Jura podni�s� gruby, s�katy kij i pogrozi� nim gromadzie.

��St�jcie! Sam to zrobi�.

Zatrzymali si�, bo cho� pe�ni byli z�o�ci i to w�ciek�o�� przywiod�a ich tutaj, czuli mores przed ci�k� r�k� kowala.

Stali p�kolem, ledwie o dziesi�� krok�w, uzbrojeni w wid�y, kije, pa�ki i co tam kto mia� pod r�k�.

Synowie so�tysa dzier�yli stary, ci�ki ojcowski miecz. Nawet dzieci przybieg�y z witkami. Dyszeli nienawi�ci� i strachem. Krzyczeli: spali� czarownik�w!

Kowal podni�s� dumnie g�ow�.

��Sam to zrobi� � powt�rzy�. � I niech to spadnie na wasze dusze.

Odrzuci� kij, �mia�o podszed� do najbli�szego z t�umu i wyrwa� mu z r�ki pochodni�. Potem wielkimi krokami zbli�y� si� do chaty. �ledzili uwa�nie ka�dy jego ruch. Mo�e byli i tacy, kt�rzy nie dowierzali, �e o�mieli si� pod�o�y� ogie�, ale i oni czekali.

Jura otworzy� drzwi i cisn�� pochodni� do wn�trza chaty. Ledwie wycofa� si� o kilka krok�w, dym ju� pokaza� si� w szparach �cian, potem zacz�� przecieka� przez dach, a� wreszcie buchn�� wysokim p�omieniem.

Twarze zebranych �agodnia�y, w miar� jak po�ar rozszerza� si� i trzaska�. Wiedzieli, �e wygrali i kowal nie zostanie tutaj. Nawet najbardziej za�lepieni nienawi�ci� widzieli w�r, przygotowany do podr�y, i zrozumieli, �e ju� wygrali z przekl�tym.

��Wyno� si� � powiedzia� kto�, a t�um podchwyci� g�os z radosnym szumem.

Patrzyli, jak mocuje si� z workiem, ale nikt nie �mia� podej��. Kowal za� ani na chwil� nie opu�ci� sporego zawini�tka, kt�re trzyma� na lewem ramieniu. Wreszcie zarzuci� w�r na plecy, chwyci� kij i wyprostowany stan�� naprzeciw wszystkich.

Opu�cili ju� wzniesione kije i pi�ci z kamieniami. Kowal si� podda�, ale wszyscy, cho� czuli sil� gromady, dobrze wiedzieli, jak ci�k� ma r�k�. Woleli patrze� z daleka.

��Odchodz� � chrapliwie zawo�a� Jura i powt�rzy� swoj� zapowied�, jak gdyby chcia� przekona� ich, �e sam tak postanowi�, �e to nie oni zmusili go do porzucenia rodzinnego domu.

Odwr�ci� si� do chaty, kt�ra by�a ju� jednym wielkim p�omieniem, a po chwili raz jeszcze spojrza� na gromad�.

��Nie �ycz� wam szcz�cia � cisn��. � Jeszcze, tego po�a�ujecie!

Wtedy si� poruszyli. Odpocz�li ju� po biegu do chaty, widok ognia doda� im si�. Zamachali kijami, posypa�y si� z�orzeczenia i gro�by.

��Id� precz!

��Nie chcemy tu czarownik�w!

��Wynocha!

��A cho�by do piek�a!

��Nawet si� nie ogl�daj!

Kowal splun�� przed siebie z pogard�, a potem ruszy�. Za krzykami od gromady polecia�y patyki, kamienie, k�py zielska.

��Lucyperski pomiot!

��Przekl�tnik!

��Czarcie nasienie!

Jaki� kamie� dop�dzi� go i bole�nie ugodzi� w rami�, akurat to, na kt�rym trzyma� zawini�tko. Sykn��, ale nie przystan�� i nie obejrza� si�.

Szed� chy�o kr�t� �cie�k�, kt�ra omija�a po��k�e zagony, i wkr�tce przez sosnowy lasek wywiod�a go na pag�rek. Tutaj zatrzyma� si� i spojrza� za siebie.

W dole le�a�a wie�, ukryta nieco za drzewami. Na jej kra�cu dym wyznacza� miejsce, kt�re niegdy� by�o jego domem.

��Nigdy � powiedzia� z zawzi�to�ci�. � Przenigdy nie stanie tu moja noga.

Zawini�tko zakwili�o. Kowal odstawi� kij pod drzewo, ostro�nie odwin�� p��tno i spojrza� w drobniutk�, czerwon� buzi� dziecka. Patrzy�o na niego dwoje zap�akanych oczu � jedno niebieskie, a drugie br�zowe.

Kowal wyci�gn�� r�k� ku tej twarzy, a wtedy malutkie usta chwyci�y jego palec i zacz�y ssa�. P�acz umilk�.

Kowal opatuli� dziecko na powr�t i wzi�� kij do r�ki.

��W drog�! � rzuci� prawie weso�o. � W drog�! Przekonajmy si�, jak wielki jest ten �wiat!

Szed� r�wnym krokiem i jeszcze przed wieczorem trafi� na �cie�ki, na kt�rych nigdy nie by�.

Prowadzi�y do miejsc, o kt�rych ledwie s�ysza�, a nie spotka� nikogo, kto by pochodzi� stamt�d.

Przysz�o�� rysowa�a si� nieodgadniona, niejasna, czai�a si� gdzie� hen za g�rami.

Kroczy� naprz�d, mocnymi stopami wystukuj�c rytm. Patrzy� przed siebie i tylko czasem sprawdza�, popatruj�c na s�o�ce, czy zd��a w wybranym kierunku: na po�udnie. Nie zauwa�a� prawie niczego, co mija�: trawiastych pag�rk�w, jesiennego lasu, staw�w i strumieni, zwierz�t i ptak�w. Nie widzia� ani barw, ani kszta�t�w. Widzia� tylko zaj�t� ogniem chat� i twarz kobiety, kt�rej cia�o sp�on�o wraz z jego domem.

W chacie kowala ostatni� gar�� m�ki zu�yto na pocz�tku grudnia.

��Zginiemy � m�wi� Jura do �ony.

��B�dzie, jak ma by� � odpowiada�a �agodnie Mi�ka. � Przecie� kiedy� B�g odwr�ci od nas te kl�ski.

Ale gdyby nawet przysz�o nam umiera�, niech tak si� stanie. Byleby� tylko mnie kocha�.

Kowal chodzi� z innymi po lasach albo w�drowa� sam, os�abiony z g�odu i przemarzni�ty. Czasami co� przynosi�, ale cz�ciej jedli to, co inni � wywar z szyszek albo rozgotowane drobne ga��zki.

G��d stawa� si� coraz bardziej dokuczliwy. Ludzie dawno ju� wystrzelali ptaki i wy�apali zaj�ce.

Zjedli zapasy przechowywane na czarn� godzin�, wszelkie suszone mi�so, w�dzone ryby, kasz� i orzechy. Nie my�leli o tym, co b�dzie za kilka tygodni, bo musieli �y� teraz. R�bali l�d na strumieniu, usi�uj�c znale�� ryby, godzinami brodzili w lodowatej wodzie, chorowali i marli.

Na dwa dni przed Bo�ym Narodzeniem w chacie kowala zosta�a tylko jedna ryba � d�uga ledwie na d�o�, a schwytana z nara�eniem �ycia w przer�bli na rzece.

��Jeste�my bogaci � powiedzia�a ze smutnym u�miechem Mi�ka rankiem dnia wigilijnego. � Dam du�o wody do kocio�ka i ugotuj� zup�, kt�ra starczy nam na d�ugo.

O zmierzchu Jura wyszed� przed dom i wspi�� si� po zboczu pag�rka po�o�onego tu� obok chaty.

Przed nim le�a�a ca�a wie�, prawie niewidoczna pod �niegiem, ciemna i ponura. Nie s�ysza� g�os�w ludzkich, nie widzia� ogni w chatach, tylko to ogromne, zimne, ci�kie, przygniataj�ce niebo.

W cisz� wieczoru nap�yn�o nagle co� przera�aj�co smutnego, co dokuczliwie przenika�o dreszczem ludzkie serca. Nad osad� ni�s� si� przeci�g�y, nieko�cz�cy si� p�acz. To dzieci umiera�y z g�odu.

Wtedy go zobaczy�. Trzydzie�ci krok�w od chaty le�a� w �niegu jaki� cz�owiek. Kowal zawaha� si�, czy podej��. Ale po chwili zbli�y� si�, a potem, chyba ju� nawet nie zastanawiaj�c si� nad tym, co robi, zacz�� le��cemu naciera� �niegiem twarz i r�ce.

Gdyby zdarzy�o si� to innego dnia, Jura nie pomy�la�by mo�e, �eby post�pi� tak, jak post�pi�.

Cz�owiek by� starcem, obcym w tych stronach, kt�ry najwyra�niej zas�ab� podczas w�dr�wki. Nad pobru�d�on� twarz� stercza�a k�pa siwych w�os�w, a jego str�j �wiadczy�, �e jest ju� bardzo d�ugo w drodze. Kiedy otworzy� oczy, kowala zdziwi�o jego jasne, cho� pe�ne b�lu i zm�czenia spojrzenie.

Nieznajomy mia� wzrok m�odego cz�owieka.

Jura wzi�� go na plecy i zani�s� na pr�g swojego domu. Dawniej m�g�by nie�� daleko i trzy takie chuchra, ale teraz by� wycie�czony i ju� po kilkunastu krokach z trudem stawia� nogi. Kiedy wreszcie zasapany posadzi� obcego pod �cian�, ten j�kn�� cicho, co wywo�a�o zza drzwi Mi�k�. Kobieta spojrza�a na umordowane oblicze m�a, a potem na nieznajomego.

��Jaki� obcy � wyja�ni� kowal. � Znalaz�em go niedaleko. Idzie na t�gi mr�z, nie mo�na cz�owieka tak zostawi� na noc.

��Wnie� go do domu � zgodzi�a si�.

Jura wtaszczy� zmarzni�tego do izby, u�o�y� w pobli�u ognia. Ten dopiero po d�u�szej chwili odzyska� �wiadomo�� na tyle, �eby si� rozejrze�. Zobaczy� czyst� skromn� chat� i st� przygotowany do wieczerzy. Natychmiast wyci�gn�� do ognia suche r�ce o powykrzywianych palcach.

��Witaj, go�ciu, kimkolwiek jeste� � powiedzia� kowal z westchnieniem.

Nieznajomy u�miechn�� si� s�abo, pochyli� g�ow� w uk�onie, nie przestaj�c pociera� zmarzni�tych r�k. Mia� na sobie szare znoszone ubranie i marne buty, a to, �e nie zamarz�, zawdzi�cza� obszernemu p�aszczowi z kapturem, w zupe�nie jeszcze dobrym stanie.

Nie powiedzia� s�owa, a tylko poci�gn�� nosem, bo zapach ryby unosi� si� w ca�ym pomieszczeniu.

Kowal bezradnie popatrzy� na �on�: jak tu dzieli� si� tak� ma�� ryb�? Ale Mi�ka u�miechn�a si� uspokajaj�co.

��Zapro� go�cia do sto�u � poleci�a. � Mamy wprawdzie niewiele, ale w tak� por� liczy si� wszystko.

Stary usiad� z nimi do sto�u zas�anego bia�ym p��tnem i trwa� tam w milczeniu. Patrzy� za to uwa�nie na r�ce gospodyni, kt�ra zdj�a kocio�ek z paleniska, a potem ustawi�a go obok na desce. Nast�pnie rozla�a zup� do glinianych misek i paruj�ce naczynia postawi�a na stole. Nieznajomy ju� wcze�niej wyj�� z cholewy buta drewnian� �y�k� i trzyma� j� w pogotowiu.

Jedli wolno, rozkoszuj�c si� ka�dym �ykiem i pr�buj�c znale�� w zupie cho� ociupink� rozgotowanej ryby.

Kiedy sko�czyli, go�� podzi�kowa� uk�adnie i schowa� �y�k�.

��Ho, ho! To jednak umiecie m�wi�! � zawo�a� kowal zdumiony. � Ju� my�la�em, �e jeste�cie niemow�.

Nieznajomy pokr�ci� g�ow� przecz�co, znowu usiad� przy ogniu, a potem poprosi�, by zechcieli go przenocowa�.

Kowal nie by� zachwycony, ale zgodzi� si�, widz�c przyzwalaj�ce spojrzenie �ony.

��Sami widzicie, jak ci�ko u nas z jad�em � uprzedzi�. � S�om� do spania mamy, ale o �niadanie sami b�dziecie musieli si� zatroszczy�.

��Nie b�d� zawadza� � zapewni� go��. � Odpoczn� odrobink� i p�jd� dalej. Bardzo wam jestem wdzi�czny, �e mnie przygarn�li�cie. Szed�em ca�y dzie� i chyba zgubi�em drog�, o zmroku zupe�nie nie wiedzia�em, w kt�r� stron� mam i��. Przed wieczorem wyda�o mi si�, �e widz� chaty waszej wsi, ale zaraz potem �ciemni�o si� i ju� nie odnalaz�em �cie�ki. Chc�c oszcz�dzi� drogi, szed�em na prze�aj, a� zaspy mnie zatrzyma�y.

B��ka�em si�, licz�c, �e trafi� do wioski cho�by po szczekaniu ps�w�

��Mylili�cie si� � przerwa� kowal. � Tu nie ma ps�w. Wszystkie ju� dawno zjedli�my.

Nieznajomy pokiwa� g�ow�.

��Dlatego ich nie s�ysza�em. Gdyby�cie mi, gospodarzu, nie wyszli naprzeciw, zamarz�bym z pewno�ci�.

Spojrzenie mia� szczere, patrzy� na nich z przyja�ni� i wsp�czuciem.

��Tak � powiedzia�. � G��d to straszna rzecz, wiem o tym dobrze. Tym bardziej wam dzi�kuj�, �e mnie przygarn�li�cie. Mo�e b�d� umia� si� odwdzi�czy�.

��Dajcie spok�j � machn�� r�k� Jura. � Prawd� m�wi�c, czy zostali�cie na �niegu, czy siedzicie w domu, to wszystko jedno. Zupa, kt�r� jedli�my, by�a ostatnia. Zosta�a ju� tylko s�oma i �nieg.

Kowal nie mia� ochoty opowiada� o wszystkich zmartwieniach, jakie ostatnio prze�yli, o oczekiwaniu, b�lu i zawiedzionych nadziejach. Po co. I tak go�� p�jdzie sobie albo zemrze razem z innymi.

Wskaza� nieznajomemu k�t, w kt�rym ten m�g�by si� u�o�y�, a go�� skwapliwie skorzysta� z zaproszenia. Umo�ci� si� na s�omie, przykry� p�aszczem i wkr�tce spa� snem sprawiedliwego.

��No c� � powiedzia� Jura do �ony. � Nie wygl�da na zb�ja, ale lepiej b�d�my ostro�ni.

��Nie trzeba � uspokaja�a Mi�ka. � Wiem na pewno, �e to tylko stary, zm�czony cz�owiek. Nie b�jmy si�. Mo�e B�g policzy nam, �e go przygarn�li�my.

Kowal u�miechn�� si� do niej i przytakn��, ale ca�� noc spa� czujnie, stale nas�uchuj�c, czy obcy aby nie szykuje im jakiej� przykrej niespodzianki. Kilkakrotnie s�ysza�, jak stary mamrocze przez sen, ale nie pr�bowa� podnosi� si� z pos�ania. Jura zasn�� jednak nad ranem, kiedy by� ju� pewny, �e �ona przej�a wart�.

Nieznajomy spa� a� do p�nego popo�udnia. Wtedy dopiero otworzy� oczy. Kiedy ich zobaczy�, jak siedz� po drugiej stronie ognia, przytuleni do siebie i rozmawiaj� szeptem, by go nie zbudzi�, u�miechn�� si� przyja�nie.

��Nie ma lepszego lekarstwa od snu � powiedzia�, podnosz�c si� z pos�ania. � Czuj� si� zupe�nie zdrowy.

Wsta� i od razu zacz�� si� zbiera� do drogi. Sz�o ju� na wiecz�r i w�dr�wka poprzez �niegi nie wydawa�a si� bezpieczna, ale kowale milczeli. Gdyby zosta�, czym by go ugo�cili?

Starzec usiad� jeszcze na chwil� przy stole i si�gn�� po woreczek, kt�ry mia� przy pasie. Rozwi�za� go i wyj�� kilka monet. Bez s�owa po�o�y� je przed gospodarzem.

Kowal nie dotkn�� pieni�dzy, a tylko pochyli� si� nad sto�em, �eby lepiej obejrze� srebro.

��Widzia�em ju� takie blaszki � mrukn��. � Tutaj na nic si� zdadz�. Bo co niby mia�bym z nimi robi�?

Ugotowa� na wieczerz�?

��To zap�ata za go�cin� � nieznajomy wykona� d�oni� zach�caj�cy gest.

��Nie chcemy zap�aty � Jura pokr�ci� g�ow�. � Niech b�dzie tak, jak by� powinno. Byli�my wam radzi.

Przyj�li�my pod dach i tyle. Gdyby�my mogli, daliby�my k�t na d�u�ej. Ale nie mo�emy. Wi�c prosimy was grzecznie, go�ciu, by�cie ruszyli swoj� drog�.

Stary pokiwa� g�ow�, schowa� pieni�dze do sakiewki, wsta� i pok�oni� si� nisko gospodarzom.

��Bardzo wam dzi�kuj�.

Za�o�y� p�aszcz i skierowa� si� ku drzwiom. Ale zachwia� si� i by�by upad�, gdyby kowal nie podbieg� i nie podtrzyma� go.

��S�abi�cie jeszcze � powiedzia� gderliwie. � Gdzie wam i�� w tak� pogod�. Zosta�cie pod dachem do rana. Teraz ciemno ju� i znowu �cie�k� zgubicie.

Stary usiad� na �awie, trzymaj�c d�onie na podr�nym kosturze.

��Czy pada� �nieg? � zapyta� niespodziewanie i powt�rzy�: � Czy od wczoraj pada� �nieg?

��Nie � odpar� zdziwiony Jura. � Nie pada�, ale zaspy le��, jak le�a�y. Zgubicie si�.

��Zamy�liwa�em wr�ci� kawal�tek � zdradzi� nieznajomy, z nat�eniem wpatruj�c si� w twarz gospodarza. � Nie powiedzia�em wam, �e ociupink� dalej, za wsi�, przy �cie�ce, kt�r� tu przyszed�em, zostawi�em co�. Nie znam wprawdzie okolicy, ale chyba trafi�bym po swoich �ladach, je�li ich jeszcze nie zasypa� �nieg.

��Ale po co wam wraca�? Przecie� mieli�cie i�� na po�udnie, a teraz chcecie i�� do miejsca, sk�d przyszli�cie? Co takiego zostawili�cie, �e warto dla tego nara�a� �ycie?

��Sarna � powiedzia� stary.

Nie zrozumieli od razu, a kiedy poj�li, zastygli w zdumieniu i nieoczekiwanej nadziei.

��Co takiego? � zapyta� kowal, pewny, �e si� przes�ysza�.

��Sarna � powt�rzy� go��. � Dobrze us�yszeli�cie. Jad�o. Du�o jad�a. Trzeba tylko p�j�� i przynie��.

Sam chyba nie dam rady. Jest ci�ka. Mo�e wy mogliby�cie�

Jura rzuci� si� natychmiast do k�ta, za�o�y� d�ugie buty, futrzany kubrak i p�aszcz z kapturem.

��Przecie� widzieli�cie, jak cierpimy z g�odu! � powiedzia� z wyrzutem. � Czemu ani s�owem nie wspomnieli�cie o tym wczoraj?

��Zgubiliby�cie si� w lesie po nocy � stary by� pewny tego, co m�wi. � Mia�em do jednego nieszcz�cia dok�ada� inne? Poza tym l�ka�em si�, �e zechcecie od razu je��

��Chcemy je�� � potwierdzi� kowal. � Musimy je��, je�li chcemy prze�y�.

��Ale nie mo�ecie je�� � stwierdzi� stary z naciskiem. � Nie mo�ecie wzi�� do ust ani k�sa, je�li nie chcecie natychmiast zachorowa� i pomrze�. Przynie�cie mi�so, a ja wam powiem, jak post�pi�.

��S�ysza�em, �e g�oduj�cy, kt�ry naje si� nagle za du�o, umiera � przyzna� kowal, zniecierpliwiony, �e go zatrzymuj�. � Prawda, �e nie przejadali�my si� w ostatnim czasie.

��Nasz go�� ma racj� � powiedzia�a Mi�ka pojednawczo. � Zr�b, dok�adnie, jak m�wi. On chce nam pom�c Patrzy�a z o�ywieniem, jak m�� zak�ada kaptur na g�ow� i bierze z k�ta kij.

��Id� dok�adnie po �ladach � przypomnia�a. � A gdyby� nie znalaz� mi�sa, wracaj szybko do ognia.

P�jdziemy rano. Nie chc�, �eby� si� zgubi�. W taki mr�z rych�o mo�na zamarzn�� na �mier�, a przecie samej nie chcesz mnie chyba zostawi�.

A kowal ju� wychodzi�, niecierpliwy i pe�en niepokoju. Mo�e dzikie zwierz�ta znalaz�y sarn�? Mo�e przysypa� j� g��boki �nieg? Mo�e kto inny j� odkry� i ju� dawno zabra�?

��Nie b�jcie si� � uspokaja� gospodyni� stary. � To niedaleko i kowal wkr�tce wr�ci. Nastawmy du�o wody, �eby ugotowa� mi�siwo, bo domy�lam si�, �e zechcecie podzieli� si� z mieszka�cami wioski.

��Tak, tak, macie racj�.

Mi�ka z pewnym jeszcze niedowierzaniem zakrz�tn�a si� ko�o paleniska i nie umia�a ukry� rado�ci, kiedy nied�ugo potem kowal powr�ci�, d�wigaj�c na ramionach sarn� zamarzni�t� na ko��. Jeszcze nie m�g� uwierzy�, �e wybawienie le�a�o ledwo kilkaset krok�w od ich domu.

��To cud � powtarza�, zaczerwieniony od mrozu, z soplami lodu zwisaj�cymi z w�s�w. � Prawdziwy cud.

Tu� przed progiem rzuci� ci�ar na �nieg i obaj ze starym zaj�li si� zaraz oprawianiem zwierz�cia.

Poci�li mi�so na wielkie kawa�y, oczy�cili, podzielili na stosowne porcje i jedn� w�o�yli do kocio�ka. Pozosta�e u�o�yli w �niegu, zachowuj�c te� oddzielnie wn�trzno�ci, z kt�rych da si� jeszcze wykorzysta� to i owo.

Potem siedzieli przy ogniu i s�uchali mi�ego bulgotania wody w kocio�ku. Dopiero p�nym wieczorem, kiedy mi�so ca�kiem si� rozgotowa�o, Mi�ka nape�ni�a miski.

��Powoli � ostrzega� stary. � Powolu�ku. Dzi� napijemy si� tylko wywaru. Jutro b�dzie mo�na pozwoli� sobie na wi�cej.

Chuchaj�c i dmuchaj�c, przystawili miski do ust i pili, sapi�c z zadowolenia. Jura wyci�gn�� r�k� po kolejn� porcj�, ale stary si� sprzeciwi�.

��Rano � orzek�. � Dopiero rano.

Jak pi�knie b�yszcza�y oczy Mi�ki, ogarniaj�cej wzrokiem promieniej�c� zadowoleniem twarz m�a.

��B�ogos�awie�stwo przysz�o razem z wami, go�ciu � powiedzia�a. � Teraz, kiedy mamy co je��, i wy nie musicie spieszy� si� w dalsz� drog�. M�czy�ni od�yj�, nabior� si� na wyprawy i na pewno nie b�d� ju� wraca� z lasu z pustymi r�kami. A was puszcz� dalej dopiero kiedy wydobrzejecie.

��Dzi�kuj� z ca�ego serca � stary by� zadowolony z zaproszenia. � Nie �mia�em was prosi� o tak wielk� przys�ug�.

��Przys�ug� to wy nam wy�wiadczyli�cie � poprawi� kowal. � Rzeknijcie nam swoje imi�, by�my wiedzieli, z kim przysz�a do nas ta dobra nowina.

��Nazywam si� Mayo. Pochodz� z ma�ej wioski, kt�ra le�y bardzo daleko na po�udniu. Wiele lat by�em w �wiecie, a teraz wracam do swoich. Chc� ich zobaczy�, zanim umr�.

Jeszcze tego samego wieczora kocio�ek i dobr� nowin� rozni�s� kowal s�siadom i przez kilka najbli�szych dni ca�a wie� siorba�a zupk�, b�ogos�awi�c nieznajomego, kt�ry zab��dzi� akurat do ich wioski i przyni�s� ocalenie.

Ju� trzeciego dnia m�czy�ni o�yli, poczuli si� silniejsi i na nowo podj�li my�liwskie wyprawy. Odt�d chodzili w las ka�dego dnia, zawsze prawie wracaj�c ze zdobycz�. W dodatku mr�z zel�a�, drogi sta�y si� �atwiejsze do przebycia.

��Sprawili�cie cud � m�wi� z uznaniem so�tys, kt�ry z innymi odwiedza� chat� kowala. � Wy i owa sarna odwr�cili�cie od wsi z�y los.

��To nie cud � u�miecha� si� Mayo. � To kowal i jego �ona, kt�rzy mnie przygarn�li, cho� sami mieli tylko ma�� rybk�, odmienili wasze �ycie. Bo dobro zwykle w dobro si� obraca. Gdyby nie wzi�li mnie do siebie, nie powiedzia�bym im o sarnie. Zamarz�bym i mo�e nikt o tym mi�sie by si� nie dowiedzia�.

Kto wie, czy do�yliby�cie lepszych dni.

��To jednak cud � upiera� si� so�tys i zapewnia�, �e gdyby Mayo trafi� tamtego wieczora do innej chaty, do kt�rejkolwiek chaty we wsi, w ka�dej zosta�by przyj�ty r�wnie go�cinnie.

Zmiesza� si� zaraz, kiedy stary popatrzy� na niego przenikliwie, jak gdyby wiedzia�, �e komora so�tysa nigdy nie by�a tak pusta jak innych mieszka�c�w osady.

��Cud, kt�ry wr�ci� nam �ycie � m�wili ludzie.

I tak by�o. Znowu gospodarze zacz�li krz�ta� si� w swoich obej�ciach, jak dawniej mo�na by�o us�ysze� dzieci�cy �miech i g�o�ne nawo�ywania m�czyzn nios�ce si� nad osad�. Po kilku dniach i kowal postanowi� wr�ci� do roboty. Zaraz rano zabra� si� do odgarniania �niegu woko�o szopy, gdzie urz�dzi� ku�ni�. W�a�nie rozpala� ogie�, kiedy pojawi� si� Mayo.

��M�g�bym wam pom�c � zaproponowa� � Nie chcia�bym je�� darmo. Kiedy� zajmowa�em si� podobnym zaj�ciem.

Kowal obrzuci� spojrzeniem drobn� posta� go�cia.

��To ci�ka robota � powiedzia�. � Wymaga si�y, nie daliby�cie rady.

��Na co� si� jednak przydam � upiera� si� Mayo. � Cho�by do pilnowania ognia.

A� do wiosny Mayo pracowa� w ku�ni, gdzie Jura ku� narz�dzia dla mieszka�c�w osady. Roboty nie by�o za wiele, ale obaj lubili przebywa� w ku�ni. Mayo m�wi� troch� o sobie i uwa�nie s�ucha� opowie�ci kowala. Sam okaza� si� bardzo u�yteczny, bo cho� stary, umia� pokierowa� prac� innych tak, �eby by�a wykonana szybko i dok�adnie. Ludzie ze wsi dowiedzieli si�, �e zna si� na ciesielstwie, wyplataniu koszy i innych zaj�ciach. Kiedy� pokaza� te�, �e nie jest mu obca sztuka sporz�dzania �uk�w.

Po kilku tygodniach wie� prawie zapomnia�a o niedolach z pocz�tk�w zimy. I kowal znowu gwizda� przy palenisku.

��Jeste�cie szcz�liwym cz�owiekiem � powiedzia� Mayo. Jura wyprostowa� si�, od�o�y� narz�dzia.

Wszystko, co m�wi� Mayo, trafia�o zwykle w sedno sprawy.

��Chyba macie racj� � stwierdzi� po chwili zastanowienia. � Przetrwali�my najtrudniejszy czas, sami to m�wili�cie. Mi�ka patrzy za mn� jak za dawnych m�odych lat. Wiosn� przyjad� obcy ludzie po m�j towar, bo trzeba wam wiedzie�, �e przed por� g�odu cieszy�em si� w okolicy s�aw� t�giego kowala.

Mam dach nad g�ow� i straw� w garnku. No i was do pomocy.

��To czego wam brakuje?

��Brakuje? � na czole Jury pojawi�a si� bruzda. � Jak to brakuje?

��Brakuje � Mayo pokiwa� g�ow�. � Mo�ecie mi powiedzie�, przecie przekonali�cie si�, �e jestem wam �yczliwy.

Kowal popatrzy� w oczy pomocnika, a potem rzek� cichym, zd�awionym g�osem:

��Sami si� chyba domy�lili�cie, za czym t�sknimy od lat i co jest zmartwieniem naszego �ycia. Bo niby mamy wszystko. Tylko potomka nam brakuje. Los nie by� �askawy. A potem niespodziewanie rozpocz�� opowie�� o swoim �yciu.

��B�dzie nied�ugo pi�tna�cie lat, jak tu siedzimy z Mi�k�. Wcze�niej s�u�yli�my u innych ludzi.

Przyszed�em na swoje, dopiero kiedym m�g� wprowadzi� �on� pod dach�

Znali si� od dziecka. Poznali dawno, ledwo odro�ni�ci od ziemi. Na tratwie p�yn�cej po wielkiej rzece Note�. Uton�li wszyscy � ojcowie, bracia, zwierz�ta, dobytek. Na l�d fale wyrzuci�y tylko ich dwoje � jego i Milk�. Szli d�ugo lasami, a� kt�rego� dnia trafili do osady, gdzie ich przygarn�li dobrzy ludzie.

Tam on zosta� uczniem kowalskim, a z czasem i mistrzem, Mi�ka by�a s�u�ebn� we dworze wielkiego pana. Potem odeszli.

��Obieca�em Mi�ce, po tamtym strasznym wydarzeniu, �e zbuduj� dla niej dom. Spe�ni�em, com obieca�, a ona pokocha�a mnie, jak tylko kobieta mo�e pokocha� m�czyzn�.

Tego wieczora Mayo uj�� r�ce kowala i jego �ony.

��Kt�rego� dnia i wasze najskrytsze marzenie mo�e si� zi�ci�.

Jura u�miechn�� si� niepewnie.

��Przywykli�my, �e wasze s�owa si� spe�niaj�. Ale akurat co do tego mamy niewielk� nadziej�. Wida� nie jest nam pisane.

Mayo si�gn�� do swoich woreczk�w i wydoby� z jednego p�aski, zupe�nie czarny kamie�. W�o�y� go w d�onie kobiety, zaciskaj�c na nich swoje r�ce.

��W��cie to do po�cieli � powiedzia� z tajemniczym u�miechem. � I o nic mnie wi�cej nie pytajcie. To tylko kamie�. Na pewno nie zaszkodzi.

Mi�ka pos�usznie spe�ni�a polecenie, udaj�c, �e nie widzi wzruszenia ramion, jakim jej m�� da� wyraz niedowierzaniu. Prosili ju� rozmaitych uczonych ludzi o pomoc, dope�niali przer�nych obrz�d�w.

Wk�adali do po�cieli zio�a zebrane o p�nocy albo figurk� ma�ego cz�owieka uczynion� z wielkanocnego chleba. Okadzali dom dymem wyp�dzaj�cym nie�yczliwe moce, skrapiali �o�e �wi�con� wod�. Odbywali sze�ciotygodniowe posty, po kt�rych �arliwie modlili si�, wedle �ci�le okre�lonego porz�dku, do �wi�tego Idziego i �wi�tej Doroty, Z czasem przestali wierzy�, �e to co� da, cho� nie mogli wyzby� si� �alu i pewnej zazdro�ci wobec innych. Ta zazdro�� w ostatnich miesi�cach przemieni�a si� w ulg�, kiedy zdali sobie spraw�, �e nie mogliby wy�ywi� dziecka. Ale kiedy tylko pojawi� si� Mayo, a z nim odmiana na lepsze, znowu zacz�li marzy� o potomku.

Kowalowi nie�atwo by�o zachowa� spok�j mi�dzy ci�g�� nadziej� a rozczarowaniem. Z jednej strony wierzy� w obietnic� starego, z drugiej ba� si� zaufa� mu ze wszystkim. Przychodzi�o to tym trudniej, �e tylko Jura widzia�, jak Mayo w jednej chwili potrafi� przemieni� si� ze starego cz�owieka w kogo�, kto by� nawet w mocy rozkazywa� �ywio�om.

Stali na przyk�ad kt�rego� dnia wieczorem przy d�bie na skraju wsi. By�o cicho, prawie g�ucho.

Kowal sapa�, bo ci�gn�li na saniach wielki kloc drzewa do ku�ni i zatrzymali si� dla odpoczynku.

Nagle Mayo da� znak, by zachowali milczenie. Podni�s� g�ow� i nas�uchiwa� chwil�. A potem kilkakrotnie zaklaska� w r�ce.

��Co robicie? � zdziwi� si� kowal.

Mayo u�miechn�� si� nieco zmieszany, jak kto� przy�apany na dziwnej, niezrozumia�ej, mo�e nawet wstydliwej czynno�ci.

��Wydawa�o mi si� � powiedzia�. � Chyba mi si� zdawa�o, �e s�ysz�, jak w g�rze rzeki ryby zbieraj� si� do drogi. Trzeba, �eby jutro ludzie wyszli z koszami i sieciami.

Kowal wzruszy� niedowierzaj�co ramionami, ale rankiem obszed� s�siad�w i w kilku, zaopatrzeni w sieci i kosze, a tak�e siekiery do kruszenia lodu, ruszyli nad strumie�. I tak jak niedawno jeszcze p�akali z g�odu i �alu, rozbijaj�c l�d, teraz krzyczeli z rado�ci na widok �awicy ryb.

Innym razem Mayo kaza� kowalowi, by powiedzia� mieszka�com osady, �e zbli�aj� si� stada ptak�w i aby poszli w wyznaczone miejsca z �ukami. Przynie�li wtedy �onom wiele mi�sa. W dzie�, kiedy t�gi mr�z wprost zapiera� oddech, Mayo przepowiada� na nast�pny gwa�towne ocieplenie i odwil�, a ci, kt�rzy z lenistwa nie od�nie�yli obej��, omal nie potopili si� w swoich chatach.

��To czarownik � zacz�li m�wi� ludzie we wsi. � Tylko czarownik umie sprowadza� ryby i ptaki.

Sam Mayo �mia� si�, kiedy Jura powtarza� mu takie gadki.

��To bajki � m�wi�. � Bajki. To� nie ma czarownik�w.

Ludzkie gadanie jednak nie usta�o, a przeciwnie � wzmog�o si� nawet, kiedy Mayo bardzo udatnie posk�ada� nog� synowi so�tysa, kt�rego przygniot�o drzewo na wyr�bie, szczeg�lnie za� kiedy wyleczy� ze z�o�liwej gor�czki matk� i jej ma�e dziecko, przeznaczone ju� prawie do poch�wku.

Kt�rego� kwietniowego dnia, kiedy mieszka�cy osady zapomnieli ju� o ci�kiej zimie, a kowal krz�ta� si� akurat w ku�ni, Mayo o�wiadczy� nagle:

��Odchodz�, gospodarzu.

W�a�nie poprzedniego ranka dotar� do osady wys�annik kr�lewskiego starosty. M�wi�, �e szykuje si� wojna, i nakaza� wyku� wielk� liczb� grot�w do w��czni i oszczep�w. Przywi�z� te� od razu cz�� zap�aty, w towarach i w srebrze. Kowal, wielce uradowany zam�wieniem ju� zabiera� si� do roboty, kiedy Mayo powiedzia�:

��Odchodz�.

Jura westchn�� ci�ko.

��Spodziewa�em si�. Od tygodni czeka�em z niepokojem, �e mi to powiecie. I boj� si�, �e wasze postanowienie jest ostateczne.

��Ju� na mnie czas, gospodarzu.

��Dok�d p�jdziecie?

��Tam, dok�d szed�em, zanim zatrzyma�em si� u was. Na po�udnie. Do Bia�ej Doliny.

��Wspominali�cie, ale jako� nigdy nie chcieli�cie opowiedzie�, jak tam jest. Czy to daleko?

