznych. Od czasu do czasu umawia�a si� z jedn� z si�str Elki. Najlepiej jednak czu�a si� w domu, i to z c�rk� w zasi�gu wzroku.

Ale Pola mia�a pi�tna�cie lat. Dop�ki mieszka�a w Olsztynie, biega�a po kole�ankach, przesiadywa�a godzinami w swojej szkole muzycznej, chodzi�a do kina, �azi�a po sklepach. To samo chcia�a robi� tutaj, tylko skala si� nam nieco zwi�kszy�a.

Poza tym � i to by�a wa�na odmiana � Pola, kt�ra w Olsztynie by�a raczej outsiderk�, tutaj nadal ni� pozosta�a, ale nie budzi�o to niczyjej agresji ani ch�ci dokuczenia. Klasowe kr�lowe traktowa�y j� pob�a�liwie, jako istot� niegro�n�, Pola te� nie szuka�a konfliktu, by� mo�e nauczona do�wiadczeniem.

To wszystko nieoczekiwanie uwolni�o w niej jakie� nies�ychane pok�ady pewno�ci siebie. Co mia�o swoje dobre strony � w szkole nie czeka�a, a� kto� z�apie j� na jakich� zaleg�o�ciach, tylko sama zg�asza�a si� do nauczycieli, bie��ce klas�wki i sprawdziany zalicza�a przyzwoicie i bez specjalnych wysi�k�w. I nikomu nawet nie przychodzi�o do g�owy nazwa� jej kujonem. Z drugiej strony jednak, przesta�a schodzi� mi z drogi i przyst�pi�a do regularnej wojny o terytorium.

Nic z tego nie rozumia�em. I wszystko by�o jasne.

Opu�ci�a schowek pod schodami w �rodku nocy, kiedy oboje z Dasz� poszli�my ju� spa�. To znaczy ja zasn��em jak kamie�, mama czuwa�a. Kiedy dom pogr��y� si� w ciszy i ciemno�ci, wysz�a z ��ka i zesz�a na d�. Talerz z pierniczkami i szklanka mleka, kt�re Dasza zostawi�a na pod�odze pod schowkiem, znikn�y � nawet zbuntowana Pola nadal bardzo lubi�a s�odycze.

Okaza�o si� jednak, �e kiedy co� znika, czasami w tym samym miejscu mo�na si� natkn�� na co� innego.

Par� tygodni p�niej Dasza zagoni�a mnie do wieszania obrazk�w. Sporo tego by�o, w dodatku mieli�my dwa rodzaje �cian � normalne ceglane i gipsowo � kartonowe. Pojecha�em do marketu budowlanego i troch� mnie ponios�o. Nakupi�em narz�dzi, gwo�dzi i wkr�t�w, jakbym mia� co najmniej budowa� ark� przed potopem. Wlaz�em z tym wszystkim pod schody, w poszukiwaniu miejsca na warsztacik budowniczego arki. Przesun��em trzy kartony w rogu i zobaczy�em� paczk� fajek, a �ci�lej m�wi�c, czarnych cieniutkich cygaretek.

Co jaki� czas pyta�am Pol� prewencyjnie, czy nie zacz�a przypadkiem pali�, bo kiedy wraca�a do domu, czu�am na jej ubraniu zapach papieros�w. Uwa�a�am, �e to pytanie pro forma, a Pola za ka�dym razem odpowiada�a, �e to Doti pali. Kt�rego� dnia, wyjmuj�c co� z jej torby, znalaz�am zapalniczk�. Spyta�am, sk�d to si� wzi�o, a ona mi powiedzia�a, �e schowa�a na pro�b� Doti i zapomnia�a odda�. A potem znalaz�am pety w metalowej rynience biegn�cej tu� przy oknie dachowym w pokoju Poli, ale w naiwno�ci swojej uzna�am, �e to zwiane przez wiatr niedopa�ki s�siada, o kt�rym wiedzia�am, �e pali jak smok, nawet wyprowadzaj�c psa.

W ko�cu bania p�k�a.

Zacz�o si� od k��tni z Marcinem.

Nast�pnego dnia Pola mia�a jecha� z klas� na wycieczk� rowerow�.

Napompuj dziecku ko�o w rowerze � poprosi�am.

Dlaczego ja? � mrukn�� znad komputera.

��Ja jestem w za du�ej ci��y � poklepa�am si� po brzuchu.

Ale ja nie o tobie m�wi�em.

To nie jest takie proste.

Napompowa� ko�o? Bez przesady. Niech sama spr�buje.

W�ciek�am si�, ale nic nie powiedzia�am. Nawet �e w Olsztynie zwykle prosi�y�my o pomoc s�siada, bo by�o to naprawd� trudne.

Pola wyci�gn�a rower ze schowka i jako� wesp� w zesp� napompowa�y�my to cholerne ko�o. Z�o�� mi opad�a, czy raczej zosta�a wypompowana, wzi�am si� do obiadu. Co� sma�y�am, w��czy�am wyci�g, kt�ry bucza� jak traktor, us�ysza�am tylko, �e Marcin m�wi podniesionym g�osem, a Pola krzyczy:

��To nie jest fair! Tak si� nie robi!

W tamtym czasie albo si� do niego nie odzywa�a, albo krzycza�a, bo �cinali si� ostro i w�a�ciwie o wszystko, od wczorajszych majtek porzuconych na pod�odze po pryncypia.

Mnie, osob� nawyk�� do milcz�cego prze�uwania urazy, awantury po��czone z krzykami wprawia�y w panik� i dr�enie. Ale Pola nie by�a mn� � na szcz�cie � i nie kr�powa�a si� wywala� z siebie wszystkiego, co j� uwiera�o. Marcin przyjmowa� to ze spokojem dzieci�stwo i m�odo�� sp�dzone z m�odsz� siostr� w pokoju o rozmiarach naszego schowka pod schodami wystarczaj�co przygotowa�y go do tej nieustaj�cej wojny terytorialnej.

Po ich pierwszej powa�nej awanturze Marcin wy�o�y� mi swoj� koncepcj�: Kiedy w zamkni�tym uk�adzie pojawia si� kto� nowy, to s� dwie teorie � jedna, �e zawsze b�dzie dla niego miejsce, bo wszech�wiat jest nieograniczony, i druga � �e miejsca jest tyle, ile jest i ani troch� wi�cej, a zatem zawsze kto� komu� co� zabiera.

Ja by�am przekonana o s�uszno�ci tej pierwszej teorii � nadal kocha�am moje dziecko, ale kocha�am te� Marcina i ma�e �ycie rosn�ce we mnie. Marcin i Pola najwyra�niej wyznawali jednak t� drug� i walczyli mniej lub bardziej otwarcie o ka�dy skrawek gruntu. Malutkiej w brzuchu szcz�liwie by�o to na razie oboj�tne. Mnie niestety nie.

��Pokrzyczy i przestanie � t�umaczy� Marcin � a co wykrzyczy, to twoje. Przynajmniej b�dzie wiadomo, o co chodzi. Byleby nic w �rodku nie kisi�a.

��Jak jej mamusia � podpowiedzia�am.

��Jak jej mamusia � zgodzi� si�.

Tym razem nie mia�o dla mnie znaczenia, o co znowu mo�e chodzi�. By�am roz�alona na Marcina i zaczyna�am by� z�a na Pol�, bo na moje ucho, tym razem przeholowa�a. Wy��czy�am wyci�g i w tej samej chwili us�ysza�am huk zatrzaskiwanych drzwi na g�rze.

Po chwili Marcin wszed� do kuchni, podszed� do mnie, obj�� � na tyle, na ile m�j brzuch pozwala� � i powiedzia�:

��Przepraszam. Nie wiedzia�em, �e to taki diabelski rower.

Zachowa�em si� jak idiota.

Zgadza si�, pomy�la�am.

��Twoja c�rka mnie ochrzani�a i mia�a racj�.

Urwa�, spojrza� w g�r� i zacz�� w�szy�.

��Co?

��Nic. Spokojnie�

Figa, kt�ra dot�d le�a�a cichutko w nadziei na jakie� skrawki szykuj�cego si� obiadu, podesz�a bardzo zainteresowana.

Marcin, co� � zacz�am.

Czuj� fajki � mrukn��, wskazuj�c ruchem g�owy kratk� wentylacyjn�.

Ten sam szyb wentylacyjny przylega� do pokoju Poli na g�rze.

��Id� � rzuci�am. � Przytrzymaj psa.

Nie mog� powiedzie�, �e wbieg�am leciutko po schodach, bo to by�a po�owa czerwca i nie widzia�am ju� w�asnych kolan bez lustra. Wesz�am wi�c powolutku, ale cicho, bo nogi mi puch�y i kiedy si� da�o, chodzi�am boso, chocia� Marcin ci�gle narzeka�, �e to niebezpieczne.

Otworzy�am drzwi i zobaczy�am Pol�, jak stoi na sto�ku, do po�owy wychylona z okna dachowego, i pali, strzepuj�c popi� do metalowej rynienki.

Zbarania�y�my obie.

��Dlaczego to robisz, dziewczynko? � zapyta�am, siadaj�c na jej ��ku.

��Oj, mamo, to nic wielkiego � mrukn�a bez przekonania.

��Ja nie pytam, czemu palisz, pytam, czemu mnie ok�amujesz?

Wyrzuci�a peta przez okno, zeskoczy�a ze sto�ka i stan�a przede mn� z r�kami na biodrach. Nie wiem, jak wygl�da�am w indyjskiej sukience, a raczej namiocie, siedz�c z o�miomiesi�cznym brzuchem na jej niskim ��ku � mo�e jak st�g siana, mo�e jak kupka nieszcz�cia, do�� �e po chwili zrezygnowa�a z wojowniczej pozy.

Bo ty si� tak wszystkim denerwujesz, �e strach � o�wiadczy�a.

Co: strach?

No strach co� powiedzie�. Z tob� si� w og�le nie da rozmawia�.

Sk�d ja zna�am ten tekst?

Dotar�y do mnie dwie prawdy � jedna stara, druga nowa.

Stara, �e gdzie dw�ch si� bije, tam zawsze oberwie ten trzeci. I zupe�nie dla mnie nowa: �e stoi przede mn� c�rka, kt�ra � tak si� sk�ada � jest r�wnie� c�rk� swojego ojca. Nie, nie by�a k�amczucha, cho� w�a�nie przy�apa�am j� na k�amstwie, ale jedno musia�a odziedziczy� wraz z jego po�ow� chromosom�w � instynktown� umiej�tno�� odwracania kota ogonem i b�yskawicznego przerzucania nawet najs�uszniejszego zarzutu na tego, kto stoi najbli�ej. Czyli na mnie.

Niez�e. Ale nie ze mn�.

��Na twoim miejscu mimo wszystko bym pr�bowa�a � wydusi�am po chwili.

Nie wiem, czy uda�oby si� nam wtedy porozmawia�, bo do pokoju wszed� w�ciek�y Marcin.

Co ty sobie do cholery wyobra�asz? � zacz�� bez ogr�dek. � Masz mnie i matk� za jakich� kompletnych kretyn�w?

Nie wiem, o co ci chodzi � odpar�a Pola swobodnie.

Chodzi mi o twoje zachowanie.

A kto ty jeste�, �eby mi m�wi�, jak mam si� zachowywa�?

Pola! � w��czy�am si�.

Co: Pola! � krzykn�a. � On nie jest moim ojcem.

Ale mieszkam z tob� pod jednym dachem i�

Przepraszam bardzo, nikt mnie nie zapyta�, czy ja chc� mieszka� pod tym jednym dachem � warkn�a Pola.

Wysz�a z pokoju, gwizdn�a na Fig� i tyle�my j� widzieli.

��Tak jakby jeden zero dla niej � mrukn�� Marcin.

��Tak jakby � westchn�am i zacz�am podnosi� si� z o wiele za niskiego tapczanu mojej c�rki. � W og�le nie dopu�ci�a do rozmowy o tym, co zrobi�a. Najpierw postawi�a do k�ta mnie, a potem ciebie.

��A potem sobie posz�a.

��Nie wiem, co ja sobie wyobra�a�am�

No, co sobie wyobra�a�a�? � Marcin jednym ruchem ustawi� mnie w pionie, o ile w �smym miesi�cu ci��y mo�na m�wi� o pionie.

�e si� nam jednak uda.

To znaczy co?

��No, �e uda si� stworzy� szcz�liw� rodzin�.

Spojrza� na mnie z szerokim u�miechem.

Takie rodzinne szcz�cie to masz w reklamach margaryny. Nasza rodzina b�dzie normalna.

B�dziemy si� �re�, krzycze� i trzaska� drzwiami?

To te� � obj�� mnie. � Zrozum, ona walczy o zachowanie swojego starego miejsca w nowej sytuacji, a nie rozumie, �e musi t� walk� przegra�. Nie utrzyma waszego starego uk�adu, bo on ju� nie istnieje.

��To rozumiem � machn�am r�k� zniecierpliwiona. � Mnie tylko bokiem wychodz� te ci�g�e wrzaski.

��Wola�aby�, �eby si� do mnie s�odko u�miecha�a, a intrygowa�a po cichutku? � zapyta�.

Tu mnie mia�. Bo ja zapewne wybra�abym w�a�nie tak� �cie�k� wojenn�. By�oby cichutko, mi�o i� nie do zniesienia.

Par� dni p�niej nast�pi�o apogeum buntu mojej c�rki.

W po�owie tygodnia Pola zapowiedzia�a, �e w pi�tek wybiera si� na pi�amowe party do kole�anki z klasy, o kt�rej m�wi�a wy��cznie Laszuk � �adna z jej nowych znajomych nie mia�a imienia � tylko pseudo, w ostateczno�ci nazwisko. Nie widzia�am problemu, pi�amowe przyj�cia by�y czym�, co zna�am z naszego dawnego �ycia. Wiem, �e to g�upie, ale chwilami, wrzucona na obrze�a kolejnej awantury, naprawd� t�skni�am do tych dawnych spokojnych czas�w, kiedy ja czu�am si� �rednio szcz�liwa, ale przynajmniej w domu by� �wi�ty spok�j.

Poprosi�am Pol� o numer telefonu domowego owej Laszuk i zaj�am si� szykowaniem kolejnej wersji bojowej torby do szpitala � w tamtym czasie by�o to moje ulubione zaj�cie.

Marcin wr�ci� w�a�nie z dwudniowego wyjazdu do Brukseli, nawet nie wypytywa� o Pol�, kt�ra ju� zd��y�a wyj��.

Pr�bowa� mnie nam�wi� na kino, ale ja by�am ju� na ostatnich nogach, biega�am, pomy�ka, toczy�am si� do �azienki co kwadrans i wychodzenie z psem uwa�a�am za szczyt mojej aktywno�ci poza domem.

Po kolacji, kt�ra dla Marcina by�a obiadem, po prostu roz�o�yli�my si� na kanapie przed telewizorem. Oko�o dziesi�tej zadzwoni�am �yczy� Poli dobrej nocy. Telefon � dzwoni�am na numer domowy � odebra�a jej kole�anka.

Dobry wiecz�r, m�wi mama Poli, czy mog� j� prosi�?

Dobry wiecz�r. Pola jest w �azience � poinformowa� rezolutny g�os. � Powiem, jak wyjdzie, �e pani dzwoni�a.

Dobrze � powiedzia�am i od�o�y�am s�uchawk�.

Co u niej? � zapyta� Marcin, przerywaj�c pasjonuj�c� w�dr�wk� po kana�ach.

��Nie rozmawia�am z Pol�. By�a w �azience. Spojrza� na mnie z zainteresowaniem, ale w tej samej chwili zadzwoni�a Pola. Z kom�rki.

Cze�� mamu�. Chcia�a� co�? � spyta�a weso�o.

Dzwoni�am �yczy� ci mi�ych sn�w.

Ale my si� jeszcze nie wybieramy spa�.

No to mi�ej zabawy.

Dobra. No, to pa � rzuci�a i si� roz��czy�a.

Gdzie, m�wi�a�, ona jest? � zapyta� Marcin.

U kole�anki z klasy � powiedzia�am, ale ju� w chwili, gdy to m�wi�am, by�am pewna, �e co� jest nie tak. Jeszcze nie wiedzia�am co, ale poczu�am si� nieswojo.

��Co si� dzieje? � zapyta� Marcin. � Jedziemy rodzi�?

��Nie, nic mi nie jest � mrukn�am i zacz�am ogl�da� film.

Po jakiej� p�godzinie zorientowa�am si�, �e wprawdzie gapi� si� w ekran, ale nie mam poj�cia, co to za film, kim s� ci przej�ci ludzie ani czym si� tak przejmuj�. Nic nie m�wi�c, zadzwoni�am do kole�anki Laszuk. Odebra�a natychmiast, zupe�nie jakby warowa�a przy telefonie.

��Pola si� w�a�nie myje � odpowiedzia�o dziewcz�. � Zaraz do pani oddzwoni.

Roz��czy�am si�. Ale Pola nie oddzwoni�a. Zadzwoni�am na jej kom�rk�. Milcza�a. Po paru minutach spr�bowa�am jeszcze raz, z takim samym rezultatem.

Marcin wy��czy� telewizor.

Idziemy � zakomenderowa�.

Gdzie?

Na g�r�. Do komputera. � Popatrzy�am na niego t�po. � Chod�, chod�, je�li mog� za du�e pieni�dze w�amywa� si� do system�w bankowych, to chyba dam rad� rozpracowa� Gadu � Gadu, nie s�dzisz?

Nie s�dzi�am. Szczerze m�wi�c, w tym momencie dotar�o do mnie, �e o nowej pracy Marcina wiem tyle, �e zaczyna si� rano i ko�czy p�nym popo�udniem, i �e zbyt cz�sto wi��e si� z wyjazdami.

Powlok�am si� za nim na g�r�, ale zrezygnowa�am z siadania na tapczanie. Marcin, widz�c to, podsun�� mi obrotowy fotel Poli, a sam pracowa� na stoj�co.

��Naprawd� tym si� teraz zajmujesz? W�amywaniem do komputer�w?

Zata�czy� palcami po klawiaturze.

��G��wnie to gadaniem o tym, �e takie w�amanie jest mo�liwe.

��I co? Bardzo si� boj�?

Nie bardzo � powiedzia�, nie odrywaj�c oczu od ekranu. � Tak naprawd� to wyobra�ni� uruchamia dopiero wiadomo��, �e pracownik firmy mo�e zainstalowa� po kryjomu szpiega na cudzym komputerze.

Jakiego szpiega?

Taki szpieg monitoruje klawiatur� i zrzuca na dysk albo gdzie� do sieci wszystko, co si� pisze i klika. W ten spos�b spryciarz mo�e si� dowiedzie�, co w�a�ciciel klawiatury pisze w mailach do szef�w albo kontrahent�w, ukra�� wyniki jego pracy, pozna� has�a dost�pu i temu podobne dane. A wiesz, co jest naj�mieszniejsze?

Nie mam poj�cia.

Czasami zadaj� tak szczeg�owe pytania, jakby ju� im w g�owach kie�kowa�a my�l, komu by tu co� takiego po cichu zainstalowa�.

��W pierwszej kolejno�ci chyba mojej c�rce.

��Poradzimy sobie i bez szpieg�w. Sierotka, archiwizuje wszystkie rozmowy � mrukn��. � Ale�, kurcz�, ma tych kontakt�w, ona tu gada chyba z po�ow��

��Szukaj Doti � przerwa�am.

��Jasne! O, cholera.

Chwil� p�niej dzwonili�my do matki najbli�szej przyjaci�ki mojej c�rki. Szybko opowiedzia�am jej, co ustalili�my, i �e z ca�� pewno�ci� ani Pola, ani Dorota nie baluj� teraz w pi�amach w domu pa�stwa Laszuk, poniewa� obie posz�y do Candy Baru na osiemnaste urodziny jakiego� nieznanego nam osobnika.

��Jad� tam � rzuci�a matka Doti.

��Prosz� na nas zaczeka�, my te� ju� jedziemy.

Zapisa�am adres i pr�bowa�am zerwa� si� na r�wne nogi, ale Marcin chwyci� mnie za r�k� i przytrzyma� w fotelu.

Kto� musi zosta� przy telefonie � wyja�ni�. � Poradz� sobie.

A jak nie b�dzie chcia�a z tob� wraca�?

To og�usz� i wynios� na plecach � mrukn�� i wyszed�. Zosta�am sama ze wszystkimi swoimi l�kami i z dzieckiem w brzuchu, kt�re w�a�nie t� por� kr�tko przed p�noc� zazwyczaj wybiera�o na swoj� dziarsk� gimnastyk� wieczorn�. Ma�y �okietek albo kolanko przywali�o mi w w�trob� tak, �e od razu przesta�am sobie wyobra�a� wszystkie mo�liwe nieszcz�cia i wr�ci�am do rzeczywisto�ci. Postanowi�am wyj�� z psem i troch� och�on��.

Wr�ci�am ze spaceru, po czym p� godziny odsiedzia�am, wpatruj�c si� w kom�rk�, niezdolna podj�� decyzji, do kogo dzwoni�: do Poli czy do Marcina. Nigdzie nie zadzwoni�am, za to Marcin przys�a� SMS: �Wszyscy zdrowi. Jedziemy do domu�.

Pola wesz�a z rzadk� min�, wystrojona w b�yszcz�cy srebrzy�cie, kusy top, kt�ry z ca�� pewno�ci� nie pochodzi� z jej szafy, d�insowe rybaczki i buty na wysokim do �mieszno�ci czarnym koturnie.

��Nie pozwoli�em jej si� przebra� w samochodzie, �eby� to sama zobaczy�a � mrukn�� Marcin.

Spod nieporadnego makija�u wyziera�a mocno przestraszona buzia. Nie by�o �ladu po tej hardej pannicy, kt�ra od tygodni rozstawia�a nas po k�tach, jak chcia�a. Marcin wskaza� jej krzes�o przy stole, sam usiad� po przeciwnej stronie. Opad�am na krzes�o pomi�dzy nimi.

Masz nam co� do powiedzenia? � zapyta�am.

No, chyba powinnam was przeprosi� � mrukn�a moja c�rka.

To przepro� � powiedzia� Marcin.

Spojrza�a na niego, mo�e nawet mia�a ochot� si� odgry��, ale chyba zrezygnowa�a, spojrza�a na mnie i o�wiadczy�a:

��Przepraszam, �e was oszuka�am. I �e tak wam utrudniam �ycie.

Chcia�am si� odezwa�, ale ubieg� mnie Marcin.

��Nam nic nie utrudniasz � powiedzia�. � Sama sobie utrudniasz. Tak jak ci powiedzia�em w samochodzie, ja ci� rozumiem, ale ty te� spr�buj chocia� troch� nas zrozumie�.

Mog� ju� i��? � zapyta�a Pola.

Prosto do ��ka � odpar�am. � Jutro wr�cimy do tej rozmowy.

��Ale mamo�

��Musz� porozmawia� z twoim ojcem o tym, co si� dzi� sta�o. To ju� nie s� �arty, dziewczynko.

Tego si� nie spodziewa�a. Przyjrza�a mi si� z zastanowieniem, ale nic nie powiedzia�a. Zawo�a�a Fig� i obie posz�y na g�r�.

Marcin wsta� od sto�u i zacz�� robi� herbat�.

��Jak j� znalaz�e�? � zapyta�am.

��Nie chcieli mnie wpu�ci� � za�mia� si�, wskazuj�c niedba�ym gestem swoj� spran� koszulk� z Garfieldem. � Jaka� bardzo przej�ta rol� panienka zacz�a mi t�umaczy�, �e to nie jest miejsce dla mnie. Ja bym z ni� nawet podyskutowa�, bo zaciekawi�o mnie czemu, ale matka tej drugiej zrobi�a takie piek�o, �e przylecia� manager klubu, ochroniarze go zaalarmowali. Osobi�cie dopilnowa�, �eby�my znale�li panienki i zmyli si� z nimi mo�liwie szybko.

Co robi�y?

One? Ta�czy�y na barze.

Co?

��Nic, czego by nie mog�y podpatrzy� w teledyskach. � Jakby� zobaczy�a, co wyrabia reszta, to by� wiedzia�a, �e to by�o najbezpieczniejsze dla nich miejsce. Ale je�li mia�y oczy otwarte, a mia�y, to dosta�y szczeg�owy instrukta�, bo towarzystwo by�o mieszane i ju� nie�le pop�yn�o.

Nie mia�am wi�cej pyta�.

Nawet si� specjalnie nie opiera�y, chocia� szcz�ki im obu opad�y, jak nas zobaczy�y. S�owa nie zamienili�my tam w �rodku, zabrali�my je i wyszli�my w eskorcie dw�ch ochroniarzy.

Ciekawe, co powiedzia�a matka tej ca�ej Doti � westchn�am.

Oj, chyba nic. Ledwie wyszli�my na zewn�trz, tak natrzaska�a dziewczynie po g�bie, �e tylko g�owa lata�a.

�artujesz!

A sk�d! �a�uj, �e nie widzia�a� miny swojej c�rki, jak na to patrzy�a. � Roze�mia�am si�, chocia� wcale nie by�o mi do �miechu. � Ja nie mog�em niestety zastosowa� kary cielesnej. Za to porozmawiali�my sobie troch� o risk management.

O czym?

O zarz�dzaniu ryzykiem � wyja�ni� z pob�a�liwym u�miechem � czyli ocenianiu stopnia zagro�enia, op�acalno�ci pewnych zachowa� i mo�liwych konsekwencjach, w tym r�wnie� karach.

Na razie to ja zosta�am ukarana � mrukn�am. � B�d� musia�a opowiedzie� o tym Trze�niewskiemu.

��Jak uwa�asz.

Wol�, �eby si� dowiedzia� ode mnie.

Jako� mi si� nie wydaje, �eby si� pali�a do opowiadania mu akurat o tym.

Niewa�ne, musz� z nim pogada� � westchn�am po raz tysi�czny tego d�ugiego wieczoru. � Za chwil� wyje�d�a z ni� na dwa tygodnie, musi wiedzie�, co jest i co si� mo�e zdarzy�. Ju� sobie wyobra�am te komentarze.

��Nie przejmuj si� � machn�� r�k�. � Przecie� to i tak wszystko moja wina.

Po raz kolejny nie myli� si�, niestety.

Dwudziestego lipca wyjrza�a na ten �wiat � niech�tnie i bez po�piechu � moja c�rka, Ula, nazwana tak po mojej matce, Urszuli.

Pierwszy raz w �yciu da�em �ap�wk�. Przyj�a ona szlachetn� posta� dobrowolnej wp�aty na fundacj� przyszpitaln�. Tak, zdaje si�, by�o OK. Zap�acili�my trzy i p� tysi�ca z�otych � to by�y du�e pieni�dze, ale inwestycja s�uszna. Kupowa�o si� za to por�d rodzinny, pojedynczy pok�j z w�asn� �azienk�, opiek� anestezjologa, po�o�nej i lekarza.

Dla mnie to by� normalny standard, ale Dasza widzia�a to inaczej. Jeszcze pami�ta�a, jak pi�tna�cie lat temu najpierw rodzi�a Pol�, marzn�c samotnie w wielkiej hali na tak zwanym stanowisku porodowym, kt�re wygl�da�o jak katafalk, a potem sp�dzi�a blisko tydzie� w o�mioosobowej sali z jedn� �azienk� i trzema prysznicami na ca�y oddzia� kobiet po porodzie.

Przyjechali�my do szpitala po pierwszych niewyra�nych skurczach. Min�y ju� dwa wyznaczone terminy porodu, wi�c lekarz prowadz�cy ci��� zdecydowa�, �e nie ma na co czeka�. Oksytocyna, znieczulenie i akcja.

Po czterech godzinach czerwony kulfonik (nos dok�adnie taki jak m�j � biedne dziecko!) wyjrza�, rozp�aka� si� niezadowolony, a ja poczu�em, �e nic ju� nigdy nie b�dzie takie samo.

Przecina�em p�powin�, my�em, wa�y�em, r�ce mi si� trz�s�y, p�aka�em jak b�br. Po�o�ne patrzy�y na mnie dziwnie, ale mia�em to gdzie�. By�em ojcem. Nareszcie. Patrzy�em na rozkrzyczane cia�ko, wa�one i mierzone, i wiedzia�em, �e od dzisiaj nie b�d� ju� musia� zadawa� wznios�ych pyta� o sens �ycia ani swoje przeznaczenie. Ju� wiedzia�em. Mia�em ju� wszystko, czego mi brakowa�o. Wszystko, czego potrzebowa�em. By�em ojcem!

Dasza le�a�a jeszcze na obserwacji, a ja wyszed�em na korytarz i zadzwoni�em do Poli. Dwa dni wcze�niej wr�ci�a z wyjazdu z Trze�niewskim, bo plan by� taki, �e Ula urodzi si� pod jej nieobecno��, �eby odsun�� j� od ca�ego tego niemo�liwego do unikni�cia zamieszania. Nie uda�o si�, a raczej Ula zdecydowa�a inaczej.

Wsiadaj w metro i przyje�d�aj zobaczy� swoj� przyrodni� siostr�. Rud� jak marchewka.

No, nie wiem � odpowiedzia�a Pola ostro�nie. � Musia�abym jeszcze umy� g�ow�.

To przyjed� z brudn�.

��Nie, musz� umy�, tylko strasznie mi si� nie chce. Nie, chyba nie przyjad�.

Jak nie, to nie. Nie mia�em zamiaru da� si� �ci�ga� na ziemi� humorami Poli. Zacz��em rozsy�a� SMS � y na p� �wiata. I �zawo czyta� odpowiedzi.

Gdzie Pola? � zapyta�a Dasza, jak ju� mog�em znowu do niej wej��.

Odci�a si� � powiedzia�em. � Ja ci musz� wystarczy�.

��Na to wygl�da � szepn�a mocno rozczarowana.

Biedna Dasza, nada� nie potrafi�a si� rozsta� z tymi swoimi idyllicznymi wyobra�eniami. W tej sprawie nie mog�em jej pom�c. Mog�em j� potrzyma� za r�k� i ju� nie p�aka� z zachwytu nad r�owym pakunkiem �pi�cym w rynience z pleksiglasu obok ��ka Daszy.

Nie wiem, czy to w reakcji na zachowanie Poli, czy mimo wszystkich tych luksus�w zadzia�a� instynkt samozachowawczy, do�� �e zanim min�a doba od porodu, Dasza za��da�a, by wypisa� j� ze szpitala. Nie chcia�a s�ucha� �adnych t�umacze�, chcia�a tylko wstawa� i ucieka�. Lekarz dy�urny patrzy� na mnie jak na idiot�, piel�gniarki jak na potwora, nic to.

Nast�pnego dnia po porodzie byli�my ju� w domu i poszli�my na spacer. Z mocno zdziwionym psem i dwudniowym dzieckiem w w�zku. By�o s�onecznie, Dasza nie mia�a problem�w z chodzeniem, spacer by� d�ugi, cudny. Je�li nosi�em w sobie jakiekolwiek idylliczne wyobra�enia, to w�a�nie mi si� spe�ni�y. Goni�em wiewi�rki i og�upia�e w lipcowym upale wrony. Chcia�em po�kn�� �wiat tu i teraz. A Ula spa�a.

Ja by�em kompletnym ignorantem, ale Daszy, mimo �e by�a ju� matk�, nie przysz�o do g�owy, �e zachowujemy si� do�� nieodpowiedzialnie. U�wiadomi�a nam to dopiero piel�gniarka �rodowiskowa, kt�ra przysz�a na wywiad do noworodka i po�o�nicy. Ochrzani�a nas jak bure suki, chocia� nikomu nic si� nie sta�o. Ale pewnie gdzie� to kto� nam zapisa� w szarej teczce.

Narodziny dziecka niemal z tygodnia na tydzie� zmieni�y uk�ad si� w naszym domu.

Dasza skoncentrowa�a si� na Uli. Jak sama m�wi�a, to macierzy�stwo by�o du�o mniej nerwowe ni� pierwsze, ale i zasoby energii � na te nerwy i na ca�� reszt� � by�y du�o, du�o mniejsze.

Nie mia�a si�y ani czasu przejmowa� si� mn� i Pol�. A ja musia�em nimi wszystkimi. Szlag mnie trafia� dwa razy dziennie.

Wielka wojna na wszystkich frontach niepostrze�enie przekszta�ci�a si� w podjazdow� wojenk� na obrze�ach. Nie powiem, co chwila stawali�my na progu wzajemnego, wyczerpuj�cego wszystkie opcje ataku nuklearnego. Pola stawia�a mi si� o cokolwiek, dla zasady, ja � nadal zachowywa�em si� wobec niej jak ojciec, kt�rym nie by�em, o czym skrupulatnie mi przypomina�a, ale jako� nie przyjmowa�em tego do wiadomo�ci.

�adne z nas nie umia�o rozwi�zywa� konflikt�w pokojowo. �adne z nas nie wiedzia�o, jak z�o�y� bro� i zachowa� twarz. Co rusz zach�ca�a mnie, �ebym mo�e wr�ci� do �tej swojej Ameryki�, a ja jej proponowa�em d�u�szy pobyt we Wroc�awiu, czy gdzie tam mieszka� Trze�niewski. Ale powolutku, od czasu do czasu, zdarza�o si� nam ju� spokojnie porozmawia� o czym� wi�cej ni� �mieci zakwitaj�ce w kuble czy nie�miertelne majtki na pod�odze. Na przyk�ad o zaletach stoicyzmu.

Swoj� przyrodni� siostr� Pola omija�a szerokim �ukiem. Nie podejmowa�a �adnych nowych akcji, siedzia�a w domu, zdarza�o jej si� pom�c w tym lub w owym, ale nawet nie patrzy�a w stron� niemowl�cego ��eczka. Dopiero po miesi�cu, dw�ch, zacz�a j� traktowa� z czym�, co mo�na by nazwa� �pogodn� oboj�tno�ci��. Od czasu do czasu podchodzi�a, co� tam �wierka�a, ale to wszystko. Nie zmuszali�my jej do niczego, a ja by�em nawet wdzi�czny, �e od czasu tamtej historii z wypraw� do klubu troch� nam odpu�ci�a. W dodatku w pe�ni j� rozumia�em.

By�a straszliwie i beznadziejnie zazdrosna o Ul�, zreszt� o tej zazdro�ci sama mi powiedzia�a, potem, kiedy ju� troch� jej przesz�o. Pami�tam t� rozmow� nie tylko dlatego, �e wtedy Pola po raz pierwszy w �yciu z czego� mi si� zwierzy�a, ale i dlatego, �e rozmawiaj�c z ni�, u�wiadomi�em sobie w�asn� zazdro��.

No tak, szala�em z rado�ci, �e mam c�rk�, ale jednocze�nie czu�em si� odsuni�ty � nie tyle od sto�u, ile od �o�a, w kt�rym kr�lowa�o niemowl�, bo Dasz� dopad�y k�opoty z kr�gos�upem i nie mia�a si�y w nocy wyjmowa� ma�ej z ��eczka do karmienia. Nie prowadzi�a ze mn� d�ugich rozm�w wieczornych, bo zasypia�a tam, gdzie siedzia�a, do nast�pnego karmienia, a w �rodku moich zwierze� sprawdza�a, czy ma�ej si� nie ula�o, czy nie ma mokro albo co tam jeszcze, s�owem, zachowywa�a si� jak normalna matka.

Ja tymczasem czu�em si� jak egocentryczny sukinsyn. Tym sposobem raz jeszcze uda�o nam si� wyrobi� norm� jako szcz�liwa rodzina.

Nie za bardzo mia�em z kim o tym porozmawia�. Po raz pierwszy od ponad roku znowu zat�skni�em bole�nie za Maziukiem, jego czarnym humorem i gotowymi odpowiedziami na wszystko.

Gdybym wiedzia�, �e nasza przyja�� sko�czy si� tak niespodziewanie i nieodwo�alnie, mo�e zainwestowa�bym w kogo� jeszcze. Ale nie wiedzia�em. Teraz wszelkie pr�by reanimowania starych znajomo�ci z liceum czy ze studi�w rozbija�y si� o lata sp�dzone w Kalifornii i moj� demonizowan� pensj� w CBDQ. �Ty nic nie rozumiesz�, s�ysza�em najcz�ciej. Mo�e i tak, ale nikt nie pali� si�, �eby mi cokolwiek wyja�nia�. Wszyscy pytali tylko, gdzie p�ac� podatki, bo przecie� wiadomo, �e nie w Polsce. Mo�e na Kajmanach? To, �e w wolnych chwilach tarzam si� w forsie, by�o dla nich oczywiste. Czy kto� taki mo�e w og�le mie� jakie� problemy? Chyba tylko wymy�lone!

Moi rodzice trzymali si� raczej na dystans. Pomys� nazwania ma�ej imieniem matki nie przyni�s� �adnych magicznych skutk�w. Ojciec w pierwszej chwili si� wzruszy�, ale potem � jak zawsze � nie wychyla� si� i czeka�, co zrobi, powie i zdecyduje Danka. Ona z kolei ostentacyjnie policzy�a tygodnie, dni i miesi�ce, a nawet raz czy dwa zapyta�a mimochodem, czy jestem pewien, �e to moje dziecko. Uwa�a�a, �e zn�w okaza�em si� frajerem, kt�ry utrzymuje bab�, a do tego jej dzieci. Zd��y�a zapomnie�, �e rok wcze�niej murem stan�a za poprzedni� bab�, kt�r� utrzymywa�em � za bezdzietn� Helen. Na temat Daszy mia�a wyrobione zdanie, co wiedzia�em od mojej siostry. Uwa�a�a j� za spryciar�, kt�ra z�apa�a mnie na brzuch, nim zd��y�em policzy� do trzech. Nie by�a zreszt� w tej opinii odosobniona. Niekt�re kole�anki Daszy w spos�b bardziej zawoalowany, ale nie mniej bolesny, r�wnie� dawa�y jej to do zrozumienia.

