Powalaj�cy jak litr czystej wypity pod trzy meduzy w lubelskiej spelunce "Wykwintna". Skuteczni jak prawy prosty boksera, zniewalaj�cy jak Rudolf Valentino i niepowstrzymani niczym szar�uj�ca tankietka. Oto podkomisarz Zygmunt "Zyga" Maciejewski i jego ludzie. Najlepsze gliny z Wydzia�u �ledczego. O ile akurat nie boksuj�, nie pij� i nie podrywaj� panienek� Bo dobry policjant z Lublina wygl�da, jakby nie wygl�da�, albo wygl�da jak bandyta. Tudzie� jak alfons.
9 listopada 1930 r. serce Lublina pika jeszcze rytmem starego flegmatyka, gdy bestialsko oprawiony trup naczelnego "G�osu Lubelskiego" pobudza je do poziomu palpitacji. Komu podpad� znany z ci�tego j�zyka pismak? W�oskiej mafii czy komunistycznej mi�dzynarod�wce? A mo�e to robota satanist�w, kt�rzy podobno odprawiaj� czarne msze w cukierni Semadeniego? A mo�e zlecenie da� konkurencyjny "Kurier Lubelski"?
��A niech to wszystko jasny szlag!!! Trup niemal w �wi�to narodowe, jakby roboty by�o ma�o! Od dw�ch dni harcerze na Placu Litewskim rycz�, �e "Maszeruj� strzelcy�"!
Tajniacy Zygi ruszaj� w miasto. Trop wiedzie ich przez eleganckie pokoje hotelu "Europa", meliny ferajny z Ko�minka, pod�e speluny i burdele na �migrodzie, by nieoczekiwanie run�� w wiekowe staromiejskie podziemia.
Ta sprawa musia�a mie� drugie dno! Ale �eby od razu trzecie i czwarte?
Po lekturze Wro�skiego Lublin ju� nigdy nie b�dzie zwyk�ym miastem�
Komisarz Maciejewski 1
Listopad by� ca�kiem ciep�y, ale rano w sali gimnastycznej Wojskowego Klubu Sportowego panowa� zi�b jak za cara Miko�aja. Trener Szyma�ski trz�s� si� z zimna, cho� za�o�y� narciarski golf, grabia�y te� palce studentom. Liczyli, �e w niedzielny poranek b�d� mieli ca�� sal� dla siebie. Tymczasem po�ow� zajmowa� ring zwykle wci�ni�ty w r�g i oparty o �cian�. Na nim od kilku minut boksowali dwaj faceci, a otwarte okno najwyra�niej wcale im nie przeszkadza�o. Gdy na chwil� odskoczyli od siebie, ci�ko dysz�c, przypominali dwa parowozy buchaj�ce ob�okami pary.
Z wygl�du obaj mieli oko�o trzydziestu pi�cu lat. Jeden, wysoki i postawny, z dok�adnie ogolon� twarz�, by� w samym podkoszulku, sportowych pumpach i mi�kkich trzewikach. Drugi, nieco ni�szy i t�szy, boksowa� w zwyk�ych spodniach od garnituru i znoszonych p�butach. Nie zdj�� nawet krawata, tylko go rozlu�ni� i wcisn�� ko�ce pod koszul� w cienkie granatowe paski. Kiedy si� wyprostowa�, studenci zobaczyli kanciast� g�b� z wczorajszym zarostem i z krzywym nosem � pewnie wiele �at temu z�amanym na ringu.
��No i znowu jestem mistrzem okr�gu � wysapa�, szczerz�c si� w u�miechu, kt�ry nadawa� jego twarzy sympatyczny wygl�d. � Jeszcze rundka? Co� niewyspany jeste�, Stachu.
��W dzie� si� wy�pi�. Pan nie zamyka, panie Szyma�ski! � zawo�a� wy�szy bokser, widz�c, �e skulony trener zmierza w stron� okna. � Gor�co. Niech pan lepiej powie, ile punkt�w wysz�o.
��36:20 dla pana Zygi, panie mecenasie.
��No to powt�rka.
Studenci podeszli bli�ej. Tak, teraz poznali twarze m�czyzn � te same, tylko m�odsze widzieli nieraz na zdj�ciach w korytarzu. Stali tam obok siebie, pozuj�c z uniesionymi pi�ciami w r�kawicach: Zygmunt Maciejewski � student, 1 miejsce, 1924 i Stanis�aw Lennert � prawnik, 2 miejsce, 1924. Ale na tych fotografiach nie wygl�dali na r�wie�nik�w. Najwyra�niej kolejne lata nie oszcz�dza�y Maciejewskiego, gdy na jego dawnym rywalu nie odcisn�y wyra�nego pi�tna i tym sposobem zr�wna�y ich wiekiem.
W�a�nie obaj zn�w zacz�li zbli�a� si� do siebie. Pierwszy zaatakowa� Lennert. Po serii kr�tkich cios�w kontrolnych wyprowadzi� mocniejsze uderzenie w korpus, ale Maciejewski przyj�� cios na gard� i odci�� si� prawym prostym na ods�oni�t� twarz. Tylko lekko zapunktowa� przeciwnika, jednak dawny wicemistrz okr�gu cofn�� si� odruchowo.
��Co to by�o, Stachu? � spyta� ze �miechem Zyga, machaj�c dla rozgrzewki r�kami. � Chyba
Zyga doskoczy� i spr�bowa� ponownego trafienia. Jednak przeciwnik by� ju� czujniejszy. Nie da� Maciejewskiemu okazji do zdobycia punktu, cho� sam kontrataku nie pr�bowa�.
��Gong, panowie � powiedzia� w ko�cu trener Szyma�ski. � Zamykam to cholerne okno.
Zeskoczywszy z ringu, Zyga chwil� szuka� wzrokiem kapelusza, kt�ry z fantazj� powiesi� na s�upku w naro�niku. Znalaz� go jednak pod deskami. Potem zabra� marynark� i p�aszcz z koz�a w rogu sali. Co zdziwi�o obserwuj�cych pojedynek student�w, Maciejewski nie wyj�� z ust os�ony na z�by � po prostu jej nie u�ywa�.
Tymczasem Lennert si�gn�� po portfel do kieszeni spodni i wyci�gn�� z niego dziesi�� z�otych.
��Dzi�kuj�, panie Szyma�ski. � Przechylaj�c si� przez lin�, poda� banknot trenerowi.
��Eee, za du�o, panie mecenasie.
��B�dzie dobrze. A my poka�emy si� jeszcze na tygodniu, co, Zyga? � zapyta�. � Rzucisz mi pulower?
��No, ko�o �rody. � Maciejewski cisn�� przyjacielowi zwini�ty sweter. Zdj�� te� jego p�aszcz z koz�a. � A prysznic dzia�a, panie Szyma�ski?
Nie radz�. � Trener a� si� wzdrygn��. � Tam to dopiero zimno jak w psiarni.
Prawnik przejecha� d�oni� po policzku. Zyga zna� ten ruch z w�asnego do�wiadczenia. Tyle �e on w ten spos�b sprawdza�, czy warto si� goli�, i zwykle dochodzi� do wniosku, �e jeszcze nie. Za to u Lennerta �w gest oznacza� zm�czenie albo niepewno��. Gdy wszystko by�o w porz�dku, Staszek bez dotykania czu�, kiedy drobne w�oski zaczynaj� przebija� sk�r�. I zaraz musia� si� ogoli� � robi� to nawet trzy razy dziennie.
��Podwie�� ci� do domu, Zyga? � zapyta� Lennert.
��Nie, mam s�u�b� � skrzywi� si� Maciejewski. � Z�api� autobus.
��Jak chcesz, ale auto czeka.
Kiedy wyszli, Szyma�ski wsadzi� r�ce do kieszeni spodni i skierowa� si� ku drzwiom na zaplecze.
��Panie trenerze, a co z tym? � Jeden ze student�w wskaza� zagracaj�cy sal� ring.
��Chcecie �wiczy�, to se z��cie. O tam, pod �cian�.
Bordowy peugeot Lennerta ruszy� w d� Lipowej. Zacz�o lekko kropi�, wi�c Zyga postawi� ko�nierz p�aszcza. Poszed� w przeciwn� stron�, ku Ogrodowi Saskiemu. Wcale nie zamierza� �apa� autobusu. Nie by� szastaj�cym fors� przedstawicielem prawnym Towarzystwa Przemys�owc�w jak przyjaciel, tylko skromnym podkomisarzem policji. I �a�owa� czterdziestu groszy na bilet, zw�aszcza �e do komisariatu mia� pi�tna�cie minut na piechot�.
Wmawia� sobie, �e chodzenie do pracy na w�asnych nogach dobrze robi policjantowi na zmys� operacyjny. I chocia� na Rurach Jezuickich tu� ko�o jego domu mia�y p�tl� �si�demka� i ��semka�, codziennie oszcz�dza� osiemdziesi�t groszy, kt�re potem z nawi�zk� wydawa� na w�dk�. A w�a�nie zbli�a�a si� dobra okazja, �eby wypi� w samotno�ci na cze�� odrodzonej ojczyzny. Umy�lnie wzi�� s�u�b� w niedziel�, �eby ca�y 11 listopada przespa� zdrowym, pijackim snem.
Wychodz�c zza rogu, omal nie zderzy� si� z dwiema wystrojonymi niedzielnie paniusiami. Cho� same �mierdzia�y naftalin�, cofn�y si� przed podkomisarzem jak przed brudnym pijakiem. Poprawi� kapelusz. Istotnie nie wygl�da� �wie�o. Poprzedniego wieczoru nie chcia�o mu si� grza� wody na k�piel. Ale g�b� mia� czerwon� od sportu, nie od gorza�y.
Widok paniu� zmierzaj�cych zapewne do ko�cio�a przypomnia� mu, �e nieca�e �wi�to narodowe sp�dzi w domu. B�dzie musia� pokaza� si� na mszy dla policjant�w u misjonarzy, tu� ko�o komisariatu. Dot�d nie znalaz� dobrego pretekstu, �eby jako� omin�� ten niby nieobowi�zkowy obowi�zek. No ale zaprawi si� p�niej, do obiadu. Szkoda tylko, �e kac przyjdzie rano, a nie przed noc�, gdy �atwo go zaleczy� klinem i porcj� zdrowego snu.
Ale liczy� na spokojn� niedziel�, je�li nawet nie dla ca�ego Komisariatu G��wnego, to przynajmniej dla Wydzia�u �ledczego, kt�rym kierowa�. Zamierza� napi� si� kawy i nadgoni� zaleg�o�ci w papierach. Zrobi� wszystko naraz, oczywi�cie rozrzucaj�c akta po ca�ym biurku, aby w poniedzia�ek jego zast�pca, podkomisarz Eugeniusz Kraft, mia� co z powrotem uk�ada� jak nale�y.
Maciejewski by� w na tyle dobrym nastroju, �e wrzuci� nawet pi�� groszy do puszki kwestarza przebranego za monstrualn� butelk� ze smoczkiem i z napisem: Na mleko dla ubogich dzieci. Jednak ju� na wysoko�ci ko�cio�a ewangelickiego mina mu zrzed�a. W stron� Placu Litewskiego �rodkiem ulicy maszerowa� chyba ca�y hufiec harcerzy, wy�piewuj�c dziarsko �Szar� piechot�. Prowadzi� ich puco�owaty instruktor z ma�ym w�sikiem i mas� odznak na mundurze, a w�r�d nich wyr�nia� si� krzy� jerozolimski z zesz�orocznego II Narodowego Zlotu Harcerzy w Poznaniu.
Zyga przypomina� to sobie, bo czyta� o zlocie w tym samym numerze �Expressu�, kt�ry donosi�, �e krakowski s�d uwolni� Aleksandra Swier�awina. �Oskar�ony o morderstwo � ukarany za niezawiadomienie policji� � g�osi� tytu�. Za� autor artyku�u rozpisywa� si� o podobie�stwach procesu ze s�ynn� spraw� Janiny Borowskiej, kt�ra w 1909 roku zabi�a swojego adwokata, a zarazem kochanka, jednak biegli lekarze nie zdo�ali wykaza�, czy to nie on sam si� zastrzeli�.
Gdy harcerze doszli do skrzy�owania, instruktor da� komend� �na lewo marsz� i wkr�tce ch�opcy znale�li si� na �rodku placu. Zyga wiedzia�, �e do popo�udnia b�d� tam �wiczy� patriotyczne pie�ni. A �e komisariat mie�ci� si� na s�siedniej ulicy Staszica, nie w�tpi�, �e przyjdzie mu ich s�ucha�, cho�by nawet szczelnie zamkn�� okno.
Ledwie min�� r�g Zielonej i Staszica, jeszcze przed bramk� prowadz�c� na zewn�trzny dziedziniec wpad� na niego goniec w s�u�bowej czapce.
��Jest wreszcie pan komisarz! Wszystkich oficer�w szukam. � Odetchn�� i pobieg� dalej.
Maciejewski po�a�owa�, �e po drodze nie wypali� papierosa. Najwyra�niej mimo niedzieli co� si� sta�o i zamiast odpocz�� nad papierami, przyjdzie narobi� wydzia�owi kolejnych zaleg�o�ci.
�Czy�by sam marsza�ek postanowi� odwiedzi� stolic� naszego wojew�dztwa?! � pomy�la� z przek�sem. � Cho� �wi�to idzie, wszystko mo�liwe�.
��Czo�em � przywita� dy�urnego przodownika przy wej�ciu. � Co si� dzieje?
��Nie powiedzia� panu komisarzowi? � zdziwi� si� mundurowy, pokazuj�c przez okno chodnik, na kt�rym Maciejewski przed chwil� rozmawia� z go�cem. � No tak� � westchn��. � Zabili Bindera.
��Tego Bindera? � Zyga a� zdj�� kapelusz.
��Tak jest, redaktora Bindera. Pan komendant bardzo zdenerwowany.
Naczelny �G�osu Lubelskiego� le�a� nagi na dywanie w salonie swojego trzypokojowego mieszkania na Krakowskim Przedmie�ciu. A w�a�ciwie gdyby mieszkanie nie nale�a�o do niego, z pocz�tku trudno by�oby zgadn��, czyj to trup. Twarz wyszczerzona w nieludzkim grymasie przypomina�a raczej fotografie z policyjnej kartoteki przest�pc�w ni� redaktora dziennika dla prawych Polak�w. W dodatku by�a zalana krwi�, kt�ra �ciek�a z odci�tych i wepchni�tych mu w usta genitali�w. A na jego brzuchu � r�wnie� krwi� � morderca wypisa�:
Roman Binder
Maciejewski podszed� do otwartego okna. Odetchn�� g��boko. Widzia� ju� ofiary poharatane w z�odziejskich porachunkach, rozjechane przez parow�z, wypchni�te z okna � widzia� dziesi�tki zw�ok wcale niepodobnych do ludzi, ale celowo okaleczone budzi�y w nim zbyt wiele z�ych wspomnie�
Z pobliskiego Placu Litewskiego dolecia�y g�osy harcerzy �wicz�cyche pie�� �Maszeruj� strzelcy� pod kierunkiem jakiego� instruktora, pewnie nauczyciela muzyki.
Zyga uda�, �e szuka ewentualnych �lad�w na parapecie, potem zn�w odwr�ci� si� do dw�ch wywiadowc�w, kt�rzy czekali na niego od kwadransa.
��To okno by�o otwarte? � zapyta�.
��Nie, okno nie � powiedzia� przodownik Tadeusz Zielny, m�ody tajniak o tandetnej twarzy filmowego amanta i w�osach szczodrze posmarowanych brylantyn�.
Drugi wywiadowca, starszy przodownik Witold Fa�niewicz, rozgl�da� si� ca�y czas i stoj�c w miejscu, robi� notatki ogryzkiem o��wka, kt�ry ledwie wystawa� z jego grubych paluch�w. Zwykle czerwona g�ba Fa�niewicza teraz nieco poblad�a, ale podkomisarz by� pewien, �e nie b�dzie k�opotu z odczytaniem notatek. Wywiadowca wygl�da� wprawdzie topornie jak typowy masarz, ale nawet na kacu potrafi� pisa� wyra�niej ni� ktokolwiek inny w wydziale.
��Nie da�o si� wytrzyma� zaduchu, to otworzy�em okno � t�umaczy� Zielny. � Za to drzwi by�y uchylone chyba ca�� noc. Dlatego s�siadka zajrza�a.
��No i gdzie ta s�siadka? � mrukn�� Maciejewski.
��W szpitalu �w. Wojciecha. � Fa�niewicz odwr�ci� kartk� w notesie. � Marianna Ludwi�ska z domu Korpaczewska, wdowa. Starsza kobita, pan kierownik rozumie, serce.
��Dozorca?
��Stefan Grycz, lat czterdzie�ci pi��. Przybieg�, jak zacz�a krzycze�, i to on nas wezwa�. I pogotowie te�, si� rozumie. Nic nie widzia�, nic nie s�ysza�, nadal skacowany. Bram� zamkn�� wieczorem, rano otworzy�.
��Nie ma pewno�ci, czy kto� wczoraj nie odwiedzi� denata, bo� jak to by�o� aha: �do redaktora to ci�gle biegali jak do jakiej panienki� � przypomnia� sobie Zielny.
���e niby co? � Maciejewski jeszcze raz spojrza� na zw�oki dziennikarza. Kilka miesi�cy wcze�niej, zanim owdowia�, by� pono� przyk�adnym m�em. Cho� dzieci nie mieli, fakt. � �e niby do takiej �panienki�?
��A nie, co to, to nie! � Tajniak przyg�adzi� w�osy, cho� przy tej ilo�ci brylantyny, jakiej u�ywa�, nawet jeden nie mia� prawa odstawa�. � W �adnym razie, panie kierowniku.
Przerwali, bo z przedpokoju dobieg�a ich rozmowa. Za chwil� wszed� wysoki m�czyzna przed czterdziestk�, z wiecznie przyklejonym do twarzy u�miechem, podkomisarz Stanis�aw Borowik, zast�pca naczelnika z wojew�dzkiego Urz�du �ledczego, a za nim wtaszczy� sprz�t fotograf.
��Serwus, Zyga! � przywita� si� przyby�y, rozejrza� po pokoju i zaraz zacz�� instruowa� swojego technika. � Adam, brzuch denata wyra�nie.
��Co si� tak wojew�dztwo rz�dzi? � mrukn�� Maciejewski.
��A bo miasto nie ma aparatu. Zaraz b�dzie Ni�yk, zdejmie odciski i �lady but�w. Wasi st�jkowi za wiele nie zadeptali?
��Nie zadeptali, panie komisarzu � odezwa� si� do Borowika swoim grubym g�osem Fa�niewicz � bo szybciej wyszli, jak weszli.
��W�oska mafia? � �ledczy u�miechn�� si� tym razem do denata.
��Albo mi�dzynarod�wka komunistyczna � burkn�� Zyga � bo napisy s� krwi�. Nie robotnicz� co prawda, bur�uazyjn� jak cholera, zawsze jednak czerwon�.
���le si� czujesz? � zapyta� Maciejewskiego Borowik z tym samym u�miechem, ale szeptem. � My�lisz sobie, �e jest trup, to zlatuj� si� s�py, �eby ci odebra� spraw�? Nie, Zyga, to �mierdzi, do tego politycznie. Dziennikarz, prawica, opozycja. Dzi�kuj�, postoj�! Nie zazdroszcz� ci, Zyga. M�dl si�, �eby posz�o tylko o zdradzon� kochank� czy inne obyczajowe historie.
Chcia� ju� odej�� i dalej poucza� fotografa szykuj�cego lamp� b�yskow�, gdy Maciejewski nagle przytrzyma� go za rami�.
��Zapomnia�e� o w�tku satanistycznym, Staszek.
���e niby co? � Borowik za�mia� si�, tym razem niew�tpliwie szczerze.
���e �kto ma rozum, niechaj zrachuje imi� onej bestyi. A ta jest liczb� jej: sze��set sze��dziesi�t i sze�� � zacytowa� Zyga.
��Jezus Maria! � Ju� nawet sztuczny u�miech nie utrzyma� si� d�u�ej na twarzy Borowika. � To naprawd� mamy pasztet.
Obaj r�wnocze�nie spojrzeli w stron� trupa, nad kt�rym pochyla� si� w�a�nie wywiadowca Zielny. Fa�niewicz przerwa� swoje zapiski i te� podszed� z powa�n� min�.
��A to co? � spyta�, wyci�gaj�c z kieszeni p�set�. Wprawnym ruchem zdj�� Zielnemu z r�kawa d�ugi kobiecy w�os. � Blondyna � stwierdzi�. � Wczoraj by�e� z rud�.
Fotograf parskn�� �miechem, zaraz jednak spowa�nia�, widz�c w drzwiach s�dziego �ledczego. Zyga westchn�� pe�en najgorszych obaw. Borowik nie mia� racji � s�py si� zlatywa�y, na miejscu zbrodni by�o a� nazbyt t�oczno. Maciejewski nie pami�ta�, kiedy ostatnio Urz�d �ledczy przys�a� mu technika razem z oficerem. A �eby sam pan s�dzia �ledczy pofatygowa� si� osobi�cie, tego w Lublinie najstarsze gliny nie pami�taj�. Sprawa zwi�zana z morderstwem Bindera zaczyna�a si� wi�c z du�ym rozmachem. Nic dziwnego, �e Borowik nie mia� na ni� ch�ci. Zyga te� by wola�, aby naczelnego �G�osu Lubelskiego� zabili na przyk�ad w Che�mie. Skoro jednak pad�o na niego�
��Dzie� dobry, panie s�dzio. � Dotkn�� palcem ronda kapelusza. � Podkomisarz Maciejewski, kierownik Wydzia�u �ledczego.
��Mi�o mi pozna�, Rudniewski.
Jednak Zygmuntowi wcale nie by�o mi�o. S�dzia �ledczy, cho� ca�kiem m�ody facet � przed trzydziestk�, mia� na g�owie melonik. A to zapowiada�o nad�tego s�u�bist�.
Postawny m�czyzna z sumiastym w�sem wychodzi� ju� ze swojego numeru w Hotelu Europejskim, kiedy zawr�ci� go dzwonek telefonu. Ze zniecierpliwieniem uderzy� si� po d�oni �Ilustrowanym przewodnikiem po Lublinie� Ronikierowej i wsadzi� go do kieszeni jasnego we�nianego p�aszcza.
��Halo? � zapyta� niecierpliwie, ale poznawszy g�os rozm�wcy, zmieni� nieco ton. � Moje uszanowanie� Tak, Aleksander Swier�awin przy aparacie. Sta�o si� co�?
Kiwaj�c potakuj�co g�ow�, zdj�� wolno kapelusz i rozpi�� p�aszcz. Usiad� na brzegu ��ka.
��Nie, w �adnym razie � powiedzia�. Prze�o�y� s�uchawk� do drugiej r�ki. � Przecie� dzi� niedziela� Tak, wczoraj zrobi�em, co do mnie nale�y, dzisiaj nie pracuj� Oczywi�cie, od jutra jestem do dyspozycji. Tak, dok�adnie tak, jak by�o um�wione.
Zn�w kiwn�� kilka razy g�ow�, cho� rozm�wca nie m�g� tego widzie�.
��Co� si� sta�o? � zapyta� raz jeszcze. � Jaka zmiana?
W odpowiedzi musia� us�ysze� co� nie po jego my�li, bo skrzywi� si� i gwa�townie wsta�, spogl�daj�c odruchowo na drzwi.
��Tak, to nie jest rozmowa na telefon � burkn�� � ale w tej sprawie osobi�cie te� mia�bym niewiele do powiedzenia. Nie interesuj� mnie pa�scy podwykonawcy, ja nie na to godzi� si� � urwa�, przy�apawszy sam siebie, �e zaczyna przechodzi� na rosyjski. � Nie tak si� umawiali�my i nie za to bior� pieni�dze� Oczywi�cie ka�dego interesuj� wi�ksze pieni�dze! Jednak w interesach wa�niejsza jest kalkulacja ryzyka� Tak, ja swoje skalkulowa�em� Dobrze � skrzywi� usta jak do przekle�stwa � zastanowi� si�. Do widzenia.
Swier�awin spojrza� na zegarek i pospiesznie opu�ci� pok�j. Na korytarzu min�� brodacza z numeru 121. Szybko odwr�ci� wzrok i zbieg� po schodach.
Na trotuarze rozejrza� si� nieco zaskoczony � jak kto�, kto b�d�c w obcym mie�cie, pomyli� ulice. Zrobi� kilka krok�w w stron� reprezentacyjnego Krakowskiego Przedmie�cia, zn�w zerkn�� na boki, wreszcie zaczepi� przechodnia � pulchnego m�czyzn� pod sze��dziesi�tk�, kt�ry, posapuj�c, zmierza� w przeciwnym kierunku.
��Przepraszam, czy to jest Plac Litewski?
��Tak, Litewski � odpar� z lekk� zadyszk� grubas. � A zgubi� si� pan?
��No to powinna tu by� cerkiew. � Teraz Swier�awin przypomnia� sobie, �e ju� poprzedniej nocy, jad�c do hotelu, nie dostrzeg� g�ruj�cych ponad dachami kopu� �wi�tyni. Ale wtedy mia� wa�niejsze sprawy na g�owie. � Sob�r Przemienienia Pa�skiego.
��Sob�r? � przechodzie� �ypn�� podejrzliwie na przyjezdnego. � Tak, sta�a tu gubernatorska cerkiew, ale b�dzie z pi�� lat, jak j� magistrat nakaza� rozebra�.
��Rozebrali� � mrukn�� Swier�awin, zagl�daj�c do przewodnika. � A jest cerkiew na Zielonej? Tu niedaleko?
��Na Zielonej jest teraz ko�ci� misjonarski. Jak potrzebna panu cerkiew, to na Ruskiej, za targiem �ydowskim.
��A to daleko?
��Kawa�ek. Tam, po drugiej stronie placu ma pan post�j doro�ek.
Swier�anin podzi�kowa� i szybkim krokiem przeci�� plac z niewielkim pomnikiem Unii Lubelskiej, kilkoma szaroburymi jesiennymi skwerami i wielk� pust� przestrzeni� po�rodku. Teraz to miejsce po mo�e niezbyt wyszukanej, jednak � s�dz�c z ilustracji � majestatycznej bryle soboru, zajmowali harcerze �wicz�cy polskie pie�ni patriotyczne przed zbli�aj�cym si� �wi�tem. Swier�awin pami�ta�, �e jeszcze niedawno sz�o si� za �piewanie takich pie�ni do kozy, ale skoro nie by�o ju� cara i nie by�o soboru�
Mijaj�c kosz na �mieci, cisn�� do niego przewodnik Ronikierowej.
Fa�niewicz by� lepszy ni� dziennikarz � jak ju� wyj�� notes i o��wek, spisywa�, co tylko widzia� i s�ysza�. Oczywi�cie dobrze rozumia�, �e nie wszystko nadaje si� potem do raportu. Jednak podkomisarz Eugeniusz Kraft, swoj� drog� doskona�y biuralista, nie mia� tego policyjnego nosa. Od razu przyczepi� si� �w�tku satanistycznego� i za nic nie chcia� pu�ci�.
��Zmi�uj si�, Gienek � prosi� Maciejewski, opieraj�c �okcie na biurku. W�r�d papier�w parowa�a gor�ca herbata, t�umi�c nieco trupi od�r zw�ok, kt�ry Zyga wci�� czu� w nozdrzach. � Skup si�, za godzin� odprawa.
��Przepraszam, nie mog�em wcze�niej. By�em na nabo�e�stwie � powiedzia� spokojnie Kraft.
Maciejewski nie us�ysza� w tym ani krztyny usprawiedliwienia, a tylko typowe dla tego pouk�adanego ewangelika stwierdzenie faktu: �Bardzo prosz�, jestem got�w s�u�y� ojczy�nie i spo�ecze�stwu, jak sko�cz� �piewa� psalm. Owszem, podj��bym po�cig, jednak zaleg�y raport sam si� nie napisze�. Kto inny uzna�by to mo�e za tch�rzostwo lub oportunizm, ale Zyga widzia� w tym przejaw owej odrobiny niemieckiej krwi, kt�ra p�yn�a w �y�ach jego zast�pcy. I kt�rej jemu samemu nieraz bardzo brakowa�o.
��No ale sam popatrz. � Kraft podetkn�� Maciejewskiemu pod nos zakurzone akta wyci�gni�te gdzie� z dna szafy.
Zyga ze z�o�ci� rozwi�za� teczk�. Ju� wiedzia�, �e diabli wzi�li nie tylko niedziel�, ale i odsypianie zarwanych nocy w �wi�to Niepodleg�o�ci. Szlag trafi� w�dk�, kt�ra czeka�a w ch�odnej piwnicy, a w dodatku Kraft postanowi� si� wykaza�.
Maciejewski lubi� i ceni� swojego zast�pc�. Gdy Zyga zajmowa� si� policyjn� robot�, Gienek dba� o papiery. Byli jak Lelum Polelum albo chi�skie jing i jang, o kt�rych podkomisarz niedawno czyta� bodaj�e w niedzielnym dodatku do �Expressu�. Tworzyli razem idealnego oficera policji, nic tylko bra� i awansowa�. Oczywi�cie dop�ki kt�ry� z nich bez potrzeby nie pr�bowa� wyr�czy� drugiego.
��No i? � zapyta� zniecierpliwiony Kraft.
Zyga przetar� oczy. �eby si� skoncentrowa�, pr�bowa� sobie przypomnie� tamten numer �Expressu�. Jing i jang, kobieta-herszt pirat�w z Polinezji, program kinoteatr�w i gumy Olla � kr�lowe prezerwatyw. Tak, to by�a taka w�a�nie niedzielna mieszanka pod kotlet i dwa piwka. W sam raz dla kogo�, kto zacz�� dzie� od kawy z rogalikiem, a nie od boksu i trupa.
��No i co? � zapyta� Maciejewski. � Co to jest? Rok 1923? Historyczna sprawa!
��Jerzy Tr�bicz, m�ody poeta i jego czasopismo �Belzebub�. O tu! � Kraft stan�� przy biurku prze�o�onego. Przerzuca� donosy i raporty, pokazuj�c palcem co wa�niejsze zdania. � Czarne msze w cukierni Semadeniego. W�a�ciciel oczyszczony z podejrze�, Tr�bicz i inni wybronieni przez rektora. Ale ten sam Tr�bicz jest teraz naczelnym �Kuriera�, a �Kurier� to konkurencja �G�osu�. Jest motyw, warto sprawdzi�.
��Po w�tku satanistycznym? � spyta� kpi�co Maciejewski, podnosz�c oczy na zast�pc�.
��Dzi� jest 9 listopada 1930 � powiedzia� powa�nie Kraft. � Dwie dziewi�tki, zauwa�, kiedy je odwr�cisz, b�d� sz�stkami. Zsumuj pozosta�e cyfry i masz trzeci� sz�stk�. Tu nie ma przypadku, kaba�a i numerologia. Sze��set sze��dziesi�t sze��.
Podkomisarz si�gn�� do kieszeni po papiero�nic�, postuka� ni� w biurko.
��Okulty�ci lubuj� si� w takich grach liczbowych � doda� zast�pca. � Ja bym tego nie lekcewa�y�.
��Cicho, daj pomy�le�. � Maciejewski zn�w zmru�y� oczy, pr�buj�c sobie przypomnie�, jak by�y zapisane cyfry na ciele trupa. Podni�s� r�k�, zawaha� si� przez chwil�, po czym ju� zdecydowanym ruchem si�gn�� po telefon. Ma�� s�uchawk� poda� Kraftowi.
Ten �ledzi� palec Zygi wykr�caj�cego numer: 6-6-6.
��Mieszkanie redaktora� Bindera � us�yszeli zap�akany kobiecy g�os. � Halo?
��Dzie� dobry, podkomisarz Maciejewski, Wydzia� �ledczy. Kto m�wi?
��Gospodyni redak�tora.
��Przepraszam, musia�em sprawdzi�. Prosz� przyj�� wyrazy �alu, droga pani � powiedzia� i od�o�y� s�uchawk�. � Baba � rzuci� do Krafta.
��No tak, gospodyni � mrukn�� niepewnie zast�pca.
��A nie, ja nie o tym! � u�miechn�� si� Zyga. � Ja ci tylko kabalistycznie rozk�adam bezpo�redni numer telefonu do pana starosty: 21-21. Druga litera alfabetu, pierwsza, druga, pierwsza. Baba. Z tego te� chcesz wyci�gn�� jakie� �mia�e wnioski?
Po po�udniu wysz�o s�o�ce, a harcerskie �piewy na Placu Litewskim wreszcie si� sko�czy�y. Jednak ko�o drugiej, siedz�c w gabinecie komendanta powiatowego, nadkomisarza Soboci�skiego, Maciejewski czu�, �e ciemne chmury tak naprawd� dopiero si� zbieraj�. Soboci�ski oderwany od niedzielnego obiadu nie by� w dobrym nastroju, ale najciemniejsz� chmur� � podkomisarza Tomaszczyka � zes�a�a komenda wojew�dzka.
Zydze g��boko zapad�a w my�li rada podkomisarza Hejwowskiego z Zamo�cia, kt�rej ten udzieli� kiedy� po pijaku m�odemu aspirantowi Maciejewskiemu:
��I zapami�taj pan, dobry policjant wygl�da, jakby nie wygl�da�, albo wygl�da jak bandyta. Tudzie� jak alfons. Jak policjant wygl�da na kogo�, uwa�asz pan, innego, to albo polegnie na s�u�bie, albo jest zwyk�a �winia. Na takiego trzeba uwa�a�.
Adolf Tomaszczyk, polityczny z Urz�du �ledczego, wygl�da� Zydze na wrednego nauczyciela �aciny. Niski, z przylizanymi w�osami i okr�g�ymi okularami w drucianych oprawkach m�g�by zadr�czy� ka�dego ucznia deklinacjami i Tacytem, ale bardziej ci�gn�o go do przepytywania komunist�w z nazwisk, kontakt�w i adres�w.
Gdyby pokaza� �yciorys tego �ledczego niespecjalnie rozeznanemu w polityce cywilowi, kariera Tomaszczyka jawi�aby mu si� niczym w�dr�wka lud�w. Od 1920 roku zd��y� kilkakrotnie zmieni� przydzia� s�u�bowy. Prawda by�a jednak taka, �e wi�kszo�� czasu przesiedzia� za tym samym biurkiem, tylko policja polityczna by�a doczepiana do coraz to innych komend albo wydzielana jako osobna s�u�ba. Tomaszczyk zwykle m�wi�, �e jest ze starej �Czw�rki�, tyle �e w Wydziale IV-D pracowa� w Referacie O. Zajmowa� si� wnioskami pokontrolnymi z jednostek terenowych i post�powaniami dyscyplinarnymi oraz pisaniem oderwanych od rzeczywisto�ci instrukcji.
��Dog��bna analiza zebranego materia�u � referowa� teraz z namaszczeniem Tomaszczyk � pozwoli�a �ledczym urz�du ustali� najbardziej prawdopodobny motyw zab�jstwa. Na bazie naszej kartoteki stwierdzili�my, �e osob� typowan� przez nas jest niejaki J�zef Zakrzewski, redaktor komunistycznego pisma �nasz sztandar�, od lat skonfliktowany z ofiar�. Od kilku miesi�cy prowadzimy intensywne czynno�ci operacyjne w zwi�zku z Zakrzewskim, kt�rego podejrzewamy o inicjowanie szeregu dzia�a� przeciw bezpiecze�stwu publicznemu. Po pierwsze, mia� motyw natury polityczno-dziennikarskiej. Po drugie, ustalili�my, �e ostatniej nocy nie by�o go w domu, tak wi�c m�g� dokona� zab�jstwa lub je inspirowa�. Po trzecie, zauwa�cie panowie, zasianie politycznego niepokoju w mie�cie niemal w przeddzie� �wi�ta pa�stwowego to typowe bolszewickie dzia�anie.
�Po czwarte, nie lubi� skurwysyna� � dopowiedzia� w my�lach Maciejewski. Tomaszczyk za� kontynuowa�:
��Tak wi�c decyzj� naczelnika Urz�du �ledczego zosta�em delegowany do dyspozycji pana komendanta powiatowego � poprawiaj�c okulary, sk�oni� si� lekko nadkomisarzowi � celem pomocy Wydzia�owi �ledczemu przy Komisariacie G��wnym oraz�
��ostentacyjnej obserwacji dzia�a� s�u��cych w nim �ledczych� � doko�czy� z�o�liwie Zyga i postuka� skuwk� wiecznego pi�ra w sw�j notes.
���jako oficer pomocniczy z komendy wojew�dzkiej. Bo nie ulega w�tpliwo�ci, �e ten mord odbije si� szerokim echem w prasie nie tylko lubelskiej. Drugi rozwa�any przez nas w�tek �ledczy to przest�pstwo na tle narodowo�ciowym, kt�re mog�y sprowokowa� antysemickie artyku�y Bindera. Uwa�amy to jednak za mniej prawdopodobne. Sugerowa�bym natychmiastowe zatrzymanie Zakrzewskiego i kontynuowanie rozpoznania we wszystkich kierunkach.
��A co pan s�dzi, podkomisarzu? � Soboci�ski zwr�ci� si� do Maciejewskiego.
��C�, na razie nasz wydzia� odrzuci� udzia� jakiej� nieznanej sekty satanist�w, ale poza tym daleko nam do sprawno�ci koleg�w z wojew�dzkiej. Obawiam si�, �e nawet s�dzia �ledczy nie b�dzie w stanie doceni� tak �mia�ych wniosk�w. Sugerowa�bym wi�c podkomisarzowi Tomaszczykowi szklank� zimnej wody i kontynuowanie rozpoznania we wszystkich kierunkach.
��Panie podkomisarzu! � warkn�� komendant.
��Przepraszam � westchn�� Zyga � ale skoro Urz�d �ledczy nie zdecydowa� si� dot�d na zatrzymanie Zakrzewskiego, to robi� to pod takim pretekstem? Dopiero podniesie si� raban, jak przyjdzie go zwolni�.
��A pa�skie wnioski? � spyta� niecierpliwie Soboci�ski.
��Panie nadkomisarzu, jest dopiero druga po po�udniu. Nie jestem wr�k� jak niekt�rzy. Proponuj� zbada� wszystkie w�tki, nawet i ten, ale bez �adnych pochopnych krok�w. Je�li ju� musz� zgadywa�, stawia�bym na czyj�� osobist� zemst�. Na kogo�, kto zrobi� wszystko, �eby odwr�ci� od siebie podejrzenia. O, czy odciski palc�w co� powiedzia�y?
��Sprawca dzia�a� w r�kawiczkach � burkn�� niech�tnie Tomaszczyk.
��Tym bardziej nie chcia�bym formu�owa� �adnych tez, zanim nie zapoznamy si� z papierami Bindera. To przecie� by� dziennikarz, m�g� wielu zale�� za sk�r�. Komuni�ci? To nazbyt oczywiste.
��Panie nadkomisarzu, nalegam! � niemal wykrzykn�� Tomaszczyk. � Samoch�d z kierowc� czeka. Znam miejsce pobytu podejrzanego. Mo�e w ka�dej chwili wsi��� w poci�g i znikn��.
��No to mo�na mu da� ogon, zatrzyma� na dworcu� Jest milion sposob�w, Adolf. I lepszych, bo gdzie� ci� zaprowadz�. Zreszt� nie rozumiem, mamy przecie� w�asnych wywiadowc�w politycznych, je�li nawet! Panie nadkomisarzu, kto w ko�cu ma prowadzi� to �ledztwo?
��Pan, podkomisarzu Maciejewski � pokiwa� g�ow� komendant. � Oczywi�cie pan. Ale po Zakrzewskiego pojedzie pan z podkomisarzem Tomaszczykiem, kt�ry chwilowo b�dzie pa�sk� praw� r�k� od polityki. Ludzie musz� wiedzie�, �e policja robi, co tylko mo�e.
��Skoro chodzi o publik� � Zyga wzruszy� ramionami.
��Panie podkomisarzu! � zn�w upomnia� go Soboci�ski.
��Tak jest, panie komendancie. Natychmiast jad�.
��No to do roboty, panowie.
Stukn�wszy obcasami, Tomaszczyk opu�ci� gabinet ze zwyci�sk� min�. Zyga wysun�� si� za nim, obmacuj�c kieszenie w poszukiwaniu papiero�nicy.
Czarny mercedes zwolni� ko�o magistratu, przepuszczaj�c kilka przebiegaj�cych przez ulic� uczennic w beretach gimnazjum Unii Lubelskiej. Szofer zatr�bi�, potem zgrzytn�� zwalniany r�czny hamulec i auto potoczy�o si� w d� Nowej za sapi�cym autobusem.
��P�no. � Maciejewski spojrza� na zegarek.
��Tak, �tr�jka� sp�niona pi�� minut � za�mia� si� siedz�cy obok kierowcy Tomaszczyk, pokazuj�c ty� autobusu.
��P�no � powt�rzy� Zyga. � Czy zastaniemy ich tam o tej porze? Jest po drugiej.
��Ja mam swoich informator�w. I tw�j tajniak te� niech si� uczy.
Zielny nie zareagowa�, zerkn�� jednak na szofera � wywiadowc� od Tomaszczyka, czy k��liwa uwaga jego szefa nie sprawi�a mu czasem satysfakcji. Ale na twarzy kolegi z Urz�du �ledczego wida� by�o tylko oboj�tno��. Siedzia� za kierownic� niczym urz�dnik za biurkiem � skoro jest biurko, kto� musi na nim przerzuca� papiery, skoro jest kierownica, kto� musi ni� kr�ci�. Maciejewski mawia� o takich �uzasadnieni s�u�b� publiczn��. Zielny przypomnia� sobie film o sztucznych ludziach, na kt�rym by� z� Nie pami�ta� ani tytu�u, ani z kt�r� dziewczyn� ogl�da� te bzdury o �wiecie za sto lat, aczkolwiek niew�tpliwie i bez krewy by�o to w �Corso�. To akurat pami�ta� dobrze, bo wyci�gn�a go potem do Semadeniego, �e niby �dwa kroczki, zajrzyjmy, co, Tadziu?�. I koniec ko�c�w wybuli� ponad dwadzie�cia z�otych, a ona finalnie i tak posz�a prosto do domu, dziwka jedna!
Mercedes rozp�dzi� si� na Lubartowskiej � szerokiej i jak wiele lubelskich ulic opadaj�cej od centrum w d�. Potem przy mo�cie nad Czech�wk� zn�w musieli zwolni�, �eby nie wpa�� na leniwie poskrzypuj�cy w�z konny. Na placu targowym po prawej stronie jak zwykle k��bi� si� t�um wiejskich bab, s�u��cych i gospody� domowych, kt�re robi�y zakupy, korzystaj�c z cen ni�szych ni� rano. Jedna, ob�adowana koszami roz�o�ysta jejmo�� omal nie wpad�a na mask� policyjnego auta. Szofer nacisn�� klakson, na co baba tylko splun�a i ruszy�a jak objuczony wielb��d ku Browarnej.
��No jed��e! � przynagli� Tomaszczyk. Podskakuj�c na coraz gorszym bruku, mercedes ruszy� dalej.
Zatrzymali si� dopiero naprzeciw przecznicy Czwartek pn�cej si� w g�r� ku podobno najstarszemu ko�cio�owi w mie�cie. Szofer zawr�ci� i podjechali przed komisariat po drugiej stronie ulicy.
��Idziemy, Zyga � kiwn�� r�k� Tomaszczyk.
W �rodku przy stole za barierk� siedzia� pochylony przodownik i pracowicie co� kaligrafowa�.
��S�ucham. � Podni�s� wzrok.
��Urz�d �ledczy, podkomisarz Tomaszczyk. � Wywiadowca pokaza� mu swoj� blach�. � Potrzebuj� kilku mundurowych na Ciasn� 2.
��Tak jest, panie komisarzu � policjant poderwa� si� na baczno�� � ale�
��Co?
��Sam jestem. Ludzie w terenie.
��W terenie! � wykrzykn�� Tomaszczyk. � A przy targu co chwil� kto� wbiega pod auto. Dlaczego nikt tam nie stoi i nie wlepia mandat�w, co? Wasze nazwisko! Zanotuj� sobie.
Maciejewski u�miechn�� si� kwa�no. Przez chwil� my�la�, czyby zza plec�w Tomaszczyka nie machn�� r�k� do mundurowego w uspokajaj�cym ge�cie. Jednak zrezygnowa�, bo tamten nie wygl�da� na zbyt rozgarni�tego.
��Idziemy � powiedzia�, poprawiaj�c kapelusz.
Zielny sta� oparty o mask� samochodu i wlepia� wzrok w m�od� �yd�wk�, kt�ra sz�a powoli wznosz�c� si� stromo uliczk� Czwartek. Zaj�� dobr� pozycj�, tak �eby ani na moment nie straci� z oczu jej napi�tych �ydek, kt�rych nie zdo�a� przys�oni� p�aszcz.
��Trudno, jedziemy sami. � Tomaszczyk uderzy� pi�ci� w otwart� d�o�. � Tw�j cz�owiek jest czujny, mam nadziej�. No, do auta!
Wybrylantynowany tajniak kiwn�� g�ow�, z �alem porzuci� sw�j punkt obserwacyjny i usiad� z ty�u obok Maciejewskiego.
��No i co my�lisz, Zygmunt? � odezwa� si� jakby mniej pewny siebie Tomaszczyk.
��Nic nie my�l�, zbyt wielkie szcz�cie mnie przepe�nia � burkn�� Zyga.
���e co? � spyta� zaskoczony podkomisarz.
��Dopiero si�dmy rok s�u�� w policji, a ju� drugi raz mam honor jecha� s�u�bowym autem. Ja ci tego, Adolf, p�ki �ycia, nie zapomn�.
Zielny odwr�ci� si� do okna, �eby nie parskn�� �miechem. Chcia� oprze� wzrok na czym� ciekawszym ni� kark kierowcy, ale jak na z�o�� Lubartowsk� nie przechodzi�a akurat �adna warta grzechu kobieta, wi�c zaj�� si� ogl�daniem fasad �ydowskich kamienic.
�ledczy polityczny zacisn�� swoje w�skie wargi i wi�cej si� nie odzywa�. Tymczasem czarny mercedes skr�ci� w Bonifratersk�, a potem � przepu�ciwszy karetk� p�dz�c� do szpitala Jana Bo�ego � w Ciasn�. Szofer zablokowa� autem bram� pod numerem 2 i zaci�gn�� r�czny hamulec.
Tomaszczyk wysiad� pierwszy. Nie musia� nawet pokazywa� policyjnej blachy, dozorca sam podbieg�.
��S� wszyscy, panie komisarzu. Nikt nie wychodzi� � zameldowa� us�u�nym tonem. � T�dy. � Wskaza� miot�� klatk� schodow� za swoj� s�u�b�wk�. � Drugie pi�tro, pod nazwiskiem Baumanowa.
��Idziemy, oczy z ty�u g�owy. � Tomaszczyk rozpi�� p�aszcz i marynark�. Wyjrza�a spod niej kolba rewolweru.
��Tak jest � mrukn�� Zielny, poprawiaj�c krawat. � Chod� pan! � rozkaza� dozorcy.
Na schodach min�li star� �yd�wk� z pustym kub�em na w�giel. Ju� otwiera�a usta, �eby zapyta�, kogo szukaj�, gdy zobaczy�a bro� wyzieraj�c� spod ubrania Tomaszczyka i cofn�a si� do mieszkania. Zielny, kt�ry szed� na ko�cu, mijaj�c kobiet�, uchyli� grzecznie kapelusza. Jeszcze bardziej przestraszona zatrzasn�a drzwi i s�ycha� by�o, jak zamyka je na �a�cuch.
Tymczasem cie� sta� ju� przed mieszkaniem Baumanowej i popatrywa� na Tomaszczyka, czekaj�c jego polece�.
��No, pukaj pan! � powiedzia� ten p�g�osem. � Jak zapytaj� kto, m�w pan: �dozorca�.
Nie zapytali, nikt nawet nie odchyli� klapki wizjera. Drzwi wcale nie by�y zamkni�te, bo policjanci nie us�yszeli odg�osu otwieranego zamka, tylko lekkie skrzypni�cie klamki.
��Panowie do kogo? � W progu sta�a wysoka ruda dziewczyna w grubych okularach opadaj�cych jej na mocno garbaty nos.
��Policja! � krzykn�� Tomaszczyk, jedn� r�k� pokazuj�c blach�, a drug� popychaj�c swojego tajniaka, �eby wszed� pierwszy.
Mieszkanie by�o niedu�e. Przedpok�j s�u�y� jednocze�nie za kuchni�, w nast�pnym pomieszczeniu pr�cz ma��e�skiego ��ka i gda�skiej szafy z trudem mie�ci�o si� lustro i odrapany damski sekretarzyk. Dopiero w ostatnim pokoju z niewielkim balkonem wychodz�cym na podw�rko sta� st�, krzes�a, fotel, oszklona biblioteczka i komoda z patefonem.
Tomaszczyk odetchn��, widz�c, �e sz�stka m�odych os�b siedzi na swoich miejscach, nie pr�buj�c ani ucieczki, ani oporu. Podszed� bli�ej i powi�d� wzrokiem po zespole redakcyjnym �naszego sztandaru�.
��Dzie� dobry� � zacz�� ze z�o�liwym u�miechem. � A mo�e raczej szalom � poprawi� si�, zauwa�ywszy, �e wszystkie trzy dziewczyny przy stole maj� wyra�nie semickie rysy. Tylko dwaj m�czy�ni nie wygl�dali na �yd�w.
Nie odpowiedzieli, wi�c odwr�ci� si� do kobiety w grubych okularach. Sta�a teraz obok biblioteczki, a Zielny trzyma� j� mocno pod rami�.
��Pani Baumanowa? � zapyta� Tomaszczyk. � Dokumenty! Inni te�.
Jego tajniak po�o�y� d�o� na klamce drzwi balkonowych i wyjrza� na podw�rko. By�o ciasne, tr�jk�tne, z jednego boku zamkni�te parkanem i przytulonymi do� trzema wyg�dkami, z drugiego � oficyn�.
Maciejewski zosta� przy drzwiach. Wbi� wzrok w rozpartego na fotelu na oko dwudziestopi�ciolatka w pumpach i narciarskim swetrze. M�czyzna, cho� by� raczej niski, to szeroki w barkach, przez co wydawa� si� ledwo mie�ci� na siedzeniu. Leniwie �ledzi� wzrokiem wywiadowc�w.
��I sam redaktor naczelny, towarzysz Zakrzewski! � ucieszy� si� Tomaszczyk, por�wnuj�c jego kwadratow� twarz ze zdj�ciem w dowodzie. � A wi�cej was matka nie mia�a?
��Mia�a, mia�a � wycedzi� Maciejewski. � Policzy�e� kapelusze? � wskaza� wieszak w przedpokoju.
��Policzy�em, s� dwa.
��No w�a�nie! � u�miechn�� si� Zyga. � Jeden tamtego� � Wskaza� m�odego cz�owieka z w�sikiem, kt�ry w zdenerwowaniu co chwil� zapina� i rozpina� g�rny guzik marynarki swojego popielatego garnituru. Zielny zauwa�y� to i na wszelki wypadek obmaca� mu wewn�trzne kieszenie.
��No a drugi Zakrzewskiego � wzruszy� ramionami Tomaszczyk.
��Nie znasz si� na modzie, Adolf. Czy towarzysz naczelny wygl�da na kogo�, kto nosi kapelusz?
��To gdzie ten trzeci?
��A bo ja wiem? Mo�e na podw�rku w klozecie. Tomaszczyk u�miechn�� si� � jak uzna� Zielny � zapewne na my�l o g�upiej minie komunisty, kt�ry spokojnie wychodzi sobie ze sracza, a na jego r�kach niespodziewanie zatrzaskuj� si� kajdanki.
��Idziemy! � skin�� na swojego tajniaka.
Kiedy tylko zamkn�y si� za nimi drzwi, Maciejewski z�apa� za rami� Zakrzewskiego.
��Ze mn�! � warkn��. � Wy pilnujcie � przykaza� s�u�bowym tonem Zielnemu.
Zabra� redaktora do sypialni i pchn�� go na ��ko.
��No co ty, Zyga? � za�mia� si� Zakrzewski. � Tak od razu w po�ciel?
��Nie r�b sobie nadziei, J�zek. Przytula� to si� z tob� mog� na ringu, w zwarciu. Tylko co� ostatnio ci� nie widz�. Piszesz zamiast boksowa�?
��A co? O autograf chcia�e� poprosi�?
Maciejewski u�miechn�� si�, pokiwa� g�ow�. Tak, ten facet by� urodzonym bokserem, nawet rozmawia� tak, jakby bi� po mordzie. Zakrzewski zwr�ci� jego uwag� ju� kilka lat wcze�niej, gdy przysz�y redaktor wywrotowej gazety by� studentem pierwszego roku prawa na katolickiej uczelni i dopiero zaczyna� trenowa�. Pisa� wtedy nader prawomy�lne wiersze o ojczy�nie i dupie Maryni, ale wida� brak utarczek z cenzur� �le dzia�a� mu na temperament.
��Gdzie by�e� w nocy? � warkn�� Maciejewski.
��A gdzie zdrowy ch�opak bywa w nocy, Zyga?
Podkomisarz wbi� w niego wzrok. Nie, Zakrzewski nie by� ch�opaczkiem, kt�ry wszystko wy�piewa, gdy poczuje ostre spojrzenie policjanta. I Maciejewski dobrze o tym wiedzia�, jednak chcia� si� upewni�, czy na pewno nie wierzy ani troch� Tomaszczykowi. Nie wierzy�. Zakrzewski zawsze uwielbia� burdy. Jako student prze�ladowa� korporant�w, bo oni prze�ladowali �yd�w. I nieraz p�acz�cy z upokorzenia m�ody endek musia� si� drapa� po nocy na latarni�, �eby zdj�� czapk� rzucon� tam przez Zakrzewskiego. Ale zabi�? Mo�e pi�ci�, nie no�em.
��Kto zar�n�� Bindera? � rzuci� podkomisarz. Po wyrazie twarzy m�odego redaktora domy�li� si�, �e ten ju� wie o wydarzeniach ostatniej nocy. � Jak my�lisz, J�zek?
��My�l�, �e nale�a�o si� skurwysynowi.
��Bardzo� poetycko to uj��. A konkretniej, p�ki ten m�j kolega nie wr�ci z klozetu?
��A sk�d mog� wiedzie�, Zygmunt?! � Zakrzewski roz�o�y� r�ce. Wzi�� w d�onie wyszywan� poduszk�, obr�ci� j� i lewym sierpowym pos�a� za wezg�owie ��ka. � Tyle si� z nim widywa�em, co po s�dach.
��Po s�dach?
��Tak, pom�wienie. Ci�gnie si� jeszcze z czas�w, kiedy pracowa�em w �Kurierze� u Tr�bicza. � Westchn�� g�o�no i spojrza� Maciejewskiemu w oczy. � S�uchaj, Zyga, tu nic nie znajdziecie, m�wi� ci jak sportsmen sportsmenowi. Mo�ecie nas wzi�� na do�ek, ale po co? Nic, g�wno i wstyd dla policji. Przecie� wiesz, te� studiuj� prawo.
��To nie m�j pomys�, ale niech ci� g�owa nie boli. Tylko nie znasz mnie, jasne?
��No co ty?! � u�miechn�� si� szeroko Zakrzewski. � Pewnie, �e ci� nie znam. Dziewczyny by si� pogniewa�y, �e w�adzy kapuj�!
Wszystkie cztery siedzia�y przy stole, nie m�wi�c ani s�owa, a Zielny z kwa�n� min� przegl�da� p�yty � same beethoveny, �adnych walc�w ani tang. Maciejewski, gdy wyprowadzi� redaktora z sypialni, nakaza� mu gestem, �eby zosta� z nim przy wieszaku. Za chwil� drzwi mieszkania otworzy�y si� i tajniak wepchn�� do �rodka ospowatego faceta w jesionce narzuconej na ramiona. Tomaszczyk wszed� ostatni.
��Co jest? � spyta�, widz�c w przedpokoju Maciejewskiego z Zakrzewskim.
��A co ma by�? Sprawd�cie lepiej sypialni�, ten tu dziwnie patrzy�, kiedy grzeba�em w po�cieli. Ja go przypilnuj�.
Przysun�� si� bli�ej wyj�cia, nacisn�� klamk�. Odczeka�, a� Tomaszczyk i jego wywiadowca zaczn� rozbebesza� ��ko. Zerkn�� jeszcze, co robi Zielny. Nic nie robi�, znudzony p�ytami przygl�da� si� milcz�cym kobietom. Wyra�nie by�o wida�, �e �adna nie jest w jego typie, mimo to wystudiowanym ruchem rozsun�� szalik, �eby jedwabny krawat dobrze si� prezentowa�.
��Przepytaj znajomych o Bindera. � Maciejewski ukradkiem wsun�� Zakrzewskiemu w d�o� karteluszek z numerem telefonu. � Koniecznie! � szepn�� z naciskiem. � A teraz wynocha!
���e co? � zdziwi� si� redaktor.
���e g�wno. Zwia�e� mi, nie upilnowa�em, komunisto pieprzony.
��Ty, Zyga, nie b�d� taki szczodry. Ca�e gliniarstwo b�dzie za mn� gania� po mie�cie.
��Wielkie mecyje! Gliniarstwo ma do�� k�opotu z trupem Bindera. A nawet je�li, to co? Wezm� na cztery-osiem. � Maciejewski ostro�nie uchyli� drzwi i wyci�gn�� Zakrzewskiego na klatk� schodow�. Odg�osy przeszukiwania sypialni nieco ucich�y. � Ja te� b�d� musia� ci� wzi��, jak tak dalej b�dziesz sta� jak ko�ek. Tylko z mniejszym splendorem. Decyduj si�, bo czas ucieka.
��Dobra, Zyga � po sekundzie milczenia mrukn�� Zakrzewski. Lecz nagle w jego oczach b�ysn�a iskierka rozbawienia. � A �eby tak by�o realistyczniej� Mo�e dam ci cho� po pysku?
��Nie przeci�gaj struny, J�ziu, bo ci w nos pierdykn�.
��No to serwus! � Redaktor szybko poda� r�k� Maciejewskiemu.
��Pami�taj o telefonie.
��Spokojna g�owa � rzuci� Zakrzewski, zbiegaj�c po schodach.
Kiedy by� ju� na dole, Zyga us�ysza� odg�osy niewprawnej szamotaniny i rumor upadaj�cego cia�a.
��O Jezus Maria! � wydar� si� cie�.
��Chcia�e� by� wa�ny, to cierp � mrukn�� cicho Zyga i wr�ci� do mieszkania, niemal zderzaj�c si� z zaniepokojonym Tomaszczykiem.
��Co? Gdzie zatrzymany?
��Pozw�l na korytarz � powiedzia� spokojnie Maciejewski. � Sam.
��Zwia� ci? � spyta� domy�lnie Tomaszczyk, kiedy przymkn�� za sob� drzwi. � Wi�c zwia�?! No pi�knie! Ty nie wiesz, jakie sukinsyny s� z tych politycznych. Przyczajone sukinsyny. Tak to jest, jak kto� si� bierze za nie swoj� robot�. No nic, wy�l� w miasto Nowaka i Gajowniczka�
��Nikogo nie wysy�aj � zgasi� go Zyga. � Zwyk�y raport i tyle. Niech go kraw�niki szukaj�. I zapami�taj sobie, mnie jeszcze �aden cwaniak nie uciek�, co dopiero polityczny frajer! � D�gn�� Tomaszczyka palcem. � Nic nie r�b, bo przecie� i tak nic konkretnego na niego nie masz.
��No jak to tak? Nie rozumiem. � Tomaszczyk nerwowo poprawi� okulary.
��I nie musisz rozumie�. � Wzruszy� ramionami Zyga. � Nie twoja robota. Zbieramy si�, bo Binder stygnie.
Tomaszczyk bez s�owa opu�ci� gabinet kierownika Wydzia�u �ledczego. Zyga s�ysza� jego w�ciek�e kroki na korytarzu, potem trzasn�y drzwi pokoju wywiadowc�w politycznych. Kraft zza swojego biurka spojrza� niepewnie na Maciejewskiego.
��Nie musia�e� go obsobacza� przy mnie � powiedzia�. � On ci tego nie zapomni.
��Ma szcz�cie, �e nie przy Zielnym. A korci�o mnie, Gienek, korci�o.
Tak naprawd� to nieco �a�owa�, �e pu�ci�y mu nerwy. Ale nie m�g� ju� zdzier�y�, �e Tomaszczyk rz�dzi� si�, jakby to on kierowa� �ledztwem. Gdy ten zagrozi�, �e b�dzie interweniowa� u Soboci�skiego, Maciejewski poradzi� mu zadzwoni� do ministra i na wszelki wypadek jeszcze po stra� ogniow�.
Posz�o oczywi�cie o Zakrzewskiego. Potem o reszt� redaktor�w �naszego sztandaru�, kt�rych Zyga kaza� zwolni� po przes�uchaniu. Na koniec zn�w wr�cili do naczelnego � Tomaszczyk upiera� si�, �e uciekaj�c, rewolucyjny poeta przyzna� si� do winy. Maciejewski nawet nie pr�bowa� t�umaczy�, �e zatrzymuj�c go, tylko si� o�miesz�. Tym bardziej nie chcia� ujawnia�, �e zamierza z Zakrzewskiego zrobi� psa, bo podochocony Tomaszczyk rwa�by si�, aby go wykorzysta� do w�asnych cel�w. I niechybnie spali�by informatora.
��Nie martw si�, Gienek. � Zyga pu�ci� oko do zast�pcy. � Jak mnie wyrzuc�, to awansujesz.
��Mo�na ju�, panie kierowniku? � Drzwi uchyli�y si� i do �rodka zajrza� Zielny.
Maciejewski skin�� g�ow�. Zielny wszed� pierwszy, obr�ci� krzes�o oparciem do przodu i rozsiad� si� na nim, jak to podejrza� w jakim� filmie � rozchylaj�c po�y p�aszcza i eksponuj�c krawat. Fa�niewicz zaj�� miejsce w k�cie ko�o odrapanej szafy z aktami, dwaj sm�tni tajniacy � Wilczek i Grzewicz � stan�li oparci o �cian�.
��No � zacz�� odpraw� Zyga � podkomisarz Tomaszczyk pisze raport, wi�c mamy troch� spokoju. Starszy posterunkowy Grzewicz najm�odszy, to zaczyna.
��Tak jest. � Policjant wyj�� notes. � Ja, przodownik Wilczek, Kowalski i Marczak przepytali�my wszystkich s�siad�w z kamienicy zabitego. Brak nowych fakt�w. Cz�sto przychodzili do niego wsp�pracownicy. To by�y kr�tkie wizyty, nie urz�dza� proszonych przyj��. Mamy rysopisy i troch� nazwisk, g��wnie redaktorzy �G�osu Lubelskiego� i dawni koledzy partyjni. Z Wilczkiem zabezpieczyli�my papiery zabitego, s� w depozycie, przed chwil� przewiezione. Du�o tego by�o, wzi�li�my doro�k�. Z�oty dwadzie�cia, panie komisarzu.
��Co to ja, bank? Trzeba by�o wzi�� mundurowego do pomocy. Najwy�ej dwa razy by�cie obr�cili. Zreszt� przep�acili�cie, nale�a�o si� targowa�. Mamy jakie� �rodki na fanaberie wywiadowcy Grzewicza? � Maciejewski spyta� Krafta.
Zast�pca tylko roz�o�y� r�ce.
��Nie ma � zako�czy� temat Zyga. � A z pustego to nawet ja wam nie nalej�. Dalej.
��Kowalski i Marczak � zrezygnowanym tonem kontynuowa� policjant � udali si� rozpyta� znajomych zabitego. Nie wszystkich zastali�my pod adresami. To na razie wszystko, panie komisarzu.
��Przodownik Wilczek? � Maciejewski wymierzy� wieczne pi�ro w kolejnego tajniaka.
��Te� nic ciekawego, panie kierowniku. � Wywiadowca na chwil� odklei� si� od �ciany. � Szczeg�y zaraz spiszemy do raportu. � Zerkn�� do swoich notatek. � Aha, dozorca zezna�, �e brama by�a zamkni�ta, ale raz, �e taki zamek da si� otworzy� gwo�dziem, a dwa, jest przej�cie z s�siedniego podw�rka. Mo�e co b�dzie w tych papierach, ale potrwa ruski miesi�c, �eby wszystko przejrze�.
��Dobra � u�miechn�� si� Zyga. � A Fa�niewicz?
��Na polecenie komisarza Krafta by�em w redakcji. Str� mnie wpu�ci�, potem dojecha� redaktor� jak mu tam� redaktor Alojzy Pawlik. Chcia�em opiecz�towa� lokal, ale nie dostali�my zgody prokuratora.
��No pewnie, �e nie dostali�cie � mrukn�� Maciejewski. � Zaraz roznios�aby si� plotka, �e to policyjna prowokacja. Liczy� pan na to, komisarzu Kraft?
��Trzeba by�o spr�bowa�. � Wzruszy� ramionami zast�pca.
��Zabezpieczyli�my tylko biurko redaktora Bindera. Po zawarto�� zostali wys�ani dwaj mundurowi. Powinni ju� by� z powrotem.
��Uczcie si�, w�a�nie tak si� to robi. � Zyga spojrza� ostro na Grzewicza. � Panie Kraft?
��Lekarz stwierdzi�, �e zgon nast�pi� nad ranem. Trzecia, mo�e czwarta. Zgin�� od ciosu t�pym przedmiotem w g�ow�, pozosta�e rany zadano po �mierci. Sekcja jutro. Przed wieczorem b�d� do dyspozycji jeszcze czterej wywiadowcy. Proponuj�, �eby zmienili pozosta�ych i spr�bowali skontaktowa� si� ze znajomymi Bindera: redaktorami i wsp�pracownikami z gazety, osobami z adresownika i kalendarza, poczynaj�c od naj�wie�szych wpis�w. Motywy� no chyba jednak polityczne � zaryzykowa� zast�pca.
��Niech B�g broni! � Maciejewski podni�s� r�ce. � Wszystkie, byle nie polityczne. Fa�niewicz, Wilczek, Grzewicz do domu i wyspa� si�. Jutro z samego rana meldowa� si� u mnie. Jak wr�c� Kowalski i Marczak, to samo. Znajomych pyta�, czy co� im wiadomo o planach Bindera na wiecz�r przed �mierci�. D�ugi, osobisty wr�g, rywal, zdradzona kochanka� Na razie czego� takiego bym szuka�. To nic, �e denat by� wzorem cn�t mieszcza�skich. Pyta� grzecznie i wsp�czu�. Z tajniakami politycznymi, tak�e naszymi, nie brata� si� i nie gada�. Przed Tomaszczykiem ucieka�. Aha, Fa�niewicz i Grzewicz, jutro z samego rana potrzebuj� archiwum numer�w �G�osu� z tego roku. Zobaczymy, z kim zadar�. Tyle. Komisarzu Kraft, pan przeka�e instrukcje Kowalskiemu i Marczakowi?
��Oczywi�cie. � Zast�pca zamkn�� notes. � Co robimy z wcze�niejszymi sprawami? Na poniedzia�ek by�o wyznaczone przes�uchanie tych magazynier�w od w�amania do rze�ni. W po�udnie ko�czy si� cztery-osiem Wirsza, rozb�j z u�yciem.
��Rozb�j? Prosta sprawa, w sam raz dla mundurowych z komisariatu. Niech ich pan pogoni do roboty. Magazynierzy zaczekaj� kilka dni, krzywda im si� nie stanie.
��No a co ja mam robi�, panie kierowniku? � spyta� Zielny, przyg�adzaj�c w�osy.
��A ty przelecisz si� i rozpytasz po burdelach � powiedzia� podkomisarz i zaraz przeszed� na s�u�bowy ton: � No, nie m�wcie tylko, �e wam nie pasuje ten rozkaz!
Na widok rozdziawionej g�by Zielnego nawet szarpni�ty po kieszeni Grzewicz nie m�g� si� nie roze�mia�.
Wiecz�r by� ca�kiem przyjemny jak na listopad. A przynajmniej by�by, gdyby nie martwy Binder rano, a �ywy Tomaszczyk po po�udniu. Maciejewski szed� wolno ulic� Zielon�, r�wnoleg�� do reprezentacyjnego Krakowskiego Przedmie�cia, mijaj�c odrapane bramy tych samych kamienic, kt�re od frontu prezentowa�y l�ni�ce witryny sklep�w i kusz�ce szyldy restauracji. Zyga trzyma� r�ce w kieszeniach, w ustach papierosa.
Mijaj�c dawn� cerkiew zamienion� obecnie na ko�ci� misjonarzy, w kt�rym ju� pojutrze czeka�a go nieobowi�zkowa obowi�zkowa msza dla policjant�w, spojrza� na chwil� w niebo. Gwiazdy nie �wieci�y, ale przez chmury przedziera� si� ksi�yc. By� trzeci dzie� po pe�ni, tote� �adne fluidy astralne nie mog�yby t�umaczy� makabrycznego morderstwa w mieszkaniu Romana Bindera, gdyby Zyga w takie rzeczy wierzy�. Jednak nie by� znudzon� wdow�, aby wpa�� w szpony spirytyzmu czy astrologii. Fakt, by� wdowcem jak Binder, ale bynajmniej nieznudzonym. Nie mia� dzieci do nia�czenia � swoich ani cudzych � a przed dwoma miesi�cami nawi�za� bardzo obiecuj�c� znajomo�� z pann� R�, piel�gniark� z Kasy Chorych na Hipotecznej. Ca�kiem zreszt� nowoczesn� i wyzwolon�, szkoda tylko, �e nie m�g� jej nigdy zaprosi� do siebie. Nie wypada�o � jego rudera na Rurach Jezuickich bardziej przypomina�a pijack� melin� ni� dom oficera policji.
Nie, nie chcia� teraz my�le� o swoich prywatnych sprawach! Wyszed� na chwil�, �eby poczu� puls miasta, a mo�e� dozna� ol�nienia. Ono jednak nie przychodzi�o. Serce Lublina pika�o niespiesznym rytmem starego flegmatyka. Zapewne jutro prowincjonalna metropolia dostanie palpitacji, kiedy odkryje zw�oki w porannej gazecie, i si�gnie po uspokajaj�ce proszki. �Nic tak nie o�ywia numeru jak �wie�y trup� � mawia� pono� sam Binder.
��Nale�a�o ci si�, skurwysynu � mrukn�� Maciejewski. � Ale dlaczego tak? I czemu dzisiaj?
Skr�ci� w �wi�todusk� i Krakowskim Przedmie�ciem skierowa� si� do komisariatu. Kusi�o, �eby wst�pi� na w�dk�, ale mia� od metra kwit�w do przejrzenia.
��Pan komisarz z powrotem? � spyta� dy�urny, cho� wcale nie wygl�da� na zdziwionego.
��Tak. Zr�bcie mi kawy.
��Ale� � zafrasowa� si� policjant. � Nie ma kawy, panie komisarzu. Znaczy mo�e by� zbo�owa. Albo herbata, tyle �e jak pana komisarza znam, to nie polecam.
