Prze�o�y�a Ewa Sk�rska

Tytu� orygina�u: Чucтoвuк

Copyright � 2007 by Siergiej �ukjanienko

Copyright for the Polish translation

� 2008 by Wydawnictwo MAG

Dworzec kolejowy to miejsce przemiany. Wsiadamy do poci�gu i przestajemy by� sob�. Od tej chwili mamy inn� przesz�o�� i liczymy na inn� przysz�o��. Przypadkowemu wsp�towarzyszowi podr�y gotowi jeste�my opowiedzie� o tym wszystkim, co nam si� w �yciu przydarzy�o, a tak�e o tym, co nie przydarzy�o nam si� nigdy. Z rozm�w w poci�gu mo�na by wywnioskowa�, �e na �wiecie nie ma nudnych ludzi z nieciekawymi biografiami.

I za to w�a�nie kocham poci�gi.

Nawet te jad�ce na po�udnie.

Przedzia� by� nadspodziewanie czysty, zaskakuj�co czysty jak na ukrai�ski poci�g. Na pod�odze chodnik, na stoliczku bia�a serwetka i plastikowe kwiatki w wazoniku, do kt�rego nie wiadomo po co kto� nala� wody. Poszarza�a, ale czysta po�ciel by�a ju� obleczona. Nad oknem, na metalowym uchwycie umocowano telewizor � nie p�aski monitor, co by�oby bardziej logiczne, tylko pyzaty kineskopowy, ale zawsze.

Tak, wagon sypialny ma swoje niew�tpliwe zalety. I chodzi nie tylko o to, �e ma si� jednego s�siada w przedziale, lecz o og�ln� wygod�.

Wrzuci�em torb� na p�k�, przymkn��em drzwi do przedzia�u i wyszed�em na peron. Pod nogami chlupa� rozmi�k�y �nieg, wia� wilgotny wiatr � zupe�nie jakbym nie by� w Moskwie, tylko nad morzem, w Ja�cie albo Soczi, jakby to ten po�udniowy poci�g przyni�s� ze sob� wilgotno-s�one ciep�o. Zapali�em papierosa. Nieopodal przytupywa�y konduktorki, g�o�no rozmawiaj�c w �argonie b�d�cym mieszanin� j�zyka rosyjskiego i ukrai�skiego. Obgadywa�y jak�� Wierk�, a w szczeg�lno�ci jej idiotyczne zachowanie.

Wykupi�em miejsce w pierwszej klasie nie dlatego, �e jestem mi�o�nikiem komfortu, ale dlatego, �e nie by�o ju� innych, a nie chcia�em odk�ada� wyjazdu. Czu�em, �e je�li zaczekam cho� jeden dzie�, to ju� nigdzie nie pojad�. Mia�em do�� przyg�d.

A mo�e nie?

Gdy pali�em na peronie, do wagonu wesz�o kilku pasa�er�w. Ciekawe, czy kt�ry� z nich b�dzie moim wsp�lokatorem? Mo�e ta szczup�a dziewczyna o du�ych oczach za okularami w cienkich oprawach? Pewnie nie� A ch�opak w moim wieku, ubrany w elegancki p�aszcz, z drog� aluminiow� walizk� w r�ku? Te� raczej nie� Z�o�liwi kolejowi bogowie przeznacz� mi na towarzysza podr�y tego zgrzybia�ego, p�lepego, kaszl�cego staruszka. Albo, co gorsza, t� m�od� kobiet� z przemi�ym rocznym brzd�cem. Mieli�cie kiedy� okazj� by� przy zmianie pieluszki w przedziale? Zw�aszcza gdy maluch cierpi na rozstr�j �o��dka na skutek zmiany jedzenia i wstrz�s�w? A przecie� ta cudowna kobieta na pewno ju� wcze�niej wy��czy wentylacj�, �eby dziecko si� nie przezi�bi�o.

Pe�en mrocznych przeczu� wr�ci�em do swojego przedzia�u i zobaczy�em, �e tym razem jednak mia�em szcz�cie. Wprawdzie nie by�a to szczup�a dziewczyna w okularach, ale przynajmniej r�wie�nik, kt�ry ju� wyj�� ze swojej szpanerskiej walizki butelk� piwa.

��Dobry wiecz�r. Sasza. � Ch�opak wsta� i bez zb�dnych ceregieli poda� mi r�k�.

��Dobry wiecz�r. Kiry�.

��Nie ma pan nic przeciwko? � Sasza wskaza� wzrokiem butelk�.

��Ale� prosz�.

Jego styl zachowania sprawi�, �e poczu�em si� nieswojo. Czy�by yuppie? Nie, wygl�da� raczej na tych pr�niak�w, kt�rzy nazywaj� si� �m�odymi politykami� i albo urz�dzaj� swoje mityngi, albo rozwalaj� cudze, a przede wszystkim urz�dzaj� pysk�wki w Internecie, niczym k��tliwe baby w tramwaju.

Je�li tak by�o naprawd�, czeka� mnie weso�y wiecz�r. M�odzi politycy nie potrafi� uspokoi� si� nawet na chwil�, przez ca�y czas wykazuj� si� wysok� aktywno�ci�.

��Chcia�bym pana pocz�stowa� � Sasza poda� mi butelk�. Ho, ho, ho, dobre angielskie ale, nie importowane piwo rozlewane w Rosji i nie piwna tw�rczo�� naszych ukrai�skich braci.

��Dzi�kuj� � powiedzia�em, bior�c butelk�.

Usiad�em na swojej le�ance, a tymczasem ch�opak rozpakowywa� baga� � pojawi�o si� jeszcze pi�� butelek piwa, basturma, ser, orzeszki. Za to �adnych obwis�ych trykot�w i gumowych klapek, w kt�re tak lubi� przebiera� si� nasi pasa�erowie. Zreszt�, Sasza wygl�da� na cz�owieka, kt�ry w miejscach publicznych nie zni�a si� do kapci. G�adko ogolony, ostrzy�ony tak, jakby w�a�nie wyszed� od fryzjera, granatowy garnitur z cienkiej we�ny wygl�da� na bardzo drogi i pewnie by� jeszcze dro�szy, ni� wygl�da�.

Sasza nie potrz�sa� g�ow�, �eby ostro�nie, bez rozwi�zywania zdj�� krawat, jak czyni� to ludzie nieprzywykli do noszenia garnituru. Nie, on starannie rozwi�za� krawat, idealnie dobrany do odcienia koszuli, wyj�� z torby specjalny pokrowiec, wpakowa� tam krawat i powiesi� go na wieszaku. Rzecz jasna, na marynark� czeka� oddzielny pokrowiec, z wieszakiem w �rodku. Pewnie mia� co� takiego nawet na skarpetki.

Przysun��em si� do okna � w chwili gdy peron drgn�� i zacz�� odje�d�a�. Jecha�em do Charkowa. Po co? Ma�o mi by�o przyg�d w ci�gu ostatniego tygodnia? Co tam tygodnia� W ci�gu ostatniej doby trzy razy otar�em si� o �mier�!

��Moskwianin?- zapyta� Sasza.

��Co? � Zamy�lony, nie od razu zrozumia�em, o co pyta. � Tak, moskwianin.

��Ja r�wnie� � oznajmi� Sasza takim tonem, jakby dawa� odzew na has�o.

��Biznes? � zapyta�em. Tak naprawd� wcale mnie to nie obchodzi�o, ale wypada jako� podtrzyma� rozmow�, zw�aszcza gdy rozm�wca cz�stuje ci� piwem.

��No� nie do ko�ca� � Sasza chyba si� zastanawia�. � Chocia� mo�na by to uj�� i tak.

��Polityka? � zasugerowa�em bardziej ponurym tonem.

��W pewnym sensie. � Sasza si� za�mia�. � Cho� tak w�a�ciwie ma pan absolutn� racj�. To co� po�redniego mi�dzy polityk� i biznesem. Pracuj� w strukturach pa�stwowych, �e tak powiem, biurokracz� pomalutku. Rzecz jasna, politycznymi g�upstwami si� nie zajmuj�, to dzia�ka polityk�w. A nasza � �eby pa�stwo �y�o, poci�gi chodzi�y, zbo�e ros�o, a granice by�y bezpieczne! W czasach ZSRR powiedzieliby�my: funkcyjny.

Napi�em si� piwa i odstawi�em butelk�. Aha, funkcyjny.

��A pan pracuje, studiuje? � spyta� Sasza.

To ju� by�a przesada. Facet, kt�ry jest ode mnie starszy najwy�ej o rok b�dzie mnie dobrodusznie pyta�: �Pracuje pan, studiuje?�.

��Chwilowo bezrobotny � odpar�em.

��Lepiej m�wi� �w trakcie szukania pracy� � poprawi� mnie Sasza. � Prosz� mi wierzy�, brzmi znacznie lepiej! A gdzie pan przedtem pracowa�?

��Jako funkcyjny � odpar�em z rozdra�nieniem. Jaki to trzeba mie� tupet, �eby poucza� nieznajomego cz�owieka! Widocznie taka bezceremonialno�� pojawia si� z czasem u wszystkich urz�dnik�w. Biurokraczy sobie, widzicie go! �eby zbo�e by�o bezpieczne, poci�gi ros�y i granice je�dzi�y.

��Jaki funkcyjny, je�li to nie tajemnica? � zapyta� Sasza i w jego g�osie da�a si� s�ysze� autentyczna ciekawo��. � Nigdy nie spotka�em funkcyjnego, kt�ry m�g�by podr�owa�.

Popatrzyli�my na siebie, a ja poczu�em, �e krew pulsuje mi w skroniach.

��Wie pan o funkcyjnych? � zapyta�em.

��Oczywi�cie � odpar� spokojnie Sasza. � Mistrzowie jednej profesji, przykuci do swojej funkcji. Nie mo�ecie si� oddali� od niej dalej ni� na dziesi��-pi�tna�cie kilometr�w. Strzyg� si� u fryzjera-funkcyjnego na Czystych Prudach.

��Wi�c wie pan o funkcyjnych? � powt�rzy�em t�po.

No nie, czemu ja si� dziwi�? Jako funkcyjny-celnik pracowa�em zaledwie kilka dni, a przez moj� wie�� mi�dzy �wiatami chodzili i politycy, i biznesmeni, i jakie� gwiazdki pop z przyjaci�mi. Przychodzi� z inspekcj� jeden polityk i komik. Wystarczaj�co du�o ludzi, �eby zrozumie� � w Moskwie o funkcyjnych wie kilkuset zwyk�ych ludzi. A mo�e nawet kilka tysi�cy. Ci, kt�rzy nale�� do sfery w�adzy, biznesu, kultury masowej � oni s� wtajemniczeni. A ten m�odzieniec wcale nie jest taki zwyczajny, od razu wida�.

��Wiem, wiem! � odpar� Sasza, �miej�c si�. � No, jak mam to panu udowodni�? Chce pan, to wymieni� c�a, kt�re s� w Moskwie?

��Lepiej niech pan poda nazwy kilku �wiat�w, do kt�rych wychodz� te c�a.

��Weroz! � powiedzia� od razu Sasza.

��Nie ma takiego �wiata! � odparowa�em z satysfakcj�.

��Jak to nie ma? To ten, gdzie s� pa�stwa-miasta. Gdzie jest taki �mieszny feudalizm z maszynami parowymi� � Pstrykn�� palcami. � Tam jest Nut, Kimgim, Ganzser�

Skin��em g�ow�. Mia� racj�. Z mojego c�a mo�na by�o przej�� w�a�nie do Kimgimu. Bardzo sympatyczne miasto. A pr�cz niego istnia�o jeszcze kilka tysi�cy innych pa�stw-miast.

��Wierz� � powiedzia�em.

��Jest jeszcze Skansen � m�wi� dalej Sasza. � I�

��Wierz�, wierz� � przerwa�em mu i napi�em si� piwa. � Tak. Nie spodziewa�em si�.

��A jakim pan jest funkcyjnym? � pyta� dalej Sasza, ci�gle z t� sam� dobroduszn� ciekawo�ci�. � Przepraszam, je�li jestem zbyt natr�tny, mo�e nie chce pan odpowiada�

��Jestem celnikiem � wyzna�em, nie dodaj�c, �e raczej ekscelnikiem.

��I mo�e pan podr�owa�?

��Tak.

��Niesamowite! � Samo istnienie funkcyjnych zupe�nie go nie dziwi�o, jedynie zdolno�� przemieszczania si�. � Za to mo�na by wypi� czy jak?

Wsun�� r�k� do walizki i gestem sztukmistrza wyj�� butelk� martela.

Pokr�ci�em g�ow�.

��Dzi�kuj�. Lepiej nie. Nad ranem przyjd� celnicy.

Sasza si� za�mia�.

��A to dobre! Funkcyjny, kt�ry boi si� celnik�w! � Nagle spowa�nia�. � Granice, c�o� ci�gle budujemy mury. Pro�ci ludzie maj� problemy, a dla bandyt�w to i tak �adna przeszkoda. I komu to potrzebne?

Dziwna rzecz� M�wi� niby szczerze, i ja absolutnie zgadza�em si� z jego s�owami, a jednak brzmia�o to sztucznie, jak przem�wienie wyg�aszane z trybuny. Mimo woli przypomnia�em sobie polityka Dim�. Czy�by to jaka� skaza zawodowa?

��Nikomu to niepotrzebne � przytakn��em mimo wszystko.

��We�my taki Weroz � ci�gn�� Sasza, zr�cznie kroj�c basturm� � wygl�da jak patchwork, a przecie� prawdziwych granic prawie nie ma. Taki mi�y, sympatyczny �wiatek. Wie pan, czasem si� zastanawiam, czyby si� tam nie przenie��.

��Niech mi pan powie, jak dowiedzia� si� pan o funkcyjnych? � zapyta�em. � I innych �wiatach?

��Musz� wiedzie� takie rzeczy. � Ch�opak u�miechn�� si� szeroko. � Gdy zosta�em referentem u Piotra Piotrowicza, wprowadzono mnie w temat. Sam pan rozumie, niekt�re sprawy wymagaj� mojej sta�ej obecno�ci przy szefie.

Odnios�em wra�enie, �e kluczowe w jego wypowiedzi by�o to �referent Piotra Piotrowicza�. To ju� na pewno by�o has�o rozpoznawcze, kt�re funkcyjny powinien zna� i zareagowa�.

��Jak on si� czuje? � paln��em na chybi� trafi�. � Lepiej?

C�, zapewne nieznany mi bli�ej Piotr Piotrowicz, posiadaj�cy zaufanych referent�w, ma co najmniej pi��dziesi�t lat. A w tym wieku, w dodatku w�r�d urz�dnik�w z pogranicza �biznesu i polityki� nie ma ludzi absolutnie zdrowych.

Sasza mrugn�� i powiedzia�:

��Tfu, tfu, na psa urok. Wod� pi�, by� na diecie�

��Karlsbad? � strzeli�em i zn�w trafi�em.

��Tak jak zwykle. � Teraz ju� chyba Sasza uzna� mnie za �swojego�. Przesta�a go niepokoi� moja umiej�tno�� podr�owania i to, �e mnie nie zna�. Odkorkowa� butelk� i spyta�: � S�ysza� pan dowcip o funkcyjnym-ginekologu?

��No?

��Funkcyjny-ginekolog wpada do gabinetu kolegi i m�wi: �Chod� ze mn�! Mam tak� pacjentkꅔ.

Ca�y problem takich dowcip�w polega na tym, �e s� przer�bkami starych kawa��w. I nawet je�li nie jeste� fanem ksi��ek o Harrym Potterze, gry w MTG, czy, nie daj Bo�e, rapu, i tak znasz te dowcipy. Zamie� Czapajewa na Pottera, a Pietk� na Rona, Pugaczow� na Timati albo Decla i ju�. W�a�nie tak one powstaj�.

A jednak u�miechn��em si� uprzejmie i w ramach rewan�u opowiedzia�em w miar� spro�ny dowcip o rozprawie nad rozpustnym Gruzinem. Sasza zar�a� rado�nie, podsuwaj�c mi butelk� piwa. Najwyra�niej by� zadowolony z towarzystwa.

Ja, szczerze powiedziawszy, r�wnie�.

Pili�my piwo, kilka razy wychodzili�my zapali� � pocz�stowa�em Sasz� zarekwirowanymi w samochodzie Kotii papierosami �Treasure� i zosta�em obdarzony pe�nym aprobaty spojrzeniem. Piwo si� sko�czy�o i Sasza zaproponowa�, �eby p�j�� do wagonu restauracyjnego. Rzecz jasna, nie mieli tam angielskiego ale, ale, jak wiadomo, po trzeciej butelce cz�owiekowi robi si� ju� wszystko jedno i ka�de piwo jest jednakowo dobre.

Ko�o drugiej w nocy po�o�yli�my si� spa� � w jak najlepszych humorach. Aleksander szybko zacz�� chrapa�, ale nie przeszkadza�o mi to, stuk k� i tak zag�usza� chrapanie. Wentylacja dzia�a�a, co ju� by�o ewenementem. Le�a�em na plecach, pod�o�y�em r�k� pod g�ow� i patrzy�em na przesuwaj�ce si� po suficie �wiat�a latarni � podje�d�ali�my do jakiego� miasteczka.

Ciekawe� Ze wszystkich pasa�er�w trafi� mi si� taki, kt�ry wiedzia� o funkcyjnych i w dodatku zr�cznie mnie zagada�. Przypadek? A mo�e pu�apka? Wyrwa�em si� z systemu, z�ama�em prawa funkcyjnych, mo�na nawet powiedzie�, �e wznieci�em bunt. Pokona�em policjanta Andrieja, zabi�em �akuszerk� Natali�, potem uciek�em kuratorowi� mojemu by�emu przyjacielowi Kotii.

Rzecz jasna, z punktu widzenia logiki taki przypadek by�by raczej ma�o prawdopodobny i Sasza jest po prostu nas�anym agentem. Lecz gdyby na to wszystko patrze� logicznie, to od dawna le�� w szpitalu i bredz� � no bo czy mo�na uwierzy� w inne �wiaty, do kt�rych prowadz� tajemne przej�cia, w spaceruj�cych po mie�cie funkcyjnych i kieruj�cych tym wszystkim tajemniczych eksperymentator�w?

Podnios�em r�k� i spojrza�em sennie na metalowe k�ko na palcu � jedyne, co zosta�o z mojej funkcji.

Trzeba i�� spa�. M�j s�siad, bez wzgl�du na to czy jest przypadkowy, czy nas�any, raczej nie zaatakuje mnie w nocy. Nie przeczuwa�em niebezpiecze�stwa, a zawsze ufa�em swoim przeczuciom. Rano b�d� w Charkowie, poszukam Wasylisy, kobiety dziwnej, ale budz�cej zaufanie�

Poci�g zwalnia�. Z daleka dobieg� metaliczny �oskot dworcowych g�o�nik�w: �Poci�g po�pieszny numer 19� relacji Moskwa-Chark�w� wje�d�a na peron drugi��. Po �cianie przep�yn�� jasny prostok�t �wiat�a, wy�uskuj�c z ciemno�ci spodnie, wci�ni�te na siatkow� p�k� razem z pomi�tym swetrem i skarpetkami (tak, niechluj ze mnie!).