��Jestem ju� stary i dla mnie wsz�dzie jest daleko � roze�mia� si� Mayo. � Dla m�odego, silnego cz�owieka pi��, mo�e sze�� dni drogi. Dla mnie znacznie wi�cej. Dlatego trzeba, �ebym si� pospieszy�.

��Smutno mi, �e nas opuszczacie, cho� od pocz�tku nie kryli�cie swoich zamiar�w. Polubili�my was, a i po�ytek by� z was wielki dla osady. Po co w�a�ciwie tam idziecie? Kto� czeka?

Stary Mayo pokr�ci� g�ow� przecz�co, bardzo powa�ny i skupiony. Podszed� do kowala i spojrza� mu g��boko w oczy.

��To ja b�d� czeka�.

��Wy? Na kogo?

��Na was, kowalu. Albo na waszego syna. Albo na was obu. Pami�tajcie, od d�bu przy waszej chacie trzeba i�� wprost na po�udnie. Bia�a Dolina. Zapewniam was, �e waszemu synowi nie zabraknie w niej niczego. Zawsze b�dzie mia� tam do�� napitku i jad�a.

Jura milcza�, jak gdyby nie rozumia� s��w do niego skierowanych. Odwzajemni� u�cisk starego, ale powiedzia�:

��Tyle ju� lat czekamy, to i dalej mo�emy czeka� na naszego syna. Je�li jest prawd�, co m�wicie, �e si� urodzi i doro�nie, dlaczego mia�by i�� w �wiat, a nie zosta� tutaj, �eby by� nam podpor� na staro��?

��Zrobicie, jak zechcecie � stary zdj�� ju� sk�rzany fartuch, a spod desek w k�cie wygrzeba� sw�j niewielki podr�ny t�umoczek, wcze�niej ju� wida� przygotowany.

��Do niczego was nie przymuszam � powiedzia�. � M�wi� tylko, jak powinni�cie post�pi�, kiedy postanowicie st�d odej��. Id�cie tam, do Bia�ej Doliny. Wdzi�czno�� ludzka jest krucha jak cienki l�d i p�ka pod byle dotkni�ciem. Sami si� o tym przekonacie. A teraz �egnajcie, kowalu. Zachowam was we wdzi�cznej pami�ci.

��Jak to, chcecie odej�� ju� teraz? Bez przygotowa�, bez po�egnania?

��Tak b�dzie najlepiej � u�miechn�� si� Mayo. � Wy po�egnacie wszystkich ode mnie. A co do przygotowa�, to ich nie potrzebuj�. Sw�j kij mam z sob�.

Wzi�� Jur� w ramiona, a potem odwr�ci� si� i poszed� szybko przed siebie. Dopiero w bezpiecznej ju� odleg�o�ci, gdzie nie m�g� s�ysze� pe�nych �alu s��w kowala, odwr�ci� si� i pomacha� r�k� na po�egnanie.

Jura porzuci� robot� i skierowa� si� w stron� do domu, ale zanim tam dotar�, wybieg�a mu na spotkanie Mi�ka.

��Sta� si� cud! � wo�a�a. � Cud! Poczu�am w sobie dzieci�tko.

Jej rado�� nie przygas�a i w�wczas, gdy spojrzawszy w twarz m�a, domy�li�a si�, co zasz�o.

��Odszed�? � zapyta�a tylko.

��Tak. I nigdy nie wr�ci.

Jakub, herbu Top�r, pan i dziedzic Lipowej, nied�ugo oddawa� si� rozpaczy, cho� z pocz�tku wydawa�o si�, �e b�dzie inaczej. Po niespodziewanej �mierci ukochanej �ony Krystyny przywdzia� �a�ob� i wielu my�la�o, �e na zawsze pozostanie wdowcem. Nosi� czarne szaty, stale przesiadywa� przed o�tarzem, w ko�ciele w swoim maj�tku kaza� wybudowa� wielki i wspania�y grobowiec. Snu� si� ponury, niewiele obchodzi�y go sprawy doczesne, ze wszystkim zda� si� na Szczepana, starego rz�dc�, kt�remu ufa� bez zastrze�e�. Podejrzewano, �e zamierza porzuci� �wiat i cho� nie sko�czy� jeszcze lat trzydziestu, wst�pi� do klasztoru o surowej regule.

Nikt nie przypuszcza�, jak szybko nast�pi odmiana. Pan Jakub mia� w Ziemi Sandomierskiej folwark s�siaduj�cy z dobrami Tomasza herbu Lis. Pan Tomasz z Bia�ki by� jego towarzyszem w wielu wojennych wyprawach, spotykali si� te� cz�sto na zjazdach szlachty. W�a�nie na zje�dzie pan�w sandomierskich pan Jakub ponownie spotka� pana Tomasza i przyj�� go�cin� w jego domu nad Oksz�.

W czasie jednego z polowa� trafi�a si� okazja do szczerej rozmowy.

��Przykro patrze� na wasz b�l � powiedzia� Tomasz, przyjacielsko obejmuj�c Jakuba ramieniem. � Tym bardziej przykro, �e, jak s�ysza�em, cierpi na tym wasza ma�a c�reczka. Prawd� m�wi�, sam mam trzy c�ry i wiem, ile wymagaj� ojcowskiego starania. Po dawnej przyja�ni radz� wam serdecznie: otw�rzcie si� znowu na doczesne sprawy. Wasze dziecko potrzebuje matki, a wy potrzebujecie �ony. Nie chc� narzuca� wam swojej woli, ale mam przecie� c�rk� na wydaniu, kt�r� chcia�bym odda� komu� r�wnie godnemu jak wy�

Pan Jakub pocz�tkowo nie potraktowa� powa�nie s��w przyjaciela. Ale wkr�tce zda� sobie spraw� z tego, �e spoziera na dziewczyn� cz�ciej, ni� mu si� to wydawa�o, i por�wnuje j� do zmar�ej �ony. Tu, daleko od grobu pani Krystyny i miejsc bezustannie j� przypominaj�cych, jego b�l wydawa� si� mniejszy. Pocz�tkowo wyrzuca� to sobie, ale z czasem uzna�, �e widocznie tak by� musi.

Agnieszka niewiele przypomina�a pani� na Lipowej. Owszem, by�a do�� �adna, czarnooka i czarnow�osa, cho� raczej niewysoka i chuda, a przy tym jaka� nad miar� zamkni�ta w sobie. Zupe�nie inaczej ni� pani Krystyna, weso�a, �ywa, skora do zabawy. Agnieszka u�miecha�a si� uprzejmie, najwidoczniej powiadomiona przez ojca o jego zamys�ach, odzywa�a si� jednak rzadko i m�wi�a niewiele. Na swoje pi�tna�cie lat by�a nadto powa�na i nabo�na, co z pocz�tku nawet si� spodoba�o panu z Lipowej. Sam zaj�ty rozmy�laniami o marno�ci �wiata i nieuchronno�ci �mierci, z zadowoleniem popatrywa� na dziewczyn� w ko�ciele, kiedy skromnie ubrana kl�cza�a tam d�ugo na zimnej posadzce.

Kiedy s�owa przyjaciela po kilku dniach naprawd� dotar�y do pana Jakuba, zrozumia�, �e jego b�l, spowodowany t�sknot� za tamtym �agodnym spojrzeniem i tamtym �miechem, jest te� znakiem t�sknoty za jak�� inn� istot�, mog�c� po�o�y� kres cierpieniom. Nie min�y dwa tygodnie, a pan Jakub ju� wiedzia�, �e got�w jest o�eni� si� ponownie, Agnieszka za� spe�nia wszystkie jego oczekiwania, aby mogli zamieszka� razem. Jest m�oda, zdrowa i pr�no by szuka� lepszego wiana od tego, jakie obieca� Tomasz z Bia�ki.

Wprawdzie obie siostry Agnieszki wysz�y za m�� w przeci�gu ostatniego roku i mog�o si� wydawa�, �e ona jeszcze d�ugo poczeka, bo pan Tomasz powa�nie si� wykosztowa�, ale on nie zamierza� zaprzepa�ci� tak wspania�ej okazji, jak� by�o mu spowinowacenie si� z Toporczykami.

Kilku s�siad�w nader ch�tnie poprowadzi�oby Agnieszk� do o�tarza, lecz nie byli wystarczaj�co bogaci, a i prezentowali si� niezbyt dostojnie. Pan Tomasz zna� dobrze swoj� m�odsz� c�rk�. Wzi�a ona po nim pewien zmys� praktyczny i m�g� si� zupe�nie nie obawia�, �e oka�e si� niepos�uszna woli ojca. Pozostawa�o zatem przekona� c�rk� do osoby pana z Lipowej.

Kiedy pan Tomasz opowiedzia� jej o swojej rozmowie z panem Jakubem, nie sprzeciwia�a si� zbytnio, cho� te� nie wydawa�a si� zachwycona.

��Wiem, �e to bardzo mo�ny pan i niestary. Ale, ojcze, to wdowiec�

��To przecie� bardzo dobrze, �e wdowiec, bo stateczny ju�, a jeszcze m�ody. A �e jest teraz w �a�obie, twoja rola wyprowadzi� go znowu na drog� �ycia. Niczego ci przy jego boku nie zabraknie. Kiedy za� urodzisz syna, b�dziesz pani� wi�ksz� ni� mog�aby� by� przy kimkolwiek. Ma on liczne dobra na �l�sku i w Wielkopolsce. Ma�o b�dzie takich, kt�rzy mogliby r�wna� si� z tob� i twoim m�em.

Agnieszka poprosi�a o czas do namys�u, cho� oboje wiedzieli, �e nie sprzeciwi si� woli ojca.

Nast�pnego ranka powiedzia�a �tak". Rano mia�a ju� te� gotowy dok�adny plan dzia�ania, bo wzorem ojca lubi�a, �eby wszystko by�o wiadome, pouk�adane, uporz�dkowane. Za�yczy�a sobie wydzielon� cz�� ojcowskiego maj�tku na do�ywocie i wyra�nego zapisu w sprawie wiana. Nie tylko chcia�a dor�wna� siostrom, ale i wywy�szy� si� ponad nie. A to nie by�o �atwe, bo najstarsza jej siostra wysz�a za krakowskiego wojewod�, a m�odsza za mo�nego pana z Wielkopolski.

Jeszcze tego samego dnia pan Tomasz przyprowadzi� c�rk� przed oblicze go�cia. Troch� si� ba�, czy Jakub z Lipowej przystanie na twarde warunki, jakie postawi�a Agnieszka, ale postanowi� zaryzykowa�. Po zar�czynach przyjdzie czas na uk�ady.

��C�rko � rzek� Tomasz uroczy�cie. � Pan Jakub poprosi� o twoj� r�k�. Domy�lam si� twojej odpowiedzi, ale przy nim chcia�bym ci� zapyta�, czy zechcesz go po�lubi�, p�j�� do jego domu, urodzi� jego dzieci i �y� z nim razem a� do �mierci?

Pan Jakub u�miecha� si� nie�mia�o, bo cho� przyjaciel uprzedzi� go o wszystkim, nie by� pewny odpowiedzi dziewczyny.

��Dzi�kuj� szlachetnemu panu Jakubowi, �e uczyni� mi tak wielki zaszczyt � odrzek�a Agnieszka zgodnie z otrzymanym wcze�niej pouczeniem. � Przyjmuj� go ca�ym sercem i stosownie do waszej woli.

Jakub westchn�� g�o�no, zaskoczony nieco szybko�ci� wydarze�. Ledwie czterdzie�ci dni min�o, gdy odjecha� od grobu �ony.

M�czy�ni u�cisn�li sobie r�ce, a pan Jakub za�o�y� na palec narzeczonej gruby i zdobny pier�cie�.

Ta, zgodnie z przyj�tym zwyczajem, odesz�a do swojej izby, a reszt� rozm�w m�czy�ni odbyli sami.

Targi trwa�y kilka dni, przeplatane ucztami i spotkaniami z s�siadami, kt�rzy t�umnie sk�adali wizyty, gratuluj�c radosnych nowin. Ustalono szczeg�owo wysoko�� posagu panny m�odej, �lubne prezenty, jaka b�dzie jej pozycja we dworze w Lipowej i jaka po urodzeniu syna, dziedzica pana Jakuba. Dok�adnie om�wiono, jak b�dzie wygl�da�a sytuacja maj�tkowa pani Agnieszki, gdyby jej m�� poleg� na wojnie i jak, gdyby B�g da� mu do�y� p�nej staro�ci.

Zaraz te� zacz�to przygotowania do �lubu i wesela, kt�re wyznaczono za dziewi�� niedziel. Pan Jakub pospiesznie pojecha� do siebie, �eby sprosi� go�ci spo�r�d swojej rodziny, bo �lub mia� si� odby� w ko�ciele pod wezwaniem �wi�tego Marcina w dobrach pana Tomasza.

Wielu ludzi pracowa�o nad przygotowaniem wyprawy dla panny m�odej. Odkurzano, szyto, polerowano, mierzono, planowano. M�oda para mia�a oczywi�cie zamieszka� w Lipowej, dok�d ma��onkowie zamierzali uda� si� bezpo�rednio po �lubie. Szykowano wi�c jednocze�nie wozy, kt�re mia�y zabra� maj�tek pani Agnieszki pod jej nowy dach.

Ona sama w tych dniach kra�nia�a z zadowolenia na widok ka�dej z tych rzeczy, kt�re przeznaczono na jej nowe �ycie i kt�ra wi�za�a si� z jej przysz�o�ci�. Ka�dego dnia przychodzi�a do lamusa, gdzie gromadzono wszelkie dobra, jakie mia�a zabra� ze sob�. W pierwszym tygodniu z�o�ci�a si�, jak wolno powi�ksza si� maj�tek sk�adany tutaj, ale w miar� up�ywu czasu i pracy czeladzi zasoby te zacz�y rosn�� i po kilku niedzielach nie mie�ci�y si� ju� w pomieszczeniu.

Sta�y tu dwie wielkie skrzynie i jedna mniejsza, a tak�e beczki, kosze i worki. Zgromadzono tu po�ciel, puchowe poduszki, prze�cierad�a, mi�kko wyprawione sk�ry, ozdobne makaty do zawieszenia na �cianach i kobierce na pod�og�, zastaw� sto�ow�, miski, dzbany, dzbanki, talerze i kubki z cyny i ze srebra, haftowane obrusy i r�czniki. By�a garderoba panny m�odej � koszule, czepki, welony, pasy, r�kawiczki, proste suknie na co dzie�, barwne od �wi�ta, czarne do ko�cio�a, trzewiki, kolorowe wst��ki i ozdoby, futrzane szuby na zim�. Kuferek z kosztowno�ciami pozostawa� pod opiek� ojca, by�a w niej g��wnie bi�uteria po matce i sporo jeszcze miejsca na klejnoty, jakie pani Agnieszka spodziewa�a si� otrzyma� od m�a.

Pan Tomasz przeznaczy� te� dla c�rki dwie pary pi�knych koni, dobrze u�o�onych pod wierzch, z bogatymi rz�dami, o ozdobnych siod�ach, z kt�rych jedno, wykonane dla dam z wielkich rod�w, sprowadzono niegdy� z Italii.

Agnieszka zagl�da�a do lamusa ka�dego dnia, przegl�da�a uwa�nie stale powi�kszaj�cy si� maj�tek, bada�a mi�kko�� tkanin i po�ysk zwierciade�, liczy�a zastaw�, przymierza�a klejnoty.

��Widz�, �e masz z tego oczekiwania wiele rado�ci � �mia� si� pan Tomasz, gdy kt�rego� dnia zasta� c�rk� nad skrzyni� z sukniami.

��O, tak � przyzna�a si� z u�miechem i zawstydzona opu�ci�a oczy. Ale te� doda�a szczerze: � Ju� bardzo bym chcia�a, by by�a sobota.

W�a�nie w sobot� spodziewano si� �lubnego orszaku pana Jakuba z Lipowej. Niecierpliwo�� dokucza�a Agnieszce coraz bardziej. Przecie� od tygodnia wszystko by�o ju� gotowe. Nawet op�acono s�u�b�, kt�ra z dworu w Bia�ce mia�a jecha� z pani� na s�u�b� do Lipowej � dwie dziewczyny i pacho�ek.

Pan Tomasz tryska� zadowoleniem Koligacje jego rodu poszerza�y si� wspaniale. Krewni i s�siedzi bardzo dobrze przyj�li wiadomo�� o po��czeniu z rodem Toporczyk�w. Sk�adali gratulacje, prosili o protekcj�, ofiarowali przyja��. Wszyscy zapewniali, �e przyjad� na �lub i wesele, obiecuj�c sute dary.

Niekt�rzy zacz�li ju� zje�d�a� w go�cin� na kilka dni przed uroczysto�ciami i dw�r zat�tni� �yciem jak rzadko wcze�niej. Szlachta przyby�a t�umnie i z wielkimi orszakami, skwapliwie wykorzystuj�c okazj� do pokazania si� z �onami, dzie�mi, s�u�b� i psami.

��Zaprawd�, b�dziesz wielk� pani� � m�wi� pan Tomasz do c�rki. � Dw�r w Lipowej to wielkie domostwo, a tu� obok na kr�lewski rozkaz stryj Jakuba buduje pot�ny zamek. Pomy�la�em o wszystkim, moje dziecko. Twoje wiano jest wystarczaj�co du�e, sta� ci� na ka�d� zachciank�, nie musisz o nic prosi� m�a. Nie �ycz� ci tego, ale r�nie to bywa w �yciu. Lepiej wi�c, aby� mog�a liczy� na swoje. On, ofiarowuj�c ci posiad�o�� zwan� D�bowiec i cz�� Lipowej, zapewni ci godne �ycie. Zachowasz te� prawa do swojej cz�ci po mnie, nie licz�c oczywi�cie kosztowno�ci, klejnot�w i szat Spodziewam si�, �e wiele ci ich pan Jakub ofiaruje, bo jest cz�owiekiem nie tylko maj�tnym, ale i szczodrym. B�dziesz pani� na Lipowej, gdzie jest wiele s�u�by, bo a� sze�� wsi nale�y do dworu.

B�dziesz tylko rozkazywa�, a pos�usze�stwo winna� jedynie Bogu i m�owi Naprawd�, c�rko, nie mog�a� lepiej trafi�.

W pi�tek wieczorem dano wreszcie zna�, �e zbli�a si� orszak pana Jakuba, i wszyscy rzucili si� do ostatnich przygotowa�. W sobot�, jeszcze przed �witem, wielki orszak domownik�w pana Tomasza w towarzystwie co znakomitszych krewnych i s�siad�w ruszy� na spotkanie go�cia.

Poch�d uformowano tak, aby jak najbardziej podkre�li� bogactwo i dostatek. Na przedzie jechali na paradnie przystrojonych koniach pan Tomasz z c�rk� w otoczeniu godnych pan�w spo�r�d spokrewnionej szlachty, dalej post�powali pacho�kowie, przybrani �wi�tecznie i pod broni�.

Do spotkania dosz�o nad rzeczk� Oksz�. Obie grupy zobaczy�y si�, dok�adnie jak by�o zamierzone, po obu stronach wody, akurat przed nowym mostem ufundowanym przez pana Tomasza.

Pan z Bia�ki skin�� na c�rk� i tylko we dwoje ruszyli na kamienny most, na kt�ry z przeciwnej strony nadjecha� pan Jakub, w �wi�tecznym stroju, przy pasie i mieczu. Agnieszka w wi�niowej sukni, z siatk� na w�osach i srebrnym diademem na czole, zar�owiona z emocji i oczekiwania, wygl�da�a wspaniale.

��Witajcie � powiedzia� Jakub z Lipowej, sk�adaj�c uk�on. � B�g nie pozwoli� sp�ni� si�, co przyjmuj� za dobr� wr�b�.

��Witajcie, zi�ciu � odk�oni� si� pan Tomasz. � Oto moja c�rka, kt�r� ju� teraz daj� pod wasz� opiek�.

Pan Jakub podjecha� do narzeczonej i narzuci� na jej ramiona wspania�y p�aszcz z popielic, a na r�k� w�o�y� pier�cie� z wielkim czerwonym kamieniem. Ludzie po obu stronach rzeki wiwatowali g�o�no, pacho�kowie podrzucali w g�r� kapelusze i przera�liwie gwizdali na palcach.

Pan Tomasz, widz�c, �e narzeczony nie odrywa oczu od jego c�rki, uzna�, �e mo�e on nie zauwa�y� czego�, czym chcia� si� pochwali�. Podjecha� wi�c do obojga, niby tylko dlatego, �eby ich zach�ci� do ruszenia w drog�.

��Czas na nas � przypomnia�. � A widzieli�cie m�j nowy most, Jakubie? Ma ca�ych czterna�cie krok�w d�ugo�ci!

��A� tyle? � zdziwi� si� uprzejmie pan z Lipowej, nie odwracaj�c g�owy od dziewczyny. Ta skromnie spu�ci�a oczy, ale jej r�ce, trzymaj�ce ozdobne wodze, dr�a�y. � Jestem wam bardzo wdzi�czny, te�ciu, �e�cie mnie odwiedli od ponurych zamiar�w.

��Da B�g na po�ytek nam wszystkim � pan Tomasz prze�egna� si� nabo�nie.

W dalsz� drog� pojechali jednym orszakiem � pan Jakub z narzeczon� i nie odst�puj�cy ich ojciec panny m�odej. Krewni obu stron witali si� ha�a�liwie, czynili nowe znajomo�ci, �artowali. My�l o bliskich uroczysto�ciach, o dobrym posi�ku, o odpoczynku i zabawie, rozwi�zywa�a j�zyki, nastraja�a przyja�nie i rado�nie.

Na podw�rzu przed dworem witano ich jeszcze raz oficjalnie, by po kr�tkim odpoczynku jecha� zaraz do ko�cio�a. Tu w obecno�ci t�um�w go�ci, szlachty oraz posp�lstwa, pan Jakub z Lipowej za�lubi� pann� Agnieszk�, c�rk� pana Tomasza z Bia�ki Zaraz potem powr�cono do dworu, gdzie sto�y i �awy ustawiono pod drzewami i gdzie odbito ju� beczki z piwem. Dla najbardziej dostojnych go�ci przygotowano miejsca na podwy�szeniu, tam poza ma��onkami zmie�cili si� tylko najbli�si krewni i przyjaciele.

Wspomnienie wesela jeszcze wiele lat p�niej wywo�ywa�o na obliczu Agnieszki u�miech pe�en zadowolenia. Krewni, przyjaciele, s�siedzi i ludzie zupe�nie jej nie znani, przychodzili kolejno, sk�adali upominki, zapewniali o swoim przywi�zaniu, przyja�ni i wierno�ci. Ona siedzia�a dumna obok swojego ma��onka, kt�remu wszyscy okazywali tak wielki szacunek. Nawet jej siostry, kt�rych m�owie liczyli si� do pierwszych w kraju, patrzy�y na ni� z podziwem. One, cho� bogate, zadowolone i syte w�adzy, z wyra�n� zazdro�ci� ogl�da�y suknie, cudownie lekkie a bogato zdobione tkaniny, pier�cienie i zausznice.

Wesele trwa�o trzy dni, wszyscy najedli si� do syta, zd��yli si� upi� i wytrze�wie� po kilkakro�.

Zabaw� pami�tano jeszcze wiele lat p�niej, bo pan Tomasz rzeczywi�cie postara� si� ugo�ci� ca�� okolic�, prostych ludzi i s�u�by nie wy��czaj�c.

Potem by�y pok�adziny i noc po�lubna. Pann� m�od� odprowadzono ze �piewami do alkierza, gdzie mia�a czas przygotowa� si� na nadej�cie ma��onka. Pana Jakuba prowadzili przyjaciele ze �miechem i �artobliwymi docinkami, a potem niby si�� wepchn�li do sypialni, zamykaj�c drzwi i zostaj�c przed nimi na stra�y.

Tej nocy zako�czy�o si� kr�tkie szcz�cie pani Agnieszki. Z nocy po�lubnej zapami�ta�a tylko niepewno�� i strach, a potem b�l i pe�ne niezadowolenia sapanie ma��onka. Rano m�� by� nawet mi�y, ale Agnieszka pomy�la�a, �e wszystko sko�czy�o si� nie tak, jak to sobie wyobra�a�a. Strach i b�l mia�y jej odt�d towarzyszy� ju� zawsze.

T�umaczy�a sobie, �e przecie� to nic takiego, �e si� przyzwyczai, zapomni, nie b�dzie zwraca� uwagi, ale trudno by�o jej radowa� si� z czegokolwiek, kiedy po ka�dym dniu czeka�a j� noc z m�em u boku.

Jak to mo�liwe, my�la�a, �eby taki dobry, �agodny cz�owiek, stawa� si� w nocy takim zwierz�ciem?

Jak to mo�liwe, �eby wszystkie kobiety woko�o znosi�y bez szemrania �w wielki b�l? Jak to mo�liwe, �e niekt�re z nich sprawiaj� wra�enie zadowolonych i szcz�liwych?

Pi�tego dnia orszak ruszy� do Lipowej. Ojciec odprowadzi� c�rk� o ca�y dzie� drogi, a potem �egna� j�, jak gdyby nie mieli si� wi�cej zobaczy�, i Agnieszka rozp�aka�a si� na to po�egnanie, u�wiadomiwszy sobie, �e od tej chwili znajduje si� ca�kowicie we w�adzy swojego m�a i pana.

Ojciec obiecywa� wprawdzie przyjecha� ju� nied�ugo, mo�e na �wi�ta Bo�ego Narodzenia, ale �e stale czyni� aluzje, i� w Lipowej b�dzie go wtedy czeka�a niespodzianka, ca�a rado�� Agnieszki z tego spotkania gas�a. Agnieszka tylko domy�la�a si�, o czym m�wi ojciec. Pan Jakub za� by� milcz�cy i chmurny, cho� opieku�czy i prawie serdeczny. Do �ony odnosi� si� grzecznie, ale tak by�o tylko w dzie�. Wieczorem ani jej nie s�ucha�, ani nie chcia� si� niczego od niej dowiedzie�. Pro�by Agnieszki, aby da� jej odpocz��, wydobrze�, przygotowa� si�, mia� za nic.

Ka�dej nocy przychodzi� do jej namiotu i bawi� tam do rana, a potem d�ugo spa� i w drog� ruszali p�no, wi�c dotarli do jego d�br o dobre dwa dni p�niej, ni� si� spodziewali. Ludzie z orszaku, kt�rzy nocami s�yszeli z namiotu krzyki, u�miechali si� potem porozumiewawczo i patrzyli na Agnieszk� z nieskrywanym zaciekawieniem. Nikt nie podejrzewa�, �e noce te mog�y by� dla niej przykre.

Jechali wolno, Agnieszka pocz�tkowo stara�a si� dotrzyma� kroku m�owi, jecha�a obok niego wierzchem. W drodze dawa�a baczenie, �eby jad�ce za nimi wozy z jej dobytkiem, kt�re cz�sto zostawa�y w tyle, nie zagin�y i nie op�nia�y si� dalej ni� na spojrzenie.

Pan Jakub �mia� si� z tej ostro�no�ci.

��Ale� nie musisz si� martwi�, moje dziecko � zapewnia�. � To spokojna okolica, a moi ludzie dok�adnie wiedz�, co i kiedy maj� robi�. Nic nie grozi ani nam, ani naszym wozom.

��Nie w�tpi�, �e wasi ludzie dok�adnie znaj� swoje obowi�zki. Ma�o to jednak si� s�yszy o rozb�jnikach napadaj�cych na podr�nych?

��To bajki � �mia� si� pan Jakub. � Kr�l Kazimierz dawno ju� zaprowadzi� prawo, �eby ka�dego z�apanego na zb�jowaniu gard�em kara�, niezale�nie od pochodzenia i stanu.

��Ale s�ysza�am, �e w tej okolicy napady si� ci�gle zdarzaj�. Niedawno ojciec opowiada�, jak wy sami zasadzali�cie si� na takiego, kt�rego nazywaj� Marama.

Jakub z Lipowej skrzywi� si�, bo s�owa �ony odebra� jako przytyk. Rzeczywi�cie, Marama nadal hasa� swobodnie pod bokiem jego ludzi i ludzi kr�la. Napada� bezczelnie, mordowa�, a wyprawa pana Jakuba na zuchwa�ego rozb�jnika zako�czy�a si� niczym.

��Dopadn� i Maram�, jak pokara�em innych � powiedzia� spokojnie. � Tak czy inaczej, teraz mo�esz si� nie obawia�. Jest nas zbyt wielu, �eby jakakolwiek zb�jecka ha�astra odwa�y�a si� nas zaczepi�. A nawet gdyby, moi ludzie daliby sobie rad� z najwi�ksz� i najlepiej uzbrojon� gromad�.

Agnieszka uspokoi�a si�, ale co do pilnowania woz�w nie zmieni�a zdania. Pa�skie oko konia tuczy, przypomnia�a przys�owie i sama nadal dogl�da�a wszystkiego, zar�wno w drodze, jak i na postojach.

Pan Jakub, kt�ry patrzy� na to pocz�tkowo z rozbawieniem, po kilku dniach zacz�� zdradza� oznaki zniecierpliwienia i z�o�ci.

��Pos�uchaj, dziecko � powiedzia� kt�rego� razu. � Zachowuj si�, jak przysta�o mojej �onie. Nie wtr�caj si� zbytnio do s�u�by, bo oni znaj� swoj� powinno��, a ty ani nie polepszysz, ani nie przyspieszysz ich pracy. Robi� wszystko, jak kaza�em i przede mn� s� odpowiedzialni. Nie podwa�aj mojego autorytetu nieustannym czuwaniem nad wszystkim. Ma by� tak, jak powiedzia�em. A powiedzia�em, �e wszystko w ca�o�ci i bezpiecznie ma dotrze� do Lipowej. I tak b�dzie. Inaczej, s�u�ba dobrze o tym wie, nie mog�aby by� pewna swoich ca�ych plec�w ni gard�a. Tak rzek�em, tak by� musi. Nie jest potrzebna twoja dodatkowa troska.

I doda�:

��Lepiej pomy�l, jak najbli�szej nocy zadowoli� swojego m�a. To pierwsza powinno�� �ony.

Dotkn�� j� znowu do �ywego, bo przecie� stara�a si� jak mog�a najlepiej, ale on by� wci�� niezadowolony. Nie wiedzia�a, dlaczego, a zapyta� nie mog�a. Robi�a wszystko dok�adnie w taki spos�b, jak sobie �yczy� � by�a mu powolna. Panowa�a nad b�lem, zaciska�a z�by, zamyka�a oczy i jako� udawa�o si� jej przetrwa�. Czeg� wi�cej jeszcze chce?

Droga dobiega�a ko�ca. Agnieszka widzia�a ju� lasy, pola, osady i m�yny, nale��ce do m�a, o kt�rych opowiada� kr�tko, �e to rodzina ma od dawna, tamto kupi� wtedy a wtedy, to wytargowa�, inne sprzeda�.

Wreszcie dziewi�tego dnia zobaczy�a lipy, a potem dw�r, wielki, z�o�ony z kilku stoj�cych w podkow� budynk�w, kt�ry mia� by� odt�d jej domem. Pos�aniec z wie�ci� o zbli�aniu si� gospodarzy zjawi� si� tu ju� dwa dni wcze�niej, wi�c wszystko zastali przygotowane z najwy�sz� staranno�ci� � dw�r wysprz�tany i wyczyszczony, podobnie jak ca�e obej�cie i dziedziniec przed nim.

Wszyscy mieszka�cy, s�u�ba, a tak�e s�siedzi, stali ju� przed domem i witali pana i pani� w ustalonej kolejno�ci, stosownie do pokrewie�stwa, stanu i stanowiska. Agnieszka niewiele zapami�ta�a z tej d�ugiej listy domownik�w, pociotk�w, wujk�w, krewnych bli�szych i dalszych, rodzonych i przyrodnich, zbyt oszo�omiona ha�asem, ruchem, korowodem twarzy, imion i nazw, przyt�oczona �wiadomo�ci�, �e zaraz znowu zapadnie noc i znowu trzeba b�dzie i�� w obj�cia tego silnego, mocnego m�czyzny. Chcia�a, �eby by� szcz�liwy i zadowolony, ale coraz bardziej upewnia�a si�, �e nigdy nie uda si� jej spe�ni� swych ma��e�skich obowi�zk�w w spos�b w�a�ciwy.

Ranek nast�pnego dnia zasta� Agnieszk� pop�akuj�c� w pos�aniu. M�� opu�ci� �o�e wcze�nie, zapowiadaj�c rych�y powr�t. Przyszed� te� wkr�tce do alkierza, nios�c w ramionach �adn�, jasnow�os� dziewczynk�. Agnieszka, kt�ra czu�a si� �le, nie od razu zrozumia�a, co m�wi do niej pan Jakub.

��To moja c�rka Alena � powiedzia�. � Mam nadziej�, �e b�dziesz dla niej dobr� matk�.

Agnieszka by�a tak zaskoczona, �e nie zdo�a�a si� odezwa�, a tylko rozp�aka�a si� g�o�no. Nie spodoba�o si� to jej m�owi.

��Nie wiedzia�a�, �e mam c�rk�? � zapyta� zdziwiony. � Uzgodni�em przecie� z twoim ojcem, �e wszystko ci powie�

Nadal p�aka�a, wi�c zdj�� dziecko z ramion i posadzi� je na brzegu pos�ania. Dotkn�� ramienia �ony, a potem �agodnie pog�adzi� j� po w�osach.

��Nie p�acz � pociesza�. � To wdzi�czne dziecko, kt�re ci� pokocha. Nie b�dziesz mia�a z ni� �adnych k�opot�w.

Niespodziewane spotkanie z nieznajom� kobiet�, w dodatku p�acz�c�, nie spodoba�o si� tak�e Alenie i dziecko zaszlocha�o rozdzieraj�co. Jakub wezwa� s�u�b� i kaza� je natychmiast zabra� z alkierza.

Z tego spotkania Agnieszka zapami�ta�a niewiele i przez d�u�szy czas Alena by�a dla niej tylko male�stwem w d�ugiej koszulinie, kt�re ledwie m�wi�o, prawie stale p�aka�o i chowa�o si� za sp�dnic� s�u�ebnej albo za ojcow� nog�, kiedy pr�bowa�a si� przywita�.

Mimo uspokajaj�cych s��w m�a Agnieszka przewidywa�a k�opoty. Alena ci�gle p�aka�a i ani na chwil� nie chcia�a od�o�y� swojej zabawki, kaczki wykonanej z drewna i pomalowanej kolorowymi farbami � dzi�b i ogon nosi�y �lady dzieci�cych z�bk�w.

Od pocz�tku dziewczynka nie chcia�a przebywa� w towarzystwie macochy, chowa�a si� za sprz�tami albo kry�a si� po k�tach, sk�d mimo pr�b ani my�la�a wychodzi�.

��To nic � uspokaja� pan Jakub. � Przyzwyczai si�, trzeba tylko troch� czasu.

Agnieszka nie mia�a �adnego do�wiadczenia w opiece nad dzie�mi, szybko si� denerwowa�a i cho� o tym nie m�wi�a, jej �al do m�a by� ogromny. M�g� przecie� co� wspomnie� o dziecku, wtedy znalaz�aby czas i sposobno�� zapyta� kogo�, poradzi� si�, nauczy�. Poza tym wcale nie uwa�a�a, �e Alena jest szczeg�lnie �adna, wdzi�czna czy te� rozgarni�ta ponad wiek. Zwyczajna trzyletnia rozkapryszona dziewczynka.

Ca�y dzie� trwa�o rozpakowywanie woz�w, a potem przez dwa tygodnie pani urz�dza�a swoje komnaty. Lewe skrzyd�o dworu pan Jakub odda� do jej dyspozycji i tam umieszczono skrzynie, zawieszono tkaniny. Tam wszystko mog�a zarz�dzi�, jak chcia�a. Zaj�ta urz�dzaniem swoich pokoi, niewiele mia�a na razie czasu na poznawanie dworu, s�u�by i krewnych, nada� bawi�cych pod go�cinnym dachem pana na Lipowej.

Dobrze pozna�a tylko Szczepana zwanego Sow�, ma�ego siwego cz�owieka, kt�ry by� krewnym pana domu i zarz�dc� jego tutejszych posiad�o�ci Pan Jakub wiele czasu sp�dza� na wyprawach wojennych, szlacheckich zjazdach lub na wizytacjach swoich d�br po�o�onych w innych ziemiach i wtedy w�adza w gospodarstwie nale�a�a do Szczepana.

