BY�O MU BARDZO NIEWYGODNIE w ciasnym k�cie na brudnym strychu. Dr�a�, kiedy paj�cze odn�a �askota�y go po �ydkach, kl�� cicho, kiedy woda kapi�ca z dachu wlewa�a mu si� za ko�nierz, trz�s� si� z obrzydzenia, kiedy ponad jego g�ow�, na pochy�ym suficie spacerowa�y wolno go��bie paso�yty, wstr�tne, p�askie pluskwiaki gryz�ce do krwi. Najpierw przypala� je zapalniczk�, a potem i ta rozrywka szybko mu spowszednia�a.

Tkwi� skulony w nienaturalnej pozycji od wielu godzin. Musia� tu przyj�� wczesnym rankiem, gdy mieszka�cy domu jeszcze spali. A potem czeka�. W�tpliwym urozmaiceniem d�ugo ci�gn�cych si� chwil by�y idiotyczne rozmowy dw�ch wagarowicz�w w mundurach rusi�skiej szko�y Narodny Dom, kt�rzy znale�li tu kilkugodzinny papierosowy azyl. Zostali przegnani przez t�g� s�u��c�, a ta po rozwieszeniu wypranej bielizny dostarczy�a sporo uciechy brodatemu lokatorowi, kt�ry przybieg� tu za ni� z rozpi�tymi spodniami. Ani sztubacy nikotyni�ci, ani �yczakowski Romeo, gniot�cy na odwr�conej balii swoj� Juli�, nie zauwa�yli go � ukrytego w ciemnym k�cie za star� wann�, kt�ra by�a rezerwuarem deszcz�wki z dziurawego dachu.

Potem nie by�o ju� �adnych rozrywek � skr�ca� si� z b�lu �cierpni�tych n�g, ale jednocze�nie cieszy�a go bliska perspektywa pojmania staruchy. Tak przyjdzie tu punktualnie, na s�oniowatych nogach pokona wyszczerbione stopnie schod�w i zasapana, zastuka w drzwi strychu w um�wiony spos�b. Potem wlezie bocznymi drzwiami do brudnego i �mierdz�cego go��bnika. Na pewno nie oka�e obrzydzenia � przecie� jej cia�o jest mieszkaniem insekt�w, a brud od�azi warstwami z jej pofa�dowanej sk�ry! Pewnie b�dzie mruga� zaropia�ymi oczami i rozgl�da� si� z g�upawym u�mieszkiem. B�dzie si� rozgl�da�, a� odchyli g�ow� do tylu. A wtedy on zrealizuje sw�j plan. Czeka�.

Cierpliwie podsyca� swoje podniecenie.

Doczeka� si�. Przed pi�t� po po�udniu us�ysza� kroki na schodach. Sapanie cich�o, kiedy jej podbite blach� podeszwy uderza�y o schodki, wzmaga�o si�, kiedy przystawa�a na p�pi�trach, aby nabra� oddechu w astmatyczne oskrzela.

Ju� pokonywa�a ostatni podest.

Zagryzaj�c z�by ze wstr�tu, wszed� przez �elazne drzwiczki do pomieszczenia pokrytego kilkucentymetrow� warstw� go��biego �ajna. Ptaki, siedz�ce na p�kach, poruszy�y si� niespokojnie, lecz nie ucieka�y w stron� otwartego okna. Te t�uste stworzenia nie ba�y si� ludzi i zna�y ich zwyczaje. Najpierw zlatywa�y ca�ym stadem na dziedziniec pobliskiej fabryki tranu i soli k�pielowych Galen i tam w czasie przerwy �niadaniowej pozwala�y si� karmi� okruchami robotniczego i urz�dniczego chleba. Potem wype�nia�y ma�e boisko na ty�ach �e�skiego seminarium nauczycielskiego na ulicy Sakramentek, gdzie w czasie d�ugiej pauzy siada�y na ramionach uczennic, kr�ci�y si� mi�dzy ich nogami, a potem, syte i senne, wraca�y do swojego go��bnika.

Ten niegdy� prywatny stryszek w�a�ciciela kamienicy, po��czony z publicznym ma�ymi drzwiczkami, mia� osobne wej�cie wprost z klatki schodowej. Gdyby nie smr�d i �ajno, by�by miejscem wprost stworzonym do tajemnych schadzek. M�czyzna zna� dobrze to miejsce. Wszystko zaplanowa�.

Pomasowa� obola�e �ydki i kolana, s�ucha� przez chwil� chrapliwego oddechu staruchy. Podszed� do drzwi i przy�o�y� do nich ucho. Stara sapa�a. Odsun�� zasuw� i otworzy�.

Wbrew jego oczekiwaniom nie odezwa�a si� ani s�owem. Stan�a na �rodku pomieszczenia i spojrza�a na niego. Z jednej z p�ek nad g�ow� staruchy zerwa� si� go��b i pofrun�� w stron� zakratowanego okienka. Wystraszy�a si� i unios�a gwa�townie g�ow�. Ods�oni�a pofa�dowane podgardle. Na to w�a�nie czeka�.

Zarzuci� na ni� p�tl� i przywar� do plec�w kobiety. Rozpaczliwie pr�bowa�a zachowa� r�wnowag� i uwolni� si�, ale on kr�ci� si� w k�ko wraz z ni�. Charcza�a, zaciskaj�c palce na szorstkiej p�tli, a z jej sinego j�zyka kapa�a piana.

Pu�ci� j� tak nagle, jak zaatakowa�. Najpierw osun�a si� na kolana, a potem run�a na spi�trzone warstwy odchod�w. Warcza�a jak suka, trzymaj�c si� za szyj�. Na chwil� znikn�a mu z oczu w chmurze kurzu i ptasich pi�r.

Opad� na ni�. Kolanami przycisn�� jej r�ce. Podniecony, wzni�s� si� zwyci�sko nad jej purpurow� twarz�. W d�oni zaciska� pi�ciocalowy gw�d� do dekarskich �at. Drug� d�oni� szarpn�� za jej wysoki kok, sztywny od �ojotoku.

Szcz�k no�yczek by� ostatnim d�wi�kiem, jaki do niej dotar�.

Ostatnim uczuciem by�o uk�ucie gwo�dzia na j�zyku.

Ostatnim widokiem � m�ot wznosz�cy si� nad jej pomarszczon� twarz�.

EDWARD POPIELSKI SIEDZIA� W POD�YM SZYNKU Bombacha na ulicy Bernsteina i zastanawia� si�, jak powstrzyma� dr�enie prawej nogi. Jego ko�czyna wpad�a w ruch wertykalny, kiedy zasiad� za sto�em kwadrans temu. Poczu� wtedy, �e obcas jego znoszonego trzewika po�lizn�� si� na zaplutym klepisku. Opar� stop� na palcach, wygi�� si� mocno do ty�u i przyjrza� si� obcasowi. Na szcz�cie wdepn�� jedynie w rozgotowany ziemniak, kt�ry komu� wypad� z talerza. Przejecha� podeszw� po szorstkim pod�o�u i pozby� si� przyklejonej pulpy. Teraz obcas by� czysty. Porysowany, poorany, ale czysty. �ci�ty na ko�cu pod k�tem prawie takim jak obcas westernowych heros�w, gwa�townie domagaj�cy si� podzelowania, �a�o�nie prosz�cy o reperacj�, ale l�ni�cy od �wie�o na�o�onej pasty.

Co gorsza, sporo pozostawia� do �yczenia nie tylko obcas, lecz r�wnie� przednia cz�� buta. Nosek lekko odstawa� do g�ry od podeszwy, tworz�c szczelin�, z kt�rej Popielski codziennie wydobywa� scyzorykiem ziarna piasku. �M�j trzewik przypomina zubo�a�ego arystokrat� � my�la� � a ja sam jestem niezamo�nym pedantem, ubogim dandysem. Ta ostatnia fraza jest oksymoronem, a zatem z logicznego punktu widzenia odnosi si� do niczego. Wniosek: jestem nikim�.

Popielskiego zala�a fala w�ciek�o�ci, a jego noga wpad�a w nerwow� wibracj�. �Mog� odda� buty do szewca � my�la�, pocieraj�c poczerwienia�� od gniewu �ysin� � ale �aden szewc nie naprawi mi ich w ci�gu jednego dnia. Ka�dy mi powie:�Ta pani szanowny, grajcar�w ni ma, ta ludzi najgorszy laczki mi tu oddaju, ta kryzys mamy, przyjd� pan, kochaniutki, najszybcij pojutrzy, a meszty [3] bedu jak nowy�. Tak powie ka�dy szewc � powtarza� w duchu Popielski � a mnie co robi�? Ja b�d� siedzia� w przymusowym obuwniczym areszcie domowym przez dwa dni, bo te trzewiki s� jedynymi, jakie posiadam!� Hukn�� pi�ci� w st�, a jego noga miota�a si� w g�r� i w d� pomi�dzy blatem sto�u a klepiskiem.

��Oj, pan kumisarz c� dzisiaj nie ten tegu � powiedzia� m�ody suchotnik, o kt�rego przynale�no�ci do zawodu kelnerskiego �wiadczy�y wygryziona przez mole muszka, brudny r�cznik przewieszony przez rami� i butelka w�dki Czystej Monopolowej w d�oni. � Jeszczy jedyn sznapsik na dobry humor?

Noga Popielskiego dalej dr�a�a.

��Chcesz mi dokuczy�, szczeniaku? � wysycza� do kelnera. � To m�w dalej �kumisarzu�, a policzysz z�by! Ka�dy dzieciak na ��kiewskim wie, �e ja ju� nie pracuj� w policji!

��Przepraszam szanuwnegu pana. � M�odzieniec ods�oni� drobne, poczernia�e z�by i wysokie dzi�s�a. � Ja tu z tydzi� pracuji, ta nie wim, ali tamte wariaty � wskaza� g�ow� na barmana � ba�akaju, �e ten galanty pan to kumisarz, no to ja ty� du pana �pani kumisarzu�.

Go�� rozchmurzy� si� i wskaza� palcem na pusty kieliszek i na pusty talerz. Kiedy pierwszy zosta� nape�niony w�dk�, a drugi kapust� na g�sto ze �ladami skwark�w, zap�aci�, dorzucaj�c pi�� groszy napiwku. Nigdy nie s�dzi�, �e komplement �galanty� sprawi mu tak� przyjemno��. By�a ona jednak tylko chwilowa. U�wiadomi� sobie bowiem, �e za eleganckiego mog� go teraz uzna� jedynie peryferyjne cwaniaki, sprzedajne dziwki albo �wie�o upieczeni kelnerzy, do niedawna pucuj�cy kufle w przydro�nych knajpach. Nikt z lepszego towarzystwa nie pomyli si� co do jego statusu. Wystarczy jeden rzut oka na p�okr�g�y dopinany ko�nierzyk wytarty od twardego zarostu, na poszarpane mankiety, z kt�rych jego dziesi�cioletnia c�rka Rita wycina�a no�yczkami stercz�ce nitki, na buty, kt�re blaskiem pasty nie potrafi�y ukry� g��bokich za�ama� sk�ry.

Prawie dwa lata temu si� przeliczy�, by� zbyt pewny siebie, zaufa� przysz�o�ci w czasach, gdy nic pewnym nie by�o. Wtedy to w�a�nie jego nowy szef, podinspektor Hieronim Kocowski, oznajmi� w ostrych s�owach: �Urz�d �ledczy nie jest prywatnym folwarkiem pana komisarza Popielskiego, do kt�rego �w mo�e przychodzi�, kiedy tylko chce, zaczyna� prac� po po�udniu, na�ogowo si� sp�nia� i lekcewa�y� prze�o�onych�. Notoryczny sp�nialski u�miechn�� si� wtedy ironicznie i odpowiedzia�, �e wzrastaj� zyski wiede�skiego towarzystwa ubezpieczeniowego Universale, w kt�rym przed ponad trzydziestu laty jego ojciec, in�ynier Paulin Popielski, kilka lat przed swoj� tragiczn� �mierci� ubezpieczy� si� na �ycie. Niesubordynowany podw�adny nie potrzebuje zatem �aski pana nadkomisarza, podczas gdy pan nadkomisarz potrzebuje pilnie �aski jego, Popielskiego, poniewa� nie jest w stanie sam poprowadzi� �ledztwa bardziej skomplikowanego ni� �ciganie koniokrad�w. Dwa miesi�ce p�niej przeklina� swoj� k��tni� z prze�o�onym, kt�ra poskutkowa�a nawet pr�b� r�koczyn�w i wkr�tce dyscyplinarnym zwolnieniem. W�cieka� si� na swoj� pych�, kiedy zduszone �wiatowym kryzysem Universale zbankrutowa�o i musia� wr�ci� do dawnego przedpolicyjnego zaj�cia. Zaciska� z�by i czeka�, a� min� trzy lata od momentu zwolnienia i b�dzie m�g� po up�ywie tej przewidzianej prawem karencji za�o�y� prywatne biuro dochodzeniowe. Na razie udziela� lekcyj, lecz to zaj�cie i tak nie wystarcza�o na utrzymanie s�u��cej i du�ego mieszkania ko�o Ogrodu Jezuickiego oraz na zapewnienie bytu najbli�szej rodzinie: c�rce Ricie i kuzynce Leokadii Tchorznickiej, zast�puj�cej ma�ej zmar�� matk�.

Kiedy Kocowski w czasie tamtej pami�tnej rozmowy wskaza� mu drzwi, wrzeszcz�c, �e w policji nie ma miejsca dla epileptyk�w i �lepak�w, kt�rzy mog� pracowa� tylko nocami albo w ciemnych okularach, Popielski szarpn�� zwierzchnikiem tak mocno, �e omal nie naderwa� mu klapy od marynarki, i powiedzia�, �e epilepsia photogenica [4], na kt�r� cierpi i kt�ra wcale mu nie przeszkodzi�a w odnoszeniu wielu sukces�w �ledczych przez prawie dziesi�� lat pracy, jest niczym w por�wnaniu z syphilis mentalis [5] z�eraj�cym m�zg naczelnika Przeklina� p�niej cz�sto tamt� gwa�town� reakcj� w gabinecie Kocowskiego, kiedy nie m�g� zap�aci� s�u��cej Hani, a ta poczciwa kobiecina zgodzi�a si� s�u�y� u nich bez pensji, za jedyn� zap�at� maj�c poczucie przynale�no�ci do rodziny i przywi�zanie ma�ej Rity. Przeklina� swoj� w�ciek�o��, kiedy ich pi�kne mieszkanie na ulicy Kraszewskiego zadeptywali uczniowie, do kt�rych t�pych g��w Leokadia i Edward wlewali pok�osie swoich studi�w: ona francuszczyzn�, a on � �acin�, grek� i matematyk�.

Wypi� p� stopki w�dki i d�ga� �y�k� ma� kapusty w poszukiwaniu skwark�w i podsma�anych plasterk�w kie�basy. Przy stoliku obok rozsiad�y si� dwie kobiety � wymalowane i ha�a�liwe. Przygl�da� si� im dok�adnie, taksowa� ich cia�a, a one nie odwraca�y wzroku. Przypomnia� sobie pierwsze zbli�enie z aktork� Stefani� Gorgowicz, swoj� p�niejsz� �on�. Sta�o si� to za kurtyn� wiede�skiego teatru, a on w jednym b�ysku zrozumia�, dlaczego Francuzi nazywaj� szczyt rozkoszy �ma�� �mierci��. Potem nast�pi�y noce ich ma��e�stwa, a on ka�dej z nich rodzi� si� i umiera�. Pami�ta� r�wnie� lata p�atnej rozpusty po �mierci �ony � nocne podr�owanie salonk� do Krakowa w towarzystwie jednej lub dw�ch pierwszorz�dnych kurtyzan. Czu� dotyk ich jedwabnej bielizny i zapach drogich perfum; widzia� we wspomnieniach ich �liskie j�zyki i wygi�te cia�a, zamglone od kokainy oczy, gdy po nim skaka�y, i zd�awione okrzyki, gdy je mocno dociska�. �To si� sko�czy�o � my�la� � teraz pozostaj� mi takie jak te dwie przy stoliku obok, teraz m�j wyb�r to nie�wiotka blondynka czy kr�g�a brunetka?�. Teraz alternatywa moja brzmi: albo locha, albo kij od szczotki�.

Wybra� to drugie. Dosiad� si� do kobiet i chudszej z nich szepn�� do ucha wysoko�� jej honorarium, a kiedy ta znacz�co mrugn�a pokrytymi tuszem rz�sami, wsta� i ruszy� w stron� baru. Pstrykn�� palcami na kelnera suchotnika i wykona� charakterystyczny gest przedramieniem. Ch�opak by� tu wprawdzie nowy, ale jego kiwni�cie g�ow� zdradza�o, �e ju� pozna� znaczenie tego gestu i dobrze wie, czemu s�u�y pokoik nad barem. Popielski po drodze odebra� od niego klucze, wszed� na kr�cone schody za barem i otworzy� drzwi do pomieszczenia rozpusty.

By�o ciasne i zaopatrzone w okno z matowej szyby wychodz�ce na sal�. Pierwotnie by� tu kantor w�a�ciciela, teraz zamiast biurka i p�ki na dokumenty sta�y �elazne ��ko, parawan i du�e tremo. Popielski usiad�, poluzowa� krawat i zapali� papierosa � ostatniego z wyliczonych na dzisiaj. Kobieta wesz�a, u�miechn�a si� i powiedzia�a co�, czego jej klient w zamy�leniu wcale nie dos�ysza�. Nie poprosi� jednak o powt�rzenie, odwzajemni� jedynie jej u�miech, milcza� i wpatrywa� si� w swoje odbicie w lustrze. Widzia� mocno zbudowanego, ca�kiem �ysego m�czyzn� po czterdziestce. Patrzy� na niegdy� czarn�, dzi� szpakowat� br�dk�, na znoszony melonik i sygnet ze znakiem labiryntu.

Kobieta wesz�a za parawan, powiesi�a na nim sukienk�, apaszk� i toczek, po czym nala�a wody do miednicy, zdj�a majtki, zakasa�a halk� i ukucn�a. Mi�dzy pod�og� a doln� kraw�dzi� parawanu widzia� jej nogi w pocerowanych po�czochach i s�ysza� wod� brz�cz�c� po miednicy.

Nie czu� nawet �ladu po��dania. Od czasu ostatniej przygody z prostytutk�, sprzed miesi�ca, nie mia� kobiety, a mimo to Priap nie da� teraz najmniejszego znaku �ycia. �Brakuje mi jeszcze dziesi�ciu lat do plato�skiej granicy staro�ci � my�la� � a jestem prawie zoboj�tnia�y na uroki niewie�cie. Obwis�y, oboj�tny, ca�kiem do niczego�.

Kobieta wysz�a zza parawanu i podesz�a do niego.

��Nie rozebra� si pan jeszczy? � U�miechn�a si� szeroko. � No na co pan czekasz? Mam zrobi� �cium�, m�j cukiereczku? � Ukl�k�a przed klientem, podci�gaj�c wysoko halk�. Rozchyli�a szeroko jego nogi. � Mam panu rozpi��? � zapyta�a.

Spojrza� na ni� uwa�nie. W blasku lampy naftowej dostrzeg� jej w�osy �onowe. Wyda�y mu si� mokre i jakby czym� sklejone. Poczu� md�o�ci.

Wsta� i rzuci� dziewczynie dwadzie�cia groszy.

��Id� ju�. To za fatyg�!

��O to haman jeden! � wrzeszcza�a prostytutka, kiedy opuszcza� pok�j. � O to burmy�o jaki� zatylipany! Najpirw chce, a po � tym ni mo�y!

Kr�cone schody prowadzi�y do g��wnej sali. Musia� zatem przej�� przez ca�� knajp�, musia� patrze� na g�by rozwarte w szyderczym �miechu, widzie� kaprawe oczy, ironiczne spojrzenia, pe�ne politowania i rado�ci z jego kl�ski. Musia� s�ucha� hymnu tej pod�ej speluny, �piewanego zdartym g�osem przez niewidomego akordeonist�:

Popielski wiedzia�, �e dziwka opowie zaraz wszystkim o jego m�skiej niemocy. �adna ju� z nim nie p�jdzie, �aden kelner nie nazwie go �galantym�. W knajpie Bombacha by� od dzisiaj persona non grata [6]. Jeszcze kilka takich wieczor�w, a nie b�dzie mile widziany w �adnej lwowskiej spelunie.

Szed� noga za nog� ulic� Bernsteina, a� doszed� do Gr�deckiej. W tym samym tempie przeszed� Br�jerowsk� i usiad� na �awce w Ogrodzie Jezuickim. Patrzy� t�po w okna swojego mieszkania i daremnie przetrz�sa� kieszenie w poszukiwaniu papieros�w. Najwa�niejsze, �e noga ju� nie dr�y. Chocia� tyle.

ASPIRANT WILHELM ZAREMBA WACHLOWA� SI� MELONIKIEM, a przy nosie trzyma� wielk� kraciast� chustk�. Nasi�k�a ona ca�kiem zapachami jego kieszeni i wydziela�a wo� tytoniu i pastylek mi�towych Aloe. Lubi� t� mieszanin� zapach�w i cz�sto j� wdycha�, aby przypomnie� sobie szcz�liwe chwile dzieci�stwa, kiedy wraca� spocony z podw�rka do domu, a ojciec, dostojny listonosz ze Stanis�awowa, ociera� mu pot z czo�a chustk�, kt�ra pachnia�a mi�t� i tytoniem.

Teraz trzyma� chustk� przy nosie nie po to, by wr�ci� wspomnieniami do krainy dzieci�stwa, lecz by nie dopu�ci� do nozdrzy odoru, jaki wisia� w pokrytym �ajnem i pi�rami go��bniku.

�r�d�em smrodu nie by�y jednak ptasie odchody, lecz pot�ne, opuch�e cia�o starej kobiety. Zawala�o p� pomieszczenia i Zaremba, podobnie jak posterunkowy Socha z komisariatu IV, musia� � aby w nie nie wdepn�� � porusza� si� jak baletmistrz pomi�dzy rozrzuconymi ko�czynami martwej kobiety a p�kami zajmowanymi przez go��bie.

Za�ywnemu Wilhelmowi Zarembie daleko by�o jednak do tancerza. Chc�c przedosta� si� na strych przez niskie drzwiczki, straci� r�wnowag� i nast�pi� na r�k� trupa. Wzdrygn�� si� na widok napuchni�tego przedramienia. Md�o�ci wywo�a�a w nim zmasakrowana twarz zamordowanej: placek prawie go�ej sk�ry na g�owie, otwarte oczy zalane smugami ptasich odchod�w.

Poskromi� md�o�ci, prze�kn�� �lin�, przycisn�� chustk� do ust i nosa i napar� ramieniem na drzwiczki oddzielaj�ce go��bnik od strychu. Po sekundzie z ulg� wci�ga� w nozdrza zapach prania i krochmalu. W�r�d susz�cych si� prze�cierade� stali posterunkowy Socha i niski m�czyzna trz�s�cy si� w kacowych drgawkach. Na widok Zaremby mundurowy zasalutowa� i zacz�� odczytywa� g�o�no swoje notatki. � �W dniu dzisiejszym ten tu obywatel � Socha wskaza� na go��biarza i z trudem odczyta� nazwisko � Soliwoda Tadeusz, lat pi��dziesi�t trzy, wyznanie rzymskokatolickie, pomocnik kamieniarza i hodowca go��bi, zamieszka�y Lw�w, Skrzy�skiego 6, suterena, znalaz� na strychu tej�e kamienicy przy tej�e Skrzy�skiego 6 zw�oki kobiety� Ostatni raz by� tu tydzie� temu�. Tyle zd��y�em zapisa�, panie aspirancie.

Socha zamilk�, nieco zak�opotany kiepskim tempem swojego przes�uchania. Soliwoda blado�ci� m�g�by konkurowa� ze znalezionym przez siebie trupem.

��Niech pan teraz pisze, panie posterunkowy, dalszy ci�g przes�uchania, kt�re ja przeprowadz�. � Zaremba zainhalowa� si� zapachem myd�a do prania, a potem nagle zmieni� ton i krzykn�� na pomocnika kamieniarza. � Tak rzadko przychodzicie, Soliwoda, do tych swoich �mierdzieli?! Raz na tydzie�? Do jasnej cholery! Hodujecie go��bie, ale o nie nie dbacie? Wok� tylko smr�d i g�wno! Chcecie zap�aci� grzywn�?! Kto wam udost�pni� to pomieszczenie na hodowl�?

��W�a�cicil kaminicy, pan in�ynir Szlomo Gasthalter � zaj�cza� przera�ony Soliwoda. � Ja tu si bardzu cz�stu katulam [7], pani w�adzuchnu, ali ostatniu to trochi ten tegu. � Uderzy� si� kantem d�oni w szyj� i pr�bowa� si� u�miechn��, ale zaraz na jego oblicze powr�ci�o przera�enie, bo nie znalaz� w oczach aspiranta ani �ladu zrozumienia dla alkoholowego gestu.

��Wynajmujecie to pomieszczenie? � policjant dopytywa� si� surowo. � Ile p�acicie? Sta� was na to? Wie o tym financ?

��Ja za bezdurnu [8], pani w�adzuchnu. � Soliwoda przest�pi� z nogi na nog�. � Pan Gasthalter ta oszcz�dny, ta i str�a ni ma. C� zreperowa�, w�gil zrzuci� � to ja, zawszy ja. Pod chajrem [9]! A za to mogi te ptaszki tu trzyma�.

I go��biarz, i posterunkowy Socha byli zdenerwowani. To szybkie przes�uchanie napawa�o pierwszego strachem, drugiego za� irytacj�, poniewa� nie m�g� nad��y� ze sporz�dzaniem protoko�u. �lini� ogryzek o��wka i drapa� nim nerwowo po kartkach notesu. Zaremba machn�� r�k�, odwr�ci� si� od nich i wyszed� ze strychu na klatk� schodow�.

Poniewa� pora by�a przedpo�udniowa, k��bi� si� tutaj t�umek tylko kilkunastu os�b, sk�adaj�cy si� ze s�u��cych i emeryt�w. Ludzie buczeli i falowali, jednak nie o�mielili si� wst�pi� na ostatnie p�pi�tro, gdzie rozpiera� si� swym imponuj�cym brzuchem drugi posterunkowy z komisariatu IV, niejaki Janiszewski, i skutecznie zagradza� ciekawskim dost�p do miejsca zbrodni. Kilku ciekawskich robotnik�w w fartuchach pobliskiej Drukarni Mieszcza�skiej sta�o te� na galeryjkach, kt�re wisia�y nad ma�ym podw�rkiem, i usi�owa�o zajrze� przez szybk� na strych.

��Co to za ha�asy!? � rozsierdzony Zaremba wrzasn�� w stron� ludzi na schodach. � Prosz� cicho mi tu by�, wchodzi� na g�r� i identyfikowa� zw�oki. � Ujrzawszy konsternacj� na twarzach ludzi, krzykn��, akcentuj�c ka�de s�owo: � Patrze�, czy kto� zna zabit� kobiet�! Kto s�aby na �o��dku, niech nie wchodzi! Zrozumiano?

Ludzie kiwali ze zrozumieniem g�owami, a Zaremba spojrza� na posterunkowego Janiszewskiego.

��Prosz� ich pojedynczo wpuszcza�, panie posterunkowy. Mog� stan�� tylko w progu, nie dalej, aby niczego nie zadepta�. Jak kto� zakaszle i zechce rzyga�, to go natychmiast za �eb i na schody! Niech nikt mi tego go��bnika nie zarzyga! No co si� pan tak patrzy? Nie ma pan ochoty tam wchodzi�? Rozumiem pana. � Pozwoli� sobie na nik�y u�miech. � Ja te� nie widzia�em nigdy podobnej ohydy Ale tak trzeba. Ta kobieta nie ma przy sobie dowodu osobistego, wygl�da na zaniedban� pijaczk�. Jaki� jej kompan zg�osi zagini�cie, kiedy wytrze�wieje i zobaczy brak kole�anki. A to mo�e potrwa� A my musimy j� zidentyfikowa� jak najszybciej, rozumie pan? No to do dzie�a, panie posterunkowy!

Wszed� z powrotem na strych. Tam, w�r�d prze�cierade�, wci�� stali Socha i go��biarz Soliwoda. Obaj spojrzeli na Zaremb�, a w ich oczach widnia�o to samo pytanie.

��Do domu, Soliwoda! � zaordynowa� aspirant, odczeka�, a� go��biarz skwapliwie wykona rozkaz i odejdzie w uk�onach, po czym zwr�ci� si� do Sochy: � A pana, panie posterunkowy, poprosz� o obejrzenie strychu, dachu i wszystkich drzwi. Musimy sobie odpowiedzie� na pytanie: je�li zbrodniarz tu nie mieszka�, to jak m�g� dosta� si� na strych i do go��bnika? Tylko niczego prosz� nie dotyka�!

Socha przystawi� drabin� do w�azu na dach i zacz�� si� ostro�nie po niej gramoli�. �Same belbasy [10] w tym komisariacie IV� � pomy�la� Zaremba, patrz�c na jego p�kat� sylwet�, i zaraz si� zawstydzi�. Poklepa� si� ze smutkiem po w�asnym, te� niema�ym, bandziochu. Wyzywa w my�lach innych od belbas�w, a nie dalej jak dzisiaj jaki� mikry batiar, nie wiadomo sk�d go rozpozna� na ulicy i wrzasn�� na� �spuchlak [11] pulicaj!� Us�ysza� kroki na korytarzu, �ciszone rozmowy i skrzypienie desek na pode�cie, z kt�rego wychodzi�y dwie pary drzwi: jedne na strych, inne do go��bnika. Rozpocz�a si� identyfikacja zw�ok.

Poszed� do trzecich drzwi � pomi�dzy strychem a go��bnikiem � i ukucn��, zagl�daj�c przez szpar�. Obserwowa� twarze ludzi, kt�rzy stawali w progu i z obrzydzeniem spogl�dali na zmasakrowanego trupa. Z tych obserwacyj, kt�re czyni� bardzo niech�tnie na rozkaz naczelnika Urz�du �ledczego podinspektora Hieronima Kocowskiego, nic jednak nie mog�o wynikn��.

Zaremba nie by� w stanie zaobserwowa� jakichkolwiek oznak rado�ci lub chorobliwego zainteresowania, jakie mieli rzekomo okazywa� sprawcy przest�pstw, kt�rzy, jak twierdzi� dokt�r Iwan Pidhimy, cz�sto przychodz� na miejsce zbrodni. Ten jeden z najwybitniejszych medyk�w s�dowych i znawc�w psychologii przest�pczej zapozna� si� z t� i innymi nowinkami na licznych kursach w Warszawie i zarazi� nimi skutecznie nowego naczelnika. Zaremba, obci��ony nadmiarem obowi�zk�w, by� zdania, �e jego szef lepiej by zrobi�, gdyby zamiast s�ucha� psychologicznych sugestyj Pidhirnego, przyj�� do pracy nowego �ledczego. Szef za� post�pi� zupe�nie odwrotnie, ni� to sobie roi� Zaremba. Nie do��, �e nie wyst�pi� do komendanta wojew�dzkiego o nowy etat, to jeszcze po pierwszej lepszej awanturze zwolni� policjanta najlepszego z nich wszystkich, komisarza Edwarda Popielskiego.

Edziu � pomy�la� Zaremba � rzeczywi�cie mia� niewyparzon� g�b� ju� w gimnazjum, cho� przyzna� trzeba, �e atakowa� jedynie w ostateczno�ci i potrafi� wiele znie�� � jak cho�by ci�g�e upokorzenia od profesora biologii. Po raz pierwszy jednak w k��tni z Kocowskim postawi� wszystko na jednej szali � i przegra�. Niepotrzebnie wali� prosto z mostu temu �rcykowi z odg�rnego nadania, co o nim s�dzi, niepotrzebnie dra�ni� go swoimi manierami profesora i najwyszuka�sz� elegancj�, niepotrzebnie wci�� rzuca� �aci�skimi sentencjami i bez jego zgody pracowa� tylko wieczorami i nocami. Niepotrzebnie usprawiedliwia� swoje nieregulaminowe godziny pracy padaczk�, kt�ra na dobr� spraw� wed�ug wszelkich przepis�w wystarcza�a, by zwolni� go raz na zawsze z pracy w policji. A teraz Edziu jest wydalony ze s�u�by, zawaleni robot� koledzy Kacnelson i Grabski goni� w pi�tk�, a on sam musi korzysta� z pomocy takich g��b�w jak te dwa pampuchy z komisariatu IV i � �aden przecie� z niego psycholog! � zajmowa� si� obserwacj� potencjalnych sprawc�w, kt�rzy zawsze niby wracaj� na miejsce zbrodni.

��Gdzie jest Pidhirny, ten geniusz psychologii!? � g�o�no powiedzia� do siebie Zaremba, obserwuj�c przez szpar� mi�dzy futryn� a drzwiami, jak z obrzydzenia czerwienieje twarz jakiego� czeladnika. � Czemu on tu nie siedzi, w tych zasranych drzwiach, i nie wdycha tego smrodu? Ju� dawno powinien by�! Zawiadomi�em go przecie� dwie godziny temu, konowa�a jednego!

��Panie aspirancie, ju� sprawdzi�em wszystkie drzwi i w�azy na dach. � Socha nieoczekiwanie pojawi� si� za plecami Zaremby. � Je�li nie by� mieszka�cem tego domu i nie mia� kluczy�

��Czekaj pan! � Zaremba patrzy� na ostatniego identyfikuj�cego, robotnika w brezentowej bluzie. � Ju�, ju�, posterunkowy No, m�wcie, m�wcie!

��Musia� mie� klucze na strych albo otworzy� drzwi wytrychem � ci�gn�� Socha. � Nie m�g� si� dosta� przez dach, chyba �e jak�� drabink� linow�� Okoliczne kamienice s� wy�sze od tej� Ta ma tylko jedno pi�tro. Drzwi na strych s� zamykane na �a�cuch i k��dk� od strony klatki schodowej. � Wskaza� na kawa� �elaza wisz�cy u futryny. � Nie by�o na nich �adnego �ladu w�amania� Je�li wytrychem, musia� by� to dobry w�amywacz� Mo�e mia� klucz dorobiony�

��A t�dy? � Zaremba wymierzy� palcem w stron� niskich drzwi prowadz�cych ze strychu do go��bnika. � Przelaz� do s�siedniego pomieszczenia, tak? Te drzwiczki s� zamykane?

��Kt�re?

��No, te ma�e! � ponownie wskaza� na wej�cie do go��bnika.

��Nie � odpar� posterunkowy. � Zawsze s� otwarte, jak m�wi� ten Paliwoda�

��Soliwoda � poprawi� go aspirant.

��Tak, zawsze s� otwarte.

��A drugie drzwi z go��bnika, prowadz�ce na klatk� schodow�?

��S� zamykane na zasuw� od �rodka. Mo�e by� wcze�niej w go��bniku. I czeka� na star��

��Nikt by w go��bniku nie wytrzyma� od smrodu. � Zaremba nabra� tchu. � Morderca m�g� czeka� i siedzie� tylko na strychu�

��Na przyk�ad za tym � Socha wskaza� wann� wype�nion� do po�owy deszcz�wk�.

��Tak, macie racj�. A zatem albo by� ze staruch� um�wiony, albo ona tu w jakim� celu regularnie przychodzi�a i si� na ni� zaczai�. W takim razie kto� z mieszka�c�w musia�by j� zidentyfikowa�.

��Melduj�, �e nikt nie zidentyfikowa� zmar�ej! � wrzasn�� posterunkowy Janiszewski, kt�ry od d�u�szej chwili sta� w drzwiach na strych i przys�uchiwa� si� rozmowie.

��Ja j� zidentyfikowa�em � powiedzia� znany Zarembie g�os. � Dokt�r Iwan Pidhimy wszed�, najwyra�niej nie zauwa�ony, do go��bnika i teraz, przedostaj�c si� na strych, wychyli� g�ow� spod niskiej futryny. � Zidentyfikowa�em j�. Mo�e nie jestem geniuszem psychologii, jak to pan raczy� zauwa�y� w swoim monologu przed chwil�, aspirancie Zaremba, mo�e i jestem konowa�em, ale� � medyk wynurzy� si� ca�kiem z ma�ego otworu i stan�� wyprostowany przed policjantem � ale syhlityk�w w tym mie�cie to ja zna�em kiedy� wszystkich.

NAD OGRODEM JEZUICKIM ZAPADA� WIECZORNY PӣMROK, kt�ry zamazywa� kontury przedmiot�w. Z okrytymi bia�ym kwieciem krzewami ca�kiem by si� zla�y bia�e studenckie czapki, gdyby nie dym papieros�w, kt�ry je otacza�. Cylindry dw�ch starych Izraelit�w graj�cych w szachy na �awce przy rze�bie alegorii �ywotnych si� natury ca�kiem by znik�y na czarnym tle pot�nego d�bu, gdyby nie gazowy p�omie� latarni, kt�ry nagle zasycza� i zaja�nia�, zapalony przez s�dziwego latarnika. Dwie m�ode dziewczyny, najwyra�niej czekaj�ce na swych kawaler�w przy wej�ciu od ulicy Kraszewskiego, niew�tpliwie przyci�gn�yby wzrok stoj�cego na balkonie Popielskiego, gdyby ten�e by� w swojej zwyk�ej jurnej formie i w swoim normalnym usposobieniu Tymczasem jego jurno�� zanika�a w szybkim tempie, co zosta�o wczoraj bole�nie wy�miane przez knajpian� dziwk�, a nastr�j mia� wi�cej ni� pod�y, nie tylko zreszt� z tego powodu. Pali� papierosa skr�conego z kiepskiego tytoniu i wpatrywa� si� w szczup�� posta� znikaj�c� na wysoko�ci kawiarni zbudowanej w stylu zakopia�skim. By� to gimnazjalista Heniek Andru � syn, kt�rego ojciec, majster tokarski, ostatkami ci�ko zdobywanych pieni�dzy podtrzymywa� swoje nadzieje na utrzymanie potomka w IV Gimnazjum Klasycznym imienia D�ugosza. Heniek ju� po raz drugi repetowa� z �aciny i Popielskiemu przypad�o w udziale trudne i, jak si� po kilku lekcjach okaza�o, niewykonalne zadanie powt�rzenia z ch�opcem gramatyki �aci�skiej na tyle, by by� w stanie przet�umaczy� wyj�tki z Cezara, Neposa i Fedrusa i otrzyma� promocj� do klasy pi�tej. Po ka�dych korepetycjach z He�kiem jama ustna korepetytora zamienia�a si� w Sahar�, a jego m�zg w skostnia�� Antarktyd�. Niewielka suma l�dowa�a w portfelu Leokadii, a Edward si�ga� po pi�ro i papier, by napisa� w ko�cu list do ojca ch�opca, w kt�rym mia� wym�wi� to zlecenie, a same lekcje okre�li� jako �podtrzymywanie agonii�. Jak dot�d wci�� tego nie uczyni�. Przelicza� po raz nie wiadomo kt�ry, ile zarobi na o�miu godzinach korepetycyj miesi�cznie, i zamiast po papier listowy si�ga� po papierosa, a potem wychodzi� na balkon, jednym uchem s�uchaj�c dzieci�cego g�osiku Rity, kt�ra bawi�a si� z Hann� w jej s�u�b�wce, drugim za� � monotonnych litanij odmiany francuskich czasownik�w nieregularnych, jakie dochodzi�y z pokoju jego kuzynki.

Po zgaszeniu niedopa�ka zaczerpn�� g��boko tchu. Teraz kolejny ucze�, syn dyrektora finansowego Zarz�du Miejskiego, niejaki Bolek Szandrowski. Tego pi�tnastolatka ju� tak udr�czy� trygonometri�, �e �w potrafi� rozwi�zywa� nawet r�wnania z tej dziedziny. Nauczyciel cieszy� si� z tego powodu niewymownie, bo dzisiaj m�g� z czystym sumieniem przej�� do ulubionych przez siebie zagadnie� � do tr�jmianu kwadratowego z jego pi�knymi parabolami i z precyzyjnymi wzorami Vi�te�a. A potem, po tych wszystkich korepetycjach, zje z c�rk� i kuzynk� placki ziemniaczane, kr�tko podrzemie, a oko�o dziesi�tej usi�dzie w ciszy gabinetu w �agodnym �wietle lampy z zielon� umbr�, otworzy komedie Plauta i przygotuje si� do wyk�adu, kt�ry miesi�c temu zleci�o mu studenckie Ko�o Filologiczne, oferuj�c wcale niema�e honorarium.

Ujrzawszy Bolka Szandrowskiego zbiegaj�cego strom� ulic� wzd�u� parku, Popielski wszed� do mieszkania i zamkn�� drzwi balkonowe. Napawaj�c si� radosnym �miechem c�rki dobiegaj�cym ze s�u�b�wki, poprawi� bon�urk�, sprawdzi� poziom atramentu w wiecznym watermanie i zasiad� w gabinecie. Po chwili rozleg� si� dzwonek u drzwi i Hanna wprowadzi�a ucznia. Za jej plecami kry�a si� rozbawiona Rita, kt�ra koniecznie chcia�a roz�mieszy� ojca: stroi�a dzikie miny, robi�a zeza i opar�szy kciuki na skroniach, macha�a szybko d�o�mi. Potem znacz�co zacisn�a dwa palce na nosie.

Popielski, zdziwiwszy si� tym ostatnim gestem, u�miechn�� si� do dziecka, zamkn�� drzwi, skin�� g�ow� Szandrowskiemu i za��da� od niego zeszytu z zadaniami domowymi. My�lami by� daleko � przy kolacji z rodzin� i przy rozbieraniu metrycznym Plautowych wierszy, kt�rej to trudnej sztuki mia� nauczy� przysz�ych filolog�w na zebraniu ko�a studenckiego. Nic dziwnego, �e nie dos�ysza� s��w ucznia.

��Prosz� powt�rzy� � Popielski otrz�sn�� si� z zamy�lenia.

Szandrowski podszed� bli�ej i gwa�townie wypu�ci� powietrze z p�uc. Cuchn�cy oddech wystrzeli� z jego ust jak truj�ca chmura. �Wo� gotuj�cych si� hormon�w z dodatkiem spr�chnia�ych z�b�w � pomy�la� poblad�y ze wstr�tu Popielski � wy�artych dziur po dropsach i landrynkach w po��czeniu z odorem ropy zamkni�tej w kana�ach z�bowych�.

��Nie mam, panie profesorze. � Bolek przest�pi� z nogi na nog�. � Nie odrobi�em.

��Dlaczego? � Korepetytor cofn�� si� z fotelem a� pod okno.

��Nie wiedzia�em jak � odpar� ucze�. � Zreszt� nie mia�em czasu. Wracam prosto z zaj�� sportowych. Gramy mecz z tr�jk�.

Smr�d dopad� nozdrzy Popielskiego mimo sporej odleg�o�ci, o kt�rej s�dzi�, �e b�dzie skuteczn� blokad� dla odoru. Nauczyciel wyobrazi� sobie, jak w czasie tej lekcji pochyla si� nad Bolkiem i sprawdza podstawiane przez niego wzory. Do �mierdz�cego oddechu do��czy si� w�wczas wo� brudnego sportsmena � niemyte stopy, zaple�nia�e pachy, sklejone w�osy Wyobra�nia Popielskiego wyzwoli�a silny skurcz �o��dka, do ust nap�yn�a mu �lina.

Szybko wsta�, otworzy� okno i wyjrza� na podw�rze. Od�r smo�y, kurzu i pomyj by� cudownym zapachem z por�wnaniu z miazmatami, jakie wydziela� ucze�. Popielski nabra� powietrza i odwr�ci� si� do ch�opaka.

��Prosz� st�d wyj�� i nie przychodzi� tu wi�cej w takim stanie! � powiedzia� powoli, aby jak najd�u�ej by� na wydechu.

��A niby w jakim to stanie? � zapyta� hardo Szandrowski.

��Po zaj�ciach sportowych.

��A to dlaczego? � ch�opak podni�s� g�os.

��Bo �mierdzisz niezno�nie! Jak kloaka!

Ucze� schowa� zeszyty i spogl�da� d�ugo na nauczyciela. Ten nie m�g� dobrze zinterpretowa� przeci�g�ego spojrzenia. Mog�o oznacza� pokor� lub gniew.

��Ja te� mam do�� pana. � Oznacza�o to drugie. � I widoku pa�skiej �ysej pa�y!

Ta d�u�sza wypowied� Szandrowskiego omal nie powali�a Popielskiego smrodem.

��Won!!! � rykn��.

Ucze� splun�� na dywan i wybieg� szybko z mieszkania. Popielski nie goni� go. Po pierwsze, efekt jego po�cigu za sportsmenem by�by marny, a po drugie � dogonienie wi�za�oby si� z osobistym kontaktem. A tego za wszelk� cen� chcia� unikn��. By� szcz�liwy, �e ju� nie musi obcowa� z Bolkiem Szandrowskim, �e stoi w otwartym oknie gabinetu i wdycha aromaty przegrzanego podw�rka.

Do gabinetu wbieg�a Rita.

��Papo, czemu ten pan tak szybko od papy wyszed�?

��Bo by� nieprzygotowany do lekcyj, moja ma�a, i nakrzycza�em na niego. Widzisz? Musisz by� zawsze dobrze przygotowan�, bo inaczej pan profesor nakrzyczy na ciebie w szkole.

Popielski chwyci� dziecko i przytuli� je mocno. Wdycha� z czu�o�ci� zapach taniego szamponu bij�cy z mytych cz�sto w�os�w c�rki, delektowa� si� jej czystym oddechem.

��P�jdziemy teraz na juraszki do Zalewskiego, kochanie?

��Nie zd��ysz, Edwardzie. � Leokadia stan�a w drzwiach i kiwn�a g�ow� uczennicy, z kt�r� w�a�nie sko�czy�a lekcje francuskiego. � Poza tym juraszki to ju� dla nas zbyt drogi gips.

Ojciec i c�rka spojrzeli na Leokadi�. Taksowali jej szczup�� i zgrabn� sylwetk�, poci�g�� twarz, nienaganny makija� i w�osy r�wno przyci�te nad karkiem. I ka�de z nich zwr�ci�o uwag� na co� innego: ojciec na po�czochy kuzynki przyniesione dzisiaj przez Hann� od �artystycznej repasacji� i na pomalowane na karminowo paznokcie; dziecko na zaci�te usta ciotki, kt�re przed chwil� zakaza�y jej wyj�cia z tatusiem na ulubione pierniki.

��A dlaczeg� to nie zd��ymy, Lodziu? � zapyta� Edward, targany z�ymi przeczuciami.

��Bo za czterdzie�ci minut � Leokadia spojrza�a na zegarek, a potem do notesu, z kt�rym si� nie rozstawa�a � przychodzi ostatni ucze�, Artur Batler. Masz z nim t�umaczy� Ksenofonta.

Popielski zacisn�� szcz�ki tak mocno, �e ich mi�nie zadrga�y pod sk�r�. Wyj�� z kieszeni z�ot�wk�, starannie j� obejrza� i schowa� z powrotem. Potem poda� r�k� c�rce i wyszed� z ni� do przedpokoju, mijaj�c bez s�owa Leokadi� i nie patrz�c jej w oczy. Ma�a, uczepiona ojcowskiej d�oni, podskakiwa�a weso�o.

��Ubierz si�, kochanie! � powiedzia� ojciec. � Idziemy na juraszki!

Leokadia spogl�da�a na Edwarda bez wyrazu. Notes by� jakby przyklejony do jej bezw�adnie opuszczonej d�oni. Widnia�y w nim r�wno zapisane terminy korepetycyj i tabelki z podsumowaniem codziennych wydatk�w.

��Wyrzuci�e� dzi� jednego ucznia � powiedzia�a Leokadia po niemiecku, aby Rita nie rozumia�a. � I nie przyjmiesz drugiego. Stracili�my ca�e pi�� z�otych.

��Oddam ci dubeltowo � odpowiedzia� w tym�e j�zyku, przecieraj�c buty z kurzu mi�kk� szmatk� i unikaj�c wzroku kuzynki.

Zna�a bardzo dobrze te obietnice bez pokrycia. Namno�y�o si� ich sporo w ostatnich dw�ch latach. Wiele sobie obiecywa�a po Edwardzie, ale od dekady nic si� nie zmienia�o. Chyba �e na gorsze. Ca�y �wiat ulega� z�ym przemianom. Oszcz�dno�ci topnia�y, ludzie, zgn�bieni kryzysem rzucali si� z okien hotelu �George�a�, jak ostatnio pewien w�a�ciciel ziemski z Wo�ynia, a ma�a Rita coraz bardziej jej nie lubi�a. Tylko piwnozielone oczy Edwarda niezmiennie emanowa�y t�pym uporem.

��Co mam powiedzie� Arturowi Baderowi, kiedy przyjdzie? � zapyta�a cicho.

��Moja droga, m�w, prosz�, wszystkim moim uczniom tylko jedno � powiedzia� powoli, patrz�c zdecydowanie w jej wielkie oczy � �eby u�ywali myd�a i proszku do z�b�w.

NACZELNIKOWI URZ�DU �LEDCZEGO Hieronimowi Kocowskiemu zaufany szpicel ju� dawno doni�s�, i� podw�adni nazywaj� go Darem Stolicy. Przyj�� to przezwisko nader spokojnie, bo zdawa� sobie spraw�, �e we Lwowie cz�owiek z zewn�trz, i to w dodatku z Warszawy, nie mo�e liczy� na przyj�cie z fanfarami. Lwowiacy wykazywali bowiem jakie� galicyjskie i metropolitalne samouwielbienie, kt�re na szcz�cie nie by�o zapiek�e i nienawistne, lecz raczej wyrozumia�e i �agodne. Wyra�a�o si� ono nie w niech�ci czy w agresji, lecz raczej w traktowaniu z g�ry ka�dego �nie � lwowskiego pacana�, kt�remu wci�� trzeba t�umaczy�: �A u nas, we Lwowi��

O ile jednak Kocowski m�g� przymkn�� oko na lwowski patriotyzm, o tyle nie m�g� si� zgodzi�, aby podwa�a� on jego zawodow� pozycj�. A tak w�a�nie si� sta�o, gdy po raz pierwszy zjawi� si� w nowym miejscu pracy. Po przekroczeniu progu dawnej siedziby austriackiej �andarmerii spotka� swego pierwszego donosiciela. Podszed� do niego w�wczas pewien pracownik, pok�oni� si� uni�enie i wyszepta� mu na ucho, �e przyszli podw�adni widzieliby na tym stanowisku nie jego, lecz kogo� spo�r�d nich samych. Wtedy naczelnik us�ysza� po raz pierwszy nazwisko i natychmiast je znienawidzi�.

Cz�owieka o tym nazwisku nie by�o ju� po�r�d ludzi, kt�rzy teraz gabinet zwierzchnika nape�niali wonnym dymem dobrego tytoniu. Zgromadzeni wys�uchali w�a�nie dono�nego g�osu aspiranta Wilhelma Zaremby i jego relacji z miejsca zbrodni i wpatrywali si� w szar� kopert� le��c� demonstracyjnie na �rodku biurka naczelnika. Widnia� na niej napis �Wielmo�ny Pan Naczelnik Hieronim Kocowski�.

��Dobrze, dzi�kujemy ju� panu aspirantowi Zarembie. � Adresat listu podrapa� si� po d�oni. � Zanim przejdziemy do sensacyjnej zawarto�ci tej koperty � podj�� nowy w�tek a wspomniany przedmiot przesun�� po blacie i spojrza� znacz�co na doktora Iwana Pidhirnego � poprosimy, aby pan dokt�r podzieli� si� z nami raczy� swoimi wa�kimi spostrze�eniami.

��Tak, moi panowie � odpar� Pidhimy, na kt�rym dworska uprzejmo�� naczelnika nie zrobi�a wi�kszego wra�enia � zacznijmy od identyfikacji. Zamordowana to Luba Bajdykowa, lat sze��dziesi�t, wyznania rzymskokatolickiego, zamieszka�a na Lewand�wce przy Szewczenki. Zna�em j� osobi�cie, poniewa� by�a moj� pacjentk� w czasach, gdy praktykowa�em jako lekarz chor�b p�ciowych. Ot� Luba Bajdykowa, moi panowie, trudni�a si� wr�biarstwem i pami�tam, �e jako sprawc� zaka�enia wskaza�a jednego z klient�w, kt�rym wr�y�a. Dobrze to pami�tam, bo nie codziennie ma si� pacjentk� woro�ych� [12]. Tak, moi panowie, pani Bajdykowa stawia�a karty, wr�y�a z kuli, a co najciekawsze, oblicza�a r�wnie� horoskopy�

Medyk przerwa�, by zapali� papierosa, i zapatrzy� si� w dyplom naczelnika informuj�cy o zaj�ciu przez tego� pierwszego miejsca w konkursie strzeleckim dla wy�szych oficer�w policji, zorganizowanym w Sarnach r�wno rok wcze�niej.

��Dlaczego pan m�wi, �e jej dzia�alno�� astrologiczna �to najciekawsze�? � zapyta� aspirant Walerian Grabski, policjant o wygl�dzie i umys�owo�ci poczciwego i nader dok�adnego urz�dnika. � Woro�ycha to woro�ycha, niewa�ne, czy wr�y z gwiazd, czy z fus�w� Dlaczeg� ta astrologia mia�aby by� czym� wyj�tkowym?

��Troch� si� pan myli, panie aspirancie � wtr�ci� si� m�ody przodownik Herman Kacnelson, kt�rego ci�ty j�zyk i wyszukana elegancja przypomina�y Kocowskiemu znienawidzonego przez siebie cz�owieka. � Wst�pna praca astrologa polega na dokonywaniu skomplikowanych oblicze�. Do jej uprawiania nie wystarczy szklana kula, czarny kot na parapecie i kilka w�dek dla elokwencji.

��Ma pan racj�. � Pidhirny kiwn�� g�ow�. � Luba Bajdykowa sporz�dza�a skomplikowane horoskopy�

��A mo�e w tej kopercie jest horoskop? � Kacnelson nie wytrzyma� i spojrza� na biurko.

��Cierpliwo�ci, przodowniku. � Kocowski sprawia� wra�enie, jakby chcia� uderzy� podw�adnego po �apach. � Zaraz poznamy jej zawarto��.

��Ot� odpowiadam na pytanie aspiranta Grabskiego � ci�gn�� Pidhirny. � Powiedzia�em, �e dzia�alno�� astrologiczna zabitej by�a czym� najciekawszym, poniewa� kojarzymy takich ludzi, no� z jak�� elegancj�, wytworno�ci�. Przyjmuj� interesant�w w dobrych dzielnicach, w gabinetach maj� kunsztowne ozdoby, katalogi jak w bibliotece�

��R�nie z tym bywa. � Zaremba roze�mia� si�. � Pami�tacie panowie spraw� rzekomego profesora Mariniego? Okaza� si� Anglikiem z Ko�omyi [13], zwyk�ym hebesem [14], kt�ry wr�y� w szopie. Zobaczmy, mo�e w tej kopercie s� akta jakich� wr�bit�w� A mo�e samej zamordowanej�

��Do rzeczy! � ofukn�� go Kocowski. � Prosz� wys�ucha� relacji doktora. Przypominam panom, gdyby kt�ry� z was jeszcze nie wiedzia�, �e nasze zebranie to odprawa �ledcza, a nie pogaw�dka ani wspomnienia z dawnych chwalebnych lat! I prosz� nie ekscytowa� si� zawarto�ci� mojej koperty jak sztubaki w tingel-tanglu!

��Luba Bajdyk � dokt�r zaakcentowa� to nazwisko na ostatni� sylab� � nie by�a elegancka ani wytworna. By�a brudna, zaniedbana i chora. Poza astm� i cukrzyc� cierpia�a na dwa gro�niejsze schorzenia, co wykaza�a moja autopsja. Pierwsze to marsko�� w�troby. Ten organ by� powi�kszony, twardy i usiany guzkami � typowa cirrhosis hepatis w�a�ciwa alkoholikom. Pozosta�o jej nie wi�cej ni� dwa, trzy lata �ycia, gdyby nie r�ne zmiany narz�dowe posyfilityczne� Tak, drodzy panowie � medyk napawa� si� zdziwionymi spojrzeniami policjant�w � ta wr�ka mia�a ostatnie stadium luesu. W czasie pierwszej i jedynej wizyty u mnie, dobrych kilka lat temu, przepisa�em jej salwarsan. Wi�cej ju� do mnie nie przysz�a. Mo�e jej si� wydawa�o, �e zwalczy�a syfilis? A tymczasem on z�era� j� od �rodka� Ot� to tyle, drodzy panowie, o jej identyfikacji i schorzeniach. A teraz co do okoliczno�ci �mierci� Zosta�a zaatakowana od ty�u. �wiadcz� o tym rozleglejsze obra�enia na przodzie szyi. W�a�nie tam stwierdzi�em g��bok� bruzd�, uczynion� czym� d�ugim, w�skim i szorstkim, mo�e sznurem? Jednak �mier� nie nast�pi�a w wyniku zadzierzgni�cia, o nie! P�tla nieub�aganie j� d�awi�a i wtedy prawdopodobnie utraci�a na chwil� przytomno��, co zapewne wykorzysta� sprawca do tego. � Otworzy� swoj� eleganck� akt�wk� z t�oczonej sk�ry i wyj�� z niej szczypcami pi�ciocalowy gw�d�. � Otworzy� jej usta i poprowadzi� ten oto gw�d� po podniebieniu, aby go przymierzy� w odpowiednie miejsce, a nast�pnie go mocno wbi�. Ostrze wesz�o w mlecz, czyli w stos pacierzowy, od razu. �mier� by�a natychmiastowa. To wszystko, co mam panom do powiedzenia.

��A co mo�na wywnioskowa� o mordercy na podstawie analizy �lad�w na miejscu zbrodni? � Kocowski podszed� do okna, otworzy� je i do zadymionego wn�trza wp�yn�o �wie�e powietrze wraz z okrzykami dzieci t�ocz�cych si� pod �r�de�kiem bij�cym z kranu przy murze ko�cio�a.

��Mo�e by� dekarzem � wtr�ci� si� Zaremba. � To typowy gw�d� do dekarskich�

��Raczej lekarzem � zauwa�y� Kacnelson. � Zwyk�y bandzior wbi�by jej gw�d� po prostu w g�ow�. A ten musia� wiedzie�, gdzie jest mlecz. Kt�ry z pan�w to wie?

��S�uszny wniosek. � Pidhirny spojrza� na Kacnelsona z uznaniem. � Morderca mo�e nie by� medykiem, ale na pewno mia� jakie� poj�cie o anatomii cz�owieka. Gw�d� wbity w czo�o u�mierci mo�e w po�owie wypadk�w, natomiast gw�d� wbity w mlecz � zawsze i natychmiast. A gwo�dzie dekarskie � teraz spojrza� na Zaremb� z pewnym politowaniem � s� do kupienia w ka�dym sklepie �elaznym i kupuj�cy nie musi si� legitymowa� przynale�no�ci� do cechu dekarzy.