Nic dziwnego, �e w p� roku po wyje�dzie z Olsztyna zaniecha�a pr�b podtrzymywania kontaktu. Nie chcia�a s�ucha� o tym, jak si� wygodnie urz�dzi�a, wyrzekaj�c si� sztuki i tw�rczego �ycia dla ameryka�skiej mamony i dla mnie, wulgarnego Amerykanina � ma�o kto wiedzia�, �e znamy si� od czas�w liceum.

Mo�e nawet naprawd� by si� tym przej�a, gdyby nie Elka, kt�ra nie prostowa�a ani nie komentowa�a plotek, za to przy pierwszej skardze Daszy na ludzk� zawi�� i niesprawiedliwo�� losu spokojnie popuka�a si� w czo�o i zmieni�a temat.

Zawsze lubi�em Elk�!

W ko�cu sierpnia wyjecha�em na Mazury na off � site, zwany tutaj wyjazdem integracyjnym, z grup� �wie�o przyj�tych konsultant�w. Towarzyszy� mi Amerykanin w moim wieku � jeden z partner�w i jednocze�nie m�j bezpo�redni prze�o�ony. By�o � jak zawsze na takich wyjazdach � du�o alkoholu, by�y dzia�ania zespo�owe, szukanie skarb�w, rodzaj biegu na orientacj� i temu podobne. I zdarzy�o si� takie spokojne letnie popo�udnie, kiedy konsultanci w kilku grupach pracowali nad swoimi zadaniami, a my siedzieli�my sobie pod lasem na jakiej� �awce i gadali�my o wszystkim i o niczym. Nie wiem, jak to si� sta�o, �e poskar�y�em mu si�, �e w moim ��ku rz�dzi noworodek, bo jego matka ma problemy z kr�gos�upem.

��Normalne � roze�mia� si�. � Jest na to bardzo prosty spos�b.

Zg�upia�em, bo dopiero w tej chwili dotar�o do mnie, �e naprawd� to powiedzia�em. Musia�o mnie rzeczywi�cie mocno uwiera�.

��Dziecko wraca do swojego ��eczka � zacz�� wylicza�, odginaj�c palce � matka dziecka �pi z tob� i budzi si� do karmienia, a ty budzisz si� razem z ni�, wstajesz, przynosisz jej dziecko do karmienia, czekasz, a� sko�czy, i odnosisz z powrotem do ��eczka. I po sprawie. Masz znowu �on�. He, he.

Wracaj�c znad jezior, opracowa�em precyzyjny scenariusz wyprowadzenia Uli do w�asnego ��ka i do jej w�asnego pokoju.

Faktycznie. Proste jak drut. Szczeg�lnie powt�rzone trzy razy ka�dej nocy.

Po jednej z nocy wype�nionych owymi, by tak rzec, aktami przerywanymi, musia�em wzi�� udzia� w dorocznym zebraniu gremium zajmuj�cego si� ocen� pracownik�w. Dotar�em tam, ledwie pow��cz�c nogami, otumaniony i �pi�cy. Na szcz�cie, bo nie wiem, jak prze�y�bym to �enuj�ce widowisko, gdybym by� w swojej normalnej formie roboczej.

Teoretycznie takie roczne oceny odbywaj� si� wed�ug bardzo szczeg�owych i ujednoliconych kryteri�w. Tutaj ujednolicone by�y wy��cznie stroje obecnych, reszta wygl�da�a mniej wi�cej tak:

��Ja tego Kowalskiego nie lubi�, bo oddaje mi raporty bez margines�w. A poza tym, to on jako� za wcze�nie wychodzi z pracy. No i z�b�w nie myje. Nie zas�uguje na podwy�k�.

Albo:

��Ta Kowalska jest za m�oda, �eby j� awansowa�. Jeszcze rok w tym samym miejscu dobrze jej zrobi.

Welcome home! Wsz�dzie to samo.

Czy ja ju� zawsze b�d� tylko marzy� o innym �wiecie z innym �adem i przejrzystymi strukturami? Przynajmniej w pracy. Mo�e bym poszuka� innej pracy?!

Ju� po miesi�cu wci�gania w�zka na trzecie pi�tro Dasza przesta�a opowiada� o pi�knym widoku z okna i psiej ��czce, idealnej dla Figi. Zacz�li�my my�le� o kupieniu domu. Nie musia�em nawet specjalnie namawia�, Dasza sama zadzwoni�a do agencji, przez kt�r� wynaj�li�my to mieszkanie.

Mieli dom na sprzeda�. W Micha�owicach. Kawa� drogi, ale nie a� tak tragicznie, bo je�dzi tam WKD.

Obejrzeli�my sobie map� okolic Warszawy, po czym pojechali�my z dzieckiem przy piersi, entuzjastyczni i napaleni.

W�a�cicielem domu z zapuszczonym ogrodem okaza� si� znany pono� rze�biarz mieszkaj�cy z dwoma nastoletnimi synami. Facet owdowia� rok temu. Nic w jego zachowaniu nie wskazywa�o na to, �eby przez ten rok uda�o mu si� ruszy� z miejsca. Synowie wygl�dali tylko troch� lepiej. Je�li dobrze zrozumia�em, ich matka zmar�a po dziesi�ciu latach wyniszczaj�cej, ob�o�nej choroby. Z punktu widzenia tych ch�opak�w musia�a chorowa� od zawsze, od kiedy pami�tali. Wszyscy trzej wygl�dali jak ludzie w ci�kiej depresji. Depresj� mia� r�wnie� dom, w kt�rym panowa� p�mrok, bo nikt w nim nie odsuwa� zas�on. Dasza ods�oni�a jedn� z nich � okno by�o tak brudne, �e chyba rzeczywi�cie nie sprawi�o to r�nicy.

Nie mia�em poj�cia, w czym rze�bi w�a�ciciel, ale wok� domu i w gara�u wala�y si� tony od�amk�w jakich� kamieni i butwiej�cych kawa�k�w drewna. Niekt�re zd��y�y ju� szczelnie obrosn�� rozpanoszonym zuchwale dzikim winem. Je�eli o ogrodzie mo�na by�o powiedzie�, �e jest nawet stylowy w tym swoim zapuszczeniu, to dom by� po prostu brudny, przesi�kni�ty smrodem papieros�w i niepranych skarpet. Ale mia� te� pi�kne drewniane schody, zakamarki, wielk� pracowni� od parteru po strop z ogromnymi bocznymi oknami, salon z widokiem na taras i zdzicza�e krzewy ja�minu.

I mimo wszystko jakie� ciep�o wyczuwalne pod ca�ym tym zaniedbaniem, depresj� i brudem. By�o tam co�, co mnie uj�o.

Wyszli�my, agent z biura nieruchomo�ci wygl�da� na lekko zak�opotanego.

Mo�emy jeszcze obejrze� dwa inne � zaproponowa�.

Dobrze � zgodzili�my si� i ruszyli�my do naszego samochodu.

Wsiedli�my, spojrzeli�my po sobie.

Wygl�da strasznie � powiedzia�a Dasza � ale my�l�, �e to jest to. Tylko wiesz, jaki jest problem.

Szko�a Poli?

Ci�ka sprawa � westchn�a Dasza.

Obejrzeli�my tamte dwa domy i jeszcze jakie�, ale ci�gn�� nas ten pogr��ony w depresji. Wahali�my si� przez miesi�c Dom nie znalaz� w tym czasie kupca, co powinno by�o nas ostrzec, ale uznali�my to za cudowny zbieg okoliczno�ci i palec przeznaczenia, kt�ry wskazywa� nam drog� do Micha�owic.

Zarabia�em wtedy ca�kiem OK. Mia�em jednak na utrzymaniu rodzin�, p�aci�em najwy�sze polskie podatki, w tym co�, co si� nazywa ZUS, na emerytur�, kt�rej nigdy tu pewnie nie zobacz�. No i p�aci�em kalifornijskie alimenty Helen. Uzbiera�em tylko na zadatek, konieczny przy umowie wst�pnej. Musia�em zaprzeda� dusz� za kredyt.

Pocz�tkowo wydawa�o mi si� to tylko zgrabnym sformu�owaniem, ale po dw�ch tygodniach rozm�w w bankach zorientowa�em si�, �e �zaprzedanie duszy� to niezwykle eleganckie okre�lenie bandyckiego procederu, jakim jest udzielanie po�yczki na zakup domu. W euro! Co za idiota! Ale nie by�o innego sposobu, by si� porwa� na tak� inwestycj�.

Nikt mi nie wierzy�, na wszystko potrzebowa�em taczki papier�w z piecz�ciami, bo tutaj urz�dnicy bankowi niezmiennie wierz� w magiczn� moc piecz�ci. Najlepiej okr�g�ej.

Jakbym sam sobie takiej nie m�g� wyprodukowa� na kolorowej drukarce! Piecz�� i procedura. Nie wiem, mo�e specjalnie tak ich dobieraj�, �eby nawet przez przypadek nie podj�li jakiej� niestandardowej decyzji. Nikogo nie obchodzi� m�j potencja�, moje przysz�e zarobki � tu, zaraz, z marszu musia�em odda� pod zastaw dom, swoj� polis� na �ycie i cesj� ubezpieczenia na dom. Tylko tak mogli�my dosta� ten cholerny kredyt. Nie wiedzia�em, �mia� si� czy p�aka�, ale w ko�cu podpisa�em wszystkie cyrografy.

Tymczasem wymy�lili�my z Dasz�, �e kiedy w�a�ciciel domu i jego synowie si� wyprowadz� ze swoimi rega�ami, szafami, komodami, kt�re wype�nia�y szczelnie wszystkie pokoje, to posprz�tamy gruntownie i pomalujemy �ciany. Potem powolutku zaczniemy remontowa�, a wprowadzimy si�, jak si� wprowadzimy. Ostatecznie nie tylko Pola musia�a doje�d�a� do szko�y, dla mnie te� oznacza�o to du�� zmian� po wygodach metra. Ale ci�gn�o mnie do domu przy cichej uliczce, o rzut kamieniem od lasu, bez zgie�ku blokowego osiedla i samochod�w je�d��cych pod oknami.

Pami�tam jesienne popo�udnie, kiedy pan S�ucki zabra� ju� stamt�d prawie wszystko, a my przyjechali�my tylko we dwoje.

Dopiero wtedy zobaczy�em, jak ten dom wygl�da naprawd�, po zdj�ciu zas�on i dywan�w, odkr�ceniu rega��w, wyniesieniu mebli. Zrobi�o mi si� s�abo na widok wypaczonych okien, pop�kanych �cian, nadgni�ych tu i �wdzie pod��g, zmursza�ych futryn i kilometr�w rur poci�gni�tych na zewn�trz, po �cianach. Dasza omal nie zatru�a si� �rodkiem grzybob�jczym, kt�rym musia�a spryska� po sufit obie �azienki. By�y zaro�ni�te brudem. Dos�ownie. Drzwi od kabiny prysznicowej zosta�y mi w r�kach po tym, jak uda�o mi si� je otworzy�.

Zamiast zabiera� si� do malowania, trzeba by�o szykowa� pieni�dze na generalny remont.

Rozejrzeli�my si� po ogrodzie. Wszed�em do pustego gara�u, a tam, na �rodku, sta� zdezelowany w�zek inwalidzki, zapewne u�ywany przez zmar�� w�a�cicielk� domu. Przejmuj�cy widok.

��Widzisz to? � zapyta�em Dasz�.

��Jak wykadrowane � powiedzia�a. � I straszne. Brr.

Zacz�li�my remont. Sp�ukali�my si� do minus jeden.

By�em bankrutem z d�ugiem jak st�d na Alask�. Do dzi� nie rozumiem, jak to si� mog�o sta�.

Ale mia�em, co chcia�em.

Cudownie by�o znowu mie� ma�e dziecko. Cudownie by�o kupowa� pampersy, a tetrowe pieluszki wykorzystywa� wy��cznie w charakterze �ciereczek, spokojnie karmi� piersi� na ��danie bez niczyich uwag o g�odzeniu i rozpuszczaniu dziecka oraz o nadzwyczajnych w�a�ciwo�ciach przecieranej marchwianki. Cudownie by�o wiedzie�, �e niekt�re z dzisiejszych niewzruszonych zakaz�w pi�tna�cie lat temu stanowi�y najnowocze�niejsze zalecenia � jak cho�by uk�adanie dziecka na brzuszku, dawniej lekarstwo na trawienie, problemy ze stawami i par� innych, obecnie � pierwsza przyczyna zespo�u nag�ej �mierci ��eczkowej.

To dawa�o zdrowy dystans do aktualnie obowi�zuj�cych niewzruszonych zakaz�w.

Stara�am si� nie por�wnywa� i nie prze�uwa� na nowo starych �al�w z poprzedniego �ycia, ale rozp�ywa�am si� ca�a, kiedy Marcin wraca� z pracy i zajmowa� si� Ul�. Nie pyta�, co niby takiego robi�am przez dzie� ca�y i czym niby si� tak zm�czy�am.

B�d�c w ci��y, nas�ucha�am si� o tym, jaki to w tym wieku cudowny zastrzyk energii, ale po paru miesi�cach swoje wiedzia�am.

Niewiele mnie denerwowa�o, niewiele mnie n�ka�o � w por�wnaniu z tym, co dzia�o si� po urodzeniu Poli, by�am wr�cz flegmatyczn� matk� � ale fizycznie dostawa�am w ko��. Znowu mia�am bicepsy. Znowu mia�am problemy z kr�gos�upem.

Najbardziej lubi�am niedzielne popo�udnia, kiedy Pola brzd�ka�a na gitarze, ja podrzemywa�am, a Marcin siedzia� z Ul� i przygl�da� jej si� z min�: �To moje dzie�o!�.

Powolutku docierali�my si� z Marcinem. Mawia�: �Ja to najbardziej lubi� to docieranie. Ty wiesz, co mam na my�li��. Najbardziej pom�g� nam w tym czas kupowania i remontowania domu, kiedy sytuacja zmienia�a si� z dnia na dzie�, afera goni�a afer�, sprawy wymyka�y si� spod kontroli, a w tym wszystkim by�y jeszcze zmienne humory Poli i niezmienne potrzeby Uli.

Kolejny raz Pola wyjecha�a na ferie ze swoim ojcem i wr�ci�a do nowego domu. Podobnie jak rok temu Grzesiek odwi�z� j�, ale tym razem zachowywa� si� ju� jak cywilizowany cz�owiek, przywita� si� normalnie z Marcinem, da� si� nam�wi� na herbat�, a nawet obejrza� z Pol� jej nowy pok�j, wiern� replik� poprzedniego. Uwa�nie przyjrza� si� Uli, co� nawet mi�ego powiedzia�.

Za to Pola przyjecha�a jaka� przygaszona i smutna, cho� zwykle z wyjazd�w z ojcem wraca�a w �wietnej formie. Nawet nie musia�am specjalnie wyci�ga� z niej, co si� sta�o, sama mi to powiedzia�a, zanim Grzegorz zd��y� dojecha� do ko�ca naszej ulicy.

��Co s�ycha�, c�reczko? Gdzie tw�j humorek � zagadn�am, widz�c, �e siedzi na ��ku i machinalnie przeczesuje palcami w�osy, kt�re wreszcie doros�y do po��danej d�ugo�ci, za �opatki.

Za odpowied� mia�o mi starczy� wzruszenie ramion.

��Pok��ci�a� si� z tat�? � bada�am dalej.

��Nie.

��To co si� sta�o?

��Jagoda spodziewa si� dziecka.

No tak, po latach problem�w, poronie� i depresji, wreszcie im si� uda�o.

Biedna Pola, pojecha�a do ojca, �eby bez przeszk�d i wy rzut�w sumienia ponarzeka� na niemowlaka, kt�ry jak no�em uci�� zako�czy� jej niczym niezm�cone jedynactwo, a na pocieszenie dosta�a radosn� wiadomo�� o kolejnym, kt�ry odbierze jej wy��czno�� na ojca.

Rozumiem, jeszcze jeden niemowlak� � zacz�am.

Mamo, nie o to chodzi � przerwa�a mi Pola ze zniecierpliwieniem. � Dwa lata temu tata powiedzia�, �e nie mo�emy jecha� nad morze, bo Jagodzie w�a�nie wyci�li macic� czy co� i s� jakie� komplikacje.

Zamar�am. Niby co� si� zmienia�o, a nic si� nie zmieni�o.

Dlaczego mi o tym nie powiedzia�a�, c�reczko?

Bo tata powiedzia� mi to w g��bokiej tajemnicy.

Nie wiedzia�am, jak zareagowa�. P�aka� mi si� chcia�o na my�l, �e ten g�upek ok�amuje jedyn� na �wiecie kobiet�, kt�ra kocha go za to, �e jest, nie przejmuj�c si� wcale tym, jaki jest. �eby chocia� mia� jakie� powa�ne powody! Ale nie, k�ama� z nawyku, bo po co mia�by m�wi� prawd�, po co przyznawa�, �e, nie wiem, nie ma pieni�dzy na wyjazd z c�rk�, skoro zawsze mo�na wymy�li� pow�d dramatyczny i niepodwa�alny.

Tyle �e nigdy nie nauczy� si� zapami�tywa� tych swoich kolejnych wersji. Albo zawsze mia� ich tyle, �e nad nimi nie panowa�!

��No, niestety. Tata ju� taki jest � b�kn�am, w�ciek�a na niego i na siebie, �e to m�wi�.

Jak to si� dzieje? Dlaczego jedni ca�e �ycie staraj� si� by� wobec wszystkich w porz�dku i nieustannie si� ich rozlicza z jakich� wpadek, a innych, tych, kt�rzy od zawsze maj� wszystkich gdzie� i zajmuj� si� wy��cznie grzebaniem we w�asnym nosie, za ka�dym razem rozgrzesza si� magicznym �On ju� taki jest�? Jakby to wystarczy�o za ca�e usprawiedliwienie!

��Ciebie te� oszukiwa�? � zapyta�a Pola.

Pokiwa�am g�ow�. Ciebie pewnie te�, c�reczko, pomy�la�am. Tylko d�u�ej mu si� udawa�o.

��Wi�c nie pozna� Jagody na szlaku z G�sienicowej?

Pokr�ci�am g�ow�.

Pozna� j� w teatrze, by�a dziennikark� radiow�, przychodzi�a na wszystkie nasze premiery.

Dlaczego mnie to nie dziwi? � prychn�a Pola.

Grzesiek kocha� Pol�, tego by�am pewna. Chcia�am by� tego pewna. By� z ni� blisko � w granicach swoich mo�liwo�ci. Chyba jednak niewielkich.

Mo�e przez to, a mo�e przez codzienne wsp�lne dojazdy kolejk� i metrem, do�� �e ku mojej rado�ci stosunki Marcina z Pol� wesz�y w kolejn� faz�, kt�rej nie waha�abym si� nazwa� komityw�. On pod�miewa� si� z rytualnych poszukiwa� jakiejkolwiek dolegliwo�ci, kt�ra pozwoli�aby jej cho� na troch� unikn�� szko�y. Ona kpi�a z jego pracy, namawiaj�c, �eby bardziej tw�rczo wykorzysta� hakerskie umiej�tno�ci i poprawi� jej oceny w szkolnym komputerze.

Na powa�nie �ci�li si� tylko raz, na par� tygodni przed testami ko�cz�cymi nauk� w gimnazjum. Od ich wyniku zale�a�o przyj�cie do lepszego lub gorszego liceum, o czym Pola doskonale wiedzia�a. Wybra�y�my ju� trzy szko�y, do kt�rych mog�aby p�j��, do jednej z nich trzeba by�o zda� dodatkowy egzamin. Mimo to od wiosny jej podr�czniki pokrywa�y si� kurzem, a ona opowiada�a bez przerwy, jaka jest przem�czona i przepracowana. W ko�cu, na moj� stanowcz� pro�b�, Marcin profilaktycznie od��czy� jej Internet. Zapowiedzia�am wtedy, �e tak zostanie do egzamin�w, bo co jak co, ale zm�czenie oczu, kt�rym si� ci�gle wymigiwa�a od nauki, by�o prost� konsekwencj� choroby zwanej Gadu � Gadu.

Chyba wtedy nast�pi�a ostatnia wielka awantura, w kt�rej Pola u�y�a przeciwko Marcinowi swojego koronnego argumentu:

��Nie masz prawa! Nie jeste� moim ojcem!

Na co Marcin przerwa� porz�dkowanie kabli, wychyli� si� spod jej biurka i powiedzia�:

��Wiem. Wszyscy znamy twojego ojca. Ja to robi� bezprawnie.

Pola zamruga�a niepewnie, jakby ta nieoczekiwanie bezczelna odpowied� rozsadzi�a jej sprawdzony scenariusz. Zazwyczaj wykrzykiwa�a: �Nie jeste� moim ojcem!� i wychodzi�a, trzaskaj�c drzwiami, co uniemo�liwia�o jakikolwiek dalszy ci�g.

Teraz te� wysz�a, ale jako� tak bez impetu. W�a�ciwie dla zasady. A ja, pomagaj�c Marcinowi otrzepa� si� z kurzu, powiedzia�am:

��Ju� wiem, po co jest okres dojrzewania.

��No?

���eby nieszcz�sny rodzic zacz�� z nadziej� my�le� o dniu, kiedy dziecko wreszcie wyprowadzi si� z domu i zacznie sobie szkodzi� na w�asny rachunek.

Kurz opad� i w ci�gu jednego weekendu Pola przesz�a do porz�dku dziennego nad tym, �e zosta�a odci�ta od prawdziwego �wiata. By�a to zreszt� oczywista nieprawda, o czym przekonali�my si�, kiedy przyszed� rachunek za jej telefon. Gigantyczny. To z kolei � jak s�dzili�my � pozostawa�o w �cis�ym zwi�zku z niejakim Micha�em, metalowcem z Milan�wka, ze wszystkimi tego atrybutami i nieod��czn� gitar�. Marcin spotyka� go regularnie na peronie kolejki, kt�r� rano przyje�d�ali z Pol� z Micha�owic. Nie wypytywa�am jej, ale wiem, �e sporo wtedy rozmawia�a z Marcinem o tym, jacy faceci s� bez sensu i jak nic nie rozumiej�.

Par� dni przed majowym weekendem zadzwoni�a Elka.

��Co robicie w przysz�� sobot�?

Siedzimy na tarasie i pijemy szampana � odpowiedzia�am zgodnie z prawd�, bo tak w�a�nie zamierza�am �wi�ci� drug� rocznic� naszego osobistego przewrotu majowego.

To bierzcie tego szampana w teczk� i przyje�d�ajcie do B�czyna.

��Ale my�

��Dasza, jest siedlisko do kupienia. Tam za kapliczk�.

Poczu�am zew. Od tylu lat powtarza�am, �e B�czyn, gdzie nie ma sklepu, tylko taki z ci�ar�wki, raz na tydzie�, nie ma przystanku, ale jest pr�d, nawet telefon, kapliczka, ulica brukowana kocimi �bami i kilkana�cie gospodarstw, to moje miejsce na ziemi. Chcia�am tam by�, robi� cokolwiek, byle tylko na stare lata mieszka� w�a�nie tam, w drewnianym domu w B�czynie. Jak pojawi� si� Marcin, w jednej z pierwszych rozm�w powiedzia�am mu, �e to moje najwi�ksze marzenie.

I sta�o si�. Znalaz� si� dom w B�czynie!

Marcin wraca� akurat z ci�kiego audytu gdzie� na Pomorzu, roznosi�o mnie z entuzjazmu, ale nie chcia�am m�wi� mu o tym przez telefon.

Do wieczora mia�am ju� wszystko przemy�lane.

Nie mam poj�cia, jak ja to sobie wyobra�a�am, przecie� by�a Pola, by�a ma�a Ula, a tam daleko do wszystkiego, wok� las i g�usza. Op�ta�o mnie dokumentnie. Wiem, �e to mia�o by� p�niej, du�o p�niej, kiedy Marcin ju� rzuci w choler� t� swoj� prac�. Mieli�my za�o�y� fundacj� i w tym pi�knym miejscu realizowa� nasze pi�kne projekty teatralne, poetyckie, muzyczne, wszystkie pomys�y, jakie od roku przychodzi�y mi do g�owy i odchodzi�y, sp�oszone widokiem kury domowej, jak� sta�am si� nieoczekiwanie dla siebie samej.

Nie pami�tam, jak Marcin mia� zarobi� pieni�dze na odsetki, z kt�rych mieli�my �y�, ale wydawa�o mi si�, �e gdy zamieszkamy w B�czynie, to w�a�ciwie nie b�dziemy mieli wi�kszych wydatk�w. Chyba s�usznie mi si� wydawa�o?

Z trudem doczeka�am p�nego wieczoru, kiedy znale�li�my si� w naszej sypialni.

��Marcin, co by� powiedzia� na to, �eby�my kupili dom na wsi? � wypali�am, cho� wydawa�o mi si� to niezwykle dyplomatycznym pocz�tkiem.

A nie kupili�my w�a�nie domu?

Tak, ale chodzi o dom w B�czynie.

W twoim mitycznym, bajecznym i wymarzonym B�czynie?

Ela dzwoni�a, jest siedlisko do kupienia. Mogliby�my tam pojecha� w sobot�.

Nie mogliby�my.

Dlaczego?

��Bo jedziemy w podr� przed�lubn�. Do Pragi. Samolot, hotel, wszystko za�atwi�em. Poprosi�em twoj� mam�, �eby przyjecha�a pomieszka� z Pol�.

��Do Pragi? Z dzieckiem przy piersi?

Pokiwa� g�ow�.

��Jak sobie przypomn� t� drog� do Czarnej Bia�ostockiej i dalej� do Pragi b�dzie chyba bli�ej.

Mia�am ju� na ko�cu j�zyka, �e wol� do B�czyna, �e wcale tego ze mn� nie uzgadnia�, �e w�a�ciwie po co do Pragi, ale wida� entuzjazm nie odebra� mi resztek rozumu.

��My�l� sobie � doda� Marcin, przetaczaj�c si� na moj� stron� ��ka � �e mo�emy tam za to spokojnie pojecha� w podr� po�lubn� i rzuci� okiem na tw�j domek na kurzej �apce.

��To ja dzwoni� do Elki! � chcia�am si� zerwa�.

Marcin przytrzyma� mnie obiema r�kami.

��Elka nie zaj�c � mrukn�� � tylko cz�owiek pracuj�cy. O tej porze przewraca si� na drugi bok.

Oprzytomnia�am. By�o ju� dobrze po p�nocy.

Praga. Nic nie pami�tam z tamtego wyjazdu. Musia�o by� pi�knie i b�ogo. Ale nie pami�tam. Dziwne.

Dwa tygodnie p�niej wzi�li�my �lub. Dlaczego? Ze wzgl�du na podatki! Marcin omal nie przyp�aci� atakiem serca swojego pierwszego w Polsce zeznania podatkowego. Powtarza� tylko: �Za co, kurwa, i na co?� Dziwny jaki�. Wszyscy przecie� wiedzieli, jak jest.

Moim �wiadkiem by�a Elka, przez wi�ksz� cz�� ceremonii z p�acz�c� Ul� na r�kach, �wiadkiem Marcina by� m�� Jolki, jego siostry. Przyjecha�a moja mama z siostrami. Nawet rodzice Marcina si� pofatygowali, chocia� z ich punktu widzenia �lub cywilny mia� tyle powagi, co wizyta na poczcie. Trudno.

Poszli�my do urz�du na piechot�, w nieco rozwleczonym orszaku, kt�ry otwiera�a Pola, z zadartym nosem krocz�ca w d�ugiej sukience z konopi. Na zdj�ciu, kt�re m�� Jolki cykn�� nam po drodze, wygl�da jak mistrz ceremonii.

Pobrali�my si�, bo tak chcieli�my, i ca�e szcz�cie, �e�my si� zdecydowali.

Nie pojechali�my w podr� po�lubn� do B�czyna.

Nie kupili�my siedliska.

Tydzie� po �lubie si� zacz�o.

czerwiec 2003 � grudzie� 2004

Ca�y ten nasz czas romansowo � przedma��e�ski wydaje mi si� dzi� zamazany, niewyra�ny. Z trudem wydobywam z pami�ci jakie� akcje, dzia�ania, epizody. To, co si� potem sta�o, by�o tak� cezur�, �e ca�a reszta odp�yn�a. Nawet narodziny Uli� wydaje si�, jakby to by�o w innym �yciu.

Zbli�a�y si� wakacje i fina� gimnazjum. Pola, po d�ugich wahaniach, jeszcze w maju zda�a egzamin do akademicko lu�nego, bym powiedzia�, liceum spo�ecznego, ale tak czy tak nie mia�a specjalnych ambicji naukowych. Za to najwyra�niej ockn�y si� ze snu zimowego jej ambicje artystyczne, bo nie pytaj�c nas o zdanie, zda�a r�wnie� na wydzia� wokalny w szkole muzycznej. Z wyja�nie� udzielanych niech�tnie i p�g�bkiem domy�lili�my si�, �e mia�o to co� wsp�lnego z Micha�em, kt�ry zda� do klasy klarnetu. Czego m�g� szuka� w tradycyjnej szkole muzycznej znawca metalowego brzmienia, nie uda�o nam si� dowiedzie�. W tej kwestii Pola za�atwi�a nas odmownie: posz�a, zda�a, bo chcia�a doskonali� technik� �piewu � jej sprawa, wi�cej nie musimy wiedzie�.

Nie najlepiej si� czu�a od wiosny, a to w uchu jej szumia�o, a to w oku pika�o, a to w g�owie jej si� kr�ci�o. K�adli�my to na karb egzamin�w, jednych, drugich, trzecich i normalnych w takich razach napi��. Par� dni przed naszym �lubem wymiotowa�a � ja uzna�em to za zdrowy objaw nerw�w przed�lubnych, Dasza si� nawet zaniepokoi�a, ale w ci�gu dw�ch dni wszystko wr�ci�o do normy.

Pola wybiera�a si� na ob�z w�drowny w g�ry i trzeba by�o wype�ni� kart�, kt�r� musia� te� podpisa� lekarz. W gimnazjum by� czynny codziennie gabinet lekarski, niestety Pola przez dwa tygodnie nie znalaz�a chwili, �eby do niego zajrze�. W ko�cu Dasza posz�a z ni� do internisty u nas, w Micha�owicach. Pani doktor po rozmowie z Pol� nie podpisa�a karty i powiedzia�a, �e powinni�my si� zg�osi� do okulisty. Dasza pr�bowa�a si� um�wi� normalnie, w przychodni, okaza�o si� jednak, �e na tak� wizyt� trzeba czeka� par� tygodni. Zaproponowa�em, �e w wolnej chwili pojad� z ni� do lecznicy, w kt�rej mia�em sw�j firmowy pakiet ubezpieczeniowy.

Nast�pnego dnia z samego rana wybrali�my si� z Pol� na wycieczk� rowerow�.

W ramach naszej ci�ko wywalczonej komitywy je�dzili�my czasami a to w stron� Otr�bus�w, a to do ��wina albo zwyczajnie do Lasu M�ochowskiego. Tym razem po paruset metrach Pola zawr�ci�a i ruszy�a w stron� domu, prowadz�c rower.

Zapomnia�a� czego�? � zapyta�em, kiedy uda�o mi si� dowo�a� psa, kt�ry polecia� daleko do przodu, a potem j� dogoni�.

Nie, jako� �le widz� i kr�ci mi si� w g�owie.

Popatrzy�em jej w oczy i� nie pami�tam, co takiego zobaczy�em, ale pomy�la�em, �e nie ma co zwleka� z okulist�, i oboje zawr�cili�my.

Pojechali�my do lecznicy w centrum miasta. Czekali�my dosy� d�ugo, bo kto� pomyli� godziny, nie wiem, w ka�dym razie siedzieli�my na korytarzu, a ja kontemplowa�em nogi piel�gniarek w bardzo kr�tkich sp�dniczkach i my�la�em sobie, �e to taka dziwna specyfika � luksus musi si� zawsze wi�za� z seksem. Bo to by�a bardzo porz�dna przychodnia, a piel�gniarki pomyka�y w tych sp�dniczkach jak jakie� hostessy na promocji luksusowego koniaku.

W ko�cu doczekali�my si�, Pola wy�uszczy�a, o co chodzi.

Chcia�abym podpisa� kart� na ob�z.

Ale to chyba do internisty � zdziwi�a si� lekarka.

Tak, tylko pani doktor w przychodni powiedzia�a, �e powinien mnie obejrze� okulista � wyja�ni�a Pola.

A co si� dzieje?

No w�a�nie nie wiem, troch� �le widz�.

Co to znaczy? � Okulistka podesz�a do tablicy z literami.

Mam taki jakby czarny pasek przed oczami. Widz� nad nim i pod nim, ale w �rodku nie widz�.

Troch� si� zdziwi�em, bo na nasz u�ytek tak precyzyjnie tego nie okre�la�a. Po prostu narzeka�a, �e oczy ma zm�czone.

Okulistka zbada�a jej wzrok, popatrzy�a dziwnie na mnie, potem na Pol�.

Nie widz� tu problemu optycznego � powiedzia�a.

To chyba dobrze � b�kn��em.

Cokolwiek si� dzieje, problem jest raczej neurologiczny. � Si�gn�a po s�uchawk� i doda�a: � Wie pan, ja szybko sprawdz�, czy neurolog nie m�g�by jej teraz przyj��.

Troch� si� sp�oszy�em tym po�piechem, ale lekarka stanowczo nalega�a, �eby to zrobi� zaraz. Po p�godzinie przyj�a nas starsza pani. Rzuci�a okiem na Pol�, przeczyta�a, co zapisa�a w karcie okulistka, chwil� si� przy niej pokr�ci�a, podrapa�a w stopy, zrobi�a jej prosty test � taki sam robi drog�wka w Stanach, �eby ustali�, czy kierowca jest trze�wy: praw� r�k� z�apa� si� za lewe ucho, palcem dotkn�� nosa, przej�� kilka metr�w po linii prostej. To ostatnie zdecydowanie nie wygl�da�o dobrze.

��Trzeba natychmiast zrobi� rezonans magnetyczny � powiedzia�a.

Zanim uda�o mi si� sformu�owa� jakiekolwiek pytanie, zabra�a nas i prawie pobiegli�my do recepcji. Tu zacz�li dzwoni� i szuka�, gdzie by to mo�na zrobi� jeszcze dzisiaj. Okaza�o si�, �e tylko w Centralnym Szpitalu Kolejowym.

W drodze do samochodu zadzwoni�em do Daszy, kt�ra siedzia�a w domu z Ul�.

S�uchaj, nie wiem, o co chodzi, okulista powiedzia�, �e to nie jest problem z oczami, a neurolog kaza� zrobi� rezonans magnetyczny.

Dobrze � odpowiedzia�a spokojnie � zaraz podzwoni�, gdzie to mo�na zrobi�.

Nie dzwo�. Kazali nam jecha� natychmiast.

Gdzie?

Do szpitala kolejowego czy jako� tak.

A gdzie to jest?

Co� mi t�umaczyli, ale zaraz sprawdz� na mapie.

Du�o wam to zajmie?

Sk�d mog� wiedzie�?

��Nie, nie, po prostu nie wiem, co z obiadem.

To by�a nasza ostatnia rozmowa, w kt�rej istotny by� jaki� obiad.

Jechali�my z Pol� do tego szpitala, narzekali�my na upa�, o czym� rozmawiali�my, nie pami�tam, o czym konkretnie, ale by�y to jej rozwa�ania z serii: chcia�abym, �eby �wiat by� fair, bo wtedy wszystko by�oby prostsze.

Ale �wiat jest nie fair. I niczego nie upraszcza.

W szpitalu ju� na nas czekali, bo nie musia�em t�umaczy�, o co chodzi, od razu przeszli�my do wielkiej sali z ca�� t� maszyneri� i male�kim pokoikiem operatorki, kt�ra j� obs�ugiwa�a. Podali kontrast, u�o�yli Pol�, pouczyli, �eby si� nie rusza�a, pokazali, co ma przycisn��, gdyby mia�a do�� i chcia�a chwilk� odpocz��. Wjecha�a w sam �rodek tego dziwnego bolidu z wielkim niebieskim logo GE i tabliczk�, �e to dar od kogo� tam, a ja � nawet nie pytaj�c, czy mog�, czy nie mog� � wszed�em do pokoju operatorki, usiad�em z ty�u i patrzy�em z ni� w ten ekran.

Po chwili kobieta odwr�ci�a si� i spojrza�a na mnie.

��Pan jest ojcem?

��Nie � powiedzia�em � jestem ojczymem.

To bardzo panu wsp�czuj�.

Ale co si� dzieje?

��Niech pan popatrzy. � I pokaza�a mi na ekranie jasnoszary placek w m�zgu Poli. � Ja si� na tym a� tak nie znam, musi pan porozmawia� z lekarzem, ale to mi wygl�da na guz. Widzi pan?

Chyba by�em w szoku, bo nie zrozumia�em, co jest nie tak, widzia�em ten placek, ale jeszcze to do mnie nie dociera�o. Jeszcze nie zdawa�em sobie sprawy z powagi sytuacji, a w�a�ciwie zdawa�em, tylko m�j rozum jeszcze tego nie wiedzia�. Zacz�o mi szumie� w uszach, nie wiem, w g�owie � jakbym odp�ywa�. Nie wierzy�em, nie rozumia�em, nie chcia�em zrozumie�, chcia�em do domu!

Co ja mam teraz zrobi�? Dlaczego ja? Dlaczego ona? Wszystko to naraz t�uk�o mi si� w g�owie, by�em zupe�nie bezradny. Patrzy�em na Pol�, kt�ra kompletnie nie zdawa�a sobie sprawy z sytuacji, i chyba w�a�nie wtedy my�la�em, �e wprawdzie nie jestem jej ojcem, ale wiem, co to uczucia ojcowskie.