��No to niech kto� skoczy do �Europy�. Mocna, czarna i ca�y dzbanek.
Zapali� lampk� na biurku i wyj�� kolejnego papierosa. W papiero�nicy zosta� ju� co prawda jeden, ale po ca�ej paczce mia� jeszcze w obu bocznych kieszeniach p�aszcza. Zaci�gn�� si�, spogl�daj�c na trzy sterty papier�w pod oknem. Zapewne o kt�rej by nie zacz��, i tak sp�dzi p� nocy na czytaniu bzdur, zanim na co� trafi. O ile trafi.
Przysun�� bli�ej najdalszy stos i zacz�� wertowa� kartka po kartce. Nie dziwi� si�, �e literaci lubi� pracowa�, kiedy przyzwoici ludzie �pi�. Mia� cisz� i spok�j. By� tylko jego umys� przeciw meandrom zbrodni. �Meandry zbrodni� � bardzo dobry tytu�, gdyby oszala� i postanowi� zosta� powie�ciopisarzem.
Min�� mo�e kwadrans, gdy od lektury oderwa�a go g�o�na dyskusja dobiegaj�ca z parteru. Otworzy� drzwi.
��Nie mo�na. Sam zanios� � upiera� si� mundurowy.
��Zanios�? Panie szanowny, jak pan t� tac� trzymasz?! � Maciejewski pozna� g�os pana To�ka, jednego ze starszych kelner�w. � Pot�ucze pan przodownik, a za porcelan� kto b�dzie p�aci�?
Zyga podszed� do barierki schod�w i przechyli� si�.
��Wpu��cie pana.
��Tak jest, panie komisarzu � potwierdzi� s�u�bi�cie dy�urny. � Prosz�.
Pan Tosiek mia� policzki zaczerwienione od wieczornego ch�odu. Na kelnerski uniform narzuci� tylko jesionk�. Lecz jak przysta�o na dawnego �o�nierza, o ekwipunek zadba� lepiej ni� o samego siebie. Taca z kaw� by�a przykryta kilkoma warstwami serwet. Kiedy postawi� j� na blacie biurka, z dzbanka wci�� parowa�o.
��Na m�j rachunek poprosz�, a to dla pana za fatyg�, panie To�ku. � Zyga wyj�� z kieszeni pi��dziesi�t groszy, w drugiej znalaz� jeszcze dziesi��.
��W �adnym razie, panie komisarzu szanowny! � Kelner uni�s� r�ce jak przest�pca trzymany pod rewolwerem. A potem ju� ci�gn�� konfidencjonalnym tonem: � W moim fachu cz�owiek wszystko wie. Wcze�niej ni� fryzjer, a nawet dziennikarz. Co b�dzie z t� Polsk�, panie? Uwa�a pan, �by podnosz� �ydzi i komuni�ci, tylko Polacy co? Pan komisarz do nocy siedzi, a gdzie reszta? I jak ludzie maj� wierzy�, �e policja z�apie tego, z przeproszeniem pana komisarza szanownego, tego skurwysyna?
��Panie starszy! � Maciejewski spojrza� spode �ba.
��Tak jest, szanowny pan komisarz zechce wybaczy�. Rano ch�opak przyjdzie po tac�, a cukier� Niech ju� zostanie, tylko cukiernic� ka�� zabra�.
Gdy kelner wyszed�, Zyga zajrza� do cukiernicy. By�a do po�owy opr�niona.
��Ale mi �ask� zrobi�! � u�miechn�� si� Maciejewski.
Podchodz�c do okna, zawadzi� niechc�cy o stolik z maszyn� do pisania � lekko, ale i tak mebel omal si� nie rozpad�. Podkomisarz �cisn�� d�o� w pi�� i pogrozi� ni� zdezelowanemu mechanizmowi. Nosi� jak�e dumn� nazw� Orze�. Orze� � pierwsza polska maszyna do pisania. Mo�e zaraz po odzyskaniu niepodleg�o�ci dzia�a�a jeszcze jak trzeba, ale Maciejewski pozna� j� dopiero w 1926 po majowej awanturze marsza�ka.
Przypomnia� sobie s�owa, kt�rymi powita� go trzy lata wcze�niej podkomisarz Hejwowski w Zamo�ciu, gdy w tamtejszym Wydziale �ledczym Maciejewski zaczyna� s�u�b�:
��Papier jest pa�stwowy, panie aspirancie, wi�c nie do gryzmolenia ani czyszczenia but�w czy, bro� Bo�e, do sracza. Kartek u�ywa� si� b�dzie dwustronnie. Dostaniecie jedn� ryz� na rok, a jak wam wyjdzie, to ju� wasza g�owa, co zrobicie.
Min�o nieco czasu, zanim Zyga poj��, jakim cudem jego koledzy nie wyczerpuj� swojego limitu papieru po dw�ch miesi�cach � po prostu pisz� tylko wtedy, gdy bezwzgl�dnie musz�. Za to Binder, jak to dziennikarz, na papierze nie oszcz�dza�. I przez to podkomisarza czeka�a ci�ka noc.
Ko�minek spa� tylko na poz�r. Przed odrapanymi bramami nie przesiadywali wprawdzie zawodowi bezrobotni, ale w zau�kach Garbarskiej czy D�ugiej co i raz przemyka� cie� w zsuni�tym na czo�o kaszkiecie i z papierosem przylepionym do ust. Zaraz znika� w mroku i burej jesiennej mgle, wprawnie omijaj�c cuchn�ce ka�u�e przy garbarni.
Postawny w�sal przystan�� na rogu Garbarskiej i Wsp�lnej, zapali� zapa�k�. Przez chwil� zapachnia�o fosforem, potem id�c, zostawia� za sob� wo� dobrego egipskiego tytoniu.
Nie zaczepili go, cho� by�o ich trzech. Frajer, ale czu� si� tu zbyt swobodnie. Zerkn�� spod kapelusza na grandziarzy i jakby nigdy nic ruszy� dalej, nie przyspieszaj�c nawet kroku. Maniek, najmniejszy z tr�jki stoj�cych na winklu ch�opak�w, dosta� od kumpla �okciem w bok i znikn�� w bramie. Pozostali rozeszli si� w przeciwne strony, jeden w kierunku �elaznej, drugi ku torom kolejowym. Ten ostatni, przechodz�c przez ulic�, mia� okazj� d�u�ej obejrze� sobie go�cia � zwr�ci� uwag� na jego porz�dny p�aszcz z jasnej we�ny i w�sy jak u marsza�ka.
�Frajer z miasta albo dziany kmiot � oceni�. � Ale po co taki szuka tu szcz�cia?�
Obcy spokojnie min�� kolejny r�g i zgin�� im z oczu za �lepym torem prowadz�cym za bram� garbarni. Tymczasem Maniek przebieg� przez podw�rko, przeskoczy� p�ot i wynurzy� si� z mroku na s�siedniej uliczce. Zerkn��, czy na pierwszym pi�trze pali si� �wiat�o. Zagwizda� przeci�gle na palcach. W oknie pojawi� si� cie�, potem znikn��. Maniek czeka� oparty o mur.
Skrzypn�y w�skie drzwi w nigdy nieotwieranej na ca�� szeroko�� bramie niskiej kamieniczki. Grandziarz najpierw dostrzeg� ognik papierosa, a potem Staszka Bigaja.
��Co jest?
��Co� si� kroi, Kusy. Glina jaka� w�szy.
��Glina nie kurwa. � Bigaj splun��. � Sama po nocy nie chodzi.
��No to czego frajer z miasta by tu szuka�? Za jego kapot� �y�by� trzy miechy.
��Trzy miechy? Mo�e ty. � Kusy zn�w splun�� i zerkn�� w stron� tartaku, gdzie pokazywa� Maniek. � Ja bym w tydzie� przebalowa�. Francja i szarmancja. Ale skoro� mnie z baby zdj��, to chod�my na ten spacerek.
Go�� wcale si� nie spieszy�. Kiedy doszli do tartaku, tamten by� zaledwie na rogu Fabrycznej. Sta� oparty plecami o jedyn� latarni� i �mi� papierosa. Czeka�.
Kusy gwizdn��. Facet nawet si� nie ruszy�, tylko rzuci� okiem, czy kto� nie zachodzi go r�wnocze�nie z drugiej strony. Zaci�gn�� si� dymem, obejrza� sobie twarze grandziarzy w �wietle latarni i pstrykn�� niedopa�kiem w ka�u��.
��Bigaj Stanis�aw � powiedzia�. � No nareszcie. P�jdziesz ze mn�.
��Nie mog� � zarechota� Kusy. � Sp�ni� si� do roboty-
��Do jakiej roboty?
Staszek przesun�� wargami papierosa do drugiego k�cika ust i pokaza� g�ow� szyld nad zamkni�t� na g�ucho bram� po drugiej stronie ulicy: Zak�ady Mechaniczne E. Plage & T. La�kiewicz, Fabryka samolot�w.
��Do ci�kiej roboty. Do Plagego.
��A ty? � Facet zwr�ci� si� do stoj�cego obok Ma�ka.
��A ja do La�kiewicza! Aeroplany budowa�.
��Jak dam w mord�, to sam polecisz jak aeroplan.
��Eee! � Kusy wyplu� niedopa�ek i zrobi� dwa kroki w stron� nieznajomego. � Pan wywiadowca sam, a my tu na swojej dzielnicy.
Gwizd Ma�ka rozdar� cisz�. Zatrzeszcza�o ostrzegawczo niewielkie zwarcie wiatami. Zamruga�a, potem dalej pali�a si� r�wno, o�wietlaj�c kilka postaci, kt�re wy�oni�y si� z bram i zza parkan�w.
��Taki z ciebie kozak, Bigaj? � Facet przesun�� kapelusz na ty� g�owy.
��Takie twoje �ycie zasrane, glino� � W d�oni Staszka b�ysn�� n�.
Ledwo doskoczy�, szybki prawy prosty omal nie zwali� go z n�g. Obcy poprawi� lewym sierpem w podbr�dek i zn�w prawym mi�dzy oczy. Kusy upad� na bruk, a jego kaszkiet wyl�dowa� w ka�u�y.
��Jaka glino? Jaka glino? � wycedzi� przez z�by w�sal. � Mam dla ciebie robot�, Bigaj. I dla kole�k�w te�, je�li nie lebiegi. Plage i La�kiewicz poczekaj�.
��Te, nie ma tak tego, frajerze! � Kusy podni�s� si� z wysi�kiem i otar� krew spod nosa. Spojrza� na kumpli. � Co tak, kurwa, stoicie?!
Maniek wskaza� r�k� na obcego. Dalej stercza� jak dziwka pod latarni�, ale z rewolwerem w gar�ci.
��Nie ma tak tego, Bigaj � za�mia� si�. � Nast�pnym razem nie b�dzie pieszczot. Chcesz zarobi� czy do Bozi? A wy spierdala�! � wrzasn�� do reszty ferajny. � Z szefem mam do pogadania.
Kusy czu�, �e puchnie mu nie tylko nos, ale te� z�odziejska ambicja.
��No spierdala�, jak m�wi! � wydar� si� jeszcze g�o�niej.
Zanim znikn�li za rogiem, Maniek chwil� patrzy� w stron� latarni. Obcy schowa� spluw� i ciasno obwi�za� d�o� kraciast� chustk� � wida� zawadzi� �ap� o kos� Kusego. G�adzi� w�sa i ca�y czas co� m�wi�, a Staszek kiwa� g�ow�.
Za kwadrans dziewi�ta Kraft wkroczy� do gabinetu z porannymi gazetami pod pach�. Maciejewski jeszcze spa� z g�ow� na biurku. Zast�pca zerkn�� na tekturow� teczk� s�u��c� podkomisarzowi za poduszk� � by�a ca�kiem �wie�a, z pospiesznie nabazgranym wielkimi kulfonami napisem: Jerzy Tr�bicz. Kraft podszed� bli�ej, zahaczaj�c po�� palta o stos papier�w obok swojego biurka. Sterta rozsypa�a si� i Zyga otworzy� oczy.
��Gienek? Kt�ra godzina?
Zast�pca zauwa�y�, �e Maciejewski ukradkiem chowa teczk� Tr�bicza do szuflady. Kiedy� Krafta z�o�ci�o, �e kierownik traktuje Wydzia� �ledczy jak sw�j w�asny folwark. Z czasem przywyk� i zrozumia�, �e nie by�a to g�upia taktyka. Zyga potrafi� i�� za �ladem z finezj� lisa, a gdyby od razu spu�ci� psy, wiele spraw zako�czy�oby si� rozczarowaniem. Kraft nie mia� do tego g�owy, wi�c mo�e i dobrze, �e pod firm� Maciejewski i S-ka robi� jedynie za g��wnego ksi�gowego.
��Dziewi�ta dochodzi. �wie�a prasa. � Poda� kierownikowi gazety.
��Czyta�e�?
��Tyle co po drodze. � Kraft starannie u�o�y� kapelusz na wieszaku. � Zacznij od �Expressu�.
Ju� pierwsza strona grzmia�a niczym tr�by Apokalipsy:
MAKABRYCZNE ZAB�JSTWO ZNANEGO DZIENNIKARZA
Potw�r z Lublina? Ludno�� jest przera�ona!
Wczoraj w godzinach porannych na Krakowskim Przedmie�ciu w mieszkaniu Romana Bindera, redaktora �G�osu Lubelskiego�, zaniepokojona s�siadka dokona�a makabrycznego odkrycia. Dziennikarz le�a� martwy od kilku godzin, a jego nieludzko zbezczeszczone cia�o wprawi�o w wielk� groz� nawet do�wiadczonych �ledczych. Morderca, nie zostawiwszy �lad�w, znikn�� w nocnym mroku.
Wszyscy zadajemy sobie pytanie, jak na g��wnej ulicy miasta mog�o doj�� do tak przera�aj�cej zbrodni, o jakich nie s�ycha� nawet w przest�pczym p�wiatku przedmie��. Czy nieuchwytny morderca uderzy po raz drugi? Czy policja zdo�a zapobiec kolejnym tragedjom?
Nasza redakcja, wobec milczenia w�adz policyjnych lubelskich, zapyta�a o to telefonicznie pana Ricarda Poronica, astrologa cenionego m.in. przez policje warszawsk� i niemieck� z uwagi na wiele konsultacyj. Znakomite medjum, a zarazem pionier nowoczesno�ci, uwzgl�dniaj�cy w swych analizach wp�yw odkrytej dopiero w tym roku planety Pluton, przestrzega:
�Koniunkcja S�o�ca i Merkurego sprzyja jednostkom o silnej woli, pomagaj�c im w tak dobrych, jak i zbrodniczych zamierzeniach. Wzmacniaj� j� dwa trygony Plutona: ze S�o�cem, kt�ry budzi niepok�j w ludzkiej psyche, i z Merkurym, kt�ry pomaga jednostkom o b�yskotliwej, nawet diabolicznej sile intelektu. Jednak najbardziej z�owrog� si�� niesie koniunkcja Plutona z Jowiszem, sprzyjaj�ca uwolnieniu ciemnych cech mentalnych. Co znamienne, uk�ad Jowisz � Pluton tworzy r�wnie� najgro�niejsz� par� w horoskopie na dzie� 31 sierpnia 1888 r., kiedy w Londynie s�ynny Kuba Rozpruwacz dokona� pierwszego mordu�.
��czymy si� w smutku z ca�� redakcj� �G�osu Lubelskiego�, a naszych szanownych Czytelnik�w zapewniamy, �e b�dziemy na bie��co informowa� o post�pach �ledztwa.
��Rozumiem. � Maciejewski z�o�y� gazet�. � Wszelkie w�tki metafizyczne porzucamy definitywnie. I tak nie dor�wnamy �Expressowi� ani policji warszawskiej i niemieckiej. Tu mi�dzy nami zgoda?
��Pe�na � u�miechn�� si� Kraft. � Ale jak mo�na nic nie mie�, a pisa� przez p� strony?
��Przeciwnie � pokr�ci� g�ow� Zyga. � Bardzo dobry artyku�. Jak morderca go przeczyta, odetchnie z ulg�, �e g�wno wiemy. I o to chodzi. A co jest w �Kurierze�?
��Tam ju� ca�kiem nic.
Maciejewski chwil� b��dzi� wzrokiem po rozk�ad�wce, zanim trafi� na faktycznie kr�tk� wzmiank�:
ROMAN BINDER ZAMORDOWANY
W dniu wczorajszym zamordowany zosta� Roman Binder, redaktor naczelny �G�osu Lubelskiego�, dzia�acz prawicowej opozycji. Przybyli na miejsce policjanci i wywiadowcy z Urz�du �ledczego zabezpieczyli �lady zbrodni.
Zdawkowy komunikat Komendanta Powiatowego P. P. m�wi o wszcz�ciu �ledztwa anga�uj�cego wi�kszo�� si� policyjnych. Spekulacje na temat motyw�w zbrodni zelektryzowa�y �rodowisko dziennikarskie i polityczne Lublina. Mamy nadziej�, �e wraz z post�pami w �ledztwie b�dziemy mogli poinformowa� Czytelnik�w, czy mord mia� pod�o�e osobiste, zawodowe czy te� polityczne.
Wi�ksz� uwag� zwraca�a inna notka kryminalna z tytu�em: �Pan Teofil dosta� w profil�. Mimo to Zyga obejrza� ca�y �Kurier Lubelski� bardzo dok�adnie, po czym schowa� go do szuflady biurka.
��A co �G�os� nam g�osi? � zapyta� z przek�sem, si�gaj�c po kolejny dziennik.
��To ci� bardziej zainteresuje. � Kraft wyj�� z kieszeni marynarki zadrukowan� kartk� rozmiaru �wiartki gazety.
Bior�c do r�ki t� jednostronicow� ulotk� zw�c� si� szumnie wydaniem nadzwyczajnym �naszego sztandaru� � Maciejewski pokr�ci� g�ow� z podziwu, �e Zakrzewski zd��y� j� przygotowa�. Nie mia� natomiast w�tpliwo�ci, �e klasa robotnicza nie zechce tego czyta�. Nieu�ywanie wielkich liter, przecink�w oraz akapit�w mo�e i by�o sensowne dla poet�w awangardy, ale nie dla zwyczajnych ludzi.
�roman binder szczeg�lnie przeciwstawia� si� post�powym ruchom lubelskiej klasy robotniczej id�c przy tym r�ka w r�k� z rzekomo wrogim sobie reakcyjnym obozem rz�dz�cym, co potwierdzaj� pracuj�cy dawniej z nim dziennikarze: bardziej ni� za redaktora gazety binder uwa�a� si� za agitatora obozu prawicy� niemniej wraz z przedstawicielami innych miejscowych redakcyj �nasz sztandar� zaprzecza jakoby morderstwo na osobie bindera mog�o mie� co� wsp�lnego z dzia�alno�ci� polityczn� opozycyjnej lewicy. lecz je�li okaza�oby si� i� czynu przest�pczego dopu�ci� si� w akcie desperacji przedstawiciel wielokrotnie opluwanej przez �g�os lubelski� klasy robotniczej i mniejszo�ci narodowych nasza redakcja roztoczy nad nim bezp�atn� opiek� prawn� i zadba o rzetelne relacje z procesu� bo cho� przest�pstwa nie pochwalamy ofiara na �al ludu pracuj�cego nie zas�uguje.�
��I co s�dzisz? � spyta� Zyga, odk�adaj�c ulotk�.
��Artyku� 50. rozporz�dzenia o prawie prasowym jak nic. Wzywanie do sk�adek na rzecz i wyra�anie uznania dla przest�pcy. Trzy miesi�ce i tysi�c grzywny. No ale Zakrzewski zbieg�, tak? � Spojrza� podejrzliwie na podkomisarza.
��Zbieg� czy nie, t� bibu�� podpisa� J�zef K. Zadziwiaj�ce: aresztowa� J�zefa K.! � za�mia� si� Maciejewski.
Kraft jednak nie zrozumia�, bo nie zna� �Procesu� Kafki. Maciejewski czyta� t� powie�� po niemiecku i bola�, �e dot�d nikt nie zrobi� polskiego przek�adu. Jego zdaniem �Proces� powinien wyj�� w co najmniej kilkunastotysi�cznym nak�adzie i pr�cz ksi�gar� trafi� jako ksi��ka instrukta�owa do wszystkich urz�d�w oraz wydzia��w �ledczych.
��A zreszt�� � machn�� r�k�. � W ka�dym razie niejednemu czerwonemu J�zef, a kto udowodni, �e �w K. to Zakrzewski? No i co mnie to obchodzi?!
Zyga si�gn�� po najnowsze wydanie �G�osu�. Nie znalaz� tam nic opr�cz przypomnienia, jakim to wzorem cn�t by� �wi�tej pami�ci redaktor Binder, i w domy�le � jakim sukinsynem musi by� jego zab�jca. Jednak zapach farby drukarskiej przywi�d� Maciejewskiemu odleg�e wspomnienie o kawie. Si�gn�� na parapet, gdzie odstawi� dzbanek z �Europy�. By� ca�kiem pusty. Nawet fusy wysch�y i za nic nie da�oby si� z nich wr�y�. Najwy�ej karmi� nimi ros�wki, kt�re po kawie zawsze nabiera�y nadzwyczajnego wigoru i w Bystrzycy, par� krok�w od domu Zygi, �apa�y si� na nie taaakie okonie.
��Masz mo�e kaw� w termosie? � zapyta� Krafta.
��Ale z mlekiem � uprzedzi� zast�pca, si�gaj�c do teczki.
��A jakich� kanapek �ona ci nie zrobi�a? � indagowa� dalej Maciejewski, kiedy ju� jego wczorajsza, pe�na zaciek�w fili�anka nape�nia�a si� aromatycznym p�ynem.
Wywiadowcy nie przynie�li praktycznie �adnych informacji. Znajomi Bindera nic nie wiedzieli, co rozmowniejsi potrafili tylko dzieli� si� ze �ledczymi podejrzeniami. Wszystkie one by�y r�wnie interesuj�ce co rewelacje podkomisarza Tomaszczyka. Dopiero po dziesi�tej Fa�niewicz wraz z Grzewiczem i jednym mundurowym przytaszczyli kilka paczek archiwalnych numer�w �G�osu�.
��Nie chcieli da� � wysapa� tajniak. � Ale nawin�� si� Zielny. �eby pan kierownik widzia�, jakie s�odkie oczy robi� do takiej jednej redaktorki. W ko�cu tak kobit� zba�amuci�, �e zmi�k�a jak wosk.
��Jak to do jednej takiej?! � oburzy� si� Zielny, kt�ry w�a�nie wni�s� ostatni pakunek. � Do najwa�niejszej, od recenzji kinowych. Co ja bym z innymi babami pocz��, gdyby nie te jej gadki szmatki w gazecie?! Wystarczy przeczyta� i wiadomo, co trzeba m�wi� Ale teraz mierzy wy�ej, no bo co, panie kierowniku? Albo plajta, albo kop w g�r�. � Wywiadowca postawi� obwi�zan� szpagatem stert� obok biurka Zygi i poprawi� fryzur�. Maciejewski zauwa�y�, �e Zielny, cho� by� we wczorajszej koszuli, to zmieni� krawat. � Ona chce pisa� takie kawa�ki spo�eczne, wi�c powiedzia�em, �e za�atwi� jej wspomnienia z drogi od grzechu do upadku. Znaczy zaprowadz� do kurew, �eby zapyta�a, czemu si� kurwi� � doda�, widz�c, �e Grzewicz nie zrozumia�. � No i, ma si� rozumie�, zapewni� jej pe�ne bezpiecze�stwo.
��Darowaliby�cie sobie te farmazony � skrzywi� si� Kraft.
��Jak sobie pan komisarz �yczy. Jakie� rozkazy, panie kierowniku?
��W�a�nie, co tam w burdelach? Znaj� Bindera?
��Nie, i to z ca�� pewno�ci�.
��Trudno. Prze�e�cie si� po mie�cie, mo�e wam co� wpadnie w ucho � machn�� r�k� Zyga. � Odprawa na Anio� Pa�ski.
Kiedy wyszli, Maciejewski wyj�� scyzoryk i wraz z Kraftem wzi�li si� za rozpakowywanie �G�osu Lubelskiego� z ostatniego roku. Zyga zacz�� przegl�da� gazety od numeru, kt�ry poszed� do drukarni ostatni przed morderstwem naczelnego. Niewiele si� dowiedzia�. Na pierwszej stronie nie by�o nic pr�cz winiety i zdj�cia z podpisem �prof. Edward Achajczyk� � miejsce tekstu pokry�a bia�a plama cenzury. By nikt przed �wi�tem narodowym nie szczeka� na rz�d i marsza�ka, podobnymi plamami by�a upstrzona te� druga strona. Na reszt� � drobne og�oszenia, recenzj� teatraln�, program radiowy i rozwa�ania, dlaczego Unia Lublin zn�w nie wesz�a do ekstraklasy, podkomisarz nie zamierza� traci� czasu. Odda� gazet� Kraftowi i si�gn�� po kolejn�.
��O, tu jest dobre! Przegapi�e�! � roze�mia� si� nagle Gienek. � �Ksi��eczk� do nabo�e�stwa zgubi�a dziewczynka, biegn�c nieopodal gmachu KUL. Zguba do odebrania w biurze redakcji�.
��A id� w choler�! � mrukn�� Maciejewski.
��Co? Nie brzmi jak szpiegowski szyfr? � Kraft te� chcia� od�o�y� ostatni �G�os�, ale nagle Zyga zabra� mu gazet� ze zjadliwym u�miechem.
��Ty jednak jeste� dobry �ledczy, Gienek! � pochwali�. � Szpiegowski szyfr. Kontrwywiad wojskowy kaza� sobie meldowa� o podejrzeniach, no to mu zameldujemy.
��Nie wci�gaj mnie w swoje wojenki, Zyga. � Kraft cofn�� si� na krze�le. Wiedzia�, �e Maciejewski mia� jakie� osobiste porachunki z wojskowymi, bo niekiedy jego z�o�liwo�� wykracza�a poza zwyk�� rywalizacj� mi�dzy policj� a armi�.
��Jakie wojenki? � burkn�� podkomisarz. � Pe�en oficja�. P�jdzie drog� s�u�bow� w zalakowanej kopercie. I niech si� biedz�.
Dochodzi�a dwunasta, a Maciejewski i Kraft dobrn�li zaledwie do pocz�tku czerwca. Znale�li wszystko i nic � gazeta Bindera zadar�a praktycznie z ka�dym: od marsza�ka i pana starosty po komunist�w, od lubelskich przemys�owc�w po wyzyskiwany proletariat. Nie by�o tygodnia, aby no�yce cenzora nie naznaczy�y bia�� plam� chocia� jednego numeru.
��Chyba nic z tego nie b�dzie, Gienek. � Zyga rzuci� na biurko zast�pcy kolejny �G�os�. � Z �Expressu� to si� przynajmniej cz�owiek czego� nauczy.
��Na przyk�ad?
���Nie eksperymentuj, u�ywaj Olla prezerwatywy� � zarechota� Maciejewski, przypominaj�c sobie reklam�, kt�ra p�ki mu nie spowszednia�a, bawi�a go do �ez. � Przepraszam, Gienek, ty jeste� ojciec dzieciom� Mo�e id� pogadaj z Tomaszczykiem, czy czego� przypadkiem nie znalaz�. Pr�dzej tobie pu�ci farb� ni� mnie.
Kraft zdziwi� si� nieco. Ta pro�ba brzmia�a troch� tak, jakby Zyga chcia� si� go pozby�. Ale dlaczego teraz i w jakim celu � tego zast�pca nie potrafi� odgadn��. Zreszt� tak ugodowej miny na twarzy Maciejewskiego nie widzia� co najmniej od roku. Mo�e faktycznie by� w kropce i nic nie knu�?
��S�uchaj, Zyga, a co z zabezpieczeniem jutrzejszych obchod�w? � zapyta� Gienek.
��Daj spok�j, co to ja st�jkowy jestem?! Nie mieli�my �adnego cynku o mo�liwych prowokacjach, wyznacz paru tajniak�w i pu�� w t�um. Ale raczej tych g�upszych, lepszych szkoda. Binder to teraz wi�cej ni� �wi�towanie niepodleg�o�ci.
Gdy tylko za Kraftem zamkn�y si� drzwi, Maciejewski szybko otworzy� szuflad� i wyj�� teczk� Tr�bicza. Na wierzchu by� kilkustronicowy maszynopis Bindera z odr�cznymi poprawkami. Zyga u�miechn�� si�, si�gaj�c do r�wnego stosu przejrzanych numer�w �G�osu�, kt�re zast�pca w porz�dku chronologicznym u�o�y� na swoim biurku. Wyci�gn�� te, kt�re biel� upstrzy�a cenzura. Jeszcze raz zerkn�� na pokre�lony tekst Bindera:
RYBA PSUJE SI� OD G�OWY
Kto posy�a syna do szk�, oczekuje, �e nauczyciele pr�cz
czytania i pisania wpoj� mu tam idea�y patriotyczne i moralne. Kto
si�ga po tom wierszy, spodziewa si� w nim znale�� wzruszenia i
prze�ycia, kt�re uwznio�l� dusz�. Kto wreszcie czyta gazet�, ma
prawo ��da�, by informacyj dostarczali mu ludzie, dla kt�rych
przekazywa� prawd � jest najwy�szym powo�aniem.
Tym straszniejszym jest, gdy odkrywamy, �e jeden cz�owiek przez
ca�e �ycie sprzeniewierza� si� wszystkim tym trzem powinno�ciom.
Jako nauczyciel � wybiera� ofiary swej chuci, jako poeta � usypia�
czujno�� rodzic�w, jako dziennikarz � szkalowa� innyc h, nie widz�c
belki w swoim oku�
Maciejewski z grubsza policzy� liczb� wyraz�w i pr�bowa� je dopasowa� do kt�rej� z bia�ych plam cenzury. Tylko jedna w miar� odpowiada�a wielko�ci�, tyle �e przy niej by�o zdj�cie profesora Achajczyka. Albo wi�c paszkwil Bindera jeszcze nie zosta� z�o�ony do �adnego numeru, albo redaktor go znacznie skr�ci�. Cho� z drugiej strony dlaczego cenzura broni�aby dobrego imienia Tr�bicza? Czasy, gdy bywa� pupilkiem magistratu, sko�czy�y si� przed rokiem wraz z rozwi�zaniem rady miejskiej i wyznaczeniem komisarza rz�dowego. Wcze�niej Tr�bicz zasiada� w r�nych komisjach kulturalnych i mia� wp�yw na ustalanie repertuaru miejskiego teatru. Teraz cicho kwili� jak wi�kszo�� tych, kt�rym marzy�a si� wi�ksza w�adza w r�kach samorz�d�w. A s�dz�c po programach w gazetach, repertuar teatralny te� si� popsu�.
Zanim wr�ci� Kraft � oczywi�cie z niczym � Maciejewski zatar� �lady po swym ukradkowym �ledztwie. Sterta papier�w na biurku zast�pcy le�a�a nienaruszona niczym dziewica orlea�ska, a teczka znikn�a w szufladzie. Nie zd��yli zamieni� nawet kilku s��w, kiedy najpierw od misjonarzy, potem od katedry i innych ko�cio��w dobieg� d�wi�k dzwon�w, a z Bramy Krakowskiej hejna� miejski.
Pierwszy przyszed� najbardziej punktualny tajniak, Fa�niewicz.
��Melduj� si�, panie kierowniku. � Zdj�� kapelusz i wyci�gn�� z kieszeni p�aszcza �Lubliner Tugblat�. � Tu te� jest notka o Binderze.
Podkomisarz rzuci� okiem na kr�tki tek�cik na trzeciej stronie. Jidisz by� na tyle podobny do niemieckiego, �e zrozumia� og�lny sens. Ale niewiele wyczyta� � kilka zda� bez �adnych komentarzy redaktora, tak jakby morderstwo Bindera mia�o miejsce gdzie� w Meksyku albo w innej Rodezji. Pierwsz� stron� zdominowa�o zdj�cie grupki smutnych, d�ugow�osych i pejsatych m�odych �yd�w na tle wy�szej uczelni talmudycznej. Zyga pami�ta� jej otwarcie w czerwcu, bo ca�a policja przez tydzie� nie robi�a nic poza zabezpieczeniem uroczysto�ci. Zjecha�o si� prawie pi��dziesi�t tysi�cy ludzi, w tym najs�ynniejsi rabini z ca�ego �wiata i minister Czerwi�ski. Ju� wtedy nowoczesny budynek dziwnie kontrastowa� podkomisarzowi z t�umem w myckach i cha�atach.
��No i co tam pisz�? � zapyta� Fa�niewicz.
���e nie �yje � u�miechn�� si� Maciejewski. � Ja na ich miejscu raczej bym si� cieszy�.
Zamkn�� szuflad� biurka na klucz i wsun�� go do bocznej kieszeni marynarki.
��Panie komisarzu � zwr�ci� si� do Krafta � prosz� przekaza� wywiadowcom, �eby rozpytali o Bindera w�r�d dziennikarzy. �G�os�, �Express� i tak dalej. �Kurier� i Zakrzewskiego bior� na siebie. Mo�e jak si� kt�rego� przyci�nie, to powie co� wi�cej, ni� napisa�. I niech pan da co� do roboty Tomaszczykowi, �eby nie przeszkadza�. Jakby kto� dzwoni�, wr�c� druga, mo�e trzecia.
Wychodz�c z komisariatu, wpad� na Zielnego. Tajniak z u�miechem patrzy�, jak w drzwiach szarpie si� z mundurowymi jaki� postawny obdartus z zaro�ni�t� g�b�.
��To ja zabi�em redaktora Bindera! � wrzeszcza�, zion�c w�dk�. � To ja zabi�em!
��Jezus Maria, panie kierowniku, mus go b�dzie przes�ucha� � zmartwi� si� Zielny.
Natr�t najwyra�niej to us�ysza�, bo wykr�ci� si� w stron� wywiadowcy i zarycza� pie�� bojow� proletariatu:
Krew nasz� d�ugo lej� katy,
Wci�� p�yn� ludu gorzkie �zy,
Nadejdzie jednak dzie� zap�aty,
S�dziami w�wczas b�dziem myl
��Wezw� karetk� od Jana Bo�ego � zaproponowa� dy�urny przodownik.
��Jeszcze by co! � prychn�� Maciejewski. � Jaki z niego wariat? Noce zimne, to sobie �achmyta umy�li� zrobi� hotel u nas na do�ku. Zabierzcie go i wyrzu�cie od podw�rka.
��Dzi� te� kogo� zabij�! Jak psa. Zobaczycie, gliny! � odgra�a� si� pijak, ale m�ody posterunkowy bole�nie wykr�ci� mu r�k� i poprowadzi� obdartusa w g��b korytarza.
Przeskakuj�c ka�u��, Maciejewski nieco si� zdziwi� � wcale nie zauwa�y�, �e w nocy, a mo�e nad ranem popada�o. Lekki wiatr rozp�dzi� nieco chmury i jakby zrobi�o si� cieplej. Jednak Zyga by� po�amany niczym reumatyk. Czu� to zw�aszcza teraz, gdy po raz pierwszy od wielu godzin troch� rozrusza� mi�nie.
�Trzeba b�dzie zadzwoni� do Lennerta � przypomnia� sobie. � Warto by wieczorem poboksowa�. Chocia� czy ja wiem��
Przepu�ci� przeje�d�aj�c� doro�k� i przeci�� na ukos Krakowskie Przedmie�cie. Mijaj�c �Astorj�, bezwiednie prze�kn�� �lin�, ale od�a�owa� obiad � w porze kolacji smakowa� mu zwykle lepiej � i wszed� do ksi�garni Gebethnera i Wolfa.
Cichy dzwonek u drzwi zbudzi� sennego sprzedawc�.
��Dzie� dobry. � Ksi�garz podni�s� si� z krzes�a. Poprawiaj�c okulary, najwyra�niej pr�bowa� sobie przypomnie� klienta i zach�ci� go do zostawienia paru z�otych trafnym pytaniem. Ale pami�� mu nie pomog�a, wi�c zacz�� ma�o odkrywczo: � Czym mog� panu s�u�y�?
Zyga rozejrza� si�. Gdy jeszcze studiowa�, cz�sto odwiedza� t� ksi�garni� i rzadko zdarza�o si�, aby by� w niej jedynym kupuj�cym. Na �cianie naprzeciw lady wisia�a informacja za szk�em:
P�atna wypo�yczalnia ksi��ek
Obok sta� rega� z mocno zaczytanymi lekturami szkolnymi, prawie ca�ym Sienkiewiczem i powie�ciami Karola Maya. Nie wygl�da�y jednak na szczeg�lnie przetrzebione.
�Albo kryzys, albo takie-panie-czasy� � pomy�la� podkomisarz. Jego wzrok prze�lizn�� si� po sprzedawcy, dwudziestoparoletnim szczup�ym m�czy�nie w starej marynarce i urz�dniczych zar�kawkach.
��Czy ma pan jaki� tomik wierszy Tr�bicza? Najch�tniej najnowszy.
��Tr�bicza! � Ksi�garz nieco si� o�ywi�. � Prosz�, zosta� jeszcze �Nad strug�� z dwudziestego si�dmego, a tu najnowszy, tegoroczny. Jest r�wnie� antologia� Zaraz podam. A mo�e zechce pan te� co� innego z awangardy?
Na twarz Maciejewskiego momentalnie wyp�yn�� s�u�bowy u�miech.
��Pan zna si� na poezji, jak widz�?
��Ja?� � Sprzedawca spu�ci� oczy. � Troch�.
Zyga odgad�, �e ksi�garz pewnie sam pr�buje co� skroba� w ma�ym pogniecionym kajecie, kt�ry wystawa� mu z kieszeni. Maciejewski opar� si� lekko o lad�.
��A ja, widzi pan, niestety wcale. Mo�e mi pan powiedzie� co� o Tr�biczu? On jest chyba z Lublina, czy z kim� go myl�?
��To redaktor naczelny �Kuriera�, znany cz�owiek. Znakomity poeta.
��Pan zna go pewnie osobi�cie?
��Osobi�cie? W �adnym razie. Ale wspiera m�odych pisarzy. O, podobno wielu pom�g�.
��A mo�e mi pan poleci� tomik kt�rego� z jego� � podkomisarz urwa� � uczni�w?
��Ich wiersze ukazuj� si� czasem w �Kurierze�, a tomik� Mia� by� �Krew na sztandarze� J�zefa Zakrzewskiego, ale cenzura� � M�ody ksi�garz nerwowo potar� r�ce. � Z awangardy gor�co polecam Tadeusza Peipera, cho� ca�kiem inna szko�a wyrazu. Powiedzia�bym�
��Dzi�kuj�, zaczn� od Tr�bicza. � Zyga wyj�� portfel, uwa�aj�c, �eby nie odchyli� po�y marynarki, pod kt�r� mia� rewolwer. � Prosz� da� mi ksi��k� spod spodu, ma�o dotykan�. To na prezent � wyja�ni� z u�miechem. � I niech pan nie pakuje.
��Polecamy si� na przysz�o�� � powiedzia� z lekkim uk�onem sprzedawca.
Zdziwi� si�, �e klient zamiast darmowego przecie� eleganckiego arkusika papieru woli w�o�y� tomik do taniej szarej koperty. I �e nie zdj�� nawet r�kawiczek ani nie przekartkowa� ksi��ki.
Maciejewski ruszy� prosto do redakcji �Kuriera�. Chcia� p�j�� na skr�ty przez Plac Litewski, ale szybko zmieni� zamiar. Teren po dawnej cerkwi dzi� te� zape�niali harcerze i uczniowie zebrani chyba ze wszystkich szk�. Zn�w �wiczyli pie�ni legionowe. Trzy dziewczyny w beretach gimnazjum handlowego pr�bowa�y si� urwa� w stron� parku, ale zawr�ci� je mundurowy pe�ni�cy tu s�u�b�.
Nie by�o sensu przeciska� si� przez taki t�ok i straszy� m�odzie� g�b� z trzydniowym zarostem. Obszed� plac, staraj�c si� na z�o�� i�� nier�wnym krokiem, gdy dobiega�o: �Maszeruj� strzelcy, maszeruj���. Na nic � jego te� nauczono maszerowa� i uczyniono z tego nawyk trwalszy nawet od palenia. Skr�ci� w Radziwi��owsk�, gdzie na ty�ach Urz�du Wojew�dzkiego mie�ci�a si� redakcja �Kuriera�.
Min�� znudzonego str�a i wszed� po kilku schodkach na niski parter. Zgi�� ju� palce, �eby zapuka�, jednak po kr�tkim namy�le od razu z�apa� za klamk�. Drzwi skrzypn�y i ods�oni�y zagracony biurkami pok�j przesycony dymem perfumowanych papieros�w.
��Pan redaktor Tr�bicz? � spyta� Maciejewski jedynego cz�owieka w pomieszczeniu, pulchnego m�czyzn� przed trzydziestk� o nieco nieobecnym spojrzeniu. Siedzia� w k�cie pod oknem i wkr�ca� w�a�nie kartk� do maszyny. Papieros �arzy� si� w popielniczce obok dwu delikatnie zduszonych niedopa�k�w. Nieco dalej le�a�o prawie puste pude�ko czekoladek.
��S�ucham � powiedzia� redaktor. Wtedy Zyga dostrzeg� �lady czekolady na jego wargach.
��Podkomisarz Maciejewski, wydzia� �ledczy. � B�ysn�� wyj�t� z kieszeni marynarki policyjn� blach�. � Pan pozwoli, �e zadam kilka pyta�.
Tr�bicz wsta�, zdj�� papiery z krzes�a przed swoim biurkiem i wskaza� je Maciejewskiemu. Zyga rozpi�� p�aszcz i zsun�� r�kawiczki.
��Chodzi panu zapewne o mord� � zacz�� dziennikarz.
��W�a�nie. Jak dobrze zna� pan redaktora Bindera?
Tak jak podkomisarz m�g� si� domy�la�, naczelny �Kuriera� zna� koleg� po fachu ani lepiej, ani gorzej ni� reszta pismak�w z konkurencyjnych gazet. �e Tr�bicz kiepsko udawa� �al z powodu jego �mierci � to te� nie by�o dla Maciejewskiego �adnym odkryciem ani okoliczno�ci� obci��aj�c�. Przez kolejny kwadrans Zyga wyrozumia�ym, zm�czonym u�miechem i ca�� swoj� postaw� stara� si� dawa� do zrozumienia, �e on wie � s� ludzie, kt�rych trudno lubi� i �a�owa�, jednak mimo wszystko kultura bycia narzuca okre�lone s�owa�
Wreszcie wsta�, w�o�y� r�kawiczki i naraz, robi�c min�: �ach, bym zapomnia�!�, si�gn�� do wewn�trznej kieszeni p�aszcza.
��Tak przy okazji poprosz� o autograf, je�li wolno.
Zdziwione spojrzenie Tr�bicza spotka�o si� najpierw z przekrwionymi od niewyspania oczami policjanta, potem jakby zawstydzone zsun�o si� na jego nos ze �ladami dawnego z�amania, wreszcie spocz�o na ok�adce niewielkiej ksi��eczki.
��Interesuje si� pan� pan komisarz� poezj�? � Zaskoczony autor potar� brod�.
Maciejewski spostrzeg�, �e mimo oszcz�dno�ciowo nieogrzanego pomieszczenia nad g�rn� warg� dziennikarza pokaza�y si� kropelki potu.
��Podkomisarz, tylko podkomisarz � sprostowa� Zyga. � Interesowa�bym si�, jak najbardziej, niestety s�u�ba, brak czasu. Nie dla mnie, dla kuzynki. �Dla Rozanny Binczyckiej, nader sympatycznej marzycielki i czytelniczki moich utwor�w� poprosz�.
��Dok�adnie tak mam napisa�? � Tr�bicz wzi�� pi�ro.
��Je�li pan tak uprzejmy � u�miechn�� si� Maciejewski. � To naprawd� bardzo mi�a panna. I te� pr�buje uk�ada� wiersze. W gazetce szkolnej. B�dzie zachwycona.
Poeta starannie wykaligrafowa� zdanie, ko�cz�c wpisaniem swojego nazwiska malowniczym zawijasem. Wstawi� dat� i dmucha� pedantycznie, a� atrament wysech�. Wreszcie zamkn�wszy tomik, poda� go policjantowi.
Ten, nie przestaj�c si� u�miecha�, przeczyta� dedykacj� i delikatnie wsun�� ksi��eczk� do wyj�tej z kieszeni koperty. Krople potu na twarzy Tr�bicza sta�y si� jakby wyra�niejsze.
��Pan, jak s�dz�, nie wyje�d�a z miasta? � zapyta� Maciejewski.
��Nie, nie mam takiego zamiaru. � Redaktor pokr�ci� g�ow�. � Ale nie s�dz�, abym potrafi� panu�
��A ja s�dz�, �e potrafi pan. Wydzia� �ledczy, Staszica 3, dzi� o sz�stej wiecz�r.
��Ale� � Tr�bicz wsta�. Szurn�o przesuwane po pod�odze krzes�o.
��Nalegam. � Zyga podni�s� d�o� do kapelusza i wyszed�.
Ledwo znalaz� si� na ulicy, zn�w us�ysza� mieszany ch�r powtarzaj�cy niczym zdarta p�yta:
Nie chcemy ju� od was uznania
Ni waszych m�w, ni waszych �ez!
Sko�czy�y si� dni ko�atania
Do waszych serc, do waszych kies!
��Do waszych serc, jeba� was pies � mrukn�� pod nosem Maciejewski, poprawiaj�c �piewaj�cych zgodnie z �o�niersk� wersj� �Pierwszej Brygady�. Lecz zaraz wzdrygn�� si�, cho� dzie� by� jak na listopad ca�kiem ciep�y.
Maciejewski zajrza� do notesu. Dobrze zapami�ta�, Nieca�a 9 � naprzeciwko szko�y specjalnej i przedszkola, blisko te� domu akademickiego, przed kt�rym, �ywo o czym� rozprawiaj�c, sta�o w�a�nie kilku ch�opak�w pewnie z pierwszego kursu. Je�li Binder mia� cho� cie� racji co do Tr�bicza, �poety i deprawatora�, ten wybra� sobie idealne miejsce na wynaj�cie mieszkania. Zarazem blisko redakcji.
�Ale na komisariat te� niewiele dalej� � u�miechn�� si� pod nosem Zyga.
Wchodz�c do bramy, potar� d�oni� szczeciniasty policzek. Powinien od�a�owa� par� groszy i wst�pi� do fryzjera, z tak� g�b� nie mia� szans zdoby� zaufania dozorcy. Pomyli� si� jednak � cho� nie wystarczy�a policyjna blacha i cie� za�yczy� sobie zobaczy� legitymacj�, to na widok stopnia Maciejewskiego got�w by� wy�piewa� wszystko o ka�dym z lokator�w.
��To jednakowo� porz�dna kamienica � zastrzeg� si� od razu. � �adnych, uchowaj Bo�e, �yd�w ani politycznych.
��No i Bogu dzi�kowa� � powiedzia� powa�nie podkomisarz. � Niebezpieczne czasy. A pan Tr�bicz sam mieszka, z sublokatorem?
��Nie, sam.
��Przychodzi kto� do niego?
��Czasem jakie� towarzystwo si� zbierze. � Cie� wzruszy� ramionami. � Ale z�ego s�owa nie powiem, redaktory, literaty� Nie by�o takiego razu, �eby kto narzyga� na schodach. Cho� bynajmniej cz�ciej to pan Tr�bicz gdzie� chodzi. Jak trzeba w nocy otworzy� bram�, nie by�o, �eby si� awanturowa� i nie zap�aci�. Ale rzadko, bo jest przecie� ten ch�opak.
��Ch�opak? � Zyga skrzywi� usta, jakby go zabola� z�b.
Dozorca podrapa� si� pod czapk�.
��Ano nie powiedzia�em, no tak, tak� Franio, jego siostrzeniec czy inny pociotek. Przyjecha� w zesz�ym roku, pan Tr�bicz pos�a� go do szko�y. Do Vetter�w, panie komisarzu � pokiwa� powa�nie g�ow�.
Maciejewski spojrza� na zegarek. By�o prawie wp� do drugiej � lekcje ju� mog�y si� ko�czy�, zreszt� przez to patriotyczne zamieszanie na Placu Litewskim kto wie, gdzie by� teraz ch�opak ze szko�y kupieckiej. Jak sprytny, pewnie z kolegami w parku przy Alei Rac�awickiej, jak �ajza, �wiczy �Pierwsz� Brygad�.
�ledczy rozejrza� si� po podw�rku � by�o starannie zamiecione, a wok� rachitycznego drzewka ko�o �mietnika sta� niski p�otek z pomalowanych na zielono deszczu�ek.
��Wie pan, kiedy ko�czy lekcje? � zapyta�.
��No nie, panie, sk�d mi to wiedzie�?! � Cie� zamacha� r�kami. � A my�li pan komisarz � nachyli� si� ku �ledczemu � �e oni redaktora Tr�bicza chc� zamordowa�? Na mi�o�� bosk�, gdyby co� takiego w naszej kamienicy!�
W tym momencie Zyga zobaczy�, jak z suchotniczego drzewka spada br�zowy, poskr�cany listek, i opanowa�a go natr�tna my�l: �A je�li Binder nie �ga� w tym paszkwilu?!�. Maciejewski sprawdzi�, na ile si� da�o, dane Tr�bicza � nie mia� siostry, nie m�g� wi�c mie� siostrze�ca. Inny pociotek? Mo�liwe, ale je�li faktycznie redaktor trzyma� w domu nieletniego kochanka� Tylko po co posy�a� go do dobrej szko�y, po co w og�le posy�a�?!
Wyci�gn�� papiero�nic�.
��Pan poka�e, kt�re to okna � poprosi�, rozgl�daj�c si� po kamienicy i oficynach. � Zapali pan? Soko�y.
Dozorca wzi�� papierosa i zgni�t� gilz� z�bami. Poda� ogie�.
��O tu, na pierwszym pi�trze � pokaza�.
Maciejewski zacz�� �a�owa�, �e nie wprowadzi� Zielnego i Fa�niewicza w w�tek Tr�bicza. Teraz bardzo by mu si� przydali pod lokalem redakcji. Naczelny wydawa� si� mocno podenerwowany i raczej tch�rzliwy. Ma�o prawdopodobne, by zwia�, ale kto takiego wie�
Ju� mia� po�egna� si� i pogna� z powrotem na Radziwi��owsk�, kiedy nagle cie� wypu�ci� spod rudych w�s�w k��b dymu i u�miechn�� si� szeroko.
��No i Franio wr�ci� ze szko�y!
Zyga rozdepta� papierosa, nie zwracaj�c uwagi na kwa�n� min� dozorcy. Podszed� do zaskoczonego ch�opaka. M�g� mie� pi�tna�cie, mo�e szesna�cie lat i je�li nawet by� krewnym Tr�bicza, to s�dz�c po wygl�dzie, w najwy�ej dwudziestej linii. Czarne w�osy, poci�g�a, opalona twarz i �adnych sk�onno�ci do tycia. Poczciwy wygl�d wiejskiego wyrostka nieudolnie tuszowa� �obuzerskim spojrzeniem.
��Jestem z policji. � Maciejewski z�apa� Franka za rami� i poci�gn�� go do klatki schodowej.
��Ale panie w�adzo, ja si� nie urwa�em z pr�by na Placu Litewskim! � niemal wykrzykn�� ch�opak, �ciskaj�c mocniej teczk� z kajetami. � Je�li mnie kto� spisa�, to przez omy�k�.
��Dobrze radz�, nie kr�� � warkn�� gro�nie Zyga. � No ju�, idziemy, tu nie b�dziemy rozmawia�.
Na widok Maciejewskiego Kraft spojrza� na zegarek. Je�li kierownik m�wi� �druga, mo�e trzecia�, zwykle wpada� z j�zykiem na brodzie najwcze�niej o wp� do czwartej. A tym razem pojawi� si� o czasie. Gienek podni�s� nawet swojego starego patka do ucha � nie stan��, tyka�.
Zyga szerzej otworzy� drzwi i kiwn�� r�k� na ch�opaka. Ten wsun�� si� niepewnie i sztywno sk�oni� g�ow� Kraftowi.
��Franciszek Czuba, przes�ucha� w charakterze �wiadka � rozkaza� powa�nie Maciejewski.
Zast�pca ju� chcia� zauwa�y�, �e to przecie� nieletni i nie mo�e tego robi� bez obecno�ci opiekuna prawnego, ale w por� ugryz� si� w j�zyk. Kierownik wyra�nie struga� wa�nego policjanta.
��Siadaj. � Krafit wskaza� ch�opakowi krzes�o. � Zaraz kto� zada ci kilka pyta�.
��Ale prosz� pana, ja�
��Siadaj! � krzykn�� Maciejewski i wyszed� na korytarz.
Drzwi pokoju wywiadowc�w kryminalnych by�y uchylone. Zielny z Grzewiczem siedzieli przy stole z roz�o�on� gazet� i jedli kanapki z zimnym schabowym. Zapach dobrze przysma�onej panierki przypomnia� Zydze, �e od dw�ch dni nie widzia� porz�dnego obiadu.
��Szybciej, Zielny! � warkn�� Maciejewski. � Masz robot�.
��Tfak jest, pfanie kierowniku. � Tajniak prze�kn�� pot�ny k�s.
��Chod�.
��Pocz�stuje si� pan komisarz? � spyta� Grzewicz.
��Dzi�kuj�. � Maciejewskiemu g�o�no zaburcza�o w brzuchu, r�ka ju� chcia�a si�gn�� po kanapk�. � Nie � zdecydowa�. � Na wasze doro�ki i tak nie dam, bo nie mam.
D�u�sz� chwil� t�umaczy� na korytarzu tajniakowi, co ma robi�. Zielny kiwa� g�ow�, s�ucha� i nawet nie pr�bowa� o nic pyta�. Kierownik rozgrywa� jaki� sw�j plan, a wtedy nale�a�o pos�usznie wykonywa� polecenia i dopiero p�niej ewentualnie w��czy� w�asn� inicjatyw�.
��Tak jest, panie kierowniku. Sta� murem pod redakcj�. Je�li go�� wyjdzie, zgarn�� od razu uprzejmie i z kultur�. Jak nie, punkt czwarta wej�� samemu. Nie przy ludziach. Wszystko jasne.
��Aha � dorzuci� Maciejewski. � Dy�urnemu powiedzie�, �eby jednak przynie�li mi co� do jedzenia. Bo chyba zdechn� do czwartej. I niech kupi czekoladki.
��Czekoladki? � Zielny zd�bia�.
��E, niewa�ne! Niech przy�le mundurowego, sam mu wyt�umacz�. Grzewicz, ju� po obiedzie? � Zyga wsadzi� g�ow� do pokoju wywiadowc�w. � No to do roboty!
��Prosz� uprzejmie. � Zielny u�miechn�� si�, otwieraj�c przed Tr�biczem drzwi gabinetu kierownika wydzia�u.
Maciejewski popija� w�a�nie herbat�, a przed drugim biurkiem siedzia� zdenerwowany Franek.
��Co� si� sta�o? � Tr�bicz zblad�.
��Tu ja zadaj� pytania! � hukn�� Zyga. � Panie Kraft, prosz� zabra� ch�opca. Da� mundurowego, niech go odprowadzi do domu. I jest pan wolny.
��Odmeldowuj� si�! � Zast�pca ju� odwyk� od tak s�u�bowego tonu, ale pami�ta�, jak si� stuka obcasami. Popychaj�c przed sob� Franka, zabra� p�aszcz z wieszaka.
��Maszynistka niech czeka! � rzuci� jeszcze Maciejewski. � A pan niech siada. Za chwil� wszystko si� wyja�ni. � Wsta� zza biurka i przekr�ci� klucz w zamku. � A wi�c co pan robi� wczoraj oko�o drugiej-trzeciej w nocy?
��Spa�em � powiedzia� poeta, mn�c nerwowo kapelusz. � Chc� zadzwoni� do�
��Po kolei. A co robili wczorajszej nocy pa�scy koledzy z redakcji. No bo nie uwierz�, �e nie rozmawiali�cie o tym.
��Prosz� pana! � Tr�bicz rozpi�� palto. � Ja dobrze wiem, o co panu chodzi, ale ja si� do tego nie nadaj�. Co tu robi� Franek?
��Pan wybaczy � Zyga przekrzywi� g�ow� � do czego si� pan nie nadaje?
��Na konfidenta. Prosz� mi wyja�ni�
��Oczywi�cie, �e wyja�ni�. � Maciejewski wyprostowa� si� na swoim krze�le i sztywnym, urz�dniczym ruchem wyj�� teczk� z nabazgranym nazwiskiem naczelnego �Kuriera�. � No c��� Pan jest poeta, cz�owiek wra�liwy, wi�c chcia�em panu pom�c. Ale skoro pan tak stanowczo nie chce pom�c mnie�
Wsta�, min�� przera�onego dziennikarza i otworzy� drzwi na korytarz.
��Posterunkowy, zawo�ajcie maszynistk�! � rzuci�.
Potem wr�ci� za biurko i w milczeniu przegl�da� papiery Tr�bicza. Oderwa� si� od nich, dopiero kiedy do pokoju wesz�a m�oda szatynka w rogowych okularach i wkr�ciwszy kartk� do zdezelowanego Or�a, usiad�a za ma�ym stolikiem tu� przy �cianie.
��Imi�, nazwisko, imi� ojca, urodzony� � zacz�� Zyga tonem, w kt�rym znu�enie miesza�o si� z rosn�c� z�o�ci�.
Tr�bicz melancholijnym g�osem podawa� wszystko to, co i tak bez w�tpienia Maciejewski mia� w teczce przed sob�. Stukot starej maszyny m�czy� i zmienia� s�owa w martwe litery. Tak przynajmniej przemkn�o przez my�l przes�uchiwanemu poecie, cho� nie by� wcale w nastroju do szukania metafor.
��Wi�c co pan robi� wczoraj o godzinie trzeciej w nocy?
��By�em w domu.
��Kto� to mo�e potwierdzi�?
��Chc� zadzwoni� do adwokata!
��Czy�by obawia� si� pan czego�? � Maciejewski popatrzy� na niego ostro. � Karany?
��Niekarany � odburkn�� redaktor.
��Jak dot�d� � Policjant zn�w zajrza� do teczki. � W 1923 podejrzany o przynale�no�� do sekty satanist�w.
��Co pan opowiada?! � Pot l�ni� ju� nie tylko na nosie redaktora. Ca�e czo�o mia� mokre, jakby dopiero co wyszed� z k�pieli. � Nie by�o nawet procesu! Wydawali�my pismo poetyckie �Belzebub�. Mo�e dziwny tytu�, no ale� Czy policja nie ma nic innego do roboty, �e wyci�ga stare donosy?! To nieprawda!
��Prawda czy nieprawda, nie wiem � odpar� beznami�tnie Maciejewski. � Ale napisane jest, �e by� podejrzany. Z kolei mord na Binderze �mierdzi rytualnym, tak sta�o w �Expressie�. Ale do rzeczy, podejrzany pan by�, tak?
��By�em.
��Panno Jadwigo, prosz� pisa�: �W 1923 roku by�em podejrzany�� i tak dalej.
Zn�w rozszczeka�a si� maszyna, a potem panna Jadwiga, sko�czywszy akapit, z piskiem przesun�a wa�ek.
��A to ju� nie z dwudziestego trzeciego, tylko �wie�a bu�eczka. � Maciejewski wyj�� z teczki maszynopis Bindera. � �Tr�bicz, publicznie odgrywaj�c rol� poety i spo�ecznika, od lat zwabia do swego mieszkania nieletnich� i tak dalej. Co pan na to?
��Chc� zadzwoni� do adwokata.
��Z wykszta�cenia jest pan nauczycielem, by� pan kierownikiem szko�y. Dlaczego pana zwolniono?
��Nikt mnie nie zwolni�! � zaprzeczy� gwa�townie Tr�bicz.
��Rozumiem, �e prowadzenie gazety daje panu sta�y i wysoki doch�d?
��Powiedzia�em panu, �e�
Ale �ledczy nie s�ucha�.
��Panno Jadwigo, prosz� kontynuowa�: �Odmawiam odpowiedzi na pos�dzanie mnie o przest�pstwa przeciw obyczajno�ci��.
Redaktor spu�ci� wzrok, gdy maszynistka zacz�a pisa�. Ale Maciejewski nie da� mu zapa�� si� w sobie.
��Po co tak kr�ci�? Przecie� rozmawia�em z tym ch�opaczkiem � powiedzia� g�o�no, zag�uszaj�c stukaj�ce czcionki.
��Nie daruj� wam Franka! � G�os Tr�bicza zadr�a�.
��Przekonamy si� o tym w s�dzie � odpar� spokojnie �ledczy. � A tymczasem� C�, ch�opak przyzna�, �e nie jest pan jego wujem. Panno Jadwigo, dalej: ��mimo �e z mieszkaj�cym ze mn� ma�oletnim Franciszkiem Czub� nie ��cz� mnie wi�zy pokrewie�stwa� � podyktowa� maszynistce, a potem zwr�ci� si� do poety: � Co za� do pa�skiego tomiku wierszy, zosta� ju� poddany badaniom daktyloskopijnym � ze�ga�. � S� pewne �lady� Zreszt� jutro z samego rana przejdziemy si� do Urz�du �ledczego. Dwa kroki od pa�skiej redakcji, ciekawe, prawda? � Maciejewski rzuci� okiem na czerwieniej�c� twarz Tr�bicza i ci�gn��: � Co za� tyczy dedykacji, to umy�lnie poprosi�em pana o napisanie �Rozanny�, bo jest tam i �Ro�, i �an� jak w �Roman�. Binczyckiej te� do Bindera niedaleko, a i �marzycielka� nie by�a dla u�a�skiej fantazji, panie redaktorze. Grafologia to niedoskona�a dziedzina, ale �eby narobi� panu nieprzyjemno�ci, w zupe�no�ci wystarczy. Psychologia tym bardziej. No bo prosz� si� zastanowi�, kto wpad�by na pomys�, aby zabi� m�czyzn� i wsadzi� mu odci�tego cz�onka do ust? Zdradzona kochanka? Zapewne zadowoli�aby si� samym wykastrowaniem. A wi�c pozostaje kochanek. To co, nadal nie chce mi pan pom�c?
��Panie komisarzu, ja nie rozumiem�
��Posiedzi pan, pomy�li, to i zrozumie! � powiedzia� weso�o Zyga i wyci�gn�� spod biurka pude�ko czekoladek Wedla, dok�adnie takich samych, jakie kilka godzin wcze�niej Tr�bicz jad� u siebie w redakcji. � Prosz� si� pocz�stowa�.
Tak jak oczekiwa�, czekoladki rozstroi�y redaktora. Gdy wok� przes�uchiwanego wszystko uk�ada si� w mistern� gr�, a nie zwyk�y splot przypadk�w, ka�de jego s�owo brzmi jak nieuniknione wyznanie winy. T� nauk� Maciejewski wyci�gn�� w�a�nie z �Procesu� Kafki.
��Nie chce pan? Trudno� � westchn�� podkomisarz, obserwuj�c splecione na brzuchu pulchne d�onie Tr�bicza. � A gdybym tak zamkn�� pana na czterdzie�ci osiem godzin? Nie mog� zagwarantowa� jednoosobowej celi, a je�li kto� chlapnie, pod jakim pan podejrzeniem�
��Ale co ja mam do zab�jstwa Bindera?! � wybuchn�� redaktor.
��Pan ci�gle o nim! � Maciejewski uda� zdziwienie. � Ja m�wi� teraz o pederastii i deprawacji. Na tych, co siedz� u nas na do�ku, zab�jstwo Bindera zrobi�oby raczej dobre wra�enie, panie Tr�bicz.
Oboj�tna jak automat maszynistka czeka�a na kolejne s�owa do protoko�u, ale �ledczy nie musia� ju� nic dyktowa�. Wygra�, m�wi� mu to jego nos psa go�czego. Na twarzy Tr�bicza niby nie zasz�a �adna zmiana, jednak Maciejewski wiedzia�, �e tak w�a�nie wygl�da cz�owiek, kt�ry si� z�ama�.
��Wi�c jak b�dzie, panie redaktorze? � zapyta�.
��Dobrze, ale nie do protoko�u.
��Dzi�kuj�, panno Jadwigo.
��Do widzenia, panie komisarzu.
By�o po �smej wiecz�r, kiedy podkomisarz Maciejewski odda� dy�urnemu klucz do swojego pokoju i szybkim krokiem wyszed� z komisariatu. Przeci�� pusty ju� Plac Litewski i ruszy� w stron� rogu Krakowskiego i 3 Maja. Sprawdzi�, czy jego zegarek zgadza si� z tym na budynku poczty, po czym nagle przystan��. Zapali� papierosa, nie wiedz�c, gdzie i��. Wpad�o mu do g�owy, �eby zajrze� do R�y � mieszka�a niedaleko, obok kabaretu na Szpitalnej. No ale �aden amant ani m�� � dla w�asnego dobra � nie powinien przychodzi� bez uprzedzenia, poza tym jaka baba by go zrozumia�a?! A ju� na pewno nie weso�a piel�gniarka! Nie mia� ochoty wraca� do pustego domu, ale i my�l o knajpie budzi�a w nim niech��. Cho� wypi� co� by�oby bardzo na miejscu � w ko�cu o ma�o co nie skrzywdzi� cz�owieka z tej samej gliny. A je�li nawet nie z tej samej, to w ka�dym razie skopanego przez los w podobnych okoliczno�ciach�
Jak wynik�o z rozmowy � a nos Maciejewskiemu m�wi�, �e m�czyzna tak wyp�akuj�cy si� drugiemu obcemu m�czy�nie nie mo�e k�ama� � �ycie Tr�bicza, tak jak i Zygi, zupe�nie zmieni� rok 1920. Wtedy obaj zg�osili si� na ochotnika do wojska. Przysz�y redaktor �Kuriera� mia� siedemna�cie lat i wygl�da� zapewne jak �panienka�, o jakiej knajacy z Zamku mog� tylko pomarzy�. Gdzie� w okopach na Wo�yniu trafi�o si� trzech przysz�ych dezerter�w, kt�rzy najpierw zabrali ch�opakowi karabin, a potem zmienili swoje marzenia w rzeczywisto��. Tr�bicz wyzna�, �e nie zabili go jedynie dla �miechu, bo �taki frajer sam si� powiesi�.
��Ja wiem, pan nie uwierzy, nie zrozumie� � pl�ta� si� redaktor, a i Zyga nie bardzo wiedzia�, co powiedzie�. By� w ko�cu wywiadowc� policyjnym, a nie spowiednikiem czy doktorem Freudem. M�g� tylko zamkn�� drzwi na klucz, �eby nikt nie wszed�, i wy��czy� telefon. � Ja od tych ch�opc�w nic nie chc�. Ale oni s� z biednych rodzin, bezbronni, ja� Po prostu chc� pom�c. Mieszkaj� jak u wujka, bo m�wi� mi �wujku�, wie pan� P�ac� za szko��, kupuj� ksi��ki, ubrania, jedzenie, wszystko� Najpierw by� Stefek, teraz Franek. Mo�e i jestem pederast�, kobiety mnie nie interesuj�, ale ja im nic� Ja bym nie m�g�, niech pan uwierzy!
��Prosz� si� uspokoi�. � Zyga wsta�, obszed� biurko i usiad� na jego brzegu, a� stary mebel zatrzeszcza� ostrzegawczo. � Mi�dzy nami nie by�o rozmowy. W og�le pana nie wzywa�em, a pa�ska teczka zniknie tak g��boko, �e jutro sam zapomn�, gdzie j� wsadzi�em. � U�miechn�� si� z przymusem. � Koniec, kropka. We� pan te czekoladki na przeprosiny i id� pan st�d, zanim si� rozmy�l�.
��Ale ja naprawd�! � niemal wykrzykn�� zap�akany Tr�bicz, jakby w og�le nie us�ysza� ostatnich s��w, kt�re istotnie nie pasowa�y do oficera �ledczego.
��Znam si� na ludziach i wiem, �e pan naprawd�. Ale kto inny by pana teraz �cisn�� i nie wypu�ci�. Mnie te� korci, bo jest z pana idealny informator. Dlatego m�wi�: id� pan sobie! � Zyga odczeka�, a� redaktor osuszy nos.
��Dzi�kuj�, panie komisarzu.
��Podkomisarzu. I najlepiej wyjed� pan gdzie�. �egnam.
Nie powiedzia� Tr�biczowi, �e s�uchaj�c go, przypomnia� sobie fragment tytu�owego wiersza z jego tomiku. Ksi��k� co prawda tylko przekartkowa�, ale ten urywek zosta� mu w g�owie:
codziennie chodzi�em szos�
obok topole i r�w
lecz ja tam widzia�em okop
i mordy troglodyt�w
Tylko �e to, co wcze�niej bra� za pacyfistyczne dyrdyma�y, zabrzmia�o teraz Maciejewskiemu ca�kiem inaczej.
I nie powiedzia� jeszcze jednej rzeczy � zachowywa� si� szorstko wcale nie dlatego, �e by� policjantem. Po prostu w przeciwnym razie te� zacz��by gada�
Tak jak Tr�bicz poszed� na wojn� bolszewick� jako ochotnik, tyle �e mia� prawie dwadzie�cia lat i by� ju� studentem pierwszego roku prawa. Dali mu pasek podchor��ego i trafi� pod pozornie ca�kiem sympatycznego dow�dc� plutonu, podporucznika Hryniewicza, te� studenta prawa, ale trzy kursy wy�ej.
To si� zdarzy�o mi�dzy Krasnymstawem a Che�mem Lubelskim. Gdy pluton Zygi patrolowa� rejon wsi Depu�tycze, wybieg�a im na spotkanie przera�ona kobieta, kt�ra zacz�a m�wi� co� niesk�adnie o m�u i uzbrojonej bandzie.
��Bolszewicy? Dezerterzy? � dopytywa� si� podporucznik.
��Kto ich tam teraz rozr�ni! � rzuci�a i dalej lamentowa�a.
W ko�cu okaza�o si�, �e jej m�� by� jednym z miejscowych policjant�w, a bandyci napadli na ich dom, �eby zastraszy� reszt� wsi. Policjant jednak z daleka dostrzeg� napastnik�w, synowi kaza� zabra� siostr� i ucieka�, a �on� wys�a� po pomoc.
Hryniewicz rozstawi� ludzi, by wzi�� obej�cie w kleszcze, nie zapomnia� te� o szpicy. Ale kiedy ta donios�a o zbli�aj�cym si� poje�dzie konnym, dow�dca stch�rzy�. Zatrzyma� �o�nierzy i w k�ko gada� o taczance. Maciejewskiego pos�a� do najbli�szego gospodarstwa. Kaza� mu zarekwirowa� konia i jecha� po wsparcie.
��Ale� panie podporuczniku � pr�bowa� t�umaczy� Zyga � tam cz�owiek! A bandyci si� nie spodziewaj�. Taczanka nie taczanka, we�miemy ich z zaskoczenia.
��Rozkaz by�, podchor��y. Tu te� ludzie. Go�!