Medyk umilk� i zamy�li� si� g��boko.

��Ale jeszcze jedno, doktorze! Najwa�niejsze! � ponagli� Kocowski.

��Najwa�niejsze i przera�aj�ce � dopowiedzia� Pidhirny. � Zmar�a mia�a nad czo�em wyci�te w�osy Ten placek go�ej sk�ry tworzy jakby nieregularny r�wnoleg�obok Sprawca mo�e by� perwersantem, wycina� kobiece w�osy i ekscytowa� si� nimi. A oto inne moje wnioski. Prawie pewne jest to, �e by� znajomym ofiary. Z dw�ch powod�w. Po pierwsze, Luba Bajdykowa nie mieszka�a w miejscu zamordowania i nikt jej tam nie zna�� Co by tam robi�a, gdyby nie by�a z kim� um�wiona? A um�wi� si� mog�a na obskurnym strychu tylko z kim�, kto jej s�ono zap�aci�, albo z kim�, kogo si� nie obawia�a, ergo kto by� jej znany. Po drugie, w jej stanie zdrowia taka wyprawa na koniec miasta i wchodzenie po schodach na poddasze by�y bardzo wyczerpuj�ce. Musia�a mie� zatem wa�ny pow�d, by wspina� si� do tego go��bnika. S�dz�, �e sprawca j� czym� zwabi�, mo�e co� jej obieca�, a na pewno wcze�niej si� z ni� um�wi�. A zatem to drugi argument, �e musia� j� zna�. Je�li morderca siedzia� na strychu za wanienk� i czeka� na ofiar�, co s�usznie, moim zdaniem, zosta�o zasugerowane w raporcie pana Zaremby, mo�emy o nim powiedzie�, �e jest cierpliwy i systematyczny, �e zna� ten strych i jego po��czenie z go��bnikiem wcze�niej, �e podrobi� klucz albo wykorzysta� idealnie dopasowany wytrych. Mo�e by� w�amywaczem albo �lusarzem� Jest pan rozczarowany, panie naczelniku � spojrza� na Kocowskiego � �e wiem o nim tak ma�o? To wcale nie ma�o � odpowiedzia� na wyimaginowany zarzut, cho� naczelnik czyni� znaki, �e wcale nie jest rozczarowany. � Przykro mi. Jestem tylko psychologiem i patologiem, nie czarodziejem. Nie potrafi� wywnioskowa� narodowo�ci przest�pcy z jednego pozostawionego przez niego peta, kt�ry policjanci z komisariatu IV znale�li za wann�.

��Na szcz�cie nie musimy si� ju� martwi� o jego narodowo��. � Kocowski rozpar� si� wygodnie w swoim fotelu i siorbn�� herbaty ze szklanki. � Wiemy na pewno, �e nie jest Polakiem.

Zapad�a cisza. Naczelnik si�gn�� po tajemnicz� kopert�. Szczypcami medyka wyj�� z niej jak�� kartk� i po�o�y� na biurku. Widnia� na niej rz�d hebrajskich liter, najwyra�niej wyci�tych z jakiej� �ydowskiej gazety. Guma arabska wyp�yn�a spod kilku wyci�tych kwadrat�w i st�a�a na ich brzegach.

��Otrzyma�em t� zaadresowan� do mnie kopert� dzi� rano. Kto� j� wrzuci� do naszej skrzynki anonimowych doniesie�. �adnych odcisk�w palc�w. Trzydzie�ci sze�� hebrajskich liter pisanych jedna za drug�, bez �adnej przerwy, w jednej linijce. Jakby jedno trzydziestosze�cioliterowe s�owo. Czy mo�e nam pan co� z tego przet�umaczy�, panie Kacnelson?

��To, �e nosz� dziwne nazwisko � odpar� gniewnie zapytany, nawet nie patrz�c na wycinank� � nie znaczy, �e musz� zna� hebrajski. By� mo�e mam jakich� �ydowskich przodk�w jak wielu Polak�w! A moje nieszcz�sne imi� Herman jest, jak pan naczelnik doskonale wie, niemieckie, nie �ydowskie!

��Ale� oczywi�cie � popar� go Zaremba. � Znajomo�� hebrajszczyzny nie jest zarezerwowana dla os�b o mniej lub bardziej pewnym �ydowskim pochodzeniu. Znamy wszyscy bardzo dobrze Polaka, kt�ry tu pracowa� do niedawna� On zna �wietnie j�zyki staro�ytne, w tym hebrajski biblijny�

��Niech pan mi nawet nie wspomina o Popielskim, o tym pijaku i degeneracie! � krzykn�� Kocowski.

��Ponadto wci�� nie rozumiem � ci�gn�� uparcie Zaremba � co to d�ugie s�owo ma wsp�lnego z Lub� Bajdykow�.

��Do tej przesy�ki co� do��czono. � Kocowski z ulg� przyj�� zej�cie rozmowy z tematu swego dawnego podw�adnego.

Zapad�a cisza, naczelnik si� uspokoi� i u�miecha� tajemniczo, najwyra�niej bawi�a go rola iluzjonisty wyci�gaj�cego kr�lika z cylindra. Zn�w si�gn�� do koperty i wyj�� z niej szczypcami k��b t�ustych w�os�w.

��Mo�e nam pan zechce powiedzie�, doktorze, co to mianowicie jest. � Spojrza� na medyka i roz�arzonym ko�cem papierosa zakre�li� kr�g wok� le��cego przedmiotu.

��Nie ma �adnej w�tpliwo�ci � Pidhirny wsta� i powi�d� po zebranych nauczycielskim wzrokiem � �e s� to w�osy zamordowanej Luby Bajdykowej, kt�re jej wyci�to nad czo�em.

Zapad�o milczenie, kt�re przerwa� Zaremba.

��Kogo� w�r�d nas brakuje � powiedzia�. � Pewnego degenerata. Zabi� jeden degenerat, czyli ta sprawa jest w sam raz dla drugiego degenerata.

OSTATNI RAZ EDWARD POPIELSKI STA� na uniwersyteckiej katedrze w roku 1907. Mia� wtedy lat dwadzie�cia jeden, by� przepe�niony naukowym zapa�em, zachwyca� si� teori� Cantora i roi� marzenia o wtargni�ciu w �wiat matematycznej niesko�czono�ci. Dwadzie�cia trzy lata temu by� w Wiedniu duszny kwietniowy dzie�. Popielski dobrze go zapami�ta�, bo wtedy w�a�nie ujrza� zwiastun strasznej choroby, dot�d u�pionej i przyczajonej. Tamtego w�a�nie dnia poprosi� profesora Franza Mertensa, aby mu pozwoli� publicznie przedstawi� pewn� w�tpliwo�� co do dowodu K�niga na Gaussowe prawo wzajemno�ci. Nad dowodem tym Popielski siedzia� od tygodnia i wydawa�o mu si�, �e znalaz� w nim pewn� luk�. Ju� mia� wskaza� profesorowi i kolegom z Seminarium Matematycznego Uniwersytetu Wiede�skiego punkt krytyczny, w kt�rym jedna formu�a w spos�b pozornie oczywisty wynika z innej, kiedy poczu� ostry zawr�t g�owy i ca�kowicie zapomnia�, na czym polega s�abo�� wywodu K�niga. Po kilku minutach t�pego wpatrywania si� w tablic� targn�y nim lekkie drgawki i z przera�liw� pustk� w g�owie zszed� z katedry, odprowadzany zdziwionym wzrokiem profesora Mertensa i ironicznymi spojrzeniami koleg�w. Tydzie� p�niej, w czasie szachowej rozgrywki w parku Prater dozna� pierwszego od czas�w dzieci�stwa napadu epilepsji. Zawr�t g�owy w Mathematisches Seminar i atak w parku mia�y, jak to stwierdzi� nazajutrz s�dziwy i znany medyk wiede�ski dokt�r Samuel Mond, t� sam� przyczyn�: promienie �wiat�a rozszczepionego li��mi i ga��ziami drzew. To one powoduj� epilepsiam photogenicam � zdiagnozowa� dokt�r i nakaza� unikania wszelkiego migotania �wiat�a, zw�aszcza dziennego. To w praktyce wi�za�o si� z codziennym noszeniem ciemnych okular�w i z przej�ciem na wieczorno � nocn� aktywno�� �yciow�. W ten oto spos�b m�ody Edwar Popielski musia� zrezygnowa� ze studi�w matematycznych, kt�rych poranny plan zaj�� wi�za� si� z nieuniknionym roz�wietlaniem s�o�cem wychodz�cych na wsch�d okien sali wyk�adowej, i wybra� inne studium i inne wyk�ady � takie, kt�re odbywa�y si� o zmroku. Gros takich zaj�� oferowa�o tylko uniwersyteckie seminarium filologiczne i nieszcz�sny epileptyk w kr�tkim czasie musia� si� przemieni� z matematyka w studenta j�zyk�w klasycznych. Pochodz�cy z Wielkopolski profesor Franz Mertens pociesza� go po polsku, podkre�laj�c, i� od matematyki nie jest tak bardzo daleko do greckiej i �aci�skiej gramatyki i metryki, po czym ofiarowa� mu na odchodne dysertacj� doktorsk�, kt�r� napisa� by� po �acinie i opatrzy� kunsztownym tytu�em De func � tione potentiali duarum ellipsoidium homogenearum [15]. S�owa profesora Popielski wzi�� sobie mocno do serca i jako filolog po�wi�ci� si� wy��cznie gramatyce historycznej oraz archaicznej metryce �aci�skiej i z tej ostatniej dziedziny doktoryzowa� si� w roku 1914. Z �kr�lowej nauk� jednak ca�kiem nie zrezygnowa�, poniewa� to korepetycje z matematyki i pobocznie z �aciny dawa�y mu utrzymanie w okresie przedpolicyjnym i popolicyjnym, czyli od ko�ca wojny do roku 1921 i siedem lat p�niej, kiedy zosta� przez Kocowskiego z hukiem wyrzucony z Urz�du �ledczego lwowskiej policji.

Teraz, dwadzie�cia trzy lata po wiede�skim za�mieniu, sta� za pulpitem wyk�adowym w Zak�adzie Filologii Klasycznej lwowskiego Uniwersytetu Jana Kazimierza i porz�dkowa� przed wyk�adem swe notatki. By nie dopu�ci� parali�uj�cej my�li o powt�rce wiede�skiego zdarzenia, stara� si� skupi� wy��cznie na temacie wyk�adu. Dla u�atwienia koncentracji zamkn�� oczy, wdycha� wiosenne aromaty dochodz�ce przez otwarte okno i jakby z oddali s�ucha� s�owa wst�pnego, kt�re wyg�asza� wychud�y student w binoklach, przewodnicz�cy m�odzie�owego Ko�a Filologicznego. Po konwencjonalnych s�owach podzi�kowania za wsparcie organizacyjne skierowanych do nieobecnego dzisiaj prezesa nauczycielskiej komisji egzaminacyjnej profesora Konstantego Chyli�skiego student przeszed� do rzeczy.

��Na artyku� pana doktora Popielskiego � zacina� si� m�wca, odczytuj�c swe notatki � pod tytu�em Versuch einer quasi-mate � matischen Analyse des plautinischen Sprachverses [16] natrafi�em zupe�nym przypadkiem w �Sprawozdaniach Dyrekcyi Cesarsko � Kr�lewskiego Gimnazyum w Przemy�lu� za rok 1914, w kt�rym to w�a�nie roku pan dokt�r pracowa� w tym�e zak�adzie naukowym jako suplent. Publikacj� ow� przeczyta�em nie bez trudno�ci, lecz z wielkim zainteresowaniem, poniewa� ma ona �wietne zastosowanie praktyczne i u�atwia rozbi�r wierszy Plauta, co jest dla niekt�rych moich koleg�w pi�t� achillesow�, bynajmniej nie dlatego, �e nasi profesorowie �le tego nauczaj�. � Student spojrza� z niejak� obaw� na profesora Jerzego K�apkowskiego, kt�ry siedzia� na sk�rzanym fotelu osobno, przed ca�ym audytorium. � Ale� nie! To po prostu jest bardzo trudne dla kogo�, kto nie przerabia� Plauta i Terencjusza w gimnazjum. A dzi�, niestety, nie przerabia si� ju� tych autor�w. Nie zrozumia�em jednak wszystkiego z niemieckiego tekstu pana doktora� St�d zaproszenie ze strony naszego ko�a, by prelegent obja�ni� nam raczy� co wi�ksze zawi�o�ci. Bardzo prosz�, panie doktorze, oddaj� panu g�os.

Popielski wsta� i spojrza� najpierw w okno, a potem na s�uchacz�w. Nie, nic nie przypomina�o mu wiede�skiego Seminarium Matematycznego. Zbyt wiele r�nic, by skutek m�g� by� ten sam. Za oknem nie widzia� podcieni dziedzi�ca wiede�skiego uniwersytetu, lecz kwitn�cy Ogr�d Jezuicki. Jego lwowskie audytorium sk�ada�o si� teraz w po�owie z kobiet, podczas gdy przed dwudziestu trzema laty na wiede�skiej sali siedzieli wy��cznie m�czy�ni. Teraz pora by�a wieczorna, a przed epileptycznym atakiem chroni�y go i za�ywane regularnie medykamenty, i ciemne okulary. Nie, teraz zupe�nie inaczej si� sko�czy jego wyst�pienie!

Nie by� zdenerwowany, no, mo�e lekko poirytowany, i to zreszt� za spraw� owych okular�w, kt�re uniemo�liwia�y mu uwa�n� obserwacj� reakcyj s�uchacz�w, do czego zd��y� si� przyzwyczai� w czasie niezliczonych policyjnych przes�ucha�. Okulary by�y optycznym filtrem, przez kt�ry m�g� dobrze widzie� jedynie oblicza ludzi w dw�ch pierwszych rz�dach oraz u�miech siedz�cego na wprost przed nim profesora K�apkowskiego.

Prelegent uzna� u�miech uczonego za �yczliw� zach�t� i rozpocz�� wyk�ad pewnym g�osem. Po kilku sekundach opu�ci�y go resztki tremy. Rozrysowa� na tablicy osiem rodzaj�w skr�ce� jambicznych, po czym przekonuj�co zredukowa� ich liczb� tylko do trzech. Z rado�ci� przyj�� westchnienie ulgi, jakie rozesz�o si� po sali. Wiedzia�, �e nic nie jest przyjmowane tak ch�tnie jak uproszczenie, �e w�a�nie na prostocie zasadza si� elegancja ka�dego wzoru � czy to matematycznego, czy lingwistycznego. Tak samo zareagowa�o audytorium, gdy upro�ci� rozmaite prawa metryczne, wykazuj�c, �e wi�kszo�� z nich opiera si� na tej samej przyczynie akcentuacyjnej. A potem rozpocz�� to, co lubi� najbardziej: r�wnym kaligraficznym pismem rozcina� wiersze �aci�skie i wykrawa� z nich intonacyjne cz�stki. Z tej zawzi�tej pracy, w kt�rej si� ca�kiem zatopi�, wyrwa�y go szmery, pochrz�kiwania i postukiwania. Odwr�ci� si� i zauwa�y�, �e kilka miejsc audytorium ju� opustosza�o. Spojrza� na przewodnicz�cego ko�a zdziwionym wzrokiem. Ten spu�ci� g�ow� i nie odrywa� wzroku od profesora K�apkowskiego.

��C� � profesor odchrz�kn�� i wsta�. � Organizator nie ma odwagi, no to ja powiem. Szanowny prelegent przed�u�y� sw�j wyk�ad� Mo�e by ju� zechcia� zmierza� �askawie do konkluzyj�

��To prawda � Popielski spojrza� na nar�czny szwajcarski zegarek marki Schaffhausen � o ca�e dwa kwadranse przed�u�y�em� Przepraszam� W�a�ciwie nie mam �adnej konkluzji. M�g�bym jeszcze dokonywa� rozbior�w metrycznych, ale z teorii nic wi�cej nie dodam. Dzi�kuj� pa�stwu za uwag� i zapraszam do dyskusji. Panie profesorze? � Spojrza� w stron� K�apkowskiego.

��Tak. � Uczony u�miechn�� si�. � Musz� przyzna�, �e by�em mocno zdziwiony, gdy Ko�o Filologiczne zaprosi�o mnie na t� prelekcj�. Po jej wys�uchaniu nie jestem ju� zdziwiony. � Zaczerpn�� g��boko tchu. � Jestem przera�ony!

Na sali zapad�a g�ucha cisza. Profesor wodzi� wzrokiem po studentach, kt�rzy patrzyli w notatki. Nadal si� u�miecha�. Popielski jednak teraz by� pewien, �e przed wyk�adem nieopatrznie i prostodusznie wzi�� jego u�miech za oznak� �yczliwo�ci. �Zn�w mnie spotka � my�la� � okrutne i nieprzewidziane zdarzenie. Taki to ju� wida� m�j los. Wtedy, w Wiedniu, by� kwiecie� i teraz jest kwiecie�, a ja i tu, i tam ponosz� pora�k�. Kto to powiedzia�, �e kwiecie� jest najokrutniejszym miesi�cem?�

��Z uwagi na osob� prelegenta, by�ego urz�dnika policyjnego, wyk�ad ten by� nie tylko, by tak rzec, egzotycznym � ci�gn�� profesor � lecz z merytorycznego punktu widzenia przede wszystkim szkodliwym!

Popielski skrycie otar� czo�o.

��Nie us�yszeli�my w nim niczego, podkre�lam: niczego � K�apkowski omi�t� wzrokiem sal� � co jest od stu lat, od czas�w Karola Lachmanna, koron� bada� filologicznych! W tym odczycie nie by�o nawet �ladu krytyki tekstu! Pan prelegent nie powiedzia� nawet tyle, z jakiego wydania korzysta!

Popielski nacisn�� mocniej ciemne okulary i otar� z potu �ysin�. Z okna wion�� wiosenny wiatr, przynosz�cy zapach bz�w kwitn�cych w Ogrodzie Jezuickim. Teraz przypomnia� sobie dobrze wierszow� fraz�, kt�ra mu nie dawa�a spokoju s�owami o okrucie�stwie kwietnia. By� to pocz�tek Ziemi ja�owej Eliota.

��A tymczasem � uczony si�gn�� po le��c� przed nim ksi��k� � przynajmniej cztery wiersze Plautowe przez pana analizowane r�ni� si� wyra�nie od tych, kt�re s� obecnie, by tak rzec, uznane za kanoniczne. Pan prelegent nawet nie zaj�kn�� si� o tym. Jest to fundamentalny zarzut metodologiczny, kt�ry dyskwalifikuje ten wyk�ad! To tak, jakby � i tu pos�u�� si� przyk�adem z uwielbianych przez pana Popielskiego nauk �cis�ych � na lekcji chemii wlewa� wod� do prob�wki, nie sprawdziwszy pierwej, czy jest tam zasada, czy kwas! Jedyne, co teraz mog� pa�stwo zrobi� po tym niepe�nym wyk�adzie � K�apkowski spojrza� surowo na student�w � to podrze� swoje kartki z notatkami i wyrzuci� je do kosza! O, tak jak ja to czyni�!

�Najokrutniejszy miesi�c to kwiecie� � przypomina� sobie prelegent, widz�c, jak profesor drze notatki i patrzy uwa�nie, kto ze student�w p�jdzie w jego �lady

Poszli wszyscy. Powoli, niech�tnie darli swoje kartki, podchodzili do kosza stoj�cego obok katedry i wrzucali do� eleganckie wzory Popielskiego, ustalenia jego bezsennych nocy, niepotrzebne nikomu podstawienia i formu�y. Potem wychodzili z sali z opuszczonymi g�owami. Profesor K�apkowski opu�ci� sal� wyk�adow�, uk�oniwszy si� uprzejmie prelegentowi.

Ten wytar� tablic�, a potem ze z�o�ci� zdmuchn�� kredowy py� z r�kawa marynarki. Otrzepa� r�ce, z�o�y� notatki, wsun�� je do eleganckiej akt�wki ze strusiej sk�ry i ruszy� ku wyj�ciu. Nagle przystan��. Na pulpicie ostatniej �awki le�a�y kartki z notatkami. Nie by�y podarte, lecz r�wno u�o�one. Otacza�y je szczup�e, d�ugie palce z pomalowanymi na czerwono paznokciami. Zmrok kt�ry ju� zapad� w nie o�wietlonej sali, i ciemne okulary pozwala�y Popielskiemu na wydobycie z tej za�my tylko widoku szczup�ych bia�ych d�oni ozdobionych niewielkim pier�cionkiem, pe�nych czerwonych ust i bladej twarzy w obramowaniu czarnych w�os�w. Zdj�� okulary i wstrzyma� oddech.

��Panna Sperlin�anka? � zapyta� jedyn� osob�, kt�ra pozosta�a w sali i wbrew woli profesora nie podar�a notatek.

M�oda kobieta u�miechn�a si� i skin�a g�ow�.

��Dobry wiecz�r, panie profesorze � powiedzia�a cicho. � Ja nie znam si� na �acinie, ja przysz�am tu do pana�

Popielski spojrza� na jej kartki, zapisane pi�knym okr�g�ym pismem. Poczu� dreszcz. Lecz nie by�a to zapowied� epilepsji. By� to spazm �lepej nadziei, jak� w dojrza�ym m�czy�nie budzi m�oda kobieta. �Najokrutniejszy miesi�c to kwiecie� � m�wi� Eliot w jego pami�ci. � Wywodzi z nie�ywej ziemi �odygi bzu, miesza pami�� i po��danie, podnieca gnu�ne korzenie�.

ZE WSZYSTKICH ZALET CIA�A RENATY SPERLING U Popielskiego najwy�sz� fascynacj� wzbudza�y zawsze usta � i wtedy, gdy dziewi�� lat temu przygotowywa� m�odziutk� gimnazjalistk� do matury z matematyki, i teraz � gdy siedzia�a w jego gabinecie i mocno skr�powana, zaciska�a palce na pasku niedrogiej sk�rzanej torebki. Cho� wtedy jej usta by�y blade, a dzisiaj poci�gni�te czerwon� szmink�, i przed laty, i teraz tak samo dr�a�y, uk�adaj�c si� w liter� �o�, kiedy wypowiada�y cicho podzi�kowania �za po�wi�cony jej cenny czas�. Nie zmieni�y si� te� ogromne zielone oczy, pod kt�rymi k�ad�y si� zawsze lekkie cienie, nadaj�ce im powab �agodnego przem�czenia. I jeszcze jedno si� nie zmieni�o � negatywny stosunek jego kuzynki do ka�dej m�odej kobiety, kt�ra by go odwiedzi�a. Te reakcje Leokadii Popielski t�umaczy� sobie topornie i naiwnie. �D�sy Lodzi � my�la� ten po�al si� Bo�e znawca kobiecej duszy � s� spowodowane poczuciem zagro�enia. Kiedy na mojej orbicie zaczyna kr��y� inna kobieta, kochana kuzynka rozpaczliwie si� boi, �e utraci swoj� uprzywilejowan� pozycj� w domu. Ot, to i wszystko!� Dowiedziawszy si� jeszcze w sali uniwersyteckiej, �e Renata ma do niego bardzo piln� i wa�n� pro�b�, namawia� j�, ze wzgl�du na bardzo prawdopodobne humory Leokadii, aby wyjawi�a mu j� raczej w jakiej� okolicznej kawiarni. Zamys� ten odrzuci�a, podobnie jak i propozycj� wieczornego spaceru po Ogrodzie Jezuickim. Na �adne z tych rozwi�za� nie chcia�a przysta�, argumentuj�c, �e nie godzi si� pannie pokazywa� z m�czyzn� o tak p�nej porze, i upar�a si�, by o wszystkim mu powiedzie� na uniwersyteckim korytarzu. Zgodzi� si�, cho� niech�tnie. Nie na wiele si� jednak zda�a jego zgoda, z gmachu uniwersyteckiego zdecydowanie i wr�cz niegrzecznie wyprosi� ich bowiem pedel, kt�ry drwi� sobie z pr�b, a potem pogr�ek Popielskiego. Nolentes volentes [17] musieli przej�� sto metr�w i uda� si� do mieszkania prelegenta na pocz�tku ulicy Kraszewskiego, gdzie na Renat� Sperling czeka�y zimne jak stal spojrzenia kuzynki Leokadii.

Te nieprzyjemno�ci spotka�y j� jednak tylko na pocz�tku wizyty. Popielski zadba� bowiem o to, aby do minimum ograniczy� kontakt panny Sperling ze swoimi paniami, i po kilku sekundach poprosi� j� do gabinetu, gdzie teraz siedzia�a nad fili�ank� herbaty zmieszana i zaniepokojona.

Popielski lubi� konsternacj� u m�odych niewiast i pog��bia� j� zawsze upartym milczeniem. Jak stary kocur delektowa� si� bezradnymi pr�bami przerwania kr�puj�cej ciszy, urozmaicanej teraz jedynie nawo�ywaniami ulicznego handlarza za oknem. Jak bezwzgl�dny egzaminator, kt�ry nie naprowadza na odpowied�, tak i on nie u�atwia� rozpocz�cia rozmowy i napawa� si� trzepotaniem rz�s, dr�eniem szczup�ych d�oni, rumie�cem wstydu. By� got�w i do flirtu, i do erotycznego ataku.

��Ja nie wiem, od czego zacz��. � Dziewczyna wbi�a wzrok w wypastowane buciki.

��Najlepiej od rzeczy oboj�tnej. � Popielski wysun�� z marynarki mankiety, tak aby jego rozm�wczyni dobrze widzia�a z�ote spinki. � Dlaczego pani notowa�a na moim wyk�adzie zagadnienia, o kt�rych, jak pani expressis verbis [18] powiedzia�a, nie ma zielonego poj�cia?

��Nie wiem � odpowiedzia�a, nie�mia�o unosz�c wzrok. � Mo�e taki mi pozosta� nawyk z czas�w, kiedy pan profesor by� moim korepetytorem i notowa�am ka�de jego s�owo?

��Prosz� mnie ju� nie nazywa� �panem profesorem� � powiedzia� z u�miechem. � Dzisiejszy wyk�ad by� moj� ostatni� przygod� nauczycielsk��

Oczy panny Sperling pociemnia�y ze z�o�ci.

��Ale� ten uczony, kt�ry pana zaatakowa�, by� pod�y! � wykrzykn�a, powstawszy gwa�townie z krzes�a. � Wcale nie mia� racji. Ja si� nie znam na tym, ale tak szeptali studenci, kt�rzy ko�o mnie siedzieli� On pana �wiadomie zmiesza� i upokorzy��

��Jest pani urocza w tym czystym, krystalicznym gniewie � uj�� fili�ank� tak by wyeksponowa� sygnet z motywem labiryntu wygrawerowanym na czarnym onyksowym oczku � ale dot�d si� taki nie narodzi�, kt�ry by mnie upokorzy�! A ponadto, droga panno Sperlin�anka, ta drobna nieprzyjemno��, kt�rej dzi� dozna�em od profesora K�apkowskiego, zosta�a ju� wyt�umiona dzi�ki pani obecno�ci i naszemu spotkaniu. Cho�bym po wyk�adzie dosta� nie milkn�ce brawa, to i tak widok pani by�by najprzyjemniejszym punktem dnia�

Dziewczyna lekko si� u�miechn�a.

��Bardzo pana prosz�, panie profesorze � spojrza�a mu wprost w oczy � o nieu�ywanie panie�skiej formy mojego nazwiska. Nie lubi� jej i �le si� j� wymawia. Lepiej po prostu �Renato��

��Trafna uwaga j�zykowa � Popielski przybra� �agodny i protekcjonalny nieco ton. � Dwie g�oski szumi�ce blisko siebie w �Szperlin�anka� to w rzeczy samej troch� za du�o. Ale zgodz� si� na form� �Renato� tylko wtedy, gdy pani, zwracaj�c si� do mnie, pominie nie przys�uguj�cy mi tytu� profesora�

Zapad�o pe�ne zak�opotania milczenie, kt�rym Popielski zn�w si� delektowa�.

��Przysz�am do pana � panna Sperling si� zarumieni�a � jako do jedynego cz�owieka, kt�ry mo�e mi pom�c. Zap�ac� za t� pomoc. Mam pieni�dze od�o�one na czarn� godzin� Chc�, aby pan poprowadzi� dla mnie pewne dochodzenie�

Popielski zapali� papierosa, wsta� i podszed� do okna. Zamkn�� je g�o�no. �Oto nast�puje metamorfoza � pomy�la� � panna Sperlin�anka z zagubionego dziewcz�tka staje si� pewn� siebie dam�, kt�ra ma czelno�� wynajmowa� mnie jak pierwszego lepszego fiakra! Jak baga�owego na dworcu!� A on tak si� przed ni� puszy�! Jest �mieszny! Ma �ysin�, obwis�e podgardle, lat czterdzie�ci i cztery i wiele za sob�: straszn� �mier� rodzic�w, liczne ataki padaczki, Wielk� Wojn� i �mier� �ony przy porodzie. Sumienie swe obci��y� nadmiernie cysternami alkoholu, rozpust� i dwukrotnym tryprem. A teraz, u szczytu m�skiej akme, sta� si� po prostu cz�owiekiem do wynaj�cia! Jak wo�nica lub tragarz! Jak�e nisko upad�: dokt�r Edward Popielski wyrzucany zewsz�d � z policji przez g�upiego prze�o�onego i z uniwersyteckiego korytarza przez zwyk�ego pedla! Dokt�r Edward Popielski got�w ta�czy� dla jakiej� �licznotki za pierniczki jej kokieterii i kilka moniak�w niewiadomego pochodzenia! Doctor philosophiae [19] � cz�owiek do us�ug!

���jako prywatny detektyw � us�ysza� jej g�os przez filtr irytacji. � Chc�, aby pan poprowadzi� dla mnie �ledztwo w sprawie zagini�cia mojej chlebodawczyni, pewnej starszej damy�

��Nie jestem prywatnym detektywem. � Popielski odwr�ci� si� gwa�townie od okna. � Nie jestem nikim, za kogo mnie pani uwa�a. Nie jestem ju� nauczycielem, policjantem, a od dzisiaj nie jestem te� reformatorem �aci�skiej wersyfikacji. Nie jestem cz�owiekiem do wynaj�cia. Jestem nikim. M�wi pani do powietrza. Stoj�cego, zastarza�ego i dusznego powietrza. �egnam pani�!

Renata Sperling podesz�a do Popielskiego i chwyci�a go prosz�co za d�o�.

��Nie wiem, czym urazi�am pana profesora � szepn�a � ale b�agam, niech pan mnie wys�ucha! Tylko pan mo�e mi pom�c! Grozi mi wielkie nieszcz�cie! Poha�bienie!

Popielski wyrwa� gwa�townie swoj� r�k�, wszed� z powrotem za biurko i wskaza� jej krzes�o. Czu� �ar na twarzy i na �ysinie.

W��czy� ma�y wentylator. Po g�adkiej sk�rze sp�yn�� mu za ko�nierz s�ony strumyk

��Prosz� � powiedzia� sucho. � Niech�e pani w ko�cu powie, co j� do mnie sprowadza. Tylko mo�liwie kr�tko, bo kolacja na mnie czeka.

Usiad�a skromnie na samym brzegu krzes�a.

��Mieszkam w maj�tku ziemskim w Stratynie w powiecie rohaty�skim � m�wi�a szybko. � Prowadz� ca�� buchalteri� maj�tku hrabiostwa Bekierskich. W�a�cicielk� maj�tku jest starsza pani, hrabina Hanna Bekierska, a plenipotentem jej syn, hrabia i in�ynier J�zef Bekierski. Dwa tygodnie temu starsza pani znikn�a, a pan hrabia oznajmi�, �e wyjecha�a za granic�, do w�d. To nieprawda, pan hrabia k�amie! Wiem o tym z ca�� pewno�ci�! Ze starsz� pani� jestem w bliskiej konfidencji i na pewno co� bym wiedzia�a o jej planach. A nic mi przecie� nie m�wi�a� Poza tym pan hrabia reaguje gniewem, a w�a�ciwie to bardzo ordynarnymi wyzwiskami, na wszelkie zapytania o jego matk� Posieka� dotkliwie szpicrut� starego s�u��cego Stanis�awa, gdy ten wyrazi� w�tpliwo�� co do wyjazdu starszej pani� Chcia� go nawet zwolni�, ale wstawi�a si� za nim jego �ona� To znaczy �ona Stanis�awa, pani Salomea, bo pan hrabia jest kawalerem� Tak, pani Salomea� By�a piastunk� pana hrabiego i wyprosi�a �ask� dla swojego m�a�

��I pani chce, bym odnalaz� rzekomo zaginion� hrabin� Hann� Bekiersk�, kt�ra wyjecha�a do jakiego� zagranicznego kurortu, co pani z kolei uwa�a za k�amstwo. � Nabra� tchu, jak niedawno to uczyni� profesor K�apkowski przed ostatecznym atakiem na niego samego, na nieudanego prelegenta, kiepskiego wyk�adowc�, kt�ry o�mieli� si� wst�pi� na zakazany teren nauki. � Panno Renato, przed sformu�owaniem tego osobliwego zlecenia � tak! nader osobliwego, bo mam szuka� matki wyra�nie wbrew woli jej syna � a zatem przed opisaniem mi swojej pro�by robi pani prawdziwe theatrum, �apie mnie pani za r�k�, nieomal p�acze, m�wi o poha�bieniu� Dlaczego chce pani tak szybkiego odnalezienia hrabiny i jest za nie gotowa p�aci�? O jakie poha�bienie tu w og�le chodzi?

��O zwyk�e, o poni�enie mnie tak, jak kobiet� mo�e poni�y� m�czyzna � odpowiedzia�a Renata z dr�eniem w g�osie. � Teraz bardzo ci�ko o prac� dla niezam�nej buchalterki, kt�rej nie ma kto pom�c. Hrabia Bekierski o tym wie i wci�� ponawia wobec mnie nieprzystojne propozycje, gro��c, �e mi wym�wi posad�. Czyni tak od dawna, szpetnie mi ubli�a od ��ydowic�, od �starych panien�, publicznie omawia wyimaginowane powody, dla kt�rych jeszcze nie wysz�am za m��. Dot�d broni�a mnie pani hrabina. Teraz, kiedy jej zabrak�o, jestem bezbronna� To jest sprawa bardzo pilna, to sprawa mojej godno�ci! Dlatego przychodz� do pana profesora� Przyjecha�am wczoraj, wzi�am urlop, na kt�ry hrabia nie chcia� si� zgodzi� Krzycza�, �e jad� do Lwowa, aby oddawa� si� To cz�owiek chory, wymy�la takie rzeczy, �e nie mog� mi przej�� przez gard�o� Nie mog�am pana profesora odnale��, ju� pan nie mieszka tam, gdzie mieli�my korepetycje przed laty, a str� stamt�d nic nie wie gdzie� Chcia�am odjecha� zrozpaczona, zniech�cona� A tu los przyszed� mi z pomoc�! Przechodz� ko�o uniwersytetu i co widz�? Afisz o pa�skim wyk�adzie! A teraz los ze mnie drwi, bo pan nie chce mi pom�c! B�agam pana, panie profesorze! Mam ma�o pieni�dzy jak dla takiego eleganckiego d�entelmena, ale zbior� wi�cej�

Kobieta si� rozp�aka�a. Popielski patrzy� na jej kruche dr��ce ramiona i walczy� ze swoim �alem i ze wsp�czuciem. Wentylator na biurku obraca� si� szybko. Edward czu� jego �mig�o w swojej piersi.

��Edwardzie. � Kuzynka Leokadia sta�a w drzwiach gabinetu. � Puka�am, ale chyba nie s�ysza�e� � powiedzia�a po niemiecku, jak zawsze to czyni�a, gdy chcia�a co� zatai� przed Rit�. � No nic dziwnego. � Spojrza�a na Renat�, a potem zn�w na swego kuzyna. � Czekamy na ciebie z kolacj�. D�ugo jeszcze b�dzie u ciebie bawi� ta twoja przyjaci�ka?

Popielski wsta�, obci�gn�� marynark�, poprawi� krawat i przez chwil� my�la� nad odpowiedzi�.

��Nie b�d� ju� pa�stwa niepokoi� moj� osob� � powiedzia�a Renata Sperling po niemiecku. � W�a�nie wychodz�. Do widzenia! I smacznego!

Wysz�a szybko. Jej pantofle zastuka�y w przedpokoju, a potem na schodach. Popielski wszed� do jadalni, min�� zastawiony st� z talerzem leguminy i wybieg� na balkon.

Dziewi�� lat temu te� tak sta� na balkonie w dawnym mieszkaniu przy ulicy Dzia�y�skich i patrzy� na swoj� uczennic�. Wtedy mia�a lat osiemna�cie, teraz dwadzie�cia siedem, wtedy na balkonowej posadzce le�a� bukiecik stokrotek, kt�re skrycie mu podrzuci�a Renia Sperling, maturzystka z niemieckoj�zycznego gimnazjum J�zefy Goldblatt-Kamerling.

Wr�ci� z balkonu i usiad� przy stole. S�u��ca Hanna podesz�a do niego z waz� ry�u. Poprosi� jedynie o niewielk� kupk� leguminy i spojrza� z u�miechem na swe panie. Podj�� decyzj�.

��Kochana Lodziu, kiedy b�d� mia� jeden wolny dzie� w korepetycjach?

��Dopiero za tydzie�, w najbli�szy pi�tek, 18 kwietnia. � Kuzynka mia�a w g�owie jego terminarz. � Przypominam ci, �e to b�dzie Wielki Pi�tek.

��Sprawd� zatem, prosz�, po��czenie kolejowe do Rohatyna, a potem ka� Hannie kupi� mi bilet na Wielki Pi�tek i powrotny na Wielk� Sobot�.

��Nie s�dzisz, �e Triduum powiniene� sp�dzi� z rodzin�? � zapyta�a po niemiecku Leokadia. � �wi�ta s� chyba wa�niejsze od wizyty, kt�r� masz zamiar z�o�y� jakiej� kokietce!

Popielski nie s�ucha� s��w kuzynki, lecz stukania kobiecych pantofli na chodniku.

AUDYTORIUM NA NIEDAWNYM WYK�ADZIE Popielskiego nie sk�ada�o si� wy��cznie z filolog�w. Opr�cz pi�knej buchalterki Renaty Sperling prelekcji Edwarda przys�uchiwa� si� jego przyjaciel aspirant Wilhelm Zaremba. Znalaz� si� on tam � podobnie jak owa m�oda dama � zupe�nym przypadkiem. P�nym popo�udniem szed� korytarzem uniwersyteckim i nagle zobaczy� og�oszenie, kt�re zwr�ci�o jego uwag� znanym mu nazwiskiem. Spojrza� na zegarek i stwierdzi�, �e anonsowany wyk�ad Popielskiego ju� si� by� rozpocz�� przed kilku minutami, a do spotkania, kt�re go sprowadzi�o w mury lwowskiej Alma Mater, pozosta� mu jeszcze kwadrans. Dla zabicia czasu wszed� cicho do sali i przycupn�� w ostatniej �awce, nie zwracaj�c niczyjej uwagi. W ostatnich czasach widywa� Popielskiego wcale cz�sto, lecz nigdy w roli wyk�adowcy

Prelegent dokonywa� na tablicy jakich� � na pierwszy rzut oka � przekszta�ce� wzor�w. Po chwili si� okaza�o, �e to tylko symbolika jest pseudomatematyczna, istota za� sprawy � humanistyczna i dotyczy wers�w jakiego� rzymskiego poety imieniem Plaut, o kt�rym Zaremba nie mia� zielonego poj�cia. W gimnazjum, owszem, rozbierano wprawdzie greckie i �aci�skie heksametry, a nawet miary liryczne Horacego, ale te zadania na og� wykonywa� jego przyjaciel ze szkolnej �awy, kt�ry teraz sta� na katedrze i dono�nym g�osem wywodzi� jakie� formu�y i uproszczenia Po wej�ciu na sal� wy��czy� si� zatem z powodu nieznajomo�ci rzeczy i nie s�ucha� Popielskiego, co nie oznacza�o, �e o nim nie my�la�. Mimo prawie dw�ch lat, jakie up�yn�y od dymisji, wci�� zastanawia� si�, jak z�agodzi� najsurowsz� dyscyplinarn� kar�, kt�ra zosta�a na�o�ona na przyjaciela. Dotkliwie odczuwa� nie tylko zawodowy, lecz przede wszystkim kole�e�ski i towarzyski skutek zwolnienia kolegi z policji. Martwi� si� ponadto o Edzia i przewidywa� z�owrogie konsekwencje pozbawienia go obowi�zk�w zawodowych � popadni�cie w pija�stwo lub w erotomani�, wieczne zgorzknienie i abnegacj�. Teraz jednak doszed� do wniosku, �e jego przewidywania by�y nies�uszne: zamiast abnegata widzia� na katedrze m�czyzn� przesadnie eleganckiego, zamiast zgorzknia�ego cynika � kipi�cego energi� wyk�adowc�. Ucieszy� si�, �e Edward jako� si� odnalaz� po utracie pracy, i z westchnieniem ulgi opu�ci� sal� wyk�adow�.

Uda� si� do p�nocnej cz�ci gmachu uniwersyteckiego, gdzie w gabinecie oczekiwa� go lingwista �wiatowego formatu profesor Jerzy Kury�owicz.

Zaremba zapuka� dono�nie i us�ysza� r�wnie dono�ne �prosz�. Profesor wsta� na powitanie, zapisa� nazwisko go�cia na jakim� �wistku papieru, kiwn�� g�ow� i wskaza� fotel dla interesant�w obok sto�u zawalonego kartonowymi teczkami wi�zanymi na tasiemki. Owe teczki zajmowa�y zreszt� prawie wszystkie p�ki � le�a�y na ksi��kach i wetkni�te by�y w ka�d� woln� dziur�. Pokryte by�y kurzem i oznaczone dziwnymi znakami, kt�re Zarembie niczego nie przypomina�y. Ten brak skojarze� najbardziej aspiranta denerwowa�, poniewa� u�wiadamia� mu bole�nie, �e nie posiada najmniejszych kompetencyj, aby sk�ada� wizyt� profesorowi Kury�owiczowi i wys�uchiwa� jego ekspertyz. Jedyny w�a�ciwy cz�owiek do wykonania tego zadania zosta� zwolniony z policji, a teraz znajduje si� w innym skrzydle tego gmachu i odkrywa swe nowe powo�anie.

��Przet�umaczy�em ten zapis � odezwa� si� profesor Kury�owicz po chwili milczenia. � Jest to tekst zapisany w hebrajszczy�nie biblijnej. Poniewa�, jak pan pewnie wie, panie aspirancie, tekst hebrajski biegnie od prawej do lewej, m�j przek�ad zapisa�em w pionie. Niech pan spojrzy tutaj. � Zerwa� ceratow� zas�on� wisz�c� na tablicy. � Tu jest wszystko napisane!

Zaremba patrzy� na dwa s�upki wyraz�w, mrugaj�c oczami i kaszl�c od kredowego py�u. Si�gn�� po notes, aby przepisa� to, co widzia�. Kl�� w duchu i �lini� o��wek Nie zna� hebrajskiego pisma i nie wiedzia�, od czego zacz�� pisanie pierwszej litery � od dziwnego daszka czy od wygi�tej n�ki? Kto� inny zna�, ale ten kto� niedaleko st�d r�wnym i dono�nym g�osem charakteryzowa� jamby i anapesty.

Profesor Kury�owicz patrzy� w okno z tak� koncentracj�, jakby chcia� na zawsze utrwali� w swoim m�zgu widok przepi�knej kamienicy Rohatyna. To nie by�o zachowanie niecodzienne. Zawsze patrzy� w okno przed d�u�szym wywodem, jakby znany widok pomaga� mu uk�ada� kunsztowne frazy

��Niech pan si� nie fatyguje � powiedzia� j�zykoznawca na widok nieudolnego szkicu w notesie Zaremby � Wszystko to r�cznie przepisa� m�j asystent dokt�r S�uszkiewicz. Troch� si� nam�czy� i nie uj�� punktacji samog�oskowej i diakryt�w sp�g�oskowych, bo jest przede wszystkim sanskrytologiem, nie he � braist�. Mam nadziej�, �e w�adze doceni� jego trud! A oto ta pisemna ekspertyza! Niech pan si� ni� teraz nie zajmuje, na Boga! Na niej jest to samo co tam � prawie krzykn��, wskazuj�c na tablic�. � Prosz� tam patrze�, bo nie b�d� dwa razy obja�nia�.

Zaremba odetchn�� z ulg�. Ogromnie ucieszy�a go my�l, �e nie musi niczego przepisywa�. W swej rado�ci nie uzna� za impertynencj� nawet gniewnego tonu naukowca. Zbyt obszerna marynarka, przykr�tkie spodnie innego koloru, �ysa, ma�a g�owa, binokle na w�sko osadzonych oczach i d�ugi nos Pinokia � wszystko to budzi�o w Zarembie �yczliwe rozbawienie. Spojrza� na tablic�. Widnia�o na niej:

��Jest to j�zyk hebrajski � profesor jak bocian unosi� wysoko stopy, kr���c wok� tablicy w ciasnym pokoiku � z grupy j�zyk�w semickich. W tym�e j�zyku przed wiekami napisano Stary Testament. Nie podaj� dok�adniejszej daty, bo r�ne ksi�gi Biblii powstawa�y w r�nym czasie, na przyk�ad tak zwane ksi�gi historyczne� No dobrze. � Bystro spojrza� na Zaremb�. � Nie dajmy si� ponie�� dydaktycznej pasji i m�wmy na temat! Ot� j�zyk hebrajski jako j�zyk �ywy by� do niedawna u�ywany wy��cznie w liturgii judaistycznej i pobrzmiewa� w synagogach, natomiast od jakich� trzydziestu lat obserwujemy jego odrodzenie w ruchu syjonistycznym. Ma on by� j�zykiem przysz�ego pa�stwa �ydowskiego! Ale zn�w zam�czam pana opowie�ciami, kt�re nie maj� nic wsp�lnego z ekspertyz�� Ot� tekst pa�ski jest zapisany w stylu biblijnym, ale nie ma go w tej postaci w Starym Testamencie. Pojedyncze frazy, wyraz � tak, ale ca�o�ci, w takiej jak wy�ej postaci, nie ma. Sprawdzi�em to dzi�ki konkordancji. Czy pan wie, co to mianowicie jest?

��Nie wiem � mrukn�� coraz bardziej zniecierpliwiony Zaremba. � Ale i nie musz� wiedzie�. Wystarczy mi, �e ten tekst nie pochodzi z Biblii. Niewiele to zreszt� wnosi do �ledztwa�

��Wnios�oby wi�cej, gdyby zdradzi� mi pan szczeg�y dochodzenia, kt�re panowie policja prowadz�. A swoj� drog� � profesor zapali� papierosa, nie pocz�stowawszy Zaremby � wie pan, �e teraz nie�wiadomie u�y�em dziwnej apozycyjnej kolokacji �panowie policja�?

��No c� � Zaremba przypomnia� sobie kategoryczny zakaz ujawniania szczeg��w �ledztwa. � My tylko prosimy o t�umaczenie, a sami je wykorzystamy w dochodzeniu�

��Musimy jeszcze doda�, �e zapis ten mo�e pochodzi� z innych �r�de�. M�wimy w skr�cie �j�zyk hebrajski�, maj�c na my�li przede wszystkim Stary Testament. Nie zapominajmy jednak, �e w tym j�zyku w staro�ytno�ci powsta�a bogata literatura rabiniczna, na przyk�ad midrasze. Czy tekst pa�ski jest cytatem z tej literatury? Nie wiem. Zlokalizowanie go przekracza moje kompetencje.

��A kto m�g�by mi tutaj pom�c?

��Rabin Pinchas Schatzker, m�j panie. To znakomity znawca literatury pobiblijnej. I wszelkie konkordancje ma w g�owie, ale, ale� Pan wszak nie wie, co to znaczy�

��A zatem � Zaremba pomin�� ten w�tek i spojrza� do swoich notatek � ten zapis nie pochodzi z Biblii� Mo�e pochodzi� z p�nego pi�miennictwa �ydowskiego, co sprawdz� u pana Schatzkera� Je�li jego odpowied� b�dzie negatywna, to wtedy oka�e si�, �e zapis ten nie jest �adnym cytatem biblijnym, a poniewa� zosta� stworzony w j�zyku biblijnym, u�ywanym tylko w Starym Testamencie lub przez syjonist�w, to pozostaje jedno jedyne rozwi�zanie: napisa� to syjonista. Czy tak, panie profesorze?

��Nie s�dz�, syjoni�ci u�ywaj� hebrajszczyzny jako j�zyka komunikacji, a tutaj mamy tekst wyra�nie literacki. � Kury�owicz wzi�� z biurka d�ug� linijk� i wskaza� ni� dwa z hebrajskich wyraz�w. � Widzi pan to, panie aspirancie? T� fraz� datywn� �dla syna jutrzenki�?

��Tak.

��Ot� �syn jutrzenki� to peryfraza pewnej biblijnej, mitycznej postaci. Ten, kto napisa� �syn jutrzenki�, musia� mie� na my�li t� posta�. Si�ga� wi�c najpewniej do biblijnego s�ownictwa, cho�, jak powiedzia�em, tekst ten nie jest biblijny. Kto� po prostu na�ladowa� j�zyk Starego Testamentu.

��A co to za mityczna posta�?

��Bardzo z�owroga. � Profesor zgasi� papierosa i patrzy� powa�nie na rozm�wc�. � �Syn jutrzenki� zosta� oddany przez greckie heosphoros jako �nios�cy jutrzenk�. Zaraz pan zrozumie, kiedy powiem, jak to okre�lenie jest prze�o�one na �acin�. Lucifer, m�j panie, w�a�nie tak, normalne �aci�skie Nominalkomposi tum z charakterystycznym intermorfem. A co to jest �Lucyfer�, to pan z ca�� pewno�ci� wie. Niech pan teraz podstawi pod �syn jutrzenki� to, co pan otrzyma�.

���Krew, ostrze, ruina, wr�g, koniec, �mier� � Zaremba zaczerpn�� tchu � dla diab�a nie s� pi�tnem i nie s� z�em�.

Aspirant po wyj�ciu od profesora usiad� na schodach niedaleko Zak�adu Filologii Klasycznej i dopisywa� gor�czkowo uwagi w notesie. Czu� w g�owie m�tlik, wzmo�ony specjalistycznymi wtr�tami uczonego. Wiedzia�, kto m�g�by ten m�tlik rozwia�. Ale ten kto� znalaz� nowe powo�anie i w�a�nie za drzwiami rozwi�zywa� skomplikowane lingwistyczne zadania.

W WIELKI PI�TEK EDWARD POPIELSKI JECHA� POCI�GIEM relacji Lw�w � Stanis�aw�w. Siedzia� w trzeciej klasie naprzeciwko niechlujnego studenta, kt�ry zaczytywa� si� jak�� powie�ci� sensacyjn�. Obok zatopionego w lekturze m�odzie�ca siedzia�a dorodna, rumiana ch�opka z wiklinowym koszykiem na kolanach. Oczy Popielskiego w�drowa�y od jednego do drugiego wsp�pasa�era. Gor�czkowo usi�owa� gonitw� skojarze� wyciszy� g�os w g�owie, od samego rana krytykuj�cy jego poczynania. Skupi� si� na zaczytanym m�odzie�cu i na jego ksi��ce. �Ciekaw jestem, czy ten Marczy�ski � my�la�, odczytuj�c nazwisko jej autora i ledwo widoczny fragment podtytu�u� na tle wojny w Marokko � to ten sam, kt�rego pozna�em na Persenk�wce w czasie obrony Lwowa�.

Ta kwestia nie wyt�umi�a jednak wspomnianego g�osu wewn�trznego, kt�ry m�wi� teraz: Ty stary idioto, ba�wanie jeden, ty nawet dobrze nie wiesz, dok�d jedziesz, nie m�wi�c ju� o tym, �e to zlecenie pi�knej Reni mo�e by� chwilowym kaprysem, ju� zgo�a nieaktualnym! Odwr�ci� wzrok od ksi��ki Marczy�skiego i spojrza� na ch�opskie smako�yki widoczne w wiklinowym koszu spod haftowanej chusty � na wareniki [20], w�dzony boczek i kiszk�.

Poczu� g��d, lecz nie na tyle silny, by uciszy� gniewny g�os wewn�trzny, kt�ry go ci�gle gani�: Dlaczego jej nie powiadomi�e�, �e przyj��e� to zlecenie? A mo�e ona wyjecha�a?! Tak du�o masz pieni�dzy, by traci� je na wiosenne eskapady po ziemi lwowskiej?! Do przedzia�u wszed� konduktor i skasowa� bilety. Ch�opka odezwa�a si� po ukrai�sku, pytaj�c, jak daleko do Chodorowa. Popielski ucieszy� si�, us�yszawszy, �e za kwadrans tam b�d�, poniewa� w�a�nie to miasteczko by�o jego celem po�rednim � tu mia� przesiadk� do Pukowa. Patrz�c na Rusink� z koszem pe�nym wielkanocnych specja��w, zaj�� my�li problematem: czy�by w tym roku rzymskokatolicka Wielkanoc wypada�a tego samego dnia co greckokatolicki We�ykde�? Otworzy� notes i usi�owa� przypomnie� sobie pewien algorytm, kt�rym mo�na by obliczy� dat� Wielkanocy w kalendarzu julia�skim.

Ale nawet i to nie uspokoi�o jego niewidzialnego krytyka. �Zadurzy�e� si� w pi�knej �yd�weczce? � szydzi� �w g�os. � Czym chcesz j� zdoby�? Czym chcesz jej zaimponowa�? Kuflem piwa, kt�ry jej zafundujesz, zastawiwszy w lombardzie swe spinki? Sp�jrz, jak ty wygl�dasz, wylinia�y satyrze! Sp�jrz na pop�kan� sk�r� twoich but�w, na wygryzione mankiety, na wytarte r�kawy marynarki!�

Poci�g min�� wie� Ottyniowice, jeziorko le��ce za wsi� i wjecha� wolno do Chodorowa. Popielski po�egna� si� uprzejmie ze studentem, pu�ci� przodem rusi�sk� ch�opk� i przygl�da� si� przez ciemne okulary sennemu miasteczku. Zna� dobrze ten typowy kresowy obraz: ma�e, pochylone domki, remiza stra�y ogniowej, barokowy ko�ci�ek i kopu�a cerkiewki, tumany kurzu, �ydzi w cha�atach i w jarmu�kach, psy wa��saj�ce si� pod �cianami domostw i podnosz�ce tylne �apy nad niziutkimi parapetami.

Ten swojski pejza� nie uspokoi� krytykanta w jego g�owie: �No i co teraz b�dziesz robi� przez dwie godziny do odjazdu poci�gu do Pukowa? B�dziesz si� snu� w brudnym pyle uliczek, a mo�e p�jdziesz do knajpy i wysup�asz par� groszy na herbat� i such� bu�k�?!�

Poci�g si� zatrzyma�, Popielski wyskoczy� wraz z kilkoma innymi pasa�erami i stan�� na peronie wy�o�onym pokrzywionymi p�ytami. Zapali� papierosa.

�No i co teraz b�dziesz robi�?� � szyderca nie przestawa�.

��Wiem, co b�d� robi�, ty kanalio! � odpowiedzia� cicho swemu wewn�trznemu rozm�wcy i u�miechn�� si� rado�nie.

Pod tablic� informacyjn� na �rodku peronu sta�a smuk�a, zgrabna kobieta o kruczoczarnych w�osach.

To w�a�nie jej Popielski zamierza� z�o�y� dzi� wizyt�. �No i czego teraz oczekujesz, ty kocurze? � pyta� uprzykrzony wr�g. � Ze padnie ci w ramiona?! Ona ci� pogoni!�Won mi st�d�- powie!�

Renata Sperling r�wnie� dostrzeg�a Popielskiego i zmartwia�a. Opu�ci�a sakwoja� na brudny peron.

��Niech�e pan wraca do Lwowa! Nie potrzebuj� ju� pana! � krzykn�a.

G�os wewn�trzny zachichota� z satysfakcji, a Popielski go zignorowa�.

Nigdy nie wykazywa� zbyt wielkiej determinacji w zdobywaniu kobiet. Nudzi�y go flirty, podchody, niedom�wienia, ca�owanie r�czek li�ciki i bukiety Jego �cis�y umys� nie znosi� roztrz�sali, czy jaki� gest, s�owo, u�miech jest jeszcze konwencj�, czy ju� obietnic� upojnej nocy. Nie rozumia� niekt�rych swych koleg�w, na�ogowych podrywaczy por�wnuj�cych si� do �owc�w, kt�rzy chc� zdobycz zaci�gn�� do ��ka w�r�d przyp�ywu adrenaliny Preferowa� zatem albo szybkie podboje, albo p�atn� mi�o��. To pierwsze � wraz z up�ywem lat � stawa�o si� coraz mniej skuteczne, a to drugie � wskutek ci�g�ego ostatnio odchudzania portfela � coraz mniej estetyczne. Brak zainteresowania ze strony kobiet natychmiast go zniech�ca�. Nie by� typem upartego zdobywcy niewie�cich serc.

Chyba �e zdobycz� mia�a by� Renata Sperling.

Natychmiast zapomnia� o nieprzyjaznym powitaniu i o zrz�dliwym g�osie wewn�trznym � zamiast tego sypa� dowcipami i prze�amywa� powoli jej niech��, na tyle skutecznie, �e w ko�cu zgodzi�a si� napi� wraz z nim herbaty w pobliskiej knajpie.

Byli jedynymi go��mi w czystym, skromnym lokalu, gdzie obs�u�ono ich cienk� herbat� i gludenem, czyli plackiem migda�owym z owocami.

��Niech�e mi pani powie, panno Renato � Popielski straci� w ko�cu ch�� do dowcipkowania i przeszed� do rzeczy � dlaczego ju� pani nie chce, abym si� zajmowa� jej spraw�.

��Przepraszam za moje zachowanie na dworcu. � Unios�a szklank� do ust, nie patrz�c na niego. � Mia�am czelno�� krzycze� na pana! Jest mi bardzo przykro�

��Nic nie szkodzi. � Popielski u�miechn�� si�. � Na takiego draba jak ja trzeba czasami nakrzycze�. Inaczej by si� jeszcze zbisurmani��

��Oddam panu pieni�dze za t� podr�. � Nie odwzajemni�a u�miechu. � Prosz�, niech pan wraca do Lwowa�

��Wr�c�, je�li si� dowiem, dlaczego pani chce zrezygnowa� z moich us�ug�

Przerwa� i patrzy� na ni�, dop�ki nie oderwa�a wzroku od popielniczki i nie spojrza�a na niego.