Zaraz potem rozmawia� ze mn� lekarz, ja dzwoni�em do lekarki z mojej lecznicy, a przede wszystkim do Daszy, �eby bra�a Ul�, jakie� rzeczy dla Poli i przyje�d�a�a najszybciej, jak si� da.

Porusza�em si� jak we mgle, znowu dzia�a�em na autopilocie. Ja tak mam, �e w naprawd� du�ym stresie po prostu realizuj� zadanie. Odt�d � dot�d. Kto wie, mo�e jednak sprawdzi�bym si� w wojsku. Albo w wywiadzie.

Od�o�y�am s�uchawk� i przysiad�am. Co� w tonie Marcina kaza�o mi nie wypytywa� przez telefon, co si� w�a�ciwie dzieje. Zmieni�am Uli pampersa i koszulk�, posadzi�am j� w le�aczku, wyj�am z garderoby ma�� granatow� torb� podr�n� i zacz�am pakowa� kapcie, pi�am�, cienki szlafrok, ksi��k� Musierowicz, kt�r� Pola w�a�nie czyta�a, przybory toaletowe. Nie miota�am si�, wszystkie ruchy czu�am tak, jakbym wykonywa�a je w zwolnionym tempie, o niczym nie my�la�am, tylko ros�o mi napi�cie w brzuchu. Jeszcze skarpetki, jedne dla Uli, drugie dla Poli. Zam�wi�am taks�wk�.

Taks�wkarz przez ca�� drog� narzeka� na rz�d, �yd�w, Arab�w, Rosjan i swoje dzieci. Dzi�ki Bogu nie potrzebowa� rozm�wcy.

Czekali na mnie na parkingu. Pola bawi�a si� kompozytorem w telefonie. Pewnie jak zwykle bezb��dnie wygrywa�a na nim linie melodyczne ulubionych piosenek. Marcin podbieg� do mnie, ledwie si� wygrzeba�am z samochodu, wzi�� Ul� na r�ce i powiedzia�:

��Pola ma guz w m�zgu. Lekarz m�wi, �e trzeba natychmiast operowa�. Musimy jecha� do szpitala dzieci�cego, to prawie po s�siedzku.

Wiedzia�am, jak zagra� szok i przera�enie, ale na tej najprawdziwszej ze scen poczu�am si� tak, jakby Marcin ugodzi� mnie no�em. A� mnie zgi�o wp�. Ale zaraz si� wyprostowa�am.

Ona wie?

Nie, jest w�ciek�a, �e to tak d�ugo trwa.

Pojechali�my do szpitala i poszli�my prosto na izb� przyj��. Pokazali�my te wszystkie badania. Dopiero wtedy zobaczy�am na zdj�ciach guz wielko�ci ma�ej pomara�czy. Patrzy�am i patrzy�am, a w g�owie t�uk�a mi si� tylko jedna my�l: �Dlaczego?�.

Lekarz dy�urny przyj�� Pol� do szpitala. Potem dowiedzieli�my si�, �e to by� jaki� cud, bo dzieci miesi�cami czekaj� na miejsce i nikt tam nie wchodzi wprost z izby przyj��. Nie wiem, albo g�upi ma szcz�cie, albo by�a w nas jaka� straszliwa desperacja, albo stan Poli by� taki, �e nie by�o nad czym si� zastanawia�.

��Czy chcecie pa�stwo, �eby c�rka wiedzia�a, co si� dzieje? � zapyta� lekarz, kiedy ju� by�o postanowione, �e Pola tam zostaje.

Chcieli�my. Zawo�ali�my j� z korytarza. Przysz�a mocno zniecierpliwiona. Nie wy��czy�a telefonu i przez ca�� t� rozmow� co rusz odzywa� si� natr�tny sygna� przychodz�cych SMS � �w.

Przesz�a� dzisiaj sporo bada� � zacz�� lekarz � wi�c pewnie ju� si� domy�lasz, �e co� si� dzieje z twoim zdrowiem.

No, wiem � mrukn�a, spogl�daj�c na mnie triumfalnie.

Badania wykaza�y, �e masz guz w m�zgu, kt�ry trzeba szybko usun��. B�dziesz operowana.

A Pola na to:

��W porz�dku, tylko ja za dwa tygodnie jad� na ob�z w�drowny.

Lekarz pokiwa� g�ow�.

��Wiesz, ale po operacji bywa r�nie, bo to spora rana. Troch� potrwa, zanim si� wszystko zagoi.

��Dobrze, miejmy to z g�owy � zaproponowa�a Pola, a ja zamar�am, s�ysz�c ten osobliwy kalambur. � Jak co� tam jest, niech to szybko wycinaj�. Mo�e si� uda przed obozem.

Zupe�nie nie zdawa�a sobie sprawy z sytuacji. Na ca�e szcz�cie.

Pami�tam, jak wyszli�my z windy z poobijanymi drzwiami. Spod mysiej emulsji b�yska�a stal � pora�aj�co b�yska�a.

Weszli�my na oddzia�, a ja ca�y czas wbija�am wzrok w ziemi�, �eby nie patrze� na to wszystko dooko�a. To by� ten inny �wiat, kt�ry nas nie dotyczy�. Nie dotyczy�! To jaka� pomy�ka, my tu tylko przejazdem, na chwilk�.

Jak si� nigdy nie by�o w szpitalu dla dzieci, i to w takim szpitalu� Bo to by� moloch, kosmiczna czarna dziura, na milionie pi�ter skoncentrowane nieszcz�cie dzieci ca�ego �wiata, czy raczej ca�ej Polski. Okna, kt�rych nie mo�na otworzy�. Czerwiec, gor�co na zewn�trz, �adnej klimatyzacji, nigdzie nawet wiatraczka, ciasno, koszmar!

Lekarz, kt�ry przyjmowa� Pol� na oddzia�, wzi�� jej zdj�cia: kilkadziesi�t uj�� warstw m�zgu z ka�dej strony pod r�nymi k�tami. Podni�s� je, spojrza� � widzia� nas jakie� pi�� minut � i powiedzia�:

��No tak, z mojego do�wiadczenia wynika, �e taki guz jest z�o�liwy.

I wyszed�.

Nie wiem, mo�e pobieg� ratowa� komu� �ycie, mo�e kawa mu styg�a, ale wygl�da�o to tak, jakby uciek� � odda� strza� i szybko si� ewakuowa�, �eby nie psu� sobie mi�ego popo�udnia przykrym widokiem naszej reakcji.

By�o to r�wnie przera�aj�ce jak jego diagnoza.

Nieznany mi zupe�nie gatunek cz�owieka. Naprawd� nie obchodzi�o go, co my na to!

A my nie wiedzieli�my, co ze sob� zrobi�.

Czu�am si� tak, jakby w tym ciasnym pokoiku otworzy�o si� przed nami wielkie, puste po niewidoczny horyzont, przera�aj�ce Nic. Nie mam poj�cia, jakim cudem wyszli�my stamt�d o w�asnych si�ach. Pami�tam tylko, �e ca�y czas kurczowo trzymali�my si� za r�ce. D�o� Marcina by�a zimna, mimo upa�u i wszechobecnej duchoty.

Weszli�my do sze�cioosobowej sali, gdzie Pola bez specjalnych emocji lokowa�a si� przy samych drzwiach. Dobrze, bo przynajmniej mia�a tam szans� na minimalny przewiew.

��Potrzebujesz jeszcze czego�? � zapyta�am tak nienaturalnie swobodnym tonem, �e a� si� przestraszy�am.

Ale Pola nic nie zauwa�y�a.

Du�o picia � mrukn�a, wyci�gaj�c si� z ulg� na swoim nowym ��ku. � Ale nie chce mi si� ju� nigdzie i��. Skoczysz?

Skocz� � powiedzia�am, nie wiedz�c, czy �mia� si�, czy p�aka�.

To mo�e ja � mrukn�� Marcin i szybko wyszed�.

Nie by�o go jakie� dziesi�� minut. Przez ca�y ten czas siedzia�am na taborecie, wpatruj�c si� w moj� c�rk�, kt�ra pracowicie odpowiada�a na SMS � y. Zadziwiaj�ce, ale w tej akurat czynno�ci nie przeszkadza�y jej k�opoty ze wzrokiem. Nie wiedzia�am, co powiedzie�. Nie mog�am wyla� z siebie tego, co szala�o mi w g�owie. Dobrze, �e Ula spa�a.

Co tak patrzysz? � zapyta�a w ko�cu podejrzliwie.

Bo mam oczy � odpowiedzia�am jak przedszkolakowi.

��Denerwujesz si� � stwierdzi�a.

Pokiwa�am g�ow�.

��Zawsze si� denerwujesz, a potem zawsze wychodzi, �e nie by�o czym � pocieszy�o mnie moje dziecko.

U�miechn�am si�, ale nie mia�am si�y na nic wi�cej.

Wr�ci� Marcin z wod� i sokiem jab�kowym.

Zostawili�my Pol� i wyszli�my.

By� wczesny czerwcowy wiecz�r. S�o�ce oci�ga�o si� z zachodzeniem, upa� zel�a�, ale nadal nie czu�o si� najl�ejszego powiewu.

Patrzy�am na ludzi siedz�cych na murku wzd�u� monumentalnych schod�w wej�ciowych, ludzi id�cych ulic�, wychodz�cych ze sklepu naprzeciwko. Z zaparkowanego na zakazie stuletniego malucha dobiega�o upiorne �uc, uc, uc�. Chyba pierwszy raz w �yciu nie zirytowa� mnie ten straszliwy rytm odbijaj�cy si� czkawk� w �o��dku.

Patrzy�am na drzewa, bo tam obok jest pi�kny las, na wierzcho�ki sosen strzelaj�ce w niebo z morza zieleni i czu�am si� tak, jakby nieodwo�alnie i na zawsze oddzieli�a mnie od tego wszystkiego niewidzialna szyba.

Usiedli�my na rozgrzanym murku. Zadzwoni�am do Grzegorza. Powiedzia�am, gdzie jest Pola i jaka jest diagnoza, a on si� roz��czy�. Po chwili zadzwoni�a Jagoda, z kt�r� nie zamieni�am ani s�owa od czasu tamtej rozmowy, ko�cz�cej moje ma��e�stwo i nasz� przyja��.

��Czy co� si� sta�o? � spyta�a. � Bo Grzegorz nie jest w stanie nic z siebie wydusi�.

��Tak � powiedzia�am. � Pola ma guz m�zgu. W�a�nie zostawili�my j� w szpitalu. W przysz�ym tygodniu b�dzie operowana.

��O Matko Boska! � j�kn�a i si� roz��czy�a.

Ca�y czas zastanawia�am si� gor�czkowo, jak o tym powiedzie� mamie, �eby jej za bardzo nie zdenerwowa�. To by� m�j najwi�kszy problem! Odezwa�a si� we mnie ma�a dziewczynka, kt�ra dziur� w nodze, w g�owie, w sercu zalepi sobie sama cho�by papierem toaletowym, �eby tylko nie zdenerwowa� mamusi! Jaka� paranoja!

W ko�cu zadzwoni�am i powiedzia�am to samo co Grze�kowi, a potem jego �onie.

Mama zareagowa�a ca�kowicie w swoim stylu:

��Tylko nikomu o niczym nie m�w i nie p�acz.

O, tak! �eby nikt nawet przypadkiem nie zauwa�y�, �e ca�y �wiat ci si� zawali�, c�rko. Bo to jest najwa�niejsze! Trzyma� pion.

Pojechali�my do domu. P�aka�am tak d�ugo, a� zasn�am.

Tym r�ni�am si� zasadniczo od mojej matki. Ona uwa�a�a, �e p�acz rozk�ada i os�abia. Ja wiedzia�am, �e musz� p�aka�, by strach i przera�enie, niedowierzanie i bunt, t�uk�ce si� po g�owie, brzuchu i wsz�dzie, cho� w ma�ej cz�ci wyp�yn�y ze mnie razem ze �zami. Nawet je�li dawa�o mi to tylko par� godzin snu.

Tamtej nocy �ni�a mi si� ma�a, sze�cioletnia Pola w czerwonych rajstopkach i granatowej sukience. Sta�a w uchylonych drzwiach zupe�nie pustego pokoju, tylko na �rodku ros�o tam wysokie, Srrebrzystozielone drzewo.

��Mog� wej��? � zapyta�am.

Nie odpowiedzia�a. Pokr�ci�a g�ow� i nie spuszczaj�c ze mnie wzroku pe�nego powagi, powoli zamkn�a drzwi.

Chcia�am podbiec, zatrzyma� j� i te drzwi, ale nie zd��y�am. Zamkn�y si�, a ja si� obudzi�am.

By�o jasno. Marcin siedzia� przy komputerze. Chyba w og�le si� nie k�ad�.

Co robisz?

Czytam o guzach m�zgu.

��Wi�c to wszystko prawda? � zapyta�am bardziej sam� siebie ni� jego.

Podszed� do mnie i nic nie m�wi�c, przytuli�.

By� czerwiec, kolejny pi�kny, gor�cy dzie� pocz�tku lata. Ga��zka ja�minu zagl�da�a przez okno jak co ranek. W ogrodzie tak jak wczoraj i przedwczoraj �wiergoli�y ptaki, pies skroba� w drzwi, �eby go wypu�ci�. Razem ze mn� obudzi� si� �wiat i to, co si� sta�o, i wszystko, co jeszcze mia�o si� sta�.

Ula obudzi�a si� na poranne karmienie.

Musia�am wsta� i �y� dalej.

�Innego ko�ca �wiata nie b�dzie��

CBDQ da�o mi woln� r�k�.

��Bierz tyle czasu, ile ci trzeba � powiedzia� partner, kt�remu podlega�em.

To by�a wielka wspania�omy�lno��. Dzi�ki temu mogli�my je�dzi� do Poli codziennie.

Chodzili�my do niej na zmian�, bo jedno z nas musia�o si� zajmowa� Ul� � je�li pada�o, to w samochodzie, je�li by�a pogoda, to na spacerze po okolicy. Na ty�ach szpitala rozci�ga� si� daleko pi�kny sosnowy las, nieco za�miecony na obrze�ach, ale g��biej ca�kiem w porz�dku.

Pola czeka�a na operacj� jeszcze dziesi�� dni. Badali jej stan og�lny, testowali, czy nie jest uczulona na �aden ze sk�adnik�w narkozy i tych wszystkich preparat�w, jakich zamierzali u�y� przy zabiegu.

Jej najwi�kszym problemem, co ja m�wi� � tragedi� � by�o to, �e mieli jej ogoli� g�ow�. By�a strasznie dumna z tych swoich blond lok�w. Tak d�ugo m�czy�a piel�gniarki pytaniami, czy da si� to zrobi� tak, �eby nic nie by�o wida�, a� w ko�cu obieca�y jej, �e podgol� minimalnie z ty�u.

Przyje�d�amy do szpitala, a Pola siedzi po turecku na ��ku i p�acze. D�ugie kosmyki zakrywaj� jej twarz, ale wida�, �e a� si� trz�sie.

��Co si� sta�o? � zawo�a�a Dasza przera�ona.

Pola bez s�owa odwr�ci�a g�ow�. Patrzymy, a ona ma wygolony ca�y ty� od karku po czubek czaszki, tylko z przodu zostawili jej te d�ugie pasma jak na po�miewisko.

Wiesz co, obetnijmy po prostu t� ca�� reszt� � zaproponowa�a Dasza.

Na je�a? � zapyta�a Pola.

Na przyk�ad.

Poszed�em do piel�gniarek po no�yczki i maszynk�. Dasza i Pola znikn�y w �azience. Wracaj�. Pola nadal p�acze. � Na je�a te� niedobrze? � zdziwi�em si�.

��Nie o to chodzi � mrukn�a Dasza.

Od pocz�tku nie chodzi�o tylko o w�osy, ale i o to, �e nikt uczciwie nie powiedzia� Poli, �e nie da si� unikn�� wygolenia g�owy. To j� zabola�o i d�ugo potem by�o dla niej najbole�niejsze. Mia�a prawie szesna�cie lat, ale nikt � poza t� rozmow� na izbie przyj�� � nie widzia� powodu, by jej cokolwiek wyja�nia�, o czymkolwiek istotnym informowa�. Jakby znowu by�a niemowl�ciem.

Jedynym pocieszeniem by�y jagodzianki w male�kiej parterowej dobud�wce naprzeciwko szpitala. By�y pyszne. Przez ca�y ten czas do operacji to by� nasz codzienny rytua�. Brali�my Pole z oddzia�u legalnie czy nielegalnie i chodzili�my do tej cukierenki.

Na chwil� przyjecha� jej ojciec. By� ledwie �ywy z przera�enia � tak samo jak my, ale w przeciwie�stwie do nas nie umia� tego ukry� przed Pol�. W�a�ciwie nie, inaczej, nie rozumia�, dlaczego mia�by co� ukrywa�. Szlag mnie trafia�, jak wchodzi�em i widzia�em, �e Pola trzyma go za r�k�. �miertelnie chory dzieciak trzyma ojca za r�k�, �eby mu doda� otuchy! Bo to taki wra�liwy ch�opak!

Prawie nie rozmawia� z Dasz�, a w tych rzadkich chwilach, kiedy dochodzi�o do rozmowy, co i rusz wy�azi�a z niego bli�ej nieokre�lona pretensja. Dasza by�a w�wczas tak skoncentrowana na c�rce, �e chyba w og�le tego nie dostrzega�a, ale ja, owszem. Nic nigdy nie zosta�o powiedziane wprost, ale w powietrzu, w niedopowiedzeniach, dziwnych pytaniach unosi�o si� niejasn� smug� przekonanie Trze�niewskiego, �e to Dasza jest osobi�cie odpowiedzialna za to, �e Pola zachorowa�a na raka.

Dzie� przed operacj� o�wiadczy�, �e musi wraca� do pracy, i si� zmy�.

Niby nie spodziewa�em si�, �e b�dziemy we tr�jk� siedzieli, p�akali i si� pocieszali, ale nie wiedzia�em, co o tym my�le�. W ko�cu z nas dw�ch to on by� ojcem Poli.

Lekarze powiedzieli nam jasno: dziecko ma widzie� ko�o siebie twarze spokojne i pogodne. �adnych p�acz�w i lament�w � jak rodzic chce prze�ywa�, to niech sobie prze�ywa w domu. Dasza p�aka�a wi�c przed wej�ciem do szpitala i po wyj�ciu, p�aka�a w samochodzie, p�aka�a wieczorami i nad ranem. Nie wiem, jak ona to robi�a, ale w obecno�ci Poli i Uli zachowywa�a si� zwyczajnie, cho� wyczuwa�em w niej jakie� nienaturalne skupienie na ka�dej wykonywanej czynno�ci.

Ja mia�em swojego autopilota, ale nawet ze wspomaganiem nie wykrzesa�bym z siebie takiej energii jak moja �ona. Nie jad�a, nie spa�a, wraca�a ze szpitala, uk�ada�a Ul� do snu i siada�a do komputera albo do telefonu. M�wi�a, �e szuka innych mo�liwo�ci wsparcia, a ja wiedzia�em, �e szuka cudu, czegokolwiek, kogokolwiek, kto powiedzia�by jej, �e teraz jest ci�ko, bo Pola powa�nie zachorowa�a, ale zaraz, nie wiem, za tydzie�, miesi�c, Pola wyzdrowieje i wszystko wr�ci do normy.

Trafi�a do s�ynnego w Warszawie lekarza medycyny chi�skiej. Wys�ucha� jej uwa�nie i delikatnie, ale stanowczo sprowadzi� j� na ziemi�. Powiedzia�, �e najpierw szpital, neurolog, operacja, potem b�dziemy si� zastanawia�, co dalej. Nam�wiona przez Elk� zadzwoni�a r�wnie� do Barbary Kowal, bioenergoterapeutki z Olsztyna, kt�ra by�a dla tamtej alf� i omeg�. Podobno przed�u�y�a o dwana�cie lat �ycie jej ojca po operacji nowotworu prostaty. Elka wierzy�a jej �lepo i uwa�a�a, �e ona mo�e wszystko.

Barbara Kowal spyta�a Dasz� o nazwiska lekarzy operuj�cych i zapowiedzia�a, �e b�dzie w trakcie zabiegu na odleg�o�� ich wspomaga�a i kierowa�a nimi, �eby zrobili to najlepiej, jak mog�.

Nic nie m�wi�em.

Bardzo si� ba�em tego, co b�dzie. Ale najbardziej ba�em si�, �e Pola umrze podczas operacji i ca�y nasz �wiat runie w gruzy. Zupe�nie nie zdawa�em sobie sprawy, �e ju� siedz� na ruinach wszystkich swoich wyobra�e� i plan�w. Mo�e dlatego, �e ca�y czas gdzie� w �rodku mia�em dziecinn�, irracjonaln� nadziej�, �e to wszystko zaraz minie. Pogrzmi, pob�yska, ale przejdzie bokiem.

C�, widocznie ja te� oczekiwa�em na cud.

Przyszed� ten dzie�. Przyjecha�a mama Daszy, bo kto� musia� zaj�� si� Ul�, a ja nie wyobra�a�em sobie, �e w takiej chwili mia�oby mnie nie by� przy mojej �onie. Wsiadali�my ju� do samochodu, kiedy mama Daszy powiedzia�a:

��Uca�ujcie Pol� � i si� rozp�aka�a. � Ja ju� chyba nigdy nie przestan� p�aka� � potrz�sn�a g�ow� i wesz�a do domu.

A Dasza wsiad�a, trzasn�a drzwiami i mrukn�a:

��Przestaniesz. Nie da si� p�aka� bez przerwy.

Wiedzia�a, co m�wi. Wtedy ju� wiedzia�a. Bo si� nie da.

Nawet je�li nadal jest co op�akiwa�.

Przez par� nocy czyta�em w Internecie wszystko, co si� da�o, o kraniotomii, czyli operacji otwarcia czaszki. Wiedzia�em, �e b�d� j� operowali w pozycji siedz�cej, na fotelu troch� przypominaj�cym dentystyczny, ze specjalnym wyci�giem do podtrzymywania g�owy, bo guz by� z ty�u, u podstawy. Mieli naci�� tyln� jam� czaszki, a potem ci�ciem kopertowym � cokolwiek to znaczy � otworzy� opon� tward�, wyd�uba� aliena i pobra� z niego wycinki do bada�, �eby jeszcze w trakcie operacji wst�pnie okre�li�, co to w�a�ciwie jest.

Lekarz powiedzia�, �e b�d� si� starali wyci�� guz w ca�o�ci. Gdyby si� to uda�o, dalsze rokowania by�yby pomy�lne. Ale uprzedzi� nas, �e dop�ki nie zobacz� na w�asne oczy, co i jak tam siedzi, z czym i jak dalece jest zro�ni�te � mo�e tylko spekulowa�.

Siedzieli�my w barze na stacji benzynowej ko�o tor�w, pili�my herbat�, a w�a�ciwie siedzieli�my nad stygn�c� herbat� i rogalikami z d�emem. Czekali�my. Nie pami�tam, o czym rozmawiali�my. Po dw�ch godzinach zacz�li�my dzwoni� � do pokoju lekarzy, do dy�urki. Nic. Nikt nie odbiera. Nie ma jak zostawi� wiadomo�ci. Bujaj si�.

Pojechali�my do szpitala.

Operacja trwa�a.

Wr�cili�my na stacj� benzynow�.

Znowu rogaliki i stygn�ca herbata.

Po kolejnych dw�ch godzinach, po paru beznadziejnych pr�bach wydzwonienia kogokolwiek wr�cili�my do szpitala.

Stali�my w t�umie przestraszonych, pokornych rodzic�w, czekaj�cych na bog�w lekarzy, kt�rzy przyjd� i og�osz� wyrok: temu �ycie, temu �mier�. Stali�my i stali, nikt nas nie wo�a�, w ko�cu sami poszli�my do neurochirurga, kt�ry operowa� Pol�. Bardzo si� zdziwi�, �e nikt z nami jeszcze nie rozmawia�. � Wszystko przebieg�o zgodnie z planem, cho� trwa�o du�o d�u�ej � powiedzia�. � Otworzyli�my czaszk�, bez problemu dotarli�my do guza. Ma dziewczyna szcz�cie, to by� guz in situ�

��Czyli? � zapyta�em.

Spojrza� na mnie ze zdziwieniem. Chyba nie by� przyzwyczajony, �e mu si� przerywa pytaniami.

Czyli niezdolny si� rozprzestrzenia�. Zreszt� zosta� usuni�ty w ca�o�ci i w zasadzie wszystko jest w porz�dku�

Ale jest, to znaczy, by� z�o�liwy czy�

Pobrali�my wycinki do histopatologii. Na tyle, na ile patolog m�g� to stwierdzi� w trakcie operacji, mieli�my do czynienia z guzem �agodnym.

Wspaniale! � powiedzia�a Dasza cichutko.

Przez jaki� czas b�dzie jeszcze na lekach, kt�re j� troch� ot�pi�, wi�c jej �wiadomo�� b�dzie ograniczona � doda� lekarz, jakby na pocieszenie. � Ale prosz� si� nie obawia�, o�rodkiem refleksji, pami�ci, woli i rozr�niania emocji jest p�at czo�owy. Tam jest wszystko tak jak by�o, w najlepszym porz�dku.

Na nasze szcz�cie nie do ko�ca rozumieli�my, co do nas m�wi. Odebrali�my to wszystko jako same dobre nowiny.

Zjechali�my wind� na pierwsze pi�tro na OIOM. Nie chcieli nas wpu�ci� do �rodka. Nie pami�tam, jak ub�aga�am oddzia�ow�, ale w ko�cu da�a mi fartuch, maseczk�, czepek, nowe ochraniacze.

Wesz�am do sali nie z tego �wiata. Czworo dzieci tam le�a�o. Wszystkie zapl�tane w rurki, przewody od kropl�wek i pomrukuj�cej aparatury, wszystkie z ogolonymi g�owami i twarzami w kolorze poduszek. Przez sekund� zastanawia�am si� w panice, kt�re z nich to moja c�rka. Ale tylko przez sekund�. Zobaczy�am j� i nogi wros�y mi w ziemi�. Nie by�am w stanie ruszy� si� z miejsca! Piel�gniarz, widz�c mnie, podszed� do ��ka, dotkn�� jej.

��Zobacz � powiedzia� � przysz�a twoja mama.

Podesz�am, a mo�e si� podczo�ga�am, nie wiem.

Pola otworzy�a oczy, a ja zobaczy�am potworny oczopl�s. Nie mog�a w og�le skoncentrowa� wzroku. By�a przytomna, pr�bowa�a co� powiedzie�, ale z gard�a wyszed� jej tylko nieartyku�owany be�kot.

Przypomnia� mi si� m�j sen z ma�� Pol�, kt�ra zamyka�a przede mn� drzwi.

Sta�o si�. Moja c�reczka by�a gdzie�, gdzie nie mia�am wst�pu. Nie wiedzia�am nawet, czy to jasny pok�j ze srebrzysto � zielonym drzewem, czy ciemno��, chaos i l�k. Nie by�o sposobu, by p�j�� tam za ni�.

Chyba po raz pierwszy w �yciu by�am zbyt przera�ona, �eby p�aka�.

Kazali mi wyj��.

��I co? � zapyta� Marcin czekaj�cy na zewn�trz.

Nie wiem.

Jest przytomna?

Tak, ale nie jest w stanie nic powiedzie�.

To pewnie te leki uspokajaj�ce � mrukn��.

Chyba nie � szepn�am.

Wyszli�my. Wsiedli�my do windy, kt�ra jecha�a na g�r�, cho� chcieli�my na d�. Byli�my p�przytomni.

Ca�y czas mia�am w g�owie zamykaj�ce si� ci�kie drzwi ze snu, ale stoj�c tam, w tej windzie, widzia�am, czu�am, jak powoli, nieub�aganie ich kontury si� zacieraj�, rozmywaj� i drzwi zamieniaj� si� w potworn� czarn� dziur�, kt�ra mnie zasysa. Co� strasznego przenika�o mnie do ko�ci, na wylot, jaka� przera�aj�ca wewn�trzna martwica.

I pojedyncze, oderwane my�li, t�uk�ce si� w tej pustce i martwocie� �e zlekcewa�y�am objawy� �e mog�am j� uwa�niej obserwowa� �e gdyby nie Marcin, gdyby nie te wszystkie gwa�towne zmiany, przeprowadzki, nowe szko�y, gdybym nie urodzi�a Uli�

��Co teraz b�dzie? � zapyta� Marcin.

Przypomnia�o mi si�, jak dzie� przed operacj� posz�y�my z Pol� do szpitalnej �azienki. Mia�a ju� wyra�ny k�opot z utrzymaniem r�wnowagi, dlatego chcia�am jej pom�c przy wej�ciu do wanny.

��Daj spok�j � rzuci�a, gramol�c si� samodzielnie. � Po operacji b�dziesz mi pomaga�a.

Poczu�am, �e robi mi si� niedobrze. Wiedzia�am, o co pyta Marcin, ale mog�am odpowiedzie� mu tylko:

��Jedziemy do domu.

Pojechali�my do Uli, kt�ra od kilku tygodni raczkowa�a jak ma�a torpeda, wzbudzaj�c entuzjazm Figi i umiarkowany entuzjazm mojej mamy. Dziecko i pies przemieszczali si� po ca�ym parterze w zbitym k��bie, siej�c zam�t i spustoszenie. Nie wiem, jakim cudem znajdowa�am si��, �eby si� tym cieszy�. Mo�e to by�a jaka� �agodna odmiana schizofrenii.

Nast�pnego dnia z samego rana zadzwoni�a macocha Marcina.

��To co? � powiedzia�a na dzie� dobry � To jeste� zdruzgotana?

��Nie. Wierz�, �e wszystko si� dobrze sko�czy � odpar�am.

��No, nie wiem, ja bym nie ufa�a konowa�om. Nowotw�r to nowotw�r.

��To �agodny guz� � sprostowa�am nie wiadomo po co. Mia�am ochot� od�o�y� s�uchawk�.

I pewnie trzeba by�o od�o�y�, bo Danka okaza�a si� niezwykle zainteresowana szczeg�ami operacji. Chcia�a wiedzie�, czy by�a trepanacja czaszki, jak rozbijali t� czaszk�, czy Pola zostanie z dziur� w g�owie i czy bardzo du��. By� mo�e mia�a wi�cej wnikliwych pyta�, ale przerwa�am jej niezbyt grzecznie, powiedzia�am, �e musz� si� szykowa� do szpitala, i odda�am s�uchawk� Marcinowi.

Par� dni p�niej Pola wr�ci�a na oddzia�.

O ile jeszcze na OIOM � ie by�a przytomna, pr�bowa�a i mog�a zrobi� cokolwiek, o tyle na oddziale cofn�a si� w�a�ciwie do stanu wegetatywnego. Nie umia�a prze�yka�, trzeba by�o jej w�o�y� sond�, cewnikowa�, ona po prostu nie funkcjonowa�a sama z siebie. Nie m�wi�a i wszystko wskazywa�o na to, �e nie widzi. By�a kompletnie otumaniona, dostawa�a silne leki przeciwb�lowe. Mog�a tylko oddycha�.

To by�o jak codzienna pielgrzymka � trzydzie�ci kilometr�w w jedn� stron�. Wstawali�my o �wicie, szykowali�my jedzenie dla Poli, przecierane zupy, kasz� jaglan�, i w samoch�d. Zbyt kr�tko mieszkali�my w Warszawie, �eby eksperymentowa� z jakimi� skr�tami i objazdami � jechali�my tras�, kt�r� Marcin po prostu wyrysowa� na planie.

Przemierzali�my rozpra�on� upa�em albo zalan� deszczem � i niezale�nie od pogody zakorkowan� � Warszaw�. Dzie� w dzie� towarzyszy�a nam w tych jazdach ob��dnie lansowana w�wczas piosenka �The Road to Mandalay�. Nie wiedzieli�my, jak si� nazywa, na nasz u�ytek nazywa�a si� �pam � pampampara ram pampam�. �piewali�my j� bardzo g�o�no, to znaczy ja �piewa�am, Marcin bucza� w sobie w�a�ciwych rejestrach. Zag�uszali�my Robbiego Williamsa, nasze l�ki, my�li o tym, co nas ju� spotka�o i co nas czeka. Do dzi�, kiedy my�l� o tamtych przejazdach w t� i z powrotem, s�ysz� �pampampampara ram pampam�.

Za Marysinem miasto przechodzi�o w senn� willow� dzielnic� podmiejsk�. Po obu stronach drogi k�ania�y si� stare sosny, wsz�dzie niska zabudowa, domy najwy�ej dwupi�trowe, sporadycznie bloki, ale te� nie wy�sze ni� cztery pi�tra.

Doje�d�ali�my do celu, a tam, po zje�dzie z ronda, zza zakr�tu wy�ania� si� Moloch. Z tej perspektywy wygl�da� tak, jakby wyrasta� na ko�cu ulicy i zamyka� j� swoim wielkim czarnym cielskiem. Patrzy�am na ten �elbetowy gigantyczny meteoryt w �rodku lasu i robi�o mi si� s�abo.

I znowu trzeba by�o wej�� do �rodka, kupi� w automacie ochraniacze, wjecha� na pi�te pi�tro wind� z uszkodzonymi drzwiami, przej�� si� do sto��wki po herbat�, postawi� kubek na ruchomej ta�mie, zupe�nie jak kilkana�cie lat temu na Dworcu Centralnym � tak samo pi�knie i komfortowo.

Wchodzili�my do Poli i ka�dego dnia widzia�am jaki� okruch, cie� poprawy, a lekarz przychodzi� na obch�d, patrzy� i rzuca�:

��Tutaj bez zmian.

Jasne. Po co dawa� zn�kanym ludziom chocia� odrobin� nadziei? Niby dlaczego mieliby cho� przez sekund� poczu� si� lepiej? Szpital jest po to, �eby cierpie�, czy� nie?

Marcin patrzy� na mnie i pyta�:

��Co teraz b�dzie?

By�o mycie, uk�adanie, zmienianie pozycji, karmienie, kiedy ju� od��czono sond�, no i czytanie. Porozumiewali�my si� z Pol� na zasadzie �tak � nie� � jak m�wi� Marcin: tylko pytania zamkni�te � bo wiedzieli�my, �e nas s�yszy i rozumie. Czasami chodzili�my co� zje�� do szpitalnej sto��wki. Ko�o pi�tej, sz�stej ruszali�my w drog� powrotn�. Sam powr�t zabiera� nam ponad godzin�.

Ula mia�a dziesi�� miesi�cy. By� �rodek lata. Rozpaczliwie szukali�my opiekunki na sta�e. Ale wszystkie polecane nam panie, studentki, dziewczyny z s�siedztwa mog�y zaanga�owa� si� dorywczo, jednorazowo, na kilka dni. Nie spos�b by�o znale�� kogo� na weekend. Ustalili�my, �e w niedziel� Marcin pojedzie do Poli sam.

Pojecha� rano i wr�ci� wieczorem. Ledwie �ywy i wstrz��ni�ty. Okaza�o si�, �e musia� samodzielnie zmieni� pampersa i umy� Pol�, bo gdyby czeka� na piel�gniarki, odparzy�aby si� w tym upale.

��Zrobi�em to.

Tyle tylko powiedzia�, a ja, patrz�c na niego, my�la�am: �Grzesiek, gdzie jeste�? Dlaczego nie ma ci� przy ��ku c�rki?�. Sezon w teatrach sko�czy� si� dwa tygodnie temu. Nie wyobra�a�am sobie, jakie niby zobowi�zania zawodowe mog�y by� wa�niejsze ni� to, co dzia�o si� tutaj. Pr�bowa�am obliczy�, w kt�rym miesi�cu mo�e by� teraz jego �ona, bo tylko ta ci��a i jakie� zwi�zane z ni� k�opoty mog�y by� wyt�umaczeniem.

Nie wyobra�a�am te� sobie, co bym zrobi�a bez Marcina. Co by by�o, gdyby nie te wszystkie gwa�towne zmiany, gdyby nie Marcin� Gdybym przechodzi�a to samo, ale na czwartym pi�trze bloku na Nag�rkach, bez samochodu i z pensj� aktorki na etacie!

Wraca�am cz�sto my�lami do tych tygodni i miesi�cy, kiedy wszystko nam si� udawa�o, wszystko uk�ada�o si� b�yskawicznie. Wtedy wydawa�o mi si�, �e ca�y �wiat nam pomaga, by�my mogli by� razem. Teraz wiedzia�am, �e ca�y �wiat pomaga� nam, �eby�my zd��yli okrzepn�� przed chorob� Poli. By�my zdo�ali j� ud�wign��.

Patrzy�am na Marcina, my�la�am o tym, jakie mam nieprawdopodobne szcz�cie, ale nie mia�am odwagi nawet pomy�le� o tym, jakie on�

Pocz�tkowo wszystko, co nie dotyczy�o bezpo�rednio mojej c�rki, wydawa�o mi si� rozmazan� kolorow� plam�, z kt�rej od czasu do czasu dociera�y do mnie jakie� odg�osy. Ale pewnego dnia poczu�am, �e ca�y m�j �wiat odwr�ci� si� jak obrotowa scena.

Wszystko, co dzia�o si� poza szpitalem, w drodze z domu i do domu, sta�o si� nagle pustk�, z kt�r� nie mia�am nic wsp�lnego. Na przeciwleg�ych kra�cach tego Wielkiego Nic by�y moje �wiaty r�wnoleg�e. Z jednej strony � dom, gdzie czeka�a na mnie Ula i og�upia�y pies, a z drugiej � szpital i pok�j, w kt�rym le�a�a Pola.

Dopiero wtedy zorientowa�am si�, �e na oddziale s� te� inne dzieci i inni rodzice.