I pogna�. A gdy po dwu godzinach podeszli do zabudowa� ju� we dwa plutony piechoty, ze wsparciem sekcji kawalerii i karabinem maszynowym, okaza�o si�, �e bez potrzeby zmusza� wsiow� chabet� do galopu. Na progu z rozwalonymi czaszkami le�a�y trupy m�czyzny i wyrostka � ch�opak ukry� siostr� u ludzi we wsi, a sam wr�ci� pom�c ojcu. Ca�e obej�cie by�o spl�drowane, a po bandytach nie zosta� �lad. Nad cia�ami swoich bliskich szlocha�a tamta kobieta. Kiedy podnios�a g�ow�, Zyga nie mia� odwagi spojrze� w jej oczy.
Kawalerzy�ci ruszyli na zwiad i pod lasem, jakie� dwa kilometry od gospodarstwa poznali dalszy ci�g zdarze�. Ot� gdy pluton Maciejewskiego czeka� na wsparcie, dwaj inni policjanci z wioski ruszyli na pomoc koledze, a zastawszy go martwego, podj�li po�cig.
�o�nierze i tu przybyli za p�no. Natkn�li si� na postrzelonego konia, cztery trupy bandyt�w i jednego zabitego policjanta � tego, kt�ry mia� wi�cej szcz�cia. Drugiego znale�li ju� w lesie. Zosta� ranny, a nast�pnie po szyj� zakopany w ziemi. Potem rozbito mu kolb� g�ow�, a� wytrysn�� m�zg, i na koniec do tak opr�nionej czaszki kt�ry� odda� stolec.
�wczesny podchor��y Maciejewski, gdy tylko wyrzyga� pod drzewem wszystkie posi�ki z ostatnich godzin, oznajmi� dow�dcy, �e to on jest odpowiedzialny za �mier� tych ludzi.
��Chcia�bym was widzie�, podchor��y, jak z bagnetem idziecie naprzeciw kulomiotu � warkn�� Hryniewicz w�ciek�y, �e ni�szy szar�� o�mieli� si� go skrytykowa�, w dodatku przy podw�adnych.
��B�dzie si� pan t�umaczy� przed s�dem wojennym, podporuczniku � odparowa� mu Maciejewski. I jak to g�wniarz, doda� zjadliwie: � Bo nie spodziewam si�, �eby taki tch�rz jak pan odwa�y� si� wcze�niej da� mi satysfakcj�.
��Czemu nie, podchor��y? � powiedzia� zimno dow�dca i zanim Zyga poj��, co si� dzieje, dosta� w z�by z obu pi�ci, potem chrupn�� mu z�amany nos, a w ko�cu, le��c ju� na ziemi, czu� na �ebrach podkute buty Hryniewicza.
P�niej pod s�d wojenny trafi� nie tamten podporucznik, ale podchor��y Maciejewski. I kto wie, czy kiedykolwiek mia�by szans� na prac� w policji, gdyby owa �taczanka� nie okaza�a si� skradzion� bryczk�, kt�r� bandziory przewozili �upy. Banda te� zreszt� by�a ciekawa � robotniczo-ch�opska i w pe�ni internacjonalistyczna, jak powiedzia�by pewnie Lenin, z�o�ona z dezerter�w bolszewickich, ukrai�skich i polskich.
Wcze�niej jednak Zyga us�ysza� wiele m�drych s��w od zaci�gaj�cego kresowo �ysego sier�anta, kt�ry obwi�zywa� go banda�ami po pobiciu przez dow�dc�:
��Oj, biedny� ty, synku, wojska nie rozumisz. Trza by�o nam�wi� gnoja, coby rozkaza� zrobi� drugie rozpoznanie. Przecie zna� by�o po naszych g�bach, �e�my si� rwali. I poszliby my w dziesi�ciu, niechc�cy wdali si� w wymian� ognia i dali rad�. A z szar��, synku, zadziera� to jak szcza� pod wiatr! Tak by�o za cara, tak b�dzie i za Polski.
��O nie, w Polsce tak nie b�dzie! � zn�w wyrwa� si� jak dzieciak poobijany Zyga.
��B�dzie, b�dzie � spokojnie powiedzia� �ysy sier�ant. � Oj, biedny� ty, synku! M�dl si� do Ostrobramskiej o karn� kompani�, bo mo�e by� i czapa.
Cho� od tamtych wydarze� min�o dziesi�� lat, Maciejewski zaciska� z�by, gdy oficerowie wojskowego kontrwywiadu mieszali mu si� do roboty i gdy przy byle okazji ca�a um�czona ojczyzna musia�a �piewa� �Pierwsz� Brygad�. I cho� by�o to r�wnie g�upie, co naiwne, nadal uwa�a�, �e jest co� winien tamtym trzem policjantom i wyrostkowi. Mo�e gdyby postawi� si� wtedy podporucznikowi albo sprytniej do niego zagada�, przynajmniej dw�ch z nich by �y�o.
Wojenne wspomnienia przerwa� Maciejewskiemu patroluj�cy ulic� posterunkowy.
��Prosz� pana, stoi pan i �mieci, a tu jutro ma by� manifestacja patriotyczna! � us�ysza� Zyga.
Spojrza� pod nogi i zaskoczony dostrzeg� chyba z dziesi�� rozdeptanych niedopa�k�w. Obr�ci� zdziwione spojrzenie na mundurowego.
��O, bardzo pana komisarza przepraszam! � Policjant zasalutowa� i ruszy� w przeciwn� stron�.
Zegar nad poczt� wskazywa� dziewi�t� pi�tna�cie.
Pawe� Je�yk, referent cenzury lubelskiego starostwa, starannie zawi�za� krawat. Dziwka, p�le��c na ��ku, przeliczy�a pieni�dze, a potem bezmy�lnie zapatrzy�a si� na pa�ac biskupi po przeciwnej stronie ulicy.
��Masz! � Je�yk rzuci� jej jeszcze dwadzie�cia z�otych. � I zapomnij, �e tu by�em. Zrozumia�a�, zdziro?!
Banknot zaszele�ci� jej w d�oniach. Popatrzy�a spod oka, nie rozumiej�c. I nie sz�o o to, �eby inni nie dawali wi�cej, ni� by�o um�wione, bynajmniej! Ale zwykle chcieli s�ucha� j�k�w i chwalenia ich niepospolitej m�sko�ci. Zapewnie�, �e by�o jej dobrze jak nigdy przedtem, �e nigdy tego nie zapomni. Zawsze zapomina�a, kiedy tylko wyszli. A ten dawa� dwadzie�cia z�otych za co�, co m�g�by mie� za darmo.
Skwapliwie pokiwa�a g�ow�. Je�yk wyci�gn�� z kieszeni obr�czk�, wsun�� na palec i wyszed�.
Klatka schodowa przypomina�a sztolni�. Schody wiod�y w d�, poni�ej poziomu ulicy. S�aba �ar�wka na korytarzu bzycza�a cicho, jakby zaraz mia�a si� przepali�. Je�yk spojrza� przez okno na ton�c� w mroku Zamojsk� i poczu� si� nieswojo. �wiat�o latar� znikn�o po�arte przez noc. Zamajaczy�a mu k�adka prowadz�ca z ulicy wprost do niewielkiego sklepiku kolonialnego na drugim pi�trze i strome kamienne stopnie schodz�ce na trotuar kilka krok�w od bramy. Wyszed� jednak z drugiej strony � na po�o�ony ni�ej ni� Zamojska ciemny, pochy�y �migr�d, gdzie ju� �aden znajomy czy kolega z pracy nie zapyta, sk�d to pan referent wraca o tej porze. A on jakby nigdy nic wynurzy si� na Bernardy�skiej
Bruk by� mokry, ale przymrozek jeszcze nie �apa�, wi�c nie musia� si� obawia�, �e skr�ci nog�. Ruszy� szybkim krokiem, uwa�aj�c tylko, �eby nie wdepn�� w ko�skie �ajno albo w ka�u��.
��Pan pozwoli ognia � us�ysza� nagle.
Z pobliskiej bramy wy�oni�o si� dw�ch m�czyzn w nasuni�tych na oczy kaszkietach. Spojrza� za siebie � od zbiegu �migrodu z Kr�lewsk� schodzi� w d� trzeci cie�.
��O co chodzi? Wiecie, kto ja jestem?! � krzykn�� histerycznie cenzor.
��Nie, ale spokojna g�owa, zaraz si� dowiemy. � Wprawna z�odziejska �apa zanurkowa�a pod po�� p�aszcza i wy�uska�a portfel. Zab�ys�a zapa�ka, o�wietlaj�c m�od� jeszcze twarz ze szram� na policzku.
��Nasz? � spyta� drugi bandzior.
��Nasz � kiwn�� g�ow� prowodyr, odnajduj�c dow�d osobisty i plik wizyt�wek.
P�omyk zgas� i Je�yk poczu� pal�cy b�l w l�d�wiach. Chcia� krzycze�, ale kto� zatka� mu usta jego w�asnym kapeluszem.
��Jest forsa, jak W�sal nada�. I jaki kosior! � us�ysza� jeszcze cenzor jak przez mg��, gdy kto� zdejmowa� mu zegarek z grawerunkiem: Na 10-t� rocznic� �lubu � kochaj�ca Helena.
W nocy wiatr zdo�a� przep�dzi� chmury i dzie� wsta� tak s�oneczny, jak to bywa w pa�dzierniku, ale nie w listopadzie. Maciejewski wyskoczy� z autobusu przy skrzy�owaniu g��wnych ulic miasta � ko�o Bramy Krakowskiej i magistratu. Spojrza� na zegarek. Zaspa�, a wydanie forsy na bilet w niczym nie pomog�o � by�o kwadrans po dziewi�tej. Zyga zacz�� przepycha� si� przez t�um od�wi�tnie wystrojonych ludzi.
Podkomisarz zszed� z trotuaru na jezdni�, ale zyska� tylko kilkana�cie metr�w, bo od Placu Litewskiego wprost na niego nadjechali u�ani i musia� zej�� na chodnik. Powiewa�y proporczyki na lancach, b�ysn�a w s�o�cu szabla dow�dcy szwadronu i konie ze st�pa przesz�y w k�us. Temperatura uczu� patriotycznych ros�a. Ludzie klaskali, krzyczeli, pofrun�y w g�r� kapelusze. Tymczasem oddzia� przeformowa� si� z szyku dw�jkowego w czw�rkowy i zajmowa� ca�� szeroko�� ulicy. T�um g�stnia�.
Maciejewski znalaz� si� po�r�d ciasno st�oczonych gapi�w. W ko�cu nie m�g� zrobi� kroku ani w lewo, ani w prawo. Do �wi�toduskiej brakowa�o mu jakich� dwudziestu metr�w, ale ludzka zapora trzyma�a i wsysa�a jak bagno. Poruszaj�c ramionami niczym p�ywak, przecisn�� si� ledwie kilka krok�w i znowu uton��. Tym razem g��biej, na dno, bo potkn�wszy si� o czyj�� nog�, upad�.
Kto� go przydusi�, ale inny z�apa� za rami� i energicznie potrz�sn��. Zyga podni�s� na niego wzrok i zamruga� oczami zdziwiony. Zobaczy� nad sob� u�miechni�t� facjat� Rudolfa Valentino � jak z afisza. Tylko �e ten Valentino nie by� czarno-bia�y i jecha�o od niego jak z perfumerii. Podkomisarz nie le�a� ju� na bruku, a w zmi�tej po�cieli pod ci�k�, dawno niewietrzon� pierzyn�. Za oknem si�pi� bardzo listopadowy deszcz.
��Kurwa, Zielny, jak ty wygl�dasz? � mrukn�� niech�tnie Maciejewski.
Wywiadowca spojrza� po sobie. Wygl�da� najzupe�niej tak, jak nale�a�o. Bia�o-czarne trzewiki, ciemnoszare spodnie w delikatne pr��ki � z mankietami i r�wnym kantem, dwurz�dowa marynarka, bordowy krawat ze sztucznego jedwabiu i wpi�t� szpil� z czym�, co bardzo przypomina�o per��. Do tego szary, filcowy kapelusz fedora � co prawda z Z�bkowic, nie z firmy Borsalino, ale mo�e i lepiej, skoro rz�d nak�ania, by wspiera� rodzimy przemys�. Koszula nie by�a co prawda ca�kiem odprasowana, ale podkomisarz nie m�g� tego widzie� � do��, �e ko�nierzyk czysty.
Zielny niepewnie przyg�adzi� w�osy.
��A pan drzwi na noc nie zamkn�� � odparowa�.
��Bo co tu kra��?! � Zyga usiad� na ��ku, lecz zaraz podni�s� nogi z pod�ogi. By�a lodowata. � Kt�ra godzina?
��P� do sz�stej � zameldowa� tajniak. � Ojczyzna wzywa, panie kierowniku.
Podczas gdy Maciejewski wodzi� podkr��onymi oczami po �cianach, Zielny usiad� na krze�le i poprawi� bia�y szalik. Dobrze si� czu� w norze swojego prze�o�onego, zw�aszcza budz�c go przed �witem, gdy m�zg podkomisarza nie zacz�� pracowa�. Tak�e podmiejska brzydota Rur Jezuickich � wt�oczonych mi�dzy rzek�, cegielni� i folwark � oraz ten dwuizbowy parterowy domek umeblowany gratami, kt�re jeszcze za cara powinny si� znale�� na �mietniku, dobrze robi�y tajniakowi na poczucie warto�ci.
Tymczasem Zyga wymaca� stopami przydeptane kapcie i otulaj�c si� szczelniej pi�am�, podszed� do umywalki w k�cie. Przechyli� dzbanek nad miednic�, by� on jednak pusty.
��Zr�b kawy, co? � warkn�� podkomisarz. � W kuchni w kredensie. Bo rogalik�w ma�lanych pewnie ze sob� nie masz.
Maciejewski dochodzi� do siebie. Zielny westchn�� i pos�usznie wsta�.
��Nie, za to �wie�e wiadomo�ci. Niestety z�e, panie kierowniku.
��No domy�lam si�. A w szczeg�lno�ci?
��W szczeg�lno�ci, panie kierowniku, to mamy denata. Pawe� Je�yk, urz�dnik cenzury. �migr�d, rzut kamieniem od burdelu.
��Cenzor w �wi�to Niepodleg�o�ci. No to si� Tomaszczyk ucieszy! � U�miech na niegolonej od paru dni twarzy Zygi wygl�da� jeszcze gorzej ni� to mieszkanie i dzielnica. � Ale co to mnie w�a�ciwie obchodzi?!
��Niby nic, panie kierowniku � zgodzi� si� Zielny. � Ale wszyscy s� zaj�ci jak nie Binderem, to zabezpieczeniem obchod�w dzisiejszego �wi�ta. Zosta�em tylko ja i pan.
��No tak� � Podkomisarz przypomnia� sobie instrukcj�, kt�rej sam si� trzyma� jak ma�o kt�rego przepisu: przy ogl�dzinach miejsca zbrodni musi by� obecnych co najmniej dw�ch funkcjonariuszy kryminalnych. Poza tym Zielny, cho� zdolny, by� za �wie�y�
Cz�api�c, ruszy� z dzbankiem do kuchni. Tajniak poszed� za nim.
W izbie sta� piec s�u��cy zarazem do gotowania i ogrzewania niewielkiego domku. Gotowano zreszt� na nim nader rzadko, o czym �wiadczy�y pokryte kurzem fajerki. Na blasze sta�a niewielka maszynka elektryczna i czajnik, dalej by� zlew wype�niony brudnymi naczyniami, a za nim pochylony ze staro�ci wieszak i kilka w�dek.
��Kawa jest tam. � Maciejewski wskaza� przeciwleg�� �cian�, gdzie przy oknie sta� st� przykryty cerat� i dwa taborety, a bli�ej drzwi odrapany bia�y kredens. � Zaraz b�d� got�w. �e te��
Dalsze s�owa Zygi zag�uszy� kaszl�cy kran, a potem szum wody.
Kwadrans p�niej Zielny i ogolony jako tako podkomisarz siedzieli w doro�ce wioz�cej ich Nadbystrzyck� w kierunku �r�dmie�cia.
Trup le�a� na deszczu. Przykryty w�asnym paltem wygl�da� jak zm�czony nocn� zabaw� pijak. Jego krew nie brudzi�a ka�u�, mimo to m�ody policjant trzyma� si� z dala. Jego mocno schodzone buty by�y �wi�tecznie wyglansowane. Na widok podje�d�aj�cej doro�ki wypr�y� si� na baczno��, rozpoznaj�c podkomisarza Maciejewskiego.
��Panie kierowniku wydzia�u, posterunkowy Rafalik� � zacz��.
��Wy�cie go znale�li? � przerwa� mu Zyga, unosz�c niedbale d�o� do ronda kapelusza.
��Melduj�, �e nie. Znalaz�a go jedna, z przeproszeniem pana podkomisarza, prostytutka.
��Nie ma za co przeprasza�. Lekarz i fotograf wezwani?
��Tak jest! � odpowiedzia� s�u�bi�cie posterunkowy.
Maciejewski odchyli� palto okrywaj�ce denata. Ten le�a� na brzuchu z lew� r�k� wyci�gni�t� nieco do przodu, jakby chcia� pe�zn�� pod g�r� w kierunku Kr�lewskiej, praw� przyciska� do l�d�wi.
��
Mundurowy przygl�da� si� tym ogl�dzinom z poblad�� twarz�.
��Co� ty, �wie�o z Czech�wki? � u�miechn�� si� krzywo Zielny.
��Nie, panie wywiadowco, ju� b�dzie dwa miesi�ce po szkole � sprostowa� powa�nie Rafalik. � A przy zw�okach znalaz�em to! � Triumfalnie wyci�gn�� z kieszeni p�aszcza plik wizyt�wek.
��Gdzie by�y? � warkn�� podkomisarz.
��Wala�y si� tu naoko�o, to pozbiera�em.
��A niech was szlag! I to go�ymi �apami! � Zyga wyrwa� mu z r�ki kartoniki i roz�o�y� je na r�kawiczce. By�y zmarszczone od wilgoci, pomazane szarobr�zowymi kleksami ulicznego b�ota. � Na choler� mi wasze odciski!
��Ja �em my�la�� � zacz�� mundurowy.
��Drugi raz lepiej nie my�lcie tak zaraz z rana. A dawno wezwali�cie fotografa? � sykn�� zniecierpliwiony Maciejewski.
��Ja� � zaj�kn�� si� policjant. � Ja przekaza�em wiadomo�� dy�urnemu przodownikowi z Komisariatu G��wnego. Zgodnie z regulaminem.
Zyga zapali� papierosa, ukrywaj�c go przed deszczem pod zwini�t� d�oni�. Jednak dym i tak snu� si� niemrawo, wcale nie smakowa�. Z pocz�tku podkomisarz mia� ch�� obsobaczy� Rafalika, ale da� sobie spok�j. Przysz�ym policjantom nabijano g�owy mas� paragraf�w i bzdurnych regulamin�w, potem w praktyce uczono oszcz�dzania na czym si� da, tylko �wiczenia intuicji i zwyk�ego my�lenia unikano podczas szkolenia jak ognia. My�lenia zw�aszcza, bo wtedy kursanci mogliby sami wpa�� na to, �e �zgodnie z regulaminem� nie zawsze oznacza �skutecznie�. Cud, �e niekt�rzy, tak jak Zielny czy Fa�niewicz, mieli dryg do roboty kryminalnej.
��A gdzie ta prostytutka? � spyta� ju� spokojniej Maciejewski.
��Z przeproszeniem prostytutka � zarechota� Zielny, ale kierownik zmierzy� go z�ym wzrokiem i wywiadowca nachyli� si� przy trupie.
Policjant wskaza� okno na pierwszym pi�trze oficyny.
��Pod numerem trzecim. Kaza�em jej si� stamt�d nie rusza�. Pod sankcj� � doda� s�u�bowym tonem.
��Musowo, �e pod sankcj� � nie wytrzyma� wybrylantynowany tajniak.
��Chod�cie, Zielny. � Zyga machn�� na niego r�k�. � A wy, Rafalik, wo�ajcie, jak tamci si� zjawi�.
Weszli do ciemnej i w�skiej sieni. Naprzeciw by�y zabite deskami drzwi, w g�r� stromo pi�y si� drewniane schody. Skrzypia�y przy ka�dym kroku, a chyboc�cej si� por�czy lepiej by�o nie dotyka�.
Zielny zapuka� do mieszkania na pierwszym pi�trze, ale d�ugo nikt nie otwiera�. Maciejewski ju� mia� waln�� mocniej, kiedy skrzypn�y zawiasy i w progu stan�a rozczochrana dziewczyna w szlafroku i rozdeptanych pantoflach.
��Wieczorem przyjd�ta � ziewn�a, oszacowawszy ich wzrokiem.
��Policja. � Zielny wsun�� nog� mi�dzy drzwi a framug� i wy�uska� z kieszeni swoj� blach�.
��Ju� mnie policja rozpytywa�a. Ile razy mo�na?
��Przez ca�e czterdzie�ci osiem godzin i to bez paragrafu. � Zielny w�adowa� si� do �rodka. Podkomisarz wszed� za nim.
Znale�li si� w typowym sublokatorskim mieszkaniu. W kuchni tu� obok wej�cia sta� du�y st� ca�y zawalony brudnymi naczyniami, na kredensie pi�trzy�y si� talerze z resztkami jedzenia. Gospodyni ani my�la�a sprz�ta�, bo nie ona tu brudzi�a, a podnajemcy tym bardziej nie mieli takiej potrzeby. W�ski zagracony korytarz prowadzi� do osobnych pokoi. Drzwi ostatniego po prawej by�y uchylone. Prostytutka, cz�api�c oci�ale pantoflami, ruszy�a w jego stron�.
��No to o co si� rozchodzi? � spyta�a, siadaj�c na rozgrzebanej po�cieli.
Zyga zignorowa� pytanie. Podszed� do okna i wyjrza�. Szary listopadowy poranek przez brudn� szyb� wygl�da� tak wstr�tnie, �e tylko si� powiesi�. Posterunkowy Rafalik m�k�, przechadzaj�c si� obok trupa. Jego kroki by�y r�wnie beznami�tne, co krople deszczu zacieraj�ce �lady przest�pstwa.
��O co chodzi? O to samo, co zawsze � odpowiedzia� dziwce Zielny. � Imi�, nazwisko, zameldowana� Dla porz�dku: ja nazywam si� Pan Wywiadowca, a tamten pan nazywa si� Pan Komisarz.
Wtedy przyjrza�a si� uwa�niej Maciejewskiemu. Owszem, a nawet bynajmniej, widywa�a facet�w o takich mordach w towarzystwie tajniak�w, ale zawsze w kajdankach. Co� jej tu �mierdzia�o� Zreszt� czy ten m�odszy wygl�da� na glin�? Wiedzia�a ju� od Zochy, �e tamten fagas w nocy dobrze jej zap�aci�, �eby nikomu o nim nie m�wi�a. Ba� si� kogo� jak nic! A teraz le�y sztywny, za� do niej przychodzi alfons z bandziorem� Mo�e nie trza by�o szumu robi�?�
��Aczkolwiek legitymacje panowie oka��! � za��da�a. Zyga wyj�� z wewn�trznej kieszeni portfel z dokumentami.
��Jakkolwiek sobie chcesz � powiedzia� ca�kiem powa�nym tonem.
Zielnego z�apa� nag�y atak kaszlu, ale po chwili si� uspokoi�, si�gn�� po swoj� legitymacj� i podsun�� j� prostytutce.
��Wystarczy czy b�dziesz telefonowa� do ministra J�zewskiego?
��No dobra, to powiem, co trzeba. Tylko niech mnie panowie w�adza ju� nie ci�gaj� po komisariatach, co? Musz� si� wyspa� po robocie.
Maciejewski i Zielny dochodzili do Kr�lewskiej, zostawiwszy za plecami kamienice, w kt�rych rozpytywali prostytutki o pechowego klienta. Trudno powiedzie�, komu Je�yk bardziej zepsu� humor � podkomisarzowi czy dziwkom. On musia� wcze�niej wsta�, one mia�y dylemat: kapowa� czy ryzykowa� czterdzie�ci osiem godzin bez zarobku. Na razie wy�piewa�y tylko, z kt�rej bramy wyszed� cenzor, jednak �adna nie przyzna�a si�, �e go obs�u�y�a.
��Razem osiemna�cie kurew do przemaglowania � mrukn�� Zyga, patrz�c, jak na Placu Katedralnym formowa� szyk pluton kawalerii.
��Obyczaj�wka pomo�e. Ale pewnie niczego si� nie dowiemy. Zwyk�y napad, panie kierowniku. � Tajniak poda� podkomisarzowi ogie�. � Facet si� stawia�, to dosta� kos�. I jak celnie go dziabn�li! Nawet lekarz si� zdziwi�. Czyli fachowiec, cho� na m�j rozum, po co? Jaki sens ma mokra robota za par� z�otych? To co? Podzielimy si� z Fa�niewiczem dzielnicami?
Zyga nie odpowiedzia�, nazbyt go poch�ania�y jego w�asne my�li. Dwa trupy w dwa dni by�y jak najbardziej statystycznie do przyj�cia, zw�aszcza tak inne � jeden zabity z makabryczn� fantazj�, drugi dla odmiany prostacko. R�ni ludzie, r�ni sprawcy�
Tajniak pali� i czeka�, a� kierownik wreszcie si� odezwie, ale on patrzy� dalej przed siebie niby jaki� katatonik. Zielny lubi� swojego prze�o�onego � zreszt� to on go wynalaz� marnuj�cego si� w komisariacie na ulicy Foksal i spowodowa� przeniesienie do s�u�by �ledczej. O, to by�a robota jak znalaz� i nie sz�o tylko o te dwadzie�cia pi�� z�otych wi�cej dodatku s�u�bowego! Zielny m�g� si� ubra� jak trzeba, prawie nie siedzia� za biurkiem, a biegaj�c po mie�cie, zawsze przy okazji m�g� sobie przygrucha� jak�� �licznotk�. No i sam Maciejewski by� cholernie dobrym glin�! Mia� dopiero trzydzie�ci lat, a ju� zrobili go podkomisarzem. Na wi�cej kierownik raczej nie m�g� liczy�, bo przemin�y czasy powojennego braku kadr, a zacz�o si� sadzanie przy korycie dawnych koleg�w z wojska. Lecz to by�o dla m�odego tajniaka pocieszaj�c� okoliczno�ci�, bo nic nie zapowiada�o rych�ej zmiany szefa. Jednak cho� Zielny lubi� Maciejewskiego, to nie mia� w�tpliwo�ci, �e nie jest on ca�kiem normalny. Co� takiego widzia� na filmie: zwyczajny facet, co to w dzie� siedzi w biurze, a noc� zmienia si� w potwora, by rano niczego nie pami�ta�. Tajniak by� pewien, �e podkomisarz sko�czy u Jana Bo�ego � przedwcze�nie postarza�y, �lini�cy si� i be�kocz�cy pod nosem.
Tymczasem w umy�le podkomisarza dzia�a�o �policyjne prawo grawitacji� � jak to nazywa�. W prostackiej wersji znano je nawet w najmniejszych posterunkach, gdzie z�apawszy z�odzieja gruszek, starano mu si� doczepi� wszystkie kradzie�e z ca�ej gminy. Skoro Ziemia przyci�ga jab�ko, wyst�pek przyci�ga inne wyst�pki. W zab�jstwach Bindera i Je�yka Maciejewski widzia� co� podobnego, cho� na znacznie subtelniejszym poziomie. Te dwie zbrodnie, im bardziej do siebie nie pasowa�y, tym usilniej w g�owie Zygi ��czy�y si� w jedno. Ricardo Poronic skomentowa�by to w �Expressie� zapewne wp�ywem Plutona�
��Dzie� dobry, panie komisarzu! � Do rzeczywisto�ci przywo�a� go g�os lekarza s�dowego, kt�ry kaza� kierowcy zatrzyma� karetk�, gdy zobaczy� znajom� posta� �ledczego. � Zgin�� tu� przed p�noc�. Jak tylko uporamy si� z sekcj� zw�ok, jeszcze zatelefonuj�.
��Dzi�kuj�, doktorze. � Maciejewski dotkn�� ronda kapelusza. � B�d� czeka�.
Karetka z niech�tnym warkotem zacz�a wspina� si� w g�r� ulicy ku ratuszowi. Podkomisarz gwa�townie zaci�gn�� si� papierosem, jakby �apa� oddech, i dopiero teraz odpowiedzia� na pytanie wywiadowcy:
���azi� po mie�cie mo�e kto� g�upszy. A ty mi si� przydasz do czego innego. A mo�e, Zielny, by�a to nadana robota?
���e polityczna? � zdziwi� si� tajniak. � We Lwowie to bym uwierzy�, w ko�cu tam Ukrai�cy. Ale lubelscy komuni�ci?! No bo chyba nie my�li pan kierownik, �e syjoni�ci?
��Bo�e bro�, Zielny, �eby polityczna! � za�mia� si� Zyga. � Ale najpierw redaktor, potem cenzor. Co� ich ��czy, nie?
��Gdyby dziennikarz zabi� cenzora, to rozumiem, a tak?�
��Jednak nie da si� ukry�, �e co� ich ��czy. Gazeta, Zielny. Jeden pisze, drugi czyta. Tylko co takiego m�g� wyczyta�?
��Ale panie kierowniku, je�li tak zaczniemy wnika�, to nie poci�gniemy obu spraw! � zaprotestowa� tajniak.
��Jakich obu? � Maciejewski wzruszy� ramionami. � Przecie� ino patrze�, jak pana denata Bindera zabierze wojew�dzka. I bardzo dobrze, niech si� grzebi� w tym g�wnie. A my po cichu p�jdziemy �ladem cenzora. I b�dziemy pierwsi na mecie.
��Aaa! � Zaskoczony tajniak rozdziawi� si� jak dziecko, kt�re pierwszy raz widzi parow�z.
��Beee. My�l troch�, Rudolfie Valentino! � za�mia� si� podkomisarz. Ju� opad�o z niego ca�e poetyckie natchnienie, by� znowu normalnym glin�. � Wtajemnicz Fa�niewicza, ale nikomu wi�cej ani pary z g�by!
��Gdzie?! No pod hajrem, panie kierowniku! � Zielny zrobi� min� ura�onego grandziarza.
Poszli dalej. Nagle podkomisarz stan�� raptownie w miejscu, bo us�ysza� za plecami komend� �baczno�� rotmistrza plutonu reprezentacyjnego. Zakl�� pod nosem, �e wci�� tkwi� w nim dawne odruchy, i przyspieszy� kroku. Zielny zerkn�� na s�up og�oszeniowy, gdzie na afiszu reklamuj�cym film �Syn Szejka� Valentino elektryzuj�co �ci�gn�� usta w p� gro�b�, p� u�miech. Tajniak bezwiednie przybra� taki sam wyraz twarzy.
��Sp�nimy si� na msz�! � warkn�� Maciejewski.
��
W ch�ralne �Laus tibi, Christe� wkrad�o si� lekkie skrzypni�cie drzwi ko�cio�a i za ostatnimi rz�dami �awek w g��wnej nawie stan�li dwaj ubrani po cywilnemu m�czy�ni � jeden o wygl�dzie fordansera, drugi najpr�dzej bandziora. Mimo to policjanci zrobili im miejsce.
Ksi�dz tymczasem wdrapa� si� po w�skich schodkach na ambon� i zacz��:
��Modlimy si� dzi� za ca�� ojczyzn�, a wi�c i o to, �eby ci wszyscy, kt�rzy stanowi� rami� jej sprawiedliwo�ci, przyk�adem swojego �ycia, swoj� rzetelno�ci� i niez�omno�ci� czynili obecnymi warto�ci duchowe na wszystkich posterunkach, na kt�rych sta� im przysz�o.
Maciejewski dostrzeg�, jak Tomaszczyk z namaszczeniem kiwa g�ow� w trzecim rz�dzie. Niedaleko siedzia� Kraft, kt�ry � cho� jako ewangelik mia�by dobr� wym�wk� i m�g�by zosta� na komendzie � z powag� przys�uchiwa� si� kazaniu.
��Na waszym sztandarze widnieje srebrnow�osy �w. Micha� Archanio� w p�pancerzu i tunice, kt�ry w prawicy dzier�y miecz p�omienisty, a w lewej d�oni wag�. Niech za jego przyk�adem i was sprawiedliwa kara oraz roztropno�� prowadz� w s�u�bie, a wasz mundur niech b�dzie jak �wi�ty puklerz.
Zyga zacisn�� z�by. W tej sprawie, skoro komenda g��wna i minister rozk�adali r�ce, tylko Micha� Archanio� m�g� przyj�� z pomoc�. Mija�y ledwie cztery miesi�ce, jak w Pu�awach zgin�� policjant, bo zabrak�o dla niego pistoletu. Zanim zd��y� zdj�� z ramienia karabin i zarepetowa�, bandyta trafi� go kilkakrotnie z browninga. W Lublinie te� po�owa broni nie nadawa�a si� do u�ytku, a poproszone o wsparcie w�adze wojskowe sprezentowa�y komendzie� w�z pancerny. Wci�� sta� w gara�u nie tylko dlatego, �e w policji by� nieprzydatny. Przede wszystkim wymaga� remontu, a zdaniem Zygi � w�a�ciwie oddania na z�om.
��Gdy w 1915 roku dotar�a do Lublina kawaleria legionowa, ludno�� wita�a j� owacyjnie na ulicach i na placu przed katedr� � m�wi� z emfaz� ksi�dz. � Niejeden z was by� �wiadkiem tego wydarzenia i pami�ta owo uniesienie, a pewnie zapad�y mu te� w pami�� s�owa marsza�ka Pi�sudskiego: �Dopiero tu, w Lublinie, czuj�, �e jestem w Polsce�. Dzi� ju� dla wielu niepodleg�a Polska jest rzecz� tak zwyczajn�, tak oczywist�, �e niewart� g��bszej uwagi i dba�o�ci. S� tak�e tacy, dla kt�rych Polska silna, praworz�dna, Polska, w kt�rej panuje prawo i porz�dek, jest ze wszech miar niewygodna. Ale wy, najmilsi, zebrali�cie si� dzi� w �wi�tyni Pa�skiej po to, by wzmocni� w sobie wiar� w ojczyzn� woln�, sprawiedliw� i katolick�, wiar�, kt�ra daje wam si�� i mo�no�� stawienia bezwzgl�dnego odporu tym, kt�rzy te warto�ci postponuj�.
Podkomisarz, s�ysz�c o katolickiej Polsce, zerkn�� na Krafta. Lecz on siedzia� z nieprzeniknion� min�, zupe�nie tak samo jak wcze�niej i patrzy� na kap�ana.
��Ojczy�nie naszej � dobieg�o z ambony � duszom naszym zagra�aj� bowiem nie tylko pokusy, przed kt�rymi Pan przestrzega wiernych w Dekalogu. Stoicie na stra�y maj�tku i dobrego imienia swego i bli�nich, ale zarazem stanowicie tarcz� przed Antychrystem, owymi fa�szywymi prorokami spod czerwonego sztandaru obiecuj�cymi raj na ziemi, a godz�cymi w byt pa�stwa, w to, o co przez wiek z ok�adem modli�y si� w ko�cio�ach rzesze Polak�w s�owami: �Ojczyzn� woln�, racz nam wr�ci�, Panie�.
Maciejewski w tym miejscu pomy�la� zjadliwie, jak zagadkowo kr�tka jest pami�� polskiego duchowie�stwa i wszystkich policyjnych zwierzchnik�w w galowych mundurach. Pami�ta� ze szko�y, �e ta pie�� zosta�a napisana na cze�� cara i w oryginalnej wersji m�wi�a o �sprzyja�nionych dwu narodach�, kt�re �niech kwitn� i b�ogos�awi� Jego panowanie�. Dopiero p�niej Polacy j� zmienili i zacz�li �piewa�: �Ojczyzn� woln� racz nam wr�ci�, Panie�, �l�zacy � �Spod jarzma Niemc�w wybaw�e nas, Panie�, za� �ydzi � �Bo�e, co� wielki Izraela nar�d��. W ten spos�b wyraz czo�obitno�ci sta� si� niepodleg�o�ciowym szlagierem, kt�ry w 1918 omal nie og�oszono hymnem odrodzonej ojczyzny. A mimo to � jak to w Polsce � spadkobiercy autora nie zarobili ani marki.
Jeszcze zanim Zyga wszed� do gabinetu komendanta, ju� wiedzia�, �e jego przewidywania co do tego, kto dalej poprowadzi spraw� Bindera, sprawdzi�y si� w stu procentach.
S�dzia �ledczy Rudniewski, mimo �e w meloniku, okaza� si� ca�kiem sympatycznym cz�owiekiem, wbrew przeczuciom Maciejewskiego przy pierwszym spotkaniu nad trupem Bindera. Na widok podkomisarza nawet wsta� i poda� mu r�k�.
��A wi�c ma pan na g�owie kolejne zab�jstwo? � zapyta�. � Ja mi�dzy innymi w tej sprawie.
Zyga u�cisn�� mu d�o� i usiad�. W pokoju na chwil� zapad�a cisza, tylko zza okna dolatywa�y d�wi�ki melodii �Maszeruj� strzelcy, maszeruj��� granej przez orkiestr� wojskow�.
��Oczywi�cie, zgin�� urz�dnik publiczny. Domy�lam si�, �e pan s�dzia t� spraw� r�wnie� traktuje priorytetowo.
��Tak, jak najbardziej. � Rudniewski odetchn��. � Cho� sam pan rozumie, �e morderstwo redaktora Bindera jako bardziej bulwersuj�ce� � urwa�. Jak Zyga zauwa�y�, by� nie tylko sympatyczny, ale i nie�mia�y. Rzadko�� w jego fachu.
��Kr�tko m�wi�c � wtr�ci� si� nadkomisarz Soboci�ski � morderstwo Bindera przejmuje Urz�d �ledczy, a pan zajmie si� zab�jstwem Je�yka.
Maciejewski spokojnie pokiwa� g�ow�, jakby w�a�nie tego si� spodziewa�, �ywi�c nadziej�, �e komenda wojew�dzka razem z trupem Bindera zabierze sobie tak�e Tomaszczyka.
��Natomiast podkomisarz Tomaszczyk zostanie � oznajmi� Soboci�ski. � Prokuratura obawia si� eskalacji przest�pstw politycznych, tak wi�c pan s�dzia zwr�ci� si� do pana komendanta wojew�dzkiego z sugesti� wzmocnienia w tym wzgl�dzie pa�skiego wydzia�u.
Zyga zerkn�� na Rudniewskiego. Tak, bez w�tpienia nie kierowa�y nim z�e intencje. Jednak nie ma nic gorszego ni� naiwno�� po��czona z dobrymi ch�ciami.
��Gdyby pan dysponowa� jakimi� warto�ciowymi informacjami w sprawie zab�jstwa Paw�a Je�yka, b�d� wdzi�czny za niezw�oczne powiadomienie. � S�dzia �ledczy wsta� i wcisn�� na g�ow� sw�j niemodny melonik.
��Oczywi�cie, mo�e pan na nas liczy�, panie s�dzio � mrukn�� podkomisarz.
Ledwie wr�ci� do siebie, zadzwoni� telefon. S�dzi�, �e mo�e lekarz s�dowy ma ju� wyniki sekcji zw�ok cenzora, ale to by� Zakrzewski.
��Serwus, Zyga. Chc� ci� sp�aci� � powiedzia�.
��No, szybki jeste�. � Maciejewski spojrza� na zegarek. � Jest druga, to co, za kwadrans w �Europie�?
���artujesz? Dlaczego nie od razu na komisariacie?!
���Pod Strzech��?
��Za rano na panienki. Krawiecka 2. Z sieni w prawo. Pytaj o Symch� Goldmana.
��Bardzo koszernie z twojej strony. Nie ruszaj si� stamt�d, ju� id�.
Kraft podni�s� g�ow� znad raport�w z przes�ucha� znajomych Bindera, kt�re w�a�nie porz�dkowa� przed przekazaniem do Urz�du �ledczego. O nic nie zapyta�.
Zyga wyszed� z komisariatu i ruszy� szybkim krokiem ulic� Staszica. Deszcz przesta� pada�, na kr�tko wysz�o nawet s�o�ce, ale w kierunku szpitala Dzieci�tka Jezus p�yn�� rynsztokiem wartki strumie�. Mokra gilza z papierosa omin�a w�a�nie rozlatuj�c� si� raf� ko�skiego �ajna i porwa� j� wir. Przed budynkiem zarz�du telefon�w po drugiej stronie ulicy sta�a zap�akana kobieta wpatrzona w naro�ne okna szpitala dzieci�cego.
Maciejewski odwr�ci� wzrok. Kobieta przypomnia�a podkomisarzowi, jak trzy lata wcze�niej jaka� si�a kaza�a mu przywlec si� noc� po s�u�bie pod szpital dla doros�ych naprzeciwko i wypatrywa� w pustym oknie znajomego cienia. Nie zobaczy� wtedy �ony, w og�le ju� jej nie zobaczy� i chyba lepiej, �e tak si� sta�o�
Skr�ci� za r�g i schodzi� opadaj�c� stromo ulic� ku skrzy�owaniu ze �wi�todusk�. Tu bruk by� prawie suchy, woda zd��y�a dawno sp�yn��. Naprzeciw jaki� staruszek z medalami pobrz�kuj�cymi na starej jesionce wspina� si� powoli chodnikiem, przystaj�c co par� krok�w i opieraj�c si� o �cian� kamienicy. Zim� ta pochy�a cz�� ulicy Staszica zmienia�a si� w wielk� �lizgawk� i wielu ludzi, nie tylko takie dziadki-weterani, �ama�o tu sobie r�ce, nogi i karki. Nawet karetki pogotowia wybiera�y wtedy d�u�sz� drog� przez zat�oczone Krakowskie Przedmie�cie albo w�sk� Zielon�.
Min�� dworzec autobusowy i ruszy� Kowalsk�. Zapachnia�o pieczywem z pobliskiej �ydowskiej piekarni, mimo �wi�ta przez uchylony lufcik dolecia�o go ch�ralne sylabizowanie z kt�rego� chederu na Nadstawnej, flagi w oknach te� znikn�y. Jednak wi�kszo�� sklep�w i warsztat�w by�a zamkni�ta, a po ulicy kr�ci�o si� niewielu przechodni�w.
Zyga spojrza� na zegarek � dochodzi�o dwadzie�cia po drugiej, ca�� drog� przeby� w rekordowym tempie. Zakrzewski m�g� jeszcze nie zd��y� wr�ci�, sk�dkolwiek by dzwoni�, bo �e na Krawieckiej nikt nie mia� telefonu, to by�o pewne.
Podkomisarz dopali� papierosa na rogu Kowalskiej i Szerokiej obok kamienicy z niewielkim ogr�dkiem przytulonym do resztek dawnych mur�w miejskich. Tam przy ciekn�cym uj�ciu wody r�s� rachityczny klon, ��ydowskie bonsai�, jak nazwa� to drzewko po przeczytaniu w �Expressie� artyku�u o japo�skiej sztuce ogrodniczej.
Naraz Maciejewski poczu� na plecach czyj� wzrok. Obejrza� si�, ale zobaczy� tylko przygarbionego �yda, pewnie tragarza, kt�remu ci�ka robota doda�a z dziesi�� lat i mocno wykrzywi�a plecy. Zyga rzuci� papierosa, po czym ruszy� dalej ku �ukowatemu przej�ciu pod ulic� Zamkow�. Cho� powszechnie m�wiono na nie Zasrana Brama, cz�ciej �mierdzia�o tam moczem.
Swier�awin patrzy� przez chwil� na Maciejewskiego, a kiedy �ledczy odszed�, wyprostowa� plecy.
�Czego ta glina tu w�szy?� � pomy�la� zaniepokojony, ale �e podkomisarz skierowa� si� w inn� stron�, uzna� to spotkanie za przypadkowe. Mia� dobr� pami�� do twarzy � jeden rzut oka i wiedzia�. Tak, to ten policjant poprzedniego dnia kaza� go usun�� sprzed drzwi komisariatu, gdy Swier�awin � w�wczas w �achmanach bezdomnego pijaka � przyznawa� si� do morderstwa Bindera. Oficer zachowa� si� zgodnie z przypuszczeniami i zgodnie z planem rzekomego w��cz�gi.
Wtedy by� to bezczelny test czujno�ci lubelskiej policji, teraz chodzi�o raczej o to, �eby w �ydowskiej dzielnicy nie wyr�nia� si� wygl�dem. Swier�awin lubi� t� cz�� swojej pracy � pozwala�a mu ona wr�ci� do czas�w, kiedy we
Swier�awin zn�w przygarbi� plecy i poszed� ulic� Szerok�, szukaj�c najlepszej drogi wyjazdowej z Zamku. To nieudolnie na�laduj�ce gotyk wi�zienie wzniesione na ruinach �redniowiecznej twierdzy mia�o zaledwie sto lat. Niby niewiele, a jednak na tyle du�o, �e projektanci nie wzi�li pod uwag� trasy do�� r�wnej dla ci�ar�wek.
�Oby �adnej jutro nie zgas� motor, bo utknie na podje�dzie!� � pomy�la� Swier�awin.
W tej intencji w niedziel� zapali� nawet dwie �wieczki w lubelskiej cerkwi � jedn�, bo si� Bogu nale�a�a, drug�, bo przez ten przekl�ty przewodnik Ronikierowej sp�ni� si� na msz�.
Do Krawieckiej Maciejewski mia� ju� ledwie par� krok�w. U�miechn�� si�, bo Zakrzewski wybra� na miejsce spotkania dom niemal s�siaduj�cy z wi�zieniem na Zamku. Min�� kilka kamienic, a� znalaz� si� przed niskim, jednopi�trowym drewnianym budynkiem. Tablica z numerem by�a nieczytelna, ale w�a�ciciel, �eby unikn�� kary, wypisa� obok niej kred�: Krawieska Nr 2.
Zyga zapuka� do drzwi po prawej stronie. Us�ysza� co� w jidisz, co r�wnie dobrze mog�o znaczy�: �prosz�, jak �won�. Mimo to wszed�.
Przy kuchni krz�ta�a si� niska, gruba kobieta ko�o czterdziestki, za sto�em siedzia�o dw�ch m�czyzn. Starszy z brod� patriarchy od�o�y� dratw� i wielokrotnie ju� zelowany but, m�odszy, szczup�y brunet ze strzech� stercz�cych w�os�w i w drucianych okularach, podni�s� wzrok znad ksi��ki.
��Pan Goldman? � spyta� policjant. � Symcha Goldman?
��Wyjecha� � burkn�� po polsku okularnik.
��A jednak jestem tu z kim� um�wiony.
��Nazwisko?
��Maciejewski.
M�ody �yd wsta� zza sto�u i da� znak podkomisarzowi, �eby poszed� za nim. Brodacz, zapewne ojciec ch�opaka, odprowadzi� ich niech�tnym spojrzeniem.
Po chwili znale�li si� na niewielkim, ciasnym podw�rku. Zyga ruszy� za swoim przewodnikiem po skrzypi�cych schodach na poddasze.
��Tu, towarzyszu. � Okularnik wskaza� Maciejewskiemu odrapane drzwi tu� obok nigdy chyba niemytego okna. By�o tak ma�e, �e ledwie zmie�ci�aby si� w nim g�owa m�czyzny.
��Dzi�kuj�. � Zyga u�cisn�� mu d�o�. � B�d�cie czujni.
Zakrzewski p�le�a� na w�skiej kozetce z kajetem na kolanach. Mia� na sobie golf, pumpy, skarpety w krat� i sportowe buty. Sk�rzan� kurtk� motocyklow� i cyklist�wk� rzuci� w nogi ��ka. W prawej r�ce poeta trzyma� wieczne pi�ro, w lewej papierosa. W�a�nie podnosi� pi�ro do ust, jakby si� zapomnia�, kt�ry przedmiot do czego s�u�y, albo atawistyczny odruch ssania dobrze mu robi� na natchnienie.
��Serwus, J�zek. � Maciejewski zdj�� kapelusz. � Ale z was konspiratorzy! Ka�dy m�g�by tu do ciebie wej��.
��Ale nie ka�dy wie, �e tu jestem. � Zakrzewski zakr�ci� pi�ro i usiad�.
Zyga rozpi�� p�aszcz i zaj�� miejsce na jedynym krze�le obok w�skiego sto�u przy �cianie.
��Co masz?
��A tak� dziwnostk� o twoim Binderze. � Redaktor pu�ci� perskie oko. � Te� by� wiedzia�, gdyby� posy�a� tajniak�w nie tylko do �r�dmie�cia, ale i na Ko�minek albo na Szerok�.
��Nie rozp�dzaj si�, J�zek, bo nie mam r�kawic. Tu nie ring.
��Nie masz te� pewnie kastetu jak twoi koledzy na Zamku. � Zakrzewski zaci�gn�� si� papierosem. � Jednak do rzeczy. Szuka�em meliny u towarzyszy na Ko�minku i wyobra� sobie, zaraz na D�ugiej wlaz�em na koleg� ze studi�w.
��Nazwisko i adres. � Maciejewski wyj�� z kieszeni notes.
��Adam Gajec. Mieszka w s�u�bowym mieszkaniu na Krochmalnej. Biuralista z cukrowni.
��Nader wylewnie zeznajesz � za�mia� si� podkomisarz. � Jaki w tym hak?
��Nie zeznaj�, Zyga, pomagam koledze sportsmenowi � zastrzeg� Zakrzewski. � A hak? C�, nie przecz�, �e nie lubi� cz�owieka. Przez niego omal mnie nie zawiesili i to ju� na pierwszym roku.
��A co takiego przeskroba�e�?
��Ja? Nic. Gajec nale�a� do korporant�w i z braku lepszych pomys��w zosta� przewodnicz�cym ko�a narodowego. Rozumiesz, getta �awkowe dla tych za ma�o katolickich jak na nasz katolicki uniwersytet. No to jak go spotka�em kiedy� w nocy, wrzuci�em mu t� durn� czapk� korporanck� na latarni�. Ko�o poczty g��wnej, zaraz na rogu. Zrobi� afer�, ale jako� rozesz�o si� po ko�ciach. Gajec dobrze sobie wykombinowa�, �eby przysta� do faszyst�w, bo jedynie dzi�ki poparciu korporacji utrzyma� si� ca�e trzy lata na uczelni. Niezbyt lotny, uwa�asz. Do tego stopnia, �e jak mnie zobaczy�, to nie pami�ta�, �e mieli�my z sob� na pie�ku, tylko si� rozklei�. Nie by� trze�wy, to fakt, no ale �eby zaraz �ciska� komunist�? W ka�dym razie zacz�� mi kadzi�, �e jestem uczciwy cz�owiek, bo nigdy nikogo nie udawa�em, nie tak jak niekt�rzy. No wi�c poci�gn��em go za j�zyk, kto udaje. A on na to, �e wszystkiego by si� spodziewa�, ale nie �e Binder kuma� si� z pejsatymi.
��Co? Binder z pejsatymi? � powt�rzy� zaskoczony Zyga.
��Tak w�a�nie powiedzia�. Wraca� w nocy z knajpy i przypadkiem widzia�, jak Binder, jeszcze jeden facet i jaki� rabin naradzali si� w aucie na Krakowskim Przedmie�ciu.
��Pod domem Bindera?
��Nie wiem, nie chcia�em sp�oszy� Gajca. On w sumie g�wno wie i rozumie, ale nie jest idiot�. W ka�dym razie to by�o w zesz�ym tygodniu, par� dni przed zab�jstwem.
��Morderstwem, J�ziu � poprawi� Maciejewski. � Jako prawnik, nawet czerwony prawnik, powiniene� rozumie� r�nic�. W jakim aucie?
��W rolls-roysie � powiedzia� z powa�n� min� Zakrzewski.
��Co? � Zyga podni�s� wzrok znad notesu. � Kabaret sobie robisz?
��No bo g�upio pytasz. Sk�d mam wiedzie�?! Gajec tam by�, nie ja. Czarne, du�e, kryte. Tyle � powiedzia� ze z�o�ci� redaktor �naszego sztandaru�.
��No to pokr�cisz si� na Krochmalnej, we�miesz Gajca na w�dk�
��Chcesz ze mnie zrobi� psa, Zyga?! � Zakrzewski zmasakrowa� niedopa�ek obcasem. � Do kogo ta mowa?!
��Nie mam czasu na twoje krygowanie. Najdalej jutro musisz mi co� nakapowa�.- Jeste� mi to winien, nie?
Zakrzewski podszed� do okna. Zerkn�� na podw�rko i przysiad� na w�skim parapecie. Potem odwr�ci� si� i spojrza� spod oka na Maciejewskiego.
��Spodziewa�em si� tego. W ko�cu i tak zawsze wylezie z ciebie glina, Zyga. Mam wi�c jeszcze co�, ale potem b�dziemy kwita.
��Gadaj!
��Jestem um�wiony z Gajcem na w�dk�. Dzi� wieczorem w �Wykwintnej�. Mo�esz i�� ze mn�, z twoj� g�b� b�dziesz tam akurat pasowa�.
��Dzi�kuj� za zaufanie, J�zek. � Maciejewski strzepn�� popi� z papierosa i zamkn�� notes.
��I tym sp�ac� d�ug � powiedzia� twardo Zakrzewski.
��Je�li mnie Gajec nie rozczaruje. Zreszt� pogadamy� O kt�rej?
��Si�dma. B�d� chwil� wcze�niej przed dworcem przy doro�kach.
Maciejewski ju� zapi�� p�aszcz, ale po namy�le zn�w przysiad� na brzegu krzes�a.
��Jeszcze jedna sprawa. D�ugo pracowa�e� u Tr�bicza?
��Ponad rok, ale znam go ze cztery. A co?
��W�a�nie! A co mi powiesz o tych jego ch�opaczkach?
��Zyga! � za�mia� si� redaktor. � To nic z tych rzeczy, o kt�rych my�lisz. U niego to tylko niewinna s�abo��, jak dla niekt�rych konie albo pudle. Zabiera ich, mo�na powiedzie�, z ulicy. Z biednych rodzin, kt�re same ledwo rachuj�, ile maj� g�b do wy�ywienia. Ubiera ich, posy�a do szko�y, karmi, uczy je�� no�em i widelcem. Po trzech, czterech latach traci zainteresowanie, ale ch�opaki maj� jaki taki start. Piotrek pracuje teraz u Plagego i La�kiewicza jako m�odszy kre�larz, Felek jest w szkole oficerskiej. Ten nowy, Franek, jeszcze si� uczy.
��I co? Tak za nic?! Logiczne chyba, �e musz� mu czym� p�aci�. Dup�?
��Nie, Zyga, w �adnym razie. Gada�em z nimi i gdyby cokolwiek takiego robi�, sam bym nak�ad� Tr�biczowi po g�bie. Niewinna s�abo��. Nie wiem, co tam siedzi w Tr�biczu, ale co do ludzi to on jest spo�ecznik. Nie by�o takiego razu, �eby nie po�yczy� czy nie da� zaliczki.
��No to do zobaczenia przed si�dm�, towarzyszu Zakrzewski. � Maciejewski podni�s� pi�� w proletariackim pozdrowieniu. � Nie daj si� z�apa� glinom.
��M�wi pan doktor, �e taki artysta? � zapyta� Zyga.
��Jak ju� wcze�niej powiedzia�em, precyzyjny cios prosto w nerk� � dobieg�o z telefonu. � Wbi� n� i przekr�ci�, wiedzia�, co robi�. Je�li artysta, to chirurgii.
��Tak, dzi�kuj�, do widzenia. � Podkomisarz od�o�y� s�uchawk�.
Kraft ko�czy� porz�dkowa� raporty, raz po raz spogl�daj�c na zegarek. Maciejewski przeni�s� wzrok na swoje biurko zarzucone notatkami. Odk�d wr�ci� ze spotkania z Zakrzewskim, pr�bowa� odgadn��, kto m�g�by mie� interes w tym, �eby zgin�li dwaj ludzie, z kt�rych jeden w gazecie pisa�, a drugi w niej skre�la�.
�Tak, Zielny, cho� zielony � podkomisarz u�miechn�� si� na to skojarzenie � mia� racj�. Gdyby jeden zabi� drugiego, wszystko jasne. No i redaktor cenzora, nie na odwr�t�.
Zn�w zadzwoni� telefon i przerwa� Maciejewskiemu w�tek. Zyga chwyci� s�uchawk� z nadziej�, �e to kto�, kto �wiadomie lub przypadkiem naprowadzi go na jaki� �lad. Mo�e wdzi�czny Tr�bicz, kt�ry co� sobie przypomnia�� Ale telefonowa� Lennert.
��Pracuje pan, panie w�adzo? � zakpi�. � Co by� powiedzia� na ma�e mordobicie pojutrze o �witaniu?
��Dobrze, Stachu � zgodzi� si� Maciejewski. � Poranek to pi�kna pora na nokaut.
��Co� g�os masz niewyra�ny � zauwa�y� przyjaciel. � �ledztwo si� nie uk�ada?
��Ano nie, ja�nie wielmo�ny panie, ale B�g da, si� poprawi � wysepleni� Zyga, parodiuj�c gwar�.
��Mimo wszystko do zobaczenia?
��A jak�e, serwus!
Podkomisarz powr�ci� do swoich papier�w. Wypisuj�c po raz kolejny znane fakty i ��cz�c je coraz bardziej zawi�ymi liniami, pr�bowa� odgadn�� tajemnic� powi�za� Bindera i Je�yka. Wci�� wszystko wskazywa�o na gazet�, kt�rej cenzor by�, chc�c nie chc�c, jednym z pierwszych czytelnik�w, i w pewnym sensie te� redaktorem. Tak, ale kt�ry numer naprowadzi go na �lad? Kt�ry tekst? Czego w nim ma szuka�?
Policje warszawska i niemiecka � je�li wierzy� �Expressowi� � wali�y jak w dym do Poronica, cenionego astrologa, religijny Kraft by� mo�e prosi� o cynk Pana Boga albo doznawa� ol�nie� podczas czytania Biblii z rodzin�. Ka�dy �ledczy z pewno�ci� mia� swoje nawyki, dziwactwa czy przes�dy. Maciejewski wierzy� w geometri�, wed�ug niego wszystko przybiera�o jaki� kszta�t, dawa�o si� sprowadzi� do wzoru czy krzywej: statystyka przest�pstw, ruch ludno�ci, wykrywalno�� Takim wykresem staje si� przecie� nawet g�os Kiepury czy V Symfonia, gdy patrze� na ich obraz w oscyloskopie. Wzorem, fakt, nader skomplikowanym s� linie papilarne. Pewnie kiedy� b�dzie te� mo�na dopasowa� oscyloskopowy wykres nagranych zda� i zidentyfikowa�, czy wypowiedzia�a je ta sama osoba. Tak, bez w�tpienia policja �ledcza swoje najlepsze lata ma jeszcze przed sob�. A� dziw, �e taki na przyk�ad Fritz Lang nie zrobi� o tym filmu! Zielny m�g�by wtedy i�� do kina pomi�tosi� jak�� pann�, a jednocze�nie zaliczy� szkolenie z kryminalistyki! Znowu zadzwoni� telefon.
��Maciejewski, s�ucham � mrukn�� do s�uchawki Zyga.
��Dzie� dobry, panie komisarzu � us�ysza� mi�y kobiecy g�os. � Okradli mnie. Jeden taki ze z�amanym nosem ukrad� mi serce i prawie tydzie� si� nie odzywa.
��R�o, bardzo si� ciesz�, �e telefonujesz � sk�ama� podkomisarz, odruchowo przek�adaj�c s�uchawk� do drugiej r�ki, dalej od Krafta, kt�ry siedzia� schylony nad papierami. � Ale wybacz, nie mog� rozmawia�. Mam teraz� przes�uchanie.
Zdziwiony zast�pca podni�s� g�ow�.
��No to baw si� dobrze. � Nieco nad�sana R�a od�o�y�a s�uchawk�.
Zyga zn�w skupi� si� na swoich my�lach. Przeczuwa�, niestety tylko przeczuwa�, �e obie �mierci co� ��czy, ale� No w�a�nie � nie ma trupa bez motywu. Za chwil� jednak przyszed� Wilczek z nic nie wnosz�cym do sprawy zeznaniem �ony Je�yka. Potem telefonowa� kierownik komisariatu z Lubartowskiej, kt�ry chcia� zrzuci� Maciejewskiemu na g�ow� w�amanie do sklepu sportowo-w�dkarskiego.
��Pan z tym do mnie, bo jestem sportowiec i w�dkarz? � skrzywi� si� Zyga.
��Ja z tym do pana komisarza, bo brakuje mi ludzi � warkn�� zdenerwowany policjant.
��A u mnie wszyscy si� nudz�, tak? Pan masz na g�owie sklep, a ja trupy. Co ja panu poradz�? Do widzenia. � Maciejewski rzuci� s�uchawk� na wide�ki. � Wychodz�, Gienek, bo w porze urz�dowania tu si� nie da pracowa� � powiedzia� do Krafta.
��Zaczekaj� � Zast�pca zrobi� niepewn� min�, jak powa�ny biuralista, kt�remu szef proponuje drobny szwindel ksi�gowy. W ko�cu wydusi�: � Przyszed� do mnie Tomaszczyk. Pyta�, co ci� ��czy z Zakrzewskim.
��Boks i dzia�ania operacyjne. To �adna tajemnica.
��To samo mu powiedzia�em, ale� � urwa� i d�ugo szuka� s�owa.
��Ale co? � ponagli� Maciejewski.
��Nie wiesz?! � lekko zdenerwowa� si� Gienek. � �Pan rozumie, podkomisarzu Kraft, pan jest uczciwym policjantem� To musi zosta� mi�dzy nami�� i tak dalej. W skr�cie: czy nie os�aniasz podejrzanego, bo sam jeste� komunist�?
��Ja komunist�?! A to wesz! � Zyga waln�� pi�ci� w blat biurka, a� podskoczy�y karteluszki, a jeden, majestatycznie szybuj�c, spad� na pod�og�. � A kto, cholera jasna, walczy� na ochotnika w wojnie bolszewickiej?! Ja czy Tomaszczyk? Co on, liczy, �e nas na siebie napu�ci?!
��Zyga, to idiota, ale idiota z komendy wojew�dzkiej. Ty za to jeste� ateista, sabotujesz polecenia, teraz jeszcze ten Zakrzewski� Po prostu uwa�aj na niego.
��Wiedzia�em, no wiedzia�em, czym si� to sko�czy! � Maciejewski zmi�� w�ciekle jedn� ze swoich pogryzmolonych kartek. � Za g�upi jest, �eby �apa� przest�pc�w, to si� zabra� za koleg�w. Co mu powiedzia�e�?
���eby ci� sam zapyta�, a jak ma zastrze�enia do twojej pracy, s� odpowiednie procedury.
��I co on na to?
��Powiedzia�, �ebym si� dobrze zastanowi�, bo ty i tak marnie sko�czysz, a ja mam czworo dzieci. I by� mo�e perspektywy. P�niej poszed�.
��No to i ja p�jd�. � Zyga zgarn�� kilka ostatnio zabazgranych kartek i upchn�� je w notesie. � Mam spotkanie z informatorem.
��Z Zakrzewskim, nie daj Bo�e?
��Lepiej nie pytaj, Gienek. � Podkomisarz poklepa� go po ramieniu. � Ty masz czworo dzieci i perspektywy!
W restauracji �Wykwintna� powietrze by�o g�ste od papierosowych wyziew�w, jakby jaki� dowcipny �o�nierz z pobliskich koszar 8. pu�ku piechoty Legion�w wrzuci� do �rodka granat dymny. Maszyna do sztucznych opar�w w kabarecie �Frascatti� na Szpitalnej nie zdo�a�aby wyprodukowa� tego nawet w kwadrans.
Maciejewski i Zakrzewski odruchowo przymru�yli oczy, dopiero po chwili zacz�li wychwytywa� wzrokiem szczeg�y wn�trza. Pod�u�n�, kiszkowat� sal� zastawiono ciasno sto�ami, naprzeciw wej�cia znajdowa� si� szynkwas, przy kt�rym mo�na by�o wypi� albo przegry�� co� na stoj�co, obok drugie drzwi � najpewniej do klozetu.
��Tam. � Redaktor wskaza� stolik w g��bi, przy kt�rym siedzia� samotnie m�ody m�czyzna.
Przepchn�li si� w�skim przej�ciem mi�dzy robotnikami, kolejarzami i podoficerami w rozpi�tych szynelach. Kiedy podeszli, podkomisarz przyjrza� si� uwa�nie koledze redaktora �naszego sztandaru�. By� wysokim blondynem niewiele starszym od Zakrzewskiego, ale z wyra�nie zarysowanymi p�kolami �ysiny nad czo�em. Musia� przyj�� niedawno, bo kufel przed nim by� prawie pe�ny, a popielniczka pusta.
Gajec skin�� im g�ow� i wsta�, �eby si� przywita�.
��Serwus. � Zakrzewski wyci�gn�� do niego r�k�. � Pozw�l, m�j kolega bokser, Zygmunt Maciejewski. Spotkali�my si� przypadkiem przy dworcu.
��Adam Gajec, bardzo mi przyjemnie. Pan mo�e te� gdzie� tu mieszka?
��Nie. Ciotk� odprowadza�em na poci�g � u�miechn�� si� Zyga i strzeli� palcami w stron� szynkwasu. � Wreszcie sobie pojecha�a, wi�c na t� okoliczno�� Panie ober, p� litra i trzy meduzy!
Po chwili t�usty kelner z brudn� �cierk� przerzucon� przez rami� przyni�s� im w�dk�, kieliszki i po galarecie wieprzowej.
��P�aci� z g�ry � zapowiedzia�, nie bawi�c si� w ceregiele, gdy otaksowa� wzrokiem stary p�aszcz i g�b� Maciejewskiego.
��O, nie chcesz pan napiwku! � warkn�� Zyga.
��Zara tam napiwku, ju� ja widz�! Ani ja pana znam, ani co. T�ok dzisiaj, �atwo wej�� i wyj��, a potem szukaj wiatru w polu. Siedem si� nale�y.
��No to jeszcze trzy du�e jasne. � Podkomisarz wy�uska� z portfela banknot dziesi�cioz�otowy.
��S�u�� uprzejmie � rozpromieni� si� kelner.
��A reszta mi tu zara. Nie b�d� potem szuka� wiatru w polu � doda� Zyga.
T�u�cioch rozmaza� brud na stole swoj� szmat� i odszed�.
��Niepotrzebnie pan mu tak powiedzia� � zauwa�y� Gajec. � Got�w naplu� do piwa. Cho� rozumiem, straszne chamstwo si� rozpanoszy�o. Ale co si� dziwi�, jak taki rz�d?!
��Pan mo�e te� lewicowiec jak Zakrzewski? � Maciejewski zrobi� zdziwion� min�.
��Uchowaj Bo�e! � wzdrygn�� si� blondyn. � Ja, prosz� pana, jestem katolik, a na studiach nale�a�em do korporacji!
��No to pa�skie zdrowie � skwitowa� Zyga, nie chc�c za wcze�nie wchodzi� w rozmow� o polityce. Gajcowi i Zakrzewskiemu nie po�a�owa� w�dki, sobie nala� p� kieliszka, po czym przys�oni� go d�oni�.
Spe�niaj�c toast, obserwowa�, jak blondyn podnosi szk�o do ust i wlewa w siebie jego zawarto�� z nerwow� �apczywo�ci�. Albo wci�� si� gryz� t� histori� z Binderem i �ydami, albo by� pijakiem, kt�ry starannie to ukrywa�. W szarym garniturze w pr��ki w tym ponurym lokalu prezentowa� si� porz�dnie i schludnie, jak typowy biuralista. Tylko elegancji nie by�o w tym �adnej, o czym dobitnie �wiadczy�a muszka w grochy, w dodatku na gumce.
Kiedy Gajec odchyli� nieco g�ow�, opr�niaj�c ostatnie krople, Maciejewski zauwa�y�, �e ca�a jego twarz � od policzk�w a� pod grdyk�, musia�a by� kilkana�cie godzin wcze�niej starannie ogolona, nie znaczy�y jej te� najmniejsze zaci�cia. Pijak nie mia�by z rana tak pewnej r�ki, a do fryzjera codziennie raczej nie chodzi�, to by�oby nie na jego kiesze�.
Skoro Gajec nie pi� cz�sto, to podkomisarzowi nieco utrudnia�o spraw�. S�dz�c po wzro�cie � na oko metr siedemdziesi�t pi�� � i gruboko�cistej sylwetce, p� litra nie wystarczy, �eby z niego wyzwoli� nieskr�powan� szczero��. W dodatku Zyga musia� si� pilnowa�, �eby by� w miar� trze�wy. Uzna�, �e na pocz�tek spr�buje przyspieszy� tempo.
��Nie b�dzie Niemiec plu� nam w twarz! � Zn�w nala�.
Gajec jakby zmarkotnia�, ale wypi�. Potem rozejrza� si� po sali. Maciejewski poszed� za jego wzrokiem.
Wojskowi dwa sto�y dalej chlali �ywio�owo na ojczyst� melodi�. Jeden co chwila wyrywa� si� do �piewania, pozostali poprzestawali tylko na patriotycznych toastach. Robotnicy pili cicho i na smutno. Oni bardziej ni� �wi�tem przejmowali si� rosn�c� dro�yzn� i gro�bami obni�ek pensji, o kt�rych przeb�kiwa�y gazety.
Nie trac�c czasu, Maciejewski podni�s� butelk�. Czeka�, a� w oczach Gajca poka�e si� pierwsza poalkoholowa mgie�ka. Czeka� ca�e p� litra.
��No to na drug� n�k�. Za starych Polak�w! � zaproponowa�, otwieraj�c kolejn� butelk�. I od razu zacz�� kierowa� rozmow� w stron� �wi�stwa obecnych czas�w: � Warto pi� za starych, bo dzisiejsi Polacy, panie Gajec, nie dziel� si� na bohater�w i �winie, ale na uczciwych i na leniwych sukinsyn�w. Nie ja to wymy�li�em, wi�c nie patrz pan z takim zdziwieniem. Napisa� to Brzozowski, tylko kulturalniej. No wi�c kiedy uczciwi Polacy uprawiaj� w trudzie i znoju sw�j kawa�ek udr�czonej ojczyzny, sukinsyny mozolnie kombinuj�, jak by tu nic nie uprawia�, a te� si� na�re�. Sprawiedliwe i pocieszaj�ce jest to, �e dziewi�ciu na dziesi�ciu l�duje mord� na bruku. Niestety, co niesprawiedliwe i tragiczne, dziesi�temu si� udaje. I z takich w�a�nie fartownych skurwysyn�w, panie Gajec, bior� si� pos�owie na sejm, dzia�acze partyjni i inna swo�ocz. Panie ober, jeszcze flaszk�! I �ledzia!!! � zawo�a� do przechodz�cego kelnera.
Ten zmierzy� Maciejewskiego wymownym spojrzeniem, uspokoi� si� dopiero na widok dziesi�tki wyj�tej z portfela.
��Flaszka i trzy �ledzie � powt�rzy�. � A swoj� drog�, nie mogliby panowie porozmawia� sobie o kobietach zamiast o polityce? Wiadomo to, czy jaka� menda nie s�ucha?
��Dzi� jest �wi�to narodowe, panie ober � warkn�� Zyga. � Nie wypada gada� o dupie Marynie. Dawaj pan migiem i nie przeszkadzaj. Ale tak mi�dzy nami, panie Adamie, no jest tak czy nie jest?