��Rozbudzi�a we mnie pani r�ne nadzieje � powt�rzy� tym razem z uwodzicielskim u�miechem. � I my�li pani, �e ja teraz powiem: trudno, do widzenia? Nie, ja tak �atwo si� nie poddaj�!

��Sprawa jest ju� nieaktualna, bo rzuci�am prac� w Straty � nie � powiedzia�a cicho, patrz�c z obaw� na kelnerk� i zapewne jednocze�nie w�a�cicielk� lokalu, kt�ra najwyra�niej si� im przys�uchiwa�a.

��To dok�d pani teraz jedzie? Nie do Stratyna?

��By�am we Lwowie za�atwi� sobie wsp�lokatorski pok�j. Nie by�o to �atwe. Prawie nikogo tam ju� nie znam, moje kole�anki z gimnazjum dawno powychodzi�y za m�� i odwiedzanie ich by�oby afrontem� Teraz wracam do Stratyna po m�j skromny dobytek

��Tym bardziej nie zostawi� teraz tej sprawy � Popielski porzuci� mask� lowelasa i zacisn�� mocno pi�ci. � To moja wina! Odm�wi�em pomocy, a hrabia pewnie zn�w by� natarczywy, i to do tego stopnia, �e musia�a pani zrezygnowa� z pracy i porzuci� Stratyn! No, nie ma co! Kapitalnie si� pani przys�u�y�em! Nie chc� �adnych pieni�dzy! � podni�s� g�os. � �adnych! O nie, droga Renato, ja tak �atwo si� nie poddaj�! Znajd� hrabin�, a ona pani� znowu przyjmie do pracy!

��B�agam, niech pan m�wi ciszej � szepn�a Renata i dotkn�a nie�mia�o jego d�oni. � Ja wiem, �e pan wszystkiemu podo�a! Pan jest silnym m�czyzn�! Ale nec Hercules contra plures [21]! Hrabia Bekierski � szepta�a tak cicho, �e Popielski nie bez przyjemno�ci przechyli� si� nieco przez st� i przybli�y� ucho do jej pe�nych warg � hrabia Bekierski to sadysta i degenerat, otoczony gromad� zbir�w, Rosjan spod ciemnej gwiazdy, kt�rzy na jego rozkaz zrobi� najwi�ksz� pod�o��! B�agam pana, niech pan wraca do Lwowa i zapomni o wszystkim! Oddam panu pieni�dze za podr�!

��My�li pani, �e wystrasz� si� jakich� bolszewik�w? � Popielski opar� ramiona na oparciu krzes�a i u�miecha� si� drwi�co.

Wiedzia�, �e jego szeroka i wypi�ta do przodu klatka piersiowa zawsze podoba�a si� kobietom. Niejedna z nich si� do niej tuli�a, a jedna w ni� kiedy� zaciekle b�bni�a przy rozstaniu, chc�c, by zabola�o go tam, gdzie ona najbardziej lubi�a zasypia�.

��Droga panno Reniu � dotkn�� jej d�oni � by�a pani drobn� dziecin�, kiedy walczy�em z Rosjanami na wojnie bolszewickiej. Jeszcze pani nosi�a r�bek koszuliny w �licznej buzi, kiedy wali�em po tych kacapskich kwadratowych g�bach! Wie pani, co znaczy po rosyjsku morda kirpicza prosit? Ot� tak nazywa si� oblicze tak wstr�tne, �e a� si� prosi o ceg��, czyli � �eby je ceg�� zdefasonowa� Wiesz, ile razy u�y�em ceg�y? � Podni�s� do ust jej d�o�. � No chod�, dziecinko, bo nam poci�g do Pukowa ucieknie� Kiedy przepuszcza� j� przodem przez drzwi knajpy i lubie�nie obserwowa� jej �ydki, uda i biodra, us�ysza� drwi�cy g�os swego wewn�trznego wroga: �Szkoda, �e jej nie powiedzia�e�, co ci takiego zrobili bolszewicy na plebanii w Mozyrzu!�

NA STACJI W PUKOWIE CZEKA� NA RENAT� SPERLING KRZEPKI, wysoki starzec z dwiema �wie�ymi bliznami na twarzy. Owe znamiona oraz mundur lokaja ozdobiony podkow� z wpisanym w ni� malta�skim krzy�em od razu u�wiadomi�y Popielskiemu, �e ma do czynienia z oszpeconym przez hrabiego Bekierskiego kamerdynerem Stanis�awem, o kt�rym jako o cz�owieku godnym zaufania m�wi�a mu Renata we Lwowie. Kiwn�� g�ow� s�udze, a ten si� przedstawi� i Popielski opr�cz znanego mu ju� imienia us�ysza� r�wnie� nazwisko.

��Wi�cek

Uroczystym gestem kamerdyner wskaza� im bryczk� stoj�c� w pyle drogi. Renata wskoczy�a lekko, Popielski ci�ko run�� na kanap� pojazdu. Ruszyli. Kiedy jechali wzd�u� zielonych p�l, Renata kr�tko charakteryzowa�a Wi�ckowi misj� Popielskiego. Przy wje�dzie do samej wsi Puk�w, oddalonej od stacji o jakie� p�tora kilometra, kamerdyner zatrzyma� pojazd i zaordynowa� taki oto porz�dek dzia�a�. � Upraszam wielmo�nego pana � mimo pokornej frazy jego g�os by� pe�en godno�ci � aby wysi��� teraz raczy� i do pa�acu przyjecha� dopiero za kilka godzin. Najlepiej o pi�tej. Najwygodniej b�dzie zrobi� tak: wielmo�ny pan raczy wynaj�� rower od w�a�ciciela sklepu, do kt�rego si� w�a�nie zbli�amy, i przyjedzie na rowerze do pa�acu. Je�li nie b�dzie sklepikarza, wypo�ycz� panu rower w m�ynie Czapli�skiego lub u kowala Swerydy. To kilka krok�w st�d, o tam. � Wskaza� na zabudowania oddalone o kilkadziesi�t metr�w od drogi. � Ale prosz� ten rower wypo�yczy� jak najszybciej, bo dzi� ch�opi wcze�nie wychodz� z domostw, by puszcza� skorupy na Rachma�skyj We�ykde� [22]. Potem id� do cerkwi. Wielmo�ny pan po�yczy zatem teraz rower, poczeka z pojazdem do pi�tej, pojedzie do pa�acu, za�atwi swoj� spraw� u hrabiego, po czym wr�ci rowerem do Pukowa pod ten oto sklep. A ja tu ju� b�d� czeka� z panienk� Renatk� i pojedziemy wszyscy razem na stacj�.

Zatrzymali si� pod drewnianym domem opatrzonym szyldem pisanym cyrylic� �Zhoda� � przeczyta� Popielski. Wysiad�, poca�owa� Renat� w d�o�, �cisn�� mocno ko�cist� r�k� s�ugi, co tego ostatniego bardzo przyjemnie zaskoczy�o, zapali� papierosa i poczeka�, a� obydwoje odjad�. Wtedy z niepokojem przeszuka� wszystkie kieszenie. Znalaz� w nich jedynie bilet powrotny na poci�g relacji Puk�w-Chodor�w � Lw�w, wizyt�wk� fikcyjnej kancelarii adwokackiej, kt�rej mia� by� rzekomo pracownikiem, oraz pi�� groszy. Poczu� w�ciek�o�� na siebie samego. Nie chcia� si� kompromitowa� w oczach Renaty brakiem pieni�dzy i nie odwa�y� si� poprosi�, by kamerdyner podwi�z� go jak najbli�ej maj�tku Bekierskich!

��Tak � powiedzia� sam do siebie. � Wszystko wyda�e� na herbat� i makagigi w knajpie w Chodorowie, no to teraz per pedes!Za pi�� groszy nikt ci tutaj nie wynajmie roweru, stary o�le!

Nie pr�bowa� nawet sprawdza�, czy jego przewidywania co do wynajmu bicykla s� s�uszne, i szed� przez wie� noga za nog�, zmierzaj�c w t� stron�, gdzie ju� znikn�li w chmurze py�u kamerdyner Stanis�aw Wi�cek i Renata.

Z nieba la� si� prawie letni �ar. Py� pokrywa� buty Popielskiego, jego p�uca wci�ga�y kurz, a koszula i wewn�trzna ta�ma kapelusza zaciemni�y si� od potu. Pod ciemnymi okularami gromadzi�y si� kropelki wody Poluzowa� krawat, zarzuci� na rami� marynark� i szed� dalej, ignoruj�c rzucane zza p�ot�w domostw ciekawskie spojrzenia kobiet i t�py wzrok dzieci stoj�cych przed obej�ciami w d�ugich koszulinach. Odpowiada� po ukrai�sku �wzajemno!� na pozdrowienia �Wese�oj Paschy!� [23] i �do Stratyna� na pytanie �Kudy idete, pane?� [24] rzucane przez m�czyzn, kt�rzy szli w przeciwn� stron� wystrojeni w haftowane koszule. Odgania� si� od wyj�tkowo dokuczliwych much i przygl�da� przewa�nie du�ym i kud�atym psom, kt�re szczeka�y dono�nie i miota�y si� pod budami na d�ugich postronkach.

Kiedy ju� znalaz� si� za ostatnimi chatami Pukowa, us�ysza� przera�liwe skrzypienie furmanki. Os�oni� oczy przed s�o�cem i sta�, ufaj�c, �e wo�nica jedzie gdzie� dalej, a nie tylko na okoliczne pola.

Nie pomyli� si�. Fur� zajmowa�a liczna rodzina. Furman, przedstawiwszy si� �Sonik Wincenty�, ch�tnie przygarn�� w�drowca i zacz�� go wypytywa� o to samo, co chcieli wiedzie� ch�opi z Pukowa. Prywatny detektyw postanowi� wykorzysta� okazj�, opowiedzia� im o poszukiwaniu hrabiny i wypyta�, czy co� wiedz� o jej zagini�ciu. Kr�cili przecz�co g�owami.

Dojechali do wsi Dobryni�w, le��cej mi�dzy Pukowem a Stratynem, gdzie Sonikowie mieli sp�dzi� �wi�ta u krewnych. Popielski zamierza� si� z nimi po�egna�, ale nie by�o to takie proste. Dobryniowscy, krewni furmana, chcieli ugo�ci� pana ze Lwowa, aby si� wywiedzie�, co go sprowadza na taki kraj �wiata. Zadowolili si� po�owicznym rozwi�zaniem: Popielski wyjawi� cel przybycia, lecz nie uzyskawszy od nich �adnej wskaz�wki co do zagini�cia hrabiny, podzi�kowa� grzecznie za go�cin� i uda� si� w dalsz� podr� na piechot�.

Po drodze dogonili go w furmance Wincenty Sonik i kilku jego krewnych. Uznali, �e nie godzi mu si� i��, i odwie�li do samego Stratyna. Tam Sonik po�egna� swego pasa�era serdecznie, obdarowawszy go ciastem wielkanocnym, zwanym marcinkiem. Detektyw chcia� mu si� zrewan�owa� dwoma ostatnimi papierosami. Sonik odm�wi�.

��Te miejski cygarety pu gard�u mni drapaju. � Ch�op u�miechn�� si�, trzasn�� batem i pomacha� Popielskiemu r�k�.

Ten rozejrza� si� wok�. Szuka� wzrokiem jakiej� publicznej studni, gdzie m�g�by zaspokoi� pragnienie i doprowadzi� zakurzon� garderob� do wzgl�dnego porz�dku. Studni nie dostrzeg�, lecz zauwa�y� za to ciemny potok o �agodnych brzegach obro�ni�tych traw� i drzewami, kt�ry wyra�nie dzieli� osad� na dwie cz�ci. Nad tym potokiem w kilku miejscach sta�y ma�e grupki ludzi. �Odpoczn� tam � pomy�la� � i zapytam, jak doj�� do maj�tku hrabiego�.

Podszed� do nich, pozdrowi� ich wielkanocnie, dowiedzia� si�, jak doj�� do pa�acu, a potem opad� w �wie�� i mi�kk� traw�, zdj�wszy pierwej spodnie i marynark�, by nie pobrudzi� ich od murawy. Do pi�tej pozostawa�y dwie godziny.

Siedz�c w samym kalesonach i koszuli, jad� smakowite ciasto i zastanawia� si� nad sposobem rozmowy z porywczym hrabi�. Rozwa�aj�c wszelki mo�liwy rozw�j wypadk�w, nie po raz pierwszy dzisiaj doszed� do wniosku, �e zbyt pochopnie podj�� si� tej misji.

Aby doprowadzi� j� do po��danego ko�ca, powinien przyjecha� ze stosown� sum� pieni�dzy, zamieszka� cho� przez kilka dni gdzie� w okolicy, skrycie przes�ucha� r�nych ludzi, kt�rzy mogli mie� kontakt z zaginion� hrabin�, tego i owego postraszy�, tego i owego przekupi�. Zamiast tego on udaje urz�dnika kancelarii adwokackiej, bez grosza przy duszy idzie wprost do jaskini lwa, do jakiego� degenerata i sadysty, gdzie mo�e sko�czy� w gnoj�wce, wych�ostany uprzednio przez psiarczyk�w. A to wszystko tylko dlatego, �e chce pokaza� pi�knej pannie, jakim jest Herkulesem, kt�ry mo�e skutecznie walczy� contra pluresl

Snu� te nieweso�e my�li z zamkni�tymi oczami i s�ucha� nawo�ywa� ch�op�w, kt�rzy rzucali na wod� potoku skorupy jaj � wedle ludowych wierze� czterdziestego dnia po Wielkanocy maj� one dop�yn�� do kraju raehma�skiego, gdzie w dniu zwanym �Rachma�skyj We�ykde� na powr�t stan� si� jajkami i nakarmi� mieszka�c�w tej mitycznej krainy. J�zyk ukrai�ski wbrew wiedzy j�zykoznawczej, kt�r� posiad�, nagle skojarzy� mu si� z rosyjskim. I w tej w�a�nie chwili zasn�� i przeni�s� si� znad potoku Studenego pod Stratynem na brzeg Prypeci w Mozyrzu. Zamiast twardych m�skich sylab ukrai�skich us�ysza� mi�kkie i rozlaz�e sylaby.j�zyka bez ko�ci�, jak nazywa� ruszczyzn� Tomasz Mann. I zobaczy� siebie sprzed jedenastu lat, w czasie wojny. Przebrany w sutann� i czapk� proboszcza, stoi w�r�d pijanych bolszewik�w. On � porucznik g. Dywizji Piechoty � ca�uje ich po r�kach, a oni �ci�gaj� buty i ka�� si� ca�owa� po nogach. Wzdraga si� przed tym poni�eniem. Wtedy jeden z Sowiet�w t�ucze piecz�tk� po �ysej g�owie Popielskiego. Na zaczerwienionej sk�rze odbija si� raz po raz napis �Parafia rzymskokatolicka w Mozyrzu�. Na ziemi le�y zar�ni�ty ksi�dz, kt�rego str�j na rozkaz dow�dcy bolszewik�w ma teraz na sobie Popielski. Pijany wata�ka, starszyna nazwiskiem Szczukow, trzyma za w�osy ma��, g�uchoniem� dziewczynk� s�u��c� u ksi�dza. Podkasuje jej nocn� koszul� i �apie si� za krocze. �Dawaj Paljak! � wrzeszczy. � Ty tiepier� rimskij swiaszczennik! Ce�uj po rukach i nogach ruskich tawariszczej, a niet, to ja budu jeba� etu krasawicu� [25].

Popielski obudzi� si� i otworzy� oczy. Kto� nad nim sta�. Odlecia�y wspomnienia z Mozyrza, ale j�zyk rosyjski pozosta�. Us�ysza� wyra�nie �Eta nasz matadiec!� [26]. I wtedy na jego g�ow� spad� pierwszy cios. Popielski zas�oni� �ysin� i instynktownie przeturla� si� po murawie. Nie na wiele si� to zda�o. Zatrzyma� si� bowiem na jakim� drzewie. Wcisn�� palce w mi�kk� ziemi�, aby si� podnie��. Nie zd��y�. Drzewo okaza�o si� nog� w wysokim wojskowym bucie. Jego czub trafi� go w czo�o. Straci� r�wnowag� i opad� ci�ko na po�ladki. Ju� teraz m�g�by dobrze widzie� napastnik�w, gdyby nie krew, kt�ra la�a mu si� na oczy. Widzia� tylko w�a�ciciela wojskowego buta. By� to m�czyzna lat oko�o czterdziestu, ubrany w bryczesy i w sportowy garnitur przepasany paskiem. G�ste, sztywne czarne w�osy zwisa�y mu nad czo�em, spod kt�rego patrzy�y oczy tak ma�e, �e wydawa�y si� niemal wci�ni�te w g�ow�. Cz�owiek ten uni�s� d�o� i powstrzyma� pozosta�ych napastnik�w, kt�rych Popielski nie widzia�, lecz dobrze wyczuwa� za swoimi plecami.

��Tu wszystko jest moje � napastnik zatoczy� r�k� ko�o i obr�ci� si� wok� w�asnej osi � i ka�dy tutejszy cz�owiek jest moim niewolnikiem. W�asno�ci� J�zefa hrabiego Bekierskiego herbu Jastrz�biec. I ka�dy mi donosi. O tym, co si� dzieje, kto tu nowy przybywa i po co. To jest m�j kraj. A ty do niego wtargn��e� bez zaproszenia. Le�ysz tu nad wod� jak letnik w samych ineksprymablach i gorszysz pobo�nych ch�op�w.

��Nikogo nie gorsz�. � Popielski k�cikami oczu dostrzeg� trzech napastnik�w stoj�cych za nim. � Wczoraj odebra�em bielizn� od praczki.

��W samych obsranych gaciach. � Hrabia poprawi� fal� w�os�w je��c� mu si� nad czo�em. � B�d� ci� teraz �wiczy� nahajem tak d�ugo, a� si� zesrasz. B�dziesz strzyka� g�wnem z b�lu.

Spojrza� ponad jego g�ow�. To by� znak. Popielski nagle znalaz� si� w pozycji le��cej. Bicepsy, kt�re niedawno pr�y� przed Renat�, wciska�y mu w ziemi� twarde kolana przeciwnik�w. Przywar�szy policzkiem do pod�o�a, dostrzeg�, �e na jego r�kach kl�cz� dwaj ludzie w kozackich czapach.

Trzeci, ubrany identycznie jak koledzy, wpakowa� g�ow� Popielskiego pomi�dzy swoje kolana, �cisn�� mu nimi uszy jak imad�em, opar� obie r�ce na jego potylicy i wcisn�� j� w mi�kk� traw�. Popielski ju� nic nie widzia�, nie m�g� si� rusza�, a w ustach �u� kleiste grudy czarnoziemu.

I wtedy nadszed� drugi cios.

Hrabia Bekierski uderzy� nahajem tak mocno, �e koszula Popielskiego p�k�a na plecach Nast�pne ciosy by�y bardzo precyzyjnie wymierzone � trafia�y wci�� w to samo miejsce. Hrabia u�miecha� si� pod w�sikiem, widz�c, jak pr�ga, na pocz�tku tylko lekko zaczerwieniona, pod kolejnymi ciosami puchnie w oczach, a wzd�u� niej rozchodz� si� dwie warstwy mi�sa, rozdzielone smug� g�stej krwi. Po chwili ca�a koszula by�a pop�kana, a plecy bitego pokryte rozoranymi bruzdami.

Bekierski od�o�y� bicz, otar� czo�o bia�� chusteczk� z koronkowym obramowaniem, w kieszenie spodni wsun�� d�onie i wyj�� je, �ciskaj�c co� w gar�ciach. Potem roze�mia� si� g�o�no i otworzy� zaci�ni�te pi�ci. S�l pokry�a rozprute mi�so bia�ym nalotem.

Popielski wy� w ziemi�. Nagle zel�a� ucisk kolan na jego uszach.

��Nie pytaj nigdy nikogo o moj� matk�! � us�ysza� ciche s�owa Bekierskiego. � Nie przyje�d�aj ju� nigdy do mojego pa�stwa! Nu, Sasze�ka, dawaj ty kaljuczyj prawod!

Uszy Popielskiego zn�w zosta�y zmia�d�one imad�em kolan. Nie zna� frazy �kaljuczyj prawod�, ale zaraz j� zrozumia� ka�dym rozbola�ym zmys�em. By�a dla niego idiomem i znaczy�a �m�ka, kt�ra nie ma ko�ca�.

Biekierski rzuci� na fioletewoczerwon� opuchlizn� plec�w Popielskiego g�st� siatk� z drutu kolczastego.

Rosjanie kontynuowali krwawe dzie�o. Skakali po bezw�adnym ciele, wciskali siatk� w rozj�trzone rany i sypali wok� chmury soli. S�o�ce pali�o, przera�eni ch�opi zbijali si� w coraz cia�niejsz� kup� na brzegu potoku Studenego, a oprawcy potykali si� o le��cego.

Hrabia Bekierski nie skaka�, sta� obok i patrzy� na maltretowanego cz�owieka. Czubem buta rozsun�� jego nogi.

��Chwatit � przerwa� taniec. � Pasmatrim, rebiata, zesra�sja on ili niet� Niet� Szto nam nada tepier� die�at�? [27]

Stan�� w rozkroku nad Popielskim i rozpi�� rozporek.

��Widzisz, jaki mam zdrowy p�cherz? � spyta� hrabia, kieruj�c nurt bij�cego strumienia na jego g�ow�.

Popielski ockn�� si� i szarpn�� w ty�. Wygi�� si� w kab��k i zaczerpn�� powietrza. By�o mu potrzebne nie do tego, by prze�y�, lecz by wy�. Musia� wy�. Bez wycia by umar�. Bekierski wcisn�� jego twarz w ziemi�.

��Ci�gle jaka� kanalia przyje�d�a ze Lwowa i pyta o moj� matk�! � m�wi� cicho. � A ja tak traktuj� ka�dego jak teraz ciebie. Wracaj do Lwowa do swojego kolegi! S�yszysz, �uczku?

Zapi�� rozporek. Jeden z Rosjan w�o�y� stop� pod twarz Popielskiego. Cia�o detektywa drga�o lekko.

��Smatri, graf � powiedzia� Rosjanin do Bekierskiego. � Eta morda kirpicza prosit! [28]

Wzi�� pot�ny zamach i trafi� czubem w nos Popielskiego.

R�G ULICY PILNIKARSKIEJ I STAREGO RYNKU by� wymarzonym miejscem zamieszkania dla rabina Pinchasa Schatzkera, poniewa� jakim� niezwyk�ym zrz�dzeniem losu �wietnie wsp�gra� z osobowo�ci� i zainteresowaniami naukowymi tego uczonego m�a. Z naro�nego balkonu mieszkania �ydowski kap�an widzia� miejsce swej pos�ugi duchowej � poblisk� synagog� � oraz ko�ci� pod wezwaniem �w. Jana Chrzciciela, kt�rej to postaci, jako prorokowi �ydowskiemu, rabin po�wi�ci� kilka artyku��w w niemieckich periodykach orientalistycznych. Pi�� minut drogi dzieli�o go od pa�acu arcybiskupiego, gdzie odwiedza� swego przyjaciela, sekretarza arcybiskupa Twardowskiego, ksi�dza doktora Tadeusza Mazura. Przyja�� ta oficjalnie scementowana by�a wsp�lnot� zainteresowa� badawczych, a mniej oficjalnie wsp�lnym zami�owaniem do ksi�owskich nalewek Obaj panowie nader ch�tnie si� nimi raczyli, dyskutuj�c przy tym o onomastyce palesty�skiej lub o mo�liwo�ciach asymilacji mniejszo�ci �ydowskiej w Polsce, kt�rego to zjawiska rabin Schatzker by� zdecydowanym or�downikiem.

Pogl�d ten dzieli� z nim bez najmniejszych zastrze�e� aspirant Herman Kacnelson, kt�ry siedzia� teraz w jego gabinecie i obserwowa�, jak nieco zamglone oczy rabina uwa�nie �ledz� przez lup� hebrajski tekst, kt�rym morderca Luby Bajdykowej skomentowa� swe krwawe dzie�o.

�Krew, ostrze, ruina, wr�g, koniec, �mier� dla syna jutrzenki nie s� pi�tnem i nie s� z�em�. Przek�ad profesora Kury�owicza jest poprawny � Schatzker od�o�y� kartk� � i nie mam tu nic do dodania. Tak na moje rozeznanie jest wielce prawdopodobnym, �e ten zapis nie pochodzi z �adnego znanego mi dzie�a �ydowskiego, kt�re powsta�o po Torze. � Je�li to nie jest cytat ani parafraza cytatu � Kacnelson popisywa� si� naukowym s�ownictwem � mo�e poszukiwany przez nas cz�owiek to po prostu wymy�li�. Jak� znajomo�ci� j�zyka musia�by si� wykaza�, by tego dokona�? Czy na podstawie tego zapisu mo�na by stwierdzi�, �e autor jest po jakiej� szkole �ydowskiej?

��To bardzo proste zdanie, panie aspirancie. � Rabin u�miechn�� si� lekko. � I m�g� je napisa� ka�dy, kto lizn�� troch� hebrajskiego. Musia�by oczywi�cie umie� odczyta� alfabet i korzysta� ze s�ownika. Moim zdaniem, przeci�tnie uzdolniony cz�owiek napisa�by to po dw�ch miesi�cach nauki. Klasycznej hebrajszczyzny uczymy oczywi�cie w chederach i w jesziwach, ale i poza nimi, na r�nych kursach. We Lwowie odbywaj� si� co najmniej dwa kursy biblijnego hebrajskiego, prowadzone przez syjonist�w z B�nai B�rith Leopolis. W Niemczech, prosz� sobie wyobrazi�, naucza si� go nawet w gimnazjach, a ucz� si� najch�tniej przyszli pastorzy. Ale to w kraju cywilizowanym, a nie w Polsce� Tutaj wci�� panuj� uprzedzenia� Sam znam pewnego ksi�dza�

��Najbardziej interesuj�cym tu okre�leniem � Kacnelson nie chcia� s�ucha� wywod�w politycznych i nie traci� nadziei na jak�� prze�omow� wskaz�wk� � jest �syn jutrzenki�. Ten zapis, musz� tu doda�, pochodzi od kogo�, kto uczyni� co� z�ego. Ten z�oczy�ca mo�e sam siebie nazywa� synem jutrzenki, czyli szatanem. Czy m�g�by to pan jako� skomentowa�?

��Je�li przyjmiemy, �e chodzi o szatana � Schatzker podni�s� si� zza biurka i na stoj�co wertowa� stare, okute i oprawione w sk�r� wydanie Biblii hebrajskiej le��ce na masywnej podstawce � przenosimy si� najwyra�niej do tradycji chrze�cija�skiej. To ona bowiem uto�sami�a jakiego� kr�la asyryjskiego lub nowobabilo�skiego, o kt�rym Izajasz pisa� drwi�co w rozdziale czternastym ben szachar, to znaczy �syn jutrzenki� lub �gwiazda zaranna�, z szatanem. Nasz prorok wyszydza� tego kr�la, m�wi�c: �O, jak�e spad�e� z nieba, ty, gwiazdo jasna, synu jutrzenki! Powalony jeste� na ziemi�, pogromco narod�w!� Tego� to kr�la chrze�cija�scy interpretatorzy Tertulian i Orygenes uznali za szatana str�conego z nieba do szeolu, czyli piek�a, a �aci�scy t�umacze nazwali go �Lucyfer�, czyli �nios�cy �wiat�o�. A zatem je�li w pa�skim zapisie rzeczywi�cie chodzi o Lucyfera, zaryzykowa�bym stwierdzenie, �e zapis ten wyszed� spod pi�ra chrze�cijanina.

��Dzi�kuj�. � Kacnelson podni�s� si� z krzes�a. � Znajdziemy tego Lucyfera albo sekt� jego czcicieli�

KIEDY RENATA SPERLING WCHODZI�A DO KNAJPY, potr�ci� j� za�ywny jegomo�� w meloniku. Chcia�a go ofukn��, ale �w ordynus pop�dzi� tak szybko w stron� Teatru Wielkiego, �e i tak by nie us�ysza� jej reprymendy. Dziewczyna spojrza�a na szyld lokalu, upewni�a si�, �e jego w�a�cicielem jest L Gutman, i wesz�a do �rodka.

Pojawienie si� samotnej kobiety wzbudzi�o u bywalc�w r�ne reakcje. Jaki� student podkr�ci� w�sa i poprawi� krawat, inny przyczesa� po�linion� d�oni� przet�uszczone w�osy, bomby piwa drobnych handlowc�w zawis�y w drodze do ich ust, a dziwki, w�sz�c konkurencj�, piorunowa�y j� wzrokiem. W knajpie zacz�� si� w�a�nie wieczorek taneczny i akordeonista zagra� skoczn� piosenk�:

Niejeden z bywalc�w ruszy� ku Renacie z zamiarem zaproszenia jej do ta�ca, ale ona omija�a dansingowych amator�w i slalomem zmierza�a ku cz�owiekowi, kt�ry najwyra�niej nie tylko nie chcia� z ni� ta�czy�, lecz wr�cz usi�owa� si� przed ni� schowa� za kotar� zas�aniaj�c� drzwi do ust�pu.

Rozumia�a doskonale jego zachowanie. Nie chcia� widzie� jej � �wiadka i przyczyny swego poni�enia. By� upokorzonym w oczach kobiety, niegdy� bezradnej uczennicy, teraz adresatki umizg�w, przed kt�r� kilka godzin wcze�niej demonstrowa�o si� si�� i nieugi�to�� � to dla prawdziwego m�czyzny otch�a� wstydu, czarna noc. To wszystko dostrzeg�a w jego oczach ponad tydzie� temu, gdy znalaz�a go nad potokiem Studenym. Jecha�a bryczk� powo�on� przez lokaja Stanis�awa Wi�cka, gdy us�ysza�a wycie i ujrza�a grup� ludzi otaczaj�c� jaki� wielki t�umok w zakrwawionym prze�cieradle. Mia�o ono pos�u�y� ch�opom za nosid�o dla rannego Edwarda Popielskiego. Kiedy przera�ona stan�a nad nim, przesta� wy�, szybko zacisn�� z�by i powieki. Nie by�y one jednak ca�kiem szczelne, bo wytrysn�y spod nich �zy. Zacz�� si� lekko trz��� i straci� przytomno��.

Ch�opi zanie�li go do bryczki i oddali Renacie tobo�ek z garniturem, kt�ry znale�li na drzewie obok rannego m�czyzny. Stanis�aw Wi�cek zmusi� konie do tak szybkiego biegu, �e godzin� p�niej, gdy sta�y przed rohaty�skim Szpitalem Si�str Mi�osierdzia, piana sp�ywa�a ze zm�czonych zwierz�t. Ordynator dokt�r Bazyli Hilarewicz, opatrzywszy osobi�cie chorego, zatelefonowa� do Lwowa do mieszkania Popielskiego i poinformowa� roztrz�sion� Leokadi� o powa�nym pobiciu, jakiego dozna� jej kuzyn. Z�amanie nosa i og�lne obra�enia nie by�y jednak gro�ne dla �ycia. Liczne rany na plecach oczyszczono i zdezynfekowano. Po wstrzykni�ciu surowicy za�egnano niebezpiecze�stwo t�ca.

Osiem godzin p�niej, prawie nad ranem, zjawi�a si� w Rohatynie Leokadia Tchorznicka, naur�ga�a Renacie i chcia�a wyrzuci� j� z sali, ka��c �wynosi� si� precz do Palestyny�, po czym zaj�a miejsce przy ��ku Edwarda zwolnione przez Renat�. Ta cicho stan�a u wezg�owia.

Wtedy Popielski odzyska� przytomno��, przyj�� od siostry zastrzyk morfiny i � le��c na brzuchu � spojrza� na Renat� z do�u. W jego przekrwionym oku dostrzeg�a wstyd. Nawet nie zareagowa�, kiedy z p�aczem go po�egna�a.

Poza nieudan� pr�b� schowania si� za kotar� nie zareagowa� i teraz, kiedy zbli�y�a si� do niego, przepchn�wszy si� przez rozochoconych biesiadnik�w. Sta� jak s�up i wpatrywa� si� w blaszan� reklam� piwa okocimskiego. Podesz�a do niego bardzo blisko.

��Jak�e si� pan czuje, panie profesorze? Czy ju� lepiej?

��Dobrze. � Wci�� na ni� nie patrzy�.

��Porozmawiajmy z dala od tego ha�asu. � Rozejrza�a si� wok� i zatrzyma�a kelnera, kt�ry omija� go�ci z tac� pe�n� piwa. � Panie starszy, czy macie wy tutaj gabinety dla towarzystwa?

��Mamy � burkn�� kelner. � Ali to grand [31] kosztuji!

��No to poka� pan gdzie!

��Ta chwileczki, paniu�ciu z�ota, tylku tym kindrom [32] z Kliparowa browaru [33] nadam!

Kelner rozstawi� kufle pomi�dzy batiarami w apaszkach i poprowadzi� do gabinetu, w kt�rym, jak wiedzia� Popielski, co zamo�niejsi klienci urz�dzali imieniny lub go�cili z panienkami.

Zainkasowawszy od Renaty z�ot�wk� za godzinne wynaj�cie do�� obskurnego pomieszczenia z dwiema dziurawymi kanapami i oleodrukami na �cianach, uk�oni� si� w pas i niespecjalnie zdziwiony, �e niczego nie zamawiaj�, u�miechn�� si� do Popielskiego znacz�co, cmokn�� w powietrze i obieca� przyj�� tylko wtedy, gdy pa�stwo go wezw� specjalnym dzwonkiem.

��Jak pani mnie tu znalaz�a? � skrzywi� si� Popielski, kt�remu ka�dy ruch mi�ni twarzy przypomina� o z�amanym nosie.

��No przecie� nie dzi�ki pa�skiej kuzynce. � Oczy Renaty zab�ys�y z�owrogo. � Ona wzbrania si� przed rozmow� ze mn�. Obarcza mnie win� za wszystko. I s�usznie � teraz dostrzeg� w nich �zy � ale nie gniewam si� na ni�� Wszystko mi powiedzia� str� z pa�skiego domu. Ze nie mo�e pan wytrzyma� w mieszkaniu, gdzie wszyscy si� nad panem u�alaj�� Ze chodzi pan tylko do tych restauracyj, gdzie maj� telefon, bo mo�e by� potrzebny w razie czego� �e w knajpach tych znaj� numer do pana do domu� �e kiedy� pan chodzi� do Bombacha, ale ostatnio to tylko do Gutmana przy placu Go�uchowskich. Tyle mi powiedzia��

Popielski przekl�� w my�lach g�upi nawyk informowania str�a kamienicy o wyj�ciach do knajp. Czyni� to na wyra�ne �yczenie Leokadii, kt�ra chcia�a go zawsze mie� w telefonicznym zasi�gu, gdyby uleg� napadowi epilepsji. Teraz nie chcia� by� w �adnym zasi�gu. Milcza�, ale nie unika� ju� wzroku Renaty.

��Niech�e pan usi�dzie, panie profesorze � powiedzia�a jego by�a uczennica. � Nie musi pan si� opiera� plecami o oparcie kanapy, wiem, �e to bolesne� Mo�e pan usi��� na brze�ku krzes�a tak jak ja�

Popielski zrobi�, co mu polecono. Spojrza� na jej kr�g�e uda, na kt�rych opina�a si� sukienka. �Teraz wszystko jest odwr�cone � my�la� � kobieta za mnie p�aci, kobieta wydaje mi polecenia, gdzie siada�, co robi� Teraz wszystko jest na odwr�t. Co powinienem zrobi�, aby si� dostosowa� do tej odwr�conej konwencji?�

��Jest pan wci�� pod dzia�aniem morfiny? � zapyta�a Renata, a kiedy twierdz�co kiwn�� g�ow�, �achn�a si� lekko. � Szkoda. Mog�abym zam�wi� w�dk�, troch� by si� pan odpr�y�. A tak, to chyba nie mo�na�

Popielski nadal milcza�. W my�lach prowadzi� nieprawdopodobne analizy i stawia� osobliwe hipotezy. �Ta kobieta chce mnie upoi�, a potem dosi���. Ostro ugniata�. Ona dyktuje warunki, jest pewna siebie i �wiadoma swoich potrzeb. Widzia�a moje upokorzenie, wie, �e jestem s�aby jak dziecko. Mo�e mnie obraca� swoimi nogami jak marionetk�, jak ba�wana. Kobiety wybieraj� i zdobywaj� m�czyzn. Wszystko jest teraz na odwr�t�.

��Jest mi bardzo przykro, �e poni�s� pan takie straty zdrowotne i moralne� � Patrzy�a mu prosto w oczy.

Kynopis, psiooka, przypomnia�o mu si� greckie okre�lenie bezwstydnej kokietki. Patrzy w oczy jak suka. Ona zdobywa m�czyzn�, a nie m�czyzna j�. No to niech tak b�dzie! Na odwr�t. A rebours!

Popielski zsun�� si� z krzes�a i ukl�kn�� przed Renat�. By�a tak zaskoczona, �e nie zd��y�a powsta�. Obie r�ce wsun�� jej pod sukienk�. Pod d�o�mi poczu� mi�nie szczup�ych �ydek. Paznokcie przesun�y si� ze szmerem po napi�tych po�czochach, opuszki palc�w pog�aska�y nagie cia�o nad podwi�zk�.

Wtedy jego twarz zap�on�a od siarczystego policzka, a on sam, pchni�ty energicznie, opar� si� plecami o st� i j�kn�� z b�lu.

��Ja pan �mie! � krzykn�a Renata. � Jest pan wstr�tny! Ohyda!

��Co, jestem gorszy od Bekierskiego?! � wrzasn�� w�ciekle.

Renata gwa�townie wybieg�a z s�par�.

W knajpie umilk�y rozmowy, ucich�a muzyka. Popielski sta� w drzwiach gabinetu i widzia�, jak zdenerwowana Renata Sperling rozmawia z jakim� fiakrem w cylindrze.

��Jedziemy na Zadw�rza�sk�! Wie pan, gdzie to jest?

��Na Zadw�rza�skij tu ja niejednegu w k�apacz zamalowa�, paniu�ciu � odpowiedzia� fiakier. � Ja ca�y Lembryk [34] mam w �epetyni!

Jej pantofle zastuka�y na schodach. Wszyscy bywalcy wpatrywali si� teraz w Popielskiego. A wraz z nimi pan Ignacy Gutman, w�a�ciciel.

��Grandzisz, �yssy! Wyjdziesz sam � zapyta� i wskaza� na pot�nego barmana i jego brudnego pomocnika � czy ci ludzie maj� ci� wyrzuci� na zbity pysk?

Popielski niegdy� rozkwasi�by mord� bezczelnemu knajpiarzowi, a jego ludzi spu�ci� ze schod�w do piwnicy. Ale teraz wszystko by�o na odwr�t.

Uni�s� r�ce w obronnym ge�cie i wyszed� szybko z lokalu.

MORFINA TWORZY Z ALKOHOLEM Z�OWROG�, a nawet �mierteln� kombinacj�. Popielski o tym wiedzia� doskonale, ale po wyj�ciu z knajpy Gutmana zlekcewa�y� wszelkie zalecenia i ostrze�enia lekarskie odnosz�ce si� do tego �rodka przeciwb�lowego, kt�ry mu regularnie aplikowano. Zdawa� sobie spraw�, �e alkohol wzmaga dzia�anie narkotyku i �e po wypiciu kilku stopek pogr��y si� w narkotycznych stanach, w pr�dzie dziwacznych zdarze�. Ale nie dba� o to, a mo�e wr�cz przeciwnie � chcia� zag�uszy� w sobie wszelkie uczucia, kt�re go ogarn�y tego wieczoru, a zw�aszcza zniszczy� nienawi�� do siebie samego.

Wstydz�c si� pytaj�cych spojrze� przechodni�w rojnie spaceruj�cych ulic� Legion�w, przemkn�� si� bocznymi uliczkami, nieczynnym o tej porze pasa�em Feller�w i pasa�em Hausmana i po kwadransie dotar� do restauracji �Reklama� przy ulicy Szajnochy. Czu� dzik�, sztuback� rado��, kiedy schodzi� po kr�tych schodach do g��wnej sali. �Nikt nie wie, �e tu jestem � zaciera� r�ce z uciechy � nikt nie posy�a mi wsp�czuj�cych spojrze�, mog� si� tu nawet zapi� albo znarkotyzowa� na �mier�.

Morfina bardzo szybko wesz�a w reakcj� z alkoholem. Po wypiciu jednej setki Popielski kiwa� si� na prawo i na lewo, usi�owa� trafi� �okciami w blat, kt�ry nagle dosta� jakiej� �wietlistej otoczki. Pragn�� oprze� sw�j wzrok na czymkolwiek co da�oby mu poczucie r�wnowagi, ale ka�dy przedmiot chwia� si� i wygina�. Zamkn�� oczy, zwali� si� z hukiem pod st� i �ci�gn�� na siebie ca�� serwet� wraz ze �ledziem, kt�rego mu podano do �wiartki w�dki.

Oprzytomnienie nadesz�o dwa razy Raz � na bardzo kr�tko � kiedy zosta� przez kelner�w wyrzucony na podw�rko knajpy i run�� plecami do skrzyni, w kt�rej pi�trzy� si� stos kuchennych odpadk�w, i po raz drugi, kiedy wali� pi�ciami w drzwi Komend Wojew�dzkiej, domagaj�c si� wpuszczenia do pracy oraz dostarczenia sobie materia��w do jakiej� wa�nej sprawy, kt�r� mia� rzekomo prowadzi�. Mi�dzy jednym a drugim b�yskiem �wiadomo�ci zia�a czarna dziura, podobnie jak mi�dzy drugim a trzecim.

To trzecie oprzytomnienie by�o jednocze�nie trwa�ym przebudzeniem. Otworzy� oczy i spojrza� na zegarek. By� poranek. Przesun�� wzrok ku g�rze i na brudnej �cianie dostrzeg� rysunek pornograficzny przedstawiaj�cy co�, co staro�ytni Hindusi nazywali po�ykaniem owocu mango. Poni�ej napis wyryty w tynku �To pozwalam robi� tylko pi�knym paniom�. Opr�cz tego rysunku na �cianach pi�trzy�y si� serca przebite strza��, przekle�stwa, gro�by, wyznania mi�osne, a nawet jedna modlitwa.

Popielski oddycha� ustami i czu�, jak kurz osiada mu na gardle i podniebieniu. Rany na plecach pulsowa�y niezno�nym b�lem i chory poczu� si� tak, jakby kto� przykleja� mu na �opatkach koszul� Dejaniry, a w nos wpycha� gor�c� wat�. Rykn�� z b�lu i przewr�ci� si� na brzuch. W nozdrza uderzy� go smr�d szmaty zwisaj�cej na kab��ku wiadra, w oczy za� napis: ��yssy, ty skurwysynu, nie masz �ycia, jak wyjd� z furdygami [35], to cie zajebe. Tonio�.

Ju� wiedzia�, gdzie jest. To napisa� kilka lat temu w areszcie komisariatu VI niejaki Antoni Pi�tkiewicz, zwany Tonio, kt�rego Popielski wsadzi� za napad z no�em w r�ku. By� to gro�ny bandyta, kastetowiec i no�ownik, a przy tym charakterny batiar, kt�ry nie ba� si� grozi� w oczy komisarzowi policji.

Ta na�cienna tw�rczo�� zamazywa�a si� teraz w za�zawionych oczach Popielskiego. P�aka� bezwiednie, i za spraw� obna�onych nerw�w rozerwanych tkanek na plecach, i z�amanego nosa, kt�ry przypadkiem zetkn�� si� z prycz�.

Kiedy us�ysza� zgrzyt judasza w drzwiach celi, zacisn�� palce na brzegach ��ka i wgryz� si� mocno z�bami w drewno pos�ania.

��Z nim c� by�u nie ten tegu, pani aspiranci � us�ysza� znany sobie g�os. � Ta nakirany [36] nie by�, ali na nogach nie usta�. Ta ja gu wzi�� z Mi�kiem �achy pud pachy i tu zani�s. A pan kumisarz rycha� [37] trochu i do putni [38] narzyga�� A potym kima� jak dzicina�

��I umy� pan to wiadro, panie Koczur? � us�ysza� g�os Wilhelma Zaremby.

��Ta pewni. � W g�osie stra�nika Walentego Koczura brzmia�a lekka uraza. � Ta �eby mu nic w nocy ni �mirdzia�u�

Zastuka�y buty na klepisku celi. Popielski wcisn�� twarz w tward� desk� pryczy. Plecy pulsowa�y, �zy p�yn�y strumieniem, a z�by mia�d�y�y drewno.

��Dzi�kuj� panu, panie Koczur, teraz ja z nim porozmawiam, a pan niech idzie do domu. S�u�ba pa�ska sko�czy�a si� godzin� temu.

��Du widzenia, pani aspiranci.

��Do widzenia, panie posterunkowy.

Zapad�a cisza. Prycza zaskrzypia�a pod ci�arem Zaremby.

��Serwus, Edziu � powiedzia� aspirant. � Wiem, �e ju� nie �pisz. Dawaj �ap� i nie patrz. Dostaniesz zastrzyk morfiny. Nie martw si�, dobrze to robi�. Zaraz b�dzie po b�lu.

Zaremba oderwa� r�k� przyjaciela od pryczy i wbi� sprawnie ig�� w �y��, kt�ra wyra�nie pulsowa�a pod sk�r� przedramienia. Po minucie Popielski zapomnia� o b�lu plec�w i nosa.

��Wiesz, wczoraj dobija�e� si� do drzwi komendy i kaza�e� posterunkowemu przynie�� akta jakiej� wa�nej sprawy, kt�r� niby prowadzisz�

��Rzeczywi�cie co� pami�tam � mrukn�� niewyra�nie Popielski.

��Chcia�e� prowadzi� spraw�? No to masz j�, bracie! � Zaremba rzuci� na prycz� kartonow� teczk�. � Sprawa bardzo wa�na. Zab�jstwo wr�ki Luby Bajdykowej.

Popielski zerwa� si� z pryczy, a potem usiad� na niej z teczk� w d�oniach. Skupiony i powa�ny, sprawia� wra�enie, jakby przed chwil� przerwa� jakie� czynno�ci s�u�bowe, a nie obudzi� si� w celi aresztanckiej � niedawno skatowany, a teraz zbola�y i nieomal �miertelnie zatruty.

��Kto ci� tak urz�dzi�, Edziu? � Zaremba wyj�� z teczki termos i nala� kawy do nakr�tki. � Masz, pij! No komu masz powiedzie�, jak nie mnie?

��Znasz odpowied�� M�wi�em ci ju�, kiedy u mnie by�e�� � Popielski nie przerywa� czytania.

��Mog�e� k�ama� nie tyle z b�lu, ile dlatego, �e kuzynka nie odchodzi�a od twojego �o�a. Wpad�e� po pijanemu pod doro�k� w Rohatynie? Tak m�wi�e�� Ale ja w to nie wierz�. Masz, wypij troch�, a potem mi powiedz ca�� prawd�. Chc� to wiedzie� nie jako policjant, lecz jako tw�j przyjaciel�

��Hrabia J�zef Bekierski i trzech Moskali. � Chory siorbn�� kawy i od�o�y� akta. � Sta�o si� to w Stratynie� I pami�taj, Wilek, ja sam ich poci�gn� do odpowiedzialno�ci� Ja sam, rozumiesz? Mog� zaufa� przyjacielowi?

��Nie sam, ale ze mn�. � Zaremba odpali� dwa papierosy i jeden z nich wetkn�� w usta Popielskiego. � Nied�ugo b�dziemy wiedzie� o tym hrabim wszystko, co tylko mo�liwe. A teraz ad rem [39], Edziu. Od dzisiaj jeste� zatrudniony jako rzeczoznawca pracuj�cy dla policji w sprawie zab�jstwa Luby Bajdykowej. Jest ju� umowa na twoje us�ugi, a na niej podpis Kocowskiego.

���artujesz? � Popielski wyplu� we wzburzeniu papierosa, cho� ledwo si� nim zd��y� zaci�gn��. � Co ty �michy sobie ze mnie robisz?

��Zobacz to! � Zaremba poda� mu inn� teczk�.

By�a to teczka personalna Edwarda Popielskiego.

��Jak to mo�liwe, �e Kocowski si� zgodzi�? � �wie�o mianowany rzeczoznawca patrzy� na umow� podpisan� przez naczelnika Urz�du �ledczego i oczom w�asnym nie wierzy�. � Przecie� ten gad utopi�by mnie w �y�ce wody!

��Musia� � powiedzia� powa�nie Zaremba. � Dzisiaj nad ranem zn�w co� si� sta�o� Co� podobnego, w sam raz i dla lingwisty, i dla policjanta. Zamordowana m�oda kobieta. I podobny zapis hebrajski w skrzynce na anonimowe doniesienia. Znasz kogo� takiego, opr�cz siebie, kto m�g�by si� tym zaj��? Komendant Grabowski te� nikogo takiego nie zna i dlatego, za moj� skromn� sugesti�, wyda� odpowiedni rozkaz Kocowskiemu.

��Gdzie znaleziono cia�o?

Na Zadw�rza�skiej.

PRZECI�TNY PIECHUR ID�CY SZEROKIM CHODNIKIEM reprezentacyjnej ulicy Leona Sapiehy musia�by zu�y� najwy�ej kwadrans, aby si� dosta� z komendy na ��ckiego na ulic� Zadw�rza�sk�. Popielski przeby� t� drog� w osiem minut. Na szcz�cie dla �wiat�oczu�ego epileptyka, kt�ry wczoraj gdzie� zgubi� ciemne okulary, s�o�ce dzisiaj nie �wieci�o; co wi�cej, nawet gdyby gro�nie promieniowa�o, i tak by si� tym nie przej��, bo nie przejmowa� si� teraz niczym.

Ubrany by� w spodnie z odbitkami podeszew i zgni�ych pomidor�w ze �mietnika oraz w stary trencz Zaremby, lito�ciwie skrywaj�cy wygniecion� koszul� i marynark� o naderwanym r�kawie. Ale stan garderoby r�wnie� nie zaprz�ta� jego uwagi. Podobnie jak b�l nosa i plec�w, promieniuj�cy w czasie biegu mimo morfiny. Jego umys� nie troszczy� si� teraz o nic, co nie by�o zwi�zane z osob� Renaty Sperling, kt�ra wczoraj w knajpie Gutmana wynaj�a u fiakra kurs na ulic� Zadw�rza�sk�.

��Pos�uchaj, Edziu � sapa� Zaremba, kiedy jeszcze m�g� za nim nad��y� � wiem, �e ta umowa z Kocowskim jest dla ciebie niekorzystna, bo honorarium otrzymasz dopiero po zako�czeniu sprawy. Wiem, ale mog� ci po�yczy� troch� forsy� Najlepiej b�dzie, jak p�jdziesz do syna Luby Bajdykowej, on nie wierzy policji i wynajmie ci� jako prywatnego detektywa. To bogaty facet, dobrze zap�aci! No czekaj, do jasnej cholery! Co za wariat!

Te ostatnie s�owa Zaremba wypowiedzia� z wyra�n� irytacj� i zatrzyma� si� prawie w po�owie drogi, pod znanym zak�adem fryzjerskim Kostynowicza. Tam wysapa� si� do woli, zapali� papierosa i poszed� za Popielskim, kt�ry nikn�� gdzie� po�r�d student�w politechniki zmierzaj�cych do swojej Alma Mater.

Popielski skr�ca� w�a�nie w Zadw�rza�sk�. Min�� z lewej strony jedn� przecznic� i kiedy ju� dochodzi� do drugiej, do ulicy Grunwaldzkiej, ujrza� spory t�um. Ludzie stali w prze�wicie pomi�dzy kamienic� numer 17 i 19, prowadz�cym na podw�rko zastawione pojemnikami na �mieci. Tam jednak wst�pu nie mieli, poniewa� przy �mietniku sta�o trzech umundurowanych policjant�w. Od strony Grunwaldzkiej wej�cie na podw�rko uniemo�liwia� natomiast du�y mur z �elazn� bramk�, w kt�rej sta� tylko jeden str� prawa. Popielski usi�owa� wbiec na podw�rko wprost z Zadw�rza�skiej. Policjant w mundurze, kt�rego ko�nierz obszyty by� dwoma srebrnymi galonikami i arabsk� sz�stk�, zatrzyma� biegn�cego.

��Dok�d to?! � wrzasn�� posterunkowy. � Tu nie wolno! A won mi st�d!

��Ja do zidentyfikowania zw�ok. � Popielski opar� d�onie na kolanach i wydawa� z siebie rz�enie przepalonych nikotyn� p�uc.

��A ju� st�d! � Policjant traci� cierpliwo��.

��Posterunkowy Henryk Kowalski z komisariatu VI! � Popielski w ko�cu si� wycharcza�. � Znam was i wy mnie znacie! Sp�jrzcie na mnie! Na moj� �ysin�!

Posterunkowy Kowalski otworzy� usta i �yka� powietrze. Bez s�owa wskaza� Popielskiemu bram�, z kt�rej w�a�nie wychodzi� dokt�r Pidhirny.

��Za �mietnikiem na podw�rku � powiedzia� do niego medyk s�dowy z bezgranicznym zdziwieniem w oczach.

Popielski kiwn�� mu g�ow� i wpad� na podw�rze. Za �mietnikiem sta� furgon z Zak�adu Medycyny S�dowej. Popielski rozepchn�� kr�pe plecy dw�ch sanitariuszy i ukl�kn�� u st�p zw�ok wci�ni�tych w szpar� pomi�dzy �mietnikiem a �cian� domu numer 19. Zdar� prze�cierad�o i patrzy�. Widzia� szczup�� stop� z pomalowanymi paznokciami, udo obleczone w po�czoch� i j�drn� pier� m�odej kobiety. Opar� si� o �cian� i zamkn�� oczy. Ale to nie pomog�o. Wci�� widzia� dziwne wi�zy ��cz�ce stopy, szyj� i r�ce, j�zyk zagryziony przez z�by, sin� pr�g� widoczn� zza grubego w�ochatego sznura, niezliczone piegi pokrywaj�ce ca�e cia�o i kr�cone rude w�osy rozsypane i za�cielaj�ce wej�cie do �mietnika.

ZANIM POPIELSKI PRZYST�PI� DO OBOWI�ZK�W policyjnego rzeczoznawcy, min�o kilka dni, potrzebnych mu na wprowadzenie zmian w dotychczasowym �yciu.

Najpierw musia� doj�� do wzgl�dnego �adu ze zdrowiem � przede wszystkim zaleczy� rany na plecach na tyle, by m�c �y� bez morfiny i w miar� bezbole�nie chodzi�. To, ku radosnemu zdziwieniu doktora Buraczy�skiego, kt�ry codziennie zmienia� opatrunki, nast�powa�o bardzo szybko. Po trzynastu dniach od bestialskiego pobicia dokt�r zamieni� banda�e oplataj�ce dot�d ca�y tu��w chorego na p��cienne kwadraty, przylepiane co drugi dzie� plastrami do ramion i po�ladk�w. Chocia� z�amany nos, z kt�rego medyk wyj�� ju� tampony, bola� przenikliwie przy przypadkowym dotkni�ciu, Popielski czu�, �e wraca do zdrowia.

Aby ten powr�t by� mo�liwie pe�ny, a zmiany korzystne, musia� szybko zarobi� spor� sum� pieni�dzy na pokrycie dziury w bud�ecie domowym spowodowanej leczeniem, pijatykami, podr� do Stratyna, a nade wszystko � rezygnacj� z korepetycyj. Nadzieje na odrodzenie finansowe wi�za� ze wskaz�wk� Zaremby, by zaoferowa� swe us�ugi detektywistyczne synowi Luby Bajdykowej. By�o to zreszt� jedyne mo�liwe teraz zaj�cie, poniewa� �ledztwo w sprawie zamordowanej rudow�osej kobiety utkn�o w miejscu z dw�ch powod�w � po pierwsze, w ostatnich dniach nie zg�oszono �adnego zagini�cia i nikt nie m�g� zidentyfikowa� zmar�ej, a po drugie � i profesor Kury�owicz, i rabin Schatzker zwlekali przez kilka dni, ka�dy z innych powod�w, z przet�umaczeniem nowego hebrajskiego zapisu, kt�ry w dniu morderstwa dotar� do Kocowskiego.

A zatem nic innego Popielskiemu nie pozostawa�o, jak uda� si� na ostry zakr�t ulicy Sobi�skiego, gdzie sta�a nowoczesna willa in�yniera naftowo-maszynowego Miko�aja Bajdyka Prywatny detektyw in spe um�wi� si� telefonicznie na wizyt� i zjawi� si� tam w pierwsz� niedziel� maja, punktualnie o godzinie dziesi�tej rano.

In�ynier Bajdyk sp�dzi� ostatnie pi�tna�cie lat na polach naftowych Teksasu i przez te wszystkie lata wchodzi� w kontakt z tak zadziwiaj�cymi personami � �owcami skarb�w, poszukiwaczami z�ota, p�atnymi mordercami, Indianami w pi�ropuszach i Murzynami graj�cymi na wszelkich instrumentach � �e twarz Popielskiego, schowana pod du�ym kapeluszem i ozdobiona wielkimi czarnymi okularami, ��to-niebieskimi si�cami oraz z�amanym nosem, nie zrobi�a na nim wi�kszego wra�enia. In�ynier, przepracowawszy wiele lat w brudzie ropoci�g�w, ubiera� si� niedbale i poj�cie elegancji by�o mu najzupe�niej obce, tote� nawet nie dostrzeg�, i� ubi�r jego go�cia wygl�da, jakby dopiero co wyszed� spod ig�y krawca.

Popielski, siedz�c teraz w jego gabinecie, przypomina� sobie passusy raportu medycznego na temat Luby Bajdykowej i doszed� do wniosku, i� niechlujne odzienie i w og�le brudne otoczenie jest chyba charakterystyczn� cech� tej rodziny, mimo �e matk� i syna dzieli�a finansowa przepa��. Nowiutki citroen stoj�cy na podje�dzie domu pokryty by� tu i �wdzie stwardnia�ymi ptasimi odchodami. Willa, malowniczo po�o�ona w�r�d starych drzew i kwitn�cych krzew�w, przepe�niona by�a ci�kim zaduchem i zastarza�ym brudem. Najwyra�niej nie zatrudniano tu s�u�by, bo wsz�dzie le�a�y stosy starych but�w, ubra� i talerzy. Niedalekie od prawdy by�o przypuszczenie Popielskiego, �e dom ten, zamieszkiwany przez samotnego wdowca, o�ywa dopiero noc�, kiedy to s�ycha� piski szczur�w, a zamiast dywan�w pod�ogi pokrywaj� roje karakon�w. Gospodarz ubrany by� w poplamiony fartuch, spodnie o poszarpanych nogawkach, z kt�rych wystawa�y nitki, i w buty, kt�re od dawna nadaremnie domaga�y si� pasty. Na biurku pi�trzy�y si� rysowane na kalce wykresy i matematyczne obliczenia.