Unios�em si� na �okciu, przysun��em do niedok�adnie zaci�gni�tej zas�onki i odruchowo spojrza�em na zbli�aj�cy si� peron.

Na samym pocz�tku, tam gdzie pewnie zatrzyma si� ostatni wagon, sta�a grupka m�odych m�czyzn � dziesi�ciu, mo�e dwunastu. Wszyscy kr�tko ostrzy�eni, z ods�oni�tymi g�owami, w lekkich p�aszczach albo kr�tkich kurtkach. I wszyscy bacznie przygl�dali si� wagonom.

Ich twarze wyda�y mi si� znajome � nie chodzi�o o szczeg�y, lecz o og�lne wra�enie. Niby wygl�dali przeci�tnie, a jednak by�o w nich co� obcego.

Dalej peron by� pusty, w ko�cu niewielu ludzi czeka na nocny poci�g w ma�ym prowincjonalnym miasteczku.

Chocia� nie� trzydzie�ci metr�w dalej sta� ch�opak, kt�ry wygl�da� tak, jakby przypadkiem od��czy� si� od tamtego towarzystwa. Kolejne dwadzie�cia metr�w dalej nudzi�o si� dw�ch m�odych i dzielnych, a potem jeszcze jeden. Nad budynkiem dworca �wieci� si� napis �ORZE��.

Ci�gle patrz�c w okno, zacz��em si� ubiera�. D�insy, skarpety, buty� sweter. Na torb� tylko rzuci�em okiem, nie b�d� jej bra�, tam i tak s� tylko ciuchy. Narzuci�em kurtk�, poklepa�em si� po kieszeni, czuj�c ci�ar portfela. C�, na mnie pora.

��Odla� si� czy zapali�? � zapyta� ze swojego miejsca Sasza, kt�ry nagle przesta� chrapa�.

��Pali� � wymamrota�em. � Spij.

Wy�lizn��em si� na korytarz. Poci�g nadal hamowa�, wje�d�aj�c na peron. Teraz do pierwszego i ostatniego wagonu wejd� bardzo uwa�ni ludzie. A przy drzwiach ka�dego wagonu stanie po dw�ch lub trzech.

Nie wiem, czy mia�bym z nimi jakie� szanse, nawet b�d�c funkcyjnym. Bo teraz to ju� na pewno nie.

Bieg�em korytarzem, szarpi�c za aluminiowe klamki okien. Zamkni�te� Zamkni�te� Zamkni�te� Czwarte okno ust�pi�o, zjecha�o w d�. Zobaczy�em mokre szyny, towarowy poci�g na bocznicy, wiruj�cy mokry �nieg w chwiejnym sto�ku �wiat�a latarni.

A potem spostrzeg�em kr�tko ostrzy�onego ch�opaka, stoj�cego samotnie na s�siednich torach. Powoli, jakby sennie, rozci�gn�� usta w u�miechu i pomacha� mi r�k�. A potem, nie kryj�c si�, zdj�� z pasa kr�tkofal�wk�.

Ci, kt�rzy otoczyli poci�g, nie mieli zamiaru pope�nia� b��d�w. Kordon by� szczelny, pu�apka si� zatrzasn�a.

��Kiry�, dok�d si� wybierasz?

Sasza, ziewaj�c, wysun�� si� z przedzia�u. Spojrza� na mnie, potem na okno. Odprowadzi� kogo� wzrokiem i zmru�y� oczy. Wyczuwa� zagro�enie instynktownie, jak dzikie zwierz�. C�, pewnie w najbardziej nieprzebytej d�ungli nie jest a� tak niebezpiecznie, jak w jasnych, klimatyzowanych korytarzach �wiata w�adzy i biznesu.

��Po ciebie? � spyta�.

Skin��em g�ow� i r�wnie� spyta�em:

��Jeste� z nimi?

��A po co by mi to by�o?! � zawo�a� oburzony Sasza, a ja, zupe�nie jakbym nadal by� funkcyjnym, zrozumia�em: m�wi prawd�. W�a�nie dlatego nadal obraca si� w swoich kr�gach polityki i biznesu, spokojnie �biurokraczy� w strukturach pa�stwowych, bo nigdy z nikim si� nie k��ci�. Nie bra� udzia�u w �adnym starciu, zawsze dobroduszny i neutralny. Tacy zwykle nie wchodz� na sam szczyt, ale za to nigdy nie spadaj�.

��Musz� ucieka� � powiedzia�em. � Poluj� na mnie.

Poci�g szarpn�� si�, pokonuj�c ostatnie metry.

��Uciekaj � powiedzia� z ulg� Sasza. � Powodzenia! Ch�tnie bym ci pom�g�, ale�

��Mi�o z twojej strony � powiedzia�em. � W takim razie pomo�esz.

Wskoczy�em do przedzia�u, z�apa�em swoj� torb�, podbieg�em do otwartego okna � w�a�nie wje�d�ali�my w cie� pod mostkiem przerzuconym nad torami � i wyrzuci�em torb� za okno.

Sasza my�la� chyba, �e chc� wyskoczy� w �lad za swoimi rzeczami i nawet podszed� do mnie, �eby pom�c; ale ja poci�gn��em hamulec bezpiecze�stwa i zmusi�em niemal ju� przystaj�cy poci�g do zatrzymania si� z gwa�townym szarpni�ciem. Pewnie na g�ow� Bogu ducha winnego maszynisty sypa�y si� teraz przekle�stwa rozbudzonych pasa�er�w.

��Wyskoczy�em przez okno � oznajmi�em Saszy. � Widzia�e�?

Przez kilka sekund Sasza milcza�, oparty o �cian�, drapi�c si� po p�askim brzuchu. Nie wiedzia�, kto mnie prze�laduje, i to bardzo przeszkadza�o mu w podj�ciu decyzji. Niby by�em sw�j, ale czasem trzeba umie� odci�� si� od swoich�

Nietrudno by�o zrozumie�, jakie my�li miotaj� si� teraz w jego g�owie. Za tym, �eby mi pom�c, i za tym, �eby mnie zdradzi�, przemawia�o tyle samo argument�w.

Sasza odwr�ci� si� ode mnie, wychyli� przez otwarte okno i rykn�� w ciemno��:

��St�j, sukinsynu! St����j!

Teraz musia�em dzia�a� szybko.

Skoczy�em z powrotem do przedzia�u zerkn��em w w�sk� szczelin� mi�dzy zas�onkami � chyba nikt nie patrzy� � i stan��em na ��ku.

Wagon sypialny we wsp�czesnym ukrai�skim wydaniu niewiele si� r�ni od zwyk�ego. Brak g�rnych p�ek i pewien �face lifting�, nic wi�cej. P�ka baga�owa nad drzwiami w przedziale pozosta�a nietkni�ta.

I tam w�a�nie wszed�em, podci�gaj�c si� ze zr�czno�ci� cz�owieka, kt�remu pi�ty parzy oddech �cigaj�cego go drapie�nika.

Mia�em niewiele szans. Najgorsze co mo�e wymy�li� uciekinier, to ukrywanie si�. Jedynym ratunkiem �ciganego jest ucieczka, ukrywanie to tylko zabawa w chowanego.

Ale nawet podczas ucieczki jest czas na manewry.

��Ja ci� pod ziemi� znajd�! � wrzeszcza� Sasza na korytarzu, i musz� przyzna�, �e brzmia�o to bardzo naturalnie. � Z�odzieju jeden!

W ko�cu trzasn�y drzwi wagonu i na korytarzu rozleg� si� tupot. By�o w nim co� miarowego, jednakowego, jak u maszeruj�cych �o�nierzy, albo id�cych po ta�moci�gu uczni�w w �The Wall� Pink Floyd�w. Mundur jednoczy, nawet je�li zostaj� z niego tylko buty.

Nagle przypomnia�em sobie opowiedzian� przez kogo� histori�, jak to podczas olimpiady w Moskwie milicjant�w na skal� masow� przebierano w cywilne ciuchy i wysy�ano na patrole. W tym celu zakupiono w bratniej NRD) ogromn� liczb� garnitur�w, koszul i krawat�w � absolutnie jednakowych. Mo�e dlatego, �eby nikt nie czu� si� gorszy. A mo�e w g�owach intendent�w nie mie�ci�a si� my�l, �e cywilne ubrania mog� mie� r�ne fasony. I po ulicach Moskwy zacz�li kr��y� parami kr�tko obci�ci m�odzie�cy w jednakowych marynarkach. Poniewa� ze stolicy dodatkowo wywieziono na wakacje wszystkie dzieci � �eby nie wy�udza�y pami�tek od obcokrajowc�w � wra�enia zagranicznych go�ci musia�y by� koszmarne: Moskwa to miasto pe�ne przebranych agent�w, ponure, nienadaj�ce si� do �ycia.

��Co si� sta�o, obywatelu? � dobieg�o z korytarza.

Poczu�em ch��d w piersiach.

M�czyzna zada� pytanie po rosyjsku, bardzo czysto i bardzo prawid�owo. Pozostawa�a tylko nieuchwytna nutka, leciutki akcent �wiadcz�cy o tym, �e by� tu obcy.

Polowali na mnie nie funkcyjni i nie nasze s�u�by specjalne: poci�g przeczesywali ludzie z Arkanu.

Mog�em tylko mie� nadziej�, �e Sasza tego nie zauwa�y.

��M�j s�siad z przedzia�u, sukinkot! � zawo�a� Sasza z nieco przesadn� artykulacj�. � Jechali�my razem�

Z odg�os�w zrozumia�em, �e dos�ownie wepchn�� swojego rozm�wc� do przedzia�u, pozwalaj�c mu si� przekona�, �e przedzia� jest pusty, i od razu wyci�gn�� go, pchn�� w stron� okna.

��A to gnida! I jeszcze piwo ze mn� pi� jak cz�owiek! Uciek� przez okno, dopiero co! Pewnie mi portfel ukrad�� � Us�ysza�em szmer, Sasza zajrza� do przedzia�u, z�apa� swoj� marynark� i ze zdumieniem zawo�a�: � Jak to? Portfel na miejscu� Hej, dok�d pan idzie? Pomyli�em si�, to nie z�odziej�

��Pana wsp�pasa�er to szalenie niebezpieczny terrorysta i morderca � odpowiedzia� mu kto�. � Niech si� pan cieszy, �e pan �yje, obywatelu.

Le�a�em bez ruchu, ci�gle nie wierz�c, �e przedzia� nie zosta� przeszukany. Na p�ce baga�owej pachnia�o kurzem, �rodkiem dezynfekcyjnym i, nie wiedzie� czemu, konopiami. Zreszt�, czemu si� tu dziwi�, przecie� to poci�g po�udniowy.

Uratowa�o mnie tylko to, �e �cigaj�cy byli z Arkanu, z Ziemi-jeden. Ze �wiata, gdzie wszystko jest bardziej prawid�owe ni� u nas. Gdzie obywatele s� lojalni i m�wi� policji szczer� prawd�.

��Hej ty, morderco i terrorysto� � zawo�a� niepewnie Sasza. � Ju� poszli.

Zerkn��em na d� i zeskoczy�em na p�k�.

W wagonie panowa� spok�j. Pasa�erowie chyba wyczuli co� niedobrego, bo je�li nawet kto� si� obudzi�, to siedzia� w przedziale, nie wysuwaj�c nosa.

Sasza ci�gle patrzy� na mnie z tym samym pow�tpiewaniem, jakby chcia� zapyta�: �Czy ja dobrze robi�?�.

��To na razie � rzuci�em i pochylony pobieg�em do wyj�cia z wagonu.

Przedzia� konduktor�w by� otwarty. Na peronie rozmawia�y, ogl�daj�c co�, dwie kobiety. Zerkn��em ze schod�w na to, co trzyma�y w r�kach. To by�o moje zdj�cie. Nie czyta�em tekstu pod nim � zeskoczy�em do kobiet i powiedzia�em cicho:

��Chcecie �y�?

Starsza skin�a g�ow� i przycisn�a d�onie do twarzy, m�odsza otworzy�a usta, chyba maj�c zamiar krzycze�. Zacisn��em na jej ustach d�o� i powiedzia�em:

��Chcesz, �eby twoje dzieci nadal bawi�y si� na podw�rku?

Oczy kobiety rozszerzy�y si�, chyba skamienia�a.

��W takim razie nikogo nie widzia�y�cie i niczego nie s�ysza�y�cie. � Cofn��em r�k�.

Kobiety milcza�y.

Spojrza�em w lewo i prawo � pusto. Albo przeczesywali poci�g, albo szukali mnie na bocznicach i w�r�d wagon�w towarowych.

Co si� w nogach pobieg�em w stron� ciemnego budynku dworca.

Istnieje pewien zdumiewaj�cy gatunek ludzi � moskwianie ukorzenieni; nie myli� z rdzennymi moskwianami, kt�rzy, pr�cz lekkiego snobizmu mieszka�c�w stolicy, niczym si� nie r�ni� od innych Rosjan. W odr�nieniu od nich, moskwianie ukorzenieni s� istotami, kt�re nie wyje�d�aj� poza rogatki Moskwy i �wietnie si� z tym czuj�. Istniej� r�ne stopnie ukorzenienia, najci�szy przypadek: cz�owiek rodzi si� w szpitalu po�o�niczym imienia Grauermana, chowaj� go na cmentarzu Waga�kowskim, a przez ca�e �ycie mieszka w p� drogi mi�dzy tymi dwoma punktami. Kiedy� ojciec opowiada� mi o pewnym szczeg�lnie ci�kim przypadku. Jego wsp�pracownica po raz pierwszy opu�ci�a Moskw� w wieku pi��dziesi�ciu kilku lat � jecha�a do Petersburga na konferencj� naukow�. Przed wyjazdem bardzo si� denerwowa�a, a w poci�gu wyzna�a, �e nigdy przedtem nie wyje�d�a�a z Moskwy. Nawet w dzieci�stwie, na obozy pionierskie! Nawet latem na dzia�k�! Bez jakiego� szczeg�lnego powodu � po prostu nie wyje�d�a�a i ju�. Ca�� drog� nie spa�a, wpatruj�c si� w sm�tny krajobraz za oknem poci�gu, w Petersburgu zachwyca�a si� New� i Newskim Prospektem, soborem Izaaka i gmachem Admiralicji, tym co wspania�e i tym co powszednie. Nagle otworzy� si� przed ni� ca�y �wiat!

Ja wprawdzie dorasta�em w Moskwie, ale nigdy nie w�tpi�em w istnienie �ycia poza MKAD-em, by�em kilka razy w Petersburgu, Riazaniu, Jekaterynburgu, a nawet w Krasnojarsku. A tak�e w Turcji i Hiszpanii, obecnej alternatywie Krymu.

Jednak miasto Orze� stanowi�o dla mnie absolutn� terra incognita. No, miasto �pierwszego salutu�, razem z s�siednim Bie�gorodem. Chyba by�a tam jaka� twierdza� a mo�e bitwa?

I to by by�o na tyle. Nie wiedzia�em nawet, jak nazywaj� si� miejscowi mieszka�cy. Or�owczanie, a mo�e Or�owianie? Orze�cy? Orze�czanie? Orze�czanki, Orze�cz�ta?

Odpowied� otrzyma�em od dy�uruj�cego na placu przed dworcem taks�wkarza, kt�remu oznajmi�em, �e sp�ni�em si� na poci�g i musz� jak najszybciej dosta� si� do Charkowa.

��Mnie tam nic nie dziwi � rzek� filozoficznie taks�wkarz, wygl�daj�c przez opuszczone okno starej wo�gi. � Ty p�acisz, ja wioz�. Mo�e by� nawet do Moskwy.

Do Moskwy?

Nagle strasznie zapragn��em wr�ci�, do domu, do Moskwy. Do ha�a�liwej metropolii, gdzie �atwiej si� zgubi� ni� na pustyni. Czy w og�le b�d� mnie tam szuka�? Mo�e �cigaj� mnie w�a�nie dlatego, �e si� nie uspokoi�em, nie wr�ci�em do poprzedniego trybu �ycia, lecz rzuci�em si� na poszukiwania? Jako� tak od razu w to uwierzy�em� Wr�c� do domu i koszmar si� sko�czy. Wr�c� do pracy w �Bicie i Bajcie�, dostan� ochrzan za nieobecno��, pogodz� si� z Ank�.

Zapomn� o Nastii.

��Nie � powiedzia�em. � Musz� do Charkowa.

��Ile?

Rozumia�em, o comu chodzi, ale odpar�em niespodziewanie dla samego siebie:

��Jak pojedziemy? Od razu na Kursk czy przez Znamienk�?

Jaka znowu Znamienka? Przecie� nie wiedzia�em nawet, �e droga biegnie przez Kursk!

Kierowca spojrza� na mnie jeszcze raz, tym razem uwa�niej. Widocznie to, co widzia�, nie ��czy�o mu si� z tym, co s�ysza�; zupe�nie jakby ogl�da� na �Naszym kinie� jakie� tam �Dziewcz�ta� dla m�odzie�y i s�ysza� �cie�k� d�wi�kow� z filmu �Dziewki�, nadawanego na kanale dla doros�ych.

��A po kit przez Znamienk�? � zapyta� w ko�cu.

��Bli�ej � zasugerowa�em.

Nie, nie zasugerowa�em. Wiedzia�em!

��Bli�ej, ale d�u�ej. W Kromach utkniemy� Jeste� Or�owczaninem, czy jak?

��Mo�na i tak powiedzie�. � U�miechn��em si�. � No to za ile zawieziesz?

Kierowca westchn��, splun�� przez uchylone okno i niech�tnie powiedzia�:

��Taa� Z powrotem i tak b�d� jecha� na pusto. Za siedem?

Przyzwyczajony do moskiewskich zwyczaj�w pomy�la�em, �e mowa o setkach dolar�w i powiedzia�em:

��Szefie, no �eby tak zdziera�

��Niech b�dzie za sze��, skoro jeste� st�d. � Kierowca pokr�ci� g�ow�. � Za mniej nie wioz�!

��Jed�my. � Spojrza�em w stron� dworca, obszed�em samoch�d i usiad�em na przednim siedzeniu. W ko�cu do mnie dotar�o, �e na prowincji du�e sumy liczy si� nie w setkach dolar�w, lecz w tysi�cach rubli.

��P�acisz z g�ry � uprzedzi� kierowca, kt�ry na razie nie �pieszy� si� z uruchamianiem silnika. � Zawioz� do domu, zostawi� �onie.

��S�usznie � zgodzi�em si�. Wyj��em nale��cy do Kostii portfel i odliczy�em sze�� tysi�cy.

Kierowca z�o�y� je starannie, schowa� do kieszeni i w��czy� silnik.

��Czemu nie jedziesz poci�giem? � spyta�.

��Sp�ni�em si�.

��Aha. � Kierowca si� u�miechn��. � Sp�ni�e�. Za drzewami jeszcze wida� ogon poci�gu. Mog� ci� zawie�� do Kurska, szybciej ni� poci�giem, chcesz? Wsi�dziesz do swojego przedzia�u, p�jdziesz spa�

��Do Charkowa � powt�rzy�em stanowczo.