��S�usznie, panie kolego� Skurwysyny � przyzna� Gajec, podnosz�c kieliszek. Mia� ju� wilgotne usta i czerwone oczy, ale m�wi� jeszcze sk�adnie. Maciejewski zerkn�� znacz�co na Zakrzewskiego. Ten klepn�� go pod sto�em w kolano.
��No cho�by taki Binder � zacz�� redaktor, nie spuszczaj�c oczu ze swojego znajomego. � Nie powiem, dla mnie wr�g klasowy, ale wydawa�o si�, �e uczciwy wr�g. Tymczasem nawet ty, Adam, m�wi�e� mi, �e jak ma interes, to gna do �yd�w�
��Eee, gadanie! � machn�� r�k� Gajec. � Jak ka�dy dziennikarz wszystko przekr�casz.
Zakrzewski obruszy� si�. Wida� by�o, �e w�dka bardziej posz�a mu do tej chuliga�skiej, a nie poetyckiej cz�ci jego g�owy.
��M�wi�e�, cholera, �e widzia�e� go pod jego domem w aucie z jakim� rabinem.
��Naprawd� widzia� pan go z rabinem? � Zyga zrobi� tak zdziwion� min�, jakby co najmniej Pi�sudski przeprosi� za zamach stanu.
��No dobra � zgodzi� si� Gajec � panu powiem. Chcia�em rozjuszy� troch� czerwonego. � Za�mia� si�, klepi�c Zakrzewskiego po plecach. � Rzeczywi�cie siedzia� w samochodzie, ale nie pod kamienic�, gdzie mieszka�, tylko blisko niej: ko�o z�odziejskiego banku Goldera. Swoj� drog�, wszystkie banki s� z�odziejskie, a m�dry cz�owiek ma bank w domu. Polaku, b�d� sobie sam bankierem, nie? � roze�mia� si� ha�a�liwie, jakby go rozbawi� dobry slogan reklamowy.
��Wypijmy za to! � zaproponowa� Zyga i pomy�la�, �e Gajec mocno by go skrytykowa�, gdyby si� dowiedzia�, �e zanosi pieni�dze do PKO. Niedawno musia� nawet wymieni� ksi��eczk� oszcz�dno�ciow�, bo w starej zabrak�o miejsca na wpisy. � To Binder mia� auto?
��Nie, no sk�d, nie by�o jego! Siedzia� z ty�u razem z jakim� brodatym facetem. A z banku wyszed� elegancki go�� i usiad� za kierownic�.
���yd? � zapyta� Maciejewski.
��A kto inny wychodzi�by z pejsatego banku! � Gajec klepn�� otwart� r�k� w st�. Szk�o brz�kn�o cicho jak jaki� dzwonek do przyzywania lokaja. Jednak nie zjawi� si� kamerdyner, tylko kelner.
���adnych takich politycznych gadek! M�wi�em czy nie m�wi�em?! � warkn��.
���yd pan jeste�, panie ober? � prychn�� Zyga. � Przynie� pan jeszcze flaszk� i nie przeszkadzaj. No, to� pan nie�le zakpi� z J�zka, panie Adasiu. Ale sk�d pan wie, �e �yd? M�g� to by� ktokolwiek, kto wymienia� walut�.
��Po dziewi�tej w nocy?! � zarechota� Gajec. � M�wi�em przecie�, �e widzia�em ich wieczorem. Go�� wyszed� z banku, jeszcze mu si� str� uk�oni�. Jaki� dyrektor albo co, no a kto mo�e by� tak� szych� u Goldera? Chi�czyk?! No jasne, �e �yd. No i auto jakie!
��W�a�nie, czym teraz je�d�� bogate gud�aje? � spyta� Maciejewski.
��A czarnymi cadillacami, kochany! � triumfalnie oznajmi� Gajec. � Jak jacy� ameryka�scy gangsterzy albo co!
��E tam, zmy�lasz, Adam! � nie wytrzyma� Zakrzewski. Mia� ju� dobrze w czubie, ale dot�d stara� si� trzyma� j�zyk za z�bami, pami�taj�c, po co tu �ci�gn�� Maciejewskiego. � Lepiej powiedz, �e by�e� w sztok pijany i wszystko ci si� pomiesza�o! � Mrugn�� do Zygi. Ten jednak by� chwilowo nieobecny, bo ze wszystkich si� stara� si� zatrzyma� w g�owie us�yszane w�a�nie informacje.
�Czarnymi cadillacami�� � powtarza� w my�lach. I cho� szare kom�rki pracowa�y na zwolnionych obrotach, to nie wypi� tyle, �eby tego nie powi�za� z ju� znanymi sobie faktami. Zreszt� ta cz�� �amig��wki nie by�a akurat trudna, bo tylko jeden cz�owiek w Lublinie mia� czarnego cadillaca, nowiutk� wersj� V16. �Gangsterskie� � podobnie skomentowa� owo auto Zielny. Tym cz�owiekiem by� za� w�a�ciciel domu bankowego, od jakiego� czasu Henryk Lipowski, cho� w akcie urodzenia mia� Chaim Golder. Maciejewski zna� go troch�, bo przechrzczony bankier te� lubi� sport, nawet bra� udzia� w jakich� dobroczynnych zawodach p�ywackich.
Naraz kilka stolik�w dalej brz�kn�a rozbijana butelka. Jeden z wojskowych � ten najbardziej krewki, kt�ry wcze�niej rwa� si� do �piewania, rozpocz�� be�kotliw�, pijack� k��tni� z robotnikami siedz�cymi po s�siedzku.
Zyga zakl�� w duchu. Je�li w �Wykwintnej� zacznie si� mordobicie, szlag trafi rozpytanie Gajca. Ale pojawi� si� kelner, zagada� co� do jednych i do drugich � awantura zgas�a jak zdmuchni�ta �wieca.
Maciejewski nie musia� podejmowa� przerwanego w�tku. Po pijacku wylewny Gajec gada� ju� sam, cho� nie bez przeszk�d � z�apa�a go dokuczliwa czkawka:
��Zaraz poszed�em, hyp� No bo przechodzi�em tylko, nie-hp?� Co, mia�em sta� i patrze� na auto jak wsiowe dziecko?! A, s�ysza�em jeszcze� hyp!� jak m�wili do tego brodatego� hyp!� �profesorze�.
��Profesorze? � mrukn�� Zyga, zn�w mu nalewaj�c. Odetchn�� z ulg�, kiedy si� zorientowa�, �e Gajec przesta� ju� zauwa�a�, �e jest do przodu o kilka kolejek, podczas gdy jego kompani prawie nie pij�. � Co zn�w za profesor?
��A to zupe�nie niewa�ne, panie Zygmusiu, zupe�nie! � machn�� r�k� Gajec. � Mnie wystarczy, �e gada� z �ydem.
��A kiedy to by�o?
��Kiedy? Jak by�y Szwedy, he, he� No chyba� hyp!� tak, w sobot� wieczorem!
�Kilka godzin przed morderstwem, nie kilka dni� � zanotowa� sobie w pami�ci Zyga.
��M�wi� pan o tym komu�? � spyta� i ziewn�� szeroko.
��A komu? Komu, kochany panie Zygmusiu?! � Gajec rozrzewni� si� i obj�� podkomisarza. � Zosta�o mi tylko dw�ch przyjaci�. Pan i ta brudna, komunistyczna �winia! � wskaza� widelcem Zakrzewskiego.
��Opisz go pan, co� mi si� chyba ko�acze.
��Ty nie kolega jeste�, ale jaki� s�dzia �ledczy! � zarechota� Gajec, opluwaj�c st� kawa�kami �ledzia.
��Zacz��e�, to gadaj, a nie kryguj si� jak damulka � wtr�ci� si� Zakrzewski, si�gaj�c po papierosa.
��No profesor jak profesor. Po pi��dziesi�tce, z brod�
Podczas gdy m�wi�, w umy�le Maciejewskiego przesuwa�a si� jak w fotoplastykonie kartoteka Wydzia�u �ledczego, zdj�cia z gazet, twarze przypadkowych przechodni�w, kt�rych jakie� tajemne freudowskie prawa kaza�y mu zapami�ta�. Wszystko to niebezpiecznie zacz�o przypomina� karuzel� albo filmowy trik, gdy pierwsze strony gazet � wiruj�c i przenikaj�c si� wzajemnie � w niespe�na minut� streszczaj� widzowi tydzie� dziennikarskiej nagonki. Zyga szybko zagryz� �ledziem i si�gn�� po piwo. Zbytni wysi�ek intelektualny podczas picia cz�sto ko�czy� si� u niego rzyganiem.
Karuzela nagle stan�a. Musia�o si� to odbi� na jego twarzy, bo Gajec zapyta�:
��No i co? Znasz?
��Znam � kiwn�� g�ow� zamroczony w�asnym odkryciem policjant. Jakkolwiek by to krety�sko nie brzmia�o, oczyma duszy widzia� jedyny niepokryty bia�� plam� cenzury fragment pierwszej strony ostatniego numeru �G�osu�. Zdj�cie profesora Achajczyka, eksperta od renowacji fresk�w.
Dopiero po chwili zorientowa� si�, �e paln�� g�upstwo. Nie powinien tego m�wi�. Mocny �eb mia� ten Gajec � cho� Zyga pi� tylko tyle, ile bezwzgl�dnie musia�, i tak go podci�o.
Maciejewski pospiesznie szuka� w g�owie jakiego� zr�cznego k�amstwa.
��To profesor� � zacz��. �Achajczyk, Achajowie, Achilles � my�la� gor�czkowo. � Homer, wojna troja�ska��. � Profesor Trojan, czyta�em w gazecie.
��A c-co� � czkn�� Gajec � o nim pisali?
Zyga nie mia� na to odpowiedzi. Przys�oni� usta d�oni� i b�kn�wszy: �jedn� chwileczk�, gwa�townie wsta�. Ruszy� chwiejnym krokiem w stron� drzwi obok szynkwasu.
Gdy je otworzy�, w nozdrza uderzy� go od�r moczu i chloru. Kr�tki ciemny korytarz prowadzi� do klozetu o�wietlonego s�ab� �ar�wk�. Po lewej by�y dwie kabiny, po prawej �ciana pokryta bladozielon� lamperi�. Po niej z kilku otwor�w poziomo przytwierdzonej rury ledwie ciurka�a woda do rowka w betonowej posadzce. Nad tym rynsztokiem, mniej wi�cej w po�owie nurtu, gorylowaty typ w kraciastej marynarce kiwa� si� jak uprane gacie na wietrze. Praw� r�k� gmera� przy spodniach, lew� trzyma� si� rury, �eby nie upa��.
Maciejewski stan�� dalej, w samym k�cie, i rozpi�� rozporek. Chcia� chwil� pomy�le� bez pilnowania si�, aby nie chlapn�� czego� przy Gajcu. Mia� ju� ca�kiem sporo: w�asne przekonanie, �e �mierci Bindera i Je�yka, cho� wydaj� si� pozornie bez zwi�zku, musi co� ��czy�, oraz potwierdzenie tego, �e Binder i Achajczyk spotkali si� chocia� raz, i to pok�tnie. Te trzy fragmenty uk�adanki ��czy�a osoba redaktora i jego gazeta, w kt�rej profesor widnia� na zdj�ciu, a kt�r� Je�yk cenzurowa�. Mimo to rozrzucone kawa�ki wci�� nie chcia�y si� u�o�y� w �adn� wyrazist� figur�. Zw�aszcza m�ci� w tym wszystkim przechrzczony �ydowski bankier i jego czarny cadillac. Zyga nie dostrzega� ani �ladu przest�pczej motywacji.
Podkomisarz z�apa� si� rury nad lamperi� i nagle przed samym nosem zobaczy� pospiesznie nabazgrany rysunek cycatej baby, kt�ra ustami robi�a przyjemno�� rozanielonemu absztyfikantowi. Jego za� obrabia� od ty�u jaki� brodaty grubas. Maciejewskiemu przypomnia�y si� zw�oki Bindera, przy kt�rych musia� otwiera� okno, �eby nie rzygn��
Facet w kraciastej marynarce westchn�� g�o�no, ko�cz�c szczanie, i ruszy� chwiejnie w stron� drzwi. Naraz Zyga te� si� zakoleba�, cho� nie wypi� pewnie nawet po�owy tego co tamten. Ol�nienie przysz�o nagle, zdzieli�o po pysku, a� podkomisarz omal nie opryska� sobie but�w.
��A niech to szlag! � mrukn��.
Anonimowy karykaturzysta wymalowa� specjalnie dla Maciejewskiego alegori� kryminalnej zagadki, nad kt�r� ten �ama� sobie g�ow�. Baba to Binder (widziany po raz ostatni,
No tak, Binder wypisywa� w �G�osie� swoje odkrycia i oszczerstwa. Cenzor raz po raz zamyka� mu g�b� jak ten frajer ze �ciany swojej dziwce. W zadowoleniu nie patrzy� jednak, czy kto� czasem nie kroi mu ty�ka. Widzie�, o co naprawd� si� rozchodzi, m�g� pochylony do przodu Binder, a cenzor?� Nawet taka menda ze starostwa nie ma oczu na dupie. Tylko jaki interes mia�by profesor od zabytk�w w dymaniu urz�dasa?
W zamy�leniu Zyga nawet nie zauwa�y�, kiedy sko�czy� si� odlewa�, tylko sta� zapatrzony w dzie�o klozetowego artysty.
��Wystarczy sprawdzi�, co widzia� dymany Binder! � mrukn�� do siebie.
��Te, panie! � odpowiedzia� mu niespodziewanie g�os t�ustego kelnera. Zyga zerkn�� za siebie.
Kelner tym razem nie mia� przewieszonej przez rami� �cierki. Trzyma� wiadro, znad kt�rego unosi�y si� opary chloru.
��Tu nie galeria! � warkn��. � Ko�cz pan, bo trza zdyzenfykowa�. Zara zamykamy.
��A macie tu telefon? � Maciejewski zapi�� rozporek.
��No, jeszcze telegraf i patefon! � Grubas chwyci� wiadro, jakby chcia� chlusn�� na Zyg�. � Pijaki cholerne!
��Halo, tu Komisariat G��wny Policji Pa�stwowej, prosz� m�wi� � odezwa� si� w s�uchawce g�os dy�urnego przodownika.
Zyga zerkn�� k�tem oka na kolejarza, kt�ry mimo obejrzenia legitymacji wci�� nie dowierza�, �e ten natarczywy pijak z nosem �le zro�ni�tym po jakiej� ostrej b�jce naprawd� jest oficerem Wydzia�u �ledczego. Wpu�ci� go do dy�urki, ale ani my�la� wychodzi�, chocia� Maciejewski chrz�ka� znacz�co. Zawiadowca uda�, �e tego nie zauwa�a, i zaj�� si� przegl�daniem jakich� tabel.
��Tu M-masiejewski, kto wszy aparacie? � zapyta� podkomisarz.
��Pan podkomisarz Maciejewski? Tak jest, przodownik Nowak. Niewyra�nie pana s�ysz� � doda�, cho� Zyga by� przekonany, �e m�wi zupe�nie normalnie.
��To nie ma nic do rzeczy � powiedzia� wolno i starannie, jakby �wiczy� dykcj�. � Musz� si� upewni�, czy wys�ano ju� z mojego wydzia�u raport do� � rzuci� w�ciek�e spojrzenie na kolejarza � do dow�dztwa okr�gu korpusu.
Po drugiej stronie zapad�a cisza. Podkomisarz kl�� pod nosem, �e tak si� upar� zrobi� na z�o�� trepom z kontrwywiadu i lekk� r�k� odda� im kluczowy dla sprawy numer �G�osu�. Ten z og�oszeniem o dziewczynce i ksi��eczce do nabo�e�stwa, ale i z ocenzurowan� pierwsz� stron� ze zdj�ciem profesora. W niej musia�o tkwi� eleganckie rozwi�zanie geometrycznej zagadki: Binder � Je�yk � Achajczyk, ni� ��cz�ca dw�ch denat�w i �ywego.
��Nie, panie podkomisarzu, nie wiem, jak mog�o si� to sta�
��Zawsze to samo, nie nowina, Nowak. Rano� � Zyga ju� mia� powiedzie�, �e odbierze niewys�an� przesy�k�, ale zrezygnowa�. Mundurowi nie powinni wiedzie� za du�o, bo gotowi byliby wszystko zepsu�. � Rano sam si� tym zajm�. � Od�o�y� s�uchawk�.
Zawiadowca wreszcie uwierzy�, �e pijany typ w jego dy�urce istotnie jest wa�nym �ledczym.
��Musz� i��, panie w�adzo � usprawiedliwi� si� �agodniejszym tonem. � Za chwil� b�dzie Lw�w � Rawa Ruska � Warszawa.
Maciejewski spojrza� na zegarek, ale najwyra�niej mu zaparowa�, bo dopiero gdy podsun�� go bli�ej oczu, dojrza�, �e dochodzi�o wp� do pierwszej. Uchyli� kapelusza i wyszed� na peron, a potem na ulic�.
Przed dworcem na kilka minut zrobi� si� ruch, ostatni pasa�erowie spieszyli si� na nocny poci�g. Kto� wpad� na Zyg�, potr�ci� go walizk� i burkn�� jeszcze, �e stoi w przej�ciu. P�niej zn�w by� spok�j. Smutne doro�karskie szkapy drzema�y przy dyszlach, dwaj taks�wkarze stali obok aut i palili papierosy, ale nawet nie chcia�o im si� rozmawia�. Maciejewski przez chwil� zastanawia� si�, czy wzi�� taks�wk�, czy doro�k�, w ko�cu uzna�, �e jak na jeden wiecz�r znacznie naruszy� fundusz operacyjny. Tyle dobrego, �e jako kierownik nie musia� si� przed nikim t�umaczy�, na co posz�a ta forsa.
Kiedy Zyga sta� tak przed g��wnym wej�ciem i duma� nad dro�yzn�, nag�y poryw wiatru zerwa� mu kapelusz. Podkomisarz pobieg� za nim przez plac dworcowy, staraj�c si� nie wdepn�� w ko�skie �ajna. Gdy ju� pochyla� si� i �apa� za rondo, wyros�y przed nim czarne buty z cholewami. Ocieraj�c d�oni� b�oto z kapelusza, Maciejewski podni�s� wzrok. Przed nim sta� policjant z niebieskim winkiem starszego posterunkowego na r�kawie szynela.
��Id� pan lepiej do domu, na dzi� chyba wystarczy, co? � zapyta�, krzywi�c si� dla dodania sobie surowo�ci.
��Tak jest, panie w�adzo � odpar� powa�nie podkomisarz i zawr�ci� w kierunku Krochmalnej.
Nisko wisz�cy ksi�yc co chwil� zerka� spomi�dzy szybko sun�cych chmur. Ulica Wapienna by�a ciemna i pusta, a wiatr �miga� po ��kach nad rzek�, nie napotykaj�c �adnego oporu poza przygarbionym, przytrzymuj�cym kapelusz podkomisarzem Maciejewskim. Nikt przy zdrowych zmys�ach nie zapuszcza�by si� po nocy na t� nieo�wietlon� drog� utwardzon� jedynie t�uczonym kamieniem. Tyle �e w�a�nie t�dy mia� najbli�ej do domu � jakie� dwadzie�cia-trzydzie�ci minut na piechot�.
Kiedy Zyga przesta� ju� my�le� o �ledztwie, poczu�, �e w�dka zrobi�a swoje. Zakoleba� si�, wpadaj�c w g��bok� ka�u��, i poczu� w gardle smak ��ci.
Docz�apa� do mostu na Bystrzycy. By� pokraczny, ale solidny, stalowy. Nie to co drewniany na Pi�sudskiego, kt�ry co ci�sze furgony pokonywa�y z trudem. Jednak Maciejewski mia� wra�enie, �e tej nocy wiatr zdo�a� rozko�ysa� prz�s�a. A potem morska choroba dopad�a go na ca�ego. Zdj�� kapelusz, �eby mu nie wpad� do wody, i przechyli� si� nad barierk�.
D�ugo jeszcze odkas�ywa� i spluwa� do rzeki, nareszcie poczu� si� lepiej. Zarechota� sam do siebie, podni�s� g�ow� i zarycza� na ca�y g�os:
Bystrzyyyca niech do Wieprza
swe wody toooczy precz,
a naaasza Unia Lublin
wygrywa kaaa�dy mecz!
Gdzie� przed nim, w pobli�u folwarku na Rurach rozszczeka�y si� psy. Po lewej sp�oszony ba�ant szurn�� na o�lep w martwe kartoflisko. Zyga wcisn�� mocno kapelusz na g�ow�, postawi� ko�nierz p�aszcza i ruszy� przed siebie.
Przeszed� mo�e sto metr�w, gdy ujadanie zrobi�o si� g�o�niejsze, a na drodze zamajaczy�y �wiec�ce w ciemno�ci �lepia. To nie by�y folwarczne psy, ale jaka� w��cz�ca si� po ��kach bezpa�ska zgraja. Wytrze�wia� w jednej chwili. Wycofywa� si� ty�em w stron� mostu, ale by�o za p�no. Kilka kundli skoczy�o ku niemu z w�ciek�ym warczeniem. Maciejewski wyrwa� rewolwer z kabury, ale zanim zd��y� strzeli�, najzajadlejszy ze zdzicza�ej sfory chwyci� go za po�� p�aszcza. Zyga cofa� si�, ca�y czas celuj�c w kud�aty �eb, jednak w nik�ym blasku ksi�yca mia� wra�enie, �e dostrzega dwie albo i trzy lufy. Ci�gle drga�y i ci�gle kt�ra� z nich by�a wymierzona nie w psa, a w nog� Maciejewskiego.
Kundel si�gn�� z�bami r�kawa, ale podkomisarz zdo�a� zdzieli� go kolb� � najpierw w twardy �eb, potem w nos. Pies odskoczy�, piszcz�c, tylko �e ju� dobiega�y dwa kolejne. Zyga wystrzeli� raz, drugi, trzeci. Oczy jednego z kundli zgas�y, us�ysza� przenikliwe skomlenie, a reszta uciek�a gdzie� w bok, w stron� hipodromu i klubu je�dzieckiego.
Zyga bieg�, zwracaj�c uwag� jedynie na to, by trzyma� si� drogi. W folwarku kto� zapali� �wiat�o, gdzie� trzasn�y drzwi, ale podkomisarz min�� zabudowania i dopad� brukowanej ulicy. Nigdy nie s�dzi�, �e widok pokracznych parterowych dom�w i majacz�cej za nimi bry�y cegielni kiedykolwiek sprawi mu przyjemno��. Dopiero teraz schowa� bro� i sapi�c, dotar� do pustego o tej porze przystanku autobusowego. Opar� si� o s�up i dr��cymi r�kami wyj�� papierosa, ale ledwie zapali� zapa�k�, wiatr natychmiast zdmuchn�� w�t�y p�omyk.
Maciejewski otworzy� oczy, zanim jeszcze zadzwoni� budzik. Gard�o mia� wysuszone i nieruchawe jak szewskie kopyto, we �bie lekko �upa�o. Obr�ci� si� w stron� biblioteczki z rozrzuconymi w nie�adzie ksi��kami, sprawdzi�, czy jest w stanie czyta� tytu�y na ich grzbietach, nawet gdy stoj� wspak. Nie by�o zagro�enia, kontrolowa� kaca.
Czekaj�c na d�wi�k budzika � r�wnie namolnego jak telefon na jego biurku w komisariacie � wodzi� wzrokiem po mieszkaniu. Zofia nienawidzi�a tej nory, nic dziwnego, �e skorzysta�a z pierwszej okazji, aby odej��. Cho� i tak wytrzyma�a z nim prawie dwa lata, pr�buj�c ucywilizowa� m�a. �Nied�ugo dostaniesz awans, Zygu, a my �yjemy jak bankruci� � powtarza�a do znudzenia. Potem zacz�li k��ci� si� o wszystko i o nic, wreszcie ca�kiem przestali rozmawia�. Prze�o�eni Maciejewskiego krzywo patrzyli na rozwody, ale on mia� szcz�cie w nieszcz�ciu, bo p� roku po tym, jak uciek�a z kochankiem, dopad�a j� gru�lica. Tym sposobem Zyga nie musia� sprzedawa� ohydnego domu po ciotce i zamiast niemoralnym rozwodnikiem, zosta� do�wiadczonym przez los wdowcem. A kilka miesi�cy p�niej podkomisarzem i kierownikiem wydzia�u.
My�li przerwa�o mu w�ciek�e dzwonienie. Przycisn�� budzik r�k�, a gdy ten zamilk�, podkomisarz spu�ci� nogi i zacz�� szuka� nimi kapci. Dopiero po chwili spostrzeg�, �e le�a�y daleko, a� pod oknem. Przenikliwy ch��d z miejsca przeszy� mu stopy. Zabra� si� wi�c do rozpalenia w piecu.
Lubi� kaca o poranku. M�g� wtedy wy��czy� nie tylko budzik, ale te� tkwi�cego w nim policjanta. Wrzucaj�c drewniane szczapy w ogie�, my�la� o przyjemnych rzeczach � �e w kuchni powinno by� jeszcze kilka jajek, �wiartka �rednio czerstwego chleba, a ju� na pewno kawa i cukier. Je�li za� nie omyli� si� w rachubach � mo�e nawet nieco mleka. Ale gdy zerwa� kartk� z kalendarza, by ni� o�ywi� przygasaj�cy p�omie�, przysz�o niemi�e otrze�wienie � by�a �roda, a w �rody przychodzi�a Kapranowa, �eby jako tako ogarn�� mu mieszkanie. Gdyby j� zawiadomi� wcze�niej, baba by poj�doli�a, ale zjawi�aby si� w czwartek. Tyle �e wcze�niej zupe�nie nie mia� do tego g�owy.
Kapranowa mieszka�a dwa domy dalej z m�em inwalid�, kt�ry rozpowiada�, �e straci� nog� na wojnie bolszewickiej. Zyga jednak dobrze wiedzia�, �e sta�o si� to w pobliskiej cegielni na Glinianej. Ch�op popija� zdrowo przez ca�� noc, a rano poszed� do pracy, ledwie wiedz�c, jak si� nazywa. Gdy wy� z b�lu, le��c pod stosem ci�kich, wilgotnych, jeszcze niewypalonych cegie�, podobno jecha�o od niego jak z gorzelni. Dlatego nie dosta� �adnego odszkodowania i wyrzucili go z roboty bez odprawy. Teraz pi� mniej, bo nie mia� za co, i jak zmi�owania czeka� na ka�d� �rod�, gdy jego �ona przynosi�a par� z�otych od �kochanego pana komisarza�.
Nie tylko zreszt� par� z�otych. Maciejewski nieraz umy�lnie zostawia� na widoku p� paczki papieros�w � bo ca�ej by nie wzi�a, by�oby to szyte zbyt grubymi ni�mi, a ona mia�a sw�j spryt drobnego z�odziejaszka. Podobnie znika�a czasem cz�� zawarto�ci niedopitych flaszek albo jakie� groszaki, je�li potoczy�y si� na pod�og�. Ale w zamian pojawia�o si� mleko, mas�o czy jajka. Jednak tej �rody Zyga mia� ochot� na odrobin� spokoju.
Ledwie zd��y� si� umy�, ubra�, doczy�ci� jako tako buty i cokolwiek przek�si�, us�ysza� skrzypni�cie furtki i kroki Kapranowej. Po chwili zapuka�a i wesz�a. By�a malutka, gruba, ale niezniszczalna i ha�a�liwa niczym tankietka. Od razu zacz�a gada� jak nakr�cona:
��A dzie� dobry, dzie� dobry, kochany panie komisarzu! Ale tu bajzel u pana! Niech si� pan nie nerwuje, zdrowia szkoda, a tego mordercy to musi nie z�apiecie. Bo to ludzie gadaj�, �e to wampir. Jajka pan tak sma�y�, �e kto to widzia�, ca�a kuchenka zachlapana! M�j w k�ko tylko, �e b�dzie musowo wojna z Sowietami, no bo Pi�sudski stary, a przecie taki Pi�sudski to nie zemrze spokojnie, nim nie pogoni bolszewika, co?
Pracowicie rozmazywa�a brud szmat�, a jej ma�e sprytne oczka myszkowa�y, szukaj�c czego�, co mog�aby zw�dzi�.
Maciejewski zapali� papierosa i �ykn�� kawy.
��Pi�sudski Pi�sudskim, a mleka Kapranowa nie przynios�a? � zapyta�.
��A co? G�owa boli? � Skrzywi�a t�uste wargi w z�o�liwym u�miechu. � Nie by�o jeszcze tej baby ze wsi. Pewno dlatego, �e po �wi�cie. Wszystkie psy jazgota�y, jak pan komisarz nad ranem do domu si� wraca�. Podobnie� kto� strzela�.
��Strzela�?! � mrukn�� Zyga. Ci�gle nie mia� pomys�u, jak wyt�umaczy u�ycie broni s�u�bowej. � Te� co�!
��Ja tam nie taka wyrywna, coby ozorem mle� na prawo i lewo. Jakby kto si� pyta�, to ja nic nie s�ysza�a. I m�j stary m�g� nic nie s�ysze�, cho� by� trze�wy. � Przysun�a si� niby przetrze� st�, ale kilka razy spojrza�a na podkomisarza znacz�co, �e od razu si�gn�� do kieszeni.
��Tu ma Kapranowa pi�� pi��dzie� Niech b�dzie sze�� Dobra, dziesi�� z�otych! Posprz�ta Kapranowa, ze sklepu przyniesie, co tam Kapranowa uwa�a, i tak dalej. I koniec tej rozmowy, bo mnie g�owa boli.
Blisko godzin� p�niej, gdy Maciejewski szed� ju� szybkim krokiem skrajem Placu Litewskiego, niczym
��Pan szanowny raczy na mleko dla ubogich dzieci� � odezwa� si� pijacki bas. W otworze b�ysn�y przekrwione oczy, zabrz�cza�a puszka z drobniakami.
��Id� pan sobie, sam bym si� mleka napi� po wczorajszym.
��A ja to niby nie?! � prychn�� ura�ony kwestarz. � Nie pan jeden �e� patriota.
M�ody dy�urny na komisariacie nerwowo obraca� w palcach o��wek, patrz�c na w�ciek�� twarz podkomisarza Maciejewskiego.
��Ja nic nie wiem � si�gn�� wreszcie po ostateczny argument. � To Nowak kaza� mi wys�a� pakiet do kontrwywiadu, kiedy zdawa� s�u�b�. M�wi�, �e pan podkomisarz dzwoni� w nocy i przypomina�.
��M�wi�em, �e sam si� tym zajm�! � Zyga zacisn�� pi�ci.
��Tak jest, to w�a�nie przekaza� mi Nowak. No i ja chcia�em� � urwa�, szukaj�c s�owa � wykaza� si� inicjatyw� w s�u�bie, panie komisarzu. No bo przecie� nie powiedzia� pan, �eby nie wysy�a�, tylko �e si� pan tym zajmie. Wi�c ja chcia�em�
���oszcz�dzi� mi pracy? � podpowiedzia� zjadliwie Maciejewski.
��Tak jest, panie komisarzu.
��Niech was szlag! Guzik macie rozpi�ty � rzuci� Zyga i wbieg� na schody.
Niczym burza wpad� do swojego gabinetu. By� pierwszy, nawet przed Kraftem. Sprawdzi�, czy w elektrycznym czajniku stoj�cym na parapecie jest woda, i w��czy� go do pr�du. Potem wyj�� z szuflady biurka ksi��k� telefoniczn�. Wykr�ci� numer.
��Dom Bankowy Golder? � zapyta�. � Dzie� dobry, podkomisarz Maciejewski, wydzia� �ledczy. Chcia�bym m�wi� z panem prezesem Lipowskim.
��Obawiam si�, �e pan prezes jest jeszcze nieobecny � us�ysza� wytrenowany, bezosobowy g�os urz�dnika. � Zechce pan zatelefonowa� p�niej.
Wiele go kosztowa�o, �eby powiedzie� po prostu: �Do widzenia�. Pierwszy dzie� po �wi�cie zacz�� si� fatalnie i cho� by�a to �roda, mia�a wszelkie cechy szewskiego poniedzia�ku. Niewiele pomog�o tak�e przyj�cie Krafta.
��Ale po co si� tym zajmowa�? � zapyta� naiwnie zast�pca, kiedy Maciejewski zrelacjonowa� mu okupione kacem informacje. � Zyga, jest tylko jaki� pijak, kt�ry mo�e co� widzia�, a mo�e nie widzia�. Ka�dy adwokat to podwa�y. A poza tym nie ma ju� przecie� sprawy Bindera.
��Jest za to sprawa cenzora � przypomnia� podkomisarz.
��Ale jedynie tw�j z�amany nos m�wi, �e co� je ��czy. Jak w og�le to skojarzy�e�?
Maciejewski nie wspomnia� Gienkowi o klozetowym rysunku w knajpie na Krochmalnej. Rzeczowy, pouk�adany umys� Krafta nie by�by w stanie przyj�� takiego dowodu. Podobnie zreszt� jak s�d.
Zyga westchn�� i spojrza� na zegarek. Do odprawy wywiadowc�w zosta�o jeszcze troch� czasu, wi�c podkomisarz zaj�� si� wczorajszymi raportami.
Tak jak przypuszcza�, wdowa po zamordowanym cenzorze nic nie wiedzia�a, jakoby Pawe� Je�yk mia� jakichkolwiek wrog�w. Spisuj�cy jej zeznania Grzewicz doda� w notatce s�u�bowej, �e szlochaj�c, m�wi�a g��wnie o niskiej rencie, jak� dostanie po m�u, i z�otej szwajcarskiej omedze z grawerunkiem na rocznic� �lubu. Tak, podkomisarz pami�ta� otarcie na nadgarstku trupa. Ju� mia� si�gn�� po kolejny raport, kiedy co� go tkn�o.
��Grzewicz ju� jest? � zapyta� Gienka.
��Tak, przyszed� r�wno ze mn�.
Maciejewski z�apa� papier pokryty kanciastymi kulfonami Grzewicza i zajrza� do pokoju wywiadowc�w kryminalnych.
��Co to? � Podetkn�� kartk� pod nos nieco przestraszonemu tajniakowi.
��Co� tu nie tak, panie kierowniku? � zdziwi� si� tamten. � Poprawi�, tylko prosz� powiedzie�
��Jak mam rozumie�, �e m�wi�a o zegarku? �e �adny, �e z�oty, �e drogi czy co? Co konkretnie? � zdenerwowa� si� podkomisarz.
��Aaa, no tak! Ale to nic wa�nego, naprawd� � pospiesznie usprawiedliwi� si� wywiadowca. � Ten zegarek to on odda� do naprawy kilka dni wcze�niej, tylko nie zostawi� �onie kwitu. No i kobieta martwi si�, �e nie b�dzie mog�a go spieni�y�.
��A gdzie to jest napisane?! � Zyga pacn�� d�oni� w notatk� Grzewicza, a� papier ma�o si� nie rozdar�. � Wy chyba chcecie wr�ci� na komisariat! � warkn�� i wybieg�.
Podczas gdy m�ody tajniak pr�bowa� zrozumie�, czego zn�w nie dopatrzy�, Maciejewski czyta� ju� kolejny raport z rozpytania radcy Powsinowskiego, prze�o�onego kom�rki cenzorskiej w starostwie. Jego z kolei poruszy�o nie tyle samo morderstwo, co miejsce, w kt�rym odkryto cia�o. Urz�dnik pa�stwowy zasztyletowany w ciemnej uliczce obok burdelu?!�
Ten pikantny szczeg� nie m�g� oczywi�cie umkn�� �G�osowi�. Jedno Zyga musia� przyzna� tej gazecie � dzia� miejski mia�a nader sprawny. Kiedy podni�s� z biurka pachn�cy jeszcze farb� najnowszy numer, od razu rzuci� mu si� w oczy kr�tki tekst na pierwszej stronie:
TRUP NA �MIGRODZIE!
Drugie morderstwo polityczne w ostatnich dniach?
Wczoraj, 11 bm., we wczesnych godzinach porannych na ty�ach dom�w schadzek zosta�y odnalezione zw�oki m�czyzny. Celnie ugodzony no�em, zapewne zmar� wkr�tce po napa�ci i rabunku. Ofiar� by� urz�dnik cenzury lubelskiego Starostwa, Pawe� Je�yk. �ledczy zajmuj�cy si� spraw� nie wykluczaj� bandyckiego motywu. Wydaje si� jednak tak samo prawdopodobne, �e mog�o to by� morderstwo polityczne dokonane przez zakonspirowan� boj�wk� �ydo-komunistyczn�. Pytamy w imieniu lublinian: ile� jeszcze trzeba ohydnych zbrodni, by w�adze po�o�y�y temu kres? (gj)
Maciejewski odnotowa� z nutk� satysfakcji, �e nie on jeden ��czy� �mierci Bindera i Je�yka. Cho� wola�by si� znale�� w lepszym towarzystwie ni� tajemniczy �gj� z �G�osu�.
Odk�adaj�c gazet�, zn�w przypomnia� sobie to otarcie na nadgarstku Je�yka. Raczej wygl�da�o mu na �wie�e. Zadzwoni� nawet do lekarza s�dowego, ale jego telefon nie odpowiada�.
Par� minut po dziewi�tej gabinet wype�nili tajniacy. Zyga pozwoli� najpierw Kraftowi zagoni� do pisania tych, kt�rzy zalegali z raportami. Reszt� podzieli� na trzy grupy. Wi�kszo�� wys�a� na miasto, �eby pos�uchali �wie�ych plotek. Potem kaza� Wilczkowi uda� si� na Piaski i dyskretnie zebra� informacje o Adamie Gajcu, urz�dniku Cukrowni �Lublin�.
��Po cichu, nieoficjalnie � powiedzia�. � Jak wr�cisz, przeka�esz mi wszystko, a gdyby mnie nie by�o, podkomisarzowi Kraftowi. Panie Kraft, prosz� mnie znale�� telefonicznie i przekaza�. � Urwa� na chwil�, zn�w zastanawiaj�c si� nad zegarkiem cenzora i nad tym, czy zaufa� zeznaniom, czy raczej swemu instynktowi. � Ty, Fa�niewicz, jak sko�czysz raport, pojedziesz na Dw�jk� i uczulisz dzielnicowych. Dwie sprawy: czy kto� z ferajny nie szasta fors� i czy kto� na urodziny nie dosta� z�otego sikora. A ty, Zielny, jakim� cudem zd��y�e� z raportem? Id� do redakcji �G�osu�. Potrzebuj� jeszcze raz poniedzia�kowego numeru.
Kiedy Maciejewski zosta� sam z zast�pc�, zn�w nastawi� wod� na herbat� i zasiad� nad czyst� kartk� papieru. Gdyby Kraft wsta� i zajrza� mu przez rami�, zdziwi�by si� niezmiernie, cho� by� przyzwyczajony do dziwacznych pomys��w kierownika wydzia�u. Zobaczy�by bowiem, �e podkomisarz szkicuje obsceniczny rysunek z bab�, jej fagasem i obrabiaj�cym mu ty�ek pederast�. A potem, �e Zyga gapi si� na swoje bazgro�y niczym jaki� historyk sztuki na tajemniczy u�miech Mony Lisy.
Pierwsza herbata tego ranka by�a obrzydliwa, druga ohydna, trzecia smakowa�a jak cykuta Sokratesowi. Ale na przek�r sobie Zyga pi� j�, wdycha� opar. Pozwoli� swoim my�lom ulecie� w bok, poza magiczny tr�jk�t Binder-Je�yk-Achajczyk. Na jego rysunku � tak�e tr�jk�t obsceniczny. Jak zwykle na kacu Maciejewski si�ga� w wy�sze rejony. Teraz zastanawia� si�, czy skojarzenie pornograficznego bazgro�u z morderstwami nie by�o tylko figlem jego umys�u. Co powiedzieliby na to pierwsi �ledczy Europy �
Ju� zamierza� �artem spyta� o to Krafta, ale pewnie odpar�by mu tylko policyjnym �argonem, �e jako ewangelik nie ma wiedzy.
Po p� godzinie wr�ci� Zielny, a z nim wesz�o do gabinetu dw�ch mundurowych. Wszyscy trzej mieli pod pachami tyle �G�os�w�, �e spokojnie mo�na by�oby nimi obdzieli� kilku gazeciarzy.
��Nie chcieli da� � powiedzia� tajniak, k�ad�c swoj� zdobycz na biurku Maciejewskiego. � Narzekali, �e policja wszystko gubi. I �e o tym napisz�.
��Co to ma by�? Potrzebowa�em jednej.
��No chyba nie chcia�by pan kierownik, �eby kto skapowa�, o kt�ry numer chodzi, co nie? � u�miechn�� si� Zielny.
��Tak, tak� � Zyga od�o�y� kartk� rysunkiem do do�u i odnalaz� w�r�d przyniesionej makulatury w�a�ciwy numer. Obejrza� uwa�nie pierwsz� stron�, po czym schowa� gazet� do teczki.
Po chwili jeszcze raz si�gn�� po telefon.
��Bank Golder? Podkomisarz Maciejewski. Czy pan prezes Lipowski jest ju� w biurze?
��Bardzo mi przykro, panie komisarzu. Pan prezes wyszed� w interesach i dzi� nie b�dzie przyjmowa�.
��Skoro nie ma pana Henryka Lipowskiego, to mo�e jest pan Chaim Golder? � sykn�� pod nosem Zyga.
��Przepraszam, nie dos�ysza�em � odezwa� si� uprzejmy g�os w s�uchawce.
��Do widzenia.
Zielny spojrza� znacz�co na szefa.
��Panie kierowniku � zacz�� nieco zdziwiony. � Mo�emy tam p�j��, machn�� legitymacj�, wpakowa� si� prezesowi do gabinetu i co nam kto zrobi?
��Faktycznie nie rozumiesz, Zielny. Przecie� nie mamy ju� sprawy Bindera.
��A co ma piernik do wiatraka? Przepraszam, Binder do Domu Bankowego Golder.
Zyga przez chwil� zastanawia� si�, czy nie powt�rzy� Zielnemu tego wszystkiego, z czym zapozna� wcze�niej Gienka, ale zrezygnowa�.
��Czekaj na komisariacie, mo�esz by� potrzebny � powiedzia� tylko tajniakowi. � Cokolwiek ��czy Bindera z Golderem, bior� to na siebie. Panie Kraft, ma pan gdzie� na wierzchu numer do cenzury?
Biuro kontroli druk�w przypomina�o Maciejewskiemu redakcj� �Kuriera�, kt�r� odwiedzi� dwa dni wcze�niej. Te� by�o ch�odne, pachnia�o farb� drukarsk� i specyficzn� woni� bibliotecznego kurzu. Na czterech biurkach pi�trzy� si� stos gazet, papier�w i ksi��ek. S�dz�c po ich tytu�ach oraz obj�to�ci, by�o tam wszystko � od przewodnik�w i rozpraw naukowych do powie�ci sensacyjnych i tomik�w poetyckich. Pod oknem przy pi�tym, najmniejszym biurku siedzia� m�ody blondyn w okularach i czarnym garniturze, jakby po pracy wybiera� si� na pogrzeb. Tyle �e Je�yka, o ile policjant pami�ta�, mieli chowa� dopiero za dwa dni.
��Podkomisarz Maciejewski � przedstawi� si� Zyga. � Zapowiada�em si� telefonicznie.
��Prosz�. � Urz�dnik wsta� i rozsun�� nieco papiery na s�siednim biurku. � Niestety nie znalaz�em jeszcze numeru, o kt�ry pan prosi�. Przepraszam, ale jestem tu od niedawna, a kolega Je�yk� Pan rozumie.
��Rozumiem. � Podkomisarz usiad� i od�o�y� kapelusz na stos ksi��ek obok parapetu. Zajrza� do notesu. � Pan referent Jan Stolczyk?
��M�odszy referent � sprecyzowa� urz�dnik.
Zyga przyjrza� si� jego u�miechni�tej, poczciwej twarzy. Co prawda nie widzia� do tej pory �adnego �ywego cenzora, jednak ten pasowa�by mu raczej na nauczyciela, a nie na �knebel wolno�ci s�owa�, jak napisa� kiedy� Zakrzewski w swoim komunistycznym pi�midle. Cho� z punktu widzenia starostwa pokrywanie bia�ymi plamami szpalt gazetowych i konfiskowanie nieprawomy�lnych ksi��ek zapewne nie r�ni�o si� wiele od poprawiania byk�w w rodzaju ��u�w� czy �Pi�s�dski� czerwonym profesorskim atramentem.
��Niech pan spokojnie szuka, poczekam � kiwn�� g�ow� Maciejewski. � A chwileczk�! Przy kt�rym biurku siedzia� pan Je�yk?
��Przy tym. � Cenzor przeszed� w r�g pomieszczenia. Na jego twarzy pojawi� si� wsiowy, zabobonny l�k, jakby w tamtym k�cie straszy�o.
��Mog� je obejrze�?
��Prosz�, panie komisarzu, ale nic pan nie znajdzie. Nie wolno nam przynosi� niczego z domu. Ani wynosi�, oczywi�cie.
��Oczywi�cie. � Maciejewski zacz�� otwiera� szuflady i ogl�da� druki. � A nie ma pan jakich� podejrze�? � zapyta� m�odego cenzora schylonego nad doln� p�k� masywnego rega�u obok wej�cia.
��No przecie� to wiadome! � Stolczyk wyprostowa� si�. � Komunistyczna boj�wka! � wybuchn��.
Zyga mia� ju� na ko�cu j�zyka pytanie, czy urz�dnik wyczyta� to w niezbyt prawomy�lnym �G�osie�, ale odpar� z powa�n� min�:
���ledztwo trwa i jak pan widzi, wzmogli�my czujno��. A tak mi�dzy nami, czy kt�ry� z pana koleg�w nie by� w konflikcie z zamordowanym?� � znacz�co zawiesi� g�os.
��Tak pan my�li? � Cenzor przetar� okulary.
��Nigdy nie wiadomo, gdzie mog� mie� agent�w � szepn�� Maciejewski.
��S�usznie � przytakn�� Stolczyk. � Z moskiewskimi agentami� Prosz�. � Poda� podkomisarzowi zwini�t� w rulon p�acht� nierozci�tej jeszcze gazety.
��Dzi�kuj�. � Zyga zerkn�� na pierwsz� stron�. Zobaczy� znajome zdj�cie Achajczyka, tym razem ju� okolone tekstem na ca�� rozk�ad�wk�. � A wie pan, jest jeszcze jeden drobiazg � zacz�� lekkim tonem. � Przypomina pan sobie, czy w dniu �mierci pan Je�yk mia� na r�ce zegarek?
��Zegarek? � M�ody urz�dnik podrapa� si� po g�owie zupe�nie jak sztubak niespodziewanie wyrwany do odpowiedzi. � Aaa, z zegarkiem kolegi Je�yka to by�a taka ma�a biurowa afera! W zesz�y wtorek� nie, w �rod� twierdzi�, �e kto� mu ukrad�, i pos�dza� nawet naszego str�a, �e znalaz� mo�e na umywalce w �azience i nie odda�. A w poniedzia�ek, to znaczy w dniu �mierci � poprawi� si� Stolczyk � faktycznie mia� zegarek�
��Ukradli � zamy�li� si� Maciejewski. � Bo �onie m�wi�, �e odda� do zegarmistrza.
��Mo�e zapomnia� � wzruszy� ramionami urz�dnik.
��A pan by zapomnia�? � spyta� �ledczy.
��Ja nie � zastrzeg� si� zaraz Stolczyk i odruchowo zerkn�� na boki, cho� byli sami � ale� Mo�e nie powinienem tak m�wi� o zmar�ym, jednak ostatnio pan Je�yk by� niesw�j, taki podenerwowany jaki�� My�l�, �e mia� k�opoty finansowe.
��A z czego pan to wnosi? � Podkomisarz spojrza� na niego uwa�niej.
��Bo s�ysza�em od koleg�w o jego �onie. Podobno niezbyt liczy si� z pieni�dzmi i ja tak sobie my�l�, cho� tylko tak zupe�nie prywatnie sobie my�l�! � zn�w si� zastrzeg�. Gdy Maciejewski �agodnie pokiwa� g�ow�, odetchn�� i doko�czy�: � Ja my�l�, �e on ten zegarek zastawi� w lombardzie, ale nie chcia� si� przyzna�.
Zyga spojrza� badawczo na m�odszego referenta.
��Jednym s�owem, pan Je�yk mia� k�opoty i sk�onno�� do ma�ych biurowych afer?
��Ale by� doskona�ym cenzorem i wiele si� od niego nauczy�em � oznajmi� z kamienn� twarz� Stolczyk.
��Oczywi�cie, dlatego osobi�cie prowadz� �ledztwo � r�wnie powa�nie odpar� Maciejewski. � Przepraszam, �e oderwa�em pana od pracy. Zreszt� i ja mam jej jeszcze sporo.
Wskaza� trzyman� w r�ku gazet�, po czym usiad� za biurkiem Je�yka. Nie by� medium, aby poczu�, co my�la� pracuj�cy tu do niedawna cz�owiek. Jednak dobrze zna� ten typ drobnego bydlaczka, kt�ry boi si� �ony, wstydzi koleg�w, a str�a wyzywa od najgorszych. Podkomisarz nie w�tpi�, �e cenzor zeszmaci� si� z mi�ym u�miechem, wzi�� �ap�wk� z min� �ca�uj� r�czki�, a potem pogna� do burdelu udawa� m�czyzn�.
Maciejewski wyj�� notes i zacz�� czyta� skonfiskowany artyku�:
KOLONIALNA DOBROCZYNNO��
Lublinowi paciorki, z�oto do kieszeni!
Czytelnikom literatury podr�niczo-przygodowej znany jest spos�b, w jaki handluje si� z dzikiemi. Ilu� to bohater�w ulubionych naszych ksi��ek w zamian za gar�� paciork�w lub kilka �okci perkalu zosta�o obdarowanych cenn� ko�ci� s�oniow� lub innymi drogimi towarami? Okazuje si� jednak, �e podobny proceder prowadzi� mo�na nie tylko w Afryce, Ameryce Po�udniowej, na Madagaskarze czy w wioskach naszych Kres�w. Co prawda Lublin nie jest osad� dzikus�w, ale i tu przy pewnej dozie przewrotno�ci mo�na prowadzi� podobne �interesa�.
Z rado�ci� i satysfakcj� donosili�my nieraz o post�pach w pracach restauracyjnych kaplicy na Zamku � bezcennym zabytku z czas�w �redniowiecza. A jak�e, chwalili�my za to nasze Starostwo, co tern bardziej znamienne, �e niecz�sto si� to zdarza na naszych �amach. Lecz oto wysz�o na jaw, �e wszyscy zostali�my oszukani�
Zyga nie mia� najmniejszych w�tpliwo�ci, �e tekst podpisany �Redakcja� wyszed� spod r�ki Bindera. Poznawa� ten prymitywny, k��liwy styl, niepozbawiony jednak oryginalnych por�wna�. Przebieg� szybko wzrokiem dwa kolejne, niezbyt odkrywcze akapity i doszed� do sedna:
Jak dowiedzieli�my si� z dobrze poinformowanych �r�de�, nawet kieruj�cy pracami prof. Achajczyk nie mia� pe�nej wiedzy o skarbach, kt�re kryje � a mo�e nale�y powiedzie�: kry�o � Zamkowe Wzg�rze. Tak donios�y fakt zar�wno dla nauki polskiej, jak i dla spo�ecze�stwa naszego miasta zosta� starannie ukryty. Przyczyna tego stanu rzeczy mo�e by� tylko jedna � ot� sprawuj�cy nadz�r Pan Starosta i �hojny darczy�ca�, Towarzystwo Przemys�owc�w, postanowili wszelkie znaleziska zachowa� dla siebie. Zabytkowych fresk�w zerwa� ze �cian si� nie da�o i pewnie tylko z tej przyczyny zostan� one na historycznym miejscu!
Binder plu� jeszcze troch� jadem i na koniec obieca� �wiernym Czytelnikom gazety�, �e tej sprawy tak nie zostawi i b�dzie �niezw�ocznie� informowa� o nowych faktach.
Poni�ej skonfiskowanego artyku�u znajdowa� si� odr�czny dopisek czerwonym atramentem:
Zyga jeszcze raz prze�ledzi� tre�� artyku�u i zgrzytn�wszy z�bami, zacz�� go przepisywa� do notesu. P.o chwili zdenerwowanie mu przesz�o, a og�upiaj�ca czynno�� wyciszy�a umys� niczym buddyjskiemu mnichowi, kt�ry przez ca�y dzie� obraca m�ynkiem modlitewnym.
Uwaga cenzora wydawa�a si� Maciejewskiemu coraz bardziej podejrzana. Skoro zdaniem Je�yka Binder nadepn�� na odcisk w�adzom wojew�dzkim, to dlaczego nie zosta�y wyci�te tylko akapity wyra�nie atakuj�ce starostwo? Jaki interes mia�a cenzura w os�anianiu nawet rzekomych machlojek Towarzystwa Przemys�owc�w? Od tego jest s�d cywilny, a nie starostwo. Skoro wi�c urz�dnik wykaza� si� tak daleko id�c� gorliwo�ci�, zaryzykowal odwo�aniami do s�du, by�o jasne, �e zrobi� tak z czyjego� polecenia.
No i dlaczego sam Binder uderzy� z tak grubej rury? Przecie� zna� najwa�niejszy, wymy�lony przez samych dziennikarzy artyku� 107 rozporz�dzenia o prawie prasowym: �Cenzor jest wra�liwy na
Dalej w artykule pojawi� si� (jak�e niewinnie!) profesor Achajczyk, natomiast nie by�o s�owa o banku Goldera. Skoro obaj stanowili �dobrze poinformowane �r�d�a�, to dlaczego jeden pozosta� w cieniu, a drugi si� wychyli�? Gdyby chodzi�o o innego dziennikarza, mo�na by to uzna� za przejaw nieudolno�ci, ale nie w przypadku starego wygi Bindera!
Maciejewski ju� mia� pewno��, �e obsceniczny fresk w klozecie by� znakiem r�wnie nieomylnym jak krzew gorej�cy � Achajczyk gra� Binderem i Je�ykiem. Tylko o co?
��Przepraszam pana � wyrwa� go z rozmy�la� g�os urz�dnika. � Gdyby pan czego� potrzebowa�, b�d� za chwil�.
��Tak! � Zyga niemal wykrzykn��. � Jedna rzecz. Mog� zadzwoni� na komisariat?
��Bardzo prosz�. Wyj�cie na miasto przez zero-jeden.
Gdy za m�odym cenzorem zamkn�y si� drzwi, Maciejewski kaza� Kraftowi, �eby pos�a� kogo� do lombard�w w okolicy Krakowskiego Przedmie�cia.
��Tak, chodzi o t� z�ot� omeg� Je�yka. Czy nie zosta�a zastawiona w zesz�ym tygodniu, a odebrana najp�niej w poniedzia�ek.
Nacisn�� wide�ki aparatu, po czym od razu wykr�ci� kolejny numer. Przys�oni� usta niezbyt czyst� chustk� i czeka�, a� kto� odbierze.
��
Tak jak �ledczy przewidzia�, uprzejmy urz�dnik po drugiej stronie linii sta� si� tym razem r�wnie� pomocny.
��
��Chcia�bym rozmawia� z panem prezesem Lipowskim.
��
W s�uchawce co� zatrzeszcza�o i po chwili podkomisarz us�ysza� inny g�os, r�wnie� tchn�cy wytrenowan� uprzejmo�ci�:
��
��Dzie� dobry, panie prezesie � powiedzia� Zyga po polsku. � Tu podkomisarz Maciejewski, kierownik Wydzia�u �ledczego. Prosz� mi wybaczy� ten niewinny podst�p, obawiam si� jednak, �e koniecznie powinni�my pom�wi�. W pa�skim biurze za kwadrans?
Prezes Golder-Lipowski by� energicznym, przystojnym m�czyzn� ko�o czterdziestki. Zyga po�a�owa�, �e nie zabra� ze sob� Zielnego � dobrze by mu zrobi�o zobaczy�, jak powinien le�e� nienagannie skrojony garnitur. Nawet gdy bankier siedzia� � z wyrazem twarzy r�wnie nienagannym jak jego ubranie � nie robi� mu si� garb ani inne zb�dne fa�dy. Tylko w oczach prezesa widnia�a gotowo�� do odparcia ataku, cho� przez telefon Maciejewski wyczu�, �e podst�p z
��Do rzeczy, w czym mog� pom�c policji? Czy�by pojawi�y si� fa�szywe marki? � zapyta� Lipowski, wskazuj�c fotel naprzeciw masywnego d�bowego biurka. Nie zna� by�o po nim �ydowskiego pochodzenia. Zachowywa� si� i m�wi� jak Polak.
��A jak sukcesy p�ywackie pana prezesa?
��Sukcesy p�ywackie� � Bankier ju� nie ukrywa� rozbawienia. � Teraz i ja sobie przypominam. Zygmunt Maciejewski, pierwsze miejsce w okr�gu w wadze p�ci�kiej w 1925?
��W 1924. I jak pan prezes widzi, teraz raczej waga ci�ka. � Zyga poklepa� si� niedbale po brzuchu. � Pan zechce wybaczy� moje naj�cie, ale po pierwsze, to nieoficjalna wizyta, a po drugie, w pa�skim interesie.
��Czy�by mi co� grozi�o?
Maciejewski zagryz� warg�. To pytanie Lipowski wypowiedzia� takim samym przezroczystym tonem, jaki utrzymywa� od pocz�tku rozmowy, a jednak co� w nim zabrzmia�o fa�szywie. Mo�e zbyt ma�o, aby uzna� to za sukces, niemniej gdyby jakie� medium wejrza�o do umys�u prezesa, z pewno�ci� dostrzeg�oby tam zm�cenie spokoju, jaki prezentowa� na zewn�trz.
��To w�a�nie chcia�bym ustali�. � Zyga wyj�� notes. Potrzebowa� pretekstu do trzymania czego� w r�kach, skoro nie m�g� zapali� papierosa. W gabinecie nie by�o czu� nikotyny, nigdzie te� nie sta�a popielniczka. � Ale zaczn� od suchych fakt�w. Po pierwsze, nied�ugo przed �mierci� redaktora Bindera spotka� si� pan z nim poufnie tu, pod pa�skim bankiem, w pa�skim samochodzie. By� pan widziany. Po drugie, w spotkaniu opr�cz zamordowanego i pana bra� udzia� jeszcze jeden m�czyzna. Po trzecie, nie zg�osi� si� pan do nas, kiedy prasa donios�a o morderstwie i rozpocz�ciu �ledztwa. Po czwarte, kiedy telefonowa�em do pana, nie chcia� pan rozmawia�. Jak pan prezes mi to wyja�ni?
��Panie komisarzu, ja tu pracuj� i naprawd� nie mog�
��Ale dla jakiego� Mullera z Deutsche Bank pan m�g�. Czy pan Muller by� mniej nieum�wiony? � u�miechn�� si� sarkastycznie Maciejewski. � Dobrze, powiedzmy, �e ustosunkowa� si� pan do mojego �po czwarte�. Co z wcze�niejszymi punktami?
��Dobry z pana bokser � odwzajemni� si� u�miechem Lipowski. � Cztery kr�tkie i odskok. Ale co mam powiedzie�?! Nie znokautowa� mnie pan. Napije si� pan czego�?
��Dzi�kuj�, jestem na s�u�bie. A wi�c?
��A m�wi� pan, �e przyszed� nieoficjalnie! � z�apa� go za s�owo prezes.
Zyga zrozumia�, �e faktycznie do nokautu by�o du�o dalej, ni� si� spodziewa�, przekraczaj�c drzwi domu bankowego.
��Ma�� kaw� poprosz�. � Odczeka�, a� Lipowski przeka�e to sekretarce, i kontynuowa� ju� bardziej lisim tonem: � Panie prezesie, bezwzgl�dnie powinien pan zg�osi� si� na policj�, bo to pa�skie spotkanie z Binderem mo�e by� istotne dla �ledztwa. Jest jednak co� jeszcze: mam powody przypuszcza�, �e to mo�e nie by� ostatnie morderstwo. Pan ma �on�, dzieci, taki pi�kny bank�
��Grozi mi pan?
��Przeciwnie. Dodam, �e na razie tylko ja wiem, �e widzia� si� pan z Binderem.
��Ile? � spyta� rzeczowo Lipowski.
��Wszystko. � Zyga nachyli� si� nad biurkiem. � Czyli ca�� prawd�.
��Chyba nie dojdziemy do porozumienia � pokr�ci� g�ow� prezes. � Pan zupe�nie nie jest cz�owiekiem interesu.
To zabrzmia�o Maciejewskiemu bardzo �ydowsko, a w ka�dym razie tak, jak pojmowali �ydowsko�� ludzie o durnopatriotycznym umy�le typu Gajec. Zyga jednak wiedzia�, �e w pewnych sprawach narodowo�� nie ma �adnego znaczenia. Dobitnie wskazywa�y na to do�wiadczenia policji ameryka�skiej � tam gangi w�oskie, irlandzkie, �ydowskie, a tak�e polskie podzieli�y miasta i ca�e stany na w�asne strefy wp�yw�w, dzia�aj�c dok�adnie tak samo i pos�uguj�c si� takimi samymi argumentami. A do podstawowych nale�a�y takie s�owa jak �interes�, �geszeft� czy �business�.
��Pan wybaczy, panie podkomisarzu, ale nie b�d� m�g� napi� si� z panem kawy. � Lipowski wsta� i zapi�� g�rny guzik swojej szarej marynarki.
��M�wi� jak sportsmen sportsmenowi � bez wi�kszej wiary Zyga uciek� si� do ostatniej sztuczki, jaka mu przysz�a do g�owy. � Czy pan naprawd� wie, co robi?
��No wi�c odpowiem jak sportsmen sportsmenowi: mam �on�, dzieci i pi�kny bank, sam pan tak to uj��. Dlatego w�a�nie robi�, co robi�. Ceni� pana dokonania bokserskie, ale je�li pan przyjdzie oficjalnie, przepraszam, w og�le nie b�d� z panem rozmawia�. Od tego mam adwokata.
Wychodz�c, Maciejewski spotka� si� w drzwiach z sekretark�. Zauwa�y�, �e i osobiste asystentki prezes Lipowski wybiera� ze znawstwem � figur� mia�a jeszcze lepsz� ni� jego weso�a piel�gniarka R�a, cho� sukienka z obni�onym stanem � nieco
��Nawet bez cukru doskona�a, panie prezesie � pochwali�.
��Ciesz� si� z opinii smakosza � odpar� ze sztywnym uk�onem Lipowski i zdj�� s�uchawk� telefonu z wide�ek na znak definitywnego zako�czenia audiencji. � Niemniej �egnam.
Kiedy Zyga przekracza� pr�g Domu Bankowego Golder, �wieci�o s�o�ce. Teraz, gdy wyszed�, musia� szczelnie zapi�� p�aszcz. Na ulicy panowa� przenikliwy ch��d, a z wcze�niej niepozornych chmur sypn�o rzadkim �niegiem. Jaki� podobnie opatulony m�czyzna w zaparowanych rogowych okularach potr�ci� go, goni�c ��semk� sun�c� wolno do przystanku za rogiem. Uchyli� kapelusza, wymamrota� co� i pobieg� dalej.
Maciejewski odwr�ci� si�, si�gn�� do kieszeni. Tyle dobrego, �e m�g� wreszcie zapali�. Pierwsz� zapa�k� zdmuchn�� jednak wiatr, drug� zgasi� p�atek �niegu, a pozosta�e by�y ju� dawno spalone, tylko bezmy�lnie w�o�one z powrotem do pude�ka. Zyga nie cierpia� tego swojego nawyku, jednak nie potrafi� si� odzwyczai�.
Na��g wo�a� o kolejn� porcj� nikotyny, a zdenerwowanie czyni�o go jeszcze silniejszym. Podkomisarz fatalnie rozegra� spraw� z Lipowskim, co gorsza, dobrze wiedzia�, �e nic nie da si� poprawi�. Z prezesem nale�a�o zagra� z grubej rury i oficjalnie. Tylko jak, cholera, to zrobi�, skoro nie mia� sprawy Bindera?! A mo�e powinien od razu z cenzury zadzwoni� albo zaj�� do komendy wojew�dzkiej? Pal sze��, �e Tomaszczyk �winia! Z kolei taki na przyk�ad Borowik zawsze wygl�da� mu na porz�dnego glin�
W�ciek�y na siebie, na sw�j zapa�czany nawyk i syndrom psa ogrodnika ju� postawi� nog� na pode�cie s�siaduj�cego z bankiem hotelu �Victoria�. Portier jednak, otaksowawszy wzrokiem jego zniszczone ubranie, nie raczy� otworzy� drzwi. To przypomnia�o Maciejewskiemu, �e zapa�ki w hotelu b�d� co najmniej dwa razy dro�sze ni� w kiosku. Poszed� dalej, jednak wszystkie jego my�li kr��y�y wok� papierosa wetkni�tego z powrotem do paczki.
By� na rogu Kapucy�skiej i Krakowskiego Przedmie�cia, kiedy zn�w kto� na niego wpad�. Zdziwiony podkomisarz rozpozna� Lennerta.
��Serwus, Zyga! Co za spotkanie! � u�cisn�� mu r�k� mecenas.
��Masz zapa�ki? � spyta� kwa�no Maciejewski.
Zaci�gn�� si� g��boko, gdy przyjaciel poda� mu ogie�. �nieg ju� nie pada�, nawet wiatr jakby os�ab�, tylko chmury � g�ste i kot�uj�ce si� jak papierosowy dym w pijackiej mordowni � na dobre zas�ania�y niebo.
��Dzi�kuj� � skin�� g�ow� podkomisarz. � A co tu robisz na mrozie?
��B�dziemy gada� na ulicy? Chod� na kielicha. � Lennert wskaza� r�k� szyld �Europy�.
��Jestem na s�u�bie.
��No to zjemy obiad. Towarzystwo Przemys�owc�w stawia.
��Pan mecenas bardzo dzi� �askaw. � Maciejewskiemu zaburcza�o w brzuchu na sam� my�l o jedzeniu. � Przez grzeczno�� nie odm�wi�.
W �Europie� by�o t�oczno, sal� wype�niali go�cie hotelowi � g��wnie przedsi�biorcy za�atwiaj�cy swoje interesy w stolicy wojew�dztwa, tak�e co lepiej op�acani biurali�ci z firm i urz�d�w mieszcz�cych si� w �r�dmie�ciu. Wi�kszo�� twarzy Zyga zna� z widzenia.
��No chyba nie ma miejsc � wzruszy� ramionami podkomisarz i zawr�ci� ku wyj�ciu, ale Lennert zatrzyma� go i skin�� na pana To�ka, kt�ry akurat mia� dzienn� zmian�.
Kelner zaraz wyszuka� niewielki stolik w rogu. Przecisn�li si� obok �apczywie po�ykaj�cego obiad prowincjusza z sumiastym w�sem. Ten obrzuci� ich uwa�nym spojrzeniem, po czym zaj�� si� swoim posi�kiem.
��Mo�e dwa jarz�biaczki na dobry apetyt? � zapyta� z u�miechem pan Tosiek, kiedy usiedli.
��Nie daj si� prosi�, Zyga � popar� kelnera mecenas. � Na s�u�bie lekarstwa mo�na przyjmowa�.
Podkomisarz kiwn�� g�ow�. Zam�wi� bia�y barszcz i sznycel, ale jego my�li kr��y�y zupe�nie gdzie indziej.
��S�uchaj, Stachu � zacz��, kiedy ju� zostali sami. � Ty znasz dobrze Goldera?
��Goldera? � powt�rzy� Lennert. � Znaczy Lipowskiego! Tyle co i ty. A co? Je�dzi jak wariat i mandat�w nie p�aci?
Ten dzie� rzeczywi�cie by� paskudny. Mo�e Zyga tylko sobie wmawia�, �e kaca ma pod kontrol�? Wyra�nie zawodzi� go instynkt. Bo nie wiedzia� na przyk�ad, dlaczego odni�s� wra�enie, �e przyjaciel wcale nie by� zdziwiony pytaniem o bankiera.
��Niewa�ne � burkn��. � Wi�c bijemy si� jutro?
��A jak�e! O, dzi�kujemy, panie To�ku! � Prawnik u�miechn�� si� do kelnera, kt�ry w�a�nie przyni�s� dwa oszronione kieliszki, i si�gn�� po trunek.
Teraz dopiero Maciejewski zauwa�y�, �e Lennert ma ca�� praw� d�o� w banda�ach.
��Tak chcesz boksowa�?! Chyba zwariowa�e�! � powiedzia�. � Co ci si� sta�o?
��Eee, nic! � machn�� r�k� przyjaciel. � Pies mnie ugryz�.
��Pies? � Zyga wzdrygn�� si�, przypomniawszy sobie wczorajszy powr�t do domu. � Jaki pies?
��A wyobra� sobie, peki�czyk. � Lennert nachyli� si� nad stolikiem i szepn�� przyjacielowi do ucha: � Broni� sukinsyn cnoty �ony pana starosty. Mocno przechodzonej, ale zawsze to magistrackiej.
Maciejewski parskn�� �miechem. Zna� mi�osne podboje przyjaciela, a ju� ten romans z pani� staro�cin� zna� chyba ca�y Lublin z wyj�tkiem najbardziej zainteresowanego. I Zyga nader plastycznie wyobra�a� sobie t� zapewne filmow�, romantyczn� scen�: bordowy peugeot p�dzi zasnut� jesienn� mg�� szos�, dajmy na to, na Snopk�w. Zje�d�a na poln� drog� mi�dzy malowniczymi wierzbami w dolinie Ciemi�gi (brak tylko chocho��w z Wyspia�skiego, ale polne opary
��Z tak� r�k� chcesz jutro boksowa�? � powt�rzy� czerwony na twarzy podkomisarz.
��Podgoi�o si� od niedzieli. A co, tch�rzysz? � Lennert te� si� �mia�, ale potem nagle spowa�nia�. � Dobrze, �e ci� spotka�em, Zyga, bo i tak musz� z tob� na serio pogada�. Zaje�dzisz si�.
��S�ucham? � �ledczy opr�ni� kieliszek jednym haustem.
��A s�uchaj! Widzia�e� si� w lustrze? Wygl�dasz nie lepiej od tych, kt�rych �apiesz. Forsa �adna, a jeszcze no�em mo�na oberwa�. Teraz chcesz dosta� Goldera! Nie pytam, w czym rzecz, i wyobra� sobie, wcale mnie to nie interesuje. Radz� jak przyjaciel: id� na dziewi�t� do roboty, wracaj po fajerancie do domu i tyle,
��Naprawd�? � Maciejewski zapali� papierosa. � To wymy�l mi haka na Goldera.
��A niech ci� szlag! � zdenerwowa� si� jego uporem Lennert.
Mecenas pr�bowa� jeszcze co� perswadowa� Zydze, ale kiedy ten zaatakowa� obiad niczym wilki konny zaprz�g na obrazie Fa�ata, niewiele do niego dociera�o. Od�o�y� �y�k�, dopiero gdy przyjaciel wspomnia� o wolnym etacie w biurze Towarzystwa Przemys�owc�w.