Pami�tam, jak kt�rego� dnia, jad�c wind� w d�, po raz pierwszy przyjrza�am si� ludziom, kt�rzy razem z nami opuszczali oddzia�. Jedni jechali do domu, inni tylko odprowadzali kogo� i jeszcze wracali. Wszyscy wygl�dali podobnie. �Jakie dziwne oczy�, pomy�la�am wtedy.

Wr�ci�am do domu, wesz�am do �azienki umy� twarz i zobaczy�am oczy kobiety w lustrze. By�y takie same, tak samo dziwne. Nie. Ju� wiedzia�am. One nie by�y dziwne. To by�y oczy, kt�re codziennie p�aka�y � tygodniami, z przerw� na sen i czas sp�dzony z dzieckiem w szpitalu. To by�y moje oczy, a ja by�am jednym z tych �miertelnie przera�onych, �miertelnie zm�czonych ludzi, kt�rych ka�dego dnia mija�am na korytarzu.

Czasami najtrudniej jest pogodzi� si� z prawd�, �e to, co nam si� przytrafi�o � zw�aszcza gdy przytrafi�o si� nieszcz�cie � nie jest niczym nadzwyczajnym. Zdarzy�o si� niezliczonej ilo�ci ludzi przed nami, zdarza si� jednocze�nie z tym, co sami prze�ywamy. Codzienny widok innych, tak samo, a czasami niepor�wnanie bardziej dramatycznie do�wiadczonych rodzic�w nie pozostawia� wyboru. Ci nieszcz�ni, z�amani, cierpi�cy, walcz�cy, zrezygnowani i pogodzeni ludzie, oni pierwsi pokazali mi, �e wszystko mo�na prze�y�. �e ka�dy dramat ma swoje fazy, rozgrywa si� etapami, kt�re bez wzgl�du na okoliczno�ci zawsze uk�adaj� si� podobnie. My jeste�my podobni. Bo wszyscy jeste�my lud�mi.

Na szpitalnym korytarzu pozna�am mam� ch�opca przywiezionego �mig�owcem po wypadku. Z rozleg�ymi obra�eniami wewn�trznymi i niejasnymi rokowaniami. Mi�a, drobniutka dziewczyna � czyta�a mu �Harry'ego Pottera�. W tym wypadku zgin�� jej m��. Powiedzia�a mi kiedy�:

��Wiesz, ja nawet nie mia�am czasu ani si�y, �eby go op�aka�, nawet pomy�le� o nim. Robi� wszystko, �eby wyci�gn�� Jacka.

Chyba w�a�nie wtedy po raz pierwszy mign�a mi my�l, �e naprawd� bywa gorzej. Cokolwiek si� zdarzy, bywa gorzej.

W tej samej sali le�a� ma�y Mariusz, r�wnie� po wypadku. Bardzo cierpia�, pr�bowa� ucieka�, wyrywa� kropl�wki. Przywi�zywali go do ��ka sk�rzanymi pasami. Mariusz mia� matk� narkomank�. Wpada�a do niego co jaki� czas i go bi�a, bo j� wkurza�o, �e bachor marudzi i p�acze. Wiedzieli�my, kiedy przychodzi�a, bo s�ycha� j� by�o na ca�ym oddziale.

Ale najmocniejsze wra�enie wywierali bardzo zaj�ci lekarze, kt�rzy w przelocie potrafili rzuci� rodzicom:

��Dziecko ma z�o�liwy nowotw�r. Musimy przenie�� pi�tro wy�ej, na onkologi�.

Brzmia�o to jak kiepski �art, co� w rodzaju �musi si� znale�� bli�ej nieba�.

A matka i ojciec, prawie mdlej�cy na tym korytarzu, to byli jacy� nadzwyczajni ludzie z Gda�ska i ich dziecko mia�o jak�� nadzwyczajn� lekark�, kt�ra wykorzysta�a nadzwyczajne �rodki, by je tu umie�ci�.

Jedno zdanie i do widzenia. W tym nadzwyczajnym szpitalu, do kt�rego wej�cie by�o dla setek zrozpaczonych rodzic�w spraw� �ycia i �mierci! To by�o co� potwornego. To nie mie�ci�o si� w g�owie.

W Stanach jeden z drugim nast�pnego dnia mia�by proces � denerwowa� si� ci�gle Marcin.

Dlatego, jak pojad� do Stan�w, to b�d� uwa�ni i pe�ni wsp�czucia � prycha�a mama Jacka. � A tu zarabiaj� grosze i uwa�aj�, �e to ich ze wszystkiego usprawiedliwia.

Wszyscy pytali, ile i komu zap�acili�my za przyj�cie Poli. To by�o oczywiste, nikt nie wierzy�, �e po prostu przyszli�my na izb� przyj��. A nam nawet w g�owie nie posta�o, �e trzeba zrobi� co� poza tym. Mo�e jestem niesprawiedliwa, ale pami�tam takie my�li, �e mo�e gdyby�my o tym wiedzieli, gdyby�my zap�acili, wszystko potoczy�oby si� inaczej, lepiej�

Ale moj� g��wn�, obsesyjn� my�l�, gdzie� od trzeciego tygodnia po operacji, by�o to, �eby Pol� zabra�, wyrwa� z Molocha, wyci�gn�� zza tych drzwi, kt�re ka�dego dnia bez skutku szturmowa�am.

Jestem pewna, �e w tamtym czasie wszystkim nam �ycie uratowa�a Ma�gorzata Musierowicz. Przeczytali�my prawie nieruchomej i niemej Poli ca�� �Je�ycjad�. Dzieje ksi��kowej rodziny Borejk�w sta�y si� nasz� pierwsz� terapi�.

Po trzech tygodniach lekarze pozwolili nam wywie�� Pol� na balkon przy oddziale. Balustrad� balkonu stanowi�a bardzo osobliwa konstrukcja z kratami i zaporami na r�nych wysoko�ciach. Przychodzi�o mi wtedy do g�owy, �e wymy�lono je po to, �eby dzieci i rodzice nie wpadli przypadkiem na pomys� szybkiego i definitywnego rozwi�zania problemu choroby i� wszystkich innych problem�w. Bo to by�o pi�te pi�tro.

Potem zacz�li�my j� mniej lub bardziej legalnie zabiera� w w�zku na szpitalny spacerniak, ale to ju� by�o co�, chocia� tych par� kwadrans�w poza ��kiem i duszn� sal�.

Par� dni przed pierwszymi urodzinami Uli przyjecha� Grzegorz Trze�niewski. Na tydzie�. Zachowywa� si� dziwnie. A mo�e to my byli�my ju� w innym miejscu i ka�dy, kto przybywa� z normalnego �wiata, wydawa� nam si� dziwny. W ka�dym razie wszelkimi sposobami zaznacza� sw�j dystans wobec mnie i Daszy.

Zamieszka� u swoich koleg�w. Mijali�my si� codziennie w drzwiach do pokoju Poli, ale ani razu si� do siebie nie odezwali�my. To by�o krety�skie. Ale ja nie mia�em si�y zastanawia� si� nad swoimi relacjami z ojcem Poli.

Trze�niewski siedzia� z ni� na swoich dy�urach i pr�bowa� j� uczy� m�wi�. To by�o jaki� czas po pierwszej i ostatniej konsultacji z logoped�, kt�ra nie da�a nic. Nie uda�o si� sk�oni� Poli nawet do tego, �eby powiedzia�a �A�. Nie wiem, mo�e to by�o za wcze�nie, mo�e ta kobieta nie wzbudzi�a jej zaufania � w ka�dym razie nie wysz�o.

Grzesiek si� zawzi��. Zacz�� od r�wnie prostych d�wi�k�w, �atwych zbitek, na zasadzie: �powiedz mama, powiedz tata�.

W dniu pierwszych urodzin Uli, po po�udniu, siedzieli�my z ni� w domu przy wielkiej misce truskawek z jedn� �wieczk� w �rodku. Zadzwoni�a kom�rka Daszy. Wiedzia�em, kto dzwoni, bo podawa�em jej aparat. Dasza odebra�a, naciskaj�c klawisz g�o�nego m�wienia. Us�ysza�em, jak Trze�niewski m�wi:

��Cze��, Pola chce ci co� powiedzie�.

A po chwili us�yszeli�my bardzo niewyra�ne, nosowe:

��Ja � go � dzian � ka.

Najwyra�niej nie mia�a cierpliwo�ci do �A, B, C, mama, tata, lala�. Odczeka�a jaki� czas, �eby w granicach swoich aktualnych mo�liwo�ci powiedzie� to, co chce, a nie to, co mo�e.

Zawsze by�a przekorna.

Mo�e nie p�akali�my z rado�ci do nocy. Ale niewiele kr�cej.

Nast�pnego dnia omal nie u�ciska�em Trze�niewskiego w tych drzwiach, gdzie dot�d mijali�my si� bez s�owa. By� mo�e nawet dosz�oby do jakiego� prze�omu w naszych stosunkach, ale na dzie� dobry powiedzia� nam, �e musi wraca� do Wroc�awia.

��M�wi�e�, �e zostaniesz przez tydzie� � zaprotestowa�a Dasza. � Nie widzisz, �e Pola ci� potrzebuje?

��Jagoda jest w szpitalu. B�d� prowokowa� por�d. Co� jest nie tak � wyja�ni� spokojnie, jak nie on.

Patrzy�em, jak oddala si� d�ugim korytarzem neurologii. Spieszy� si�. Wygl�da�o to tak, jakby ucieka�.

Ka�dy pretekst dobry � mrukn��em.

Przesadzasz � sprzeciwi�a si� Dasza. � Przecie� si� nie rozdwoi.

A ty mo�esz? � zapyta�em nieprzekonany.

��Ja to co innego, bo� � I nagle zgi�o j� wp�. Zupe�nie jakby w �rodku zdania odebra�o jej si�y, jakby przygi�o j� do ziemi jednym mocnym skurczem.

Chwyci�em j�. Dr�a�a na ca�ym ciele, ale ju� si� prostowa�a, pr�bowa�a wyr�wna� oddech i powstrzyma� �zy. Dwie minuty p�niej wesz�a do szpitalnej sali z niemal naturalnym �agodnym u�miechem. Tylko ja widzia�em, jakim heroicznym wysi�kiem przyklei�a go sobie na twarzy.

Pojechali�my na konsultacj� do chi�skiego lekarza. On jeden z ca�ego kr�gu specjalist�w, z kt�rymi mieli�my do czynienia, zada� sobie trud i wyt�umaczy� nam, co si� sta�o z Pol�.

��M�zg zanurzony jest w p�ynie m�zgowo � rdzeniowym, a ten p�yn jest produkowany i rozk�adany w czterech, po��czonych ze sob�, niewielkich komorach � t�umaczy�, pokazuj�c nam palcem to, o czym m�wi�, na kolorowych wyklejkach wielkiego atlasu anatomicznego. � Wewn�trzne �ciany kom�r pokryte s� wy�ci�k� z tkanki nab�onkowej, kt�ra wytwarza ten p�yn. Komora czwarta znajduje si� najni�ej, w dolnej, tylnej cz�ci m�zgu.

Przesun�� atlas, roz�o�y� nasz� dokumentacj�, kilka kartek, kt�re dostali�my w szpitalu.

��Z rezonansu magnetycznego wynika, �e guz wype�nia� t� komor� niemal ca�kowicie. � Teraz pokazywa� o��wkiem na schematycznym rysunku m�zgu ludzkiego w jakiej� innej ksi��ce. � Opr�cz tego wrasta� w m�d�ek, a tak�e si�ga� wypustk�, czym� w rodzaju leja, w stron� pnia m�zgu, czyli tam, gdzie zaczyna si� rdze� przed�u�ony i gdzie s� j�dra wszystkich nerw�w przechodz�cych przez rdze� kr�gowy. Gdyby go zostawi� w spokoju, m�g�by za jaki� czas � one rosn� powoli � dosi�gn�� kt�rego� z wa�nych nerw�w i go uszkodzi�, chocia�by tego, kt�ry kontroluje oddychanie.

��I udusi�aby si�? � zapyta�em.

Nie ma co gdyba� � odpowiedzia� spokojnie i zacz�� rysowa� m�zg, teraz ju� na odwrocie kt�rego� z naszych papier�w. � Guz zabiera� miejsce, w kt�rym normalnie znajduje si� p�yn m�zgowo � rdzeniowy. A w m�zgu nie ma miejsca na zbyciu. Czaszka ma tak� obj�to��, jak� ma, i nie mo�e powi�kszy� si� jak nadmuchiwany balon. Guz si� rozrasta�, sprawia�, �e ros�o ci�nienie p�ynu. Musia�o rosn��. St�d zawroty i b�le g�owy, a tak�e zaburzenia widzenia. Typowe objawy.

Dlatego okulistka kaza�a dzia�a� natychmiast � mrukn��em.

Dobrze � przerwa�a mi Dasza � ale prosz� powiedzie�, czy stan, w jakim teraz jest Pola, spowodowa� guz, czy operacja, bo nikt nie chce z nami o tym rozmawia�.

Przygl�da� nam si� chwil� tym swoim pozornie zm�czonym wzrokiem, jakby szacowa�, ile jeste�my w stanie przyj��.

Tego nie spos�b stwierdzi�. Nigdy si� nie dowiemy � powiedzia� w ko�cu. � Guz i nadci�nienie wewn�trz czaszki mog�y doprowadzi� do uszkodzenia r�nych wa�nych nerw�w i mog�y powa�nie zaburzy� funkcje m�d�ku.

Wiem � znowu przerwa�a Dasza � ale co to znaczy?

To znaczy, �e Pola mo�e nie widzie�, mo�e mie� k�opoty z utrzymaniem r�wnowagi, z wykonywaniem r�kami precyzyjnych ruch�w � wylicza�. � �e mo�e mie� niedow�ad cz�ci twarzy i krtani, a co za tym idzie, zaburzenia mowy i prze�ykania. M�wi�: mo�e. Ale w tej chwili nie ma sposobu, �eby si� dowiedzie�, jak powa�ne s� uszkodzenia. Trzeba czeka�.

S�uchali�my, pytali�my i niby przyjmowali�my do wiadomo�ci, ale dzi� wiem, �e kompletnie nie zdawali�my sobie sprawy, co to tak naprawd� oznacza � dla Poli, no i dla nas.

Nadal piel�gnowali�my z�udzenia, �e skoro nowotw�r zosta� wyci�ty w ca�o�ci, to ca�a reszta, to, co si� sta�o z Pol�, wszystko po kolei si� odstanie � mo�e nie za miesi�c, ale za p� roku, rok. Nie chcieli�my wiedzie�, �e nic ju� nie b�dzie tak jak dawniej.

Niby nie czekali�my na wielki cud, ale ka�de z nas, mniej lub bardziej �wiadomie nadal mia�o nadziej� � cho�by na ca�kiem ma�y, malutki cud � niechby Pola zacz�a troch� widzie� albo troch� chodzi�. Nie za du�o, troszeczk�, ale niechby co� takiego si� sta�o, bo przecie� tak si� staramy.

Od wizyty ojca ca�kowita afazja zacz�a powolutku ust�powa�, cho� mia�o min�� jeszcze sporo czasu, zanim nasza c�rka wysz�a poza najprostsze komunikaty.

Mocnym prze�yciem by� dzie�, kiedy przysz�a do niej szpitalna rehabilitantka. M�oda sympatyczna dziewczyna wyj�a Pol� z ��ka, a potem� postawi�a i kaza�a i��, zanim Dasza zd��y�a zaprotestowa�.

Chuda jak patyk Pola nie by�a w stanie utrzyma� r�wnowagi, nie panowa�a nad swoimi ko�czynami, r�ce ucieka�y jej w jedn�, nogi w drug� stron�. Przera�aj�cy widok.

��Jak niezsynchronizowana lalka � szepn�a Dasza, kiedy przygl�dali�my si� tej walce o jeden zborny ruch.

Rehabilitantka przychodzi�a codziennie, mia�a na ka�de dziecko jaki� kwadrans, ale nawet to by�o na p� gwizdka, bo szpitalny oddzia� rehabilitacyjny w�a�nie zamyka� si� na ca�y sierpie� albo i d�u�ej. Remont.

Po badaniach kontrolnych okaza�o si�, �e p�yn m�zgowo � rdzeniowy w okaleczonym m�zgu Poli gromadzi si� i wytwarza takie ci�nienie, �e grozi to dalszymi uszkodzeniami. Lekarze uznali, �e konieczne jest wszczepienie zastawki, kt�ra odprowadza�aby nadmiar p�yn�w z kom�r m�zgu do jamy otrzewnej.

W por�wnaniu z poprzedni� operacj� to by�a bu�ka z mas�em, ale w pierwszej chwili poczuli�my si� tak, jakby nam kto znowu dokopa� w brzuch za niewinno��. Znowu sala operacyjna i narkoza.

Wszczepili Poli rurk�, kt�ra wychodzi z okolicy ciemienia, biegnie pod sk�r� przez obojczyk w d� i wchodzi drenem do jamy otrzewnej. Tym sposobem p�yn zacz�� sp�ywa� do miejsca, w kt�rym nie przeszkadza. Ma j� do dzisiaj. Mo�na j� wyczu� palcem w okolicy obojczyka.

Zaraz po tej dodatkowej operacji nast�pi�a kontrola rezonansem magnetycznym, bardzo wa�ny moment, bo chodzi�o o jednoznaczne stwierdzenie, �e guz zosta� usuni�ty w ca�o�ci razem z lejami.

Uda�o si�, usun�li wszystko, co trzeba. Mimo to lekarz prowadz�cy zaleci� Poli radioterapi�. Tylko �e z jakich� powod�w nie mo�na by�o zrobi� tego na miejscu. Mieli j� na te na�wietlania wozi� gdzie� na drugi koniec miasta.

I wtedy moja �ona podj�a odwa�n�, ale mocno kontrowersyjn� decyzj�.

Nie zgodzi�a si� � po konsultacjach z chi�skim lekarzem i onkologami o innych ni� oficjalne pogl�dach na terapi� nowotwor�w. Wszyscy byli zdania, �e na�wietlanie w niczym Poli nie pomo�e, a wr�cz przeciwnie. Uwa�ali, �e ona musi si� z tego wszystkiego sama obudzi�, otrz�sn�� i nabra� si�.

Nie odzywa�em si�, bo nikt mnie nie pyta�, ale mia�em wielkie w�tpliwo�ci.

Widzia�em w szpitalu, jak bardzo na�wietlania os�abiaj� dzieci. Ale widzia�em te� innych rodzic�w, widzia�em, z jak� desperacj� walczyli o chemi�, jeszcze jedn� chemi�, na�wietlania, wszystko co si� da, wszystkie mo�liwe trucizny i lekarstwa, �eby tylko mie� pewno��, �e zrobili wszystko, co mo�liwe dla swego dziecka.

W ko�cu powiedzia�em o tym Daszy podczas kt�rej� z codziennych podr�y w t� lub z powrotem. A ona przez chwil� patrzy�a przez okno, potem odwr�ci�a si� do mnie i powiedzia�a:

Je�li jedynym celem na�wietlania ma by� to, �e ja poprawi� sobie samopoczucie, to nie widz� w tym sensu.

Sk�d wiesz, �e to nie jest b��d?

Po prostu to wiem � odpowiedzia�a, co mnie troch� zirytowa�o, bo po takim tek�cie nie by�o o czym dyskutowa�, ale si� przymkn��em.

Dopiero d�ugo potem dowiedzia�em si�, �e nie ma bada�, kt�re by rozstrzyga�y, czy radioterapia jest skuteczna w przypadku wszystkich nowotwor�w m�zgu. R�ni onkolodzy r�nie m�wili o jej stosowaniu tam, gdzie rezonansem magnetycznym da�o si� potwierdzi� ca�kowite usuni�cie guza, a tak w�a�nie by�o w przypadku Poli.

Pola by�a nadal cewnikowana pi�� razy dziennie � skoro odpada�y na�wietlania, cewnik stawa� si� jedynym powodem trzymania jej w szpitalu. Dasza nauczy�a si� wi�c, jak to si� robi, i za��da�a wypisania c�rki. Ale si� podni�s� krzyk!

W ko�cu prawie porwali�my dzieciaka, wsadzili�my w nie pami�tam gdzie po�yczony w�zek, w samoch�d i do domu.

Nikt nam nie powiedzia�, co dalej, co mamy robi�, czego nie robi�. Nikt nic � nie wiem, mo�e za kar�, za ten bunt w miejscu, gdzie s�owo lekarza by�o �wi�te. Ale mo�e to by�a normalna praktyka. W ko�cu wi�kszo�� informacji musieli�my niemal wyrywa� z gard�a lekarzom.

Pierwsz� reakcj� moich starych na wiadomo�� o chorobie Poli by� szok. Potem ciekawo��, taka szczeg�lna mieszanka wsp�czucia i nieskrywanej ekscytacji. Co� si� dzia�o! A potem�

Zadzwoni�em do nich na kr�tko przed powrotem Poli ze szpitala, i tamta rozmowa, w kt�rej Danka w og�le nie dopu�ci�a ojca do g�osu, mocno zawa�y�a na naszych i tak nie najlepszych stosunkach.

Ucieszy�a si�, kiedy powiedzia�em, �e zamierzamy zabra� Pol� do domu.

To �wietnie � powiedzia�a. � Sko�czy si� wreszcie twoje je�d�enie. Ile� mo�na!

�atwo nie by�o � przyzna�em.

Pewnie. I wystarczy. Niech sobie sama dalej wszystko za�atwia.

��Danka�

Ona nie mo�e ci� tak dalej wykorzystywa�.

Danka, to jest moja �ona.

�ona! Ale nie twoje dziecko. Ty czas i si�y po�wi�caj Uli. Musisz my�le� przysz�o�ciowo. Wpad�e� w to wszystko jak �liwka w kompot. Teraz masz dobr� okazj�, �eby wyj�� z twarz�. Chyba nawet dla tej twojej �ony jest jasne, �e si� nie pisa�e� na co� takiego.

Nie wiedzia�em, co powiedzie�.

Dobra. Musz� lecie�, zdzwonimy si� jeszcze � wyrecytowa�em g�adko i roz��czy�em si�.

Co si� sta�o? � zapyta�a Dasza, kt�ra pod koniec rozmowy wysz�a na taras z praniem.

��Nic � odpowiedzia�em � macocha dawa�a mi dobre rady.

Ale w �rodku a� mn� telepa�o.

Nie wierz�, �e ktokolwiek przyj��by z pokor� to, co nas spotka�o. Nie wierzy�em nawet, �e Dasza przesz�a nad ca�� sytuacj� do porz�dku dziennego, cho� na pierwszy rzut oka mog�a sprawia� takie wra�enie. Po prostu by�a tak zmobilizowana, skoncentrowana na kolejnych czynno�ciach, �e nie mia�a kiedy na spokojnie rozezna� si� we w�asnych uczuciach.

Oboje dzia�ali�my jak �o�nierze, kt�rzy musz� do przodu, przed siebie, bo za nimi tylko pobojowisko i spalona ziemia. Nie byli�my ju� romantyczn� par�. Byli�my towarzyszami broni. �o�nierzowi wypchni�temu z okop�w nie podpowiada si� z boku: �Nie musisz�.

Bo nie ma dla niego innej drogi.

W�a�ciwie dobrze si� sta�o, �e Danka wypowiedzia�a to na g�os, z typow� dla siebie delikatno�ci�. Dzi�ki temu u�wiadomi�em sobie jasno, �e rzeczywi�cie � nie musz�. Ale musz�.

Troch� by�o w tamtym czasie dziwnych rozm�w, nieoczekiwanych g�os�w z przesz�o�ci i powrot�w. Odzywali si�, mocno przestraszeni, nasi szkolni koledzy. Ale by�o te� du�o ciszy, milczenia i pustki tam, sk�d spodziewali�my si� wsparcia. Tak jakby ludzie bali si� z nami rozmawia� o tym, co si� zdarzy�o. By� te� � jeden na szcz�cie � przypadek zainteresowania �ywego, ale nieco chorobliwego.

Moja kole�anka z pracy, Amerykanka zreszt�, zadzwoni�a dzie� czy dwa po tym, jak zabrali�my Pol� ze szpitala. Strasznie chcia�a nas odwiedzi�, cho� od razu powiedzia�em jej, �e na razie to nie wchodzi w gr�, bo jeszcze nie wiemy, za co si� chwyci�, bo mamy w domu ma�e dziecko i dziecko le��ce w ��ku, jedno i drugie wymaga ca�odobowej opieki.

Upar�a si� i przyjecha�a, wiedziona, nie wiem, jak�� niemal zwierz�c� ciekawo�ci�. Nie wpu�ci�em jej do domu. Stali�my na schodach, setny raz t�umaczy�em, �e nie przyjmujemy nikogo, a ona wyci�ga�a szyj� jak �ab�d� czy �yrafa, �eby cho� troch�, cho� kawa�ek zobaczy� i napa�� oczy, skoro ju� nie mo�na dotkn�� i palca wsadzi�! Okropno��!

Zadzwoni� �an, m�j kolega z TGM w San Jose. Nie wypytywa�, nie wsp�czu�, tylko zapyta�, w czym mo�e pom�c. Nie mia�em poj�cia, bo wtedy jeszcze nie zdawa�em sobie sprawy, jak bardzo zmieni�y si� nasze potrzeby. A on pos�ucha� tego, co by�em w stanie mu opowiedzie�, i par� dni p�niej przys�a� link do strony z niezliczonymi modelami w�zk�w inwalidzkich i pro�b�, �eby�my wybrali taki, jakiego potrzebujemy, bo wszyscy znajomi z mojej dawnej pracy postanowili si� zrzuci�. Powiedzia�em o tym Daszy.

��Pami�tasz, Marcin, ten w�zek w gara�u? � zapyta�a.

Dopiero wtedy przypomnia�em sobie stary w�zek inwalidzki, kt�ry powita� nas, kiedy przyjechali�my tu po wyprowadzce poprzedniego w�a�ciciela.

Kurcz�, to by� znak � powiedzia�a.

�e niby tego b�dziemy najbardziej potrzebowa� w tym domu?

Pokiwa�a g�ow�.

Nigdy nie wierzy�em w takie rzeczy, ale wbrew sobie pomy�la�em wtedy, �e mo�e to jednak by�o ostrze�enie od losu � niestety, przedtem niemo�liwe do odczytania, dzisiaj ju� do niczego niepotrzebne.

��No wiesz � mrukn��em � mnie uczyli, �e nie da si� zrozumie� znak�w, kt�re pojawiaj� si� w nieczytelnym kontek�cie. Ani dobrych, ani z�ych.

��I ca�e szcz�cie � westchn�a Dasza.

W pierwszym okresie, jeszcze przed operacj�, rozes�a�em wiadomo�� o chorobie Poli do wszystkich swoich ameryka�skich znajomych, w��cznie z Sar�, ostatni� dziewczyn� Maziuka. Cho� od mojego powrotu do Polski nie utrzymywali�my �adnych kontakt�w, niemal natychmiast odpowiedzia�a i odt�d regularnie pisa�a do mnie, pytaj�c, na czym stoimy.

Kiedy Pola wr�ci�a ze szpitala, Sara nieoczekiwanie zadzwoni�a i zapyta�a, co ona lubi czyta�. Troch� zg�upia�em, bo ju� jasne by�o, �e Pola nie jest w stanie czyta� ksi��ek, ale odpowiedzia�em, �e bardzo podoba� jej si� �Harry Potter�, tym bardziej �e uda�o jej si� przeczyta� go po angielsku. Sara ucieszy�a si�, a po tygodniu odebrali�my paczk� z p�ytami CD. To by�y wszystkie wydane dot�d tomy �Harry'ego Pottera� i �W�adca pier�cieni�. Zadzwoni�em z podzi�kowaniami i wtedy si� okaza�o, �e przyjaci�ka Sary prowadzi w Londynie aptek� zio�ow� i mo�e bez problemu przesy�a� nam mieszanki zaordynowane przez chi�skiego lekarza. Poczu�em si� tak, jakby to Maziuk z za�wiat�w przys�a� mi w zast�pstwie swoj� dziewczyn�.

Zrozumia�em te�, �e sta�em si� ojcem ci�ko chorej Poli. Niewa�ne, �e ona ju� mia�a ojca. Zaj�ty swoim nowo narodzonym i szcz�liwie zdrowym dzieckiem, Trze�niewski ogranicza� si� do lakonicznych telefon�w. Chcia� by� o wszystkim informowany na bie��co, gdy tymczasem ja na bie��co musia�em w tym wszystkim funkcjonowa�.

I taka by�a mi�dzy nami r�nica.

W ci�gu p�tora miesi�ca moja c�rka schud�a kilkana�cie kilogram�w. Wa�y�a teraz trzydzie�ci sze�� kilo. Przesta�a miesi�czkowa� i nikt nie potrafi� powiedzie�, kiedy powr�ci naturalny cykl.

Le�a�a. Nie umia�a si� nawet przewr�ci� o w�asnych si�ach. Podci�gni�ta do pozycji siedz�cej nie umia�a si� w niej utrzyma�, posadzona na w�zku nie potrafi�a utrzyma� g�owy. Wypowiada�a tylko pojedyncze wyrazy. Nie mia�am poj�cia, co my�li, co czuje, bo nie by�a w stanie mi tego powiedzie�. Godzinami wpatrywa�am si� w jej nieruchom� twarz i puste oczy, usi�uj�c cokolwiek z nich wyczyta�. Na pr�no.

Jedyne, co w tym wszystkim troch� podnosi�o mnie na duchu, to wiadomo��, �e nie utraci�a ca�kowicie wzroku. Pewnie dlatego, �e jeszcze nie zdawa�am sobie sprawy, �e utraci�a go w dziewi��dziesi�ciu procentach�

Pozwoli�am Poli przez miesi�c odpoczywa� od wszystkiego, �eby nabra�a si�.

Marcin musia� wraca� do pracy. Znowu przyjecha�a moja mama.

By�o ci�ko. To ju� nie by� ten czas zaraz po operacji, kiedy wszyscy robili swoje i woleli nie zastanawia� si� za du�o. Min�o par� tygodni. �wiat stan�� na g�owie i tak pozosta�, ale ka�de z nas � mimo ca�ej niewygody � nawet stoj�c na g�owie, pozosta�o sob�.

Moja mama, kt�ra wszystko wie najlepiej, zacz�a jak zawsze d��y� do przej�cia ster�w. Ja, jak zawsze, wszelkimi mo�liwymi sposobami unika�am bezpo�redniej konfrontacji, przyzwyczajona do tego, �e i tak po cichu zrobi� po swojemu. To by� ten nasz najstarszy uk�ad, przez lata ca�e wzmacniany jej nawykowym d��eniem do podporz�dkowywania sobie wszystkich i moj� uleg�o�ci�, a tak naprawd� to tch�rzostwem.

Tylko �e sytuacja, w jakiej si� znalaz�y�my, przerasta�a nas obie. W tej bitwie nie by�o miejsca na kaprali i szeregowc�w.

Najpierw by�y drobiazgi, jakie� drobne spi�cia, jej k��liwe uwagi. T�pn�o ostro dopiero w kt�re� niedzielne popo�udnie. Z powodu wentylatora. Postawi�am go przy ��ku Poli, �eby owiewa� jej ramiona, bo znowu wr�ci�y upa�y i w pokoju panowa� zaduch, mimo otwartych okien. Mama wesz�a i nic nie m�wi�c, wy��czy�a wentylator. Nie zd��y�a wyj�� z pokoju, kiedy wr�ci�am z piciem dla Poli i � pstryk � w��czy�am.

Co ty wyprawiasz? � zawo�a�a mama.

W��czam, �eby by�o jej ch�odniej � odpar�am.

Ale� on nie mo�e tu sta� � powiedzia�a zniecierpliwiona. � Pola marznie i b�dzie chora.

��Ju� jest chora � mrukn�am bez sensu.

��Bo jej nie dopilnowa�a� � wypali�a moja matka.

Z automatu. Na odlew. Jak tysi�ce razy wcze�niej. I tak d�ugo wytrzyma�a.

Pos�uchaj, co ty m�wisz! � powiedzia�am r�wnie g�o�no jak ona. To by�o zaskoczenie, i dla niej, i dla mnie, bo normalnie w takich sytuacjach odchodzi�am na stron� i p�aka�am �a�o�nie w k�ciku. Nad sob�, oczywi�cie. � Ja jestem winna chorobie Poli?

Tego nie powiedzia�am.

W�a�nie to powiedzia�a�.

No to przepraszam. Mo�e lepiej b�dzie, je�li w og�le nie b�d� si� odzywa� � wyg�osi�a sw�j ulubiony tekst poprzedzaj�cy przej�cie w stan g��bokiej urazy.

Ale to wcale nie o to chodzi � odezwa� si� Marcin, kt�ry obserwowa� ca�� t� sytuacj� przez okno z tarasu, gdzie bawi� si� z Ul�.

Widz�, �e ja tu w og�le nie jestem potrzebna! � zawo�a�a moja mama, wybieg�a z pokoju i si� rozszlocha�a.

Musia�am zosta�, napoi� Pol�, przewr�ci�, natrze� j� talkiem i potrzyma� za r�k�, bo chcia�a. Z tego wszystkiego zamierza�am ju� wy��czy� ten cholerny wiatraczek!

��Zostaw � powiedzia�a Pola. � Dobrze.

Kiedy wysz�am z pokoju, mama nadal p�aka�a w kuchni. Ju� mia�am i�� do niej, ale Marcin mnie powstrzyma�.

��Daj jej spok�j, niech si� wreszcie wyp�acze.

��Ale�

��Zostaw, jak teraz porz�dnie pop�acze, to jej troch� odpu�ci i ju� nie b�dzie musia�a nikomu dokopywa�.

Powiedzia� to tak kategorycznym tonem, �e a� spojrza�am na niego zdziwiona.

Usi�d� sobie. � Poci�gn�� mnie na fotel. � Nie musisz ca�y czas biega� i sprawdza�, czy wszystkim jest dobrze. Odpocznij.

Maaamooooo! � rozleg�o si� z pokoju Poli.

Sied�. Ja p�jd�.

Tak. Odpocznij. Pampersy, cewnik pi�� razy dziennie, pi�� p�p�ynnych posi�k�w, dwudziestoczterogodzinna walka o to, by nie dopu�ci� do odle�yn, w sierpniowym upale raczej skazana na przegran�.

Chi�ski lekarz przepisa� Poli specjaln� diet� i mieszanki zio�owe, kt�re sprowadzali�my za jakie� straszne pieni�dze z Londynu. Wszystko to trzeba by�o odmierzy�, zaparzy�, odcedzi�, wystudzi�, podawa� w odpowiednich porach i dawkach. Do tego normalne zaj�cia przy ma�ym dziecku, no i pies, kt�ry w�a�ciwie zamieszka� w ogrodzie, bo miejscowe krety po�wi�ca�y mu wi�cej uwagi ni� jego pani.

Naprawd� nie musia�am w tym wszystkim martwi� si� jeszcze samopoczuciem mojej mamy. Tym bardziej �e poradzi�a sobie beze mnie. Wyp�aka�a si� chyba za ostatnie dziesi�ciolecie, ale wbrew temu, co tyle razy m�wi�a, wcale jej to nie os�abi�o. Przeciwnie. Od tamtej niedzieli przez dwa tygodnie walczy�a z nami rami� w rami�, staraj�c si� nie rozstawia� ju� nikogo po k�tach, cho� jeszcze r�nie bywa�o, wiadomo, stres.

Postanowili�my, �e czas ju� podj�� jakie� nowe dzia�ania. Dosta�am telefon do bardzo polecanej rehabilitantki. Zgodzi�a si� przyjecha�. M�oda, energiczna dziewczyna. Pani Ania o w�osach i figurze narzeczonej Robin Hooda.

Wesz�a do pokoju, zobaczy�a Pol�, u�miechn�a si� do niej, tu spojrza�a, tam dotkn�a, o co� j� popyta�a. Po chwili wysz�a do nas � siedzieli�my w kuchni � ale ju� bez �ladu u�miechu.

��Jak d�ugo ona tak le�y? � zapyta�a.

W sumie drugi miesi�c � odpowiedzia�am.

Co? Po takiej operacji rehabilitacja powinna rozpocz�� si� natychmiast, mo�liwie intensywnie!

Nikt nam tego nie powiedzia� � wymamrota�am i zrobi�o mi si� zimno ze strachu.

Niemo�liwe!

Mo�liwe. Dlatego uzna�am, �e musi odpoczywa� i nabiera� si�.

Chcia�am dobrze. Nikt mi nie powiedzia�, �e nie ma czasu na odpoczywanie!

��Le��c bez ruchu? To du�y b��d. Nawet zdrowego by to powali�o. A co dopiero tutaj!

Du�o ju� wtedy przesz�am, ale t� scen� zapami�tam do ko�ca �ycia.

Chcia�am dobrze. Ale dobrymi ch�ciami piek�o brukowane� Moje piek�o.

��Widzisz? � w��czy�a si� mama. � M�wi�am, �eby jej dawa� chocia� pi�eczk� do �ciskania.

�adnych pi�eczek � przerwa�a jej pani Ania bez ceregieli. � Samo �ciskanie pobudza tylko pierwotny odruch chwytny. Zupe�nie bezu�yteczny, bez mo�liwo�ci otwarcia d�oni � wyja�ni�a, uk�adaj�c d�o� w okropny szpon.

Przepraszam � powiedzia�a moja mama.

Nie ma sprawy � rzuci�a rehabilitantka. � Nikt nie zna si� na wszystkim.

Ho, ho, pomy�la�am.

Ale dziewczyna ju� wysz�a i nie zwracaj�c na nas uwagi, zaj�a si� Pol�. Po�o�y�a j� na brzuchu i zacz�a pierwsze �wiczenie: przek�adanie g�owy z lewego policzka na prawy i z powrotem. Potem by�y pr�by przewracania si� na brzuch i z powrotem na plecy. I �agodne �wiczenia mi�ni n�g i r�k.