Popielski z powodu z�amania nosa oddycha� ustami, co w jego mniemaniu nie by�o takie najgorsze, gdy� odcina�o go od smrodu nie wietrzonego od dawna domu. Zako�czy� w�a�nie reklamowanie w�asnej, �wie�o zarejestrowanej kancelarii detektywistycznej zapewnieniem, �e zachowa� w policji dawne przyja�nie, kt�re mog� by� mu nader po�yteczne przy dost�pie do r�nych informacyj, i po�o�y� na biurku �wie�o wydrukowany bilet wizytowy z nadrukiem �E. Popielski, prywatne dochodzenia�. In�ynier w zamy�leniu zacz�� si� bawi� grub� lin�, kt�ra le�a�a na brzegu biurka. Patrzy� w milczeniu na swego go�cia i zawi�zywa� skomplikowane w�z�y marynarskie.

��Zna pan zatem raporty i jest w ca�ej sprawie dobrze zorientowany� Musz� by� jednak z panem szczery, panie Popielski � mrukn�� w ko�cu in�ynier Bajdyk, a jego palec ku zgrozie rozm�wcy wyl�dowa� na chwil� w zaro�ni�tym w�osami nozdrzu. � Nie wzbudza pan zaufania swoim wygl�dem. Dosta� pan ostatnio po makowie [40], co?

��W mojej pracy czasem tak si� dzieje � odrzek� �wie�o kreowany detektyw bez mrugni�cia okiem. � Jest pan ciekaw, jak wygl�daj� makowy tych, co mnie napadli?

��Zatrudni� pana. � Bajdyk u�miechn�� si� lekko. � A wie pan czemu? Wcale nie dlatego, �e wierz�, �e� pan tak nokautowa�, jak Kupka.

��Ch�tnie si� dowiem. � Popielski zauwa�y�, jak Bajdyk pod biurkiem jedn� stop� zsuwa but z drugiej, a nast�pnie przez dziur� w skarpetce rusza powoli paluchem.

��Bo Ameryka nauczy�a mnie jednego� �e kto�, kto si� usamodzielnia, mo�e by� sto razy lepszy ni� firma, w kt�rej dot�d pracowa�, bo musi stworzy� dla niej konkurencj� Czyli pan jako prywatny detektyw mo�e by� lepszy ni� policja. � Przesun�� po blacie pi�� banknot�w stuz�otowych, a potem postuka� po nich palcem.

��Tak � Popielski z obrzydzeniem schowa� zwitek do kieszeni, przypomniawszy sobie, gdzie przed chwil� by� palec in�yniera � ale najpierw musz� to i owo wiedzie�. Musz� pana zapyta� nawet o sprawy osobiste. Wszystko mo�e by� wa�ne dla �ledztwa.

��To ja chcia�em co� panu powiedzie�. � Bajdyk zapali� cygaro. � Ale powoli� Pytaj pan najpierw! Ale tylko o to, czego pan nie wyczyta�e� w aktach, bo nie mam czasu. Zaraz b�dzie w radio koncert �ycze�, a ja lubi� �adne melodie�

��Jak cz�sto widywa� si� pan z matk�?

��Cztery razy w roku. P�aci�em jej co kwarta� tysi�c z�otych, �eby nie musia�a odprawia� tych swoich guse�, a i tak to robi�a.

��Przychodzi�a do pana po pieni�dze?

��Bro� Bo�e, jeszcze by mi ca�kiem dom zasmrodzi�a! Ja sam je�dzi�em do niej na Cerkiewn� i osobi�cie wr�cza�em jej pieni�dze. Poza tym ona si� z domu wcale nie rusza�a By�a za gruba i chora.

Popielski rozgl�da� si� po gabinecie i ledwie si� powstrzyma� od skomentowania wzmianki o matczynym brudzie. In�ynier Bajdyk chyba si� zniecierpliwi�, bo zzu� pod biurkiem drugi but i zacz�� nerwowo uderza� stopami o pod�og�, wzbijaj�c niewielkie ob�oki kurzu.

��Panie � rozpocz�� zaczepnie � bo jeszcze po�a�uj�, �e pana wynaj��em. Pyta pan o to samo co gliniarze. Mo�e pan zapyta, gdzie trzyma�a pieni�dze, a mo�e, czy mia�a wrog�w! Panie, o to ju� pytali, a ja nie mam czasu na takie rozm�wki! Nie zmuszaj mnie pan, abym �a�owa� moich pieni�dzy, panie!

Popielski mia� do�� tej arogancji nuworysza. Wsta�, opar� pi�ci na biurku i spojrza� Bajdykowi prosto w oczy. Zobaczy� przekrwione bia�ka, �le ogolone policzki i w�osy wy�a��ce z ma��owin siwymi k�akami. Popielski mia� naprawd� do��.

��W�� meszty, spuchlaku � wysycza� � bo giry ci cuchn�! Jestem oryginalny? To samo ci m�wili policjanci?

Wyj�� pieni�dze z kieszeni i rzuci� je na biurko. Potem odwr�ci� si� i poszed� w stron� drzwi wyj�ciowych. Nacisn�� klamk�.

��Moje nogi mog� �mierdzie� � us�ysza� i cofn�� d�o� z klej�cej si� klamki. � Ale pieni�dz nie �mierdzi. Chcesz zarobi� wi�cej? To pos�uchaj, czego nie powiedzia�em policji! Nie? To won!

Detektyw ujrza� w wyobra�ni rozradowan� twarz Leokadii, gdy wr�cza jej bukiet r� i pieni�dze na pokrycie d�ug�w i na �ycie. Zobaczy� Rit�, jak �akomie poch�ania marcepany u Zalewskiego, oraz Wilhelma Zaremb�, jak ze zdziwieniem otrzymuje zwrot po�yczki � sto z�otych, kt�re Popielski wyda� na nowe ubranie. Dla kontrastu ujrza� te� siebie samego, jak przelicza moniaki w knajpie przed zam�wieniem herbaty, jak pokornie przeprasza uczni�w za chwilow� przerw� w korepetycjach i jak wlewa im dalej do t�pych g��w matematyk� i �acin�.

��Ja tu rozdaj� karty. � Bajdyk opar� �okcie na biurku, a jego wzrok Popielski czu� na swej twarzy jak niezno�ny ucisk. � Wynaj��em pana, ale to ja jestem szefem, ja kieruj� t� ca�� histori�. Jestem naczelnikiem prywatnego urz�du �ledczego. Pan robi wszystko, co ja m�wi�, potem wszystko wyrzuca ze swego zakutego �ba, a forsa, kt�r� pan pogardliwie odrzuci�, zostaje panu zwr�cona razy dziesi��. Pi�� tysi�cy, Popielski! Tyle, ile kosztuje nowiutki citroen, tyle, ile zarabia miesi�cznie Rydz-�mig�y. Chcesz by� cho� przez jeden miesi�c genera�em, Popielski?

��Mam podobn� fryzur� i to samo imi� � powiedzia� detektyw, nie ruszaj�c si� spod drzwi.

��Jest jeden jedyny cz�owiek, dla kt�rego moja matka wgra � moli�aby si� na ten cholerny strych. � Bajdyk dok�adnie zgasi� cygaro w popielnicy, wysypuj�c na blat biurka kilka niedopa�k�w i stosik popio�u. � Dla kt�rego wlaz�aby pod ziemi� albo przep�yn�a Pe�tew. To jaki� ubogi matematyk. M�wi�a o nim �m�j bido�acha� [41]. Przysz�a kiedy� do niego, by zleci� mu sporz�dzenie wzoru, kt�ry by jej u�atwi� znalezienie parametr�w horoskopu, a on � zamiast zap�aty � wyci�ga� od niej informacje o jej klientach. Matka m�wi�a mu o nich wszystko. Na podstawie ich horoskop�w, kt�re mu dawa�a, matematycznie opisywa� ich �ycie. O tym cz�owieku wiem jeszcze tylko to, �e mieszka na Zadw�rza�skiej.

Popielski skamienia� i zapali� papierosa dr��cymi r�kami. Zadw�rza�ska. Ulica zbrodni, ulica zdrady. Ulica zamordowanej rudow�osej i ulica wiaro�omnej Renaty. Ulica kochanka lubi�cego monstra takie jak Luba Bajdykowa. Automatycznie wypu�ci� dym przez po�amany nos i cicho j�kn�� z b�lu.

��Dlaczego pa�ska matka zrobi�aby dla niego wszystko? � zapyta�.

��Bo by� jej dupcyngierem [42], rozumiesz pan?

��Kim? � Popielski nie wierzy� w�asnym uszom.

��Utrzymankiem � sapn�� Bajdyk. � Kim�, kto si� regularnie �lizga� na jej g�wnie. Wiem to nie od niej, ale od jej s�siad�w. Stara na pewno by mi o tym nie powiedzia�a albo by ok�ama�a. Ona k�ama�a jak z nut�

��I dlatego nie powiedzia� pan o tym policji? � Popielski a� si� wzdrygn��, s�ysz�c te szpetne s�owa. � Bo si� pan wstydzi? Dlatego pan wynaj�� prywatnego detektywa, kt�rego milczenie mo�e pan kupi�? Dobrze rozumuj�?

��Nie. � Bajdyk wsta� zza biurka. � To nie dlatego. Policja posz�aby za moj� wskaz�wk�, z�apa�a tego cz�owieka i wsadzi�a go do Brygidek. Tak by by�o. A ty przyprowadzisz go do mnie. Ciemn� noc� przywieziesz do mojego ogrodu. Ja z nim porozmawiam, a potem ci go oddam z powrotem. �ywego, ale troch� zm�czonego. Nie b�j si�, nie zabij� go. Tylko z nim porozmawiam. Zapytam, co takiego z�ego zrobi�a mu moja stara, �e j� ukatrupi�. To dlatego nic nie powiedzia�em policji. Co ty na to?

Popielski zbli�y� si� do biurka. W�r�d kartek zapisanych matematycznymi obliczeniami le�a� zwitek pi�ciuset z�otych. Detektyw si�gn�� po niego.

��Od kiedy to jest pan, in�ynierze, na ty z genera�em Wojska Polskiego?

POPIELSKI WYSZED� Z WILLI BAJDYKA i przez moment rozgl�da� si� po ulicy. Dawno nie by� w tych okolicach i min�a chwila, zanim w ko�cu przypomnia� sobie pewne przej�cie pomi�dzy parkanami domostw. Po kilku minutach szybkiego marszu na skr�ty dotar� do �e�skiej szko�y na rogu Jab�onowskich i Wo�oskiej, sk�d ju� mia� dwa kroki do przystanku tramwajowego. Od razu ujrza� tramwaj linii 11 nadje�d�aj�cy od strony parku Stryjskiego i nieopatrznie zapomniawszy o wci�� bol�cym nosie, lekko przyspieszy� kroku. Wpad� do wagonu, ci�ko dysz�c Nie przejmowa� si� jednak b�lem nosa ani potem, kt�ry przy � klei� opatrunek do jego plec�w. Nie zwraca� uwagi na okrzyki dzieci w mundurkach pobliskiego zak�adu wychowawczego, kt�re t�umnie wype�nia�y wagon i jecha�y wraz z dwoma nauczycielami pewnie na dworzec, a stamt�d na niedzieln� maj�wk�. My�la� tylko o matematyku mieszkaj�cym na ulicy Zadw�rza�skiej. Ulica ta nale�a�a do najd�u�szych w mie�cie i liczy�a � tak na wyczucie Popielskiego � ponad sto numer�w dom�w z jednej i drugiej strony. Przypuszczenie, i� m�g�by mieszka� blisko miejsca znalezienia zw�ok rudow�osej, by�o ma�o prawdopodobne z uwagi na inteligencj�, jak� okaza� morderca, komentuj�c swe zbrodnie hebrajskimi zapisami. Ponadto mog�a pojawi� si� nieusuwalna przeszkoda natury proceduralnej. Cz�owiek okre�lony przez zamordowan� mianem �bido�achy� m�g� by� u kogo� lokatorem, a �w wynajmuj�cy mu pok�j w obawie przed sankcjami podatkowymi m�g� go wcale nie zameldowa�. Ponadto wiadomo, �e ksi�gi meldunkowe operuj� poj�ciem zawodu, nie za� wykszta�cenia, a kochanek Luby Bajdykowej wcale nie musia� pracowa� jako matematyk M�g� by� przecie� domokr��c�, kt�ry dla hecy od�wie�a sobie r�wnania trygonometryczne. Mo�na by go ostatecznie poszuka� poprzez kt�rego� ze szpicli Zaremby, ale to wi�za�oby si� z konieczno�ci� wyjawienia przyjacielowi nowego tropu w �ledztwie. Tego za� Popielski musia� unikn��, poniewa� przekazanie tej informacji r�wna�oby si� przej�ciu przez policj� �ledztwa i pozbawieniu siebie samego �generalskiego� honorarium. Poproszenie za� Zaremby o dyskrecj� by�o zbyt niebezpieczne dla przyjaciela i mog�o oznacza� koniec jego policyjnej kariery, gdyby kt�ry� z jego szpicli by� nielojalny i doni�s� Kocowskiemu. Przeczuwa� ponadto, �e Bajdyk p�ac�c tak ogromn� sum� za znalezienie kochanka matki i za p�niejsze milczenie detektywa, ma wobec tego pierwszego jakie� niecne zamiary � mo�e chce si� na nim zem�ci�, mo�e zabi� i zakopa� w ogrodzie? W�wczas misja Popielskiego sta�aby si� niebezpieczna dla niego samego i oznacza�aby po prostu wsp�udzia� w morderstwie. Wszystko to wygl�da�o nie najlepiej. Gor�czkowo potrzebowa� wsp�pracownik�w!

Westchn�� ci�ko i postanowi� rozwi�za� t� patow� sytuacj� nazajutrz. Dzisiaj chcia� si� cieszy� godziwym zarobkiem. Wysiad� przy elektrowni i uda� si� w stron� mieszkania. Po drodze popatrzy� z nostalgi� w okna swojego dawnego gabinetu w gmachu Komendy Wojew�dzkiej na rogu Leona Sapiehy i zbieg� szybko wzd�u� parku okalaj�cego cytadel� w stron� poczty. W kwiaciarni �Flora� kupi� bukiet czerwonych r� dla Leokadii, w pobliskiej cukierni na Sykstuskiej � czekolad� z orzechami dla Rity i paczk� drops�w dla s�u��cej Hanny.

Pi�� minut p�niej obdarowa� swoje panie prezentami. Dystyngowana Leokadia przyj�a kwiaty i kopert� z pieni�dzmi z �agodnym u�miechem i olimpijskim spokojem, Rita za� na widok czekolady skaka�a i wydawa�a okrzyki jak ma�y dzikus. Popielski wymieni� marynark� na wi�niow� bon�urk�, usiad� wygodnie w zaciemnionym salonie w fotelu pod stoj�cym zegarem, zapali� papierosa i patrzy�, jak kuzynka rozk�ada r�wnomiernie kwiaty w kryszta�owym wazonie, dos�ownie przed chwil� skre�lonym przez ni� z listy przedmiot�w do zastawienia. Podbieg�a do niego c�rka i nadstawi�a mu do poca�owania umazan� czekolad� buzi�. �Suum cui�ue � pomy�la� � daj� ka�demu swoje, czyli to, co mu si� s�usznie nale�y: Leokadii � szacunek i przywi�zanie, Ricie � mi�o�� ojcowsk��.

By� senny, syty i zadowolony. Przymkn�� oczy. Z balkonu, spod grubej kotary dochodzi� lekki powiew. S�ysza� szelest kart, kt�rymi Leokadia uk�ada�a pasjansa, i szmer kredki po brystolowej kartce, na kt�rej Rita wyrysowywa�a domy, pa�ace, g�ry i rzeki. Wszyscy siedzieli w jednym pokoju. Wszystkim by�o dobrze. Wszyscy mieli to, czego pragn�li.

Z drzemki wyrwa� go telefon. Spojrza� pytaj�co na s�u��c� Hann�, kt�ra sta�a w drzwiach do salonu ze s�uchawk� w d�oni.

��Ja si katulam du Herszosa pu ciel�ciny na sznycli � powiedzia�a, od�o�y�a s�uchawk� na stolik telefoniczny i wysz�a z mieszkania.

Popielski doskoczy� do aparatu, zirytowany nieco na s�u��c�, kt�ra nie do��, �e nigdy nie informuje, kto dzwoni, to jeszcze nara�a go na �mieszno��, zdradzaj�c przed obcymi codzienne sprawy domowe.

��A tu ci� mam, Edziu � us�ysza� rozweselony g�os Zaremby. � A �adnie to tak w niedziel� chodzi� do �ydowskiego rze�nika? A nie znasz to, bracie, powiedzenia �sw�j do swego�?

��A daj�e spok�j, Wilek. � Popielski u�miechn�� si�. � �Sw�j do swego� to b�dzie dzisiaj wieczorem. Chc� ci odda� st�w�, kt�r� mi po�yczy�e�. Mo�e tak dzisiaj w �Luwrze�? Dawno tam nie by�em.

��Aaa widzisz � g�os Zaremby spowa�nia�. � Ja w�a�nie w tej sprawie� To znaczy nie w sprawie st�wy, ale w sprawie spotkania. Dzwoni� do ciebie z polecenia Kocowskiego. Mam przek�ad nowego zapisu hebrajskiego. Jest jaki� dziwny i mowa jest w nim wprost o zabijaniu�

��O dziewi�tej w �Luwrze�?

��Si� wie!

Popielski wr�ci� do pokoju i zasiad� zn�w w fotelu. Wyczu�, �e w czasie jego nieobecno�ci zmieni� si� nastr�j w salonie. Wprawdzie Leokadia dalej uk�ada�a pasjansa, ale czyni�a to jakby g�o�niej, a Rita zapami�tale kolorowa�a brystol. �Czy�by si� pok��ci�y?� � pomy�la� nieco podminowany.

��Ale� pop�dzi�e� do tego aparatu! � odezwa�a si� po niemiecku Leokadia. � A tu rozczarowanie, smutne rozczarowanie, nieprawda�, Edwardzie?

��Nie rozumiem, o co ci chodzi.

��No bo to przecie� nie by�a ona. � Kuzynka nie podnios�a nawet wzroku znad kart. � To pan Zaremba, a nie twoja s�odka �yd�weczka�

Rita ju� raz kiedy� s�ysza�a z ust ciotki to ostatnie niemieckie okre�lenie, a zatem wiedzia�a, o kim mowa. Zacisn�a usta i patrzy�a na ojca nieruchomym spojrzeniem. Obie kobiety jego �ycia nie znosi�y tej, kt�ra nawet nie zd��y�a si� w nim pojawi�. Ju� by� mo�e chcia�a si� tam rozejrze�, kto wie � marzy� � czy nie szuka�a tam miejsca dla siebie! A wtedy on rzuci� si� na ni� jak na tani� dziwk�! Z natarczywo�ci� pcha� �apy pod jej sukienk�! Dotkn�wszy kawa�ka nagiego cia�a nad po�czoch�, dr�a� rozpalony po��daniem! Chcia� odp�aci� jej za to, �e widzia�a poni�enie go przez Bekierskiego. Bra� j� gwa�tem, rwa� za w�osy, gdyby kl�cza�a u jego st�p! Tak o tym roi�. A potem przyszed� pal�cy policzek i pal�cy wstyd. On dosta�, co mu si� nale�a�o � sprawiedliw� lekcj� pogardy � ale ona nie dosta�a nawet s�owa przeprosin. �Suum cuique� � my�la� teraz stary, poobijany satyr.

Nie podj�wszy dyskusji z Leokadi�, zdusi� niedopa�ek i wyszed� do przedpokoju. Starannie zamkn�� drzwi do salonu i usiad� przy konsolce z aparatem. Si�gn�� po ksi��k� telefoniczn�, znalaz� w niej, czego szuka�, i wykr�ci� numer. By� spi�ty, cho� wiedzia�, �e g�osu Renaty i tak nie us�yszy w s�uchawce.

��Tu m�wi Stratyn, rezydencja J�zefa hrabiego Bekierskiego � us�ysza� nieco teatralny ton.

��Dzie� dobry � powiedzia� z lekkim dr�eniem g�osu. � Czy rozmawiam mo�e z majordomusem, panem Stanis�awem Wi�ckiem?

��Tak, przy aparacie.

��M�wi Edward Popielski. To mnie pan zawi�z��

��Wiem, czym mog� s�u�y�?

��Chcia�bym rozmawia� z pann� Sperling.

��Ju� tu nie pracuje.

W s�uchawce zapad�a cisza. Popielski us�ysza� stukni�cie, a potem jakie� szmery, rozmowy, a nawet muzyk�. Nie by�o sygna�u przerwania po��czenia. Czeka�. Czu�, �e wszystko go sw�dzi, �e jakie� owady oblepiaj� jego cia�o i w�a�� mu do wszystkich otwor�w w g�owie. Zna� dobrze to uczucie. W�ciek�a, sw�dz�ca niecierpliwo��.

��Panna Sperling jest we Lwowie � po minucie us�ysza� trzask w s�uchawce i �ciszony g�os Wi�cka. � Mieszka u panny Marianny Stoleckiej, adres�

��Zadw�rza�ska ile? � przerwa� mu niecierpliwie Popielski.

��Nie �adna Zadw�rza�ska. Lindego 3. � Stary kamerdyner roz��czy� si�, dodawszy jeszcze: � �ycz� powrotu do zdrowia.

Popielski od�o�y� s�uchawk�. �y�y mu pulsowa�y na szyi. Mieszka gdzie indziej, na Lindego, a jeszcze gdzie indziej wtedy jecha�a! Na Zadw�rza�sk�! Do gacha, do kochanka, aby mu si� odda�, aby mu si�, jak suka, nadstawi�! Opar� si� plecami o krzes�o. Nie czu� b�lu plec�w, lecz spojrzenie Leokadii, nie widzia� Hanny, kt�ra z weso�ym pod�piewywaniem wraca�a z ciel�cin� na sznycle, lecz smuk�� posta� kuzynki.

�Co za rozczarowanie � m�wi�y wielkie czarne oczy Leokadii. � Co za smutne rozczarowanie!�

Przycisn�� mocniej plecy do krzes�a. Teraz ju� poczu�. B�l omal go nie zamroczy�. �Meum mihi, to mi si� nale�y� � pomy�la�. Ka�demu to, co mu si� nale�y.

RESTAURACJA �LOUVRE� MIE�CI�A SI� NA ROGU Ko�ciuszki i Trzeciego Maja, w przepi�knej kamienicy Rohatyna. Le�a�a blisko i domu Popielskiego, i ulicy Chor��czyzny, gdzie mieszka� Wilhelm Zaremba. To w�a�nie z powodu po�o�enia przyjaciele najch�tniej si� tam spotykali � w dawnych czasach, kiedy Popielski nie musia� si� jeszcze tak oszcz�dnie obchodzi� z pieni�dzmi. Teraz dawne czasy mia�y powr�ci�.

Siedzieli przy bocznym stoliku, kt�ry zawczasu telefonicznie zam�wi� Popielski, i spo�ywali faszerowane jaja na ciep�o, pokryte chrupi�c� panierk�. Popijali je w�dk� czyst� Pierre�a Smirnoffa. Wok� panowa� nastrojowy p�mrok, kt�ry umo�liwi� Popielskiemu zdj�cie okular�w. Obaj mieli sobie wiele do powiedzenia � Zaremba chcia� przedstawi� prost� relacj� z dotychczasowego dochodzenia, Popielski za� poprosi� przyjaciela 0 bardzo trudn� i subteln� przys�ug�, o kt�rej dzi� dok�adnie 1 intensywnie my�la� podczas popo�udniowego spaceru z Rit� na Wysokim Zamku.

��Wiesz co, Edziu? � Zaremba strzykn�� sobie do szklanki wody gazowej. � Ja zaczn�, bo ty, jak powiadasz, masz do mnie d�u�sz� spraw�.

��Tak b�dzie najlepiej. � Popielski rozsmarowa� sobie j�zykiem na podniebieniu farsz � wyczuwa� w nim pietruszk�, koperek, grzyby, a nawet smalec, na kt�rym przyrumieniano jajka.

��Wczoraj wieczorem Wiktor �elazny zg�osi� nam zagini�cie jednej ze swoich dziuniek [43]. � Zaremba nabi� na widelec ostatnie jajko. � Rozpozna� j�. Lija Koch�wna, lat dwadzie�cia trzy, wyznania moj�eszowego, �owi�a frajer�w zawsze na korso� Luksusowa dziunia. Znaleziono j� prawie w miejscu pracy� � Tak, rzeczywi�cie niedaleko od Sapiehy. Oto wyniki autopsji. � Zaremba wyci�gn�� z teczki akta sprawy. � Uprzedz� twoje pytanie. Nie by�a chora wenerycznie. Morderca nie jest zatem higienist� zabijaj�cym syfilityczne kobiety�

��Nazwijmy go raczej Hebraist� � Popielski rozla� ostatki w�dki z ma�ej karafki i uni�s� j� tak, by dostrzeg� to kelner � bo tylko to ��czy te morderstwa poza p�ci� ofiar. Co wi�cej wiemy o Lii Koch�wnie?

��Urodzi�a si� na Wagowej w biednej wielodzietnej rodzinie drobnego handlarza kwasem w�glowym. Pi�tna�cie lat p�niej pojawi�a si� po raz pierwszy w naszej kronice. � Zaremba wystuka� na kartonowej teczce z aktami jaki� rytm. � 2 marca 1922 roku aresztowano j� w tajnym komunistycznym lokalu, gdzie oddawa�a si� dzia�alno�ci wywrotowej�

��Jakiej? � Popielski si� zdumia�. � Dziwka od �elaznego by�a komunistk�?

��Wywrotowej, wywrotowej, dobrze us�ysza�e�. � Zaremba za�mia� si�. � Wywr�ci�a si� na plecy i przyjmowa�a za kotark� towarzyszy Wyobra� sobie: jeden drukuje ulotki, a drugi pipczy [44]. W czasie przes�uchania powiedzia�a, cytuj� � si�gn�� po akta � �Umili�am tak czas pi�ciu bolszewikom�.

��Wyszukany j�zyk jak na ma�� dziwk�.

��Wydano jej wtedy ksi��eczk� zdrowia, powiadomiono rodzic�w i Izraelski Dom Wychowawczy, gdzie zreszt� kr�tko mieszka�a. Wystawiono jej tam nie najlepsz� opini�: by�a pyskata, niepos�uszna i ubli�a�a innym wychowankom. Lija Koch�wna znikn�a z obszaru naszych zainteresowa� na cztery lata. Pojawi�a si� tam zn�w w zwi�zku ze spraw� obyczajow�. Niejaka Stefania Korczy�ska, zamieszka�a przy stacji Podzamcze, wnios�a skarg� na s�siada, stolarza Antoniego Frylicha. Z jego okna nios�y si� po nocach j�ki rozkoszy i zak��ca�y sen mieszka�c�w. Posterunkowy z Balonowej uda� si� tam i zasta� w mieszkaniu Frylicha dziewi�tnastoletni� Lij� Koch�wn�. Upomnia� j� surowo, a na Frylicha na�o�y� mandat i tak si� ta ca�a j�cz�ca sprawa zako�czy�a.

��J�ki rozkoszy? � powt�rzy� Popielski w zamy�leniu.

Przy stoliku zjawi� si� kelner z now� dwustugramow� karafk� w�dki oraz waz� zupy rakowej i pasztecikami w zaparzanym cie�cie. Rozstawi� talerze przed m�czyznami i wr�czy� im nakrochmalone serwety. Kiedy je zawi�zywali pod szyjami, nala� im z wazy solidne chochle zupy, po czym zaczerpn�� �y�k� �mietany i rozja�ni� ni� r�ow� to�.

��Zjedzmy najpierw � zaproponowa� Popielski � bo jeszcze poplami� zup� ekspertyz�.

��Smacznego! � powiedzia� kelner i oddali� si� tanecznym krokiem.

Popielski rozgryz� gor�ce ciasto i jego usta nape�ni� mi�kki m�d�ek ciel�cy. Odrobina zupy nada�a tej kombinacji delikatny s�onawy posmak. Zamkn�� oczy. Od dw�ch lat nie jad� niczego, co by dor�wnywa�o temu specja�owi.

Zaremba nala� po kieliszku.

��Twoje zdrowie, Edziu! Szybkiego gojenia ran!

��Dzi�kuj�, bracie!

Popielski po w�dce poch�on�� ostatni pasztecik, a Zaremba wypi� troch� wody gazowej.

��Czytaj t� ekspertyz�, a ja musz� do pana Edzia. � Wilhelm wsta� i poszed� w stron� baru.

Tylko temu jedynemu cz�owiekowi Popielski wybacza� zwrot, kt�ry we Lwowie oznacza� udanie si� do ubikacji. Wyj�� ekspertyz� profesora Kury�owicza i rabina Schatzkera. Obaj identycznie przet�umaczyli zapis hebrajski znaleziony przy zw�okach Lii Koch�wny. Obaj uczeni zwr�cili uwag� na ostatnie s�owo w tym zapisie: wyraz

Iwjtn, a po w��czeniu we� samog�osek liwjatan, �w���, uleg� p�niejszej deformacji i zacz�� w tradycji �ydowskiej i chrze�cija�skiej oznacza� jakiego� potwora, sk�d ju� tylko ma�y krok do znaczenia �szatan�. Tote� w obu zapisach hebrajskich, znalezionych przy zw�okach jednej i drugiej kobiety � konkludowali naukowcy � wyst�puj� jakie� okre�lenia diab�a. Na tym ko�czy�y si� ustalenia rabina Schatzkera, natomiast profesor Jerzy Kury�owicz dodawa�, i� do napisania drugiego komunikatu potrzebna jest lepsza znajomo�� hebrajskiego ni� w pierwszym wypadku, kt�ry jest �s�ownikow� wyliczank��.

Ku ich stolikowi walcowa� kelner z tac�, poprzedzany przez Zaremb�. Przed Edwardem pojawi� si� talerz z ozorami na szaro i z papk� z groszku zielonego i kartofli, przed Wilhelmem � klops z kasz� hreczan� ob�o�ony buraczkami. Kelner nala� panom po kieliszku i z pytaj�cym wzrokiem uni�s� drug� ju� opr�nion� karafk�. Obaj kiwn�li g�owami, uprzedziwszy jego pytanie. Kelner odszed� w stron� baru, a oni stukn�li si� kieliszkami i wypili.

T�umaczenie brzmia�o:

Zmro�ona w�dka �agodnie sp�yn�a po prze�yku Popielskiego, a jej ostry smak natychmiast si� rozp�yn�� w�r�d aromat�w, kt�rymi by� nas�czony peklowany oz�r. Poczu� w nosie lekk� wo� korzeni i cytryny. Od dw�ch lat nie jad� takiej kolacji. Musia� si� ni� nacieszy�, bo mog�y znowu wr�ci� chude dni. Dzisiaj po po�udniu w czasie spaceru z Rit�, kiedy sta� z dzieckiem na kopcu Unii Lubelskiej i patrzy� na ukochane miasto, podj�� wa�n� i trudn� decyzj�, kt�ra mo�e przerwa� jego dobr� pass� finansow�.

��Pos�uchaj, Wilek � zacz�� � mam do ciebie bardzo powa�n� spraw�.

��Pewnie ci chodzi o sekty satanistyczne. � Zaremba spojrza� na niego znad talerza z klopsem. � Nie ma takich we Lwowie�

��Nie, nie o to�

��O dywagacje tych profesor�w?

��Nie, tym si� zajm� dzi� w nocy. � Popielski nabi� na widelec ostatni kawa�ek ozora i u�o�y� na nim pryzm� groszkowo-kartoflanego piure. � Posiedz� nad tym w nocy, bo mam pewn� my�l� Ale nie o tym chcia�em�

��No to powiedz, bracie, co to za pilna sprawa.

��Powiem, tylko mi nie przerywaj, ch�opie, bo oszalej� tu z tob�. � U�miechn�� si�, lecz nagle spowa�nia� i nala� do kieliszk�w. � Prosz� ci�, �eby� powiedzia� co� Grabowskiemu. Z pomini�ciem Kocowskiego. Je�li odm�wisz, nie b�d� mia� do ciebie �alu.

��Czy ty zdajesz sobie spraw�, czego ode mnie ��dasz? � Zaremba prze�kn�� ostatni k�s i zapali� papierosa. � �ebym rozmawia� z komendantem wojew�dzkim, nie wspominaj�c o tym mojemu bezpo�redniemu zwierzchnikowi!

��Musz� by� wobec ciebie ca�kiem szczery. � Popielski stukn�� swym kieliszkiem kieliszek Zaremby i �ykn��, odchyliwszy gwa�townie g�ow� do ty�u. � Jako prywatny detektyw dosta�em od syna zamordowanej wr�ki in�yniera Bajdyka bardzo intratne zlecenie. Gruba forsa, a do tego pewny trop, kt�rego in�ynier nie zdradzi� policji, nie chc�c kala� pami�ci matki. Bajdyk da� mi t� wskaz�wk� �ledcz�, pod warunkiem �e oddam morderc� w jego r�ce. Ale ja tak nie uczyni�. Z�ami� umow� i oddam morderc� policji. Wyrzekn� si� ogromnego honorarium. Uczyni� to jednak tylko wtedy, gdy Grabowski przyjmie mnie z powrotem do pracy. Chc�, �eby� powiedzia� mu co� takiego: Panie komendancie, prywatny detektyw Popielski ma trop, po kt�rym na pewno dojdzie do Hebraisty. Mo�e zrobi� to sam, a mo�e we wsp�pracy z policj�. W pierwszym wypadku zaprowadzi skutego kajdankami Hebraist� do redakcji �Wieku Nowego� i og�osi, �e samodzielnie z�apa� seryjnego morderc�. W drugim wypadku odda go po cichu policji i zostanie z powrotem zatrudniony. Tylko tyle i a� tyle chc� od ciebie. Masz prawo odm�wi�, a ja nie b�d� si� gniewa�. Dop�ki jednak nie b�d� mia� zgody starego, b�d� musia� dzia�a� sam i moje �ledztwo b�dzie bardzo powolne�

��I b�d� kolejne ofiary. Wiesz, jak� bierzesz na siebie odpowiedzialno��?

��Wiem.

��A wiesz, jak� mnie przy okazji obarczasz odpowiedzialno�ci�?! � warkn�� zirytowany Zaremba.

��Naprawd�, nie pogniewam si� na ciebie, Wilek � Popielski rozla� do ko�ca trzeci� dwustugramow� karafk� � je�li o wszystkim powiesz Kocowskiemu i jego ni� obarczysz. Tyle �e ta kanalia z nienawi�ci do mnie nie powie nic staremu. A Hebraista b�dzie nadal zabija� i wysy�a� kolejne ob��kane li�ciki.

��Jutro stary obchodzi imieniny. � Zaremba si� uspokoi�. � W auli komendy b�dzie pocz�stunek. Kieliszek w�dki, kawa�ek studzininy [45], andruty i herbatka na deser, jak zwykle. Wtedy b�dzie �atwo dost�pny i przyst�pny na r�ne pro�by.

��Jak to jutro? Przecie� Czes�awa jest w czerwcu!

��On celebruje wy��cznie swoje drugie imi�. A Paulina wypada dzisiaj, w niedziel�, tote� urz�dowe �wi�towanie odb�dzie si� jutro.

��A rzeczywi�cie, przecie� to imieniny mojego ojca. � Popielski uni�s� kieliszek � Dzi�kuj� ci, Wilu�! No to wypijmy i zam�wmy ostatni� karafk�, bo ten ober pomy�li, �e�my jakie� frunie [46], a nie charakterniaki ze Stanis�awowa!

Dwa kwadranse p�niej wyszli z restauracji. Obaj mieli w sobie po cztery setki w�dki. Ta ilo�� znacznie wi�ksze wra�enie zrobi�a na Zarembie ni� na Popielskim. Tote� ten upar� si�, �e odprowadzi nieco pijanego Wilhelma do domu, i to koniecznie przez ulic� Lindego.

Kiedy ju� tam dotarli, Popielski przystan�� pod bram� numer 3. Okna nowoczesnej kamienicy z ma�ymi balkonami by�y pouchylane. Nie musia� d�ugo nas�uchiwa�. Z otwartego okna na pierwszym pi�trze dobiega�y kobiece j�ki i okrzyki.

��Ale� tam fest szpicuje [47] jaki� go�ciuniu! � Zaremba roze�mia� si�.

Jego przyjacielowi wcale nie by�o do �miechu.

POPIELSKI NIE ANALIZOWA� TEJ NOCY HEBRAJSKICH ZAPIS�W, jak to zapowiedzia� Zarembie. Po powrocie do domu zasn�� mocnym, poalkoholowym snem, niwecz�c tym samym nie tylko swe plany dochodzeniowe, ale r�wnie� wyznaczony przez epilepsia photogenica codzienny rytm, zgodnie z kt�rym w sen zapada� o �wicie, a dzia�a� popo�udniami i nocami.

Oczy otworzy� o sz�stej rano i natychmiast ciep�o pomy�la� 0 kuzynce i o s�u��cej. Powodem tego przyp�ywu wdzi�czno�ci by� kryszta�owy dzban nape�niony gazow� wod�, w kt�rej p�ywa�y plastry cytryny i li�cie mi�ty. To na pewno Hanna postawi�a go ko�o ��ka na polecenie troskliwej Leokadii.

Przytkn�� naczynie do ust i wypi� prawie po�ow�. Potar� palcami czo�o. Kac objawia� si� jedynie lekkim uciskiem pod czaszk�, nikotynowym posmakiem w ustach oraz piaskiem niewyspania w oczach.

Wsta�, na pi�am� w�o�y� bon�urk� i uda� si� do �azienki, pozdrawiaj�c Hann�, kt�ra w�a�nie wr�ci�a z porannych zakup�w 1 przy �piewie godzinek przygotowywa�a w kuchni �niadanie. Po ostro�nym goleniu i ablucjach wklepa� lekko wod� kolo�sk� i krem w policzki, wr�ci� do swojego pokoju, a tam s�u��ca przy � klei�a mu plastrami do plec�w nowy opatrunek. W�o�y� �wie�o wyprasowan� bia�� koszul� i nowy, jasnoszary garnitur w cienkie i szeroko od siebie oddalone czarne paski. Jednolity krawat w kolorze wina harmonizowa� dobrze z reszt� garderoby.

Wszed� do pokoju Rity i spojrza� na �pi�c� c�rk�. Le�a�a zarumieniona w skr�tach czarnych lok�w, obejmuj�c lalk� w huculskim ubranku. Ogarn�a go wielka czu�o�� i poca�owa� dziecko w kark za uchem. Poczu� ciep�o �pi�cego cia�a i zapach krochmalu unosz�cy si� z czystej po�cieli. Rita otworzy�a oczy i u�miechn�a si� do ojca. � Wstawaj, �piochu � szepn��. � Dzisiaj tatu� odprowadzi ci� do szko�y.

Wyszed� z pokoju Rity, wpuszczaj�c tam s�u��c�, kt�ra ju� wypowiada�a swoj� nie�mierteln� pobudkow� kwesti�: �A ja leniuszka za uszko, wstawaj leniuszku, �mierdziuszku�. Usiad� w salonie ze �S�owem Polskim� i z wysok� szklank� cytrynowo � mi�towej wody gazowej. Papierosa nie zapali�, by nie dra�ni� Leokadii, kt�ra gniewa�a si� bardzo za nikotynizowanie pustego �o��dka. Zd��y� przeczyta� ju� artyku� o aresztowaniu Mahatmy Gandhiego oraz � co go szczeg�lnie zainteresowa�o � o pierwszym meczu bejsbolowym, kt�ry w Ameryce rozegrano noc� przy sztucznym �wietle, kiedy Rita, ubrana w granatowy mundurek z marynarskim ko�nierzem, usiad�a w jadalni i zawo�a�a go do sto�u. Zjedli �niadanie tylko we dwoje, poniewa� Leokadia jeszcze spa�a.

Na stole pojawi�y si� talerze uwielbianej przez Rit� kaszki krakowskiej, czyli zapiekanej kaszki z rodzynkami i migda�ami w syropie malinowym. Na �rodku Hanna ustawi�a koszyk z bu�kami i przykrywan� salaterk� z serdelkami. Ojciec i c�rka zjedli to wszystko z wielkim apetytem, a kolejno�� potraw by�a u�wi�cona rodzinn� tradycj�: najpierw s�odko�ci, potem potrawy po�ywne.

Po chwili pi�li si� w g�r� ulic� Kraszewskiego, wzd�u� Ogrodu Jezuickiego. Rita trzyma�a mocno ojca za r�k� i jak zwykle dopytywa�a si� o znaczenie dziwnego symbolu na sygnecie. On ni�s� jej tornister i jak zawsze �artowa�, m�wi�c, �e ten magiczny znak jest ostrze�eniem dla niegrzecznych dziewczynek Popielski by� tego poranka tak szcz�liwy, �e nawet do g�owy mu nie przysz�o, �e bardzo ryzykuje, wystawiaj�c si� ju� drugi dzie� na dzia�anie promieni s�onecznych. Chodzenie po s�o�cu w ciemnych okularach, jak twierdzili medycy, mia�o by� dora�nym zabezpieczeniem, nie za� codziennym zwyczajem. Nawet o tym nie pomy�la�, podobnie jak o �ledztwie, o tajnej misji Zaremby, a nawet o Renacie Sperling.

Te wszystkie zgryzoty jednak powr�ci�y, gdy odprowadzi� c�rk� do �e�skiej szko�y powszechnej �w. Marii Magdaleny Uca�owa� dziecko, oddaj�c mu tornister wraz z torebk� z piernikami juraszkami, kt�re rano kupi�a Hanna.

W drodze powrotnej przechodzi� w nieodpowiednim miejscu przez ulic� Sapiehy i omal nie potr�ci�a go limuzyna, na kt�rej tylnym siedzeniu rozpiera� si� komendant wojew�dzki inspektor Czes�aw Paulin Grabowski. W jednej d�oni trzyma� papierosa, w drugiej du�y bukiet czerwonych go�dzik�w. Odprowadzi� Popielskiego srogim wzrokiem, a nawet co� na jego temat powiedzia� szoferowi.

Popielski, unikaj�c po�ajanek, szybko przebieg� na drug� stron� ulicy i stan�� przed ko�cio�em pod wezwaniem identycznym jak szko�a Rity. Wypadek, kt�ry omal go nie dotkn�� i kt�ry sam na siebie by�by sprowadzi�, zburzy� mu mi�y nastr�j poranka. Mia� on jednak bardzo wa�ne znaczenie � zaktywizowa� go do dzia�ania. Limuzyna naczelnika przypomnia�a mu bowiem o �ledztwie i o zaniedbaniu analizy hebrajskich zapis�w. Imieninowe kwiaty w d�oni inspektora m�wi�y mu natomiast, �e teraz jest co� wa�niejszego od �ledztwa.

Przeprosi� Renat�! �Chocia� j� w nocy na Lindego stuka� jaki� m�ody �igolo � my�la� z gorycz� � to i tak nale�� si� jej przeprosiny za moje haniebne zachowanie u Gutmana�.

U pani Bodnarowej na pocz�tku ulicy Sapiehy kupi� bukiet czerwonych r� i zbiega� z nim z g�ry ulic� Kopernika, szybko, lecz ostro�nie, pilnie zwa�aj�c, aby jasnobr�zowym cieniowanym trzewikiem nie zawadzi� o jak�� nier�wno�� chodnika. Po chwili sta� przed bram�, znad kt�rej dochodzi�y wczoraj w nocy j�ki rozkoszy.

��A panna Marianna Stolecka to pod jakim numerem u pana mieszka? � zapyta� str�a.

Kamieniczny funkcjonariusz przesta� zamiata� chodnik i patrzy� nieufnie na pokiereszowanego przybysza.

��D�ugu ju� ni pomieszka, jak si bendzi tak pruwadzi� � odpowiedzia� str�. � Ali na razi to mieszka pud tr�jku.

Popielskiego ol�ni�o. Uwagi str�a o nieskromnych obyczajach lokatorki spod tr�jki podsun�y mu my�l, �e okrzyk�w rozkoszy, kt�re s�ysza� wczorajszej nocy, wcale nie musia�a wydawa� Renata Sperling, lecz jej kole�anka, w�a�nie panna Stolecka! A zatem nies�usznie pos�dza� swoj� dawn� uczennic�! U�miechn�� si�, dwudziestoma groszami natychmiast poprawi� humor naburmuszonego str�a i przychylnie go do siebie nastawi�, po czym wbieg� po schodach, weso�o pogwizduj�c.

Ale zmienno�� nastroj�w nie opuszcza�a go tego poranka. Na p�pi�trze poczu�, �e nie mo�e oddycha�. Jego p�uca zamar�y, jakby nagle skute lodem. �Je�li jej kole�anka wczoraj si� puszcza�a � my�la� � to gdzie ona w tym czasie by�a? Gdzie� indziej. U jakiego� gacha! Albo tutaj wraz z przyjaci�k� uprawia�a m�nage å trois [48]!�

Z trudem odetchn�� i stan�� pod drzwiami mieszkania numer 3. Zastuka� w zielon� szybk� obramowan� z trzech bok�w metalowymi secesyjnymi k�osami.

��Zakocha�e� si� czy co, do cholery? � powiedzia� do siebie, ci�ko sapi�c. � A co jest z�ego w m�nage å trois? Chyba tylko to, �e ciebie wczoraj tam nie by�o!

Ostatnie pytania i osobliw� odpowied� us�ysza�a Renata Sperling, kt�ra sta�a w drzwiach mieszkania wyra�nie zmieszana i zaniepokojona.

��Dzie� dobry, panno Renato � odezwa� si�, wyci�gaj�c w jej stron� bukiet r�. � Przepraszam pani� za moje zachowanie u Gutmana. By�em pijany, mia�em gor�czk�, a ponadto� nic mnie usprawiedliwia� Chyba tylko chwilowy ob��d, w jaki popad�em�

Renata sta�a w drzwiach, a r�ce opu�ci�a wzd�u� w�skich bioder. Mia�a na sobie jasn� sukienk�. Jej prz�d ozdabia�y czarne romby, a szyj� i tali� dziewczyny du�e szare kokardy. Nie odzywa�a si� i nie patrzy�a na swego go�cia. Nie zamkn�a mu jednak drzwi przed nosem. Najwyra�niej dawa�a mu jaki� cie� nadziei.

��Prosz�, niech�e pani tylko przyjmie te kwiaty, a ja wtedy odejd� spokojny. � Stara� si� t� szans� wykorzysta� i od razu uderzy� w melodramatyczny ton. � Smutny, tak, zrozpaczony, tak, ale spokojny. Ogarnie mnie martwy, beznadziejny spok�j. To lepsze od gor�czki, kt�ra mnie przy pani ogarnia�

��Wszystku w purz�dku u panny? � zapyta� str�, kt�ry sta� na p�pi�trze i przys�uchiwa� si� ka�demu s�owu.

��Tak, panie Dudek, w jak najlepszym. � Zza ramienia Renaty wychyli�a si� szczup�a i wysoka blondynka. � No, niech�e pan wejdzie! � rzuci�a do Popielskiego zniecierpliwiona. � Bo drzwi otwarte i muchy lec�.

Edward nie wiedzia�, komu ma by� bardziej wdzi�czny � ciekawskiemu str�owi czy bezpo�redniej pannie, kt�ra, jak si� domy�li�, by�a Mariann� Stoleck�. Tej nie zd��y� jednak podzi�kowa�, poniewa�, stukaj�c pantoflami, wysz�a na balkon.

��Prosz� do naszego pokoju � powiedzia�a Renata i odwr�ci�a si� na pi�cie.

Znalaz� si� w ma�ym pokoiku, kt�rego okna wychodzi�y na ulic�, a wi�c tam gdzie wczoraj s�ysza� odg�osy erotycznej ekstazy. W pomieszczeniu sta�y dwa ��ka �elazne, dwa parawany i miska na mosi�nym rze�bionym stojaku. Za parawanami wisia�y na �cianie uchwyty obwieszone sukienkami, bluzkami i sp�dnicami. �Brak tylko po�czoch i biustonoszy, a by�oby jak w burdelu � pomy�la� Popielski. � Za tymi parawanami pewnie si� podmywaj�. A potem z��czaj� ��ka i robi� m�nage å trois�.

Opar� si� plecami o �cian�. Dotkliwy b�l, kt�ry sam sobie zada�, pom�g� mu odrzuci� t� pod��, ale i fascynuj�c� jednocze�nie my�l. Obydwoje stali, poniewa� jedynym miejscem, gdzie mogliby usi���, by�o ��ko. Popielskiemu a� si� gor�co zrobi�o na my�l o takiej poufa�o�ci.

��Przyjmie pani kwiaty ode mnie?

��Tak. � Wzi�a bukiet i po�o�y�a go na stoliku stoj�cym pomi�dzy ��kami. � Nie jestem pami�tliwa. Ale prosz� mnie ju� wi�cej nie nachodzi�! W�a�cicielka mieszkania pani Zimorowiczowa nie pozwala nam przyjmowa� wizyt m�czyzn�

�Wczoraj nie by�o zatem w�a�cicielki � pomy�la� � a mo�e by�a? A w takim razie to� Czy�by wczoraj one obie, same ze sob�?! M�nage å deux [49]?�

��Musz� si� jeszcze z pani� widzie� � powiedzia� zachrypni�tym g�osem. � To bardzo, bardzo wa�ne�

��Jest pan zuchwa�y! � U�miechn�a si� kokieteryjnie panna Sperling. � Najpierw pan prosi o jedn� przys�ug�, o wybaczenie, a zaraz o drug��

��Niech�e mi pani nie odbiera nadziei! � poprosi� wystudiowanym, �agodnym basem.

��Nadziei na co? � Renata spowa�nia�a. � Czy pan sobie zbyt du�o nie wyobra�a, drogi panie?

��Nadziei na to, by sta� si� lepszym. � By� przygotowany na to pytanie. � Dzi�ki pani. Po ostatnim spotkaniu z pani� czu�em si� jak podlec. Jak cz�owiek ci�ko chory moralnie. Dzisiaj mnie pani cz�ciowo uleczy�a, a ja pragn� by� zdr�w ca�kowicie! Najskuteczniejsze medicamentum jest w pani pi�knych d�oniach!

��A jaki� to niby cudowny lek?

��Zgodzi si� pani przyj�� moje zaproszenie do �Luwru�? To pierwszorz�dna restauracja, niedaleko od pani domu, wszystkiego pi�� minut drogi � m�wi� szybko. � Zjemy kolacj�, porozmawiamy, a potem odprowadz� pani� do domu. O zbyt wiele prosz�?

��Sama nie wiem� � zawaha�a si�.

��Czy to znaczy �tak�? Czy moj� pro�b� pani spe�ni?

��Niech pan zgadnie!

��Przyjd� po pani�!

��Nie, pani Zimorowiczowa nie mo�e pana widzie�!

��Dzi� o �smej w �Luwrze�?

��Ju� panu powiedzia�am � niech�e pan zgadnie! A teraz prosz� ju� i��!

��Lubi� zgadywanki i dobrze rozwi�zuj� �amig��wki. � Popielski uni�s� do ust smuk�� d�o�, kt�ra najpierw stawia�a op�r, a potem sta�a si� rozkosznie bezw�adna. � Jestem pewien, �e dobrze zgad�em! �Louvre�. Do zobaczenia w Pary�u dzi� wieczorem, panno Renato!

Zbieg� po schodach lekko jak m�odzieniec. W otwartej bramie siedzia� str� i drzema� w majowym s�o�cu. Kiedy Popielski przy nim stan��, ockn�� si�.

��Zapali pan? � Popielski wyci�gn�� w stron� str�a papiero�nic� z ulubionymi egipskimi.

Ten wyj�� dwa papierosy, jednego w�o�y� do ust, drugiego za ucho.

��Co, to dla brata w wojsku, panie Dudek? � zapyta� Popielski, zaci�gn�wszy si� z upodobaniem.

��Tak, c� si ostatniu ch�opaczyna fest ruzpali�!

��Niech pan mi co� powie, drogi panie Dudek. � Edward wyj�� kolejne dwadzie�cia groszy z pugilaresu. � Wczoraj o jedenastej wiecz�r to pani Zimorowiczowa by�a w domu czy nie?

��Nie by�o jej. � Str� si�gn�� po pieni�dze. � Wyjecha�a do domku letniegu do Brzuchowic, a wraca dzisiaj!

��A obie panny by�y? � Popielski mia� szybszy refleks i nie da� monety str�owi.

��C� pan taki szwytki [50]! � Dudek patrzy� �akomie na monet�. � To wi�cyj kosztuji!

��To wszystko i tak za du�o mnie kosztuje. � Popielski poprawi� ciemne okulary, schowa� monet� do kieszeni i ruszy� w stron� zalanej s�o�cem ulicy.

��Czekaj pan! Ali szwytki go�ciuniu! � Str� podbieg� do wychodz�cego i szepn�� mu do ucha: � Czarnej bini [51] nie by�u, a u panny Stoleckij ta by� ca�u noc pan in�ynier.

��Co to za in�ynier? � W Popielskim obudzi� si� policjant. � Zna go pan?

��Ta nazwiska to ja ganc zapomnia�!

��A to panu przypomni? � W wypiel�gnowanych palcach Popielskiego zab�ys�a zn�w moneta dwudziestogroszowa.

��Ten cwancygier** ca�kim mi wszystku przypomnia�. � Dudek schowa� monet�. � In�ynier hrabia Bekierski! Ma wielki maj�tyk, ali gdzie, ta nie wim.

Popielskiego zala�a nienawi�� tak gwa�towna, �e nagle ujrza� w�a�ciciela maj�tku Stratyn le��cego we krwi i w rzygowinach na posadzce tej kamienicy. Poda� r�k� str�owi. Musia� go mie� po swojej stronie, kiedy Bekierskiemu � pr�dzej czy p�niej � stanie si� co� z�ego w tej bramie na Lindego. A potem ju� o tym nie my�la�. Ca�� jego uwag� zaprz�ta�o poj�cie m�nage å deux � ze sob� i z Renat� w rolach g��wnych.

Kiedy wszed� do mieszkania, jego nastr�j zmieni� si� po raz kolejny tego poranka. Leokadia oznajmi�a, i� by� telefon od sekretarza samego komendanta wojew�dzkiego. Inspektor Czes�aw Paulin Grabowski �yczy� sobie widzie� Popielskiego dzisiaj o sz�stej w swoim gabinecie.

DO GODZINY AUDIENCJI WYZNACZONEJ POPIELSKIEMU przez komendanta pozostawa�o jeszcze bardzo du�o czasu. Prawie ca�y dzie�. Dwie godziny snu wystarczy�yby, aby przespa� najostrzejsze �wiat�o po�udnia i zregenerowa� si�y naruszone przez wczorajszy alkohol. By�o mu akurat tylko tyle potrzebne, by wypocz�� po zdarzeniach poranka, kt�re targa�y jego uczuciami w spos�b zmienny i nieprzewidywalny.

Popielski zasun�� zas�ony w gabinecie, na g�ow� w�o�y� haftowan� szlafmyc� i wszed� pod ko�dr�. Zamkn�� oczy i czeka� na ten moment, kiedy my�li przestaj� brz�cze� po g�owie i przekszta�caj� si� w szereg obraz�w � �agodnych, oboj�tnych i sennych. Gdy takie obrazy si� nie pojawia�y, zwykle sam je wywo�ywa�: przed jego oczami rozlewa�y si� szerokie stepy Ukrainy i wielkie szumi�ce rzeki. Te wizje by�y ostatni� rozpaczliw� pr�b� wezwania Morfeusza. Po nich nadchodzi� albo sen, albo sucha, zgrzytaj�ca r�norodno�ci� d�wi�k�w, znienawidzona bezsenno��.

Teraz my�li odmawia�y mu pos�usze�stwa i nie by� w stanie roi� o wodach i trawach zielonej Ukrainy. Zamiast tego pobudzona pami�� podsy�a�a mu na zmian� � ju� to �agodny owal oblicza Renaty Sperling rozja�nionego wielkimi zielonymi oczami, ju� to zaci�te usta i grubo ciosane szcz�ki inspektora Czes�awa Paulina Grabowskiego. I jedna, i druga wizja powodowa�a silne podniecenie � cho� ca�kiem r�nego rodzaju. I jedna, i druga wywo�ywa�a wyrzuty sumienia � Renata ostrzega�a: �Festina lente!� [52], komendant krzycza�: �Ja mam pana przyj�� na powr�t do pracy, a pan mi tu przychodzi i nie wie nic o tych zapisach Hebraisty!�. Popielski odrzuci� gwa�townie ko�dr�, wsta� i usiad� ci�ko za biurkiem. Zapali� lamp�, sprawdzi�, czy zas�ony szczelnie zakrywaj� okno, a potem przyst�pi� do pracy. Roz�o�y� na zielonej sk�rze blatu kartki z hebrajskimi zapisami i d�ugo na nie patrzy�. Potem otwar� s�ownik hebrajski i wynotowa� wszystkie miejsca w Starym Testamencie, w kt�rych wyst�puj� u�yte w zapisach wyrazy. Ze swojej wielkiej czterodrzwiowej biblioteki, ozdobionej z obu stron postaciami �niwiarzy, wyj�� teraz cztery egzemplarze Biblii, w czterech wersjach j�zykowych � polskiej, hebrajskiej, greckiej i �aci�skiej.

Wydawa�o mu si�, �e zapisy mordercy s� przypadkowe, byle jakie, p�askie i po prostu g�upie. Czu�, �e imituj� one tylko jak�� g��bok� okultystyczn� tre��. Dlatego postanowi� im si� przyjrze� w innych kontekstach, zrozumie� je dog��bnie i etymologicznie. Wiecznym pi�rem Waterman przepisywa� w czterech j�zykach miejsca biblijne na ma�e kartoniki, tam podkre�la� wyrazy wyst�puj�ce w komunikatach mordercy i usi�owa� si� dogrzeba� do ich pierwotnych znacze�. Potem por�wnywa� te znaczenia w czterech wersjach j�zykowych i czu� coraz wi�ksze podniecenie tw�rcze. Wci�ga�y go nie tyle jakie� mgliste wyobra�enia celu pracy, ile sama praca. Ekscytowa�o go w�asne r�wne pismo, cieszy�y podkre�lenia czerwonym atramentem r�nic znaczeniowych, zgrzyt stal�wki na papierze, a nawet zapach otwartej biblioteki. Nie zauwa�y�, kiedy min�o po�udnie, ledwo zarejestrowa� przyj�cie Rity ze szko�y i jej poca�unek wyci�ni�ty na ojcowskim policzku, prawie �e nie poczu� smaku obiadu, kt�ry mu przyniesiono do gabinetu. Dopiero ko�o trzeciej opad� z si�. Opar� si� bezw�adnie o obrotowy fotel, nogi wyci�gn�� prosto przed siebie i patrzy� na swoje notatki ze wzrastaj�c� irytacj�. �No tak � my�la� � tym w�a�nie obdarz� dzisiaj inspektora Grabowskiego. Rozwa�aniami naukowymi. Powiem mu, �e hebrajski wyraz�jutrzenka�jest spokrewniony z wyrazem�zaczarowa�! Ale� si� stary ucieszy! Ale� mnie uhonoruje! On tylko spojrzy na mnie i powie s�odko:�Co to za uczony wyk�ad, panie! Pan powiniene� by� profesorem na uniwersytecie, ale tam, jak s�ysza�em, nie bardzo pana chc��. Spojrzy na list� swych pracownik�w i doda:�A my, o ile si� nie myl�, nie mamy etatu dla �adnego profesora��.