��S�ysza�em, �e wspieracie finansowo prace archeologiczne na Zamku.
��Jakie tam archeologiczne! � Lennert otar� usta serwet�. Przy okazji odruchowo przejecha� d�oni� po policzku, sprawdzaj�c, czy broda nie odrasta. � Konserwatorskie, w kaplicy. Powiniene� j� zobaczy�, jak b�dzie gotowa. Takiej nie ma chyba nigdzie na �wiecie. Jakby� wszed� do cerkwi i gotyckiej katedry jednocze�nie.
��Hm, je�li archeologiczne, to pomy�la�em, �e konserwatorzy bior� wi�ni�w z Zamku do ci�kich rob�t. Op�aca si�, bo za darmo, ale z drugiej strony musieliby im ci�gle patrze� na r�ce. Zw�aszcza gdyby si� tam dokopali do jakich� skarb�w.
��Skarb�w! Sk�d ty bierzesz takie rewelacje, Zyga? Chyba z �G�osu� � usztywni� si� prawnik.
��A pisali o tym w �G�osie�? � spyta� znad sznycla Maciejewski.
��Nie wiem, bo nie czytam, ale to ten poziom rozmowy � warkn�� Lennert. � I wcale mnie nie obchodzi, co tam odnowi�, a czego nie odnowi�. Amerykanie nazywaj� takie co�
��J� orze czy dla niej orze, Stasiu?
��A z tym to r�nie bywa. Nie gniewaj si�, musz� ju� i��. Kelner, p�aci�! Wychodzisz? � zwr�ci� si� do Zygi.
��Wypij� jeszcze kaw� � powiedzia� Maciejewski i wsta�, �eby si� po�egna�.
�ciskaj�c d�o� przyjaciela, podkomisarz widzia�, �e cho� Lennert udaje spokojnego, w �rodku a� si� w nim gotuje. Maciejewski tak naprawd� czu� to samo. Pokpi� rozmow� z Lipowskim
Maciejewski si�gn�� do portfela, aby zap�aci� od razu za kaw�. Ale ju� prawie nic w nim nie zosta�o, bo jak zwykle niemal ca�� pensj� wp�aci� po pierwszym do PKO.
��Jednak innym razem, panie To�ku. � U�miechn�� si� przepraszaj�co do kelnera. Ten odpowiedzia� mu niskim uk�onem i Zyga wyszed�.
Ledwie jednak pchn�� przeszklone drzwi oddzielaj�ce restauracj� od hallu, zn�w us�ysza� g�os przyjaciela. Lennert sta� ty�em do niego, a przy nim znany podkomisarzowi z gazety brodaty profesor Achajczyk.
��Porozmawiamy jutro, jak by�o um�wione. � Mecenas pr�bowa� si� wyrwa�.
��A je�li nie zechc� z tym czeka� do jutra? � Achajczyk z�apa� go za rami�.
��Panie profesorze, wsp�pracujemy dobre kilka miesi�cy�
��Wsp�pracujemy?!
��Pan jest zdenerwowany, rozumiem � przem�wi� prawnik �agodz�cym tonem. � Ale dzi� naprawd� nie mog� nic zrobi�. Bardzo si� spiesz�. To tylko dzie� r�nicy, panie profesorze. Do zobaczenia jutro. � I szybko wyszed�, a obrotowe drzwi hotelu d�ugo kr�ci�y si� niczym �mig�o.
Maciejewski przepu�ci� wchodz�cego na sal� restauracyjn� Achajczyka. Ten, nawet nie spojrzawszy na Zyg�, podzi�kowa� mu skinieniem g�owy. Podkomisarz wyszuka� wzrokiem pana To�ka i kiwn�� na niego d�oni�.
��Zna pan tego pana? � zapyta�.
��Oczywi�cie, to profesor Achajczyk. Mieszka w hotelu, pierwsze pi�tro, numer 121. � Kelner wyrzuci� dane jak z automatu zadowolony, �e nikt w mie�cie nie jest lepiej poinformowany od niego.
��A czy na jutro wiecz�r ten profesor i mecenas Lennert maj� mo�e zarezerwowany stolik?
��Przepraszam, panie komisarzu, zaraz sprawdz�. Zyga nie czeka� d�ugo. Pan Tosiek zamieni� tylko kilka s��w z szefem sali i po chwili wr�ci�.
��Tak, istotnie � powiedzia�. � Jutro o �smej. A jak pan komisarz to odgad�?
��Gdzie si� pan podziewa�? � warkn�� komendant Soboci�ski. � Prosz� � wskaza� krzes�o po drugiej stronie biurka.
��Przepraszam, nie wiedzia�em, �e pan nadkomisarz b�dzie mnie potrzebowa�. � Zyga usiad�. � Prowadzi�em rozpoznanie operacyjne.
��A co pan, kraw�nik jeste�, �eby osobi�cie biega� po mie�cie? I skoro rozpoznanie, to dlaczego jedzie od pana jarz�biakiem? I co pan robi� dzi� w cenzurze, je�li wolno?
Maciejewski westchn��. Dawno nie widzia� komendanta tak w�ciek�ego. Soboci�ski by� a� p�sowy na twarzy, niezdrowy rumieniec przebija� nawet spod jego przerzedzonych w�os�w.
��I do cholery ci�kiej, my� si� pan chyba na Wielkanoc! � Nadkomisarz waln�� pi�ci� w st�.
Widz�c narastaj�ce zdenerwowanie komendanta, Zyga domy�la� si�, �e dojdzie i do tego argumentu. Pozna� Soboci�skiego, zanim si� jeszcze spotkali, bo jako aspirant w Zamo�ciu czyta� jego rozporz�dzenia z czas�w, gdy nadkomisarz tu� po wojnie w 1918 dowodzi� tamtejsz� milicj�. Zas�yn�� jako nieprzejednany wr�g brudnych wychodk�w i krzewiciel higieny � nie tylko w�r�d ludno�ci, ale i samych funkcjonariuszy. Maciejewski wci�� mia� przed oczyma jego rozkaz dzienny: �W�osy na g�owie nale�y przystrzyga� kr�tko, a j� sam� my� ciep�� wod� i szarym myd�em przynajmniej raz na tydzie�. R�ce maj� by� umyte przed ka�dym wyj�ciem na s�u�b� jak r�wnie� po zej�ciu ze s�u�by. Brud pod paznokciami starannie usuwa�. Nogi my� co dzie� przed udaniem si� na spoczynek ciep�� i zimn� wod�. Zimna woda uodparnia nogi od zazi�bienia. Kalesony obowi�zkowo zmienia� przynajmniej raz w tygodniu. Przestrzegania rozkazu dopilnuje wyznaczony przodownik techniczny�.
Fakt, w Zamo�ciu Maciejewski jeszcze sam z siebie stosowa� si� do tych wytycznych. Ale teraz z pewno�ci� Soboci�skiemu nie chodzi�o tylko o brudny ko�nierzyk. Kto� ca�kiem niedawno musia� zadzwoni� do niego z pretensjami. Lipowski? Nie, kto� wa�niejszy, bankierem nadkomisarz by si� tak nie przej��.
��Przepraszam, panie komendancie � powiedzia� Zyga. � Kolejn� noc prawie nie spa�em. Pojawi� si� �lad w sprawie Bindera. Sprawdza�em go.
��Dlaczego pan traci nasz czas zamiast zawiadomi� Urz�d �ledczy? � zmarszczy� brwi Soboci�ski. � To ju� jest ich sprawa.
��Panie komendancie, jestem w kropce � mrukn�� Maciejewski zgn�bionym g�osem. � Tak naprawd� mam tylko nieoficjalne zeznania pijanego �wiadka i par� w�asnych podejrze�. Je�li wojew�dzka p�jdzie tym tropem i co� znajdzie, zgarnie premie kosztem naszego wydzia�u. Je�li nic nie znajdzie, to my wyjdziemy na idiot�w.
��Tu nie liga powiatowa, panie podkomisarzu. To jest gra w reprezentacji.
��Jest jeszcze co�, panie komendancie� � zacz�� ostro�nie Zyga. Nie by� ca�kiem pewny, czy w tej sprawie mo�e zaufa� Soboci�skiemu. Cho� do tej pory nigdy si� na nim nie przejecha��
��No s�ucham!
Maciejewski opowiedzia� o spotkaniu z Zakrzewskim i Gajcem, o wyci�tym przez cenzur� artykule w �G�osie�, prezesie Lipowskim oraz profesorze Achajczyku. Ca�� prawd�, pomin�� jedynie w�tek Tr�bicza.
��I s�dzi pan, �e kto� w komendzie wojew�dzkiej jest w zmowie? � Soboci�ski uni�s� brwi.
��A po co by nam przysy�ali takiego Tomaszczyka? Nie w�tpi�, �e to on stoi za odsuni�ciem nas od sprawy Bindera. Nic nie robi, tylko w�szy.
Komendant wsta� i przeszed� si� po gabinecie.
��No dobrze � zdecydowa� po minucie namys�u. � R�b pan swoje. Do tej pory nigdy mnie pan nie zawi�d�, komisarzu. Jak b�dziecie co� mieli, chc� wiedzie� pierwszy. A, i jeszcze jedno! Na mi�o�� bosk�, zr�b pan co� ze sob�, bo sam pan wygl�dasz jak bandyta.
Ledwie Maciejewski zamkn�� za sob� drzwi gabinetu Soboci�skiego, zobaczy� u�miechni�tego od ucha do ucha Tomaszczyka. Szed� korytarzem, a za nim prowadzono skutego kajdankami Zakrzewskiego. Poeta mia� m�tny wzrok � najwyra�niej po wczorajszym pija�stwie rano przesadzi� z klinem. Na widok Zygi zatrzyma� si� na chwil� i pokiwa� g�ow�.
��Idziemy � pchn�� lekko aresztanta pilnuj�cy go tajniak.
Maciejewski kiepsko zna� swoich wywiadowc�w politycznych. By�o ich tylko sze�ciu, cztery razy mniej ni� kryminalnych. A on, gdy zosta� kierownikiem Wydzia�u �ledczego, z miejsca przekaza� tych tajniak�w Kraftowi. Uzna�, �e do�� ma na g�owie prawdziwych przest�pc�w, by jeszcze tropi� wydumane spiski �ydokomuny. Nie zamierza� osobi�cie dozorowa� inwigilowania syjonist�w albo naiwnych student�w, kt�rzy zamiast kocha� marsza�ka, roili o republice ludowej czy Polsce od morza do morza. Co innego bia�ostockie lub Kresy, gdzie faktycznie sowieccy agenci mogli trafi� na podatny grunt, jednak Lublin�
Teraz, kiedy w ci�gu czterech dni Tomaszczyk rozpanoszy� si� w komisariacie jak u siebie, Zyga �a�owa�, �e odpu�ci� sobie te sprawy. Kompletnie nie wiedzia�, jak gra� politycznymi. Na szcz�cie na jednego z nich, Dudarza, mia� haka. I tamten dobrze o tym pami�ta�.
Podkomisarz wszed� do pokoju wywiadowc�w kryminalnych. By� prawie pusty, tylko Zielny udawa�, �e pracuje nad jakim� raportem. W istocie zabawia� rozmow� pann� Jadwig�, kt�ra przysiad�a na brzegu sto�u. S�ysz�c skrzypni�cie drzwi, oboje podnie�li g�owy. Na twarzy tajniaka wci�� b��ka� si� u�mieszek amanta z przedmie�cia.
��Nie maj� pa�stwo nic do roboty? � sykn�� Maciejewski.
��Przepraszam. � Maszynistka wysz�a sp�oszona.
Zielny niby zerka� do swojego raportu, ale wida� by�o, �e czeka na polecenia.
��Wiesz co� o tym, kto chodzi� za Zakrzewskim? � zapyta� Zyga.
��Nie, nic, panie kierowniku. A powinienem?
��P�jdziesz teraz do politycznych i wywo�asz Dudarza. Niech idzie z tob� do klozetu.
���e niby co, panie kierowniku? Konfesjona�? � domy�li� si� tajniak. � Prosz� zej�� za pi�� minut. � Wsta� i od�o�y� niedoko�czony raport na swoj� p�k�. � A nawet za trzy, panie kierowniku.
Maciejewski podszed� do okna. Star�, porysowan� szyb� na ukos znaczy�o go��bie g�wno. Kraft kaza�by natychmiast wo�a� str�a, aby je star�, ale Zyga tylko zasun�� firank� i przysiad� na s�siednim parapecie. Na dziedzi�cu wiatr zacz�� w�a�nie rozdmuchiwa� kup� li�ci, kt�re dozorca ju� kt�ry� dzie� z rz�du starannie zagrabia�, ale nie wyrzuca�. Ostatnio sporo si� m�wi�o o zwalnianiu pracownik�w cywilnych, wi�c oszcz�dza� robot�, �eby by�o wida�, jak si� krz�ta.
Zyga spojrza� na zegarek. Min�o trzy i p� minuty od rozmowy z tajniakiem. Przyspieszaj�c kroku, zszed� na parter do toalety. Zielny przegl�da� si� w niemal matowym ze staro�ci lustrze i przyg�adza� w�osy. Dudarz sta� w k�cie i niespokojnie pali� papierosa.
��O co chodzi, panie komisarzu? � zapyta�, podchodz�c dwa kroki.
��O Zakrzewskiego, Dudarz. � Maciejewski �agodnym ruchem wyj�� mu papierosa z d�oni, prze�ama� i utopi� w ka�u�y, kt�ra zebra�a si� nad przytkan� kratk� odp�ywow�. � Kto go zdj�� i jakim cudem? Tylko ja nie jestem Tomaszczyk, mnie si� m�wi prawd�.
Tajniak odetchn�� z ulg�. Jego chud� twarz rozszerzy� u�miech, szczurze w�siki unios�y si� do g�ry.
��Tu nie ma �adnej tajemnicy, panie komisarzu, przysi�gam. Wszystko by�o jak w raporcie. Dostali�my cynk z Dw�jki, �e jest w mieszkaniu na Towarowej. I rzeczywi�cie by�. Zgarn�li�my klienta prosto z po�cieli, w samych kalesonach. A w�d� na kilometr od niego jecha�o, panie komisarzu.
��Do rzeczy: kto go wystawi�? � warkn�� Zyga.
��Baba, �yd�wka. Jaka� Szajman czy Szyjman, nie pami�tam, ale wszystko jest w raporcie.
��A czego w nim nie ma? � Maciejewski zacz�� powoli i�� w stron� pisuar�w, spychaj�c wywiadowc� coraz bli�ej ka�u�y przy kratce odp�ywowej. � Bo przypomn� sobie, kto rok temu sprzeda� pismakom�
��Panie podkomisarzu, to ca�kiem jasna sprawa � zapewni� pospiesznie wywiadowca. � Ja wiem, �e pan podkomisarz zabroni� go za bardzo szuka�. I nikt nie szuka�, przysi�gam! Ta kobita go wyda�a z zazdro�ci. Pok��cili si�, a jak zasn��, pogna�a na komisariat.
Obcasy Dudarza na p� centymetra zanurzy�y si� ju� w brudnej wodzie. Maciejewski ponad jego ramieniem spojrza� na Zielnego. Ten pokr�ci� g�ow�. �Nie ��e� � powiedzia� samym ruchem warg.
��Prawd� m�wi�, panu podkomisarzowi Tomaszczykowi trafi�o si� jak �lepej kurze�
��Dobra � przerwa� tajniakowi Zyga. � Skorzystali�cie z klozetu, to do roboty. I g�ba na k��dk�, tak?
Dudarz skin�� g�ow� i stukn�� obcasami, a� chlupn�a woda na posadzce.
��Imi�, nazwisko, imi� ojca! � wrzasn�� Tomaszczyk.
��W�adimir Uljanow, Iljicz � odpar� spokojnie Zakrzewski.
��Imi�, nazwisko, imi� ojca!
��Z�ama� mnie pan, panie w�adzo. Lew Bronstein, Dawidowicz�
��Tomaszczyk, pozwolisz na chwil�? � Maciejewski uchyli� szerzej drzwi.
��Nie widzisz, Zyga, �e jestem zaj�ty?! � warkn�� tamten. � Jak kto� wypuszcza komunist�w, kto� inny musi ich �apa�.
��Panie komisarzu, to wa�ne � przynagli� s�u�bowym tonem Zyga.
Tomaszczyk niech�tnie wsta� zza biurka i szerokim �ukiem omijaj�c siedz�cego przed nim na krze�le wywrotowego redaktora, podszed� do Maciejewskiego.
��Nie wo�aj konwojenta, Zielny go popilnuje.
��Bez w�tpienia � skrzywi� si� Tomaszczyk, obrzucaj�c wystrojonego tajniaka ostrym spojrzeniem.
Stan�li na korytarzu obok poka�nej spluwaczki u�ywanej przez ca�y wydzia� jako popielniczka.
��Zapalisz? � ugodowo zapyta� Maciejewski, wyci�gaj�c swoje soko�y.
��Szybciej, Zyga, szkoda czasu!
��Dobrze� � Podkomisarz schowa� papierosy. � S�uchaj, pu�� Zakrzewskiego.
��A niby dlaczego?! � burkn�� Tomaszczyk, poprawiaj�c okulary. Zyga zauwa�y�, �e same zsuwa�y mu si� po spoconym nosie.
��Bo to m�j informator. Jest mi potrzebny na mie�cie, nie na do�ku.
��W takim razie �aden problem � wzruszy� ramionami Tomaszczyk. � Poka� mi jego nazwisko na wykazie wsp�pracownik�w i zaraz b�dzie wolny.
Maciejewski mia� ochot� z�apa� tego �owc� komunist�w za klapy marynarki i mocno nim grzmotn�� o �cian�.
��Dobrze wiesz, �e nie znajdziesz go na �adnej li�cie � powiedzia�, sil�c si� na spok�j. � I wiesz jeszcze lepiej, ile jest po�ytku z takich oficjalnych informator�w.
��To nie moja sprawa, czy wasz wydzia� potrafi korzysta� z kapusi�w czy nie. S� jednak przepisy, wytyczne�
��Tomaszczyk, zosta�e� tu oddelegowany i podlegasz mi s�u�bowo � przypomnia� lodowato Zyga.
��Nie s�u�bowo, tylko operacyjnie � sprecyzowa� z u�mieszkiem tamten.
��Cholera jasna, o czym ty m�wisz?! Masz cokolwiek, za co m�g�by� go wsadzi�? Zrobisz z siebie idiot� prywatnie, twoja sprawa. Ale to p�jdzie te� na konto mojego wydzia�u.
��Aaa, chodzi ci o wydzia�! � odetchn�� teatralnie Tomaszczyk. � No to si� nie martw. Nie zapuszkuj� Zakrzewskiego.
��No wi�c? � Zyga zapali�. Musia� czym� zaj�� r�ce, zanim zdrowy rozs�dek nie pokona bokserskiego odruchu.
��No wi�c Zakrzewski oficjalnie studiuje na uniwersytecie, tak? A dop�ki studiuje, jest zwolniony ze s�u�by wojskowej. Kiedy jednak ksi�dz rektor Kruszy�ski odebra� m�j telefon i wys�ucha�, co mam do powiedzenia, postanowi� skre�li� go z listy student�w. Natychmiast powiadomi�em o tym Powiatow� Komend� Uzupe�nie�. W karnych kompaniach piechoty zawsze znajdzie si� wolne miejsce. Kto wie, mo�e tam naucz� go rozumu szybciej ni� na Zamku.
��Adolf, ty to robisz z g�upoty czy z przekonania?
��A ty, Zyga, os�aniasz go po starej znajomo�ci � Tomaszczyk poprawi� okulary � czy mo�e sam jeste� czerwony?
Poczeka� chwil�, syc�c si� widokiem zgrzytaj�cego z�bami Maciejewskiego. Poniewa� jednak ten nic nie odpowiedzia�, wr�ci� do pokoju. Nie pyta� ju� Zakrzewskiego o imi�, nazwisko i imi� ojca. Zyga us�ysza� tylko jego z�o�liwy �miech, a potem Tomaszczyk zacz�� pod�piewywa�:
A gdy ci� rzuci luba dziewczyna,
to ty si�, bracie, z tego �miej,
w mi�ej kompanii napij si� wina
i bolszewika w mord� lej!
Bo przyjd� czasy, �e te kutasy
b�d� przed nami na baczno�� sta�.
R�ka nie zadr�y jak li�� osiki,
gdy b�dziem ruskie mordy pra�!
��Szwole�er, kurwa jego ma�! � warkn�� do rymu Maciejewski.
Telefon terkota� jak w�ciek�y. Zyga i Kraft spojrzeli po sobie, czy odbiera�. W ko�cu Maciejewski si�gn�� po s�uchawk�.
��Co?! � krzykn�� po chwili. � Nie, nie bierz go do nas! Ju� tam jad�.
��Sta�o si� co�? � zapyta� zast�pca.
��Telefonowa� Fa�niewicz z Dw�jki. Maj� ch�opaka z Ko�minka. Z zegarkiem Je�yka. A ja nie mam �yczenia, �eby mi go Tomaszczyk obw�chiwa�.
��Jecha� z tob�?
��Dzi�ki, lepiej wezm� Zielnego. To mo�e nie by� zgodne z liter� prawa.
��Ale z duchem tak? � skrzywi� si� w w�t�ym u�miechu Kraft.
��Z duchem jak najbardziej.
Zielny by� u przodownik Ani�skiej z obyczaj�wki. Maglowali wsp�lnie jedn� z prostytutek ze �migrodu. Tajniak zmienia� twarz jak kameleon � dopiero co kiwa� g�ow� ze zrozumieniem, �e ci�ko w dzisiejszych czasach zarobi� par� groszy, to grozi� odebraniem ksi��eczki sanitarno-obyczajowej. S�ycha� by�o go a� na korytarzu.
Maciejewski zatrzyma� si� na chwil� przed drzwiami. Nie chcia� przerywa�, zw�aszcza �e przes�uchanie wchodzi�o w decyduj�c� faz�.
��Ja nic nie wiem, panie w�adza � powtarza�a prostytutka. � Ja nic�
��A wiesz, ile lat dostaniesz za pomocnictwo w zbrodni?! � rykn�� Zielny.
��A �esz ty, kurwo g�upia! � popar�a go tubalnym g�osem przodownik Ani�ska. � To my ci� chcemy pu�ci� do domu, a ty si� sama pchasz na do�ek�
��Jak wyjdziesz z krymina�u, mo�e wezm� ci� gdzie� za praczk� � s�odkim tonem prorokowa� tajniak. � Bo kroju i szycia to pewnie nie potrafisz.
Zyga nie musia� d�ugo czeka�. Nacisn�� klamk�, s�ysz�c, �e dziewczyna zaczyna sobie przypomina�, o kt�rej godzinie wyszed� od niej cenzor.
��Dzie� dobry, pani przodownik. � Maciejewski skin�� g�ow� policjantce.
T�ga Ani�ska, podrywaj�c si� z krzes�a, omal nie przewr�ci�a biurka. Zyga zna� kilka takich kobiet o m�skich gabarytach i usposobieniu � nieznaj�cych si� na s�ownych niuansach, wal�cych kaw� na �aw�. W wi�kszo�ci z powodzeniem prowadzi�y knajpy, jak cho�by jedna z si�str � w�a�cicielek restauracji na Ko�ciuszki, obok redakcji �Expressu� i �G�osu�. Co spokojniejsi go�cie zwali ten lokal �Pod Trzynastoma Cyckami�, ale ci, kt�rzy mieli nieprzyjemno�� by� z niego wyrzucani si��, m�wili raczej �Pod Pi�ch� Krychy�.
Widz�c cie� nadziei w oczach prostytutki, podkomisarz zrozumia�, �e wkroczy� odrobin� za wcze�nie. Ale Zielny b�yskawicznie odnalaz� si� w sytuacji.
��Przepraszam, panie komisarzu, wiem, �e karetka aresztancka z Zamku ju� musi jecha�. � Zerkn�� na zegarek. � Trudno, niech pani przodownik pisze kwit i pakujemy t� zdzir�!
Dziwka jakby zwi�d�a. Niby mia�a mgliste poj�cie, �e to nie tak szast-prast wprost z komisariatu wpakowa� kogo� do aresztu kryminalnego. Niby wiedzia�a, �e jest cztery-osiem, obowi�zek meldowania i r�ne mniejsze gliniarskie upierdliwo�ci, ale teraz pozna�a tych dw�ch. Alfons i bandzior, tajniaki, kt�re przysz�y na �migr�d zaraz po znalezieniu trupa. Mo�e co� wiedzieli?
��No, nie tak, �ebym nic nie pami�ta�a� � zacz�a, zaciskaj�c palce na swojej wytartej torebce. � No by� chyba u mnie� Tak, ten, co na zdj�ciu. Ale panie w�adza � spojrza�a pow��czy�cie na Zielnego � pana tobym pami�ta�a, a tamten taki jaki�� nijaki. Przyszed�, spu�ci� si� i tyle.
��Wi�c wszystko od pocz�tku! � Ani�ska umoczy�a pi�ro w ka�amarzu. � M�wi� ci co�?
Maciejewski kiwn�� na tajniaka, wyszli. Na korytarzu Zyga poklepa� Zielnego po ramieniu.
��Marnujesz si� w policji. Jest cynk od Fa�niewicza � przyst�pi� do rzeczy. � Jedziemy na Dw�jk�. A s�dzisz, �e ta dziwka co� wie?
��Eee, one wszystkie nic nie wiedz�, panie kierowniku � machn�� r�k� tajniak. � Klient jak klient. Na m�j nos nie mia�y z tym nic wsp�lnego. Ale Natalka przyci�nie, to mo�e co� wyci�nie.
Podkomisarz u�miechn�� si� pod nosem. Przodownik Ani�ska nie wygl�da�a na kogo�, kto w og�le ma imi�. A zw�aszcza nie Natalka! Podczas nalot�w na nielegalne burdele nie ba�a si� wchodzi� do �adnej nory. Podobno w czasie jednej takiej akcji sama obezw�adni�a faceta, kt�ry ruszy� na ni� z no�em.
��Jest co� jeszcze� � zacz�� Zyga, kiedy wyszli na ma�y dziedziniec przed frontowymi drzwiami.
Os�oni�ty od ty�u g��wnym budynkiem komisariatu, a z bok�w jego skrzyd�ami, z trawnikiem i klombem, by�by ca�kiem mi�ym zak�tkiem, aby tu usi��� i poczyta� gazet�. By�by, gdyby nie to, �e w tym miejscu nawet farba drukarska pachnia�a krymina�em. I cz�owiek otwiera� �G�os�, szukaj�c recenzji kinowych, a niechc�cy trafia� na cho�by takie rewelacje: ���ydzi s� rozsadnikami zepsucia. Handel �ywym towarem, utrzymywanie tajnych lupanar�w i str�czycielstwo nierz�du itp. bol�czki uprawiane s� w ogromnem stopniu przez �yd�w. A przy tern i przede wszystkiem owe praktyki stanowi�ce specjalno�� �yd�w znacznie deprawuj� otoczenie, w kt�rem maj� miejsce��.
��Tak na marginesie: widzia�e� kiedy� �yda w burdelu? � spyta� Zyga, kt�rego my�li pod��y�y za nieoczekiwanym skojarzeniem. Mo�e ju� mia� haka, kt�rego szuka��
��Burdel jest jak raj na ziemi, panie kierowniku. Polak i �yd, komunista i narodowiec, czasem zdarzy si� ksi�dz� A chodzi panu o kogo� konkretnego?
Przeszli przez ulic� i skr�cili w prawo w stron� Placu Litewskiego.
��A takiego na przyk�ad� prezesa Goldera?
��Prezesa Lipowskiego? Nie da rady, panie kierowniku. �ona, dzieci, dom, dobroczynno�� i ruch na �wie�ym powietrzu� W dodatku ochrzczony, mo�na wi�c powiedzie�: Polak-katolik. A ten cynk? � przypomnia� tajniak.
��Po kolei. Najpierw jutrzejszy wiecz�r i nie m�w mi nawet, �e si� um�wi�e� z jak�� pann� do kina. Idziemy do �Europy�.
��Czy to mo�e pana imieniny? � zarechota� Zielny.
��Nie licz na libacj�. Skromny pocz�stunek na koszt firmy. B�dziesz obserwowa� profesora Achajczyka i mecenasa Lennerta.
��To zdaje si� pa�ski przyjaciel? � Zdziwiony tajniak odchyli� nieco kapelusz i zaraz na wszelki wypadek poprawi� fryzur�.
��Policjant nie ma przyjaci� � zacz�� Zyga, a w my�lach doko�czy�: ��tylko znajomych i podejrzanych�. � Chc� wiedzie�, o czym b�d� m�wili. Ty jeste� �adny ch�opak, wi�c posiedzisz na sali. Fa�niewicza po�l� do hallu, a sam poczekam na pi�trze. No! � ucieszy� si�, dostrzegaj�c na postoju taks�wk�. � Jest i pan Florczak! Wreszcie co� idzie jak trzeba. On te� mo�e si� nam przyda�.
Florczak rzadko kiedy utrzymywa� dozwolon� czterdziestk� na godzin�, ale podczas szybkiej jazdy na Foksal � jak jeszcze wielu lublinian nazywa�o ulic� 1 Maja � zd��yli si� um�wi� z Maciejewskim na nast�pny wiecz�r. Taks�wkarz mia� czeka� na rogu Krakowskiego i Ko�ciuszki, �eby nie rzuca� si� w oczy klientom restauracji i go�ciom hotelowym.
��Rozliczymy si� jak zwykle, tak, panie Florczak? � spyta� Zyga, wysiadaj�c.
��A czy ja si� skar��, panie komisarzu? � Szofer zwolni� hamulec i odjecha� w kierunku dworca.
Dwaj �ledczy weszli do komisariatu. Przy biurku za balustrad� siedzia� m�ody posterunkowy i spisywa� co� pi�rem z potwornie skrzypi�c� stal�wk�. Przed nim ko�ysa�a si� jak �yd w bo�nicy t�usta kobieta pod pi��dziesi�tk� i powtarza�a w k�ko:
��Matko Boska, Matko Boska�
Mundurowy podni�s� wzrok na wchodz�cych, pobie�nie otaksowa� ich wzrokiem, po czym wskaza� �awk� pod oknem.
��Tam zaczeka�. Zara sko�cz�.
Zyga uzna�, �e komendant Soboci�ski mia� jednak troch� racji co do jego wygl�du. Westchn�� i wyci�gn�� z kieszeni swoj� policyjn� blach�.
��Ale my jeste�my um�wieni � mrukn�� z przek�sem.
��Przepraszam. � Posterunkowy od�o�y� pi�ro. Baba spojrza�a zdziwiona na stoj�cego obok niej m�czyzn� z kanciast�, nieogolon� g�b� i z�amanym nosem. Bezg�o�nie powt�rzywszy raz jeszcze: �Matko Boska�, zamilk�a.
Policjant otworzy� bramk� i wskaza� przyby�ym drzwi. Ciasny korytarz prowadzi� do kolejnych, kt�re zastawia� wysoki, postawny mundurowy. Zyga podszed� do niego, nie chowaj�c swojej blachy.
��Pan komisarz Maciejewski? � upewni� si� policjant.
��A nie wygl�dam? � burkn�� Zyga.
W niewielkim gabinecie rozparty na krze�le siedzia� za biurkiem mundurowy z naszywkami aspiranta, kierownik komisariatu Szewczyk. Na �rodku pokoju Fa�niewicz podnosi� w�a�nie przewr�cone krzes�o. Obok gramoli� si� na czworaki ch�opak w kraciastej marynarce i nadprutym swetrze w jode�k�. Jego rozche�stana apaszka zamiata�a pomalowane na br�zowo deski pod�ogi.
��Co mu jest? � zapyta� Maciejewski.
��Nic, panie kierowniku � wzruszy� ramionami Fa�niewicz. � Bardzo nieszcz�liwie potkn�� si� i�
���amaga! � mrukn�� z dezaprobat� Zyga, przydeptuj�c apaszk� wstaj�cego ch�opaka. Grandziarz zn�w prawie zary� nosem w pod�og�. � I c� tam wykapowa�?
��Niestety jeszcze nic � skrzywi� si� tajniak. � Ale godzina m�oda�
Bandyta podni�s� wzrok znad zniszczonego buta podkomisarza. Zobaczy� osi�ka z nie�wie�� g�b� i przetr�conym nosem. Ju� pomy�la�, �e ten to ostro si� za niego zabierze, ale glina zaraz straci� nim zainteresowanie. Poda� r�k� aspirantowi i przysiad� na podsuni�tym mu krze�le. Zapali�.
��Znale�li�my przy nim to. � Szewczyk nadzia� na o��wek sprz�czk� paska z�otego zegarka. � �Na dziesi�t� rocznic� �lubu � kochaj�ca Helena� � przeczyta� wygrawerowany napis. � �onaty jeste�? � zagadn�� ch�opaka, kt�rego Fa�niewicz posadzi� w�a�nie na rozchybotanym sto�ku. � I to dziesi�� lat?! Nawet Cygan nie �eni si� tak wcze�nie!
��Nazywa si� jako�? � spyta� Zyga.
��Ignacy Kis�o
��Bezrobotny � powt�rzy� podkomisarz. � A zegarek z zasi�ku?
��Nie m�j kosior � st�kn�� niech�tnie Ma�y. � Znalaz�em, sz�em odda�
��I przed dzielnicowym ucieka�, �eby mu go nie ukrad�. � Fa�niewicz poprawi� p�aszcz, niby przypadkiem trafiaj�c ch�opaka �okciem w ucho.
��Sz�e� odda� � ni to stwierdzi�, ni zapyta� Maciejewski. � To tera ciekaw jeste�, kto go zgubi�, co? Masz pecha, bo pewien go��, kt�ry dosta� kos� w ner�. A gdzie znalaz�e�? Na dzielnicy?
Kis�o pokiwa� kilka razy g�ow�.
��To te� niezwykle ciekawe, bo faceta zabili zupe�nie gdzie indziej. Mia� co� jeszcze? � zwr�ci� si� do aspiranta.
Szewczyk wskaza� le��ce na biurku dwa banknoty po dziesi�� z�otych, troch� drobnych i n� spr�ynowy. Zyga skin�� na aspiranta i razem odeszli pod okno. Przez okratowan� szyb� wida� by�o brudne podw�rko z chuderlawym drzewkiem i przepe�nionym pojemnikiem na �mieci.
��Na pa�skie oko on? � zapyta� podkomisarz.
��Nie, kolesie � stwierdzi� stanowczo Szewczyk. � Ale on dobrze wie kto. Dzielnica zawsze wie wszystko. Jak by�o w�amanie do Monopolu Tytoniowego, kilka tygodni ca�y Ko�minek pali� egipskie przednie zamiast machorkowych. �Znalaz�em�, �w sklepie si� pomylili�� to ich �piewka. Cz�owiek�
Aspirant chcia� jeszcze co� doda�, ale przerwa� mu dzwonek telefonu.
��Do pana. � Poda� s�uchawk� Maciejewskiemu.
��Tak? � spyta� Zyga.
��Serwus, Zyga, dwie sprawy � us�ysza� g�os Krafta. � Pos�a�em Grzewicza do lombard�w i potwierdzi�o si�. Je�yk zastawi� zegarek na Karmelickiej w �rod�, odebra� w poniedzia�ek. Lichwiarz zwr�ci� uwag� na jego portfel, forsa ledwie si� w nim mie�ci�a.
��No, no, wyrabia si� � zauwa�y� Maciejewski.
��Grzewicz? A tak. Poza tym wr�ci� Wilczek. Sprawdzi� ci tego �wiadka� � Gienek zaszele�ci� papierami � Adama Gajca. Wypytywa� o zwi�zki z Binderem i z Je�ykiem, ale na razie nic konkretnego. Chcesz szczeg�y?
��Jak nic konkretnego, to nie. Co� jeszcze? Bo jestem zaj�ty.
��Nie, do jutra.
Maciejewski od�o�y� s�uchawk� i zn�w przyjrza� si� zatrzymanemu. Fa�niewicz i Zielny przechadzali si� za jego krzes�em, tak �eby bez obracania g�owy naraz widzia� tylko jednego. �obuzerskie spojrzenie ch�opaka kontrastowa�o z jego po dziecinnemu puco�owatymi policzkami. Zyga dostrzeg�, �e z coraz wi�kszym trudem udaje doros�ego bandyt�. Jedno celne zagranie i p�knie.
Podkomisarz obr�ci� krzes�o i usiad� na nim okrakiem.
��Mo�esz dalej struga� kretyna � powiedzia�. � Zaraz nam si� znudzi i razem z jakim� mundurowym odwieziemy ci� na dzielnic�. I podamy r�czk� na do widzenia. Nie jeste� zbyt wymowny, wi�c troch� potrwa, zanim przekonasz kumpli, �e nikogo nie wsypa�e�.
��Na kolanach wr�cisz na komisariat, jakby to by�a jaka� Jasna G�ra � doda� aspirant. � Je�li dasz rad�
Ma�y na pocz�tek b�kn��, �e zegarek wygra� w karty od kolegi s�siada, a potem stopniowo wyci�gn�li z niego, �e jaki� w�sal nada� ferajnie mokr� robot� na �migrodzie, �e bra� w niej udzia� Kusy, czyli Staszek Bigaj. Jednak o morderstwie Bindera na Krakowskim Przedmie�ciu grandziarz nie mia� poj�cia, reszta Ko�minka te� nie � tyle co z plotek. Ma�y sypa� na ca�ego � gada� o w�amaniach do magazyn�w na bocznicy kolejowej, o pobiciach i kradzie�ach, ale nie by�y to sprawy, kt�re by Zyg� obchodzi�y. Wreszcie dotarli do miejsca, gdzie ju� naprawd� nic nie wiedzia�.
��No to na do�ek szczeniaka! � Maciejewski wsta� i poda� r�k� Szewczykowi. Ruszy� do drzwi.
��Aha, bym zapomnia�! � Zielny odwr�ci� si� nagle do Ma�ego. � Masz prawo z�o�y� skarg�, je�li ci nie pasowa� przebieg przes�uchania.
��A niby� na kogo? � zapyta� og�upia�y grandziarz. Tajniak nachyli� mu si� do ucha i wskaza� palcem Maciejewskiego.
��To don Juan Pedro de Gonzaga � oznajmi� scenicznym szeptem � handlarz �ywym towarem.
Wychodz�c z gabinetu kierownika komisariatu, Zyga ledwo zdusi� w sobie �miech. Zielny naprawd� marnowa� si� w policji.
Swier�awin podni�s� wzrok znad strony kieszonkowego notesu pokrytego pospiesznym pismem pe�nym zrozumia�ych tylko dla niego skr�t�w. Na pod�odze le�a� roz�o�ony plan Lublina, na kt�rym zosta�y naniesione atramentem uaktualnienia i dziesi�tki liczb oraz dziwnych symboli.
Pukanie powt�rzy�o si�.
��Pomy�ka, ja nie zamawia�em nic do numeru! � zawo�a� Swier�awin, si�gaj�c pod poduszk�, gdzie trzyma� pistolet.
��To sw�j! � us�ysza� z korytarza znajomy g�os. Podszed� do drzwi, uchyli� je, potem niech�tnie otworzy� na ca�� szeroko��.
��Nie byli�my um�wieni.
��Nie byli�my um�wieni?! � parskn�� niezapowiedziany go�� w jasnym p�aszczu, pakuj�c si� do �rodka. Starannie zamkn�� za sob� drzwi. � Przychodzi krach gie�dowy do prezydenta Hoovera, a prezydent mu na to: �Nie byli�my um�wieni�! Powsta�y nieprzewidziane okoliczno�ci, panie Swier�awin.
Przyby�y rozejrza� si� po pokoju, przekroczy� plan miasta, podni�s� z krzes�a map� drogow� i usiad�. Wyci�gn�� papiero�nic�, zapali�, po czym zamar� na chwil� z zapa�k� w palcach, szukaj�c wzrokiem popielniczki.
��Tam. � Swier�awin wskaza� niewielkie mosi�ne naczynie w kszta�cie staro�ytnego tr�jnogu. � Zn�w b�dzie mnie pan kusi� wi�kszymi pieni�dzmi kosztem wi�kszego ryzyka?
��A niby po co pan tu jest?! � warkn�� m�czyzna w jasnym p�aszczu.
��Nie tym tonem! � Swier�awin zacisn�� pi�ci.
��Pan wyra�nie zapomina, �e tylko dzi�ki moim przyjacio�om nie siedzi pan na Montelupich. I �e pa�skie� honorarium zale�y od powodzenia ca�o�ci przedsi�wzi�cia. A jest kto�, kto mo�e je utrudni�.
��Dziennikarz?
��Nie, tym razem by� przeciek z policji. S�uchaj pan! Jest pewien cz�owiek, kt�ry jeszcze dzisiejszej nocy zamierza si� powiesi�. Jednak trzeba mu troch� pom�c�
Maniek zapali� szluga na winklu �elaznej i Kr�tej. Ledwie z kilku okien robotniczych kamienic lampy kopsa�y nieco �aru, reszta mieszka�c�w albo oszcz�dza�a na nafcie, albo ju� spa�a, coby nast�pnego dnia nie sp�ni� si� do roboty. Matka Ma�ka te� nieraz dar�a g�b�, �eby poszed� gdzie na kolej czy do cegielni, inaczej jak bandyci go nie zabij�, to sam sko�czy w kryminale. Ale on mia� robot� � lekk�, dobrze p�atn� i� przygodow�. Do tego nie musia� si� martwi�, �e za�pi, bo nigdy nie trza by�o wstawa� wcze�niej ni� ko�o po�udnia.
Niespiesznie ruszy� w g��b Kr�tej. Zaraz ogarn�� go mrok, ale po�r�d okolicznych sk�ad�w i parkan�w porusza� si� na pami��. �a�owa�, �e tylko w�r�d tutejszych. Gdy kilka dni wcze�niej Kusy pokaza� im to przej�cie na �migrodzie (�Tu kirasz w bram�, przez podw�rek, w piwnic�, po schodach w d�, dwa razy w lewo, na g�r� i l�dujesz, kurwa, na Zamojskiej�), Ma�ka a� zatka�o, �e Bigaj jest tak oblatany nawet w �r�dmie�ciu.
Teraz ch�opak min�� magazyn, przy kt�rym szarpn�� si� na �a�cuchu stary kundel. Str� zaraz doku�tyka�, uciszy� psa lask� i wp�dzi� do budy.
��Dobry wiecz�r, panie Nowik � uk�oni� si� Maniek.
Inwalida zaburcza� co� pod nosem, podnosz�c r�k� do znoszonej maciej�wki.
Grandziarz doszed� do niskiej, zapadni�tej prawie do okien kamieniczki, kt�ra po powodzi sprzed kilku lat wci�� jeszcze lekko cuchn�a st�chlizn�. Brama do sieni jak zawsze by�a uchylona. Nikt jednak przed ni� nie sta�. Dopiero zajrzawszy do �rodka, ch�opak dostrzeg� ognik papierosa.
��Co, Graba, mrozu si� boisz? � spyta� Maniek, kiedy �ar kolejnego macha o�wietli� twarz siedz�cego na schodach kr�pego oprycha ze szram� na policzku.
��A co? �nieg pada�, nie chc� gru�licy z�apa�.
Podali sobie r�ce.
��Prawie wszyscy ju� s� � doda� Graba.
��A ty co na schodach? Cie� jeste�? � zakpi� Maniek.
��Cie� nie cie�. � Kr�py wzruszy� ramionami. � Kusy Celk� maca, a mnie kurwica bierze.
Maniek powa�nie kiwn�� g�ow�. Ka�dego nieraz szlag trafia�, �e Bigaj bra� sobie, co chcia�. Tyle �e tak by�o zawsze i sz�o przywykn��. Zw�aszcza �e kolesiom uczciwie odpala� dol�, a jak mia� fantazj�, to i co dorzuci�. Jednak mi�o�� jest mi�o��! Niby racja, �e Celka i Graba po�arli si� ju� przesz�o miesi�c wcze�niej, ale jak ci kto� obrabia twoj� by��, zawsze ci� kurwica bierze.
Przez w�sk� kuchni� zastawion� butelkami weszli do wi�kszej izby, w kt�rej sta�y dwa ��ka, st�, szafa, par� krzese� i taboret�w � ka�dy z innej parafii. Bigaj siedzia� na wyrku i drapa� si� chwil� po w�ochatej piersi. Potem klepn�� Celk� w ty�ek i zarechota�:
��No, dobranoc panience!
Zabra�a palto i wysz�a, unikaj�c wzroku Graby. Maniek zauwa�y�, �e dziewczyna ma now� sukienk� w modn� kontrafa�d�. I po�czochy� chyba jedwabne, jak lepsza kurwa.
��A gdzie Ma�y? � Kusy si�gn�� po papierosa.
��Cholera go wie. Zapi� gdzie� albo co � wzruszy� ramionami Maniek. � Nie widzia�em go dzisiaj. Co to za nowa robota? � spyta�, sil�c si� na oboj�tny ton.
��Ameryka�ska. � Bigaj pu�ci� oko do kole�k�w. Wskaza� litrow� flaszk� na stole. � Niech kt�ry rozleje. A Ma�y � charkn�� na pod�og� � i tak zdatny kury maca�.
Usiedli przy stole w sze�ciu: Kusy, Maniek, Graba, dwaj bracia Borkowie i Zdun.
��Rano �e�my se pogwarzyli z W�salem� � zacz�� Bigaj i w paru s�owach opowiedzia�, na czym mia�a polega� jutrzejsza robota.
Maniek a� si� zakrztusi� w�dk�, kiedy us�ysza�, �e napadn� na jakiego� go�cia z taks�wki, kt�ra nadjedzie od strony nowej dzielnicy Dziesi�ta, gdzie r�ni frajerzy z miasta stawiali sobie wille. Plan by�, jak to u W�sala, dobrze wykombinowany. Najpierw on minie ich bordowym autem (Maniek zaraz pomy�la�: �Kurwa, jak wygl�da bordowy kolor?!�, ale Kusy m�wi� to tak, jakby wiedzia�), dopiero potem zjawi si� taks�wka z klientem.
Na koniec Kusy si�gn�� pod wyrko i wyci�gn�� star� waliz�, a z niej owini�te w szmaty rewolwery.
��Spluwy?! � Zdun, kt�ry ju� od d�u�szej chwili kr�ci� si� niespokojnie na ko�lawym taborecie, omal nie po�kn�� szluga. Sto�ek zaskrzypia�, jakby si� mia� rozlecie�. � Kurwa, Kusy, nie m�j fach! Ja uczciwy z�odziej jestem.
��A kto przedwczoraj chodzi� ze mn� na mokr� robot�? � przypomnia� mu Bigaj.
��Chodzi�, nie chodzi�, nie ja �em go dziabn��! � poderwa� si� Zdun, po czym doda� spokojniej: � Postraszy� frajera mo�na kos�, nawet armat�, ale nie �eby� Ale, kurwa, Kusy, to jaki� niez�y cwaniak. On nas umoczy.
��Za darmoch� nie robisz � mrukn�� Maniek.
��A on sam co? Taki mocny i mojra z�apa�?!
Zamkn�li si�, kiedy Bigaj odstawi� szklank� i te� wsta�.
��Nie podoba ci si�, to spierdalaj! � warkn��. � I m�dl si�, kole�ko, bo jakby co, b�d� wiedzia�, kto nas mendom sprzeda�! �eby� nie �a�owa�� � Zakr�ci� b�benkiem rewolweru i odci�gn�� kciukiem kurek.
��No co ty, Kusy? Ja tak tylko� � Zdun usiad� i wypi�. Jednak nie pami�ta�, kiedy ostatnio w�dka mu a� tak nie smakowa�a.
��Dobra. � Bigaj otar� usta. � Tera ko�czcie chlanie. A W�sal mojra nie z�apa�, dzi� sam idzie na mokr�. My mamy zrobi� mu t�ok.
��Nic �e� wcze�niej nie gada�� � mrukn�� zdziwiony Graba.
��A bo i jest po co mle� ozorem? W�sal m�wi�, �e jeden frajer powiesi si� dzi� w nocy � zarechota� Kusy. � Mus tylko mu z deka pom�c�
Nawet boks nie sprawia� Maciejewskiemu przyjemno�ci. Zw�aszcza taki boks! Rozumia� jednak, �e ze skaleczon� r�k� Lennertowi trudno lepiej walczy�. Gdy ten skrzywi� si� kilka razy, trafiaj�c praw� r�kawic� w gard� Zygi, podkomisarz przesta� blokowa� i zbija� ciosy, robi� tylko uniki. �eby� to by� cho� pojedynek techniczny, ale nie jaka� szk�ka pi�ciarska dla m�odzie�y gimnazjalnej! Dobrze, �e trener Szyma�ski poszed� na zaplecze sali i tego nie widzia�.
A podkomisarz mia� wielk� ch�� komu� na serio przywali�!
��I co? Dotar�o co� do ciebie po naszej rozmowie? � spyta� naraz Lennert. Zmieni� rytm, wszed� w dystans i zaatakowa� lewym sierpem. � M�wi� ci, przyhamuj, bo za par� lat nie b�dzie z ciebie co zbiera�. A tu kryzys idzie� Uch! � zn�w si� cofn��. � Ostatni dzwonek, �eby z�apa� par� z�otych. Za rok nawet glinom mog� poobcina� dodatki. Wiem, co m�wi�.
Zyga zacisn�� z�by i wszed� w zwarcie. Poruszaj�c tu�owiem, wali� raz za razem po �ebrach. Czu� bij�ce z Lennerta gor�co, pot i wod� kolo�sk�. By� w�ciek�y jak drapie�nik, kt�remu dano pow�cha� krwi.
Trwa�o to tylko chwil�. Zaraz mecenas doprowadzi� do klinczu i musieli si� rozdzieli�. Skrzywiony prawnik potrz�sn�� par� razy praw� pi�ci�.
��Co ty taki narwany dzi� jeste�? � warkn��.
Maciejewski mia� ch�� zapyta� z kolei, dlaczego przyjaciel nic mu nie wspomnia� o Achajczyku. Cho� z drugiej strony � czy musia�? Skoro bra� udzia� w finansowaniu prac na Zamku, to oczywiste, �e ��czy�y go jakie� sprawy z profesorem. I nie jest Duchem �wi�tym, by wiedzie�, �e Zyga interesuje si� Achajczykiem!
��Przepraszam � mrukn�� Zyga.
��Co przepraszasz?! � krzykn�� Lennert. � Boksuj, jeszcze nie pora na herbatk�!
Teraz ju� Maciejewski pilnowa� si�, �eby oddzieli� walk� od w�asnych my�li. A �azi�y mu po g�owie jak bia�e robaki podtuczone przed w�dkowaniem! Ca�y ten tydzie�, to �ledztwo� niech to szlag! Nawet do R�y nie zadzwoni�� Wszystko przesta�o si� uk�ada�, gdy trafi� na Goldera.
�Bardzo to polskie � zreflektowa� si� � zwali� wszystko na �yda. Cholera, z ka�dym innym by�bym ostro�niejszy, a do niego poszed�em ca�kiem jak idiota. Czego si� spodziewa�em?
Kr�tkimi ciosami bada� obron� Lennerta. W ko�cu ten da� si� zmyli� i opu�ci� gard�. Zyga natar�. Prawnik m�g� zbi� uderzenie, ale wola� si� cofn�� o krok. Wyra�nie oszcz�dza� r�k�.
��Stasiek, a ty znasz dobrze tego� � zacz�� Zyga, ale nie zd��y� doda� �Achajczyka�, bo nagle dosta� praw� fang� w �ebra.
��Szlag! � Lennert odskoczy� i przez chwil� strz�sa� b�l ze zranionej d�oni. � Mo�e doko�czymy nast�pnym razem? Co powiesz na sobot�?
��Pewnie! Niech b�dzie sobota � mrukn�� Maciejewski.
Kiedy tylko podkomisarz � sp�niony ledwie pi�� minut � wszed� do gabinetu, czeka� ju� tam na niego Wilczek.
��Co tak wcze�nie na odpraw�? � zapyta� Zyga.
Tajniak spojrza� niepewnie na Krafta, potem zn�w na Maciejewskiego.
��No m�w, co tam. Gajec przyuwa�y�, �e za nim chodzisz?
��Gorzej, panie kierowniku � westchn�� Wilczek. � Ten Gajec si� powiesi�. Sam pan kaza�, �eby dyskretnie, dlatego wczoraj tak naprawd� nie ustali�em nic, pr�cz adresu i kilku znajomych. Zreszt� nie by�o tego du�o, odludek. Dzisiaj mia�em do tego wr�ci�, tylko �e rano nie zjawi� si� w pracy i�
��Sk�d wiesz?
��By� meldunek z Dw�jki. Powiedzieli mi, jak przyszed�em na s�u�b�.
��Kto tam pojecha�?
Kraft zajrza� do papier�w, kt�re odebra� przy wej�ciu od dy�urnego przodownika. Jeszcze nie zd��y� ich przerzuci�.
��Nie zgad�by�! � Pokr�ci� g�ow�. � Tomaszczyk. Dwie godziny temu.
Maciejewski usiad�. To mu zupe�nie nie pasowa�o � Tomaszczyk cho�by z czystej z�o�liwo�ci raczej poleci�by wyci�gn�� Zyg� z ��ka, ni� samemu wzi�� si� za typowo kryminaln�, rutynow� robot�. A je�li nawet nie Zyg�, to kt�rego� z jego wywiadowc�w.
��Dlaczego on? � zapyta� Krafta Maciejewski.
��Mia� dy�ur domowy � powiedzia� zast�pca. � Zgodnie z grafikiem. Do dyspozycji od sz�stej rano by� te� Grzewicz. Fakt, m�g� go kaza� pos�a�, ale pojecha� sam.
��Ano w�a�nie� � zastanowi� si� Zyga. � Z Grzewicza �aden Sherlock Holmes, ale Tomaszczyk jeszcze tego nie wie. No i wcale nie trzeba rozumu, �eby spisa� prosty raport.
��Mo�e komisarz Tomaszczyk lubi samob�jc�w � za�artowa� Wilczek, drapi�c si� po swoim ospowatym nosie.
�Lubi samob�jc�w� � powt�rzy� w my�lach Maciejewski i nagle waln�� pi�ci� w st�. Niebywa�e, musia� chyba zarobi� w g�ow� od Lennerta, �e dopiero ta uwaga Wilczka pomog�a mu zobaczy� sens nowej uk�adanki! A by�a przecie� bardzo prosta! Tomaszczyk zgarnia Zakrzewskiego, Zakrzewski sypie, co widzia� Gajec. S�ysz�c to, Tomaszczyk pewnie poci si� ca�y, bo wie o kim�, kto b�dzie bardzo niezadowolony z nieoczekiwanego �wiadka. �apie za telefon i kilka godzin p�niej Gajec ginie.
��Kto jeszcze wiedzia�, �e go obserwujesz? � zwr�ci� si� do Wilczka podkomisarz. Tymczasem w g�owie jak trybiki jakiego� mechanizmu przeskakiwa�y mu fakty i nazwiska: Binder, Achajczyk, Je�yk, Golder, teraz Tomaszczyk� Tu maszyna si� zatrzyma�a, w jej trybach wyra�nie brakowa�o paru z�b�w. Klozetowa pornografia z �Wykwintnej� nie wyja�nia�a, kogo uprzedzi� �ledczy polityczny. Achajczyka, Goldera?! Tomaszczyk najbardziej by pasowa� Maciejewskiemu do Je�yka � to bez w�tpienia byli ludzie z podobnej gliny, no ale z cenzorem nie da�o si� ju� pogada� inaczej, ni� urz�dzaj�c seans spirytystyczny.
��Kto wiedzia�?� � zastanowi� si� tajniak. � No pan, komisarz Kraft, ja� Wi�cej nikt, chyba nikt.
��Nikt?! � warkn�� Zyga. � Ju� ja przycisn� tego komunist�! � Z�apa� z wieszaka p�aszcz i kapelusz.
��Ale o co chodzi? � zd��y� tylko spyta� zast�pca.
��Jeszcze nie wiem. B�d� za godzin�!
��Serwus, J�zek. � Maciejewski rozpi�� swoje okrycie i zsun�� kapelusz na ty� g�owy. Drzwi celi zamkn�y si� za jego plecami.
Zakrzewski siedzia� na sto�ku przy starym stole, kt�ry zapewne s�u�y� wi�niom jeszcze za cara. Pisa� co� kopiowym o��wkiem na arkuszu papieru kancelaryjnego.
��Serwus � kiwn�� g�ow�. � Mia�e� do�� zdziwion� min�, gdy�my si� min�li w komisariacie.
��Skrzyd�o wprawdzie p�nocne, za to osobna cela� � Podkomisarz rozgl�da� si� po �cianach jak go�� oceniaj�cy dopiero co wynaj�ty pok�j w hotelu. Wyjrza� przez kraty. � O, z widokiem na synagog�! Dali ci nawet papier i o��wek. Sam widzisz, jacy jeste�my humanitarni. W Sowietach jako polityczny ju� by� zbiera� z�by z pod�ogi.
��Bur�uazyjna propaganda! � warkn�� poeta. � Poczytaj sobie lepiej relacje George�a Bernarda Shawa.
��Stara rosyjska szko�a � skrzywi� si� Zyga. � Pokazali mu, co sami chcieli. S�ysza�e� pewnie o wsiach potiomkinowskich? Ale ja nie na pogaduszki� � Podszed� do sto�u. � Co tam smarujesz?
��Nie chcia�em gada� z Tomaszczykiem, wi�c kaza� mi samemu spisa� zeznanie. No to mu podaruj� moje manifesty poetyckie.
��Poka�.
W�r�d skre�le�, nabazgranych szybk� kresk� nagich kobiet i i�cie dadaistycznych mazaj�w Maciejewski odczyta� kilka gotowych strof:
jeste� pan dobrym polakiem
�ona troje dzieci urz�d
jakie� dla ciebie dalekie
me s�owa ta cisza przed burz�
lecz kiedy z sercem �ci�ni�tym
zadr�ysz pod luf� browninga
zrozumiesz o czym skamla�y
moje wierszyd�a.
I dalej, napisane w rogu kartki, zapewne na u�ytek innego wiersza:
z piask�w z ko�minka z bronowic
zobaczysz ruszymy razem
policja ci� nie obroni
dr�yj bur�uazjo!
��Do Pen Clubu to ci� nigdy nie przyjm� � mrukn�� Zyga.
��A ty si� tam du�o znasz! � machn�� r�k� Zakrzewski.
���Browninga-wierszyd�a�? Albo ta �policja ci� nie obroni�?! Nisko upad�e�, J�ziu. Komuna m�zg ci wyssa�a.
��Recenzowa� przyszed�e�? � spyta� ura�ony poeta. Rzuci� papiery i przeni�s� si� na prycz�.
��Dwie sprawy. � Podkomisarz przysiad� obok Zakrzewskiego. � Po pierwsze, przepraszam, �e nie da�em rady ci� st�d wyci�gn��. Ale jakim sposobem Tomaszczyk zdo�a� ci� capn��?
��Moja wina, moja wina, moja bardzo wielka wina � waln�� si� w piersi aresztant. � Jak w warszawskim szlagierze o Felku Zdankiewiczu. � I zanuci�, nieco przekr�caj�c s�owa:
Po�� si�, J�ziu, bo� ty jest pijany,
Po�� si� J�ziu, bo� ty niewyspany.
K�adzie si� J�zek do snu kamiennego,
A kochanka jego do biura �ledczego.
Bajrum, tarira bajrum�
��Co� ci nazbyt weso�o, jak na areszt! � przerwa� ostro Zyga.
Zakrzewski umilk� i patrzy� przez chwil� wilkiem na podkomisarza, w ko�cu zapyta�:
��O co ci chodzi? Kobieta na mnie nakapowa�a, nie twoja wina. A je�li masz jaki� interes, to mowy nie ma. Jeste�my kwita.
��Nie ca�kiem!
Maciejewski nag�ym skokiem powali� poet� na prycz� i przycisn�� go do �ciany. Zakrzewski pr�bowa� bi� na o�lep, ale z twarz� wci�ni�t� w zakurzony koc nie m�g� si� ruszy�, traci� oddech.
��Ciekawi mnie twoje jak�e celne skojarzenie, J�ziu � ci�gn�� powoli wrednym tonem podkomisarz. � Nakapowa�a i szcz�liwa. A co ty nakapowa�e�, �e ci si� tak g�ba �mieje, co?!
��Ku�wa, Zy�a� � dysza� aresztant � co ty?
��Ja pytam: �Co ty?�! Co ty, kr�lu z�oty, nakapowa�e� Tomaszczykowi? Wynosi� si� w choler�, przes�uchuj� osadzonego! � wrzasn��, s�ysz�c, �e klawisz gmera przy drzwiach.
��Tak jest, panie komisarzu! � Pokrywa judasza spad�a z cichym zgrzytem.
��Nic�si�gam � wydusi� Zakrzewski.
��Nic? Jak sportsmen sportsmenowi?
���ak, ku�wa, udusi�
Maciejewski rozlu�ni� nieco uchwyt.
��Gajec nie �yje � powiedzia�. � Za�atwili go dzie� po naszym spotkaniu. Je�li to ty chlapn��e� o nim Tomaszczykowi�
��Zyga, we� si� w �eb puknij! Najlepiej pa�k�� Ja bym sypn�� Tomaszczykowi?! � Poeta by� nie tylko w�ciek�y, ale i autentycznie ura�ony.
��Dobra. � Podkomisarz pu�ci� go i wsta�. � A jeste� pewien, �e nie wypsn�o ci si� jego nazwisko, cokolwiek? Przypadkiem.
��Jestem do�wiadczony konspirator, wiesz przecie� � powiedzia� z nutk� dumy Zakrzewski.
Maciejewski pomin�� milczeniem, co s�dzi o umiej�tno�ciach konspiratorskich lubelskich komunist�w. Zbyt wiele s�ysza� od ojca i stryja o starym PPS-ie, aby zapewnienia redaktora �naszego sztandaru� mog�y wywrze� na nim wra�enie. No i wzi�� udzia� w jego zabawie w spiskowca na Krawieckiej.
��Mo�e tak ci� przemaglowa�, �e ca�kiem zdurnia�e�? � upewnia� si� Zyga.
��Sam �e� zdurnia�! � zaperzy� si� aresztant. � Cho� mnie przes�uchiwa� kilka godzin, ca�y czas powtarza�em to samo. Sam s�ysza�e�. On: �Jak si� nazywasz?�, a ja: �Dzier�y�ski�. I w t� ma�k�, a� mu si� znudzi�o. Wiem lepiej od ciebie, �e albo ma si� obmy�lony kit i w niego si� leci, albo ca�y czas w zaparte. A �eby o Gajcu? W �yciu! Wtedy musia�bym si� wy�piewa�, �e by�e� ze mn�, bo i tak by doszli.
��Lepiej nawet o tym nie my�l, J�ziu. Niech ci� Matka Boska broni! � poradzi� s�odkim g�osem Zyga. � Wi�c konkluduj�c naukowo, nie ty?
��Nie ja. Pod hajrem.
Podkomisarz u�miechn�� si� lekko. W ustach Zakrzewskiego ta knajacka przysi�ga brzmia�a prawdziwiej, ni� gdyby j� wypowiedzia� Zielny. Mimo �e to poeta, a nie ulizany tajniak, studiowa� na lubelskim uniwersytecie i przez jaki� czas obraca� si� w wysnobowanych kr�gach artystycznych, mia� pod sk�r�, w bebechach, autentycznego �obuza. I je�li zarzeka� si�, �e �pod hajrem�, musia�a to by� szczera prawda.
��Szlag! � warkn�� Maciejewski. �Wi�c wyciek�o od nas� � doda� w my�lach.
��Ale co ty, Zyga? � Poeta by� tak zdziwiony, �e na chwil� zapomnia� o wcze�niejszej urazie. � No chyba nie Tomaszczyk za�atwi� naszego Gajca?
��A to ju�, J�ziu, nie tw�j interes. Najlepiej ca�kiem zapomnij o spotkaniu z Gajcem. Nie, �eby mnie kry�, to przyjacielska rada. Dla twojego bezpiecze�stwa. R�ka? Wyjdziesz z pud�a, dam ci rewan� na ringu.
��R�ka. � Zakrzewski wyci�gn�� d�o�. � Gdyby� jednak m�g� co� zrobi� w mojej sprawie� Fakt, cela pierwszorz�dna, ale strasznie tu nudno.
��Poj�cia nie mam co, ale pomy�l�. Tyle �e znowu b�dziesz mia� d�ug � doda� i za�omota� w drzwi. � Stra�nik!
Na wi�ziennym korytarzu rozbrzmia�y kroki klawisza. Szcz�kn�a otwierana zasuwa.
Jeszcze z Zamku Maciejewski telefonicznie poleci� Kraftowi �ci�gn�� na komisariat Fa�niewicza i Zielnego, mimo �e zgodnie z grafikiem s�u�b� zaczynali dopiero w po�udnie. Kiedy dotarli, zamkn�� od wewn�trz drzwi gabinetu.
��Co� si� sta�o, panie kierowniku? � spyta� zaniepokojony Fa�niewicz.
��Tu si� ci�gle co� dzieje � burkn�� Zyga. � Tu nie kaplica, tylko Wydzia� �ledczy. Wilczek, przypomnij sobie ca�y wczorajszy dzie�. Godzina po godzinie. Z kim gada�e�, kto ci� widzia�? Wreszcie jakim sposobem podkomisarz Tomaszczyk dowiedzia� si�, �e obserwujemy Gajca?
Tajniak wyliczy� kierownika biura w cukrowni, dozorc�, a posi�kuj�c si� zapiskami w notesie, odtworzy� nawet ca�� drog� na Piaski i z powrotem.
��Z nikim nie rozmawia�em o tej sprawie, panie kierowniku, jak Boga kocham! � waln�� si� w piersi. � Wr�ci�em, napisa�em raport i zaraz go odda�em komisarzowi Kraftowi.
��Panie kierowniku, mo�e z Fa�niewiczem przyci�niemy Dudarza? � zaproponowa� Zielny.
��A mo�e ja wystosuj� oficjalne zapytanie do Tomaszczyka? � popuka� si� w czo�o Zyga. � Wy dwaj pojedziecie ze mn� na miejsce. Wilczek, do ci�kiej cholery, przecie� was o nic nie oskar�am, ale musieli�cie pope�ni� jaki� b��d, nieostro�no�� Jak zwa�, tak zwa�. No wi�c?
��Panie komisarzu� � wtr�ci� si� niepewnym g�osem Kraft, zerkaj�c nerwowo na tajniak�w. � Pami�ta pan, jak wczoraj do pana telefonowa�em? Na Dw�jk� � przypomnia�. � Wtedy na chwil� zajrza� Tomaszczyk. M�g� us�ysze�.
Maciejewski przypomnia� sobie tamte s�owa. Ledwie kilka zda�, jednak pad�y w nich a� trzy nazwiska: Gajec, Binder i Je�yk. Je�li kto� wie, czego szuka�, a� nadto informacji�
Zyga ju� mia� na ko�cu j�zyka soczyst� wi�zank�, ale powstrzyma� si� przed obsobaczaniem zast�pcy przy podw�adnych.
��Wilczek, jeste� wolny. Zielny i Fa�niewicz, czekajcie tu na mnie. Pan, panie Kraft� Pan niech lepiej na razie do mnie nie dzwoni.
Wybieg� i pogna� korytarzem do pokoju, w kt�rym ulokowa� si� Tomaszczyk. Ten siedzia� przy biurku i pracowicie zape�nia� arkusz papieru kancelaryjnego r�wnym kaligraficznym pismem. Maciejewski zawsze uwa�a�, �e ludzie, kt�rzy zbyt �adnie pisz�, s� podejrzani. Teraz by� tego pewien.
��Od kiedy to, Tomaszczyk, znasz si� na robocie kryminalnej? � natar� na �ledczego. � Dlaczego jedziesz na miejsce zbrodni, a ja dowiaduj� si� o tym po fakcie?
��Pisz� w�a�nie raport� � zacz�� ten, poprawiaj�c nerwowo okulary.
��I bardzo dobrze, �e piszesz, bo za p� godziny chc� go widzie� na biurku. Skoro masz za ma�o roboty ze swoimi politycznymi i mieszasz si� do naszej, to znaczy, �e jednak mi podlegasz. Nie tylko operacyjnie! � krzykn�� Zyga.
��Ale o co ci chodzi? Wytelefonowali mnie, to pojecha�em. I jakie miejsce zbrodni? Facet si� powiesi�.
��I ty to stwierdzi�e� dzi�ki swym kancelaryjnym kompetencjom?! � warkn�� podkomisarz.
Dwaj tajniacy polityczni, kt�rzy byli w s�siednim pomieszczeniu, powoli wycofali si� na korytarz. Tomaszczyk odchrz�kn�� i zdecydowanym ruchem na�o�y� skuwk� na wieczne pi�ro.
��Nie ja, lekarz. Wszystko b�dzie w raporcie. � Na skroniach wywiadowcy pokaza�y si� sine �y�y, ale zaraz na jego twarz wype�z� �liski u�miech. � Im d�u�ej b�dziesz mi przeszkadza�, tym p�niej sko�cz�.
��P� godziny! � powt�rzy� Zyga i trzasn�� drzwiami, a� zatrz�s�y si� futryny.
Gajec mieszka� przy W�o�cia�skiej, tu� obok cukrowni. S�u�bowa kamienica z zewn�trz przypomina�a pa�ac jakiego� ��dzkiego fabrykanta, ale pomniejszony, zgodnie zreszt� ze skal� lubelskiego przemys�u. W �rodku budynek nie mia� ju� w sobie nic z rezydencji opisanych przez Reymonta. Zyga, Fa�niewicz i Zielny weszli po betonowych schodach na pierwsze pi�tro. By�o tam czworo drzwi, te nale��ce do denata od razu poznali po piecz�ciach Wydzia�u �ledczego. Podkomisarz wyj�� z kieszeni scyzoryk i zacz�� go otwiera�, gdy z s�siedniego mieszkania wyjrza�a kobieta ko�o pi��dziesi�tki.
��A panowie co? � zapyta�a opryskliwie.
Fa�niewicz zajrza� do notesu.
��Pani Godrzycka? Jeste�my z policji, Wydzia� �ledczy.
��Przecie� by� ju� i jeden �ledczy, i przodownik z komisariatu�
��Podkomisarz Maciejewski. � Zyga uchyli� kapelusza. � W toku �ledztwa zrodzi�y si� pewne w�tpliwo�ci. Pozwoli pani zada� sobie kilka pyta�?
��A co mnie tam szkodzi! � Wzruszy�a ramionami. � Sam komisarz� Tyle �e pranie robi�! � zastrzeg�a.
��O, to ja pani� rozumiem � zagada� z filmowym u�miechem Zielny. � U nas w domu, jak matka bra�a si� za wielkie pranie, to wszyscy chodzili�my na paluszkach, nawet ojciec. Du�o pracy, no i jakie zamieszanie. Mo�emy, pani Godrzycka?