Po kilkunastu dniach okaza�o si� jednak, �e pani Ania nie da rady codziennie przyje�d�a� do Micha�owic. Poleci�a nam innego fizykoterapeut�.

Od niego zacz�a si� czarna seria �ludzi dobrej woli�.

Przyjecha�, usiad� przy ��ku Poli, u�miechn�� si� do niej.

��Ty wiesz, �e ju� nigdy nie wr�cisz do takiej formy jak przed operacj�? � wypali� na dzie� dobry. � To ju� si� sko�czy�o. Zapomnij.

Tak, w�a�nie tego potrzebowa�a teraz Pola! Wyceluj i sprawnie dobij! Wspaniale! Mia�am ochot� z�apa� go za blond kud�y i wyprowadzi� za drzwi, jak to robi�am z Fig�, kiedy mocno podpad�a.

Nie pami�tam, co m�wi� dalej, chcia�am tylko, �eby jak najszybciej wyszed� z tego domu. W ko�cu zamkn�am za nim drzwi i posz�am do Poli. Pochyli�am si� do niej, ona minimalnie zwr�ci�a g�ow� w moj� stron�.

��Jecha�o z g�by � powiedzia�a niewyra�nie, ale zgodnie z prawd�.

Uzna�am, �e to wystarczaj�cy komentarz.

Tego samego dnia sama zacz�am z ni� �wiczy� to, co zapami�ta�am podczas wizyt pani Ani. Nied�ugo potem przyszed� dzie�, w kt�rym Pola samodzielnie przewr�ci�a si� na bok przez sen. Niby nic i a� tyle, ale to m�g� zrozumie� tylko kto�, kto zmienia� pozycj� chorego co dwie godziny bez wzgl�du na por� dnia i nocy.

Nadal rozpaczliwie szuka�am cudu. Bardzo, bardzo chcia�am wierzy�, �e gdzie� na �wiecie jest jaka� magiczna, nadzwyczajna si�a, nie wiem, kwiat paproci, z�oty klucz, kt�ry zwr�ci mi moje dziecko w stanie sprzed choroby. Tego chcia�am.

Opr�cz mieszanek zio�owych z Londynu postanowi�am sprowadza� wzmacniaj�ce zastrzyki homeopatyczne z Niemiec. To by�y zastrzyki w brzuch. Musia�am znale�� kogo�, kto by je robi�, bo to nie taka prosta sprawa.

Po paru telefonach znalaz�am w kt�rej� przychodni ch�tn� piel�gniark�, kt�ra przychodzi�a robi� te zastrzyki. Za drugim razem, przy okazji, zapyta�am j� o okulist�, bo uzna�am, �e pora, by kto� porz�dnie zbada� Pol� pod tym k�tem.

��No, niestety � powiedzia�a. � W naszym o�rodku nie ma okulisty. Trzeba si� umawia� a� w Pruszkowie.

Par� dni p�niej musia�am p�j�� do ortopedy, bo m�j kr�gos�up, nadwer�ony przek�adaniem Poli co dwie godziny, b�aga� o wsparcie. Szuka�am mo�liwie blisko nas. Zapyta�am s�siada z przeciwka, a on powiedzia� mi, �e w budynku tamtej przychodni, w kt�rej pracuje nasza dochodz�ca piel�gniarka, jest jeszcze jedna, konkurencyjna plac�wka i tam przyjmuje niez�y ortopeda.

Posz�am tam, rzeczywi�cie, jest, prawie przez �cian�. Szybko si� um�wi�am.

Nast�pnego dnia siedzia�am w tej konkurencyjnej przychodni, czekaj�c na wizyt�, i nagle patrz�, a na s�siednich drzwiach wisi wielki napis �Okulista�. A� mnie poderwa�o. Polecia�am do recepcji.

��Czy ten okulista by� tu zawsze? � zapyta�am g�upio.

��No tak, oczywi�cie � odpowiedzia�a recepcjonistka.

Do tej pory nie mie�ci mi si� to w g�owie! �eby piel�gniarka z o�rodka za �cian� wysy�a�a mnie do okulisty w Pruszkowie! Z niepe�nosprawnym dzieckiem po ci�kiej operacji. Co za wierno�� w�asnej firmie! A w�a�ciwie nie wierno��, tylko bezmy�lno�� i ca�kowity zanik wsp�czucia.

Nast�pny by� �nak�adacz�. Postanowi�am, �e zawieziemy Pol� do znanego bioenergoterapeuty, kt�ry mieszka� niedaleko nas i leczy� nak�adaniem r�k, a w�a�ciwie energi� tych r�k. Pojechali�my. Przyjmowa� w dusznym mieszkaniu na czwartym pi�trze bloku z lat pi��dziesi�tych. W poczekalni k��bi�y si� t�umy starych kobiet, dzieci. �Nak�adacz�, malutki, grubiutki, ubrany na czarno, jak czarodziej, przyj�� Pol� za darmo i poza kolejk�.

Stali�my z Marcinem pod �cian�, a on trzyma� nad ni� r�ce, robi� miny, wzdycha� � nawet w tym ca�ym amoku widzia�am, jaki to teatr � wreszcie skupi� si�, i� zacz�� nadawa� na jakiego� swojego konkurenta, straszne zjadliwo�ci.

Patrzyli�my po sobie mocno sp�oszeni, a on:

��Spokojnie, spokojnie, tu energia leci, mo�emy sobie porozmawia�.

Postali�my, porozmawiali�my, po wszystkim zapytali�my Pol�, czy chce jeszcze do niego wr�ci�. Nie chcia�a.

��I s�usznie � mrukn�� Marcin. � Nast�pnej wizyty bym nie prze�y�.

Bo co? � nasro�y�am si�.

Nic, zupe�nie nic. � Marcin pokr�ci� g�ow� i wyprowadzi� w�zek na schody.

�ci�ga� go schodek po schodku, a mnie z ka�dym p�pi�trem robi�o si� coraz bardziej g�upio i wstyd. Nak�adacz � czwarte pi�tro, chi�ski lekarz raz w tygodniu � drugie pi�tro. I wszystko Marcin. Nie wiedzia�am, co powiedzie�.

Nie mam jasno�ci, w jakim stopniu zio�owe mieszanki i zalecenia dietetyczne chi�skiego lekarza pomog�y Poli, ale jedno jest dla nas jasne: ten cz�owiek uratowa� kr�gos�up Marcina. To on dzie� p�niej pokaza� mu, jak wprowadza� w�zek na schody � ty�em, przez wci�ganie, a nie tak, jak robi� to dotychczas, pchaj�c pod g�r�. Chyba nie przysz�oby mi to do g�owy.

Potem by�a szpitalna pani logopeda, um�wiona prywatnie. Od wyj�cia ze szpitala wszystko ju� by�o prywatnie � normalnym trybem musieliby�my czeka� ruski rok.

Nie by�o mowy, �eby pani logopeda pofatygowa�a si� do Micha�owic. Marcin pojecha� z Pol� gdzie� na Ochot�, wci�gn�� j� na w�zku na drugie pi�tro, �ci�gn�� z powrotem. Wr�ci� i od progu oznajmi�:

��Odpokutowa�em za wszystkie swoje grzechy. Zadzwo� do niej.

Zadzwoni�am i znowu pierwsze, co us�ysza�am, to by�o:

��Ale zdaje sobie pani spraw�, �e to si� ju� nie cofnie? To s� nieodwracalne zmiany w korze m�zgowej.

Nie wiem, dlaczego nie zapyta�am jej, jakim to magicznym sposobem stwierdzi�a te zmiany korowe, bo z tego, co m�wi� Marcin, wynika�o, �e ograniczy�a si� do do�� pobie�nego wywiadu.

Trudno, r�bmy, co si� da � powiedzia�am.

Czy Pola si� �lini? � zapyta�a.

Potwierdzi�am. Zapyta�a jeszcze, czy ma otwarte usta, maskowat� twarz, czy jest w stanie wykona� jakie� ruchy mimiczne. Zupe�nie jakby przyjmowa�a Pol� z zamkni�tymi oczami. Odpowiedzia�am, �e tak, i pr�bowa�am um�wi� si� na jakie� nast�pne wizyty.

��Wie pani � przerwa�a mi � ja mieszkam na drugim pi�trze. To takie niewygodne. Nie ma po co, naprawd�. Trzeba si� pogodzi�. To dziecko nie b�dzie ju� m�wi�.

Zaraz potem nast�pi�a kulminacja � pojawi�a si� Barbara Kowal, olszty�ska s�awa bioenergoterapii. Zap�acili�my jej za podr� pierwsz� klas� w obie strony. Marcin przywi�z� j� z Dworca Zachodniego.

Otworzy�am drzwi i zobaczy�am, jak wchodz� oboje po schodach. To by� niesamowity widok.

Barbara Kowal mia�a jakie� pi��dziesi�t lat, by�a bardzo wysoka i chuda. W czarnej pow��czystej indyjskiej sukience, z d�ugimi kruczoczarnymi w�osami, wygl�da�a jak siostra Mortycji Addams. Mimo upa�u mia�a bardzo gruby makija�, czarne buty na koturnie, szyj� obwieszon� dziwnymi wisiorkami. Wesz�a do domu, a ja nie wiedzia�am, jak si� zachowa�.

Pola siedzia�a w w�zku na tarasie. Kowal posz�a do niej, troch� si� tam przy niej pokr�ci�a. Czekali�my w jadalni.

��Chc� m�wi� z matk� � oznajmi�a po chwili, staj�c w drzwiach na taras. � Idziemy do kuchni.

Usiad�y�my naprzeciw siebie. Ja z Ul� na r�kach.

��Czy mog� by� szczera? � zapyta�a.

Pokiwa�am g�ow�, rzuci�am z�e spojrzenie Marcinowi pr�buj�cemu nieudolnie pods�uchiwa�. Pokr�ci� nosem i poszed� na taras do Poli.

Zapatrzy�am si� w twarz Kowal, kt�ra z tej odleg�o�ci wygl�da�a jak teatralna maska.

��Nie mam dobrych wiadomo�ci � powiedzia�a. � Droga Poli si� ko�czy. Operacja niewiele da�a, nie wyci�li wszystkiego i w tej chwili guz odrasta. Podczas zabiegu jeden z chirurg�w bardzo mi si� opiera� i teraz s� konsekwencje. Ona jest bardzo s�aba. Najlepsze, co mo�na teraz zrobi�, to znale�� dobrego lekarza, kt�ry �agodnie doprowadzi j� do ko�ca.

Patrzy�am na ni� jak wr�belek zahipnotyzowany przez kobr�.

Zdajesz sobie spraw�, �e gdyby� nie urodzi�a jej � ruchem g�owy wskaza�a Ul� � to twoja c�rka by nie zachorowa�a?

Mia�am takie my�li � wyszepta�am.

To by� dla mnie taki szok, �e w pierwszej chwili pr�bowa�am przyj�� te rewelacje do wiadomo�ci i si� z nimi pogodzi�. Naprawd�.

Czy jest w domu kreda? � zapyta�a.

Pokr�ci�am g�ow�. Nie mia�am kredy.

To myd�o.

Wzi�a myd�o z umywalki w �azience i zacz�y�my prawie biega� po ca�ym domu � ja ca�y czas z Ul� na r�ku � a ona rysowa�a jakie� znaki na wszystkich drzwiach, nawet w piwnicy. Wr�ci�y�my do kuchni, stan�am naprzeciwko Barbary. I nagle Ula z�apa�a jeden z tych jej dziwnych wisior�w, tak� metalow� tulej�.

Popatrzy�a na Ul� z powag�.

��O, to jest stara, m�dra dusza, wie, co dobre � powiedzia�a.

I wyja�ni�a, �e w tej tulei jest sproszkowany materia�, z kt�rego robiono w staro�ytnym Egipcie laski kap�an�w. Jedn� z jego w�a�ciwo�ci jest generowanie bia�ej energii. Dlatego maj�c taki proszek, mo�na bardzo zaoszcz�dzi�.

Zacz�a opowiada�, �e w domu ma te tuleje zawieszone na wszystkich licznikach i w og�le nie p�aci za pr�d, w�a�ciwie to nawet powinni jej dop�aca�. Tak� sam� tulej� za�atwi�a jakiemu� ch�opczykowi spod I�awy, kt�ry zosta� potr�cony przez samoch�d i lekarze nie dawali nadziei. Ch�opiec �yje i czuje si� �wietnie.

��Czy mog�aby pani zdoby� tak� dla Poli? � poprosi�am.

A ona na to:

��No, nie wiem, czy mi si� uda� � pokr�ci�a g�ow�. Powiedzia�am jej jeszcze, �e mamy ogromne problemy z pobraniem krwi u Poli.

���y�y si� zapadaj� � stwierdzi�a. � To normalne, gdy kto� umiera.

Po�egna�a si� ze mn�, jakby wychodzi�a ze stypy. Marcin szed� za ni� do samochodu z mordem w oczach. A� dziw, �e zgodzi�a si� z nim jecha�, bo w�a�ciwie powinna wyczu� jego furi�, skoro nawet ja j� wyczuwa�am.

Schodz�c ze schod�w, Barbara Kowal doda�a jeszcze:

��Przepraszam, �e przywioz�am z�e wiadomo�ci, ale tu ju� nic si� nie da zrobi�.

My�la�am, �e oszalej�, czekaj�c na Marcina. Na szcz�cie i Pola, i Ula przysn�y, jedna na w�zku, druga w w�zku. Mia�am chwil�, �eby och�on��. W ko�cu Marcin wr�ci�, a ja opowiedzia�am mu ca�� rozmow�.

S�ucha�, nie przerywaj�c, ja te� s�ucha�am sama siebie i dociera�o do mnie, jak to wszystko brzmi.

Najbardziej mnie uderzy�o wcale nie to, �e po pi�ciu minutach obecno�ci w tym domu wyda�a na moj� c�rk� wyrok �mierci � ale ta tuleja!

Kurde, pomy�la�am, ona ratuje ludzi. Gdybym to ja by�a wielk� bioenergoterapeutk�, to bym zdj�a z szyi t� cholern� tulej� i powiedzia�a: masz, ja sobie wezm� inn�, z licznika! I w tej samej chwili dotar�o do mnie, o co naprawd� chodzi�o. O, ja naiwna!

Poprosi�am Kowal o tulej�, a ona powiedzia�a �Nie wiem, czy si� uda�. I co powinnam by�a wtedy zrobi�? Pobiec po portmonetk�, a nie kiwa� g�ow� ze zrozumieniem. Proste jak drut!

��Co my teraz zrobimy? � zapyta�am na koniec.

A Marcin obj�� mnie mocno i powiedzia�:

��B�dziemy robi� dla Poli to, co robili�my do tej pory.

Wszystko, co w naszej mocy.

�B�dziemy robi� wszystko, co w naszej mocy�.

OK. To by�a najbardziej dojrza�a odpowied� w moim �yciu. Wi�cej r�wnie dobrych chyba mi si� nie przydarzy�o.

Wsiedli�my do samochodu, a ta pieprzni�ta baba powiedzia�a:

��To ju� d�ugo nie potrwa. Cz�owiek nie powinien interweniowa� w wyroki boskie.

Na jej szcz�cie by�em w jakim� amoku, szoku, nie wiem. Znowu zadzia�a� autopilot. Mia�em za zadanie odwie�� j� na ten cholerny dworzec, �eby spierdala�a, koniec, kropka.

Ca�� drog� do Warszawy Zachodniej jeszcze co� gada�a, opowiada�a, przechwala�a si� swoim m�odym kochankiem, koszmar! Kupi�em jej bilet, da�em do r�ki, nie czeka�em, a� poci�g odjedzie. By�em w�ciek�y.

Wyroki boskie!

Par� dni wcze�niej zadzwoni�a do mnie matka Maziuka. Wiedzia�em, �e pr�dzej czy p�niej wiadomo�� o chorobie Poli dotrze i do niej, niewykluczone, �e jednocze�nie z wie�ci� o tym, �e si� powt�rnie o�eni�em, i to z Dasz�. W ka�dym razie zadzwoni�a i po�r�d tych r�nych telefon�w, jakich wiele by�o w tamtym czasie, ten by� zdecydowanie z gatunku kondolencyjnych.

��Taka m�oda, ty patrz, Marcinek, jaki los okrutny � lamentowa�a, zupe�nie jakby Pola umar�a. � Jaki to cios dla matki�

Du�o m�wi�a o matce. By�o dla niej oczywiste, �e mnie ta sprawa w og�le nie dotyczy. A kiedy ju� wy�ali�a si� na los jako taki, na sw�j los i na los Poli, oraz jej matki, powiedzia�a nagle:

��Tak to jest, widzisz, m�odzi jeste�cie, bez Boga �yjecie. Do ko�cio�a wam zawsze za daleko, a to, Marcinek, Pan B�g nierychliwy, ale sprawiedliwy. Ka�dego pokara, jak trzeba.

S�ucha�em jej jednym uchem, ale przy tej ko�c�wce zamar�em. Zamar�em na my�l, �e komu� � na sw�j spos�b jednak wsp�czuj�cemu i �yczliwemu � naprawd� mog�o przyj�� co� takiego do g�owy. �e Pola zachorowa�a, bo nie chodzi�a do ko�cio�a. Albo dlatego, �e my nie chodzili�my.

Przez miesi�c po operacji dzie� w dzie�, �wi�tek czy pi�tek je�dzi�em trzydzie�ci kilometr�w w jedn� stron� i sp�dza�em ca�y dzie� po�r�d nieszcz�cia. Przez nast�pny miesi�c miota�em si�, pr�buj�c jako� si� po�apa�, zlepi� w ca�o�� okruchy dawnego �ycia, prac� zawodow� i nieodwo�alnie zmienion� sytuacj� domow�.

�atwo mi by�o ulec z�udzeniu, �e skoro ja �yj� w napi�ciu, skrajnej mobilizacji i przera�eniu, to ca�y �wiat te� zamar� ze zgrozy i z dr�eniem czeka na to, co dalej.

Ale to by�o tylko z�udzenie. Nie na darmo Maziuk mawia�: �Zawsze znajdziemy w sobie do�� si�y, �eby znie�� cudze nieszcz�cie�.

Podczas gdy ja nie dosypia�em, nie dojada�em i nie my�la�em, pr�buj�c w codziennych pos�ugach przy Poli znale�� cho�by cie� r�wnowagi i nadziei, matka Maziuka, i pewnie nie ona jedna, sformu�owa�a ju� akt oskar�enia i palcem wskaza�a winnych.

Bo przecie� to jest najwa�niejsze.

Je�li �ad �wiata ma trwa� niezak��cony, kara musi spotka� tego, kto jest winny � przyk�ad Hioba jako� ma�o kogo w tym wzgl�dzie przekona�.

Choroba jest kar�. Pola zachorowa�a, co oznacza, �e musi by� winna.

B�g, kt�ry jest mi�o�ci�, mimo �e ma na g�owie ca�y �wiat, wojny, g��d i terroryzm, znalaz� czas, �eby ukara� Pol� Trze�niewsk� za jej grzechy, a mo�e nawet za grzechy ca�ej jej rodziny � dlatego tak dotkliwie.

Wtedy ma�o mnie szlag nie trafi�. Dzisiaj to rozumiem.

Wskazanie winy i winnych uwalnia�o Maziukow� i takich jak ona od l�ku, od tego przera�aj�cego przeczucia, �e by� mo�e rz�dzi nami czysty przypadek, a choroba i nieszcz�cie mo�e si� przytrafi� ka�demu, niezale�nie od tego, jaki jest dobry, mi�y i religijny. Przez przypadek. Naprawd�.

Min�o par� dni od upiornej wizyty Barbary Kowal, zanim Dasza zrozumia�a, co si� w�a�ciwie sta�o. Nagle wszystko jej si� w g�owie odwr�ci�o. Przesta�a szuka� cudotw�rc�w i wszechmocnych autorytet�w.

Demoniczna bioenergoterapeutka z Olsztyna w jakim� sensie nam pomog�a. Gdyby nie ona, by� mo�e do tej pory je�dziliby�my po uzdrowicielach i znachorach. Powinienem by� jej wdzi�czny. Ale wola�bym nigdy nie mie� z ni� do czynienia.

Upar�em si�, �eby ponownie pojecha� do szpitala, jak ju� otworzyli po remoncie oddzia� rehabilitacyjny. Nie wiem, po jak� choler� tak bardzo chcia�em tam wraca�, ale wydawa�o mi si� to logiczne � jest skierowanie, trzeba jecha�.

Pok��cili�my si� z Dasz�, doje�d�aj�c do g��wnego wej�cia.

Marcin, gdzie ty jedziesz?

Na parking.

No to pomy�l chwil�. Przecie� mamy Pol�!

Bo tam jest oddzielny podjazd dla karetek i dzieci na w�zku. Podjecha�em na pami��, tak jak zawsze. Zawr�ci�em, podjecha�em jak trzeba, stan��em.

��Bli�ej chodnika! � rozkaza�a Dasza.

Nigdy nie by�em mistrzem r�cznej skrzyni bieg�w, tym bardziej w nerwach. Zazgrzyta�o. Zatrz�s�o. Silnik zgas�.

��Zjed� ze �rodka! Tarasujesz przejazd! � warkn�a.

��A mo�esz przesta� mn� komenderowa�? � zapyta�em g�o�niej, ni� chcia�em. � Na wszystkim si� znasz lepiej? Nawet na parkowaniu?

To by� celny strza�, bo Dasza nie mia�a prawa jazdy.

��Nie � powiedzia�a nieco spokojniej � nie znam si� na parkowaniu. Chc� tylko, �eby Poli by�o wygodniej.

��A ja oczywi�cie nie � mrukn��em wkurzony. � Tak sobie tylko tu przyjecha�em.

W kamiennym milczeniu wydobyli�my z samochodu Pol� i jej w�zek.

By�a niemal bezw�adna, mia�a sparali�owan� po�ow� twarzy, prawie nie widzia�a, ale wszystko s�ysza�a i rozumia�a. Jeszcze wi�cej wyczuwa�a w powietrzu.

W lewo � rzuci�a Dasza.

Jak w lewo, jak tu jest strza�ka prosto � powiedzia�em, ruszaj�c z w�zkiem.

��Ale�

��Koniec � us�yszeli�my g�os Poli. � Koniec.

Oprzytomnieli�my w sekund�. Ten jej g�os, nieodwo�alnie zmieniony, nosowy, pozbawiony intonacji, w moich uszach zabrzmia� jak jaka� ponura, beznami�tna przepowiednia.

R�ce mi opad�y. Chcia�o mi si� p�aka�.

Dlaczego ja? Co ja komu, kurwa, z�ego zrobi�em?

Chcia�em si� odwr�ci� na pi�cie, wyj�� stamt�d i � nie wiem � paln�� sobie w �eb!

��Przepraszam � szepn�a Dasza, podchodz�c i obejmuj�c mnie mocno.

Przez chwil� sta�em jak slup soli.

��Przepraszam � powt�rzy�a.

Poca�owa�em j� w czo�o. Ale gdzie� w tyle g�owy mign�� mi zjazd z Old La Honda Road w stron� Half Moon Bay w niedzielny ch�odny poranek, dwie wie�e budynku w centrum San Francisco, gdzie mieszka�a Christie, z kt�r� romansowa�em niemrawo przed przyjazdem do Polski i spotkaniem z Dasz�. Mign�a mi my�l o wolno�ci.

Od razu poczu�em si� winny.

Co my robimy? � szepn��em.

P�kamy � westchn�a Dasza.

Ruszyli�my po strza�kach. Doprowadzi�y nas do schod�w w d�. Niedobrze mi si� zrobi�o na my�l o schodzeniu, a potem wchodzeniu po nich z dziewczyn� w w�zku. Dasza nic nie powiedzia�a, zawr�cili�my do wind, tak jak chcia�a od pocz�tku. Zjechali�my do podziemia, szli�my przez jakie� korytarze wy�o�one lastryko, jakie� rury wsz�dzie, ohyda. W ko�cu dotarli�my na oddzia� rehabilitacji.

A tam t�um, t�um nieszcz�snych dzieci na w�zkach i t�um nieszcz�snych matek � bo to zawsze s� tylko matki � o zaci�tych, �ci�gni�tych zm�czeniem i rozpacz� twarzach. Koszmar.

��Nie zostawi� tu Poli, w �adnym razie � powiedzia�a Dasza.

Nie dyskutowa�em. Nie pojawili�my si� tam nigdy wi�cej. Jeszcze tego samego dnia zacz�li�my szuka� innych o�rodk�w, gdzie mo�liwa by�aby sta�a i systematyczna rehabilitacja.

By� koniec sierpnia. Koledzy i znajomi Poli zacz�li wraca� z wakacji. Wszyscy wiedzieli, co si� sta�o, bo nie by�o jej ju� na zako�czeniu roku szkolnego i nauki w gimnazjum � wychowawca klasy dotar� nawet do szpitala, ale nie wpu�cili go na oddzia�. Przez chwil� dzieciaki dzwoni�y, wypytywa�y, potem si� towarzystwo porozje�d�a�o.

Najbli�sza przyjaci�ka Poli, Dorota zwana Doti, wyjecha�a na dwa miesi�ce do Anglii. Jej mama dzwoni�a do nas co jaki� czas i by�y to rzadkie w tamtym czasie telefony z gatunku: co s�ycha� u Poli. Dobrze nam robi�y, co tylko potwierdza�o, �e cz�owiek nigdy nie wie, kto i z kt�rej strony go wzmocni. Dobrze pami�ta�em g�ow� Doti skacz�c� na boki pod ciosami rozjuszonej matki, a tu, prosz�, w�a�nie ona okaza�a si� tym, kto umie normalnie rozmawia� o ci�kiej chorobie i ci�kiej sytuacji.

Pewnego sobotniego przedpo�udnia Doti zadzwoni�a do naszej furtki.

��Dzie� dobry � zawo�a�a, gdy wyjrza�em mocno zaskoczony, bo nikt nas wtedy nie odwiedza� bez zapowiedzi, a Dasza wysz�a w�a�nie na spacer z Ul�. � Zasta�am Pol�?

Dosta�em ataku nerwowego chichotu, s�ysz�c to pytanie, ale odpowiedzia�em zgodnie z prawd�:

��Tak, jest u siebie.

Pola s�ucha�a w�a�nie piosenek z musicalu �Hair�. Siedzia�a w w�zku twarz� do drzwi, wi�c dostrzeg�a ruch, wiedzia�a, �e kto� wchodzi, ale nie wiedzia�a kto.

��Cze�� � mrukn�a Doti, jak gdyby nigdy nic. � Niespodzianka!

Pola zbarania�a. A potem� u�miechn�a si�. Leciute�ko i troch� krzywo, bo po�ow� twarzy, ale zawsze. W tym momencie dotar�o do mnie, dlaczego par� dni temu stanowczo odm�wi�a telefonowania do swojej przyjaci�ki, chocia� wiedzia�a, �e tamta ju� wr�ci�a z Anglii � skubana, czeka�a, a� Doti pojawi si� u niej sama z siebie, bez zapraszania, a ju� tym bardziej bez proszenia.

��Elo � odpar�a tym swoim nowym dziwnym g�osem i wyci�gn�a ku Doti jedn� ze s�uchawek.

Dziewczyna rozejrza�a si�, wzi�a krzes�o, przystawi�a je do w�zka i po chwili obie s�ucha�y �Hair�.

To wszystko trwa�o minut�, nie d�u�ej, ale my�la�em, �e mi ga�y wyjd� na wierzch ze zdziwienia. Po raz pierwszy od tygodni pojawi� si� w tym domu kto�, kto nam nie wsp�czu� wylewnie, nie �cisza� g�osu, rozmawiaj�c ze mn�. I to kto? Panna, kt�rej w g�owie by�y tylko kluby i markowe ciuchy! O nic nie wypytywa�a na boku, nie traktowa�a Poli jak zgni�ego jajka. Nie wchodzi�a do niej na palcach ani nie dar�a si� od progu � z jakich� niepoj�tych powod�w niekt�rzy ludzie zak�adali, �e skoro Pola nie widzi, to r�wnie� nie s�yszy, i jak si� b�dzie do niej bardzo g�o�no m�wi�, to � nie wiem co � lepiej zobaczy m�wi�cego?

Nie, nie, nie podejrzewa�em Doti o jak�� szczeg�ln� premedytacj� i szlachetne postanowienia. By� mo�e po prostu mimo sko�czonych pi�tnastu lat mia�a jeszcze w sobie tyle z dziecka, by w tej sytuacji zachowa� si� jak dziecko � przyj�� rzeczy takimi, jakimi s�. Zrobi� to, na co my w tamtym czasie jeszcze nie umieli�my si� zdoby�.

Dzi�ki ci, Doroto, a nawet Doti, pomy�la�em i wycofa�em si� do kuchni.

Par� dni p�niej Doti przyjecha�a w towarzystwie metalowego Micha�a i jego gitary. I to ju� by�a zupe�nie inna sytuacja. Wr�ci�em w�a�nie z pracy. Z pokoju Poli dobiega� �omot aktualnie ukochanego zespo�u Doti. Wystrojony na czarno Micha� siedzia� z boku i z wielkim zainteresowaniem ogl�da� puste k�ty pokoju.

��Jak spotkanie na szczycie? � zapyta�em Dasz�, kt�ra w kuchni karmi�a Ul�.

Nijak � mrukn�a. � Wszed�, ale jest ci�ko przestraszony. Boi si� nawet na ni� spojrze�.

Dziwisz si�?

Dasza wypu�ci�a Ul� z wysokiego krzese�ka i spojrza�a na mnie.

Tak j� omija wzrokiem, jakby si� ba�, �e si� zarazi nowotworem m�zgu od patrzenia � powiedzia�a z gorycz�.

Zawsze mo�e odpuka�.

Pewnie ju� ze sto razy odpuka� w krzes�o, �eby mu si� nie przytrafi�o!

Wtedy jeszcze nie wiedzieli�my, �e to w�a�nie nasza nowa norma. Wsz�dzie, gdzie si� pojawimy, ludzie, widz�c dziewczyn� z bia�� lask� i w w�zku, b�d� omijali nas szerokim �ukiem, omiatali takim specjalnym spojrzeniem, kt�re wo�a � nie patrz�! Nie dostrzega�, nie zobaczy�, nie zepsu� sobie dnia tym okropnym widokiem!

Doti g�o�no opowiada�a o mniej wi�cej pi��dziesi�tce nowych znajomych z wakacji. Pola s�ucha�a jej w milczeniu � jak zawsze, cho� tak bardzo zmieni�y si� powody tego milczenia.

Co ona sobie my�li? � westchn�a Dasza.

Doti?

Nie, Pola.

Mo�e: �Ile jeszcze musz� tego s�ucha�?

A mo�e: �Gdzie oni s�? Ci wszyscy moi przyjaciele�?

Micha� przyjecha� jeszcze dwukrotnie, za ka�dym razem �doprowadzony� przez Doti, po czym znikn�� z �ycia Poli. To by�o dla mnie du�e rozczarowanie, bo ch�opak wydawa� si� ciep�y, spokojny i jako tako pouk�adany. Rozumia�em go, ale nie umia�em rozgrzeszy�.

Pola milcza�a, a my nie umieli�my zapyta�, jak si� z tym czuje. Nie mieli�my poj�cia, co naprawd� my�li milcz�ca dziewczyna na w�zku, kt�ra niech�tnie opuszcza sw�j pok�j.

Jeszcze nie wiedzieli�my, �e tak ju� zostanie. �e do�wiadczeniami choroby i niepe�nosprawno�ci nie da si� podzieli�. Nawet z najbardziej kochaj�c� i troskliw� rodzin�.

Wiele tygodni p�niej Pola opowiedzia�a nam sen, jaki przy�ni� jej si� zaraz po operacji.

��Jestem na statku. Wszyscy tam s� ubrani na bia�o, jest spokojnie i bezpiecznie, cho� nikogo z nich nie znam. Nie wiem, co robi�. S�ysz� g�os mamy, �e mam tam zosta�. Statek odp�ywa. Widz� mam�. Stoi na brzegu i co� wo�a, ale ju� nie s�ysz�, co�

Dorota zacz�a pojawia� si� u nas regularnie. Mo�e nie tak cz�sto jak wtedy, kiedy mieszkali�my na Ursynowie, ale co najmniej dwa razy w tygodniu. To ona pierwsza wpad�a na pomys�, �eby wyj�� z Pol� z domu i z ogrodu. Po prostu pewnego dnia poprosi�a o pomoc w zej�ciu ze schodk�w frontowych, a potem potoczy�a w�zek do furtki i dalej � �do miasta�.

Nie wiem, czemu do tej pory ani razu nie przysz�o nam to do g�owy, cho� kilka razy dziennie wytaczali�my z domu w�zek Uli. Mo�e dlatego, �e ca�y czas mniej lub bardziej �wiadomie traktowali�my stan Poli jak chorob�, a gdy dziecko jest chore, to siedzi w domu, a� wyzdrowieje. Proste.

Zach�ceni, pojechali�my z Pol� na w�zku do Lasu M�ochowskiego. Las oberwa�. My te�. Obustronne nieprzystosowanie.

Tydzie� p�niej pojawi�y si� u nas dwie kole�anki i kolega Poli z olszty�skiej szko�y muzycznej. Z instrumentami. Ca�y wiecz�r d�emowali w jej pokoju. Spali pokotem na pod�odze w jadalni. Co� si� dzia�o, prysn�� jaki� zakl�ty kr�g.

Nigdy nie wiadomo, co kogo obudzi, wyrwie ze szczurzego korytarza, w kt�rym biegnie przed siebie, byle szybciej.

Nas przebudzi�a pierwsza wizyta Doti. Dzieciak przyjecha� i zachowa� si� jak gdyby nigdy nic. To by� dla nas szok. Jak machni�cie magiczn� pa�eczk�. Co� zmieni�a, co� odczarowa�a � nie w Poli � w nas, ale i wok� nas. Bo zaraz potem zacz�li si� pojawia� ludzie nios�cy nadziej�.

Pierwsz� tak� osob� by�a pani Gra�yna z przychodni dla niewidomych i s�abowidz�cych. Trafi�am do niej za po�rednictwem okulisty � tego, kt�rego mia�o nie by�. Pani Gra�yna pierwsza rozmawia�a ze mn� o tym, co zrobi� w sytuacji, w jakiej znalaz�a si� Pola, a nie o tym, jak bardzo sytuacja Poli jest beznadziejna.

Dopiero u niej okaza�o si� � �okaza�o�, nikt nam nic wcze�niej nie powiedzia� � �e Pola mo�e dosta� teleskop, specjalny okular, przez kt�ry b�dzie widzie�, bo ona mo�e widzie�, tylko z bardzo bliska � ma bardzo ograniczone pole widzenia. Dzi�ki pani Gra�ynie podj�li�my pr�b� zmierzenia jej tego pola, o czym wcze�niej nikt si� nawet nie zaj�kn��.

Okaza�o si�, �e nawet w ramach tego krety�skiego systemu s� mo�liwo�ci, by pom�c Poli. To by�o dla mnie jak wyp�yni�cie na powierzchni�, jak otwarcie drzwi. A tego okularu, kt�ry wtedy dosta�a, Pola u�ywa do dzisiaj.

Potem pojawi�a si� u nas Zosia, opiekunka do Uli, bo przecie�, poza wszystkim innym, ca�y czas rozpaczliwie szukali�my kogo� na sta�e.

Najpierw przyj�li�my na pr�b� starsz� pani�, bardzo mi��. Nazywa�a si� Maria, ale nam od razu powiedzia�a, �eby si� do niej zwraca� �pani Asia�.

��Dzieci tak wol� i tak jest �adniej � wyja�ni�a.

Pani Asia nape�ni�a nasz dom radosnym szczebiotem. Zagl�da�a do Poli i wo�a�a:

��Poleczko, jakiej �adnej muzyczki s�uchasz!

A �Poleczka� s�ucha�a w�a�nie najczarniejszych i najbardziej depresyjnych kawa�k�w Cohena, bo to by�o zaraz po tej pierwszej, przygn�biaj�cej wizycie Micha�a.

Pani Asia porywa�a Ul� na r�ce i �wiergota�a:

��Ta�czymy, Ule�ko, tani, tani, ta�czymy!

A dzieciak wy� jak zarzynany.

Nie da�o si� tego wytrzyma� dzie� w dzie�. Naprawd�. Zrezygnowali�my.

I wtedy, wracaj�c ze spaceru z Ul�, znalaz�am r�cznie napisane og�oszenie, przyklejone na s�upie, niedaleko nas. Natychmiast zadzwoni�am pod podany numer i si� um�wi�am.

Przysz�a Zosia, dziewczyna ze wsi pod Radomiem. Mia�a dwadzie�cia jeden lat i pi�kn�, czyst� i dobr� twarz. Opowiedzia�a nam, jak to jeszcze w zimie przyjechali tu z ch�opakiem zdezelowanym ma�ym fiatem. Mieli na sp�k� dwie�cie z�otych w kieszeni, chcieli zacz�� nowe �ycie i znale�� prac�. Imali si� wszystkiego, czego si� da�o. Pos�ucha�am jej chwil� i ju� wiedzia�am, �e to jest to.

Dziewczyna mia�a czworo m�odszego rodze�stwa, a mimo to lubi�a ma�e dzieci. Niczego nie trzeba by�o jej t�umaczy�. Ju� po tygodniu Ulka wybucha�a p�aczem, kiedy Zosia zaczyna�a po po�udniu zbiera� si� do wyj�cia.

W tym samym czasie znale�li�my rehabilitanta i logoped� w Konstancinie.