Szczepan Sowa zrobi� na Agnieszce nie najlepsze wra�enie. Zgodnie z poleceniem pana Jakuba odda� m�odej pani wszystkie klucze, ale uczyni� to z wyra�nym oci�ganiem. Zachowywa� si� z dystansem i milcz�co, co Agnieszka odbiera�a jako okazywanie niech�ci. Nie powiedzia� s�owa, kiwa� tylko g�ow�, kiedy Agnieszka zawiesi�a sobie klucze u pasa. Szed� za ni� po stodo�ach, spichrzach, stajniach, sk�adach, lamusach i wys�uchiwa� jej polece�, ale nie do�� uwa�nie.

��Pani Krystyna ca�kowicie zdawa�a si� na mnie w sprawach gospodarskich � powiedzia�. � A pan Jakub nigdy nie mia� zastrze�e�.

��Nie wydaje mi si�, �eby tu wszystko by�o w porz�dku � unios�a si� Agnieszka. � Moj m�� obdarza was chyba zbytnim zaufaniem. Znam dobrze maj�tek mojego ojca, kt�ry zalicza si� do najwi�kszych w ca�ym kr�lestwie. Wiem te�, jak nale�y przechowywa� zapasy. Z tego, co tutaj widz�, wiele ulega zmarnowaniu z powodu niew�a�ciwego sk�adowania i niedostatecznej staranno�ci s�u�by. A s�u�ba pracuje �le, kiedy nikt jej nie pilnuje. Wiem to dobrze, sama widzia�am, jak zachowywali si� po drodze do Lipowej. Patrzyli tylko, �eby wymiga� si� od roboty. Tak czy inaczej zamierzam tu natychmiast wprowadzi� nowe porz�dki � Wasza wola � powiedzia� Szczepan pojednawczo, ale nie wygl�da�o na to, aby chcia� post�powa� wedle wskaz�wek nowej pani. � Pozw�lcie sobie jednak powiedzie�, �e zajmuj� si� domem pana Jakuba ju� lat blisko pi�tna�cie L.

��Niewiele si� nauczyli�cie! � prychn�a z wy�szo�ci� Agnieszka. � Ta m�ka za dzie�, dwa b�dzie do wyrzucenia, ryby ju� kaza�am wyrzuci�. Sreber nikt nie czy�ci� pewnie ca�y rok, a kiedy ostatnio ogl�dali�cie uprz��?! Nie umiecie albo nie chcecie pop�dzi� ludzi do roboty.

Szczepan milcza�, zaciskaj�c usta. Ten dzieciuch, ledwo co przybywszy, mia�by mu rozkazywa�?

��Wiem, �e wam by�o wygodnie, bo pan stale w rozjazdach, a jego pierwsza �ona nie zajmowa�a si� gospodarstwem. Ale teraz wszystko si� zmieni, zapewniam was. Nie pozwol� na marnotrawstwo i lenistwo. Nikt tu darmo nie b�dzie jad� chleba. A co do pani Krystyny� � Agnieszka przerwa�a i spojrza�a wyzywaj�co na rz�dc�, jak gdyby czekaj�c, co powie, ale Szczepan nie podj�� wyzwania.

��Teraz wasza wola � powt�rzy� ponuro.

��Czcz� pami�� pani Krystyny i rozumiem, �e wy o niej pami�tacie � Agnieszka przygotowa�a to przem�wienie ju� wcze�niej. � Zapowiadam jednak, �e stale b�d� wam przypomina�, kto tu teraz rz�dzi. Najpierw pan Jakub, a potem ja. Lepiej b�dzie, je�li szybko to sobie przyswoicie.

Jeszcze tego samego wieczora opowiedzia�a m�owi o swojej rozmowie z rz�dc�. S�ucha�, cho� z pewnym zniecierpliwieniem.

��B�dzie, jak rozka�esz � powiedzia�, obejmuj�c j� w pasie. � Ty jeste� tu pani� i ty b�dziesz o wszystkim rozstrzyga�. Ale nie �ycz� sobie k��tni mi�dzy wami. Szczepan jest mi bliski i ufam mu.

Chod�my lepiej spa�.

Agnieszka by�a tak przej�ta sprawami gospodarstwa, �e nie przestawa�a o nich m�wi�, nawet przekraczaj�c pr�g sypialni.

��Przecie� on marnuje tw�j, nasz maj�tek! � przekonywa�a. � Tak nie mo�na d�u�ej. Wiem, �e go cenisz, ale nie powiniene� chyba pozwala� na marnotrawienie tego wszystkiego. Nie jest dostatecznie zapobiegliwy. Zestarza� si� i chyba brakuje mu stanowczo�ci.

Obieca�, �e rozm�wi si� ze Szczepanem. Dzie� czy dwa p�niej powiedzia�:

��Postanowi�em, jak b�dzie. Tobie zlecam ca�y dw�r ze s�u�b�, Szczepan dopilnuje gospodarstwa.

��Ale� � pr�bowa�a protestowa�, on jednak na to nie pozwoli�.

��Tak b�dzie. Cho�by na pr�b�. Ty we dworze, on w osadach, na polach i w lesie.

Musia�a si� zgodzi� na takie rozwi�zanie.

��A co on na to? � zapyta�a. � Zgodzi� si�?

��Jest wiemy i uczciwy. A co do zgody, ten dw�r ma tylko jednego pana. Szczepan jest moim krewnym, zaufanym, nawet mo�e przyjacielem, ale jest tutaj s�ug�. Tak wi�c we dworze ca�a s�u�ba ma s�ucha� ciebie. I do�� ju� o tym!

Agnieszka przej�a wi�c klucze od wszystkich pomieszcze� dworskich i bardzo szybko w Lipowej zacz�y obowi�zywa� jej porz�dki.

��Tw�j ojciec m�wi�, �e jeste� zapobiegliwa i oszcz�dna � powiedzia� kt�rego� dnia pan Jakub. � Nie spodziewa�em si� jednak, �e tak szybko dasz sobie rad� w takim wielkim gospodarstwie. Tw�j ojciec by� dobrym nauczycielem � Czy nie po to mnie wzi��e�, �ebym uporz�dkowa�a wszystko we dworze, aby w nale�ytej zasobno�ci zosta�o dla twoich syn�w?

��To ju�? � za�mia� si� z rado�ci Jakub. � Ju� b�dziemy mieli syna?

��Jeszcze nie � odrzek�a zmieszana. � Ale na pewno ju� wkr�tce.

Gorzej uk�ada�o si� Agnieszce z c�rk� m�a. Czas up�ywa�, a ona ani troch� nie zbli�y�a si� do Aleny.

Ma�a unika�a macochy, ucieka�a na jej widok, nie odpowiada�a na pytania. By�o to tym bardziej przykre, �e z innymi gaworzy�a ch�tnie i weso�o. Agnieszka, kt�ra pocz�tkowo naprawd� chcia�a zbli�y� si� do dziewczynki i pr�bowa�a zast�pi� jej matk�, wkr�tce straci�a serce do tego zadania.

W tych trudnych, samotnych dniach na pocz�tku pobytu w Lipowej Agnieszka znalaz�a niespodziewane oparcie.

Mija� drugi tydzie� jej pobytu pod dachem Jakuba, wi�kszo�� go�ci rozjecha�a si� do dom�w. Zosta�a tylko �ona m�owskiego stryja, El�bieta, kt�ra ofiarowa�a si� pom�c m�odej gospodyni w zasiedlinach.

By�a to wysoka, chuda kobieta, siwa ju� zupe�nie, cho� jeszcze nie stara. Na pierwszy rzut oka nie robi�a najlepszego wra�enia, suknie wisia�y na niej jak na ko�ku i nawet w m�odo�ci nie nale�a�a chyba do �adnych. Wysz�a za m�� za Miko�aja z Potoka, bo pochodzi�a z mo�nego rodu i by�a jedyn� dziedziczk� sporego maj�tku, pan Miko�aj za� i tak stale bawi� na wojnach i wyprawach, a mi�dzy nimi zajmowa� si� wa�nymi sprawami poza domem. Dzieci nie mieli.

Na wesele Agnieszki i Jakuba przyjechali oboje � on, niski i kr�py pan Miko�aj, ponury i mrukliwy, nie odzywaj�cy si� chyba nigdy bez wyra�nej potrzeby, z kr�lewskiego nadania kasztelan na nowym zamku w pobliskim Holsztynie. I ona � chuda, pr�dka, okropnie gadatliwa, kt�rej wsz�dzie by�o pe�no, ochoczo wypowiadaj�ca w�asne zdanie, poganiaj�ca s�u�b�, narzekaj�ca na lenistwo czeladzi. Jakub ceni� stryjostwo szczeg�lnie, bo wychowywa� si� pod ich opiek�, a wida� by�a to opieka dobra i �yczliwa, gdy� Miko�aja i stryjn� traktowa� uprzejmie i z wielk� serdeczno�ci�.

Pa�stwo z Potoka przywie�li m�odej parze w �lubnym prezencie pi�kne p�aszcze z zapinkami i zupe�nie niezwyk�e lustro dla Agnieszki, a tak�e dobre siod�o dla Jakuba. W czasie uroczysto�ci, jako jedni z najbardziej dostojnych go�ci, stale przebywali blisko m�odych, bo pan Miko�aj zast�powa� bratankowi ojca.

Agnieszka zupe�nie nie spodziewa�a si�, �e to w�a�nie ze star� pani� z Potoka po��czy j� serdeczna, bliska wi�, co� na kszta�t przyja�ni nawet, mimo znacznej r�nicy wieku.

Pani El�bieta przygl�da�a si� uwa�nie nowej pani na Lipowej, od pocz�tku dodaj�c jej odwagi spojrzeniem i u�miechem, jak gdyby rozumia�a, �e dziewczyna w obcym otoczeniu mo�e czu� si� nieswojo i niepewnie. P�niej wzi�a si� do roboty przy rozpakowywaniu baga�y i urz�dzaniu komnat. Zachwycaj�c si� wypraw� panny m�odej, nie narzuca�a ani swojej obecno�ci, ani swoich opinii. Poza zdawkowymi uwagami nie mia�y okazji porozmawia� a� do tego poranka, kiedy pan Jakub o�wiadczy�, �e wyje�d�a na kilka dni.

By�o to zaraz po �niadaniu. Agnieszka krz�ta�a si� po dworskiej kuchni, pr�buj�c podporz�dkowa� s�u�b� i czelad� swojej woli. Pani El�bieta wpad�a tu w jakiej� sprawie, przyjrza�a si� Agnieszce, a ta zrozumia�a, �e pani z Potoka domy�la si� wiele. Agnieszka bowiem, kiedy m�� o�wiadczy� jej, �e wyje�d�a, by�a rado�nie podniecona. Mia�a nadziej�, �e nie b�dzie go przez d�u�szy czas, a wtedy ona u�o�y swoje sprawy. Odpocznie, prze�amie niech��, przywyknie�

��Moje dziecko � powiedzia�a pani El�bieta. � Przejd�my si� troch�. Chc� porozmawia� z tob�, a �e jestem starsza, mo�e mog�abym ci co� doradzi�.

Agnieszka spojrza�a na starsz� pani� z obaw�. Ju� wcze�niej niepokoi�o j�, �e pani z Potoka domy�la si� stanu ducha, w jakim si� znajduje.

Posz�y wolno w kierunku stod�, pani El�bieta, Wsparta na lasce, sz�a drobnymi, malutkimi kroczkami, kt�re by�y powodem �art�w i �miech�w dla s�u�by. Idzie jak kaczka � m�wili jeden do drugiego.

��Czy potrzebujesz rady, moje dziecko? � zapyta�a pani El�bieta. M�wi�a cicho, cho� woko�o nie by�o nikogo, kto m�g�by s�ysze� ich rozmow�.

��Rady? � zdziwi�a si� Agnieszka. � Nie, chyba nie potrzebuj�, ale� ale przyjm� ch�tnie ka�d� rad�, bo� bo�

��Czujesz si� troch� niepewnie, co? I obco? Agnieszka spojrza�a na starsz� pani�, jakby chcia�a zapyta�, czy mo�e jej zaufa�.

��Umiem patrze� � m�wi�a pani El�bieta. � Zapewniam ci�, �e wcale nie jestem ani taka stara, ani taka g�upia, na jak� mo�e wygl�dam.

��Ale co wy m�wicie, stryjno? � zaprzeczy�a �ywo Agnieszka. � Nikt nie odwa�y�by si� tak o was powiedzie�.

��Pewnie! � roze�mia�a si� El�bieta. � Niechby tylko spr�bowa�! Niejedn� lask� po�ama�am ju� na cudzych grzbietach.

��Nie tak chcia�am powiedzie� � usi�owa�a si� wyt�umaczy� Agnieszka.

��Niewa�ne � w g�osie El�biety nie by�o przygany. � To normalne, �e m�oda gospodyni my�li, �e wszystko wie i nie potrzebuje porady starej kobiety. Ale z drugiej strony stare oczy widz� wi�cej�

Kto� m�g�by zapyta�, czemu m�oda �ona, smutna i przygaszona, nagle od�ywa i u�miecha si�. Czy dlatego, �e jej m�� wyje�d�a?

Agnieszka rozp�aka�a si�. Starsza pani przejrza�a j� na wylot.

��Wiem, �e nie tak powinnam si� zachowywa� � przyzna�a. � Ale chwilami nie mog� ju� tego wszystkiego znie��

El�bieta zatrzyma�a si� i delikatnie pog�aska�a plecy Agnieszki such�, ko�cist� r�k�.

��Pop�acz, dziecko, pop�acz � poradzi�a serdecznie. � Nikt tego nie zobaczy, a mnie nie musisz si� wstydzi�.

Pani z Lipowej p�aka�a, cho� stara�a si� nad tym zapanowa�. Wreszcie uda�o si� i popatrzy�a na El�biet� z wdzi�czno�ci�.

��Nie my�la�am, �e p�acz mo�e pom�c � przyzna�a si�. � Nie mia�am przed kim si� wy�ali�. To naprawd� straszne. Przecie� ja staram si� ze wszystkich si�. Staram si�, mam najlepsze ch�ci, ale ju� nie mog� wytrzyma�. Po prostu nie mog�. A kiedy pomy�l�, �e ca�e moje �ycie b�dzie takie, nie potrafi� opanowa� �alu.

��Ca�e �ycie? C� ty opowiadasz, dziewczyno? Przecie� wszystko zale�y tylko od ciebie.

��Jak to, ode mnie? Przecie� musz� s�ucha� m�a, dok�adnie i we wszystkim. Mo�e to grzech, ale czasem chcia�abym nie poddawa� si� jego woli�

Starsza pani roze�mia�a si� cicho.

��Moje dziecko � powiedzia�a �agodnie. � Widz�, �e rzeczywi�cie b�dziemy musia�y d�u�ej porozmawia�, bo trzeba ci wyja�ni� pewne sprawy. Tak, oczywi�cie, wszystko zale�y od ciebie, a w ka�dym razie bardzo du�o. Jestem ju� do�� stara, a przecie� nie zawsze taka by�am. I ja mia�am k�opoty podobne do twoich. Dziwisz si�? Zapewniam ci�, �e nie zawsze by�am taka brzydka i by� czas, kiedy mo�ni panowie u�miechali si� do mnie, a gotowi byli da� si� por�ba� za jedno moje s�owo.

Pani El�bieta podnios�a lask� i zatoczy�a ni� ko�o w powietrzu.

��Widzisz to wszystko? Ca�e pokolenia pracowa�y i pokolenia gromadzi�y, �eby� mog�a z tego korzysta�. Nie tak dawne to czasy, kiedy nasza rodzina by�a wsz�dzie, i tu w okolicy, i w innych ziemiach. Potem przysz�y te straszne lata zarazy, kiedy wi�kszo�� naszych krewnych musia�a podda� si� woli bo�ej. Pomarli jedni po drugich, m�odzi i starzy, dzieci i silni m�czy�ni, bogaci i biedni, niewiasty nowo po�lubione i staruszki. Zostali nieliczni, ale tym bardziej winni oni dba� o wszystko � o rodowe maj�tki, o swoich m��w, �ony, dzieci, krewnych i powinowatych. A �eby tak mog�o by�, trzeba, by r�wnie� kobiety wykaza�y odrobin� rozs�dku.

Agnieszka pomy�la�a, �e pani El�bieta naprawd� chce dla niej jak najlepiej. Ona sama usi�owa�a przecie� swoje obowi�zki wykonywa� nale�ycie. Ale dlaczego obowi�zki te okaza�y si� takie trudne, przykre i bolesne.

��Wiele m�odych �on wydaje si� na pocz�tku rozczarowanych swoimi m�ami � m�wi�a El�bieta. � Czy nie tu le�y przyczyna twojego smutku? To przecie� nie powinno by� tak, �e m�oda �ona cieszy si�, kiedy jej m��, dorodny i niestary, jedzie gdzie� w �wiat. Ale tak bywa. Ze mn� te� tak by�o.

Agnieszka spojrza�a z nadziej�.

��I min�o?

��Pierwsze miesi�ce mojego ma��e�stwa nie nale�a�y do �atwych � przyzna�a si� pani El�bieta. � Nie wiedzia�am, czego on chce ode mnie, nie umia�am go zadowoli�. Prawd� m�wi�, moje dziecko?

��Prawd� � chlipa�a Agnieszka. � S�ysza�am, �e kobiety nie zawsze narzekaj�, ale nie wiem, jak to jest.

Co powinnam zrobi�? Pewnie to grzech, ale kiedy zbli�a si� wiecz�r, dr�� ca�a z trwogi. Jestem taka niewytrzyma�a na b�l, a zawsze, od pierwszego razu, wszystko okropnie mnie boli. Czy nie ma sposobu na to, aby bola�o mniej, czy nie ma sposobu, �eby wcale nie bola�o?

��Na wszystko jest spos�b � zapewni�a El�bieta. � Odczuwasz b�l, boisz si�, �e tak ju� b�dzie?

Poradzimy sobie z tym. Wiesz co? Spakujemy si� i pojedziemy do Potoka. Nie b�j si�, wr�cisz do Lipowej przed swoim m�em. Znam ja tam babk�, kt�ra umie poradzi� na takie k�opoty. I kiedy niewiasta odczuwa b�l, i kiedy nie odczuwa nic albo chce uspokoi� m�a.

Ponownie pog�aska�a Agnieszk� po ramieniu.

��No, u�miechnij si� � zach�ci�a. � Los kobiety bywa trudny. Zwykle najtrudniejszy jest pierwszy okres. Kiedy zajdziesz w ci���, zawsze znajdziesz wym�wk�, �eby odm�wi� mu odwiedzin w swoim alkierzu. Potem wydasz na �wiat syna, m�� b�dzie rad i ty b�dziesz rada. A z b�lem sobie poradzimy.

Na razie trzeba zacisn�� z�by, trzeba �eby� zaj�a si� jak� robot�, trzeba �eby� odpowiednio dba�a o dw�r. A jutro lub pojutrze przyjedziesz do mnie, odpoczniesz. Babka, kt�ra zna sposoby na wszystko, poradzi, co i jak nale�y robi�

��Jeno! Jeno! Gdzie si� podziewa ten ch�opak!

Go�cicha, utykaj�c na lew� nog� i mamrocz�c pod nosem, obesz�a chat� woko�o. By�a rozdra�niona i lask� niecierpliwie roztr�ca�a zagradzaj�ce jej drog� zwierz�ta. Bociany, �winie, g�si, drobne ptactwo odbiega�o na kilka krok�w, by zaraz powr�ci� na swoje miejsce, gdzie chwil� przedtem wystawi�a im korytka z pokarmem.

��Jeno, okropny ch�opaku! � krzycza�a Go�cicha, daremnie wyt�aj�c wzrok zwr�cony w stron� lasu.

Przez chwil� wyda�o si� jej, �e widzi ch�opca schowanego w pobliskich krzakach, wi�c nie bacz�c na b�l nogi, poku�tyka�a w tym kierunku.

Chaszcze poruszy�y si� i pokaza�a si� nad nimi g�owa z d�ugimi jasnymi warkoczami. Go�cicha zatrzyma�a si� i gro�nie spojrza�a na obc�.

��A ty tu czego?

Zza krzaka niepewnie wysun�a si� dziewczyna w skromnym odzieniu s�u��cej. Mia�a przestraszony wzrok.

��Przychodz� po pomoc dla mojej pani � powiedzia�a sp�oszona, gotowa w ka�dej chwili odwr�ci� si� i uciec.

Go�cicha os�oni�a czo�o d�oni�, �eby lepiej przyjrze� si� przyby�ej.

��By�a� ju� tu � przypomnia�a sobie. � Pami�tam.

��Moja pani potrzebuje waszej rady, bo znowu przysz�o krwawienie.

��Nie mam czasu � fukn�a Go�cicha nieprzyja�nie. � Przychodzicie tu wszyscy, kiedy potrzebujecie mojej pomocy, a ka�dy ukrywa to przed innymi. A potem chcecie mnie st�d wygna�. Zobaczymy jeszcze, kto mocniejszy!

Zachichota�a, a� dziewczyn� przebieg� dreszcz. Przysz�a, bo nie mog�a odm�wi� swojej pani, ale tylko ona wiedzia�a, ile wysi�ku j� to kosztuje. Stara Go�cicha potrafi rzuci� straszliwy urok ot tak, dla �artu.

A wtedy nie ma ratunku.

Dziewczyna sta�a niepewnie, nie wiedz�c, czy ponowi� pro�b�, czy odej��. Postanowi�a jednak poprosi�" raz jeszcze.

��No dobrze � odpowiedzia�a stara. � Od dawna ma te k�opoty?

��Kilka dni. I ci�gle nie czuje si� najlepiej ze swoim m�em. Pani El�bieta poradzi�a jej, �eby was poprosi� o pomoc. Moja pani powiedzia�a: id� do babki Go�cichy i pro� o pomoc. Ona najlepiej wie, co trzeba zrobi�.

��Mo�e i wiem � mamrota�a Go�cicha, nadal rozgl�daj�c si� za ch�opakiem. � Gdzie si� znowu podzia� ten smarkacz!

Potem kaza�a dziewczynie poczeka�, a sama posz�a do chaty. Dziewczyna sta�a w miejscu, odmawiaj�c ciche modlitwy. Z chaty dobiega� gniewny g�os staruchy, skrzeczenie ptak�w, stukania, gulgot i inne dziwne odg�osy.

Wreszcie babka wysz�a na zewn�trz, nios�c p��cienny woreczek.

��Tu masz lekarstwo dla swojej pani � powiedzia�a. � To ziele tasznika. We�miesz p� gar�ci do ma�ego naczynia i zalejesz ukropem. Niech twoja pani pije cz�sto w ci�gu ca�ego dnia. Pod spodem s� owoce kaliny. Z nich te� zrobisz napar, ale ten niech pije rzadziej, najwy�ej cztery razy na dzie�.

Zrozumia�a�?

��Napar z ziela pi� cz�sto, napar z owoc�w rzadko � powt�rzy�a dziewczyna, chwytaj�c woreczek.

Dygn�a pospiesznie w podzi�kowaniu i zadowolona, �e ma to ju� za sob�, pobieg�a do dworu. W tej samej chwili przed chat� pojawi� si� kilkuletni ch�opak, wyro�ni�ty, ale chudy, z jasnymi w�osami, najwyra�niej nie czesanymi od dawna. W pobrudzonych ziemi� r�kach trzyma� przed sob� ma�ego zaj�ca.

��Ty �az�go! � krzykn�a na niego Go�cicha. � W��czysz si� ca�y dzie�, a tu trzeba zaraz i�� po zio�a.

Ksi�yc dzi� b�dzie pe�ny.

Ch�opak lekcewa��co wzruszy� ramionami.

��Jeszcze daleko do nocy � mrukn��. � Zobaczcie, znowu znalaz�em zaj�czki bez matki, ale jeden mi pad� po drodze. Kiedy mnie wreszcie nauczycie robi� t� ma��, co j� nazywacie ma�ci� �ycia?

��Jeszcze nie pora! � fukn�a Go�cicha. � Na razie wystarczy, �e umiesz ko�ci sk�ada� tym brzydactwom.

��On wcale nie jest brzydki! � sprzeciwi� si� Jeno. � I ma takie mi�kkie futerko.

��G�upi�. Cho� raz przyni�s�by� co� po�ytecznego.

Pan Jakub przychodzi� do alkowy �ony bardzo cz�sto. Przychodzi� tak�e i wtedy, gdy dawa�a do zrozumienia, �e niekoniecznie chce si� poddawa� jego woli. Liczy�a na to, �e szybko zajdzie w ci���, i modli�a si� o to �arliwie ka�dego wieczora. Ale na razie nic nie wskazywa�o, aby jej mod�y mia�y by� wys�uchane. Stara�a si� te� dok�adnie wype�nia� zalecenia Go�cichy, pi�a napary, wk�ada�a pod poduszk� r�ne zio�a, nawet odczynia�a uroki.

Pr�bowa�a broni� si� przed spe�nianiem powinno�ci ma��e�skiej, u�ywaj�c najrozmaitszych sposob�w, wymawia�a si� chorob� albo jecha�a niespodziewanie do pani El�biety, co go z�o�ci�o najbardziej. Kt�rego� wieczora, kiedy wr�ci�a z takich odwiedzin, pan Jakub naszed� j� w alkowie i si�� wzi�� to, co mu si� nale�a�o. A potem jakby zapomnia�, �e jest jej m�em, i na jaki� czas przesta� przychodzi�.

P�aka�a ca�� noc, a on rano odjecha�, jak cz�sto w ostatnich czasach, nie m�wi�c, dok�d i po co.

Smutku przyczynia�o jej jeszcze zachowanie s�u�by. Pani Agnieszka podejrzewa�a, �e wszyscy wiedz� o jej k�opotach, i kiedy tylko s�ysza�a �art lub �miech, od razu wydawa�o si� jej, �e to ona jest przedmiotem drwin, a wtedy nie �a�owa�a raz�w ani obra�liwych s��w.

To wszystko sprawia�o, �e czelad� nie znosi�a jej coraz bardziej, wykr�ca�a si� od obowi�zk�w i na ka�dym kroku stara�a si� robi� jej przykre niespodzianki, a przynajmniej tak wydawa�o si� Agnieszce.

Oko�o �wi�t okaza�o si�, �e spodziewa si� dziecka, ale nie mia�a z tego powodu �adnej rado�ci. Czu�a si� �le, prze�ladowa�y j� b�le, mdla�a cz�sto. S�u�ba g�o�no dziwowa�a si� temu i podkpiwa�a, �e pan Jakub wybra� na �on� kogo� wielce osobliwego.

Zbrzyd�a, sta�a si� bardziej z�o�liwa i wynios�a. Rzadkie wizyty m�a w alkowie wita�a p�aczem i narzekaniem, co go dra�ni�o, i tak powoli odsuwali si� od siebie coraz dalej.

Z pocz�tkiem roku stan pani Agnieszki sta� si� widoczny, a ona sama przesta�a wychodzi� z domu, najcz�ciej le��c w swoim �o�u, a �e wtedy nie mog�a odpowiednio troszczy� si� o sprawy gospodarskie, by�a rozdra�niona, okropnie podejrzliwa i niemi�a.

Opiekuj�ca si� ni� akuszerka ze wsi kr�ci�a g�ow� z niezadowoleniem.

��Oj, b�dziesz ty jeszcze p�aka�a, go��beczko � m�wi�a zatroskana. � Nie wiem, czy tak by� musi, ale na m�j rozum wiele czasu up�ynie, zanim staniesz si� prawdziw� �on� i matk�. M�oda jeste�, za m�oda i za ma�o rozwini�ta. Za kilka lat mo�e co� z tego b�dzie.

Pan Jakub chodzi� z�y i naburmuszony, �ony prawie nie widuj�c, czego mu nie mia�a za z�e � albo znowu domaga�a si� jego obecno�ci, kiedy potrzebowa�a si� poskar�y�.

Wreszcie Agnieszka urodzi�a dziecko. Przysz�o na �wiat przed terminem i by�o martwe. Por�d by� d�ugi i ci�ki, krzyki pani s�yszano przez ca�� noc i dzie� nast�pny.

Pan Jakub nie czeka� na narodziny dziecka w �wietlicy. Babka przynios�a mu wiadomo�� do m�yna pod zamkiem, gdzie pojecha�, nie mog�c znie�� j�k�w �ony. Babka mia�a nowin� wypisan� na twarzy.

��Martwe � powiedzia�a. � Jeste�cie w tym wieku, �e�cie powinni wiedzie�, �e wasza �ona to jeszcze dziecko, i trzeba jej by�o da� czas.

��Ch�opiec? � zapyta�.

��Co za r�nica, skoro nie �yje � wykr�ca�a si� kobieta.

��Ale chc� wiedzie�, czy to ch�opiec!

��Nie.

Pan Jakub odwiedzi� �on� dopiero na trzeci wiecz�r.

��Musisz da� mi syna � powiedzia� z naciskiem. � Przecie� po to ci� wzi��em, kobieto�

Pani Agnieszka p�aka�a.

Od �lubu min�o sporo czasu, ale Agnieszka nie przekona�a si� do Aleny. Dziecko stale trzyma�o zabawki przy sobie, niech�tnie przebywa�o w jej towarzystwie i s�ucha�o raczej s�u�ebnych dziewek ni� samej pani. Agnieszka zauwa�y�a te�, �e m�� wi�cej serdeczo�ci okazuje dziecku ni� jej, a przez to i dziewczynka nie czu�a si� zobowi�zana podporz�dkowa� si� woli macochy i ba�a si� jej raczej na pokaz.

S�u�ebne, kt�rym Agnieszka dawa�a si� we znaki, bo srogo pilnowa�a, aby ani przez chwil� nie pozostawa�y bez zaj�cia, bardzo ch�tnie podzieli�y si� z pani� nowinami � Powiadaj�, �e pan Jakub b�dzie mia� dziecko w Nowej Woli � m�wi�a jedna do drugiej, g�o�no, �eby s�ysza�a to przechodz�ca przez podw�rze prawowita ma��onka. � Wiesz, zaje�d�a do Cudki, c�rki so�tysa, a ta a� piszczy z uciechy. Na pewno urodzi si� zdrowy dzieciak A nasz pan podobno �wiata za ni� nie widzi.

��Pewnie � �mia�a si� druga. � Dziewucha jak rzepa.

��Naszej pani to chyba nie b�dzie weso�o � powiedzia�a pierwsza, nie ukrywaj�c zadowolenia.

Agnieszka zacisn�a pi�ci i uda�a, �e niczego nie s�yszy. Dopiero w swojej komnacie da�a upust z�o�ci, wal�c r�kami o pos�anie i krzycz�c do poduszki.

��Niedoczekanie wasze! � grozi�a. � Poczekajcie tylko, jak wreszcie urodz�. Przecie� na pewno kt�rego� dnia urodz� syna. A wtedy zobaczymy.

Podj�a kolejn� pr�b� zbli�enia si� do m�a, ale nie by�o to �atwe. Kt�rego� dnia, kiedy obie z pasierbic� siedzia�y w �wietlicy, przyszed� pan Jakub. By� ju� przygotowany do dalszej podr�y i wszed� tylko, �eby po�egna� si� z c�rk�. Agnieszka poczu�a bolesne uk�ucie w sercu, kiedy m�� wzi�� dziewczynk� na r�ce, przytuli� i pociesza�, �e nied�ugo wr�ci. Dla �ony nie mia� takich s��w od dawna.

��Chcia�abym wam co� powiedzie� � zacz�a powa�nym tonem, a on ledwo spojrza� w jej stron�.

Agnieszce wydawa�o si�, �e w oczach m�a pojawi� si� b�ysk zaciekawienia, ale szybko przygas�. � Chcia�am was prosi�, by�cie wr�cili szybko. � Mo�e by�, �e za waszym powrotem dwoje dzieci b�dzie si� bawi� w tej �wietlicy.

��Doprawdy? � zapyta� raczej oboj�tnie. � M�wicie tak, �eby mnie zatrzyma�, czy mo�e rzeczywi�cie spodziewacie si� udanego porodu?

��Przekonacie si� sami � zapowiedzia�a dumnie, znacz�cym gestem k�ad�c r�ce na uwydatniaj�cym si� ju� pod sukni� brzuchu.

��Chcia�bym si� przekona� � zgodzi� si�. � Babka powiedzia�a, �e musi up�yn�� troch� czasu, nim urodzicie prawdziwe dziecko.

��Prawdziwe dziecko? � zdziwi�a si�.

��Prawdziwe. Zdrowe i dorodne. C�rk� ju� mam, wi�c teraz oczekuj� od ciebie syna. Twoja siostra ma jednego, druga siostra nawet dw�ch. Tylko ty nie bardzo si� starasz.

Przemog�a si�, prze�ykaj�c zniewag�.

��Przekonacie si�. Mo�e i wasze serce nieco z�agodnieje. Chyba nie godzi si�, by�cie je�dzili nie wiadomo dok�d, kiedy ja tu czekam rozwi�zania. Mo�e kto� powinien wam przypomnie�, �e tu macie dom, a nie musicie je�dzi� stale do tej bezwstydnicy.

��Dobrze, �e wiesz, �e je�d�� do Cudki � powiedzia� spokojnie. � Je�d�� i b�d� je�dzi� tak d�ugo, jak mi si� b�dzie podoba�o. A tobie nic do tego, niewiasto. Masz tu dach nad g�ow�, to sied� i wype�niaj swoje obowi�zki.

Gestem r�ki da� znak, �e rozmow� uwa�a za sko�czon�, i skierowa� si� do wyj�cia. Alena podnios�a si� z pod�ogi i chcia�a pobiec za nim, ale ju� by� za drzwiami.

��Gdzie lecisz, g�upia? � upomnia�a dziecko pani Agnieszka. � Tutaj ci kaza� zosta�.

Trzymaj�c dziecko za r�k�, niby to niechc�cy uszczypn�a je bole�nie w rami�. Alena rozp�aka�a si� rozdzieraj�co.

Ci�kie by�y te pierwsze dni w ku�ni. Nawet nie ze wzgl�du na sam� prac�, ale g��wnie przez to, �e musia� wci�� tkwi� w jednym miejscu. Jeno, przyzwyczajony do biegania po polach, po lasach, po wzg�rzach, nie m�g� usiedzie� w ku�ni i tylko patrzy�, jakby z niej czmychn��. Wcale nie my�la�, �e jego samowolne wyprawy mog� zako�czy� si� tragicznie, cho� kilkakrotnie s�ysza�, jak ludzie z osady m�wili, �e podobno widziano w pobli�u Maram�. By� za ma�y na to, �eby przejmowa� si� takimi ostrze�eniami.

T�skni� za Go�cich�. Nie pos�ucha� jej przestr�g, po kilku tygodniach uda�o mu si� wymkn�� z osady niepostrze�enie i pobieg� do chaty opiekunki. Wszystko wygl�da�o jak dawniej, woko�o chodzi�y zwierz�ta, kt�re powita�y go g�o�nym jazgotem, ale ciotki nie by�o w pobli�u. D�ugo b��ka� si� po okolicy, szukaj�c Go�cichy, i cho� chata sprawia�a wra�enie, jakby gospodyni dopiero co wysz�a, nie odnalaz� po niej ani �ladu.

Wieczorem, kiedy roz�alony wr�ci� do ku�ni, Hanek nie �a�owa� pi�ci, aby nauczy� go pos�usze�stwa. Jeno przep�aka� na swoim pos�aniu ca�� noc, za drzwiami podpartymi od zewn�trz ko�kiem, a� rano przyszed� kowal i zabra� go znowu do roboty.

Po kilku miesi�cach chata Go�cichy zacz�a zarasta� zielskiem. Zwierz�ta rozproszy�y si�, ptaki odlecia�y w poszukiwaniu po�ywienia. Ludzie r�nie o tym m�wili. Kto� widzia� Go�cich� na go�ci�cu krakowskim, inni powiadali, �e posz�a do lasu i tam zmar�a.

By�a czarownic�, wi�c nikt si� nie martwi� jej pogrzebem. Cia�a zreszt� nie odnaleziono, mo�e odlecia�a na miotle na �ys� G�r�. Ludzie odetchn�li z ulg�, �e nie mieszka ju� w pobli�u osady, bo cho� wielu korzysta�o z jej porad i zi�, nigdy nie byli wolni od l�ku.

Jeno wkr�tce zrozumia�, �e Go�cicha nie wr�ci. Nie wiedzia�, dlaczego go zostawi�a, mia� o to �al, czu� si� skrzywdzony, ale szybko zrozumia�, �e nic nie mo�e na to poradzi�. Zawzi�� si� w sobie i przesta� chodzi� do starej chaty. Podejrzewa�, �e za znikni�ciem opiekunki mo�e si� kry� gro�ny Marama, ale nie mia� z kim podzieli� si� swoimi my�lami i obawami.