��Mnie tam bez r�nicy, ja tu tylko kr�c� k�kiem. � Kierowca wzruszy� ramionami. � Ale bierz pod uwag�, �e je�li masz lewe dokumenty albo na granicy znajd� u ciebie narkotyki czy bro� To tw�j problem.

��Nie mam broni, a w narkotyki nigdy si� nie bawi�em. My�lisz o takich rzeczach i bierzesz mnie na pasa�era?

Kierowca skin�� g�ow�.

��A bior�, z czego� trzeba �y�. Opu�� szyb�, bo mi tu wszystko piwem przejdzie, a jak nas drog�wka zatrzyma, to im w �yciu nie udowodni�, �e to nie ja pi�em.

Ka�dy nar�d ma takie tradycje, kt�rych ju� nie kultywuje, a kt�re sta�y si� idealnym towarem eksportowym. Mo�na nawet powiedzie�, �e im tradycja lepsza i bardziej egzotyczna, tym mniejsze ma szanse przetrwania we w�asnej ojczy�nie; co� podobnego dzieje si� r�wnie� z lud�mi.

Wi�kszo�� Szkot�w p�ci m�skiej nosi spodnie, ale rzadko kt�ry turysta wyje�d�a z opiewanego przez Burnsa kraju wrzosu i j�czmienia bez kraciastego kiltu. Wi�kszo�� Francuz�w nie mo�e patrze� bez wzdrygania si� na ostrygi i �abie udka, kt�rymi d�awi� si� spragnieni egzotyki tury�ci. Nawet Japo�czycy, zamiast podziwia� kwitn�ce wi�nie na zboczach Fud�ijamy, studiowa� chwyty karate przed obiadem z�o�onym z sushi i sake, wol� zje�� hamburgera i popi� go piwem, ogl�daj�c ameryka�ski wideoklip.

W tej bytowej globalizacji Rosja znajduje si� w �cis�ej czo��wce. Dobrze chocia�, �e wr�ci� kwas, wypieraj�c wszelkiego rodzaju cole, coraz rzadziej �artuje si� z walonek, niezast�pionych podczas rosyjskiej zimy. Nawet sarafany, kartuzy i koszule bez ko�nierzyka dzi�ki staraniom projektant�w mody wracaj� w nowej postaci.

Ale ju� samowar nieodwracalnie zmieni� si� w pami�tk� dla turyst�w. Odszed� wraz z du�ymi rodzinami, kt�re zbiera�y si� przy jednym stole podczas wsp�lnej kolacji, niespiesznej, bez w��czonego telewizora i odgrzewanych w mikrofal�wce p�produkt�w. Przez jaki� czas utrzymywa� si� jeszcze jako ozdoba �wi�tecznego sto�u, pyzaty, niklowany albo pomalowany �na choch�om�. Wyjmowano go z okazji urodzin, Nowego Roku i 1. Maja, ale mimo wszystko wyjmowano � i najsmaczniejsz� herbat� dzieci�stwa by�a ta nalana z samowara.

A potem r�ne plastikowe czajniki ostatecznie wypar�y samowary. �atwiej przynie�� z kuchni czajnik i postawi� przed go��mi pude�ko z torebkami herbaty ekspresowej, ni� d�wiga� wielki samowar i parzy� herbat� wedle wszelkich zasad � czekaj�c na �per�owe nici� we wrz�tku, nalewaj�c wrz�tek do czajniczka, ��eni�c� esencj�. Ju� nawet nie pami�ta�am, kiedy ostatni raz siedzia�em przy stole, na kt�rym sta� samowar. Nawet Wasylisa poprzednim razem gotowa�a wod� w czajniku.

Dzisiaj na stole sta� samowar. Wielki, o�mio-, mo�e dziesi�ciolitrowy, i zdaje si�, �e cz�sto u�ywany.

��Ale pi�kny � wymamrota�em.

By�o wida�, �e Wasylisa celebruje picie herbaty: plasterki cytryny na spodeczku, �mietana, cukier � bia�y z burak�w cukrowych i br�zowy z trzciny, pierniczki, ciasto, wafle, cukierki.

��Czekam na go�ci � odpar�a Wasylisa nieco speszona.

��Z Nirwany?

��Tak. � Wasylisa skin�a g�ow� w stron� okna, za kt�rym �wieci�o s�o�ce i zieleni�y si� li�cie na drzewach. � Um�wi�am si� z miejscowymi, raz w tygodniu przyprowadzaj� do mnie dzieci. Pijemy razem herbat�, a potem ja je ucz�. Szko�y im nie zast�pi�, ale zawsze.

Nirwana by�a tym �wiatem, w kt�rym si� poznali�my � moja wie�a i jej ku�nia sta�y blisko siebie. Pi�kny, zachwycaj�cy �wiat o �agodnym klimacie i ca�kowitym braku fauny � miejscowa flora wydziela�a �rodek psychomimetyczny o swoistych w�a�ciwo�ciach. Wdychanie powietrza w Nirwanie powodowa�o niesamowit� intensywno�� dozna� oraz ca�kowite zag�uszenie woli. Cz�owiek m�g� umiera� z pragnienia dwa metry od strumienia, nie b�d�c w stanie pokona� tych dw�ch metr�w i nie czuj�c m�czarni. Prawie jak ten leniwy kot z dowcipu, kt�ry dar� si� przez p� godziny, nadeptuj�c sobie� no� powiedzmy, na ogon.

Rzecz jasna, funkcyjnym zatrute powietrze Nirwany nie szkodzi�o, ale nie czuli szczeg�lnej potrzeby posiadania kolejnego �wiata-kurortu. Dlatego te� Nirwany zacz�to u�ywa� w charakterze zes�ania dla tych, kt�rzy w jaki� spos�b zagra�ali funkcyjnym. Humanitarne � i jak�e bezpieczne. Po okresie adaptacji ludzie potrafili si� sami obs�u�y�, niekt�rzy mogli nawet �owi� ryby czy hodowa� kury. O dziwo, czasem nawet rodzi�y si� tam dzieci; staruszek Freud na pewno by si� ucieszy�.

Kto� niewtajemniczony m�g�by wzi�� osiedle zes�a�c�w za sanatorium dla imbecyl�w � tak byli leniwi, nieruchawi, rozlu�nieni. Jednak ca�y koszmar tej sytuacji polega� na tym, �e z ich rozumem by�o wszystko w porz�dku, brakowa�o im tylko woli.

��Czego ich uczysz? � zapyta�em. � Czytania, pisania?

Wasylisa pokr�ci�a g�ow�.

��To nie ma sensu. Nawet je�li si� naucz�, to i tak nie czytaj�; brak motywacji.

��Jeste� pewna, �e te opary nie przenikaj� do naszego �wiata? � zapyta�em, nalewaj�c sobie herbaty. Wasylisa si� u�miechn�a.

��No c� ucz� ich my� z�by i r�ce, zdejmowa� spodnie przed za�atwieniem potrzeby, opatrywa� skaleczenia, zmywa� naczynia.

��Wiesz, wydaje mi si�, �e nie w tym rzecz � powiedzia�em. � Przecie� nie s� debilami. Tu chodzi o motywacj�, o wol�. Mo�e skonsultuj si� z jakim� psychologiem, mo�e on co� doradzi? Mo�e nale�a�oby uczy� ich nie mycia r�k, lecz osi�gania cel�w, stawiania sobie jakich� cel�w. Bez tego wszystko na pr�no.

��Zastanowi� si�. � Wasylisa spojrza�a na mnie z zaciekawieniem. � Brawo, Kiryle. Z boku zawsze lepiej wida�. Ale powiedz, co si� z tob� dzia�o? Jak dosz�o do starcia z Natali�?

Nie waha�em si� � g�upio by�oby k�ama� jedynemu cz�owiekowi, kt�ry mo�e ci pom�c. Opowiedzia�em o wszystkim.

Pili�my herbat�, Wasylisa co chwila podgrzewa�a samowar i pilnowa�a, �eby fili�anki nie by�y puste. Widocznie ceremonia picia herbaty by�a dla niej r�wnie wa�na jak dla Anglik�w z epoki wiktoria�skiej.

Opowiedzia�em jej rozmow� z Illan � opozycjonistk�, kt�ra by�a niegdy� lekarzem-funkcyjnym. O jej przyjaci�ce Nastii, o ich zabawach w ruch oporu� O Natalii Iwanowej, kt�ra nie pochwala�a takich zabaw. O Kostii, kt�ry okaza� si� kuratorem naszej Ziemi. O Ziemi-jeden, Arkanie. O tym, jak omal nie zosta�em zabity. I o tym, jak ja zacz��em zabija�.

��Jeste�my poligonem Arkanowc�w � powiedzia�em. � Oni umiej� przemienia� zwyk�ych ludzi w funkcyjnych.

��Po co? � spyta�a z zaciekawieniem Wasylisa.

��To ich metoda sterowania �wiatami. W jaki� spos�b wyliczaj�, jak osi�gn�� zamierzone efekty. No, jak w ksi��kach fantastycznych � czy mo�na by�oby unikn�� drugiej wojny �wiatowej, gdyby zamordowano Hitlera w okresie niemowl�ctwa i czy by�oby to humanitarne? Usun�li z �ycia jednego cz�owieka, przemienili go w funkcyjnego i �wiat si� zmieni�. Wystarczy zmieni� los jednego cz�owieka, �eby ca�y �wiat poszed� inn� drog�.

��Na zaj�ciach filozofii uczyli nas, �e od jednego cz�owieka nic nie zale�y. � Wasylisa si� u�miechn�a. � Tak g�osi� marksizm-leninizm. Ale ty nawet nie znasz takiego przedmiotu, Kiry�.

��Nie wierzy�bym za bardzo marksizmowi-leninizmowi � odpar�em ura�ony. � Zw�aszcza po rozpadzie ZSRR.

Wasylisa za�mia�a si� i odgryz�a z apetytem po�ow� tulskiego pierniczka.

��Ja r�wnie� nie wierz�! Jeden cz�owiek wp�ywa na losy ca�ego �wiata? Ale� prosz� bardzo! Ale ca�a reszta to ju�, wybacz, bzdury�

��Dlaczego? � obruszy�em si�.

��Je�li ci twoi Arkanowcy�

��Nie moi!

��Je�li ci Arkanowcy bez trudu przewiduj� losy �wiat�w, je�li wystarczy usun�� jednego cz�owieka i �wiat si� zmienia, to po co im planety-poligony? Laboratoria i eksperymenty s� potrzebne wtedy, gdy nie spos�b czego� wyliczy�. Wychodzi�oby na to, �e Arkanowcy wszystko przewidzieli na ca�e dziesi�ciolecia naprz�d. Jak zrobi� �wiat bez techniki i jak zrobi� �wiat z technik�. Tu b�dzie religia, tam nauka, tutaj chiromancja, a z boku kokardka. Dobrze! Ale wtedy nie potrzebowaliby �adnych eksperyment�w! Roz�o�y�em r�ce.

��Wasyliso� M�wi� tylko to, co wiem.

��Wszystko jest znacznie bardziej skomplikowane. � Pokr�ci�a z uporem g�ow�. � Znacznie bardziej, Kiryle.

��Zgadzam si�. Jest jeszcze co�. My�l�, �e Arkan wcale nie jest g��wnym �wiatem. Powiedz, czy numeruj�c kolejne �wiaty, ponumerowa�aby� r�wnie� sw�j, g��wny �wiat? Jak by� go nazwa�a? Jak nazwa�aby� �wiat, o kt�rym inni nie powinni nawet wiedzie�? Ziemia-jeden?

��W og�le bym go nie nazywa�a. Sw�j to sw�j, nie potrzebuje numerk�w. Zw�aszcza je�li ma pozosta� tajemnic�.

��No w�a�nie! A oni nazywaj� siebie Ziemia-jeden! Czyli musi by� jeszcze jeden �wiat, Ziemia-zero! To tam mieszkaj� g��wni w�adcy marionetek, a mieszka�cy Arkanu to tylko wykonawcy!

Ku mojemu rozczarowaniu, Wasylisa przyj�a to genialne odkrycie z dystansem.

��No i co z tego? Niechby nawet istnia� �wiat Minus Jeden! To niczego nie zmienia. Rzecz w tym, po co? Komu to potrzebne: kilkana�cie planet, na kt�rych �yj� r�ne spo�eczno�ci? Eksperymenty polegaj�ce na tworzeniu r�nych spo�ecze�stw? Od razu pozna� humanist�. � Wasylisa z�agodzi�a swoje s�owa u�miechem, ale ja i tak nie mia�em nic do przebicia.

��Nie jestem humanist� � wymamrota�em.

��A kim?

��A nikim. Subiektem w sklepiku z komputerami. � Wsta�em i przeszed�em si� po pokoju. � Wasyliso, wszystko jedno! Tak czy inaczej, Arkan pe�ni rol� nadzorcy nad wszystkimi �wiatami. A komu i po co to potrzebne�? To dopiero pytanie.

��A ja zastanawia�am si� nad czym� innym � odpar�a Wasylisa. � Komu zale�a�o na tym, �eby zrobi� ze mnie funkcyjnego? Jaki ze mnie celnik? Przecie� drzwi, kt�re otworzy�am, nie s� nikomu potrzebne� M�wisz, �e wyci�gaj� nas ze �wiata i �wiat si� zmienia. Nie wierz�! Je�li tak, to niech wyci�gn� Putina, wtedy si� zmieni! Albo papie�a! Albo Pielewina. Johny Deppa. Eltona Johna czy Dim� Bilana. Od nich faktycznie co� zale�y. Ale ode mnie? Od ciebie? Bez urazy.

��Ze mnie wyszed� ca�kiem niez�y celnik � mrukn��em z niespodziewan� dum�. � Otworzy�y si� bardzo dobre drzwi. Ale wydaje mi si�, �e nikt si� tego nie spodziewa�.

��Czyli nie po to usuwali nas z �ycia, �eby �wiat si� zmieni� � stwierdzi�a Wasylisa. � Tu chodzi o co� innego. I w�a�nie nad tym b�dziesz si� musia� zastanowi�.

��Ja? � Usiad�em na parapecie; za moimi plecami b�bni�y w szyby ci�kie krople deszczu.

��A kto? � odpar�a spokojnie Wasylisa, odwracaj�c si� do mnie. � Mo�e nie pami�tasz, ale ja jestem do tego budynku przywi�zana smycz�. Osiem kilometr�w siedemset czterna�cie metr�w, policzy�am sobie w wolnej chwili. Je�li przekrocz� t� odleg�o��, moja funkcja padnie i stan� si� zwyk�ym cz�owiekiem. Tylko �e o mnie nikt sobie nie przypomni, Kiryle. Zostan� bezdomn�, b�d� spa� w liniach ciep�oci�gu, naucz� si� pi� wod� kolo�sk�.

��O mnie sobie przypomnieli � przerwa�em jej. � I rodzice, i przyjaciele.

��Z tob� w og�le dziej� si� dziwne rzeczy � stwierdzi�a Wasylisa. � Jak zdo�a�e� pokona� akuszerk�? I tego kuratora?

��Nie wiem. � Odruchowo zerkn��em na swoj� d�o�, co Wasylisa skomentowa�a ironicznie:

��Nie wierz� w pier�cienie w�adzy, sama je ku�am, gdy film by� jeszcze w modzie. Tu chodzi nie o pier�cie�, tylko o ciebie.

��Od czego powinienem zacz��, Wasyliso? � zapyta�em. � Pom� mi.

��Dlaczego ja?

��Nie mam ju� przyjaci�-funkcyjnych.

��Przyjaci� � prychn�a Wasylisa.

Nie skomentowa�em.

��Wychodzi na to, �e powiniene� dosta� si� do Arkanu i tam szuka� rozwi�zania zagadki. Tylko �e tam nie ma drzwi.

��Musz� by�, po prostu trzymaj� tow tajemnicy. Przecie�kto� przerzuci� policjant�w z Arkanu do Or�a! � Zeskoczy�em na pod�og� i spojrza�em w okno, to, kt�re zapami�ta�em z poprzedniej wizyty.

��Poci�giem nie przyjechali na pewno � stwierdzi�a Wasylisa.

��My�l�, �e poci�giem jechali z Or�a doCharkowa � oznajmi�em, patrz�c na cich� jesienn� uliczk�.

Deszcz za oknem la� teraz na ca�ego i mocno zbudowani m�czy�ni w jednakowych ubraniach wyj�li czarne parasole, te� jednakowe. Stali p�kolem przy wie�y i w milczeniu patrzyli w okno.

Prosto na mnie.

Cofn��em si� od okna i powoli odszed�em w bok.

To samo baczne spojrzenie. �aden si� nie poruszy� i nie mrugn��.

��Oni mnie widz�? � zapyta�em.

��Nie � odpar�a Wasylisa, podchodz�c. � Szyba jest jednostronnie przezroczysta.

��Wszystko jedno. I tak wiedz�, �e tu jestem.

��Albo podejrzewaj�. Skoro szukali ci� w poci�gu, to wiedz�, dok�d jecha�e�. Du�o masz znajomych w Charkowie?

��Tylko ciebie.

Wasylisa jeszcze raz wyjrza�a przez okno i spos�pnia�a:

��Czekaj� na kogo�.

��Na policjanta? � zasugerowa�em.

Wasylisa nie odpowiedzia�a na to retorycznepytanie. Obrzuci�a wzrokiem pok�j i spyta�a:

��Nirwana czy Janus?

��Janus? � Nie rozumia�em.

��Ziemia-czterna�cie. Zim� mr�z, w lecie �ar. Nie ma tam ludzi.

Zrozumia�em. Nie nale�a�o liczy�, �e Wasylisa odm�wi wpuszczenia policjanta, gdy ten wcze�niej czy p�niej przyjdzie. Zreszt�, nawet bym jej o to nie prosi�; potem przysz�aby nowa akuszerka i po prostu zniszczy�aby funkcj� Wasylisy; ma�e, nikomu niepotrzebne c�o pomi�dzy Ziemi�, Nirwan� i Janusem.

��Bardzo nie chcia�bym wybiera� Janusa � powiedzia�em. � Kiepsko si� rymuje. Wasyliso, mog�aby� ukry� mnie w Nirwanie?

Wasylisa spojrza�a w okno, za kt�rym by�o lato.

��Od razu stracisz przytomno�� � oznajmi�a. � Przecie� nie jeste� ju� funkcyjnym. Mog� poprosi� miejscowych, �eby ukryli ci� w wiosce, nauczyli si� ju� dba� o nowicjuszy. Ale je�li policjant zechce sprawdzi�

��Zechce na pewno. � Skin��em g�ow�, przypominaj�c sobie, jak policjant z miasta Kimgim �ciga� Illan w Skansenie, gdy Illan uda�o si� wtedy uciec.

Ale Nirwana to zupe�nie co innego. Tam nawet nie b�d� musieli mnie �ciga� � wezm� mnie na mi�ciutko, ze �lin� ciekn�c� z ust i szcz�liwym u�miechem idioty.

��Gdzie mog� ukry� si� w Janusie?

��Zaraz.