Popielski wsta� od biurka, zapali� papierosa i zrzuci� szlafmyc�. Musia� zaj�� si� przez chwil� czym� innym, aby rozwia� obraz rozsierdzonego komendanta Grabowskiego.

Na najni�szej p�ce biblioteki sta�y oprawione roczniki �Deutsche Schachzeitung�, kt�r� kiedy� abonowa�. Wyj�� pierwszy lepszy rocznik i zacz�� przerzuca� kartki. W dziale �Ciekawostki� natrafi� na zabawn� opowiastk� o szyfrowaniu wiadomo�ci ruchem konika szachowego. Ot� pewna bardzo zamo�na i nieszcz�liwie zakochana panna przesy�a�a swemu ubogiemu adoratorowi listy z pozornie g�upimi i bezsensownymi zdaniami. Adresat, pozbawiony przez rodzic�w ukochanej nadziei na o�enek, wiedzia�, �e punktem wyj�cia jest litera znajduj�ca si� w prawym g�rnym rogu listu. Wyszed�szy od tej litery ruchem konika szachowego, odczytywa� tajne przes�ania i wyznania. Ojciec panny, zapalony szachista, odkry� kt�rego� dnia te szyfry i doszed� do wniosku, �e jego c�rka, odznaczaj�c si� tak wielk� m�dro�ci�, nie mog�a si� pomyli� w wyborze przysz�ego m�a. Zgodzi� si� zatem na o�enek, a ca�a historia zako�czy�a si� happy endem.

Popielski w trakcie lektury tego opowiadania zesztywnia� w nag�ym skupieniu. Bezsens idiotycznych zda� zapisywanych przez szachistk� by� tylko pozorny, a ich w�a�ciwa tre�� ukrywa�a si� pod kodem znanym tylko zakochanym. A mo�e pod be�kotem zapis�w Hebraisty co� si� skrywa? Mo�e nale�y czyta� te zdania, skacz�c po sk�adaj�cych si� na nie literach? Mo�e co� znaczy na przyk�ad co trzecia hebrajska litera? A mo�e co czwarta? Tylko ile liter powinien wynosi� ten skok? Bez tej informacji mog� tak sobie skaka� do ko�ca �ycia � pomy�la� � zw�aszcza je�li d�ugo�� skoku nie jest �adn� sta��! Mo�e najpierw nale�y przeskoczy� dwie litery, a potem pi��? A co je�li liczby skoku tworz� jaki� ci�g?

Wsta� i zacz�� kr��y� po pokoju z papierosem w ustach. Je�li jeden i drugi zapis s� zaszyfrowane na tej samej zasadzie, to musi znale�� w nich co� wsp�lnego. Usiad� nad kartkami i czyta� jeszcze raz polski przek�ad obu fragment�w.

Krew, ostrze, ruina, wr�g, koniec, �mier� dla syna jutrzenki (Lucyfera) nie s� pi�tnem i nie s� z�em.

S�o�ce si� ukry�o, [by�] lament cz�owieka, b�g zamordowany i sta�o si� �wi�to dla podniebienia s�pa i lewiatana.

Oczywi�cie, �e wsp�lny dla obu zapis�w by� motyw diab�a � nazwanego raz synem jutrzenki, czyli Lucyferem, a raz lewiatanem. To mo�e by� w�a�ciwy trop liczbowy! Przecie� w ca�ej tradycji chrze�cija�skiej liczb� szatana jest 666! Mo�e zatem nale�y odlicza� co sz�st� liter� ka�dego zapisu? A mo�e skaka� sze��dziesi�t sze�� razy, a nawet sze��set sze��dziesi�t sze��?

Popielski zacz�� sprawdza� najprostsz� hipotez�. Z pierwszego zapisu hebrajskiego pokolorowa� i wypisa� co sz�st� liter�

To samo uczyni� z drugim tekstem:

Otrzyma� dwa sze�cioliterowe wyrazy:

Rzuci� si� gor�czkowo na s�ownik hebrajsko-niemiecki Geseniusa i na gramatyk� tego� autora. Nie znalaz� tam �adnego wyrazu ani nie utworzy� �adnej formy, kt�ra by odpowiada�a hipotetycznym wyrazom z�o�onym z oznaczonych liter.

Podpar� g�ow� r�kami i zacz�� masowa� skronie. Uwag� jego przyci�gn�a pewna regularno��. Gdyby po ka�dej oznaczonej literze postawi� kresk�, oddzieli�oby si� po sze�� sensownych wyraz�w lub fraz. Gor�czkowo to zapisa� i otrzyma� dwa kwadraty literowe. Ka�dy z nich zbudowany by� z boku sze�cioliterowego.

Podszed� do okna, uchyli� lekko kotar� i otworzy� lufcik, kt�ry zacz�� prawie widocznie wsysa� nagromadzony w pokoju dym. Po sekundzie i w jego g�owie zrobi�o si� ja�niej. �Kwadraty z�o�one z liter � my�la� � to nic innego, jak kwadraty magiczne�. Natychmiast przypomnia� sobie najs�ynniejszy z nich: �aci�ski kwadrat magiczny, kt�rego litery czytane poziomo i pionowo dawa�y te same wyrazy, a te tworzy�y bezsensowne zdanie �siewca Arepo z trudem dzier�y ko�a�

Ju� zacz�� wypisywa� litery z obu hebrajskich kwadrat�w i uk�ada� je w pionie, kiedy do jego pokoju wesz�a Leokadia.

��Ju� pi�ta, Edwardzie � u�miechn�a si� � a ty wci�� rozwi�zujesz szarady. M�wi�e� mi, �e masz i�� na uniwersytet po jak�� ksi��k�, a potem czeka ci� wa�ne spotkanie� Nie s�dz�, by komendant Grabowski uwzgl�dni� takie oto usprawiedliwienie: �sp�ni�em si�, panie inspektorze, bo wci�gn�a mnie pewna �amig��wka��

Leokadia si� myli�a. Szef lwowskiej policji popad� dzi� w wielk� desperacj� i by�by got�w p�j�� na najwi�ksze ust�pstwa i przyj�� nawet najfantastyczniejsze usprawiedliwienia, gdyby dzi�ki temu posun�a si� naprz�d sprawa zab�jstw Luby Bajdykowej i Lii Koch�wny.

SZEF LWOWSKIEJ POLICJI INSPEKTOR Czes�aw Paulin Grabowski patrzy� na Edwarda Popielskiego ci�kim, niech�tnym wzrokiem.

Dzie� imienin zacz�� si� dla szefa Komendy Wojew�dzkiej Policji pozornie bardzo dobrze, bo od �ycze�, jakie mu z�o�y� przez telefon sam komendant g��wny.

��A na ko�cu �yczenie z twojego lwowskiego podw�rka � pu�kownik Janusz Jagrym-Maleszewski zako�czy� d�ug� litani� wszelkich pomy�lno�ci. � �ycz� ci, bracie, aby� szybko uj�� tego bandyt�, o kt�rym ju� hucz� we wszystkich gazetach�

��Dzi�kuj� ci z ca�ego serca za te pi�kne wyrazy przyja�ni � powiedzia� Grabowski do swojego szefa. � I r�wnie� za ostatnie �yczenia, kt�re si� spe�ni� lada chwila�

��To bardzo dobrze, bo nam w Warszawie si� zdaje, �e ta bestia morduj�ca kobiety i wysy�aj�ca �ydowskie karteczki wodzi was troch� za nos. Mamy informacje, �e prasa szykuje si� do kolejnych atak�w. Wiesz, jakie to mo�e by� nieprzyjemne�

��Z Warszawy nie wszystko dobrze wida�. � Grabowski zdr�twia�. � Oczekujesz szczeg�owego raportu?

��Oczekuj�, stary druhu � Jagrym-Maleszewski m�wi� powoli i dobitnie � �e sp�dzisz dzisiaj przyjemnie swoje imieniny. A pojutrze, kiedy ju� odpoczniesz, prze�lesz mi dok�adny raport oraz ewentualne zapotrzebowanie na specjalist� do spraw �ydowskich. Mamy takich wielu�

��Bardzo ci dzi�kuj�, ale jest to zb�dne. Mamy te� takich u siebie.

To �wietnie. A zatem powodzenia i jeszcze raz wszystkiego dobrego na imieniny! Grabowski w czasie uroczysto�ci w auli komendy by� w kiepskim nastroju. Z roztargnieniem s�ucha� przem�wie� i �ycze� sk�adanych mu przez kierownik�w dzia��w i referat�w, oficera inspekcyjnego oraz kierownik�w komisariat�w. Kiedy te ju� si� sko�czy�y, ze sztucznym u�miechem wsta� od sto�u, podzi�kowa� za mi�e s�owa, troch� si� j�kaj�c, po czym zszed� z podium z kieliszkiem w�dki w d�oni, aby stukn�� si� ze wszystkimi policjantami s�u��cymi pod jego komend�. Podczas tego corocznego rytua�u zamieni� prawie z ka�dym dwa s�owa, pr�bowa� nawet �artowa�, lecz by� nieobecny duchem, a jego chmurna mina os�abia�a i tak ju� wymuszony dowcip owych �art�w.

Nagle twarz komendanta zaja�nia�a szerokim, szczerym u�miechem. Sta�o si� to wtedy, gdy stuka� si� kieliszkiem z aspirantem Wilhelmem Zaremb� i z ust podw�adnego us�ysza� nast�puj�ce zdanie:

��Czy pan pu�kownik zgodzi�by si� przyj�� na pos�uchaniu zwolnionego ze s�u�by komisarza Edwarda Popielskiego? On wie, jak rozwi�za� spraw� Bajdykowej i Koch�wny.

Grabowski stukn�� si� raz jeszcze kieliszkiem z Zaremb�, rozpromieni�, po czym kr��y� dalej po auli, przyjmuj�c imieninowe �yczenia. �adne z nich nie sprawi�o mu jednak takiej osobliwej przyjemno�ci jak pro�ba aspiranta. Ka�dy, kto �yczy�by komendantowi rych�ego uj�cia jakiego� przest�pcy, narazi�by si� na jego gniew, poniewa� w takim �yczeniu zawarta by�aby aluzja do nieudolno�ci policyjnych dzia�a�. Ka�dy z podw�adnych Grabowskiego zdawa� sobie z tego spraw� i unika� jak ognia tematu niedawnych mord�w na wr�ce i prostytutce. Dzi� opr�cz komendanta g��wnego pu�kownika Jagrym-Maleszewskiego jedynie Zaremba nawi�za� do tej sprawy, lecz nie zdawkowym �yczeniem, ale konstruktywn� sugesti�, wa�n� propozycj�.

Inspektor sko�czy� sw�j imieninowy obch�d, po �yku w�dki i zjedzeniu zak�ski uk�oni� si� zebranym i wszyscy rozeszli si� do swoich obowi�zk�w. On sam usiad� w gabinecie, poprosi� sekretark� o nie��czenie przez kwadrans �adnych rozm�w, chyba �e z wojewod� lub arcybiskupem, i zastanowi� si� g��boko nad s�owami Zaremby.

Mo�e kiedy indziej potraktowa�by je jako zuchwa�o��, jako bezczelne pogwa�cenie zasady drogi s�u�bowej, kt�re wyra�a�oby si� w pomini�ciu bezpo�redniego zwierzchnika, czyli Kocowskiego. Mo�e kiedy indziej, ale nie teraz. Zna� doskonale stosunki panuj�ce w Urz�dzie �ledczym i wiedzia�, �e �cie�ka s�u�bowa by�aby w tym wypadku ca�kiem niedro�na � Kocowski, zaprzysi�g�y wr�g Popielskiego, zablokowa�by j� skutecznie. Sam Grabowski ceni� wysoko �yssego, ale ani przez chwil� si� nie waha� przed zwolnieniem go po jego karczemnej awanturze ze zwierzchnikiem. Komendant, mi�o�nik zdecydowanych dzia�a� wojskowych, jakie niedawno przedsi�wzi��, pacyfikuj�c ukrai�skie wsie, uznawa� prawie za ci�k� zbrodni� ka�d� niesubordynacj� wobec zwierzchnik�w i o takim przest�pcy nie chcia� ju� nigdy s�ysze�. Dzisiejszy poranny telefon i delikatne upomnienie ze strony pu�kownika Jagrym-Maleszewskiego zachwia�o pogl�dy Grabowskiego na temat hierarchicznych przewinie�. Obali�a je zupe�nie delikatna sugestia szefa o tym, i� prasa szykuje si� do ataku. Grabowski doskonale pami�ta� sytuacj� sprzed kilku lat, gdy w Kowlu udzieli� wywiadu �Kresom�. Jego wypowied� o �bandytyzmie, kt�ry le�y w charakterze miejscowej ludno�ci�, spreparowana i przeinaczona przez korespondenta, wywo�a�a burz� parlamentarn�. W�wczas to Komunistyczna Frakcja Poselska domaga�a si� poci�gni�cia go do odpowiedzialno�ci. Ostatecznie �Kresy� zamie�ci�y sprostowanie, lecz nienawi�� Grabowskiego do prasy nigdy ju� nie os�ab�a.

Podj�� decyzj�. Zanim zadzwoni� telefon z �yczeniami imieninowymi od arcybiskupa Twardowskiego, solenizant kaza� sekretarce wezwa� Popielskiego na sz�st�.

Minut� wcze�niej wybi�a w�a�nie ta godzina i Popielski siedzia� teraz przed nim. Ze sw� poobijan� g�b� i w nowym, �wietnie dopasowanym ubraniu sprawia� wra�enie alfonsa lub gangstera z Chicago. By� mo�e kiedy� ta podejrzana aparycja zupe�nie by go zdyskredytowa�a w oczach inspektora. Ale nie dzisiaj. Nie po porannym telefonie komendanta g��wnego.

��Nie mam zbyt du�o czasu. � Grabowski chcia� jeszcze doda� �panie komisarzu�, ale ten tytu� zupe�nie nie pasowa� do poharatanego cywila, kt�ry przed nim siedzia�. � Do rzeczy zatem!

��Mam informacje, kt�re pozwol� uj�� Hebraist�. � Popielski wiedzia�, �e to okre�lenie za spraw� Zaremby ju� funkcjonuje w Urz�dzie �ledczym.

��No to niech pan je przeka�e inspektorowi Kocowskiemu. � Komendant wsta� zza biurka i obci�gn�� mundur. � Wiem, �e ju� pan z nim wsp�pracuje jako ekspert od j�zyk�w staro�ytnych. Je�li pa�skie nowe informacje rzeczywi�cie u�atwi� nam prac�, docenimy ten wspania�y obywatelski gest. Co� jeszcze?

Popielski r�wnie� wsta�.

��Prosz� o szans� poprawy. � Spodziewa� si� zniecierpliwienia szefa. � Chc� si� zrehabilitowa� w oczach zwierzchnik�w i dosta� szans� powrotu do policji.

��Dowiedzia�em si� dzisiaj, �e wie pan, jak znale�� Hebraist� � Grabowski usiad� � i w tej sprawie pana wezwa�em. A pan mi tu m�wi o jakiej� rehabilitacji. A na ten temat to ja nie mam wcale czasu, m�j panie!

��Obie sprawy ��cz� si� ze sob�. � Popielski zaczerpn�� tchu. � Informacje prowadz�ce do zbrodniarza s� poufne. Otrzyma�em je jako prywatny detektyw, mog� je sam wykorzysta�, doj�� do mordercy, a policj� powiadomi� dopiero na ostatnim etapie mojego �ledztwa, by potem wsp�lnie uj�� morderc�! A mog� te� wsp�pracowa� z policj� od zaraz. Nie wiem, co robi� Gdybym otrzyma� od pana pu�kownika cho� cie� nadziei na rehabilitacj�

��Wyj��! � rykn�� Grabowski. � Na co ty sobie pozwalasz, ty moczymordo!? Mnie szanta�owa�!? A won!

Popielski wsta� i wyszed�. Komendant opad� na fotel i u�miechn�� si�. Mo�e kiedy� wyrzuci�by na zbity pysk bezwstydnego petenta i definitywnie zapomnia�by o jego bezczelnej propozycji. Ale nie dzisiaj. Nie po porannym telefonie pu�kownika Jagrym-Maleszewskiego. Ju� odegra� rol� rozw�cieczonego zwierzchnika. Nadszed� czas praktycznych dzia�a�. Uni�s� s�uchawk�.

��Panno Jadziu � powiedzia� do telefonistki � prosz� z domowym telefonem Kocowskiego. Na cito [53]! Ale wcze�niej zatrzyma� mi na portierni Popielskiego!

Telefon zadzwoni� po sekundzie.

��Prosz� do mnie � Grabowski odezwa� si� do Edwarda. � Porozmawia pan za chwil� z inspektorem Kocowskim z mojego aparatu. Ja osobi�cie b�d� nadzorowa� to �ledztwo! Tylko prosz� szybko na g�r�, bo mam przyj�cie w �Wiede�skiej�!

��Wszystkiego najlepszego z okazji imienin � us�ysza� komendant zachrypni�ty g�os Popielskiego. � Zaraz b�d�!

Po raz pierwszy tego dnia �yczenia imieninowe sprawi�y Grabowskiemu autentyczn� przyjemno��.

MIMO POWSZEDNIEGO DNIA O WPӣ DO �SMEJ nie by�o ju� w �Louvre� wolnych stolik�w. By�o tak zreszt� zawsze od trzech lat, od momentu gdy restauracja uzyska�a nowego w�a�ciciela, pozby�a si� starej nazwy �Renaissance� i uzyska�a now� � �parysk��. Popielski znalaz� miejsce tylko dzi�ki kelnerowi, kt�ry dobrze pami�ta� suty napiwek otrzymany kilka dni wcze�niej od �ysego pana. Sprytny pracownik wiedzia� doskonale, �e pewien profesor gimnazjalny ko�czy w�a�nie kolacj� przy bocznym stoliku i ma w zwyczaju opuszcza� lokal natychmiast po zjedzeniu ostatniego rolmopsa. Posadzi� zatem Popielskiego przy swoim s�u�bowym stoliku, a za chwil� prowadzi� go w�r�d powt�rze� �ca�uj i r�czki� do zwolnionej w�a�nie przez profesora dyskretnej lo�y o�wietlonej �wiat�em lampki stoj�cej na �rodku sto�u.

Popielski przyjrza� si� w lustrze swemu smokingowi i starannie zawi�zanej bia�ej muszce, po czym zlustrowa� z zadowoleniem otrzymane miejsce i wr�czy� kelnerowi dwudziesto � groszowe podzi�kowanie za znalezienie romantycznego k�cika, idealnego na randk� z Renat� Sperling.

Na razie jednak musia� si� zadowoli� towarzystwem Zaremby, kt�ry z�y i spocony wtoczy� si� za barierk� lo�y.

��Panie starszy � Popielski kiwn�� na kelnera, kt�ry zjawi� si� b�yskawicznie � prosz� o karafk� czystej od Baczewskiego i troch� zimnych zak�sek.

��Kie�baska, jajeczka, jaki� befsztyczek? � zapyta� kelner.

��Wszystko, tylko zamiast kie�baski szynka, ale taka z t�uszczykiem, wie pan, w sam raz do w�deczki. � Popielski przywita� si� rado�nie z Zaremb�. � Napij si�, bracie, ja funduj�, stary przyj�� dzi� moj� propozycj�, nied�ugo zn�w b�dziemy kolegami z pracy � Wiem o tym a� za dobrze � mrukn�� Zaremba. � Zamiast siedzie� w domu z moj� W�adzi� albo tak jak ty wystroi� si� w smoking i i�� na ta�ce, od p�torej godziny na rozkaz Kocowskiego werbuj� posterunkowych ze wszystkich komisariat�w, by sprawdzili tw�j �lad na Zadw�rza�skiej. Nie m�g� stary poczeka� do jutra? Siedz� sobie w domu, jem kolacj�, a tu dzwoni Kocowski i wrzeszczy, �e wszystko na cito! Od jutra te� tam b�d� chodzi�!

��A ja razem z tob�. Ale to wszystko dopiero od jutra. A teraz wypijmy toast � rozla� w�dk� przyniesion� przez kelnera � za tw�j dobry humor i za nasz� misj� na Zadw�rza�skiej! Na pohybel Hebrai�cie!

Wypili. Pachn�ca r�owa szynka z t�uszczykiem znikn�a w ustach Popielskiego, Zaremba ograniczy� si� do pow�chania chleba.

��No i co? � Edward zapali� papierosa. � Ju� ruszyli na Zadw�rza�sk� wypytywa� o matematyka, kt�ry zna hebrajski?

��Takie w�a�nie dostali rozkazy i ruszyli. � Zaremba rozsiad� si� wygodnie. � A ja mog� w ko�cu wraca� do mojej W�adzi. Nalej mi jeszcze jednego! Widz�, �e masz w �Luwrze� drugi dom. Tak si� zreszt� wyrazi�a Lodzia, kiedy si� jej zapyta�em, gdzie jeste�.

Popielski uczyni�, co mu kazano, i spojrza� na zegarek. Wskaz�wki wskazywa�y za kwadrans �sma.

��Szuka�e� mnie? � zapyta� i uni�s� stopk� z w�dk�.

��Tak, szuka�em ci�.

Wypili i chuchn�li. Jajko w majonezie znalaz�o si� na widelcu Popielskiego. Zaremba tym razem si�gn�� po plaster szynki.

���eby mi powiedzie� o akcji na Zadw�rza�skiej?

��Co ty mnie tak wypytujesz? � Zaremba u�miechn�� si� po raz pierwszy tego wieczoru. � Co to, przes�uchanie? Patrzysz co chwila na zegarek, strzelasz pytaniami jak karabin maszynowy� Czy to znaczy �ko�cz, stary Wilhelmie, katulaj si� st�d, bo mam tu ma�e rendez-vous�, co przypuszcza zreszt� Lodzia?

��Rzeczywi�cie, moje zachowanie wszystko to oznacza z wyj�tkiem �katulaj si�. Chcesz, to sied�. Poznasz pewn� pi�kn� pann�!

��Zanim j� poznam � Zaremba z niepokojem rozejrza� si� doko�a i �ciszy� g�os � opowiem ci, czego si� dowiedzia�em o niejakim J�zefie hrabi Bekierskim.

��M�w. � Popielski zesztywnia�.

��Ma on ca�kiem spor� kartotek�

��U nas?

��Nie, w Urz�dzie Wojew�dzkim, w Wydziale Bezpiecze�stwa Publicznego. M�j kolega Franiu Piro�ek opowiedzia�, co jest aktach�

��No m�w, m�w, Wilek!

��Pochodzi z prawos�awnej i zrusyfikowanej lubelskiej szlachty � Zaremba m�wi� wolno i z namaszczeniem, jakby cytowa� s�owa Piro�ka. � Po wojnie, w czasie kt�rej walczy� w armii carskiej, kupi� upadaj�cy maj�tek Komornickich w Stratynie. Cho� si� tytu�uje hrabi� i zaprasza do siebie arystokrat�w, zjawiaj� si� u niego tylko go�cie ni�szego szczebla towarzyskiego. Otacza si� Rosjanami, dawnymi towarzyszami broni. W okolicy kr��� legendy o pijatykach, jakie z nimi urz�dza. Kiedy� zosta�o z�o�one na niego doniesienie na posterunku w Rohatynie. Niejaki Wasyl Tereszczenko poskar�y� si� na niego, �e zwabi� i zgwa�ci� jego c�rk�. Potem skarg� wycofa��

��Bo pewnie wielmo�ny pan hrabia mu zap�aci� albo pogrozi� � powiedzia� w zamy�leniu Popielski. � On uwa�a si� za �redniowiecznego seniora, kt�ry korzysta z ius primae noctis [54]�

��S�uchaj dalej. � Zaremba rozgl�da� si� po sali, szukaj�c wzrokiem kobiety, z kt�r� um�wi� si� jego przyjaciel. � Nasz hrabia jest aktywnym dzia�aczem endeckim, antysemit� i fanatycznym rusofilem. Ostatnio jest bardzo aktywny politycznie, chodz� s�uchy, �e zamierza kandydowa� do sejmu i szuka porozumienia z ko�ami ziemia�skimi. To tyle. Wi�cej grzech�w nie pami�tam. Id� do domu przytuli� W�adzi�.

��Dzi�kuj�. � Popielski zapisywa� to wszystko w pami�ci. � Bardzo ci dzi�kuj�, m�j drogi.

��Oj, jaki� ty uprzejmy, jaki grzeczny! Nic szczeg�lnego dla ciebie nie zrobi�em! � Zaremba podni�s� si� z miejsca i wyci�gn�� do przyjaciela wielk�, mi�kk� d�o�. � Ale ty� taki �agodny pewnie pod wp�ywem tej panny! A ta nie przychodzi! Nie martw si�, brachu. Wystawia ci� na pr�b�. Pewnie sobie my�li �je�li kocha, to poczeka�!

Renata sp�ni�a si� ponad kwadrans, mimo �e z ulicy Lindego do �Louvre� idzie si� pi�� minut wolnym krokiem.

KIEDY UJRZA� RENAT� SPERLING, w jednej chwili wybaczy� jej prawie dwudziestominutowe sp�nienie. Wygl�da�a ol�niewaj�co. Mia�a na sobie sukni� do kolan, u do�u wyci�t� w z�by, u g�ry � w kwadratowy i haftowany dekolt. Mi�dzy piersiami zwiesza� si� sznur korali. Kiedy Edward zerwa� si� na r�wne nogi, aby si� z ni� przywita�, pomy�la�, �e ch�tnie cho� na chwil� sta�by si� ow� b�yskotk� po�o�on� bezpiecznie w�r�d mi�kkich pag�rk�w.

Patrzy� na ni� nie�mia�o i zachowywa� si� niezgrabnie � jak przera�ony uczniak w tingel-tanglu. Ju� od dawna nie mia� do czynienia z kobiet�, kt�r� trzeba zdobywa� powoli i cierpliwie. Ju� od dawna nie odczuwa� takich nastroj�w i oczarowa�, kt�rych w�a�ciwe okre�lenie nie chcia�o mu nawet przej�� przez usta.

Nastr�j zak�opotania udzieli� si� Renacie. Nie mog�a si� zdecydowa� na wyb�r dania, a potem, kiedy ju� je podano, sprawia�a wra�enie, i� jest skonsternowana jego wykwintnym wygl�dem. Milcza�a, niepewnie nadziewa�a na widelec kawa�ki pulardy z ro�na podanej z kasz� per�ow� i szparagami i ledwo podnosi�a do ust kieliszek w�dki, by upi� z niego kilka kropel. Edward jad� jarz�bki z bor�wkami i �ci�le kontrolowa� picie alkoholu. To nieustanne odliczanie liczby wypitych kieliszk�w irytowa�o go i kr�powa�o.

M�wi� g��wnie on. Jego wywody mia�y by� w za�o�eniu mieszanin� b�yskotliwych dowcip�w i komplement�w. Pierwsze mu zupe�nie nie wychodzi�y. Z drugich w ko�cu ca�kiem zrezygnowa�, ujrzawszy, i� Renata nie jest w najlepszym humorze. Nieopatrznym i zbyt po�piesznym flirtowaniem m�g� j� do siebie zrazi�. Pozostawa�o mu albo zaprosi� j� do ta�ca, albo poprowadzi� mi�� towarzysk� konwersacj�, kt�ra by wzbudzi�a zaufanie dziewczyny i zupe�nie zatar�a niemi�e wra�enie po ich przedostatnim spotkaniu. Poniewa� jego umiej�tno�ci taneczne by�y bardziej ni� skromne, postanowi� chwyci� si� ostatniego sposobu. � Prosz� mi opowiedzie� � u�miecha� si�, kr�c�c sygnetem wok� palca � co pani robi�a przez te wszystkie lata, kiedy si� nie widzieli�my?

��Po maturze wyjecha�am do Krakowa, do krewnych. � Wida� by�o, �e ten temat rozmowy nie wzbudza specjalnego entuzjazmu m�odej kobiety. � I tam uko�czy�am kurs� handlowe. A potem ju� tylko pracowa�am � to tu, to tam� Jako buchalterka. Ostatnia moja posada by�a u Bekierskiego�

Na d�wi�k tego nazwiska Popielski natychmiast straci� resztki sztucznego dobrego humoru. Nie przychodzi�o mu do g�owy, jaki temat m�g�by teraz poruszy�. Milcza� zatem ponuro i pali� papierosa. Nie wiedzia�, czym ma zaj�� r�ce, kiedy ju� sko�czy pali�. Mo�e si� napi�? Karafka z mro�on� w�dk� zach�ca�a, by j� chwyci� i przechyli�, lecz by�o to kuszenie szata�skie i mog�o grozi� utrat� kontroli.

��Mog� pani� poprosi� do ta�ca? � zapyta� w ko�cu zdesperowany.

��Tak, za chwil� � odpowiedzia�a. � Tylko przypudruj� nosek

Po chwili wr�ci�a z toalety i spojrza�a na niego wyczekuj�co.

Wsta� i �wawo ruszy� na parkiet z m�od� towarzyszk�. Na szcz�cie zagrano walca wiede�skiego, kt�rego rytm wyczuwa� chyba najlepiej.

Podtrzymywa� ramieniem lekko odchylon� Renat� i walcuj�c po sali, wraca� wspomnieniami do szcz�liwych lat studi�w wiede�skich, kiedy to w�a�nie w walcu zdoby� kobiet� swojego �ycia, Stefani�, kt�rej po kilku latach, ju� we Lwowie, wsun�� obr�czk� na serdeczny palec. Te d�wi�ki walca wiede�skiego szumia�y mu w g�owie, gdy rok p�niej siedzia� przy jej �o�u �mierci, kt�re by�o jednocze�nie �o�em narodzin Rity.

Te my�li towarzyszy�y mu i w ta�cu, i potem, kiedy zn�w zasiedli za sto�em. I tak Popielski opowiedzia� Renacie histori� swojego �ycia: m�wi� o studiach w sercu cesarsko-kr�lewskiego imperium, o grze w szachy i w karty na pieni�dze w wiede�skich kawiarniach, dzi�ki czemu m�g� tam �y� ponad stan, o wojnie i o rosyjskiej niewoli w dalekim Ni�nym Nowogrodzie, o fascynacji matematyk� i j�zykami staro�ytnymi. M�wi� te� o Stefanii, o Leokadii, o kt�rej ca�e miasto plotkowa�o, �e ��yje z nim na wiaderku�, i o ukochanej Ricie, kt�rej wspomnienie nieoczekiwanie wywo�a�o u niego �zy, jakby swego dziecka nie widzia� od lat.

By� pewien, �e nie nudzi Renaty swoimi opowie�ciami biograficznymi. By� r�wnie� �wi�cie przekonany, �e w najmniejszym stopniu nie pomog� mu one zawr�ci� jej w g�owie na tyle, by j� uwie��. Pozby� si� zreszt� tych pragnie�. Snu� swoje historie wy��cznie po to, by unika� owego k�opotliwego milczenia, kt�re zapada�o co chwila na pocz�tku ich spotkania. Zachowywa� spok�j w�a�ciwy dojrza�ym m�czyznom, dla kt�rych zyskiem jest ju� sp�dzenie wieczoru w towarzystwie m�odej, pi�knej kobiety i kt�rzy jego ewentualne ukoronowanie w postaci wsp�lnej nocy uznaj� za dobry los wygrany na loterii, za ziarno dla �lepej kury.

��Nie wspomnia� mi pan o jednym � zauwa�y�a Renata, kiedy w pewnym momencie umilk�. � O swojej pracy w policji. Lubi� pan j�?

��Wci�� j� lubi�. � U�miechn�� si�. � Od niedawna wykonuj� prac� quasi-policyjn�. I czuj� j� nawet na swym grzbiecie i nosie.

��Przepraszam. � Renata obla�a si� rumie�cem. � Nie powinnam o tym m�wi�. To wszystko przeze mnie�

Popielski zda� sobie spraw�, �e nigdy jej do siebie nie przekona, je�li b�dzie u niej wywo�ywa� poczucie winy. Zgani� si� w my�lach za g�upi� wypowied� i gor�czkowo zastanawia� si�, jak obr�ci� ostatnie kwestie w �art. Niestety, nie przychodzi� mu do g�owy �aden dowcip, �aden bon mot, �aden kalambur.

��Podobnie jak ja jestem bezsilny wobec pani przeznaczenia � nagle go ol�ni�o � tak i pani jest bezsilna wobec swojego losu i wobec mojego przeznaczenia. Wszyscy jeste�my bezsilni wobec jakiegokolwiek fatum. Ono zawsze nas pokona. Moje tylko czeka cierpliwie, a� pani skapituluje. � Obszed� st� doko�a i uk�oni� si� jej, wyci�gn�wszy r�k�.

��Zata�czmy. � U�miechn�a si� w zamy�leniu. � I p�jd� ju�!

Nast�pnym ta�cem by� fokstrot, kt�rego Popielski nie znosi�. Myli� co chwila krok, odchyla� si� komicznie do ty�u, patrz�c w pomalowany freskami sufit, i nawet nie spojrza� na swoj� partnerk�, aby nie ujrze� rozbawienia w jej oczach. Kiedy si� ju� sko�czy� ten nieszcz�sny taniec, odetchn�� z ulg�, odprowadzi� Renat� do stolika i skin�� na kelnera, aby uregulowa� rachunek.

Po wyj�ciu z lokalu szli powoli. Obustronne skr�powanie rozp�yn�o si� w rze�kim poburzowym powietrzu. Milczenie nie by�o ju� k�opotliwe. Rozgo�ci�o si� pomi�dzy nimi jak �agodna zaduma przyjaci� � kiedy ka�dy z nich my�li o swoich sprawach i spogl�da wok� spokojnym, niewidz�cym wzrokiem. Tak i on spogl�da� teraz na pi�kne przeszklone kamienice na Sykstuskiej, a ona pod nogi � by na nier�wnym chodniku nie uszkodzi� pantofelk�w.

Stan�li przed kamienic� na Lindego. Popielski zn�w pochyli� si� nad wiotk� d�oni� Renaty. Przycisn�� usta do g�adkiej sk�ry i drobnych kostek jej r�ki.

��Dzi�kuj� za mi�y wiecz�r. � U�miechn�a si� i zacz�a m�wi� bardzo cicho, z obaw� patrz�c na ciemne okna kamienicy. � Odpocz�am od moich codziennych zgryzot. Od mojej wsp�lokatorki, dziewczyny nieprzewidywalnej i troch� samolubnej, od mojej gospodyni, kt�ra nieustannie biega do ko�cio�a i wylicza nam zu�ycie �wiat�a� A pan cho� troch� wypocz�� tego wieczoru od zgryzot?

��Marz� o tym � powiedzia� dobitnie, patrz�c jej przenikliwie w oczy � aby za spraw� pani mie� ich jeszcze wi�cej. Ka�dy pani k�opot jest moim k�opotem. Jestem tu po to, aby je usuwa�! � Jest pan py�kiem miotanym przez wiatr mojego losu � powiedzia�a Renata nieco melodramatycznie, wspi�a si� na palce, d�o� opar�a na jego ramieniu i poca�owa�a go w policzek.

Popielski sta� i patrzy�, jak wchodzi do bramy. Nie wiedzia�, czy policzek go pali od niedawnych cios�w, czy od poca�unku dziewczyny, nie by� pewien, czy muzyka, kt�r� s�yszy, to z�udzenie umys�u podnieconego alkoholem, czy mo�e wszystkie lwowskie anio�y �piewaj� magnificat.

EDWARD POPIELSKI PO POWROCIE DO DOMU wci�� s�ysza� anielskie pienia. Poca�unkiem w policzek przywita� si� ze smutn� i milcz�c� Leokadi�, smoking i muszk� zamieni� na bon�urk� i fular, po czym zasiad� z papierosem za biurkiem i otworzy� jeszcze raz notatki, s�owniki, a nawet niemieck� ksi��k� o kwadratach magicznych, kt�r� dzisiaj by� wypo�yczy� kr�tko przed audiencj� u komendanta Grabowskiego z nie najlepiej mu si� kojarz�cego Zak�adu Filologii Klasycznej. Alkohol ca�kiem ju� mu wyparowa� z g�owy, podobnie jak upojenie wywo�ane poca�unkiem Renaty. To ostatnie zdarzenie nie tylko nie pogr��y�o go w odm�tach s�odyczy, wr�cz okaza�o si� przemo�nym impulsem do dzia�ania. U�wiadomi� sobie nagle, �e tylko wyt�on� prac� umys�ow� mo�e rozszyfrowa� komunikaty Hebraisty, co przywr�ci mu policyjn�, dobrze p�atn� posad�, a ta z kolei pozwoli mu stan�� na nogi i jeszcze przychylniej do siebie usposobi� pi�kn� kobiet�, kt�ra teraz potrzebuje wsparcia i opieki. Rzuci� si� tedy do studiowania niemieckiego dzie�a. Lwowskie anio�y opiewa�y teraz nie Deum magnificum [55], lecz �uadratum magicum [56].

Leokadia sta�a w drzwiach i obserwowa�a kuzyna pogr��onego w pracy tak intensywnie, �e nawet nie zauwa�y� jej wej�cia.

��Puka�am, ale chyba nie s�ysza�e� � powiedzia�a, kiedy w ko�cu j� zauwa�y� i odwr�ci� ku niej nieco poirytowany wzrok. � Nie przyjdziesz do salonu? Uk�adam w�a�nie pasjansa, ale on nigdy nie wychodzi w samotno�ci.

��To paradoksalny pasjans. � Edward u�miechn�� si� do niej. � Wszak to w�a�nie gra dla samotnych. A ten potrzebuje jakich� fluid�w od drugiego cz�owieka?

��Tak, druga osoba jest niezb�dna � potwierdzi�a Leokadia. � Ja znam dobrze t� gr�. No, we� swoj� ksi��k� i posied�my razem! Wtedy mi ten pasjans wyjdzie.

��Nie mog�, Lodziu. � Jego oczy zn�w pow�drowa�y w stron� ksi��ki, kt�rej spis tre�ci w�a�nie uwa�nie studiowa�. � Mam bardzo piln� prac�

��A co robisz? � Zajrza�a mu przez rami�. � To kwadraty magiczne? � zapyta�a, widz�c �aci�ski kwadrat �Sator Arepo�.

��Tak. � Edward w�o�y� do ksi��ki zak�adk� i spojrza� uwa�nie na kuzynk�. � Wiesz co� o tym?

��Wiem du�o zw�aszcza o jednym z nich. � U�miechn�a si� blado. � Ale powiem ci tylko wtedy, kiedy przyjdziesz do mnie do salonu.

��Przykro mi � Edwarda ogarn�o silne zniecierpliwienie � ale mam piln� prac� i nie mog� ci towarzyszy�.

Leokadia usiad�a bezradnie na fotelu ko�o biurka i lustrowa�a przez minut� uporz�dkowany gabinet kuzyna: notatki roz�o�one na blacie w postaci wachlarza, fiszki u�o�one w r�wny stosik, dwa ka�amarze � jeden z niebieskim, drugi z czerwonym atramentem, ksi��k� le��c� na podp�rce, s�owniki ustawione od najmniejszego do najwi�kszego, pot�n� czterodrzwiow� bibliotek� i wisz�ce nad ni� dwa osiemnastowieczne sztychy. Jeden z nich przedstawia� �mier� Sokratesa, drugi � pochodz�cy z jakiego� dzie�a matematycznego � kul� wpisan� w walec. Spojrza�a w nieco zirytowane piwnozielone oczy Edwarda. Wsta�a, a jej smuk�a sylwetka przybra�a w jego oczach kszta�t znaku zapytania. Podesz�a do za�cielanego dok�adnie ��ka i nerwowym ruchem odrzuci�a ko�dr�. � Wiedzia�am, �e tak b�dzie � powiedzia�a sucho. � �e gdyby podnie�� twoj� ko�dr�, to prze�cierad�o by�oby tak naci�gni�te, �e moneta by si� od niego odbi�a. Wszystko dobrze zorganizowane, wszystko zapi�te na ostatni guzik, wszystko napi�te jak twoje prze�cierad�o. � Patrzy� na ni� ze wzrastaj�cym zdumieniem. � Znam si� na kwadratach magicznych � warkn�a. � A najbardziej na jednym z nich. To kwadrat liczbowy. Widnieje on na sztychu Durera. Dodaj liczby w ka�dej kolumnie, dodaj liczby w ka�dym wierszu i dodaj liczby po przek�tnych. Wyjdzie ci zawsze 34. � Popielski szybko zapisa� ten wynik na fiszce. � A teraz mam dla ciebie zagadk� � Leokadia z�owrogo podnios�a g�os. � Wiesz, jaki jest tytu� tego obrazu? Sprawd�, a czego� si� o mnie dowiesz, ty egoisto!

Wysz�a szybkim krokiem z gabinetu kuzyna. Edward odetchn�� z ulg� i zacz�� gor�czkowo przegl�da� ksi��k�. Po kilku minutach trzasn�� si� d�oni� w czo�o, wsta� gwa�townie i pobieg� do salonu. By� pusty. Na stole le�a�y porozrzucane karty. Pasjans nie wyszed�.

Popielski zapuka� do drzwi sypialni Leokadii. Odpowiedzia�a mu cisza. Nacisn�� klamk�, stawi�a op�r. Drzwi by�y zamkni�te. Wr�ci� do swojego gabinetu, usiad� przy biurku. Patrzy� na jedn� ze stronic otwartej ksi��ki. Widnia� na niej sztych Durera z magicznym kwadratem. Tytu� obrazu brzmia� Melancholia.

NAST�PNEGO PORANKA O GODZINIE SZ�STEJ RANO s�u��ca Popielskiego Hanna P�toranos zacz�a �piewa� godzinki. By� to jej codzienny rytua�, kt�ry Leokadia z trudem tolerowa�a, jej kuzyn za� wr�cz przeciwnie � aprobowa� bez zastrze�e� jako jedn� z wa�nych cech decyduj�cych o niezmienno�ci otaczaj�cego go �wiata. Edward s�ysza� je cz�sto przez sen i t� w�a�nie drog� nauczy� si� na pami�� pochwalnych inkantacyj i wyszukanych por�wna� odnosz�cych si� do Matki Boskiej. By� ponadto przekonany, �e melodyjna p�ynno�� �piewu Hanny korzystnie wp�ywa na ci�g�o�� jego spania.

Tego poranka to przekonanie w pe�ni si� potwierdzi�o, poniewa� nag�e urwanie przez Hann� �piewnych uwielbie� natychmiast wyrwa�o Popielskiego z ledwie dwugodzinnego snu. Otworzy� oczy i nas�uchiwa�. Z oddali, od strony drzwi wej�ciowych dobiega� jaki� cichy g�os, kt�rego identyfikacj� uniemo�liwia�y gniewnie pomruki i sapania Hanny. �Pewnie jaki� w��cz�ga� � pomy�la� Popielski i odwr�ci� si� na drugi bok. Ale dyskusje przy drzwiach trwa�y zbyt d�ugo, z �ebrakiem Hanna rozprawi�aby si� jak zwykle � kr�tkim i wzgardliwym s�owem. Tymczasem s�u��ca stopniowo podnosi�a g�os i t�umaczy�a co� ostro natr�towi. W jej wywodzie Popielski wy�owi� kilkakrotnie wypowiedziane zdanie �pan �pi�. Wsta� z ��ka i otworzy� drzwi swego gabinetu.

��Prosz� go obudzi� � us�ysza�.

��On �pi zawszy du po�udnia � Hanna sapa�a gniewnie.

��Zapewniam, �e na wie��, �e to ja, natychmiast si� obudzi, no widzicie, droga gosposiu, ju� nie �pi.

W drzwiach sta�a Renata Sperling i patrzy�a na Popielskiego z lekkim u�miechem. U jej st�p le�a�a pot�na tekturowa waliza. � Tak � odezwa� si� cicho. � Przyjm� t� pani�. Niech�e Hanna poprowadzi pani� do salonu, poda kawy, a ja zaraz przyjd�. I na mi�o�� bosk� � podni�s� nieco g�os � niech mi tu Hanna nie krzyczy, bo obudzi ca�y dom!

Troch� z�y sam na siebie za to do�� obcesowe potraktowanie d�ugoletniej s�u��cej, Popielski zrzuci� koszul� nocn� i szlafmyc�, kt�ra pewnie tak rozbawi�a Renat�. Wci�gn�� na siebie domowe spodnie i podkoszulek, na to wszystko za� w�o�y� d�ug� bon�urk�, przewi�za� si� paskiem i ruszy� do salonu. Na jego ulubionym fotelu pod zegarem siedzia�a Renata. Po jej rozbawieniu nie by�o nawet �ladu.

��Co si� sta�o? � Usiad� na drugim i nadaremnie rozgl�da� si� za papierosem.

��Pani Zimorowiczowa wyrzuci�a mnie z mieszkania � w oczach Renaty zab�ys�y �zy � za to, �e, jak powiedzia�a, spotykam si� z m�czyznami�

��Widzia�a mnie z pani� wczoraj wieczorem przed domem, czy tak?

��Tak.

��I ma pani pewnie za z�e, �e mnie pani wtedy poca�owa�a, tak?

��Tak. � Renata spu�ci�a wzrok. � Wyzwa�a mnie od ostatnich rozpustnic �yj�cych z kontakt�w z bogatymi bandytami�

��Mnie wzi�a za bandyt�? � Popielski u�miechn�� si� i odebra� od Hanny tac� z dzbankiem i z fili�ankami.

��Gorzej � szepn�a Renata. � Wzi�a pana za mojego opiekuna, za cz�owieka, kt�ry mn� frymarczy, za�

��Alfonsa � doko�czy� Popielski.

Renata umilk�a i siedzia�a ze spuszczonym wzrokiem. Nie mia�a makija�u, a i tak jej cera by�a g�adka i jasna jak porcelana, nie mia�a pantofli na wysokim obcasie, kt�re wysmuklaj� zwykle �ydk�, a i tak kszta�t jej nogi by� nienaganny, mia�a na sobie tylko skromn� prost� sukienk�, a i tak Popielski czu� w l�d�wiach, jakby przed nim siedzia�a kr�lowa haremu w podwi�zkach i w koronkowej bieli�nie.

��Pomog� pani, panno Renato � powiedzia� powa�nie. � Umieszcz� pani� u mojego znajomego na Kleparowskiej. B�dzie pani mog�a tam mieszka�, dop�ki nie znajdzie si� czego� odpowiedniejszego�

Renata zamar�a w milczeniu. Jednak jej my�li nie spocz�y ani na chwil�, o czym m�wi�y gwa�towne ruchy palc�w. Przebiega�y one po kolanach jakby w jakich� pianistycznych improwizacjach. Nagle si� splot�y, a dziewczyna zn�w zastyg�a w jakim� parali�u.

��Dzi�kuj�, wprawdzie przysz�am do pana po pomoc, ale nie przyjm� tej propozycji � powiedzia�a po d�ugiej chwili. � To nie uchodzi. Samotna kobieta ma zamieszka� u m�czyzny? Tak si� nie godzi�

��Droga panno Renato � t�umaczy� �agodnie i dobitnie, jakby zn�w obydwoje wr�cili do roli nauczyciela i uczennicy � na Kleparowie wszystko uchodzi. To po pierwsze. Po drugie, m�j znajomy nie b�dzie nastawa� na pani cze�� z powodu starego jak �wiat: jest wielbicielem pi�knych ch�opc�w, kt�rzy zreszt� u niego cz�sto bywaj�. Kiedy� nawet tej swojej do nich s�abo�ci omal nie przyp�aci� �yciem. Jaki� ulicznik wgni�t� mu czaszk� �wiecznikiem, a potem go okrad�. Kilka dni p�niej z�apa�em owego bandyt� wraz z �upem. Baletmistrz Szaniawski, bo to jest w�a�nie �w m�j znajomy, ma wobec mnie ogromny d�ug wdzi�czno�ci, kt�ry z rado�ci� sp�aca. To jest podstawowy pow�d, dla kt�rego jest pani u niego ca�kowicie bezpieczn�. �adna kobieta nie jest dla niego obiektem erotycznych zabieg�w, a tym bardziej kobieta pozostaj�c� pod moj� opiek�.

Renata podrapa�a si� nerwowo po szyi, na kt�rej pojawi�y si� r�owe plamy.

��Bardzo panu dzi�kuj�, panie profesorze, za wszystko, co pan dla mnie zrobi�. � Spojrza�a na niego z w�t�ym i sztucznym u�miechem.

��Idziemy. � Podni�s� si� z fotela. � Niech�e si� pani wzmocni kaw�, a ja w tym czasie si� ubior�.

Wyszed� do gabinetu nieco zaniepokojony wzrokiem Renaty. Przysi�g�by na wszystko, �e patrzy�a w stron� widocznych spod jego bon�urki k��bi�cych si� g�stych i ciemnych w�os�w na klatce piersiowej. Odrzuciwszy z trudem t� my�l jako nierealne marzenia starszego pana, zacz�� si� ubiera�. Nie trwa�o to d�ugo, poniewa� zgodnie ze starym zwyczajem wieczorem zawsze przed p�j�ciem spa� przygotowywa� sobie garderob� na nast�pny dzie�. Wszystko le�a�o na specjalnym krze�le: od skarpetek po kapelusz. Wszystko dobrane kolorystycznie: buty tego samego koloru co pasek, a krawat w barwnej harmonii z marynark�.

Ubra� si� zatem bardzo szybko w nowy, jasny garnitur i po chwili sta� ju� na rogu Ogrodu Jezuickiego z ci�k� waliz� u nogi i zl�knion� nieco Renat� u boku. Rozgl�da� si� wok� za doro�k�, nie zdaj�c sobie sprawy, �e na jego karku spoczywa pe�en politowania i z�o�ci wzrok Leokadii, kt�ra od dawna nie spa�a i przez uchylone drzwi sypialni przys�uchiwa�a si� ich rozmowie.

W ko�cu doro�ka si� pojawi�a. Fiakier, us�yszawszy adres rozs�awiony przez batiarsk� piosenk�, nie bez pewnego niepokoju spojrza� na nie ogolonego i poranionego pana i na jego pi�kn� towarzyszk�. Zaci�� konia i ruszy� wzd�u� uniwersytetu w stron� ulicy Brajerowskiej, by z niej dosta� si� na Janowsk�.

T� par� r�ni�c� si� wyra�nie wiekiem fiakier wzi��by, podobnie jak pani Zimorowiczowa, za ulicznic� i jej alfonsa, gdyby nie skromny str�j kobiety i brak makija�u na jej bladej twarzy. Aby rozszyfrowa� stan i profesj� dziwnych porannych pasa�er�w, doro�karz zwolni� i bacznie si� przys�uchiwa� ich rozmowie.

��Musi pani jeszcze o czym� wiedzie�, panno Renato � �agodnie odezwa� si� m�czyzna. � Prosz� si�, bro� Bo�e, nie zgorszy� tym, co teraz powiem�

Kobieta gwa�townie nabra�a powietrza w p�uca, a r�owe plamy na jej szyi, kt�re ju� by�y prawie znik�y, teraz nabra�y barwy prawie �e purpurowej.

��Ciekawe, co ma mi pan do powiedzenia pi�� minut przed umieszczeniem mnie u swojego przyjaciela. � Szarpn�a si� gniewnie w budzie. � Mo�e to, �e b�d� si� jako� musia�a panu odwdzi�czy�, co? Mo�e pan wr�ci do swych poprzednich amor�w, kt�rych ju� pan pr�bowa� w tej pod�ej knajpie, co?

Popielski siedzia� bez ruchu i sztywno. Chcia� pog�aska� Renat� po d�oni, ale ba� si�, by nie odebra�a tego gestu jako lubie�nego. Jego towarzyszka wkr�tce si� uspokoi�a. Spojrza�a na niego smutno.

��Przepraszam pana, panie profesorze, tyle ostatnio prze�y�am, taka jestem rozbita!

Fiakier by� tak zdumiony tytu�em, kt�rym jego pasa�erka obdarzy�a swego towarzysza, �e zbyt p�no skr�ci� w Janowsk�, zawadzi� dyszlem o latarni� i omal go nie z�ama�. Nigdy by nie s�dzi�, �e ten zwalisty �ysy alfons o z�amanym nosie jest profesorem!

��Nic nie szkodzi, rozumiem pani� � odezwa� si� m�czyzna nikotynowym basem. � Sk�ama�bym jednak, gdybym powiedzia�, �e pani podejrzenia wywo�uj� u mnie jaki� b�l czy niech�� Ale ad rem. Prosz� si� nie zgorszy� u baletmistrza� Czym? No c�, za chwil� pani powiem, bo ju� przyjechali�my. No to tutaj, panie przewo�niku! Zatrzymaj pan bud�!

Poniewa� doro�karz bardzo chcia� si� dowiedzie�, co mia�oby mianowicie zgorszy� jego pasa�erk�, zatrzyma� si� nader niech�tnie. Byli na rogu Janowskiej i Kleparowskiej ko�o szynku, o kt�rym ca�y Lw�w �piewa� piosenki.

Popielski zap�aci�, chwyci� waliz�, poda� rami� Renacie i poprowadzi� j� do bramy, w kt�rej na drugim pi�trze mie�ci�o si� mieszkanie baletmistrza Juliusza Szaniawskiego.

Na p�pi�trze Popielski si� zatrzyma�. Chcia� powiedzie� Renacie prawd� o przeznaczeniu mieszkania w�a�nie teraz � chcia� to jej wyszepta� na ucho w ciemno�ci i z bliska, by cho� przez chwil� poczu� ciep�o jej cia�a, by cho� przez moment na swoich ustach poczu� jej oddech. Czu� si� jak satyr, kt�ry ukradkiem dotyka g�adkiej kobiecej sk�ry albo lask� podnosi dziewczynom sukienki.

��Pan Szaniawski � szepta� i ch�on�� jej blisko�� � w mieszkaniu tym urz�dza sobie schadzki. Wy��cznie do tego mu ono s�u�y. Prosz� si� zatem nie gorszy�, kiedy przypadkiem pani ujrzy jakiego� nie ca�kiem ubranego m�czyzn�!

��Dzi�kuj� za ostrze�enie. � Renata zacisn�a z�by. � Jako� to musz� przecierpie�.

Popielski nie m�g� ju� d�u�ej sta� tak blisko Renaty, by nie wzbudza� jej podejrze�, i� chce realizowa� swe spro�ne plany z knajpy Gutmana. Stan�� pod drzwiami i wybi� na nich rytm Marsza Radetzkiego.

Baletmistrz otworzy� po d�u�szej chwili. Ubrany by� w bia�y pikowany szlafrok z d�ugim tr�jk�tnym wyci�ciem, kt�re obna�a�o jego tors prawie do p�pka. Na szyi podzwania�y mu trzy z�ote medaliony.

�ADNE Z EROTYCZNYCH DO�WIADCZE�, jakich by� sporo zebra� Popielski w swoim czterdziestoczteroletnim �yciu, nie mog�o si� r�wna� z doznaniami tego poranka. Gdyby chcia� wyrazi� je j�zykiem matematyki, powiedzia�by w du�ym i koniecznym uproszczeniu, �e nagle si� zmieni�o jego �ycie � z jakiej� funkcji okresowej, z sinusoidy o niewielkiej amplitudzie na rosn�c� szybko funkcj� eksponencjaln�. Ze zamiast pozosta� w�r�d zwyk�ych ma�ych drga�, �ycie Edwarda zosta�o nagle wyniesione ruchem wyk�adniczym do jakiego� maksimum, o kt�rym dot�d nie mia� poj�cia.

Jednak kiedy kochankowie zacz�li zrzuca� z siebie ubrania, Popielski ca�kiem zapomnia� o matematyce. Szybkie, urywane oddechy i smak cia�a Renaty nie pozwoli�y mu ani analizowa� gwa�townych ruch�w, kt�re mog�yby by� symbolizowane przez wektory o przeciwnych grotach, ani koncentrowa� si� na wsp�rz�dnych jej bioder i swego tu�owia. A kiedy odkryli wreszcie te nieznane miejsca, tak starannie dot�d zakryte pod ubraniami, Popielski zapomnia� o ca�ym �wiecie, kt�ry w�a�nie na nowo poznawa� wy��cznie dotykiem.

Do tej pory by� zawsze w alkowie w�adczy i dominuj�cy. M�g� sobie na to pozwoli�, poniewa� ta alkowa nie by�a ma��e�skim �o�em, gdzie trzeba by zawiera� jakie� kompromisy, lecz hotelowym pokojem lub luksusow� salonk�, gdzie bra� w posiadanie takie kobiety, kt�rym nie musia� si� podporz�dkowywa�, a one robi�y wszystko, za co im p�aci�. W pierwszej chwili zdumia�y go zniecierpliwienie i samodzielno�� partnerki, kt�ra szukaj�c wi�kszej intensywno�ci dozna�, rzuca�a si� na niego �ar�ocznie, przyci�ga�a go lub odpycha�a mocno i wydawa�a chrapliwe komendy, uk�adaj�c po��czone cia�a we wci�� nowe konfiguracje pod zmieniaj�cymi si� k�tami. To by�a gimnastyka Erosa, cielesne uk�ady, do kt�rych go zmusza�a. Ona dowodzi�a. Ta kobieta, kt�ra jeszcze niedawno siedzia�a przed nim z buzi� w ciup, w skromnej sukience i z kolanami �ci�le przylegaj�cymi do siebie, teraz sta�a si� erotycznym dyktatorem. Nie oponowa�. Chcia� si� podda� tej dyktaturze.