To, �e Jeno traktowano inaczej od innych ch�opc�w z osady, d�ugo mu nie przeszkadza�o, wszystko wydawa�o si� zwyczajne, takie jak by� powinno. T�skni� do tego samego, co i inni ch�opcy. Nie tylko do mistrza, kt�ry by udziela� nauk bez krzyk�w i kuksa�c�w, ale i do ojca � niekt�rzy ch�opcy we wsi t�sknili do tego samego. Ojciec Radka uton�� w rzece, ojca Tatarki przed laty �miertelnie przywali�o drzewo.

Tamci jednak mieli rodziny: matki, siostry, braci, wuj�w, krewnych, pociotk�w. To w�a�nie ubieg�ego roku, w samo �wi�to Leszczyny, Jeno zrozumia�, czym wyr�nia si� spo�r�d mieszka�c�w osady. On jeden, jedyny ze wszystkich, jest zupe�nie samotny. Nie pami�ta�, nie zna�, nie s�ysza� o jakichkolwiek swoich krewnych. Jak gdyby ich nigdy nie by�o. Go�cichy, dla kt�rej zachowa� w sercu wiele ciep�ych uczu�, nie mia� za blisk� krewn�, bo wiedzia�, �e by� u niej tylko na wychowaniu, podobnie jak teraz u Hanka.

W �wi�to Leszczyny wszyscy jego r�wie�nicy dostawali drobne prezenty i upominki. Jeno by� jedynym, o kt�rym nikt nie pami�ta�. To dlatego uciek� wtedy nad rzek� i p�aka� jak ma�e dziecko. To wtedy pomy�la� o niesprawiedliwo�ci, jaka go spotka�a, i to wtedy zacz�� si� zastanawia�, dlaczego jego los jest odmienny od losu innych. Czemu ma wi�cej pracy, a mniej odpoczynku? Czemu musi chodzi� gorzej ubrany, czemu musi je�� skromniej i czemu nie ma rodziny?

Nie, to by�o wcze�niej. Pierwszy raz pomy�la� o niesprawiedliwo�ci, gdy wyp�dzono go z domu kowala, cho� tak wspaniale pachnia�y tam �wi�teczne ciasta. Nie dali mu nawet okrucha, cho� przecie przygotowano ich tyle, �e w ko�cu nawet psy nie chcia�y ich je��. Albo jeszcze wcze�niej, kiedy�

Albo wtedy, gdy�

�wi�to Leszczyny w tym roku obchodzono szczeg�lnie uroczy�cie. Przybyli go�cie ze wszystkich osad Doliny, a zapowiadana od tygodni zabawa trwa�a trzy dni. Jeno jak co roku bra� udzia� w przygotowaniach, razem z innymi porz�dkowa� obej�cia, zamiata� uliczki, bieli� kamienie w ogr�dkach, znosi� k�ody drzewa na g��wny plac, gdzie pierwszego wieczora zapalono wielki ogie�.

�wi�teczne placki upieczono ju� w przeddzie�. By�o ich wi�cej ni� zwykle, bo tego roku plony wypad�y obficie. Od kilku dni w osadzie panowa� ruch, gwar, szum. Trudzi�y si� nie tylko gospodynie, zaprz�gni�to do roboty wszystkich mieszka�c�w, nawet biedacy z chat po drugiej stronie strumienia starannie wyprz�tali obej�cia, pobielili wapnem �ciany i ozdobili je zielonymi ga��ziami.

Wszystko by�o gotowe ju� na kilka dni przed wyznaczonym czasem. W przeddzie� srogi stra�nik obszed� gospodarstwa i sprawdza� dok�adnie stan przygotowa� � zapasy jad�a, napitki. Dok�adnie liczy� psy, sprawdzaj�c, czy s� uwi�zane, a je�li znalaz� kt�rego�, cho�by i szczeniaka, na swobodzie, mia� prawo na�o�y� grzywn�.

Kiedy jednak wszyscy zasiedli przy sto�ach, ca�ymi rodzinami, dla Jeno zabrak�o miejsca. Uciek� nad rzek�. Tam zaszy� si� w zaro�lach i przep�aka� ca�y wiecz�r. Dopiero nad ranem odszuka� go Radek, kt�ry przyni�s� torb� �akoci. Przyjaciel wypatrzy� Jeno nad urwiskiem wznosz�cym si� przy ska�ach nad zachodnim skrajem Doliny, gdzie czasem przychodzili si� bawi� i �wiczy� w odwadze.

Jeno nie przyzna� si� do swoich my�li. Nie powiedzia�, �e chwil� wcze�niej postawi� stop� nad sam� kraw�dzi� urwiska i by� ju� got�w skoczy� w przepa��. Odtr�ci� przyniesione ciasta i �akocie, nie chcia� gada� o weso�ych zabawach na placu, a� przyjaciel obra�ony t� niewdzi�czno�ci� odszed�.

Wtedy Jeno znowu si� rozp�aka� i postanowi� zrobi� co� takiego, po czym mieszka�cy osady, ba, mieszka�cy ca�ej Doliny, b�d� musieli uzna� go za swojego. Nie wiedzia� jeszcze co. M�g�by przecie� wykaza�, �e jest potrzebny, �e jest w czym� najlepszy, �e mo�e nawet dokona� bohaterskiego czynu.

Ten pomys� mu si� spodoba�. Gdyby tak ocali� osad� przed jakim� nieszcz�ciem, musieliby uzna�, �e jest co� wart. Wycofa� si� znad kraw�dzi skarpy, zaszy� w krzakach nad rzek�, �eby to przemy�le�. Po pierwsze, postanowi� sobie, �e nie b�dzie ich prosi�. Poczeka, a� oni go poprosz�. Gdyby tak na przyk�ad wybuch� wielki po�ar albo zdarzy�a si� wielka pow�d�� Przecie� jest silny, nigdy nie ba� si� �adnej pracy, wiele potrafi, prze�ciga� r�wie�nik�w we wszystkim, by� najlepszy� Na pewno w nieszcz�ciu umia�by da� z siebie wszystko, uratowa� ludzi i dobytek. Wtedy to ju� musieliby uzna� jego zas�ugi i jego samego�

Kiedy tak siedzia� i wymy�la� coraz to straszniejsze okoliczno�ci, w jakich mia�by si� wykaza�, kto� go zaskoczy�. Poczu� twarde uderzenie w kark, upad�, a w chwil� p�niej zobaczy� nad sob� gro�ne oblicze nieznajomego wojownika. Jaki� wielki i ci�ki brodacz przygni�t� go do ziemi, ostrzem wielkiego no�a dotykaj�c szyi.

��Nie ruszaj si�! � rozkaza� gro�nie. � Jeden cios i po tobie.

Jeno bezwiednie pos�ucha� rozkazu. Nieznajomy odwr�ci� go twarz� ku sobie i wtedy oblicze nieco mu z�agodnia�o. Mia� przed sob� tylko nieuzbrojonego ch�opaka. Odepchn�� go, ale nie schowa� no�a.

��Kto� ty? � zapyta� surowo. � I co robisz tutaj, zamiast by� ze wszystkimi?

Jeno patrzy� niepewnie, ale nie z przestrachem, bo nie by� tch�rzem. Wprawdzie nieznajomy wygl�da� gro�nie, ale przecie� nie mia� powodu czyni� mu krzywdy.

��Jeno � odpowiedzia�. � A nie jestem z nimi, bo� bo nie chc�.

M�czyzna roze�mia� si�.

��Tak? � w jego g�osie brzmia�o rozbawienie. � A mnie si� wydaje, �e ciebie tam nie chcieli.

��Sam poszed�em � upiera� si�, z ciekawo�ci� zerkaj�c na nieznajomego.

By� to ogromny, wysoki wojownik. Wygl�da� na jednego z tych w�drownych rycerzy, jakich czasem widywano w Dolinie. S�u�yli tym, kt�rzy p�acili wi�cej albo kt�rzy im si� podobali. Wszyscy ch�opcy bez wyj�tku marzyli, by ich na�ladowa�, pojecha� w �wiat, dokonywa� bohaterskich czyn�w, pokonywa� smoki i zdobywa� ksi�niczki.

��Co to za �wi�to? � zapyta� nieznajomy, a widz�c spojrzenie ch�opaka, schowa� n� do pochwy przy pasie i doda� uspokajaj�co: � Nie b�j si�. Nic ci nie zrobi�.

��Nie boj� � zapewni� Jeno, rozcieraj�c kark. � Cho� troch� to dziwne, �e napadli�cie mnie od ty�u.

��To niez�y spos�b � stwierdzi� tamten lekko. � Przecie nie widzia�em, kogo mam przed sob�. M�g�by� by� czarownikiem czy kim� takim.

��W tej okolicy nie ma czarownik�w � zapewni� Jeno.

��A wy wygl�dacie na w�drownego rozb�jnika, przyznajcie si�.

Jeno sam by� zaskoczony swoj� odwag�. Przecie� nie mia� przy sobie �adnej broni, a wiedzia�, �e w�drowni wojownicy nie lubi�, gdy inni za wiele sobie pozwalaj�. Ale nieznajomy nie obrazi� si�.

Przeciwnie, doceni� odwag� ch�opaka.

��Jeste� taki odwa�ny albo taki g�upi � powiedzia� z u�miechem. � Jak si� nazywasz?

��Jeno, ju� to m�wi�em. A wy?

��Parnas. Wi�c co to za uroczysto�ci?

���wi�to Leszczyny, kiedy cieszymy si� z zako�czonych zbior�w tego roku.

��Ale chyba nie wszyscy ciesz� si� jednakowo � �mia� si� go��.

Traktowa� Jeno pob�a�liwie, ale bez z�o�liwo�ci. Mo�e wiedzia�, �e jest jednym z bohater�w ch�opi�cych opowie�ci i chcia� si� wyda� taki, jak w tych bajaniach � m�ny, szlachetny, sprawiedliwy.

Zapyta� o szczeg�y dotycz�ce �wi�ta i z du�� uwag� s�ucha� wyja�nie� ch�opaka. Zada� jeszcze kilka pyta� i jakby usprawiedliwiaj�c si� ze swojej ciekawo�ci, powiedzia�:

��Widzia�em wiele krain, wiele lud�w i plemion. Wsz�dzie maj� jakie� zwyczaje, wi�c ch�tnie s�ucham takich opowie�ci. W nich kryj� si� tajemnice tego �wiata.

��Na pewno wiele w�drowali�cie i wiele mogliby�cie o tym opowiedzie� � podchwyci� Jeno z zaciekawieniem, ale Pantas zby� go kr�tkim:

��Pewnie.

A widz�c rozczarowan� min� ch�opaka, doda� �agodniej:

��Mo�e innym razem. M�wi�e� o wielu go�ciach, kt�rzy zjechali na �wi�to. Czy jest w�r�d nich kto�, kogo mog� zna�?

��Nie wiem � zastanowi� si� Jeno. � Nie wiem, kogo znacie, a kogo nie. Powiadaj�, �e w�drowni wojownicy znaj� wszystkich. Chyba jednak nie w naszej osadzie. Tu nigdy nie by�o nikogo znanego.

��Chyba masz racj� � powiedzia� Pantas, po czym odwr�ci� si� i poszed� �cie�k� przed siebie. Jeno skoczy� za nim, niezadowolony z tak nag�ego zako�czenia rozmowy, i po chwili zabieg� rycerzowi drog�.

��Przepu�� mnie � poprosi� tamten. � Musz� jecha� dalej. Jeno odsun�� si� ze �cie�ki.

��A dok�d si� udajecie?

��Daleko na p�noc. S�awny kapitan Jupter zwo�uje tam wojownik�w na wielk� wypraw�, hen za morze. Bywaj zdr�w, ch�opcze. I nie gniewaj si�, �e ci� uderzy�em.

Ruszy� szybkim krokiem przed siebie. Jeno, kt�ry pod��y� za nim ukradkiem, zobaczy� po chwili wierzchowca przywi�zanego do drzewa. Pantas poklepa� konia po szyi. Potem, nie odwracaj�c g�owy, powiedzia� g�o�no:

��Jeszcze tu jeste�, ch�opcze?

Jeno, przekonany, �e wojownik go nie widzi, drgn�� zaskoczony.

��Jestem � przyzna� zdziwiony, �e Pantas odgad� jego obecno��.

Nagle znowu wezbra�a w nim odwaga.

��Panie, a mo�e by�cie�

M�czyzna odwr�ci� si� powoli i uwa�nie spojrza� na ch�opaka.

��Nie � powiedzia� stanowczo.

��Co nie?

��Nie zabior� ci� z sob�. Bo o to chcia�e� zapyta�, prawda? A s� przynajmniej dwa tego powody. Po pierwsze, jeste� m�ody i niedo�wiadczony�

��Do�wiadczenia nabior� przy was � szybko zapewni� Jeno.

��Dobra odpowied�! � roze�mia� si� Pantas. � Ale to tylko s�owa. Tam, gdzie jad�, jak zreszt� w wielu innych miejscach, trzeba by� m�nym, silnym, do�wiadczonym. S�owem, trzeba by� m�czyzn�.

��W opowie�ciach cz�sto takie drobiazgi nie s� �adn� przeszkod� dla bohater�w.

��Znowu dobra odpowied� � Pantas klasn�� z zadowoleniem w r�ce. � Ale mo�e niezbyt dok�adnie ci opowiadano. Obawiam si�, �e dobre ch�ci nie wystarcz�. Czy umiesz przetrwa� na pustyni? Albo poradzi� sobie z po�udnicami, kiedy zechc� posmakowa� twojej krwi i opadn� ci� �pi�cego? Wiesz, jak si� buduje wie�e obl�nicze albo kt�r�dy wiedzie droga do Wolina?

��Na pewno nie jestem taki m�dry jak wy � gor�co zapewni� Jeno. � Ale cz�ci z tych rzeczy m�g�bym si� nauczy� od dobrego nauczyciela. Jestem silny, bo terminuj� u kowala, i umiem celnie strzela� z �uku.

Nagle spowa�nia� i powiedzia�:

��Sam widz�, �e jeszcze nie mog� rusza� z wami. Ale czy mog� liczy�, �e je�li kt�rego� dnia b�dziecie przeje�d�ali t�dy�

Pantas wsiad� na konia, poprawi� rynsztunek i zamierza� si� oddali�.

��Przez ca�e �ycie w�druj� � o�wiadczy� � a tutaj jestem pierwszy raz. Kto wie, czy kiedykolwiek b�dzie jeszcze okazja do spotkania.

Jeno opu�ci� g�ow� i milcza�. Zrozumia�, �e jego marzenia musz� jeszcze poczeka�.

��Masz zadatki na wojownika � pocieszy� go Pantas. � Chyba si� nie myl�, wystarczy popatrze� na twoje szerokie ramiona. Ale wiele jeszcze pracy przed tob�, a pewnie i masz w sobie jakie� ukryte talenty. Tego w�a�nie oczekuj� u swego ucznia.

��A mo�e� � zacz�� nie�mia�o Jeno. � Mo�e jednak zgodziliby�cie si� podda� mnie jeszcze jednej pr�bie?

��Jeszcze jednej? A nie rozp�aczesz si�, kiedy ci nie wyjdzie? � zakpi� Pantas bezlito�nie.

Na jego twarzy wida� by�o rozbawienie, to rozbawienie, to uznanie.

��Dobrze � powiedzia�. � Dzi� rano, kiedy wje�d�a�em do Doliny, przekroczy�em strumie� p�yn�cy z zachodu na wsch�d�

��To rzeka Kr�ta � podpowiedzia� Jeno.

��Mo�liwe, �e tak si� nazywa. Ot�, zanim przeprawi�em si� na drug� stron�, wrzuci�em do rzeki kamie�. Do�� okr�g�y, wielki jak p� mojej pi�ci. Chc�, aby� mi go szybko przyni�s�. Szybko, to znaczy, zanim dojad� do tamtego �wierka. Je�li dasz mi ten kamie�, przyjm� ci� na ucznia.

��Tak jest � krzykn�� Jeno i ju� mia� si� rzuci� do biegu. Ale nie pobieg�. Do rzeki by�o wi�cej ni� dwie mile.

Tymczasem Pantas wolno jecha� ku wyznaczonemu drzewu. Jeno odwr�ci� si� na pi�cie i pu�ci� si� p�dem w przeciwnym kierunku. Bieg� a� do utraty tchu. Jak m�g� si� da� tak podej��?! Z�o�liwy dziad! Po prostu zb�j!

I po raz drugi tego dnia Jeno rozp�aka� si� g�o�no. Dopiero wiele godzin p�niej, kiedy Pantas odjecha� ju� bardzo daleko, Jeno zrozumia�, �e jeszcze nie jest gotowy, by traktowano go jak doros�ego.

Kamie�, kamie� wrzucony do rzeki! Co za g�upiec! To przecie� by�a w�a�nie pr�ba! Powinien pokaza� Parnasowi pierwszy lepszy kamie�. Pantas nie m�g� pami�ta� akurat tego, kt�ry wrzuci� do wody. Trzeba by�o podnie�� najbli�szy i pokaza� go rycerzowi, zanim ten dojecha� do �wierka. Na tak� w�a�nie odpowied� czeka� Pantas.

A zatem w�drowny rycerz nie oszuka� Jeno, tylko egzaminowany nie podo�a� pr�bie. U�wiadomiwszy to sobie, Jeno przesta� p�aka�. By�y to ostatnie �zy w jego �yciu. Nigdy wi�cej nie mia� ju� p�aka� z jakiegokolwiek powodu.

Kt�rego� dnia Jeno zobaczy� anio�a.

Cz�sto chodzi� nad rzek�, a� do ska�ek. Woda, rozlana szeroko na r�wninie, wchodz�c pomi�dzy kamienie spada�a w ko�cu wodospadem, pod kt�rym tworzy�a niewielkie jeziorko, by dalej znowu znale�� si� w korycie.

Jeno zbli�a� si� od jej lewego brzegu, od strony osady. Zwykle wbiega� pod wodospad, natarty ��tym piaskiem, i za�ywa� k�pieli. Tapla� si� w jeziorku i baraszkowa� pod wodospadem, gdzie by�o najg��biej i gdzie m�g� nurkowa�. Na koniec wychodzi� na brzeg, k�ad� si� na ciep�ych kamieniach i grza� na s�o�cu.

Zjawia� si� tu regularnie, zwykle w sobotnie popo�udnia, kiedy by�o ju� po robocie i ku�ni� zamykano a� do poniedzia�kowego �witu. Przychodzi� zreszt� i w inne dni, przewa�nie gdy czu� si� zm�czony albo chcia� si� ukry�. Nikogo nigdy tu nie spotyka�. Woda wydawa�a si� gro�na i z rzeki korzystano tylko bli�ej osady, na ��kach, gdzie si�ga�a ledwie kolan i gdzie czasami wiejskie gospodynie zjawia�y si� gromad� dla wielkiego prania. On szuka� ustronnych miejsc, chcia� by� sam.

Mieszka�cy osady stosowali si� do surowego zakazu przekraczania rzeki, wie� mia�a �ci�le wyznaczone granice od zachodniej strony. Ka�dy, kogo bez wyra�nego powodu przy�apano za olchami, m�g� spodziewa� si� co najmniej ch�osty.

W zak�tku, kt�ry wybra� i polubi� Jeno, nie bywa� nikt. Przez wiele tygodni Jeno nie widzia� tutaj nikogo, a �e sam r�wnie� przez nikogo nie by� widziany, czu� si� wolny, szcz�liwy. Sta� si� nawet zazdrosny o ten skrawek ziemi, kt�ry z czasem przywyk� traktowa� jako sw�j w�asny, a przynajmniej nie nale��cy do innych.

Z czasem pozna� dok�adnie ten odcinek rzeki, krzaki na brzegu, poszczeg�lne kamienie, w�r�d kt�rych by�o kilka naprawd� ogromnych, g��boko�� wody. Mia� te� wytyczone drogi ucieczki, gdyby pojawi� si� kto� niespodziewany, kto m�g�by zada� mu pytanie, co robi za olchami, i dlatego musia� si� pilnowa�.

By� tu panem i przy drodze do wodospadu przygotowa� kryj�wk� w ska�ach, powi�kszaj�c nieco istniej�c� szczelin� i przykrywaj�c j� ga��ziami. To tutaj sp�dza� czas, kiedy czu� si� nieszcz�liwy i chcia� schroni� si� przed wszystkimi. Nie szukali go, to prawda, ale chcia� mie� takie miejsce na wszelki wypadek. Lubi� je i zdarza�o si�, �e czasem zapomina� nawet o swoich obowi�zkach, sp�nia� si� do roboty albo zlekcewa�y� polecenia Hanka i ten musia� mu o nich przypomina� rzemieniem.

Kt�rego� majowego dnia Jeno zobaczy� nad wod� anio�a.

Siedzia� w�a�nie na kamieniach, wystawiaj�c plecy do s�o�ca, i patrzy� w czyste b��kitne niebo. Anio� sta� na skale, wprost nad wodospadem. �wiat�o otacza�o ca�� jego posta� w bia�ej szacie, tworzy�o aureol� wok� jasnych, chyba z�ocistych w�os�w, a nawet przez nie przenika�o.

Jeno patrzy� zdumiony, zamar� z wra�enia i przej�cia. Ba� si� poruszy�, �eby tak cudownego zjawiska nie sp�oszy�. Anio� by� dok�adnie taki, jakim przedstawia� go ojciec Ambro�y � �wietlisty, zwiewny.

By� to widok tak pi�kny, �e ch�opiec mia� tylko jedno pragnienie � patrze�, patrze� i patrze�.

Nie wiedzia�, jak d�ugo to trwa�o, ale musia�o trwa�, bo kiedy p�niej podni�s� si� ze swojego miejsca, nogi mia� zdr�twia�e.

Anio� poruszy� r�kami. To by�o w tej chwili, kiedy ch�opcu wydawa�o si�, �e gdzie� niedaleko s�yszy jakie� g�osy, i przestraszy� si�, �e sp�oszony anio� odleci. Szum wodospadu nie pozwala� jednak us�ysze�, co m�wi g�os i do kogo nale�y.

Anio� poruszy� si�, post�pi� kilka krok�w do przodu, na sam skraj urwiska, i Jeno pomy�la�, �e st�d zamierza wzbi� si� w powietrze. Przedtem jednak anio� uni�s� r�ce i zrzuci� co� w d�, w wod� przed sob�. By� to niewielki przedmiot, kt�ry najpierw odbi� si� o kamie� na dole, dzi�ki czemu Jeno m�g� �ledzi� jego drog�. Pomy�la�, �e tak jak jelenie zrzucaj� rogi, tak i anio�y pozbywaj� si� czasem czego�, co mo�e im przeszkadza�, ale nie wiedzia�, co to mog�o by�.

Wychyli� si� wi�c ze swojego miejsca, �eby zobaczy�, co to takiego. Widzia� tylko, jak owo co� p�asn�o w wod�, skry�o si� w niej, a chwil� potem pojawi�o si� znowu. �ledzi� je wzrokiem, nim z wolna trafi�o na �rodek nurtu i z nim pop�yn�o. Szybko obliczy�, �e za chwil� dotrze w pobli�e miejsca, gdzie siedzia�, wi�c cicho zsun�� si� z kamienia i czeka�.

Tu� za sob�, us�ysza� rozgniewany i gro�ny g�os, kt�ry kaza� mu ukry� si� w przybrze�nych zaro�lach.

��G�upia, niepos�uszna dziewucha! � wo�a� kto�. � Wracaj zaraz, s�yszysz? Po�a�ujesz swojego zachowania! Wracaj natychmiast!

Wtedy anio� pofrun��. Jeno zdziwi� si�, �e anio� nie ulatuje w powietrze, a spada g�ow� w d�, wprost w najwi�ksz� g��bin�. Pocz�tkowo nie zrozumia�, co si� dzieje, a potem nagle, zapomniawszy o tym, �e mo�e zosta� ukarany za przebywanie w tym miejscu, wybieg� z zaro�li i pop�dzi� w stron� ska�y.

Ju� by� tam, gdzie upad�a dziewczynka. Na wodzie unosi� si� jeszcze skrawek koszuli. Skoczy� i zd��y� chwyci� za ubranie. Szarpn��, ale w r�ku zosta� mu tylko strz�p materia�u. Odrzuci� go i zanurkowa�. Szeroko otwartymi oczami patrzy� i zobaczy�. Zobaczy�, jak tu� przed nim opada powoli na dno � otwarte usta, roz�o�one ramiona, w�osy poruszaj�ce si� s�abn�cym ju� w g��bi falowaniem wody.

Podp�yn��, chwyci� j� pod rami� i mocno poruszaj�c nogami, wyni�s� na powierzchni� wody. Ci��y�a mu, ca�kiem bezw�adna. Nie by� m�czyzn�, a tylko ch�opcem, silnym wprawdzie jak na sw�j wiek, lecz tylko ch�opcem. Mimo okropnego b�lu ramion wytaszczy� j� jako� i dobrn�� do brzegu. Tam wyci�gn�� cia�o na traw� i prawie p�aka�, bo wydawa�o mu si�, �e umar�a ju� i ca�y jego wysi�ek na nic.

Ale dziewczynka po�o�ona na boku drgn�a, woda pociek�a jej z ust. A potem zacz�a kaszle�, g�o�no �apa� powietrze i siedz�c ju� obok niego, przestraszona, nieobecna, powiod�a woko�o wzrokiem, w kt�rym by� b�l i niepewno��. Domy�li� si�, czego szuka jej spojrzenie, i palcem pokaza� kamie� odleg�y ledwie o kilka krok�w.

��Nie p�acz � powiedzia�. � Zaraz ci to przynios�. Tyle by�o rozpaczy w jej oczach, taki przejmuj�cy dziecinny p�acz. Wszed� do wody i skierowa� si� do kamienia, musia� kawa�ek przep�yn��, �eby to znale�� i zabra�. Znalaz� bez trudu, dobrze zapami�ta� miejsce, gdzie upad�o zrzucone ze ska�y. By�a to ma�a drewniana kaczka, kolorowo pomalowana zabawka. Po upadku na kamie� p�k�a na dwoje i chwil� trwa�o, zanim Jeno odszuka� w pobli�u brakuj�cy kawa�ek � kolorow� g��wk�.

Dziewczynka nie przestawa�a p�aka�, kiedy podp�yn�� do niej i wetkn�� zabawk� w zzi�bni�te r�czki.

��Mama � chlipa�a tylko. � Moja mama.

��Nie p�acz � powt�rzy�. � Zaraz ci� tu znajdzie.

I rzeczywi�cie znowu us�ysza� g�osy na tamtym brzegu rzeki, wi�c da� susa w bok, skoczy� do wody i troch� p�yn�c, a troch� brodz�c, oddali� si� na bezpieczn� odleg�o��. Tam ukryty w zaro�lach widzia�, jak kilku ros�ych pacho�k�w pospiesznie przechodzi rzek� do miejsca, gdzie siedzia�o dziecko.

Kobieta zosta�a na tamtym brzegu.

��G�upia bekso! � wo�a�a gro�nie. � Mog�a� si� przecie� utopi�! Oj, po�amie r�zgi na tobie ojciec, po�amie!

Wysokim, zdradzaj�cym zdenerwowanie g�osem kaza�a s�ugom, �eby si� zaj�li dzieckiem. Jeden owin�� je swoj� opo�cz�, inny wzi�� na ramiona i przeni�s� na brzeg. Tam jeszcze inny wzi�� od niego dziewczynk� i wszyscy razem szybkimi krokami skierowali si� ku olszynie. Nikt nie zauwa�y�, �e zabawka zosta�a na piasku.

Jeno odczeka�, a� oddal� si� nieco, po czym zabra� obie cz�ci drewnianej kaczki i pobieg� za odchodz�cymi na zakazany brzeg, gdzie, chowaj�c si� w wysokiej trawie i pomi�dzy drzewami, jaki� czas im towarzyszy�.

��Co za durnota! � m�wi�a ci�gle podniesionym g�osem kobieta. � �eby by� takim g�upim bachorem!

Pu�ci� kaczk� do rzeki, a ta mia�aby p�yn�� a� do jej matki! Po prostu g�upota! Kto to widzia�, tak zupe�nie nie s�ucha� opiekun�w! Masz szcz�cie, �e nic z�ego si� nie sta�o.

Zd��aj�cy ich �ladami Jeno niewiele wi�cej si� dowiedzia�. Dziewczynka rzuci�a do rzeki kaczk�, bo spodziewa�a si� w ten spos�b zawiadomi� swoj� matk�, gdzie jest, pewnie dlatego, �e dzia�a si� jej krzywda. Dziecinne zabawy, dziecinne spodziewania. Jeno, cho� niewiele starszy, nie by� przecie� taki naiwny.

Ale dlaczego nie by�o tu matki dziewczynki i kim jest ciemnow�osa kobieta w bogatej sukni, tego nie uda�o mu si� dowiedzie�. Musia� bowiem zawr�ci�. Zaczyna�y si� ju� nale��ce do dworu pola uprawne, gdzie wida� by�o pracuj�cych ludzi, a ci na pewno spytaliby go, dlaczego zaszed� tak daleko.

Hanek przywita� ch�opca jak zwykle burkliwie i nieprzyja�nie.

��Gdzie si� podziewasz, hultaju? Robota czeka, a ty si� obijasz. Jeszcze raz b�d� ci� musia� szuka�, a przez tydzie� na ty�ku nie usi�dziesz.

��Zrobi�em wszystko, jak kazali�cie � odpowiedzia� Jeno. � Dopiero potem poszed�em sobie.

Patrzy�em, jak wygl�da �wiat za rzek�. Jest taki sam jak tutaj.

Kowal zamacha� r�kami zniecierpliwiony.

��M�drek si� znalaz�! Taki sam jak z tej strony? Kogo tam widzia�e�? Oni chyba ciebie nie dostrzegli, bo by� nie by� taki weso�y.

��Widzia�em, z daleka. Pacho�kowie, jaka� wielka pani i dziecko. Nie wiem, czemu nie mo�emy chodzi� na drugi brzeg rzeki. Przecie� tam �yj� tacy sami ludzie jak my.

��M�drala! � skrzywi� si� kowal. � W dodatku �lepak. Tacy sami, tak? To czemu ba�e� si� do nich zbli�y�?

S�udzy nie�li dziewczynk� kawa� drogi, pomi�dzy polami i sadami, obok stog�w ku dworowi, gdzie pod lipami czeka� ju� pan Jakub, powiadomiony przez pos�a�ca o tym, co si� sta�o.

��Kaza�em wam jej pilnowa�! � krzycza� na s�ugi i wali� ich pi�ciami gdzie popad�o, wi�c umykali przed ciosami, ale nie o�mielili si� usprawiedliwia�.

��Nic jej nie b�dzie, to tylko dziecinne fochy � powiedzia�a pani Agnieszka, staraj�c si� panowa� nad dr�eniem g�osu. � Jest zdrowa, tylko troch� zzi�bni�ta. By�am w pobli�u i ani na chwil� nie zostawi�am jej samej.

Dziecko, przestraszone jeszcze, zap�akane, wodzi�o wzrokiem po wszystkich i chlipa�o.

��Mama � p�aka�o. � Chc� do mamy.

Jakub wzi�� c�rk� na r�ce, przytuli� j� do piersi i uspokajaj�cym g�osem zapewnia�, �e nic z�ego si� nie stanie.

��Ona jest teraz twoj� matk� � mrukn��, wskazuj�c na pani� Agnieszk�. � Zanie�cie ma�� pod dach, niech j� przebior� i uczesz�.

Kiedy odeszli, pan Jakub zmarszczy� brwi i powiedzia� do �ony:

��A ty bacz, �ebym wi�cej nie mia� takich k�opot�w. Masz przecie� obowi�zki, wi�c je wype�niaj jak nale�y.

Odwr�ci� si� gwa�townie i odszed�.

S�u�ba gada�a jednak nadspodziewanie du�o o ostatnich wydarzeniach, wi�c i do pana dotar�y niekt�re g�osy. Zapytany o to zarz�dca Szczepan, tylko p�s��wkami odpowiada� na pytania.

��Wpad�a do wody. Tak m�wi�.

��Co powiadaj�? � z�o�ci� si� pan. � Chyba ojciec powinien wiedzie�, co si� sta�o i w jaki spos�b?

Powiesz mi, czy u kogo innego mam szuka� prawdy?

Szczepan Sowa niepewnie przest�pi� z nogi na nog�.

��Jak by�o naprawd�, nikt nie wie � zacz�� ostro�nie. � Dziecko wybieg�o z domu nad rzek�. Wbi�o sobie do g�owy, �e da znak matce, kiedy rzuci do rzeki co�, co po niej pozosta�o. Znak mia� p�yn�� i powiedzie�, �e dziecko t�skni. Wiecie, chodzi o t� zabawk�, kaczk� z drzewa. Dziecko zawsze wzywa matk�, to nic niezwyk�ego.

Pan Jakub s�ysza� ju� wi�cej, ni� teraz Szczepan mia� ochot� mu powiedzie�.

��M�w prawd� � poleci�.

��W�a�nie m�wi�. Dziecko nie jest m�dre, bo nie mo�e by�. Nie wiadomo, co ma w g�owie. Ubzdura sobie co� i trudno wyt�umaczy�, �e jest inaczej. Pani Agnieszka powiedzia�a to �artem, Alena wzi�a na powa�nie i pobieg�a nad wod�. Nie ma tu jej winy.

��Z pani� sam pom�wi� � przerwa� pan Jakub. � Nie tobie ocenia� jej post�powanie.

Szczepan uk�oni� si� bez s�owa.

��No! � dopomina� si� pan Jakub. � Co dalej?

��Ma�a wpad�a do wody. Tam jest g��boko, prawda, ale woda zaraz j� wyrzuci�a na drugi brzeg�

��Wyrzuci�a?

Szczepan skrzywi� si�. Nie mia� zamiaru ponosi� odpowiedzialno�ci za kogo� innego.

��Nie widzia�em � przypomnia�. � S�ysza�em tylko, jak m�wili mi�dzy sob� pacho�kowie. Pani Agnieszka nadesz�a, bo w�a�nie szuka�a waszej c�rki, zobaczy�a j�, zawo�a�a wszystkich, a potem kaza�a pacho�kom przynie�� Alen� z drugiego brzegu. By�a tam, bo pr�d, cho� s�aby, zni�s� j� troch�

Pan Jakub siedzia� chwil� w milczeniu.

��Widzia�em ich wszystkich, kiedy wr�cili � powiedzia� wreszcie. � �aden nie by� naprawd� mokry.

Bali si� n�g zamoczy�, �eby ratowa� moje dziecko? To takie mam s�ugi? To za tak� wierno�� utrzymuj� ich, karmi�, odziewam i chroni�?

��Kto� jednak pom�g�. Jaki� m�okos pom�g� jej wydosta� si� z wody, ale nie wiadomo, kto to i co tam robi�, bo zaraz uciek�.

��Przecie� pod ska�� g��bia, mog�a si� utopi�. Dzi�ki ci, dobry Bo�e! Rozpytaj o tego ch�opaka i odpowiednio nagr�d�.

Sowa w milczeniu pokiwa� g�ow�.

��Znajdziesz mi kogo�, kto zaopiekuje si� dzieckiem � poleci� pan. � Stateczn� niewiast�, kt�rej dam dobr� zap�at�, aby by�a niani� i opiekunk� mojej c�rki. Wiern� niewiast�, kt�ra nie opu�ci jej na krok, ani w dzie�, ani w nocy.

��Tak b�dzie � uk�oni� si� Szczepan.

Rozmowa Jakuba z �on� mia�a nieprzyjemny przebieg. Krzycza�, wygra�a�, wymachiwa� r�kami.

��Zawiod�a� mnie � wo�a�. � Nie po raz pierwszy powa�nie mnie zawiod�a�.

Pani Agnieszka, w kt�rej z jednej strony odzywa�y si� wyrzuty sumienia, a z drugiej wzbiera�a z�o�� na niedyskretne s�ugi, milcza�a z pochylon� g�ow�. Zna�a dobrze m�a i wiedzia�a, �e nie nale�y mu przerywa�. Trzeba pozwoli�, aby najpierw si� wykrzycza�, a potem dopiero mo�na przedstawi� swoje racje. Trudno jej by�o jednak godzi� si� z niesprawiedliw� ocen�.

��Kiedym ci� bra�, postawi�em spraw� jasno � m�wi� Jakub. � Zar�wno tobie, jak i twojemu ojcu.

Jestem wdowcem i mam jedyn� c�rk�, kt�rej los nie jest mi oboj�tny.

��Nie wszystko powiedzieli�cie od razu � przypomnia�a.

��Wszystkiego dowiedzia�a� si� w odpowiednim czasie. Mo�esz mie� pretensje do ojca, �e tak mu zale�a�o na koligacjach ze mn�, �e zapomnia� ci� uprzedzi�. Tak czy owak, obieca�a� do�o�y� wszelkich stara� i zaj�� si� Alen� jak rodzonym dzieckiem. I co?