Jak zahipnotyzowana zrobi�a dwa kroki w ty�, gestem zapraszaj�c ich do �rodka. Zielny z nadzwyczajn� determinacj� wytar� buty, na co kobieta u�miechn�a si� ju� ca�kiem mi�o. Maciejewski i Fa�niewicz wymienili spojrzenia i przez ciemn� sie� pachn�c� mydlinami weszli do zagraconego pokoju. Ze wszystkich mebli zwisa�y pi�ropusze paproci. W klatce na oknie za�wierka� kanarek.
��M�� pani jest starszym kancelist�? � Fa�niewicz zn�w zajrza� do notesu.
��Nie dba ta cukrownia o do�wiadczonych pracownik�w � westchn�� natychmiast Zielny, nim gospodyni zd��y�a przytakn��. � Nie za ma�e przydzielono pa�stwu mieszkanie?
��A m�wi�am! M�wi�am m�owi to nieraz. Pan w�adza te� od razu zauwa�y�! � ucieszy�a si� Godrzycka. � Siadajcie, panowie, bardzo prosz�. � Pospiesznie sprz�tn�a z krzese� firanki czekaj�ce na swoj� kolej do prania.
��Uprzejmie dzi�kujemy � sk�oni� si� szarmancko Maciejewski, jednak kobieta patrzy�a tylko na Zielnego.
��Kiedy� mieli�my wi�ksze, a pewnie! Tyle �e cukru robi� coraz wi�cej, a nowych mieszka� nie ma. Pi�� lat, jak zabrali nam s�u�b�wk� przy kuchni� O tam, w korytarzu by�y drzwi, za makatk�! Zrobili nowe mieszkanie. Pan Gajec je zajmowa� i� � urwa�a.
��My w�a�nie w tej sprawie � wtr�ci� podkomisarz.
��A pewnie, pewnie � mrukn�a, wracaj�c do rzeczywisto�ci, cho� nie tak ju� twardej jak poprzednio. Najwyra�niej gadki Zielnego nastroi�y j� �yczliwiej do �wiata. � Tyle �e ja wszystko powiedzia�am jak na spowiedzi.
��Tak, oczywi�cie, ale jest jedna rzecz, bardzo wa�na. Czy na pewno pan Gajec zosta� sam, zanim targn�� si� na w�asne �ycie.
��No jak m�wi�am temu panu� No po cywilnemu, co tu by�� � Usiad�a i odruchowo wyg�adzi�a serwet�. � Pan nie powala atramentem � zwr�ci�a uwag� Fa�niewiczowi, mimo �e ten jak zwykle pisa� w notesie o��wkiem. � Pan Gajec by� pijany i ha�asowa� na schodach. Zreszt� wszyscy tupali jak jakie� stado koni. Znaczy te pijaki, co go odprowadzili. A tu beton, prosz� pana, niesie. Ju� mia�am wyjrze� i powiedzie�, �eby si� uspokoili, bo to porz�dny dom. Urz�dnik�w, nie jakiego� chamstwa, co przyjecha�o za robot�! No ale oni weszli i wyszli, a potem a� do rana by�a cisza.
��A sk�d pani wnosi, �e wyszli? � zapyta� Fa�niewicz. � Bo pani nie wygl�da�a na korytarz, czy tak?
��Tyle co przez judasza � wyja�ni�a Godrzycka. � Nie zapalili �wiat�a na schodach, no ale s�ysza�am drugi raz kroki kilku ludzi.
��Za� pan Gajec� � Maciejewski poprawi� si� na krze�le. � On, pani zdaniem, mia� pow�d do samob�jstwa?
��Czy ja wiem? � Wzruszy�a ramionami. � Ale ostatnio wypi� lubi�, nie powiem.
��No tak, dzi�kujemy pani. � Zyga wsta�. � Cho� nie, jeszcze jedno: gdzie dok�adnie pani by�a, kiedy us�ysza�a tych m�czyzn schodz�cych po schodach?
��No tu, w pokoju � odpar�a.
��W takim razie pozwoli nam pani na kr�tki eksperyment�
��Mamy teraz takie nowoczesne metody � wyja�ni� z powa�n� min� Zielny.
Podkomisarz doko�czy�:
��Zechce pani tu zosta� i powie nam, ilu ludzi s�ysza�a pani na schodach. Za chwil� wr�cimy.
Kobieta kiwn�a g�ow�.
Na korytarzu Maciejewski, nic nie m�wi�c, popchn�� swoich tajniak�w w d�. Zielny stuka� lakierkami, a Fa�niewicz wali� rozchodzonymi p�butami jak s�o�. Podkomisarz zaraz przywo�a� ich r�k�.
��I jak, pani Godrzycka? � zapyta�, uchylaj�c drzwi. � Ilu nas schodzi�o?
Wysz�a do sieni i spojrza�a po twarzach policjant�w.
��Jak to ilu? Panowie wszyscy.
��Po co to by�o, panie kierowniku? � zapyta� Zielny, kiedy ju� Maciejewski zdar� piecz�cie i znale�li si� w mieszkaniu Gajca.
��Masz talent do gadania, to wgry� si� w gramatyk�, Zielny. � Zyga poklepa� go po ramieniu. � Jest liczba pojedyncza i mnoga, tak? Jeden i dwa to r�nica. Ale dwa i sto ju� �adna. Podobnie dla Godrzyckiej istnieje tylko jeden pijak na schodach i t�um pijak�w na schodach. Tyle �e trzeba by�o to sprawdzi�.
Weszli do typowo kawalerskiego pokoju z zas�anym po wojskowemu ��kiem, sto�em, szaf�, kredensem i rega�em z kilkunastoma ksi��kami na p�kach. Kodeks karny Tagancewa sta� upchni�ty obok Dmowskiego i paru starych podr�cznik�w. W niewielkiej kuchni te� panowa� porz�dek, ale �wiadcz�cy raczej o jej nieu�ywaniu ni� przesadnej dba�o�ci. �adnych paprotek ani makatek, na �cianie wisia� jedynie krzy�.
��Ju� rozumiem, dlaczego Godrzyck� szlag trafia, �e zabrali jej t� izb� � mrukn�� podkomisarz. � Wygin�a ro�linno��.
Zielny mia� wielk� ochot� napomkn�� co� o domu Maciejewskiego, jednak taktycznie si� powstrzyma�.
Kawa�ek sznura wci�� zwisa� z haka na �yrandol, kt�ry teraz sta� w k�cie. Zyga wyjrza� przez okno � dzikie wino pi�o si� a� pod dach po kratownicy z w�skich deszczu�ek, m�g�by po nich zej�� najwy�ej kot, i to z tych chudszych. Za to na wprost parapetu wznosi�a si� poka�na pryzma piachu, zapewne pozosta�a po budowie nowych kom�rek dla lokator�w postawionych na ty�ach kamienicy. Dozorca w�a�nie �adowa� piach na taczki.
��Cholera! � odezwa� si� podkomisarz.
��Co, panie kierowniku? � zapyta� Fa�niewicz.
��Sprawa jest jasna. Gajec nie pope�ni� samob�jstwa. Przyprowadzili go w kilku, ale zosta� jeden. No sam powiedz, czy gdyby� by� tak pijany, �eby do domu samemu nie trafi�, da�by� rad� zdj�� �yrandol, i to cicho, bez jednego brz�kni�cia? A potem powiesi� si� na haku? Mo�e na klamce! Morderca wlewa w Gajca jeszcze szklank� w�dki, ten zasypia. C� za trudno�� dla wysokiego i trze�wego ch�opa zdj�� �yrandol, a potem wywindowa� cz�owieka?!
��No ale jak wyszed�? Ta s�siadka by s�ysza�a.
��Czyta�e� przecie� protok�, Fa�niewicz! � zniecierpliwi� si� Zyga. � Okno by�o uchylone. Facet skoczy� na t� kup� piachu i znikn��. Id�cie spyta� dozorcy, czy nie widzia� jakich� �lad�w rano.
Maciejewski zosta� sam w pustym kawalerskim mieszkaniu, jednak stale czu� czyj�� obecno��. I bynajmniej nie by� to duch Gajca. Podkomisarz nie m�g� przesta� my�le� o Tomaszczyku i jego raporcie:
�W mieszkaniu denata pr�cz rzeczy osobistych znaleziono, co nast�puje:
a � 6 /s�ownie: sze��/ blankiet�w czekowych in blanco z podpisem: R. Binder /w za��czeniu wraz z wyszczeg�lnionymi nrami/;
b � 38 z� 12 gr /s�ownie: trzydzie�ci osiem z� dwana�cie gr/ w got�wce;
c � opr�nion� w 3/4 butelk� w�dki �Luksusowa� z odciskami papilarnymi denata;
d � liczne wydania gazety �G�os Lubelski� /legalnej, zwi�zanej ideowo z prawicow� opozycj�/.
Wobec powy�szego oraz opinii lekarskiej potwierdzaj�cej samob�jcz� �mier� przez powieszenie wydaje si� prawdopodobnym, i�:
I. W nocy 9 na 10 bm. A. Gajec, cz�owiek niezr�wnowa�ony oraz sympatyk skrajnej prawicy /zeznania s�siadki denata, F. Godrzyckiej, w za��czeniu/ uda� si� do mieszkania red. �G�osu Lub.� R. Bindera, po czym zamordowa� go najprawdopodobniej z przyczyn r�nic politycznych.
II. Dla odwr�cenia podejrze� sprofanowa� zw�oki przez m.in. pozostawienie okultystycznych cyfr na ciele ofiary.
III. Z mieszkania zamordowanego skrad� podpisane czeki.
IV. W nocy z 12 na 13 bm. po wypiciu w nieustalonym towarzystwie /zeznania F. Godrzyckiej/ znacznej ilo�ci alkoholu /raport lekarski/ powodowany wyrzutami sumienia targn�� si� na �ycie, nie pozostawiwszy listu po�egnalnego�
Wida� by�o, �e sztuk� prowokacji i inscenizowania fakt�w Tomaszczyk opanowa� perfekcyjnie. Na tym w du�ej mierze polega�a zreszt� robota policji politycznej, gdy jeszcze istnia�a jako osobna s�u�ba. W jego raporcie prawie nic nie by�o prawd�, a jednak wszystko do siebie pasowa�o. Je�li za� cokolwiek da�oby si� podwa�y�, na przyk�ad to zdanie Godrzyckiej o �nieustalonym towarzystwie�, to tylko na korzy�� tezy Tomaszczyka. Wysz�oby, �e zataczaj�cy si� Gajec wr�ci� do domu sam.
�A ja my�la�em, �e przys�ali go mnie na z�o��!� � Zyga przypomnia� sobie pojawienie si� Tomaszczyka w jego wydziale tu� po morderstwie Bindera. Tak, mia� patrze� Maciejewskiemu na r�ce, ale nie po to, �eby nabru�dzi� mu w papierach. Gra toczy�a si� o bardziej konkretn� stawk� � o niedopuszczenie do wykrycia prawdziwego zab�jcy, aby wielki szwindel na Zamku nie wyszed� na jaw. Dlatego Je�yk � kiedy ju� przesta� by� potrzebny � nie nacieszy� si� d�ugo fors� z �ap�wki, dlatego musia� zamilkn�� Gajec� Jednak tym razem nie chodzi�o jedynie o prostackie zacieranie �lad�w! Zyga nie doceni� tej wszy Tomaszczyka, a mo�e raczej tych, kt�rzy si� nim pos�u�yli�
Cho� i Maciejewski trzyma� asa w r�kawie � tylko on wiedzia�, �e Gajec �mia� sw�j w�asny bank w domu�, jak zdradzi� si� po pijaku. A skoro �bank�, to musia�o by� w nim wi�cej ni� 38 z�otych 12 groszy.
Zyga rozejrza� si� po mieszkaniu. Kryj�wk� nie mog�a by� p�ka z bielizn� ani puszka po kawie zbo�owej � to by�y raczej kobiece miejsca, a Gajec m�wi� o swoim schowku z charakterystycznym b�yskiem w oku: �patrzcie, jakim cwany!�. Podkomisarz zacz�� zagl�da� pod meble, sprawdza�, czy krzes�a nie maj� obluzowanych n�g � robi� to wszystko, co z pewno�ci� nie wpad�o do g�owy Tomaszczykowi z jego brakiem kryminalnego przygotowania.
��By�y �lady na piasku � oznajmi� Zielny od progu. � Co pan, kierowniku? � zdziwi� si�, widz�c podkomisarza roluj�cego dywan.
��Zamknijcie drzwi � powiedzia� Zyga, opukuj�c pod�og�.
Fa�niewicz zdj�� p�aszcz i obaj tajniacy przy��czyli si� do poszukiwa�.
��G��bokie �lady � ci�gn�� Zielny. � Kto� ci�ki z du�ymi stopami. Na tej pryzmie piachu, co pan m�wi�. Ale cie� lubi porz�dek, cholera. No i nie mamy �adnych dowod�w.
��Trudno. Za to jeste�my m�drzejsi. Cicho! � Maciejewski zastyg� tu� obok nogi sto�u. Zastuka� jeszcze raz w pod�og�. Klepka odpowiedzia�a echem. � Przesuwamy.
Trzy deszczu�ki trzyma�y si� tylko na wcisk. Wystarczy�o postawi� na nich obcas, a potem wyj�� klepki palcami. Pod spodem na go�ym betonie le�a�a wypchana szara koperta.
��W��cie r�kawiczki � poleci� Zyga. Dopiero potem si�gn�� do skrytki.
Koperta by�a wypchana pieni�dzmi. Roz�o�yli na pod�odze banknoty po dwadzie�cia, pi��dziesi�t i sto z�otych. W sumie nazbiera�o si� tego ponad tysi�c.
��Oszcz�dny by� � pokiwa� g�ow� Zielny. � Ale co to w�a�ciwie nam daje, panie kierowniku?
��Wam premie za mordy w kube� � u�miechn�� si� podkomisarz, odliczaj�c po dwie�cie z�otych dla ka�dego tajniaka. � A reszta to b�dzie hak� Najdalej za kilka dni sami zobaczycie. Ja bior� komisyjnie pi�tna�cie z�otych na fryzjera i drobne sprawunki. Idziemy na bal, musz� si� wreszcie ogoli�.
Maciejewski kaza� doro�karzowi stan�� przy wie�y ci�nie� niedaleko teatru i zanurzy� si� w Bernardy�sk�. Ten odcinek ulicy, wci�ni�ty mi�dzy masywny pa�ac Parys�w i wysok� kamienic� po drugiej stronie, tworzy� co� na kszta�t kanionu albo rowu tektonicznego. Ale w�a�nie tutaj mie�ci� si� niewielki m�ski zak�ad fryzjerski. By� istotnie m�ski, nie tylko ze wzgl�du na p�e� klienteli. Jak u wszystkich fryzjer�w unosi� si� tam zapach wody kolo�skiej, ale ta cz�� atmosfery zak�adu, kt�r� tworz� pracuj�cy w nim ludzie, nie mia�a nic z mieszaniny lokajstwa, �igolactwa i pederastii, kt�rej Zyga nie cierpia�. Tu raczej czu�o si� ring, co zauwa�y� jeszcze na studiach, gdy przed jakimi� zawodami wraz z Lennertem przyszli si� ostrzyc i ogoli�.
Kiedy usiedli obok siebie na fotelach, Maciejewski trafi� pod r�k� samego w�a�ciciela, a Lennert pomocnika. Naraz przysz�y mecenas sykn�� g�o�no, bo brzytwa drasn�a go w ucho. Zaraz zerwa� z siebie r�cznik i ura�ony wsta� z fotela. A fryzjer obejrza� ran� z daleka, jak jaki� dawny cyrulik, i powiedzia� tylko:
��Eee, flaki panu szanownemu nie wyp�ywaj�!
Zyga przypomina� sobie t� histori� za ka�dym razem, gdy mija� zak�ad. Ju� mia� pchn�� drzwi, gdy pomy�la�, �e powinien porozmawia� z Soboci�skim o najnowszych odkryciach, a by�o ju� dwadzie�cia po trzeciej i komendant wkr�tce m�g� wyj��. Maciejewski cofn�� si� od progu.
Do komisariatu dotar� w pi�� minut. Komendant by� jeszcze u siebie, �wiadczy�a o tym jaka� rozmowa, kt�rej odg�osy dobiega�y zza drzwi gabinetu.
��Niech pan nie wchodzi � ostrzeg�a Zyg� panna Jula, sekretarka. � Pan nadkomisarz ma� go�cia.
Maciejewski spojrza� na ni� zdziwiony, ale dziewczyna m�wi�a ca�kiem serio. Zaciska�a usta, jakby w obawie, �e niechc�cy wyrwie si� z nich na wolno�� jaka� bardzo s�u�bowa tajemnica.
��Go�cia? � wzruszy� ramionami Zyga. Opar� si� o biurko panny Juli, z przyjemno�ci� patrz�c z g�ry na jej kszta�tny karczek. Z wysoko upi�tej fryzury spada�o na niego tylko kilka lekko kr�c�cych si� kosmyk�w. � Pan komendant nie miewa go�ci, co najwy�ej interesant�w.
��A jednak niech pan poczeka. � Dziewczyna wskaza�a krzes�o. � O, zaczyna krzycze�! � zauwa�y�a wyra�nie podekscytowana. � To nie potrwa d�ugo.
��Ja mam zrozumie�?! � z wn�trza gabinetu zapiszcza�a altem oburzona kobieta. � Ja nie mog� zrozumie�! Powtarzam panu, �e jaki� pirat drogowy przejecha� w pi�tek po po�udniu moj� suczk�. Od razu zawo�a�am policjanta i co? I nic! Od prawie tygodnia s�ysz�, �e a to morderstwo, a to inny napad. Wiem, �e to powa�ne sprawy, prosz� pana! Ale czy to znaczy, �e jak jest powa�na sprawa, to wszystkie inne odk�ada si� na bok? Ju� si� zwyk�ych z�odziei nie �apie? Je�li nie obchodz� was moje straty moralne, to prosz� przynajmniej przyj�� do wiadomo�ci, �e to by�a rasowa pekinka, medalistka! Jaki� wariat przejecha� mi trzysta z�otych! A to chyba jest powa�na sprawa?
Podkomisarz z miejsca przypomnia� sobie s�owa Lennerta, �e w niedziel� ugryz� go peki�czyk pani staro�ciny. U�miechn�� si� pod nosem.
�Temat jak z Poego, pewnie i Grabi�ski nie mia�by nic przeciw takiemu pomys�owi: pana mecenasa pies k�sa zza grobu! � pomy�la� ironicznie. � Tak, Lennert zawsze miewa� swoje ma�e tajemnice, je�li chodzi o kobiety, ale nigdy nie k�ama�. Nie w tak oczywisty spos�b�.
Zyga wsta� i zrobi� nerwowe k�ko po kancelarii. Sekretarka spojrza�a na niego krzywo, bo przeszkadza� w pods�uchiwaniu.
��Skoro nie chce mi pan pom�c, trudno. Poprosz� o interwencj� m�a�
Drzwi otworzy�y si� i wypad�a z nich kobieta w modnym kapeluszu stylizowanym na czako i w be�owym, wywatowanym w ramionach p�aszczu z wielkim futrzanym ko�nierzem. Wygl�da�a w nim bardzo szykownie. Maciejewski musia� przyzna� � co jak co, ale kochanki Lennert zawsze dobiera� starannie. Bo ta wygl�da�a pon�tnie nawet teraz � mocno wzburzona i z zaci�ni�tymi ustami. Du�e br�zowe oczy, kszta�tny nos, brzoskwiniowa cera � mo�na by pomy�le�, �e dopiero co wr�ci�a z wczas�w w Juracie.
��liczna, bestyjka!� � pomy�la� Zyga i zacz�� si� zastanawia�, dlaczego przyjaciel k�ama�. Czy mia�o to jaki� zwi�zek z Achajczykiem? Czy w niedziel� dosz�o do czego�, co Lennert chcia� ukry�? Podkomisarz ca�kiem straci� ch�� na zwierzenia przed Soboci�skim, zanim na nowo nie poustawia sobie wszystkiego w g�owie.
��Przepraszam! � warkn�a �ona starosty, niemal taranuj�c Maciejewskiego. Zyga zrobi� dwa kroki w ty�, pod �cian�, ale i tak nie unikn�� uderzenia torebk�. Po chwili trzasn�y drzwi kancelarii.
��Kto to by�? � spyta� dla pewno�ci podkomisarz.
��Nie wie pan? � zdziwi�a si� sekretarka. � Salwiczowa, �ona starosty. Gdzie pan idzie? Chcia� pan m�wi� z komendantem!
��Po takim go�ciu lepiej nie � u�miechn�� si� konspiracyjnie Maciejewski i wyszed�.
Panna Jula pokiwa�a ze zrozumieniem g�ow�. Nie dziwi�a si�, �e wola� od�o�y� rozmow� z Soboci�skim na mniej nerwow� chwil�.
Zielny odda� szatniarzowi p�aszcz i kapelusz, przyg�adzi� w�osy przed lustrem w hallu. Fa�niewicz obrzuci� go z pozoru nieuwa�nym spojrzeniem. Siedzia� przy wielkiej popielnicy w jednym z foteli na wprost portierni. Rozwi�zywa� krzy��wk�, od czasu do czasu niby od niechcenia zapisuj�c co� w notesie. Kiwn�� g�ow� na znak, �e wszystko jest w porz�dku � podkomisarz zaj�� ju� stanowisko w korytarzu na pierwszym pi�trze, w pobli�u pokoju Achajczyka. W restauracji �Europa� orkiestra gra�a mi�osne szlagiery, ale na parkiecie kr�ci�y si� tylko trzy pary.
Wywiadowca wszed� i rozejrza� si� po sali. Lennert siedzia� przy niedu�ym stoliku na cztery osoby na ni�szej galerii tu� przy parkiecie. Obok popija� koniak wyra�nie wzburzony profesor Achajczyk. Co� t�umaczy�, gestykuluj�c, ale mecenas zbywa� go kr�tkimi zdaniami i �yczliwym, wytrenowanym u�miechem.
��Szanowny pan �yczy sobie miejsce dla jednej osoby? � Jak spod ziemi przy tajniaku wyr�s� kelner.
��Czy tamten jest wolny? � zapyta� Zielny, wskazuj�c stolik naprzeciw Lennerta i profesora po drugiej stronie parkietu.
��Jak pan rozka�e.
Wywiadowca zerkn�� do menu i z trudem ukry� przera�enie. Gdyby chcia� sp�dzi� tu wiecz�r prywatnie, musia�by si� raczy� wy��cznie wod� sodow�. Teraz niby mia� w portfelu dwadzie�cia z�otych z funduszu operacyjnego, ale kiedy Maciejewski mu je dawa�, skrzywi� si� przy tym niemi�osiernie, jakby liczy�, �e jaka� reszta do niego wr�ci. No bo wiedzieli obaj � kole�e�stwo kole�e�stwem, jednak Zielny ani my�la� traci� na robot� �ledcz� �spadku� po Gajcu. No chyba �eby Fa�niewicz wy�o�y� po�ow�!
��Czy szanowny pan zechcia� ju� co� wybra�? � Zn�w przyp�yn�� kelner, widz�c menu od�o�one na brzeg stolika.
��Czarn� kaw� i plisk� � powiedzia� Zielny. Cho� wszystkie ceny by�y astronomiczne, rumu�ski
��Pan �yczy sobie kaw� brazylijsk�, egipsk�, tureck��
��Tureck�. � Tajniak przypomnia� sobie, �e widzia� jej reklam� w kt�rej� gazecie. � Czarn� jak smo�a.
��A mo�e raczy pan ciastko do kawy? Je�li wolno zarekomendowa�
��Nie, nie � stanowczo pokr�ci� g�ow� Zielny. � Potem jeszcze zobaczymy.
Kiedy zosta� sam, dok�adniej przyjrza� si� sali. Zaj�ta by�a dopiero po�owa stolik�w, ale go�cie z hotelu i z miasta wci�� si� schodzili. Lennert co� t�umaczy� profesorowi, lekko gestykuluj�c d�oni�. Achajczyk g�adzi�, a mo�e mierzwi� brod�. Chyba przytakiwa�, jednak odchyli� si� daleko na krze�le, jakby dawa� do zrozumienia, �e nie chce mie� z mecenasem nic wsp�lnego. Praw� d�o� opar� na barierce oddzielaj�cej galeryjk� od parkietu tanecznego.
Przyszed� kelner z zam�wieniem. Zielny od razu zap�aci� i wyci�gn�� z kieszeni papierosy. Pude�ko mia�o mark� Gauloises i nikt nie musia� wiedzie�, �e tajniak trzyma w nim znacznie ta�sze polskie nile. Zapali� i zacz�� s�czy� kaw�.
Do restauracji nap�ywa�o coraz wi�cej go�ci. Cho� by� to zwyk�y wiecz�r w �rodku tygodnia, tu przemys�owcy i bankierzy z ca�ego wojew�dztwa jak co dzie� opijali pomy�lne negocjacje i uzgadniali kontrakty. Zielny zauwa�y� te� kilku dziennikarzy z �Expressu� i �G�osu�, kt�rzy zaj�li stolik w g��bi, za orkiestr�, i zapewne sprzedawali sobie najnowsze plotki. Spojrza� na zegarek � za chwil� ko�czy� si� ostatni seans w pobliskim kinie �Corso�. Zgodnie z jego przewidywaniem nie min�� kwadrans, jak wesz�o jeszcze ze dwadzie�cia os�b � g��wnie zamo�nych student�w, kt�rzy po filmie zaprosili dziewczyny do �Europy�, �eby im zaimponowa�.
Orkiestra �agodnie przechodzi�a z utworu na utw�r od spokojnych wariacji pod kotlet do cyga�skich romans�w i tang. Na parkiecie kr��y�o ju� kilkana�cie par, a rozmowa Lennerta i Achajczyka robi�a si� coraz bardziej nerwowa. Zielny zacz�� szuka� pomys�u, jak nie budz�c podejrze�, podej�� bli�ej. Wtedy wy�owi� wzrokiem samotn� pann� siedz�c� nieopodal. S�dz�c po kieliszkach, by�a tu z innymi osobami, ale jej towarzystwo gdzie� si� ulotni�o.
Zapi�� marynark� i podszed� do dziewczyny.
��Dobry wiecz�r. Prosz� wybaczy�, nie jeste�my sobie przedstawieni�
��O m�j Bo�e! � zachichota�a. Zielny poczu� od niej powiew perfum i szampana. By�a najwyra�niej gotowa na mniej wersalskie maniery.
��Dok�adnie to samo pomy�la�em, kiedy zobaczy�em, �e chwilowo siedzi panienka sama: �O m�j Bo�e, musz� z ni� zata�czy�! � Tajniak u�miechn�� si� promiennie. � A zatem mog� prosi�?
Obj�� j� i poprowadzi� w ta�cu w kierunku Lennerta i Achajczyka.
��Ojejku, pana znosi w tamt� stron�! � zawo�a�a weso�o. � Wypi� pan tylko na jedn� n�k�?
��Nic podobnego � odpar� powa�nie wywiadowca. � Zakr�cam specjalnie, bo jestem� detektywem.
��Kim?!
��Detektywem. Musz� pods�ucha�, o czym m�wi� przy tamtym stoliku. Bardzo prosz�, mo�emy teraz nie rozmawia�?
Dziewczyn� zamurowa�o. Patrz�c niedowierzaj�co na Zielnego, bez s�owa da�a si� prowadzi�. O to mu chodzi�o. Za�o�y�, �e panna najpewniej mu nie uwierzy, a tym, co b�dzie dalej, nie zaprz�ta� sobie g�owy. Mia� talent do chwilowego okr�cania sobie ludzi wok� palca, daleko wi�kszy ni� taki Maciejewski, cho� brakowa�o mu cierpliwo�ci do roztkliwiania si� nad p�niejszymi skutkami. Jak s�usznie powtarza� kierownik, gdyby Zielny nie zosta� policjantem, nadawa�by si� �wietnie na oszusta matrymonialnego.
��Niech pan to jeszcze rozwa�y � m�wi� Lennert. � Panie profesorze, karty ju� rozdane. I pan, i ja, cho�by�my chcieli� mo�na wygra� albo przegra� sk�adam korzystn� ofert� w przeciwnym razie�
Tajniak zn�w zakr�ci� w ta�cu bli�ej stolika, niestety nie dos�ysza�, co si� stanie w przeciwnym razie, bo panna odzyska�a mow�.
��Ojej, nie boi si� pan? � szepn�a mu do ucha.
��Ja nie, ale panienka powinna � odpar� rozdra�niony. � To� handlarze �ywym towarem. � Nie by� z siebie dumny, �e powtarza ju� u�yty dowcip, ale przynajmniej nie w tym samym towarzystwie. � Sprzedaj� pi�kne dziewczyny do Brazylii. Pisali o tym w gazetach.
��Pan jest straszny k�amca!
��A panienka tak ga� �licznie si� u�miecha. Dzi�kuj� za taniec � powiedzia�, bo orkiestra akurat sko�czy�a gra�.
Zielny odprowadzi� rozchichotan� dziewczyn� do stolika. Jej towarzystwo � trzech dwudziestoparoletnich ch�opak�w i kole�anka � ju� czeka�o.
�Ich trzech na dwie. Niedobrze!� � pomy�la� tajniak. Skoro jeden by� bez partnerki, to z daleka pachnia�o nerwow� atmosfer�. I tak studenciaki musz� si� prze�ciga�, kto przystojniejszy i bardziej m�ski, a tu im jeszcze wchodzi mi�dzy w�dk� a zak�sk� obcy facet.
�W dodatku ca�kiem przystojny facet� � z pe�nym przekonaniem uzna� Zielny.
Uk�oni� si� sztywno i wr�ci� do swojego kieliszka z resztk� pliski. Zacz�� w�a�nie rozwa�a�, czy zbli�y� si� do Lennerta w kolejnym ta�cu i pods�ucha� wi�cej, czy od razu przekaza� informacje Fa�niewiczowi. Tylko co w�a�ciwie mia�?! �adnych konkret�w.
��Pan wybaczy � us�ysza� nagle. Sta� nad nim jeden z ch�opak�w od stolika, do kt�rego przed chwil� odprowadzi� dziewczyn�.
��S�ucham?
��Pan wybaczy � student przysiad� si� bezceremonialnie � ale ta�czy� pan z moj� narzeczon�.
��By� mo�e. Nie wspomnia�a nic na pa�ski temat. Nie zaprasza�em pana, wi�c prosz�
��Je�li nie jest pan tch�rzem, da mi pan jutro satysfakcj�. � Ch�opak nachyli� si� i wr�czy� Zielnemu wizyt�wk�. Jecha�o od niego nie tylko szampanem, w �y�ach studenta musia�o kr��y� kilka kolejek w�dki. Pewnie dlatego znikn�� od stolika, bo przy barze trunki by�y nieco ta�sze. � O sz�stej rano przed bram� do Ogrodu Saskiego.
��Nie b�dzie pan niewyspany? � u�miechn�� si� tajniak, ogl�daj�c bilecik:
�Tomasz Koniecpolski, cz�onek rzeczywisty Korporacji Akademickiej�Concordia�, ulica��.
��Mog� nie spa� dwie noce, a i tak nak�a�� panu po twarzy. Pa�ska wizyt�wka?
Zielny mia� wielk� ch�� podetkn�� mu pod nos rewolwer: �To moja wizyt�wka�. Chyba widzia� co� takiego na filmie.
���a�uj�, ale nie spodziewa�em si� dzisiaj �adnych pojedynk�w. Nie dysponuj�. Jestem� Andrzej Nowakowski, dziennikarz. Do zobaczenia rano.
��Tylko pami�taj pan! � zagrozi� Koniecpolski, wstaj�c.
��Jak m�g�bym zapomnie�!
Ledwie pozby� si� natr�ta, spojrza� ponad g�owami ta�cz�cych na mecenasa i profesora. Potem zn�w zacz�� szuka� wzrokiem jakiej� dziewczyny, kt�r� m�g�by poprosi� do tanga. Poprzednia by�a spalona, bo nie m�g� brn�� w awantur� z jej amantem. Gdyby siedzia� nie w �Europie�, ale na przyk�ad �Pod Strzech��, na sali roi�oby si� od fordanserek. Tutaj tajniakowi pozosta�o tylko jedno � przespacerowa� si� brzegiem parkietu do baru i nadstawi� ucha, kiedy zbli�y si� do Lennerta i profesora.
��Gdybym wiedzia�, �e posuniecie si� do� � m�wi� Achajczyk.
��Ka�dy si� zabezpiecza� na mi�o�� bosk�, prosz� nie� pan jest tak samo odpowiedzialny. I nie tak g�o�no, bo� to pan poci�gn�� za ten sznurek� wie pan, co mo�e si� sta�, kiedy�
Dalszego ci�gu wywiadowca nie zdo�a� us�ysze�, bo z impetem wpad�a na niego jaka� para.
��Potr�ci� mnie pan! � warkn�� m�ody cz�owiek, kt�rego wcze�niej widzia� obficie racz�cego si� winem przy stoliku w g��bi.
��W takim razie bardzo przepraszam. � Zielny zrobi� par� krok�w, chc�c odej��, zanim obserwowani m�czy�ni zwr�c� na nich uwag�.
��Nie wystarczy mi pa�skie: �przepraszam�! � Pijany zast�pi� mu drog�, zostawiaj�c swoj� partnerk� na parkiecie. Sta�a teraz jak niepyszna, sama jedna po�r�d ta�cz�cych par.
��Dobrze. � W�ciek�y tajniak si�gn�� do kieszeni po wizyt�wk� Koniecpolskiego, cz�onka rzeczywistego �Concordii�, i wcisn�� j� natr�towi. � Jutro o sz�stej rano przed bram� Ogrodu Saskiego. A teraz id��e pan sobie, bo nie mam czasu!
Zerkn�� ku stolikowi na galeryjce. Achajczyk w�a�nie rzuci� banknot na st�, po czym wsta�. Zielny zakl�� pod nosem i ruszy� w stron� hallu.
Na �rodku parkietu pozostali ch�opak i dziewczyna. Ona co� m�wi�a, a on patrzy� z rozdziawion� g�b� na bilecik wizytowy. Wywiadowca u�miechn�� si� na my�l, co b�dzie nazajutrz o sz�stej rano przed parkiem, kiedy tych dw�ch przyjdzie na um�wione m�skie spotkanie.
Nagle uwag� Zielnego zwr�ci� podniesiony g�os profesora. Obok niego kiwa� si� jaki� pijany w�sal.
��Och, przepraszam pana szanownego najuprzejmiej�
Wci�� trzymaj�c w d�oni syfon tryskaj�cy wod� sodow�, r�kawem pr�bowa� wyciera� ubranie Achajczyka. W efekcie obla� go jeszcze bardziej po spodniach i po butach.
��Grozi� mu � wysapa� Fa�niewicz, kt�ry w kilka sekund znalaz� si� na pierwszym pi�trze.
��Kto? � spyta� Maciejewski.
��Lennert.
��Lennert?! � powt�rzy� z niedowierzaniem Zyga. Dopiero teraz u�wiadomi� sobie, �e przyszed� tu raczej, by rozwia� swoje podejrzenia. Tymczasem zaczyna�y si� potwierdza�.
��Tak przekaza� Zielny, panie kierowniku.
��Zielny chyba co� popiep� � Podkomisarz urwa�.
Przez chwil� mia� wra�enie, �e w�a�nie Lennert idzie korytarzem w ich stron�. Jednak nie, by� to jaki� go�� hotelowy: podobny z postury wysoki m�czyzna, ale starszy � pod czterdziestk�, i z sumiastym w�sem. Maciejewskiemu wydawa�o si�, �e ju� go gdzie� widzia�, tylko w jakich okoliczno�ciach i kiedy � nie m�g� sobie przypomnie�. Go�� zajrza� na moment do swojego numeru, zabra� p�aszcz i kapelusz, po czym zn�w ruszy� ku schodom.
��A gdzie jest Zielny? � spyta� Zyga.
��Poszed� za Lennertem.
Podkomisarz zerkn�� na drzwi pokoju profesora. Zd��y� je dok�adnie obejrze�, w czasie gdy Zielny bawi� si� na sali, a Fa�niewicz rozwi�zywa� krzy��wk� w hallu. Nawet przejecha� kartk� z notesu mi�dzy drzwiami a futryn�. Pok�j by� zamkni�ty na klucz, w �rodku nikogo. Zwyczajne drzwi, zwyczajna klamka, ka�u�a na wyk�adzinie przed progiem�
��A gdzie Achajczyk?
��Chyba w �azience. � Fa�niewicz wzruszy� ramionami. � Kto� obla� mu ca�e spodnie.
��Kto?
��Nie wiem, panie kierowniku. Jaki� pijany. O, idzie! � sykn�� tajniak.
Zyga my�la�, �e Fa�niewicz m�wi o pijaku, ale wywiadowcy chodzi�o o profesora, kt�ry szybkim, w�ciek�ym krokiem szed� korytarzem. Jego spodnie wygl�da�y tak, jakby wr�ci� z ulewnego deszczu. Maciejewski skierowa� wzrok w stron� okna na podw�rze hotelu, gdy przez jego g�ow� przebieg�o dziwne skojarzenie:
�Ka�u�a na pod�odze i mokre spodnie��
Co� by�o nie tak. Ale co i dlaczego? Nie mia� poj�cia.
Spojrza� na plecy oddalaj�cego si� Achajczyka, potem spu�ci� oczy ni�ej.
�Ka�u�a! � zrozumia� nagle. � Od rana nie pada�o!�
��Panie profesorze! � zawo�a�.
��Powiedzia�em, nie b�d� z wami rozmawia�! � warkn�� tamten ze z�o�ci�, nawet si� nie odwracaj�c. Od pokoju dzieli�o go ju� kilkana�cie krok�w.
��Sta�, policja! � krzykn�� Maciejewski, k�ad�c wszystko na jedn� kart�. To m�g� by� b��d powa�niejszy nawet ni� pr�ba przyci�ni�cia Lipowskiego. Ale ta ka�u�a i te spodnie� Mog�y nic nie znaczy� Je�li si� pomyli�, sko�czy jako kraw�nik patroluj�cy ulice i co dzie� b�dzie si� przeklina� za to, �e zaufa� intuicji zamiast procedurom.
Achajczyk ruszy� jeszcze szybciej, ale Zyga dopad� go, zanim tamten w�o�y� klucz do zamka. Z�apa� profesora i rzuci� go na �cian�.
��Jak pan �mie! Pan wie, kto ja jestem?!
Podkomisarz odebra� mu klucz i obejrza�. By� stalowy, z mosi�nym k�kiem i wygrawerowanym numerem 121.
��Prosz� wybaczy�. � Maciejewski uspokajaj�cym gestem po�o�y� Achajczykowi d�o� na ramieniu. � Policja kryminalna. Podejrzewam, �e grozi panu�
��Wy�cie w tym mie�cie chyba wszyscy powariowali!
Zyga post�pi� krok w stron� pokoju, ale wci�� nie wiedzia�, co zrobi�. Nagle wpad�a mu w oczy lampa stoj�ca na okr�g�ym stoliku przy schodach.
��Oby mia� pan racj� � powiedzia� cicho. � Fa�niewicz, pilnuj. Nie wolno zbli�a� si� do drzwi.
Podbieg� do lampy, wyszarpn�� sznur z gniazdka, a drugim gwa�townym ruchem wyrwa� go z obudowy. Zerkn�� za siebie. W�ciek�y profesor rzuca� gniewne spojrzenia na boki, a milcz�cy Fa�niewicz przyciska� go swoim masywnym cielskiem do �ciany.
Maciejewski odetchn�� g��boko i wr�ci� pod drzwi. Kabel trzyma� w obu d�oniach.
��Cholera! � warkn�� pod nosem.
W domu wy��cza� korki, kiedy przysz�o mu zmieni� �ar�wk�, w komisariacie wo�a� Wilczka, kt�ry mia� poj�cie o elektryce.
Dwukrotnie obmaca� dok�adnie ca�y przew�d, sprawdzaj�c, czy pleciona izolacja nie jest nigdzie uszkodzona. Nie by�a, hotel dba� o swoje sprz�ty. Maciejewski za�o�y� r�kawiczki, opu�ci� wtyczk� w mokr� ka�u�� pod drzwiami, a drugi koniec zbli�y� do zamka�
Jeszcze nim go dotkn��, na pod�og� posypa� si� snop iskier niemal jak ze spawarki. �wiat�a w ca�ym hotelu nagle przygas�y, potem migota�y niespokojnie przez d�u�sz� chwil�.
Podkomisarz spojrza� na profesora, zsuwaj�c kapelusz na ty� g�owy. Obaj w tej jednej sekundzie spocili si� od st�p do g��w. Achajczyk otar� czo�o chusteczk� z butonierki, Zyga r�kawem p�aszcza.
��Dzi�kuj�. � Profesor lekko sk�oni� g�ow�.
��Fa�niewicz � odezwa� si� Maciejewski nieswoim g�osem � sprowad� tu najpierw jakiego� elektryka, a potem Zielnego. Niech znajdzie tego pijaka, kt�ry obla� profesora. P�niej le� na r�g Ko�ciuszki, Florczak mia� tam czeka�. A pan, profesorze, zechce mi odpowiedzie� na kilka pyta�. Bo przyzna pan, �e nie wygl�da to na nieszcz�liwy przypadek. � Podkomisarz doszed� ju� do siebie i dorzuci�: � Bo co prawda mamy dzi� trzynastego, ale nie pi�tek.
��W�sal� � mrukn�� Maciejewski.
��Tak, on mieszka w hotelu � doda� profesor, wycieraj�c spodnie r�cznikiem. � By� ca�kiem pijany. My�li pan?�
Zyga powoli pokiwa� g�ow�. To si� zaczyna�o uk�ada� w ca�o��: zeznania tego Kis�y z Ko�minka, pr�ba zab�jstwa Achajczyka, no i ten facet, kt�ry min�� ich na korytarzu. Wcale nie wygl�da� na pijanego.
Maciejewski podszed� do telefonu, kaza� po��czy� si� z komisariatem i zarz�dzi� poszukiwanie wysokiego, mocno zbudowanego m�czyzny z w�sami, lat oko�o czterdziestu. Z pe�n� �wiadomo�ci�, �e podany rysopis pasowa� do wielu bywalc�w nocnych lokali.
�Je�li si� przy�o��, nad ranem w wydziale b�dzie t�ok jak w przychodni wenerycznej� � uzmys�owi� sobie.
��Ostatnio widziany w jasnym p�aszczu � doda�. � I ekip� z Urz�du �ledczego do Hotelu �Europejski�. Tak, wiem, �e jest noc. Wykona�! � Od�o�y� s�uchawk�. � A my mamy przynajmniej p� godziny na spokojn� rozmow� � powiedzia� do profesora.
��Lubi pan wyk�ady historyczne, panie komisarzu? � Achajczyk usiad� wygodniej w fotelu. Podkomisarzowi nie podoba�o si� jego opanowanie. Cho� z drugiej strony profesor raczej mia� interes w tym, aby by� szczerym. I, dziwna rzecz, mimo wszystko sprawia� wra�enie uczciwego cz�owieka.
��Wyk�ady nieszczeg�lnie. � Maciejewski zapali� papierosa.
��Ale Sienkiewicza pan czyta�?
��Owszem, z dziesi�� razy, jak chyba ka�dy w tym kraju.
��Wi�c �atwiej b�dzie panu zrozumie� przyczyny. Pami�ta pan zapewne, �e w 1656 roku Szwedzi przyszli do Lublina i Zamo�cia od p�nocy, a potem wojska kozackie ze wschodu.
��Tak, tak, a Zamoyski z Zag�ob� podarowali Karolowi Gustawowi Niderlandy. Prosz� przej�� do rzeczy!
��11 pa�dziernika dotar�y do Lublina wie�ci o podjazdach kozackich w pobli�u Zamo�cia � ci�gn�� Achajczyk, ignoruj�c kpin�. � Tutejsi mieszczanie, w szczeg�lno�ci �ydzi, mieli �wie�� pami�� o rabunkach szwedzkich. Dlatego gmina �ydowska zawar�a z kasztelanem na lubelskim Zamku pewn� umow�. Jak by�my powiedzieli j�zykiem dzisiejszej ekonomii, za�o�yli bank depozytowy�
Zyga s�ucha� pocz�tkowo oboj�tnie, potem z coraz wi�ksz� ciekawo�ci�. Bo profesor tak rozwija� intryg�, �e sam Sienkiewicz odpali�by mu za ni� ze trzydzie�ci procent swojego Nobla. Od pierwszych wiadomo�ci o Kozakach do ich pojawienia si� pod murami miasta min�y niespe�na cztery dni, podczas kt�rych w tajemnicy zwo�ono na Zamek maj�tek synagog, rabin�w i co zamo�niejszych starozakonnych kupc�w oraz lekarzy. Kasztelan wiedzia� oczywi�cie, �e Lublin to nie twierdza zamojska, ale zna� dobrze zamkowe podziemia, kt�re jak wszystkie lochy pod miastem si�ga�y w g��b na wi�cej kondygnacji, ni� liczy�y sobie budynki. Tam w�a�nie zosta�y ukryte skarby.
��Kozacy bawili w Lublinie nieca�y tydzie� i cho� zagrabili w sumie dobra warte kilkaset tysi�cy �wczesnych z�otych, ich dow�dcy musieli mie� �wiadomo��, �e to dziwnie ma�o jak na miasto targowe i trybunalskie � kontynuowa� Achajczyk. � 16 pa�dziernika podpalili synagog�, nast�pnego dnia Zamek i gdy wreszcie odjechali, a �ydzi zwr�cili si� do kasztelana o zwrot powierzonego maj�tku, ten zapewne pokaza� im tylko ruiny i przywalone tonami gruzu wej�cia do loch�w. D�br nie odzyskali. Czy sam kasztelan wycisn�� um�wiony procent, tego nie wiadomo. Natomiast Zamku nie odbudowano i popada� w coraz wi�ksz� ruin�. Mo�e pan o tym poczyta� cho�by u Krasickiego.
��Pami�tam, pami�tam! � przerwa� Zyga. � �Ruina�, �szpetoty ohyda� i tak dalej� Wi�c chce pan powiedzie�, �e kto� znalaz� wej�cie do tych loch�w?
��Nie tak od razu. Wydaje si�, �e na sto pi��dziesi�t lat ca�a sprawa posz�a w zapomnienie, zw�aszcza po po�arze w 1719 roku, kiedy Zamek sp�on�� doszcz�tnie. Sta� si� ruder� gro��c� zawaleniem i niczym wi�cej, a jednak starostowie Zamoyski, a potem Potocki inwestowali pewne kwoty, co� tam niby remontowali, co� kopali. Mo�na powiedzie�: dla kaprysu, poszukiwania staro�ytno�ci, ale czy rzeczywi�cie? Stanis�aw Staszic mia� protegowanego: wynalazc�, lubelskiego �yda nazwiskiem Stern. By� mo�e uzyska� od niego jakie� informacje, bo gdy tylko powsta� projekt, aby ca�e wzg�rze zamkowe oczy�ci�, a kamienia u�y� do szosowania dr�g, on zainicjowa� szereg rob�t, a� w ko�cu sprowadzi� carsk� komisj�, kt�ra zdecydowa�a, aby, wykorzystuj�c resztki Zamku, zbudowa� tam wi�zienie. Czy� mo�na wymy�li� lepszy pretekst do poszukiwania skarb�w ukrytych w fundamentach ni� nowa budowa?
��Owszem, wykopaliska archeologiczne � stwierdzi� Maciejewski.
��Do tego te� dojdziemy � kiwn�� g�ow� Achajczyk. � Wi�zienie postawiono, z dawnego Zamku zachowuj�c tylko don�on i kaplic�, i najprawdopodobniej niczego nie znaleziono. Nie b�d� zajmowa� panu czasu opowie�ciami o polichromiach w kaplicy, pod pretekstem kt�rych i mnie tu �ci�gni�to, ale jedna rzecz jest wa�na. Ot� w maju 1907 roku grupa wi�ni�w uciek�a z wi�zienia na Zamku przez kana� �ciekowy. To by�a do�� g�o�na sprawa, mo�e nawet obi�a si� panu o uszy.
��Tak � przypomnia� sobie Zyga. � Czyta�em co� o tym. Bojowcy PPS-u i kryminalni. Chyba ze dwudziestu ludzi.
��Ponad czterdziestu � sprostowa� profesor. � Dwudziestu jeden kryminalnych i dwudziestu politycznych. W�r�d nich byli ci bojowcy, kt�rzy napadali na kasy kolejowe.
��Pami�tam, w Uhrusku i Dorohusku. Tylko co maj� do tego carskie ruble?
��Pozornie niewiele, panie komisarzu, ale kto obrabia kasy, zwykle zna si� na pieni�dzach. W tej historii istotni s� zw�aszcza dwaj z nich: pewien szesnastoletni w�wczas ch�opak i uciekaj�cy z nim Wac�aw Kostek-Biernacki.
��Komendant twierdzy brzeskiej? � zdziwi� si� Maciejewski.
��A jak�e, pisz� te� o nim: �brzeski hycel�, �kat Centrolewu�, �wierny pies marsza�ka� i tak dalej. W wolnych chwilach pisarz. Wtedy byli w drugiej grupie uciekinier�w. Weszli do kana�u ostatni i tak jak pozostali dotarli na dno studni zamkowej, a potem sta�o si� co� dziwnego. Czy pomylili drog�, czy zmienili zamiar, do�� �e zamiast i�� w stron� rzeki, skr�cili w boczn� odnog� �cieku, odwalili nieco gruzu i odkryli jedn� z kawern pod wzg�rzem, niemal pod kaplic�. Zachowali si� jednak przytomnie. Zamiast udawa� poszukiwaczy skarb�w, zabrali w kieszenie nieco monet i wkr�tce do��czyli do reszty zbieg�w. Dotarli do Na��czowa, gdzie ukrywa� ich �eromski, a dzisiaj� No c�, pu�kownik Biernacki jest komendantem twierdzy brzeskiej, a tamten ch�opak, Rados�aw Sierokrzewski, dyrektorem departamentu w Ministerstwie Wyzna� Religijnych i O�wiecenia Publicznego. Ministerstwie w�a�ciwym w sprawach dziedzictwa narodowego! � doda� z przek�sem Achajczyk, po profesorsku unosz�c palec. � Dlatego nie dziwi�em si�, p�ki chodzi�o tylko o nadz�r nad restauracj� fresk�w, jestem wszak historykiem sztuki. Gdy jednak przysz�o do wykopalisk, w dodatku realizowanych w naj�ci�lejszej tajemnicy i finansowanych przez przedsi�biorc�w-filantrop�w�
���spotka� si� pan z Binderem � przerwa� Zyga. � Dlaczego w�a�nie z nim? Nie by�o w Lublinie rzetelniejszych dziennikarzy? Zreszt� taka sprawa! Po co szuka� pan kontaktu z pras� w Lublinie, nie w Warszawie?
��S� dwie przyczyny. Pierwsza to prezes Lipowski, kt�ry zapewni� nas obu, �e artyku� nie zostanie skonfiskowany. �e wy�o�y na to �rodki. Nie jestem jednak cz�owiekiem interesu�
��Tak, i ja gdzie� to ju� s�ysza�em � skrzywi� si� Maciejewski. � Przepraszam, prosz� kontynuowa�.
��Nie jestem cz�owiekiem interesu, wi�c nie dostrzeg�em tej subtelnej r�nicy, jaka jest mi�dzy negocjacjami a w�a�ciw� umow�. Lipowski jako nieoficjalny przedstawiciel finansowy gminy �ydowskiej, kt�ra, sam pan wie, ma obecnie du�e potrzeby w zwi�zku ze swoj� uczelni�, m�g� albo walczy� o odzyskanie d�br, albo wynegocjowa� satysfakcjonuj�ce� nazwijmy to: odszkodowanie. Okaza�o si� ono tak bardzo satysfakcjonuj�ce, �e zmieni� zdanie. A druga przyczyna jest taka, �e Binder, panie komisarzu, by� na sw�j spos�b uczciwy. Uzna�em, �e mo�e by� dla mnie dobr� polis�, cho� nie przewidzia�em bezwzgl�dno�ci tych ludzi. Cho� powinienem� Mo�e mi pan wierzy� lub nie, ale szczerze bolej� nad tym, �e ten cz�owiek zgin�� przez moje informacje. Powinienem wyjecha� za granic�, gdy tylko to si� sta�o. Czy pan si� domy�la, jakimi sumami mnie n�cono? Nie wiem, ile zarabiaj� oficerowie policji, ale przypuszczam, �e gdyby zebra� pa�skie zarobki a� do emerytury�
��Prosz� nie ko�czy�, profesorze! � warkn�� Maciejewski. � Wyobra�am sobie, w czym rzecz. I tym bardziej nie rozumiem, dlaczego pan nie wzi��. Tak by�oby pro�ciej i bezpieczniej.
��C�, nie oburza si� pan� Te� jest pan uczciwy. Prosz� wybaczy�, nie por�wnuj� pana w �adnym razie do Bindera! � doda� szybko Achajczyk. � Chc� tylko zauwa�y�, �e pewnie ka�dy na pana miejscu tak w�a�nie by pomy�la�, ale by tego nie powiedzia�. Oczywi�cie, przesz�o mi przez g�ow�, �e mog� wzi�� pieni�dze, zapewni� sobie spok�j i �rodki do ko�ca �ycia. Jednak pozna�em nieco tych ludzi i dobrze wiem, �e na tym by nie poprzestali. Mieliby mnie jak na widelcu i wynale�liby spos�b, �eby pogr��y�, a siebie postawi� poza podejrzeniem. Prosz� pana, tu chodzi o kwoty, kt�rymi ka�dy si� ud�awi. Je�li �ydzi w 1656 roku pozwolili sobie zrabowa� kilkaset tysi�cy, to ile musieli ukry�? Dziesi��, dwadzie�cia, a mo�e i sto razy tyle! A przecie� nie o warto�� czystego z�ota tu idzie, te przedmioty maj� dzi� warto�� muzealn�! � Profesor podni�s� g�os. � Tu chodzi o setki milion�w!
��Pan widzia� te kosztowno�ci? S� tam nadal? � o�ywi� si� Zyga.
��Widzia�em cz�� w kawernie obok fundament�w kaplicy. Wczoraj zosta�y wywiezione.
��Kto?! M�w pan!
��Skrzynie zapiecz�towali sam pan starosta i prawnik Towarzystwa Przemys�owc�w.
��Mecenas Lennert?! � Maciejewski zacisn�� pi�ci, a� zbiela�y mu knykcie.
��Mecenas Lennert � kiwn�� g�ow� profesor.
��Oczywi�cie oficjalnie nic pan nie zezna?�
��Po co mia�bym robi� panu taki k�opot? Dowod�w nie ma, a my dwaj w najlepszym razie trafiliby�my do Tworek.
��A o czym rozmawiali�cie dzisiaj?
��C�, Lennert namawia� mnie na przyj�cie� stosowniejszego honorarium. Chcia�, abym z nim pojecha� do domu, kt�ry ko�czy budowa� w tej nowej dzielnicy pod miastem�
Zyga omi�t� latark� filary kaplicy zamkowej. Dziesi�tki wydrapanych imion i dat: 1863, 1905, 1926� Da� znak Fa�niewiczowi i Zielnemu, wyszli razem z niezadowolonym klawiszem. Niech�tnie wpuszczono ich na teren wi�zienia � stra�nicy ��dali rozkaz�w na pi�mie. Otwarli drzwi, dopiero rozpoznawszy profesora.
��Tu. � Achajczyk o�wietli� swoj� latark� otw�r w posadzce kilka krok�w od o�tarza.
Maciejewski rozejrza� si� raz jeszcze. W nik�ych smugach elektrycznego �wiat�a wymalowane na �cianach draperie zdawa�y si� marszczy� od wiatru, zewsz�d patrzy�y chude bizantyjskie twarze �wi�tych � smutne i jakby zastraszone. Brodaty Achajczyk z odleg�o�ci paru metr�w wygl�da� jak jeden z nich � tak samo wszystko wiedzia�, jednak ani my�la� oficjalnie zeznawa�.
Przebrani w wymi�te fartuchy i w gumowych butach zeszli po drabinie do w�skiego, wilgotnego korytarza. Pocz�tkowo wi�d� w bok, o ile Zyga dobrze rozpozna� kierunek � pod dziedziniec. Potem tunel zakr�ci� i coraz bardziej pochy�y prowadzi� ich w stron� zbocza wzg�rza.
��Ostro�nie! � ostrzeg� Achajczyk.
Podkomisarz po�wieci� pod nogi i przed siebie. Dwa metry dalej korytarz przecina�o szerokie na nieca�y metr p�kni�cie.
��Kto tu schodzi�?
��Ja i Lennert. Prosz� potrzyma�.
Achajczyk poda� �ledczemu zw�j sznurowej drabiny, a koniec przyczepi� do haka stercz�cego w �cianie.
��Pan pierwszy, profesorze.
��Oczywi�cie � pokiwa� g�ow� Achajczyk. � Rozumiem pa�sk� ostro�no��.
Kawerna mia�a oko�o trzech metr�w wysoko�ci. U do�u rozszerza�a si� nieco, tak �e we dw�ch mogli stan�� w niej ca�kiem swobodnie. Zyga zacz�� przygl�da� si� �cianom, my�l�c o niewidocznych odciskach palc�w, jakie by z nich zdj��, gdyby t� wycieczk� przewidzia� i przygotowa� si� do niej. Cho� z drugiej strony czego mog�yby dowie��? Towarzystwo Przemys�owc�w wsp�finansowa�o badania, wi�c jego hojni cz�onkowie-dobroczy�cy musieli mie� prawo do ogl�dania wynik�w prac.
��Wzg�rze zamkowe osiada � powiedzia� uczony � i bywa, �e samo ods�ania fragmenty loch�w. Tak w�a�nie sta�o si� tutaj. Gdyby spr�bowa� zrobi� tunel o tam, wzd�u� zbocza, zapewne znale�liby�my co� wi�cej, ale to ju� prace g�rnicze, nie archeologiczne. Tutaj by�o siedem skrzy� cz�ciowo przysypanych gruzem.
Maciejewski wodzi� latark� w �lad za �wiat�em profesora. W ko�cu opu�ci� j� zrezygnowany. Nagle co� b�ysn�o mu na ziemi. Schyli� si� i podni�s� przez chusteczk� srebrn� monet�.
��Sz�stak Wazy � machn�� r�k� Achajczyk. � �mie�, cho� w dobrym stanie. Kolekcjoner zap�aci�by jakie� pi��dziesi�t, g�ra sto z�otych, je�li by�by narwany.
Zyga obr�ci� monet� w d�oniach, rozwa�aj�c chwil�, czy nie w�o�y� jej do kieszeni. Zwyci�y� rozs�dek � rzuci� pod nogi.
��Skoro ju� zeszli�my razem do piek�a� � u�miechn�� si� Maciejewski � to mam dla pana propozycj�, profesorze. Zeznanie i tak musi pan z�o�y�, bez tego si� nie obejdzie. Prosz� si� jednak nie obawia�, nie wszystko co pad�o mi�dzy nami, musi te� zosta� na papierze. A przynajmniej w tej sytuacji�
Przodownik Wilczek mieszka� przy K�pielowej. W lecie to by�o ca�kiem mi�e miejsce, po pracy m�g� pop�ywa� w Bystrzycy albo pobliskim stawie. Za to jesieni� � cho� urwij si� z nud�w, nic do roboty, jedynie ma�a podrz�dna knajpa na Przemys�owej. Nie znajdowa�a si� jednak w wykazie lokali, kt�re mogliby odwiedza� prywatnie policjanci. No i �Gospoda Chrze�cija�ska� spory kawa�ek dalej, na Placu Bernardy�skim � tam wolno mu by�o chodzi�, tylko nie mia� po co.
Kiedy Wilczek wr�ci� ze s�u�by, jak co dzie� przebra� si� w stare ubranie, przyni�s� �onie w�gla z piwnicy, zagoni� dw�jk� urwis�w do odrabiania lekcji, po kolacji pogra� ze starszym synem w szachy i tak zesz�o do p�nego wieczora. Zapali� jeszcze ostatniego papierosa i w��czy� cicho radio. W ko�cu po�o�y� si� spa�.
By�o pewnie po drugiej w nocy, kiedy domownik�w obudzi�o g�o�ne pukanie do drzwi.
��Co za cholera, W�jcik znowu pomyli� drzwi czy co? � mrukn�� rozbudzony Wilczek i powl�k� si� do przedpokoju.
Na progu sta� kierownik Maciejewski.
��Przejedziesz si� do Lwowa � powiedzia� bez �adnych wst�p�w. � Policja stawia.
��Ale dlaczego do Lwowa, panie komisarzu?
��Bo do Pary�a, Wilczek, ju� nie by�o bilet�w.
Tajniak zdziwi� si�, �e podkomisarz szasta s�u�bowymi funduszami. Jeszcze kilka dni temu objecha� Grzewicza za skorzystanie z doro�ki!
Nagle us�yszeli skrzypni�cie drzwi sypialni. Wyjrza�a z niej �ona Wilczka w papilotach na g�owie i niech�tnym spojrzeniem obrzuci�a Zyg�.
��Dobry wiecz�r pani. � Ten uchyli� kapelusza. � I przepraszam, �e pani� obudzi�em.
��Alu, to pan komisarz Maciejewski � przedstawi� nocnego go�cia Wilczek.
��Pan komisarz? � zdziwi�a si� kobieta. Przys�oni�a d�oni� papiloty. � Co� si� sta�o?
��Nic takiego � uspokoi� j� Zyga. � Ale pani m�� musi natychmiast wyjecha� s�u�bowo w nag�ej sprawie. Niech si� pa�stwo naradz�, czy nie trzeba czego� kupi� we Lwowie. Czekam w aucie.
Nieca�y kwadrans p�niej Wilczek zbiega� z pierwszego pi�tra z ma�� walizk� w jednej r�ce i list� sprawunk�w w drugiej. Pod pach� uwiera�a go pospiesznie przypi�ta kabura z rewolwerem. Zatrzyma� si� na chwil�, �eby polu�ni� paski. Zobaczy� stoj�c� przed bram� taks�wk�.
Samoch�d ruszy�, jeszcze nim Wilczek zd��y� zamkn�� drzwi. Wcisn�� si� z trudem na tyln� kanap�, na kt�rej st�oczeni jak �ledzie siedzieli Zielny, jaki� brodaty facet w okularach, Fa�niewicz, no i teraz on.
��To pan profesor Achajczyk. � Maciejewski wychyli� si� przez oparcie przedniego fotela i wskaza� brodacza. � Wilczek, odwieziecie pana do Lwowa i b�dziecie uwa�a�, �eby mu w�os z g�owy nie spad�, jasne?
��Tak jest.
��Dzi� kto� pr�bowa� zamordowa� pana profesora. W�a�nie z�o�y� zeznanie na komisariacie. To wa�ny �wiadek, rozumiecie? Nikt nie wie, gdzie jedziemy, ale strze�onego� Sami rozumiecie, Wilczek.
��Tak jest, a czy�
��Wi�cej nie musicie wiedzie� � przerwa� mu podkomisarz. � Unika� t�umu, nie odst�powa� na krok profesora, bro� pod r�k�. Jak u was z amunicj�?
��Pe�ny b�benek i dziesi�� zapasu.
��Powinno wystarczy�, ale macie jeszcze dziesi��. � Zyga si�gn�� do kieszeni i poda� tajniakowi gar�� naboi.
Auto przejecha�o tymczasem most i skr�ci�o w Foksal.
��A tu, Wilczek � podkomisarz wcisn�� �ledczemu kilka banknot�w � macie sto� dwie�cie z�otych na wszelki wypadek. Nie musicie kwitowa�, tylko twarz na k��dk�, jasne?
��Tak jest, panie komisarzu � wyj�ka� tajniak, mi�tosz�c w d�oniach prawie miesi�czne pobory, i to z dodatkiem s�u�bowym.
Pan Florczak zahamowa� przed dworcem. Fa�niewicz zosta� w aucie, reszta wbieg�a po schodach do budynku. Warszawa � Rawa Ruska � Lw�w ju� sapa� na pierwszym torze.
��Nie ma czasu, bilet kupicie u konduktora. � Zyga da� Wilczkowi jeszcze jeden banknot.
Rozejrza� si�. Dworzec �y�, cho� prawie ca�e miasto ju� spa�o. W zaparowanym oknie ciep�ej poczekalni podkomisarz dostrzeg� przysypiaj�c� bab�, do kt�rej ukradkiem przysuwa� si� jaki� wyrostek. Odskoczy� jednak, udaj�c wyrwanego z drzemki, kiedy na �awce obok przysiedli dwaj rozmawiaj�cy o czym� �o�nierze. Baba te� otworzy�a oczy. Skrzywi�a si� niezadowolona, �e przeszkadzaj� jej spa� � a zarazem zupe�nie nie�wiadoma, �e zawdzi�cza im nienaruszone zawini�tko z pieni�dzmi.
Na peronie nic si� jednak nie dzia�o. Do niemal jeszcze pustego osobowego do Che�ma wsiada�o jakie� starsze ma��e�stwo. Zasnuty par� z lokomotywy robotnik kolejowy opukiwa� m�otkiem ko�a wagonu pulmanowskiego poci�gu pospiesznego do Lwowa. Jaki� zm�czony maszynista w rozpi�tym szynelu wolnym krokiem szed� ku poczekalni.
��Niech pan pami�ta o telefonie. � Maciejewski poda� Achajczykowi r�k�.
��
Zyga i Zielny poczekali, a� przebrzmi gwizdek zawiadowcy i wo�anie konduktora: �Prosz� wsiada�! Drzwi zamyka�!�. Ko�a parowozu obr�ci�y si� kilkakrotnie w miejscu i z wysi�kiem szarpn�y sk�ad. Zgrzytn�y zderzaki, poci�g ruszy�, pozostawiaj�c na peronie rzedniej�cy ob�ok dymu i pary.
��O jak� sz�o fors�? � zapyta� Zielny i zaraz zastrzeg� si� zapobiegawczo: � Je�li oczywi�cie mo�na wiedzie�, panie kierowniku�
��Wola�em nie pyta�, pewnie ze sto, mo�e dwie�cie tysi�cy�
��Do podzia�u? � zdziwi� si� tajniak.
��Nie, no sk�d! Dla profesora.
��Dwie�cie tysi�cy, panie kierowniku! � westchn�� t�sknie Zielny. � Jakby co, od razu m�wi�, ja bym wzi��.
��Pomarzy� mo�na! Ale o tym, co s�ysza�e�, morda w kube�,
��No pod hajrem, panie kierowniku! � Zielny zrobi� ura�on� min�.
Zyga za�mia� si�, przypominaj�c sobie rozmow� z Zakrzewskim w celi i to, co wtedy pomy�la� o swoim najlepszym �ledczym.
��Idziemy! � rzuci� Maciejewski. � Pan Florczak czeka.
��Jeszcze jedno, panie kierowniku � zatrzyma� go tajniak. � Niech pan powie, kiedy pan wydoby� z komendy fundusze dla Wilczka? I jakim cudem?!
��Jak to jakim? � u�miechn�� si� podkomisarz. � Achajczyk da�. Tylko po co Wilczkowi o tym wiedzie�?
O umiej�tno�ciach szoferskich pana Florczaka kr��y�y w mie�cie legendy. Pozwolenie na prowadzenie auta uzyska� jako jeden z pierwszych w Lublinie. Cho� pocz�tkowo mia�o ono tylko kategori� II B i wolno mu by�o je�dzi� wy��cznie starym Fordem T, wkr�tce rozszerzy� je na inne pojazdy: od motocykla po autobus. Pono� startowa� bez wi�kszego powodzenia w jakim� rajdzie we Lwowie, ale g��wnym powodem jego s�awy by�a opinia niezawodnego taks�wkarza, kt�remu nigdy nie zdarzy�o sp�ni� si� na dworzec, oraz wymagaj�cego instruktora i egzaminatora nauki jazdy.
Gdy kursant przyst�powa� do egzaminu na zawodowego szofera, pan Florczak, ledwie zaj�� miejsce z przodu obok kierowcy, nalewa� lampk� koniaku i stawia� j� na pod�odze obok d�wigni hamulca r�cznego. Kandydat patrzy� zdumiony na jego poczynania, on za� spokojnie klinowa� kieliszek listewkami, tak by si� nie przesuwa� podczas jazdy. P�niej kaza� je�dzi� od Czech�wki po Bronowice, raz asfaltem, to zn�w po kocich �bach Starego Miasta lub niebrukowanymi ulicami przedmie��. Koniak w tym czasie podp�ywa� ku g�rze naczynia, �cieka� lekko oleistymi stru�kami na dno i zn�w falowa�. Je�li egzaminowanemu sz�o dobrze, pan Florczak m�wi� wreszcie: �A teraz pr�dko na dworzec!�. Kiedy auto sta�o ju� przed stacj�, podnosi� kieliszek i sprawdza� r�k�, czy pod�oga samochodu jest sucha. Gdy kandydat do fachu szoferskiego mimo szybkiej jazdy i kiepskich nawierzchni nie uroni� ani kropli, wr�cza� mu lampk� ze s�owami: �Na zdrowie, powinszowa� egzaminu�. Gdy nie � krzywi�c si�, wylewa� resztk� trunku za okno.
Pan Florczak gryz� si� tylko, �e je�li kt�ry� ze znanych sportowych mistrz�w kierownicy otworzy w Lublinie szko�� nauki jazdy, jak to bywa�o w wi�kszych miastach, z pewno�ci� odbierze mu uczni�w. Aby zawczasu zabezpieczy� si� przed stratami, zawar� nieformaln� umow� z policj� � lepsz� ni� polisa od odpowiedzialno�ci cywilnej w Powszechnym Zak�adzie Ubezpiecze� Wzajemnych. Poniewa� w komisariatach brakowa�o samochod�w, a i wi�kszo�� mundurowych kierowc�w nie mog�a si� z nim r�wna�, wozi� gliny swoim fiatem. W zamian nigdy nie dostawa� mandat�w, a w miar� mo�liwo�ci podsy�ano mu klient�w.
��Dop�ki kt�ry� z pa�skich uczni�w nie wjedzie autem w szyb� wystawow� � zaznaczy� tylko kiedy� podkomisarz.
��Oczywi�cie � zgodzi� si� szofer.
A poniewa� witryny sklep�w rozbijali co najwy�ej chuligani, umowa obowi�zywa�a ju� trzeci rok.
Kiedy odwie�li na poci�g profesora, pojechali na ulic� Przy Krzy�u. Taks�wkarz zrozumia� z rozmowy tajniak�w, �e mieszka� tam jaki� znajomy Maciejewskiego. Na miejscu podkomisarz wysiad� z samochodu i d�u�sz� chwil� patrzy� w ciemne okna na pierwszym pi�trze. Potem zdecydowa� si� zadzwoni� do dozorcy. Czeka� kilka minut, nim cie� docz�apa� i uchyli� bram�.
��Czego? � warkn�� na widok g�by Zygi. � Wyno� si� pan, bo wezw� policj�.
Dopiero kiedy zobaczy� blach� Maciejewskiego, szerzej otworzy� drzwi. Zapytany o co� pokr�ci� g�ow� i roz�o�y� r�ce. Podkomisarz wr�ci� do auta.
��Cholera, nie ma go! � warkn��. By� pewny, �e mecenas nie zniknie z miasta i r�wnie dobrze m�g�by go rozpyta� jutro. A jednak chcia� to mie� za sob�, przekona� si� ostatecznie, jak bardzo umoczony jest jego przyjaciel.