Wasylisa podesz�a do przysadzistego bufetu, wysun�a szuflad�. Patrzy�em, jak przerzuca instrukcje od mikrofal�wki i lod�wki, ksi��eczki op�at (czy�by nawet funkcyjni musieli p�aci� za elektryczno��?), w ko�cu w jej r�kach pojawi�a si� dobrze mi znana ksi�ga w sk�rzanej oprawie � podr�cznik celnika � ze srebrnym napisem JANUS na ok�adce. Bardzo u�yteczna ksi�ga. Jedyne, co by�o w niej dziwnego, to grubo�� � wygl�da�a tak, jakby si� sk�ada�a z samych ok�adek.

I chyba tak w�a�nie by�o: z Ziemi do Janusa mo�na by�o wnosi� wszystko, co si� tylko chcia�o, z Janusa na Ziemi� r�wnie�. Lista praw celnych Ziemi-czterna�cie by�a niewiarygodnie kr�tka i prosta.

Ale Wasylis� interesowa�o w tej chwili co� innego � wyj�a z ksi��ki pomi�t� kartk� i poda�a mi.

��Prosz�. Szkoda tylko, �e kompas tam nie dzia�a�

Kartka wygl�da�a na narysowan� odr�cznie map�, prymitywn�, ale zrozumia��. W rogu kwadracik przy wij�cej si� wst��ce � domek Wasylisy nad rzek�. Kilka pag�rk�w po�rodku, pewnie wzg�rza, cho� bardziej wygl�da�o to na liczne piersi, rysowane przez wyposzczonego studenta; w przeciwleg�ym rogu mapy widnia�a wie�a, kt�r� mo�na by uzna� za pr�b� przedstawienia m�skich genitali�w w otoczeniu wielkich piersi.

��Daleko? � Wskaza�em palcem wie��.

��Dwadzie�cia dwa kilometry. � Wasylisa popatrzy�a na mnie z powag�. � Jak sam rozumiesz, nigdy tam nie dotar�am.

��Czyja to wie�a?

��Nie wiem.

��A sk�d masz t� map�?

Wasylisa zawaha�a si�, a potem powiedzia�a:

��Ja� kiedy�� tak si� z�o�y�o, �e pomog�am jednemu cz�owiekowi wyrwa� si� z Nirwany. Strasznie mu zale�a�o. Nie mog�am wpu�ci� go od razu na nasz� Ziemi�, wy�ledziliby go. Na Janusie by�a wtedy wiosna, jedyna przyzwoita pora roku. Latem s� tam mordercze upa�y, jesieni� ulewne deszcze, w zimie �nieg. Wyszed� do Janusa, a potem przys�a� mi list, z naszej Ziemi. Mia� szcz�cie, dotar� do wie�y i wr�ci� na Ziemi� ju� przez ni�.

��Mo�na polega� na tej mapie? � spyta�em.

��Tak. � Zabrzmia�o to twardo, ale nieszczeg�lnie pocieszaj�co.

Patrzy�em w okno, to wychodz�ce na �wiat nazwany na cze�� niezbyt sympatycznego boga, w dodatku nie�adnie si� rymuj�cego.

Za oknem by�a szara, m�tna zamie�.

��Tam jest teraz noc?

��Dzie� � odpar�a po chwili wahania Wasylisa.

��I naprawd� my�lisz, �e dojd�?

Wasylisa podesz�a do okna, przytuli�a twarz do szyby. Nie od razu zrozumia�em, �e za oknem, w obcym �wiecie, wisi termometr � zwyk�y spirytusowy termometr krajowej produkcji, szklana rurka z dwoma plastikowymi uchwytami na ko�cach.

��Minus dziesi�� � powiedzia�a Wasylisa. � Prawdziwe mrozy si� jeszcze nie zacz�y. Masz szans�.

��Dwadzie�cia kilometr�w?

��Dwadzie�cia dwa. Ale zdaje si�, �e nie utraci�e� wszystkich zdolno�ci funkcyjnego. Mo�e ci to pomo�e?

��Mam kurtk� podszyt� wiatrem.

��I buty na cienkiej podeszwie � przytakn�a Wasylisa bez u�miechu. � Decyduj. Je�li p�jdziesz, dam ci, co mog�.

��A je�li nie? Wasylisa roz�o�y�a r�ce i po chwili wahania powiedzia�a:

��Nie b�d� walczy� z policjantem. Zabije mnie� a ja odpowiadam za ca�e osiedle. Id�, Kiry�. Na pewno po ciebie przyjd�.

Jeszcze raz wyjrza�em przez okno na Chark�w, taki go�cinny, jeszcze nieza�nie�ony. Z plakatu reklamowego po drugiej stronie ulicy u�miecha�o si� trzech facet�w, najwyra�niej zach�caj�cych do kupowania czego�. Wiatr i deszcz podniszczy�y plakat, twarz jednego z m�czyzn rozp�yn�a si�, drugi mia� niezadowolon� min�, a trzeci mimo kataklizm�w pogodowych tchn�� optymizmem.

Wyb�r mia�em niewielki i ci plakatowi m�czy�ni nie�le go oddawali. Jak z tym przydro�nym kamieniem: p�jd� do Nirwany � zostan� debilem; zostan� na Ziemi � zgin�. Jedyn� szans� mia�em tylko na Janusie.

Ale dwadzie�cia dwa kilometry!

��Mam narty � odezwa�a si� Wasylisa. � Dobre, szerokie, my�liwskie. Och! Nie, nie mam. Z�ama�am jedn� i nie kupi�am nowych, bo i po co je�dzi�? I tak nigdy nie ma tam g��bokiego �niegu, wszystko zwiewa wiatr. Dasz sobie rad� bez nart?

Nie powiedzia�em, �e ostatni raz je�dzi�em na nartach w pi�tej klasie, bo potem stan�o na przeszkodzie globalne ocieplenie. A mo�e nowy nauczyciel wuefu nie lubi� narciarstwa?

��Daj te ciep�e ubrania � poprosi�em.

Od czasu, gdy cz�owiek nauczy� si� liczy�, komunikacja sta�a si� znacznie prostsza. Powiesz: gar�� wojownik�w bohatersko powstrzymywa�a przewa�aj�ce si�y przeciwnika, a s�uchacze tylko wzrusz� ramionami � gar�ci mog� by� r�ne. Ale gdy walniesz: trzech Spartan przeciwko dziesi�ciu tysi�com Pers�w, wszystko od razu staje si� jasne.

Jedna rzecz �kasiasty go��, inna �multimilioner�. Jedna sprawa �straszne zimno�, inna �minus czterdzie�ci�. Jedna sprawa �dystans maratonu�, inna �czterdzie�ci dwa kilometry�.

�adne barwne epitety nie mog� si� r�wna� z pot�g�, jak� zawieraj� liczby.

Dwadzie�cia dwa kilometry.

Minus dziesi�� stopni Celsjusza.

W sumie nie jest to bardzo straszna arytmetyka.

Zawsze lubi�em zim�, nawet urlop w zimie. Niech sobie obcokrajowcy �yj� w przekonaniu, �e zim� �rosyjski ch�op kry� si� w swoja izba i pi� gor�ca w�dka z samowar�. Tak naprawd� wyjazd zim� do podmoskiewskiego kurortu to ogromna przyjemno��. Nawet je�li nie jeste� fanatykiem sport�w zimowych, i tak b�dziesz mia� co robi�: od je�d�enia samochodami �niegowymi i saniami, po banalne przechadzki na �wie�ym powietrzu. A jak potem smakuje gor�ca herbata! Wtedy nawet kieliszek w�dki nie zaszkodzi. Albo p�ywa� w basenie, patrz�c przez szyby na za�nie�one drzewa. Albo posiedzie� w saunie czy �a�ni� Co? Nie ma basenu i sauny? No to przecie� nale�y wybra� odpowiednie sanatorium�

Dwadzie�cia dwa kilometry to po prostu d�ugi spacer na �wie�ym powietrzu.

Odszed�em od domu Wasylisy jakie� trzysta metr�w i obejrza�em si� po raz drugi i ostatni; w �nie�nej zawierusze �wiate�ko by�o ledwie widoczne. Przez minut� sta�em, gryz�c wargi. Odleg�o�� to nie problem, dojd�, najwa�niejsze, �eby nie zmyli� drogi. Ale tu pomog� mi wzg�rza. Z mapy wynika, �e ci�gn� si� r�wnym szerokim pasem mi�dzy dwoma portalami. Gdy pokonam ju� wzg�rza, pozostanie mi tylko p�j�� prosto do wie�y drugiego celnika. S�o�ce, chocia� ledwie widoczne przez chmury, jest jeszcze wysoko, czyli kompletna ciemno�� zapadnie niepr�dko. Dojd�.

Dopiero du�o p�niej mog�em podziwia� t� naiwno�� � moj� i Wasylisy. Przy czym Wasylisie, mieszkaj�cej w ciep�ym Charkowie, t� naiwno�� mo�na jeszcze wybaczy�, mnie ju� raczej nie.

Mo�e chodzi�o o wiatr, zdmuchuj�cy �nieg ze zbocza w stron� koryta rzeki, w ka�dym razie, dop�ki nie pokona�em szczytu pierwszego wzg�rza, rzeczywi�cie sz�o mi si� dobrze. Wiatr przybiera� na sile, ale szed�em pewnie po twardym, oblodzonym zboczu. Jednak w parowie za wzg�rzem �nieg od razu by� po kolana. Zrobi�em jeszcze jeden krok i wpad�em w zasp� po pas.

Oddychaj�c g��boko, obejrza�em si� stropiony. Przede mn� rozpo�ciera�a si� niewielka, niemal okr�g�a dolina � ze trzydzie�ci mer�w �rednicy. G�upstwo! Ale �eby j� pokona�, b�d� musia� brn�� w zaspie.

Zdj��em r�kawice, wsun��em d�onie pod kaptur i energicznie roztar�em uszy. Tak� trzeba b�dzie jako� omin�� ten par�w. Odwr�ci�em si� i niech�tnie wszed�em na szczyt wzg�rza. Pochyli�em g�ow�, chroni�c oczy przed wiatrem, i ruszy�em, omijaj�c kotlin� g�r�. Kamieniste zbocze pokrywa�a zdradziecka skorupka lodu, lekko przypr�szonego �niegiem, ale moje buty mia�y ca�kiem niez�� przyczepno��.

Min��em dolin�, unios�em g�ow� i w tej samej chwili, jak na ironi�, niebo Janusa poja�nia�o, przez chmury wyjrza�o s�o�ce i zobaczy�em rozci�gaj�cy si� przede mn� �a�cuch wzg�rz.

Wszystkie by�y mniej wi�cej tej samej wysoko�ci, jakby �ci�te gigantycznym heblem. A przestrze� mi�dzy wzg�rzami, wszystkie te doliny-kotliny-szczeliny wype�nia� zbity, zle�a�y �nieg. Posypcie du�y wafel cukrem pudrem, a otrzymacie miniatur� pustkowi Janusa.

Mog�em tylko zgadywa�, jakim cudem powsta�a taka w�a�nie rze�ba terenu. Mo�e nawet moje odzywaj�ce si� od czasu do czasu nawyki funkcyjnego podpowiedzia�yby mi, jak si� to nazywa.

Tak czy inaczej, musia�em pokona� wzg�rza. I skoro nie mo�na zej�� w doliny, to musz� i�� g�r�, wierzcho�kami wzg�rz. Pewnie, �e b�dzie �lisko, ale za to nie trzeba biega� z g�ry na d�.

Nawet si� nie zdenerwowa�em. Wzruszy�em ramionami, zn�w pochyli�em g�ow�, chroni�c twarz, i ruszy�em ostro�nie po �liskich, zmro�onych kamieniach. W moim m�zgu nagle pojawi�o si� strasznie m�dre zdanie: �Kriogeniczna rze�ba terenu. Hydrolakkolity i zag��bienia krasu polarnego�. Hm, czy�by to w�a�nie by�a podpowied� z encyklopedycznej wiedzy funkcyjnego? W takim razie jest to podpowied� niepe�na, nie do��czono do niej deszyfracji. Potrafi� nazwa� to, co widz�, ale nie potrafi� tego wyja�ni�.

Co tam, nie bior� udzia�u w teleturnieju, mam rusza� nogami, nie j�zykiem.

I rusza�em. Szed�em po kamienistych �cie�kach, to schodz�c do wype�nionych �niegiem zag��bie� (tam by�o ciszej), to wchodz�c na szczyty wzg�rz, gdzie zamie� atakowa�a z now� si��. Moskiewska zima, ciep�a, brudna, z mokrym szarym �niegiem, teraz wydawa�a mi si� niemal idyll�. Z jeszcze wi�kszym sentymentem wspomina�em zau�ki Kimgimu, wielkie sanie ci�gni�te przez konie, policyjne samochody pancerne nap�dzane spirytusem, spacerowicz�w przechadzaj�cych si� w staromodnych, nieprzewiduj�cych po�piechu strojach.

Zima to bardzo sympatyczna pora roku. Pod warunkiem �e nie wieje wiatr.

Pierwszy raz po�lizn��em si� i upad�em mniej wi�cej po p�godzinie marszu. Wcale si� nie pot�uk�em i dziarsko ruszy�em dalej. Ale gdy nogi rozjecha�y mi si� w r�ne strony i bole�nie uderzy�em ko�ci� ogonow� o kamie�, gdy zjecha�em do zag��bienia, zapadaj�c si� w �nieg prawie po pas�

Nie ba�em si�. Zakl��em i rozci�gn��em si� na �niegu � jak na trz�sawisku czy ruchomych piaskach � i wyczo�ga�em na kamienie. Przykucn��em � tu prawie nie czu�o si� wiatru � zdj��em r�kawice, zrzuci�em plecak i otworzy�em go. Zdaje si�, �e Wasylisa wk�ada�a tu termos�

Termos faktycznie by� � ma�y, metalowy � a herbata w �rodku ledwo ciep�a; Wasylisa nie mia�a czasu podgrza� samowara.

Za to dola�a whisky albo koniaku � a� si� zakrztusi�em po pierwszym �yku. Pow�cha�em � nie, to nie whisky, to rum. Ca�kiem niez�y pomys�, ale b�d� musia� uwa�a�.

Zjad�em zamarzni�te ciastko, odgryz�em kawa�ek twardej czekolady i zerkn��em na zegarek. Oho! Jestem na Janusie ju� dwie godziny!

A ile przeszed�em przez ten czas, je�li liczy� czyst� odleg�o��? Najwy�ej pi�� kilometr�w.

Rezultat mi si� nie spodoba�. Z ka�d� minut� b�d� coraz bardziej zm�czony, b�dzie mnie smaga� wiatr, o�lepia� �nieg. B�d� szed� wolniej, poczuj� senno��. Jak d�ugo jeszcze zdo�am i��? Sze�� godzin? Osiem? Dziesi��?

A je�li znowu si� po�lizn�, je�li� no dobrze, nawet nie z�ami�, a tylko nadwer�� nog�? W domu m�g�bym odpocz��, pole�e�, a potem zn�w dziarsko maszerowa� przez �ycie, tutaj po prostu umr�.

I wtedy poczu�em strach.

My, mieszka�cy wielkich miast, przywykli�my do r�nych zagro�e�, ale znanych, swojskich. Pijani �ule w bramie, skretynia�y kierowca grzej�cy z naprzeciwka, terrorysta w samolocie, powietrze zatrute przez okoliczn� fabryk�. Nasze niebezpiecze�stwa s� technologiczne, ludzkie. Trz�sienia ziemi, tsunami, powodzie � tego w zasadzie nie znamy. Nawet w tych miastach, gdzie takie kataklizmy si� zdarzaj�, w Tokio czy Los Angeles, normalny obywatel bardziej boi si�, �e straci prac�, ni� ataku �ywio��w.

Przywykli�my uwa�a� przyrod� za pokonan�, bynajmniej nie interesuj�c si� jej zdaniem na ten temat. I tylko ci mieszka�cy metropolii, kt�rzy pracuj� z dala od nich, traktuj� miejskie zagro�enia z pob�a�liwym u�miechem. Wiedz�, jak szybko i �atwo zabija czterdziestostopniowy mr�z, jak mia�d�y domy lawina, jak szybko trz�sienie ziemi likwiduje wszelkie �lady dzia�alno�ci cz�owieka.

A pozostali� lepiej, �e tego nie wiedz�.

Wsta�em i w�o�y�em r�kawice. Przez chwil� by�em w szoku, jak szybko si� wyzi�bi�y. R�ce nie zd��y�y mi zmarzn��, a r�kawice by�y lodowate w �rodku. C�, mam nauczk�, nast�pnym razem wsadz� r�kawice pod kurtk�.

Wchodz�c znowu na wzg�rze, pomy�la�em, �e wiatr si� nasili�, albo sta� jeszcze zimniejszy. Jednak termometr nie potwierdza� moich odczu�, nadal wskazywa� minus dziesi��. Widocznie by�o to z�udzenie po odpoczynku.

Ruszy�em dalej.

Wzg�rza nie mia�y ko�ca. To, do czego na mapie wymy�la�em spro�ne por�wnania, w rzeczywisto�ci by�o zmro�onymi kamiennymi pryszczami, wznosz�cymi si� na mojej drodze. Szed�em przez lodowat� zamie�, na przemian ciskaj�c� mi w twarz �nie�ne drobinki i uderzaj�c� w plecy ostrymi, zdradzieckimi ciosami. Dwa razy si� przewr�ci�em, raz zapad�em si� w �nieg razem z g�ow�. Potem d�ugo nie mog�em si� z niego wygrzeba�.

Cztery godziny p�niej, gdy ju� zacz��em traci� si�y i wpada� w rozpacz, Janus postanowi� nagle zlitowa� si� nade mn�: wiatr ucich� w jednej chwili, jakby kto� gdzie� nacisn�� guzik i wy��czy� gigantyczny wentylator. �niegowe chmury rozesz�y si� i na niebie zap�on�o niczym s�aba �ar�wka s�o�ce (my, dzieci miast, zwykle wynajdujemy dla zjawisk przyrodniczych techniczne por�wnania). Horyzont, jeszcze przed chwil� �ci�ni�ty �cianami �niegu, teraz odsun�� si� nagle.

I zobaczy�em, �e ju� prawie pokona�em wzg�rza.

Przede mn�, stosunkowo niedaleko, cztery, mo�e pi�� kilometr�w, sta�a wie�a � bardzo �adna, z bia�ego kamienia, z blankami na g�rze, przypominaj�ca wie�� ze zwyk�ych, tanich szach�w.

Obejrza�em si� w nadziei, �e w oddali ujrz� mrugaj�ce ��t� iskr� okno domu Wasylisy. Niestety, nic takiego nie by�o wida�.

��Nie taki diabe� straszny� � wymrucza�em.

C�, to tylko w mie�cie cz�owiek, kt�ry rozmawia sam ze sob�, wywo�uje pob�a�liwe u�mieszki przechodni�w czy rozdra�nienie. Na �rodku pustyni, niewa�ne, lodowej czy piaskowej, zaczynasz rozumie�, jak potrzebny ci jest �ywy g�os, i zaczynasz rozmawia� z jedynym dost�pnym ci cz�owiekiem, ze swoim najwierniejszym rozm�wc�, to znaczy ze sob�.