W pewnym momencie Renata, le��c na nim, przykry�a mu twarz w�osami i szepn�a na ucho dziwn� pro�b�, obiecuj�c �ekstaz�. Pos�ucha� jej. Przesun�� si� na brzeg ��ka tak, �e jego g�owa i ramiona znalaz�y si� poza jego obr�bem. Rozlu�ni� mi�nie szyi i g�ow� niemal dotyka� teraz pod�ogi. Krew nap�yn�a mu do m�zgu, wszystko widzia� odwr�cone, a Renata u g�ry naciska�a coraz szybciej i mocniej. W pewnym momencie napi�� mi�nie, uni�s� nieco g�ow� i przekrwionymi oczyma kontemplowa� widok kobiety na tle okna. Przez jej poruszaj�ce si� cia�o b�yska�o s�o�ce. Jego promie� przeszed� pod jej pach�, po sekundzie zaja�nia� na jej w�osach, a po chwili b�ysn�� na eliptycznej krzywi�nie biodra. S�o�ce przebija�o si� przez cia�o Renaty w regularnych b�yskach � jak lampa fotograficzna. Poczu� szum wiatru. To anio� rozkoszy i demon epilepsji poruszyli jednocze�nie swymi skrzyd�ami. W jego ciele nast�pi�a podw�jna eksplozja.

Popielski jeszcze nigdy nie prze�y� czego� podobnego.

OBUDZI� SI� POD �ӯKIEM NA SZORSTKIM DYWANIKU. Przykryty by� kocem. Spojrza� na zegarek. By�o po�udnie. Spa� zatem oko�o pi�ciu godzin. Wsta� gwa�townie, zrzucaj�c koc na ziemi�. Renaty nie by�o w pokoju. Z ��ka zerwa� sk��bion� po�ciel i spojrza� z przera�eniem na prze�cierad�o. Odetchn��. By�o czyste. W czasie ataku jelita i nerki nie wypchn�y swej zawarto�ci. Nie tym razem.

Choroba zwykle wyzwala�a u niego wizje. W odr�nieniu od defekacji wizja dzi� wyst�pi�a. W popadaczkowym �nie widzia� siebie samego � siedzia� na krze�le w pokoju wype�nionym tablicami z wzorami matematycznymi. Przeci�g porusza� gwa�townie kotar� wisz�c� w drzwiach. Falowa�a coraz szybciej, a� w ko�cu urwa�a si� i pofrun�a jak lataj�cy dywan z perskich ba�ni. Rozleg� si� huk. W drzwiach sta�a wysoka m�ska posta� w meloniku. To by� on sam. W epileptycznej wizji siedz�cy Popielski patrzy� na Popielskiego stoj�cego. Po raz pierwszy w padaczkowej imaginacji do�wiadczy� rozszczepienia swej osoby. Czyta� kiedy� o psychicznych stanach rozdwojenia jako o objawach ci�kiej choroby umys�owej. Tymi sennymi rojeniami zaniepokoi� si� tylko chwilowo. Co innego teraz zaj�o jego my�li. Ubra� si� b�yskawicznie. Nie chcia�, by Renata widzia�a go nagiego. Stan ekscytacji i erotyczne upojenie wyzwalaj� tolerancj� na wiele cielesnych niedoskona�o�ci, ale po otrz��ni�ciu si� z ekstatycznych dozna� wra�liwo�� na usterki cia�a wraca zwielokrotniona. Nie chcia� ujrze� w jej oczach rozczarowania na widok swojej niem�odej sk�ry: zmarszczek rozst�p�w i t�uszczu nier�wnomiernie zalegaj�cego tu i �wdzie. Nie chcia� jej dok�ada� przykrych wra�e�. Wyobrazi� sobie, jakim wstr�tem i przestrachem j� przej��, gdy w chwili najwi�kszej rozkoszy szarpn�� nim epileptyczny spazm, uwolniony przerywanym �wiat�em i nie powstrzymany zawczasu tabletkami, kt�rych pod wp�ywem nag�ych zdarze� poranka zapomnia� dzi� za�y�.

Zaciskaj�c p�tl� krawatu, us�ysza� w przedpokoju ciche i lekkie kroki. Zbli�y�y si� do drzwi. Po kilku sekundach us�ysza� delikatne pukanie.

��Prosz�! � powiedzia� i u�miechn�� si� z rado�ci�.

W uchylonych drzwiach ukaza�a si� g�owa m�odego m�czyzny Nad uszami zwisa�y mu pejsy, a na g�owie tkwi�a jarmu�ka.

��Przepraszam najmocniej � odezwa� si� m�ody �yd � us�ysza�em, �e pan ju� nie �pi�

��Gdzie jest pani, kt�ra tu ze mn� by�a? � przerwa� mu Popielski.

��Nie wiem, spa�em jeszcze. � M�odzieniec spu�ci� oczy. � By�o bardzo wcze�nie� Ja tu mam klucze dla pana i jeszcze co��

��Jest maestro?

��Juliusz� To jest� pan Szaniawski musia� wyj�� na pr�b� I ja te� wychodz� Dlatego� Musz� co� panu powiedzie�

Popielski usiad� ci�ko na ��ku.

M�odzieniec zacz�� co� m�wi�, ale jego zgrzytliwy g�os nie dotar� do uszu detektywa. Ten s�ysza� teraz wy��cznie skrzypienie ��ka, j�ki i westchnienia Renaty, kt�re nagle przechodz� w okrzyk wstr�tu i przera�enia. Nie widzia� m�odego �yda, lecz zamkni�te oczy dziewczyny, kt�re nagle si� otwieraj� i patrz� z odraz�, jak kochanek sztywnieje, wypluwa pian� i trzepoce pod ni� w�r�d wyrzucanych przez siebie smrodliwych gaz�w. Renata ucieka, a on sam rzuca si� po ��ku jak ba�wan miotany spazmem choroby, kt�r� staro�ytni nazywali ��wi�t��. Nagle si� uspokoi�. Us�ysza� w g�owie �agodny g�os Renaty. �Nie jeste� mi ohydnym � m�wi�a. � Przecie� ci� przykry�am ko�dr�, by� nie zmarz�, a potem g�odna wysz�am na �niadanie�.

�yd wci�� m�wi� i wyci�ga� do niego kartk� z jakimi� nieczytelnymi notatkami. Zag�usza� g�os dziewczyny.

��Nazwisko?! � wrzasn�� na niego Popielski. � Kim pan jest, do jasnej cholery?!

��Icchok Jaffo � �yd zacz�� si� j�ka�. � Ja, ja� nic z�ego nie zrobi�em. Po prostu przenocowa�em u pana Juliusza� Ja ju� musz� i��

��Poczekaj! � Popielski si� uspokoi�. � M�w raz jeszcze! Co to za kartka? Rozkojarzy�em si� i nic nie pami�tam, co mi tu m�wi�e�.

��To dla pana. � Jaffo spojrza� na kartk�. � Telefonowa� tutaj jaki� pan Zaremba. Prosi� zadzwoni� wieczorem pod numer 32-41. To tyle.

Popielski przyj�� od niego kartk� i spojrza� na ni� uwa�nie. Pokryta by�a odr�cznym pismem hebrajskim. Nie widzia� na niej �adnego numeru zapisanego cyframi arabskimi. By�o oczywiste, �e Jaffo zapisa� numer telefonu hebrajskimi literami.

Popielski na chwil� przeni�s� si� my�lami do lat m�odzie�czych Przypomnia� mu si� wyk�ad profesora Paula Kretschmera. Ten znakomity hellenista i j�zykoznawca wiede�ski udowadnia�, �e liczby s� czym� najg��biej zakorzenionym w umy�le i �e cz�owiek mo�e zmienia� j�zyki, opanowywa� je z bieg�o�ci� niepoj�t�, by� wieloj�zycznym, ale liczy� b�dzie wy��cznie i zawsze w swym j�zyku ojczystym. Spojrza� na Jaffa. Tak jego mow� ojczyst� jest jidysz, kt�ry przecie� wykorzystuje pismo hebrajskie. A ono nie u�ywa cyfr arabskich, lecz dla zapisania liczb korzysta z liter! �aden cz�owiek m�wi�cy na co dzie� w jidysz nie napisze �32-41�, lecz u�yje liter lamed (30) + bet (2) i mem (40) + alef (l)! M�odzieniec zapisa� numer telefonu po hebrajsku, czyli literami tego j�zyka! Uczyni� to bezwiednie, bezrefleksyjnie, jak najszybciej tylko m�g�.

��Co� mi si� tu nie zgadza � mrukn�� Popielski, wskazuj�c na pocz�tek notatki. � Znam pismo hebrajskie i widz� numer 32-41 jako lamed-bet-mem-alef. Ale tu jest jeszcze jaki� inny numer� Bardzo du�y� Co tu jest napisane opr�cz lamed-bet-mem-alef?

��To nie jest �aden numer, tylko nazwisko �Zaremba�. Gdyby to by� numer, to wynosi�by� Prosz� poczeka�, niech policz� Ale potem naprawd� musz� ju� p�dzi� Spiesz� si� bardzo�

Jaffo wypisa� na kartce w s�upku � najpierw po polsku nazwisko �Zaremba�, obok to samo w jidysz, a nast�pnie obdarzy� ka�d� hebrajsk� liter� warto�ci� liczbow�.

��Gematria nazwiska �Zaremba� wynosi 321 po dodaniu 7 + 1 + 200 + 70 + 40 + 2 + 1. To do widzenia�

��Zaraz, zaraz, poczekaj � Popielski si� zamy�li�. � Gematria to jest, o ile pami�tam, warto�� liczbowa wyraz�w, tak? Hebrajskie litery jakiego� nazwiska maj� warto�� liczbow�, a zatem gdyby je oznaczy� liczbami i doda� jedn� do drugiej� Potrafisz mi co� szybko policzy�? Ja ci podam wyraz, a ty mi w pami�ci policzysz jego gematri�! Do roboty!

��Mog� to zrobi�, ale mo�e kiedy indziej� � Jaffo nerwowo spojrza� na zegarek.

Popielski patrzy� d�ugo bez s�owa na swego rozm�wc�. Otar� r�k� spocone czo�o i zrobi�o mu si� nagle przykro z powodu poni�enia, jakiemu za chwil� musia� podda� ch�opaka. By�o to jednak nieuniknione. Kiedy wyczu� trop, �wiat przestawa� istnie�, blak�y sympatie i antypatie, znika�y wzgl�dy towarzyskie i konwenanse. Pozostawa�o �ledztwo � brutalne, celowe i nieub�agane.

��Pos�uchaj, szmajde�esie, cioto pejsata. � Nabra� tchu. � Pos�uchaj mnie uwa�nie. Wyjdziesz wtedy, kiedy ci na to pozwol�, rozumiesz? Chyba �e chcesz, abym poszed� do twoich i powiedzia�, �e Icchok Jaffo jest sodomit��

W oczach m�odego cz�owieka pojawi�y si� �zy.

��No to teraz siadaj tu i rachuj, ale ju�! Najpierw nazwisko �Luba Bajdyk�, a potem �Lija Koch�. Ile wynosi ich gematria?

��To zale�y, czy zapisz� te nazwiska w jidysz, czy w biblijnym hebrajskim. � Jaffo nieco si� uspokoi� i usiad� na ��ku obok Popielskiego.

��W biblijnym hebrajskim.

��No tak, ale jest jeszcze pewien problem. Na ko�cu imienia �Luba� czy �Lija� mo�e by� �he�, kt�rego si� nie wymawia� A �he� ma te� swoj� warto�� Nie wiem, jak to panu wyt�umaczy� A ponadto niekt�re samog�oski mog� by� oddane przez �waw� lub �jod��

��Wiem, co to jest �h� nieme. � Popielski u�miechn�� si� przyja�nie. � Post�puj inaczej ni� w wypadku nazwiska �Zaremba�, czyli pisz po hebrajsku, nie w jidysz. Tu nie uwzgl�dniaj �h� niemego ani �adnych samog�osek! Sprawca u�ywa wy��cznie sp�g�osek, to te� tak zr�b! � powiedzia�, zdaj�c si� nie widzie� zdumienia, jakie si� pojawi�o na twarzy Jaffa na wzmiank� o jakim� �sprawcy�. � No, licz, ch�opcze, i puszcz� ci� do synagogi!

�yd policzy� i pokaza� wynik Popielskiemu.

��I tu, i tu gematria wynosi 68 � oznajmi�. � B�agam pana, czy mog� ju� i��?

��Niech�e pan idzie! � mrukn�� Popielski. � Dzi�kuj�

Ch�opak podszed� powoli do drzwi, otworzy� je, a potem odwr�ci� si� do Popielskiego.

��Pan mi grozi� � powiedzia� powa�nie � a ja przykry�em pana kocem, by nie by�o mu zimno.

Popielski wyci�gn�� do niego r�k� na po�egnanie i opar� si� o �cian�. Nie us�ysza� jego skargi, nie zauwa�y� nawet tego, �e ch�opak po�o�y� klucze na pod�odze i wyszed� szybko z pokoju, nie podawszy mu r�ki. Nie o nim Edward teraz my�la� ani o Renacie Sperling, kt�ra dok�d� wybieg�a prawie pi�� godzin temu i dot�d nie wr�ci�a. Przed oczami miga�y mu hebrajskie litery, kwadraty magiczne i matematyczne macierze. Si�gn�� po pi�ro, wynotowa� z pami�ci zapisy Hebraisty, rozpisa� je w odpowiedni spos�b, a potem zacz�� wykonywa� r�ne dzia�ania arytmetyczne. Nast�pnie wyszed� do przedpokoju, zabra� stamt�d ksi��k� telefoniczn�, kt�r� d�ugo wertowa�. Po dw�ch godzinach tej pracy ubra� si� po�piesznie i wybieg�. Po czterech godzinach wr�ci� do domu. Przywitawszy si� zdawkowo z Leokadi� i Rit�, chwyci� za s�uchawk�. Zatelefonowa� do mieszkania Szaniawskiego. Nikt nie odebra�. Wykr�ci� teraz numer zapisany mu przez Icchoka Jaffa.

Us�yszawszy w s�uchawce g�os Zaremby, pozdrowi� przyjaciela.

��Szukali�my matematyka na ca�ej ulicy � powiedzia� Wilek. � Znale�li�my nauczyciela matematyki i nauczyciela fizyki. Obaj maj� niepodwa�alne alibi. Klops. Nie mamy mordercy. Ale mamy jego nast�pn� ofiar� � powiedzia� Popielski. � Potencjaln� ofiar�.

KOMENDA WOJEW�DZKA POLICJI PA�STWOWEJ we Lwowie dysponowa�a kilkoma niewielkimi mieszkaniami po�o�onymi w wa�nych, newralgicznych punktach miasta, najcz�ciej w centrum jakiej� dzielnicy lub przy g��wnym trakcie komunikacyjnym. Lokatorzy tych wynajmowanych mieszka� nie tylko nie wzbudzali �adnych podejrze� w�a�cicieli nieruchomo�ci, lecz wr�cz przeciwnie � obdarzano ich zaufaniem. Byli to najcz�ciej powa�ni panowie zatrudnieni na solidnych pa�stwowych posadach. Ich bez�enny stan gwarantowa�, i� inni lokatorzy nie b�d� nara�eni na krzyki dzieci i na kuchenne wyziewy, a staranny ciemny ubi�r odsuwa� podejrzenie o pija�stwo czy te� o niemoralne prowadzenie. �aden kamienicznik nie w�tpi� w to, �e dokument o zatrudnieniu jego lokatora w namiestnikostwie lub w Polskiej Agencji Telegraficznej jest prawdziwy. �adnemu do g�owy by nie przysz�o, �e natychmiastowe pod��czenie linii telefonicznej do �wie�o wynaj�tego mieszkania �wiadczy, i� nowy lokator jest policyjnym tajniakiem. Raczej byliby sk�onni uwa�a�, �e kontakt ze �wiatem jest konieczny w wypadku odpowiedzialnego urz�dnika s�u�bisty, kt�ry w ka�dej chwili mo�e by� wezwany przez swojego szefa do wa�nych zada�. Ci nowi lokatorzy, zaufani ludzie z r�nych instytucji policyjnych, nie narzekali na maskarad�, do kt�rej byli zmuszeni, poniewa� ich incognito by�o hojnie op�acane � ich wynagrodzenie wynosi�o, �ci�le m�wi�c, po�ow� czynszu. Za to musieli natychmiast i bez zastrze�e� spe�nia� ��danie ulotnienia si� na bli�ej nie ograniczony czas i pozostawi� swe mieszkanie do dyspozycji w�adz. Tak oto ich kwatera zamienia�a si� w tajny lokal policyjny, gdzie dokonywano g��boko zakonspirowanych dzia�a�.

Instalator pan Stefan Pokrzywka, pracuj�cy w dziale technicznym Komendy Wojew�dzkiej, otrzymawszy wczoraj po po�udni stosowne polecenie, opu�ci� swoje mieszkanie na ulicy Grunwaldzkiej 4. Uczyni� to bez szemrania i w poczuciu dobrze spe�nionego obowi�zku na rozkaz naczelnika Urz�du �ledczego.

��Zanim pozostawicie nam lokal � ton Kocowskiego by� kategoryczny � macie zaopatrzy� mieszkanie w szkoln� tablic� i kred�. We�cie z jakiej� szko�y! W razie trudno�ci dyrektor szko�y niech dzwoni do mojego sekretariatu, a tam potwierdz� wasz� policyjn� to�samo��.

Pokrzywka zaopatrzy� mieszkanie w pot�n� tablic� i zapas kredy, kt�re to przedmioty wypo�yczy� z pobliskiego gimnazjum �e�skiego imienia Kr�lowej Jadwigi � za pokwitowaniem i nie bez trudno�ci przewidzianych przez Kocowskiego. Opu�ci� potem sw�j lokal, s�dz�c, �e tablica pos�u�y do zaprezentowania jakiego� planu policyjnych dzia�a� skierowanych � jak by� przekonany � przeciwko komunistom czy innym wywrotowcom.

Pan Pokrzywka g��boko si� myli�, tablica nie zmieni�a swego przeznaczenia. R�wnie� w jego mieszkaniu s�u�y�a celom dydaktycznym. Teraz by�y bowiem na niej wyrysowane r�ne kwadraty wype�nione ju� to liczbami, ju� to hebrajskimi literami.

Edward Popielski napisa� w�a�nie ostatni� liter�, przeprosi� zebranych, wyszed� do przedpokoju, tam umy� starannie r�ce i otrzepa� r�kawy marynarki z kredowego py�u, po czym wr�ci� i uwa�nie przyjrza� si� czterem s�uchaczom.

��Drodzy panowie, dzi�kuj� za cierpliwo��. Wszystko, co chcia�em, ju� zapisa�em na tablicy, i nic teraz nie rozproszy naszej uwagi.

Wyprostowa� si� i przeci�gn��. Kocowski, Zaremba, Kacnelson i Grabski wpatrywali si� w niego w nat�eniu � jak uwa�ni i krytyczni studenci. Nie ba� si� jednak ich ewentualnej krytyki. By� pewien, �e nie stanie si� ju� jego udzia�em blama� nieudanego wyk�adowcy, co wiele �at temu w Wiedniu by�o spowodowane epilepsj�, a ca�kiem niedawno na Uniwersytecie Jana Kazimierza z�o�liwo�ci� profesora K�apkowskiego. Teraz ju� nikt nie obali jego rozumowania. I to wcale nie dlatego, �e jego s�uchacze nie znaj� hebrajskiego ani matematyki. Jego wyw�d zrozumie ka�dy, kto my�li logicznie. Wynikanie wniosk�w b�dzie bowiem bezb��dne, zimne i pi�kne. Jak kryszta�. Jak matematyka.

��Tematem naszego wyk�adu � omi�t� wzrokiem s�uchaczy � jest oczywi�cie rozszyfrowanie hebrajskich zapis�w, kt�re kto�, najprawdopodobniej morderca, wys�a� do pana naczelnika Kocowskiego. S� to dwa komunikaty, a ka�dy z nich liczy po trzydzie�ci sze�� liter. Pierwsze, co wpad�o mi w oczy, to pewna zadziwiaj�ca symetria obu zapis�w. Prosz� spojrze�. � Wska�nik pow�drowa� na dwa pierwsze kwadraty. � Bez rozrywania i przenoszenia wyraz�w i jeden, i drugi komunikat mo�na zapisa� w postaci kwadratu. Ka�dy kwadrat ma bok utworzony z sze�ciu hebrajskich liter i jak tabela sk�ada si� z wierszy i kolumn. Ka�dy wiersz po przet�umaczeniu ma sens.

***

A teraz na chwil� przejd�my od hebrajszczyzny do prostej matematyki. Istnieje w niej co�, co nazywamy macierzami. S� to prostok�ty sk�adaj�ce si� z liczb. Sp�jrzmy � wska�nik pow�drowa� w stron� nast�pnych kwadrat�w wype�nionych liczbami � oto prosta macierz, sk�adaj�ca si� z trzech wierszy i z trzech kolumn.

Gdyby�my chcieli precyzyjne okre�li� pozycje poszczeg�lnych liczb w tej macierzy, to jak to zrobi�? Ot� najpro�ciej powiedzie�: liczba 35 le�y w pierwszym wierszu i w drugiej kolumnie, liczba 78 w drugim wierszu i w pierwszej kolumnie, a liczba 2 w trzecim wierszu i w trzeciej kolumnie. Podaj�c zatem wiersz i kolumn� w tej w�a�nie kolejno�ci � najpierw wiersz, potem kolumna � mo�emy ustali� pozycj� ka�dej liczby w macierzy, czyli poda� jej wsp�rz�dne. Jeszcze szybciej to zrobimy, kiedy opiszemy liczbami wiersze i kolumny macierzy.

Wtedy m�wimy kr�tko, podaj�c najpierw liczb� wiersza, a potem kolumny: liczba 35 ma wsp�rz�dne (l, 2), liczba 78 � (2, l), liczba 13 � (3, 2), liczba 27 � (l, 3), i tak dalej.

Rzuci� okiem na zebranych. Bzyczenie po�yskliwej muchy obijaj�cej si� wewn�trz klosza wisz�cej lampy odbija�o si� po pustym pokoju zwielokrotnionym echem. W popielnicy dopala�y si� dwa porzucone papierosy, co dobrze �wiadczy�o o koncentracji s�uchacz�w, kt�rzy skupiwszy si� na s�owach wyk�adowcy, zapomnieli nawet o na�ogu.

��A teraz postawmy sobie fundamentalne pytanie. � Popielski z przyjemno�ci� s�ucha� swego kaznodziejskiego za�piewu. � Po co ja m�wi� panom o macierzach? Co litery hebrajskie maj� wsp�lnego z liczbami? Odpowied� jest bardzo prosta: ka�da litera hebrajska jest znakiem jakiej� liczby. Na przyk�ad za liter� alef mo�emy podstawi� liczb� 1, za lamed � 30, zamiast resz � 200 1 i tym podobne. Sp�jrzmy na tabel�, kt�ra nam poka�e, jak� warto�� ma ka�da hebrajska litera:

Podstawmy zatem � ci�gn��, stukaj�c wska�nikiem w omawiane litery � w zapisach mordercy zamienionych w macierz liczby zamiast liter: 1 zamiast alef, 2 zamiast bet i tak do ko�ca. Otrzymamy w�wczas

w wypadku Lii Koch.

w wypadku Luby Bajdyki

��Kiedy to dzisiaj pod wp�ywem pewnego impulsu � pomy�la� o �ydowskim kochanku Juliusza Szaniawskiego � rozpisa�em i przyjrza�em si� wynikowi, natychmiast zauwa�y�em, �e niekt�re liczby w tych macierzach maj� specjalny status. Liczby o specjalnym statusie wyeksponowa�em w powy�szych zapisach kolorem. Na czym polega ich specjalna pozycja? Ot� na tym, �e ka�da z tych zaznaczonych liczb r�wna si� iloczynowi swych wsp�rz�dnych � spojrza� na skupionych policjant�w, s�usznie si� spodziewaj�c, �e nie pami�taj� ze szko�y znaczenia tego terminu. � Iloczyn, jak panowie �wietnie wiedz�, to wynik mno�enia. Zajmijmy si� najpierw macierz� Luby Bajdyk Id�my po kolei, przedstawiaj�c wszystkie zaznaczone liczby w macierzy Bajdyk w postaci iloczyn�w wsp�rz�dnych:

� 2 ma wsp�rz�dne (l, 2), a 1 x 2 = 2,

� 4 ma wsp�rz�dne (l, 4), a 1 x 4 = 4,

� 2 ma wsp�rz�dne (2, l), a 2 x 1 = 2,

� 6 ma wsp�rz�dne (2, 3). a 2 x 3 = 6,

� 10 ma wsp�rz�dne (2, 5), a 2 x 5 = 10,

� 6 ma wsp�rz�dne (3, 2), a 3 x 2 = 6,

� 8 ma wsp�rz�dne (4, 2), a 4 x 2 = 8,

� 10 ma wsp�rz�dne (5, 2), a 5 x 2 = 10,

� 20 ma wsp�rz�dne (5,4), a 5 x 4 = 20,

� 30 ma wsp�rz�dne (5, 6), a 5 x 6 = 30,

� 30 ma wsp�rz�dne (6, 5). a 6 x 5 = 30.

Jeszcze raz podkre�lam � wsp�rz�dne wszystkich zaznaczonych liczb pomno�one przez siebie dadz� nam t� zaznaczon� liczb�! To samo widzimy w wypadku macierzy Lii Koch. Prosz� zobaczy�:

� 1 ma wsp�rz�dne (i, l), a 1 x 1 = l,

� 2 ma wsp�rz�dne (l, 2), a 1 x 2 = 2,

� 4 ma wsp�rz�dne (2, 2), a 2 x 2 = 4,

� 8 ma wsp�rz�dne (2, 4), a 2 x 4 = 8,

� 10 ma wsp�rz�dne (2, 5), a 2 x 5 = 10,

� 3 ma wsp�rz�dne (3, l), a 3 x 1 = 3,

� 6 ma wsp�rz�dne (3, 2), a 3 x 2 = 6,

� 8 ma wsp�rz�dne (4, 2), a 4 x 2 = 8,

� 5 ma wsp�rz�dne (5, l), a 5 x 1 = 5,

� 10 ma wsp�rz�dne (5, 2), a 5 x 2 = 10,

� 20 ma wsp�rz�dne (5,4), a 5 x 4 = 20,

� 30 ma wsp�rz�dne (5, 6), a 5 x 6 = 30,

� 30 ma wsp�rz�dne (6, 5), a 6 x 5 = 30.

Za�o�y�em, �e morderca matematyk (a �e jest matematykiem, wiemy od Miko�aja Bajdyka, syna zamordowanej wr�ki) co� zaszyfrowa� w tych specjalnych liczbach. Wypisa�em je i otrzyma�em w wypadku Luby Bajdyk jedena�cie liczb: 2, 2, 4, 6, 6, 8, 10, 10, 20, 30, 30, z kt�rych cztery (2, 6, 10, 30) si� powtarzaj�, w wypadku za� Lii Koch liczb jest trzyna�cie: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 8, 10,10, 20, 30, 30, a trzy spo�r�d nich (8, 10, 30) si� powtarzaj�. To jakie� zakodowane przes�anie. Dodawa�em te liczby, odejmowa�em, a nawet ca�kowa�em. I co? I nic. Pomy�la�em sobie, �e trzeba by je odda� do analizy jakiemu� szyfrantowi. Ale najpierw dokona�em dzia�ania odwrotnego i wszystkie te liczby w macierzach zn�w pozamienia�em na hebrajskie litery i wtedy spojrza�em, kt�re z tych liter maj� specjalny status. W wypadku Luby Bajdyk otrzyma�em:

W wypadku za� Lii Koch

Czy te litery co� oznaczaj�? Jak nale�a�oby je pouk�ada�, aby nada� im jaki� sens? � Otar� pot z czo�a, widz�c, �e s�uchacze zaczynaj� si� troch� niecierpliwi�. � Prosz� sobie wyobrazi�, moi panowie, ci�g liter �aseijmyzpa�. Ile� to musia�by si� nag�owi� znawca polszczyzny, by powsta�o z nich sensowne zdanie �Jerzy ma psa�. A ja znam hebrajski w stopniu nie najgorszym, jednak o wiele gorzej ni� grek�, nie m�wi�c ju� o �acinie, niemieckim czy o mojej ojczystej polszczy�nie! Jedyne, co potrafi�, to zrozumie� w�a�ciwie tekst biblijny ze s�ownikiem i gramatyk�! Nie by�bym zatem w stanie poradzi� sobie z sensownym u�o�eniem wyeksponowanych liter. To prawdziwy rebus dla znawcy hebrajszczyzny! Sk�d takiego wzi��? Od razu mi przysz�o do g�owy jedno jedyne nazwisko� Nazwisko cz�owieka, z kt�rym rozegra�em niejedn� parti� szach�w w klubie �Foyer� i z kt�rym podczas gry nie raz i nie dwa rozprawia�em na tematy j�zykowe. Wybitny szachista i szaradzista� Wiedz� panowie, o kim m�wi�?

��Wiemy � mrukn�� Herman Kacnelson. � Stary m�dry �yd�

��Tak, moi panowie � Popielski jak w transie powtarza� t� apostrof� � rabin Pinchas Schatzker jest nie tylko znawc� hebrajszczyzny, on jest tak�e mistrzem �amig��wek. Nie pomyli�em si� M�j dawny przeciwnik szachowy w ci�gu godziny u�o�y� z jedenastu zaznaczonych liter

z macierzy Luby Bajdyk takie oto s�owa:

Uczony hebraista odszyfrowa� imi� i nazwisko ofiary oraz narz�dzie zbrodni, kt�rym j� zabito.

��A �choroba�? � zapyta� Zaremba.

��O tym za chwil� � Popielski nabra� tchu. � Niewiele wi�cej czasu zabra�o Schatzkerowi odkodowanie nazwiska ofiary oraz narz�dzia zbrodni poprzez odpowiednie u�o�enie trzynastu literz macierzy Lii Koch. Oto co wysz�o rabinowi:

Zn�w mamy imi� i nazwisko oraz narz�dzie zbrodni. Jak panowie pami�taj�, Lija Koch zosta�a uduszona sznurem przytwierdzonym do przegub�w jej d�oni. Sznur ten by� tak misternie zawi�zany, �e im d�u�ej si� z nim szarpa�a, tym mocniej zaciska�a si� p�tla na jej szyi. Narz�dzie zbrodni to zatem nic innego jak �sznur� i �r�ka�. W obu wypadkach mamy zatem nazwiska i narz�dzia zbrodni. Pozostaje wyja�nienie s��w �choroba� z macierzy Bajdyk i �arogancja� z macierzy Koch.

Zniecierpliwienie s�uchaczy min�o momentalnie. Wbijali w Popielskiego wzrok tak mocno, �e gdyby posiadali zdolno�ci telekinetyczne wt�oczyliby go pewnie w wisz�cy za nim obraz, na kt�rym J�zef i Maryja przewozili ma�ego Jezuska �odzi� przez jezioro, a �ab�dzie z nastroszonymi pi�rami wpatrywa�y si� �agodnie w Dzieci�tko.

��Te wyrazy, moim zdaniem, wyja�niaj� pow�d zamordowania jednej i drugiej ofiary. Wr�ka zgin�a, bo by�a chora wenerycznie, prostytutka � bo by�a arogancka i zarozumia�a. Tak, drodzy panowie, nasz morderca jest nie tylko hebraist� i matematykiem, on jest moralist�, naprawia �wiat, eliminuj�c jednostki z jakim� moralnym defektem, jednostki chore i zadufane w sobie�

��Jedna z nich by�a syfilityczk� � Kocowski zgni�t� w popielnicy papierosa, kt�ry ju� si� prawie zamieni� w kupk� popio�u � druga pust�, pr�n� prostytutk�. Gdyby�my znali w�a�ciwo�� kolejnej ofiary! � Spojrza� w sufit w ge�cie desperacji. � Czy jest ona rozpustna, mo�e niesprawiedliwa, a mo�e fa�szywa� Jak� ma wad�, panowie? Niestety, mimo b�yskotliwej analizy pana Popielskiego nie wiemy tego i nie b�dziemy wiedzie�, a� pojawi si� nast�pny trup i nast�pny list. Wtedy znajdziemy punkty szczeg�lne nast�pnej macierzy, b�d�ce iloczynami wsp�rz�dnych� A trup b�dzie gdzie� gni��

��Zw�aszcza �e obaj nauczyciele matematyki znalezieni przez nas na Zadw�rza�skiej � Grabski poszed� w �lady zwierzchnika i te� spojrza� w sufit � to fa�szywe tropy. Maj� niepodwa�alne alibi�

��Jak ich szukali�cie? � zapyta� Popielski.

��Przepytali�my wszystkich doros�ych m�czyzn mieszkaj�cych na tej ulicy � odpar� Zaremba. � Oddzielili�my najpierw ludzi wykszta�conych od niewykszta�conych. Nast�pnie tych pierwszych odwiedzali�my i rozgl�dali�my si� po mieszkaniu w poszukiwaniu matematycznych ksi��ek lub zapisk�w. Znale�li�my dw�ch pan�w. Obaj s� nauczycielami w szko�ach powszechnych. Obaj maj� alibi, kt�re sprawdzili�my. Nie spos�b ich podwa�y�

��Gdyby�my znali kolejn� macierz � Kocowski g�o�no my�la�, nie zwr�ciwszy uwagi na wywody swego podw�adnego � mogliby�my ochroni� osob� wskazan� hebrajskimi literami�

��Nie � przerwa� mu Popielski. � Pierwej wystawiliby�my j� na wabia�

��Co� pan oszala�! � Kocowski wsta� zza sto�u i uderzy� w blat obiema pi�ciami. � �artujesz pan sobie? Co to za metody! Na jakiego wabia! My jeste�my policja, nie rzezimieszki, kt�rzy ryzykuj� �ycie porz�dnych obywateli! Przypominam panu: jest pan tylko ekspertem � przyznaj�, dobrym ekspertem � ale od roboty policyjnej to trzymaj si� pan z dala! Panie naczelniku � sykn�� Popielski � jeszcze nie sko�czy�em wyk�adu. Ja wiem, jak znale�� nast�pn� ofiar�.

��CZY JU� PAN SKO�CZY�, DROGI PANIE? � zapyta� Kocowski.

To pytanie by�o zgo�a niepotrzebne, poniewa� wszystko wskazywa�o na to, i� dziesi�ciominutowa prelekcja dobieg�a ko�ca � m�wca ci�ko sapn��, porzuci� pod tablic� wska�nik, zdj�� marynark�, podwin�� r�kawy koszuli i usiad� przy stole.

��Tak, sko�czy�em.

Popielski sk�ama�. Nie powiedzia� wszystkiego. Czeka� cierpliwie na chwil�, kiedy b�dzie m�g� wyci�gn�� najwa�niejszy argument, kt�ry podsun�� mu dzisiaj rabin Schatzker. Oczekiwa� w spokoju momentu, a� zapieniony naczelnik wyrzuci z siebie ca�� w�ciek�o�� zwiastowan� s�odkim �drogi panie�, a� expressis verbis uzna jego ustalenia za brednie wariata, a� omiecie podw�adnych triumfalnym wzrokiem, spodziewaj�c si� ich us�u�nej akceptacji. Wtedy on, Popielski, wykona ostatnie ci�cie, zada ostatni sztych, roze�mieje si� drwi�co na widok pomieszania szefa, a potem w podskokach, jak m�ody triumfator, pobiegnie do mieszkania Szaniawskiego, gdzie b�dzie na niego czeka� jego m�oda kochanka o alabastrowej sk�rze i stercz�cych sutkach. A potem triumf nad Kocowskim odegra w mi�osnej pantomimie, napawaj�c si� twardo�ci� swych mi�ni i mi�kko�ci� kobiecego cia�a. A potem za�nie mocnym snem zwyci�zcy na g�adkim bia�ym brzuchu ukochanej.

��Drogi panie, domy�lam si�, �e ten jeszcze nie om�wiony przez pana zapis � Kocowski wskaza� na tablic� � pokazuje nam, �e otrzymamy liczb� 68, gdyby podliczy� wszystkie �ydowskie sp�g�oski w nazwiskach ofiar.

I twierdzi pan ponadto, �e morderca wybiera sobie ofiary, kieruj�c si� t� liczb� w ich nazwisku oraz jak�� szpetot� ich charakteru, czyli brudem, chorob�, wad� i tym podobnym. O ile m�g�bym si� zgodzi� z pa�sk� ekspertyz�, pardon, raczej z ekspertyz� rabina Schatzkera�

��Za pozwoleniem, panie naczelniku � wtr�ci� si� Kacnelson � macierze i wsp�rz�dne wa�nych liter odkry� komisarz Popielski, nie rabin�

��Och tak, rzeczywi�cie, zwracam honor. � Naczelnik pochyli� si� przed Popielskim, wykonuj�c co� w rodzaju b�aze�skiego uk�onu, po czym spojrza� gniewnie na m�odego aspiranta. � A panu przypominam, �e pan ekspert zosta� ju� pozbawiony policyjnej rangi!

Zapad�a cisza. Mucha wylecia�a przez otwarte okno. �agodne spojrzenie �ab�dzi otaczaj�cych Jezuska na oleodruku wyda�o si� Popielskiemu szydercze. Grabski za�o�y� r�ce na wydatnym brzuchu i kr�ci� m�ynka kciukami, Zaremba przymkn�� oczy, Kacnelson chciwie zaci�ga� si� papierosem i kr��y� wok� tablicy, uwa�nie si� przygl�daj�c magicznym kwadratom, a Kocowski pisa� co� w kajecie.

��Prosz� zobaczy�, drogi panie ekspercie. � Naczelnik podsun�� jaki� zapis pod oczy Popielskiego. � Widzi pan? Wypisa�em tu nasze nazwiska i okazuje si�, �e dwa z nich sk�adaj� si� z siedmiu liter � Z-A-R-E-M-B-A i G-R-A-B-S-K-I � a dwa z dziewi�ciu � K-A-C-N-E-L-S-O-N i P-O-P-I-E-L-S-K-I. Wyobra�my sobie, �e na przyk�ad dwaj ostatni panowie zostaj� zamordowani, a wszystko wskazuje na to, i� zabi� ich ten sam morderca! I wtedy jaki� m�drzec, jaki� b�yskotliwy ekspert, wyci�ga nast�puj�cy wniosek: zbrodniarz morduje ludzi o dziewi�cioliterowych nazwiskach. �wietna informacja! � Klasn�� w d�onie. � Szukajmy wszystkich lwowiak�w o dziewi�cioliterowych nazwiskach! Rzucajcie, drodzy policjanci, wszystkie sprawy, sied�cie bykiem w meldunku i wypisujcie te nazwiska, a kiedy ju� wypiszecie ich tysi�ce, pro�cie koleg�w z innych wojew�dztw, by wam pomogli, i wsp�lnie ochraniajcie te tysi�ce dziewi�cioliterowc�w albo � jak chce nasz ekspert � wystawcie ich jako przyn�t�! Tego pan w�a�nie ��da, co, panie m�dry? �eby policja by�a niemoralna i nara�a�a �ycie niewinnych ludzi? O nie!

��To wcale nie taka syzyfowa praca � Popielski nie m�g� opanowa� protekcjonalnego tonu. � Po pierwsze, takich ludzi jest niewielu. Gematria wi�kszo�ci po��czonych imion i nazwisk, co sprawdzi�em dzisiaj w ksi��ce telefonicznej, przekracza liczb� 100, a co dopiero 68! Prosz� zwr�ci� uwag�, jak kr�tkie s� nazwiska obu zamordowanych kobiet i jak podobne zawieraj� litery! Po drugie za�, zgodzi�bym si� z panem naczelnikiem, gdyby na przyk�ad w dw�ch dziewi�cioliterowych nazwiskach �Kacnelson� i �Popielski� by�o co� zakodowane, jaka� istotna informacja odnosz�ca si� czy to do pana aspiranta, czy to do mnie�

��A co, nie ma tam przypadkiem czego�? � Kocowski triumfowa�. � Podkre�lam �przypadkiem�. W pa�skim nazwisku jest ukryte s�owo �pop�, a w nazwisku pa�skiego by�ego kolegi � s�owo �kac�. A potem si� oka�e, �e kt�ry� z pa�skich przodk�w by� popem, a pan Kacnelson cz�sto miewa kaca! I teraz ju� gotowe jest obwieszczenie: morderca zabija ludzi o dziewi�ciu literach w nazwisku, kt�rzy s� grekokatolikami lub alkoholikami! Panie, panie � Kocowski u�miecha� si� drwi�co � pa�skie ekspertyzy nadaj� si� do pieca na podpa�k�!

Wszyscy opr�cz Popielskiego spu�cili wzrok

��Macierze te� na podpa�k�? � zapyta� nagle Kacnelson.

��No, macierze mo�e nie � mrukn�� nieco pomieszany naczelnik. � Ale ta gematria to zbyt wydumane! Daj pan sobie powiedzie�, �e ni diab�a nie wiemy, jak szuka� nast�pnej ofiary Hebraisty!

��A co by pan naczelnik powiedzia� � odezwa� si� Popielski � gdyby w nazwiskach �Kacnelson� i �Popielski� by�a zakodowana jaka� prawdziwa informacja o ich posiadaczach? Co�, co by by�o oczywist� prawd�?

��Co na przyk�ad? � parskn�� �miechem Kocowski. � �e pan jest �ysy, a pan Kacnelson jest Polakiem wyznania moj�eszowego?

��Wypraszam sobie! � wybuchn�� Kacnelson. � Jestem wyznania ewangelicko-reformowanego!

��W�a�nie tak, drogi panie naczelniku � ci�gn�� spokojnie Popielski. � Gdyby si� okaza�o, �e samog�oski w moim nazwisku w j�zyku keczua utworz� wyraz ��ysy�, a w nazwisku mojego m�odszego kolegi � �protestant�. Co wtedy? Te� by si� pan tak weso�o �mia� czy mo�e doszed�by pan do wniosku, �e co� jest na rzeczy? No, bardzo prosz� mi odpowiedzie�! � ostatnie zdanie wypowiedzia� ju� podniesionym g�osem.

Kocowski zagryz� z�by i zamy�li� si� g��boko. Teraz w oczy patrzyli mu wszyscy jego podw�adni.

��Musia�bym przyzna�, �e to by by�o zadziwiaj�ce � zacz�� wolno � ale wcale nie jestem pewien, czy podj��bym tak szeroko zakrojone �rodki, by wyja�ni� ten przypadek� A ponadto � o�ywi� si� � chyba jest r�nica, m�j panie, pomi�dzy przypadkow� by� mo�e gematri� 68 w nazwiskach ofiar a zdumiewaj�c� zbie�no�ci� w pa�skim patago�skim przyk�adzie!

Zapad�a cisza. Popielski obr�ci� kilkakrotnie sygnet na palcu. Ten gest Zaremba wzi�� za magiczny, nie wiedzia�, �e sygnet jest w my�lach przyjaciela kastetem, kt�rym zostanie teraz zadany Kocowskiemu nokautuj�cy cios.

��Ta gematria 68 nie jest przypadkowa. � Podszed� do tablicy i wzi�� kred� w palce. � Ot�, moi panowie, pierwsz� ofiar� mo�na nazwa�, parafrazuj�c j�zyk biblijny, prorokini�, drug� za� nierz�dnic�. � Napisa� na tablicy po polsku oba te wyrazy. � Takie by�y ich profesje. Wr�ka i prostytutka. Po hebrajsku odpowiednio n^ebi�ah i zonah. � Dopisa� przy polskich wyrazach ich odpowiedniki

��Gdy policzymy warto�ci tych hebrajskich liter, wie pan, naczelniku, ile nam wyjdzie?

��68? � zapyta� cicho Kocowski.

��Tak jest, i jeden, i drugi wyraz ma gematri� 68. � Popielski otrzepa� palce z kredy. � Morderca zabi� zatem dwie kobiety o nazwiskach, kt�rych sp�g�oski daj� gematri� 68, i zawodach, kt�rych sp�g�oski daj� gematri� 68. Dlaczego? Nie wiem. Ale wiem jedno: musz� i�� do biura ewidencji ludno�ci i przejrze� nazwiska wszystkich obywateli naszego miasta. Na pierwszy rzut oka oddziel� ogromn� wi�kszo��, czyli te, kt�re maj� gematri� wi�ksz� ni� 100. A potem policz� warto�� wszystkich sp�g�osek w tych nazwiskach, kt�re mi pozostan�. Kiedy mi wyjdzie �68�, sprawdz�, jaki zaw�d wykonuje dana osoba, i wtedy zatelefonuj� do rabina Schatzkera. Dowiem si� od niego, jak ten zaw�d przet�umaczy� na hebrajski. Kiedy podlicz� litery w hebrajskim oznaczeniu profesji i zn�w wyjdzie mi gematria 68 � uderzy� gwa�townie pi�ci� w tablic� � mam przysz�� ofiar�! Ma pan jeszcze jakie� uwagi, naczelniku?

��Nie uwag�, lecz polecenie � butny ton Kocowskiego kontrastowa� z jego niepewnym spojrzeniem. � Niech pan jutro idzie do mojego sekretariatu. Z samego rana! Panna Zosia wystawi panu pe�nomocnictwo do urz�du meldunkowego! Do roboty!

Popielski, nie patrz�c w oczy by�emu prze�o�onemu, zacz�� strzepywa� z mankiet�w resztki kredowego py�u.

��A czy pan naczelnik zdaje sobie spraw�, �e jeden z naszej pi�tki nie pasuje do reszty? Ze jeden z nas nosi nazwisko sk�adaj�ce si� z parzystej liczby liter, podczas gdy wszyscy inni s� �nieparzy�ci�? Kto to jest? Zostawiam pana z t� zagadk�, panie bystry.

PAN WAC�AW KR�L, nocny portier pracuj�cy w wydziale Va Zarz�du Miejskiego w kr�lewskim i sto�ecznym mie�cie Lwowie na ulicy Rutowskiego, rozk�ada� w�a�nie w s�u�b�wce sw�j codzienny ekwipunek, kiedy ostro zabrz�cza� dzwonek u drzwi wej�ciowych. Kr�l spojrza� na zegarek, zarejestrowa� godzin� dziewi�t� wiecz�r i uzna�, �e o tej porze nie ma prawa tu by� �adnego interesanta. Mo�e si� przes�ysza�? Wepchn�� wskazuj�ce paluchy do ma��owin usznych i �widrowa� nimi przez chwil�. Nale�a�o by� czujnym i udro�ni� kana�y s�uchowe, w razie gdyby rzekomy d�wi�k dzwonka okaza� si� jednak prawdziwy. Nigdy nic nie wiadomo � mo�e to jaki� pijak dzwoni dla hecy, a mo�e kierownik administracyjny budynku chce wypr�bowa� czujno�� swego personelu? Nas�uchiwa�. Cisza. Odetchn��. Najprawdopodobniej by�o to jednak przes�yszenie. Kiedy ju� przyst�powa� do ulubionej swej czynno�ci na dobry pocz�tek dy�uru � czyli do obierania jab�ka ma�ym no�ykiem z bakelitow� r�koje�ci� � dzwonek zadzwoni� po raz drugi. Portier Wac�aw Kr�l nie mia� teraz najmniejszych w�tpliwo�ci, �e d�wi�k dochodzi spod wej�cia g��wnego.

Poprawi� mundur, pas wci�gn�� na brzuch, nasun�� czapk� g��biej na czo�o i pobrz�kuj�c kluczami, poku�tyka� w stron� drzwi wej�ciowych. Otworzy� ma�e zakratowane okienko i na tle katedry �aci�skiej ujrza� pot�nie zbudowanego osobnika z si�cami na twarzy, kt�ry bez s�owa powitania poda� mu przez kraty jaki� dokument.

Kr�l dwukrotnie przeczyta� papier. By�o to pe�nomocnictwo podpisane przez naczelnika Urz�du �ledczego Komendy Wojew�dzkiej Policji. Okaziciel tego pisma m�g� korzysta� z archiwum urz�du meldunkowego o dowolnej porze, a ponadto ��da� wsp�pracy od wszystkich os�b zatrudnionych w tej�e instytucji. By� to glejt, jakiego Wac�aw Kr�l nigdy nie widzia� w czasie siedmiu �at pracy w tym miejscu. Najwa�niejsz� jednak przepustk by�a twarz przybysza, kt�r� portier przypomnia� sobie nagle w b�ysku ol�nienia.

��Dobry wiecz�r, pani Popielski. � Otworzy� drzwi na o�cie�. � Przepraszam, �e pu nazwisku, ali nie znam rangi�

��Dobry wiecz�r � odpar� przyby�y i u�miechn�� si� krzywo. � A, to pan Kr�l! To tutaj pan teraz pracuje? Ile� to lat ju� min�o?

��A bendzi siedym. � Kr�l zamyka� drzwi za Popielskim. � Pan �wie�u by� w �ledczym, kiedy ja kulfona [58] z�ama�ym. � Wskaza� palcem na sztywn� nog�. � Le�a�em na Pijar�w, a� si zros�u� Krzywu bo krzywu, ale zawszy� I potem ja tu posady dosta�. Dobra! Pa�stwowa! No ali w czym mogi pom�c panu, panie� Nie znam rangi�

��Panie Kr�l, mam lat czterdzie�ci cztery � u�miechn�� si� Popielski � i jestem wci�� w randze szeregowca� Niech pan do mnie m�wi �szeregowy Popielski�!

��Jak to? � Oczy portiera zaokr�gli�y si� ze zdumienia.

��Potrzebuj� listy os�b, kt�re korzysta�y z ksi�g adresowych w ostatnich dziesi�ciu latach. � Edward si�gn�� do kieszeni po papierosy. � Czy pan mi w tym pomo�e, czy powinienem zadzwoni� do jakiego� z pracuj�cych tu archiwist�w�

��Mo�e pan sam w archiwum. � Kr�l wci�� nie m�g� si� otrz�sn�� z wra�enia, jakie na nim wywar�a ta niespodziewana wieczorna wizyta i dziwne s�owa Popielskiego. � Prosz� da� mi upowa�nienie, ja ji odpiszy dla szefa. U nas jest wszystku na tipes-topes, panie�

��Szeregowy. � Popielski zapali� papierosa.

Kr�l spojrza� z niedowierzaniem na rozm�wc� i poprowadzi� go do archiwum. Po chwili Popielski przegl�da� katalog. Znalaz� w nim najpierw list� wypo�ycze�, kt�ra wed�ug adnotacji na karcie katalogowej mia�a si� znajdowa� w gabinecie archiwist�w, w oszklonej szafie numer VII. Uda� si� tam zatem i rzeczywi�cie znalaz� teczk� w miejscu wskazanym przez katalog. Wykaligrafowany na niej napis g�osi�: �Regestr wypo�ycze� akt adresowych�.

Popielski wyj�� notatnik i pi�ro Waterman, zdj�� marynark� i zasiad� za biurkiem, kt�re nale�a�o, jak go poinformowa� Kr�l, do pana �opuszniaka. Wykorzysta� nie tylko jego miejsce pracy, ale nawet str�j roboczy, kt�ry wisia� obok na wieszaku. Na plecy w�o�y� nieco przyciasny fartuch, na przedramiona wci�gn�� zar�kawki, a na g�ow� z niejakim trudem wcisn�� daszek Zabezpieczony w ten spos�b przed kurzem i ostrym �wiat�em lampy, przekr�ci� w��cznik i biurko zosta�o zalane przez �wiat�o spod klosza w kszta�cie tulipana. Zacz�� skrupulatnie przegl�da� regestr wypo�ycze� akt adresowych. Ta praca tak mocno go poch�on�a, �e zapomnia� prawie o tym, co go spotka�o w mieszkaniu Szaniawskiego, dok�d si� uda� w radosnych podskokach po tajnej naradzie na Zadw�rza�skiej.

Od razu zorientowa� si�, �e regestr nie obejmuje pracownik�w urz�du. Ci, jak przeczyta� w regulaminie archiwum, wype�niali jedynie rewersy, kt�re raz na miesi�c wynoszono na makulatur�. A zatem w wykazie wypo�ycze� zapisane by�y wy��cznie osoby z zewn�trz. By�o ich dwie�cie pi��dziesi�t. Wypisanie nazwisk zaj�o Popielskiemu dwie pe�ne godziny.

Pierwszym krokiem selekcji tych os�b, jak uzna�, powinno by� ewentualne zameldowanie na ulicy Zadw�rza�skiej. Uda� si� wi�c do g��wnego pomieszczenia archiwum i szuka� adresu ka�dego z dwustu pi��dziesi�ciu wypo�yczaj�cych. Oko�o drugiej w nocy usiad� ci�ko na fotelu i wbrew zakazowi obowi�zuj�cemu w archiwum zapali� papierosa. Patrzy� ponuro na wykaligrafowan� przez siebie list�. Tylko przy jednym nazwisku, Antoni Bi�yk, by� skr�t �Z 62 m. 7�. A obok zapis �+ 1927�, co oznacza�o, i� osoba ta nie �yje od 1927 roku.

Ju� nie ma Antoniego Bi�yka, mieszka�ca Zadw�rza�skiej 62, kt�ry przegl�da� niegdy� akta adresowe. Ju� nie ma.

URZ�DNIK J�ZEF �OPUSZNIAK PRACOWA� w oddziale ewidencji ludno�ci od ponad dw�ch lat i od momentu podj�cia swych obowi�zk�w dzia�a� mocno na nerwy szefowi, panu W�adys�awowi Som � merowi. Powodem nie by�o bynajmniej zaniedbywanie czy zgo�a lekcewa�enie polece� zwierzchnika, lecz wr�cz przeciwnie � zbyt szybkie i zbyt perfekcyjne ich wykonywanie. Ta pracowito�� by�aby nawet godna pochwa�y, gdyby �opuszniak po wywi�zaniu si� z zada� robi� to co inni koledzy, czyli czyta� gazety lub dyskutowa� o polityce. Ale jego te tematy nudzi�y bardzo szybko � porzuca� zatem towarzystwo koleg�w i zaczyna� myszkowa� po archiwum. Skutkiem tych jego eksploracyj by�o zawsze i nieodmiennie znalezienie jakiego� niedopatrzenia do naprawy albo jakiej� luki do zape�nienia. W ci�gu pierwszego miesi�ca zauwa�y�, �e katalog by� dotychczas prowadzony do�� kiepsko. Postanowi� to zmieni� i obietnicy dotrzyma�. Zakasa� r�kawy i zabra� si� do usuni�cia tej haniebnej usterki Po prawie roku wyt�onej pracy katalog sta� si� wzorcowy � �opuszniak zaopatrzy� go w system odsy�aczy do r�nych podkatalog�w, w kt�rych umie�ci� skopiowane przez siebie karty.

Pan Sommer ucieszy� si� tak bardzo z sumienno�ci nowego pracownika, �e wyst�pi� z wnioskiem o przyznanie mu specjalnej nagrody. I wtedy sta�o si� co� zgo�a nieoczekiwanego, a szef d�ugo przeklina� swoj� dobro� i gorliwo�� wobec nieopierzonych podw�adnych. Ot� kierownik wydzia�u Va w magistracie pan Rosienkiewicz kwa�no zauwa�y�, �e chyba biuro by�o do tej pory nonszalancko prowadzone, skoro nowy pracownik znajduje w nim takie zaniedbania i on sam Rosienkiewicz, ��da kategorycznie wykazywania kolejnych usprawnie� w rocznych raportach. Wobec takiego dictum [59] pan Sommer zmusi� innych pracownik�w do dodatkowych zaj�� w ramach ich pensum, skutkiem czego m�ody archiwista zosta� natychmiast przez nich znienawidzony. Otacza�a go dubeltowa niech�� � nie tylko zwierzchnika, kt�ry musia� kontrolowa� wszystkie ponadwymiarowe zaj�cia, ale i koleg�w, kt�rzy musieli porzuci� gazety, sport i polityk� dla porz�dkowania starych akt i wpis�w. �opuszniakowi ta atmosfera biura w najmniejszym stopniu nie przeszkadza�a, poniewa� cieszy� si� teraz osobistym poparciem naczelnika i m�g� �mia�o oczekiwa� pomy�lnych zmian w swej urz�dniczej karierze. Ponadto mia� zmys� porz�dkowania tak g��boko wszczepiony w m�zg, �e nie zwraca� najmniejszej uwagi na nic, co mog�oby mu przeszkodzi� w segregowaniu, korygowaniu i klasyfikowaniu. Nic zatem dziwnego, �e kiedy znalaz� pytanie zapisane w notesie Popielskiego i stwierdzi�, �e wobec czasowej utraty biurka nie mo�e tego dnia efektywnie pracowa�, postanowi� u�atwi� zadanie detektywowi utrudzonemu nocnymi poszukiwaniami. Dodatkow� podniet� do pracy by�a skryta ch�� uczestniczenia w jakim� skomplikowanym �ledztwie, o czym �opuszniak, niedosz�y prawnik i mi�o�nik powie�ci sensacyjnych, marzy� od dzieci�stwa.

Patrz�c teraz na zdumienie i podziw, jakie przebija�y w pytaniach przebudzonego na dobre rozm�wcy, czu� rozpieraj�c� go dum�. Ona by�a jego najwi�ksz� nagrod�.

��Chaja Lejbach, wyznania moj�eszowego, c�rka Majera, w�a�ciciela wyszynku, i Rojzy, urodzi�a si� w roku 1860 w Ko�omyi � j�ka� si� �opuszniak, zdeprymowany nieco i upartym spojrzeniem Popielskiego, i p�mrokiem panuj�cym w piwnicy, dok�d zaci�gn�� go detektyw, ujrzawszy ostre �wiat�o poranka i nadmierne zainteresowanie pozosta�ych archiwist�w. � W roku 1882 zosta�a adoptowana przez pa�stwa Adama i Waleri� Lipowskich ze Lwowa. Jej ojciec adopcyjny by� szewcem i zmar� kr�tko po owym akcie. Od tego� roku Chaja Lejbach nazywa�a si� Hanna Lipowska.

��Dziwna to doprawdy adopcja dwudziestodwuletniej kobiety! � zdumia� si� Popielski.

��O, w naszych aktach mamy jeszcze dziwniejsze sprawy. Ta adopcja jest, rzek�bym, nadzwyczaj typowa, poniewa� dotyczy osoby wyznania moj�eszowego, kt�ra najprawdopodobniej chcia�a dokona� urz�dowej zmiany narodowo�ci. Ci jej rodzice adopcyjni obdarzyli j� polskim nazwiskiem, wyznaniem rzymskokatolickim i pewnie zainkasowali za to niez�� sumk�. Wiek osoby adoptowanej zwalnia� ich ca�kiem od opieki nad ni�.

��Czy w ksi�gach adresowych s� jakie� dalsze �lady �ycia Hanny Lipowskiej?