��Staram si�, B�g mi �wiadkiem � powiedzia�a pani Agnieszka cicho, ale z naciskiem. � Staram si� i nikt nie mo�e m�wi�, �e jest inaczej. Alena to krn�brna i rozpuszczona dziewczyna, kt�rej brakowa�o ojcowskiej r�ki, a matka zanadto jej pob�a�a�a. Je�eli teraz jest taka niepos�uszna, co b�dzie p�niej, kiedy doro�nie? Czy zechce s�ucha� ojcowskich poucze�? A c� dopiero moich, cho�by p�yn�y ze szczerego serca.

��Jest troch� rozpuszczona � przyzna� pan Jakub. � Ale to jeszcze dziecko, a ty �adn� miar� nie powinna� folgowa� sobie, zapomina� o niej, albo i podpowiada� z nierozs�dku czy z�o�liwo�ci niestosownych zachowa�. Spodziewam si� po tobie dobrego przyk�adu, dobrej rady, wskaza�, je�li ju� nie mo�esz okaza� mi�o�ci. Na pewno za� nie takich pomys��w, kt�re mog� doprowadzi� do jej zguby.

��Ale� m�u� � usi�owa�a zaprotestowa�.

��Lepiej ju� milcz � powiedzia� roze�lony. � Na Boga, lepiej ju� milcz! Powiem tylko raz. Nie chc� s�ucha�, co gadaj� ludzie, co plotkuje s�u�ba. Ale je�li tylko zdarzy si� co� podobnego, ode�l� ci� do ojca. Nie �artuj�. Jak mi B�g na niebie mi�y, ode�l�!

Pani Agnieszka zblad�a. A� takiego gniewu si� nie spodziewa�a, cho� zna�a szczeg�lne przywi�zanie Jakuba do c�rki. A ta jest za ma�a, �eby rozumie� co si� sta�o. Jest tylko dziewczynk�, p�aks�, kt�ra t�skni do matki. Do tamtej kobiety, kt�rej pewnie zupe�nie nie pami�ta. A mo�e chodzi tu o to, �e i on t�skni do pani Krystyny, cho� jest dostatecznie doros�y, aby wiedzie�, �e umarli nie wracaj� i teraz ma tylko jedn� �on� � Agnieszk�.

��Je�li wolicie s�ucha�, co m�wi s�u�ba� � zacz�a, ale ten spos�b, u�ywany czasem, tym razem okaza� si� nieskuteczny.

��Rzek�em, com rzek�. Twoja rzecz mnie s�ucha�. I nie r�b mi tutaj takiej miny! Mam w�asny rozum i sam rozumiem to, co widz�. A moje oczy widzia�y dzisiaj do��. Je�li za twoj� przyczyn� jaka� krzywda spotka moj� c�rk�, po�a�ujesz! A teraz odejd�, p�ki mam jeszcze nad sob� panowanie.

��Odejd� � odpar�a niemal zuchwale. � Wasza wola rozkazywa�. Ale zanim odejd�, powiem, �e to nie tylko moja wina, �e nie macie syna. Wasza te�.

��Do��! Postanowi�em uwolni� ci� od tego obowi�zku, kt�ry zdaje si� by� nad twoje si�y. Kaza�em naj�� piastunk�, kt�ra b�dzie opiekowa�a si� Alen�. Starczy, je�li czasem tylko rzucisz okiem, o reszt� nie musisz si� martwi�, bo to ju� nie twoja sprawa.

��Ale przecie odpowiednie wychowanie� � sprzeciwi�a si� pani Agnieszka.

��Na razie wystarczy jej to, czego nauczy si� od piastunki � orzek� pan Jakub. � Jak podro�nie, mo�e zechce nauczy� si� czego� wi�cej. Cho�by od moich krewnych, a spodziewam si�, �e i od ciebie.

Po�lemy j� w swoim czasie na jaki godny dw�r. Na razie niech piastunka uczy j� i pilnuje. Ciebie upowa�niam, a uprzedzi�em o tym Szczepana, by� wkracza�a tylko wtedy, kiedy piastunka b�dzie zachowywa�a si� niew�a�ciwie. A teraz zejd� mi z oczu.

Pani Agnieszka odesz�a, �ykaj�c �zy, z�a, zbuntowana, prawie zrozpaczona. Ba�a si�, �e m�� got�w jest spe�ni� gro�b� i odes�a� j� do rodziny, zha�bion� i upokorzon�. Teraz jeszcze do swoich sta�ych pretensji doda� zarzut, �e nieodpowiednio zajmuje si� Alen�.

��Wszystko przez to z�e, niepos�uszne, okropnie p�aczliwe dziecko! � mrucza�a do siebie, przechodz�c przez dziedziniec do swoich komnat. K�tem oka dostrzeg�a Szczepana, na widok kt�rego r�ce same zacisn�y si� jej w pi�ci. Stary dziad! Nigdy jej nie lubi�, bo by� dalekim krewnym zmar�ej pani Krystyny. I to on niew�tpliwie nagada� panu r�no�ci o niej. Ale zobaczymy, czyje b�dzie na wierzchu. Jeszcze to zobaczymy. A wtedy i wy, Szczepanie, po�a�ujecie!

Stronka zjawi�a si� we dworze ju� nast�pnego dnia. Stan�a w wielkiej sali, wysoka, postawna, sp�oszonym wzrokiem patrz�c woko�o. Jej w�asne dziecko, jedyne jakie mia�a, umar�o przed rokiem na nieznan� chorob�.

��Wynagrodz� za dobre wykonywanie obowi�zk�w � powiedzia� pan Jakub. � Niczego wam nie braknie, je�li b�d� zadowolony. To moje jedyne dziecko i chc�, by by�o zdrowe i bezpieczne.

��Ka�dy potrzebuje matki � odpowiedzia�a niespodziewanie odwa�nie. � Czy m�ody czy stary. Umiem u�ali� si� nad biedactwem, ale i r�zg� potraktowa� w razie potrzeby. Mo�ecie zda� si� na mnie.

Wkr�tce nikt we dworze nie wyobra�a� sobie Aleny bez Stronki, a jej opiekunki bez dziecka. Karmi�a je, usypia�a, nosi�a, bawi�a, �piewa�a, czesa�a w�osy, ubiera�a, karci�a i rozpieszcza�a. Alena przesta�a p�aka�, zacz�a si� u�miecha�, a potem �mia�.

��Patrzcie, jaka to dobra niania � m�wili ludzie ju� po kilku tygodniach pobytu Stronki we dworze. � Dziecko �wiata za ni� nie widzi.

��I dobrze. Po co ma p�aka� za matk�, kt�ra nie wr�ci. I po co ma p�aka� przez macoch�.

Kolorowa drewniana kaczka trafi�a do obory, gdzie zawini�ta w szmat� zosta�a umieszczona wysoko na s�upie, a z powodu panuj�cego tu p�mroku w miejscu zupe�nie niewidocznym dla postronnych.

Czasami, kiedy nikogo nie by�o w pobli�u, Jeno wyci�ga� zawini�tko, rozwija� je i przygl�da� si� zabawce. Kaczka by�a pi�knie wyrze�biona z jednego kawa�ka drewna, mia�a p�aski brzuch, wyra�nie zaznaczone skrzyd�a i okr�g�e oczy. Woda nie zmy�a z niej farby, wi�c nadal cieszy�a wzrok b��kitem i czerwieni�, kiedy Jeno trzyma� j� jedn� r�k�, drug� przyk�adaj�c g��wk� do szyjki.

Kt�rego� dnia wbi� w szyj� kaczki wykut� cichcem cienk� szpilk�, na drugim jej ko�cu zamocowa� g��wk�. Zabawka wygl�da�a teraz jak dawniej i tylko niewielki pasek woko�o szyi �wiadczy�, �e niedawno sk�ada�a si� z dw�ch kawa�k�w. Zawini�tko znowu spocz�o na belce pod dachem.

Jeno nie wiedzia�, czemu tak post�puje. A w�a�ciwie wiedzia�. Chcia� kiedy� odda� zabawk� nieznajomemu dziecku, cho� poj�cia nie mia�, jak mia�by je odnale��. Wiadomo mu by�o jedynie, �e dziewczynka pochodzi zza rzeki, wi�c z miejsca, kt�re by�o dla niego zakazane.

��Wcale nie�le � powiedzia� kowal Hanek. � Nie zwalniaj! Bij r�wno, regularnie.

Jeno mocniej uj�� trzonek i d�wi�czny g�os m�otka uderzaj�cego o blach� pop�yn�� woko�o.

��Nie�le � powt�rzy� kowal.

Hanek by� dobrym nauczycielem, a Jeno dobrym uczniem. Kowal szybko zauwa�y�, �e ucze� jest bardzo poj�tny, a �e by� znacznie silniejszy od swoich r�wie�nik�w, robi� szybkie post�py.

Oczywi�cie, Hanek niecz�sto chwali� Jeno, a tylko patrzy�, by ch�opak nie mia� za wiele wolnego czasu. Sze�� dni w tygodniu Jeno wstawa� skoro �wit i szed� spa� ostatni. Poza prac� w ku�ni mia� zawsze zaj�cie ko�o domu kowala � nosi� wod�, r�ba� drwa, stawia� ogrodzenie, biega� na posy�ki, czy�ci� i sprz�ta�.

Kiedy sko�czy� dziesi�� lat, tak sprawnie pos�ugiwa� si� m�otem, �e Hanek ju� si� zaniepokoi� o swoj� pozycj� kowala przy zamku. Terminator by� wyj�tkowo zdolny, a Hanek ani my�la� go wyzwoli� i stworzy� dla siebie konkurencj�. Jeno ma�o wiedzia� o tych sprawach, bo stale zaj�ty robot� nie mia� czasu ani sposobno�ci chodzi� z innymi czeladnikami na piwo do gospody pod Holsztynem.

Tylko w niedziele i �wi�ta, kiedy ku�nia nie pracowa�a, Jeno mia� nieco swobody i wtedy m�g� biega� po polach, k�pa� si� w rzece, szuka� ptasich gniazd w lesie. Do ludzi nie garn�� si� zbytnio, bo niech�tnie z nim przestawano.

Kiedy� wyp�dzono go z gospody, innym razem z miasta. Gdy kowal wysy�a� go z jakim� poleceniem, gospodarze trzymali ch�opaka przed domem, boj�c si� jego spojrzenia. Nie dokuczano mu wprawdzie za bardzo, cho� czasem bole�nie odczuwa� niech�� otoczenia. Jeno by� inaczej traktowany, bo by� inny ni� wszyscy, zrozumia� jednak, �e tak b�dzie i w przysz�o�ci, nauczy� si� wi�c z tym �y�.

Kowal Hanek bezlito�nie wykorzystywa� Jeno w ku�ni, w stajni, na podw�rzu, przy studni. Ch�opak jad� byle co, spa� w szopie z narz�dziami, sk�d kowal stale musia� przegania� zwierz�ta, kt�re nie wiadomo, jakim sposobem cz�sto tam si� pojawia�y. W ko�cu machn�� r�k� i da� sobie z tym spok�j.

Jak kiedy� wok� chaty Go�cichy, teraz woko�o ku�ni Hanka chodzi�y psy, oswojone sarny, bocian, dwa �urawie i ca�a rodzina je�y, a pod strzech� gnie�dzi�y si� jask�ki.

��Chcesz je trzyma�, trzymaj � powiedzia� Hanek. � Ale sam musisz si� zatroszczy� o ich po�ywienie.

Starczy mi jednego darmozjada w domu i jednego w ku�ni.

Polecenie by�o niezbyt trudne do wykonania, bo i do tej pory Jeno zajmowa� si� zwierz�tami bez niczyjej pomocy.

Kowal mia� w�asnego syna, starszego od Jeno, ale �w Jaszek, syn Hanka, nie nadawa� si� do niczego.

Mia� siedemna�cie lat i dawno ju� powinien by� umrze�. Wiele lat temu, jeszcze w dzieci�stwie, zapad� na jak�� dziwn� chorob�, kt�ra nagle pozbawi�a go w�adzy w nogach. Jednego dnia biega� po ��kach, nast�pnego nie m�g� ju� wsta� o w�asnych si�ach. By� jedynym dzieckiem Hanka, spokojnym, u�miechni�tym, skorym do �art�w i psot. I w jednej chwili sta� si� kalek�, bez nadziei na wyzdrowienie. Ch�opak r�s�, ale nogi mia� nadal jak u ma�ego dziecka, niewiele grubsze od palca. Siedzia� w swoim pos�aniu, czasem krzycza� okropnie, ale zwykle zachowywa� si� cicho i spokojnie. Ojciec czeka� na �mier� ch�opaka z dnia na dzie�, bo kto widzia�, �eby �y�o co� takiego, kiedy marli ludzie zdrowi i silni. Poniewa� jednak wbrew wszelkiemu spodziewaniu �mier� nie nadchodzi�a po Jaszka, ojciec zacz�� go wykorzystywa� do pracy w ku�ni. Rano Jeno szed� do domu kowala, a tam ju� na podw�rzu czeka� Hanek. Kowal wynosi� ch�opaka z domu, a Jeno d�wiga� go do ku�ni, gdzie zadaniem Jaszka by�o pilnowanie ognia. Siedzia� tu i porusza� miech.

Jaszek mia� natur� niezwykle powa�n�, cho� czasem wbrew wszystkiemu lubi� �mia� si� i �artowa�.

M�g� to robi� jedynie pod nieobecno�� ojca, bo ten nie uznawa� takiego zachowania za w�a�ciwe.

Hanek nieszcz�cie syna postrzega� poprzez swoje grzechy i stale o to spiera� si� z ojcem Ambro�ym.

��B�g da� mi takiego syna, �eby mnie pokara� � narzeka� kowal. � Ma�o mi mojej w�asnej roboty, musz� jeszcze wko�o niego chodzi�.

��B�g da� wam takiego syna, bo taka by�a jego wola � odpowiada� ojciec Ambro�y. � Wcale was nie chcia� kara�, a tylko wypr�bowa�. Jaszek wprawdzie nie chodzi, ale zobaczcie, ile w nim zdolno�ci.

Nied�ugo ju� zabior� go w �wiat, a wy b�dziecie jeszcze po nim p�aka�.

Ojciec Ambro�y, franciszkanin a brat kowalowej �ony, zamieszka� niedawno w klasztorze kanonik�w regularnych w Mstowie i bywa� w domu siostry i jej m�a cz�stym go�ciem. To on zauwa�y�, �e Jaszek przejawia nadzwyczajne sk�onno�ci do nauki. Jaszek bezb��dnie powtarza� wszystko, co tylko us�ysza�, nawet je�li by�o to powiedziane w obcym j�zyku. Ojciec Ambro�y nauczy� go wi�c czyta�, pisa� i prowadzi� d�ugie uczone rozmowy. Czyta� mu jakie� trudne fragmenty z klasztornych ksi��ek, a potem przychodzi� i odpytywa�. Wkr�tce wi�c syn kowala m�g� rozmawia� z uczonym mnichem jak r�wny z r�wnym, a woko�o nikt nie mia� poj�cia, o czym tak gadaj� godzinami, po �acinie i w dziwnych cudzoziemskich j�zykach Jeno nie zaprzyja�ni� si� z synem kowala. Widywali si� tylko w ku�ni, przy robocie, kt�ra nie sprzyja�a rozmowom, Jaszek patrzy� na ojcowego ucznia niezbyt �yczliwym okiem By� od Jeno starszy, mo�e zazdro�ci� mu sprawno�ci, a ponadto zwykle jego my�li b��dzi�y daleko i rzadko wok� spraw ziemskich. Bywa�o, �e kowal musia� trze�wi� syna jedynym sobie znanym sposobem, razami po plecach.

Jaszek kr�tko zreszt� pracowa� w ku�ni. Kt�rego� dnia ojciec Ambro�y przyprowadzi� trzech wielce powa�anych uczonych, przed kt�rymi Jaszek musia� zda� d�ugi i trudny egzamin. Pod wiecz�r mnisi sko�czyli przepytywanie i jeden z nich o�wiadczy� kowalowi, �e postanowili wzi�� Jaszka na utrzymanie klasztoru. Zapewniali mu do�ywocie, je�li zechce s�u�y� im swoj� pami�ci�, i prosili Hanka o zgod�. Kowal namy�la� si� przez noc, ale przewa�y� argument jego �ony, �e do Mstowa niedaleko, wi�c kiedy tylko zechc� w jeden dzie� dojd� tam i z powrotem. Rano wi�c Hanek powiedzia�: Zgoda.

Tej niedzieli kowal poszed� z synem do swojego ko�cio�a po raz ostatni. Zwykle razem z Jeno nosili ch�opaka lub wozili go na ma�ym w�zku, na d�ugo przed nabo�e�stwem. Sadzali Jaszka w �awce wykupionej przez Hanka jaki� czas temu, Jeno wychodzi� na zewn�trz, gdzie pod ko�cielnym murem sta� przez ca�e nabo�e�stwo. Po mszy zabierali ch�opaka do domu.

Ojciec Ambro�y, cz�owiek bardzo pobo�ny i wszystkim �yczliwy, nie by� zadowolony, �e Jeno nie uczestniczy w nabo�e�stwach jak nale�y i uwa�a�, �e jego inno�� nie jest wystarczaj�cym powodem, aby utrzymywa� go w poga�stwie. Jeszcze w pierwszym roku pobytu Jeno w ku�ni zosta� on ochrzczony, a ojciec Ambro�y osobi�cie zajmowa� si� nawracaniem go na prawdziw� wiar�.

��Obowi�zkiem ka�dego chrze�cijanina jest mi�owa� bli�niego i pomaga� mu dotrze� do prawdziwego �wiat�a � m�wi�, kiedy Hanek wyra�a� niezadowolenie z tych praktyk. � To przecie� tylko dziecko. Wy sami macie zas�ug�, �e�cie go wzi�li od czarownicy, tedy doprowad�cie rzecz do ko�ca, niech b�dzie jak inni.

Tak wi�c ojciec Ambro�y zadba� o dusz� Jeno, robi�c z niego chrze�cijanina, cho� tylko niekt�rzy z mieszka�c�w osady dostrzegli r�nic�, bo dla wi�kszo�ci pozosta� kim� podejrzanym, synem czy wychowankiem czarownicy, przed kt�rym lepiej mie� si� na baczno�ci. Jeno m�g� chodzi� do ko�cio�a i jak inni uczestniczy� w nabo�e�stwach, ale wola� trzyma� si� na uboczu i jak dawniej przychodzi� do �wi�tyni tylko po to, aby po sko�czonej mszy zabra� st�d Jaszka.

Noszenie Jaszka by�o nie�atwe i kowal, kiedy ustali� ju�, �e Jeno b�dzie mu pomaga�, od razu przygotowa� sobie rzemie�, aby prze�ama� opory ucznia. Jednak�e krn�brny Jeno tylko za pierwszym razem nie okaza� zapa�u, potem wykonywa� polecenia bez szemrania. Mistrz przypisywa� to swojemu darowi przekonywania i nie wiedzia�, �e Jeno ma w�asny pow�d, aby ka�dej niedzieli chodzi� do ko�cio�a.

Cz�sto widywano w nim pana Jakuba, kt�ry przyje�d�a� na msz� z �on�, c�rk� i licznymi domownikami.

Pani Agnieszka tylko w wielkie �wi�ta pokazywa�a si� u boku m�a. Zgorzknia�a i osamotniona niech�tnie opuszcza�a dw�r, a i tutaj najbardziej lubi�a przebywa� w swoich komnatach. Jedynie kluczy nie wypuszcza�a z r�ki. Rz�dzi�a gospodarstwem tward� d�oni� i cho� czasy nie sprzyja�y temu, nigdy jeszcze w spichrzach i komorach nie by�o tylu zapas�w �ywno�ci: zbo�a, mi�sa, piwa, suszonych ryb, ser�w, owoc�w i soli, a w komorach sk�r, szat i sprz�t�w.

Por�d znowu wypad� jej przedwcze�nie i znowu urodzi�a c�rk�, kt�ra zmar�a ledwie po tygodniu, zanim nadano jej jakiekolwiek imi�. Tym razem pan Jakub, kt�ry przyjecha� do domu trzeciego dnia po porodzie, nawet nie odwiedzi� �ony, zamkni�tej w swoich pokojach.

Agnieszka, opuszczona i pe�na �alu do ca�ego �wiata, zaniedba�a si� coraz bardziej. Chodzi�a na co dzie� w starej niebieskiej sukni i wyblak�ym czepku i ludzie m�wili, �e bardziej przypomina s�u��c� ni� wielk� pani�. M�� nie zabiera� jej ze sob�, rzadko przyje�d�ali go�cie do Lipowej, wi�c Agnieszka uzna�a, �e nie ma dla kogo si� stroi�. Kiedy czasami kto� z s�siad�w zjawia� si� w odwiedziny, najcz�ciej nie opuszcza�a swoich komnat, chyba �e dopiero po tym, jak ju� wydano ze spichrz�w wszystko, co by�o przeznaczone na pocz�stunek. Zwykle nie by�o te� t�go wiele i jej sk�pstwo zacz�o by� znane w okolicy. Kiedy�, gdy przyjechali krewni pana Jakuba z Wielkopolski, kaza�a im przez s�u�b� powiedzie�, �e nie czuje si� zdrowa i na razie nie ma nadziei, �e pr�dko wydobrzeje. Bywa�o, �e go�cie, bawi�cy w Lipowej przez dwa tygodnie, nie widzieli jej ani przez chwil�.

Rozmowy pana Jakuba z ma��onk� ogranicza�y si� najcz�ciej do spraw gospodarskich. Przewa�nie wydawa� on polecenia lub m�wi�, czego oczekuje, a ona, cho� nie odpowiada�a, stara�a si� wype�nia� te rozkazy dok�adnie, nieco tylko, wedle w�asnej woli, je zmieniaj�c. Musia�a zmienia�, bo co m�g� wiedzie� o gospodarstwie kto�, kto wi�ksz� cz�� roku sp�dza� poza domem, w��cz�c si� po obcych dworach, wojuj�c daleko od domu albo poluj�c ca�ymi tygodniami, a tylko dla zabawy.

Pan Jakub wyje�d�a� bez powiadomiania �ony o swoich zamiarach. S�u�ba u�miecha�a si� potem z�o�liwie po k�tach, kiedy pani Agnieszka dopytywa�a si�, kiedy, jak i dlaczego tak pospiesznie. Takie nag�e wyjazdy mia�a za kolejne upokorzenie i zwykle ca�y dzie� siedzia�a u siebie, p�acz�c i z�orzecz�c na przemian. Wcale nie uwa�a�a, �e Jakub mo�e robi� co chce, bo cho� rzadko dawa� temu �wiadectwo, by� przecie� jej prawowitym m�em.

Rankiem nast�pnego dnia rzuca�a si� do rozmaitych prac i ci wszyscy, kt�rzy poprzedniego pozwolili sobie na uwagi, u�miechy czy lenistwo, mieli teraz czego �a�owa�.

Dopiero po po�udniu sprawy gospodarskie zetkn�y pani� Agnieszk� z m�owskim zarz�dc� dworu, Szczepanem Sow�. Przez minione lata stosunki mi�dzy nimi jako� si� poprawi�y. Szczepan docenia� jej prac� i dba�o�� o dw�r, czasem nawet troch� wsp�czu� pani, widz�c j� opuszczon� i samotn�.

Szczepan zobaczy� Agnieszk� na dziedzi�cu, kiedy wychodzi�a z lamusa, i poszed� od razu w jej kierunku.

��Jestem na wasze rozkazy � powiedzia� grzecznie.

Po starciach i k��tniach pierwszego roku zacz�� zachowywa� si� uprzejmie, a Agnieszka odp�aca�a mu tym samym. Przez tych kilka lat nauczyli si� nie wchodzi� sobie w drog�.

��Pan wyjecha� tak szybko, �e nie o wszystkim zd��y� mi powiedzie�. Ale wy macie mi przekaza�, co wa�ne. Jakie wi�c macie plany?

Szczepan uwa�nie popatrzy� w oczy pani. By�o mu �al tej m�odej jeszcze, a opuszczonej i samotnej kobiety. Oboje wiedzieli, �e w sprawach ca�ego maj�tku pan Jakub zdawa� si� ca�kowicie na swojego rz�dc�, a ten nie by� obowi�zany opowiada� si� przed kimkolwiek innym. Ale oboje po raz kolejny udali, �e panuje mi�dzy nimi pe�na zgoda.

��Zwyczajne zaj�cia, pani � g�os Szczepana by� spokojny i uprzejmy. � Najwi�cej ludzi wys�a�em do karczowania za ma�ym potokiem. Do prac na polach wyznaczy�em ju� starszych i mam nadziej�, �e nie b�dziecie chcieli ich zmienia�. Sam te� dopilnuj� wykonania kar, jakie pan Jakub na�o�y�.

��Du�o tego?

��Nie wi�cej ni� zwyczajnie. Dw�ch ma dosta� po trzydzie�ci kij�w. A jeden, kt�rego z�apano na zbrodni, czeka zwi�zany w szopie na �o�nierzy pana Miko�aja z Potoka, �eby zabrali go do lochu. Za dwie niedziele przypada pora zebrania daniny z osady po lewej stronie rzeki i was prosi�bym, by�cie jak zawsze zechcieli dopilnowa� sk�adania zapas�w do spichrz�w.

��Oczywi�cie, to przecie� moje obowi�zki. Co jeszcze?

��Wi�cej k�opot�w b�dziemy mieli za trzy, cztery niedziele. Spodziewam si�, �e zechcecie cz�� swojego czasu przeznaczy� i na inne obowi�zki.

��A c� to takiego?

��Zaczn� si� roboty nad rozbudow� zamku. Mo�emy spodziewa� si� robotnik�w z kr�lewskich dziedzin, kt�rych przyb�dzie trzydziestu, z w�asnym majstrem, podobno bardzo dobrym. Pan Jakub zobowi�za� mnie, abym da� z naszych ludzi tylu, ilu mo�emy.

��Ach, wiem, oczywi�cie � szybko zapewni�a pani Agnieszka. � M�j m�� dok�adnie opowiada� mi o tych planach. Troska� si� tylko, �e nie nastarczymy z robotnikami.

��Mo�ecie si� przesta� niepokoi� � zapewni� Szczepan. � Ju� si� tym zaj��em. Sam przypilnuj�, aby stawili si� wszyscy zobowi�zani do pracy wedle prawa o naprawie grod�w. Po zako�czeniu prac polowych skierujemy tam te� naszych ludzi, bo najwi�cej zale�y nam na murarzach i cie�lach.

��To mo�e by� ma�o � upiera�a si� pani Agnieszka. � Kr�l podobno zamierza rych�o ogl�da� zamek i by�oby dobrze, �eby wida� by�o post�p rob�t.

��To mo�e zechcecie da� do pomocy ludzi z dworskiej czeladzi? � niby niepewnie zapyta� Szczepan.

��Zechc�, zechc� � prawie u�miechn�a si� Agnieszka. � Dam z p� tuzina pacho�k�w, co to si� kr�c� bez roboty i tylko patrz�, gdzie g�ow� przy�o�y� i pospa�.

I dam dziewki do obs�ugi kuchni. Przecie dla takiej gromady trzeba b�dzie du�o strawy i chyba najlepiej kuchni� urz�dzi�

��Prawda � przyzna� Szczepan z niejakim zak�opotaniem. � Nie najlepiej z �ywno�ci� o tej porze roku, trudno �eby przy ci�kiej pracy �yli sam� kasz�. My�la�em, �e mo�e zezwoli� na polowanie�

��Oj, Szczepanie, Szczepanie! � Agnieszka �artobliwie pogrozi�a palcem zarz�dcy. � Wida�, �e jednak nie o wszystkim pomy�leli�cie. Maj� polowa�? To niby kiedy wezm� si� do roboty? Tu trzeba inaczej.

Kuchni� urz�dzimy przy zamku, od wschodniej strony. Dam pacho�k�w i dziewki, a mieszczanie z Holsztyna niech urz�dz� dla swoich drug�. Sami wynajdziecie odpowiedniego cz�owieka, �eby nad tym wszystkim czuwa�. Jestem pewna, �e dopiero wtedy robota ruszy. Tylko narz�dzia policzcie dok�adnie i zadbajcie, �eby wszystkie wr�ci�y na swoje miejsce. A kiedy m�j m�� powr�ci, zachwyci si� post�pem i z kasztelanem Miko�ajem �mia�o b�d� mogli pokaza� kr�lowi, �e nie zmarnowano pieni�dzy na ten cel przeznaczonych.

Szczepan Sowa znowu pochyli� si� w niskim uk�onie.

��Dzi�kuj�, pani.

Agnieszka podesz�a bli�ej i dotkn�a d�oni� kaftana rz�dcy.

��Wiem, �e nikt mnie tutaj nie lubi � powiedzia�a niespodziewanie powa�nie. � Wiem, �e cho� lata p�yn�, stale mnie wszyscy por�wnuj� z pani� Krystyn�. Nie musicie zaprzecza�. Ale wszystkie te sprawy tutaj s� zbyt powa�ne, by�my si� mieli k��ci�. Czy� nie chcemy oboje, aby pan Jakub by� zadowolony? Czy sprawienie mu rado�ci, a przez to i zadowolenie kr�la Kazimierza, nie jest naszym obowi�zkiem? Wi�c u��my si� i nie sprzeczajmy tam, gdzie to nie jest konieczne. Ja wam w drog� wchodzi�a nie b�d�, wi�c i wy zechciejcie zaj�� si� sprawami, kt�re wam powierzono, na kt�rych rozumiecie si� lepiej ode mnie, a do kt�rych wyznaczy� was m�j m��.

Szczepan milcza� niepewnie. Spojrzenie Agnieszki by�o jednak pe�ne �agodno�ci i nie dopatrzy� si� w nim zdrady czy podst�pu.

��Wi�c jak b�dzie? � zapyta�a pani. � Ofiarowuj� wam je�li nie moj� przyja��, to na pewno lojalno��.

Co wy na to? Zechcecie dalej pracowa� ze mn� i dobrze wykonywa� wszystkie obowi�zki? Ja nie b�d� kontrolowa�a was, wy nie b�dziecie kontrolowali mnie. Oboje zdamy spraw� przed panem tego domu. Wi�c zgoda?

��Zgoda, pani � powiedzia� Szczepan po chwili � Wybaczcie, �e kiedy� �le o was my�la�em. Teraz tak nie my�l�, bo wiem, jak wam zale�y na tym, by Lipowa by�a dobrym, dostatnim domem mojego pana.

A �e, jak powiadaj� ludzie, pan Jakub czasem jakby o was zapomina�

��To nie wasza sprawa, Szczepanie � przypomnia�a Agnieszka z naciskiem.

��Tak w�a�nie chcia�em powiedzie�, pani. Nie moja sprawa. Nie �ycz� wam �le, to pewne. I ch�tnie b�d� wam s�u�y�. Ostatnio nie�le nam sz�o, ale my�l�, �e mo�na to jeszcze poprawi�.

Uk�oni� si� i odszed�, zostawiaj�c pani� Agnieszk� na �rodku dziedzi�ca, gdzie toczyli t� rozmow�.

Pani u�miechn�a si� do siebie ze �le ukrywanym zadowoleniem.

��No i widzisz, Szczepanie � powiedzia�a p�g�osem. � Nie jeste� wcale taki nieugi�ty. Znalaz�am i na ciebie spos�b. Jeszcze troch�, a b�dziesz jad� z r�ki.

A potem doda�a:

��Tylko si� nade mn� nie u�alaj. Dam sobie rad� i bez tego.

Wszyscy coraz bardziej podziwiali Alen�, kt�ra pod troskliw� opiek� Stronki wyrasta�a na pi�kn� dziewczyn�, najwi�kszy skarb Lipowej. Mia�a wszystkie zalety swojej matki, a �e wielu pami�ta�o jeszcze pani� Krystyn�, wi�c i c�rka cieszy�a si� mi�o�ci� i szacunkiem ca�ej okolicy. By�a otwarta, weso�a, ch�tnie gaw�dzi�a ze wszystkimi i nikt ju� nie pami�ta�, jak bywa�a p�aczliwa i dokuczliwa jako ma�e dziecko. Chowana pomi�dzy innymi dworskimi dzie�mi, umia�a si� z nimi zaprzyja�ni�.

Opiekunka traktowa�a j� jak najukocha�sz� c�rk� i pob�a�a�a w wielu sprawach, cho� potrafi�a te� by� stanowcza i wymagaj�ca. Dziewczyna ros�a na zdrowe, silne i pi�kne stworzenie, obdarzone przy tym darem nie tak znowu cz�stym: zdrowym rozs�dkiem.

Kiedy po d�u�szej nieobecno�ci powr�ci� do Lipowej pan Jakub, nadziwi� si� nie m�g�, jak wydoro�la�a. W niczym nie przypomina�a zastrachanego, p�acz�cego dziecka, jakim by�a jeszcze przed dwoma laty.

��M�j Bo�e � powiedzia�. � Jaka� ty podobna do swojej matki!

Kiedy za� jak zwykle przytula�a si� do niego przy powitaniu i szybkimi s�owami opowiada�a o wszystkich wydarzeniach, kt�re zasz�y podczas jego nieobecno�ci, poczu� nag�e zmieszanie.

��To chyba ju� nie przystoi, taka jeste� du�a � m�wi� niepewnie i troch� tylko �artobliwie.

Potem d�ugo siedzieli w �wietlicy, gdzie powa�nie opowiada�a mu o wszystkim, co zdarzy�o si� w Lipowej od jego wyjazdu, a� wreszcie Stronka zap�dzi�a j� do ��ka, nie s�uchaj�c ani jej, ani te� pr�b pana Jakuba.

��Tak trzeba � upiera�a si�. � Wy, panie Jakubie, znacie si� na wielu powa�nych, m�skich sprawach, ale na wychowaniu dzieci nie rozumiecie si� zupe�nie.

Wa�no�� Stronki bardzo uros�a w ostatnich latach, a jej samej s�u�y� pobyt na dworze. By�a opiekunk� dziewczynki, jej powiernic� i ostateczn� wyroczni� we wszystkich sprawach, jakie jej dotyczy�y � nikt ju� o nic, co mia�o zwi�zek z Alen�, nie pyta� pani Agnieszki � Jestem zadowolony � powiedzia� p�niej do piastunki pan Jakub. � Jestem bardzo zadowolony. Niech B�g da wam zdrowie, Stronka, by�cie moj� c�rk� mogli opiekowa� si� jak najd�u�ej.

��Nie musicie dzi�kowa�, panie � oponowa�a Stronka. � Kocham Alen� jak w�asne dziecko i dbam o ni� jak o c�rk�. Gdyby jeszcze pani Agnieszka nie wtr�ca�a si� tak cz�sto ze swoimi rozkazami. � No c�, z jej zdaniem te� musicie si� liczy� � odpowiedzia�, ale zaraz mrugn�� porozumiewawczo. � Cho� mo�e nie tak bardzo. Pani Agnieszka ma do�� swojej roboty.

Pies wabi� si� Bury, do niedawna wida� go by�o wsz�dzie, by� wielki, kud�aty i silny. Teraz le�a� bezw�adnie na ziemi, z g�ow� pomi�dzy �apami i gro�nym warczeniem odpowiada� na pr�by zbli�enia si� kogokolwiek.

Do dworu przycz�apa� rano, nikt nie wiedzia�, w jakiej przygodzie uczestniczy�. Jako� dowl�k� si� do stajni, gdzie psy pana Jakuba mia�y swoje miejsce, ale nie wszed� do �rodka, a po�o�y� si� przed wrotami. S�u��cego, kt�ry pr�bowa� go przegoni�, ugryz� bole�nie w r�k�. Ch�opak wrzasn�� i chcia� dobi� zwierz�, lecz powstrzyma� go rz�dca Szczepan, kt�ry w�a�nie nadbieg�.

��Ani si� wa�! � krzykn��. � To ulubiony pies pana Jakuba!

��Kiedy on i tak zdechnie � pr�bowa� broni� si� pacho�ek.

Szczepan obejrza� psa, jego rany na szyi i g�owie, naderwane ucho, strzaskan� przedni� �ap� i pokr�ci� g�ow� zmartwiony.

���le � zawyrokowa�. � Tylko nic nie m�wcie panience.

Alena jednak ju� si� dowiedzia�a i przybieg�a, pe�na �alu i przestraszona. Nim Szczepan zd��y� j� powstrzyma�, podesz�a do psa i delikatnie pog�aska�a go po g�owie. Zmru�y� oczy, zaskamla�, ale podda� si� pieszczotom.

��Zr�bcie co� � za��da�a. � Chyba" bardzo go boli.

��Niewiele mo�na zrobi� � Szczepan odetchn��, kiedy panienka odsun�a si� od Burego. � Wda� si� w b�jk� z jakimi wilkami, bo przecie� byle pies nie da�by mu rady.