Pi�� minut p�niej, wykorzystuj�c chwilow� cisz�, zacz��em schodzi� z ostatniego wzg�rza. Wszystkie pu�apki pozosta�y z ty�u, teraz ju�, jak m�wi dzieci�ca piosenka, tylko niebo, tylko wiatr, tylko rado��. Chocia� nie, je�li chodzi o wiatr, to si� nie upieram, w zupe�no�ci wystarcza�o mi niebo i rado��. Ju� za chwil� zastukam do drzwi.

A je�li celnik mi nie otworzy? Je�li b�dzie pr�bowa� mnie zatrzyma�? Przecie� t� parszyw� gazet� dostaj� na pewno wszyscy funkcyjni.

Wzruszy�em ramionami i postanowi�em, �e b�d� rozwi�zywa� problemy w miar�, jak si� b�d� pojawia�y. �adnych wezwa� do zatrzymania mnie si�� w gazecie nie by�o. Poza tym, o ile zd��y�em zrozumie� moralno�� funkcyjnych, oni nigdy nie wtr�cali si� do cudzych kompetencji. Restaurator karmi�, fryzjer strzyg�, a policjant �apa� i nie puszcza�.

Teraz, po r�wnej powierzchni sz�o mi si� znacznie trudniej. Po tej stronie wzg�rz ju� le�a� �nieg, niebyt g��boki, si�gaj�cy mi do kostek lub po kolana, ale jednak sz�o si� gorzej. Nie za bardzo si� tym przejmuj�c, przez jaki� czas szed�em, pracowicie udeptuj�c �nieg.

Dop�ki nie zrozumia�em, �e zapada zmierzch.

S�dz�c z po�o�enia s�o�ca, do zachodu pozostawa�y jeszcze trzy, cztery godziny. Ale po kr�tkiej przerwie wiatr zacz�� wia� z now� si��, a chmury zasnu�y niebo szczeln� zas�on�, teraz s�o�ce wygl�da�o jak niewyra�na jasna plamka. �nieg zacz�� wali� ci�kimi p�atami i zrobi�o si� zimniej � mimo s�ynnych przes�d�w, �e gdy pada �nieg, robi si� cieplej. Najwyra�niej nie na Janusie.

Uparcie szed�em dalej. �ciemnia�o si�, zas�ona sypi�cego �niegu ju� dawno skry�a wie�� nieznanego mi celnika. Szed�em. Nogi grz�z�y mi w �niegu, r�ce marz�y w r�kawicach. Gdy przystan��em na chwil�, �eby z�apa� oddech, spostrzeg�em, �e we�niana czapka na mojej g�owie jest przesi�kni�ta potem. Po chwili wahania �ci�gn��em j� i wyrzuci�em, mocniej zaciskaj�c kaptur. Wyj��em z plecaka resztki krusz�cej si� na mrozie czekolady i zjad�em. Potem ugryz�em kawa�ek zamarzni�tej s�oniny i popi�em resztk� herbaty z termosu. Herbata by�a zimna.

Wychodzi�o na to, �e do przej�cia zosta� mi jeszcze kilometr. Nawet brn�c w zamieci i w �niegu po kolana, nie powinno mi to zaj�� d�u�ej ni� p� godziny. Mia�em jeszcze si�y, na ten kilometr powinno mi wystarczy�.

Najwa�niejsze to nie zgubi� kierunku. Nie omin�� wie�y.

W ko�cu przecie� powinny mi pom�c moje nawyki funkcyjnego, tak czy nie? No, chocia� odrobin�! Przecie� czu�em, dok�d mam i��, odleg�o�� od swojej wie�y potrafi�em okre�li� z dok�adno�ci� do jednego metra!

Szed�em, a �nie�yca wci�� si� nasila�a, �nieg pada� coraz mocniej, coraz g�ciej. Rozgarnia�em r�kami szar� zas�on�, szed�em po omacku, jakbym grz�z� w galarecie, zatrzymywa�em si� co pi�� minut, rozgl�daj�c si�, pr�buj�c co� wypatrzy� � �wiate�ko, mur, ciemn� sylwetk� na niebie.

Nic, tylko �nieg pod nogami, �nieg nad g�ow�, �nieg wok� mnie i coraz ciemniej, ciemniej, ciemniej.

Zatrzyma�em si� i przysiad�em, przyciskaj�c r�ce do piersi. Wok� mnie panowa�o szare, zimne szale�stwo. Ch�oszcz�ca mnie po twarzy k�uj�cymi bryzgami zamie� nie s�ab�a, tylko teraz jej dotyk stawa� si� bardziej czu�y, delikatniejszy�

Zamarzam�

�ci�gn��em r�kawic�, rzuci�em j� pod nogi i d�ugo tar�em oczy i rozciera�em policzki. Na powiekach pojawi�a si� skorupka lodu, sk�ra na policzkach nie mia�a czucia, w dotyku by�a twarda jak brezent.

Nienawidz� zimna�

Chcia�em w�o�y� r�kawic�, ale ju� jej nie znalaz�em, widocznie poryw wiatru przesun�� j� gdzie� dalej w bok. Mo�e sto metr�w, a mo�e jeden, tak czy inaczej, ju� jej nie by�o wida�.

Za�mia�em si� � na krzyk nie mia�em si�.

Wi�c jednak nie doszed�em. Jednak mnie zwyci�yli. Myszka do�wiadczalna, kt�ra zdo�a�a uciec z klatki, jednak si� nie uratowa�a. Myszki, kt�re uciekaj� z laboratorium, nie s� w stanie prze�y� w naturze, nawet je�li nikt na nie, nie poluje.

Skulony, os�aniaj�c twarz przed wiatrem, ju� nie pr�bowa�em stawia� oporu. To rozciera�em r�k� twarz, to pr�bowa�em ogrza� d�o� oddechem. Wszystkie si�y by�y podporz�dkowane jednemu celowi � �eby nie upa��. Je�li upadn�, zasn� natychmiast i na zawsze.

Zreszt�, czy warto si� opiera�?

Przecie� koniec i tak b�dzie w�a�nie taki.

Jak g�upio� Przecie� pokona�em ca�� odleg�o��, przeszed�em przez koszmarne wzg�rza za ich krety�skimi hydrolakkolitami i zag��bieniami krasu polarnego.

I tylko zboczy�em z kursu� Mo�e dziesi�� metr�w dalej za kamiennymi �cianami pali si� ogie� w komiku, a celnik pije grzane wino, z przyjemno�ci� zerkaj�c na szalej�c� za oknem �nie�yc�.

Wiatr tr�ci� mnie w rami�. Opar�em si� r�kami o �nieg, nie podda�em si�. Wiatr tr�ci� mnie znowu, a potem z�apa� pod r�ce i postawi� na nogi.

Wiatr?

Wycharcza�em co�, z wysi�kiem wpatruj�c si� w ciemno��, ale zamarzni�ty na rz�sach l�d i ciemno�� wok� nie pozwala�y mi nic zobaczy�. Mog�em tylko pow��czy� nogami, pomagaj�c ci�gn�cemu mnie przez zamie� cz�owiekowi.

Zreszt�, dlaczego w�a�nie cz�owiekowi? Mo�e to jaki� tutejszy potw�r? W Kimgimie s� o�miornice, a na Janusie mog� by� bia�e nied�wiedzie. Jak w zaprz�gu �wi�tego Miko�aja� a nie, on ma renifery. Ale nasz Dziadek Mr�z m�g�by mie� w�a�nie nied�wiedzie.

M�zg odmawia� mi pos�usze�stwa. Z trudem porusza�em nogami, coraz bardziej zapadaj�c si� w niebyt.

I ostatni�, najstraszniejsz� my�l� by�o: �A je�li to wszystko mi si� �ni?�.

Podobie�stwo Elbl�gu do Kimgimu nie ogranicza�o si� jedynie do nazwy. W mie�cie by�o pe�no dom�w w stylu �Europa �rodkowa, epoka renesansu i lata p�niejsze�. Takich miast jest ca�kiem sporo � pod warunkiem, �e oszcz�dzi� je walec II wojny �wiatowej, �e nie zn�ca�y si� nad nimi niemieckie dzia�a, rosyjskie katiusze i ameryka�skie B-17. Jednak mimo wysi�k�w restaurator�w nie zawsze da si� ukry� wiek budynk�w. Wystarczy zboczy� z trasy turystycznej, �eby zobaczy� osypuj�cy si� tynk, przegni�e drewno i wyszczerbiony kamie�.

Tutaj, podobnie jak w Kimgimie, wszystko by�o �wie�e, nowe, �ywe. I bruk, i kamienice w niemieckim stylu. Mi�dzy dwa takie budynki wcisn�a si� wie�a Marty � od strony Elbl�ga wygl�da�a jak w�ski, dwupi�trowy dom. Rzecz jasna, zwykli ludzie nie dostrzegali jej � gdyby by�o inaczej, kogo� mog�oby zainteresowa� ostre �wiat�o s�o�ca widoczne w oknie drugiego pi�tra. Zapewne Marta zostawi�a otwarte okno wychodz�ce na Antyk.

Siedzieli�my w ma�ej restauracyjce, w kt�rej polska celniczka by�a chyba sta�ym bywalcem. Kelner zaprowadzi� nas z u�miechem na pi�tro, gdzie by�o tylko kilka stolik�w, i posadzi� przy najbardziej przytulnym � obok okna wychodz�cego na plac. Od pozosta�ych stolik by� odgrodzony drewnian� kratk� oplecion� kwiatami.

Marta patrzy�a kpi�co, jak studiuj� menuw j�zyku polskim, i z�o�y�a zam�wienie za nas dwoje. Gdy kelnerodszed�, spyta�a:

��Niezrozumia�e?

��Za du�o podobnych s��w � wymrucza�em. � Dlatego niezrozumia�e. Co zam�wi�a�?

��Barszcz, maj� tu bardzo dobry barszcz, wieprzowin� z jab�kami, sa�atk� �ledziow� i �ubr�wk�.

��Oho! Ju� dawno chcia�em spr�bowa� prawdziwej polskiej kuchni � powiedzia�em, ale znowu nie doceni�em Marty.

Zmru�y�a oczy i spyta�a:

��Masz ochot� na oryginalne, narodowe dania? Dobrze, zaraz zam�wi� ci na pierwsze czernic�, a na drugie flaki.

��Stop! � Unios�em r�ce. � Jestem inteligentny i wyczuwam podpuch�. Barszcz jest super! Got�w jestem nawet przyzna�, �e wymy�lono go w Polsce.

��Bo to prawda � powiedzia�a twardo Marta.

Kelner przyni�s� nam karafk� z przejrzystym p�ynem, w kt�rym p�ywa�a cienka trawka.

��To nie wasza �ubr�wka � powiedzia�a Marta ze wzgard�. � Ta jest prawdziwa, z trawk�!

C�, co prawda, to prawda, wi�c si� nie spiera�em, zw�aszcza z kobiet�, kt�ra uratowa�a mi �ycie. Najwyra�niej mia�a okazj� pozna� jakiego� strasznie niemi�ego Rosjanina � no bo sk�d ta ci�g�a opozycja i ironia?

Ale �ubr�wka faktycznie by�a dobra � w milczeniu wypili�my po kieliszku; barszcz r�wnie� by� wspania�y.

��Rano w Charkowie jad�em barszcz na �niadanie � powiedzia�em, chc�c zagai� lu�n� rozmow�. � Teraz jem go w Polsce na kolacj�. Mam dzisiaj dzie� barszczu.

��Na Ukrainie nie umiej� robi� barszczu � prychn�a Marta. � �ci�gn�li od nas, ale nasz i tak jest lepszy.

Mimo �e Rosja i Ukraina od dawna nie by�y jednym pa�stwem, poczu�em lekk� uraz� i powiedzia�em nieszczerze:

��No, nie wiem, nie wiem. Ukrai�ski bardziej mi smakowa�.

��Przemawiaj� przez ciebie rosyjskie kompleksy kolonialne � oznajmi�a z przekonaniem Marta. � Ludzie nieuprzedzeni wiedz�, �e polski barszcz jest lepszy. Spr�buj �ledzia! Dobry?

��Dobry � odpar�em, jedz�c �ledzia. Zna�em ten smak z dzieci�stwa.

��Z�owiony tutaj, u nas. � Marta wskaza�a r�k� ciemno�� za oknem, jakby przep�ywa� tam kuter rybacki.

��To Elbl�g jest nad morzem?

��Ba�tyckim. Nie wiedzia�e�?

��A ty wiesz, gdzie le�y Uriupi�sk? � odpar�em.

��Wiem. To miasto w okr�gu wo�gogradzkim�

��A bez umiej�tno�ci funkcyjnego?

Chyba wyczerpa� jej si� wreszcie zapas dumy narodowej, za to obudzi�a si� ciekawo��.

��Wszystko zapomnia�e�? Straci�e� wszystkie zdolno�ci?

Skin��em g�ow�.

��A jak zdo�a�e� zabi� akuszerk�?

��A tak� � odpar�em niejasno. � Nie chc� o tym m�wi�.

��Dziwny jeste�. � Marta zapali�a i poda�a mi papierosy. � Nigdy kogo� takiego nie spotka�am.

��Znasz wielu funkcyjnych?

Zaci�gn�a si� i niech�tnie odpar�a:

��Mieszka nas tu troje. Jest Dzieszuk i Kazimierz. Dzieszuk to kucharz, ale nie tu, ma restauracj� na peryferiach, Kazimierz to krawiec. Dw�ch innych mo�e tutaj doj�� z okolic. Kwitasz to rze�nik, a Krzysztof to policjant. Ziemia-szesna�cie jest niezamieszkana, Janus, mo�na powiedzie�, r�wnie�, w ka�dym razie nie ma tam funkcyjnych. W Antyku mieszka Sau�, to funkcyjny-dmuchacz, niewolnik. On jest w porz�dku. � Chwila wahania u�wiadomi�a mi, �e Mart� i Sau�a ��czy co� wi�cej ni� zwyk�a znajomo��. � Tylko bardzo zaj�ty.

��Niewielu � podsumowa�em.

Dopiero teraz u�wiadomi�em sobie, jak bardzo funkcyjnych ogranicza ta smycz, kt�ra przywi�zuje ich do funkcji. To tylko ja mia�em cieplarniane warunki � ogromna Moskwa do dyspozycji, do tego jeszcze Kimgim i Skansen: wsp�czesna metropolia, sympatyczne miasto rodem z ksi��ek Juliusza Verne�a, ciep�e morze. Funkcyjni porozrzucani po ma�ych miasteczkach albo wsiach to tak naprawd� byli g��boko nieszcz�liwi ludzie.

I Wasylisa w swojej ku�ni.

I Marta w swojej wie�y.

��Jest jeszcze akuszer � doda�a nagle Marta. � Ten, kt�ry przemienia nas w funkcyjnych. U nas, w Europie, to m�czyzna.

��Te� mieszka w pobli�u?

Marta popatrzy�a na mnie zdumiona:

��Nie. Nie wiem. Co za r�nica, przecie� akuszerzy nie maj� smyczy. Zdaje si�, �e mieszka we Francji i w Niemczech, ale czasem si� tu zjawia. To on zrobi� ze mnie funkcyjn�.

Zn�w napili�my si� po kieliszku.

��Ile masz lat? � zapyta�em. � Przepraszam za to pytanie, ale�

��A na ile wygl�dam?

��Na dwadzie�cia.

��I tyle w�a�nie mam.

��I od dziewi�ciu lat jeste� funkcyjn�?

��Tak.

Nie wiedzia�em co powiedzie�. By�em przekonany, �e funkcyjnymi zostaj� tylko doro�li. Co czu�a ta dziewczynka, kt�r� nagle przestali poznawa� rodzice, s�siedzi, nauczyciele? Jak dorasta�a w swoim rodzinnym mie�cie, gdzie zna�a ka�dy zau�ek, ka�d� �awk�? Co czu�a, spotykaj�c swoich rodzic�w?

��W�a�nie dlatego ci� nie wydam � oznajmi�a Marta. � Nawet je�li jeste� morderc�. Ciebie te� nie spytali, czy chcesz zosta� funkcyjnym, prawda?

��Nie spytali � przyzna�em. � Dzi�kuj�. Nie b�d� ci d�ugo siedzia� na g�owie. Je�li mo�na, przenocuj� i rano si� wynios�.

��Mo�na � powiedzia�a Marta, patrz�c mi w oczy.

Ale chwil� p�niej jej spojrzenie si� zmieni�o. Poci�gn�a mnie za rami�, odwr�ci�a do okna.

��Patrz� Tamten cz�owiek, na placu!

Mi�dzy nasz� restauracj� i domkiem Marty sta� na placu zamy�lony m�czyzna, kt�ry wygl�da� jakby si� zastanawia�, dok�d ma p�j��: do c�a czy do restauracji.

��To Krzysztof Przebi�y�ski.

��Policjant? � u�ci�li�em, u�wiadamiaj�c sobie z przestrachem, �e niepotrzebnie szepcz�. Na szcz�cie Marta tego nie zauwa�y�a albo taktownie usi�owa�a nie zauwa�y�.

��Tak. Wyczuwa, gdzie jestem�

Policjant o szeleszcz�cym imieniu poszed� w stron� domu Marty.

��Daje mi czas. � Marta popatrzy�a na mnie, przygryz�a warg� i westchn�a. � Niestety, nie uda ci si� odpocz��.

��Pu�ci mnie? � zapyta�em.

��Nie, jego funkcja to �apanie przest�pc�w. � Marta wsta�a i wzi�a mnie za r�k�. � Chod��

Od razu podbieg� do nas zaniepokojony kelner. Nie zrozumia�em, co m�wi�, ale z tonu wywnioskowa�em, �e przestraszy� si�, �e jeste�my niezadowoleni z obs�ugi. Marta powiedzia�a co� szybko i wtedy kelner otworzy� przed nami drzwi do pomieszczenia s�u�bowego. Zbiegli�my po w�skich kr�tych schodach na parter, przemkn�li�my przez korytarz obok kuchni, sk�d dobiega� �oskot naczy� i apetyczne zapachy. Kelner odprowadzi� nas wzrokiem. Kolejne drzwi � wychodz�ce na podw�rko na ty�ach � by�y otwarte. Tam przy pojemnikach na �mieci sta� bezdomny pies i wybiera� �ap� le��ce na gazecie resztki. Tutaj pachnia�o czym� kwa�nym i nawet m��cy deszcz nie zdo�a� zag�uszy� tego zapachu. Nieopodal p�yn�a rzeczka, niezbyt szeroka, z kamiennym nabrze�em i szerokim, jakby zbudowanym na wyrost mostem.

��T�dy! � Marta zdecydowanym ruchem wskaza�a most. � Krzysztof jest niemal na granicy swojej smyczy. Je�li odejdziesz kilometr dalej, nie dogoni ci�.

��A co potem? � zapyta�em. � Nie mam ani pieni�dzy, ani dokument�w!

Marta wsun�a r�k� do kieszeni, wyj�a gar�� monet i cienki plik banknot�w �ci�ni�tych srebrzystym zaciskiem. Dorzuci�a pomi�t� paczk� papieros�w z zapalniczk� i burkn�a:

��Daj Rosjaninowi palec, a z�apie ca�� r�k�. Bierz.

��Zostaw sobie, musisz zap�aci�.

��Mnie tu znaj�. No, nie st�j jak s�up! Uciekaj!