Pierwszy raz zawioz�a mnie tam Elka, kt�ra przyjecha�a do nas na tydzie�, korzystaj�c z tego, �e jej dzieci pojecha�y z dziadkami do Rajgrodu. Nieszcz�sna, tak d�ugo wypytywa�a mnie o wizyt� cudownej bioenergoterapeutki, b�ogos�awionej Mortycji, a� jej opowiedzia�am o energooszcz�dnych tulejach i wyroku �mierci wydanym na Pol�.

Pop�aka�a si�, ja razem z ni�, ale wtedy ju� wiedzia�am, �e w gruncie rzeczy dobrze si� sta�o. Czeka�am wprawdzie na cud, a nie na kopa w ty�ek, ale nikt nigdy nie wie, czy to, na co czeka, jest na pewno tym, czego potrzebuje. Ja z pewno�ci� potrzebowa�am kopa. A poniewa� ju� go dosta�am � zdarzy� si� cud.

Wesz�y�my z ulicy i trafi�y�my na cudown� pani� doktor! Pocz�tkowo, widz�c stan Poli, powiedzia�a, �eby�my pojecha�y po s�siedzku do o�rodka, kt�ry by� skrzy�owaniem internatu ze szpitalem i przyjmowa� dzieci nawet w jeszcze ci�szym stanie.

Wesz�am tam i niemal od progu wiedzia�am, �e nie, nigdy nie zostawi� Poli w tym miejscu.

Nie o to chodzi, �e mia�am jakie� ksi�ycowe oczekiwania i nie wiedzia�am, w jakim kraju �yj�. Wiedzia�am a� za dobrze, mia�am za sob� osiem lat samotnego macierzy�stwa. Tylko �e od chwili us�yszenia diagnozy, przez ca�y czas, by�am w stanie takiej koncentracji, skupienia i dyscypliny, �e to, jak� energi� emanowa�o jakie� miejsce, co poza s�owami przekazywa� mi kolejny cz�owiek w bia�ym fartuchu, to �wszystko dociera�o do mnie przez sk�r�, od razu.

Nie mia�am czasu si� zastanawia�. Nie mia�am czasu na to, na czym sp�dzi�am wi�kszo�� �ycia: prze�uwa� zdarze�, rozwa�a�, czy zrobi�am dobrze, czy �le. Dzia�a�am. Bez rozpraszania si� na drobiazgi.

Dopiero wtedy zrozumia�am tajemnic� wielkich aktor�w. Ilekro� spotyka�am, prywatnie albo na festiwalach, poza spektaklami, kogo�, kto naprawd� by� dobry na scenie, uderza�o mnie � cz�sto niemile � jak bardzo ci ludzie s� zdystansowani, wyciszeni i spokojni. Nie rzucali si� nikomu na szyj�, nie szaleli w bufetach i festiwalowych klubach, nie ta�czyli do rana, nie pchali si� w obiektywy. Wtedy my�la�am, �e to zarozumialstwo i poczucie wy�szo�ci. Teraz wiedzia�am, �e nic z tych rzeczy.

Oni po prostu nie zu�ywali energii na byle co. Oszcz�dzali. Na spektakl, na swoj� prac�. Tak jak ja teraz oszcz�dza�am na swoj� � na te wszystkie czynno�ci, kt�rych od rana do wieczora i w nocy wymaga� ode mnie stan Poli i normalne potrzeby Uli.

Dlatego w tym drugim o�rodku � szpitalu nie traci�am energii: wesz�am, rozejrza�am si� i wysz�am. Od razu wr�ci�am do pani doktor, z kt�r� rozmawia�am wcze�niej. Po d�u�szym namy�le zgodzi�a si� pom�c Poli. Zdecydowa�a si� na to, cho� w zasadzie nie powinna, bo nie mia�am nawet po�owy papierk�w, kt�rych egzekwowanie zbyt cz�sto uchodzi za opiek� nad chorymi.

M�odzi ludzie przebywali w jej o�rodku jak w internacie, mieli tam szko�� i regularne lekcje. Pola by sobie nie poradzi�a, bo oni wszyscy si� jako� tam jednak samodzielnie poruszali. Nie mog�am jej tam zostawi�. Um�wi�am si�, �e b�d� z ni� przyje�d�a�a codziennie, dop�ki b�dzie trzeba.

To by�o trzydzie�ci kilometr�w w jedn� stron�. Marcin pracowa�. Ja nie mia�am prawa jazdy. Przez chwil� zgodzi� si� nam pom�c s�siad z przeciwka.

Zacz�o si�. Pola �wiczy�a ka�dego dnia od godziny do p�torej. Pani doktor nam�wi�a mnie r�wnie�, �ebym mimo wszystko raz jeszcze zajrza�a do o�rodka za p�otem i zg�osi�a si� tam do jej znajomej, logopedy.

I to by� kolejny strza� w dziesi�tk�.

Pani by�a do�� ostra, preferowa�a nieco dla mnie szokuj�c� odmian� czarnego humoru i zdaje si�, �e niewiele ju� j� w �yciu rusza�o, ale to niewa�ne. Bardzo pomog�a Poli. Przede wszystkim ona pierwsza da�a jej nadziej�, �e b�dzie m�wi�, �e to w og�le jest mo�liwe.

Nie znam si� i nie wiem, czy rzeczywi�cie by�a w stanie tak od razu to stwierdzi�. Ale m�wi�c Poli co� takiego, zmobilizowa�a j� do �wicze�. Dokona�a czego�, co nie udawa�o si� nikomu, kto zaczyna� od u�wiadamiania jej, �e nic albo niewiele da si� zrobi�, bo tu taka sytuacja, �sama rozumiesz�� I od razu zacz�a z ni� pracowa�.

Dzie� w dzie� siada�am obok z zeszycikiem i notowa�am wszystkie �wiczenia, jakie jej proponowa�a.

Pami�tam popo�udnie, kiedy Marcin wr�ci� z pracy i omal nie przewr�ci� si� w progu. Jadalnia p�ywa�a w mydlinach, przy stole siedzia�am ja, obok Zosia, Pola na w�zku i Ula w niemowl�cym krzese�ku. Wszystkie, krzycz�c albo popiskuj�c, dmucha�y�my ba�ki mydlane. Pies lata� wok� sto�u i ch�epta� rozlane mydliny.

Co tu si� dzieje? � zapyta�, troch� rozbawiony, a troch� przestraszony. � Mog� z wami?

No, nie wiem � powiedzia�am � bo to s� �wiczenia.

Lo � go � pe � dycz � ne � doda�a Pola.

To ja te� po�wicz�. � Od�o�y� teczk� i w garniturze usiad� na mokrym krze�le dmucha� ba�ki.

Popatrzy�am i u�wiadomi�am sobie, jak dawno nie m�wi�am mu, �e go kocham. U�miechn�am si� do niego i wywali�am j�zor na ca�� d�ugo��.

��Nie rozumiem � zdziwi� si� i rozejrza� dooko�a. Pola i Zosia siedzia�y ka�da z j�zykiem na brodzie. � Rozumiesz co� z tego, Ulka?

Ula u�miechn�a si� promiennie i te� wywali�a j�zyk, z resztkami s�omki, kt�r� pr�bowa�a cichcem zje��.

���wiczymy � wyja�ni�am i nad�am policzki jak balon.

Bo to by�y bardzo proste rzeczy � wystawianie j�zyka, wypychanie policzk�w, przesuwanie dmuchni�ciem kulek z waty, �apanie s�omki ustami i puszczanie baniek mydlanych, zdmuchiwanie �wiecy, czyli uruchamianie aparatu mowy i artykulacji.

Na nast�pnym etapie Pola zacz�a �wiczy� wyrazy ze specjalnymi zbitkami liter, uczy�a si� u�miecha�, �eby u�miech by� r�wny, bo nadal po�owa jej twarzy pozostawa�a nieczynna, pr�bowa�a robi� grymasy. Przede wszystkim jednak powoli zaczyna�a m�wi�. Coraz wi�cej.

A my zaczynali�my si� przyzwyczaja� do my�li, �e niekt�rych problem�w nie uda nam si� rozwi�za�.

Wsz�dzie by�o bardzo trudno zaparkowa� samoch�d z w�zkiem, tak �eby by�o blisko wej�cia. Zorientowali�my si�, �e s� takie specjalne plakietki do samochodu, kt�re uprawniaj� do korzystania na parkingach z miejsc dla niepe�nosprawnych.

Popyta�am, gdzie to si� za�atwia, i pojecha�am do Pruszkowa, gdzie komisja, tak, ca�a komisja, orzek�a, �e Pola mo�e dosta� tak� plakietk�. Jeszcze powiedzieli:

��Nie b�dziemy dawa� sta�ej niepe�nosprawno�ci, �eby si� dziewczyna nie za�ama�a. Damy na dwa lata!

W porz�dku. Prawie. Bo kiedy ze �wie�utk� plakietk� na szybie pojechali�my z Pol� do supermarketu, musieli�my zaparkowa� jak zawsze kilometr od wej�cia. Id�c do sklepu i wracaj�c, mijali�my miejsce dla niepe�nosprawnych. Nadal sta� na nim mi�y czerwony samochodzik. Tylko teraz wsiada�a do niego mi�a m�oda dziewczyna w ci��y. Spojrzeli�my po sobie.

Wkr�tce si� okaza�o, �e to samo jest pod szpitalami, przychodniami, w centrach handlowych i rozrywkowych. Wsz�dzie miejsca dla niepe�nosprawnych regularnie zajmuj� pe�nosprawne kobiety w ci��y. I nikt nie widzi w tym nic niew�a�ciwego. Wiadomo, �ycie pocz�te rz�dzi. To narodzone mo�e si� ju� buja�, jak chce. A jak jest niepe�nosprawne, to niech siedzi w domu i nie k�uje w oczy!

Szukali�my po gazetach ofert w rodzaju: �Samoch�d, prawo jazdy, do dyspozycji�. Mn�stwo tego by�o. Dzwonili�my, wyja�niali�my, jaka jest sytuacja i �e potrzebujemy kogo� codziennie, co najmniej na rok.

��A nie, to mi si� nie op�aca � s�yszeli�my raz za razem.

Nikogo nie znale�li�my.

Pami�tam, jak w zdumieniu odk�ada�am s�uchawk�. Ludzie bez pracy, siedz�cy w domu � ale si� nie op�aca!

Podda�am si�.

I wtedy Zosia zaproponowa�a, �e jej ch�opak, Pawe�, m�g�by je�dzi�. Nie mia� pracy, mia� czas, wszystko op�aca�o mu si� bardziej ni� siedzenie w wynaj�tym mieszkaniu. Szkopu� w tym, �e nie mia� samochodu, bo ma�y fiat, kt�rym si� tutaj dotelepali, ju� dawno poszed� na z�om.

Uznali�my, �e mo�emy pogada�.

Przyszed� na rozmow� w garniturze i pod krawatem.

��Jestem gotowy na wszystko � oznajmi�. � Mo�ecie pa�stwo mn� dysponowa�.

Na pierwszy rzut oka wida� by�o, �e to szyty, bity i na klej brany cwaniak, ale w ko�cu nie szukali�my guwernera, tylko kierowcy.

Stan�o na tym, �e szukamy samochodu dla Paw�a, a Marcin szybko um�wi� si� z nim jeszcze na skr�canie rega��w w piwnicy, o co ja od p� roku nie mog�am si� doprosi�.

Mia�em s�u�bowego forda mondeo, ale moja praca polega�a mi�dzy innymi na je�d�eniu do klient�w w ca�ej Polsce. Nie zawsze mia�o sens pchanie si� do nich poci�giem. Je�li rehabilitacja Poli mia�a si� faktycznie odbywa� nieprzerwanie, dzie� w dzie�, potrzebowali�my drugiego samochodu. Szybko. No i niedrogo, bo pieni�dze sz�y jak woda.

Chcia�em by� oszcz�dny. Kupi�em od znajomych u�ywanego chevy blazera.

Jak si� ma ma�o pieni�dzy, nie nale�y kupowa� u�ywanego ameryka�skiego samochodu, zw�aszcza od znajomych. Ale zrozumia�em to dopiero wtedy, kiedy przejecha�em nim z Falenicy do Micha�owic. Pali� straszne ilo�ci benzyny. Jecha�em i patrzy�em, jak wska�nik poziomu paliwa te� jedzie � w d�.

Jako� zaraz potem musia�em lecie� do Wiednia. Poprosi�em Paw�a, �eby mnie odwi�z� na lotnisko, bo to by�o bladym �witem. Pojechali�my, polecia�em, wracam, a Dasza pyta:

��Jak wy�cie si� z Paw�em umawiali?

��Nijak. Mia� mnie odwie�� i odstawi� samoch�d tutaj.

��No, bo wiesz � zmarszczy�a brwi � ja tu czeka�am, czeka�am, jego nie by�o. Poprosi�am Zosi�, �eby zadzwoni�a tam do nich.

Dzwoni�a, nikt nie odbiera�. Przyjecha� po czterech godzinach jak gdyby nigdy nic i powiedzia�, �e wpad� do domu si� przespa�.

Ale zawi�z� was do Konstancina?

Zawi�z�.

To nie widz� problemu � powiedzia�em � mo�e chcia� sobie ch�opak poje�dzi� dla szpanu. Ludzka rzecz. A mo�e naprawd� spa� w domu i nie s�ysza� telefonu. Te� ludzka rzecz.

Zbagatelizowa�em spraw�, ale Daszy nie przekona�em. Nic to.

Je�dzili codziennie, sprawy si� toczy�y. Dzia�a�o � nie by�o sensu nic rozgrzebywa�.

Kt�rego� dnia Pawe� przyszed� i powiedzia�, �e dzisiaj to on nie mo�e pracowa�, ale czy m�g�bym mu po�yczy� sto z�otych i samoch�d. Do jutra.

��Pieni�dze Zosia panu odda � zapewni�.

OK. Po�yczy�em.

Nast�pnego dnia Zosia nie pojawi�a si� o um�wionej godzinie. Mia�em tego dnia pracowa� w domu, wi�c Dasza zaj�a si� Ul�, a ja zadzwoni�em zapyta�, co si� sta�o. Zosia rozp�aka�a si� przy pierwszym zdaniu.

Pawe� mnie okrad� � szlocha�a. � Wszystkie oszcz�dno�ci! Ca�e mieszkanie wyczy�ci�, wszystko.

Co znaczy wszystko?

Wszystko, co da�o si� wynie��.

Meble te�?

Nie s� nasze. Ale nasz materac zabra�.

Ale jak on si� z tym wszystkim� � zacz��em i odpowiedzia�em sobie w my�lach.

Pi�knie! Samoch�d by� beznadziejny, ale nie zamierza�em go oddawa� w prezencie.

Zadzwoni�em na policj�. Nie wiem, po jak� choler�, bo chyba nie z braku do�uj�cych do�wiadcze�. P� dnia na posterunku, papiery, zeznania spisywane na maszynie do pisania, wielkie walkie � talkie na biurku � kto� niemal bez przerwy gada� przez nie jakie� bzdury � oraz samotny policjant, kt�ry nie dawa� �adnych szans na znalezienie samochodu, dno.

Tymczasem Dasza pojecha�a do Konstancina taks�wk� i � jak to si� czasami zdarza � by� to jeden z tych wspania�ych zbieg�w okoliczno�ci, w kt�re a� trudno uwierzy�. Bo taks�wkarz okaza� si� by�ym pastorem adwentyst�w, czy mo�e raczej pastorem w stanie spoczynku. Mia� problemy ze strunami g�osowymi i musia� zrezygnowa� z funkcji. Pi�kny cz�owiek. Zgodzi� si� wozi� Pol�. Przez rok, dzie� w dzie�. Za mniej ni� taryfa i koszty benzyny.

A nasz chevy blazer odnalaz� si� po paru tygodniach. Pewnie dlatego, �e nikt go nie szuka�. Za to Pawe� przepad� bez wie�ci, cho� mo�e to akurat i dobrze.

D�ugo rozmawiali�my z Zosi�, namawiaj�c j�, �eby zadzwoni�a do domu, do rodzic�w, i zawiadomi�a ich, co si� sta�o. Strasznie si� tego ba�a. Bo co te� oni powiedz�!

��Im szybciej to zrobisz, tym lepiej � t�umaczy�em.

Zadzwoni�a. Jako� �ykn�a wszystko, co jej nawrzucali, a zdaje si�, �e specjalnie delikatni nie byli. Ale prze�y�a. A potem i tak si� okaza�o, �e w gruncie rzeczy najbardziej si� ba�a, �e j� za to wszystko zwolnimy.

Nie widzieli�my powod�w. Zosta�a z nami do ko�ca.

Min�o par� tygodni intensywnej rehabilitacji i pracy z logoped�. Pola, zach�cona pierwszymi sukcesami, zacz�a wyznacza� sobie cele. M�wi�a:

��Musz� w ci�gu miesi�ca nauczy� si� chodzi�.

R�nie bywa�o, czasami �wiczy�a z entuzjazmem, czasami narzeka�a i tylko szuka�a pretekstu, �eby si� wykr�ci�, ale �wiczy�a. I po miesi�cu rzeczywi�cie zacz�a chodzi� z balkonikiem. Ale sama. Trzymaj�c r�wnowag�. To by�o co� niesamowitego, nawet dla tej ekipy od rehabilitacji, bo podobno stan, w jakim Dasza przywioz�a j� do Konstancina, nie rokowa� du�ych sukces�w.

Na szcz�cie oni r�wnie� nie zacz�li od u�wiadamiania mojej �onie sytuacji Poli, bo pewnie stamt�d te� by uciek�y.

Zach�cona w�asnymi post�pami, Pola postanowi�a:

��Za trzy miesi�ce b�d� sama chodzi�, a za p� roku biega�.

No i ten wyznaczony czas nieub�aganie zacz�� si� wyd�u�a�.

Ko�czy�a si� jesie�.

Powoli dociera�o do niej i do nas, w jakim tempie to si� realnie posuwa. Ale nie umieli�my o tym z ni� porozmawia�.

Pola ucina�a stanowczo wszelkie nasze nieporadne pr�by, nie szuka�a �rozmowy istotnej� ani jej nie prowokowa�a. Nie mieli�my poj�cia, jak do niej trafi�, mo�e r�wnie� dlatego, �e mimo wszystko sami nie rozstali�my si� jeszcze z ulubion� my�l�, �e �b�dzie dobrze�. Wszyscy uciekali�my od fakt�w.

Pomog�a nam moja siostra, uwi�zana w Zielonej G�rze z ma�ym dzieckiem i kolejnym w drodze. Mimo to nadal by�a psychiatr� i orientowa�a si� w naszej sytuacji. Przerwa�a mi niemal w p� s�owa telefoniczny monolog o tym, jak trudno dogada� si� z Pol�. Od razu powiedzia�a, �eby�my dali dziewczynie spok�j, poczekali, a� sama z siebie troch� si� otworzy i z g�ry pogodzili si� r�wnie� z mo�liwo�ci�, �e tak si� nie stanie. Nigdy.

Zasugerowa�a, �e by� mo�e by�oby jej �atwiej porozmawia� z kim� obcym, czy raczej mniej zaanga�owanym. No i kt�ry� ju� raz powiedzia�a, �e nam � mnie i Daszy, razem i osobno � te� by si� przyda�o przegadanie sprawy.

Nie by�o �atwo znale�� terapeut�, kt�ry podj��by si� takiej rozmowy z osob� �niedoros���, chocia� ju� nie dzieckiem. W ko�cu zawie�li�my j� do starszego, mi�ego cz�owieka, kt�ry na dzie� dobry wyprosi� mnie i Dasz� z gabinetu.

D�ugo rozmawiali. Terapeuta powiedzia� nam potem, �e Pola ma pe�n� �wiadomo�� tego, co si� z ni� sta�o. Byli�my tak zaskoczeni, �e nie zapytali�my, co on, co ona przez to rozumie.

Je�eli tak, to dlaczego� dlaczego nic si� nie dzieje? Dlaczego nie za�ama�a si�, nie wpad�a w depresj�, nie histeryzuje, nie p�acze, tylko po prostu zamkn�a si� przed nami na cztery spusty?

Mo�e by�oby lepiej, gdyby troch� pohisteryzowa�a? Gdyby da�a nam szans� wejrzenia w to, co si� z ni� dzieje. Bo nasza wyobra�nia stawa�a d�ba wobec wszelkich pr�b wyobra�enia sobie, jak to jest� prawie nie widzie�, porusza� si� jak zepsuta zabawka i m�wi� tylko to, co mo�liwe do wyartyku�owania. I mie� tego �wiadomo��.

Ja bym oszala�. A Pola siedzia�a w swoim pokoju i s�ucha�a �W�adcy pier�cieni�. Na okr�g�o.

Terapeuta da� jej wizyt�wk� i zaproponowa�, �eby zadzwoni�a, je�li b�dzie gotowa do dalszej rozmowy, bo on jest do dyspozycji. Ale Pola nigdy do niego nie zadzwoni�a. Wszystkie nasze pytania o to, jak by�o, o czym rozmawiali, zbywa�a milczeniem albo jakimi� nic nieznacz�cymi �artami.

Zostawi�a nas wszystkich za drzwiami.

Dosi�g�o mnie stamt�d, sk�d si� nie spodziewa�em. Jak zawsze.

Mia�em jecha� s�u�bowo do Wroc�awia. Wybra�em si� samochodem z Micha�owic do Warszawy. Na wiadukcie zatrzyma�a mnie policja � podobno za szybko jecha�em. Da�em im mi�dzynarodowe prawo jazdy, paszport � popatrzyli, podzwonili, w g�owy si� podrapali, w ko�cu pu�cili bez mandatu. Dojecha�em do dworca � nie ma gdzie zaparkowa�. Kwadrans albo i d�u�ej kr��y�em, zanim si� gdzie� wepchn��em. Zaparkowa�em, biegn� tunelami na peron i � jak w kinie � widz�, �e m�j poci�g w�a�nie odje�d�a.

I wtedy uderzy�a mnie my�l, �e to moje �ycie tak odje�d�a, a ja stoj� na peronie, nie chc� robi� tego, co robi�, chcia�bym co� innego, ale przecie� nie mog�!

Jest �le, pomy�la�em wtedy.

Par� tygodni p�niej okaza�o si�, �e gorzej ni� my�la�em. Przy dorocznej ocenie pracownik�w wysz�o na to, �e straci�em szans� na awans. Mog�em zosta� jednym z partner�w i przesz�o mi to ko�o nosa.

By�em rozczarowany, w�ciek�y na siebie, na ca�� sytuacj�, na swego bezpo�redniego prze�o�onego, o kt�rym wiedzia�em, �e mia� w tej sprawie decyduj�cy g�os. Liczy�em na to, �e wskocz� na wy�sz� p�k�, przede wszystkim jednak mia�em nadziej� na wi�ksze pieni�dze. Nie rozumia�em, o co im chodzi, a w�a�ciwie rozumia�em, ale nie chcia�em si� z tym pogodzi�.

��Obaj wiemy, �e twoja misja jest gdzie indziej � powiedzia� mi szef, t�umacz�c, jak wypad�a ocena mojej pracy. � Nikt z nas nie ma w�tpliwo�ci, �e wybra�e� to, co jest dla ciebie najwa�niejsze.

Patrzy�em na niego kompletnie zaskoczony, bo przecie� niczego nie wybiera�em. By�em tak zaabsorbowany ratowaniem Poli wszelkimi mo�liwymi sposobami, �e ca�� reszt� ogania�em, byle szybciej, a ju� z pewno�ci� po�wi�ca�em swojej pracy nie wi�cej czasu, ni� by�o to niezb�dne. Albo i mniej. Ani przez chwil� si� nad tym nie zastanawia�em.

Wydawa�o mi si�, �e to oczywiste. A� do momentu, kiedy okaza�o si�, �e omin�o mnie co�, na czym mi zale�a�o, czyli awans, a jednocze�nie co�, czego potrzebowa�a moja rodzina, czyli wi�ksze pieni�dze. I �e wcale tego nie wybra�em.

Nie wiem, czemu nie wcze�niej, nie gdzie indziej, tylko w�a�nie tam, w gabinecie szefa poczu�em, jaki baga� d�wigam na grzbiecie od paru miesi�cy. U�wiadomi�em to sobie i� nogi mi si� rozjecha�y. Zrozumia�em, �e nie daj� rady, �e od d�u�szego czasu nie dawa�em sobie rady, ale nie dopuszcza�em do siebie nawet my�li o tym, �e nie wyrabiam.

Jolka mia�a racj�. Musia�em z kim� pogada�. Nie z tym mi�ym Amerykaninem, chocia� wiedzia�em, �e jest mi �yczliwy, nie z Dasz�, bo by�a za blisko i sama pewnie potrzebowa�a pomocy, nie z Maziukiem, bo go nie by�o, nie ze starymi, bo wiadomo� Od razu zadzwoni�em do mojej siostry.

��I tak d�ugo poci�gn��e� � powiedzia�a, zaledwie wyniszczy�em, o co mi chodzi.

Terapeutka, kt�r� mi poleci�a, by�a nieco ode mnie starsza i nie pr�bowa�a by� sympatyczna, co bardzo mi odpowiada�o. S�ucha�a, nie przerywaj�c, niczego nie zapisywa�a, mo�e gdzie� to nagrywa�a, nie wiem. Um�wili�my si� z g�ry na tak zwan� terapi� interwencyjn�, nastawion� na rozwi�zanie aktualnych problem�w, bez wnikania w przesz�o�� i �mudnych docieka�. I tak dwie sesje zaj�o, zanim opowiedzia�em jej w miar� zbornie, co mi si� przydarzy�o. M�wi�em, troch� p�aka�em, nie wiem, czy z nerw�w, czy ze wzruszenia, czy z �alu nad sob�, m�wi�em i m�wi�em, a ona spokojnie s�ucha�a. Kiedy w ko�cu zamilk�em zm�czony, spojrza�a mi w oczy i zapyta�a:

Czy panu si� przypadkiem nie pomyli�y role �yciowe?

Nie rozumiem.

Z tego, co pan opowiada, wynika, �e jest pan ojcem Poli.

Nie, sk�d�e, ona ma ojca. M�wi�em o tym.

To dlaczego tyle wysi�ku wk�ada pan w odgrywanie roli ojca, kt�rym pan nie jest?

Bo� wydawa�o mi si�, �e� � Nie wiedzia�em co dalej, co mi si� wydawa�o. � Bo jej prawdziwy ojciec w�a�ciwie uciek�. Ca�y czas si� zas�ania swoim ma�ym dzieckiem, ale my wiemy, �e po prostu da� dyla od ca�ej tej sytuacji.

��Ale to chyba jest problem Poli i jej ojca?

No, niezupe�nie. To jak najbardziej m�j problem, bo na niego nie mo�na liczy�.

To z kolei chyba problem pana �ony.

Ale to wszystko si� dzieje w moim domu.

Zgoda. Tylko �e mieszkanie w jednym domu, i to, �e jest pan partnerem matki i dzieli pan z ni� �ycie, nie czyni pana ojcem Poli.

W pierwszej chwili nie zrozumia�em, o co jej chodzi. By�em zaskoczony i dotkni�ty. Tyle jej opowiedzia�em o swoim nieszcz�ciu i bohaterstwie, a ona, zamiast mnie wzmocni� i pochwali�, chwyci�a za ucho i doprowadzi�a do lustra, w kt�rym wcale nie mia�em ochoty si� przegl�da�.

��Wi�c co? Mam si� od tego wszystkiego odci�� i zaj�� czym� weselszym?

Nie s�dz�, �eby to by�o albo � albo.

To niby jaka ma by� moja rola?

To ju� od pana zale�y. Ja m�wi� tylko, �e to nie mo�e by� rola ojca. Bo pan nie jest i nigdy nie b�dzie ojcem Poli, �eby nie wiem jak pan tego chcia�.

Wyszed�em stamt�d mocno poruszony. Wr�ci�em do domu, opowiedzia�em wszystko Daszy, a ona na to:

Kiedy nast�pna sesja?

We wtorek.

To id� z tob�.

Zatka�o mnie. Ca�� drog� zastanawia�em si�, jak jej powiedzie�, �e terapeutka zaproponowa�a, �eby�my nast�pnym razem przyszli do niej we dwoje.

Trudno powiedzie�, o czym my�la�am, wybieraj�c si� do terapeutki Marcina. Zaniepokoi�a mnie ta dziwna rozmowa o ojcostwie. Niby wiedzia�am, �e to Marcin zarabia na nas wszystkich i na wszystko. Niby widzia�am, �e ledwie �yje, ci�gle z czym� sp�niony, ci�gle co� nadrabiaj�cy, z pracy do domu, z domu do pracy, tu Rzym, tu Krym, a w domu zawsze to samo. Ale ja te� ledwie ci�gn�am. Ja te� ze wszystkiego zrezygnowa�am. Ja te� nie mia�am czasu dla siebie. Dlatego w pierwszej chwili odebra�am t� rozmow� raczej jako przyzwolenie, zach�t� do tego, �eby Marcin si� ode mnie oddali�. Mo�e wi�c chcia�am oceni� skal� zagro�enia, nie wiem.

Jecha�am do niej troch� nastroszona, ale ju� w trakcie pierwszej rozmowy zrozumia�am, �e si� myl�.

To nie ja wiem lepiej, to nie ja widz� wi�cej � z tego prostego powodu, �e jestem cz�ci� naszego uk�adu i naszej sytuacji. Ona, ta spokojna i wyciszona kobieta, widzi nas jak na d�oni, co wi�cej, dla niej jeste�my jedn� z wielu rodzin dotkni�tych takim czy innym kryzysem. Mo�e nas por�wna� z innymi � bez oceniania � po to, �eby pokaza� nam, jak wygl�damy widziani oczami kogo� z zewn�trz.

Pocz�tkowo irytowa�y mnie jej ci�g�e pytania o to, co Pola dzi� zrobi�a, czego si� nauczy�a w tym tygodniu, co my robili�my i jak si� z tym czujemy. Dopiero po kolejnym spotkaniu zrozumia�am, o co jej chodzi.

�eby odpowiedzie� sensownie na takie pytania, musieli�my si� zmusi� do wy�uskiwania z pami�ci zmian i nowo�ci, kt�re umyka�y nam w codziennym kontakcie i mechanicznych pos�ugach. A przecie�, mo�e nie z dnia na dzie�, ale z tygodnia na tydzie� co� tam si� zmienia�o, a to Poli uda�o si� przej�� samodzielnie par� krok�w, trzymaj�c si� por�czy, a to w�osy zaczyna�y odrasta� �miesznymi loczkami jak po trwa�ej, a to s��w przybywa�o i Pola zaczyna�a coraz wi�cej m�wi�. �miali�my si� nawet, �e jej s�ownik ju� teraz jest bogatszy od tego, kt�rym dysponuj� ca�kowicie zdrowi bywalcy nocnych kurs�w WKD.

Du�o rozmawiali�my o normie, o powrocie do normy, o normalno�ci i o tym, �e teraz walczymy, ale kiedy�, potem, za jaki� czas wszystko b�dzie dobrze.

��Co to znaczy? � zapyta�a za kt�rym� razem terapeutka.

Zaskoczy�a mnie, przez chwil� musia�am zbiera� my�li. Tyle razy od czerwca powtarza�am sobie i innym, �e �wszystko b�dzie dobrze�� �e ju� dawno przesta�am si� zastanawia�, co to znaczy. Tak jak nikt si� nie zastanawia, co to znaczy �czary � mary�.

Terapeutka milcza�a, a ja patrzy�am na ni� i na swoje my�li. Ju� wiedzia�am.

�Wszystko b�dzie dobrze� oznacza�o, �e pewnego dnia obudz� si�, a Pola zbiegnie ze schod�w i b�dzie �piewa� w kuchni przy obieraniu ziemniak�w.

��To znaczy� � potrz�sn�am g�ow� i zacz�am p�aka�. Marcin przysun�� si� z krzes�em, chcia� wzi�� mnie za r�k�, ale ja zacisn�am d�onie jedna w drugiej i p�aka�am.

P�aka�am ze z�o�ci. P�aka�am z bezsi�y.

�Tak si� nie robi! � � t�uk�o mi si� w g�owie. Nie �ci�ga si� ludzi na si�� do rzeczywisto�ci! Tak nie wolno!

A jednak z ka�d� wyp�akan� �z� dociera�a do mnie prawda, z kt�rej zdawa�am sobie spraw�, ale � jak dziecku � wydawa�o mi si�, �e je�li nie b�d� na ni� patrze�, nie b�d� zwraca� uwagi, sama zniknie, wyparuje, ulotni si�.

U�wiadomi�am sobie z ca�� � tak, tak � �z ca�� jaskrawo�ci��, �e moja c�rka ju� nigdy nie zbiegnie z �adnych schod�w, bo nowotw�r nieodwo�alnie zniszczy� t� cz�� jej m�zgu, kt�ra odpowiada za utrzymywanie r�wnowagi.

Nigdy nie b�dzie obiera� ziemniak�w, bo jej d�onie nie wiedz�, jak wykonywa� tak precyzyjne ruchy.

No i nigdy, Bo�e kochany, nigdy nie b�dzie ju� �piewa�, bo nie odzyska pe�nego panowania nad mi�niami aparatu g�osowego, g�os jej b�dzie dr�a�, nie b�dzie trafia� w d�wi�ki. Co z tego, �e nadal b�dzie umia�a je nazwa� jeden po drugim, skoro nie da rady utrzyma� linii melodycznej.

Nigdy! Drzwi zamkni�te.

P�aka�am i nie mog�am przesta�, zu�y�am po�ow� chustek z pude�ka, kt�re sta�o na stoliku ko�o mojego fotela. Marcin siedzia� nieruchomo z twarz� zakryt� r�k�.

Terapeutka czeka�a cierpliwie, a� si� troch� uspokoj�, a potem powiedzia�a co�, co trawi�am przez par� nast�pnych tygodni, ale kiedy w ko�cu to zrozumia�am, wszystko inne powoli mi si� pouk�ada�o.

��Na to, co si� sta�o � powiedzia�a � trzeba spojrze� jak na zmian�. Nieodwo�aln� zmian�, co�, co si� nie odstanie. Jest inaczej i tak ju� b�dzie. Nie gorzej, nie tragicznie, nie potwornie, tylko inaczej.

Nie wiem, mo�e u�y�a innych s��w, mo�e nie powiedzia�a tego tak wprost, ale ja tak to zapami�ta�am. �e si� zmieni�o i musz� si� z t� zmian� pogodzi�. Nie wywalcz� powrotu do poprzedniej sytuacji, cho�bym nie wiem jak tego chcia�a.

Wszystko b�dzie dobrze, ale dopiero wtedy, kiedy ja, Marcin, Pola, pogodzimy si� z tym, �e wszystko si� nieodwo�alnie zmieni�o. Ka�de z nas musi to zrobi� po swojemu, we w�asnym tempie, na sw�j spos�b. A ja musz� odpu�ci� najpierw sobie, potem Marcinowi, a na ko�cu reszcie �wiata.

Musz� �pogodzi� si� ze �wiatem�.

Nie mam innego wyj�cia.

Zaj�o mi to du�o, du�o czasu. By� mo�e w jakim� sensie zajmie mi to reszt� �ycia, ale zacz�o si� tam, w ciasnawym gabinecie tej kobiety, kt�ra powiedzia�a mi co�, co od pocz�tku powtarza�o mi mn�stwo ludzi. Ale dopiero j� us�ysza�am. Uwierzy�am, �e ju� zrobi�am wszystko, co w mojej mocy, wywalczy�am, co da�o si� wywalczy�. A teraz musz� pogodzi� si� z tym, co mam.

Tak to dzia�a.

Rozk�ada�o mnie. Chwilami traci�em pewno��, czy zaczynanie tych rozm�w z terapeutk� mia�o sens. Ale z drugiej strony, z kim mia�em rozmawia�? Z macoch�? Dzwoni�a co jaki� czas i s�czy�a teksty w rodzaju: �To nie twoja sprawa, nic do tego nie masz�. Nie, �ebym mia� si� znowu rozwodzi�, ale w�a�ciwie czemu ja si� w og�le zajmuj� cudzym dzieciakiem? Mo�e m�g�bym na przyk�ad znowu wyjecha� do Stan�w? Sam.

Komu mia�em si� przyzna�, �e tak, owszem, nieustannie chodz� mi po g�owie fantazje o ucieczce, o wolno�ci, o beztrosce, o chwili wolnego czasu. Powiedzia�em to podczas kt�rej� z sesji, a terapeutka zapyta�a jak zawsze:

No i co pan czuje, fantazjuj�c o tym wszystkim?

Straszliwe poczucie winy.

Uwa�a pan, �e nie ma pan prawa do takich my�li?

My�l�, �e to nie fair wobec mojej �ony.

A pyta� pan j� o to?

Jak pani to sobie wyobra�a?

��Zwyczajnie. Mo�e si� okaza�, �e ona te� miewa takie my�li. �ona, zdaje si�, by�a aktork�? Pokiwa�em g�ow�.

Sk�d pan wie, �e nie fantazjuje o powrocie do pracy? O ciekawych projektach, na kt�rych mog�aby si� skupi� w stu procentach, o wspania�ych kreacjach, kt�re pokazywa�aby na festiwalach�

Rozumiem � przerwa�em jej.

Musia�em jako� maniakalnie nawraca� do sprawy Trze�niewskiego. Podczas kolejnej sesji terapeutka zaproponowa�a, �ebym napisa� list do ojca Poli.

Po co? � zdziwi�em si�.

�eby mu powiedzie�, co panu le�y na sercu czy na w�trobie.

Od miesi�cy si� u nas nie pokaza�, co niby mam mu napisa�?

Popatrzy�a na mnie, u�miechn�a si� lekko.

Mo�e mu pan na przyk�ad podzi�kowa�.

My�la�em, �e to �art. Kiepski.

Za co niby?