Ugryziony pacho�ek tymczasem pokazywa� innym g��bokie �lady z�b�w Burego na swojej r�ce.

Kiwali g�owami ze wsp�czuciem, ale czekali, co powie zarz�dca.

��Id� szybko do kowalskiego pomocnika � poradzi� kt�ry�. � Opatrzy, a i uroki odczyni.

��Prawda � potwierdzi� drugi. � Ma�o to rozmaitej zwierzyny wyleczy�? Mogliby�cie, Szczepanie, kaza� mu przyj�� i do Burego.

��Pomocnik kowala? � zaciekawi� si� zarz�dca. � Ten z dziwnymi oczami?

��Ten sam. M�wi�, �e chocia� to niedorostek, medyk z niego zawo�any.

��Pewnie � podchwyci� inny. � Przecie� to wychowanek starej Go�cichy. Zna r�ne sztuczki i sposoby.

Tylko na te jego oczy trzeba uwa�a�. Lepiej by� uprzejmym, bo got�w zaczarowa� samym spojrzeniem.

��Kt�ry p�jdzie? � zapyta� Szczepan i zwr�ci� si� do pogryzionego. � Mo�e ty? Przyprowad� ch�opaka.

Obiecaj mu sut� nagrod�, ale niech przybiegnie od razu.

Kowal Hanek kr�ci� nosem, �e musi zwolni� pomocnika z roboty, ale kiedy us�ysza�, �e pacho�ka wys�a� Szczepan Sowa, nie sprzeciwia� si� wi�cej.

��Tylko mi wr�� pr�dko � za��da�, kiedy opatrzono ju� prowizorycznie d�o� pogryzionego.

Poszli szybko, prawie biegli i wkr�tce byli na miejscu.

S�u�ba rozesz�a si� ju� do swoich zaj�� i przy Burym zostali tylko Szczepan z Alen�. Zarz�dcy te� by�o pilno do obowi�zk�w, ale nie m�g� odej�� od dziewczyny, bo koniecznie chcia�a uspokaja� psa, a to mog�o by� niebezpieczne. Szczepan zostawi� wi�c wszystko, bo nie by�o na �wiecie rzeczy, kt�rej odm�wi�by ukochanej panience. Na szcz�cie przysz�a r�wnie� Stronka i ta trzyma�a wychowank� w odpowiedniej odleg�o�ci od zwierz�cia.

Jeno nadszed� jak zwykle milcz�cy, ze spojrzeniem wbitym w ziemi�, bo unika� patrzenia rozm�wcom w oczy, wiedz�c, �e ich to wystrasza. Uk�oni� si� niewiastom, potem Szczepanowi.

��To ty? � zdziwi�a si� Stronka i wyja�ni�a Alenie: � On znalaz� twoj� dawn� zabawk�.

��Wiem � u�miechn�a si� Alena. � To on wyci�gn�� mnie z wody. Gdy si� topi�am.

Podbieg�a do Jeno i chwyci�a go za r�ce. Zesztywnia�, zaskoczony i jakby w obawie, �e je�li si� poruszy, mo�e uszkodzi� to kruche stworzenie. Poza tym wstydzi� si� troch� swojego wygl�du, bo by� w codziennym ubraniu i odszed� wprost od kowalskiego pieca. Alena jednak nie zwr�ci�a nawet uwagi, �e jej d�onie pobrudzi�y si� sadz� z jego r�k.

��To nasz kochany Bury � powiedzia�a, prowadz�c ch�opaka do miejsca, gdzie le�a� pies. � M�wi�, �e umiesz leczy�. Bardzo wi�c prosz�, wylecz Burego. Jest taki biedny i tak okropnie cierpi.

Niebieskie oczy patrzy�y z ogromn� ufno�ci�. Jeno, cho� da�by wiele za ten mi�y dotyk d�oni panienki, ostro�nie uwolni� si� od nich.

��Sam p�jd� � powiedzia� wyja�niaj�co. � Mo�e by� niebezpieczny.

Z woreczka, kt�ry mia� przy pasie, wyj�� szczypt� jakiego� proszku i poleci�, �eby rozpuszczono go w miseczce z gor�c� wod�. Szczepan przywo�a� dziewk� s�u�ebn�, powt�rzy� to jako w�asne polecenie, a sam uwa�nie �ledzi� poczynania kowalskiego pomocnika.

Jeno wolno podszed� do le��cego zwierz�cia, trzymaj�c w r�ku p�k jakiego� ziela, kt�re podetkn�� psu pod nos, a potem po�o�y� mu d�o� na �bie. Przemawia� przy tym �agodnie, opanowanym g�osem. Pies wydawa� si� spokojny, dysza� tylko ci�ko i uwa�nym spojrzeniem wodzi� za r�k� ch�opca. Trwa�o to dosy� d�ugo, Jeno ogl�da� rany, bada� z�aman� �ap� i czeka�, a� s�u��ca przyniesie miseczk� z naparem.

Nadesz�a wkr�tce, id�c wolno i staraj�c si� nie uroni� kropelki. Napar by� gor�cy, wi�c Jeno postawi� miseczk� przed sob� i studzi�. Kiedy uzna�, �e ju� nie parzy, zanurzy� palce w naczyniu, a potem zbli�y� je do psiego pyska i wlewa� do niego napar kropla po kropli. Po jakim� czasie uzna�, �e ju� wystarczy. Nie zdejmuj�c drugiej r�ki ze �ba psa, odwr�ci� si� i powiedzia� do Szczepana:

��B�d� potrzebowa� pomocy. Podejd�cie powoli i chwy�cie go za pysk. Jest os�abiony po tym lekarstwie, ale jeszcze mo�e ugry��.

Szczepan bez wielkiej ochoty wykona�, o co go proszono. Trzyma� obiema gar�ciami zaci�ni�ty pysk psa, kiedy Jeno zwitkiem trawy czy�ci� rany, zak�ada� lekarstwo i owija� cia�o zwierz�cia lnianymi szmatami. Kawa�kiem rzemyka zawi�za� �upki za�o�one na �ap� i za��da� dalszych rzemieni.

��Wydobrzeje � powiedzia�, kieruj�c s�owa do Aleny. � Ale trzeba go zwi�za�, bo inaczej gdy tylko poczuje si� lepiej, zerwie opatrunki.

Kiedy przyniesiono rzemienie, Jeno zwi�za� tylne nogi psa, a na pysk za�o�y� p�tl�. Pies by� tak os�abiony, �e uspokoi� si� ju� po kilku pr�bach zerwania wi�z�w. Le�a� w miejscu i tylko popiskiwa�.

��Lekarstwo b�dzie dzia�a� do jutra � zapowiedzia� Jeno. � Jutro b�l powr�ci, a z nim powr�c� si�y. B�dzie si� rzuca� i warcza�. Trzeba dopilnowa�, �eby przez ca�y dzie� utrzyma�y si� opatrunki.

Kaza� przenie�� psa bli�ej �ciany stodo�y i odgrodzi� go od innych zwierz�t i domowego ptactwa.

��Przyjd� tu jutro � obieca�. � Je�li do tego czasu nie zdechnie, b�dzie �y�.

��Przyjd� koniecznie � prosi�a Alena. � B�dziemy tu na ciebie czeka� i modli� si�, aby Bury przetrzyma�. Je�li tak si� stanie, m�j ojciec na pewno ci� wynagrodzi.

Szczepan Sowa podrapa� si� po g�owie. Na jego twarzy wida� by�o zafrasowanie.

��Panienko � powiedzia�, zni�aj�c g�os. � Mnie si� zdaje, �e nie trzeba wszystkim m�wi� o tym, co tu widzieli�my. Komu� mog�yby si� nie spodoba� te tajemnicze napoje, kt�re zrobi� kowalski pomocnik.

Widzia�a� przecie�, jak Bury zachowywa� si� po wypiciu ledwie kilku kropel.

��Lepiej zachowajmy to dla sobie � zgodzi�a si� Stronka i mrugn�a porozumiewawczo do Jeno. � Dzi�kujemy ci, m�j ch�opcze. Ale i sam te� mo�e o tym nie rozpowiadaj.

Pewnej kwietniowej nocy na podw�rzu przed ku�ni� Hanka rozleg� si� niezwyk�y gwar, a zaraz potem kto� gwa�townie za�omota� do drzwi szopy. Wraz ze strugami deszczu do pomieszczenia wtargn�� uzbrojony m�czyzna. Szarpni�ciem obudzi� ch�opaka.

��Gdzie kowal?

Jeno, niespodziewanie wyrwany ze snu i ma�o rozumiej�cy, co si� woko�o dzieje, przetar� oczy i zerwa� si� z pos�ania.

��No! � go�� pochyli� si� nad nim. Spod �elaznego he�mu patrzy�y gro�ne, drapie�ne oczy.

��Nie ma � powiedzia� Jeno. � Pojecha� z robot� do D�bowca, wr�ci jutro wieczorem.

M�czyzna, uzbrojony jak na wojn� i wygl�daj�cy na kogo� wa�nego, zez�o�ci� si� na t� odpowied� i zakl�� pod nosem.

��A ty kto? � zapyta�.

��Jeno. Pomocnik.

Przyby�y obrzuci� ch�opaka uwa�nym spojrzeniem, oceniaj�c jego wzrost i szeroko�� ramion.

��Umiesz co�, czy tylko pomagasz kowalowi?

��Umiem � odpowiedzia� Jeno z pewno�ci� w g�osie, zupe�nie ju� rozbudzony. � Wszystko umiem.

��Tak? To dobrze. B�dziesz mia� sposobno�� przekona� mnie o tym. Zbieraj si�!

Bez ceregieli chwyci� ch�opaka za kark i wypchn�� go na podw�rze, ledwie ten zd��y� chwyci� opo�cz�. Na dziedzi�cu stali zwart� grup� �o�nierze, przy mieczach i z kuszami w r�kach. W obszernych p�aszczach chowali si� przed deszczem, kln�c spod os�aniaj�cych twarze kaptur�w.

��Nie ma kowala � powiedzia� ten, kt�ry wyci�gn�� Jeno z szopy, kieruj�c s�owa do kogo� na koniu. � Ale mam ch�opaka, pomocnika. M�wi, �e wszystko umie.

Opatulony w p�aszcz m�ody rycerz na koniu od razu podj�� decyzj�.

��Bierzemy go.

Nie dali Jeno wiele czasu. Kup� w�adowali si� pod dach ku�ni, a cz�owiek na koniu kr�tko wyt�umaczy�, o co chodzi, i zapyta�, czy Jeno ma odpowiednie narz�dzia.

��Dasz rad�? � zapyta� na koniec.

��Tak. � Jeno odzyskiwa� ju� odwag�. Przecie� nie musi si� ba� kowalskiej roboty. A przybysze, cho� gro�ni i dostojni, przyszli do niego po pomoc.

�o�nierze przynie�li do ku�ni co� d�ugiego i zawini�tego w worek, co rych�o okaza�o si� cz�owiekiem.

Po�o�yli t�umok na ziemi obok paleniska.

��Chyba trzeba rozpali� ogie� � powiedzia� Jeno niepewnie.

��Nie ma czasu � pop�dza� rycerz, zeskakuj�c z konia i podchodz�c bli�ej. � Bierz narz�dzia i do roboty!

Wydaj�cy rozkazy by� m�ody, w�s mu si� ledwie rysowa� pod nosem Mia� na sobie pi�knie haftowan� tunik� na dobrej zbroi. Nie wygl�da� na bardzo do�wiadczonego, raz po raz popatrywa� na starego �o�nierza, jakby szukaj�c u niego potwierdzenia swoich s��w. By� przemoczony jak pozostali i trz�s� si� z zimna, a mo�e tylko z przej�cia.

Jeno pokaza� gestami, �e potrzebuje pomocy. Kto� skrzesa� ogie� i przypali� jedn� z pochodni stoj�cych w k�cie. Inni na rozkaz rycerza od�o�yli kusze i podeszli do worka. Po�o�yli go na pie�ku, jednym ko�cem w g�r�. Jeno wzi�� m�ot na d�ugim trzonku i przecinak.

��Trzymajcie mocno � poleci�.

Pos�uchali go, cho� by� tylko ch�opcem. �ylaste r�ce �o�nierzy zacisn�y si�, zanim przy�o�y� przecinak i lekko uderzy� m�otkiem na pr�b�. Jeno dr�a� troch� i nie trafi� za pierwszym razem. Ale poprawi� si� ju� za drugim. Wystarczy�o jeszcze dwa razy mocniej uderzy�.

��Doskonale � powiedzia� rycerz z uznaniem.

Skin�� na swoich, by zdj�li w�r z pie�ka i jego zawarto�� po�o�yli na ziemi, a kiedy ich dow�dca pochyli� si�, przy�wiecili pochodniami.

Cz�owiek na ziemi najwyra�niej umiera�. Brudny, zaro�ni�ty, poobijany � tyle zobaczy� Jeno. Zdj�� mu wprawdzie �a�cuchy z n�g, ale z licznych ran le��cego s�czy�a si� krew. Stopy by�y szczeg�lnie poranione, tkwi�y w nich ostre kawa�ki kamieni. Wi�zie� r�ce mia� skr�powane przed sob� i nawet gdyby by� przytomny, nie m�g�by opatrzy� sobie n�g. Prawdopodobnie drog� odbywa� pieszo, prowadzony za koniem, a nie widzia� nic, bo narzucono na niego wielki w�r, zakrywaj�cy go prawie do kostek.

Musia� i�� wiele dni.

��Niedobrze � powiedzia� ten, kt�ry obudzi� Jeno, a kt�ry najpewniej by� dow�dc� kusznik�w.

M�odziutki rycerz w czarnym p�aszczu niespokojnie pog�adzi� d�o�mi mokre d�ugie w�osy.

��Wy�yje?

��Chyba nie � powiedzia� tamten. � Trzeba by jak� znachork�

Zwr�ci� si� do Jeno:

��Ch�opcze, znasz kogo�, kto m�g�by pom�c?

��Znam � powiedzia� Jeno, niespodziewanie pewny siebie i odwa�ny. � On si� nied�ugo wykrwawi na �mier�. Trzeba za�o�y� opatrunki, a na lew� nog� rzemie� pod kolanem. I wyj�� te kamienie z podeszew. Robi�em takie rzeczy psom i owcom.

��Umia�by�?

Jeno u�miechn�� si� niepewnie.

��Niech spr�buje � orzek� kusznik. � Dajcie wi�cej �wiat�a.

Jeno przemy� rany wod� z kub�a, odszuka� p�k zi� wisz�cy pod dachem, pokruszy� je na rany, a te zawin�� szmatk� i owi�za� cienkim rzemieniem. Grubszy zawin�� na lewej nodze rannego.

Le��cy by� ca�y czas nieprzytomny, a przygl�daj�cy si� zabiegom Jeno �o�nierze wyra�ali w�tpliwo��, czy jeszcze �yje.

��Zemdla� tylko � zauwa�y� ch�opak. � To lepiej, bo nie czuje b�lu.

Jego stwierdzenie przynios�o jednak odmienny skutek od tego, jakiego si� spodziewa�. Dow�dca kusznik�w chwyci� wiadro z wod� i chlusn�� z niego wprost na zaro�ni�t� twarz le��cego.

��Ma czu� b�l � powiedzia� z zawzi�to�ci�.

Chory j�kn�� i zamruga� powiekami. Prawdopodobnie nie wiedzia� zupe�nie, co si� z nim dzieje. Jeno przykl�kn�� i ma�ymi szczypcami zacz�� wyci�ga� ostre kawa�ki kamieni z pokrwawionych st�p.

Le��cy wy� z b�lu.

Potem kowal owin�� stopy rannego szmatami.

��To wystarczy na dwa, trzy dni � powiedzia� prostuj�c plecy. � Potem trzeba zmieni� opatrunki.

Dow�dca kusznik�w podszed� do ch�opaka i stukn�� palcem w jego pier�.

. � P�jdziesz z nami, bo to jeszcze nie koniec twojej roboty.

��Nie mog�, szlachetny panie � sprzeciwi� si� Jeno.

��Mo�esz, bo ja tak ka��. Zabieraj narz�dzia. Nie mam czasu na szukanie innego kowala, a ty posiad�e� dostateczne umiej�tno�ci. Sprawisz si�, zap�ac� na zamku w Holsztynie. Dobko! We� ch�opaka na swojego konia. I pilnuj go, �eby si� nie rozmy�li�.

Potem zwr�ci� si� do swoich, stoj�cych i siedz�cych wsz�dzie woko�o:

��Wstawa�! Ruszamy!

��Ale mnie nie wolno tam chodzi� � pr�bowa� jeszcze ch�opak.

��Powiesz, �e wzi�li�my ci� si��. W drog�!

Kto� wypchn�� go na deszcz, jakie� r�ce chwyci�y go od ty�u i wci�gn�y na siod�o.

��Nie b�j si� � powiedzia� g�os nale��cy do przemoczonego na wylot cz�owieka w siodle. � To niedaleko.

Jechali gro�n�, brz�cz�c� �elazem gromad�. By�a to dla Jeno niezwyk�a wyprawa. Nigdy nie chodzi� dalej ni� za dw�r w Lipowej, a oni min�li dw�r i wci�� szli. Ch�opak �a�owa� tylko, �e w ciemno�ciach tak niewiele mo�e zobaczy�.

Bardziej us�ysza� i domy�li� si�, ni� zobaczy� kamienn� budowl� na skale, d�ugi drewniany most pomi�dzy basztami i majacz�c� w pobli�u ogromn� wie��. P�dzili, nie zatrzymuj�c si�, na nic i na nikogo nie zwracaj�c uwagi. Jeno odwraca� si� czasem, aby zobaczy�, jak zachowuje si� ten, kt�rego trzymali w worku. Teraz wie�li go na koniu jak t�umok, a dwaj kusznicy dawali baczenie, aby nie zgubi� baga�u.

Dopiero kiedy wjechali na dziedziniec ze wszystkich stron otoczony murami z bia�ego kamienia, na kt�ry prowadzi�o tylko jedno wej�cie, zatrzymali si�. �o�nierze natychmiast zastawili bram� swoimi ko�mi, inni zdejmowali ju� worek i k�adli go na ziemi. Kazali Jeno zabra� narz�dzia i i�� za sob�. Na miejscu za� by�o ju� wszystko przygotowane. Na dole okr�g�ej wie�y czekali ludzie z pochodniami, kto� otworzy� klap� do lochu, kto� wsun�� drabin� w czarn� czelu��, inni opuszczali ju� worek z wi�niem do �rodka.

Jama mia�a kilkana�cie krok�w d�ugo�ci i z dziesi�� szeroko�ci, a uczyniono j� w jaskini, nieco tylko poszerzonej kilofami. Kiedy po�o�ono wi�nia na ziemi, dow�dca kusznik�w, a za nim m�ody rycerz zeszli tutaj r�wnie�.

��Ch�opcze � powiedzia� kusznik � Za�o�ysz teraz �a�cuchy na nogi temu cz�owiekowi, a koniec �a�cucha przytwierdzisz do �ciany.

���a�cuchy? � zdziwi� si� Jeno. � Przecie dopiero co je zdejmowa�em. Rany si� odnowi� i umrze.

��Twoja g�owa, �eby si� tak nie sta�o. Trzeba b�dzie, zmienisz opatrunek Teraz musisz go przytwierdzi� do �ciany.

Jeno bez s�owa wzi�� si� do roboty. Kiedy sko�czy�, zm�czony, zadyszany, kusznik poklepa� go przyja�nie po plecach.

��Wspaniale si� spisa�e�, kowalu.

Jeno pokra�nia� z dumy. Pierwszy raz kto� nazwa� go prawdziwym kowalem.

Zacz�li wychodzi� z lochu, kolejno wspinaj�c si� po drabinie. Jeno wydosta� si� przedostatni, nios�c pochodni�, kt�r� wr�czy� mu jeden z �o�nierzy. Narz�dzia wzi�li od niego wcze�niej, by mu ul�y�, bo wiedzieli, jak jest zm�czony. Za ch�opakiem szed� ju� tylko dow�dca kusznik�w. Ten, zanim postawi� stop� na szczeblu drabiny, rzuci� na ziemi� wi�zk� s�omy i postawi� obok dzbanek z wod�.

��Smacznego, Ma�ko � powiedzia�. � Oby� jak najd�u�ej pozostawa� na kr�lewskim wikcie.

Bury wyszczerzy� k�y i warkn�� ostrzegawczo. Jeno opu�ci� kij, kt�ry mia� w�a�nie cisn�� przed siebie, i spojrza� na stoj�c� obok Alen�.

��Rzucaj � krzykn�a roze�miana, rozochocona zabaw�. � Rzucaj jak najdalej!

Kowal gestem pokaza� na psa. Bury zje�y� sier�� i nie przestawa� warcze�.

��Kto� obcy � powiedzia� Jeno i cichym gwizdem da� znak psu, by zosta� na miejscu. � Pilnuj � rozkaza�, a sam schyli� si� do le��cego na trawie kaftana, gdzie zostawi� pas z no�em.

Pobieg� na wprost przez pole, �agodnie tu wznosz�ce si� do bia�ych ska�ek na szczycie, tam przystan�� i wyjrza�.

O kilkadziesi�t krok�w dalej, �cie�k� prowadz�c� do zamku w Holsztynie, sun�o g�siego kilku zbrojnych je�d�c�w. Gadali g�o�no i �miali si�.

��Wygl�daj� okropnie gro�nie � us�ysza� Jeno tu� obok g�os Aleny.

Cofn�� si� natychmiast, poci�gaj�c dziewczyn� za sob�.

��Prosi�em, �eby� zosta�a na miejscu � rzuci� z nagan�. � Nie wiemy, kim s�, a mog� by� niebezpieczni.

Jakby dla potwierdzenia tych s��w Bury, kt�ry przybieg� z Alen�, znowu zawarcza�.

��To przecie� ludzie nowego starosty � powiedzia�a Alena. � Nie musimy si� ich ba�.

��Nowego starosty? Sk�d to wiesz?

��Widzisz tego wysokiego na przedzie? By� u nas kilka niedziel temu. Nazywa si� Iwo. Mo�emy pom�wi� z nimi, ale chyba jad� do zamku.

��Wszystko jedno � kowal nadal m�wi� przyciszonym g�osem. � Lepiej st�d odejd�my. Wygl�daj� na niez�ych zabijak�w i nie wiadomo, co im mo�e strzeli� do g�owy.

��Wcale si� nie boj� � za�mia�a si� Alena. � Przecie� mnie obronisz. A poza tym mo�esz rzuci� na nich czary.

Jeno wykrzywi� si�.

��Obieca�a�, �e nie b�dziesz �artowa� ze mnie � powiedzia� i upomnia� psa: � Zosta�, Bury!

Pies pos�usznie przysiad� na zadzie, ale wida� by�o, �e najch�tniej ju� zrobi�by u�ytek z obna�onych k��w.

��Zosta�! � powt�rzy� Jeno z naciskiem.

Patrzyli tymczasem na jad�cych, stoj�c g�owa przy g�owie. Konnych by�o sze�ciu, zbrojnych, z tarczami na plecach i w��czniami w r�ka To tylko ich upodobnia�o do siebie, bo ka�dy ubrany by� inaczej, pstrokato, b�yszcz�co. Jeden mia� zbroj� z p�ytek naszywanych na kaftan, inny star� kolczug�, a jeszcze inny grube rude futro. Jeden by� �ysy, inni zn�w mieli d�ugie rozwichrzone w�osy. Wszyscy nosili te� liczne ozdoby, naramienniki, naszyjniki z rogu i srebra.

��Wracajmy � szepn�� Jeno. � Nie bardzo mi si� podobaj�.

W pewnej chwili je�d�cy zatrzymali si� niespodziewanie, a zaraz potem rozbiegli we wszystkie strony. Nim m�odzi zd��yli si� zorientowa�, ju� otoczono ich przy ska�ce, a dwaj ruszyli ostro do przodu, osadzaj�c konie tu� przed kowalem i dziewczyn�.

��Patrzcie, co za ptaszki! � zawo�a� ten, kt�rego Alena nazwa�a lwem.

Bury szczekn�� ostrzegawczo, a jego mi�nie napi�y si� gotowe do skoku. Jeno opu�ci� n�, woln� r�k� uspokajaj�c psa.

��My tutejsi � powiedzia�, staraj�c si�, �eby zabrzmia�o to spokojnie. � Jed�cie swoj� drog�.

Iwo roze�mia� si� g�o�no.

��Bo nas przegonisz, co? � zapyta� kpi�co. � Tym no�ykiem? A mo�e dziewczyna ma jeszcze ig��?

��A mam! � Alena b�ysn�a cienkim sztyletem, kt�ry niedawno dosta�a od Jeno. � I jeszcze mamy Burego. To najgro�niejszy pies w okolicy.

M�czy�ni zarechotali z uznaniem.

��Ostra dziewucha � powiedzia� jeden. � We�my j� ze sob�.

��S�usznie � popar� go inny. Jeszcze inny by� odmiennego zdania.

��To dzieciaki. Tupniesz, a uciekn� ze strachu. Ta ma�a jest za m�oda nawet dla ciebie, Iwo.

��Mia�em ju� m�odsze � pochwali� si� przyw�dca.

Jeno a� trz�s� si� z oburzenia. L�k o Alen� nie pozwoli� mu skoczy� i ukara� zuchwalca, obawia� si�, �e inny �ajdak spe�ni pogr�k�. Przesun�� si� tylko do przodu, zas�aniaj�c dziewczyn�.

��To c�rka pana z Lipowej � powiedzia� z naciskiem. � Lepiej jed�cie dalej.

Nie zrobi�o to na nich spodziewanego wra�enia. Podjechali bli�ej jeszcze, kt�ry� skierowa� ostrze w��czni wprost w pier� kowala.

��A ty kto? � zapyta�. � Narzeczony i obro�ca?

Jeno, trzymaj�c lew� r�k� wyrywaj�cego si� psa, a w prawej dzier��c n�, oblicza� swoje szanse, gotowy skoczy� mimo wszystko.

I wtedy zasz�o co�, co nagle zmieni�o uk�ad si�, a co na d�ugie tygodnie zawstydzi�o Jeno. W grup� zbrojnych wjecha�a k�usem na swoim odpasionym koniu niania Stronka, wal�c na o�lep trzyman� w r�ku r�zg�. Dali jej przejecha�, zupe�nie zaskoczeni.

��Precz! � krzycza�a z tak� furi�, �e a� posinia�a na twarzy. � Precz st�d, �ajdaki! Nie wiecie, z kim macie do czynienia?! Precz! Bo jak nie, za dwa pacierze zbrojni pana Jakuba czapkami was nakryj� i obudzicie si� dopiero w piekle! Jazda st�d!

Otrze�wieli nieco i podali ty�y, zawracaj�c konie.

��Co za piekielna baba! � powiedzia� Iwo. � Tak� mie� za �on�!

���eby� w z�� godzin� nie powiedzia� � zarechota� drugi, ale pos�usznie ruszy� za przyw�dc�, a pozostali za nimi.

��Prawdziwa czarownica!

��Ch�opak te� co� nie bardzo. Widzieli�cie jego oczy? Stronka, po kt�rej dobrobyt z ka�dym rokiem wida� by�o coraz bardziej, z niejakim trudem zsun�a si� z siod�a i przypad�a do Aleny.

��Dziecko! Nic ci si� nie sta�o? Jak mog�am by� taka g�upia, �eby was zostawi� samych na tak d�ugo!

��Ale� nianiu, wszystko jest w porz�dku � wyja�ni�a Alena. � Nie by�am przecie� sama.

��Doprawdy? � Stronka obrzuci�a kowala surowym spojrzeniem. � A mnie si� widzi, �e Jeno nie da�by rady takim rozb�jnikom. Ani s�owa przed ojcem, bo pasy ka�e drze� z nas wszystkich! A ty, ch�opcze, nie pokazuj mi si� na oczy, przynajmniej przez jaki� czas. Tak narazi� moj� go��beczk�!

Alena chcia�a zaprotestowa�, ale Stronka nie dopu�ci�a jej do g�osu.

��Cicho mi tu! � sykn�a gro�nie. � Masz mnie s�ucha�, bo inaczej nigdy ju� go nie zobaczysz.

S�ysza�a�, co powiedzia�am? Natychmiast wracamy do domu.

To by� plac ko�o stajen, gdzie zwykle wymierzano kary. Teraz zebrali si� tu wszyscy chyba mieszka�cy Lipowej � wolni kmiecie, dzier�awcy, pacho�kowie, czelad�, s�u�ba i wielu innych zamieszka�ych w okolicy. Stali w milczeniu i czekali na to, co mia�o nieuchronnie nadej��.

Szczepan Sowa zamierza� osobi�cie wykona� polecenie pana Jakuba.

��Trzydzie�ci kij�w � rozkaza� pan.

Zarz�dca poleci� wi�c przywi�za� Jeno do s�upa i zerwa� z niego ubranie. Potem bi� miarowo, powoli i dok�adnie, g�o�no odliczaj�c uderzenia. Jeno zemdla� po dwunastu, ale Szczepan nie przerywa�.

Kiedy sko�czy�, odwr�ci� si� do zebranych i powiedzia�:

��Pan Jakub zapowiedzia�, �e kowal Jeno, ilekro� przyjdzie do Lipowej, dostanie trzydzie�ci kij�w. A ka�dy, kto zechce mu pomaga�, b�dzie podobnie ukarany. Zapami�tajcie to sobie!

Odrzuci� kij i poszed�, nie ogl�daj�c si�. Zebrani stali na miejscu i nikt si� nie ruszy�, �eby pom�c Jeno.

A byli tu ci, kt�rym leczy� brzuchy, z�by i uszy, nastawia� r�ce i nogi, pomaga� zwalcza� czyraki i liszaje. Stali d�ugo i namy�lali si�, czy powinni co� zrobi�.

Kiedy Szczepan oddali� si�, wreszcie namy�lili si�. Kto� ocuci� Jeno, da� mu si� napi� wody, inny odwi�za� od s�upa i przy pomocy s�siad�w u�o�y� pobitego na brzuchu. Po czym wszyscy odeszli w milczeniu.

Jeno le�a� wi�c na �rodku placu, co chwila trac�c przytomno��. Przywr�ci� mu j� dopiero ch��d wieczoru. Obok siedzia�a Stronka z banda�ami i miseczk� pe�n� oliwy.

��Tylko dzi�ki pro�bom panienki pan Jakub nie kaza� ci wlepi� stu kij�w � powiedzia�a szeptem. � Mia�e� szcz�cie, ch�opcze.

Jeno popatrzy� na ni� zamglonym wzrokiem.

��A ona? � zapyta�. � Co z ni�?

��Wszystko w porz�dku � rzuci�a szybko Stronka. � Siedzi w swojej izbie i pop�akuje.

��P�acze? � zmartwi� si� kowal � Przecie� ona nie jest niczemu winna. Mogli�cie powiedzie� o tym panu Jakubowi.

��Powiedzia�am � zapewni�a Stronka. � Opowiedzia�am wszystko, jak sama widzia�am i co wy opowiadali�cie. Ale pan Jakub by� z�y, �e narazi�e� Alen� na przykr� przygod�. Lepiej b�dzie, �eby� st�d odszed� i wi�cej si� nie pokazywa�.

��Nie mog� � j�kn��. � Nie mog�, bo Alena� Stronka u�miechn�a si� smutno.

��Wiem, ch�opcze � powiedzia�a. � Wiem o tym dobrze. Ale i ty chyba wiesz, �e ona nie dla ciebie. Bo cho� z ciebie szczery ch�opak i Alena ci� lubi, to przecie nie mo�esz poj�� jej za �on�. Za m�oda, to raz. A dwa, �e jeste� biedny jak mysz ko�cielna. Co jej dasz?

Nawet domu nie masz, a �pisz w szopie.

��Dom wybuduj� � j�kn�� Jeno pod palcami Stroniu, kt�ra smarowa�a mu plecy olejem. � Wybuduj�.

Wielki dom, w kt�rym nie braknie jej niczego.

��G�upi�, je�eli my�lisz, �e to wystarczy. Pan Jakub nigdy si� na to nie zgodzi. On szlachcic wielkiego rodu, ty kowal, w dodatku nieznanego pochodzenia.

��A skarb? Czy nie m�wili�cie, �e je�li odnajd� skarb, mo�e pan Jakub da�by swoj� zgod�, bym po�lubi� Alen�.

��M�wi�am? � Stronka nie by�a zadowolona z tego przypomnienia. � Mo�e m�wi�am, mo�e nie m�wi�am. To wszystko tylko bajki i pobo�ne �yczenia, ch�opcze. Ten skarb nie istnieje, bo gdyby istnia�, dawno ju� kto� by go odszuka�.

��Nikt nie zna tego miejsca! Nikt. Tylko ja.

Jeno kaszla� i poj�kiwa� cicho. Nie j�cza� podczas wykonywania kary, wi�c teraz nadrabia� w dw�jnas�b.

Stronka sko�czy�a opatrunek, nasun�a na plecy Jeno koszul� i zbiera�a si� do odej�cia.

��Musisz si� zastosowa� do �yczenia pana Jakuba � poradzi�a. � Lepiej, �eby ani ci� nie widzia�, ani o tobie s�ysza�. Mo�e kt�rego� dnia, cho�by wtedy, gdy znajdziesz ten skarb, b�dziesz m�g� tu przyj��

��Chcia�bym zobaczy� Alen�.

��To niemo�liwe. Teraz jej nie zobaczysz.

��Nawet je�li wy pomo�ecie?

��Moja pomoc tu na nic. Pan Jakub kaza� j� zamkn�� i pilnowa�.

��To chocia� powiedzcie jej ode mnie�

��Niczego nie wolno mi przekazywa� � zastrzeg�a si� szybko.

��Ale chocia� powiedzcie, �e nic mi si� nie sta�o.

��Powiem. Przecie� to z jej polecenia tu przysz�am.

Stronka by�a bardzo powa�na i bardzo smutna. Zabra�a miseczk� i reszt� p��tna, a potem niespodziewanie pog�aska�a le��cego po g�owie.

��Jeste� ju� bardzo du�ym ch�opcem � powiedzia�a. � Powiniene� pos�ucha� mojej rady. Lepiej nie przychod� tu wi�cej. I lepiej zapomnij. Ona z dnia na dzie� doro�leje i tylko patrze�, jak trzeba j� b�dzie wyda� za m��. Sp�jrz na to jak doros�y, ch�opcze. To nie b�dziesz ty. To b�dzie kto� zupe�nie, zupe�nie inny. Mo�e kto� taki, jak Filip ze S�owika. Szlachcic, rycerz. Nie kowal.

��Wiem � odpowiedzia� Jeno. � Wiem, �e to nie b�d� ja. Ale chc� znajdowa� si� blisko, gdyby potrzebowa�a pomocy lub opieki. I przysi�gam, �e nie odejd� daleko. Powt�rzcie to Alenie.

��Niczego takiego jej nie powiem � �achn�a si� Stronka. � To wszystko moja wina, bo na zbyt wiele wam pozwala�am, zapominaj�c, �e szybko przestajecie by� dzie�mi. Wi�c nic jej nie powiem, dla waszego dobra. Nie powt�rz� ani s��weczka, m�j ch�opcze. Ani s��weczka. Mo�e jestem ju� do�� stara, ale nie na tyle, �ebym nie pami�ta�a, do czego mog� doprowadzi� takie obietnice.

Stronka wiedzia�a, co m�wi. Ledwo kilka dni wcze�niej s�ysza�a, jak pan Jakub, sk�py zwykle w swoich relacjach z podr�y, opowiada� �onie o spotkaniu w Ch�cinach.

��Spotka�em tam m�odego Filipa, pami�tasz go? Wyr�s� i zm�nia�, �e a� mi�o popatrze�.

Zaprasza�em, aby nas znowu odwiedzi�, bo niewiele, a b�dziemy swatali Alen�. A to dopiero by�by wspania�y zi��!

Pani Agnieszka, zupe�nie zaskoczona, wykrzywi�a usta z niezadowolenia.

��Filip ze S�owika? Jego chcia�by� na m�a dla Aleny?

Doprawdy, dziwi� si� twojej �lepocie. To wyb�r najgorszy ze wszystkich.

���lepocie? � zdumia� si� pan Lipowej. � C� widzisz w nim z�ego, na Boga?! M�ody, silny, pi�kny.

Alena go lubi i na pewno b�d� dobr� par��

���e m�ody, nie przecz� � t�umaczy�a Agnieszka, nie mog�c z przej�cia usiedzie� na miejscu. � Ale czy to wystarczy, aby zajmowa� si� tak wielk� posiad�o�ci�? Przecie� to nie s� �arty, a on nie ma �adnego do�wiadczenia.

��Nauczy si� � pan Jakub nie przyk�ada� zbyt wielkiej wagi do wszystkiego, co dla jego �ony by�o na pierwszym miejscu.