��Porad� mi co�! � zawo�a�em. Nagle obudzi�a si� we mnie ni to bezczelno��, ni to up�r. � Dok�d mam i��?

Marta pokr�ci�a g�ow�.

��Id� przez most! Jak dojdziesz do stacji, wsi�d� do poci�gu i jed� do Gda�ska! Tam s� trzy portale, stamt�d b�dziesz m�g� dotrze� do swojej Moskwy i gdzie b�dziesz chcia�! Uciekaj!

��Co za dzie�, ju� druga kobieta mnie wygania! � zawo�a�em niemal powa�nie. � Dzi�ki� Kiedy� tu wr�c�, na pewno. I wtedy to ja zaprosz� ci� do restauracji.

Wzruszy�a ramionami. Cholera, naprawd� nie podoba� mi si� rytm tego dnia! I naprawd� wola�bym, �eby po�egnanie z Mart� wygl�da�o inaczej!

Ale dalsza zw�oka by�aby g�upot�.

Odwr�ci�em si� i pobieg�em w stron� mostu. Pies, kt�ry wygrzeba� z resztek jaki� smaczny k�sek i w�a�nie go po�era�, szczekn�� na mnie z pe�n� paszcz�.

Tak, to zdecydowanie nie by� m�j dzie�. Zwykle psy na mnie nie szczekaj�, nawet bezdomne. Wyczuwaj�, �e je lubi�.

Most rzeczywi�cie by� zbyt szeroki i zbyt pompatyczny jak na t� ma�� rzeczk� i ma�e miasteczko. Podobnie jak wielki ko�ci� katolicki, kt�ry nagle wy�oni� si� po prawej stronie.

Mo�e w�a�nie na tym polega ten europejski sekret, kt�rego Rosja nigdy nie zrozumie? �eby robi� wszystko odrobin� lepsze ni� potrzeba. Odrobin� wi�ksze. Mocniejsze. �adniejsze.

Przebieg�em przez most i obejrza�em si�. Marty ju� nie by�o, pewnie wr�ci�a do restauracji. Spr�buje powstrzyma� policjanta? Nie, najwy�ej zagada go przez chwil� Mo�e tak naprawd� policjant wcale nie chce mnie �apa�, mo�e tylko gna go za mn� jego funkcja? I mo�e m�g�by op�ni� pogo�? Tylko� czy to zrobi? Kim ja dla niego jestem? Po pierwsze, Rosjaninem, co w Polsce nie jest zbyt mile widziane, po drugie, zbieg�ym funkcyjnym, co te� nie dodaje mi popularno�ci. Jednak, o dziwo, fakt zabicia akuszerki dzia�a na moj� korzy��. Okazuje si�, �e nikt nigdzie nie lubi akuszer�w.

Miasteczko naprawd� by�o bardzo ma�e � od razu za mostem zacz�y si� pola, albo w og�le nieuprawiane, albo po prostu po jesiennemu puste. Bardzo znajomo wygl�da�a sterta jakiego� �elastwa, nieco dalej wala�y si� stare ko�paki i g�ra gnij�cych desek. Ale droga ci�gn�ca si� przez pola by�a wyasfaltowana i bieg�o mi si� lekko. Zamiast przemoczonego ubrania Marta da�a mi to, co sama nosi�a: d�insy, adidasy, koszul� w krat� � wiejski uniform dwudziestego pierwszego wieku. Wszystko z metkami znanych firm, ale chyba szyte w Polsce. W�o�enie takiego ubrania czyni�o cz�owieka niemal niewidzialnym.

Drobnym truchtem bieg�em po o�wietlonej ksi�ycem drodze, coraz bardziej oddala�em si� od miasta. Daleko w przodzie niczym choinkowy �a�cuch migota�y latarnie � mo�e bieg�y wzd�u� szosy, a mo�e wzd�u� tor�w? Zimne powietrze by�o czyste i s�odkie, z lekk� goryczk� li�ci i dymu. Takie powietrze bywa tylko jesienn� noc� z dala od miast.

W tej nocnej ucieczce by�o co� nieprzyjemnego, jakie� d�jà vu. Przypomnia�em sobie Illan uciekaj�c� przez Zajem i siebie samego, zaledwie dob� temu (a� trudno uwierzy�!) ukrywaj�cego si� przed specnazowcami z Arkanu.

Zacz��em i�� wolniej, zapali�em. Chyba Marcie uda�o si� przekona� miejscowego policjanta, �eby nie okazywa� nadmiernej gorliwo�ci. Kilka minut szed�em w stron� latarni, pal�c i rozmy�laj�c, dok�d pojecha�: do Gda�ska czy od razu do Warszawy, gdzie celnik�w pewnie b�dzie znacznie wi�cej? Przez zwyk�� ludzk� granic� bez paszportu i wiz na pewno nie przejd�, chyba �e, bior�c przyk�ad ze szpieg�w ze starych film�w, przywi��� sobie do r�k i n�g krowie kopyta i przebiegn� przez granic� na czworakach.

Tak, nie na darmo m�wi si�, �e palenie tytoniu jest niebezpieczne dla �ycia. Obejrza�em si� najzupe�niej przypadkiem.

Policjant z bardzo polskim imieniem i nazwiskiem wygl�da� bardzo adekwatnie � niczym �polski pan� ze starych karykatur: krzepki, z brzuszkiem, sumiastymi w�sami i kr�tkimi nogami.

Ale przy tym biegn�cy za mn� w znajomym mechanicznym stylu policjant�w-funkcyjnych.

Run��em przed siebie. Niedopa�ek polecia� na drog�, wiatr ju� nie wydawa� mi si� ch�odny, teraz by� gor�cy. Ale ze mnie idiota� rozlu�ni�em si�

��Hej!

G�os dobiega� z daleka. Obejrza�em si� i� przystan��em.

Pan Krzysztof Przebi�y�ki sta� na �rodku drogi, jakby z rozp�du wpad� na niewidzialn� �cian�.

Aha!

U�miechn��em si�, zawr�ci�em niedba�ym krokiem i zatrzyma�em dwadzie�cia metr�w od policjanta. Pan Krzysztof ponuro chodzi� w prawo ilewo, niczym g�odny tygrys w klatce.

Klatka faktycznie by�a, tylko niewidzialna. A raczej nie klatka, a smycz, przekle�stwo ka�dego funkcyjnego.

��Daleko od funkcji? � zapyta�em uprzejmie.

��Jedena�cie kilometr�w i sze��set dwadzie�cia metr�w � odpar� ponuro Krzysztof.

��Zdarza si� � przyzna�em. � Chcia�e� o co� zapyta�?

��Podejd� bli�ej � poprosi� policjant.

Za�mia�em si�, wyj��em z paczki nowego papierosa i zapali�em.

��S�uchaj, kole�, jak ci tam na imi�

��Kiry�.

��Przecie� i tak ci� dorw�! � Krzysztof poklepa� si� po kieszeniach. � Hej� Masz mo�e papierosa?

Wyj��em z paczki po�ow� papieros�w i prze�o�y�em do kieszeni, a do paczki w�o�y�em podniesiony z ziemi kamyczek i rzuci�em policjantowi.

��Co za obra�liwy brak zaufania! � zawo�a� Krzysztof. � Powiniene��

��Si� wstydzi�? � zapyta�em.

Krzysztof westchn��, przykucn��, zapali� i powiedzia� z gorycz�:

��Przecie� i tak ci� z�api�� �eby zrobi� co� takiego� teraz to ju� nie ma wyj�cia, podnios�e� r�k� na wsp�braci!

��Co ty pleciesz! � �achn��em si� i te� przykucn��em. � Wszyscy jeste�cie tylko pionkami! Steruj� wami z innego �wiata!

��Z jakiego?

��Z Ziemi-jeden, Arkanu! Robi� na innych planetach eksperymenty socjologiczne!

��Pos�uchaj, nic nie wiedzia�em. � Krzysztof �ci�gn�� brwi. � A mo�e poszliby�my do restauracji? Posiedzimy, opowiesz mi o wszystkim. Je�li faktycznie jacy� dranie kr�c� nami jak chc� w swoich interesach� No, czy nie jeste�my S�owianami?!

Albo z natury jestem �atwowierny, albo policjanci maj� taki dar przekonywania, w ka�dym razie przez kilka sekund na powa�nie rozwa�a�em ten pomys�. I dopiero po chwili si� za�mia�em.

��Z tym s�owia�skim braterstwem to ju� przesadzi�e�.

��Racja � przyzna� zirytowany Krzysztof. � Ale tak sobie pomy�la�em, a nu� przejdzie?

Przez jaki� czas palili�my w milczeniu, siedz�c naprzeciwko siebie, a potem powiedzia�em:

��P�jd� ju�. Przeka� zwierzchnictwu, �e nie mam zamiaru wchodzi� w konflikt, ale poddawa� si� te� nie zamierzam.

��Przeka�� � zgodzi� si� Krzysztof jako� tak niespodziewanie lekko.

��Smycz przeszkadza, co?

��Przeszkadza. � Krzysztof wsta�. � Dlatego zawsze udaj�, �e smycz ju� si� napi�a, gdy mam jeszcze w zapasie ze sto metr�w.

Zerwa�em si�. Spi��em. Zd���? Zd���. Chyba.

��No to z�ap mnie. Je�li zdo�asz.

��Poza tym dobrze jest � m�wi� dalej Krzysztof, �miej�c si� cicho � gdy strefy policjant�w si� przenikaj�, cho� odrobin�. Wtedy mo�na si� um�wi�, na przyk�ad we tr�jk�, i z�apa� r�nych zarozumia�ych kretyn�w.

Otoczyli mnie z trzech stron. Drog� do Elbl�ga odci�� mi Krzysztof, na drodze, kt�r� szed�em, sta�a kobieta w �rednim wieku, z surow� twarz� kontrolerki bilet�w, od strony p�l lekko, z gracj�, bieg� m�ody szczup�y ch�opak.

Ale wiedzia�em, �e mimo m�odego wieku i chudo�ci ch�opak bez problemu rozwa�kuje mnie na placek.

I nawet gdyby Marta postanowi�a mi pom�c, jak robi� to wszystkie �adne dziewczyny we wszystkich gangsterskich filmach, gdy ju� bohater zostaje ostatecznie przyparty do muru, to po prostu oboje zostaliby�my skarceni i postawieni do k�ta.

Tr�jka policjant�w to nie �arty.

Skoczy�em w stron� p�l, licz�c, �e zdo�am przebiec mi�dzy kobiet� i ch�opakiem, a Krzysztofowi jednak przeszkodzi smycz. Nie przewidzia�em tylko jednego: wprawdzie policjanci nie nosz� broni palnej, gardz�c ni� niemal z zasady, ale to wcale nie oznacza, �e s� niebezpieczni jedynie z bliska.

Krzysztof zrobi� zamach r�k� � i kamyczek, ten sam, kt�ry jak kto g�upi w�o�y�em do paczki z papierosami, uderzy� mnie pod kolanem. Noga si� pode mn� ugi�a, stopa i gole� by�y jak sparali�owane, poczu�em drobne uk�ucia, jakbym trzyma� nog� w t�uczonym lodzie.

��Przecie� m�wi�em, �e nie uciekniesz � powiedzia� z wyrzutem Krzysztof. � Po co by�o mnie zmusza� do robienia ci krzywdy? My�lisz, �e jeste�my jakimi� �ajdakami? My�lisz, �e sprawia nam to przyjemno��?

Podeszli do mnie bez po�piechu. Le�a�em skulony, nie z b�lu � noga nie bola�a, po prostu jej nie czu�em � lecz z bezsilno�ci i urazy. Trzy zaciekawione twarze zawis�y nade mn� jak ciemne plamy. �e te� zachcia�o mi si� pali�! Je�li z tego wyjd�, rzuc� palenie. Rzuc�, s�owo daj�!

Ch�opak lekko kopn�� mnie w bok i dosta� od Krzysztofa po karku.

��Co robisz? Takie zachowanie jest niegodne kulturalnego cz�owieka!

��Sprawdzam tylko, czy nie udaje � odpar� obra�ony ch�opak.

��U mnie nikt nie udaje � odpar� z dum� Krzysztof. � Je�li nie wiesz, to ci powiem, �e z dwudziestu metr�w przebijam stalow� kulk� drzwi samochodu! Na wylot! � Poda� mi r�k� i powiedzia�: � Wstawaj.

Czy zdarzy�o wam si� kiedy� le�e� pod nogami trzech wrogo nastawionych obywateli? Nawet je�li si� nie rwali, �eby od razu �ama� wam �ebra? By� mo�e wam si� zdarzy�o, w ko�cu dziej� si� takie rzeczy. W takim razie wiecie, �e to raczej ma�o przyjemne. A je�li nie wiecie, uwierzcie na s�owo. I raczej nie sprawdzajcie.

��Wstawaj � powt�rzy� Krzysztof. � My do ciebie po dobroci, sam widzisz�

Zapewne w ko�cu bym wsta� � no bo co mog�em zrobi�? W ostateczno�ci dosta�bym kilka kopniak�w od ch�opaka i wsta�bym.

Ale wtedy na tle ciemnego nieba �mign�a d�uga jasna deska i wyr�n�a Krzysztofa w kark. Po raz pierwszy w �yciu mia�em okazj� si� przekona�, �e wyra�enie �oczy wysz�y mu z orbit� nie jest tylko przeno�ni� � Krzysztof wyba�uszy� oczy i run�� na ziemi�. Deska zrobi�a drugi obr�t, waln�a w twarz m�odego policjanta, z�ama�a si� z trzaskiem, a potem uderzy�a kobiet� w skro�.

Z trudem usiad�em, w otoczeniu trzech nieruchomych cia�. Bior�c pod uwag� �ywotno�� funkcyjnych w og�le, a policjant�w w szczeg�lno�ci, ciosy zadano po mistrzowsku.

���obuz � powiedzia�em ponuro, patrz�c na cz�owieka trzymaj�cego w r�kach kawa� dechy. � Ale z ciebie �obuz�

��To ja ci� tu ratuj�, a ty tak? � oburzy� si� Kotia, poprawiaj�c okulary. � No nie, popatrzcie tylko na niego!

Ale nie by�o komu patrze� � policjanci le�eli nieprzytomni.

��I czemu tak prymitywnie? � spyta�em ponuro. � Desk� po g�owie� Z twoimi mo�liwo�ciami� kuratorze�

��A co tu maj� do rzeczy mo�liwo�ci? � Kotia rzuci� desk�. � Nie ma nic pewniejszego od mocnej pa�y! Jak nie wierzysz, to zaczekaj a� si� ockn� i zapytaj!

��To ja ju� lepiej� � Spr�bowa�em wsta� i musia�em oprze� si� o r�k� Kotii. � Cholera� Noga nie chce si� zgina�

��Przepraszasz za przekle�stwa? � spyta� Kotia.

��Nigdy! Chcia�e� mnie udusi�!

��Tak te� my�la�em. � Kotia przesun�� r�k� i w powietrzu zap�on�� wymy�lny wz�r. � Idziemy!

��Dok�d? � Pr�bowa�em si� stawia�, cho� kobieta-policjant w�a�nie j�kn�a i si� poruszy�a.

��Do mnie do domu.

Nie mia�em wyj�cia, opar�em si� mocno o rami� Kotii i wszed�em w p�on�ce zielonym ogniem litery, wygl�daj�ce jak futurystyczny napis reklamowy.

�eby lepiej pozna� cz�owieka, nale�y zobaczy�, jak on mieszka. Mia�em kiedy� znajomego, kt�rego wszyscy uwa�ali za wyj�tkowego niechluja � potrafi� przez ca�y tydzie� �azi� z imprezy na imprez�, bawi� si� w nieznanym towarzystwie, spa� na pod�odze pod brudnym kocem, je�� szprotki w pomidorach i zesz�oroczne suchary� A przy tym zachowywa� pewn� schludno�� i nigdy nie pi� du�o � dlatego jego zachowanie wszyscy zwalali na zdumiewaj�c� niewybredno��.

Jakie by�o moje zdumienie, gdy kiedy� odwiedzi�em go w domu! Ma�e dwupokojowe mieszkanie, kt�re dosta� po �mierci leciwej babci, zosta�o odremontowane z wyczuciem i smakiem. Wprawdzie nie by� to remont o najwy�szym standardzie (wartym nieraz wi�cej ni� sam lokal), ale i nie wizyta pijanych mo�dawskich robotnik�w. Drogie drewniane okna, na pod�odze zwyk�y, ale jednak parkiet (a nie jakie� tam panele), w dodatku nie polakierowany, tylko zaci�gni�ty past�! A wszystko zrobione z gustem, staranno�ci�, pasj� � mo�na by pomy�le�, �e mieszka tu utalentowany projektant, a nie dziennikarz pisz�cy o cz�ciach komputerowych do pism bran�owych. W kuchni zaskakiwa�a ogromna kuchenka z jakimi� wyszukanymi trybami pracy � najwyra�niej cz�sto u�ywana. Ostatecznie dobi� mnie ogromny portret w pi�knej ramie, namalowany temper�, kt�rego autorem by� sam �niechluj�.

Wtedy obieca�em sobie, �e zanim kogo� zaszufladkuj�, najpierw odwiedz� go w domu.

W mieszkaniu Kotii by�em nie raz i wydawa�o mi si�, �e znam go jak z�y szel�g. Zreszt�, czy mog� tak m�wi� po tym, jak m�j niedawny przyjaciel okaza� si� nie tylko funkcyjnym, ale i kuratorem, nadzoruj�cym wszystkich funkcyjnych na Ziemi?

Teraz spodziewa�em si�, �e przeniesiemy si� nie do moskiewskiego mieszkania Kotii, lecz w zupe�nie inne miejsce, i przeczucie mnie nie zawiod�o.

Sama podr� by�a najzupe�niej zwyczajna � jakbym wszed� przez otwarte drzwi albo przez portal na cle do innego �wiata. �adnych m�k piekielnych czy, przeciwnie, niebia�skich rozkoszy, kt�re, wed�ug fantast�w towarzyszy�y hiperprzej�ciom czy innym wymy�lnym sposobom przemieszczania si�.

Po prostu znikn�li�my z drogi w polskim miasteczku Elbl�gu i znale�li�my si� w innym miejscu.

W zasadzie nie lubi� kl��, ale tym razem zakl��em soczy�cie � z zaskoczenia i b�lu uszu. Musia�em kilka razy szeroko ziewn��, �eby je odetka�; zauwa�y�em, �e do�wiadczony Kotia podr�owa� z otwartymi ustami.

Stali�my po�rodku okr�g�ej marmurowej altanki. Nad nami by�a kopu�a jakby z bia�ego marmuru, ale tak cienkiego, �e �wiat�o przebija�o przez ni� jak przez matowe szk�o. Kopu�a opiera�a si� na ciemnozielonych kolumnach, pokrytych biegn�cymi spiralnie wzorami, pod�oga r�wnie� by�a marmurowa, zielono-bia�a.

Jednak najbardziej wstrz�sn�� mn� krajobraz.

Wysokie g�ry ze �nie�nymi czapkami na szczytach. Zachodz�ce s�o�ce pod�wietlaj�ce lekk� prz�dz� ob�ok�w � r�em, lila, fioletem. Powietrze zimne i rozrzedzone.