��Na przyk�ad za to, �e zrezygnowa� ze swego pierwszego ma��e�stwa i dzi�ki temu zrobi� miejsce dla pana.

��I ja mam by� mu wdzi�czny?

��Tak my�l� � pokiwa�a g�ow�. � Mo�e te� pan napisa�, o co ma pan do niego pretensj�.

�achn��em si�, zmieni�em temat i si� po�egna�em, bo czas si� ko�czy�. Wr�ci�em do domu, wyk�pa�em Ul�, pos�ucha�em z Pol� kawa�ka p�yty, kt�r� Doti przywioz�a po po�udniu, a potem, nic nie m�wi�c, siad�em przy stole w kuchni i machn��em list do Trze�niewskiego. Podzi�kowa�em, �e si� zwin�� z �ycia Daszy, ale te� napisa�em, �e nie mo�e by� tak, �eby jako ojciec Poli tak po prostu umy� r�ce od tego wszystkiego.

Dopiero kiedy wrzuci�em list do skrzynki, nast�pnego dnia wieczorem powiedzia�em Daszy, co zrobi�em.

Ani troch� si� nie przej�a.

To si� ch�opak zdziwi � mrukn�a, nie patrz�c na mnie.

Co ty robisz? � zapyta�em, wietrz�c histeri� albo co� gorszego, bo Dasza, siedz�ca przy stole w jadalni, metodycznie przecina�a pampersy; jednego po drugim.

Pola o�wiadczy�a mi w�a�nie, �e nie chce spa� z pampersem � powiedzia�a Dasza, a �zy jej pociek�y po obu policzkach.

��I my�lisz, �e to ju�?

Skoro radzi sobie z tym sama za dnia�

To wspaniale � powiedzia�em rado�nie, ale westchn�o mi si� raczej ci�ko.

Przyjrza�a mi si� przez chwil�, otar�a �zy i si�gn�a po kolejnego pampersa.

Masz ju� dosy�? � zapyta�a.

A ty nie?

Ciebie pytam.

Pokiwa�em g�ow� bez s�owa. Zrobi�o mi si� gor�co.

��Marcin � Dasza jednym ci�ciem skasowa�a pampersa � ja wiem, ile zrobi�e� dla Poli i dla mnie. Gdyby nie ty� Niewa�ne. Nie mam jak odwdzi�czy� ci si� za to wszystko� Mog� tylko� � Podnios�a g�ow�. � Je�li chcesz odej��, ja to zrozumiem.

Omal si� nie roze�mia�em.

Czy ona wiedzia�a, o czym zdarza mi si� rozmy�la�? Czy czu�a moje w�tpliwo�ci, widzia�a m�j strach? Czy przysz�o jej do g�owy, �e tysi�c razy chcia�em tym wszystkim waln�� o ziemi� i p�j��, gdzie oczy ponios�?

Sko�czy�a�? � upewni�em si�.

Tak.

To daj no�yczki. Co tam jeszcze masz?

Zapasowe cewniki.

Dawaj gnoje!

Bo�e, jak ja czeka�am na t� chwil�!

Poci�li�my wszystko. Psu uda�o si� dorwa� i solidnie prze�u� jeden cewnik. Potem pomy�la�em, �e komu� by si� jeszcze mog�y przyda� te pampersy i te cewniki, ale trudno. Chcieli�my poci�� to g�wno i poci�li�my. A potem poszli�my do ��ka. Po raz pierwszy od nie pami�tam kiedy.

Nast�pnego dnia napisa�em jeszcze jeden list. Do Helen.

Zupe�nie nieoczekiwanie nowa szko�a Poli zachowa�a si� nadzwyczajnie. W maju, zaraz po egzaminie, wp�acili�my wpisowe, niema�e zreszt�, tym samym deklaruj�c, �e od wrze�nia Pola zacznie tam nauk�. Dzie� po rozpocz�ciu roku szkolnego zadzwoni�a do nas wychowawczyni jej klasy. Dopiero wtedy ockn�li�my si� i doszli�my do wniosku, �e trzeba si� tam przynajmniej pojawi�.

Pojechali�my i zobaczyli�my grup� sympatycznych ludzi, kt�rzy z marszu zacz�li si� zastanawia�, jak mogliby pom�c Poli. Dogadali�my si� w sprawie cz�ciowych op�at i od nast�pnego semestru do Micha�owic zacz�li przyje�d�a� nauczyciele: pani od historii, pan od matematyki, polonistka. Pr�bowali j� uczy�. Dasza nagrywa�a te lekcje na dyktafon. Pola mia�a za zadanie si� do nich szykowa�, robi�a to rzecz jasna ustnie i rzecz jasna nie zawsze ch�tnie.

Pierwszy raz pok��ci�em si� z ni� o histori�. Pok��ci�em si� z Pol�, mimo tego, �e przesz�a nowotw�r m�zgu i by�a niepe�nosprawna.

Mia�a przygotowa� si� do lekcji o Mezopotamii, a ja w �rodku nocy nagra�em jej film dokumentalny na ten temat z ciekawym komentarzem. Przez dwa dni nie znalaz�a czasu, �eby si� tym zainteresowa�.

Kiedy mam to zrobi�? � ciska�a si�, cho� w nieco zwolnionym tempie. � Mam rehabilitacj�!

No to co? � zapyta�em.

Wiedz�, �e jestem chora!

Wiedz�, �e jeste� po chorobie. I co?

Ja si� o chorob� nie prosi�am. To bez sensu!

Dobrze, powiesz tej kobiecie, kt�ra tu do ciebie w �rodku zimy przyje�d�a kolejk�, �e mo�e sobie darowa�, bo dla ciebie to bez sensu! Tak b�dzie najlepiej.

Moja wina, �e jestem chora?

Nie o tym rozmawiamy. Choroba nie ma nic wsp�lnego z tym, �e olewasz pani� od historii!

��Daj mi spok�j!

Nie mam zamiaru.

To po�a�ujesz!

Oj, dziewczyno, ju� nie tacy mi grozili.

W tym momencie dotar�o do mnie, �e dzi�ki tamtej dziwnej rozmowie z terapeutk� o ojcostwie, z po�lizgiem, ale mimo wszystko, uwolni�em si� od przymusu ratowania Poli. Bo Pola by�a ju� uratowana. By�a i mia�a pozosta� niepe�nosprawna, ale nie grozi�o jej �adne niebezpiecze�stwo. Nie musia�em si� z ni� cacka� ani nad ni� trz���.

Nie by�em ojcem Poli, nie musia�em walczy� o to, by zobaczy�a we mnie ojca. By�em m�em jej matki. To j� wspiera�em. To dla niej t�uk�em te kamienie przy drodze. To dla niej mog�em przywo�a� do porz�dku i zmobilizowa� jej c�rk�. Po to, �eby Pola nie uzna�a swojej niepe�nosprawno�ci za uniwersalne zwolnienie ze wszystkiego. Bo �ycie to nie WF, z kt�rego rzeczywi�cie do�ywotnio zosta�a zwolniona! Bo bez wzgl�du na chorob�, niepe�nosprawno�� i wszystko, co dla niej zrobimy, Pola musi poczu� si� cho� troch� odpowiedzialna za siebie.

Tak si� tym przej��em, �e od razu polecia�em powiedzie� to Daszy. Wr�ci�a w�a�nie ze szczepienia z Ul�. Ledwie �ywa, bo nasza m�odsza c�rka od paru dni stanowczo odmawia�a podr�owania w�zkiem. Dasza wys�ucha�a mnie i spojrza�a takim wzrokiem, jakim patrzy�a na Ul� �wicz�c� zapinanie guzik�w w sweterku.

Pami�tasz jeszcze, ile Pola ma lat?

Prawie szesna�cie � odpowiedzia�em zdziwiony.

Znasz jakich� odpowiedzialnych szesnastolatk�w?

No� ale ona jest po szczeg�lnych do�wiadczeniach.

��Tak. Po miesi�cach sikania przez cewnik, robienia kupy do pampersa i pe�nej zale�no�ci od tego, kto j� prze�o�y na drugi bok.

Przez chwil� poczu�em si� jak palant. Ale zaraz potem przysz�o mi do g�owy, �e nie musz� si� ju� d�u�ej zastanawia�, kim mam by� dla Poli, skoro nie mog� by� ojcem. Ju� wiem.

B�d� jej z�ym policjantem!

Jakkolwiek to brzmi, to by� dla mnie prze�om. Zacz��em przygl�da� si� sytuacji w domu z innej perspektywy. Mniej, by tak rzec, �polocentrycznej�.

Zacz��em dostrzega� drobiazgi, kt�re wcze�niej zupe�nie mi umyka�y, na przyk�ad to, jak wiele rzeczy Pola umie ju� zrobi� sama, ale nadal automatycznie wo�a matk�, �eby zrobi�a to za ni�. A Dasza biegnie jak na gwizdek. Przy kolejnej pro�bie o co� do picia nie wytrzyma�em.

Nie mo�esz sama podjecha� do lod�wki i sobie wzi��? Nie widz� tu �adnych prog�w ani barier.

Mamo! � zawo�a�a Pola p�aczliwie.

��Mama zajmuje si� Ul� � ze�ga�em bezwstydnie, bo Ulka spa�a jak suse�.

Dasza szcz�liwie bez s�owa wycofa�a si� do salonu.

Pola przyjecha�a do kuchni w�ciek�a i zaci�ta.

Wiesz, jak w biznesie nazywa si� to, co robisz?

Nie � warkn�a.

��Nawykowe delegowanie swoich spraw na reszt� zespo�u.

��Co?

M�wi�c pro�ciej, wys�ugujesz si� matk� jak s�u��c�.

�wietnie!

Nie mam poj�cia, co sobie pomy�la�a. Ale przesta�em si� tym tak strasznie przejmowa�.

��Nie wiedzia�am, �e z ciebie taki sadysta � mrukn�a Dasza, wsuwaj�c si� do kuchni. Powiedzia�a to z bardzo poci�gaj�c� nut� pot�pienia i podziwu zarazem.

Ka�dy ma takiego rycerza na bia�ym koniu, na jakiego sobie zas�u�y� � odpar�em, ca�uj�c j� w ucho.

To wiele t�umaczy � roze�mia�a si� i obj�a mnie mocno.

Znowu zacz�li�my si� z Pol� �cina�, ale i rozmawia�, r�wnie� o tym, �e nic nie trwa wiecznie, ka�dy dzie� przynosi zmian�, a przede wszystkim my si� zmieniamy. Wi�kszo�� tych rozm�w by�a odpowiedzi� na jej bunty i obwinianie choroby o wszystko. Bo Pola przyj�a tak� postaw�, �e ca�a ta sytuacja dzieje si� poza ni�, ona nie ma z tym nic wsp�lnego, bo ona si� o chorob� nie prosi�a i chce, �eby by�o tak jak kiedy�. Chce w��czy� si� z dziewczynami, tutaj po torach w Micha�owicach, i gada�, �piewa�, wyg�upia� si�.

My�l�, �e przede wszystkim chodzi�o o kontakty towarzyskie. To by�o dla niej najbole�niejsze, �e ludzie � nie, �e si� od niej odwr�cili � ale zrezygnowali z niej. Bo tu na pocz�tku co jaki� czas kto� przyje�d�a�, zagl�da�, wpada�, odwiedza�, a potem coraz rzadziej, rzadziej. Tylko jedna Doti, niezawodna i wyluzowana, przyje�d�a�a regularnie i sp�dza�a z Pol� czas, jakby si� nic nie zmieni�o.

Rozumia�em j�. Wiedzia�em, �e �zdawa� sobie spraw� ze swojej sytuacji� niekoniecznie oznacza �akceptowa� swoj� sytuacj�. W ko�cu my, jej �rodzice i legalni opiekunowie�, przerabiali�my to z takimi samymi oporami i trudem. Rozumia�em te�, �e mo�e jej to zabra� o wiele wi�cej czasu ni� nam, bo to jednak ona straci�a najwi�cej.

Na list Marcina Grzegorz odpowiedzia� listem do mnie.

Daria,

przekroczy�em czterdziestk�, jestem aktorem na pa�stwowym etacie. Nie musz� Ci chyba t�umaczy�, jakie to kokosy. W�a�nie rozsta�em si� z �on�, a w�a�ciwie ona rozsta�a si� ze mn�. Sam nie wiem dlaczego. Nie mam gdzie mieszka�, wszystko mi si� zawali�o.

Pola jest moim dzieckiem. Kocham j�, ale co mog� zrobi�? Zabra� tu, do Wroc�awia? Do pokoju go�cinnego przy teatrze, gdzie pozwolili mi przez chwil� spa�? Chyba za kar�. Zdaj� sobie spraw�, jakie sumy poch�ania rehabilitacja i wszystko, co robicie, �eby Pola zacz�a jako� funkcjonowa�, ale co ja mog�? Pieni�dze nie le�� na ulicy. Mam jeszcze drugie dziecko i zobowi�zania.

Tw�j m�� pracuje i zarabia w mi�dzynarodowej korporacji. Masz szcz�cie. Masz naprawd� cholerne szcz�cie, Daria.

Wiem, �e si� nie sprawdzam, wiem, �e nie staj� na wysoko�ci zadania. Nie pierwszy raz. Tylko si� pochlasta�.

To tylko ja

Czyta�am to par� razy i oczom nie wierzy�am. Troch� chcia�o mi si� �mia�, a troch� p�aka�. Pola na w�zku inwalidzkim pozosta�a t� sam� dziewczyn�, kt�ra kocha�a swojego ojca i lubi�a sp�dza� z nim czas. Co mia�am jej teraz powiedzie�? �Ojciec si� nie rozerwie, kochanie�? A ja mog�am si� rozerwa�? A tak, mog�am, bo �y�am za pieni�dze Marcina, kt�re spada�y z nieba w ilo�ciach dowolnych.

Rzeczywi�cie mia�am cholerne szcz�cie!

Kto� chcia�by si� ze mn� zamieni�?

Kto� naprawd� by chcia�?

Rozumia�am argumenty Grze�ka, ale wiedzia�am te�, �e mia� wyb�r. I jednak, kurcz�, jako� wybra� � tamto dziecko i tamte problemy. To dziecko i te problemy zostawi� mnie. Bo ja i tak nie mia�am wyboru.

Par� dni p�niej listonosz przyni�s� przesy�k� polecon�. Zagraniczn�. Z Oakland. Od Helen Meyers � najwyra�niej by�a �ona Marcina wr�ci�a do panie�skiego nazwiska.

Jako� dziwnie mi si� zrobi�o. Obraca�am to w r�kach na wszystkie strony, pr�bowa�am nawet w�cha�, ale nic nie wyw�cha�am. Zanim Marcin wr�ci� z pracy, by�am ju� nie�le nakr�cona.

��Widz�, �e odnawiasz stare kontakty � rzuci�am mu, ledwie zdj�� p�aszcz.

Lata� wtedy jak bumerang do Brukseli i z powrotem w sprawie wielkiego audytu jakiej� agencji rolnej na Pomorzu, kt�ry zako�czy� si� mi�dzynarodowym skandalem i spraw� o przyw�aszczenie unijnych dotacji. �limaczy�o si� to tygodniami.

��Nie wiem, o czym m�wisz, ale zaraz zobacz� � powiedzia�, zdejmuj�c buty.

Rozerwa� kopert�. W �rodku by�a cienka ksi��ka i list.

Nic nie m�wi�e�, �e t�sknisz za by�� �on� � nie wytrzyma�am.

Idiotka � stwierdzi� Marcin spokojnie, podaj�c mi ksi��k�.

�When Bad Things Happen to Good People� � przeczyta�am g�o�no tytu�. � Kiedy z�e rzeczy przydarzaj� si� dobrym ludziom? Prosi�e� j� o t� ksi��k�?

Nie. Prosi�em j� o to. � Poda� mi list, a w�a�ciwie dokument.

Co to takiego?

Helen zrzeka si� swoich aliment�w.

Nie �artuj!

Wygl�dam, jakbym �artowa�?

Ale jak to� rozmawia�e� z ni�? Nic nie m�wi�e�.

Nie by�em pewien, co z tego wyniknie. Napisa�em do niej, �e nie dam rady d�u�ej p�aci�, bo spotka�o mnie to, co spotka�o, i zwyczajnie, nie mam z czego. Napisa�em, �e jak chce, mo�e mnie do s�du� Wida� nie chcia�a.

Wreszcie spojrza�am na niego przytomniejszym okiem. Wygl�da� jak z krzy�a zdj�ty.

Siusiu, paciorek i spa� � zadysponowa�am.

Chyba za�o�� pampersa � ziewn�� Marcin.

To musisz pogada� z Ul�, bo ma na sobie ostatni.

Zasn��, nim zagotowa�a si� woda na herbat�.

Kiedy nast�pnego dnia wszed� rano do kuchni, ko�czy�am akurat przegl�da� ksi��k� od Helen.

��Wiesz, dlaczego z�e rzeczy spotykaj� dobrych ludzi? � zapyta�am.

Ziewn�� rozdzieraj�co i pokiwa� g�ow�.

��Przez przypadek.

��Czyta�e� to ju�?

��Nie. Sam wymy�li�em.

Ciekawe, zastanawia�am si�, dlaczego ten �lepy los, ten bezsensowny przypadek � niech nikt nawet nie pr�buje zaczyna� ze mn� rozmowy na temat sensu cierpienia Poli i naszego cierpienia! � ciekawe, dlaczego uczyni� nas kim� w rodzaju tr�dowatych z ko�atk�. Dlaczego wszyscy uwa�ali, �e skoro dotkn�a nas tragedia, trzeba to uszanowa�, czyli omin�� i przemilcze�.

Bo nie tylko Pola bole�nie odczuwa�a swoje osamotnienie. Wok� nas te� zrobi�o si� pusto.

Ja wiem, �e oboje przenie�li�my si� z miejsc, kt�re przez ca�e lata by�y naszym �rodowiskiem. Wiem, �e zamieszkali�my w Warszawie, mie�cie, kt�rego normalny cz�owiek nigdy nie oswoi, chyba �e si� w nim urodzi� i wychowa�. Ja wiem, �e ten nasz wsp�lny czas przed chorob� Poli to w sumie by�o p�tora roku � mo�e do�� d�ugo, �eby�my si� poznali jako para, ale za kr�tko, �eby�my wybudowali wok� siebie jaki� kr�g wsp�lnych przyjaci� i znajomych. Ja to wszystko wiem. Ale bywa�o naprawd� smutno.

Par� miesi�cy po operacji Poli przyjecha�am do Olsztyna. Elka zadzwoni�a i zaprosi�a mnie na kilka dni, Marcin kupi� mi bilety, zanim zd��y�am si� zastanowi�, i w�a�ciwie wypchn�� niemal si��.

Czu�am si� okropnie. Co chwila podrywa�o mnie, �e co� musz�, o czym� zapomnia�am, albo � co gorsza � o czym� zapomnia� Marcin, albo Zosia, albo Pola. Nawet si� nie zdziwi�am, kiedy Marcin w ko�cu wy��czy� kom�rk�, informuj�c Elk�, �e zadzwoni do niej, o ile b�dzie w stanie to uczyni� po tym kataklizmie, jaki niechybnie nawiedzi Micha�owice pod moj� nieobecno��.

Elka mieszka�a dwa kroki od teatru. Pomy�la�am, �e g�upio by�oby przyjecha� i nie zajrze�. Posz�am. Trafi�am na przedstawienie. Spotka�am wszystkich. Przyjemno�� by�a, no, do�� umiarkowana.

W�a�ciwie to chyba zepsu�am im nastr�j swoj� wizyt�. Nikt ze mn� normalnie nie rozmawia�. Nie wiem, bali si� mnie, czy co? Ci, kt�rzy si� zdecydowali, gadali o wszystkim, tylko nie o chorobie Poli. Sama nie wiedzia�am, co by�o gorsze.

Jak ju� wychodzi�am, podszed� do mnie Petro.

��Dasza, kurwa, ja nie wiem, co mam powiedzie� � j�kn��.

Poczu�am si� tak, jakby�my si� spotkali na pogrzebie Poli.

Oczywi�cie rozp�aka�am si� rzewnie, stosownie do okazji.

��No wiesz, to si� mo�e ka�demu przydarzy� � powiedzia�am, nie wiem, po co.

Zabrzmia�o tak, jakbym go pociesza�a, chocia� to przecie� on sk�ada� mi kondolencje.

Nie rozumiem, dlaczego � poskar�y�am si� Elce.

To proste � wzruszy�a ramionami. � Nie wiedz�, co powiedzie�. Ja te� mia�am tak� faz�, �e si� zastanawia�am, czy dzwoni�. Bo mo�e przeszkadzam.

W czym?

Teraz ju� nie pami�tam. I ci�gle si� ba�am, �e powiem co�, co ci� zrani albo dotknie.

No i co by si� sta�o?

W�a�nie tego nie wiedzia�am.

Powiedzia�abym ci: �Nie chc� o tym m�wi�? To a� tak boli?

Elka u�miechn�a si� troch� smutno i pokr�ci�a g�ow�.

Nie rozumia�am tych pogrzebowych klimat�w. Dzisiaj wiem, �e po prostu by�am ju� gdzie indziej, po drugiej stronie do�wiadczenia, kt�re nie mie�ci si� w g�owie nikomu, kto ma dzieci. Oni, ludzie, kt�rzy znali moj� c�rk� od przedszkola, nadal jeszcze op�akiwali Pol�, kt�ra zachorowa�a na raka m�zgu. Ja zna�am dziewczynk�, kt�ra wysz�a z raka m�zgu i by�a niepe�nosprawna fizycznie. Nie p�aka�am nad ni�. Pr�bowa�am polepszy� jej �ycie, bo wiedzia�am ju�, �e lepsze �ycie Poli oznacza lepsze �ycie ca�ej mojej rodziny.

Jak zwykle przez przypadek trafi�am w Micha�owicach do pani, kt�ra zajmowa�a si� dystrybucj� ksi��ek na kasetach z biblioteki dla niewidomych. Od niej dowiedzieli�my si�, �e jest takie miejsce i mo�emy tam zapisa� dziecko. Pojechali�my do Warszawy na Konwiktorsk� i to by�o nasze pierwsze spotkanie z lud�mi niewidomymi. Jak oni b�yskawicznie przeszukiwali katalogi � kilkaset tysi�cy kaset z literatur� polsk� i �wiatow�, ksi��ki czytane przez aktor�w. Z miejsca po�yczyli�my par� ksi��ek, czyli worek kaset. Marcin wydziwia�.

Co za manufaktura! Na �wiecie robi si� to ju� dawno na p�ytach CD. Ca�a ksi��ka na jednej p�ycie.

Nie marud� � uci�am. � Lepszy rydz ni� nic.

Nie bywa�am w �wiecie. Mo�e i gdzie� by�o lepiej, ale na mnie ta biblioteka i tak wywar�a wielkie wra�enie. Jakie to wszystko by�o zorganizowane, jaki mia�o rytm, w jakim tempie oni si� tam uwijali. Co� niesamowitego.

Ta wizyta pokaza�a mi wreszcie, �e wszystko, o czym czyta�am w Internecie, to nie jakie� bajdy, �e ludzie niewidomi i s�abowidz�cy nie musz� wegetowa� przy radiu.

Pola widzi, tylko trzeba jej wszystko bardzo powi�kszy�. Szukali�my r�nych technologicznych rozwi�za�, gad�et�w, kt�re mog�yby jej pom�c w czytaniu. Zasadniczy zwrot nast�pi�, kiedy pani Gra�yna powiedzia�a nam o kamerze, w�a�ciwie skanerze do czytania druk�w na ekranie, w wielokrotnym powi�kszeniu. Sprowadzili�my go ze Stan�w. Prosta rzecz, ale w Polsce tego nie by�o. Urz�dzenie pod��cza�o si� do telewizora. Nawet nie by�o strasznie drogie.

Pola zacz�a znowu czyta� ksi��ki. Znacznie p�niej kto� nam powiedzia�, �e z takiego samego urz�dzenia korzysta� Czes�aw Mi�osz.

Dosta�a promocj� do nast�pnej klasy. Oboje z Marcinem doszli�my do wniosku, �e wykorzystali�my do cna �yczliwo�� szko�y i nauczycieli, kt�rzy przyje�d�ali do Micha�owic na zaj�cia, bez wzgl�du na pogod� i inne obowi�zki. Zacz�li�my si� zastanawia�, co dalej, rozgl�da� za now� szko��, za jakimikolwiek mo�liwo�ciami, czymkolwiek, co Pola mog�aby robi�, poza s�uchaniem p�yt, radia i czytaniem ksi��ek. Okaza�o si�, �e mog�aby niewiele.

Szko�y integracyjne w Polsce, to znaczy w Warszawie, �wiat�ym mie�cie wielkich mo�liwo�ci, s� przystosowane do jednego rodzaju niepe�nosprawno�ci. Albo dziecko jest niewidome, albo na w�zku, albo g�uchonieme. Ale jak ma kombinacj� niepe�nosprawno�ci, to system jest bezradny. Nie ma w nim miejsca dla takich jak Pola.

Marcin, kt�ry nie raz i nie dwa w swoim �yciu by� zmuszony nauczy� si� od podstaw czego�, o czym nie mia� zielonego poj�cia, podszed� do sprawy metodycznie. Usiad� i przeczyta� obowi�zuj�ce w Polsce ustawy, kt�re dotycz� niepe�nosprawnych.

��Bardzo pouczaj�ca lektura � powiedzia� potem. � Du�o wznios�ych s��w o tym, jak pa�stwo dba o niepe�nosprawnych, jak dobro niepe�nosprawnych le�y pa�stwu na sercu i jak wszyscy powinni im pomaga�. Ale nic z tego nie wynika. Zupe�nie.

Nie wierzy�am. Sama przeczyta�am. Przejrza�am listy dyskusyjne, gdzie g�os mieli sami niepe�nosprawni.

Marcin mia� racj�.

Wi�kszo�� tych patetycznych akt�w prawnych tylko utrwala�a okropny stereotyp niepe�nosprawnego jako jednostki sm�tnej, upo�ledzonej, niezdolnej do samodzielnego �ycia i pracy. Trzeba takiego pie�ci�, trzeba mu wszystko dawa� i wszystko wybacza�. Nic nie musi, ale i nic nie mo�e.

Przekopywa�am si� te� przez strony internetowe najr�niejszych rad, komisji i komisarzy, szukaj�c jakiejkolwiek wskaz�wki, pomys�u, konkretu. Dyskusje na forach nie zostawia�y na nich suchej nitki. Z punktu widzenia m�odych, niepe�nosprawnych fizycznie, ale w pe�ni sprawnych umys�owo ludzi by�o to jedynie kilkana�cie ciep�ych sto�k�w dla krewnych i znajomych kr�lika. Jedne instytucje nic nie mog�y, inne wywala�y miliony w�a�ciwie poza jak�kolwiek realn� kontrol�.

Wi�kszo�� zajmowa�a si� g��wnie produkcj� sprawozda� i dupokryjek.

Marcin by� wtedy w sta�ym kontakcie z Sar�, o kt�rej m�wili�my: Maziukowa. Bardzo si� interesowa�a sytuacj� Poli. Nawet ja, z moim osobliwym angielskim, zmobilizowa�am si� i zadzwoni�am do niej, �eby podzi�kowa� za keyboard, jaki przys�a�a z w�asnej inicjatywy. Dzi�ki temu Pola nie katowa�a nas wi�cej melodyjkami z kompozytora w telefonie.

W kt�rym� mailu Marcin opisa� jej, jak wygl�da przysz�o�� Poli w Polsce. I wtedy Sara zapyta�a, czy orientujemy si�, czym jest ADA. Nie mieli�my poj�cia, ale sprawdzili�my.

Americans with Disabilities Act okaza� si� aktem prawnym, kt�ry nakazywa� wszystkim szczeblom administracji pa�stwowej i lokalnej, samorz�dom, przedsi�biorstwom, wszystkim, r�wnie� sklepikarzom i w�a�cicielom bar�w w Stanach, w��czanie niepe�nosprawnych w normalne �ycie.

Pami�tam, jak w zdumieniu zapyta�am wtedy:

Kim ona jest z zawodu, ta Maziukowa, �e wie takie rzeczy?

Prawnikiem. Zajmuje si� obron� interes�w konsument�w � odpowiedzia� Marcin, nie przerywaj�c czytania, a ja zbarania�am.

Nie mam poj�cia, czemu wyobra�a�am sobie, �e te panienki Maziuka, o kt�rych tyle s�ysza�am, to by�y kasjerki ze stacji benzynowych, hostessy, recepcjonistki � takie tam mi�e dziewcz�ta.

Im wi�cej czytali�my � ju� nie akt�w prawnych, ale list dyskusyjnych na r�nych dziwnych ameryka�skich forach, dok�d prowadzi�y r�ne dziwne linki � tym bardziej dociera�o do nas, �e ten dokument � w odr�nieniu od polskich ustaw � poci�ga za sob� lawin� najzupe�niej realnych skutk�w.

Nikt nie zadowala� si� wydaniem nakazu zniesienia wszelkich barier architektonicznych. Sami niepe�nosprawni skrupulatnie egzekwowali, tak�e w s�dach, ich likwidacj�. Nie wystarczy�o napisa�, �e niepe�nosprawni maj� by� traktowani na r�wni z pe�nosprawnymi w sklepach i urz�dach. Wsz�dzie musia�y pojawi� si� ceny, og�oszenia i druki dost�pne dla ka�dego, co oznacza�o na przyk�ad, �e ameryka�ski fiskus musia� przygotowa� formularze zeznania podatkowego w wersji d�wi�kowej, napisane brajlem i takie z du�ymi literami.

Czyta�am to z du�ym zainteresowaniem, ale raczej jako ciekawostk� ni� co�, co mo�e dotyczy� Poli.

Po d�ugich poszukiwaniach i zabiegach zaproponowano nam, a w�a�ciwie Poli terapi� zaj�ciow�, kt�ra polega�a na� zabawach z glin�.

Dasza pojecha�a si� temu przyjrze�. Wr�ci�a prawie z p�aczem.

��Zbieranina dzieci w r�nym wieku i z r�nymi rodzajami niepe�nosprawno�ci st�oczona w jednym pomieszczeniu � opowiada�a. � Bardzo mili ludzie to prowadz�, ale wszystko jest pod k�tem dzieci upo�ledzonych umys�owo. Zaprosili nas na piknik swojego stowarzyszenia.

��I to jest w�a�nie integracja po polsku: niewidomi z tymi na w�zku, niepe�nosprawni umys�owo z niepe�nosprawnymi fizycznie. Niech si� integruj� i g�owy nie zawracaj�!

��Jeste� niesprawiedliwy!

��Nie, jestem przera�ony.

��Ja te� � szepn�a Dasza.

Pola nie by�a i nie jest w �adnym stopniu upo�ledzona umys�owo. Do dzi� nie mog� poj��, dlaczego tyle razy musieli�my t�umaczy�, �e schorzenie tylnej cz�ci m�zgu upo�ledza czynno�ci witalne, ale nie mo�liwo�ci poznawcze.

Choroba i operacja nic nie zmieni�y, powiedzia�bym nawet, �e wyostrzy�y intelekt, a ju� na pewno j�zyk Poli.

��Masz racj� � powiedzia�a Dasza, kiedy ju� troch� och�on�a. � Nie chc�, �eby moja c�rka lepi�a z gliny, od czasu do czasu je�dzi�a na imprezy integracyjne, cho�by najmilsze, i wegetowa�a z dnia na dzie�. Chc�, �eby sko�czy�a liceum i posz�a na studia, po kt�rych znajdzie prac� � wylicza�a zrezygnowanym tonem, jak kto�, kto doskonale wie, �e prosi o gwiazdk� z nieba.

Nie mog�em jej da� gwiazdki z nieba. Ale mog�em sprawi�, by to Pola w�asnymi r�kami jej t� gwiazdk� zdj�a. O ile tylko zechce.

Byli�my ma��e�stwem, a ja by�em obywatelem ameryka�skim. W Polsce, gdzie kwestia kszta�cenia i �yciowych szans osoby niepe�nosprawnej by�a jej prywatn� spraw� i k�opotem co najwy�ej rodzinnym, doszli�my do �ciany.

Emigrowa�? � Dasza spojrza�a na mnie tak, jakbym jej zaproponowa� wsp�lne katapultowanie si� w kosmos. � Do Stan�w? Ja nie chc�.

Ja te� nie, dopiero co wr�ci�em z emigracji � odpar�em spokojnie. � Od ponad roku nie ma znaczenia, czego my chcemy, Dasza. Wa�ne jest to, czego potrzebuje Pola.

Patrzy�a na mnie ze �zami w oczach. Nie mia�a �adnych argument�w i wiedzia�a o tym.

��To mo�e do Szwecji. � A jednak mia�a! � Czyta�am, �e tam te��

Zamilk�a. Nic nie m�wi�em. Ju� widzia�em tych Szwed�w i mo�e jeszcze Fin�w � te� maj� niez�e ustawy � jak na wy�cigi przyznaj� nam swoje obywatelstwo i sw�j socjal.

��Ja mam obywatelstwo ameryka�skie, Ula te�, ty jeste� moj� �on�� � wylicza�em.

Mo�e, nie wiem, za par� lat? � przerwa�a mi.

Pola nie ma osiemnastu lat i nie podlega jeszcze normalnym procedurom imigracyjnym � ci�gn��em.

Ty i ten tw�j pieprzony ameryka�ski raj! � przerwa�a mi znowu, zniecierpliwiona.

Dasza, ja ci nie proponuj� raju, tylko wyjazd tam, gdzie nasze problemy s� ju� dawno rozwi�zane. Nie m�wi�, �e w Ameryce nie ma �adnych problem�w. Jest ich mn�stwo. Ale my b�dziemy ich mieli du�o mniej. Wiesz, �e tutaj tylko m�wi� i pisz� o integracji, a patrz� na Pol� jak na zad�umion�. Mo�e kiedy� to si� zmieni, ale my nie potrzebujemy �aski, tylko pomocy od zaraz.

Wiem � powiedzia�a g�ucho. � Beznadzieja.

Nie, w�a�nie nadzieja � sprostowa�em. � Mo�e si� uda, mo�e si� nie uda. Ale przynajmniej jest nadzieja, a to, co teraz� sama wiesz.

Wiem � powt�rzy�a, chowaj�c twarz w d�oniach.

��Jaja sobie robisz? � powiedzia�a Pola na dzie� dobry. � Nigdzie nie jad�.

Obie si� na mnie uwzi�y!

Zaczekaj � przerwa�em jej. � Zanim odrzucisz, zastan�w si�, co odrzucasz.

Co za r�nica?

No, w�a�nie do�� zasadnicza.

Przerzuci�em na ekran Poli list� dyskusyjn� ze strony uczni�w Gunn High School w Pa�o Alto, szko�y, kt�r� Sara wyszuka�a, �eby da� nam konkretny przyk�ad tego, co w Kalifornii oznacza szko�a integracyjna. Stamt�d Pola trafi�a na blog jednego z uczni�w, niewidomego ch�opaka, kt�ry m�g� porusza� tylko jednym palcem u r�ki.

��Masz co� wi�cej? � zawo�a�a po godzinie.

��Mam du�o wi�cej.

Sp�dzili�my na tym par� dni.

W�a�ciwie dopiero wtedy uda�o nam si� wreszcie pogada� o tym, co si� z ni� sta�o. Wcze�niej nie umieli�my, a i Pola niczego nam nie u�atwia�a. Nadal nie mia�a zamiaru otwiera� si� przed nami i opowiada� o tym, co czuje, co my�li o sobie, tak nieodwo�alnie zmienionej, ale zacz�li�my normalnie rozmawia� o faktach. Przek�uli�my wreszcie ten balon, zacz�li�my nazywa� rzeczy po imieniu: jej niepe�nosprawno�� ruchow�, jej niedowidzenie, perspektywy dalszej rehabilitacji. Z pomoc� Daszy pokaza�em Poli, co jest mo�liwe w Polsce i jak to samo wygl�da w Stanach.

W my�l przepis�w ADA szko�a musia�a stworzy� Poli warunki do normalnego funkcjonowania i nauki, co oznacza�o: dost�p do wszystkich tekst�w w postaci elektronicznej, narz�dzia do czytania i skanowania. No i asystenta do robienia notatek na zaj�ciach. Znika� problem dojazdu do szko�y, bo Pola z automatu dosta�aby elektryczny w�zek, a problem barier architektonicznych czy autobus�w bez podno�nik�w dla w�zk�w po prostu nie istnia�.

Najbardziej przem�wi� jej do wyobra�ni program wychowania fizycznego, realizowany przez specjalnego nauczyciela, plus ilu� tam asystent�w, kt�rzy zajmuj� si� niepe�nosprawnymi uczniami.

Zacz��em jej czyta� o dziesi�tkach tysi�cy spraw o dyskryminacj� wytaczanych w ameryka�skich s�dach i wygrywanych przez niepe�nosprawnych, poczynaj�c od dost�pu do szko�y, a ko�cz�c na dost�pie do szlak�w turystycznych na Alasce.

Czyta�em i �mia� mi si� chcia�o. A potem p�aka�.

Zbyt d�ugo mieszka�em w Stanach, by idealizowa� tamten �wiat. Niedobrze mi si� robi�o na sam� my�l, �e znowu b�d� zaczyna� wszystko od pocz�tku. Nie by�em ju� m�odym wilkiem, kt�remu oboj�tne jest, gdzie szczerzy k�y i ostrzy pazury do walki o wy�sze miejsce w hierarchii. My�la�em, �e czas walki mam za sob�.

Znowu musia�em stawa� do zawod�w. Znowu wywo�ali mnie, spoconego ze strachu, do tablicy.

Ile mo�na!