��Niby od kogo? � pyta�a roze�lona.

��No� Ode mnie, od Szczepana. A w ko�cu i od ciebie, skoro wszystko tak dobrze umiesz.

��Ode mnie? Nigdy! � powiedzia�a pani Agnieszka porywczo. � Nigdy ode mnie!

Jakub nie rozumia� nag�ych wybuch�w �ony, ale w ostatnich latach nieco do nich przywyk� i zdziwi�by si� nawet, gdyby teraz odpowiada�a spokojnie.

��Zastanawia�em si� nad tym � ci�gn�� wyja�niaj�co. � I coraz bardziej pomys� ten wydaje mi si� dorzeczny. Filip nie jest wprawdzie szczeg�lnie zamo�ny, ale to wielki r�d. A co do was, to zdawa�o mi si�, �e nawet go lubisz�

Agnieszka drgn�a, jak gdyby m�� powiedzia� co� obra�liwego.

��Co tu ma lubienie do rzeczy, kiedy chodzi o przysz�o�� Lipowej i s�siednich maj�tk�w. Nawet gdybym go lubi�a, to nie wystarczy jeszcze, abym wyda�a swoj� zgod� na to ma��e�stwo.

Tym razem dotkni�ty poczu� si� pan Jakub.

��Zgod�? � zapyta� i wsta� wzburzony. � A kto tu m�wi o twojej zgodzie? Moja wola rozstrzyga. Twoja wola nie ma tu nic do szukania.

��Doprawdy? � g�os Agnieszki by� �wiszcz�cy, gro�ny. � To jeszcze zobaczymy! Mam do�� swoich maj�tno�ci, �eby nimi obdziela�, kogo zechc�. A zapowiadam, �e je�li wydasz Alen� za tego� za tego oszusta� nie dam jej nic.

��Oszusta? W g�owie ci si� pomiesza�o, kobieto. A komu innemu dasz, skoro nie mamy w�asnych dzieci?

��Wszystko jedno! � krzycza�a Agnieszka. � Wszystko jedno! Ka�demu, tylko nie jemu! Cho�by mia�o p�j�� na zmarnowanie!

I pani Agnieszka wybieg�a z komnaty. Wpad�a do siebie, rzuci�a si� na �o�e i zala�a �zami. Ale nie zamierza�a szybko ust�pi�, bo walka dopiero si� rozpoczyna. Musi si� tylko wyp�aka� i nabra� si�.

Nieszcz�cie spad�o na dw�r w Lipowej w sam� Popielcow� �rod�. Jeszcze w przeddzie� nic nie zapowiada�o nieszcz�cia, kt�re zachwia�o ca�ym porz�dkiem w Dolinie.

Pan Jakub nagle ci�ko zachorowa�. Obudzi� si� rano i nie m�g� wsta� z �o�a, mia� dreszcze i wysok� gor�czk�. Pocz�tkowo ani on, ani domownicy nie przywi�zywali do tego wielkiej wagi, bo cho� ka�da choroba mo�e by� du�ym zagro�eniem, nikt nie spodziewa� si�, �e powali akurat najsilniejszego.

Pani Agnieszka cz�sto zagl�da�a do izby, w kt�rej le�a� m��, i z niepokojem patrzy�a, jak choroba, kt�ra przysz�a nie wiadomo sk�d, szybko post�puje. Pan Jakub traci� przytomno��, nie m�g� nic je��, si� ubywa�o mu z godziny na godzin�.

Trzeciego dnia, kiedy domowe sposoby leczenia nie dawa�y skutk�w, wezwano pomocy. Z samego rana pobieg� umy�lny do klasztoru w Mstowie, a przed wieczorem przyby� do dworu uczony medyk.

By� to wysoki, chudy zakonnik, kt�ry przytaszczy� ze sob�, przez g��boki �nieg, sk�rzany worek, wype�niony instrumentami i medykamentami. Nazywa� si� brat Malachiasz.

��Ju� postawi�em medyczny horoskop � powiedzia� do Aleny, czekaj�cej przy wej�ciu do dworu. � Szcz�liwie, jest akurat bardzo korzystna koniunkcja Marsa i Wenus, a to niew�tpliwie znaczy, �e pan Jakub szybko wyzdrowieje.

Medyk, kt�rego z wielkim szacunkiem dla jego rozumu i wykszta�cenia, zaprowadzono do �wietlicy, sp�dzi� tam nast�pnie ca�y wiecz�r. Studiowa� gwiezdne tablice, odmawia� modlitwy, a w wolnych chwilach ochoczo si�ga� do misy z jad�em.

Dopiero p�no w nocy zdecydowa� si� na odwiedzenie chorego. Ni�s� ze sob� ma�y no�yk i miedziane miseczki. Jako duchowny nie m�g�by upu�ci� krwi choremu, gdyby nie specjalne przyzwolenie papie�a, wydane w uznaniu dla jego wiedzy i umiej�tno�ci. Towarzyszy�y mu obie kobiety � Agnieszka i Alena � nios�ce kaganki.

��To nie jest dobra pora na zabieg � mrucza� mnich, jakby zapominaj�c, �e to on sam nie spieszy� si� zbytnio z leczeniem i wbrew zwyczajom zamierza� rozpocz�� kuracj� po zachodzie s�o�ca.

Pan Jakub le�a� grubo przykryty i najwyra�niej nie wiedzia�, co si� z nim dzieje. By� blady, wielkie krople potu wyst�pi�y mu na czo�o, cia�em co jaki� czas wstrz�sa�y dreszcze.

Medyk delikatnie naci�� �y�y na obu przedramionach chorego, by zebra� upuszczan� krew do dw�ch oddzielnych miseczek, ca�y czas mrucz�c pod nosem modlitwy. Potem odstawi� miseczki na �aw� i zapyta�, gdzie przygotowano mu miejsce do spania.

Agnieszka zapewni�a go natychmiast, �e nie zapomniano o nim, i sama ofiarowa�a si� go tam zaprowadzi�. Alenie jednak ta kr�tka kuracja wyda�a si� niewystarczaj�ca.

��Nie zrobicie nic wi�cej? � zapyta�a z niepokojem.

��Wi�cej? � zdziwi� si� mnich. � Wystarczaj�co du�o krwi pana Jakuba na dzi� ju� zebra�em. Teraz poczekamy, a� si� ustoi. Rano obejrz� j� w dziennym �wietle i b�d� wiedzia�, co trzeba robi� dalej.

Naprawd�, nie ma powodu do niepokoju. Mam ze sob� wszystkie potrzebne tablice i mog� okre�li� stan zdrowia nie tylko pana, ale i wszystkich bez wyj�tku mieszka�c�w tego domu. Zapewniam, �e wasz ojciec ju� rano odczuje ulg�. Dzi�ki dobremu u�o�eniu gwiazd moja kuracja nie b�dzie d�uga.

Pani Agnieszka podzi�kowa�a uprzejmie i sama posz�a odprowadzi� medyka, bo s�u�b� dawno ju� wys�ano spa�. Po chwili kobiety spotka�y si� ponownie w sieni.

��Boj� si� o ojca � powiedzia�a Alena.

Agnieszka, kt�ra zamierza�a wymin�� wychowank� bez s�owa, zatrzyma�a si� zdziwiona. Pasierbica nie odzywa�a si� do niej niepytana, bo cicha wojna mi�dzy nimi wci�� trwa�a i obie przywyk�y ten stan uwa�a� za powszedni.

��Boj� si� � powt�rzy�a Alena. � W taki spos�b umar�a moja matka. Kt�rego� dnia po�o�y�a si� i nie wsta�a ju� wi�cej. M�wi� wam, �e teraz z ojcem jest podobnie.

��Zdrowie Jakuba obchodzi mnie nie mniej ni� ciebie � zauwa�y�a cierpko pani Agnieszka.

��Wiem o tym � przyzna�a Alena, kt�rej niech�� do macochy by�a tak wielka, �e nawet to o�wiadczenie przysz�o jej z trudem. � Wiem. Ale my�l�, �e trzeba co� zrobi�, �eby ojciec uzyska� najlepsz� pomoc.

��On ma najlepsz� pomoc � zapewni�a Agnieszka. � Brat Malachiasz jest znamienitym uczonym. Pobiera� nauki w Padwie i Montpellier, by� lekarzem przy kr�lewskim dworze. Rzek� mi, �e dzie� jutrzejszy b�dzie rozstrzygaj�cy, ale jest przekonany, �e Jakub wkr�tce stanie na nogi.

Powiedzia�a ju� wszystko, lecz nie odchodzi�a. Alena domy�li�a si�, �e macocha chowa co� jeszcze w zanadrzu i nie jest pewna, czy ma o tym wspomnie�.

��Co� wam ujawni� brat Malachiasz? � zapyta�a. � Chyba mog� mi o tym wiedzie�, je�li to chodzi o zdrowie mojego ojca.

Agnieszka zawaha�a si�.

��To mo�e ci si� nie spodoba� � ostrzeg�a. � Brat Malachiasz wypytywa� mnie o ostatnie wydarzenia we dworze. Jego zdaniem w�r�d kilku przyczyn choroby Jakuba jest i ta, kt�ra mo�e pochodzi� od uroku.

��Doprawdy, co za brednie! � oburzy�a si� Alena. Agnieszka jednak by�a przeciwnego zdania.

��Te� nie od razu uwierzy�am. Ale brat Malachiasz to wielki uczony. Szybko wyci�ga wnioski z tego wszystkiego, co si� dzieje naoko�o. Jego zdaniem, jest bardzo prawdopodobne, �e kto� zada� Jakubowi z�y urok, na co wskazywa�yby ci�kie objawy choroby. Pyta� mnie, kto �yczy�by Jakubowi takiego nieszcz�cia, a mo�e nawet �mierci. W pierwszej chwili pomy�la�am, �e nikt, Ale jednak� Czy rzeczywi�cie nikt? A cho�by �w m�ody kowal kt�ry dosta� kije? M�wi� o nim, �e jest dziwny.

Alena zmartwia�a.

��Jak mo�ecie m�wi� takie okropne rzeczy! � zawo�a�a i ca�e wsp�czucie, jakie mia�a dla Agnieszki, a kt�re bra�o si� ze wsp�lnej troski o chorego, natychmiast ulecia�o. � To przecie� niemo�liwe.

��Nie mnie to ocenia� � odpowiedzia�a Agnieszka wykr�tnie. � Ale tak to widz�. Kowal na pewno umie rzuca� uroki. A ty wiesz najlepiej, �e mia� pow�d, aby zaszkodzi� twemu ojcu.

��Jeste�cie straszn� kobiet�! Nigdy, przenigdy was nie polubi�! � Alena rzuci�a to macosze w twarz i odesz�a szybko.

��Lepiej b�dzie dla ciebie, je�li w to uwierzysz � powiedzia�a Agnieszka.

Ranek nie przyni�s� panu Jakubowi polepszenia. Nadal gor�czkowa�, a w kr�tkich chwilach przytomno�ci nie mia� si� na nic poza kr�tkimi rozmowami z �on� lub c�rk�. Odwiedza�y chorego oddzielnie, to Alena pilnowa�a, �eby si� nie spotyka�y.

Medyk wyszed� rano przed pr�g, przy dziennym �wietle obejrza� krew utoczon� wieczorem, kilka kropli rzuci� na �nieg, a reszt� kaza� wyla� do paleniska.

��Nie najgorzej � powiedzia� do Agnieszki. � Ale du�o z�ych humor�w widz� w tej krwi. Bardzo du�o.

Trzeba je szybko wypu�ci� z cia�a.

Poszed� zaraz do chorego, ponowi� zabieg, a potem uda� si� do �wietlicy, gdzie zatopi� si� w swoich pe�nych m�dro�ci zapiskach. Sp�dzi� tam czas a� do wieczora, skwapliwie odbieraj�c posi�ki przynoszone przez s�u��c�, bo brat Malachiasz, cho� chudy, mia� doskona�y apetyt.

Powa�ny stan zdrowia pana Jakuba niepokoi� wszystkich domownik�w. S�u�ba porusza�a si� woko�o ciszej ni� zwykle, umilk� zwyk�y gwar i �miechy.

Alena czuwa�a w�a�nie nad ojcem, kiedy nadszed� rz�dca Szczepan Sowa.

��Trzeba by� dobrej my�li, panienko � powiedzia�, widz�c jej zatroskan� min�, ale spojrzeniem ucieka� w bok.

��Nie jestem ju� ma�ym dzieckiem � odpar�a. � Nie musicie skrywa� przede mn�, co si� mo�e sta�.

Szczepan nadal patrzy� w bok z niewyra�n� min�.

��Czy on umrze? � zapyta�a Alena.

��Wszystko w r�ku Boga � odpowiedzia� wykr�tnie. �zy pociek�y po twarzy dziewczyny. Stali oboje obok siebie w milczeniu. Pan Jakub poruszy� si� i co� wyszepta�, ale �adne nie zrozumia�o s��w.

��Chyba prosi pi� � domy�li�a si� Alena, rozgl�daj�c za naczyniem.

��Medyk zabroni� podawania p�yn�w � sprzeciwi� si� Szczepan, ale nie zamierza�a go s�ucha�.

��Nie mog� odm�wi� w�asnemu ojcu � powiedzia�a i klaskaniem przywo�a�a s�u�ebn�.

Kiedy za� ta przynios�a ca�y cebrzyk z wod�, Alena zaczerpn�a z niej kubkiem i wla�a nieco napoju do ust chorego. Jakub j�kn�� i obliza� wargi z wyra�n� ulg�.

��Widzicie? � Alena spojrza�a na Szczepana. � To na pewno mu nie zaszkodzi�o.

��Ale medyk�

Drzwi otworzy�y si� i wszed� zatroskany ojciec Ambro�y, w grubym p�aszczu za�o�onym na habit, wprost z drogi. Mnisi z klasztoru w Mstowie pytali o stan zdrowia pana na Lipowej. Obecni nie musieli mu nic m�wi�, bo sam natychmiast spostrzeg�, �e z panem Jakubem nie jest dobrze.

��Wsp�czuj� ci, moja c�rko � rzek� ojciec Ambro�y do Aleny. � Kl�knijmy i pom�dlmy si� gor�co, a mo�e dobry Pan B�g wys�ucha naszej pro�by.

Ukl�kli we troje i g�o�no odmawiali modlitw�, a� zakonnik da� znak, �e mog� powsta�.

��Trzeba by� przygotowanym na najgorsze � zacz��, ale zaraz si� poprawi�. � Nie tak to chcia�em powiedzie�, moje dziecko. Chodzi�o mi o to, �e los cz�owieka zapisany jest w niebie i nie nam docieka�, dlaczego jest tak, a nie inaczej. Je�li mi�osierny B�g przeznaczy� panu Jakubowi dalsze �ycie, na pewno d�wignie si� z choroby�

Alena nie bardzo mog�a pogodzi� si� z tak� wizj� Bo�ego mi�osierdzia. Natr�tna my�l, jaka nie dawa�a jej spokoju od wczoraj, powr�ci�a znowu z wielk� si��.

��Ojcze Ambro�y � zapyta�a nie�mia�o. � Czy� czy to w porz�dku wobec wiary, je�li cz�owiek szuka ratunku nie tylko poprzez modlitw�, ale i innymi sposobami?

Zakonnik spojrza� zaintrygowany.

��Co masz na my�li, moje dziecko? O jakim ratunku m�wisz?

Zanim Alena zd��y�a wypowiedzie� swoje zdanie, odpowiedzi udzieli� rz�dca Szczepan.

��Ona chce wezwa� na pomoc znachora � wyja�ni�. � Tego samego, kt�ry by� mo�e rzuci� urok na pana Jakuba.

��Nieprawda! � �achn�a si�. � On nie rzuca �adnych urok�w. I nie jest znachorem, a kowalem. Ale leczy. To jest, chcia�am powiedzie�, pomaga ludziom i zwierz�tom. Pami�tacie, Szczepanie, jak uratowa� Burego? Przecie� sami trzymali�cie psa za pysk.

��Leczenie zwierz�t to co innego � upiera� si� Szczepan. � A co innego pr�bowa� naprawia� boskie wyroki. Zwierz�ta, to zwierz�ta. Przecie tylko cz�owiek jest uczyniony na bo�e podobie�stwo i�

��Kowala? � zapyta� bystro ojciec Ambro�y, przerywaj�c wyk�ad rz�dcy. � Tego, co terminuje u mojego szwagra Hanka? Przecie� go dobrze znam i nie wydaje mi si�, �eby m�g� rzuca� uroki.

S�ysza�em oczywi�cie o jego zio�ach. Podobno nauczy�a go matka, z kt�r� mieszka� w lesie, p�ki nie umar�a. Nie wiem, co taki m�odzik jest warty jako zielarz, ale�

��Znowu nieprawda � wtr�ci�a si� Alena. � Ludzie gadaj�, co im �lina na j�zyk przyniesie. Jeno wcale nie jest synem czarownicy. Mieszka� ze star� zielark�, Go�cich�, kt�ra znalaz�a go w lesie, kiedy by� jeszcze niemowl�ciem. Niewa�ne, sk�d to wiem, wa�ne, �e to prawda. Podobnie jak prawd� jest to, �e nikomu nie uczyni� krzywdy, a wielu ludziom pomog�y jego lekarstwa.

Alena tak by�a przej�ta obron� kowala, �e nie zauwa�y�a, �e co� dziwnego dzieje si� z ojcem Ambro�ym. Zblad� nagle jak p��tno, r�ce zacz�y mu si� trz��� i odwr�ci� si� od dziewczyny.

Szczepan Sowa, kt�ry by� �wiadkiem tej przemiany, w pierwszej chwili pomy�la�, �e ojciec Ambro�y zarazi� si� chorob� od pana Jakuba i chcia� nawet ucieka� z izby. Ale zakonnik uspokoi� si� zaraz, tylko r�ce nadal mu drga�y, kiedy stawia� Alenie dodatkowe pytania o kowala. Zarz�dca zdziwi� si� nieco tym nag�ym zainteresowaniem ojca Ambro�ego, ale doszed� do wniosku, �e duchowny bada, czy dopuszczenie Jeno do pana Jakuba b�dzie bezpieczne.

��Po prawdzie to i ja nie s�ysza�em, �eby kto� skar�y� si� na jego lekarstwa � przyzna� Szczepan po chwili. � Ale pozw�lcie sobie przypomnie�, �e kowal mo�e mie� jednak powody do z�o�ci na pana Jakuba, bo to przecie na jego rozkaz wymierzy�em mu niedawno trzydzie�ci kij�w. Po prawdzie, ojcze Ambro�y, raczej odradza�bym wzywanie ch�opaka�

Zakonnik by� chyba podobnego zdania. Powiedzia�, �e musi si� nad tym powa�nie zastanowi�, i wyszed� na powietrze. Alena bieg�a u jego boku, nie mog�c si� nachwali� Jeno.

Na dworze sta� brat Malachiasz, opatulony grubo, i z wielkim nat�eniem wpatrywa� si� w gwiazdy.

Ledwo skinieniem g�owy przywita� ojca Ambro�ego, bardzo zaj�ty gwiezdn� medycyn�. Us�ysza� wywody Aleny i �ywo im si� przeciwstawi�.

��Zielarz? Znachor? A c� on mo�e wiedzie� o medycynie? Z�aman� r�k� z�o�y� ka�dy potrafi, ale do czytania z krwi potrzeba ju� troch� rozumu. Przecie� on ani s�owa nie umie po �acinie! Ze nie wspomn� ju� o grece!

Tak czy inaczej, musicie wybra�. Je�li on si� tu poka�e, natychmiast odchodz� i rad�cie sobie sami!

Ojciec Ambro�y poprosi� Alen�, �eby zostawi�a go samego, bo musi spokojnie zastanowi� si� nad wszystkim. Dziewczyna odesz�a, wr�ci�a do �o�a ojca, zaraz odszed� te� brat Malachiasz, zm�czony astronomicznymi dociekaniami.

Ojciec Ambro�y zosta� sam.

Nikt nie widzia�, jak siedz�c wprost na �niegu, posypywa� sobie nim g�ow�.

Nikt nie s�ysza�, jak p�aka� gorzko.

Alena, zaniepokojona przed�u�aj�c� si� nieobecno�ci� ojca Ambro�ego, wysz�a przed dw�r, ale nie znalaz�a tam zakonnika. Nie by�o go te� dalej, pomi�dzy zabudowaniami gospodarczymi Wr�ci�a do izby chorego, ale tam te� nie zasta�a zakonnika. Dopiero s�u�ba przypomnia�a sobie, �e ojciec Ambro�y odszed�, nie m�wi�c dok�d i kiedy wr�ci Alena czu�a wzrastaj�cy niepok�j. Usiad�a na �awie, przera�ona tym, �e zosta�a sama. Ojciec le�a� bez ruchu, ci�ko oddychaj�c, z jego p�uc wydobywa� si� cichy, gro�ny �wist. Podesz�a i po�o�y�a mu d�o� na czole, by�o rozpalone jak poprzedniego dnia.

Poda�a choremu wod� w kubku, ale by� tak os�abiony, �e nie m�g� pi�, i woda pociek�a po po�cieli.

Odstawi�a kubek i u�wiadomi�a sobie, �e we dworze panuje zupe�na cisza. To pog��bi�o jeszcze uczucie l�ku. Nie mog�c znie�� tego stanu, zerwa�a si� z �awy i wybieg�a. W sieni nie by�o nikogo, s�u�ba posz�a ju� spa� albo schowa�a si� w bezpiecznych k�tach.

Szczepan Sowa nie spa� jednak, bo kiedy zastuka�a do jego drzwi, otworzy� je od razu. Widz�c poblad�� dziewczyn�, nie zadawa� zb�dnych pyta�. Alena tak�e bez s�owa poprowadzi�a go do izby chorego.

��Ojciec umrze, je�li nic nie zrobimy � powiedzia�a z niezwyk�� pewno�ci�.

Szczepan Sowa powa�nie pokiwa� g�ow�.

��Tak � przyzna�.

��Po�lijcie po Jeno � za��da�a Alena. � Niech przyjdzie natychmiast. Przecie� to nie mo�e zaszkodzi�.

Zarz�dca w zamy�leniu popatrzy� na dziewczyn�. Sam nie pomy�la� o takiej mo�liwo�ci. Wizyta zielarza nie zaszkodzi, a mo�e przyniesie panu Jakubowi ulg�. Je�li to rzeczywi�cie on rzuci� urok, mo�e zechce go zdj��, za zap�at� albo pod wp�ywem gro�by. Nie powiedzia� tego g�o�no, a tylko da� gestem znak, �e si� zgadza.

Poszed� te� zaraz wo�a� s�u�b� i wydawa� polecenia. Po chwili wr�ci� do izby i usiad� na �awie obok Aleny.

��Nie wiem, czy kowal zechce przyj�� � zawaha� si�. � Boj� si�, �e chowa uraz� i odm�wi. Ale kaza�em powiedzie�, �e prosimy. Ja prosz� i wy prosicie.

��Przyjdzie, na pewno przyjdzie � powiedzia�a Alena, ale nawet ona nie by�a o tym zupe�nie przekonana.

Bardzo d�ugo trwa�o to oczekiwanie, ale wreszcie otworzy�y si� drzwi i do izby wszed� Jeno, w p�aszczu z odrzuconym kapturem, zaczerwieniony od d�ugiego, szybkiego marszu. Sz�o na t�gi mr�z.

Alena podbieg�a z nadziej� w oczach i chwyci�a go za r�ce.

��Nareszcie, Jeno! � wykrzykn�a. � Ojciec umiera! Musisz mu pom�c.

Kowal delikatnie uwolni� si� od jej r�k i spojrza� na Szczepana.

��Przygotowali�cie kije jako zap�at�? � zapyta� wyzywaj�co.

Zarz�dca nie odpowiedzia�, uciekaj�c wzrokiem w bok. Czu� si� niezr�cznie, ale nie zamierza� si� t�umaczy�. Jeno zreszt� nie oczekiwa� wyja�nie�.

Zrzuci� p�aszcz i podszed� do �o�a Jakuba.

���le � powiedzia�. � Trzeba by�o wezwa� mnie wcze�niej. Chwil� przygl�da� si� le��cemu, dotkn�� jego g�owy i r�ki.

��Ka�cie rozpali� ogie� � poleci� Szczepanowi. � B�d� potrzebowa� wrz�tku dla zaparzenia wzmacniaj�cych zi�. Ale to p�niej, teraz niech mi przynios� dwa wiadra zimnej wody i du�o p��tna.

Zdj�� kaftan, pozostaj�c w koszuli, po czym kaza� Alenie wyj��. Jak gdyby zapominaj�c o obecno�ci Szczepana, m�wi� do dziewczyny po imieniu. Nie chcia�a zostawi� ojca, ale �agodnie wyt�umaczy�, �e powinna odpocz��.

��Nie wypada ci tu by�, kiedy b�dziemy opatrywa� m�czyzn� � doda�.

To j� przekona�o. Podbieg�a jeszcze do kowala i zajrza�a mu w oczy.

��Uratujesz ojca? U�yjesz wszystkich znanych sposob�w?

Jeno z niepokojem zerkn�� na Szczepana, ale zarz�dca najwyra�niej nie zamierza� rozprawia� o wierze ani medycynie i got�w by� �wiadczy� wszelk� pomoc.

��Zrobi�, co konieczne � zapewni�. � Reszta nie nale�y do mnie.

Kiedy Alena wysz�a i przyniesiono wiadra z zimn� wod�, Jeno moczy� w niej r�czniki i ok�ada� nimi chorego, zawijaj�c ca�e cia�o. Gor�czka Jakuba by�a tak du�a, �e r�czniki rozgrzewa�y si� i trzeba je by�o ci�gle zmienia�.

Szczepan Sowa nie m�wi� nic, w milczeniu pomagaj�c kowalowi. Skoro ju� postanowi� odda� spraw� w r�ce Jeno, nie zamierza� si� z tego wycofywa�. Sam nawet zamkn�� drzwi, przez kt�re zamierza� wej�� wzburzony ojciec Malachiasz.

��To niegodne chrze�cija�skiego domu! � krzycza� zakonnik. � Zaprzesta�cie tych poga�skich praktyk, je�li nie chcecie trafi� przed s�d biskupi!

Tymczasem Jeno ze Szczepanem zmieniali ok�ady i trwa�o to a� do �witu. Kiedy przyniesiono sagan z wrz�tkiem, kowal przygotowa� napary w dw�ch oddzielnych kubkach. Byli w izbie sami, pan Jakub prawdopodobnie nadal nie wiedzia�, co si� woko�o dzieje.

��Trzeba poda� nap�j � powiedzia� Jeno. � U�mierzy b�l, z�agodzi kaszel, da spokojny sen.

Szczepan zerwa� si� z miejsca, got�w s�u�y� pomoc�. By� zm�czony, ledwo trzyma� si� na nogach.

Ale do tej pory wszystkie polecenia wykonywa� dok�adnie wed�ug �ycze� kowala.

Jeno wskaza� palcem kubki stoj�ce na �awie.

��To dwa r�ne lekarstwa � powiedzia�. � Cho� chyba w�a�ciwiej by�oby nazwa� tylko jedno z nich lekarstwem. Drugie mo�e by� trucizn�.

Zarz�dca natychmiast otrze�wia�. Si�gn�� r�k� do pasa, ale nie by�o tam �adnej broni.

��Zdrajco! � zasycza�. � Chcesz dobi� pana Jakuba! Jeno sta� naprzeciw, na szeroko rozstawionych nogach, z r�kami za�o�onymi na piersiach.

��Nie � zaprzeczy� spokojnie. � M�wi� tylko, �e w dw�ch kubkach s� dwa zupe�nie r�ne napoje.

Chcecie wyleczy� swojego pana, podajcie mu w�a�ciwe lekarstwo.

��Ja? � zdziwi� si� Szczepan. � Ja nie jestem medykiem i nie znam si� na zio�ach. Co ty zamierzasz zrobi�, cz�owieku?

��Mo�ecie wybiera�. Je�eli wybierzecie dobrze, pan Jakub wyzdrowieje. Je�li wybierzecie �le, umrze.

Nie ma w tym �adnej magii ani czar�w. Trzeba tylko wiedzie�, co wybra�. Czy nie tak jest z innymi sprawami cz�owieka? Czasem wybiera trafnie to, co mu s�u�y, innym razem wybiera trucizn�.

Wzi�� jeden kubek do r�ki i podszed� z nim do �o�a chorego.

��Jeste� pewny, �e w�a�nie w nim jest lekarstwo? � zaniepokoi� si� Szczepan.

��Skoro wy nie chcieli�cie, sam wybra�em. � Jeno podni�s� g�ow� pana Jakuba i poi� go powoli.

Szczepan z zaci�ni�tymi pi�ciami, patrzy�, ale nie przeszkadza�. Podskoczy�, kiedy Jeno wzi�� do r�ki drugi kubek.

��Uspok�jcie si�. � Jeno podsun�� mu pod nos oba naczynia. � Pow�chajcie, mo�ecie spr�bowa� j�zykiem. To jest to samo lekarstwo.

Szczepan nie bardzo rozumia�, co si� dzieje.

��M�wi�e�, �e w jednym jest trucizna! � zauwa�y�.

��To nieprawda � odpar� Jeno spokojnie. � W obu kubkach jest dok�adnie ten sam napar. Gdyby�cie patrzyli uwa�nie, zobaczyliby�cie, �e zrobi�em je z tych samych zi�. Ale nie o to chodzi. Chodzi o to, panie Szczepanie, �e i wy uwierzyli�cie, i� rzuci�em urok na pana Jakuba. Ale jednak mi pomagacie.

Mo�e dzi� uwierzyli�cie, �e nie rzucam urok�w, nie znam �adnych czarodziejskich sztuk. Gdybym chcia� zaszkodzi� panu Jakubowi, nie m�czy�bym si� tutaj nad ratowaniem jego �ycia. To chyba oczywiste.

Szczepan Sowa czu� si� niezr�cznie. Uwierzy� kowalowi, bo ju� zd��y� zauwa�y�, �e pan Jakub jest spokojniejszy i spad�a mu gor�czka, a to by� wystarczaj�cy pow�d, aby �ywi� nadziej�.

��Te kije� � powiedzia� niepewnie. � Te kije, kt�re wam wymierzy�em�

��To by�o w�a�nie owo nieodpowiednie lekarstwo � u�miechn�� si� Jeno. � Spodziewam si�, �e kiedy pan Jakub wstanie z ��ka, zastosuje inn� kuracj�. Gdyby chwil� zastanowi� si� nad wyborem kubka z mikstur�, mo�e zrozumia�by, �e nie jestem jego wrogiem ani tym bardziej wrogiem panienki Aleny.

Pr�dzej bym sobie da� r�k� odj��.

Szczepan pokiwa� g�ow�.

��Kiedy wstanie z ��ka?

��B�dzie zdr�w w ci�gu kilku dni. Ale jeszcze dzisiaj b�dziecie mogli z nim pom�wi�.

��Bogu niech b�d� dzi�ki � westchn�� Szczepan. Potem serdecznie u�cisn�� r�k� kowala.

��Mo�ecie by� pewni, kowalu, �e dowie si� o wszyta kim, co dla niego uczynili�cie. Nic nie zataj� z waszego po�wi�cenia.

Pan Filip ze S�owika pod��a� do Lipowej z rado�ci� tym wi�ksz�, im bli�ej by� dworu. Wi�d� ze sob� jucznego konia, kt�ry ni�s� ca�y w�r prezent�w, a jego pan u�miecha� si� na my�l, jak� niespodziank� sprawi swoj� wizyt�. Kilka lat min�o ju� od jego poprzedniego pobytu i Filip z przyjemno�ci� wspomina� tamte chwile, z rado�ci� rozgl�daj�c si� po okolicy, kt�r� ju� rozpoznawa�.

Obmy�li� dok�adnie sw�j wjazd do dworu, gdzie zamierza� pokaza� si� jak najgodniej. Jednak�e w ostatniej chwili musia� odst�pi� od tego planu. Jego pi�kny wierzchowiec zgubi� podkow� i utyka�, wi�c Filip by� zmuszony skr�ci� do ku�ni, kt�ra tak�e wydawa�a mu si� znajoma.

Zza szopy wyszed� wysoki m�ody m�czyzna w sk�rzanym fartuchu. Na widok go�cia zatrzyma� si� nagle, jakby nie by�a to ku�nia przy trakcie, a przybycie rycerza stanowi�o dla niego zaskoczenie.

��Kowalu � powiedzia� Filip. � Mam dla ciebie robot�. Spraw si� szybko.

Kowal podszed� do wierzchowca, poklepa� go po szyi, spojrzeniem pe�nym uznania obrzuci� jego pi�kn� sylwetk� i bogaty rz�d. Nast�pnie starannie zbada� nogi, podni�s� si� i pokr�ci� g�ow�.

��Chyba musicie go tutaj zostawi� � powiedzia�. � Nic mu nie jest, ale lepiej, �ebym go zbada� dok�adnie. To wspania�e zwierz�. Jutro rano odbierzecie albo wam go odstawi�, je�li wola.

��Dopiero jutro? � zmartwi� si� Filip, kt�remu zmiana z dawna u�o�onych plan�w bardzo by�a nie w smak. � Trudno, niech b�dzie jutro. Sam go odbior� albo kogo� przy�l�.

��Jedziecie do dworu w Lipowej? � domy�li� si� kowal.

��Tak. Stamt�d przy�l� zap�at�.

Filip klepni�ciem po�egna� swojego wierzchowca i wzi�� do r�ki wodze konia jucznego. Mia� jeszcze podjezdka, ale reszt� drogi zamierza� przeby� pieszo.

Przygl�daj�c si� wysokiej i silnej postaci kowala, przypomnia� sobie pewn� deszczow� noc i kowalskiego pomocnika, kt�ry okaza� si� nad wyraz sprawny w swoim rzemio�le. Mia� jedno oko br�zowe, a jedno niebieskie.

��Czy przypadkiem to nie wy kilka lat temu� � zacz��, ale kowal potwierdzi�, zanim doko�czy� pytanie.

��Ja � powiedzia� z uk�onem.

��Ju� nie jeste�cie pomocnikiem, a kowalem? Kr�tko terminowali�cie.

��Kr�tko � zgodzi� si� Jeno. � M�j mistrz umar�, a pan Jakub okaza� si� �askawy.

Nagle weso�e iskierki zaigra�y w jego oczach.

��Tanio zap�aci�em. Wszystkiego trzydzie�ci kij�w.

��Doprawdy? � zaciekawi� si� Filip. � Pewnie s�usznie was doceni�.

Potem zapyta� jeszcze:

��A co nowego we dworze? Kilka lat nie by�em ju� tutaj. To niedaleko i chyba mog� doj�� bez przewodnika � zastanawia� si�.

Brak okaza�ego wierzchowca mocno pokrzy�owa� jego zamiary, bo nie pozwala� na odpowiednio dostojny wjazd. Ale te� niecierpliwo��, aby wreszcie zobaczy� mieszka�c�w dworu, nie da�a mu d�u�ej czeka�.

���atwo traficie, id�c w kierunku tamtych drzew � potwierdzi� kowal. � A co do nowin, to chyba wszystko jest w porz�dku.

��Tedy do zobaczenia, kowalu.

�askawie skin�� r�k� i prowadz�c konie za sob�, poszed� we wskazanym kierunku. Czu�, jak serce uderza mu coraz szybciej.

Filip ze S�owika serdecznie wita� si� z mieszka�cami Lipowej, a potem z wielkim zaciekawieniem ogl�da� rozbudowany dw�r, sam daj�c si� ogl�da� i podziwia�. Od czasu poprzedniego pobytu wyprzystojnia� jeszcze i zm�nia�, nie by� te� taki nie�mia�y ani taki dziecinny. Udawa�, �e nie widzi zalotnych spojrze� czeladnych dziewek, i nie domy�la si�, �e na jego u�miech omdlewaj� w nich serca.

Zaraz po przyje�dzie wybra� si� na konn� przeja�d�k� z Alen�, jakby on nie by� ju� doros�ym m�czyzn�, a ona kobiet�. Prawi� jej r�ne dworno�ci i wygl�da�o na to, �e cho� serdecznie powita� Stronk�, nie jest szczeg�lnie zachwycony sta�� obecno�ci� niani obok dziewczyny. Stronka natomiast od razu odgad�a, co si� �wi�ci, i mia�a zamiar dopilnowa� wszystkiego.

��To niebezpieczny panicz � powiedzia�a do podopiecznej. � Rozkapryszony i zepsuty na kr�lewskim dworze. A ty nie jeste� ju� dzieckiem. Nie chcia�aby� chyba, �eby w tych obcych ziemiach opowiada�, �e nie znasz obyczaj�w i zachowujesz si� jak c�rka kmiecia, a nie wielka pani wielkiego dworu.