��Jeste�my na Marsie? � spyta�em.

��Ty wiesz lepiej, ja tam nigdy nie by�em � wymrucza� Kotia. � Kurcz�, ale zi�b. Jeste�my w Tybecie.

��Shambala? � spr�bowa�em za�artowa�.

��Tak. � Kotia skin�� g�ow�. � Chod�my. Zimno tu.

Faktycznie, ch��d przenika� do szpiku ko�ci. Nadal opieraj�c si� na ramieniu Kotii, wyszed�em z altany. W d� stromego zbocza bieg�y kamienne schody, prowadz�ce do ma�ej doliny mi�dzy g�rami, gdzie ogrodzone wysokim murem wznosi�y si� jakie� budowle. Rudy, nadgryziony z�bem czasu kamie� mur�w, male�kie okna � czy�by klasztor buddyjski?

��To klasztor? � zapyta�em.

��Nie do ko�ca. Oficjalna rezydencja kuratora w naszym �wiecie.

Popatrzy�em na Koti� i pokr�ci�em g�ow�.

��Jednak jeste� �obuzem�

��Dlaczego?

��Jakby� nie wiedzia�, �e marzy�em o podr�y do Tybetu!

Kotia postuka� si� w g�ow�.

��Naprawd� zwariowa�e�. Chod�my na d�, bo jeszcze troch� i twoja wizyta w Tybecie b�dzie pierwsz� i ostatni�.

Opieraj�c si� na nim, poku�tyka�em w d�. Kotia sapa� i st�ka�, jakby nie mia� si� funkcyjnego. Ale z niego aktor.

I wtedy nagle zrozumia�em, �e ju� nie czuj� do niego ani urazy, ani z�o�ci. Jakby nigdy nie pr�bowa� mnie zabi�. Jakby nie by� odpowiedzialny za to wszystko, co dzia�o si� ze mn� i wok� mnie.

No bo czy tak naprawd� by� za to odpowiedzialny?

Sk�d mog� wiedzie�, kim � lub czym � jest kurator? Co mo�e, a czego nie? Jakie smycze go ograniczaj�?

��Musimy powa�nie pogada�, Kotia � oznajmi�em.

��Musimy � przyzna� Kotia. � Czy ja m�wi�, �e nie?

��Powinienem ci tak przywali�, �e dolecia�by� z Tybetu a� do Pekinu � powiedzia�em rozmarzonym g�osem i poczu�em, �e Kotia drgn��. � Co, boisz si�?

��Troch� � przyzna� Kotia. � Czemu� si� na Polak�w tak nie rzuci�, jak na mnie wtedy w samochodzie?

��A tak jako�� �eby nie napina� stosunk�w mi�dzynarodowych. �eby nie dosz�o do jakiego� konfliktu. �eby si� nie obrazili. Kotia prychn��.

��O, przepraszam. Gdybym wiedzia�, zostawi�bym ci� na tej drodze. No, trzymaj�e si�!

Po�lizn��em si� na oblodzonym schodku i omal nie spad�em, Kotia utrzyma� mnie z trudem. A potem stan�� i zapyta� ze smutkiem:

��No i gdzie oni s�? Znowu kr�c� swoje k�ka? Przecie� zapowiedzia�em, �e jeden ma zawsze pilnowa� altanki!

��Jacy oni? Jakie k�ka? � zapyta�em.

Jakby w odpowiedzi na moje pytanie drzwi najwi�kszego budynku stan�y otworem i, niczym dojrza�e pomara�cze, wysypali si� z nich przysadzi�ci ludzie w lu�nych szatach.

��A m�wi�e�, �e to nie klasztor! � powiedzia�em z wyrzutem.

��Powiedzia�em, �e nie do ko�ca � poprawi� mnie Kotia. � Przecie� musz� co� robi�. Widzisz, ja jestem dla nich jakby�

��Budd�? � spyta�em zaciekawiony.

��Nie. Ale cz�owiekiem �wi�tobliwym, kt�ry maksymalnie zbli�y� si� do niego � odpar� z dum� Kotia.

��Ach, �wi�tobliwym� �Dziewczynka i jej pies� � powiedzia�em p�g�osem.

��Co?

��Nie, nic. �wi�tobliwy to �wi�tobliwy. ��smoklasistka i nauczyciel wuefu�.

Tym razem Kotia us�ysza� i ku mojemu zdumieniu stropi� si�.

Tymczasem podeszli do nas mnisi, po�yskuj�c ogolonymi g�owami; pomara�czowe szaty jakby si� �arzy�y w wieczornym mroku.

��Tak, tak. � Kotia pomacha� im r�k�, zawo�a� co�, oni odpowiedzieli i kilku mnich�w zawr�ci�o do klasztoru. � Pos�a�em kilku najbystrzejszych, �eby przygotowali nam k�piel � wyja�ni� mi. � Ty jak chcesz, ale ja przemarz�em.

S� takie ubrania, kt�re jakby specjalnie wymy�lono po to, �eby mog�y si� sta� og�lno�wiatowym wzorcem. Na przyk�ad � d�insy. Rzecz jasna, jest r�nica mi�dzy �wranglerami� szytymi w Wietnamie przez nieoficjaln� czwart� zmian� i ozdobionymi strasami od Swarovskiego �Dolce &Gabbana�, szytymi w tym�e Wietnamie albo s�siedniej Tajlandii. Ale je�li odrzuci� skrajno�ci, to d�insy nosz� kobiety i m�czy�ni, milionerzy i n�dzarze, dziewczyny o figurze modelek i piwosze z �oponkami�. Ojciec powiedzia� mi kiedy� pos�pnie, �e Zwi�zek Radziecki rozpad� si� w�a�nie z powodu d�ins�w, a raczej z powodu ich braku. Nie wiem, mo�e ma racj�, ja w og�le nie wyobra�am sobie �ycia bez d�ins�w. My�l� nawet, �e d�insy s� t� rzecz�, kt�r� Ameryka na S�dzie Ostatecznym b�dzie si� usprawiedliwia� za hamburgery i coca-col�.

S� r�wnie� stroje narodowe: s�ynna ukrai�ska fofudja i szkocki kilt. Szkoci uparcie nosz� sp�dniczki podczas uroczysto�ci, a m�odzi Ukrai�cy odradzaj� w kraju zainteresowanie fofudj�, ale to wszystko to jedynie ho�d sk�adany tradycji.

Zdarzaj� si� te� ubrania, kt�re niby nie s� egzotyczne, ale na obcym gruncie si� nie przyjmuj�. Na przyk�ad, m�ski szlafrok. Nieodmienny atrybut leniwej wschodniej wygody i najlepszy przyjaciel wracaj�cego do domu angielskiego d�entelmena. W Rosji, wiecznie miotaj�cej si� mi�dzy Europ� i Azj�, szlafrok si� nie przyj��. Jeste�my zbyt zabiegani, �eby chodzi� w szlafroku latem � zreszt�, rosyjskie lato jest zbyt kr�tkie i deszczowe, a zim� w naszych domach tak grzej�, �e �aden szlafrok nie jest potrzebny, albo jest tak zimno, �e szlafrok nie pomo�e. Dlatego zast�pi�y go stare dresy, a je�li w domu s� �sami swoi�, to porozci�gane bokserki.

Ja te� nie umia�em nosi� szlafroka i czu�em si� w nim nieswojo, jak cz�owiek, kt�ry pierwszy razy w �yciu w�o�y� garnitur, zawi�za� krawat i poszed� na oficjalne przyj�cie. Nie wiadomo jak siedzie�, jak sta�, co zrobi� z wisz�c� na szyi p�tl�. Podobnie teraz, w mi�kkim szlafroku czu�em si� jak g�upi � za�o�y�em nog� na nog� i zrozumia�em, �e prezentuj� si� nieciekawie, pochyli�em si� i ukaza�em bezw�os� i niezbyt muskularn� pier�.

Jednak szlafrok by� jak najbardziej na miejscu. Siedzieli�my w pokoju, w kt�rym �ciany by�y do po�owy pokryte ciemn� boazeri�, wysoki sufit r�wnie� by� drewniany, do tego sk�rzane kanapy i fotele, du�y kominek z p�on�cym ogniem, wy�o�ony pociemnia�ymi od czasu i ognia p�ytkami, kilka rega��w z solidnymi, grubymi ksi�gami, wydanymi chyba przed stu laty i wtedy ostatnio czytanymi, masywny �yrandol, w kt�rym s�abo �wieci�y �ar�wki w kszta�cie �wiec, przenosz�c nas z buddyjskiego klasztoru do starego angielskiego klubu.

��No, no, ale masz gust � wymrucza�em, pr�buj�c usadowi� si� wygodniej w fotelu. � Klasyka. Nie studiowa�e� czasem w Oksfordzie?

��To pozosta�o�� po jakim� poprzednim kuratorze � wyja�ni� Kotia. � Sprawdza�em ksi��ki, wszystkie zosta�y wydane przed tysi�c osiemset pi�tym rokiem. � Wzi�� papierosy ze stolika i zaci�gn�� si� chciwie. � My�l�, �e w�a�nie wtedy do nas przyszli.

��Arkanowcy?

��Tak. Podobno pierwszy kurator by� Anglikiem, my�l�, �e urz�dzi� ten pok�j na podobie�stwo swojego domu. Oczywi�cie, pewne rzeczy zosta�y potem zmienione; na przyk�ad elektryczno�� ja tu przeprowadzi�em. � Po chwili doda� z dum�: � Sam. Mog�em �ci�gn�� elektryka-funkcyjnego, ale pomy�la�em, �e sobie poradz�.

��Jak by� go tu �ci�gn��? A smycz? � Nie pyta�em, co jest generatorem, cho� przez g�ow� przemkn�� mi z�o�liwy obrazek: wiruj�ce m�ynki modlitewne przymocowane do pr�dnicy.

��Kurator mo�e � odpar�a Illan; te� wzi�a papierosa i zapali�a. � Akuszerzy i kuratorzy nie maj� smyczy.

��A niekt�rzy listonosze i taks�wkarze s� przywi�zani do ruchomej funkcji � doda� Kotia. � Samochodu albo powozu.

Pewnie my�la�, �e si� zdziwi�, ale ja tylko pokr�ci�em g�ow�.

��Kotia, smycz wcale nie jest konieczna. To przecie� tylko symbol, jak obro�a na szyi niewolnik�w w Antyku. Obro�a mo�e by� z�ota, z drogimi kamieniami, ale pozostaje obro��� Illan! � zwr�ci�em si� do dziewczyny. � Kiedy ci si� przyzna�?

��Do tego, �e jest kuratorem? Po tym, jak pr�bowa� ci� zabi�.

Kotia zaci�gn�� si� nerwowo.

��Wiesz, mo�e ja ci wszystko opowiem. Ze szczeg�ami. Po pierwsze, co robi kurator.

��Bardzo jestem ciekaw!

��Kurator w zasadzie nie robi nic � oznajmi� Kotia, rozk�adaj�c r�ce. � Przedstawi�em sw�j pogl�d na to, jak m�g�by si� rozwija� nasz �wiat. Nie wiem, czy mnie wys�uchali, ale bardzo stara�em si� wymy�li� dla nas jak najlepsz� przysz�o��. S�owo honoru.

��Nawet �adnie ci wysz�o � odpar�em kwa�no. � Wystarczy obejrze� dziennik, �eby si� o tym przekona�.

Kotia skrzywi� si� i m�wi� dalej:

��Poza tym, akuszerzy informowali mnie, kogo i kiedy chc� przemieni� w funkcyjnego�

��I w jakiego?

��Nie, tego sami nie wiedzieli. Jak wyjdzie, tak wyjdzie. Pr�cz tego dostawa�em raporty: jak, kogo, kiedy. Pi�ciu, sze�ciu ludzi dziennie, na ca�ej Ziemi. Cho� oczywi�cie wi�kszo�� funkcyjnych pojawia si� w USA, Europie, Chinach, Rosji i Japonii. W Afryce i Ameryce �aci�skiej jest ich dziesi�� rasy mniej. Poza tym informowano mnie, gdy kto� gin�� albo zrywa� wi� z funkcj� � mniej wi�cej jedna, dwie osoby w tygodniu. Policzy�em, �e funkcyjnych na Ziemi jest co najmniej trzysta tysi�cy, pod warunkiem �e proces przebiega� w jednakowym tempie, a zacz�� si� dwie�cie lat temu. Pr�cz tego, raz czy dwa w miesi�cu dostawa�em listy lub telegramy z Arkanu, zwykle podawali mi imi� cz�owieka, kt�rego trzeba uczyni� funkcyjnym, a ja przekazywa�em to nazwisko jakiemu� akuszerowi.

��Ilu jest wszystkich akuszer�w?

��Sze�ciu. Je�li nie pojawi� si� nowy zamiast Natalii, to pi�ciu. Ale mogli przys�a� kogo� z Arkanu albo innego �wiata, mog�o si� te� zdarzy�, �e nowy funkcyjny zosta� akuszerem.

Pokiwa�em g�ow�.

��No i to by by�o na tyle � powiedzia� Kotia. Zawaha� si� i doda�: � Czasem ci z Arkanu prosili, �eby zaj�� si� jakim� funkcyjnym. Przekazywa�em te informacje policjantowi kontroluj�cemu dany rejon albo akuszerom, oni nie maj� smyczy. A raz na kwarta� pisa�em raporty do Arkanu, to znaczy sumowa�em raporty od akuszer�w: kto, kiedy i jakim funkcyjnym zosta�; je�li by�y jakie� problemy z adaptacj�, skargi, o tym r�wnie� pisa�em. A tak�e do��cza�em w�asne przemy�lenia o dalszym rozwoju ludzko�ci.

��I to wszystko?

��Wszystko. � Kotia roz�o�y� r�ce. � My�lisz, �e siedzia�em w Moskwie, spotyka�em si� z dziewczynami i pisa�em r�ne opowiadanka po to, �eby wprowadzi� ci� w b��d? Ja naprawd� nie mia�em nic innego do roboty! Trzy lata w��czy�em si� po ca�ej Ziemi, super sprawa! I po innych �wiatach Wachlarza. A potem mi to wszystko obrzyd�o. Okaza�o si�, �e wymy�lanie r�nych g�upot, picie i chodzenie na baby�

Illan wyci�gn�a r�k� i leciutko klepn�a Koti� po karku.

��Je�li chodzi o baby, to wystarczy. Potraktuj to jako miniony etap twojego �ycia.

Kotia zerkn�� na ni�, ale, ku mojemu zdumieniu, pokiwa� g�ow�, i to chyba szczerze.

��Prac� kuratora mo�na por�wna� do pracy rz�dcy w du�ym, sprawnie dzia�aj�cym maj�tku. Ch�opi sami wiedz�, kiedy sia�, a kiedy m��ci�, kowal naprawia r�ne sprz�ty, ba� kobiety ubijaj� mleko na twar�g i sprzedaj� na targu, pop odprawia nabo�e�stwa. Wszystko dzieje si� samo, a rz�dca siedzi na ganku, popija nalewk� i� � Kotia st�kn�� i doko�czy� niezgrabnie: � No, pewnie co� tam jeszcze robi. Illan parskn�a �miechem.

��Kotia, cofam to, co powiedzia�am! Skoro nie mo�esz nie wspomina� o babach, to m�w, jak ci wygodnie. Tylko przy okazji dowiedz si�, jak si� robi twar�g, a jak mas�o.

��Ju� sko�czy�em � odpar� ponuro Kotia. � I na tym w�a�nie polega moja praca. Teraz druga sprawa: jakie mam mo�liwo�ci i przywileje jako kurator. Mam to mieszkanie w Tybecie � nie wiem, jakim cudem wyszkolili tych mnich�w, co im napletli, ale s�u�� fanatycznie. Bywam tu rzadko, ale w razie potrzeby to najbezpieczniejsza kryj�wka. Mog� si� przemieszcza� No� � Kotia zawaha� si�, dobieraj�c s�owa. � No, tak jakby przez przestrze�, do dowolnego miejsca, w kt�rym ju� by�em i kt�re zapami�ta�em. Wymy�lam dla niego jakie� s�owo-has�o, a potem mog� otworzy� do niego portal.

��Tylko do miejsca? � zainteresowa�em si�.

��Albo do cz�owieka � Kotia wygl�da� na speszonego � takiego, kt�rego znam osobi�cie. No, na ciebie mia�em namiar. Od czasu do czasu podgl�da�em� po tym, jak si� pok��cili�my. Na Illan�

��Jasne. Co jeszcze umiesz?

��A nic � odpar� z rozdra�nieniem Kotia. � Nie mam �adnych wypasionych umiej�tno�ci. Ani si�y jak policjant, ani wiedzy o wszystkim, jak celnik, ani umiej�tno�ci leczenia. To znaczy, wszystko to jakby mam, ale s�absze ni� u nich.

��Przecie� to bez sensu � nie wytrzyma�em. � Jeste� najwa�niejszy! Nadzorca nad ca�� Ziemi�!

��Ta, jasne! � �achn�� si� Kotia. � My�lisz, �e blokowy w obozie koncentracyjnym mia� du�o praw? Troch� wi�cej jedzenia, troch� lepsze ��ko i jeszcze prawo rozmowy ze stra�nikami, i tyle! Nie spodziewaj si� B�g wie czego, jestem jedynie po�rednikiem! Specjalista o szerokim profilu i, jak ka�dy taki specjalista, niezbyt g��boki, niestety.

��Im ka�u�a wi�ksza, tym p�ytsza � powiedzia�a sentencjonalnie Illan.

Ja i Kotia popatrzyli�my na ni� zdumieni.

��Aforyzm � wyja�ni�a niepewnie Illan. � Co?

��Taki sobie � odpar�em. � Dobra, niewa�ne. Powiedz mi, Kotia, a co utraci�e� w ostatnim czasie?

��Nie mog� otworzy� portalu do zamieszkanych �wiat�w. � Kotia roz�o�y� r�ce � Najpierw zamkn�� si� Arkan, potem inne cywilizowane �wiaty. Mia�e� cholerne szcz�cie, �e do Janusa jeszcze mog�em si� dosta�. Pr�buj� skontaktowa� si� z listonoszem i nie mog�. Albo nie zjawia si� na naszej Ziemi, albo si� przede mn� zamkn��. Powinien przyj�� list z Arkanu, ale nie przyszed�. Przesta�y przychodzi� raporty od akuszer�w. Zupe�nie jakby przestali mi ufa�. U�miechn�� si� krzywo. � Albo� jakby czekali, kt�ry z nas wygra.

��Jak dosz�o do tego, �e zosta�em funkcyjnym? � spyta�em wprost. � Tylko bez gadki w rodzaju: �Dosta�em zlecenie, bardzo nie chcia�em, ale co mog�em zrobi慔.

Kotia westchn�� ci�ko � chyba nadesz�a chwila prawdy.

��Sam poda�em twoje nazwisko Iwanowej � powiedzia� ponuro. � �e niby dosta�em takie polecenie. Mo�na powiedzie�: wykorzysta�em stanowisko s�u�bowe w celach osobistych.

��Po co?