��Oczywi�cie � �opuszniak rozpromieni� si�. � Na podstawie naszych akt i dzi�ki r�nym podkatalogom mo�na by pisa� szczeg�owe �yciorysy lwowian. Ot� Hanna Lipowska od roku 1882 do 1885 mieszka�a przy Drodze Kulparkowskiej. Jako zaw�d wykonywany podawa�a �aktorka�. Niestety, nie wiem, w jakim teatrze gra�a. Pomniejsze zespo�y teatralne i trupy w�drowne z godnym ubolewania i najwy�szej nagany lekcewa�eniem traktowa�y zalecenia w�adz austriackich dotycz�ce prowadzenia akt personalnych swych cz�onk�w. W sprawozdaniach wi�kszych teatr�w nie pojawia si� w og�le nazwisko Lipowska ani �adne inne podobne do wy�ej pomienionego� � Nabra� tchu przed zakomunikowaniem wa�nej informacji. � W roku 1885 Hanna Lipowska wchodzi w zwi�zek ma��e�ski we Lwowie. Jej m�em jest Antoni hrabia Bekierski, obywatel rosyjski, w�a�ciciel d�br ziemskich w Jedlance na Lubelszczy�nie. Pa�stwo Bekierscy zamieszkali we Lwowie przy Sykstuskiej. W roku 1888 urodzi� im si� jedyny syn, J�zef Maria Bekierski. Dwa lata p�niej wr�cili do Jedlanki�

��S�ucham?! To nieprawdopodobne! � Popielski chwyci� si� za g�ow�.

��To, �e mieszkali we Lwowie? � �opuszniak spojrza� na detektywa i wzruszy� ramionami. � Nie ma w tym nic nieprawdopodobnego. Cesarsko-kr�lewska ustawa z 1798 roku znana pod �aci�skim tytu�em De matrimoniis cum civibus ex � traneis contractis [60] pozwala na tak zwany Duldung, czyli pobyt tolerowany, obcokrajowcowi, kt�ry�

��Jeszcze raz! � Popielski zerwa� si� na r�wne nogi i chwyci� urz�dnika za w�t�e ramiona. � Jak si� nazywa ich syn?

��J�zef Maria Bekierski. Urodzony w 1888 roku, obecnie w�a�ciciel d�br ziemskich w Stratynie, w powiecie rohaty�skim.

DORO�KARSKI KO� NIECH�TNIE STUKA� KOPYTAMI O bruk ulicy Sykstuskiej. Wprawdzie nie nadesz�o jeszcze po�udnie � pora dnia, kiedy upa� od kilku dni nawiedzaj�cy Lw�w stawa� si� nie do wytrzymania � lecz ju� duchota d�awi�a miasto, a ze znu�onego zwierz�cia sp�ywa�y p�aty piany. Pasa�er jad�cy doro�k� zachowywa� si� odwrotnie ni� wi�kszo�� lwowian � zamiast si� ch�odzi� p�dem powietrza, kaza� nieco opu�ci� bud�, zamiast podziwia� natur� w rozkwicie wczesnego lata, chowa� oczy za binoklami tak czarnymi, �e spoza nich � jak s�dzi� wo�nica � nie si�ga� wzrokiem dalej ni� czubka w�asnego nosa.

Cho� wbrew pogl�dowi fiakra Popielski widzia� przez ciemne szk�a wcale dobrze, nie zamierza� dzi� kontemplowa� reprezentacyjnego gmachu Poczty G��wnej, kt�ry w�a�nie mijali. Wr�cz przeciwnie, postanowi� skupi� si� wy��cznie na w�asnych my�lach, a nie chc�c po ostatnim nieszcz�snym ataku epilepsji ryzykowa� przypadkowych �wietlnych odblask�w, zasun�� ca�kiem bud� doro�ki. Nie m�g� sobie pozwoli� na dekoncentracj� � teraz, kiedy czu� s�odycz rych�ej zemsty, kiedy wita� chwil� wymierzenia sprawiedliwo�ci. My�li Popielskiego dobrze korespondowa�y z zaciemnieniem wn�trza. Zamienia�y si� w mroczne i pe�ne nienawi�ci frazy, kt�re zgodnie z jego zamiarami mia�y si� niebawem znale�� w prasie i zniszczy� jego wroga.

EDWARDA POPIELSKIEGO OBUDZI� RADOSNY SZCZEBIOT RENATY. �Pewnie rozmawia przez telefon z jak�� przyjaci�k� � pomy�la� w p�nie � chyba z t� fertyczn� blondynk�, z kt�r� mieszka�a. Pewnie umawiaj� si� na m�nage å trois. A kto w roli g��wnej? Ja sam! To szale�stwo � by� uhonorowanym jednocze�nie przez dwie kobiety!�

Poczu� silne podniecenie, a po chwili r�wnie silny wstr�t do samego siebie. Le�a� we w�asnym ��ku, a w szczebiocie dochodz�cym z przedpokoju rozpozna� g�os w�asnego dziecka.

Podni�s� si� na �okciach i rozejrza� po gabinecie. Jego wzrok pow�drowa� po grzbietach ksi��ek za oszklonymi drzwiami ogromnej biblioteki. Przywr�ci�y go one do rzeczywisto�ci. Pierzch�y senne lubie�ne rojenia. Encyklopedie Brockhausa i Orgelbranda by�y hymnem na cze�� ludzkiego rozumu. Pomnikowe i oprawione na ciemno tomy Thesaurus Linguae Lati � nae m�wi�y mu o nie�miertelno�ci duchowego �wiata, w kt�ry wst�pi� wraz z przekroczeniem progu stanis�awowskiego gimnazjum klasycznego. O najwa�niejszym obecnie zadaniu przypomnia�y mu niewielkie roczniki �Deutsche Schachzeitung� � wyt�oczone na ich grzbietach przez introligatora szachownice by�y odwo�aniem do magicznych kwadrat�w. Tak, my�l o gor�cym m�nage å trois ust�pi�a pod zimnym tchnieniem rozs�dku. Apollon wypar� Dionizosa.

Wsta�. Cienka jedwabna pid�ama by�a mokra od potu. Wilgotn� szlafmyc� otar� g�ow�, rozsun�� kotary i otworzy� okno. W pokoju wcale nie zrobi�o si� przez to ch�odniej, a ca�a zmiana polega�a jedynie na tym, �e powietrze w pomieszczeniu zacz�o tr�ci� smrodem przepe�nionego �mietnika i woni� rozpra�onej s�o�cem papy zmieszan� z zapachem kwitn�cej na podw�rzu akacji. Wypi� szklank� zimnej mi�ty, narzuci� na ramiona szlafrok i wyszed� do przedpokoju. Przytuli� Rit�, kt�ra skaka�a i kr�ci�a si� w k�ko, jakby by�a nakr�canym b�kiem. Oddech ma�ej pachnia� landrynkami. Poca�owa� Leokadi� w policzek i poczu� ciep�y zapach perfum waniliowych. Poca�owa� w r�k� s�u��c� Hann� P�toranos, kt�ra z kolei wydziela�a domow� wo� ciasta i krochmalu.

Swym zachowaniem chcia� dzi� pokry� niepok�j, kt�ry go dr�czy� od samego przebudzenia � gdy g�os swojego dziecka wzi�� za g�os Renaty Sperling.

��Idioto � m�wi� do siebie �azience, zdzieraj�c brzytw� zarost � za chwil� idziesz do podejrzanego, na kt�rego win� wskazuj� a� trzy przes�anki. Lub� Bajdykow� zabi� jej kochanek matematyk mieszkaj�cy na Zadw�rza�skiej, kt�rego nazywa�a �m�j bido�a � cha�. To mo�e by� Leon B�jko. Dalej: ten�e pracowa� w oddziale ewidencji ludno�ci, gdzie m�g� bez �adnego �ladu przegl�da� ksi�gi w poszukiwaniu os�b o gematrii 68. Milowymi krokami zbli�asz si� do mordercy! Skup si� na tym! Nie rozpami�tuj akrobatycznych figur �ydowskiej dziwki, kt�ra ci� nogami obraca�a po ��ku jak bezwolnego ba�wana!

S�owa te wzburzy�y go tak bardzo, �e wcisn�� palec w opuchlizn� na twarzy B�l rozla� si� po policzku i po z�bach. Nale�a�o mu si�. Usiad� na brzegu wanny, ci�ko dysz�c. Zabi�by ka�dego, kto by nazwa� Renat� Sperling ��ydowsk� dziwk��.

Bez apetytu zjad� �niadanie i ubra� si� starannie. W�o�y� nowy garnitur i kremow� koszul�, kt�ra by�aby niezno�n� ekstrawagancj� dla mi�o�nika galanteryjnej tradycji, nakazuj�cej noszenie bia�ej koszuli i ceratowego ko�nierzyka niezale�nie od pogody i pory roku. Rozpi�� dwa g�rne guziki i wy�o�y� na marynark� du�y i wiotki ko�nierz. Nie przejmowa� si� tym, i� w wyci�ciu koszuli pojawi� si� sk��biony zarost z klatki piersiowej. Mo�e rzeczywi�cie by�o to nieskromne, by� mo�e, jak mawia�a Leokadia, faktycznie by�o znakiem paryskich sutener�w i innych szubrawc�w, lecz �adne dobre obyczaje nie zmusi�yby go dzisiaj, by rzuca� si� we lwowski upa� z gard�em �ci�ni�tym p�tl� krawata. Ponadto nie by� wcale pewien, czy nie b�dzie musia� u�y� przemocy wobec Leona B�jki, przy czym ka�de skr�powanie by�oby niepotrzebn� przeszkod�. Z szuflady biurka wyj�� browning i obci��y� nim wewn�trzn� kiesze� marynarki.

Wychodz�c z mieszkania, podszed� do stolika telefonicznego. Podni�s� s�uchawk� i pos�ucha� przez chwil� przeci�g�ego sygna�u.

��Telefon wcale nie jest popsuty � z salonu odezwa�a si� Leokadia. � Zapewniam ci�, ona nie dzwoni�a. Takie jak ona nigdy nie dzwoni�. A kiedy zatelefonuje do nich jaki� zakochany g�upiec, fikaj� nogami, rechoc� z uciechy i pokazuj� na migi kole�ance: ale ubaw!

��Dzi�kuj� za ciekaw� wypowied�. � Popielski u�miechn�� si� sztucznie. � Tylko b�d� tak mi�a i powiedz mi, kto tu do kogo dzwoni, bo nic nie rozumiem. Ale, ale � zr�b to p�niej, bo teraz nie mam czasu na twoje rewelacje�

Wyszed�, zamykaj�c cicho drzwi. Dopiero na klatce schodowej wraz z g�o�nym �kurwa jego ma�!� wyrzuci� z siebie gniew na z�o�liw� kuzynk�.

By�a czwarta po po�udniu. Upa� rozlewa� si� nad miastem. Pod Poczt� G��wn� na S�owackiego Popielski wzi�� doro�k� z postoju. Drynda wolno wspina�a si� ulic� Kopernika ku Komendzie Wojew�dzkiej. Tam kaza� fiakrowi zaczeka�, wyskoczy� i po kilkunastu sekundach zn�w siedzia� pod zasuni�t� bud�. Rozerwa� kopert� odebran� z portierni i przeczyta� wiadomo��, o kt�r� przed udaniem si� na spoczynek prosi� telefonicznie archiwist� �opuszniaka:

Leon B�jko, ulica Zadw�rzañska 25 m. 14.

Kaza� si� wie�� przez Potockiego i ulic� Na Bajkach, a potem zatrzyma� na Zadw�rza�skiej sto metr�w przed kamienic� oznaczon� numerem 25. By� to dom oddzielony od ulicy �elaznym parkanem i pasem zieleni. Ros�y przed nim dwa pot�ne drzewa, kt�re zacienia�y okna na parterze i na pierwszym pi�trze. Na trawniku t�ga s�u��ca w lnianej koszuli bez r�kaw�w rozwiesza�a pranie na sznurze, pokazuj�c sk��bione w�osy pod pachami. Przygl�da� si� jej przez chwil� i s�ucha� piosenki, kt�r� kto� na parterze wy�piewywa� barytonem zdartym mocno przez nikotyn� i alkohol.

Siup, Maniusiu, muzyczka gra,

Ta�czy batiar�w �ma.

Zap�aci� doro�karzowi, przeby� szybkim krokiem dziel�ce go od bramy sto metr�w i wszed� w przyjemny ch��d starego domu. Na wprost bieg�y schody, na lewo oszklone drzwi prowadzi�y na ma�e podw�rko zamkni�te ceglan� nieotynkowan� �cian�. Zlustrowa� wszystko dok�adnie. Potem wszed� na schody. Mieszkanie numer 14 mie�ci�o si� na ostatnim pi�trze. Kiedy tam dotar�, sta� przez chwil� na pode�cie, opiera� si� o por�cz i ci�ko oddycha�. Musia� jeszcze raz zej�� na d�, aby sprawdzi�, czy B�jko nie ucieknie oknem, w razie gdyby spojrza� przez wizjer i si� wystraszy�.

Zbieg� szybko na podw�rko i spojrza� do g�ry. Z ulg� stwierdzi�, �e z okien na ostatnim pi�trze nie mo�na przej�� na dach. W czasie tych ogl�dzin zagada�a go nieufnie s�u��ca, pytaj�c spod trzepaka: �A du kogu wola?�. Zby� j� nieprzyjaznym pomrukiem i zn�w wspi�� si� po schodach pod drzwi B�jki. Zdj�� marynark� i kapelusz, lecz nie przynios�o mu to du�ej och�ody. By� ca�y mokry. Pot oblepia� mu now� koszul� i la� si� pod opatrunkiem na plecach. Zacisn�� z�by i podszed� do drzwi.

Nie bawi� si� w przestrzeganie policyjnych procedur, zgodnie z kt�rymi przy wej�ciu do mieszkania kto� powinien mu towarzyszy�. Ju� nie by� i jeszcze nie by� policjantem. Nacisn�� klamk�, a kiedy nie ust�pi�a, mocno zapuka�.

Otworzy� mu niewysoki, oty�y m�czyzna w wy�wieconym szlafroku, kt�ry by� chyba jego jedynym wierzchnim okryciem, nie licz�c skarpetek w huculskie wzory. Jeden rzut oka na jego chude �ydki, jedno spojrzenie na obwis�e policzki i trz�s�cy si� brzuch utwierdzi�y Popielskiego w prze�wiadczeniu, �e nie b�dzie potrzebowa� browninga, aby przemoc� poskromi� ewentualny op�r Leona B�jki, je�li to z nim w�a�nie mia� teraz do czynienia.

��Dzie� dobry � przywita� si� uprzejmie. � Czy mam przyjemno�� rozmawia� z panem Leonem B�jk�?

��Przyjemno�� lub nieprzyjemno�� � prychn�� cz�owiek w szlafroku i podci�gn�� nerwowo skarpet� � odczuje pan dopiero w trakcie rozmowy lub po rozmowie�

Dob�r s��w �wiadczy� o tym, i� lokator spod czternastki jest cz�owiekiem wykszta�conym. Popielski poczu� silne zniecierpliwienie. Rany na plecach piek�y, z�amany nos p�cznia�, wci�gaj�c kurz i nagrzane powietrze mieszkania. Przekl�� w duchu dworskie maniery. Nie mia� czasu na uprzejme konwersacje i przekomarzania.

Szybko po�o�y� na piersi rozm�wcy otwart� d�o�. Pod palcami poczu� wilgo� spoconej sk�ry. Pchn�� tak mocno, �e lokator straci� r�wnowag� i run�� na pod�og�. Popielski zamkn�� szybko drzwi od wewn�trz, a klucz schowa� do kieszeni.

��Gwa�tu! � rozdar� si� napadni�ty, zamiataj�c pod�og� po�ami wierzchniego okrycia.

��Cicho � zasycza� Popielski. � Nie b�d� ci� wi�cej bi�, je�li b�dziesz cicho.

Lokator otworzy� usta, aby zn�w rykn��. Wtedy poczu� podmuch powietrza. Co� mu uros�o pod policzkiem, a s�ony smak w ustach i bolesne pulsowanie u�wiadomi�y mu, �e chyba nadgryz� sobie j�zyk.

Popielski nie zada� ju� trzeciego ciosu. Chwyci� jedynie le��cego za ko�nierz, poci�gn�� cia�o dwa metry po pod�odze jak worek i porzuci� je pod oknem. Rozwar�y si� po�y szlafroka i wylaz�o z nich t�uste kolano pokryte rudawym w�osem. Popielski si�gn�� po firank� i wytar� z obrzydzeniem d�o�.

��Nazywam si� Edward Popielski. A pan?

��Leon B�jko � zaatakowany m�wi� wolno, pryskaj�c krwi� i �lin�.

��Wykszta�cenie?

��Dokt�r filozofii i matematyki.

��Jaki uniwersytet?

��W Rosji, w Kazaniu. � B�jko usiad� na pod�odze i przy�o�y� d�o� do pal�cego policzka.

��Praca doktorska pod jakim tytu�em?

��I tak nic nie zrozumiesz, ty �obuzie! � Najwyra�niej nabiera� pewno�ci siebie.

Popielski rozwiesi� starannie marynark� na oparciu krzes�a, a kapelusz po�o�y� na stole, sprawdziwszy pierwej, czy jego powierzchnia nie jest powalana t�uszczem.

Za zielonymi szybkami biblioteczki wida� by�o grzbiety ksi��ek. Otworzy� j� i przebieg� wzrokiem po tanich wydaniach klasyki polskiej i obcej. Henryk Sienkiewicz, Boles�aw Prus, Wiktor Hugo, Anatole France. Ksi��ki naukowe by�y reprezentowane jedynie przez rosyjski atlas anatomii cz�owieka i dwutomow� encyklopedi� Brockhausa. �adnej pracy matematycznej, �adnej Biblii.

Zamkn�� biblioteczk� i zaj�� si� biurkiem. Otworzy� je i wysun�� g�rn� szuflad�. Le�a�y w nich gazety codzienne � �S�owo Polskie�, �Chwila�, �Gazeta Poranna�, i periodyki � �Lwowskie Wiadomo�ci Muzyczne i Literackie�, ��wit� i �Wierny Lw�w�. Przejrza� je uwa�nie.

Poczu� �ar na policzkach. Mi�dzy gazetowe strony wetkni�te by�y ma�e kartki z jakimi� obliczeniami i wzorami.

Napi�� mi�nie. Musia� panowa� nad eufori�, musia� wyciszy� tr�by triumfu, kt�re wo�a�y: wszystko si� zgadza, masz przed sob� tego, kogo szukasz! Ten cz�owiek ukry� obliczenia w gazetach, by nie rzuca�y si� w oczy podczas pobie�nej rewizji! Brak ci jeszcze czego�? Czy� ten cz�owiek nie wygl�da na zbocze�ca, kt�ry ch�do�y syfilityczne staruchy? Do dzie�a! Przyprowad� go Grabowskiemu na powrozie, a potem wr�� do swojego gabinetu policyjnego, do prawdziwego �ycia! A mo�e chcesz mie� pewno��? Mo�e musisz znale�� �lady hebrajszczyzny i kwadrat�w magicznych?

Otar� czo�o, zmarszczy� brwi i spojrza� gro�nie na B�jk�.

��Pyta�em ci� o co�!

��Uog�lnienie pewnej tieoremy Jegorowa. � B�jko opacznie zrozumia� jego spojrzenie i owin�� si� szlafrokiem, jakby to by�a zbroja przeciw ciosom, kt�re zaraz mia�y spa�� na jego cia�o. � Oto tematyka mojego doktoratu.

��To o zbie�no�ciach funkcyj?

��Jest pan matematykiem? � zapyta� zdumiony B�jko.

��W moim umy�le s� tylko liczby i trupy � odpar� Popielski. � Jestem kim� wi�cej ni� matematykiem. Jestem policjantem.

Rozejrza� si� po pomieszczeniu. By�o do�� du�e i utrzymane w czysto�ci i porz�dku. Najwyra�niej spe�nia�o funkcj� i kuchni, i gabinetu. O tym pierwszym przeznaczeniu �wiadczy�y zlew, kuchenka spirytusowa, deska do krojenia chleba le��ca na stole i kredens, o drugim � biurko i biblioteczka. Dwa okna wychodzi�y na podw�rze, jedno na trzepak, trawnik i drzewa przed domem. Drzwi zas�oni�te wystrz�pion� nieco kotar� prowadzi�y najwyra�niej do drugiego pokoju. Te drzwi zaniepokoi�y Popielskiego.

Kiwn�� palcem na B�jk� i kiedy ten ci�ko wsta� i podszed�, chwyci� go mocno za kark i pchn�� na kotar�. Zapl�tany w ci�ki materia� B�jko przez chwil� znajdowa� si� za progiem pomieszczenia, ale na jego g�ow� nie spad� �aden cios. Nikt przyczajony nie czeka�, a� materia� si� wybrzuszy, by uderzy� w intruza. Najprawdopodobniej nikogo nie by�o w pokoju zas�oni�tym kotar�. Popielski odsun�� j� powoli.

Sta� teraz p� metra od drzwi i lustrowa� wzrokiem ma�� sypialni�, w kt�rej znajdowa�y si� pot�na i bardzo wysoka szafa, obok niej krzes�o, a na �rodku �elazne ��ko. Z szafy, prawie spod sufitu patrzy� ponuro gipsowy Sokrates. Popielski zn�w chwyci� B�jk� za ko�nierz i tym razem wsun�� do �rodka jego g�ow�, a potem szybko j� cofn�� � tak jak go uczyli dwa lata wcze�niej na policyjnym kursie w Sarnach. Nie pad� �aden cios, nikt si� nie czai� przyklejony do �ciany obok drzwi.

��Prosz� wej�� do sypialni i usi��� na krze�le.

B�jko zrobi�, co mu kazano, a Popielski rozpocz�� ogl�dziny pokoju. Zajrza� pod ��ko. Tylko kartonowa waliza. Otworzy� j� i ujrza� brudn� bielizn�. W szafie przerzuci� kilka mniej lub bardziej wytartych i pocerowanych ubra�. Przejrza� p�ki, przesuwaj�c koszule, kt�re w zamierzch�ych czasach musia�y wcale du�o kosztowa�. Jedna z nich mia�a nawet wyhaftowany monogram �L.B.� na mankiecie, co oferowano tylko w pierwszorz�dnych magazynach konfekcyjnych. Pod ni� co� zaszele�ci�o. Popielski w�o�y� tam d�o� i wyci�gn�� du�� ksi��k�. Otworzy� j� i przebieg� wzrokiem po powykr�canych literach hebrajskich. By�a to Biblia hebrajska. Wysun�a si� z niej koperta. W�o�y� do niej d�o� i poczu� na palcach �lisk� powierzchni� i ma�e ostre kraw�dzie papieru fotograficznego. W jego palcach pojawi�y si� fotografie.

Zanim przyjrza� si� zwa�om t�uszczu, rozlanym na boki piersiom i g�bczastym po�ladkom widocznym na odbitkach, spojrza� na B�jk�. Ten, skulony, z g�ow� prawie wci�ni�t� w kolana, kiwa� si� na krze�le i wpatrywa� w pod�og�. Na jego �ysinie okolonej rzadkimi k�dziorami po�yskiwa�y ma�e krople. Zbiera�y si� osobliwie wok� du�ego w�ochatego znamienia na �ysinie B�jki, kt�re wykwita�o tam niczym czarna wyspa. Swym kszta�tem przypomina�o Popielskiemu italski but. Przeni�s� wzrok na zdj�cia i d�ugo je ogl�da�.

��Nie wstyd panu, B�jko, trzyma� pornografi� w Biblii? � Po � skroba� paznokciem po jednej z fotografii, na kt�rej rozwalona na kanapie Luba Bajdykowa spod ma�ego kapelusika patrzy�a uwodzicielsko w obiektyw. Jej s�oniowate nogi by�y szeroko rozrzucone, a pot�ne piersi sp�ywa�y po bokach cia�a.

Na szafie co� zaszele�ci�o. Popielski uni�s� g�ow� i natrafi� jedynie na pogardliwe spojrzenie gipsowego Sokratesa.

��Myszy tu u pana harcuj�, co, B�jko? � Uni�s� r�k� w rozkazuj�cym ge�cie. � A teraz z powrotem do kuchni! Tam sobie porozmawiamy!

Rozsadza�a go euforia. Gra�y pot�nie triumfalne tuby. Stara� si� je wyt�umi�, poniewa� ich d�wi�k nie tylko upaja�, ale te� poniewiera� i upokarza�. Zawsze je s�ysza� przed epileptycznym atakiem. Euforia i epilepsja. Nieod��czne siostry � jedna roz�wietla umys�, druga � rzuca w b�oto.

B�jko usiad� w kuchni na krze�le wskazanym przez Popielskiego. Detektyw przesun�� w bok ci�k� maszyn� do pisania i po�o�y� obok niej Bibli�. Potem si�gn�� do biurka i jeszcze raz przejrza� papiery schowane w gazetach. Widnia�y na nich matematyczne obliczenia i wzory, kt�re, jak stwierdzi�, dotyczy�y ci�g�w i teorii liczb.

Kilkana�cie minut siedzia� przy biurku w milczeniu i przerzuca� kartki hebrajskiego Starego Testamentu. Strona po stronie. Wiele wyraz�w by�o podkre�lonych, na marginesie k��bi�y si� s�upki rachunk�w, na kt�rych literom przypisano liczby. By�y to rachunki gematryczne.

Tr�by gra�y i cich�y. Popielski uni�s� ksi�g� i wytrzepa� z niej trzy kartki. Wypisano na nich wyrazy hebrajskie. Jeden pod drugim. Tworzy�y kwadraty, kt�rych d�ugo�� boku mog�a by� liczona w literach. Jeden z kwadrat�w dotyczy� Luby Bajdykowej, inny � Lii Koch�wny. A jeszcze inny � Chai Lejbach. Spojrza� na B�jk� z u�miechem.

��Ja mam alibi � powiedzia� spokojnie matematyk.

��Podwa�� ka�de pa�skie alibi. � Popielski zapali� papierosa i spojrza� na kotar� w drzwiach sypialni, kt�ra nagle zafalowa�a od przeci�gu.

��Tego alibi pan na pewno nie podwa�y. Wstyd panu na to nie pozwoli.

Coraz g�o�niejszy d�wi�k natarczywie wibrowa� Popielskiemu w uszach. Mo�e to rzeczywi�cie zapowied� ataku? Kilka dni wcze�niej w popadaczkowym �nie w domu Szaniawskiego po tamtej pami�tnej nocy widzia� to co teraz. Dok�adnie to co teraz � on sam siedzi na krze�le w pokoju wype�nionym kartkami z wzorami matematycznymi. Przeci�g porusza gwa�townie kotar� wisz�c� w drzwiach. Ta faluje coraz szybciej, a� w ko�cu urywa si� i frunie jak perski dywan. Rozlega si� huk.

W rzeczywisto�ci ca�a ta scena rozegra�a si� teraz prawie tak samo. Ale w wizji za kotar� sta� wysoki m�czyzna w meloniku. W tej dziwnej wizji Popielski patrzy� na Popielskiego. Teraz, w rzeczywisto�ci, patrzy� na Renat� Sperling. Sta�a w przej�ciu i otrzepywa�a skromn� sukienk� z grudek gipsu, kt�re pozosta�y po rozbitym popiersiu Sokratesa.

��Ona jest moim alibi � powiedzia� B�jko. � Chyba nie wsadzisz swojej ukochanej za wsp�udzia�.

Zapad�a cisza. Umilk�y triumfalne tr�by.

POPIELSKI WSTA� I SPOJRZA� RENACIE PROSTO W OCZY. By� ciekaw, czy dostrze�e w nich zak�opotanie, niepok�j, a mo�e uwodzicielski fa�sz, udawan� s�odycz. Nic w nich jednak nie ujrza� poza �zami. Opu�ci�a wzrok.

Usiad� z powrotem na krze�le. By� spocony, ale nie z powodu upa�u i gwa�townych ruch�w, jakie wykonywa� w ci�gu ostatnich minut, kiedy wyciera� pod�og� B�jk� i przeszukiwa� jego mieszkanie. Pot wysi�ku fizycznego i wysokiej temperatury jest ciep�y, jego za� oblewa�a zimna fala. Ca�y by� skuty lodem.

��Co pan ma na my�li, doktorze B�jko � odwr�ci� si� bokiem do Renaty � m�wi�c �alibi� i �wsp�udzia��? Wsp�udzia� w czym niby, m�j panie?

B�jko u�miecha� si� szeroko. Sk�ra na jego twarzy i g�owie naci�gn�a si� mocno, a wok� myszki na �ysinie pojawi�o si� r�owe zabarwienie.

��Nie zabi�em tych kobiet, lecz przewidzia�em ich �mier�. Jest ona zakodowana w kwadratach magicznych, kt�re prawdopodobnie pan rozszyfrowa�, bo jak�e inaczej by pan do mnie trafi�? Jest pan matematykiem! Kt� inny by cokolwiek wiedzia� o funkcjach mierzalnych? Ale� do rzeczy. Skoro przewidzia�em �mier� tych kobiet, to mia�bym nie przewidzie�, �e mog� by� podejrzanym? Zadba�em zatem o alibi, kt�rego dostarcza mi panna Sperling. Gdyby chcia� je pan podwa�y�, musia�by udowodni�, �e panna Sperling k�amie. A gdyby to pan udowodni�, oskar�ono by j� o wsp�udzia�. A pan chyba nie chce, by panna Sperling by�a ci�gana po s�dach. Proste wynikanie logiczne, nieprawda�, mon cher? A ponadto chybaby pan nie chcia�, aby pa�ska kochanka zosta�a uznana in publico [65] za popularn� panienk�, kt�ra chowa si� na szafie z obawy przed zdemaskowaniem? � O czym on m�wi? � Popielski nie spojrza� nawet na kobiet� wci�� stoj�c� w drzwiach. � Jakie� to alibi, panno Sperling?

��Towarzyszy�am nieustannie Leonowi B�jce � wyrecytowa�a Renata ze wzrokiem wbitym w ziemi� � przez ca�y dzie� 10 kwietnia oraz noc z 10 na 11 kwietnia, a tak�e przez ca�y dzie� oraz noc z 30 kwietnia na 1 maja.

By�y to daty pope�nienia obu zbrodni. Popielski czu�, �e jego szcz�ki s� wci�� skute lodem. Zimna fala potu doprowadzi�a go ju� do dr�enia. R�ce zacz�y mu dygota�, a obcasy but�w � wystukiwa� na deskach pod�ogi dziki rytm. Wiedzia�, �e za chwil� B�jko ze z�o�liwym zadowoleniem zarejestruje jego wzburzenie. B�dzie z niego szydzi� w duchu. B�dzie si� natrz�sa� z zazdrosnego i zdradzonego kochanka, kt�remu on, B�jko, przyprawi� rogi.

Popielskiemu przyszed� do g�owy tylko jeden spos�b, by wybrn�� z honorem. Istnia�a prosta, radykalna i drastyczna metoda, by pokaza� Renacie, kto tu jest jej prawdziwym zdobywc�. Spos�b na zaznaczenie zwierz�cej dominacji jednego samca nad drugim. Wystarczy�o sw�j teren zaznaczy� moczem i obryzga� nim rywala.

Podszed� do B�jki, wycelowa� w jego g�ow� i spojrza� mu g��boko w oczy.

��Na ziemi�!

Kiedy matematyk opad� na pod�og� i z niejakim trudem skrzy�owa� po turecku grube nogi, Popielski wszed� na krzes�o, stan�� nad rywalem i rozpi�� rozporek.

��Zobacz, co ja z nim teraz zrobi� � powiedzia� do Renaty. � Jest moim niewolnikiem, moim psem!

Nie zrobi� jednak nic. Zrobi�o mu si� niedobrze. Sapi�c jak astmatyk, zszed� wolno z krzes�a i usiad� na nim. B�jko chichota�, Renata Sperling patrzy�a na Popielskiego. D�ugo, powa�nie i bezlito�nie.

��Zakocha�am si� w panu � m�wi�a cicho � ju� przed laty, kiedy by�am gimnazjalistk�. Marzy�am o pa�skich silnych d�oniach, �ni�am o pa�skich ustach. Pisa�am do pana listy, kt�re p�niej skrycie pali�am. Wymyka�am si� w nocy z domu, by sta� pod pa�skimi oknami. Nie potrafi�am pana w sobie rozkocha�, nie wiedzia�am, jak to si� robi. By� pan nieprzyst�pnym polskim profesorem, a ja sierot�, chud�, nerwow� �ydowsk� maturzystk�� Samotn� w tym przekl�tym mie�cie, poni�an� przez nauczycielki, znienawidzon� przez kole�anki z bursy�

��A teraz to nabra�a� ju� ��kowej m�dro�ci, co? � Popielski gorzko si� u�miechn��. � Teraz ju� wiesz, jak rozkocha� w sobie m�czyzn�? To nie jest trudne. Kiedy taka lalka jak ty zatrzepoce rz�sami, m�czy�ni ju� po sekundzie marz� tylko o jednym � o tym, by by� twoj� podwi�zk�.

��Opowiem co� panu o moich ostatnich tygodniach w Stratynie. � Renata jakby nie s�ysza�a tej uwagi. � Hrabia Bekierski dobija� si� godzinami do mojego pokoju. A potem, wiedz�c, �e patrz� przera�ona przez dziurk� od klucza, czyni� sobie zado��, kwicza� i strzyka� na moje drzwi. Kiedy spotyka� mnie na korytarzu, wyci�ga� natychmiast przyrodzenie i usi�owa� mi je wcisn�� w d�o�. Tego dnia, kiedy znikn�a jego matka, hrabina Bekierska, zrzuci� spodnie, chwyci� mnie za w�osy i zmusi�, bym ukl�k�a. Na takie poha�bienie nie pozwoli� jednak kamerdyner Stanis�aw. Odepchn�� hrabiego, a ja uciek�am. Wtedy ruscy bandyci skr�powali Stanis�awa, a hrabia poci�� mu twarz szpicrut�. Tego samego dnia w �cis�ej konfidencji zawi�z� mnie motocyklem do Rohatyna le�niczy z Pukowa. Do Lwowa dotar�am poci�giem. Tam zamieszka�am u Marianny Stoleckiej na Lindego. Zaprzyja�niona z ni� by�am od czasu, kiedy jeszcze przebywa�a w Stratynie jako rezydentka i dama do towarzystwa pani hrabiny. We Lwowie odnalaz�am pana na uniwersytecie, przysz�am na wyk�ad i b�aga�am, by pan odnalaz� hrabin�. Ale pan odm�wi�. Po tygodniu postanowi�am wr�ci� do Stratyna po moje rzeczy. Wiedzia�am od Stanis�awa, z kt�rym cz�sto telefonowa�am, �e nic z�ego mnie tego dnia nie spotka� U hrabiego odbywa� si� bowiem dwudniowy mityng polityczny narodowc�w, na kt�rym on sam mia� zosta� desygnowany na kandydata na pos�a na sejm z okr�gu lwowskiego. I jak postanowi�am, tak zrobi�am. W drodze do Stratyna spotka�am pana na dworcu w Chodorowie. A potem sta�o si� nad rzek� to, co si� sta�o� Takie by�y moje dni. B�l i ha�ba�

��To wyborne, cha, cha! � B�jko roze�mia� si� prowokacyjnie. � Posiad�e� j� pan nad t� rzek�?

��Wr�ci�am do Lwowa na ulic� Lindego � ci�gn�a spokojnie Renata. � A tam pewnego dnia zjawi� si� hrabia Bekierski. Marianka Stolecka od dawna by�a jego utrzymank�. Przychodzi� do niej pod nieobecno�� gospodyni. Nie wiedzia�am nic o tym romansie, dop�ki nie przyszed� na Lindego. Jak wida�, najwi�ksze nawet przyjaci�ki maj� przed sob� brudne tajemnice� Bekierski przyszed� zatem, by� dla mnie bardzo mi�y i proponowa� opiek� finansow�. Przerazi�am si�, uciek�am wtedy i szuka�am pana gor�czkowo. Tylko pan m�g� mi pom�c� Znalaz�am pana w tej pod�ej knajpie, chyba knajpie Gutmana, tak? Poszli�my do s�par�, w kt�rym m�j ukochany nauczyciel, pan profesor Popielski, zamieni� si� w znienawidzonego prze�ladowc�, w hrabiego Bekierskiego. M�j dystyngowany d�entelmen rzuci� si� na mnie i wepchn�� mi �apy pod sukienk�. Co mog�am wtedy uczyni�? Musia�am pojecha� na Zadw�rza�sk� � wskaza�a g�ow� na B�jk� � do tej kreatury�

��No, no, nie przesadzaj, moja droga. � Kreatura rozpromieni�a si�. � Nie by�o ci u mnie znowu� tak �le�

��Nigdy nic mnie z nim nie ��czy�o, prosz� mi wierzy�, on sam wystraszy� si�, kiedy mu dla ochrony powiedzia�am, �e jestem pod pa�sk� opiek�. � Renata nie podnios�a g�osu ani o ton. � Pozna�am go wcze�niej w Stratynie w ten sam dzie�, kiedy znikn�a hrabina Bekierska. Rozmawia� z hrabi�, mnie r�wnie� o ni� wypytywa�. Zostawi� mi wizyt�wk�, abym do niego zadzwoni�a, gdybym si� czego� dowiedzia�a. Mia�am t� wizyt�wk� ca�y czas w torebce� Wizyt�wk� z adresem� Si�gn�am po ni� w knajpie Gutmana� By� to jedyny adres, jaki zna�am w tym mie�cie� Mog�am si� uda� tylko tam�

��Widzicie, ile mo�e zdzia�a� g�upia wizyt�wka? � B�jko �mia� si� weso�o, rozsun�� po�y szlafroka i klepa� si� po sinych udach. � I przysz�a do mnie zal�kniona dziewczyneczka � szydzi�. � Zdesperowana i troch� uwodzicielska�

��To zboczone bydl� � Renata wci�� nie odrywa�a wzroku od Edwarda � powiedzia�o, �e mnie przenocuje, pod jednym wszak�e warunkiem: je�li pozwol� si� zahipnotyzowa� i dam mu alibi. Zgodzi�am si�. Hipnoza nie podzia�a�a.

��Spa�a� jak zabita! � krzykn�� B�jko.

��Sp�dzi�am u niego tylko jedn�, nieprzespan� noc na kanapie, a rano wr�ci�am do Marianki Stoleckiej. Bekierski w�a�nie od niej wyszed� w interesach. Wtedy pan do mnie przyszed� z kwiatami i z przeprosinami. Dalej ju� pan wszystko wie. Nasz romantyczny wiecz�r, potem pi�kny poranek u tego dziwaka, pa�skiego przyjaciela, a potem ja, wystraszona atakiem pa�skiej choroby, uciek�am zn�w do tej pod�ej kreatury� Do kogo mog�am p�j��? Do Marianki, kt�ra by�a kochank� hrabiego? Do pana? Nikogo innego nie zna�am� O wielkiej za�y�o�ci z moimi kole�ankami gimnazjalnymi � roze�mia�a si� drwi�co � ju� panu m�wi�am, a zreszt� one dawno powychodzi�y za m��� Musia�am si� gdzie� zatrzyma�, wszystko przemy�le� Ba�am si� pana, pa�skiej choroby, ba�am si� ca�ego �wiata� Zn�w tu przysz�am. Obieca� mi, �e nie b�dzie mnie ju� n�ka�. By� dla mnie nawet dobry. Prosi� o drugie alibi. Ju� pan zna moj� histori� � Podesz�a do Popielskiego szybko i poca�owa�a w usta. � Nie odtr�caj mnie, Edwardzie � szepta�a. � Chcesz, to wszystko dla ciebie zrobi�! Mo�esz mnie nawet wzi�� tutaj, w sypialni! Do ciebie nale��, Edwardzie! Cofn� to alibi, ale nie m�wmy o tym! Teraz nie chc� my�le�, teraz chc� mie� tylko ciebie� Teraz ci� czym� obdarz�

Renata ukl�k�a i wpatrywa�a si� w niego. Jej zielone oczy zrobi�y si� ciemne.

��Ju� wczoraj rano mnie czym� obdarzy�a� � odezwa� si� wreszcie Popielski. � Tw�j hojny dar to syfilis od Luby Bajdykowej via Leon B�jko.

Renata Sperling wsta�a, a potem z trudem wytaska�a z sypialni ci�k� waliz�. Po chwili na schodach rozleg� si� stukot jej pantofli.

POPIELSKI POCZU�, �E POT PRZESTAJE MU P�YN�� PO PLECACH. Zdj�� zatem koszul�, w�o�y� r�k� pod mokry opatrunek i chusteczk� otar� � nie bez b�lu � twarde strupy i rany nie pokryte jeszcze ca�kiem b�on� zagojenia. Podszed� do kranu i nala� sobie wody. Potem zapali� papierosa i przygl�da� si� d�u�sz� chwil� swojemu przeciwnikowi.

��Ju� jej nie ma, B�jko. W sin� dal odesz�o pa�skie alibi�

��Wr�ci tu, zapewniam pana. � Matematyk zn�w otuli� si� szlafrokiem. � One zawsze wracaj�.

��Nie wr�ci i nie b�dzie �adnego alibi. � Popielski usiad� za biurkiem. � A pan tu zostanie z tymi kwadratami magicznymi � postuka� palcem po kartkach papieru � kt�re ja nazwa�bym nieco inaczej. W j�zyku prawa to s� dowody pa�skiej zbrodni, B�jko. Zabi� pan Lub� Bajdykow� i Lij� Koch�wn�, a ja pana za to w�a�nie aresztuj�. I zaci�gn� do krymina�u, a tam wrzuc� do najciemniejszej i najbardziej zakaraluszonej celi. I wie pan, co wtedy zrobi�? Zostawi� tam pana na d�u�ej i nie b�d� si� panem wcale zajmowa�.

��A co pan b�dzie wtedy robi�? � B�jko wci�� si� u�miecha�. � Gdy ja b�d� urz�dza� wy�cigi karakon�w?

��Odszukam wtedy twoje alibi. � Popielski z przyjemno�ci� zaci�gn�� si� papierosem. � Znajd� Renat� Sperling i z ni� porozmawiam. Kilka minut zupe�nie mi wystarczy. A ona odwo�a t� g�upi� wyliczank� � zacz�� m�wi� cienkim g�osem � �dnia tego a tego towarzyszy�am panu Leonowi B�jce et cetera�. A je�li nie wystarczy mi tych paru minut na przekonanie Renaty Sperling, to po�wi�c� jej par� dni, mo�e tygodni, mo�e miesi�cy� Ale w ko�cu twoje alibi pry�nie.

��Jeste� bardzo uparty! � Matematyk z jakim� z�o�liwym u�miechem r�wnie� przeszed� na form� �ty�.

��To z�e s�owo, B�jko. � Popielski przekr�ci� kilkakrotnie sygnet na palcu. � To bardzo nieodpowiednie s�owo. A wiesz, jakie jest w�a�ciwe? Greckie s�owo triops. Ot� oznacza ono �posiadaj�cy trzecie oko�. To jestem ja. Nie rozgl�dam si� na boki, id� tylko w t� stron�, w kt�r� patrzy moje policyjne oko. A ono m�wi: Zabi� matematyk? Masz przed sob� matematyka! Zabi� zboczeniec? Masz przed sob� zbocze�ca! Morderca wys�a� kwadraty magiczne, w kt�rych zaszyfrowa� informacje o zabitych kobietach? Oto w biurku zbocze�ca matematyka znalaz�e� w�a�nie te kwadraty! Czego chcesz wi�cej? Niczego! � Odetchn�� po tym solilokwium [66]. � No, ubieraj si�, B�jko, i nie pr�buj �adnych sztuczek! Pami�taj, ca�y czas na ciebie patrz� moim trzecim okiem.

��Wierzysz tej kurwie, �e jestem zbocze�cem? � M�czyzna siedzia� bez ruchu. � Wierzysz, �e naprawd� nie mia�a ze mn� do czynienia? Chcesz, abym ci udowodni�, �e si� ze mn� gzi�a jak bura suka? Powiem ci zatem, co ona najbardziej lubi w ��ku, a ty sam wtedy uznasz, czy k�amie, czy m�wi prawd�! Ona lubi, jak si� jej wciska�

Popielski powsta� i chwyci� B�jk� za k�dziory, kt�re si� bujnie krzewi�y po obu stronach jego czo�a. Szarpn�� nim tak mocno, �e prawie go uni�s� w powietrzu, przyci�gn�� do biurka, po czym rozgni�t� mu nos o �liski blat.

W d�oniach tkwi�y mu pojedyncze wyrwane k�aki. Podszed� do zlewu i umy� r�ce pod kranem, a B�jko wci�� le�a� na biurku i cicho j�cza�, trzymaj�c si� obur�cz za g�ow�. Ka�u�a krwi z jego rozbitego nosa zbli�a�a si� do kartek le��cych na stole i do otwartej Biblii. Popielski odsun�� ksi�g�, a trzy kwadraty magiczne wsun�� do koperty, kt�r� by� znalaz� w szufladzie biurka. Uczyni� to ostro�nie, by nie zamaza� �lad�w daktyloskopijnych. Potem wci�gn�� koszul� na poraniony grzbiet.

��Idziemy! � powiedzia�, zapinaj�c guziki. � W�� lepiej spodnie i nogawki wci�nij w skarpety. Zr�b sobie pumpy. To nic mi�ego, jak karakony i paj�ki w celi �askocz� odn�ami go�� sk�r�.

��Identyczne kwadraty magiczne Lii Koch�wny i Luby Bajdykowej ma jeszcze kto� inny, nie tylko ja. � B�jko westchn��, wci�gaj�c krew kapi�c� mu z nosa � Kto�, kto jest r�wnie� matematykiem. To dopiero zboczeniec! Studiowa�em z nim razem w Kazaniu�

NAD LWOWEM ZAPAD�A DUSZNA BEZGWIEZDNA NOC. Ludzie otwierali okna i oddychali g��boko. W dzielnicach zwarto zabudowanych kamienicami wci�gali w p�uca zgni�� wo� piwnic i �ar rozpalonych za dnia mur�w. W usta i w k�ciki oczu pcha�y si� ma�e muszki, na wilgotnych szyjach l�dowa�y tn�ce komary, ze szpar kuchennych pod��g wype�za�y szczypawice. M�czy�ni rozpinali mokre koszule, kobiety unosi�y bezwstydnie po�y sukienek, dzieci lunatykowa�y po kuchniach w poszukiwaniu wody i kompotu. Na balkonowych prowizorycznych pos�aniach le�a�a sk��biona po�ciel, w otwartych oknach wisia�y namoczone prze�cierad�a, a na podw�rkach za �mietnikami le�a�y bezpa�skie psy ze sm�tnie wywieszonymi ozorami. Mieszka�cy dzielnic willowych wdychali czerwcowe aromaty ogrod�w, siedzieli na gankach z wachlarzami i ze szklaneczkami kwasu chlebowego, a zasypiali w ch�odzie i przewiewie letnich domk�w ogrodowych o oknach zabezpieczonych siatk� przed insektami.

Taki w�a�nie parterowy domek sta� na posesji in�yniera Miko�aja Bajdyka. Nie by� on jednak ani ch�odny, ani przewiewny, a zamkni�te na sta�e okna zamiast siatki mia�y grube kraty. W�a�ciciel, znany bogacz, sk�piec i samotnik, kaza� tu zwozi� ze swej fabryki beczu�ki ze zu�ytym olejem p�dnym i z zanieczyszczon� parafin�. Nie wiedzia�, jak wykorzysta� te bezu�yteczne odpady, ale my�l o wylaniu ich budzi�a w nim gwa�towny sprzeciw.

Dzi� po raz pierwszy znalaz� dla nich zastosowanie. Analizowa� je w�a�nie teraz, siedz�c noc� w zapchanym beczu�kami prowizorycznym magazynie. Pot�ne przedramiona wystaj�ce z podartego podkoszulka le�a�y p�asko na porysowanym no�em blacie sto�u. Jego oczy wpatrywa�y si� w wisz�ce u powa�y cia�o, do kt�rego bok�w przylega�y ciasno zwi�zane r�ce. Kiwa�o si� lekko, chwilami kr�ci�o si� wok� w�asnej osi, a kosmata lina skrzypia�a przera�liwie.

Zanim in�ynier Bajdyk zakneblowa� B�jk�, uwa�nie go wys�ucha�. Dowiedzia� si� wszystkiego, czego chcia�, o romansie matki z biednym matematykiem. Ten, wysmarowany od st�p do g��w olejem p�dnym, patrzy� na zapa�ki le��ce na stole i m�wi� nader ch�tnie. Opowiedzia�, jak pewnego dnia przyszed� do Luby Bajdykowej, by poprosi� o informacje o Lii Koch�wnie. Prostytutka zdradzi�a mu bowiem, �e korzysta cz�sto z us�ug Bajdykowej i �e nawet posiada u�o�ony przez ni� horoskop. B�jko k�ama�, �e Koch�wna jest jego krewn�, �e si� o ni� martwi i dlatego prosi o dat� jej �mierci. Oferowa� pieni�dze i m�wi� o swoich matematycznych odkryciach, kt�re mog� by� zastosowane w prorokowaniu. Luba Bajdykowa wcale si� jednak nie rozgniewa�a na natr�ta. By�a wtedy w dobrym humorze, chyba z powodu kwiat�w, kt�re B�jko jej wr�czy�, by zdoby� przychylno��. Tak, od dawna nikt jej nie da� kwiat�w. Najpierw troch� si� z nim droczy�a, a potem spojrza�a na niego przeci�gle, jej wielkie oczy pociemnia�y i powiedzia�a mu wszystko, co wyczyta�a z horoskopu Lii Koch�wny. Patrzy�a na niego z lekkim u�miechem. B�jko wiedzia�, �e od dzi� zrobi dla niego wszystko. Nie trzeba z ni� by�o nawet obcowa�, wystarczy�o przytuli�.

In�ynier Bajdyk wpatrywa� si� teraz w g�ow� matematyka zwisaj�c� nad beczk� oleju p�dnego i my�la� o uczuciach matki. Przypomnia� mu si� jeden z jej nielicznych list�w, adresowanych nieudolnym pismem i wysy�anych na naftowe pola w Teksasie. �Pozna�am mi�ego pana. Troch� m�odszy ode mnie�. Bajdyk wspomina� teraz jej s�owa i ze spokojem wpatrywa� si� w czubek jego g�owy. W rozleg�y p�at sk�ry poro�ni�ty w�osem przypominaj�cy italski but. �Nazywam go moj� Myszk�� � pisa�a matka.

Spojrza� teraz na nogi B�jki przymocowane pod sufitem i analizowa� s�owa, kt�re us�ysza�, zanim jeszcze go zakneblowa�. � Za co chce mnie pan torturowa�? Ze zabi�em t� m�od� �yd�wk�? By�a pa�sk� kochank�? Nie, widz�, �e nie za to� Za to, �e zabi�em pa�sk� matk� No c� Ona wiedzia�a, �e nied�ugo umrze. Prosi�a, abym skr�ci� jej cierpienie. Gw�d� wbity w mlecz zabija momentalnie, a ja wiedzia�em, jak dotrze� do jej mlecza. Znam si� troch� na anatomii� Zabi�em z mi�o�ci. Zaprosi�em j� na ten strych� �Czeka tam na ciebie niespodzianka� � zapewnia�em� A tam czeka�a na ni� dobra �mier� Kt� m�g� j� bezpieczniej przewie�� na drugi brzeg ni� ja � cz�owiek, kt�rego na tej ziemi najbardziej ukocha�a?

�Nie powinien by� tego m�wi� � my�la� Bajdyk, patrz�c teraz w mrugaj�ce oczy B�jki. � Nie powinien m�wi�, �e moja matka kocha�a bardziej jakiego� przyb��d� ni� rodzonego syna�. W jego przekl�tych s�owach us�ysza� nocne poj�kiwania matki i sapanie kolejnych �wujk�w�. Us�ysza� sw�j p�acz, gdy budzi� si� noc� i wspina� na jej ��ko, z kt�rego zrzuca�a go jednym kopni�ciem.

Ci�ko oddychaj�c, wszed� na st�, kt�ry zatrzeszcza� i rozko�ysa� si� pod jego ci�arem. Si�gn�� po lin�, rozpl�ta� w�ze� i zacz�� powoli opuszcza� ci�ar. G�owa B�jki zbli�a�a si� do powierzchni oleju. Wisz�cy patrzy� na Bajdyka rozpalonym wzrokiem � na jego stopy pokryte brudem, kt�ry w�ar� si� ju� w sk�r�, na go�y brzuch wylewaj�cy si� znad paska spodni, na siw� szczecin� na policzkach, na zrogowacia�e palce rytmicznie popuszczaj�ce lin�.

�Tak wygl�da Charon� � pomy�la� B�jko i zanurzy� si� w ciemnych odm�tach Styksu.

POPIELSKI ODSUN�� SZACHOWNIC�, na kt�rej od godziny �wiczy� rzadko ju� dzi� rozgrywan� parti� w�osk�. Ods�oni� okno. Poranek by� do�� ch�odny i rze�ki. Przez drzwi gabinetu s�ysza�, jak Hanna na jego polecenie napuszcza wody do wanny i zaczyna swoje codzienne godzinkowanie � g�osem zrazu cichym i zawstydzonym, kt�ry za chwil� spot�nieje i wywo�a u Leokadii przelotn� migren�.

Plan, kt�ry powzi�� w mieszkaniu B�jki, by� bardzo ryzykowny � jak gra kombinacyjna, kt�r� zastosowa� w ostatniej partii z samym sob�. Rozs�dek podpowiada� mu, by odda� domniemanego morderc� policji, honor i z�o�ona obietnica � by go odda� Bajdykowi. Z tym drugim wi�za�o si� zagro�enie, �e w razie wykrycia ca�ej intrygi przez Kocowskiego na zawsze mo�e si� po�egna� z prac� w policji, nie m�wi�c ju� o mo�liwym procesie s�dowym za utrudnianie pracy organom porz�dku publicznego. Mia�o ono jednak niezaprzeczalny plus: dotrzyma�by s�owa danego in�ynierowi, ocali� sw�j honor i zainkasowa� od niego pot�ne, �generalskie� honorarium. �Mam zatem morderc� i wracam do policji! Nawet je�li nie potwierdzi on swej winy na oficjalnym policyjnym przes�uchaniu i wbrew mocnym poszlakom b�dzie si� upiera� przy swej niewinno�ci, to i tak�sprawa Hebraisty�, a mo�e lepiej�sprawa kwadrat�w magicznych�, b�dzie moim sukcesem. Wina B�jki jest a� nadto oczywista: zna� obie ofiary, z jedn� i z drug� ��czy�y go stosunki intymne, zdj�cia pornograficzne i sam wygl�d predestynuj� go do miana zbocze�ca. A przede wszystkim tworzy� kwadraty magiczne, swoiste nekrologi swoich ofiar! Czeg� chcie� wi�cej? No, mo�e tylko przekonuj�cego motywu� Ale to sprawa s�du, nie moja. Ja swoje zadanie wykona�em: dostarczy�em podejrzanego. Co mnie to obchodzi, czy s�d uzna go za szale�ca, kt�ry morduje, by potwierdzi� wydumane i nie do ko�ca jasne teorie, czy za wyrachowanego zbrodniarza, kt�ry z tych� powod�w na zimno zaplanowa� swe zbrodnie? Wa�ne, by nie puszczono go wolno, a to jest niemo�liwe! Co mnie do tego, jaki dostanie wyrok o ile tylko go ska��? Jutro us�ysz� triumfalne dzwony � my�la� w uniesieniu � kiedy b�d� �ciska� r�k� komendantowi Grabowskiemu wr�czaj�cemu mi policyjn� blach�. A potem min� dni, miesi�ce, a mo�e lata, a ja cierpliwie b�d� czeka�, a� nadejdzie w�a�ciwy moment na z�o�enie nieoczekiwanej nocnej wizyty J�zefowi hrabiemu Bekierskiemu�.

Wszed� do �azienki, zrzuci� na pod�og� lekki jedwabny szlafrok i spojrza� na swoje odbicie w lustrze. Z�amany nos upodabnia� go do boksera. Odwr�ci� si� bokiem do lustra i z zadowoleniem stwierdzi�, �e brzuch straci� swoj� wypuk�o��. Stan�� ty�em do swego odbicia, podni�s� d�o� z ma�ym lusterkiem i ogl�da� w nim przez chwil� plecy. By�y pokryte sinor�owymi wypuk�ymi bliznami, a brzegi ran pozostawionych przez zardzewia�e kolce drutu przypomina�y osobliwy rdzawy tatua�. Wszed� do wanny, usiad� na pi�tach i odkr�ci� kurek prysznicu.

W przedpokoju zadzwoni� telefon, Hanna przerwa�a �piew. Popielski zakr�ci� kran. Us�ysza� lekkie pukanie do drzwi.

��To bardzu wa�ny � szepn�a Hanna do dziurki od klucza. � Dzwoni pan Bajdyk On musi trochi zapa�kany [69]� Ja jemu powiedzia�a�

��Ju� wychodz�! � krzykn��. � Niech Hanna od�o�y s�uchawk� na stolik! S�yszy Hanna? Na stolik, nie na wide�ki!

W�o�y� szlafrok i wyszed� do przedpokoju, zostawiaj�c za sob� mokre �lady ku zgrozie Hanny, kt�ra patrzy�a na wszystko z niedowierzaniem.

��Teeen, jak mu taaam, cholera, teeen B�jko� Zdech� jak pies � Popielski us�ysza� be�kotliwy g�os Bajdyka. � Nie wieem, jak to si� sta�o�

��Przyzna� si� do winy?

��Taak, i jedn�, i druug� ukatruupi�� A pootem gada�, �e winni s� dzieeennikarze�

Winni czego?

��No jak, kurwa, czego?! � Bajdyk w swym krzyku przesta� przeci�ga� sylaby. � Ich �mierci�

��Wyt�umacz to bli�ej!

Rozleg� si� sygna� ci�g�y. Popielski wcisn�� wide�ki.

��A widzi pan, �e to jaki� nachirany [70] �achabunda [71]! � krzykn�a Hanna triumfuj�co. � Bih mel [72] A pan takich �lad�w tu mokrych narobi�!

�Wsp�udzia�!� � szepn�� jaki� demon w g�owie Popielskiego. Dostarczenie mordercy ofiary to wsp�udzia�. Zagro�ony kar� wielu lat wi�zienia. Opar� si� o �cian� i zamkn�� oczy. Wszystko wymkn�o si� spod kontroli. Teraz trzeba dostarczy� s�dowi innego zab�jc�. Trzeba ocali� samego siebie.

Si�gn�� po telefon. Po��czy� si� z Bajdykiem i wypowiedzia� jedn� tylko fraz�.

��Podwaja pan �generalskie� honorarium.

��Taaak jest, szefuu�ciu. Dziesi�� tysiaaaczk�w � odpowiedzia� in�ynier.

��A potem jeszcze wi�cej. Du�o wi�cej, rozumiesz? Bardzo du�o kosztuje wywini�cie si� od stryczka.

��Ile tyyylko chcesz�

��B�d� nied�ugo. Nie ruszaj si� z domu.