��Przesadzasz, nianiu � �mia�a si� Alena. � Filip to pi�kny rycerz, ale traktuj� go jak mojego przyjaciela z lat m�odo�ci i on dobrze o tym wie.

��Z przyja�ni cz�sto rodz� si� rzeczy powa�niejsze � mrukn�a Stronka, kt�rej ko� gotowy do drogi czeka� z innymi na dziedzi�cu. � Tylko nie hasajcie za bardzo, bo co� dzisiaj nie czuj� si� najlepiej, a samych was przecie� nie zostawi�.

Filip, kt�ry przyja�nie i �yczliwie wita� w Lipowej wszystkich niezale�nie od stanu i pozycji, nie m�g� z�o�y� uszanowania Agnieszce, bo pani w og�le nie wysz�a na jego spotkanie, usprawiedliwiaj�c si� chorob� gard�a. Kiedy wieczorem pan Jakub zwr�ci� jej uwag� na niestosowno�� takiego zachowania, tylko wzruszy�a ramionami.

��To przecie� tw�j go�� � powiedzia�a. � Nie musz� ka�demu, kto zaje�d�a do dworu, osobi�cie us�ugiwa�. Mamy do�� s�u�by we dworze.

W ci�gu dw�ch nast�pnych dni wykazywa�a tak niewielkie zainteresowanie go�ciem, �e pan Jakub musia� j� napomnie�.

��To kr�lewski wys�annik � powiedzia� niezadowolony. � Cz�owiek zaufany i mo�ny. Nie wolno ci traktowa� go z niech�ci�. Nawet je�li bardzo go nie lubisz, postaraj si� tego nie okazywa�.

��Nie lubi� � przyzna�a Agnieszka. � Nie wiem, po co tu przyjecha� tak niespodziewanie, ale wydaje mi si�, �e mo�e mie� niecne zamiary.

��Doprawdy? Czy zawsze musisz przesadza�, kobieto? Przyjecha�, poniewa� go zaprasza�em.

Nakazuj� ci by� dla niego uprzejm�. I ogarnij si� troch�, bo nie chcia�bym, �eby opowiada� potem gdzie popadnie, jak niestosownie by� u nas przyj�ty.

��Jak sobie �yczysz � odpowiedzia�a, zaciskaj�c z�by.

��Ale na twoim miejscu zadba�abym, �eby z tych jego przeja�d�ek z Alen� nie wynikn�o jakie nieszcz�cie.

��Przesadzasz. Po pierwsze, pan Filip jest nam dobrze znany. Po drugie, to cz�owiek honoru. Wie, co to dobre wychowanie, i nie ma obaw, �e zrobi co� niew�a�ciwego.

��Ale� on mo�e pomy�le�, �e mu j� na sprzeda� wystawiasz.

��To nie by�oby nawet takie z�e � roze�mia� si� pan Jakub. � Ju� przecie m�wi�em, �e je�li tylko poprosi o r�k� mojej c�rki, powa�nie si� nad tym zastanowi�. A na razie niech je�d��, niech si� bawi�. Stronka dopatrzy wszystkiego. Skoro jednak tak to ci� niepokoi, powiedz Alenie o niebezpiecze�stwach, jakie nie�� mog� za sob� takie wyjazdy. Tyle chyba mo�esz zrobi� jako jej przybrana matka.

Alena z upodobaniem je�dzi�a z Filipem po wzg�rzach. Dobrze trzyma�a si� w siodle, ale ch�tnie korzysta�a z jego porad i wskaz�wek, bo by� znakomitym je�d�cem.

W czasie tych wycieczek Filip cz�sto odwraca� si� w siodle i patrzy� za siebie.

��Wydaje mi si�, �e stale kto� za nami jedzie � powiedzia� drugiego dnia zaniepokojony. � Nie wiem, czy to wypada, �eby tw�j ojciec w taki spos�b okazywa� brak zaufania do mnie.

��Nie, na pewno nie! � zaprzeczy�a Alena. � Ojciec ma do ciebie zaufanie, Filipie, i ani mu w g�owie podejrzewa� ci� o cokolwiek. To chyba raczej sprawa mojej macochy, kt�ra nie chce zauwa�y�, �e jestem ju� doros�a. Zreszt� nie tylko ona ostrzega�a mnie przed tob�.

Filip zmiesza� si� i przez chwil� nie odpowiada�, ale wida� s�owa te nie dawa�y mu spokoju, bo zaraz wr�ci� do przerwanej rozmowy.

��Ostrzega�a? � zapyta�. � Jak to ostrzega�a?

��Czy nie jeste� �wiatowym panem, w kt�rym kochaj� si� natychmiast wszystkie kobiety, na jakie tylko skierujesz sw�j wzrok? � u�miechn�a si� Alena.

Filipa nie rozbawi� jednak ten �art.

��C� jeszcze m�wi�a ta wynios�a kobieta? � zapyta� ponuro.

���ebym uwa�a�a na twoje pi�kne s��wka, za kt�rymi, jak to u m�czyzn, czai si� zdrada i podst�p.

��Doprawdy? Zdrada i podst�p? A co ty na to, Aleno?

��Nie zgadzam si�, co do tej chytro�ci. Cho� zgadzam si�, �e jeste� pi�kny. Pami�tasz, jak ci to powiedzia�a, kiedy by�e� u nas pierwszy raz?

��Powiedzia�a, �e jestem pi�kny? � zdziwi� si� Filip. � Ta dumna kobieta, kt�ra nie raczy�a zamieni� ze mn� s�owa?

��Tak powiedzia�a. Ale przecie� to prawda, Filipie.

Nast�pna rozmowa dw�ch kobiet jak zwykle przebiega�a gwa�townie i gniewnie. Sta�y naprzeciw siebie w �wietlicy, gotowe skoczy� jedna drugiej do gard�a. S�u�ba, przyzwyczajona do tego rodzaju scen, w czasie kt�rych � bywa�o � lata�y przedmioty, przezornie schodzi�a wtedy z drogi.

��Jak w og�le mog�a� o czym� takim pomy�le�? � krzycza�a ze z�o�ci� Alena. � Czy nie mam �adnego wychowania, czy nie dowiod�am wielokrotnie, �e nie jestem g�upi� dzieweczk�, ale c�rk� pana na Lipowej?

��Mi�o��, a przez ni� i szale�stwo, mo�e dopa�� ka�dego. Nawet pani� na Lipowej � powiedzia�a Agnieszka.

��Nie jestem skora ani do mi�o�ci, ani do szale�stwa � Alena dumnie wyd�a wargi. � Nie ma�o b�dzie musia� si� natrudzi� ten, kto zechce si� stara� o moj� r�k�.

��Musisz si� jednak liczy� tak�e z wol� swojego ojca � spokojnie zauwa�y�a Agnieszka. � To z jego polecenia przeprowadzam z tob� t� rozmow�.

��Nie wierz�. M�j ojciec ma do mnie zaufanie i nie m�g� czego� takiego powiedzie�.

��Powiedzia� tak w�a�nie, a ja dodam, �e jest przychylny dla pana Filipa.

��Nieprawda. Oszukujecie mnie.

Agnieszka zacisn�a pi�ci, ale powstrzyma�a si� przed wybuchem. Mia�a przewag� nad pasierbic� i zamierza�a j� utrzyma�.

��M�czy�ni pokroju pana Filipa �atwo mog� zawr�ci� w g�owie dziewczynie. Dziesi�tki razy s�ysza�am o takich przypadkach. Je�li jeste� taka pewna siebie, to dobrze. Ale ostrzegam ci� przed skutkami nierozwagi.

��Tak? � Alena prychn�a pogardliwie. � Wy? Wy mnie ostrzegacie? A c� wy mo�ecie wiedzie� o takich sprawach? O mi�o�ci czy jak to nazwali�cie mi�osnym szale�stwie? Co wy w og�le mo�ecie wiedzie� o uczuciach? Nawet wasz m�� was nie lubi!

Agnieszka z ca�ych si� uderzy�a Alen� w twarz. Cios by� mocny, dziewczyna zachwia�a si� i opar�a o �cian�. Kiedy si� wyprostowa�a, z jej nosa s�czy�a si� krew, skapuj�c na sukni�. Patrzy�a na krople, zaskoczona, ale nie przestraszona. Nie rozp�aka�a si�, nie rozgniewa�a, nie odpowiedzia�a nawet gniewnie. Przeciwnie, u�miechn�a si� tylko z wy�szo�ci�.

��Bijecie mnie? � zapyta�a zjadliwie. � Dlaczego mnie bijecie? Tylko dlatego, �e sami jeste�cie nieszcz�liwi, ja mam i�� za waszym wzorem i przyk�adem? Nigdy w �yciu!

Przestraszona by�a Agnieszka. Jakby dopiero teraz zrozumia�a, co si� sta�o. Nagle rzuci�a si� na kolana.

��Wybacz, dziecko � powiedzia�a �kaj�cym g�osem. � Wybacz, sama nie wiem, dlaczego tak okropnie si� zachowa�am. Nie zamierza�am ci� uderzy�. Nie mam do tego prawa, jeste� doros�a i nie jeste� moj� c�rk�. Ale tw�j los le�y mi przecie� na sercu. Wybacz. Chcia�am ci� ochroni� przed niebezpiecze�stwem.

Alena by�a zaskoczona zachowaniem macochy.

Wszystkiego mog�a si� spodziewa�, starcia, przemawiania si�, gniewu, nawet na uderzenie by�a gotowa. Tylko nie na jej skruch� i przepraszanie. Zmieszana schyli�a si� i nieporadnie podnios�a Agnieszk�, nie patrz�c jej w oczy.

��To wy wybaczcie � powiedzia�a cicho.

W tonie jej g�osu by�o co� zupe�nie nieznanego, jaka� mi�kko�� i zawstydzenie, co nigdy przedtem nie zdarza�o si� pomi�dzy nimi.

��Wybaczcie � powt�rzy�a. � Nie powinnam m�wi� takich rzeczy. Nie tylko jako kobieta, ale tak�e jako wasza przybrana c�rka.

Niespodziewanie dla siebie, obie wyci�gn�y r�ce i u�cisn�y si�, niepewnie jeszcze i ostro�nie.

Agnieszka czu�a, jak znika napi�cie mi�dzy nimi, to dobrze, pomy�la�a. Czu�a si� przecie� odpowiedzialna za Alen�.

��Nie chcia�am ci� uderzy� � powiedzia�a. � My�l sobie co chcesz, ale to chyba dlatego, �e twoja przysz�o�� le�y mi jednak na sercu. Mo�e nie zawsze by�am najlepsz� opiekunk�, ale przecie� nigdy nie pozwoli�abym ci� skrzywdzi�. Teraz te� nie chc�, �eby� cierpia�a. Znam ja takich m�czyzn jak Filip. Zba�amuci, da nadziej�, a potem odjedzie.

��Nie zba�amuci � sprzeciwi�a si� Alena. � Wiem, jak post�powa�. Poza tym nie mam najmniejszego zamiaru wi�za� si� z nim.

��Ale tw�j ojciec ma taki zamiar.

��Ojcu te� si� sprzeciwi�.

Agnieszce spodoba�a si� ta stanowczo��, cho� nie wiedzia�a, na ile jest ona szczera i przemy�lana.

M�odym r�ne rzeczy chodz� po g�owie, zdanie gotowi zmienia� kilka razy na dzie�.

��Wiem na pewno, �e takie s� plany twojego ojca � powiedzia�a ostro�nie. � To pi�kny m�odzieniec i ma przed sob� wspania�� przysz�o��, cho� na razie niewiele wi�cej poza pi�kno�ci�. Tw�j ojciec uwa�a, �e b�dziesz na tyle bogata, aby nie liczy� na jego skromny maj�tek, ale moim zdaniem trudno m�wi� o dobrym zwi�zku przy takiej nier�wno�ci.

��Powiedzia�am ju�, �e nie zamierzam wychodzi� za niego � przypomnia�a Alena. � Nie wa�ne, czy jest maj�tny, czy nie. Nie chc� Filipa.

��A je�li ojciec b�dzie ci� przymusza�?

Alena dosz�a do wniosku, �e obawy macochy s� szczere, i pomy�la�a, �e mo�e potrzebowa� jej pomocy. Nie usz�o te� jej uwagi, �e kiedy Agnieszka m�wi o Filipie, jej oczy p�on�.

��Nie lubicie Filipa, prawda? � zapyta�a wprost. � Dawno zauwa�y�am, �e unikacie go i jeste�cie dla niego nieuprzejma.

��Unikam � przyzna�a Agnieszka po chwili, uciekaj�c wzrokiem. � Moim zdaniem nie w pe�ni zas�uguje na zaufanie, jakim obdarza go tw�j ojciec. Tobie szczerze radz�, aby� by�a z nim ostro�na.

Mo�e i ty powinna� go unika�. Kiedy bez przerwy uganiasz si� z nim konno, kiedy przepadacie na ca�e dnie, ojciec na pewno my�li, �e macie si� ku sobie, a chyba do tego chcia�by te� doprowadzi�.

Alena zrozumia�a wreszcie, �e jest to mo�liwe. Ojciec na pewno zauwa�y� ich wsp�lne przeja�d�ki i by� mo�e wi�za� z tym jakie� plany. Je�li pomy�la� o wydaniu jej za m�� za Filipa, got�w ten zamiar doprowadzi� do ko�ca. Je�eli wbije sobie do g�owy, �e to dla c�rki najlepszy los, nic go od tej my�li nie odwiedzie. Kocha� j� przecie�, jak to ojciec, i by�by gotowy przekona� j� do swoich pomys��w nawet pod przymusem.

Dziewczyna spojrza�a na macoch� prosz�co. By�a pomieszana, zaskoczona i nie zauwa�y�a, z jakim napi�ciem pani Agnieszka oczekuje od niej odpowiedzi.

��Nie wiecie, czy ojciec rozmawia� ju� z Filipem? � zapyta�a niespokojnie.

Je�li takiej rozmowy jeszcze nie by�o, mia�aby wielkie szanse na skierowanie jego uwagi w zupe�nie inn� stron�.

��Nie wiem � przyzna�a Agnieszka szczerze. � Ale wydaje mi si�, �e mo�e to zrobi� w ka�dej chwili.

Alena dotkn�a d�oni� rozbitego nosa, przy kt�rym trzyma�a chusteczk�.

��Mog� was poprosi� o przys�ug�? � zapyta�a nie�mia�o. � Przem�wcie za mn�. To prawda, �e nie zawsze dobrze si� mi�dzy nami uk�ada�o, a jestem ju� na tyle doros�a, by wiedzie�, �e to bywa�o i z mojej winy�

��Przem�wi� � obieca�a szybko Agnieszka, kt�ra w�a�nie takiej pro�by oczekiwa�a. � Oczywi�cie, �e przem�wi�. Tylko pos�uchaj mojej rady i od zaraz przesta� z nim je�dzi� konno, jakby�cie ju� byli narzeczonymi.

��Tak zrobi� � w g�osie Aleny znowu pojawi�a si� rado��. � Tak w�a�nie zrobi�, �eby Filip nie pomy�la� sobie za wiele, a ojciec to zauwa�y�.

Ponownie dotkn�a d�oni� twarzy. Krew ju� nie p�yn�a, ale mo�na by�o spodziewa� si� solidnego siniaka.

��Niech to zostanie mi�dzy nami � szepn�a. � Powiem, �e po prostu upad�am.

Agnieszka wyci�gn�a r�k� i delikatnie pog�adzi�a pasierbic� po w�osach.

��Dzi�kuj�, �e tak m�wisz � powiedzia�a cicho. � I ciesz� si�, bo zrozumia�a�, �e twoja przysz�o�� naprawd� nie jest mi oboj�tna. A pan Filip jest� jest niebezpieczny.

Alena u�miechn�a si� i jakby zawstydzona niespodziewan� czu�o�ci�, odsun�a si� od macochy.

��Wiem, �e mo�e by� niebezpieczny dla kobiet � doda�a. � Ale nie b�jcie si�, nie dla mnie.

��Mo�e nie uwierzycie � powiedzia� rz�dca Szczepan do pana Jakuba. � Ale chyba nadchodzi zgoda mi�dzy pani� Agnieszk� a Alen�. Przypadkiem s�ysza�em, jak ostatnio rozmawia�y. I to wam powiem, �e m�wi�y jak matka z c�rk�.

Rzadko co mog�o tak ucieszy� pana z Lipowej, jak ta wiadomo��. Zgoda, jaka niespodziewanie zapanowa�a mi�dzy stale k��c�cymi si� i skacz�cymi sobie do oczu kobietami, by�a najlepszym, co si� zdarzy�o w Lipowej od wielu lat. Zgoda by�a mu te� na r�k� w jego planach, do czego na razie si� nie przyznawa�.

��Da�a� Alenie jakie� klejnoty? � zapyta� wielce zdumiony, gdy� takie zachowanie Agnieszki wobec pasierbicy by�o czym� nowym.

��Owszem � przyzna�a i wydawa�o si�, �e do tej sprawy przywi�zuje niewielkie znaczenie. � Da�am jej naszyjnik po mojej matce. Nale�a� do mnie i chyba mog�am nim dowolnie rozporz�dza�.

Jakub nie m�g� nadziwi� si� tej hojno�ci, tak nieoczekiwanej u kogo�, kto znany by� z oszcz�dno�ci, a nawet sk�pstwa.

��Jestem rad, �e si� ju� nie k��cicie � powiedzia�. � Ale, na Boga, co si� takiego sta�o, �e raptem nie widzisz w niej wroga, a i ona zdaje si� zmieni�a nie do poznania?

Agnieszka wzruszy�a ramionami.

��Co� si� musia�o sta�, �eby�my wreszcie rozmawia�y, jak przysta�o w rodzinie?

Jeszcze tego samego dnia pan Jakub radzi� si� w sprawie ewentualnego ma��e�stwa Aleny u rz�dcy maj�tku w Lipowej.

��Moja stryjna umiera � powiedzia� Jakub do Szczepana. � Sprawy �le stoj� w Potoku i kto�, kto go obejmie, b�dzie mia� pracy na d�ugo.

��Po stryju wam przypada Potok � przypomnia� Sowa.

��Jak nim rozporz�dzicie? Trzeba by kogo� m�odego, silnego, kto nie zmarnuje w�o�onego grosza. Bo �e b�dzie kosztowa� du�o, to pewne. Ale inaczej zmarnieje do cna. Pan Jakub u�miechn�� si� i pog�adzi� w�sy.

��Trafi�e� w sedno, Szczepanie. Nie dam Potoka w obce r�ce, to pewne. A sam nie mog� si� zajmowa� tym maj�tkiem, do�� mam k�opot�w tutaj. Ale trafi�e� w sedno. Trzeba go da� w godne r�ce. Alena ma ju� swoje lata i my�l�, �e by�oby najlepiej, �eby to ona osiad�a tam ze swoim m�em.

Szczepan Sowa zdziwi� si� nieco. Do tej pory pan Jakub nie wspomina� ani razu, �e zamierza wyda� c�rk� za m��. Wprawdzie w okolicy wydawano i m�odsze dziewczyny, ale �eby tak ani s�owem nie powiedzie�

��Mo�ny to powinien by� pan� � zacz�� nie�mia�o. � Czy my�licie mo�e o kim�, kogo znam?

Pan Jakub roze�mia� si� ponownie i poklepa� rz�dc� po plecach.

��Pewnie, �e znasz. Wszyscy go znamy. I widzi mi si�, �e moja c�rka nie b�dzie mia�a nic przeciwko niemu.

Szczepan Sowa nie potrzebowa� d�ugo si� namy�la�.

��Pan Filip ze S�owika? O, tak. Dobry by�by z niego gospodarz. Jak zna si� na koniach!

��S�dzisz wi�c, �e to dobry pomys�?

Szczepan, kt�ry w minionych latach przywyk�, �e pan pyta go o rad� we wszystkich, tak�e i rodzinnych sprawach, z przekonaniem pokiwa� g�ow�.

��Na pewno. Pan Filip mo�e jeszcze troch� m�ody, ale ma przysz�o�� przed sob�, ka�dy to powie. A co do panienki Aleny� chyba rada go widzi. Mo�e to w�a�nie on by� jej pisany.

��I ja tak my�l� � Jakub z zadowoleniem zatar� r�ce. � Na razie jednak nie m�w nikomu o naszej rozmowie. A� rozm�wi� si� z nim i z moj� c�rk�.

��Mog� nie m�wi� � zgodzi� si� rz�dca. � Ale chyba nie spodziewacie si�, �e pan Filip m�g�by uczyni� wam despekt i odm�wi�.

��Nie spodziewam si�, Szczepanie. Tylko pani Agnieszka ostatnio m�wi�a niezbyt �yczliwie o nim, a w tej sprawie wola�bym mie� j� po swojej stronie.

Rz�dca skrzywi� si�, pozwalaj�c sobie na w�asny s�d.

��Nie gniewajcie si�, panie � poprosi�. � Ale s��w pani Agnieszki nie zawsze trzeba bra� do siebie.

Czasem zupe�nie nie wiadomo, czego chce.

Drug� rozmow� pan Jakub odby� z Filipem i by� z niej zadowolony.

Trzecia rozmowa nie potoczy�a si� dok�adnie wed�ug oczekiwa� pana Jakuba.

Alena, cho� spodziewa�a si� wszystkiego, by�a zaskoczona, �e ojciec traktuje spraw� tak powa�nie.

��Jak to, Filip? � pyta�a. � Ten Filip mia�by by� moim m�em?

��Przecie� nie znasz innego Filipa.

��Ale�, ojcze! Dlaczego tak spieszno wam mnie si� pozby�?

��Ma wszystko, czego oczekuj� po twoim m�u � stwierdzi� pan Jakub. � Jestem te� przekonany, �e b�dzie ci z nim dobrze. Jak teraz b�dziecie sobie je�dzili konno, bawili si� i ucztowali. Tyle tylko �e zamieszkacie we w�asnym dworze. Dostaniecie Potok ze wszystkim, co do niego nale�y, a zamierzam jeszcze sporo do tego do�o�y�.

��B�dziemy robili, co teraz? A dom, dzieci, gospodarstwo? Pani El�bieta jeszcze �yje, a wy ju� dzielicie sched� po niej? Przede wszystkim za�, ojcze, nie chc� jeszcze i�� za m��, nie jestem gotowa na te obowi�zki.

��Jeste�, jeste� � przekonywa� �agodnie. � Nawet je�li o tym nie wiesz. I nie m�w mi, �e pan Filip ci nie odpowiada. Taki �wiatowy pan, a ponadto pi�kny.

��Wcale mi si� nie podoba! � zaprzeczy�a Alena. � Mo�e mi si� podoba�, kiedy by�am dzieckiem. Ale ju� nim nie jestem. Zechciejcie pos�ucha�, ojcze, nie jestem jeszcze gotowa.

Pan Jakub w zmieszaniu szarpa� w�sa. By� zadziwiony takim gwa�townym oporem. Kandydat spe�nia� wszystkie jego oczekiwania, wi�c trudno mu by�o zrozumie� niech�� c�rki.

��Co si� dzieje w tym domu? � zapyta� zdumiony. � Najpierw biega za nim, �mieje si�, bawi, zachwyca, a kiedy m�wi�: id� za m��, staje okoniem. A i druga te� nie wiadomo, dlaczego kr�ci nosem.

��To Agnieszka si� sprzeciwia? � upewni�a si� Alena.

��Nie wiem, dlaczego. � Jakub nie by� zadowolony, �e przyzna� si� do tego c�rce.

��Sami widzicie � podchwyci�a Alena. � Wida� s� jakie� wzgl�dy, kt�re�

��Babskie fochy! � przerwa� Jakub ze z�o�ci�. � Muchy w nosie! Do�� ju� marnowa� si� maj�tek w Potoku. Dalej tak nie mo�e by�. B�d� potrzebowa� gospodarza, ju� potrzebuj�. Postanowi�em, �e oddam go panu Filipowi, a ciebie jemu.

Alena zacisn�a usta. Ojciec wydawa� si� bardzo stanowczy.

��Ale chyba mam jeszcze czas na zastanowienie si�? � zapyta�a, pe�na obaw, �e musi zgodzi� si� ju� teraz, zaraz.

��Oczywi�cie � rozpromieni� si� Jakub, przekonany, �e najwa�niejsze ju� osi�gn��. � Filip obieca� zaczeka� jaki� czas�

��Obieca� zaczeka�? � zawo�a�a Alena. � To znaczy, �e mu o tym powiedzieli�cie, ojcze? Zanim porozmawiali�cie ze mn�? Jak�e to tak?

��Dlaczego mia�bym ukrywa� swoje plany? Oczywi�cie, �e mu powiedzia�em. A wiesz, te� by� pocz�tkowo troch� zaskoczony. Ale szybko zrozumia�, �e to plan zacny, a i dla niego honor. W ko�cu nasz r�d nie jest pierwszy lepszy!

Spojrza�a na niego zdziwiona.

��Nie, nie urazili�cie. Sk�d wam to przysz�o do g�owy?

��Nie by�o was wczoraj, nie by�o przedwczoraj. Bardzo na was liczy�em. Przecie to i dla was opowiadam wszystkie historie. Kiedy was nie ma, to� to jakbym m�wi� do nikogo albo do drzew w lesie � wypali� i z przera�eniem czeka�, co powie. Czu�, jak p�on� mu policzki, i najch�tniej zapad�by si� pod ziemi�.

Pani Agnieszka by�a zdziwiona, ale nie oburzona. Tyle by�o we wzroku m�odzie�ca zmieszania i b�agania zarazem, wi�c powiedzia�a, �e przyjdzie. I wieczorem wysz�a z innymi przed dw�r, a on �mia� si� i by� weso�y nadzwyczaj. Kiedy sko�czyli biesiad� i rozchodzili si� spa�, patrzy� na ni�, jakby spodziewa� si� s��w uznania czy cho�by podzi�kowania. Domy�li�a si�, jak bardzo mu na tym zale�y, i wyrazi�a to s�abym u�miechem. A on znalaz� tak� chwil�, by stan�� tu� obok niej i szepn��:

��Dzi�kuj�, �e jednak przyszli�cie.

To zdarzy�o si� na czwarty dzie� po wyje�dzie pana Jakuba w jakiej� wa�nej i nie cierpi�cej zw�oki sprawie. Rankiem wsta� dzie� niespodziewanie ch�odny i deszczowy. W tak� por� w gospodarstwie nie ma zbyt wiele do roboty. S�u�ba odsypia�a po k�tach, domownicy snuli si� senni i nikt nie wykazywa� zbytniej ochoty ani do pracy, ani do zabawy.

Pani Agnieszka od �witu by�a zaj�ta zwyk�ymi obowi�zkami. Przed wieczorem jak zwykle obchodzi�a maj�tek � zamyka�a piwnice i komory, sprawdza�a wszystko po kolei, aby uda� si� na spoczynek ze spokojnym sumieniem i w przekonaniu, �e wszystko jest sprawdzone, zabezpieczone i zamkni�te.

Sta�a w�a�nie w lamusie, uwa�nym wzrokiem przygl�daj�c si� resztkom zapas�w, jakie zosta�y po zimie i planuj�c, gdzie i co umie�ci, kiedy us�ysza�a, �e kto� za ni� wchodzi. Odgad�a, nie wiadomo jak, �e to Filip, ale nie odwr�ci�a si�, zaj�ta swoimi sprawami. Mo�e zreszt� nie odwr�ci�a si� tak�e dlatego, �e chcia�a, aby to by� Filip, a ba�a si� rozczarowania.

Przypomnia�a sobie wszystkie te spojrzenia, to b�aganie w oczach i o�y�y jej dawne my�li i uczucia.

Jak t�skni�a do jego widoku, z jak� przyjemno�ci� s�ucha�a jego g�osu, jak d�u�y� si� jej czas, kiedy wyje�d�a� cho�by tylko do s�siedniej osady. Przypomnia�a sobie, ale nie chcia�a zastanawia� si�, co to znaczy.

On wszed�, stan�� i sta�, niepewny, czy podej��, czy wyj��, odezwa� si� czy milcze�. Serce bi�o mu mocno jak nigdy dot�d i mo�e jak nigdy potem.

Czu�a za sob� jego obecno��, jego niepewno�� i zmieszanie. Czu�a jego wzrok, ale nie wiedzia�a, co to oznacza i jak powinna si� zachowa�.

��To wy, Filipie? � zapyta�a, nie odwracaj�c si�.

Jej g�os zabrzmia� dla niej samej dziwnie, ciszej, �agodniej.

Nie odpowiedzia�, sta� nieporuszony. Wiedzia�a, �e zastanawia si�, jak powinien post�pi�, i nagle zrozumia�a, �e od jednego jej s�owa zale�y, czy wyskoczy na podw�rze jak oparzony, ucieknie, nie powie wi�cej ani s�owa.

��Filipie?�

Us�ysza�a skrzypni�cie zamykanych od �rodka drzwi. Odwr�ci�a si� wolno, zanim jeszcze ca�kiem si� zamkn�y i zanim ca�kowicie ogarn�y ich ciemno�ci.

��Przyszed�em, bo� Przyszed�em, bo chcia�em z wami pom�wi� � powiedzia� chrapliwym szeptem i s�ysza�a, �e z wielkim trudem panuje nad swoim g�osem, jakby nagle zabrak�o mu powietrza. � Przyszed�em, bo jeste�cie taka pi�kna�

Roze�mia�a si� i ruszy�a do drzwi, a przynajmniej tak si� jej wydawa�o, bo nagle zda�a sobie spraw� z tego, �e nie post�pi�a kroku. To chyba go o�mieli�o, a mo�e o�mieli�a go ciemno�� lamusa. Pad� na ziemi�, obj�� ramionami jej nogi, a g�ow� wtuli� w kolana. Chyba cos m�wi�, ale nie s�ysza�a s��w, bo serce przyspieszy�o rytm i krew stuka�a mocno w skroniach.

��Nie powinni�cie tu przychodzi� � powiedzia�a Z �agodn� nagan�, mimowolnie �ciszaj�c g�os, cho� tutaj nikt nie m�g� ich us�ysze�. � Nie powiniene�, s�yszysz? Wsta� i id� do siebie.

W odpowiedzi mocniej jeszcze �cisn�� jej kolana. Wyci�gn�a r�k� i nie�mia�o dotkn�a jego pi�knej g�owy z d�ugimi g�adkimi w�osami. Jej r�ka wpija�a si� w te w�osy coraz bardziej i bardziej, mocniej i silniej. Nie protestowa�a, kiedy zrozumia�a, �e przyjemno��, jak� odczuwa, to mi�e doznanie pochodzi od jego r�k, a r�ce te znajduj� si� pod jej sukni� i delikatnie g�aszcz� jej �ydki i kolana.

��Nie b�j si�, dzieciaku � powiedzia�a mi�kko.

My�la�a, �e on nie wie, �e szuka w niej piastunki, matki mo�e, �e nie wie i nie umie post�powa�, jak m�czyzna z kobiet�. Mocno, gwa�townie, szybko. My�la�a, �e jest m�ody, dziecinny, niedo�wiadczony. A jego r�ce w�drowa�y wy�ej i czu�a, jak ogarnia j� zdumiewaj�ca �agodno��, s�odycz niewys�owiona, co� niespodziewanie przyjemnego i mi�ego.

��Dzieciaku � powt�rzy�a. � Czego ty chcesz ode mnie?

Przyko�cielny cmentarz by� niewielki. Ofiary niedawnej zarazy chowano bowiem gdzie popadnie i rzadko kto dost�powa� zaszczytu poch�wku w po�wi�conej ziemi. Cia�a palono na stosach albo grzebano w masowych mogi�ach daleko od siedzib ludzkich, spotka�o to wielu mieszka�c�w parafii, wi�c cmentarz wydawa� si� zbyt ma�y dla okolicy, mie�ci� ledwie kilkana�cie mogi�.

Agnieszka zsiad�a z konia, min�a kamienne ogrodzenie i posz�a pomi�dzy groby, nie ogl�daj�c si�, czy Filip idzie za ni�.

��To gr�b mojego pierwszego dziecka � powiedzia�a, wskazuj�c na kopczyk kamieni pod ko�cielnym murem. � Wtedy my�la�am �e to nic, to si� zdarza. Przecie by�am m�oda, silna, zdrowa. My�la�am, na pewno urodz� jeszcze wiele dzieci. Wtedy m�j m�� spojrzy na mnie innymi oczami, nie b�dzie mia� �alu. Pociesza�am si�, �e b�dzie mi przychylny, kiedy powij� syna. �e zapomni o tamtej, �e b�dzie mnie kocha�, powa�a� i szanowa�. �e poka�� mu, jak si� myli, m�wi�c, �e pope�ni� b��d, bo uleg� namowom mojego ojca.

Przesz�a kilka krok�w w prawo, gdzie znajdowa�y si� groby bliskich pana Jakuba z Lipowej.

��Jego dwie siostry i jego brat cioteczny. Stryj Miko�aj jest pochowany w ko�ciele. Pani El�bieta opowiada�a mi kiedy�, �e w m�odo�ci nie dali jej wyj�� za kogo�, kogo wybra�a, ale z czasem si� pokochali z m�em i �yli do�� zgodnie.

��Wi�c jednak wierzysz w prawdziwe uczucie, nie tylko targi ma��e�skie � zauwa�y� Filip, obejmuj�c Agnieszk� w talii. � To pozwala mi �ywi� jakie� nadzieje�

��Czy wierz�? � odepchn�a go �agodnie. � Sama ju� nie wiem, w co wierz�.

Pochyli�a si� nad kolejnym grobem i modli�a si� chwil� w milczeniu. Sta� obok w bezruchu i czeka�.

��To gr�b drugiej mojej c�rki � wyja�ni�a, podnosz�c g�ow�.

��Wiele prze�y�a� � powiedzia� ze wsp�czuciem � I s�usznie zarzuca�a� mi tch�rzostwo. Uciek�em i zostawi�em ci� sam�. By�em za m�ody i za g�upi, �eby cho� domy�la� si�, jak cierpia�a� po moim odej�ciu. Teraz jestem ju� inny.

��Kiedy� przychodzi�am tu cz�sto � powiedzia�a Agnieszka, jak gdyby nie dos�ysza�a ostatnich s��w Filipa. � P�aka�am, modli�am si�, p�aka�am. Potem przychodzi�am rzadziej, coraz bardziej przekonywa�am si�, �e na nic moje �ale. P�niej przesta�am przychodzi�. Chcia�am o tym zapomnie�, zatrze� w pami�ci wszystko do cna, do samego ko�ca.

R�ka Filipa �agodnie wyci�gn�a si� do Agnieszki. Wzi�a j� w swoje d�onie i nie patrz�c na niego, poprowadzi�a dalej.

��To gr�b Heleny � powiedzia�a po kilku dalszych krokach. � Tym razem dobrze znosi�am ci���, prawie by�am szcz�liwa, a ju� na pewno radosna i zadowolona. My�la�am, sko�czy� si� z�y czas, nast�puje odmiana. Urodzi�am pi�kne, naprawd� pi�kne dziecko. Ale �y�o tylko jedena�cie dni. Babka m�wi�a, �e sama omal nie rozsta�am si� z tym �wiatem. I pewnie by�oby mi lepiej po tamtej stronie.

��Nie trzeba tak m�wi� � napomnia� �agodnie.

��Nie trzeba? � odwr�ci�a si� do niego i nagle mocno stukn�a go w pier� wyci�gni�tym palcem. � I ty to m�wisz? Nie trzeba? Jakub przekl�� mnie wtedy ostatecznie. Powiedzia�, �e to ju� koniec, �e powinnam wr�ci� do ojca. Nie chcia�am, nie pami�ta�am, �e kara pr�dzej czy p�niej mnie nie ominie.

M�wi�c to, Agnieszka uderza�a w pier� Filipa coraz mocniej, palcem, d�oni�, pi�ci�, dwiema.

��Wszyscy mnie zawiedli! � krzycza�a. � Wszyscy! A najbardziej ty, Filipie. Nie do�� �e uciek�e� w nocy, po cichu, jak ostatni tch�rz, to jeszcze nie da�e� mi syna, a tylko c�rk�!

Pan Filip skamienia� z wra�enia.

��Jak? Co takiego? Co wy� Co ty m�wisz? � wymamrota�. � �e to dziecko, ta Helena�

��To twoja c�rka, Filipie.

A kiedy milcza� wstrz��ni�ty, doda�a:

��Po co� tu znowu przyje�d�a�, g�upcze? Gdyby� si� nie pojawi�, nigdy by� si� o tym nie dowiedzia�.

Sprowadzi�e� cierpienie na nas wszystkich. A ja nie chc� wi�cej cierpie�. Rozumiesz? Chc� zapomnie�. Wi�c i ty zapomnisz o wszystkim, wyjedziesz i nigdy nie wr�cisz.