��Mo�e �Frascatti�, panie kierowniku? � podsun�� Zielny.
��Nie, Lennert tam nie chadza, raczej jaka� kochanka. Poczekajmy.
Florczak zgasi� �wiat�a. Noc by�a wprawdzie do�� ciep�a, ale nieprzyjemna � wilgotna i mglista, bo cho� wia� wiatr, nie zdo�a� rozp�dzi� chmur. �wiat�o latar�, tak jak wcze�niej reflektor�w, ledwo przebija�o si� przez g�st� jak wata zas�on�, ksi�yc znikn�� � mia� za ma�o wat�w.
Zyga kilka razy wychodzi� na trotuar. Pali� oparty o krzy� wyznaczaj�cy podobno dawne rogatki miejskie i nas�uchiwa�, czy nie zbli�a si� jaki� w�z. Jednak mg�a poch�ania�a nie tylko �wiat�o, r�wnie� d�wi�ki. Cisza a� dzwoni�a w uszach. Patrz�c na trzech policjant�w, pan Florczak uzna�, �e jest podejrzanie cicho.
Minuty czekania ci�gn�y mu si� niemi�osiernie. Taks�wkarz ch�tnie by poczyta� gazet� przy latarce, ale podkomisarz kaza� j� zgasi�. W ko�cu Maciejewski nie wytrzyma�.
��Jed� pan, panie Florczak. Zrobimy rundk� po mie�cie.
Kierowca odetchn�� z ulg�. Spojrza� na zegarek i zdziwi� si� � dochodzi�a dopiero trzecia. By� przekonany, �e stali tu co najmniej od godziny, nie kwadransa. Wolno podjecha� do skrzy�owania i skr�ci� w prawo, w stron� teatru. Nagle gdzie� z ty�u, chyba z Szopena, wyjrza�o �wiat�o reflektor�w, a za chwil� szofer zobaczy� bordowego Peugeota 201 � prawdziwe cacko, cho� przyma�e na taks�wk�. Jego kierowca chyba chcia� skr�ci� w t� sam� stron� co oni, ale raptownie przyhamowa�, jakby si� zawaha�.
Pan Florczak te� zdj�� nog� z gazu. Przez moment dwa samochody sta�y jak dwa obce sobie psy � niepewne, czy zacz�� ujada�, czy merda� ogonem.
��Robi mi drog� czy jak? � mrukn�� zdziwiony taks�wkarz. � Ma pierwsze�stwo. A miejsca na pluton wojska�
Zaburcza� silnik i peugeot ruszy�.
��No to za nim, panie Florczak! � rozkaza� g�o�no podkomisarz.
W omiecionym reflektorami taks�wki bordowym aucie na p� sekundy pokaza�a si� sylwetka kierowcy. Zyga m�g�by przysi�c, �e widzi Lennerta, jednak przeczy�y temu sumiaste w�sy. Tablicy rejestracyjnej nie zdo�a� dojrze�.
��No ju�! Za nim! � powt�rzy� Maciejewski.
��Jak w ameryka�skim filmie! � za�mia� si� Zielny.
��Tak w�a�nie, ameryka�skim � przytakn�� z przek�sem Zyga. �
Kierowca peugeota najpierw przemkn�� szerokimi i pustymi Alejami Zygmuntowskimi w stron� robotniczej dzielnicy Bronowice, min�� niewielki park miejski i osiedle. Potem skr�ci� ostro we Wro�sk� przylegaj�c� do lotniska obok fabryki samolot�w Plagego i La�kiewicza. P�niej zwolni�, telepi�c si� na niebrukowanym Majdanie Tatarskim. Jad�cy za peugeotem pan Florczak dr�a� o resory swojego fiata.
��To na nic, zatrzymujemy go � stwierdzi� podkomisarz. � Da pan rad� go wyprzedzi�?
��Tu? No bez �art�w! � prychn�� Florczak, raz po raz to dodaj�c gazu, to zdejmuj�c nog� z peda�u, bo ko�a zaczyna�y buksowa� na coraz bardziej b�otnistej uliczce.
Wreszcie dojechali na jako tako utwardzony t�uczonym kamieniem odcinek drogi mi�dzy wiejskimi domkami. Za p�otami rozszczeka�y si� kundle, obudzi� si� nawet jaki� kogut. Bordowe auto przed nimi zn�w skr�ci�o w prawo, w stron� miasta. Za ogrodzeniem wy�oni� si� o�wietlony latarniami hangar i dwa stoj�ce przy nim fokkery �si�demki� � jeden w zielonych barwach lotnictwa wojskowego, drugi najwyra�niej dopiero co z�o�ony, jeszcze bez �adnych oznacze�.
Pan Florczak doda� gazu. Wjechali mi�dzy place bud�w Nowego Ko�minka i spokojne skupiska podmiejskich domk�w z ogr�dkami. Peugeot kierowa� si� do nowego mostu na ukrytej za sadami rzeczce Czerniej�wce. Wreszcie gdy dotarli ju� do willowej dzielnicy Dziesi�ta, auto wyrwa�o do przodu, p�dz�c szerok� ulic� Bychawsk� w stron� �r�dmie�cia. Fiat Florczaka nie mia� z nim szans. Ob�ok spalin peugeota gin�� we mgle, opary t�umi�y nawet warkot silnika oddalaj�cego si� samochodu.
��Szlag! � Zyga waln�� si� pi�ci� w udo. � Jed� pan na najbli�szy komisariat.
��Dobra, to najlepiej kolejowy. � Florczak odetchn�� z ulg�. Najwyra�niej ta nocna wyprawa mia�a si� ku ko�cowi, a w�z by� ca�y.
Mijali coraz wy�sze kamienice wci�ni�te mi�dzy niewielkie fabryczki, kr�tkie przecznice urywaj�ce si� po kilkunastu metrach i prowadz�ce wprost w kartoflisko. Wreszcie po lewej pokaza�a si� szersza ulica Nowy �wiat i bocznica kolejowa. Peugeot zostawi� ich daleko w tyle, ale na komisariat przy dworcu by�o blisko.
Reflektory taks�wki zajrza�y ju� w g��b wiaduktu pod torowiskiem, omiot�y pot�ne s�upy wy�o�one glazur�, gdy nagle po prawej zobaczyli kilka biegn�cych postaci. Z ciemnej ulicy Garbarskiej przy dro�d�owni us�yszeli strza�y, jeden z pocisk�w z gwizdem poszed� rykoszetem po bruku. Fiatem zarzuci�o.
��Dosta� pan? � Podkomisarz z�apa� taks�wkarza za rami�.
��Kurwa, a bo ja wiem? � sapn�� Florczak.
Jeszcze nim zahamowa� z piskiem opon, Zielny stan�� na stopniu auta i wystrzeli� w powietrze.
��St�j, policja! � Wymierzy� w jeden z cieni przemykaj�cych w �wietle reflektor�w. � St�j, bo strzelam!
Zyga wyskoczy� z samochodu, odbieg� par� metr�w. Nacisn�� spust, jednak za p�no � pocisk z przenikliwym piskiem odbi� si� od parkanu dro�d�owni. Bandyci byli ju� po drugiej stronie ogrodzenia.
��Tam, panie kierowniku! � wskaza� r�k� Fa�niewicz.
Bychawsk� bieg�o ku nim dw�ch policjant�w. Starszy zdejmowa� z ramienia karabin, m�odszy dmuchn�� w gwizdek.
��Wydzia� �ledczy, podkomisarz Maciejewski! � zawo�a� do nich Zyga. � Wezwijcie posi�ki. Auto, ludzi, pistolety maszynowe. �cigamy podejrzanych o morderstwo.
��Ale my jeste�my z Dw�jki � wysapa� starszy z mundurowych, kiedy dotarli do taks�wki. � Le�, Janek! � poleci� m�odszemu. � To kawa�ek drogi, panie� panie komisarzu�
��Czy�cie zdurnieli?! Fa�niewicz, zajmij si� tym � warkn�� Zyga i ruszy� wzd�u� parkanu.
��Do komisariatu kolejowego, ju�! � wrzasn�� tajniak. � Drogi s�u�bowej wam si� zachcia�o!
M�odszy policjant zawr�ci�, zacz�� wspina� si� na nasyp. Przeskoczy� niezgrabnie tory i znikn�� w mroku.
��A wy za mn�! � poleci� Fa�niewicz starszemu posterunkowemu, odbezpieczaj�c rewolwer.
W tym momencie zobaczy�, �e Florczak wyci�ga spod siedzenia solidn� �y�k� do opon i te� zmierza w stron� dro�d�owni.
��A pan co? � wydusi� zdziwiony tajniak.
��Mam tu tak sam sta� jak g�upi? � Oburzy� si� taks�wkarz. � Karoseri� mi podziurawili.
��Tak jest, st�j pan jak g�upi, panie Florczak. Bo kierownik mi nogi z dupy powyrywa.
Wywiadowca pop�dzi� w g��b Garbarskiej. Zza parkanu dobieg�y go odg�osy dw�ch strza��w, ale nikt nie krzykn�� ani nie upad�. Jedna z desek ogrodzenia by�a odsuni�ta. Mundurowy w�a�nie przepycha� si� przez szczelin�. Tajniak, spojrzawszy najpierw w otw�r, potem na sw�j brzuch, schowa� bro� i z�apa� si� d�o�mi szczytu parkanu. Us�ysza� przykry d�wi�k dartej tkaniny i odpryskuj�cego guzika.
��Cholera! � mrukn��. Podci�gn�� si� na r�kach.
Maciejewski przykucn�� kilka metr�w od ogrodzenia przy stoj�cej na ceg�ach, pozbawionej k� przyczepie samochodowej. Zielny, lekko wychylony z drugiej strony przyczepy, obserwowa� teren. Posterunkowy w�a�nie wy�azi� z dziury w p�ocie, podpieraj�c si� karabinem.
Fa�niewicz zrobi� par� g��bokich oddech�w i przeskoczy�. Zanim wyl�dowa� na nier�wnym bruku pokrywaj�cym plac fabryczny, k�tem oka dostrzeg� rozb�ysk wystrza�u zza rogu nowego budynku rektyfikacji. Zielny i podkomisarz odpowiedzieli ogniem. Bandyta zd��y� si� jednak schowa�.
��Znajd�cie telefon! � rozkaza� Zyga mundurowemu, kiedy do nich do��czy�. � Mo�e tam, w administracji. � Wskaza� budynek przylegaj�cy do Bychawskiej.
Policjant skin�� g�ow� i pobieg�.
��Ni�ej g�owa! � wrzasn�� za nim Zielny.
Jednak mundurowy, najwyra�niej zobaczywszy jaki� ruch po drugiej stronie fabryki, wyprostowa� si� jak na strzelnicy i przy�o�y� karabin do ramienia.
��Schyl si�! � krzykn�� Maciejewski.
Za p�no. Pad� strza�, policjant wypu�ci� bro� i skulony zwali� si� na ziemi�.
��Kurwa ma�! � warkn�� podkomisarz. � Os�aniajcie mnie.
Po chwili we trzech byli ju� nad le��cym. Ten trzyma� si� za bok, porusza� nogami, jakby jecha� na niewidzialnym rowerze i j�cza�:
��Jezusie Nazare�ski, Jezusie Nazare�skiL.
�wiat�o odleg�ej latarni odbi�o si� s�abo na otwieranych drzwiach starej dro�d�owni. Us�yszeli skowyt wy�amywanego zamka, zgrzyt zawias�w i k�apni�cie.
Zyga przycisn�� rannego do ziemi. Obmaca� mu ran�.
��Tylko dra�ni�ty � stwierdzi�. � Idziemy. Ma kt�ry� latark�?
��Przecie� szli�my na bal� � b�kn�� Zielny.
��Trudno, zata�czymy po ciemku.
Pobiegli schyleni wzd�u� budynku, przystaj�c przy ka�dym z trzech okien sutereny, kt�re dzieli�y ich od schod�w przy g��wnym wej�ciu. Fa�niewicz omin�� platform� wisz�cego pod dachem d�wigu za�adunkowego, doskoczy� do brzegu ganku ogrodzonego metalow� por�cz� i wycelowa� w g�r�, w kierunku drzwi. Zielny i Maciejewski �mign�li obok niego i wskoczyli na schody z drugiej strony. Podkomisarz pierwszy zajrza� do �rodka.
Na wprost zobaczy� jaki� wielki i ciemny kszta�t. Od dwu innych, stoj�cych nieco dalej na prawo, odbija�o si� �wiat�o latar� przy Bychawskiej. Rozpozna� stalowe kadzie, kt�re zapewne s�u�y�y do namna�ania dro�d�y. Ten jak�e po�yteczny proces zgorszy�by ka�dego bimbrownika, polega� on bowiem na tak intensywnym karmieniu i napowietrzaniu tych niewidocznych go�ym okiem grzyb�w, �e zamiast produkowa� alkohol, zajmowa�y si� wy��cznie w�asnymi potrzebami. Teraz, o �wicie, kadzie sta�y jak martwe.
Zyga wsun�� si� g��biej do hali i przywar� do �ciany. Zielny doskoczy� do pierwszego zbiornika, wystawiaj�c r�k� z rewolwerem. Fa�niewicz by� ju� w drzwiach. Nas�uchiwali.
Nagle szczekn�y prze��czane kontakty i policjant�w o�lepi� niespodziewany blask. �wiat�o rozla�o si� po ca�ej hali, a kadzie odbija�y je jak soczewki, razi�y w oczy niczym lampa na biurku �ledczego.
Podkomisarz kl�kn�� i wymierzy� na �lepo. Dobieg� go odg�os strza�u, ale kula zagra�a tylko na metalowej pokrywie kt�rej� kadzi, brz�kn�a rozbita rykoszetem szyba. Min�o kilka sekund, zanim Maciejewski odzyska� wzrok na tyle, aby rozpozna� ludzkie sylwetki. Przetoczy� si� po betonowej posadzce przesyconej lekkim odorem s�odu, kwasu i etanolu.
Hukn�o sze�� wystrza��w z r�nych kierunk�w, ale �aden bandyta nie trafi�. Cho� byli przygotowani, lampy o�lepi�y ich tak samo jak tajniak�w.
�Kt�ry� tu pracuje albo pracowa�� � uzmys�owi� sobie Zyga. Dostrzeg� wysok� posta� ubran� w jasny p�aszcz, kt�ra znikn�a w drzwiach na klatk� schodow�.
��Tam jest! � zawo�a�. Podni�s� si� na kolana i strzeli�.
Za p�no, bo uciekaj�cy zd��y� wybiec. Maciejewski wsta�, ale wtedy z �oskotem otwar�y si� przesuwane wrota do s�siedniego pomieszczenia. Zyga dojrza� trzy lufy.
��Padnij! � krzykn�� do swoich wywiadowc�w, kt�rzy ju� ruszali ku schodom.
Fa�niewicz instynktownie odskoczy� za kad�. Uderzy� w ni� barkiem, a� g�ucho zad�wi�cza�a. Zielny by� za daleko. Zawaha� si�, czy pa�� plackiem na brudn� posadzk� � o p� sekundy za d�ugo. Kto� strzeli� i wywiadowca, nie zwa�aj�c na ubranie, z wysi�kiem zacz�� si� czo�ga� w stron� stalowego zbiornika.
��Panie kierowniku, Zielny dosta�! � krzycza� Fa�niewicz. � Zielny dosta�!
Porozumieli si� kr�tkim ruchem g�owy. Kiedy ranny tajniak by� ju� bezpiecznie ukryty za kadzi�, Zyga skoczy� na prawo, w stron� �ciany frontowej, Fa�niewicz ku tylnej. Podkomisarz w biegu raz po raz naciska� spust, a� opr�ni� b�benek. Dopiero gdy rami� w rami� z tajniakiem siedzieli za kolejn� metalow� bek�, nadstawi� ucha. Nikt nie strzela�, zabrz�cza�o tylko rozbijane okno i kto� zeskoczy� na bruk, na dziedziniec fabryki. Maciejewski pospiesznie opr�ni� magazynek z �usek i wepchn�� po omacku trzy ostatnie naboje, jakie zosta�y mu w kieszeni. Przed nimi kto� j�cza�, pe�zn�c po posadzce.
Doskoczyli. Zyga przydepta� rannemu bandycie palce, aby nie m�g� si�gn�� po le��cy tu� obok rewolwer. Fa�niewicz, trzymaj�c swoj� bro� wyci�gni�tymi daleko w prz�d r�kami, omi�t� wzrokiem pomieszczenie, do kt�rego wpadli.
Sta�a tu jedna, za to olbrzymia kad�, a jej szczyt nikn�� w otworze w suficie. Z brzucha tej ogromnej beki wychodzi�a pl�tanina mosi�nych rur, kt�re bieg�y ku g��wnej hali.
��Wracaj do Zielnego, nic ju� nie zwojujemy � rozkaza� Maciejewski. Nie zwa�aj�c na j�ki i przekle�stwa, przyku� postrzelonego do jakiego� stercz�cego ze �ciany uchwytu, po czym kucn�� obok rozbitego okna. Na zewn�trz nie by�o nikogo.
Wtem co� go tkn�o i b�yskawicznie odwr�ci� si� z broni� gotow� do strza�u.
Za wielk� kadzi� dostrzeg� du�o mniejszy kocio�, a na nim � wci�� �ciskaj�c grub� na dwa palce rur�, p�le�a� jeszcze jeden bandyta. Zyga doskoczy� do niego, jednak tamten nie wykona� �adnego ruchu. Popchni�ty luf� rewolweru upad� na posadzk�. Z rany na piersi z cichym bulgotem wyp�yn�o nieco krwi.
Maciejewski podbieg� do Zielnego. Fa�niewicz pom�g� mu ju� usi��� i zatamowa� postrza� swoj� chustk� do nosa.
��Blad� jego stara ma�, panie kierowniku� � wymamrota� Zielny. � Tu� Nowa marynarka� Prawie sto z�otych da�em�
��Nie martw si�, popielata. Do trumny na nic. Zreszt� nas w mundurach chowaj�.
��Tajniak�w te�?
��Te�. A pomy�l, jak ja b�d� wygl�da� z koalicyjk� i Krzy�em Zas�ugi!
��Jak� Jak stra�ak w Bo�e Cia�o, panie kierowniku!
��No, b�dziesz �y�, Zielny. Widzia�e�, kt�ry to by�?
��Tam, zza tego baniaka. � Wywiadowca wskaza� r�k� wielk� kad�, za kt�r� le�a� teraz trup bandyty. � Kurwa, panie kierowniku, jak kula trafi, to zawsze si� wie sk�d.
��Dobra. Fa�niewicz, m�w do niego.
Maciejewski zn�w poszed� do drugiego pomieszczenia, stan�� nad trupem i wyj�� z kieszeni chustk�. Podni�s� przez ni� rewolwer martwego bandyty i zbli�y� si� do drugiego, przykutego do �ciany. To by� m�ody ch�opak, mo�e dwudziestoletni, ale ju� zd��y� dorobi� si� na pysku szramy od no�a. Podkomisarz opr�ni� do koperty b�benek podniesionego rewolweru, potem w�o�y� bro� w r�k� rannego.
��No to dostaniesz co najmniej za usi�owanie zab�jstwa policjanta na s�u�bie � powiedzia�. Mocno zacisn�� mu d�o� na kolbie i spu�cie, po czym ostro�nie schowa� dow�d rzeczowy do kieszeni p�aszcza. � Nie powiem, co zrobi� ci za to klawisze w areszcie, bo ci� ominie niespodzianka. To co, sypiesz wsp�lnik�w czy chcesz, �ebym ci tam pogmera� paluchem? � zapyta� z u�miechem, dotykaj�c postrzelonego ramienia bandyty.
��Zobaczysz, glino, mam dobrego papug�. On ci� ze�re!
��Ta? A �wiadk�w te� masz?
Zyga wcisn�� palec nieco g��biej. Ranny przez p� minuty wy� jak pies na �a�cuchu, a potem zacz�� m�wi� tak du�o i szybko, �e nawet Fa�niewicz nie nad��y�by z notowaniem.
By�o tu� po pi�tej, kiedy niemal kompletny sk�ad nocnej zmiany lubelskiej policji rozbieg� si� po ulicach Ko�minka, szukaj�c bordowego peugeota. Nieliczni przechodnie, kt�rzy dopiero co wstali do pracy, ledwie wychodzili z bramy, zaraz byli legitymowani i spisywani. Je�li kt�ry� mia� pecha nosi� w�sy, mundurowi stanowczo prowadzili go na r�g Garbarskiej i D�ugiej, gdzie sta�a wi�niarka, a przy niej �mi� papierosa za papierosem podkomisarz Maciejewski.
Zielnego i rannego posterunkowego zabra�a karetka. Fa�niewicz pobieg� telefonowa�, a postrzelonego bandyt� pewnie zszywali bez znieczulenia w ambulatorium na Zamku. Zyga przechadza� si� w�ciek�y pod niewielkim sklepem Artyku�y spo�. i r�ne, kt�rego w�a�ciciel co chwila niepewnie wygl�da� z okna na pierwszym pi�trze.
Aresztowany, Maciej Grabik
��Dok�adniej, jak wygl�da� ten w�sal? � wypytywa� Grab� podkomisarz.
��Niby jak frajer, ale kiedy dosta� kos� po �apie, to waln�� jak bokser. No dziany taki, panie w�adzo. Ja �em go nigdy tak ca�kiem z bliska nie widzia�.
�Kiedy dosta� kos� po �apie, to waln�� jak bokser� � powt�rzy� w my�li Zyga. Zn�w stan�� mu przed oczami Lennert opowiadaj�cy o niedzielnym pogryzieniu przez peki�czyka Salwiczowej.
��Kiedy to by�o? No gadaj!
��W niedziel� w nocy. Pu�� pan! � zwin�� si� bandyta, pr�buj�c uwolni� rami�.
��Nie tak pr�dko. A ile �e�cie zgarn�li w poniedzia�ek? Od�wie�� ci pami��: frajer d�gni�ty kos� na �migrodzie pod burdelem�
��Nie wiem, nie ja �em liczy�. Ale w kieszeni za parkanem mia� kilo forsy. Dwudziestki, nawet setki� Nie ja robi�em na mokro! Chcia�em tylko skubn�� frajera. Zaiwania� przez miasto taki dumny, jakby mu da�a Kasztanka marsza�ka. Sam si� prosi�, panie w�adza.
�e Je�yk wzi�� �ap�wk� � to by�o ca�kiem pewne. Tylko po co �azi� po nocy z pieni�dzmi za pazuch�? Wida� woda sodowa ca�kiem mu posz�a do g�owy.
��A na W�o�cia�skiej to co? � zagra� bluffem Maciejewski.
��Nie, no jak Boga kocham, �e nie! Na W�o�cia�skiej to ja �em tylko tycowa� w bramie. Na g�r� to on tam poszed� z innymi. Ja uczciwy z�odziej jestem. Prawd� m�wi�, �ebym zdech�!
��To te� da si� za�atwi� A kto by� z nim bli�ej? No kto?! � Zyga wsadzi� mu p� palca w ran�.
��Bigaj Stanis�aw� Kusyyy!!! � zawy� bandyta. Potem zemdla�, albo dobrze udawa�, i Zyga zako�czy� przes�uchanie.
Teraz rzuci� na bruk niedopa�ek soko�a. Papieros sykn��, upadaj�c na wilgotn� ulic�, i zgas�. Nagle, w�a�nie gdy si�ga� po nast�pnego, us�ysza� policyjny gwizdek, a na D�ug� wtoczy� si� bordowy peugeot. Patrz�c wprost na tablic� rejestracyjn�, Zyga mia� ju� ca�kowit� pewno��, �e to w�z mecenasa. W �rodku by�o czterech m�czyzn. Kiedy auto si� zbli�y�o, zobaczy�, �e za kierownic� siedzi� Lennert z w�sami.
�W�sal farbowany!� � pomy�la� w�ciekle Maciejewski i wpad� do kabiny wi�niarki.
��Ruszaj! � rozkaza� kierowcy. � Zastaw drog�.
Szofer w ci�gu kilku sekund obla� si� zimnym potem, szarpi�c raz po raz rozrusznik. Jednak silnik tylko poj�kiwa� i nie chcia� zaskoczy�.
��Szmelc, cholera, szmelc, panie komisarzu! � z�o�ci� si� policjant, pr�buj�c uruchomi� w�z.
Zyga wyskoczy� z szoferki.
��Lennert, st�j! � krzykn��, wybiegaj�c na �rodek ulicy. Celowa� mi�dzy elektryczne �lepia auta, ale lufa rewolweru dr�a�a. Tymczasem ktokolwiek siedzia� za kierownic� bordowego peugeota, zmieni� bieg i auto zawarcza�o g�o�niej, rzucaj�c si� wprost na podkomisarza.
Maciejewski dwukrotnie wystrzeli� w powietrze.
��Lennert, st�j! � zn�w wrzasn��, celuj�c w maskownic� na pysku samochodu.
Sam nie wiedzia�, kiedy nie�wiadomie przyj�� pozycj� boksersk� � zacisn�� lew� pi�� i wysun�� j� do przodu, przed praw� uzbrojon� w rewolwer. Czu�, �e r�kawiczka lepi si� do spotnia�ej d�oni.
��Lennert, st���j!!!
I znalaz� si� na bruku, niemal wpadaj�c nosem do cuchn�cego rynsztoka. Auto przemkn�o obok.
Zyga nie mia� poj�cia, w jaki spos�b zdo�a�o go potr�ci� i odrzuci� na bok. Zrozumia� wszystko, dopiero gdy przekr�ciwszy g�ow�, zobaczy� le��cego za nim Fa�niewicza. Kiedy ten pot�ny tajniak zdo�a� doskoczy� i zepchn�� go z drogi pojazdu, w emocjach nie zd��y� zarejestrowa�.
��Nic panu nie jest, kierowniku? � spyta� Fa�niewicz, podnosz�c podkomisarza.
��Nie wiem� Mam ci dzi�kowa� czy ci� opieprzy�?
��Dzi�kowa�. �ci�gn��em w�z z wojew�dzkiej. Tam. � Wskaza� r�k� r�g R�wnej, z kt�rej wyjecha� pot�ny czarny CWS Kareta.
��Brawo, Fa�niewicz! � Maciejewski podni�s� zab�ocony kapelusz i wcisn�� go na g�ow�. � Do auta!
Wskoczy� na siedzenie obok szofera, Fa�niewicz skin�� na jednego z mundurowych z pistoletem maszynowym i obaj usiedli z ty�u. Kierowca, za�ywny przodownik z puco�owat� twarz�, od razu wcisn�� peda� gazu.
CWS z impetem skr�ci� w Garbarsk�. Maciejewski musia� obiema r�kami uchwyci� si� siedzenia, Fa�niewicz wpad� na mundurowego, kt�ry cicho zakl��. Peugeot zyska� spory kawa�ek � Zyga dojrza� go przy mo�cie na Czerniej�wce. Szofer przyhamowa� przed torami, potem zn�w doda� gazu.
��Kudrela � przedstawi� si�.
Tymczasem ma�e auto Lennerta g�adko przeskoczy�o most i na chwil� znik�o za skr�tem ulicy. Pojawi�o si� znowu, kiedy CWS wjecha� na prosty odcinek drogi i kamienice przesta�y zas�ania� im widok.
��Szlag, nie przypomnia�em, �eby zawiadomili posterunek na Dziesi�tej! � warkn�� Fa�niewicz.
��Nie skr�ci na Dziesi�t�, to by�oby za proste� � Zyga podrapa� si� w g�ow� pod kapeluszem.
��Tak jest, panie komisarzu � popar� go Kudrela. � Jak nie jest g�upi, b�dzie chcia� nas wykiwa� przed wiaduktem � doda� niezmienionym flegmatycznym tonem, podczas gdy jego r�ce niczym automat wykonywa�y szybkie manewry kierownic�.
Ko�a zahucza�y g�o�no na mo�cie, potem szofer nieco przyspieszy�. Byli jakie� pi��dziesi�t metr�w za �ciganym autem, p�dz�c r�wnolegle do tor�w. Na nasypie zagwizda� g�o�no parow�z ci�gn�cy kilka wagon�w wy�adowanych burakami cukrowymi, z ulicy uskoczy� w bok robotnik kolejowy w spodniach czarnych od smaru. Kierowca w��czy� syren�.
��I teraz uwa�aj pan, co b�dzie, panie tajniak � mrugn�� do lusterka. � Dwadzie�cia z�otych, �e wytnie nam numer. Stoi?
��Jak strzelec na warcie � zgodzi� si� Fa�niewicz.
Maciejewski zerkn�� na niego k�tem oka. Wywiadowca musia� by� bardzo zdenerwowany, skoro wpad� w ton �art�w Zielnego. Potem Zyga skupi� si� na drodze przed sob�.
Peugeot zjecha� nieco na prawo, jakby chcia� sobie zapewni� wi�kszy promie� skr�tu w kierunku Dziesi�tej. Nagle, gdy by� tu� przed prawie prostopad�ym do Garbarskiej tunelem pod torami, b�yskawicznie odbi� w lewo i zarzuciwszy ty�em, znikn�� pod wiaduktem.
��O skurwysyn! � z uznaniem pokr�ci� g�ow� Fa�niewicz.
��Dup� mamy grubsz�, ale te� umiemy ni� rusza�. � Kudrela raptownie przyhamowa� przed skrzy�owaniem i jednocze�nie zacz�� kr�ci� k�kiem. W�z przechyli� si�, kawa�ek przejecha� bokiem, pisk opon zag�uszy� nawet policyjn� syren�. Po chwili auto stan�o przednim zderzakiem na wprost tunelu. Kierowca wrzuci� pierwszy bieg i zn�w ruszy�.
Ma�y peugeot pr�bowa� powt�rzy� podobn� sztuczk� za wiaduktem, wje�d�aj�c pod ostrym k�tem najpierw na ciasny Plac Bychawski niedaleko kina �Venus�, a potem w szerok� Alej� Pi�sudskiego. Tu uciekaj�cy mieli wi�cej szcz�cia. Jaki� gazeciarz, robotnik spiesz�cy do pracy i baba z bochenkiem chleba pod pach� zawczasu uskoczyli z drogi. Jednak sp�oszony ko� przeci�gn�� doro�k� niemal na �rodek jezdni, zanim wo�nica zdo�a� go opanowa�. CWS musia� ostro hamowa�, ale i tak omal nie wjecha� prosto na szkap�.
Kudrela wrzuci� wsteczny i kln�c pod nosem, zakr�ci� mocno kierownic�.
��Wy��czcie syren�! � krzykn�� mu do ucha Zyga, spogl�daj�c przez okno na oszala�e z przera�enia zwierz�.
Z ruchu warg doro�karza da�o si� wyczyta� ca�� litani� o matce, �onie i licznych dewiacjach obu szofer�w, jednak w ko�cu zawr�ci� jako� swojego konia do kraw�nika.
��I ja ci�, fajansiarzu, te� � mrukn�� przodownik za k�kiem.
Kiedy z wyciem syreny wpadli na pust� jeszcze alej� ku czci marsza�ka, bordowe auto wchodzi�o ju� w kolejny zakr�t.
Tu jednak CWS pokaza�, co potrafi. Pojemniejszy silnik pracowa� na pe�nych obrotach i dystans mi�dzy samochodami mala� z ka�d� chwil�. Fa�niewicz pedantycznym ruchem zdj�� kapelusz i po�o�y� go sobie na kolanach. Odkr�ci� w d� szyb�, wychyli� si� z rewolwerem w gar�ci.
��W opony � nakaza� Maciejewski. � Chc� go �ywego-
��Nie trzeba, niech pan patrzy, panie podkomisarzu! � ucieszy� si� kierowca, wskazuj�c r�k� w stron� rzeki.
Do w�skiego drewnianego mostu na Bystrzycy od �r�dmie�cia zbli�a� si� ostro�nie ci�arowy berliet. Wiatr szarpa� brezentowym daszkiem nad szoferk�, a przytrzymuj�ce go linki sprawia�y wra�enie, jakby zaraz mia�y si� zerwa�. Jad�cy ci�kim wozem starszy m�czyzna os�ania� oczy, najwyra�niej podmuchy zimnego jesiennego powietrza id�ce znad wody niemal go o�lepia�y.
Bandyci nie mieli dok�d ucieka�. Z przodu most zaraz zablokuje im ci�ar�wka, z ty�u policja. A po bokach �adnej, cho�by najmniejszej przecznicy, tylko rozmi�k�e po deszczach ��ki.
Za�ywny przodownik za k�kiem CWS-a odpr�y� si�, przyhamowa�. Ju� zamierza� ustawi� auto w poprzek jezdni, gdy nagle sta�o si� co�, czego nie przewidzieli.
��O kurwa! � j�kn�� Zyga.
Kierowcy peugeota nie zabrak�o zimnej krwi. Widz�c, �e nie ma innej drogi, wcisn�� w�ciekle klakson i wpad� na most. Cho� wydawa�o si� to murowanym samob�jstwem, bandyci dobrze wykorzystali sw� jedyn� szans�. Przera�ony szofer berlieta ockn�� si� i wrzuci� wsteczny bieg. Mimo �e stara ci�ar�wka nawet do przodu nie mia�a prawa jecha� szybciej ni� trzydzie�ci kilometr�w na godzin�, zd��y� j� nieco cofn��. Ma�e bordowe auto przesmykn�o si� tu� przed zderzakiem berlieta.
Chwil� p�niej zrobi� to samo policyjny CWS, musia� jednak wjecha� na chodnik i wytraci� pr�dko��.
��Przytomniak, psiakrew! � warkn�� Kudrela.
Zaraz przyspieszy�, zmieni� bieg i samoch�d zacz�� si� wspina� pod g�r� stromej ulicy. Mniej pojemny silnik peugeota radzi� sobie z tym gorzej. Dystans by� coraz mniejszy.
Fa�niewicz znowu wychyli� si� z rewolwerem, ale kln�c pod nosem, szybko schowa� g�ow� do �rodka. Z kamienic przy Dolnej Panny Marii i Stra�ackiej wychodzili ju� spiesz�cy do pracy ludzie. Tajniak wola� nie ryzykowa� strzelaniny.
��Pojedzie na Na��cz�w � powiedzia� z przekonaniem Maciejewski. � B�dzie chcia� nas tam wsadzi� na kt�re� drzewo.
��Ja przynajmniej tak bym zrobi� � kiwn�� g�ow� szofer.
Peugeot wjecha� na prost� jak strzeli� szos� kra�nick�. Swier�awin w�ciekle zakr�ci� kierownic�. Wiedzia� ju�, �e policyjny szofer nie da si� wzi�� na byle numer. Ale by� zadowolony, �e wyci�gn�� wnioski z historii ze zburzon� cerkwi� i w swoim pokoju w �Europejskim� sp�dzi� wiele godzin pochylony nad planem Lublina, a� nauczy� si� go na pami�� niczym taks�wkarz. Inaczej nie zdo�a�by dotrze� na rogatki miasta.
Teraz nieco odetchn�� � map� drogow� i kolejow� mia� w g�owie od dawna, w ko�cu to by�a cz�� jego zawodu.
Skr�ci� raptownie na Na��cz�w, licz�c, �e uda mu si� wpakowa� gliny na drzewo albo zgubi� na przeje�dzie kolejowym. Potem planowa� porzuci� auto, przeczeka� jaki� czas cho�by w stogu s�omy i wskoczy� do pierwszego poci�gu towarowego jad�cego w stron� Warszawy. Nieraz wychodzi� ca�o z podobnych opresji, licz�c tylko na opiek� bosk� i �ut szcz�cia.
�Tylko co si� w�a�ciwie sta�o?! � my�la�, manewruj�c kierownic�, �eby nie zgubi� resor�w na wybojach. � Profesorek, job jego ma�!�
Jeszcze dziesi�� godzin temu wszystko sz�o zgodnie z planem. �adnemu glinie nawet do �ba nie wpad�o, �e w nocy z soboty na niedziel� Swier�awin odwiedzi� redaktora Bindera, a potem najspokojniej w �wiecie zameldowa� si� w �Europejskim� pod nazwiskiem Zagorski. Zreszt� gdyby zwietrzy� co� podejrzanego, nie brakowa�o ani innych hoteli w Lublinie, ani innych fa�szywych dokument�w w kieszeni Swier�awina.
Sprawy troch� skomplikowa�y si� w �rod�. Zabezpieczenie transportu z wykopalisk na Zamku posz�o sprawnie. Tu� po dziesi�tej w nocy ci�ar�wki z napisem: W. Grelak � Przeprowadzki, ob�adowane �ydowskim z�otem wyjecha�y szos� warszawsk�. Wtedy Swier�awinowi niespodziewanie dosz�a kolejna robota na W�o�cia�skiej. Zwykle niech�tnie zawiera� nowe znajomo�ci, jednak gdy chcia�, umia� niemal b�yskawicznie pozyska� przyja�� przygodnie poznanych ludzi, zw�aszcza niezbyt rozgarni�tych jak ten Gajec. Mierzili go tylko ci knajacy, na kt�rych tak nalega� jego obecny szef. Ale zrobi� swoje i zd��y� jeszcze na przedstawienie do kabaretu na Szpitalnej. Pokaza� si� te� w kilku nocnych knajpach, da� suty napiwek fordanserce �Pod Strzech�� i wr�ci� nad ranem do �Europejskiego�, udaj�c nie mniej wstawionego ni� reszta gustuj�cych w �yciu nocnym hotelowych go�ci.
Za to w czwartek wszystko sz�o jak po ma�le. Co prawda Achajczyk nie da� si� kupi�, ale taki wariant zosta� przewidziany. Podczas gdy profesor pracowa� w zamkowej kaplicy, Swier�awin zd��y� odegra� rol� elektryka, a potem � w �Europie� � pijanego niezgu��. Id�c do pokoju, zobaczy� gliny przed numerem Achajczyka, wi�c nawet si� nie przebra�, tylko upcha� po kieszeniach fa�szywe paszporty i swoje notatki, po czym od razu ruszy� na miasto na wszelki wypadek pog��bi� swoje alibi.
W teatrze wieczorny spektakl dawa�a �plejada warszawskich komik�w i aktor�w charakterystycznych� � jak mo�na by�o wyczyta� z afisza. Jednak Swier�awin przekona� si� ju� nieraz, �e ma�o co wypada tak pretensjonalnie i prowincjonalnie jak go�cinne wyst�py sto�ecznych artyst�w trzeciego sortu. Zreszt� je�li kto� bywa� w takich teatrach jak Maryjski, Stanis�awskiego albo Bolszoj!� Dlatego w�a�nie wyszed�, nie czekaj�c ko�ca pierwszego aktu.
Za to kabaret �Frascatti� na Szpitalnej po raz wt�ry pokaza� klas�. Nie wyst�powa�a wprawdzie ta zgrabna tancerka, kt�r� przyuwa�y� poprzednim razem. Za to siedz�c tu� przy scenie z przodu sali � tak by wiele os�b mog�o go zapami�ta� � m�g� stwierdzi�, �e i pozosta�ym girlsom niczego nie brakuje. Wykonywa�y w�a�nie bardzo zabawny numer o u�anach, wysoko podnosz�c nogi niczym rasowe klaczki, kiedy Swier�awin poczu�, �e kto� klepie go w rami�.
Odwr�ci� si� i dostrzeg� tego Polaczka, swojego utrapionego zleceniodawc�.
��Wreszcie pana znalaz�em. Wyjd�my do hallu � za��da� tamten.
Swier�awin zerkn�� na zegarek. Min�o p� do drugiej � przedstawienie dobiega�o ko�ca, a zbli�a�a si� pora na mniej artystyczn�, cho� r�wnie interesuj�c� cz�� nocy. Spojrza� jeszcze z pewnym �alem na tancerki k�usuj�ce po scenie w kusych sp�dniczkach i mundurowych kurtkach pe�nych fantazyjnych akselbant�w. Upi� ostatni �yk szampana i rzuci� banknot na st�.
Kiedy znale�li si� przy oknie obok wyj�cia, szef warkn�� mu do ucha, nie sil�c si� na pozory kindersztuby:
��Spierdoli�e� robot�! Achajczyk �yje, a w hotelu pe�no policji.
��Nie pasali my razem g�sek, prosz� szanownego pana � zauwa�y� Swier�awin � wi�c grzeczniej. Nie jeste�my zreszt� w mordowni. Policj� sam widzia�em, ale to nie �wiadczy, �e�
��Tym razem �wiadczy � przerwa� mu rozm�wca.
��Co zawiod�o? � spyta� rzeczowo Rosjanin.
��To w tej chwili r�wnie ma�o wa�ne co pa�skie nienaganne maniery! � prychn�� zleceniodawca. � Musi pan doko�czy� to, co zacz��. Sprowadzi�em panu auto, stoi przed teatrem. � Wskaza� r�k� za szyb�, gdzie bordowy peugeot zdawa� si� �wieci� jak burdelowa latarnia.
��To ma by� auto do roboty?! � prychn�� Swier�awin. � Pan zwariowa�! R�wnie dobrze mo�esz mnie pan obwiesi� bombkami jak choink�.
��Nie rozumie pan? � Rozm�wca z�apa� go za klapy marynarki. � Skoro Achajczyk �yje, to policja wie o mojej roli w� naszym przedsi�wzi�ciu. Pan ich odci�gnie, a ja� ja co� wymy�l�. Odci�gnie pan! I dlatego taki samoch�d jest w sam raz.
��Nie podoba mi si� ten plan. � Rosjanin jeszcze raz rzuci� okiem na peugeota. B�yszcza� si� jak sobaczyj kutas, ale wygl�da� na porz�dny, zrywny i szybki w�z. � Je�li pan nie k�a� nie myli si�, powinienem znale�� profesora.
��Je�li ja wpadn�, mo�esz pan pogwizda� na swoje honorarium. I kry� nikogo te� nie zamierzam. � M�czyzna rozlu�ni� krawat. � A poza tym pana te� mog� ju� szuka�. Poje�dzisz pan po mie�cie i jak b�dzie pan mia� ogon, odci�gnie go pan za op�otki. I� � Zleceniodawca u�miechn�� si� p�g�bkiem. � I wr�ci pan Bychawsk�, koniecznie przeje�d�aj�c obok rogu Garbarskiej. To wa�ne. Wie pan, gdzie to jest?
��Wiem. Co dalej?
��Tam kto� si� nimi zajmie. My�l�, �e nie przestraszy si� pan wystrza��w. Potem prosz� skr�ci� w Garbarsk� i pom�c ch�opakom. No a g�wniarze b�d� pewni�
����e to ich tajemniczy w�saty szef � odgad� Swier�awin. � Tak, tak � doda�, widz�c zdziwion� min� szefa. � Nie docenia mnie pan. Jestem ju� kilka dni w waszym zapyzia�ym mie�cie, a to dla mnie do��, by wiedzie�, o czym rozmawia przy w�dce tutejsza granda. I przypuszczam r�wnie�, �e nie pokazywa� si� im pan za dnia ani przy dobrym �wietle�
��Jak pan dalej b�dzie taki bystry, damy sobie rad�. No rusz si� pan, nie ma czasu!
��
I teraz Swier�awin dociska� gaz do dechy, p�dz�c w stron� Na��czowa. Wci�� nie rozumia�, w jaki spos�b Achajczyk zdo�a� si� wymkn��. Jego my�li kr��y�y w�asnymi drogami, nie podsuwaj�c �adnych wniosk�w. Przypomnia� sobie nawet, �e przed trzydziestu laty matka spra�a go, gdy zagada� si� z ch�opakami z s�siedztwa i wpad� do cerkwi kilka minut po tym, jak pop zacz�� odprawia� msz�. Tak, sp�ni� si� r�wnie� w ostatni� niedziel�
��Sied� na dupie, g�wniarzu! � warkn�� Swier�awin do jednego z grandziarzy, kt�ry w�a�nie otworzy� szyb� i wystawi� za okno rewolwer. M�odemu bandycie �apy a� dr�a�y z podniecenia.
��Zdejm� szofera i si� rozkracz�! � zarechota� ch�opak. � A co? Za�o�y si� pan?
��Za�o�� si�, �e jak auto podskoczy, to mo�esz w�adowa� kul� w nasze tylne ko�o. W najlepszym razie zmarnujesz nab�j, a drugiego nie wysrasz. Zapami�taj sobie,
Szosa na��czowska bieg�a na zach�d, to wspinaj�c si� pod g�r�, to opadaj�c. By�a pusta, tylko bezlistne drzewa wy�ania�y si� z porannej mg�y tu� na poboczu, chwilami niebezpiecznie blisko omijaj�cego wyboje samochodu. Kudrela kl�� pod nosem, kiedy �cigany peugeot znika� za zakr�tem, dzi�ki ma�ym rozmiarom sprawniej lawiruj�c mi�dzy dziurami w nawierzchni pami�taj�cej jeszcze cara. Jednak na prostych odcinkach CWS szybko dop�dza� bordowe auto.
��Macie map� drogow�? � zapyta� Maciejewski.
��W schowku � odpar� kierowca, nie odrywaj�c wzroku od szosy.
Trasa by�a oznaczona czerwonymi kreskami: �droga poboczna, w wi�kszo�ci wypadk�w zdatna tak�e dla automobilist�w�, jednak okaza�a si� taka tylko w teorii. Albo w �mniejszo�ci wypadk�w�. Pod Tomaszowicami wpadli na ca�kiem rozjechany odcinek, �wir chrz�ci� pod ko�ami, a w�z co chwila podskakiwa�, osuwaj�c si� w koleiny. Kierowca zn�w w��czy� syren�. Przemkn�li przez wie� ponad czterdzie�ci na godzin� odprowadzani w�ciek�ym ujadaniem kundli. Napatoczy� si� te� miejscowy policjant na rowerze, ale nim odstawi� sw�j wehiku� pod p�ot i �ci�gn�� przewieszony przez plecy karabin, oba auta zd��y�y go min��.
Zyga studiowa� map�, pr�buj�c przewidzie�, co zrobi� uciekaj�cy.
��W�wolnica, tam pewnie odbije w lewo na Niezabit�w. Na szos� pu�awsk� nie b�dzie si� chyba pcha�. Cholera, warto by zawiadomi� tamtejszy posterunek. Wr�ci� do wsi? � zapyta� szofera.
��Lepiej zatelefonowa� ze stacji w Motyczu. Jak si� uwin�, mo�e zd��� zablokowa� szos�. No bo co? Zestawi� dwie furmanki i b�dzie!
��Zd��� albo i nie. Dobra, dalej!
Za Tomaszowicami zacz�y si� kolejne ostre zakr�ty omijaj�ce wysokie skarpy w�woz�w. Nawierzchnia by�a jednak lepsza i przyspieszyli do prawie siedemdziesi�ciu na godzin�. Silnik CWS-a warcza� na wysokich obrotach. Zyga siedzia� wci�ni�ty w oparcie, powstrzymuj�c md�o�ci.
��Mo�e teraz spr�bowa�, panie kierowniku? � Fa�niewicz wyjrza� przez okno i przymierzy� si� do strza�u. Mundurowy z pistoletem maszynowym te� opu�ci� szyb� po swojej stronie. Do auta wtargn�o ci�kie, wilgotne powietrze i przejmuj�cy ch��d.
��Nie, nie chc� miazgi na szosie � powiedzia� Maciejewski.
Zza kolejnego zakr�tu wyjechali na prosty odcinek drogi. Po lewej pokaza� si� nasyp z torami kolejowymi, gdzie� przed nimi by�a ju� blisko niedawno zbudowana stacja w Motyczu. Nagle przez warkot silnika przedar� si� gwizd parowozu.
��Jasna cholera! � zawo�a� kierowca. � Widzi pan?
Nieco na prawo przed nimi, od Warszawy i Pu�aw, mg�a wyra�nie g�stnia�a. Nie, podkomisarz te� dostrzeg�, �e to nie by�a mg�a, ale k��by dymu z lokomotywy. Peugeot rozpaczliwie wyrwa� do przodu, wida� jego kierowca r�wnie� zauwa�y�, �e to ostatni moment, aby przeskoczy� tory, nim dr�nik opu�ci szlaban.
��Nawet jak on zd��y, my nie przelecimy � pokr�ci� g�ow� szofer. � Bez szans, panie komisarzu.
��Fa�niewicz! � Zyga wykr�ci� g�ow� do ty�u. � Jak przyhamujemy, wyskakuj i wo�aj do dr�nika, �eby dzwoni� do W�wolnicy. Cholera! � przypomnia� sobie. � Budka po drugiej stronie tor�w!
Ju� by�o wida� bia�o-czerwony wolno opadaj�cy dr�g. Poci�g zbli�a� si� do stacji�
Nagle peugeot podskoczy� na wyboju i wytraci� nieco pr�dko��. Niby niewiele, mo�e pi��, mo�e dziesi�� kilometr�w na godzin�, ale kierowca uciekaj�cego samochodu musia� dostrzec, �e nie zdo�a przemkn�� przed lokomotyw�, nawet je�li staranuje opuszczony szlaban. W dodatku co� �le zadzia�a�o w mechanizmie rogatki. Zamiast i�� r�wno w d�, dr�g przeskoczy� kilka tryb�w i zachwia� si� niczym w�dka podczas brania � tak zd��y� o tym pomy�le� Maciejewski.
Bordowe auto zatrzyma�o si� z piskiem opon i wyskoczy� z niego m�czyzna w jasnym p�aszczu. P�dem rzuci� si� w stron� jad�cego poci�gu.
��Z wozu! � wrzasn�� Zyga, naciskaj�c klamk�. � St�j, policja! Bo b�d� strzela�! St�j, Lennert!
CWS zablokowa� drog�. Kudrela zaci�gn�� r�czny i stan�� z pistoletem w r�ku na szerokim stopniu tu� za ko�em zapasowym. Mundurowy pu�ci� kr�tk� seri� w powietrze. Fa�niewicz ju� bieg� w kierunku peugeota, mierz�c w tylne okno auta.
��Uwaga! � ostrzeg� tajniaka Maciejewski. � Lennert ma bro�!
Bandyci, kt�rzy pozostali w wozie, jakby zg�upieli. Dopiero po chwili dotar�o do nich, �e szef ich wystawi�, a sam chce wskoczy� do poci�gu i uciec. Kt�ry� otworzy� drzwi�
Zn�w zagwizda�a przenikliwie lokomotywa. Maciejewski dostrzeg� schylon� sylwetk� cz�owieka, kt�ry ju� si�ga� r�k� do por�czy wagonu trzeciej klasy.
��Lennert, rzu� bro�! � krzykn�� podkomisarz.
W�sal odwr�ci� si� i oceniwszy, �e zd��y jeszcze wskoczy� do poci�gu, przykl�kn�� z pistoletem w wyci�gni�tej r�ce. Strzeli� dwa razy.
Kudrela pierwszy odpowiedzia� ogniem, os�aniaj�c mundurowego z automatem, kt�ry bieg� skulony wzd�u� tor�w. Fa�niewicz sta� w rozkroku na wysoko�ci tylnych k� peugeota, celuj�c w szyb� od strony pasa�era. Podkomisarz chcia� �ciga� uciekaj�cego, ale musia� pom�c tajniakowi. Podbieg� do peugeota, zaj�� pozycj� po skosie przy lewym kole z ty�u auta.
��Rzuci� bro�! R�ce do g�ry! � krzykn��.
K�tem oka zarejestrowa�, �e kilkunastu pasa�er�w poci�gu ci�nie si� do okien. Jaka� idiotka nawet podsadza�a dziecko. A �cigany, stoj�c ju� na stopniu wagonu, zn�w strzeli�.
��Szlag! � warkn�� Zyga. � Uwa�a� na poci�g! Policjant z pistoletem maszynowym upad� w zeschni�te badyle obok torowiska.
�Dosta�!� � pomy�la� podkomisarz.
Jednak nie, po chwili mundurowy przykl�kn�� i pu�ci� dwie kr�tkie serie. W�salowi w jasnym p�aszczu pistolet wypad� z r�ki, m�czyzna wyprostowa� si�, potem wygi�� do przodu, jakby chcia� koniecznie obejrze� ostatni wagon�
��Leeenneeert! � wrzasn�� Zyga. Rzuci� si� w jego stron�, ale zawr�ci�. Musia� ubezpiecza� Fa�niewicza.
W�sal spad� ze stopnia na torowisko, stoczy� si� z nasypu. W tej samej chwili drgn�a klamka peugeota. Otworzy�y si� wci�te ponad tylnym b�otnikiem drzwi i z auta wysz�o dw�ch m�czyzn pop�dzanych krzykami Fa�niewicza.
��Sk�d macie w�z? � Zyga przyskoczy� do nich.
��Ukrad�em. � Wzruszy� ramionami wy�szy.
R�ka Maciejewskiego zadr�a�a. Mia� ch�� waln�� bandyt� kolb� rewolweru.
��Na kolana! � warkn��.
��Jestem, mog� przej��! � Zyga us�ysza� za plecami g�os Kudreli.
Podkomisarz kiwn�� mu z wdzi�czno�ci� g�ow� i pobieg� w stron� tor�w. Mundurowy sta� tam z opuszczonym automatem i ociera� pot z czo�a.
��Chcia�em tylko poci�gn�� mu po nogach, panie komisarzu� � zacz�� t�umaczy� policjant, ale Zyga go nie s�ucha�.
Powoli podszed� do cia�a. Jasny p�aszcz niby p�achta p��tna wyra�nie odznacza� si� po�r�d szarych, wyschni�tych badyli � ost�w czy pokrzyw, cholera wie, co za zielsko obrasta wysypane t�uczonym kamieniem torowiska! M�czyzna le�a� na brzuchu, nieca�y metr od lewej r�ki Maciejewski dostrzeg� pistolet.
�Lewej!� � skojarzy�. Zna� Lennerta z ringu i lepiej ni� ktokolwiek inny wiedzia�, �e nie by� ma�kutem.
Doskoczy� do niego i dotkn�� r�k� szyi. Denat! Przykl�kn��, szarpn�� trupa za ko�nierz i obr�ci�.
Martwy mia� zamkni�te oczy, a ca�� twarz � kt�ra uderzy�a przy upadku o kamienie � zalan� krwi�. Nie spos�b by�o rozpozna� rys�w. Zwraca�y uwag� tylko sumiaste w�sy jak, nie przymierzaj�c, u marsza�ka Pi�sudskiego. Zyga wyci�gn�� r�k� i szarpn�� za nie raz, drugi�
��Co pan robi, panie komisarzu? � zapyta� zdziwiony policjant z automatem.
��To nie on � wyszepta� zaskoczony Maciejewski. Poci�gn�� za w�sy po raz kolejny i znowu, jeszcze mocniej. � Prawdziwe! To nie Lennert.
��Nie bardzo rozumiem, panie komisarzu�
��Wo�ajcie wywiadowc� Fa�niewicza.
Odwr�ci� si� od cia�a. Zobaczy�, �e z peronu niewielkiej stacyjki patrzy na niego kilka os�b. Dr�nik, niepewny, czy w tej sytuacji mo�e podnie�� szlaban, wolno przekroczy� jedn� szyn�, potem drug��
��Jestem, panie kierowniku � sapn�� Fa�niewicz.
Maciejewski spojrza� na tajniaka.
��Ci z auta skuci? � zapyta�.
��Tak jest, skuci. A ten� Zaraz�
��Poznajesz? � Zyga wsta�.
��Zielny by wiedzia� lepiej, ale� � Fa�niewicz zawaha� si�. � Tak, to chyba ten sam, kt�ry obla� Achajczykowi ubranie. Zaraz!
��Ano w�a�nie! � Maciejewski podrapa� si� w czo�o. � Czy to nie ten go�� z �Europejskiego�, kt�ry nas min�� w korytarzu? Pami�tasz, tu� przed przyj�ciem profesora?
��On � kiwn�� g�ow� tajniak. � Wprawdzie morda jak r�banka, ale to on, panie kierowniku.
Podkomisarz zacz�� przeszukiwa� kieszenie trupa i co chwil� wyci�ga� kolejny paszport albo dow�d osobisty. Nawet nie otwieraj�c ich, poda� dokumenty Fa�niewiczowi.
��Id� zatelefonowa�.
Z opuszczon� g�ow� ruszy� wzd�u� tor�w. Wszystkie podk�ady by�y tak samo brudne, zaimpregnowane kurzem, smarem, nieczysto�ciami z ust�p�w w wagonach pasa�erskich. I wszystkie powtarzalne, tak �e mijaj�c je, m�g�by zasn�� na stoj�co. Ale Maciejewski nie potrafi�by w tej chwili usn�� nawet w �wie�ej po�cieli, bo jego kryminalna uk�adanka w�a�nie si� rozsypa�a. Skoro to nie Lennert udawa� w�sala, skoro istnia� prawdziwy w�sal, to o co w tym wszystkim chodzi�o? Mo�e zbyt lekkomy�lnie zaufa� Achajczykowi?�
Doszed� w�a�nie do przejazdu. Podni�s� wzrok na dr�nika i odruchowo wyj�� z kieszeni policyjn� blach�, cho� wcale nie by�o to potrzebne. Przecie� kolejarz widzia�, �e jest z nimi mundurowy.
��Jest tu telefon? � zapyta� Zyga.
��Tylko wewn�trzny, kolejowy, panie w�adzo. Taki normalny u zawiadowcy, ale zepsu� si� wczoraj.
��Kolejowym da si� wywo�a� Lublin?
��I Lublin, i Pu�awy, co pan w�adza uwa�a � u�miechn�� si� dr�nik.
��We�cie wozy na pobocze, no i tych tam � poleci� Zyga Fa�niewiczowi, a sam zapali� papierosa i ruszy� za kolejarzem.
Podczas gdy ten kr�ci� korb� aparatu, Maciejewski rozejrza� si� po ciasnym wn�trzu budki. Opl�tywa�y j� poskr�cane ze sob� druty prowadz�ce do kryszta�kowego detefonu. Tanie radio s�uchawkowe zosta�o jednak pod��czone do wzmacniacza w�asnej roboty, a ten z kolei do starej, upstrzonej przez muchy tuby od gramofonu. P�yn�� z niej nieco zniekszta�cony g�os:
��Mam Lublin, jak pan prosi� � powiedzia� dr�nik, ale Zyga machn�� niecierpliwie r�k�, �eby nie przeszkadza�.
��Jezus Maria! � pokr�ci� g�ow� kolejarz. � Co za go��!
Maciejewski nic nie powiedzia�. Papieros zgas� mu w ustach.
Zyga wszed� do gabinetu komendanta, jeszcze raz czytaj�c raport Tomaszczyka. Nie mia� w�tpliwo�ci, �e jedn� kopi� ju� obraca� w swych kr�tkich, pulchnych palcach starosta Salwicz, a inne redaktorzy gazet. Tak wi�c powsta�a oficjalna wyk�adnia wydarze� z mijaj�cego tygodnia. Ludzie za� s� tylko lud�mi � bardziej wierz� pierwszej wiadomo�ci ni� drugiej. Zw�aszcza �e druga by�aby du�o bardziej skomplikowana�
Maciejewski wyrzuca� sobie, �e nie doceni� tej szui z dawnej policji politycznej. Liczy� �e co? Huknie na Tomaszczyka i ten si� wystraszy? Osi�gn�� tyle, �e podczas gdy wystawia� si� na kule i omal nie sko�czy� w rowie, wszystko zd��y�o si� ju� rozegra� z b�ogos�awie�stwem urz�dniczych piecz�ci i Polskiego Radia. Lennert zosta� bohaterem, a nieszcz�sny idiota Gajec psychopatycznym zab�jc� politycznym, prowincjonalnym Eligiuszem Niewiadomskim bez pi�tej klepki. Brzmia�o to logicznie i wszystkim pasowa�o � dziennikarzom, bo nadawa�o powszednim brudom wr�cz filmowego poloru, a starostwu, bo by�o s�uszne politycznie.
��Jest pan � kiwn�� g�ow� nadkomisarz Soboci�ski.
��Przepraszam, panie komendancie. Chcia�em jak najszybciej wys�a� do Warszawy odciski tego zabitego szefa bandy. W naszej kolekcji takich nie ma. No i jego liczne nazwiska. U nas nie by� notowany � doda� Maciejewski.
��Prosz� siada�.
Nie patrz�c na Tomaszczyka, Zyga zaj�� miejsce naprzeciwko niego. �ledczy polityczny odchrz�kn�� i pedantycznym gestem wyr�wna� plik papier�w przed sob�.
��Jak ju� m�wi�em panu komendantowi, czuj� si� w obowi�zku zg�osi� zastrze�enia dotycz�ce ostatnich zaj��. Nie wiem, czy podkomisarz Maciejewski� � nerwowo poprawi� okulary � powinien by� obecny podczas�
��Pan podkomisarz Maciejewski powinien by� obecny. Zw�aszcza pan podkomisarz Maciejewski � powiedzia� z naciskiem Soboci�ski. � Zabrak�o mu czasu na napisanie formalnego raportu, wi�c tym bardziej musi zabra� g�os.
Tomaszczyk zn�w odchrz�kn��. Zyga mia� ch�� spyta�, czy boli go gard�o, ale si� opanowa�. Spl�t� ramiona na piersi i s�ucha�.
��Panie komendancie � zn�w zacz�� Tomaszczyk � ja, oczywi�cie, zdaj� sobie spraw�, �e wed�ug podkomisarza Maciejewskiego, a mo�e i pana, spad�em tu z ksi�yca. Ale te� posiadam pewne do�wiadczenie w s�u�bie policyjnej i to, co si� tutaj dzieje, jest dla mnie nie do poj�cia. Jak to mo�liwe, �e w akcji s� ranni i zabici, �e zabity zostaje g��wny podejrzany, bez zezna� kt�rego nie mamy szans, aby doj�� do prawdy? No i ten skradziony peugeot! W�a�ciciel sam wyr�cza policj�, daj�c w mord� z�odziejowi, ale przynajmniej jest skuteczny. O podobnej skuteczno�ci zapewne marz� i niekt�rzy z nas� � zawiesi� g�os i pos�a� znacz�ce spojrzenie w stron� Maciejewskiego. � Niestety efektem ich dzia�a� jest jedynie tanie efekciarstwo. A w�a�ciwie drogie efekciarstwo, bo ca�a lubelska policja musi �wieci� przez to oczami. No i cud prawdziwy, �e podczas po�cigu nie by�o cywilnych ofiar, bo sam pan komendant rozumie�
��Wystarczy � przerwa� mu nadkomisarz. � Wszyscy rozumiemy wymow� fakt�w, a na pa�skie komentarze przyjdzie czas potem. Co pan na to, podkomisarzu Maciejewski?
Zyga podni�s� g�ow� i rozejrza� si� po gabinecie. Pi�sudski gro�nie marszczy� brwi na portrecie obok god�a, Soboci�ski nerwowo postukiwa� skuwk� pi�ra w blat biurka, Tomaszczyk triumfowa�.
��Obawiam si�, �e nic. � Zyga zn�w spojrza� na marsow� min� marsza�ka na �cianie, a potem w oczy Soboci�skiego. � Nie pierwszy i zapewne nie ostatni raz przyjdzie mi si� podda� ocenie pana komendanta. Niezw�ocznie spisz� raport i dostarcz� go na pa�skie biurko. Na pa�skie, bo je�li chodzi o to, co my�li o mojej pracy pan Tomaszczyk, to s�dz�, �e� � zn�w zerkn�� na portret � �e parafrazuj�c Pi�sudskiego, on mo�e kury szcza� prowadza�, a nie �ledztwa mnie uczy�!
��Won! � wrzasn�� nadkomisarz. � Obaj poszli won! Panie Maciejewski, raport za godzin�! A pan, Tomaszczyk� te� lepiej nie pokazuj mi si� na oczy.
Pal�c papierosa na korytarzu, Zyga widzia�, jak Lennert chodzi po dziedzi�cu komisariatu, ogl�daj�c swoje auto ze wszystkich stron. Kiedy wracali do Lublina w trzy wozy � CWS, peugeot i karetka wi�zienna � Maciejewskiemu przypad�o prowadzi� samoch�d mecenasa, bo pr�cz przodownika Kudreli on jeden mia� papiery kierowcy. Tyle by�o po drodze drzew, w kt�re m�g� przygrzmoci� i chocia� zdefasonowa� karoseri�
Lennert jeszcze raz obszed� swoje bordowe cacko. Wyra�nie zadowolony nawet poda� r�k� mundurowemu, podpisa� kwity i ty�em wyjecha� za bram�.
Maciejewski zmasakrowa� niedopa�ek w spluwaczce. Gdy zw�oki w jasnym p�aszczu okaza�y si� jedynie rzekomym trupem Lennerta, Zyga zacz�� przemy�liwa�, czy czasem prawnik � cho� z pewno�ci� jako� zamieszany w afer� z wykopaliskami na Zamku, nie jest w niej tylko pionkiem. W dodatku pionkiem wystawionym do zbicia. Ale to mu nie pasowa�o, zna� przecie� swojego przyjaciela i wiedzia�, �e do takiej roli si� nie nadaje. Kiedy jednak Maciejewski us�ysza� o nim w radio, a zw�aszcza gdy zobaczy�, jak promienieje, odbieraj�c sw�j samoch�d, pozby� si� w�tpliwo�ci. Sam kiedy� chodzi� z podobnie zadowolon� g�b� � kiedy to on, a nie Lennert, zosta� mistrzem okr�gu. Teraz i mecenas mia� powody do satysfakcji � nie co dzie� nadarza si� okazja wykiwa� ca�� policj�. A przynajmniej prawie ca���
��Panie komisarzu� � us�ysza� za plecami g�os Grzewicza. Odwr�ci� si� i zobaczy�, �e tajniak najwyra�niej zamierza go obci��y� jakimi� kwitami.
��Nie teraz.
Wszed� do gabinetu. Przez chwil� Zyg� kusi�o, �eby zamkn�� drzwi na klucz.
��Je�li mog� co� dla ciebie zrobi� � Kraft odsun�� papiery.
��Dzi�kuj�, Gienek, ale po co ten tragiczny ton? � u�miechn�� si� podkomisarz. � Jeszcze nikt mnie nie wyrzuci� z roboty. Gdzie jest Fa�niewicz?
��Czeka. � Kraft wskaza� �cian�, za kt�r� urz�dowali wywiadowcy kryminalni. � Co z raportem?
��Nic, przekaza�em staremu. Jutro z rana odprawa ca�ego kierownictwa z miasta. Ty te� czuj si� zaproszony. A je�li naprawd� chcesz mi pom�c� � Maciejewski zawiesi� g�os.
��Tak?
��Wyci�gnij gdzie� Tomaszczyka. Oboj�tnie pod jakim pozorem, ale ma znikn�� zza swojego biurka na jaki� kwadrans. A potem b�d� tak dobry�
���i zaraz o tym zapomnij? � zapyta� zast�pca.
��Ano w�a�nie � zatar� r�ce Zyga.
��W porz�dku. � Kraft wsta�. � Fa�niewicz da ci zna�, jak b�dzie czysto. Cho� jest jeszcze jedna sprawa! � przypomnia� sobie. � Wiesz, kto b�dzie ko�czy� spraw� Bindera?
��Nie wojew�dzka? � zdziwi� si� Maciejewski.
��Wojew�dzka, ale nie z nasz� prokuratur�. Jutro przyje�d�a z Warszawy delegowany s�dzia �ledczy. Hryczuk?� Hry�ski?�
Zyga zacisn�� pi�ci. S�ysza� tylko o jednym s�dzim �ledczym o podobnym nazwisku i by�a to ostatnia osoba, kt�r� mia� ochot� spotka�. Lub raczej od 1920 roku stale my�la�, �e bardzo chcia�by go spotka�, tyle �e nie w robocie, a raczej w ciemnej uliczce.
��Mo�e Hryniewicz? � zapyta�.
��Tak w�a�nie! � Gienek uderzy� d�oni� o biurko. � Hryniewicz. Mo�e to jaka� szansa?
��Na to nie licz � b�kn�� Maciejewski.
Gdy zosta� sam, ze z�o�ci� kopn�� stolik ze star� maszyn� do pisania. Zachrz�ci�y metalowe czcionki, odskoczy� w bok wa�ek. Zyga zacz�� kr��y� po pustym gabinecie. Odruchowo pomaca� si� po prawej wewn�trznej kieszeni marynarki. Mia� tam ostatniego asa � szar� kopert� z �banku� Gajca. Po raz kolejny prze�ledzi� w my�lach spos�b, w jaki postanowi� rozegra� to ostatnie rozdanie.
��Czysto � szepn�� Fa�niewicz, otwieraj�c drzwi.
��W�z albo przew�z � mrukn�� pod nosem Maciejewski.
By�o po czwartej, kiedy Zyga i Fa�niewicz wyszli razem z komisariatu. Tajniak postawi� ko�nierz, ale to nic nie pomog�o. Przenikliwy zi�b bra� si� nie tyle z wiatru, co z wilgoci i niewyspania.
��Mo�e wst�pimy gdzie� do knajpy? � zapyta� Fa�niewicz.
��Nie, chc� z tob� powa�nie pogada�. Mo�emy jecha� do mnie, tylko mam burdel.
��Ja mieszkam niedaleko, na Konopnickiej � zaproponowa� tajniak.
Przeszli obok banku Goldera w stron� teatru. Patrz�c na star� wie�� ci�nie� na placu obok, Maciejewski przez chwil� po�a�owa�, �e nie postara� si� o prac� w takiej na przyk�ad Warszawie, o co nieraz suszy�a mu g�ow� Zofia. Fakt, mia�by wi�ksze szanse spotka� Hryniewicza, ale jak wida�, i Lublin nie by� wolny od takich niebezpiecze�stw. W dodatku tu, gdzie by si� nie ruszy�, te� natrafia� na miejsca, kt�re nie kojarzy�y mu si� najlepiej. A niby ponadstutysi�czne miasto na wzg�rzach, mo�na powiedzie�: ma�y Rzym�
W milczeniu skr�cili w Okopow�, tam od jednego z ulicznych sprzedawc�w wystaj�cych pod szpitalem wojskowym Zyga kupi� papierosy i zapa�ki. Przeszli Orl� zabudowan� niewielkimi kamieniczkami z fantazyjnie powyginanymi na secesyjn� mod�� balustradami balkon�w. Maciejewski odnotowa� z zadowoleniem, �e przynajmniej ta uliczka z niczym mu si� nie kojarzy�a. Nie przypomina� sobie nawet �adnego powa�nego przest�pstwa, kt�re mia�oby tu miejsce.
��O, jeste�my. � Fa�niewicz wskaza� bram� i weszli po drewnianych schodach na drugie pi�tro.
Kiedy Zyga znalaz� si� w mieszkaniu tajniaka, nagle zapomnia� o swoich nieweso�ych my�lach i ca�kiem zd�bia�. Zdawa�o mu si�, �e zna na wylot nie tylko miasto, ale przede wszystkim swoich wywiadowc�w. A ju� na pewno by si� nie spodziewa�, �e zaskoczy go czymkolwiek ten mrukliwy, skrupulatny Fa�niewicz.
Tymczasem wi�ksz� cz�� �ciany w jego niedu�ym mieszkaniu zajmowa�o wielkie akwarium. Mia�o niemal rozmiary wanny i p�ywa�o w nim kilka spasionych kolorowych ryb. Najokazalsza z nich by�a nawet podobna do swojego w�a�ciciela � czerwona na pysku, z takimi samymi grubymi wargami.