Popielski starannie si� ogoli� i jeszcze staranniej ubra�. W�o�y� jasnopopielate popelinowe spodnie i be�owe trzewiki z guziczkami. Per�owego krawata nie zaci�ga� do ko�ca pod ko�nierzykiem bia�ej koszuli. Na ramiona narzuci� lnian� marynark�, na g�ow� � bia�y w�oski kapelusz.

��Dok�d�e idziesz, �e tak si� wystroi�e�? � Leokadia min�a go z fili�ank� pachn�cej kawy i usiad�a w salonie. � Jednak zadzwoni�a twoja pi�kna Renatka?

��Jestem um�wiony � odpar� Edward. � Ale nie z Renat� Sperling� Z kim� o wiele mniej powabnym i nie przywi�zuj�cym wielkiej wagi do higieny osobistej. A wcze�niej musz� napisa� na maszynie pewien list� Wiesz, jak uwielbiam stukanie w klawisze. � U�miechn�� si�.

Leokadia spojrza�a uwa�nie w zawarto�� swej fili�anki. By�a zbyt dystyngowana, by pokaza� kuzynowi swe zmieszanie. Zna�a go od dziecka i wiedzia�a, �e cz�sto k�amie, by j� zdenerwowa�. Wymy�la niestworzone historie, by j� pogn�bi�, a potem �mia� si� z tego pogn�bienia jak z najlepszego dowcipu.

Podnios�a na niego wzrok. Jego piwnozielone oczy nie by�y szydercze, nie by�y roze�miane. By�y takie jak zawsze. Spokojne, nieprzeniknione i zm�cone bezsenno�ci�. Nagle nabra�a pewno�ci, �e tym razem kuzyn jej nie ok�ama�.

Nie myli�a si�. Popielskiego czeka� bardzo pracowity dzie�.

J�ZEF HRABIA BEKIERSKI GWA�TOWNIE SI� OBUDZI�. Zaczerpn�� g��boko tchu i wci�gn�� do p�uc rozgrzane powietrze, kt�re tr�ci�o sianem i nawozem. Do stodo�y wpada�y pasma �wiat�a, roz�wietla�y k��by wiruj�cego kurzu i zamienia�y si� w jasne s�upy, kt�re zawsze mu si� kojarzy�y ze strumieniem wysy�anym przez filmowy projektor.

Te filmowe asocjacje skierowa�y jego my�li w stron� tajemnej kinematografii, kt�ra go najbardziej ekscytowa�a i kt�r� podziwia� w swej piwnicznej salce. Zaci�ga� tam takie m�ode, dorodne ch�opki jak ta, kt�ra teraz g�o�no chrapie przy jego boku, i kaza� im na�ladowa� zachowania rozpustnic na ekranie. Lubi� patrze� na przera�enie w wielkich, ciel�cych oczach rusi�skich dziewcz�t, gdy opiera� im r�ce na ramionach i zmusza�, by ukl�k�y u jego st�p. Ciskaj�c monety na ich twarze i zalane �zami policzki, stara� si� zarejestrowa� ten znamienny moment, gdy przera�enie ust�puje chciwo�ci i udawanemu po��daniu. Potem dop�aca� jeszcze za inne zachowania � takie, kt�rych na darmo by szuka� w tw�rczo�ci pornograficznych wytw�rni. Najbardziej go podnieca�y ostatnie chwile � kiedy dziewcz�ta wychodzi�y z piwnicy, cz�sto ku�tykaj�c i krztusz�c si� od �ez, krwi i �liny. Gdyby je w�wczas wezwa� z powrotem, natychmiast by wr�ci�y i zrobi�y wszystko, czego by zapragn��. Ale to i tak nie roz�adowa�oby jego po��dania By�o ono tak wielkie, �e ekstaza mog�a nast�pi� jedynie w�r�d �miertelnych drgawek.

Podni�s� si� na �okciu. Obna�y� krta� i uda dziewczyny. Zacharcza�a przez sen. Tak, gdyby mu tylko wczoraj wystarczy�o odwagi, dziewka le�a�aby teraz w ciszy i nie wydawa�aby z siebie tych chrapliwych j�k�w. Fioletowe pr�gi na jej szyi, kt�re wykwit�y wczoraj pod jego palcami, by�yby teraz pewnie czarne. T�uste, trz�s�ce si� szynki, w kt�re wczoraj wrzyna�y si� jego naostrzone pilnikiem paznokcie, by�yby teraz lodowate. Pomasowa� si� powoli po kroczu. �Kiedy� nadejdzie ta chwila � my�la� � jedna z tych suk rozsi�dzie si� na mnie wygodnie, a kiedy zacznie skaka� i rz�zi�, m�j rosyjski siepacz jednym ci�ciem odetnie jej g�ow�. A ona dalej, jak kura, b�dzie si� rzuca�a w drgawkach, dostarczaj�c mi zakazanej rozkoszy�.

Naci�gn�� spodnie i pogardliwym ruchem rzuci� banknot pomi�dzy rozlane cycki �pi�cej kobiety. Zdejmuj�c z koszuli �d�b�a, �mia� si� w duchu � wyobra�a� sobie sytuacj�, kiedy ta maciora si� obudzi, przekr�ci na bok, a banknot wpadnie w siano. Jak zabawnie b�dzie wtedy ry�a w kopcu, wypinaj�c pot�ny zad!

Ubra� si� i wyszed� ze stodo�y tylnymi wrotami, wychodz�cymi na pole �yta. Ruszy� miedz� w stron� g�stej brzeziny, za kt�r� rozpo�ciera� si� pi�kny widok na pa�ac. Poranne s�o�ce mocno przygrzewa�o. Przeci�gn�� si� tak mocno, a� zatrzeszcza�y mu ko�ci. By� szcz�liwy i przepojony poczuciem w�adzy. Jego pieni�dze zamieniaj� tych pozornie wolnych ch�op�w w skretynia�ych parob�w, a ich �ony w mokre lubie�nice. O tak, ma wielk� w�adz�, a b�dzie mia� jeszcze wi�ksz�!

Utwierdzi� si� w tym przekonaniu na widok kilku aut stoj�cych na podje�dzie pa�acu. Oto przyjechali go�cie, jego przyjaciele ze Stronnictwa Narodowego zaproszeni na polityczn� konferencj�! Troch� wcze�niej! Nie szkodzi, b�d� mieli wi�cej czasu na debat�, kt�ra ma wy�oni� kandydata do sejmu, i mo�e mu si� uda wszystkich przekona� do swojej kandydatury. On ju� im przedstawi odpowiednie argumenty i po dzisiejszym, ju� ostatnim, politycznym mityngu w Stratynie uczyni pierwszy krok w kierunku w�adzy: na pierwszym miejscu na li�cie narodowc�w, kandydat�w do sejmu z wojew�dztwa lwowskiego, pojawi si� jego hrabiowskie nazwisko!

Poprawi� i rozprostowa� pogniecione lniane ubranie. Przyczesa� w�osy i z uwielbieniem spogl�da� na pa�ac bielej�cy w porannym s�o�cu. Dwie z�bate baszty upodabnia�y go do �redniowiecznego zamczyska. Wszystko w nim i wok� niego by�o takie jak on sam � m�skie, kanciaste i twarde: zielone klocki �ywop�ot�w, prostok�tne okna, g��wne drzwi wej�ciowe ozdobione geometrycznymi ornamentami, kwadratowy podjazd z granitowych p�yt. Na jednej z wie�yc obraca� si� na wietrze kanciasty kogut ze strza�k�, na drugiej kurant zegara rozpocz�� suche, kr�tkie, metaliczne odliczanie.

Bekierski zdumia� si� liczb� uderze� kuranta. Po upojnej nocy straci� rachub� czasu. Spojrza� na samochody stoj�ce na podje�dzie. To nie mogli by� jego przyjaciele ze Stronnictwa Narodowego. �aden z nich nie przyjecha�by z a� pi�ciogodzinnym wyprzedzeniem. �aden nie dar�by si� tak g�o�no i nie rzuca� si� tak prostacko w stron� straty�skiego gospodarza. �aden z nich nie d�wiga�by ci�kich przedmiot�w, kt�re co chwila b�yska�y bia�ym �wiat�em.

��Jak pan hrabia skomentuje � wrzeszcza� jaki� suchotnik w rozche�stanej koszuli � najnowsze doniesienia prasy?!

��Czy obr�ci si� w proch � niewysoki i kr�py brunet odpycha� chudzielca pot�nymi �apskami � pa�ska polityczna kariera w Stronnictwie Narodowym?

��A z jakiego to niby powodu? � wykrztusi� Bekierski, nagle otoczony przez sfor� dziennikarzy, og�uszony i o�lepiony bia�ymi fleszami.

���Fa�szywy hrabia jest �ydem z matki �yd�wki! � czyta� dono�nym g�osem blondyn z don�ua�skim w�sikiem a la Fairbanks. � Hrabina Hanna Bekierska nazywa si� naprawd� Chaja Lejbach, twierdzi p. Leon B�jko, by�y oficjalista we lwowskim biurze ewidencyjnym, kt�ry przestudiowa� wszystkie tamtejsze akta. Dopiero w wieku lat dwudziestu dw�ch zosta�a adoptowana przez polsk� par� ma��onk�w. Jaki to mo�e mie� wp�yw na karier� polityczn� jej syna, cz�onka antysemickiego Stronnictwa Narodowego, kt�ry sposobi si� do kandydowania do sejmu? Czy uprzedzenia rasowe mog� zablokowa� t� drog�? Wszak jest p� � �ydem. Czy to dla narodowc�w znaczy�tylko p�-Zydem�czy�a� p�-�ydem�? Na te wszystkie pytania dotycz�ce naszych politycznych obyczaj�w b�dziemy odpowiada� na bie��co. Czytaj�Wiek Nowy�!�

Hrabia roztr�ci� dziennikarzy i pobieg� w stron� wej�cia do pa�acu. Ci dreptali za nim i wykrzykiwali wci�� te same zapytania.

Bekierski wpad� do budynku i zamkn�� drzwi od wewn�trz. Opar� si� o nie. Ka�dym nerwem cia�a czu� ciosy pi�ci i kopniaki, jakie dziennikarze wymierzali zamkni�tym odrzwiom. Rozbola�a go g�owa. Szczeg�lnie w okolicach ucha, a �ci�le m�wi�c: pod jego ma��owin�, p�cznia� jaki� wrz�d, kt�ry mia� chyba po��czenie ze �liniankami, poniewa� powodowa� nap�ywanie do ust gorzkiej �liny.

Hrabia zna� ten b�l i niesmak w ustach. Poczu� go kilka tygodni temu, gdy matka zdradzi�a mu tajemnic� swego pochodzenia. Czu� pieczenie w ustach, gdy ok�ada� j� ku�akami, gdy wypluwa� na ni� nadmiar kwa�nej �liny toczonej przez pobudzone w�ciek�o�ci� gruczo�y, gdy noc� � pod wp�ywem irracjonalnego impulsu � wpycha� j� do powozu, kt�ry mia� j� zawie�� do odleg�ej le�nicz�wki, gdzie powinna przebywa� a� do wybor�w do sejmu. Nie mog�a przecie� uczestnik�w politycznych mityng�w k�u� w oczy swoj� semick� urod�, kt�ra nagle po tym wyznaniu sta�a si� dla niego oczywista. Sta�a si� kl�tw� wypisan� na jej niegdy� szlachetnej twarzy.

Zagryz� doln� warg� i poczu� w ustach s�onawy smak krwi. Wtedy wszystko przesta�o go bole�. Sta� si� zimny, skamienia�y. Odgarn�� zje�one w�osy z lodowatego czo�a. Jego ruchy by�y pewne i szybkie. Musia� si� zastanowi� nad znalezieniem rozwi�zania nag�ej i nieprzyjemnej kwestii. �e problem rozwi��e, w to nawet nie w�tpi�. Musia� tylko przygotowa� oficjalne dementi i odczyta� je najpierw tym pismakom, a potem politycznym towarzyszom podczas dzisiejszego mityngu, do kt�rego pozosta�o mu zaledwie kilka godzin.

Wyda� polecenie s�u�bie, by wyniesiono dla dziennikarzy butl� domowego kwasu chlebowego i poproszono ich o pozostanie przed pa�acem, gdzie nied�ugo poznaj� jego stanowisko. Poszed� do gabinetu, na pogniecione ubranie zarzuci� bon�urk� i usiad� nad kartk� papieru. Nic mu nie przychodzi�o do g�owy. Rozgl�da� si� bezradnie po pokoju. Dojrza� sw�j blok listowy ozdobiony herbowym nadrukiem. Jego pierwsza strona by�a zapisana drobnym pismem kamerdynera. Stanis�aw � zgodnie z zaleceniami pana � zanotowa� na niej wszystkie po��czenia telefoniczne od godziny �smej wiecz�r poprzedniego dnia, czyli od momentu kiedy uda� si� na schadzk� do stodo�y. Na kartce by�y wyszczeg�lnione cztery po��czenia, wszystkie dok�adnie opisane: kto, kiedy i w jakiej sprawie.

BUTY HRABIEGO �LIZGA�Y SI� PO OGRYZKACH i obierkach walaj�cych si� na stopniach schod�w. Klatk� schodow� kamienicy na Zadw�rza�skiej 25 zasnuwa�a para z garnk�w, w kt�rych gotowa�y si� kalafiory i ziemniaki. Wydostawa�a si� ona z drzwi mieszka� otwieranych na o�cie� przez lokator�w, tylko bowiem w przeci�gu mo�na by�o znale�� och�od� od upa�u. I nieczysto�ci, i kalafiorowe wyziewy by�y jednak tylko drobnymi uci��liwo�ciami, na kt�re Bekierski nie zwraca� najmniejszej uwagi. Bieg� szybko, z zadowoleniem zauwa�aj�c, �e zdr�twia�e od kilkugodzinnej jazdy automobilem mi�nie odzyskuj� zwyk�� spr�ysto��.

W kieszeni marynarki czu� ci�ar pistoletu. By�o to obci��enie mi�e i pokrzepiaj�ce. Gwarantowa�o spe�nienie oczekiwa�. Hrabia poklepa� bro� przez materia� spodni. �B�jko � my�la�, pokonuj�c ostatni podest � odwo�a na pi�mie, z luf� przystawion� do potylicy, swe k�amliwe enuncjacje. A jutro, przekonany innymi ju� wymiernymi argumentami, wyst�pi wraz ze mn� na konferencji prasowej i wyja�ni, i� wszystko, co znalaz� na temat �ydowskiego pochodzenia pani hrabiny, jest jawn� nieprawd�, zwyk�� podst�pn� preparacj�, kt�r� chcia� zrobi� g�upi dowcip swojemu dawnemu koledze ze studi�w�.

Doszed� do drzwi na ostatnim pi�trze. Wyj�� pistolet i za�omota� kolb� w futryn�. Us�ysza� szmer. Drzwi si� otwar�y i stan�� w nich Edward Popielski rozebrany do bielizny.

��Zechce pan hrabia wybaczy� m�j osobliwy str�j � u�miechn�� si� przyja�nie � ale to z powodu gor�ca na tym poddaszu. Bekierski cz�sto zdumiewa� si� nie tym, czym powinien, lecz jakim� zupe�nym drobiazgiem. Kiedy niedawno matka mu oznajmi�a, �e jest �yd�wk�, hrabia w pierwszej chwili nie zarejestrowa� wagi tego wyznania, lecz skupi� si� na odpi�tej sprz�czce w jej lewym buciku. Z najwy�szym zdziwieniem pyta� sam siebie nie o to, dlaczego dopiero teraz poznaje mroczn� tajemnic� rodzinn�, lecz o to, dlaczego matka dot�d nie pozby�a si� tych niemodnych meszt�w ze sprz�czk�.

Tak i teraz nie zadziwi�a go wcale obecno�� Popielskiego, lecz co� zgo�a innego. Po pierwszym spotkaniu uwa�a� go za pedantycznego i higienicznego d�entelmena � ba, wr�cz dandysa! Bynajmniej nie za �achmyt�, kt�ry w opuszczonych gaciach stoi w progu cuchn�cego pomieszkania i sam �mierdzi pewnie niezgorzej.

Intuicja Bekierskiego by�a mylna. Od�r, kt�ry go teraz doszed�, nie bucha� z mieszkania ani od detektywa, lecz zza plec�w hrabiego.

Odwr�ci� si�.

By�o ju� za p�no na jakikolwiek ruch.

Na jego plecy zwali�o si� pot�ne cia�o. Usta i nos zatka�y mu jakie� lepkie d�onie. Sam nie wiedzia�, czy przytomno�� straci� od uderzenia g�ow� o pod�og�, czy od smrodu napastnika.

Ockn�� si� po dw�ch kwadransach. Okoliczno�ci tego przebudzenia w niczym nie przypomina�y tych porannych. Nie widzia� teraz b�ysk�w s�o�ca przebijaj�cych przez szpary stodo�y, lecz ostre �wiat�o lampy biurkowej skierowanej prosto w twarz; nie wci�ga� zapachu siana, lecz kwa�n� wo� �mietnika dochodz�c� z podw�rka przez otwarte okno; nie towarzyszy�a mu m�oda kobieta, w kt�rej oczach widzia� kupione za pieni�dze oddanie, lecz pot�ny �ysy m�czyzna wpatruj�cy si� w niego tak przychylnie jak buhaj w czerwon� p�acht� w czasie korridy.

W mieszkaniu rozchodzi�a si� dziwna chemiczna wo�, kt�r� hrabia sk�d� zna�. Chcia� wsta�, lecz nie m�g�. Szarpn�� si� mocno. Sznur wrzyna� mu si� w przeguby.

��Tak bardzo bym chcia� z panem d�u�ej porozmawia�, panie hrabio�

Popielski, ju� starannie ubrany w letni garnitur i kapelusz, siedzia� na krze�le w pozycji nietypowej. Brod� opiera� na d�oniach, a te na oparciu.

��O niczym innym nie marz�, jak o tym, �eby si� pana hrabiego zapyta�, jakie� to uczucie, gdy si� upokarza innego cz�owieka. � Si�gn�� po papierosa i wsun�� go do ust, lecz nie zapali�. � Och, nie, nie! � Uderzy� si� lekko po d�oni. � Nie pal teraz, Edwardzie, to mo�e by� tragiczne w skutkach dla tej kamienicy!

Bekierski patrzy� z niedowierzaniem na Popielskiego, kt�ry nagle zacz�� m�wi� sam do siebie.

���al, �e nie mam teraz czasu na filozoficzne pogaw�dki. � Detektyw wsta� i podszed� do wisz�cej kotary, kt�ra lekko falowa�a w przeci�gu. � Porozmawiamy jeszcze o upokorzeniu, o winie i karze� Zrobimy to wtedy, kiedy odwiedz� pana hrabiego w wi�zieniu, w pa�skiej celi, gdzie b�dzie pan przebywa� w towarzystwie ho�oty, kt�ra nienawidzi arystokrat�w. Odwiedz� pana i zapytam: jak si� czuje cz�owiek upokarzany codziennie? Dzie� w dzie� pranie skarpet kolegom spod celi, wyciskanie im pryszczy na jajcach i podcieranie w�ochatych dup�

��Ty parszywy psie! � Bekierski szarpn�� si� w�ciekle, ale sznur nie puszcza�. � Jeden m�j telefon zadecyduje o twojej karierze�

��Adwokat b�dzie ci� broni� � ci�gn�� z niewzruszonym spokojem Popielski � powo�uj�c si� na zbrodni� w afekcie. A s�d mu uwierzy, chyba �e udowodni� przed trybuna�em, �e zabi�e� z premedytacj�� Ale tak naprawd� s�d jest niewa�ny� To ja jestem twoim s�dzi�, a ja wiem, �e zabi�e� Leona B�jk� z wyrachowania. �eby mie� w�adz� nad lud�mi, tak jak mia�e� w�adz� nade mn� wtedy � nad tym urokliwym potokiem w twoich w�o�ciach�

��Co ty zmy�lasz, szujo! Nikogo nie zabi�em! A B�jko by� u mnie! M�wi� o spe�nieniu si� proroctwa liczb Charona! Chcia� mnie tym przekona� do swojej teorii, kiedy przyszed� �ebra� o pieni�dze!

��Wa�ne, by s�d uwierzy�, �e zabi�e� Leona B�jk�.

��Jeste� ob��kany!

��Zobacz sam!

Zza odsuni�tej kotary hrabia ujrza� straszny widok. Na �rodku pokoju, tu� obok �elaznego ��ka sta�o du�e wiadro, nad kt�rym wisia� cz�owiek. Ciemna powierzchnia przecina�a jakby wp� szyj� cz�owieka zanurzonego g�ow� w wiadrze.

Popielski wr�ci� do drzwi wej�ciowych i nas�uchiwa�. Potem chwyci� za w�ochaty sznur, kt�ry na karku Bekierskiego tworzy� co� na kszta�t obro�y, i poci�gn�� hrabiego po pod�odze do pomieszczenia z trupem. Najostro�niej jak tylko m�g� wsadzi� do wiadra r�ce Bekierskiego, a potem pozwoli�, by hrabia run�� z hukiem na pod�og�.

Ten ju� wiedzia�, co to za chemiczna wo�, kt�r� poczu� po przebudzeniu.

Popielski co� dos�ysza� na klatce schodowej. Jeszcze raz zlustrowa� okiem pok�j i gwa�townie szarpn�� si� za koszul�. Guziki zastuka�y po pod�odze. Rzuci� si� ku drzwiom wej�ciowym i otworzy� je na o�cie�. Uderzy� czo�em o framug� drzwi, a krew z rozci�tego �uku brwiowego rozla�a si� po policzku. Teraz by�o s�ycha� bardzo wyra�nie ha�asy z klatki schodowej. Tupa�y ci�kie buty, trzeszcza�y por�cze pod naporem ramion, sapa�y przepalone nikotyn� p�uca. Nagle w mieszkaniu zrobi�o si� granatowo od policyjnych mundur�w. Posterunkowymi kierowa� za�ywny �ysiej�cy jegomo��. Wszyscy stali teraz w progu sypialni B�jki i wpatrywali si� w J�zefa hrabiego Bekierskiego, kt�ry le�a� pod wiadrem z r�kami uwalanymi olejem p�dnym.

��Zd��y�em, Wilek � odezwa� si� Popielski do jegomo�cia, ocieraj�c wierzchem d�oni krew z twarzy � unieruchomi� go i zwi�za�! Ale ju� nie zd��y�em uratowa� B�jki�

STERNBACH�WNA, LUDWIKA: �wiadek oskar�enia na �awie oskar�onych. Sprawa hrabiego Bekierskiego, (w:) Kryza, Ignacy (red.): Wsta�, s�d idzie! Wyb�r reporta�y s�dowych z dwudziestolecia mi�dzywojennego, Warszawa: Czytelnik, 1974, s. 182-189.

STERNBACH�WNA, LUDWIKA: �wiadek oskar�enia na �awie oskar�onych. Sprawa hrabiego Bekierskiego, (w:) Kryza, Ignacy (red.): Wsta�, s�d idzie! Wyb�r reporta�y s�dowych z dwudziestolecia mi�dzywojennego, Warszawa: Czytelnik, 1974, s. 189-195.

KAMERDYNER STANIS�AW WI�CEK zaj�� miejsce na �awie �wiadk�w. Trzyma� si� sztywno. Palce prawej d�oni zacisn�� na klapie jasnej marynarki. Ten gest by� elegancki i pe�en godno�ci. Kontrastowa� jaskrawo z zachowaniem wielu przes�uchiwanych dotychczas �wiadk�w, kt�rzy z zak�opotaniem wykr�cali palce, splatali je, by natychmiast rozpl�ta�, rozci�gali, wydaj�c charakterystyczny chrz�st staw�w, albo stukali nerwowo paznokciami o blat. Wi�cek panowa� nad d�o�mi, nie pozwala�, by ich nie kontrolowane ruchy zdradzi�y jego s�abo�� czy bezradno��. Jedna z nich le�a�a p�asko na blacie i ani drgn�a, druga za� trzyma�a si� klapy marynarki w ge�cie niemal napoleo�skim.

��Zechce �wiadek si� przedstawi�, poda� sw�j wiek i wykszta�cenie. � Prokurator Szumi�o u�miechn�� si� do Wi�cka zach�caj�co.

��Stanis�aw Wi�cek, lat pi��dziesi�t trzy, cztery klasy gimnazjum klasycznego i dwie klasy szko�y zawodowej �lusarskiej.

By�o w postawie kamerdynera co� �o�nierskiego. Spok�j po��czony z lakonicznym i wyczerpuj�cym odpowiadaniem na pytania � bez �adnych zb�dnych dodatk�w � takim jak cho�by lokalizacja owego gimnazjum.

��Dzi�kuj�, a teraz prosz� nam przedstawi� wydarzenia z pi�tku 17 czerwca 1930 roku, kt�re mia�y miejsce w pa�acu w Stratynie.

��Tego dnia oko�o dziewi�tej rano przyjecha�y do pa�acu trzy samochody ze Lwowa. Dziennikarze chcieli pilnie przeprowadzi� z panem hrabi� wywiad na temat rewelacyj, jakie si� ukaza�y poprzedniego dnia w �Wieku Nowym�. Rewelacje owe m�wi�y, i� pani hrabina jest z pochodzenia �yd�wk�.

��Czy im si� to uda�o?

��Nie.

��Czy oskar�ony powita� jako� dziennikarzy?

Pan hrabia przyszed� do pa�acu oko�o dziesi�tej� � Sk�d przyby�?

��Nie wiem.

��A zatem oskar�ony zjawi� si� w pa�acu oko�o dziesi�tej rano. Co by�o dalej?

��A zatem pan hrabia, przyszed�szy do pa�acu, zobaczy� zbiegowisko dziennikarzy, kt�rzy na jego widok zacz�li wykrzykiwa� pytania o matk� �yd�wk�. Pan by� zaskoczony i najwyra�niej nie rozumia�, o co go pytaj�. Wtedy jeden z nich odczyta� mu artyku� z �Wieku Nowego�, gdzie by�a mowa o Leonie B�jce jako o informatorze, kt�ry przekaza� gazecie wspomniane rewelacje. Pan hrabia na takie dictum nie podj�� z dziennikarzami �adnej rozmowy, lecz zostawiwszy ich na podje�dzie, wszed� do pa�acu i uda� si� do swego gabinetu. Tam pan hrabia zapozna� si� z moj� notatk� dotycz�c� wieczornych telefon�w. Nast�pnie wyda� mi polecenie dostarczenia panom dziennikarzom kwasu chlebowego. Potem wyszed� tylnym wyj�ciem, wsiad� do samochodu zaparkowanego na podje�dzie i odjecha�.

��Wysoki S�dzie, panowie przysi�gli. � Prokurator odwr�ci� si� od Wi�cka i wyj�� z akt�wki du�� kart� papieru. � Wspomniana przed chwil� notatka jest do��czona do akt, a ja trzymam w r�ku jej odpis. S� na niej zapisy kilku rozm�w telefonicznych, kt�re s� nieprzyjemnymi dla oskar�onego reakcjami na informacj� o matce �yd�wce. Chc� tylko w tym momencie zwr�ci� pan�w uwag� na to, i� w notatce jest te� zawarty szanta� ze strony zmar�ego Leona B�jki. Ot� Leon B�jko zatelefonowa� poprzedniego wieczoru do oskar�onego i wobec jego nieobecno�ci nakaza� �wiadkowi zapisa� te oto s�owa. Cytuj� najwa�niejsze: �To ja napisa�em list o �yd�wce Lejbach i wys�a�em go do�Wieku Nowego�. Ale ty wci�� masz szans� unikn�� kompromitacji. Wystarczy, �e sfinansujesz moje badania, a ja ci przebacz�, odwo�am wszystko i zniszcz� materia�y z urz�du meldunkowego. Czekam na ciebie dzi� wieczorem. Masz by� u mnie bez ruskich ps�w. Ulica Zadw�rza�ska 25 m. 14. Tylko dzisiaj masz jedyn� i ostatni� szans�. Koniec cytatu. I tutaj nast�puje dalszy zapis Stanis�awa Wi�cka. Cytuj�: �PS Telefonuj�cy si� przedstawi�: dr Leon B�jko�. Koniec cytatu. Czyli � prokurator zwr�ci� si� do �wiadka � oskar�ony przeczyta� mi�dzy innymi te s�owa i wyszed� potajemnie z domu, czy tak?

��W�a�nie tak.

Prokurator Szumi�o umilk� i kilkakrotnie przespacerowa� si� przed �aw� dla �wiadk�w. Wida� by�o, i� analizuje jakie� logiczne powi�zania, by zada� decyduj�ce pytanie. Jego milczenie by�o wr�cz intensywne. Wi�cek sta� godnie i nieruchomo, ale upa� panuj�cy w sali zdawa� si� i jemu doskwiera�. Cztery blizny na jego twarzy nabra�y krwistej barwy, wyra�nie widocznej na tle blado�ci policzk�w.

��Czy oskar�ony wyda� polecenie, by pocz�stowa� dziennikarzy kwasem chlebowym � Szumi�o odezwa� si� wreszcie, gdy przysi�gli zacz�li si� nerwowo kr�ci� na krzes�ach � przed przeczytaniem notatki o telefonach, czy te� po?

��Po przeczytaniu notatki.

��A zatem notatka a� tak bardzo nim nie wstrz�sn�a, nie s�dzi pan?

��Nie wiem, nie rozumiem pytania pana prokuratora. � Wi�cek po raz pierwszy oderwa� praw� d�o� od marynarki i u�o�y� j� r�wno obok lewej.

��No bo gdyby nim wstrz�sn�a, nie my�la�by chyba o takim drobiazgu jak nap�j dla dziennikarzy, kt�rzy ponadto mogli mu si� jawi� jako wrogo nastawieni, prawda? Gdyby by� wzburzony notatk�, a �ci�le m�wi�c: szanta�em B�jki, przecie� natychmiast by wybieg� z domu, nie zwa�aj�c na to, czy komu� chce si� pi�, czy nie! Co pan s�dzi o takim rozumowaniu?

��Zgadzam si� z nim � odpar� Wi�cek.

��Gdyby zatem przyj��, �e oskar�ony jest winny zarzucanego mu czynu � prokurator zwr�ci� si� do przysi�g�ych � mo�na by powiedzie�, �e uda� si� z zamiarem dokonania tego czynu, nie b�d�c wewn�trznie wzburzonym. Z zupe�nym spokojem wyjecha� do Lwowa, by zabi� B�jk�, nie zapominaj�c pierwej pocz�stowa� dziennikarzy kwasem chlebowym. Panowie przysi�gli, ten spok�j mordercy mo�e �wiadczy� o jednym � o premedytacji!

Szumi�o usiad�, daj�c znak, i� zako�czy� przes�uchanie.

��Veto! � zakrzykn�� mecenas Bechtold-Smorawi�ski. � Ten wniosek a posteriori [79] jest logicznie nieuprawniony. M�j znakomity kolega wnioskuje z czego�, co ma by� dopiero wnioskiem ko�cowym. Wszak to b��dne ko�o!

��Oddalam sprzeciw, mecenasie. � S�dzia Knipa zaczerpn�� tchu. � Oskar�yciel pr�buje jedynie zrekonstruowa� okoliczno�ci zarzucanego czynu. Teraz �wiadek jest do dyspozycji obrony.

Adwokat podszed� do Stanis�awa Wi�cka i spojrza� mu g��boko w oczy.

��Mo�e pan nam zdradzi�, sk�d si� wzi�y te blizny na pa�skiej twarzy?

��Moja �lubna ma��onka podrapa�a mnie niegdy� dotkliwie w czasie k��tni ma��e�skiej.

Lokaj, zaskoczony najwyra�niej tym pytaniem, zdradzi� pewien niepok�j. Straci� bowiem �o�niersk� �cis�o�� i lakoniczno�� wys�owienia, dodaj�c w swej odpowiedzi niepotrzebne ��lubna� i �ma��e�skiej�.

��Czy m�g�by pan powiedzie�, czego dotyczy�a owa k��tnia?

��Tajemnica ma��e�ska.

��No dobrze. � Mecenas Bechtold-Smorawi�ski u�miechn�� si�. � Przepraszam, nie chcia�em ingerowa� w po�ycie ma��e�skie �wiadka z powodu plotkarskiej ciekawo�ci. Pytam jednak, kieruj�c si� wy��cznie dobrem sprawy. Musz� u�wiadomi� �wiadkowi, �e dysponuj� pisemn� ekspertyz� lekarza s�dowego, jednego z najwybitniejszych specjalist�w, doktora Iwana Pidhirnego, kt�ry, jak �wiadek sobie przypomina, przyjrza� si� ranom �wiadka � za jego zgod� � podczas przes�uchania na policji. Ot� dokt�r Pidhirny uwa�a, �e te rany wygl�daj� jak �lady po uderzeniu w�skim i ostrym przedmiotem, na przyk�ad szpicrut�. Jak �wiadek skomentuje ten wniosek doktora?

��Paznokcie mojej �ony s� w�skie i ostre.

��Czy �wiadek widzia� kiedykolwiek szpicrut� oskar�onego?

��Tak.

��Czy �wiadek widzia�, jak oskar�ony bije ni� innych?

��Tak.

��Czy bi� ni� swoj� s�u�b�?

��Tak.

��Kogo na przyk�ad?

��Kuchcika, pokoj�wk�, ch�opaka stajennego�

��A czy kiedykolwiek uderzy� �wiadka?

��Nie.

��Stawiam tez�, Wysoki S�dzie � adwokat demonstracyjnie odwr�ci� si� od przes�uchiwanego i teatralnym gestem udrapowa� tog� � �e zeznania �wiadka, wiedzionego pragnieniem zemsty za o�wiczenie go przez oskar�onego szpicrut� po twarzy, s� obarczone pewn� doz� w�tpliwo�ci. Tego motywu zemsty �wiadek nie chce potwierdzi�, kieruj�c si� godno�ci� osobist�, kt�r� tak doskonale wida� w zachowaniu i postawie �wiadka.

Po og�oszeniu przez adwokata, i� nie ma wi�cej pyta�, Stanis�aw Wi�cek zszed� z podium i usiad� na swoim miejscu w�r�d publiczno�ci. Na jego klapie od marynarki widnia�a plama po spoconej d�oni.

KAMERDYNER STANIS�AW WI�CEK urodzi� si� w Kozowej w powiecie brze�a�skim w bogatej rodzinie ch�opskiej. Jego ojciec Kazimierz Wi�cek jako jeden z nielicznych w swym �rodowisku potrafi� czyta�, a jego podstawow� lektur� by�a Biblia. Zna� j� na wyrywki, a jej wskaz�wki moralne nieustannie wpaja� swym licznym dzieciom. Nauka m�dro�ci �wi�tej Ksi�gi odbywa�a si� w ka�d� niedziel� po mszy �wi�tej i zaczyna�a si� od ch�ralnej deklamacji Dekalogu. Ojciec szczeg�lny nacisk k�ad� na przykazania �Czcij ojca swego i matk� swoj�� oraz �Nie m�w fa�szywego �wiadectwa przeciw bli�niemu swemu�. S�dzi�, �e inne przykazania dotycz� wieku dojrza�ego i jako takie nie powinny obchodzi� jego progenitury. Drobiazgowo je omawia�, przytaczaj�c inne cytaty biblijne i ilustruj�c je przyk�adami z �ycia codziennego Kozowej i okolic. Stary Wi�cek by�by pewnie dobrym katechet�, gdyby nie zbytnia pedanteria � ��da� mianowicie od dzieci bezb��dnego odtwarzania Biblii, a w razie pewnych przeinacze� w cytatach natychmiast si�ga� po sk�rzan� dyscyplin�. Czyni� to nader cz�sto, a nieuniknione b��dy w dos�ownym przytaczaniu tre�ci biblijnych z okrutn� przesad� nazywa� �k�amstwem�. Przez to post�powanie rodziciela u ma�ego Stasia i u jego rodze�stwa wykszta�ci� si� nast�puj�cy proces skojarzeniowy: k�ami�, wi�c cierpi� pod batogiem. To wspomnienie b�lu zadawanego ojcowskim nahajem Stanis�aw Wi�cek odczuwa� ostatnio nieustannie. R�wnie� i teraz, kiedy wpatrywa� si� w Edwarda Popielskiego wezwanego przez oskar�yciela. S�ucha� jego wypowiedzi, lecz nie zwraca� na nie uwagi, a nawet wi�cej � w og�le nie trafia�y one do jego uszu, poniewa� te ostatnie wype�nione by�y okrzykami ojca: �Sk�ama�e�, �e pan hrabia najpierw czyta� twoje notatki, a potem kaza� kwasem chlebowym ugo�ci� utrudzonych przybysz�w, a by�o owo� odwrotnie � najpierw da� pi� spragnionym, a potem czyta�. K�amiesz, wi�c cierp teraz!�.

Tymczasem Popielski pocz�� plastycznie i szczeg�owo odmalowywa� charakterystyk� oskar�onego.

POPIELSKI POWI�D� PO S�UCHACZACH spokojnym spojrzeniem. Oto po raz czwarty w �yciu staje przed powa�nym audytorium, kt�re musi przekona� do swoich racyj. Jego pierwszy wyk�ad matematyczny � ongi� na Uniwersytecie Wiede�skim � przerwa� ponury zwiastun epilepsji, drugi � niedawno wyg�oszony na Uniwersytecie Jana Kazimierza � zosta� zmia�d�ony przez z�o�liwego profesora, trzeci, przedstawiony kolegom w gabinecie Kocowskiego, ni�s� nadziej� w�a�ciwego tropu, czwarty, na sali s�dowej, b�dzie � tego by� pewien � jego wielkim triumfem.

Wo�ny s�dowy wni�s� tablic� i Popielski przyczepi� do niej pinezkami dwie plansze z kwadratami magicznymi Luby Bajdykowej i Lii Koch�wny. Widz�c zmieszanie s�dziego i przysi�g�ych, kt�rzy oniemieli na widok liczb i hebrajskich liter, straci� by� na chwil� poczucie pewno�ci siebie, przez co rozpocz�� wyk�ad nieco dr��cym g�osem. Zaraz jednak jego basowe brzmienie podzia�a�o na s�uchacz�w uspokajaj�co, a jemu samemu przywr�ci�o pe�ne panowanie nad sob�. Wyja�ni� najpierw, czym s� kwadraty magiczne, nast�pnie przyczepi� trzeci� plansz�, na kt�rej wyrysowane by�y puste kwadraty oraz hebrajskie litery z odpowiadaj�cymi im warto�ciami liczbowymi. Wtedy w wolne miejsca pustych kwadrat�w wpisa� liczby odpowiadaj�ce literom, po czym wyja�ni�, �e niekt�re liczby w kwadratach s� uprzywilejowane, poniewa� s� iloczynem swych wsp�rz�dnych. Liczby te zn�w pozamienia� na litery i u�o�y� w odpowiedniej kolejno�ci.

��Prosz� teraz zauwa�y�, drodzy panowie � z rozmys�em i z rado�ci� pozwala� sobie na profesorskie frazy � �e z wyeksponowanych liter otrzymali�my imi� i nazwisko ka�dej z ofiar oraz dwie przyczyny ich �mierci. Jedn� z nich jest przyczyna bezpo�rednia, czyli narz�dzie �mierci, corpus delicti (gw�d�, sznur, r�ka), drug� za� pow�d, dla kt�rego ofiara zosta�a zabita (choroba, arogancja) Ponadto gematria nazwiska i tu, i tu wynosi 68, podobnie jak gematria hebrajskiej nazwy zawodu wykonywanego przez kobiety. Prosz� spojrze� na podsumowanie tego w�tku rozwa�a�. � Popielski przyczepi� na tablicy jeszcze jedn� plansz�.

Odetchn��, widz�c zrozumienie i zainteresowanie w oczach przysi�g�ych i s�dziego. Wci�gn�� w p�uca ciep�e powietrze sali i przeszed� do rzeczy.

��Po �mierci Leona B�jki policja znalaz�a w gabinecie J�zefa Bekierskiego ten oto trzeci kwadrat magiczny. Jest w nim zakodowane nazwisko zamordowanego, pow�d �mierci oraz narz�dzie, kt�rym j� zadano. Najpierw przedstawi� go panom w wersji surowej i pierwotnej. � M�wca zdj�� z tablicy wszystkie plansze i przyczepi� now�.

Teraz zapisujemy ten absurdalny tekst w postaci liczb, przypisuj�c ka�dej hebrajskiej literze stosown� liczb�, i otrzymujemy kwadrat liczbowy, w kt�rym podkre�lamy liczby b�d�ce iloczynem wsp�rz�dnych.

Teraz przenosimy podkre�lenie z liczby na odpowiadaj�c� jej liter� i otrzymujemy jedena�cie uprzywilejowanych liter.

Wypisujemy te litery osobno:

a nast�pnie uk�adamy je w odpowiedniej kolejno�ci

Mamy tutaj imi�, nazwisko, narz�dzie zbrodni (pojemnik na olej) oraz g��wny pow�d � �wiat podziemny, Hades, do kt�rego zamordowany chcia� bezkarnie wchodzi� jak Charon. I na koniec jeszcze dodajmy, �e gematria nazwiska zamordowanego i gematria jego mo�liwego okre�lenia �m�drzec� chkm (nsn) wynosi i tu, i tu r�wno 68.

Jak zatem panowie widz�, trzeci kwadrat magiczny o identycznym boku sze�cioliterowym zosta� skonstruowany identycznie jak dwa poprzednie. Nie mamy najmniejszej w�tpliwo�ci, �e dwa pierwsze sporz�dzi� morderca. Trzeci kwadrat magiczny znaleziono u J�zefa Bekierskiego. Kto go sporz�dzi�? B�jko, bo to on przecie� twierdzi� w rozmowie z Bekierskim, �e ma kwadrat magiczny dotycz�cy samego siebie. Bekierski znalaz� go w mieszkaniu B�jki, przeszukawszy je, gdy wi�zi� matematyka w swej piwnicy. I wtedy wpad� na szata�ski pomys� zbrodni doskona�ej. Chcia� zwali� win� na morderc�, kt�ry zabi� i Lub� Bajdykow�, i Lij� Koch�wn�. Wystarczy�o samemu zabi� B�jk�, morderc� obu kobiet, w spos�b opisany w kwadracie magicznym i podes�a� ten kwadrat policji. Ta w�wczas by�aby przekonana, �e sprawc� trzech morderstw jest jedna i ta sama osoba. A wtedy do ko�ca �wiata mog�aby r�wnie dobrze szuka� wiatru w polu � jakiego� �yda lub hebraisty. Tak czy inaczej, trzeci kwadrat magiczny jest znakiem rozpoznawczym mordercy. Ten zabi�, kto go mia� ostatni. Znaleziono go u Bekierskiego? Ergo � jest on morderc�! Quod erat demonstrandum.

Teraz gruchn�y brawa. Popielski odszed� od tablicy w�r�d wrzawy. S�dzia bi� m�otkiem w pulpit, by uspokoi� publiczno��. Przez ten ha�as przedar� si� mocny kobiecy g�os. Dystyngowana starsza dama siedz�ca w pierwszym rz�dzie wsta�a gwa�townie i wbi�a w prelegenta wzrok pe�en nienawi�ci.

��Ty podlecu! � krzykn�a. � Pomyli�e� imi�! Zamordowany mia� na imi� Leon, nie Lew, i wychodzi tu zupe�nie inna gematria!

Na sali zapad�a cisza, jedynie mi�dzy rz�dami przemieszcza�y si� szepty �To hrabina Bekierska!�.

Popielski u�miechn�� si� rado�nie.

��Tak bardzo jestem szanownej pani hrabinie wdzi�czny za przypomnienie mi tej nie�cis�o�ci, �e daruj� jej nawet to ma�o przychylne okre�lenie mojej osoby. Ot� wyja�niam ju� pa�stwu t� zagadk�. Leonowi B�jce podczas studi�w na rosyjskim uniwersytecie w Kazaniu zruszczono imi� na �Lew�, co by�o normaln� praktyk�. Podobnie w dokumentach uniwersyteckich w Kazaniu zamiast �J�zef Bekierski� widnieje �Josif Bekjerskij�. A zatem imi� �Lew�, nie �Leon�, znalaz�o si� w kwadracie magicznym przeze mnie zaprezentowanym!

Ruszy� do �awy. Wtedy k�tem oka dostrzeg�, �e hrabina kiwa na niego d�oni� w czarnej w��czkowej r�kawiczce. Mimo �e od pocz�tku uczestniczy�a w procesie swojego syna, Popielski zauwa�y� j�, dopiero kiedy zabra�a g�os. Podszed� do niej i z szacunkiem pochyli� g�ow�.

��Tydzie� temu w Stratynie Renata Sperling urodzi�a twojego b�karta! Ladacznic� i pomiot wyrzuc� do chlewa! Chcesz zobaczy�, jak pe�za w gnojowicy niczym ludzka glista?

Po swym czwartym w �yciu wyk�adzie Popielski nie czu� nawet cienia satysfakcji.

JECHA� BARDZO SZYBKO nowiutkim policyjnym chevroletem, kt�rego mu u�yczy� Wilhelm Zaremba. Kurz z pylistych dr�g za Rohatynem wzbija� si� i osiada� na reflektorach. W ich �wietle ta�czy�y owady, przebiega�y psy i jarzy�y si� �lepia le�nych zwierz�t.

Popielski by� ubrany w najlepszy letni garnitur, w kt�rym wyst�pi� tego dnia w s�dzie. Na siedzeniu obok le�a� bukiet czerwonych r� i akt�wka ze wszystkimi kwadratami magicznymi oraz artyku�ami i notatkami B�jki. Spoczywa�a w niej r�wnie� wypchana koperta z pieni�dzmi. Dym z papierosa zasnuwa� na chwil� wn�trze auta i szybko wypada� w noc w�skimi pasmami. Jad�c z du�� szybko�ci� siedemdziesi�ciu kilometr�w na godzin�, mru�y� oczy przed dymem i wystukiwa� na kierownicy jaki� nie znany sobie rytm By� on znakiem nieposkromionej rado�ci. Popielski czu�, �e rozsadza go mi�o�� do ca�ego �wiata. �Nie jest rzecz� zwyk�� � t�umaczy� sobie w my�lach sw�j nastr�j � by jednego dnia wymkn�� si� katu spod topora, a jednocze�nie dowiedzie� si�, �e zosta�o si� ojcem�. Wprawdzie i jeden, i drugi pow�d rado�ci mo�e okaza� si� przedwczesny. Nowy adwokat Bekierskiego, gwiazda warszawskiej palestry, ju� zg�asza apelacj� od wyroku dwudziestu lat wi�zienia, jaki spad� na hrabiego. Nie jest wcale pewne, czy nie dopatrzy si� winy Popielskiego i czy to on nie wyl�duje w wi�zieniu. Przecie� to doprawdy cud, �e Bechtold-Smorawi�ski nie dowiedzia� si� o nag�ym wyje�dzie Bajdyka do Ameryki! Ale co tam! Nawet gdyby to odkry�, c� znaczy kolejny zbieg okoliczno�ci wobec pora�aj�cej logiki macierzy? Wszystko to furda! Nie ma si� co martwi�. Bajdyk ju� dawno siedzi w swoim Teksasie, a Wi�cek b�dzie milcza�. Do tajemnicy zobowi�zuje go przecie� fa�szywe zeznanie, a jego wyrzuty sumienia zosta�y uciszone dolarami Bajdyka. In�ynier podobnie zabezpieczy� Popielskiego. Teraz ju� m�g� si� przesta� martwi� o pieni�dze i za�o�y� now� rodzin�. Otrzyma� od losu nowe �ycie z kobiet� u boku! Jest pe�en si� witalnych, nie brak mu rozumu ani pieni�dzy i wnet si� unie�miertelni w kolejnych potomkach, kt�rych mu zapewni� m�oda matka i jego w�asne niespo�yte l�d�wie!

Niepok�j zrodzony t� my�l� a� nim szarpn��. Wcale nie by� pewien reakcyj Renaty Sperling. Jej uczucie do niego, o ile w og�le si� pojawi�o, mog�o ju� dawno zanikn��. Poza tym podczas ich ostatniego spotkania sprzed wielu miesi�cy tak dotkliwie i okrutnie j� by� upokorzy�! �Dlaczego nie pr�bowa�em jej odszuka�? Wszak by�o to pewne, �e wr�ci�a pod skrzyd�a swej protektorki, hrabiny Bekierskiej, kt�ra rozw�cieczona pod wp�ywem ca�ego procesu, teraz j� wyzywa od ladacznic!� Czy Renata przyjmie en bloc jego przeprosiny wraz z o�wiadczynami? Czy biedna niewiasta samotnie wychowuj�ca ich dziecko uczyni to kierowana uczuciem, czy wyrachowaniem? A nawet gdyby je przyj�a, to � abstrahuj�c ju� od jej motyw�w � sama si� ska�e na nieusuwalne pi�tno, na codzienn� wrogo��, rodzinne przekle�stwo wyra�one nienawistnym spojrzeniem Rity i ironiczn� zimn� w�ciek�o�ci� Leokadii. Czy ich niech�� rozleje si� na tygodniowe male�stwo, kt�re �pi u boku matki w jakiej� oborze? Mo�e jest u�omne, mo�e zdeformowane, bo dlaczeg� by hrabina nazwa�a je �ludzk� glist��?

Te smutne my�li towarzyszy�y mu, gdy wje�d�a� do Pukowa. Zwolni�. Nad ciemnymi chatami szumia�y drzewa targane przed � burzowym wichrem. Zza op�otk�w rozleg�o si� szczekanie ps�w. Min�� u�pion� wie�. W oddali szumia� potok Studeny, nad kt�rym zosta� niegdy� zmaltretowany. Rozterki, kt�re go nachodzi�y w czasie tej podr�y, uzna� za s�uszn� kar�, jaka mu si� nale�a�a. I to wcale nie za wsadzenie za kratki niewinnego cz�owieka � nie, tu nie szarpa�y nim najmniejsze wyrzuty sumienia. Ocali� sam siebie, ponadto uwa�a�, �e dwadzie�cia lat cho�by za niezawiniony czyn to nie jest wcale za du�o dla zwyrodnialca, kt�ry ma na sumieniu pogromy i gwa�ty. Przygn�biaj�ce my�li by�y raczej kar� za pr�no�� i dum�, kt�re czu� w s�dzie podczas rozprawy. Zatrzyma� samoch�d na podje�dzie pa�acu w Stratynie i w tym momencie zrozumia�, �e ka�dy z jego czterech wyk�ad�w, podczas kt�rych z rozkosz� ws�uchiwa� si� we w�asne wymy�lne frazy, napawa� si� niskim, aksamitnym tembrem swojego g�osu, to by�y chwile przera�aj�cej pychy, przejaw przekl�tej hybris, za kt�r� teraz karali go bogowie.

Zapuka� do bramy pa�acu. Otworzy�a mu zaspana, owini�ta w szlafrok s�u��ca i na pytanie o Renat� Sperling wskaza�a ma�y murowany budynek gospodarczy, pewnie jaki� sk�adzik na narz�dzia, stoj�cy w g��bi pa�acowego ogrodu. Popielski poszed� tam po trawie pokrytej wieczorn� ros�. W jednej d�oni dzier�y� teczk� z pieni�dzmi i z materia�ami B�jki, w drugiej � bukiet r�.

Zapuka� raz. I jeszcze raz. Drzwi si� otworzy�y.

Sta�a w nich Renata Sperling w nocnej koszuli. W�osy mia�a zmierzwione od poduszki, oczy podkr��one od bezsenno�ci. Za jej plecami, w �wietle lampki naftowej, dojrza� czysto wysprz�tany pok�j, w kt�rym niegdy� pewnie przechowywano narz�dzia ogrodowe, a teraz sta�o dziecinne ��eczko.

Wr�czy� jej bukiet kwiat�w. Spojrza�a na niego uwa�nie. Zdj�� kapelusz i ukl�k� przed ni� na progu. Na jego g�owie l�ni�y krople potu.

��Zosta� moj� �on� � powiedzia� cicho.

Wicher rozwia� koron� starej lipy, zaszumia� w wej�ciu do domku i rozko�ysa� skrzyd�em otwartego okna. Rozleg� si� �oskot uderzenia o framug�. Z pokoju dobieg� zgrzytliwy, jakby blaszany p�acz noworodka.

��Mam syna czy c�rk�? � zapyta�.

��Kocham ci� � szepn�a Renata, jakby nie s�ysza�a jego pytania. � I wysz�abym za ciebie, ale ty zaraz cofniesz swoje o�wiadczyny.

��Dlaczeg� to?

��Nigdy nie b�dziemy m�em i �on�!

��M�w! Dlaczego?!

��Sp�jrz na moje dziecko!

Popielski powsta� z kolan i wszed� do pokoju. Po�o�y� kwiaty i teczk� na stole. Potem pochyli� si� nad ��eczkiem dziecka i poczu� zimny pot na szyi. Renata mia�a racj�. Nigdy nie b�d� m�em i �on�.

Na g��wce dziecka rozlewa�a si� du�a w�ochata czarna myszka. Gdyby si� jej dobrze przyjrze�, mo�na by si� w niej dopatrzy� kszta�tu Italii. Wybieg� szybko z domku i ruszy� do samochodu. Kiedy wsiada�, o dach zastuka�y ciep�e i nap�cznia�e krople deszczu.

M�j Paniczu!

Starszy pan hrabia Antoni Bekierski by� dla mnie dobry. S�u�y�em u niego od momentu, kiedy wr�ci�em do rodzinnej wsi Kozowej i zacz��em tam terminowa� w zak�adzie �lusarskim. Pewnego dnia wezwa� mnie do naprawy drzwi do bawialni. Gdym si� dobrze z nimi sprawi�, da� mi posad� w pa�acu. I tam awansowa�em � od pomocnika do kamerdynera. Starszy pan hrabia rozmawia� ze mn� o wszystkim, co przeczyta�em w pa�acowej bibliotece, traktowa� mnie jak r�wnoprawnego cz�owieka. Kiedy spotyka�em go na korytarzu, pierwszy mnie pozdrawia�, mnie, m�okosa, ch�opskiego syna! Kaza� mi kiedy� przysi�c na krucyfiks, �e nigdy panicza nie opuszcz�. On zna� dobrze s�abo�ci i sk�onno�� panicza do gwa�tu, kt�re ujawni�y si� ju� w dzieci�stwie. Przysi�g�em, �e zawsze b�d� panicza chroni�. Pami�ta�em o tej przysi�dze, kiedy panicz niewoli� ch�opki, a ja po cichu p�aci�em ich rodzinom odszkodowanie albo ucieka�em przez pola szczuty psami. By�em jej wierny, kiedy panicz bi� mnie szpicrut� i kiedy biega� za panienk� Renat�, zmuszaj�c j�, by ca�owa�a go po obna�onych genitaliach. By�em wierny przysi�dze. Ale w ko�cu j� z�ama�em, poniewa� ca�y czas kocha�em Renat�. Z�amawszy �wi�t� zasad� go�cinno�ci, z jak� mnie przyj�to, mog� teraz tylko � niegodny krzywo � przysi�zca � odej�� ze Stratyna, by ocali� resztki honoru i nie patrzy� w oczy starszej pani. Powinienem w �eb sobie wypali�, ale brak mi odwagi. �egnaj, Paniczu!

Popielski z�o�y� list i spojrza� pytaj�co na komendanta wojew�dzkiego inspektora Czes�awa Paulina Grabowskiego. Ten w zamy�leniu stuka� palcami po blacie masywnego biurka i wpatrywa� si� w przeszklone drzwi biblioteki zas�oni�te od wewn�trz jasnymi firankami.

��Ten list znaleziono po rewizji celi J�zefa Bekierskiego � sapn�� komendant. � Ca�a Polska bardzo si� interesowa�a jego s�ynnym procesem. A pan, komisarzu, by� na nim g��wnym �wiadkiem oskar�enia. Ten list pokazuje, �e inny �wiadek, Stanis�aw Wi�cek, z�o�y� fa�szywe zeznania. Jaki� szukaj�cy rozg�osu, nadgorliwy adwokacina mo�e rozgrzeba� ponownie ca�� spraw�, a ona rzuci na pana d�ugi i ponury cie� Je�li jeden �wiadek oskar�enia by� niewiarygodny, to taki sam mo�e by� i drugi, czyli pan� Kto Wi�cka sk�oni� do fa�szywych zezna�? Mo�e to pan Popielski? � zapyta jaki� dziennikarzyna i napisze o tym artyku�! Oczerni pana! Tak, tak� D�ugi i ponury cie� A w tym cieniu znajdzie si� r�wnie� ca�a policja� Co pan na to, komisarzu?

��Odepr� wszelkie zarzuty, panie komendancie, i prasowe, i s�dowe � kr�tko i po wojskowemu odpowiedzia� Popielski, a potem doda� powoli: � Nawet ponowny proces�

��Ponownego procesu nikt nie chce. � Grabowski pstrykn�� w o��wek kt�ry potoczy� si� po b�yszcz�cym blacie biurka i opar� o stojak na listy. � A zw�aszcza znakomity przedstawiciel s�u�b penitencjarnych, naczelnik naszego wi�zienia karno-�ledczego, pan Arnold Piasecki� �aden szef wi�zienia nie lubi, kiedy wi�zie� wiesza mu si� w celi�

��Zaraz, zaraz. � Popielski pomasowa� sobie powieki. � Czego� tu nie rozumiem� Kto si� powiesi� w celi? Wi�cek? Przecie� pisze, �e nie ma odwagi�

Grabowski przygl�da� si� uwa�nie Edwardowi, ale na twarzy tego ostatniego nie drgn�� nawet mi�sie�.

��Dzisiaj rano w celi powiesi� si� Bekierski. I to przy nim znaleziono list Wi�cka. � Komendant doko�czy� swoj� kwesti�, wsta� i zacz�� spacerowa� po gabinecie z r�kami za�o�onymi na plecach. � Mo�e mi pan wyja�ni to samob�jstwo? Mo�e kto� mu w tym pom�g�? Kto�, kogo on sponiewiera�? R�kami wsp�wi�ni�w?

��Nikt nie lubi zadzieraj�cych nosa arystokrat�w � mrukn�� Popielski.

��Morda w kube�! � wrzasn�� Grabowski i rozpocz�� szybki spacer wok� biurka.

Po dw�ch minutach zatrzyma� si�, si�gn�� po list Wi�cka, przy�o�y� do niego p�omie� zapalniczki i obserwowa�, jak papier zamienia si� w popielnicy w szary py�.

��Nikt nie chce ponownego �ledztwa.

��Najwa�niejsze, �e mamy pewno��, i� wsadzili�my w�a�ciwego cz�owieka. A ten poni�s� zas�u�on� kar�. � Popielski si� u�miechn��.

Komendant spojrza� surowo na swego podw�adnego i bez s�owa pokaza� mu drzwi.