Je�eli mieli�my jeszcze jakiekolwiek w�tpliwo�ci, to rozwia�y si� one ostatecznie na schodach kamienicy w centrum, gdzie mie�ci� si� sanepid. Poszli�my tam na badanie krwi przed z�o�eniem wniosku o wiz� emigracyjn� � Dasza i Pola musia�y uzyska� za�wiadczenie, �e s� wolne od chor�b wenerycznych i AIDS.

Czwarte pi�tro, bez windy, stara kamienica, w�skie i strome schody.

My�la�em, �e ducha tam wyzion�, a by�em wtedy naprawd� w niez�ej kondycji fizycznej. W ko�cu �wiczy�em wci�ganie w�zka niemal codziennie. Przeczyta�em kilkana�cie wznios�ych dokument�w na temat konieczno�ci likwidowania barier architektonicznych, ale na ulicach i w budynkach publicznych by�o jak by�o.

Wtaszczy�em w�zek z Pol� na to czwarte pi�tro i chyba pierwszy raz w �yciu cieszy�em si�, �e musieli�my czeka� jeszcze p� godziny. Je�eli wtedy nie �ci�� mnie nag�y zawal ani udar, to chyba � odpuka� � d�ugo nic mnie nie powali.

W nagrod� dosta�em cztery pi�tra w d�!

Dowlekli�my si� do parteru, oboje zlani potem. Dasza wytar�a czo�o i poda�a mi chusteczk�.

Pora umiera� � mrukn�a.

Pora spierdala� � odburkn��em skonany.

Nie przy dziecku � w��czy�a si� Pola. � Ale dobrze m�wisz. No tak, czy ktokolwiek wie i w og�le zastanawia si� nad tym, co czuje cz�owiek na w�zku �ci�gany z czwartego pi�tra jak mebel?

Spojrza�em na Dasz�, kt�ra nie patrz�c na nas, starannie i bez sensu sk�ada�a w�a�nie mocno zu�yt� chusteczk�. Czeka�em jeszcze chwil�, w ko�cu uj��em j� pod brod� i zmusi�em, �eby na mnie spojrza�a.

Mia�a oczy pe�ne �ez.

Nie dr��y�em dalej, bo nie chcia�em rozmawia� przy Poli.

��Ci�ko ci? � zapyta�em Dasz� tego samego dnia wieczorem, bo nie mog�em zapomnie� o tych jej wielkich smutnych oczach.

��Nie, czemu? � zapyta�a bardzo swobodnym tonem.

��Ja nie pytam o pranie. � W�a�nie je rozwiesza�a. � Pytam o wyjazd.

��Jakie to ma znaczenie, czy mi ci�ko, czy mi lekko? � westchn�a.

Nie cierpia�em, kiedy wpada�a w ten styl.

��Bez znaczenia � odpar�em cierpko. � Pytam z czystej ciekawo�ci.

Zacz�a p�aka�. P�aka�a i wiesza�a jakie� cholerne gacie i skarpety.

��Dasza, porozmawiaj ze mn�, nie ka� mi zgadywa�, o co ci chodzi.

Rozp�aka�a si� jeszcze bardziej.

O to, �e tam nie b�dziesz mog�a wr�ci� do teatru?

Pokr�ci�a g�ow� i si�kaj�c nosem, powiedzia�a:

Tutaj te� nie mog�abym wr�ci�, jeszcze dobrych par� lat.

O domek na kurzej �apce? Ten w B�czynie?

Co� ty!

To o co?

��Od pocz�tku proponowa�e�, �eby�my zamieszkali w Stanach. Jakbym si� zgodzi�a, to Pola zachorowa�aby tam i tam by�aby leczona.

Trawi�em to przez chwil�.

��I my�lisz, �e jakby by�a tam leczona, to nie wysz�aby z tego a� tak niepe�nosprawna? Pokiwa�a g�ow�.

��Tego nie wiemy, Dasza. Nowotw�r to nowotw�r. Tu i tam.

Biedna Dasza, pomy�la�em. Biedna Matka Polka, wszechmocna i wszechmog�ca!

Jakimi sposobami wmawia si� tu kobietom, �e s� wiecznie odpowiedzialne za wszystko i winne wszystkiemu, co si� wydarza? Matki dosypuj� im co� do jedzenia? Przera�aj�ce!

Przecie� to Pola nie chcia�a wyjecha� � przypomnia�em jej.

Z Olsztyna te� nie chcia�a wyjecha� � mrukn�a Dasza.

No to jest remis. Ona nie chcia�a wyje�d�a� z Olsztyna, ale wyjecha�a. Teraz ty nie chcesz wyjecha� z Polski, ale wyjedziesz.

Ale wyjad� � powt�rzy�a i znowu westchn�a, ale ju� troch� ra�niej. � A ty?

Co: ja?

Chcesz wyjecha�?

Nie chcem, ale muszem � wyrecytowa�em i by�a to szczera prawda.

Mo�e �le patrzy�em. Ale naprawd� nie widzia�em innego wyj�cia.

Zacz��em intensywnie szuka� pracy w Stanach. M�j kolega z dawnych czas�w zaaran�owa� mi spotkanie w oddziale Toda Global w San Francisco.

��Nie ma problemu � powiedzia�. � Jakby co, wiem, co umiesz. Przyje�d�aj. To czysta formalno��.

Pojecha�em na miesi�c do Kalifornii, bior�c ca�y urlop z CBDQ. Rozmowy wypad�y obiecuj�co. Wydawa�o si�, �e p�jd� jeszcze na jedn�, drug�, podpisz� umow�, a potem zajm� si� szukaniem domu i szko�y dla Poli.

My�la�em, �e mnie szlag trafi, jak si� dowiedzia�em, �e mimo wszystko zosta�em odrzucony. Uznali, �e nie b�d� zdolny do �prawdziwego zaanga�owania�. Niewa�ne, jakie mam do�wiadczenie, co umiem, gdzie pracowa�em. Tak jakby najwa�niejszym kryterium oceny by�a gotowo�� do pracy z pie�ni� na ustach.

Pocz�tkowo wydawa�o mi si� to jakim� absurdem. Szybko jednak okaza�o si�, �e to ten sam kolega, kt�ry �ci�gn�� mnie na rozmowy, w ostatniej chwili zablokowa� m�j anga�.

Od pocz�tku wiedzia�, w jakiej jestem sytuacji, bo niby czemu mia�em ukrywa�, �e mam na utrzymaniu rodzin�, w tym niepe�nosprawne dziecko po ci�kiej chorobie. By�em pewien, �e powiedzia� o tym, aran�uj�c moje rozmowy. A ten skurwysyn u�y� tego jako asa w r�kawie. Facet, kt�remu par� lat temu sam za�atwi�em prac� w San Jose.

Nie wiem, o co mu chodzi�o. Czy si� obawia�, �e nawal�, a on za to odpowie, bo mnie poleci�, czy si� przestraszy�, �e �ci�ga sobie na kark konkurenta. Niewa�ne. Dosta�em no�em w plecy.

Zacz��em si� miota�. Mieszka�em po ludziach, ca�e dnie kr��y�em od rozmowy do rozmowy, dzwoni�em, nocami siedzia�em w Internecie, mailowa�em. Nic si� nie udawa�o.

Najpierw ogranicza�em si� do Kalifornii, p�niej szuka�em ju� w ca�ych Stanach.

Pr�bowa�em w moim dawnym oddziale TGM, us�ysza�em:

��Jak b�dziesz w okolicy za miesi�c, to wpadnij, pogadamy.

Pr�bowa�em w Microsofcie i pokona� mnie wewn�trzny kandydat.

Kr��y�em jak z�oty pieni�dz. Wyeksploatowa�em do cna wszystkie kontakty. I nic. Kosztowa�o mnie to czas, nerwy i paru znajomych, kt�rzy �nie czuli si� komfortowo�, kiedy dzwoni�em z pro�b� o pomoc.

By� dwa tysi�ce czwarty rok. Dotcomy ledwie podnios�y si� z bolesnego upadku. Chodzi�em od drzwi do drzwi i nic.

Wiedzia�em, na czym polega m�j problem. Sta�em si� za bardzo managerem, ale nie a� tak bardzo, �eby uwa�ano mnie za wyj�tkowo cenny nabytek. Jednocze�nie przesta�em by� techniczny, a to pu�apka, bo potencjalni pracodawcy nawet nie brali pod uwag�, �e mog� z powrotem zaj�� si� cho�by pisaniem program�w.

Przypomina�y mi si� pierwsze miesi�ce poszukiwa� i lata najdziwniejszych prac, zaraz po tym, jak przyjecha�em do Stan�w za Helen. Przypomnia�o mi si�, jak kompletnie zdesperowany poszed�em do lokalnego wydzia�u zatrudnienia, na rozmow� z doradczyni�, bo nie mia�em poj�cia, co ze sob� zrobi�.

��Mo�e p�j�� w stron� komputer�w? � zapyta�em wtedy.

��Komputery? � zdziwi�a si�. � Ale� tam ju� zrobiono wszystko, co mo�na by�o zrobi�. Tam nie warto. Ja bym raczej proponowa�a zaj�� si� stolarstwem.

A to by� dziewi��dziesi�ty pierwszy rok.

C�, nie skorzysta�em. Poszed�em na kurs obs�ugi komputera i pisania prostych programik�w w dBasie i Basicu.

Mo�e jednak trzeba by�o wybra� stolarstwo? Kto wie, gdzie by�bym teraz jako stolarz?

Sko�czy� mi si� urlop. Wr�ci�em do Polski z niczym. Niby nie koniec �wiata, tylko �e po otrzymaniu wizy ma si� sze�� miesi�cy na emigracj�.

Zapyta�em w konsulacie, co robi�. Nie ma problemu, trzeba tylko jeszcze raz zap�aci� � tyle samo, co przedtem � i wystawi� nowe wizy.

To by�o kilkaset dolar�w za osob�.

Nie by�o wyj�cia. Wizy wygas�y. Zap�acili�my za nowe.

Znowu pojecha�em do Kalifornii, ju� w zupe�nej desperacji.

Nigdzie nic.

Odpowiedzia� mi kto� z Bostonu:

��Dobrze. Przyjed� na rozmowy, ale na w�asny koszt.

A mnie nie sta� ju� by�o na wycieczki do Bostonu! Ani do Kansas City!

Czu�em, �e m�j m�zg ca�y czas przetwarza, jak komputer w backgroundzie, �e musz�, �e przecie� Pola, �e Dasza, wszystko zale�y ode mnie. Wychodzi�o mi bokiem moje rycerstwo, wszystkie moje ksi�niczki i ca�a ta moja bajka, o kt�r� si� nie prosi�em! Gdzie� po drodze by�y moje urodziny i Danka, sk�adaj�c mi �yczenia, zacz�a co� b�ka� o krzy�u, co to ka�dy musi go d�wiga�. Mo�e i musi, ale dlaczego ja?

Podczas spotkania z Sar� rozp�aka�em si� rzewnymi �zami nad swoim ci�kim losem. Ona znios�a to ze spokojem, ale ja nast�pnego dnia wyl�dowa�em u swojego dawnego terapeuty, tego, kt�ry pomaga� nam z Helen dogada� si� przy rozwodzie.

S�ucha� uwa�nie, a potem zacz�� m�wi� o moim bohaterstwie i po�wi�ceniu. Bardzo to by�o mi�e, tylko �e ja, siedz�c tam u niego, pod�wiadomie oczekiwa�em, �e kto� � cho�by on � w ko�cu mnie od tego mojego bohaterstwa uwolni, pozwoli mi odsapn��.

Nic z tego.

Wr�ci�em do Polski. Rozsy�a�em CV � jak to moja babcia m�wi�a � na Krak�w, Mak�w i cyga�sk� wie�. Dzie� w dzie�.

Nikt nie odpowiada�.

Dopiero po miesi�cu przyszed� mail z PeopleSoft. Proponowali spotkanie i rozmow�. Nauczony do�wiadczeniem od razu szczeg�owo opisa�em swoj� sytuacj� rodzinn�. Tego samego dnia odpowiedzieli, �e rozumiej� i nadal chc� rozmawia�. No to rozmawiamy � mailami, bo nie mia�em zamiaru wyrywa� si� przedwcze�nie i znowu wraca� na tarczy.

Przez dobry tydzie� gada�em z nimi przez ca�e noce. Sz�o dobrze, ale chcieli, �ebym porozmawia� jeszcze z kim� innym. Niech b�dzie. Okaza�o si�, �e to kto�, kto stale wsp�pracowa� ze mn� i Maziukiem. Pami�ta� mnie.

Sam ju� nie wiedzia�em, czy to dobrze, czy �le.

By�o dobrze. Zaproponowali mi przyjazd do Mediolanu na seri� rozm�w. Tam urz�dowa� szef grupy, w kt�rej mia�em pracowa�. Brzmia�o to dziwnie � firma by�a ameryka�ska, ja si� przenosi�em do Kalifornii, a szefa mia�em mie� w Mediolanie. Bywa i tak.

Polecia�em. Musia�em zmie�ci� wszystko w jednym dniu.

Nigdy nie by�em we W�oszech. Amerykanie zabrali mnie na lunch do chi�skiej knajpy, przekonani, �e jako wegetarianin tylko tam mog� co� zje��. By� we W�oszech i je�� w chi�skiej knajpie! Absurd.

Na pociech�, biegn�c do autobusu na lotnisko, obejrza�em sobie k�tem oka strzelaj�c� w niebo sylwetk� Duomo di Milano.

Pomi�dzy bojowymi wyjazdami Marcina do Stan�w toczy�a si� jeszcze jedna batalia. R�wnie� o przysz�o�� Poli.

Jej ojciec, a m�j by�y m��, na wiadomo�� o naszych planach powiedzia� kr�tko:

��Po moim trupie. Nie wywieziesz mi dziecka na zatracenie.

I od�o�y� s�uchawk�, nim zdo�a�am cokolwiek wykrztusi�.

Moje kolejne telefony pozosta�y bez odbioru.

Wszystkiego si� spodziewa�am, d�ugich przem�w o wy�szo�ci kultury europejskiej nad ameryka�sk�, dyskusji o tym, czy to naprawd� konieczne, niepokoju o dalsze kontakty z c�rk� i wp�yw na jej losy. Ale nie tego. Nie idiotycznego oporu, kt�ry nie bawi� si� w �adne uzasadnienia, nie krety�skiej demonstracji praw rodzicielskich.

��Wiedzia�em � mrukn�� Marcin, kiedy os�upia�a powt�rzy�am mu, co us�ysza�am.

��Wiedzia�e�? � szczerze si� zdziwi�am.

B��d w za�o�eniu � u�miechn�� si� nieweso�o. � Ty my�lisz, �e tu chodzi o dobro Poli, a chodzi o to, �eby pokaza�, kto ma w�adz� nad tob�.

Jak�� � zacz�am i urwa�am.

Co ja sobie wyobra�am, pomy�la�am. �e cokolwiek zostanie odpuszczone? Przecie� to oczywiste. Nie kijem j�, to pa�k�, skoro sama si� podk�ada. Jest okazja, czemu nie przy�o�y�? Pola w tym wszystkim jest najmniej wa�na.

To co robimy? � spyta�am, bo przecie� nie mogli�my z�o�y� wniosku o wiz� emigracyjn� bez zgody ojca Poli. Nigdy, cho�by przez moment, nie przysz�o mi do g�owy ogranicza� ani kwestionowa� jego praw.

Mieli�my jecha� do Bia�egostoku � przypomnia� Marcin. � Zaraz zadzwoni� i um�wi� si� z siostr� Maziuka.

Z Lilk�? A co ona�

Jest s�dzi� s�du rodzinnego.

Chcesz z tym i�� do s�du?

Nie wiem, chc� j� zapyta�, co mo�emy zrobi�. Po co mamy si� sami g�owi� i wywa�a� otwarte drzwi.

Lilka zgodzi�a si� spotka� z nami w kawiarni przy Rynku Ko�ciuszki.

S�abo j� pami�ta�am. By�a m�odsza o par� lat od Andrzeja i mocno zahukana przez brata. Trzyma�a si� od nas z daleka, a mo�e to Maziuk nie dopuszcza� jej do nas, nie wiem, nigdy mnie to nie interesowa�o.

D�ugo i serdecznie wita�a si� z Marcinem. Mnie zlustrowa�a ch�odnym wzrokiem i nie sili�a si� nawet na pozory sympatii, ale wys�ucha�a z uwag� ca�ej mojej opowie�ci.

Wyobra�asz sobie co� takiego? � zapyta� Marcin, kiedy sko�czy�am.

A co ja mam sobie wyobra�a� � wzruszy�a ramionami. � Jakby ludziom w�adza rodzicielska rozumu nie odbiera�a, to moja praca by�aby nikomu niepotrzebna.

Zastanawia�a si� przez chwil�, popijaj�c kaw�. W ko�cu odstawi�a fili�ank�, poprawi�a si� na fiku�nym, ale strasznie niewygodnym krze�le i powiedzia�a:

Mo�ecie to rozegra� na dwa sposoby. Przewlekle i raczej z gwarancj� sukcesu, albo na szybko, ale z pewnym ryzykiem.

Dawaj � mrukn�� Marcin. � Najpierw powoli.

��Jak s�d, oci�ale � za�mia�a si� Lilka. � Sk�adacie wniosek, �eby s�d rodzinny wyrazi� zgod� na wyjazd dziecka mimo sprzeciwu ojca.

To jest mo�liwe? � zapyta�am.

Oczywi�cie. S�d kieruje si� dobrem dziecka, w tej sytuacji nie ma w�tpliwo�ci, co b�dzie lepsze dla Poli. Tylko �e�

Co znowu? � westchn�� Marcin.

To b�dzie trwa�o. Trudno przewidzie�, jak d�ugo.

Ale co to znaczy? Miesi�c? Dwa miesi�ce?

Lilka pokr�ci�a g�ow�.

��P� roku najmarniej.

��Ja si� zastrzel� � j�kn�am.

Lepiej zastan�w si� nad drug� opcj�.

T� ryzykown�.

��I tak, i nie. Jak kto� nie odr�nia swoich fantazji od rzeczywisto�ci, to nagie fakty dzia�aj� na niego jak elektrowstrz�sy. Mo�e si� uda�.

Ale co?

Zagraj va banque, Dasza. Nie za�atwiaj tego przez telefon, um�w si� z nim i powiedz, �e szanujesz jego wol� i decyzj�.

Co? � wyba�uszy�am na ni� oczy.

Skoro tak, to ty emigrujesz razem z m�em i waszym wsp�lnym dzieckiem, a Pola zostanie w Polsce pod jego opiek�. Wy��czn�.

Genialne! � parskn�� Marcin. � �e te� sam na to nie wpad�em! Jeszcze zaproponuj, �e b�dziesz dzwoni� raz w tygodniu i pyta�, jak sobie radzi. I ochrzania�. Tak jak on.

Chce w�adzy rodzicielskiej? Daj mu j� � doda�a Lilka.

A je�li on na to p�jdzie? � zapyta�am.

��Chyba �artujesz! � zawo�ali r�wnocze�nie.

Lilka przyjrza�a mi si� z powag�.

��Dasza, po tym wszystkim, co przesz�a�, to ju� naprawd� b�dzie pryszcz. A jakby co, zawsze b�dziesz mog�a i�� z tym do s�du.

Mia�a racj�. Kosztowa�o mnie to tylko te sze�� godzin podr�y do Wroc�awia i tyle� z powrotem. Sama rozmowa z Grze�kiem by�a tak �a�osna, �e wola�abym o niej zapomnie�.

Nie musieli�my i�� do s�du.

Wyje�d�a�am tam, gdzie mnie nic nie ci�gn�o, ale nie czu�am si� jako� specjalnie rozdarta. Moja mama ci�gle pyta�a:

Ale jak ja tu sobie poradz�?

Tak samo jak do tej pory � odpowiedzia�am za kt�rym� razem, kiedy dotar�o do mnie, jak dalece jest to pytanie retoryczne.

Jak by nie by�o, od p�tora roku to ona pomaga�a mnie.

��Samoloty lataj� w obie strony, mamo � m�wi�am i nie dawa�am si� wci�ga� w klimaty rzewne. Mia�am wystarczaj�co w�asnych powod�w, by si� rozrzewnia�.

Przep�aka�am par� nocy, �egnaj�c si� z zawodem aktorki lalkowej, z siedliskiem w B�czynie, dawno kupionym przez kogo innego, z moim tutejszym �yciem, kt�re by�o mi piek�em i rajem, �egna�am si� z tym wszystkim, co ju� si� nie zdarzy, a je�li nawet, to mnie tu nie b�dzie.

Bli�si i dalsi znajomi powtarzali: �Jed�, nad czym tu si� zastanawia�!�.

Nad niczym.

��Wyje�d�acie? Ale po co? � zdziwi�a si� Danka.

Wyje�d�amy, bo nie znale�li�my szko�y, kt�ra doprowadzi�aby Pol� do matury� � zacz�� Marcin.

A po co jej matura? Sko�czy�a gimnazjum, nie obejmuje jej obowi�zek szkolny � oznajmi�a Danka, b�d� co b�d� niegdysiejszy filar miejscowego kuratorium. � Mo�na j� da� do terminu.

Gdzie? � j�kn�am.

A cho�by do sp�dzielni, pami�tasz, Janek, Walickiego od niewidomych? � krzykn�a do ojca siedz�cego przed telewizorem.

Pami�tam � mrukn��.

O w�a�nie � u�miechn�a si�. � Nie ma po co jej kszta�ci� za ameryka�skie pieni�dze. Tutaj mo�e doczeka� osiemnastu lat i p�j�� do pracy.

Do jakiej pracy? � odetka� si� wreszcie Marcin.

Nie wiem, co oni tam robi�. Mo�e szczotki, mo�e koszyki plot�. Jakie to ma znaczenie?

Uda�o mi si� prze�y� tyle lat, nie wiedz�c, co to uczucia mordercze. I oto teraz, przy tym stole poczu�am, �e jeszcze s�owo, a wbij� tej kobiecie widelec w aort�.

To by�o co� niebywa�ego. Sp�dzi�a ca�e przedpo�udnie, piek�c kokosanki, bo przy poprzedniej wizycie Pola powiedzia�a, �e to najlepsze ciastka, jakie w �yciu jad�a. Napiek�a ca�y karton specjalnie dla Poli, a teraz m�wi co� takiego! Przy mnie!

My jednak postanowili�my wyjecha� � powiedzia� Marcin, zlepiaj�c okruchy ciastka w kulk�. Bardzo, bardzo starannie.

No, nie wiem � prychn�a Danka, a potem, wzdychaj�c g�o�no, patrzy�a na Marcina ze wsp�czuciem. Po chwili, zupe�nie tak jakby dopiero dotar�o do niej, o czym w�a�ciwie rozmawiamy, odezwa�a si� mniej pewnie: � Ale wy tak na powa�nie?

Marcin bez s�owa pokiwa� g�ow�.

��I na zawsze?

Tego nie wiem � mrukn��, rzucaj�c mi spojrzenie, w kt�rym by�y strach, zagubienie i niepewno��.

No, nie wiem � powt�rzy�a Danka, jaka� zgaszona i zbita z panta�yku.

Wyje�d�a�am do Stan�w. Znowu mia�am cholerne szcz�cie!

Wi�c chyba z nadmiaru tego szcz�cia musia�am powiedzie� moim c�rkom:

��Nie mo�emy zabra� Figi.

A niby dlaczego? � zdziwi�a si� Pola.

Bo musimy wynaj�� mieszkanie, a nie uda�o nam si� znale�� takiego, �eby w�a�ciciele zgodzili si� na psa. Zreszt� i tak Figa musia�aby najpierw przej�� p�roczn� kwarantann�.

To ja nie jad� � oznajmi�a Pola i si� rozp�aka�a.

Ula spojrza�a na mnie, po czym popatrzy�a na swoj� siostr�.

��Nieeee! � rozdar�a si� wielkim g�osem.

Nie by�am pewna, czy rozumie, o czym m�wimy, ale by�o to jedyne s�owo, jakiego ostatnio u�ywa�a, mimo �e jej s�ownik liczy� ju� kilkadziesi�t wyraz�w.

Nic z tego, co ostatnio dzia�o si� w domu, ani wyjazdy i d�ugie nieobecno�ci ojca, ani chaos i ci�g�e nerwowe rozmowy, nic nie przeszkadza�o jej w skrupulatnym realizowaniu powinno�ci �okropnego dwulatka�.

Ula by�a dzieckiem zahartowanym w bojach o swoje. Wiedzia�a, �e czego nie wykrzyczy, tego nie dostanie. By�a za ma�a, by si� zastanawia�, czy to normalne. Ja z kolei wola�am nie zastanawia� si� nad tym, co za kilkana�cie lat b�dzie opowiada� o swojej rodzinie i dzieci�stwie w cieniu choroby przyrodniej siostry. Trudno. Ka�dy ma w�asn� opowie��.

Teraz mia�am szczer� ochot� usi��� i rozp�aka� si� razem z nimi, ale nie wiem, czy Marcin po powrocie z pracy wytrzyma�by jeszcze i to. Widzia�am, �e jest u kresu si�, bo wszystko sz�o mu jak po grudzie.

C�reczko, nie m�w jak dziecko � zwr�ci�am si� do Poli.

To nieludzkie! � zawo�a�a. � Tak po prostu j� porzucimy?

Nic takiego nie powiedzia�am.

A co zrobimy? Oddamy do schroniska? Przecie� ona tam umrze z rozpaczy.

Te� tak my�la�am.

��Musimy znale�� jej nowy dom � wyja�ni�am.

Nie mo�e zosta� z babci�?

Nie.

Dlaczego?

��Bo nie. Jakby mog�a, to nie m�wi�abym o nowym domu.

Obdzwoni�am wszystkich, naprawd� wszystkich, alfabetycznie, po kolei, tak jak byli wpisani w moim notesie. Nikt nie chcia� na oko czteroletniej suki, kt�ra mia�a sporo z boksera, ale bli�ej jej by�o do wy��a.

Figa by�a znajd�, nic nie wiedzia�am o jej parantelach. Znalaz�am j�, zmarzni�t� i g�odn�, na dzia�kach. Towarzyszy�a nam wiernie przez ostatnie trudne lata, a w nagrod� mia�a teraz dosta� nowy dom. Szcz�ciara! Prawie taka jak ja!

�ycie jest okropne.

Da�y�my anons do lokalnych gazet. Wypisa�am og�oszenia, kt�re rozwiesi�y�my z Ul�, gdzie si� da. Po tygodniu zadzwoni�a pani mieszkaj�ca w Pruszkowie. Miesi�c temu jej sze�cioletnia spanielka zosta�a potr�cona przez samoch�d. Jeszcze dziesi�� dni pies walczy� o �ycie, ale pad�. Kobieta by�a zrozpaczona.

��Wie pani, ja ju� nie mam si�y na wychowywanie szczeniaka � powiedzia�a. � Ale bez psa jak bez r�ki. Nie mog� sobie miejsca znale��. Ci�gle nas�uchuj� stukania pazurk�w po pod�odze. Albo kroj� mi�so i rzucam och�apki, a potem zbieram je z ziemi i p�acz�, bo to by� straszny, prosz� pani, �akomczuch.

Jak jej opowiedzia�am, dlaczego musimy rozsta� si� z psem, um�wi�a si� ze mn� w najbli�sz� sobot�. Poprosi�am Zosi�, �eby przysz�a do nas mimo soboty i zabra�a Ul�. Zadzwoni�am do Doti i poprosi�am, �eby um�wi�a si� z Pol� i w tym czasie wysz�a z ni� z domu pod dowolnym pretekstem. Po paru minutach oddzwoni�a jej mama i zaproponowa�a, �e wezm� Pol� na ca�y dzie� do dziadk�w Doti w Falenicy. Marcin musia� jecha� do Berlina. Nie by�o nikogo, kto zabra�by mnie! Dok�dkolwiek.

Pani z Pruszkowa okaza�a si� mi�a, ciep�a i spokojna. Da�a si� Fidze obw�cha� bez skr�powania, sama obejrza�a j�, podrapa�a i wyg�aska�a. Wszystko by�o dobrze. Tylko ja czu�am si� jak potw�r, kt�ry za lata wierno�ci odp�aca pod�� zdrad�. Straszne uczucie.

Tydzie� p�niej Marcin z Zosi� odwie�li Fig� do jej nowego domu. Nie mia�am si�y mu towarzyszy�. Pami�tam, �e oni odjechali, Ula spa�a, a my z Pol� siedzia�y�my na tarasie, p�acz�c rzewnymi �zami.

��Mo�e odwiedzimy j� jeszcze przed wyjazdem? � zapyta�a.

��To dopiero by�oby nieludzkie � powiedzia�am. � Pomy�l tylko.

�adne z pozosta�ych rozsta� nie wydawa�o mi si� tak smutne. Wszyscy inni rozumieli, dlaczego musimy wyjecha�. Figa nie mia�a tej szansy. Rozumia�a tyle tylko, �e z jakich� niepoj�tych powod�w j� porzucili�my.

Wiem, �e b�dzie nam to policzone. Jeszcze i to.

Na pocz�tku grudnia dosta�em e � mail, �e moja oferta zosta�a podpisana i zatwierdzona. Zrezygnowali�my ze szko�y Poli. Z�o�y�em wym�wienie w CBDQ. Spodziewali si� tego. Niewykluczone nawet, �e przyj�li t� wiadomo�� z ulg�. Szkoda.

Najbardziej wylewnie �egnali mnie moi konsultanci. Dopiero wtedy poczu�em, jak bardzo mnie zmienili. To, �e ja mia�em na nich wp�yw, wiedzia�em ju� od jakiego� czasu. Obserwowa�em, jak wyfruwaj� spod moich skrzyde�, pr�buj� konstruktywnie dyskutowa� ze wsp�lnikami firmy, traktuj� klienta jak partnera, odchodz� gdzie indziej na dyrektorskie i managerskie stanowiska. Moja rola si� sko�czy�a. To by� dobry moment, �eby odej��.

Szykowa�em si� do emigracji z emigracji, do kolejnego powrotu albo wyjazdu.

Znowu kupowa�em bilet w jedn� stron�. �le na mnie dzia�aj� takie dokumenty.

Spakowali�my to, co najcenniejsze � ksi��ki. Powodowany nag�ym atakiem oszcz�dno�ci, wys�a�em je do Redwood Shores poczt� morsk�. Ludzie w kolejce do okienka pomrukiwali, pocztowiec po drugiej stronie uchylanej szyby dziwnie na mnie popatrywa�. Po kilku miesi�cach ju� wiedzia�em dlaczego.

Je�li ktokolwiek musi wys�a� co� cennego i chce, by to dotar�o do miejsca przeznaczenia, nie powinien tego wysy�a� statkiem.

Wys�ali�my trzyna�cie paczek. Po roku jedena�cie wr�ci�o do Micha�owic. Musieli�my (a raczej m�j ojciec) zap�aci� drugie tyle, by je odzyska�. Po dw�ch latach wr�ci�a jeszcze jedna. Do dzisiaj czekamy na t� ostatni� � z ca�ym Gombrowiczem, Witkacym i albumami zdj�� Poli z dawnych czas�w.

Na wigili� pojechali�my do Bia�egostoku. Ostatni raz przed wyjazdem jechali�my w t� stron�. Wszystko robili�my po raz ostatni. Pr�bowa�em zapami�ta� jak najwi�cej detali z drogi, gdzie jest jaka stacja benzynowa i gdzie najta�sza benzyna. Jakby to mia�o jakie� znaczenie.

By� to ma�o oryginalny dzie�, by si� wybra� w podr� w rodzinne strony. Wszyscy si� spieszyli, wyprzedzali, mrugali �wiat�ami porozumiewawczo. Tylko mnie si� nigdzie nie pali�o. Ula spa�a, Pola s�ucha�a ksi��ki z CD, Dasza hamowa�a razem ze mn� i nie pozwala�a wyprzedza�. Mog�em tak jecha� do ko�ca �wiata.

Bia�ystok powita� nas resztk� �niegu na chodnikach i popo�udniowym, wigilijnym szale�stwem ostatnich przygotowa�. Karpie szykowa�y si� na egzekucje, zmielony mak czeka�, a� ciasto wyro�nie, choinki zapala�y si� w oknach jak za dotkni�ciem r�d�ki.

Zaparkowali�my przed blokiem moich starych. Wyda�o mi si�, �e wszystkie okna pa�aj� ciep�em, rado�ci�, jedno�ci�. Tylko nam, jedynym na ca�ym �wiecie, nie chcia�o si� ostatni raz wyj�� z samochodu. Siedzieli�my wpatrzeni w okna, wiedz�c, �e niepr�dko b�dziemy tu znowu o tej porze.

Poczu�em si� tak, jakbym mia� umiera�! Strasznie si� poczu�em. Dasza si� pop�aka�a, Pola uda�a, �e nie, a Ula spa�a w najlepsze, nie zdaj�c sobie sprawy z symboliczno�ci sytuacji.

Po chwili zostali�my wypatrzeni z okna. Ojciec wyszed� z klatki. Przywita� si� z nami jakby czulej. Pola w�a�nie siada�a na w�zku, kiedy zaproponowa�, �e zawiezie j� na g�r�. Nie wiedzia�, biedak, co to znaczy, nie mia� techniki.

Pocz�tkowo chcia�em mu wyrwa� Pol�. Ale widzia�em w jego spojrzeniu co�, co m�wi�o, �eby da� mu szans�. No to da�em, ale pokaza�em mu najpierw, jak si� wci�ga kogo� na w�zku po schodach. Ca�e szcz�cie, �e to by�a sprawa �tylko� p�pi�tra. Komu�, kto projektowa� ten nowy budynek, nawet przez my�l nie przesz�o, �e m�g�by tam mieszka� cz�owiek na w�zku. Oh, well.

Witali�my si� z Danka, matk� Daszy, Jolk� i jej m�em zupe�nie tak, jakby�my si� �egnali. Mo�e na zawsze?

Co b�dzie przy op�atku?

M�j odwieczny sentymentalizm i sk�onno�� do tragizowania wysz�y ze mnie bole�nie i bez os�onek.

Ka�dy trzyma� nas w ramionach troch� d�u�ej, �ciska� troch� mocniej. Jakby�my si� wszyscy sp�nili z takimi gestami o kilka lat i teraz bardzo chcieli to nadrobi�.

��Ja chc� �ledzia � przerwa�a czu�o�ci Pola, zdrajczyni idea��w bezmi�snych.

Danka rzuci�a si� do nak�adania zw�ok �ledzia na jej talerz.

Jak skazaniec przed wyrokiem �mierci, Pola zjad�a na dzie� dobry p� kilo matias�w. Danka i mama Daszy patrzy�y na ni� z uwielbieniem.

Zaczyna�o si� �ciemnia�. Pierwsza gwiazda ju� pewnie �wieci�a, ukryta pod pow�ok� granatowych chmur. Jeden z najkr�tszych dni w roku powoli przygniata� mnie swoim ci�arem, niepokoi�, n�ka�, na nowo budzi� w�tpliwo�ci.

A mo�e �le robi�, znowu st�d wyje�d�aj�c?

Ja wiem, �e z rodzin� najlepiej wychodzi si� na zdj�ciach, ale mimo wszystko� B�dzie mi okrutnie brakowa�o tych �wi�t, tych ludzi, ich problem�w, ich oczywistych wad i mniej oczywistych zalet. I tych �ledzi, cho� ich nie tykam, odpustowych �wiec, choinki wreszcie prawdziwej, a nawet telewizora instruuj�cego, jak si� szykuje prawdziwie polsk� wigili�.

Wzi��em kieliszek z winem i wyszed�em na balkon w za du�ych kapciach ojca. Sta�em tam chwil�, wrastaj�c w ten czas, bez ruchu. Patrzy�em w niebo, pytaj�c sam siebie, czy ta prawda od nieba gwia�dzistego jest rzeczywi�cie we mnie?

A je�li krzywdz� Dasz�, wyrywaj�c j� z ciep�ego miejsca? Czy rzeczywi�cie robi� to wszystko dla Poli, czy raczej dla siebie? Mo�e ja sam od czego� uciekam, jak Kozio�ek Mato�ek, szukaj�c tego, co jest bardzo blisko? Mo�e nie trzeba? Mo�e mimo wszystko Pola sobie tu jako� poradzi? Mo�e zosta�my?

Skrzypienie plastikowych drzwi balkonowych nie pozwoli�o mi dostrzec jasnej odpowiedzi. Dasza wtuli�a si� we mnie. Jej br�zowy sweter, pachn�cy sma�on� ryb�, cukrem pudrem i ni� sam�, ogrza� plecy, jej ramiona reanimowa�y przestraszone serce.

Czy wiedzia�a, o czym my�l�?

��Marcin, wszystko b�dzie dobrze. Poradzimy sobie. � Odwr�ci�em si� do niej. � Przecie� to nie na zawsze � szepn�a. � Oni tu na nas poczekaj�.

Z pokoju dobieg� nas g�os Poli ucz�cej Ul� s�owa �Miko�aj�. By�o ju� wystarczaj�co ciemno, by zacz�� odlicza� godziny do wyjazdu i pr�bowa� wstrzyma� czas.

Dasza pchn�a drzwi. Odstawi�em kieliszek do skrzynki po stokrotkach. Chwyci�em j� za r�k�. Zatrzyma�em gwiazdy. Dasza stoj�ca ju� po drugiej stronie progu, odwr�ci�a si�. Patrzy�em w jej oczy. Jasnobr�zowe. Moja babcia m�wi�a: �oczy piwne � �ycie dziwne�. Patrzy�em i widzia�em w nich wiar�, spok�j nigdy mi nie dany, dojrza�o��, o kt�rej mog�em tylko �ni�. Co� b�ysn�o mi w okularach i kapn�o na policzek.

Przest�pi�em pr�g.

Weszli�my razem w chmur� majeranku, suszonych �liwek, �urawin, wanilii i maku