��Niech pan usi�dzie, panie kierowniku. � Tajniak wskaza� krzes�o. � Kawy?
��Poprosz� � powiedzia� Zyga, nie odrywaj�c oczu od akwarium. � Cholera, Fa�niewicz, na t� du�� w pi�� minut mo�na by z�apa� niez�ego szczupaka!
��To kara� chi�ski, rasowy welon, panie kierowniku � obruszy� si� tajniak. � Przywioz�em go a� z Kr�lewskiej Huty.
Maciejewski spr�bowa� wyobrazi� sobie Fa�niewicza, jak telepie si� ze �l�ska w wagonie osobowym, a w r�kach ca�y czas �ciska s��j z karasiem. Pewnie wyskakiwa� na co kt�rej� stacji, �eby zmieni� mu wod�. Nie, tego faceta w roli rybiej nia�ki Zyga w �aden spos�b nie potrafi� sobie wyobrazi�.
Welon podp�yn�� bli�ej szyby. Wtedy dopiero podkomisarz dostrzeg� d�ugi, rozdwojony ogon, kt�ry bardziej przeszkadza�, ni� pomaga� w p�ywaniu. Jako w�dkarz Maciejewski by� przyzwyczajony do ryb o zupe�nie innych kszta�tach � bardziej podobnych do ca�ej d�oni ni� zwini�tej w pi��. Ale w tej, cho� wygl�da�a pokracznie, by�o co� sympatycznego. Porusza�a si� tak, jakby chcia�a da� komu� w mord�. I ca�y czas marnia�a pyskiem, by� mo�e powtarzaj�c bezg�o�nie: �szlag, szlag, szlag� lub �cham, cham, cham�. Co chwil� sra�a albo pr�bowa�a wyrwa� jak�� ro�lin�.
Po kilku minutach Fa�niewicz wr�ci� z kaw�.
��Mno�� si�? � spyta� Zyga, s�dz�c, �e mo�e tajniak dorabia rasowymi welonami do skromnej policyjnej pensji.
��Ikr� sk�adaj�, tylko �e nie mam czasu zajmowa� si� narybkiem. Zjadaj�. Ale tak popatrze� sobie mo�na� Uspokaja.
��Ja �owi�, to te� uspokaja. Jednak ja z czym innym. S�uchaj, Fa�niewicz� Papierosa?
��Co si� sta�o, panie kierowniku? � zapyta� wreszcie tajniak.
��Jeszcze nic takiego, ale si� stanie. Mia�em powiedzie� wam obu, tyle �e Zielny w szpitalu� Nie musi nic wiedzie�. S�uchaj, Fa�niewicz, jutro kto� wyleci z wielkim hukiem: Tomaszczyk albo ja. Je�li Tomaszczyk, to w og�le nie ma o czym gada�. A jak ja, to dla pe�nej jasno�ci: �adnych g�upot! Mnie nie pomo�ecie, sobie mo�ecie zaszkodzi�. I to nie by�by dla mnie �aden interes. W ko�cu, je�li wylec�, zawsze dobrze mie� znajomo�ci na policji.
Parz�c sobie palce od szklanki, wypi� pot�ny �yk kawy. Fa�niewicz poda� paskudn�, ale za to mocn�.
��Nie zapytasz, co mo�esz dla mnie zrobi�? � mrukn�� Zyga. � Komisarz Kraft zapyta�.
��To jasne, �e je�li co� mog�, kierowniku� No to zrobi�, jasne.
��Nic specjalnie trudnego, za to bardzo wa�ne. Jutro musisz by� w komisariacie najp�niej wp� do dziewi�tej, godzin� przed odpraw� kierownictwa. Tomaszczyk pewnie zjawi si� ko�o dziewi�tej. Nie mo�e mie� czasu, �eby przejrze� papiery przed odpraw�. Cho�by� mia� naszcza� na dywan, nie daj mu przejrze� tych cholernych akt.
��Za�atwione. � Fa�niewicz pot�nym �ykiem opr�ni� prawie p� szklanki.
Maciejewski nachyli� si� ku niemu.
��Gdyby jednak nie wysz�o, od razu z tym do mnie, sam nic nie kombinuj. A potem zniknij wszystkim z oczu, jasne?
��Panie kierowniku, obra�a� mnie pan mo�e w robocie, ale nie u mnie w domu. Skoro powiedzia�em, �e za�atwione, to za�atwione. Kielicha?
��Ale tylko jednego. Chc� jeszcze sprawdzi�, jak si� miewa Zielny.
Pod wiecz�r w szpitalu �w. Wincentego by�o pusto i spokojnie. Maciejewski wolno szed� po schodach, obracaj�c w d�oniach niezapalonego papierosa. Z westchnieniem schowa� go z powrotem do paczki. Szpital powita� podkomisarza biel� kafelk�w, smrodem spirytusu, chemikali�w i trudn� do okre�lenia woni� b�lu. Jej najbardziej nienawidzi�.
Przyspieszy� kroku, mijaj�c pi�tro oddzia�u chor�b p�uc, na kt�rym umiera�a Zofia. Tu szpitalne upiory straszy�y go najdotkliwiej. Widzia� j� w�wczas tylko raz, z daleka, gdy kaza� mu przyj�� sam s�awny doktor Arnsztajn wezwany na konsultacj�.
��Kwestia godzin � powiedzia�. � M�g�bym przenie�� pacjentk� do siebie, do szpitala �ydowskiego. Mamy nowocze�niejsz� aparatur�. To da si� zrobi�, ale nie warto, nie w tym stanie. Niech pan idzie do niej.
��Ja?! � warkn�� wtedy Zyga. � Niech tamten idzie.
��Tamtego jutro b�d� chowa�. W �yciu nie widzia�em r�wnie rozleg�ych zmian gru�liczych. � Doktor zakaszla� w zwini�t� d�o�.
Maciejewski nie zrozumia�, co Arnsztajn chce mu przez to powiedzie�. Dopiero po chwili do niego dotar�o, �e to nie by�o znacz�ce chrz�kanie. Doktor na moment straci� oddech.
��To nic, to nic� � wydusi� w ko�cu lekarz. � Niech pan do niej idzie, bo b�dzie pan tego �a�owa� ca�e �ycie. Wiem, co m�wi�.
��A co pan, doktorze, taki moralista?! � wybuchn�� Maciejewski. � Czy to nie prawo moj�eszowe ka�e kamienowa� nierz�dnice?
Arnsztajn wbi� w niego zm�czone, przekrwione oczy.
��Niech pan nie udaje wi�kszego �yda ode mnie! Nie m�wi� teraz jako jej lekarz, ale� pa�ski.
��Przepraszam, nie chcia�em urazi� pana doktora � zreflektowa� si� Zyga, �ciszaj�c g�os. � To� nerwy. Dzi�kuj� za wszystko, ale� nie, tak postanowi�em.
��Jak pan sobie chce! � burkn�� rozdra�niony lekarz, podaj�c r�k� na po�egnanie. � Prosz� zatelefonowa� z rana.
Maciejewski przez szyb� w drzwiach rzuci� wtedy okiem na wyn�dznia�� �on�. Kiedy� �adna, owalna twarz przypomina�a mu trupi� czaszk� obci�gni�t� cienk� sk�r�. Wargi szepta�y co� bezg�o�nie, w�osy lepi�y si� do czo�a.
Wyszed�, ale wr�ci� jeszcze w nocy. Okno szpitalnej sali by�o ju� ciemne, a on sta� i w nie patrzy�. Czy gdyby wszystko u�o�y�o si� na odwr�t, gdyby to on uciek� z inn�, ona by mu wybaczy�a? Nie, na pewno nie! Zofia � wz�r cn�t chrze�cija�skich, bezdzietna Matka Polka, kt�ra co niedziel� ci�ga�a go do ko�cio�a?! I kt�ra, uznawszy chyba, �e Maciejewski jest nie do odratowania, odesz�a ze znanym lowelasem, oficerem tutejszego baonu pancernego. Bardziej nie mog�a zrobi� mu na z�o��, wiedzia�a, jak nie cierpia� wojskowych! Ale p�ty dzban wod� nosi� Doktor Arnsztajn te� niedawno zmar� na gru�lic�
My�li podkomisarza przerwa�o g�uche stukanie w posadzk�. W ko�cu korytarza ku�tyka� nieporadnie o kulach jaki� cz�owiek w pi�amie. Podkomisarz zerkn�� za okno. �wiat�a latar� nieco rozprasza�y jesienny mrok. Zobaczy� oficyn�, gdzie niegdy� mie�ci� si� szpital choleryczny dla chrze�cija�skich kobiet i niewielki ogr�d � dawny cmentarz przyko�cielny.
Pchn�� drzwi chirurgii.
��Prosz� pana, to nie pora odwiedzin.
Odwr�ci� g�ow�. Z dy�urki wysz�a zakonnica w bia�ym habicie i czepku. By�a chuda i wysoka jak gotycka katedra i tak samo surowa, je�li s�dzi� po jej minie.
��Przepraszam, siostro � uchyli� kapelusza � tu le�y m�j kolega, policjant. Jestem podkomisarzem, to ja dowodzi�em akcj�, kiedy postrzelili go bandyci. Nie mog�em przyj�� wcze�niej, a koniecznie musz� go zobaczy�. Bardzo prosz�.
Pokiwa�a g�ow�. Brzegi jej czepka zako�ysa�y si� jak skrzyd�a.
��Nie jest pan pierwszy � oznajmi�a.
Maciejewski pos�a� jej zdumione spojrzenie.
��Pana te� nie powinnam wpu�ci�, ale skoro ju� pan tu jest� Pi�� minut, naprawd�, i to tylko dlatego, �e nie ma siostry oddzia�owej. Sala numer pi��.
��Rozumiem. I dzi�kuj� siostrze.
Id�c wielkimi krokami do wskazanych drzwi, �a�owa�, �e nie kupi� czekoladek. Po nieprzespanej nocy, szale�czym po�cigu i dra�stwach tego dnia czu�by si� du�o lepiej, gdyby mia� teraz bombonierk� pod pach�. Pal sze�� Zielnego! On i tak wola�by w�dk�, jednak mog�c je wcisn�� siostrze, poczu�by si� jakby l�ejszy.
�Mi�kniesz� � wyrzuci� sobie i nacisn�� klamk�.
Zielny w bia�ej szpitalnej koszuli i opatrunkach zn�w wygl�da� jak Valentino w �Synu Szejka�. Brakowa�o mu tylko kufii na g�owie, jednak o brylantynie nie zapomnia�. Siedzia� u�miechni�ty i rozmawia� o czym� z m�od�, zgrabn� dziewczyn�, kt�rej spod kapelusza wygl�da�y g�ste, kasztanowe w�osy. Kiedy odwr�ci�a si� i odruchowo poprawi�a okulary, Zyga ze zdziwieniem rozpozna� pann� Jadwig�, maszynistk� z komisariatu.
��Dobry wiecz�r � mrukn��.
��Dobry wiecz�r, panie komisarzu � odpowiedzia�a r�wnie zaskoczona.
��Dobry wiecz�r, panie kierowniku. Ju� wszystko wiem � zacz�� papla� Zielny. � Panna Jadzia przynios�a wi�cej nowin ni� Polska Agencja Telegraficzna. �e te� mnie tam nie by�o!
��Taki jeste� radosny, jakby� to umy�lnie wykombinowa�!
��A jak! � roze�mia� si� tajniak. � Nie zabili, karmi�, myj�, medal przypn�. Nie ma to jak da� si� postrzeli�. � Nagle spowa�nia� i spyta� szeptem: � A czy co� nie tak, panie kierowniku?
��Sk�d, Zielny?! Wszystko doskonale. Z�apali�my zab�jc�w Gajca, a ten ca�y w�sal zastrzelony. Troch� szkoda, no ale najwa�niejsze, �e sprawa zamkni�ta.
��Prosz� pan�w, nie wolno tak g�o�no m�wi�, tu s� chorzy. � W drzwiach pokaza�a si� zakonnica. � I mia�o by� pi�� minut � przypomnia�a, zerkaj�c na zegarek.
��Tak, tak, przepraszam. � Dopiero teraz Maciejewski zwr�ci� uwag�, �e po przeciwnej stronie sali, za parawanem kto� poruszy� si� na ��ku. � Ju� idziemy. Powiedz jeszcze, potrzebujesz mo�e czego�?
��Panna Jadzia wszystko mi przynios�a: owoce, kompot, gazety� Tylko pali�, cholera, dokt�r nie pozwala.
��No i dobrze. Musisz oszcz�dza� na krawca. Trzymaj si�, Zielny.
��Do widzenia, panie kierowniku.
Maszynistka wsta�a i poda�a rannemu d�o�. Zyga nie mia� ju� w�tpliwo�ci, kto opr�cz owoc�w i kompotu przyni�s� kwiaty, kt�re sta�y na szafce nocnej obok ��ka tajniaka.
��Przyjd� jutro, panie Tadziu � obieca�a szeptem.
��B�d� czeka�, niecierpliwie czeka�, panno Jadziu. � Pochyli� si�, na ile pozwala�y opatrunki, i cmokn�� j� w r�k�.
Milcz�c, zeszli na d�. Dopiero gdy stan�li pod bram� szpitala, Maciejewski da� upust swojemu zdziwieniu:
��Co pani w nim widzi, panno Jadwigo? Mo�e to i ranny bohater, ale w sumie prosty ch�opak.
��Za to przystojny, panie komisarzu � odpar�a.
Maciejewski bezwiednie dotkn�� swojego po�amanego nosa.
��Fakt, istny Valentino � mrukn��.
A potem pomy�la�, �e skoro nie mia� czekoladek kt�rymi m�g�by obdarowa� wyrozumia�� zakonnic�, pozwoli sobie na r�wnie kosztowny gest.
��Wezm� dzi� doro�k�, panno Jadwigo. I ch�tnie odwioz� pani� do domu, bardzo prosz�.
Kiedy Maciejewski otworzy� oczy, zobaczy�, �e jest przykryty ca�kiem czyst� ko�dr�, za� po jego prawej � a nie jak zwykle lewej r�ce � znajduje si� okno. W dodatku przys�oni�te bia��, delikatn� firank� i z pelargoni� na parapecie. Obok Zygi le�a�a jaka� dziewczyna o ciemnobr�zowych, lekko faluj�cych w�osach i kszta�tnym, cho� ciut za d�ugim nosie. Dopiero zauwa�ywszy okulary na nocnym stoliku po jej stronie, rozpozna� w niej pann� Jadwig�.
Po�ciel by�a �wie�a i g�adka, zbyt �wie�a i g�adka! Zyga nieznacznie odkry� ko�dr�, zsuwaj�c si� z ��ka. Panna Jadwiga drgn�a przez sen. D�uga koszula nocna z ciep�ej flaneli odkry�a p� �ydki i nieco zjecha�a z ramienia. Maciejewski musia� przyzna�, �e dziewczyna mia�a naprawd� �adn� sk�r� pokryt� jasnymi, rzadkimi piegami, ale nie wzbudza�a �adnej ekscytacji. Zupe�nie inaczej ni� R�a, kt�ra rano, zm�czona mi�o�ci�, z lekko podkr��onymi oczami, wydawa�a si� jeszcze bardziej pon�tna ni� wieczorem umalowana, �wie�o wyperfumowana. Bo jakie uczucia wzbudza�a w nim Zofia, stara� si� to wyrzuci� z pami�ci. Okry� ostro�nie dziewczyn� i wsta�.
By� w spodniach bez paska, w rozpi�tej pod szyj� koszuli i w skarpetach, w kt�rych na szcz�cie nie zd��y�a przetrze� si� dziura na pi�cie.
Wyjrza� przez okno.
�Chmielna!� � Rozpozna� budynek szko�y dla gospody� po przeciwnej stronie ulicy, wyschni�te badyle zaro�li nad p�yn�c� leniwie Czech�wk� i ma�y staw, przy kt�rym siedzia� z w�dk� jaki� stary �yd. Spojrza� na zegarek � dochodzi�a si�dma.
��To mia� by� tylko mi�y gest � mrukn�� do siebie z dezaprobat�.
Nie zamierza� bawi� si� w don�uana. Mniej ju� nawet chodzi�o o Zielnego � kto jak kto, ale on najlepiej powinien rozumie�, �e kobiety tak jak bilety Narodowego Banku Polskiego z samej swej natury przechodz� z r�k do r�k. Zw�aszcza �e romans tajniaka z pann� Jadwig� by� najwyra�niej w pocz�tkowej, niezobowi�zuj�cej fazie. Bardziej martwi�o podkomisarza, jak ten incydent mo�e wp�yn�� na prac� Wydzia�u �ledczego, czy maszynistka nie zechce wykorzystywa� sytuacji, do kt�rej� W�a�nie, jak do niej dosz�o?! Nie pami�ta�.
Brak snu i zm�czenie, przy kt�rym cz�owiekowi urywa si� film, podzia�a�y na Zyg� lepiej ni� flaszka na czczo. D�ugo zbiera� my�li, a mimo to przypomnia� sobie tylko ten moment, gdy panna Jadwiga, wysiadaj�c z doro�ki, powiedzia�a, �e Maciejewski �le wygl�da i czy nie wst�pi�by na fili�ank� kawy�
�Opium doda�a?!� � za�mia� si� w duchu.
Jego marynarka wisia�a na oparciu krzes�a przy owalnym, przykrytym wyszywanym obrusem stole. Obok pustego wazonu le�a�a kabura z rewolwerem i przypi�te do niej sk�rzane szelki.
Zyga ubra� si�, wtedy na desce do prasowania zobaczy� sw�j krawat � pedantycznie z�o�ony. Poni�ej, na dywanie, sta�y buty. Kapelusz dostrzeg� na haku wbitym w �cian� obok parawanu dziel�cego ma�� wynaj�t� klitk� panny Jadwigi na cz�� �azienkow� i t� go�cinn�. Rozejrza� si� za swoim okryciem. Zauwa�y� je na wieszaku zaczepionym o niedomkni�te skrzyd�o drzwi szafy. Po p�aszczu najwyra�niej kto� kilkakrotnie przejecha� szczotk�, usuwaj�c co wi�ksze plamy b�ota.
Maciejewski wi�za� w�a�nie krawat, kiedy spod ��ka dobieg� go d�wi�k budzika. By� jeszcze gorszy ni� jego � niepodobny do telefonu, raczej do dzwonka w szkole. Czyta� w dzieci�stwie �Wspomnienia niebieskiego mundurka�, gdzie Gomulicki rozwodzi� si� nad melodi� szkolnych dzwonk�w. Sam nie pami�ta� �adnej zwi�zanej z nimi metafizyki. No mo�e poza ich wyj�tkowo z�o�liwym brzmieniem, gdy pierwsz� lekcj� mia�a by� �acina.
��Dzie� dobry� � powiedzia� do przecieraj�cej oczy dziewczyny � panno Jadwigo� � doda� niepewnie. Cholera, mo�e ju� byli po imieniu!
��Dzie� dobry, panie komisarzu � odpar�a, si�gaj�c po okulary. Po chwili okry�a si� szczelniej ko�dr�. � Prosz� si� odwr�ci�.
Zaszele�ci�a po�ciel. Zyga zobaczy� w lustrze stoj�cym przy toaletce pod oknem, jak r�ka dziewczyny si�ga po co� le��cego po lewej stronie ��ka.
��Przepraszam pani�, ale przez ostatni tydzie� prawie nie spa�em � zacz��. � Czy mo�e mi pani przypomnie�, co ja tu robi�?
��Zasn�� pan w doro�ce, wi�c pomy�la�am, �e jak napije si� pan kawy� S�dzi�am, �e je�li dam jeszcze koniak, to poczuje si� pan lepiej. Tymczasem� Bo�e, jak pan chrapa�! � zachichota�a ca�kiem wdzi�cznie. � A tu jak pan widzi, jest tylko jedno ��ko� Mo�e ju� pan patrze�.
Sta�a przed nim m�oda kobieta w przydeptanych kapciach, w grubym szlafroku i z w�osami wo�aj�cymi o grzebie�. Zydze nie wiedzie� dlaczego, przypomnia�y si� prostytutki, kt�re wraz z Zielnym zerwali we wtorek z ��ek wcze�nie rano, a wi�c o jak�e nieprzyzwoitej dla tych pa� porze. Panna Jadwiga by�a wyra�nie zmieszana ca�� t� dwuznaczn� sytuacj�.
�Typowe! � pomy�la� ze z�o�ci�. � Zaprasza obcego faceta, a rano si� rumieni! Zofia te� si� pewnie na pocz�tku wstydzi�a, kiedy tamten� � zn�w przypomnia� sobie zmar�� �on�. � Dobrze przynajmniej, �e mi�dzy nami naprawd� nic nie by�o�.
��Zje pan co�? � zapyta�a panna Jadwiga.
Nie pad�o ani s�owo o le��cym w szpitalu Zielnym, a podkomisarz mia� coraz wi�ksz� ochot� na jajka na mi�kko. I to by�o bardzo niebezpieczne. Grozi�o udomowieniem, przyzwyczajeniem, kolacj� i niepotrzebnymi komplikacjami.
��Dzi�kuj� za wszystko, ale musz� i�� � postanowi�, uprzedzaj�c jeszcze g�upsze my�li, jakie mog�yby mu przyj�� do g�owy. � Jest pani anio�em, panno Jadwigo. Do zobaczenia. � Szarmancko uca�owa� j� w r�k� i wyszed�.
Ju� na ulicy Maciejewski kopn�� ze z�o�ci� w drzwi szko�y gospodarstwa domowego. By� piekielnie g�odny. Tymczasem z powodu w�asnych skrupu��w zrezygnowa� ze �niadania u panny Jadwigi, a szkoln� jad�odajni� � podobno karmi�c� naprawd� smacznie i tanio � otwierano dopiero o �smej. A nie zamierza� tu sta� i czeka� ponad p� godziny. S�siedzi maszynistki na pewno mieliby wtedy temat do ciekawych plotek.
Na �niadanie zapali� wi�c papierosa i poszed� w stron� komisariatu. Min�� szpital weneryczny �wi�tego J�zefa, przed kt�rym mimo tak wczesnej pory kr�ci� si� niespokojnie jaki� student. Zajrza� na post�j taks�wek, licz�c, �e mo�e pogada z panem Florczakiem, ale sta�o tam tylko jedno auto, a szofera nie zna�. W ko�cu w ma�ym sklepiku na Cichej kupi� dwie bu�ki i mleko. W�a�nie wysz�o s�o�ce, wi�c usiad� z tym wszystkim na �awce na Placu Litewskim. Zaraz z dachu poczty wypatrzy�y go go��bie. Sfrun�y ca�ym stadem, lecz kiepsko trafi�y. Zyga ani my�la� si� z nimi dzieli�.
Dzie� by� ch�odny, ale robi� si� coraz bardziej s�oneczny. Maciejewski sta� w otwartym oknie gabinetu i popija� dym papierosowy obrzydliw� herbat�. Zwykle nie pali� przy Krafcie, kt�ry rzuci� papierosy rok temu, gdy urodzi�o mu si� czwarte dziecko, zreszt� znowu c�rka. Gienek wi�c oszcz�dza�.
Jednak tego ranka Zyga musia� czym� zaj�� r�ce i przyt�umi� nerwy. Niestety ledwo uspokoi�a go troch� nikotyna, na Krakowskim Przedmie�ciu rozwrzeszczeli si� gazeciarze:
���Eeexpress Lubeeelskiii�! Prawnik pobi� bandyt�! �Eeexpress Lubeee��
���Kuuurier�! Wyja�niona zagadka morderstwa redaktora Bindera! Nagroda policji dla mecenasa Lenneee�
���G�oooos�! Osiem stron za dwadzie�cia groszy! Zwolnienia w cegielni na Czech�wce. Osiem stron �G�osu�!
Na biurku Zygi wszystkie te gazety le�a�y ju� od godziny przyniesione wraz z porann� poczt�. Jednak nie mia� najmniejszej ch�ci ich czyta�. Pocieszaj�ce by�o jedno � limit sensacji a� do ko�ca roku zosta� wyczerpany. I je�li go nie zwolni� ze s�u�by, do najbli�szego �wi�ta narodowego daleko, wi�c b�dzie m�g� odpocz��, zajmuj�c si� zwyczajnymi napadami bandyckimi, kradzie�ami w sklepach i fabrykach, porachunkami no�ownik�w urozmaiconymi co najwy�ej trupem p�yn�cym Bystrzyc�.
Spojrza� na pierwsze strony miejscowych gazet. Z licz�cych si� brakowa�o jedynie �ydowskiego �Lubliner Tugblat�, z kt�rym gazeciarze biegali tylko po Starym Mie�cie i Lubartowskiej.
��Denat miesi�ca � mrukn�� podkomisarz. � Albo i roku.
Ju� chcia� odsun�� pachn�ce farb� p�achty jak najdalej od siebie, ale nawyk zwyci�y� i Zyga zacz�� je przegl�da�. Tr�bicz pierwszy �ykn�� wygodn� dla starostwa wersj� �mierci Bindera i �Kurier� zamie�ci� nawet jego zdj�cie. Maciejewski by� pewien, �e je zobaczy jeszcze nieraz ekshumowane przy okazji co wi�kszych politycznych awantur mi�dzy zarz�dem komisarycznym miasta a prawicow� opozycj�. Tyle �e raczej w �G�osie�, gdy nowy redaktor naczelny okrzepnie i przestanie si� trz���, �e zamkn� mu pismo.
Kraft popatrzy� na Zyg� krzywo, jednak nic nie powiedzia�.
Podkomisarz przebieg� wzrokiem nag��wki �Expressu�. Tak, bez w�tpienia Lennert samotnie stawiaj�cy czo�a rosn�cej przest�pczo�ci by� lepszym tematem ni� jaki� tam martwy od tygodnia sympatyk Dmowskiego. Artyku� o bohaterskich wyczynach mecenasa zaczyna� si� na pierwszej stronie i ko�czy� na trzeciej. Dalej ca�� czwart� zajmowa�a wielka reklama Kasy Kredytowej Towarzystwa Przemys�owc�w Lubelskich. Napis wielkimi literami zach�ca�:
�Przyjmuje wk�ady w z�otych
i dolarach, za�atwia akredytyw�, inkaso
i wszelkie czynno�ci w zakres
bankowo�ci wchodz�ce�
Maciejewski, czytaj�c mi�dzy wierszami, m�g� sobie jednak do�piewa� znacznie wi�cej:
�a w czas kryzysu ratuje
przed bezrobociem dziennikarzy,
jak r�wnie� tych funkcjonariuszy
oraz urz�dnik�w publicznych,
kt�rzy w swojej s�u�bie kieruj�
si� �wiadomo�ci�, �e nie ka�da
prawda nas interesuje.
Nie mia� poj�cia, ile mo�e kosztowa� wykupienie ca�ej strony. Domy�la� si� tylko, �e dla przyjaci� Lennerta ca�kiem niedu�o, a gazecie pozwala�o to prze�y� co najmniej kilka numer�w d�u�ej.
Podkomisarz zgasi� papierosa i wyg�adzi� odstaj�cy ko�nierzyk pomi�tej koszuli. Czeka�a go jeszcze bitwa z Tomaszczykiem.
��Czego mi w k�ko g�ow� zawracacie?! � us�ysza� Zyga, id�c na odpraw�. To Tomaszczyk dar� si� na Fa�niewicza.
��Ale panie komisarzu, r�k� bym sobie da� uci��! M�wili o nielegalnym strajku � upiera� si� tajniak.
Tomaszczyk �cisn�� pod pach� swoj� teczk� i ruszy� w stron� gabinetu komendanta. Fa�niewicz odprowadzi� go wzrokiem, po czym mrugn�� do Maciejewskiego.
Ten kiwn�� g�ow�. Dochodzi�o wp� do dziesi�tej.
Odprawa trwa�a ju� prawie godzin�. Tym razem Soboci�ski chcia� zaj�� si� wszystkimi sprawami, kt�re zesz�y na boczny tor kosztem Bindera, a potem Je�yka. Wreszcie postanowi� definitywnie zamkn�� samob�jstwo Gajca. Tomaszczyk si�gn�� po teczk�.
Ledwie jednak j� otworzy�, na pod�og� wypad�a szara koperta, a z niej posypa�y si� banknoty. Kierownicy komisariat�w zamilkli, nawet Soboci�ski od�o�y� zdziwiony pi�ro.
��A tego chyba nie by�o w wykazie dowod�w rzeczowych � pierwszy odezwa� si� Zyga.
Tomaszczyk zupe�nie zd�bia�. I zrobi� najg�upsz� rzecz, jak� tylko m�g� zrobi� � zacz�� zbiera� pieni�dze, zostawiaj�c na nich �lady w�asnych linii papilarnych.
��Panie komendancie � zn�w wtr�ci� Maciejewski. � Prosz� o zgod� na zabezpieczenie tej koperty jako dowodu. Mam powody przypuszcza�, �e znajduj� si� na niej odciski tego samob�jcy, Adama Gajca. Na banknotach r�wnie�.
Tomaszczyk wyprostowa� si�. Nadal milcza�, ale jego twarz by�a coraz bardziej purpurowa. Aspirant Szewczyk z III Komisariatu pierwszy zrozumia�, co si� �wi�ci. Wsta� i stukn�� obcasami.
��A tak � mrukn�� Soboci�ski w stron� mundurowych. � Panowie s� wolni.
Dopiero gdy zamkn�y si� za nimi drzwi, Tomaszczyk odzyska� g�os.
��To prowokacja, panie nadkomisarzu! � wykrzykn��. � Wystawianie na szwank powagi i funkcjonowania Urz�du �ledczego!
��M�w pan po ludzku, a nie jak z gazety � warkn�� komendant.
��Przecie� u Gajca znaleziono mniej ni� pi��dziesi�t z�otych.
��A kto podpisa� raport z przeszukania? � spyta� Zyga. � Chwileczk� � Si�gn�� po jego papiery. � �A. Tomaszczyk�. Sprytnie! Drobne na st�, gruba forsa do kieszeni. Chyba sk�d� to znamy, prawda, panie komendancie?
Nadkomisarz nie zareagowa�. Ca�y czas patrzy� w�ciek�ym wzrokiem na szar� kopert�.
��Panie komendancie, przysi�gam� � zacz�� Tomaszczyk.
��A na co mi pa�skie przysi�gi! � wybuchn�� Soboci�ski. � Ca�e kierownictwo miejskiej policji widzia�o, jak z teczki sypie si� pa�ska p�roczna pensja. Jak chcesz pan to wyt�umaczy�?
��To prowokacja�
��Czyja, do ci�kiej cholery?! � Nadkomisarz waln�� otwart� r�k� w st�. � Mo�e ja oszcz�dza�em tylko po to, �eby pana skompromitowa�, co?
��Panie komendancie � zn�w wtr�ci� si� Zyga. � Z dodatkowych zezna� znajomych Gajca wynika�o jasno, �e mia� oszcz�dno�ci. A podczas zabezpieczenia miejsca zdarzenia podkomisarz Tomaszczyk nie znalaz� ani pieni�dzy, ani ksi��eczki PKO. Wi�c gdzie s� pieni�dze? No chyba oczywiste, �e widzimy je przed sob�.
��Milcz pan! � warkn�� komendant. � Nie �ycz� sobie w tym miesi�cu ani jednego skandalu wi�cej! Panie Tomaszczyk, tam jest maszyna do pisania. � Komendant wskaza� przeciwleg�� �cian�. � Siadaj pan i pisz o�wiadczenie. Jeden egzemplarz zostanie u mnie, drugi zabezpieczy podkomisarz Maciejewski�
��Ale jakie o�wiadczenie? � spyta� Tomaszczyk. Kropla potu sp�yn�a mu po nosie, ale nawet jej nie poczu�, tylko tkwi� skamienia�y za sto�em.
��Co pan?! Zwyczajne. �e przyw�aszczy� pan sobie dow�d rzeczowy niewykazany w raporcie, �e dobrowolnie si� pan przyznaje, �a�uje i tak dalej. Bardzo mnie ucieszy, kiedy pan wreszcie zniknie z mojego komisariatu. Kiedy tu pana nie by�o, wszystko sz�o jak nale�y.
��I dla jasno�ci, Tomaszczyk � Zyga wymierzy� w niego palec niczym luf� rewolweru � ja t� moj� kopi� porz�dnie zabezpiecz�. Ale ani w biurze, ani u siebie w domu. Niech ci nic sprytnego po g�owie nie chodzi, ja nie jestem Gajec.
��Prosz� mi nie przerywa�! � hukn�� komendant. � Trzeci egzemplarz o�wiadczenia otrzyma drog� nieoficjaln� pa�ski prze�o�ony. Co z nim zrobi, nie moja sprawa. Mo�e go pan b�aga� albo co innego, wszystko mi jedno.
��Odmawiam! Kategorycznie odmawiam! � Tomaszczyk zerwa� si� z krzes�a. Kolejna kropla potu sp�yn�a spod oprawek okular�w na policzek.
��Woli pan, �ebym nada� tej sprawie bieg oficjalny? Nawet je�li si� pan wybroni, robot� pan straci, to pewne.
S�uchaj�c tych s��w wypowiadanych rzeczowym g�osem Soboci�skiego, Tomaszczyk wygl�da� coraz bardziej �a�o�nie. Jak uzna� Zyga, nigdy jeszcze a� tak bardzo nie przypomina� wrednego nauczyciela �aciny przy�apanego � dajmy na to � na sk�adaniu nieprzyzwoitych propozycji uczennicom. Maciejewski wola�by go co prawda widzie� na �awie oskar�onych, ale jako do�wiadczony policjant wiedzia�, �e to by� rozs�dny kompromis.
Nagle Tomaszczyk spojrza� uwa�nie na Zyg�, jakby go zobaczy� pierwszy raz w �yciu.
��Podrzuci�e�! � warkn��.
��Jak �miesz?! � Podkomisarz wstrzyma� oddech. Uda�o si�, natychmiast poczerwienia� i nikt nie m�g�by mu zarzuci�, �e nie z oburzenia.
��W�a�nie! � rykn�� komendant. � Jak pan w swojej sytuacji �mie jeszcze oskar�a� oficera policji o nieskazitelnym przebiegu s�u�by?! Oficera, kt�remu ja sam, rozumiesz pan� � waln�� pi�ci� w biurko, a� z dr��cych ust wystrzeli�y mu na blat i papiery kropelki �liny -�kt�remu ufam jak samemu sobie. Wbij pan to sobie do g�owy i pisz, do cholery, p�kim dobry, kurwa-je-ma�! � wyplu� przekle�stwo, poderwa� si� i takim gestem, jakby chcia� doda�: �paszo� won!�, ponownie wskaza� Tomaszczykowi mniejsze biurko z maszyn� do pisania w k�cie pokoju. � Papier i kalka w szufladzie � obja�ni� Zyga.
��A teraz wyno� si� pan! � warkn�� Soboci�ski. � Na dobre.
Tomaszczyk bez s�owa opu�ci� gabinet. Maciejewski zabra� ze sto�u swoj� kopi� o�wiadczenia i wsta�.
��To jeszcze nie koniec pa�skich k�opot�w � zatrzyma� go komendant. � Niech pan siada.
Zyga spojrza� zdziwiony na Soboci�skiego. Komendant zagryz� wargi i pokiwa� g�ow�.
��Id� ci�kie czasy � mrukn��.
��Ma pan komendant na my�li kryzys gospodarczy?
��Mam na my�li ci�kie czasy dla pana, podkomisarzu Maciejewski. Tolerowa�em pa�skie� nazwijmy to: ekstrawagancje. W teatrze wybacza si� je primadonnom, a na komisariacie dobrym �ledczym. O ile zwierzchnik te� jest prawdziwym policjantem, a nie tylko urz�dnikiem.
��Bardzo to w panu ceni� � b�kn�� coraz bardziej zaskoczony Zyga. � Chyba nie ma pan wi�kszych zastrze�e�
��Wy��cznie mniejsze � przerwa� mu komendant. � Jednak nie to jest przyczyn� pa�skich k�opot�w. Kr�tko m�wi�c, �egnamy si�. Za dwa tygodnie musz� si� stawi� w Rzeszowie. Krzywdy niby nie zrobili, panie Maciejewski, te� b�d� komendantem powiatu. Tam Ukrai�cy, agenci bolszewiccy, wi�c co si� ma dobry oficer nudzi� w spokojnym Lublinie, nie uwa�a pan? Tak mi powiedzieli.
��A kto na pana miejsce? � spyta� z niepokojem Zyga. Na chwil� w jego g�owie pojawi�a si� absurdalna my�l, �e mo�e on. Cho� nie, to by�oby nieprawdopodobne.
��Nadkomisarz Makowiecki, komendant z Bia�ej Podlaskiej.
��Nie znam, panie komendancie � pokr�ci� g�ow� �ledczy.
��To pan pozna, i to dobrze. Inspektorzy pisz�, �e wzorowy oficer, ale mi�dzy nami: sukinsyn.
��Bardzo mi przykro, panie nadkomisarzu.
��Ju� nied�ugo b�dzie panu jeszcze bardziej przykro. Niech si� pan, na mi�o�� bosk�, przestanie sp�nia� na s�u�b� i zacznie przyzwoicie ubiera�. Boks jako� ujdzie.
��Tak jest.
��A jakby by�o �le, niech pan pisze. Spr�buj� pana przenie�� do Rzeszowa.
Podkomisarz d�ugo patrzy� na telefon, zanim podni�s� s�uchawk� i wykr�ci� 5-15.
��Dzie� dobry, ambulatorium? � zapyta�, cho� nie by�o to konieczne. Odebra�a ta sama kobieta o wiecznie opryskliwym g�osie, z kt�r� mia� przykro�� nieraz rozmawia�. � Prosz� poprosi� do aparatu siostr� R�� Marczy�sk�.
Dzi� go jednak zaskoczy�a, bo zmieni�a ton i powiedzia�a prawie s�odko:
��Ju� id�, prosz� poczeka�.
Nie min�o p� minuty, kiedy dolecia� go gdzie� w tle �miech R�y.
��Halo? R�a Marczy�ska przy aparacie.
��Dzie� dobry, tu Munio.
Kraft, kt�ry w�a�nie jad� kanapk�, omal si� ni� nie zad�awi�.
Podkomisarz stan�� ty�em, �eby na niego nie patrze�, i kontynuowa�:
��Nie masz poj�cia, co to by� za koszmarny tydzie�, za to dzi� zapraszam ci� na kolacj�. Co ty na to?
W ambulatorium Kasy Chorych na Hipotecznej najwyra�niej co� musia�o si� sta�. R�a d�u�sz� chwil� nie odpowiada�a, za to s�ysza� jej st�umiony g�os gdzie� obok s�uchawki.
��Halo? � Odchrz�kn��. � �le s�ysz�.
��Muniu, nie gniewaj si�, ale nie dzisiaj. Bo ja wiem, mo�e po niedzieli� Teraz ch�ody i jest tylu pacjent�w, a ja tak �atwo si� m�cz�! � powiedzia�a to ot tak, lekko, jakby si� cieszy�a z nawa�u pracy. � Zadzwoni� na pewno. � I od�o�y�a s�uchawk�.
��Fatalnie � odezwa� si� Gienek, prze�ykaj�c k�s. � �le rozegrane. Zamiast przeprosi�, �e nie dzwoni�e�, ty jeszcze �askawie wyznaczasz jej audiencj�.
��A co ty mo�esz o tym wiedzie�? � skrzywi� si� Zyga.
��Wi�cej ni� my�lisz. Jestem w ma��e�stwie prawie dziesi�� lat i nigdy si� z �on� nawet nie pok��ci�em. Zreszt� jak nie wierzysz, to zapytaj Zielnego.
��Bardzo dowcipne � mrukn�� Maciejewski i zabra� si� do pracy.
Przez reszt� dnia telefon milcza�. Podkomisarza tak to dra�ni�o, �e sprawdza� kilkakrotnie, czy jest sygna� centrali. Przemkn�o mu te� przez g�ow�, �eby spotka� si� z Tr�biczem i wypyta� go, czy mo�e co� wie o zwi�zkach starostwa ze spraw� Bindera i tymi �ydowskimi skarbami. Redaktor wci�� musia� mie� znajomych w magistracie. Zyga uzna� jednak, �e je�li nawet, to na zbyt niskich stanowiskach. Poza tym obieca� Tr�biczowi, �e nie b�dzie robi� z niego informatora. Przez moment zastanawia� si� tak�e, jak by wyreklamowa� od wojska Zakrzewskiego, lecz pr�dzej znalaz�by jakie� doj�cie na uniwersytecie ni� w Powiatowej Komendzie Uzupe�nie�. C�, wojsko go nie lubi�o i z wzajemno�ci�.
Aparat zaterkota� dopiero po czwartej � tu� po tym, jak Kraft poszed� do domu i Zyga zastanawia� si�, czy nie post�pi� tak samo.
��
��
��
Po chwili rumu�ski urz�dnik pocztowy przekaza� komu� s�uchawk� i �ledczy pozna� g�os profesora:
��Halo, tu Achajczyk. Jestem w Bukareszcie. Dzwoni�, jak pan prosi�.
��Wszystko w porz�dku?
��W jak najlepszym. Zwa�ywszy na okoliczno�ci, oczywi�cie. W ka�dym razie pana cz�owiek wsiad� ju� do powrotnego poci�gu. Ma�o rozmowny, ale sympatyczny.
��Ciesz� si�. � Zyga pozna� po g�osie, �e Achajczyk jest wyra�nie rozlu�niony, nerwy mu opad�y. Sam nie m�g� sobie jeszcze pozwoli� na podobny luksus. Prze�o�y� s�uchawk� do drugiej r�ki i odruchowo zerkn�� na drzwi. By�y zamkni�te, mimo to �ciszy� g�os. � Je�li jednak wolno mi co� panu doradzi�, panie profesorze�
��Tak? S�ucham.
��Niech pan uda si� gdzie� na egzotyczne wykopaliska. Do Egiptu albo lepiej Meksyku.
��To raczej pewne � powiedzia� Achajczyk. � Ale� � zawiesi� g�os � w�a�ciwie panu nie podzi�kowa�em. Chcia�em rzec: czym m�g�bym si� zrewan�owa�?
��Istotnie, jest co� takiego� � Teraz to Zyga urwa� na moment. Przed niespe�na dwoma dniami nie s�dzi�, �e b�dzie musia� o to prosi�.
��Tak, s�ucham. Halo, jest pan tam?
��Jestem. Panie profesorze, skoro wyjecha� pan do�� daleko od naszej praworz�dnej ojczyzny, czy m�g�bym dosta� pa�skie zeznania na pi�mie? Tym razem jako moj� polis� ubezpieczeniow�. I wy��cznie w tym celu. Halo?
��Zaskoczy� mnie pan � odpar� po chwili Achajczyk. � C�, niech�tnie, jednak jestem panu to winien. Tylko je�li pan my�li o polisie ubezpieczeniowej, to chyba nie na adres komisariatu ani nie na domowy? Czy w og�le mo�e pan m�wi� swobodnie z tego aparatu?
��Podejrzewam, �e jeszcze mog�. Co do adresu� � Maciejewski zastanawia� si� przez kilkana�cie sekund. � Ma pan czym pisa�? Tak? Stefania Kapranowa, Lublin, ulica Rury Jezuickie�
Gdy ju� od�o�y� s�uchawk�, zakl�� pod nosem, �e przyjdzie mu zap�aci� babie co najmniej pi�� z�otych za przys�ug�. Ale wiedzia�, �e w takiej sprawie m�g� jej zaufa�. Przestrzega�a kodeksu przedmie�cia � plotkowa� mo�na, kapowa� nigdy w �yciu. A poza tym nie umia�a czyta�.
Maciejewski nie mia� pomys�u, co zrobi� z reszt� soboty. Ca�y ten d�ugi tydzie� odzwyczai� go od tego, �e mo�na wyj�� z komisariatu o wp� do pi�tej po po�udniu i nie mie� potrzeby nigdzie goni�. No bo skoro flaszka w piwnicy ch�odzi�a si� od przesz�o siedmiu dni, to jeszcze kilka godzin wytrzyma. Postanowi� zachowa� si� jak wielu innych � wst�pi� gdzie� na kaw� i ciastko. �Europa� budzi�a zbyt �wie�e skojarzenia, wi�c zajrza� do cukierni Semadeniego.
W �rodku pachnia�o dobr� mokk�, jednak w rogu sali jaki� przej�ty pryszczaty gimnazjalista z zapa�em deklamowa� swoim kolegom:
Nieliczni jeszcze go�cie cukierni, prawie sami m�czy�ni, u�miechali si�, s�ysz�c dowcipne erotyczne strofy. Maciejewskiemu ta scena r�wnie� wyda�a si� zabawna. Tyle �e � jak s�dzi� � w przeciwie�stwie do reszty obecnych pozna� wiersz, kt�ry jego samego ol�ni� prawie dziesi�� lat wcze�niej. Cho� tekst nie zosta� skonfiskowany przez cenzur�, z powodu autora za samo jego publiczne czytanie nale�a�o si� co najmniej ostrzegawcze zaproszenie na komisariat. Bruno Jasie�ski przed rokiem zrezygnowa� bowiem z polskiego obywatelstwa i robi� karier� literack� w Sowietach.
Zyga zn�w w�o�y� kapelusz, cho� ledwie przed chwil� umie�ci� go na wieszaku. Wyszed� na ulic�.
Krakowskie Przedmie�cie wype�nia�o si� lud�mi wracaj�cymi z pracy. Przy kiosku u wylotu Kr�tkiej podkomisarz wygrzeba� z kieszeni trzydzie�ci groszy i kupi� dopiero co przywieziony ze stacji �Przegl�d Sportowy�. Zacz�� pospiesznie przegl�da� gazet�, ale kto� zredagowa� mu j� jakby na z�o��. Przed dwoma tygodniami ponad p� numeru by�o o pi�ce, w tym pi�kny artyku� wst�pny o meczu Polska-Czechos�owacja. Reszt� niemal wy��cznie zajmowa� boks, a tenis sprawiedliwie upchni�to na ostatni� stron�. Tym razem zwyci�y�a kawaleryjska tradycja i na pierwszy ogie� posz�y konie, dalej lekka atletyka, narciarstwo� Maciejewski przebiega� wzrokiem nag��wki, a� zn�w wr�ci� na drug� stron� i przeczyta� notk� male�kim druczkiem:
19 sekund trwa�a walka �wietnego boksera europejskiego Rene Devos z Argenty�czykiem Ceville na wyspie Kubie. Po przypadkowym pierwszym ciosie Belgijczyk pad� na ziemi� i dopiero po p�godzinie odzyska� przytomno��. Publiczno�� by�a naturalnie mocno niezadowolona.
U�miechn�� si� ironicznie. On przez miniony tydzie� walczy� nawet po ostatnim dzwonku. A publiczno�� mia�a to gdzie�!
Schowa� �Przegl�d� do kieszeni p�aszcza i za rogiem skr�ci� w Lipow�. Straci� ch�� na w�dk�, wola� poboksowa� z przeciwnikiem r�wnie niezniszczalnym jak starostwo, Towarzystwo Przemys�owc�w i opinia publiczna � workiem treningowym. Poszed� do klubu.
W sali gimnastycznej WKS-u kilkunastu student�w �wiczy�o dwutakty jeszcze ma�o popularnego basketballu. Jednak g�o�niej ni� uderzanie pi�ek o parkiet s�ycha� by�o g�uche walenie w bokserski worek. W drugim ko�cu pomieszczenia podkomisarz Maciejewski dawa� upust w�ciek�o�ci nagromadzonej w ci�gu ostatnich dni.
Trener Szyma�ski pr�bowa� z nim pogada�, ale nic nie wsk�ra�. Zerkn�� zn�w na student�w � tym te� niewiele potrafi� pom�c, o basketballu prawie nie mia� poj�cia. Ruszy� wi�c na zaplecze na papierosa.
Nikt nie zwr�ci� wi�kszej uwagi na trzech m�czyzn, kt�rzy przeci�li sal� i zatrzymali si� obok Maciejewskiego-
��Serwus, Zyga � powiedzia� jeden.
Podkomisarz odwr�ci� si�. Przed nim sta� Lennert � w swetrze, pumpach i sportowych trzewikach.
Maciejewski otar� pot z czo�a. Wtedy dostrzeg� tak�e dw�ch m�czyzn, kt�rzy przyszli z Lennertem. Jeden, �redniego wzrostu okularnik chyba niedawno po studiach, �ciska� pod pach� akt�wk�. Drugi, wysoki, dobrze zbudowany blondyn w p�aszczu niedbale zarzuconym na ramiona, by� w wieku Zygi, mo�e nieco starszy. Podkomisarz pozna� go od razu. W ci�gu dziesi�ciu lat lekko przerzedzi�y mu si� w�osy na skroniach, ale wci�� emanowa�a z niego si�a energicznego, pewnego siebie m�odego cz�owieka. Teraz z pob�a�liwym u�miechem lustrowa� sal�.
��Pozw�l, to pan s�dzia �ledczy Hryniewicz � przedstawi� go Lennert.
��Znamy si� z panem s�dzi� � sapn�� Maciejewski. � Dzie� dobry, panie poruczniku.
��Prawda, jaki ten �wiat ma�y? � Hryniewicz kordialnie roz�o�y� ramiona, na ile mu pozwala� p�aszcz.
��A w przewodnikach pisz�: �Wielkie Miasto Lublin�� � lodowato odpar� podkomisarz. � Pan s�dzia do mnie s�u�bowo?
��Sk�d�e znowu! W sobot� wieczorem?! Pan mecenas wspomnia�, �e mo�na tu dzi� b�dzie zobaczy� walk�. Wprawdzie tylko treningow�, ale zawsze policja kontra prawnicy. A tu pan! Co za spotkanie! Wi�c jednak b�d� emocje. Prosz� potrzyma� p�aszcz � zwr�ci� si� do okularnika jak do lokaja, a sam usiad� na sk�rzanym ko�le pod �cian� z dziesi�� metr�w od ringu. � To co? Rozumiem, �e byli panowie um�wieni. I mam nadziej�, �e nie przeszkadzam.
��C�, um�wieni byli�my. � Zyga uderzy� r�kawic� o r�kawic�.- Cho� nie spodziewa�em si�, �e b�dziesz o tym pami�ta�, Lennert. Tyle mia�e� wra�e�!
��O walce z tob� jak m�g�bym zapomnie�? � Prawnik zacz�� �ci�ga� sweter.
Maciejewski zmierzy� niech�tnym wzrokiem u�miechni�tego ironicznie Hryniewicza, g��wnego widza szykuj�cego si� pojedynku. Przed oczami stan�a mu notka z �Przegl�du Sportowego� o przegranej Belga. W podkomisarzu wci�� gotowa�o si� tyle z�o�ci, �e walka z Lennertem mog�aby trwa� jeszcze kr�cej ni� dziewi�tna�cie sekund. Ale Zyga postanowi�, �e nie dopu�ci, aby jego publiczno�� by�a niezadowolona jak tamta na wyspie Kubie�
Wskoczy� na ring, zrobi� kr�tki bieg w miejscu i par� wymach�w ramionami. Za chwil� Lennert przeszed� pod lin� i bez rozgrzewki stan�� na linii startowej.
Podkomisarz zaatakowa� pierwszy, zasypuj�c przeciwnika lawin� szybkich, nerwowych cios�w, jakimi m��ci� wcze�niej worek treningowy. Przystopowa� jednak, gdy stwierdzi�, �e za bardzo zaczyna mu si� to podoba�. Wtedy dosta� kilka celnych uderze� na korpus, a� si� zachwia�.
��Co� ci dzisiaj nie idzie � wycedzi� przez z�by Lennert.
Zyga ruszy� do kolejnego ataku. Mecenas zmieni� prac� n�g i umkn�� z linii cios�w, tak �e lewy prosty Maciejewskiego trafi� w powietrze. Wybity z rytmu podkomisarz spr�bowa� uderzy� z p�dystansu, ale kontra przeciwnika pos�a�a go na liny.
��To by�o ca�kiem sprytne, Lennert � warkn�� Zyga.
��Zwyk�y prawy prosty. Dziwi� si�, �e tego nie przewidzia�e�.
��Nie strugaj wariata! � sapn�� ci�ko Maciejewski, ale oddech zaraz mu si� wyr�wna�. � To by�o sprytne wynaj�� zamiejscowego morderc�, �eby wyko�czy� Bindera, a na cenzora poszczu� grandziarzy z Ko�minka. �adnej mistyfikacji. Z�apani wy�piewaj�, �e sz�o o portfel, �e jeden w�sal nada� im robot�, a wi�cej �aden farby nie pu�ci, bo sam g�wno wie, co?
��No, kontynuuj. � Mecenas doskoczy�. Zacz�� od lekkich cios�w kontrolnych, szukaj�c okazji do kolejnego natarcia.
��Poza tym jaki glina b�dzie si� roztkliwia�, dlaczego napadli na Je�yka � Zyga zbi� lewy sierp Lennerta � kiedy ma na g�owie morderstwo, o kt�rym huczy w prasie i w radio? I jaki �ledczy je po��czy?
��Ciekawa teoria� Punkt, drugi, trzeci! � Prawnik wyprowadzi� seri� z p�dystansu i cofn�� si� dwa kroki. � Co� gard� s�abo trzymasz.
���Je�yk musia� zgin��, bo wiedzia� prawie tyle, co Binder. Jednak bia�a plama cenzury czasem wi�cej powie ni� ca�e szpalty druku. Schrzani� robot� ten Je�yk. Nie powinien by� zostawia� zdj�cia Achajczyka. Ale cz�� �ap�wki i tak �e�cie sobie odebrali.
��Detalista z ciebie, Zyga. Sklepikarz � powiedzia� zjadliwie Lennert nieco rozczarowany brakiem kontrataku podkomisarza i zn�w wszed� w dystans.
��Mo�e jeszcze dodasz: �yd? W�a�nie, s�owa uznania z powodu �yd�w. Co�cie im dali? �Wolisz pan, panie Golder, dosta� sto tysi�cy do r�ki czy bi� si� o milion?� Polak by si� bi�, a pan Lipowski wybra� dobry interes. Skoro tamt� fors� z czas�w sienkiewiczowskich powie�ci gmina i tak uwa�a�a za stracon�, to odzyskanie cho�by cz�ci zawsze jest zyskiem. A tu koszty, mo�e kredyty, w ko�cu szko�a talmudyczna nie w kij dmuch�
Maciejewski dosta� w szcz�k�, a� go zamroczy�o. Oparty o napi�te liny zobaczy�, jak z mg�y przed jego oczami wy�aniaj� si� sylwetki dw�ch Lennert�w. Niby zwyk�a rzecz na ringu, ale uzna�, �e tym razem jak�e symboliczna. W ustach poczu� smak krwi i to go ca�kiem otrze�wi�o. Zacz�� kr��y� wok� przeciwnika, zbijaj�c ciosy kontrolne.
��W�sal to te� by�o niez�e posuni�cie. Ciekawi mnie, czy wynaj��e� w�a�nie tego bandziora, bo by� do ciebie podobny, czy spostrzeg�e� to dopiero p�niej? I pomog�o ci to obmy�li� chytry plan: wszystkim kieruje tajemniczy w�sal, a nie pan mecenas z g�b� g�adk� jak pupa niemowlaka.
Lennert nie odpowiedzia�. Zaatakowa� znowu. Maciejewski wymkn�� si� w stron� naro�nika, ale zd��y� otrzyma� kilka trafie�.
��Najciekawszy by� jednak Tomaszczyk. Ca�y czas s�dzi�em, �e ta menda donosi komendantowi wojew�dzkiemu albo staro�cie. Zdradzi� go dopiero ten Gajec� Tak, tak, bo tylko on m�g� wynie�� t� informacj�. I cholera, Lennert, przekombinowali�cie z Gajcem! Wariat zabija dzia�acza prawicy? Taka powt�rka z zamachu na Narutowicza, tyle �e na odwyrtk� i na mniejsz� skal�?! Chyba idiota by uwierzy�, �e taki �ajza zosta� morderc� politycznym!
��A jednak wszyscy wierz�. Poczytaj gazety. A jak masz dowody, to mnie aresztuj. S�dzia �ledczy jest na miejscu.
Dla obserwuj�cych walk� musia�a ona wygl�da� �a�o�nie. To ju� nie by� boks, a egzekucja. Zamroczony podkomisarz z rozbit� krwawi�c� warg� lada moment m�g� upa�� na ring.
��Dowody? Do tego jeszcze nie doszed�em� � powiedzia� jednak ca�kiem sk�adnie. � Pos�uchaj dalszego ci�gu, cho�by w skr�cie. Achajczyk wam si� wymkn��, mimo �e zastawili�cie a� dwie pu�apki: nasz w�sal t� elektryczn�, ty� No c�, ty prostack�, bandyck�. I zn�w przyda�o si�, �e jeste�cie podobni z wygl�du. Ca�y czas by�em przekonany, �e �cigam ciebie. Mia�e� czas, �eby zlikwidowa� szefa ferajny i sprzeda� swoj� wersj� dziennikarzom. Gratuluj�, mecenasie!
��Dzi�kuj�. Ale� skoro tak sprytnie ci idzie wymy�lanie takich kawa�k�w, to mo�e powiniene� pisa� powie�ci kryminalne?
��O, powie�ci kryminalne potrafi� by� pouczaj�ce, Lennert! W nich przest�pc�w zdradzaj� zwykle drobiazgi. A potem od rzemyczka do trzewiczka. Tak jak u ciebie. Niepotrzebnie sk�ama�e� z tym psem, kt�ry mia� ci� rzekomo pogry��. Swoj� drog� niez�a, pikantna historyjka. Tyle �e w niedziel� pudelka pani staro�ciny by�a ju� zakopana w ogr�dku. No i wszystko si� zgadza, bo za to ty w niedziel� by�e� na Ko�minku. Jeden taki zezna�, �e w�sal dosta� wtedy kos� w �ap�, zanim �e�cie si� dogadali. A potem powiedzia� mi co nieco Achajczyk i wreszcie ten wynaj�ty zab�jca. Powt�rzy� ci jego ostatnie s�owa?
Szcz�ka mecenasa zacisn�a si� tak mocno, �e gdyby teraz dosta� w podbr�dek, straci�by po�ow� z�b�w. Maciejewski pos�a� mu szeroki u�miech, a� krew z rozci�tej wargi pociek�a �ywsz� stru�k� na brod�. Lennert zdradzi� si� i wcale nie pomog�o, �e zaraz zarechota� z przymusem.
��S�owo jakiego� bandyty przeciw mojemu?! Co ty mi mo�esz zrobi�, Zyga? Da� w g�b�? Nawet na to masz dzi� za kr�tkie r�ce. Za du�a sprawa na ciebie. Przykro mi to m�wi� przyjacielowi, ale daj sobie spok�j. Wrzod�w si� nabawisz albo i gorzej�
��Zw�aszcza z tym �gorzej� nie radz� � warkn�� Zyga. � Mam dobr� polis� na wypadek �mier�
Lewy prosty na ods�oni�t� szcz�k� rzuci� Maciejewskiego na deski. Lennert przyskoczy� do le��cego, jakby chcia� go kopn��, jednak uderzy� tylko r�kawic� o r�kawic� i wr�ci� do naro�nika.
��Do��! � zawo�a�.
��Daj r�k�. � Zyga ukl�kn�� z wysi�kiem.
Lennert zbli�y� si� niech�tnie i pom�g� mu wsta�.
��A co do ostatnich s��w tego bandziora � szepn�� Maciejewski � to nie by�o �adnych. Nie wiem nawet, jak si� nazywa. Trup na miejscu.
Mecenas odepchn�� Zyg� i zeskoczy� z ringu. Zacz�� z�bami rozsznurowywa� r�kawice.
��A rewan�? � Maciejewski przyj�� pozycj�.
��To mo�e ze mn�, panie podchor�� przepraszam, panie pod-komisarzu? � odezwa� si� nagle Hryniewicz, dobitnie akcentuj�c �pod�. Zeskoczy� z koz�a i podszed� do ringu.
��Nie odm�wi� panu s�dziemu �ledczemu. � Zyga otar� przedramieniem kropl� krwi, kt�ra p�yn�a mu po brodzie. � Na serio czy dla zabawy?
��Z panem wy��cznie na serio. Pan przecie� zawsze jest bardzo na serio, czy� nie?
Pom�g� Lennertowi zdj�� r�kawice. Maciejewski ci�ko dysza� wsparty o s�upek naro�nika, a� mecenas obwi�za� s�dziemu d�onie kawa�kiem banda�a.
��Jeszcze krawat � poprosi� Hryniewicz i po chwili w rozpi�tej koszuli z podwini�tymi r�kawami przecisn�� si� pod lin�. � Zaczynamy?
��Kiedy tylko pan s�dzia b�dzie gotowy � warkn�� Zyga, podchodz�c do linii startowej.
Uderzyli si� r�kawicami i odskoczyli o p� kroku. Maciejewski schyli� g�ow�, ukrywaj�c twarz za gard�. Hryniewicz spokojnymi testowymi ciosami wypr�bowywa� jego obron�.
��Czego� si� jednak pan nauczy� od naszego ostatniego spotkania � powiedzia� kpi�co.
��Pan s�dzia bardzo dzi� �askaw. No bij! Co tak skaczesz jak panienka?!
Hryniewicz rzuci� si� do przodu. Przyj�� dwa proste na ods�oni�ty tors, ale zatrzyma�o go to jedynie na moment. Z w�ciekle zaci�ni�tymi z�bami prze�ama� obron� Maciejewskiego i zn�w uderzy�. Kolejne dwa celne ciosy posz�y na szcz�k�, trzeci prze�lizn�� si� po policzku. Zyga odskoczy�, potrz�sn�� g�ow�. Ten trzeci b�l by� najgorszy, bo si� na niego nie przygotowa�. Twarz piek�a ogniem, mia� wra�enie, �e r�kawica Hryniewicza zdar�a mu sk�r� do �ywego, wraz ze szczecin� zarostu.
��To wszystko? � zapyta� podkomisarz, podnosz�c gard�. � W dwudziestym roku by�e� mocniejszy.
��A ty nic si� nie zmieni�e�. Jest takie zboczenie, �e facet lubi bra� po mordzie, wiesz?
��No to spraw mi t� przyjemno��, misiu s�odki � wychrypia� Maciejewski.
S�dzia zasypa� go gradem cios�w, jednak wi�kszo�� Zyga zdo�a� zbi�. Te, kt�re go dosi�g�y, by�y s�abe � Hryniewicz poszed� w ilo��, nie w jako��. Podkomisarz przesun�� si� �wier� kroku w jego stron� i os�oni�ty lewym ramieniem wymierzy� prawy prosty w splot s�oneczny przeciwnika. S�dzia oklap�, straci� oddech. Maciejewski poprawi� podbr�dkowym. I wtedy dopiero, prawie nie czuj�c zm�czenia, zacz�� bi� naprawd�, jakby chodzi�o nie o towarzyskie spotkanie, a o mistrzostwo �wiata. Nie widzia� ju� nic poza swoim przeciwnikiem, zapomnia� o obserwuj�cych ich ludziach.
Tymczasem sekretarz s�dziego przypad� do Lennerta.
��Niech pan co� zrobi! � krzykn��.
Do mecenasa nie od razu dotar�o, co tamten m�wi�. Patrzy� zdziwiony na dopiero co pokonanego przeciwnika, kt�ry nagle zmieni� si� nie do poznania. A w�a�ciwie nie zmieni� si�, raczej co� odzyska�. Zn�w by� tym Maciejewskim, kt�ry w 1924 zosta� amatorskim mistrzem okr�gu. Robi� na ringu, co chcia�. Rzuca� Hryniewiczem od lin do lin i t�uk� go niemi�osiernie. Gdy s�dzia traci� �wiadomo��, podkomisarz klepa� go lekko r�kawic� dla otrze�wienia, po czym odskakiwa� na moment. A kiedy przeciwnik przejrza� na oczy, wali� znowu.
��Co? � zapyta� wreszcie Lennert, jakby si� obudzi�.
��Niech pan go powstrzyma! � powiedzia� sekretarz.
��Tak � kiwn�� g�ow� prawnik i doskoczy� do ringu. Jednak gdy chwyta� si� dolnej liny, k�tem oka wychwyci� jaki� ruch za sob�. Odskoczy�, a ci�ka pi�ka lekarska wyl�dowa�a tu� przy jego nogach.
Studenci ju� dawno przerwali swoje �wiczenia skupieni na obserwowaniu walki. Ale to nie �aden z nich rzuci�. Pomi�dzy ros�ymi ch�opakami przepchn�� si� kr�py, �ylasty trener Szyma�ski.
��O co panom chodzi? � zapyta� ostro, chwytaj�c Lennerta za rami�. � Tu jest ring bokserski, a nie mordownia. Tylko oni dwaj, B�g lub s�dzia i nikt wi�cej. Pan to chyba rozumie, panie mecenasie? � spyta� uprzejmym g�osem, ale po nabrzmia�ych musku�ach starego sportsmena i jego w�ciekle przymru�onych oczach wida� by�o, �e nie �artuje.
��Rozumiem. � Lennert cofn�� si� i delikatnie odci�gn�� od ringu przera�onego okularnika. Tamten ju� wiedzia�, �e nied�ugo pozostanie sekretarzem Hryniewicza, skoro mia� okazj� obserwowa� jego pora�k�.
Zyga w�a�nie odsun�� si� od przeciwnika i pierwszy raz spojrza� poza liny. Zobaczy� zdziwiony ca�kiem spor� publiczno��, a w�r�d niej trenera i mecenasa. W oczach Lennerta dostrzeg� co� jakby uznanie. Przemkn�o mu przez g�ow�, �e wida� ka�dy lubi mie� jakie� miejsce, jakie� wspomnienie, kt�re ka�e mu my�le� o sobie jako o uczciwym cz�owieku. A tamten mia� nawet trzy � ring, t� sal� i zdj�cie w korytarzu z podpisem: Stanis�aw Lennert � prawnik, 2-gie miejsce, 1924. Obtar� ramieniem spocone czo�o, po czym zn�w natar� na Hryniewicza.
Szyma�ski wskoczy� na ring i przecisn�� si� pod g�rnym sznurem.
��Stop! Maciejewski, na lini� startu � powiedzia� ostro.
��Tak jest. � Zyga odbieg� od zalanego krwi� przeciwnika. � Przepraszam, panie Szyma�ski.
��Szyma�ski to ja mog� by� w knajpie, na deskach jestem pan s�dzia! � upomnia� go trener. � No to koniec przerwy. Ring wolny, drugie starcie. Boks!
Lublin ju� z dawien dawna s�yn�� z trybuna�u i� przest�pc�w. W XVII wieku posiada� tu nieruchomo�� s�awny w ca�ej Rzeczpospolitej szlachcic-grasant Ludwik Poniatowski, zreszt� o�eniony z wdow� po jeszcze s�awniejszym gangsterze z szabl� u pasa � Stanis�awie �Diable� Stadnickim. To tak�e jedno z niewielu miast � opr�cz Krakowa, Lwowa, Poznania i �ywca � w kt�rym zachowa�y si� �Ksi�gi z�oczy�c�w� potwierdzaj�ce kryminaln� przesz�o�� grodu, pocz�wszy od XVI wieku. Trudno wi�c a� uwierzy�, �e dla mi�o�nik�w krymina��w � kt�rzy dobrze poznali szemrane uliczki Warszawy dzi�ki Leopoldowi Tyrmandowi czy Waldemarowi �ysiakowi, a Wroc�awia dzi�ki Markowi Krajewskiemu � Lublin wci�� jest bia�� plam� na mapie i ziemi� nieznan�!
Tymczasem ka�de porz�dne miasto opr�cz rynku, katedry i loch�w bezwzgl�dnie powinno mie� sw�j krymina�, kt�ry zamienia powszedni� i banaln� przemoc w zagadk� i tajemnic�.
Po raz pierwszy tak pomy�la�em jeszcze podczas studi�w, kiedy przygotowuj�c niezwykle nudn� prac� proseminaryjn�, siedzia�em z kole�ank� w czytelni i przegl�dali�my stare gazety z lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku. Cho� mieli�my szuka� czego� ca�kiem innego, czytali�my przede wszystkim reklamy, og�oszenia i oczywi�cie kronik� policyjn�. W pewnym momencie kole�anka wskaza�a mi notk� o statecznym mieszka�cu naszego miasta, kt�ry zamiast p�j�� po zmroku do domu, szwenda� si� bodaj�e po Szambela�skiej � zapewne wracaj�c od kt�rej� z ceni�cych sobie t� zaciszn�, ciemn� uliczk� prostytutek. W efekcie straci� portfel, zegarek oraz spotka�a go przykro�� podsumowana przez dziennikarza ironicznym tytu�em: �Pan Teofil dosta� w profil�. To by�a pierwsza lubelsko-kryminalna moleku�a, kt�ra zal�g�a mi si� w umy�le. Mimo �e potem pisa�em ca�kiem inne rzeczy, ona zacz�a przyci�ga� kolejne atomy, a� wreszcie wywo�a�y reakcj� �a�cuchow�.
Wszystko, co Pa�stwo przeczytali w tej ksi��ce, jest jedynie prawdopodobn� plotk�. Owszem, wi�kszo�� fakt�w i os�b powsta�o w wyobra�ni autora, jednak niekt�rzy bohaterowie zawdzi�czaj� sw�j wygl�d lub charakter postaciom historycznym. Prawd� jest na przyk�ad, �e doskona�y komendant lubelskiej policji, nadkomisarz Albin Soboci�ski, zosta� odwo�any pod koniec listopada 1930 roku, a jego miejsce zaj�� do�� nieciekawy typ � nadkomisarz Makowiecki. Prawdziwy jest tak�e budynek, w kt�rym urz�dowa� Wydzia� �ledczy � stoi zreszt� do dzi�. Nie s� te� �adnym wymys�em k�opoty policjant�w w czasach mi�dzywojennych � pocz�wszy od braku papieru, a na zbyt ma�ej liczbie samochod�w sko�czywszy � kt�re i dzi�, w XXI wieku, wci�� wygl�daj� dziwnie znajomo.
Ale tak jak podkomisarz Maciejewski trzyma� si� bardziej ducha ni� litery prawa, podobnie i ja, pisz�c o nim, pozwoli�em sobie na nieco
Pisz�c t� powie��, odwiedzi�em tak�e co najmniej setk� stron internetowych � cz�sto wracaj�c zw�aszcza do wspania�ego zbioru archiwali�w Teatru NN � i przegrzeba�em wiele ksi��ek. Z powodu nieustannego wertowania rozpad� mi si� w r�kach reprint nieocenionego �Ilustrowanego przewodnika po Lublinie� z 1931 roku. Nieco lepiej znios�y moj� prac� dwie inne, ju� bardziej wsp�czesne ksi��ki: �Policja Pa�stwowa w wojew�dztwie lubelskim w latach 1919-1939� Roberta Litwi�skiego oraz przewodnik �Lublin i okolice� pi�ra Marty Denys i Marka Wyszkowskiego � niestrudzonego poszukiwacza oraz popularyzatora wiedzy o historii ulic i kamienic, kt�ry zapewne wci�� spaceruje po Krakowskim Przedmie�ciu, Rynku i Grodzkiej, cho� jego buty nie dotykaj� ju� bruku.