��Bo mi by�o nudno! � zawo�a� z m�k� Kotia. � Chcia�em, �eby kt�ry� z moich przyjaci� zosta� funkcyjnym. �eby mo�na si� by�o powyg�upia�, poudawa� przypadkowego uczestnika wydarze�. Przecie� nikt mnie nie zna�, nawet ta idiotka Iwanowa. Kurator to najskromniejszy w�adca na �wiecie.

��A pewnie, skromny jak nie wiem co.

W kominku trzeszcza� ogie�, zwini�ta w fotelu Illan popatrzy�a uwa�nie na Koti�. Co za sielankowy obrazek.

��I co masz zamiar teraz zrobi�, Kotia? � spyta�em.

��Ja? Nie mam zamiaru nic robi�. Boj� si�, Kiry�. To oni dali mi mo�liwo�ci i to oni mog� je w ka�dej chwili odebra�. To cud, �e zdo�a�em ci� uratowa�. Zapewne jako� mnie inwigiluj�, przecie� nadal jestem funkcyjnym.

Potrzebowa�em kilku sekund, �eby zrozumie�.

��Proponujesz, �ebym dzia�a� sam?

��No tak! � odpar� takim tonem, jakby to by�o oczywiste. � Oczywi�cie b�d� ci pomaga� w miar� mo�liwo�ci. Dop�ki b�d� je mia�.

��Dzi�ki. � Zerkn��em na Illan, ale ona milcza�a. � Dzi�ki, ale jak na razie wszystkie moje dzia�ania sprowadzaj� si� do ratowaniu w�asnego ty�ka. �cigaj� mnie supermeni z Arkanu, poluje na mnie ka�dy policjant, a zdolno�ci nie mam �adnych.

��Masz zdolno�ci. � Kotia skrzywi� si� z irytacj�. � Tylko dziwne i przejawiaj�ce si� w niezrozumia�y spos�b. Kiry�, ty sobie nie my�l, oboje z Illan wczoraj ca�y wiecz�r tworzyli�my plan.

��Dla ciebie � u�ci�li�a Illan.

Roz�o�y�em r�ce.

��Naprawd� bardzo mi to pochlebia. Jestem wzruszony i wielce zobowi�zany.

Ani Kotia, ani Illan nie zareagowali na m�j sarkazm.

��W ka�dym �wiecie pr�dzej czy p�niej pojawia si� opozycja walcz�ca z funkcyjnymi � oznajmi�a Illan. � Na waszej Ziemi zapewne te� ju� jest, tylko na razie nikogo nie znam. By�a tylko Nastia i po prostu przygl�da�y�my si� innym ludziom� Ale jest m�j �wiat, Weroz, jest Antyk� i jest� � chwila wahania � jest Opoka. �wiat, w kt�rym ludzie wiedz� o istnieniu funkcyjnych.

��To tam, gdzie popi wszystkim zrobili wod� z m�zgu? � zapyta�em z niedba�o�ci� charakterystyczn� dla cz�owieka, kt�ry wierzy w �co� takiego� i wstydzi si� swojej wiary.

��Mo�na to i tak uj��. � Illan skin�a g�ow�. � Z ich punku widzenia nasze �wiaty to wypaczenie idei bo�ej, a funkcyjni to pomocnicy diab�a, kt�rych trzeba pali� na stosie.

��Wymarzeni sprzymierze�cy � przyzna�em.

��Bardzo pot�ni. � Illan uparcie nie chcia�a dostrzec mojej ironii. � Je�li zdo�asz ich przekona�, �e po rozgromieniu Arkanu nast�pi kres panowania funkcyjnych i wyzwolenie wszystkich �wiat�w z mocy szatana, zyskamy realne wsparcie.

��T�um pop�w z kadzid�ami?

��Kiry�, Opoka to �wiat biotechnologii. W swoim czasie Ko�ci� przej�� tam w�adz�.

��Poczekaj, jaki Ko�ci�?

��W�a�nie o to chodzi, �e nasz! No, chrze�cija�ski. S� spore r�nice w szczeg�ach, ale og�lnie to co� w rodzaju Ko�cio�a katolickiego epoki renesansu.

��I co, teraz ich wp�yw os�ab�?

��Bynajmniej, po prostu Ko�ci� jest na tyle silny, �e mo�e pozwoli� na r�ne samowole, mo�e je bada�, �e tak powiem.

��To tak, jak w pierwszych latach po rewolucji, gdy pozwalano na wolnomy�licielstwo � wtr�ci� si� Kotia. � Je�li cz�owiek nie podnosi� r�ki na g��wne postulaty bolszewik�w, to m�g� trzyma� si� dowolnych nurt�w filozoficznych, wymy�la� absolutnie zwariowane idee spo�eczne. To nie jest oznaka s�abo�ci, lecz si�y.

��Z naszego punktu widzenia najdziwniejsze jest to, �e oni zupe�nie nie rozwijaj� techniki � doda�a Illan. � To zosta�o narzucone przez Arkanc�w, ale tym razem si� doigrali: w�adcy Opoki dowiedzieli si� o nich, �le zrozumieli i zacz�li polowanie na obcych, i jak na razie �wietnie im to wychodzi. Zamiast rozwoju techniki w ich �wiecie nast�pi� rozw�j biologii, maj� zmutowane zwierz�ta�

��Kr�tko m�wi�c, maj� psy, kt�re wyczuwaj� obcych � wtr�ci� si� znowu Kotia. � Ka�dy przybysz z innego �wiata pachnie troch� inaczej i natychmiast zostaje z�apany.

��I spalony?

��Tak.

��Wielkie dzi�ki, przyjaciele!

��Poczekaj! � Kotia klasn�� w r�ce. � Mamy wszystko opracowane!

��Naprawd� my�lisz, �e pos�aliby�my ci� na pewn� �mier�? � spyta�a Illan. � Wymy�lili�my bezpieczn� drog�!

��W Werozie jest taki celnik, Andriusza � powiedzia� Kotia. � On wszystko zorganizuje.

��Andriusza?

��Weroz to nie tylko Kimgim, jest jeszcze Oryzy�tan.

��Orysu�tan � poprawi�a Illan.

��Nie, �le to wymawiasz!

K��cili si� tak z minut�, ale nikt nikogo nie przekona�; w ko�cu Kotia podda� si� pierwszy i zwr�ci� do mnie:

��W ka�dym razie m�wi� tam prawie po rosyjsku, zrozumiesz. No wi�c, Andriusza organizuje ��czno�� pomi�dzy �wiatami funkcyjnych i w�adzami Opoki.

��Jak� ��czno��? Skoro pal� ich na stosach�

��No to co? My�lisz, �e mi�dzy ZSRR i Niemcami w czasie drugiej wojny �wiatowej nie by�o tajnych kontakt�w i po�rednik�w? Wojna wojn�, a w�adze zawsze si� ze sob� kontaktowa�y.

��Dobrze. No i co z tym Andriusz�?

��On za�atwi ci negocjacje z w�adzami Opoki, na moj� pro�b�. W ko�cu jestem kuratorem, chocia� z innego �wiata. Andriusza mnie zna, taka pro�ba to drobiazg. A to, o czym b�dziesz z nimi rozmawia�, to ju� nie jego sprawa. Wykorzystamy sprawdzone kana�y wroga!

��Wroga? � nie wytrzyma�em. � Kotia, nie zalewaj. Czego ty chcesz? Tak ci� dr�czy�o sumienie, �e teraz pchasz si� na ro�en, wyst�pujesz przeciwko swoim by�ym panom? Jeste� dobrym cz�owiekiem i dusi�e� mnie z wyrazem szczerego smutku na twarzy. Kotia, chyba nie liczysz na zwyci�stwo? Ty jeste� kuratorem z ograniczonymi pe�nomocnictwami. Ja jestem w og�le nie wiadomo kim z nie wiadomo czym. A przeciwko nam jest ca�y �wiat i jeszcze trzysta tysi�cy funkcyjnych na naszej Ziemi! Mo�e si� spodziewasz, �e zgin� tam u tych pop�w, a ty b�dziesz mia� czyste r�ce?

��Kiry�! � Illan zerwa�a si� i stan�y pomi�dzy nami, jakby si� ba�a, �e zaczniemy si� bi�. � Wys�uchaj nas do ko�ca! To dobry plan!

��W�adze Opoki marz� o tym, �eby oderwa� od Arkanu podporz�dkowane mu �wiaty � rzek� Kotia. � Na razie nic im z tego nie wysz�o, potrzebuj� swojego cz�owieka w innym �wiecie. Najlepiej swojego kuratora. I je�li ja zgodz� si� wej�� z nimi w alians, to moje mo�liwo�ci i ich biotechnologia przewa�� szal�. Ziemia wyrwie si� spod kontroli Arkanu i b�dziemy rz�dzi� ni� sami.

��My? Ludzie?

Kotia si� u�miechn��.

��Tak. Czy� nie jeste�my lud�mi?

��A potem, gdy ju� b�dziemy dysponowali zasobami Ziemi i by� mo�e pomoc� Opoki, odbierzemy Arkanowi r�wnie� m�j �wiat � powiedzia�a Illan. � Najwa�niejsze to trzyma� Opok� na dystans i nie dopu�ci� do tego, �eby zaj�a miejsce Arkanu.

��Chyba nie zamierzasz� � Zawaha�em si�, szukaj�c najbardziej precyzyjnego okre�lenia. � Wszystkiego zniszczy�? Przemieni� funkcyjnych w zwyk�ych ludzi albo wszystkich ludzi w funkcyjnych? Albo� no, wszystkiego zniszczy�?

��Po co?! � zawo�ali ch�rem Kotia i Illan i popatrzyli na siebie.

��Kiry�, naogl�da�e� si� starych film�w o rewolucji! Po co niszczy� sprawnie dzia�aj�cy system?

���eby wyrwa� funkcyjnych z niewoli � odpar�em, patrz�c na Illan.

Dziewczyna wzruszy�a ramionami.

��Niewola polega na tym, �e dyryguj� nami ci z Arkanu, na systemie smyczy przywi�zuj�cych nas do funkcji. A poza tym� przecie� to wspania�e. Naprawd� nie podoba�o ci si� bycie funkcyjnym?

Czy mi si� podoba�o?

Przypomnia�em sobie, jak wok� mnie powoli urz�dza�a si� moja wie�a. Twierdza celnika. Jak otwiera�y si� wrota do innych �wiat�w. Patriarchalny, wiktoria�ski, bo�onarodzeniowy Kimgim. A przecie� w Werozie s� jeszcze tysi�ce innych ciekawych miejsc, niezale�nych pa�stw-miast. Przypomnia�em sobie, jak zagadkowa �Bia�a r�a� okaza�a si� pensjonatem, a w pensjonacie rozgorza�a walka � taka supermenowska, w kt�rej wyst�pi�em w charakterze niezwyci�onego twardziela, istnego Jamesa Bonda. Jak na brzeg wy�azi� gigantyczny kalmar, jak w jego stron� gna� samoch�d pancerny nap�dzany spirytusem. Jak weso�o, gwarnie, apetycznie by�o w restauracji Feliksa�

A przecie� to tylko jeden z wielu �wiat�w!

Skansen, z jego ciep�ym morzem i bezkresnymi lasami, czystym powietrzem i rozgwie�d�onym niebem�

Antyk � o�ywiona utopia�

�wiaty, �wiaty, �wiaty� Ca�y Wachlarz �wiat�w rozpostarty przede mn��

��Pewnie, �e mi si� podoba�o � powiedzia�em. � Gdyby� gdyby nie zabili Nastii�

��Nie doceni�em Iwanowej � powiedzia� gorzko Kotia. � To moja wina. Uda�o wam si� wszystkich wkurzy�, ale� � Pokr�ci� g�ow�. � Nie m�wmy o tym, Kiryle. Nic nie wr�ci �ycia dziewczynie. Lepiej poka�my im, gdzie raki zimuj�!

Spojrza�em mu prosto w oczy, Kotia nie odwr�ci� wzroku.

��Poka�my � zgodzi�em si�. � I sprawmy, �eby ten �wiat sta� si� lepszy. Chocia� ten� je�li nie da si� wszystkich i od razu.

Jak sprawi�, �eby �wiat sta� si� lepszy? Ka�dy rozumie to po swojemu. Ale wszyscy ludzie wiedz� i rozumiej�, �e w tym lepszym �wiecie nie b�d� musieli pracowa�, �e b�dzie ich kocha� i chroni� ca�a ogromna szcz�liwi Ziemia.

Niestety, ka�dy widzi inaczej swoj� drog� do zbudowania tego wspania�ego spo�ecze�stwa. I je�li si� zastanowi�, to wysi�ki filozof�w czy socjolog�w nie stworzy�y nic bardziej zdolnego do �ycia ni� klasyczna utopia � gdzie nawet najskromniejszy ch�op mia�by co najmniej trzech niewolnik�w.

Ludzko�ci po prostu brakuje dwuno�nych bydl�t. Zmienianie w niewolnik�w swoich bli�nich sta�o si� niemodne, a jeszcze nie nauczyli�my si� produkowa� robot�w ze �rubek czy bia�ka. Ale gdy tylko si� nauczymy, b�dziemy j� mieli. B�dziemy mieli utopi�. T�, kt�rej godna jest ludzko��.

Nie zdo�a�em zrozumie�, jaki by� charakter relacji mi�dzy Koti� i mnichami klasztoru buddyjskiego, za kogo oni go uwa�ali i dlaczego mu s�u�yli. W ka�dym razie rano znalaz�em moje ubranie idealnie czyste i wyprasowane, a gdy wyszed�em z ma�ego pokoiku, w kt�rym spa�em, do �angielskiej� sali, ju� czeka�o �niadanie � zupe�nie niepasuj�ce do buddyjskiej religii: omlet, kie�basa, par�wki.

��Do czego� ty doprowadzi� mnich�w � wymrucza�em, patrz�c na Koti�, kt�ry pa�aszowa� par�wki obficie polane keczupem.

By� ubrany tak, jakby zszed� na �niadanie w jakim� eleganckim hotelu � spodnie, marynarka, bia�a koszula. Brakowa�o tylko krawata.

��O, gdyby� wiedzia�, ile mnie to kosztowa�o! � odpar� z dum� Kotia. � Na obiad ugotuj� mi kur�!

���ywcem? � zapyta�em, nak�adaj�c sobie omlet, zimny, ale z wygl�du apetyczny.

Kotia si� za�mia�.

��Illan jeszcze �pi � oznajmi�, cho� nie pyta�em. � Chcesz poczeka�, a� wstanie, czy wyruszysz wcze�niej?

��Zjem i wyrusz� � powiedzia�em, zerkaj�c na ma�e okienko, za kt�rym by� szary, ch�odny �wit i pod�wietlone r�owym �wiat�em s�o�ca szczyty g�r. A� chcia�o si� czyta� Rericha i B�awatsk�.

��Przerzuc� ci� do Moskwy � rzek� Kotia. � Dobrze? Stamt�d s� trzy dogodne przej�cia do Oryzy�tanu. Tam znajdziesz Andriuszk�. � Po�o�y� przede mn� kopert�. � Tu jest list do niego, mo�esz przeczyta�, nie zaklei�em.

Wzi��em kopert� � star�, ze znaczkiem �Poczta ZSRR� � i schowa�em do kieszeni, a Kotia m�wi� dalej:

��W li�cie prosz� Andriusz�, �eby zorganizowa� ci bezpieczne przej�cie do Opoki i kontakt z kim� z ich w�adz, nieoficjalnie oczywi�cie. To sprawdzona droga, nie raz ju� tak za�atwiano r�ne sprawy.

��A ja my�la�em, �e z fanatykami religijnymi nie da si� nic za�atwi�.

��Kiry�, daj spok�j! Fanatycy lataj� i wykonuj� rozkazy, a w�adze zawsze s� ca�kiem do rzeczy. Jestem pewien, �e je�li mo�emy zmierzy� si� z Arkanem, to oni te� szybko zdecyduj� si� na negocjacje.

��I co ja mam tam m�wi�? Prosi� o pomoc? � spyta�em, d�ubi�c widelcem w omlecie, kt�ry jednak by� niesmaczny.

��Tak� Ze jeste� funkcyjnym, kt�ry zerwa� ze swoj� funkcj�. Ze masz znajomego kuratora i w�a�nie jego, to znaczy mnie, przekona�e� do tego, �eby wyst�pi� przeciwko Arkanowi. Opowiedzia�e� o swojej wizycie tutaj, o z�ej akuszerce Iwanowej. Ja si� przej��em i teraz jeste�my gotowi wyst�pi� przeciwko Arkanowi. Musimy si� tylko dowiedzie�, w jaki spos�b ludzie staj� si� funkcyjnymi.

��Albo jak zrobi� z funkcyjnych zwyk�ych ludzi.

Kotia si� u�miechn��.

��No w�a�nie. I jeszcze wykrywa� obcych oraz zamyka� przej�cia mi�dzy �wiatami. Du�o roboty, ale jeste�my gotowi przyj�� delegacj� z Opoki, zapewni� jej tutaj transport i pieni�dze.

��Zwariuj� w naszym �wiecie � powiedzia�em.

��Niewykluczone � odpar� weso�o Kotia. � Ale mog� si� te� przem�c, pomodli� i zaadaptowa�.

��I co, tak od razu dadz� mi odpowied�?

��Nie przypuszczam. � Kotia pokr�ci� g�ow�. � Biurokraci s� wsz�dzie, tam r�wnie�. Po przedstawieniu naszego stanowiska wracaj do Oryzy�tanu. Pomieszkaj u Andriuszy, to go�cinny cz�owiek, albo jed� do Moskwy. Szczerze powiedziawszy, nie wiem, gdzie b�dzie spokojniej.

��A jak skontaktuj� si� z tob�?

��Poczuj�, gdy zjawisz si� w naszym �wiecie � odpar� Kotia. � Ale na wszelki wypadek� je�li nagle strac� t� zdolno��

Wyj�� z kieszeni czarny sk�rzany wizytownik, przedmiot absolutnie niewyobra�alny u dawnego Kotii, i poda� mi srebrzysty prostok�cik.

By� na nim tylko numer. Bardzo d�ugi.

��Satelitarny � wyja�ni� Kotia. � C� pocz��, nie ma sensu od�egnywa� si� od techniki.

��Aha. � Schowa�em wizyt�wk�. � Super.

Kotia i telefon satelitarny � to te� by�o dziwne. Jeszcze dziwniejsze ni� jego stanowisko kuratora funkcyjnych na naszej Ziemi.

��Ja te� nie b�d� tu siedzie� z za�o�onymi r�kami � wyja�ni� Kotia. � Mam um�wion� rozmow� z jednym politykiem.

��Z Dim�? � b�ysn��em erudycj�.

Kotia si� roze�mia�.

��M�wisz jak cz�owiek, kt�ry pozna� jednego Chi�czyka i przy spotkaniu z drugim m�wi: �Pozna�em pana Su� Wynia, nie zna go pan czasem?�. Nie, Kiryle. To powa�niejsze spotkanie. Z Piotrem Piotrowiczem� je�li to imi� co� ci m�wi.

��Pozdr�w ode mnie jego referenta Sasz� � odpar�em. Koti� zatka�o, teraz patrzy� na mnie z nieukrywanym zdumieniem.

��Oho� I kiedy zd��y�e�� Zreszt�, niewa�ne. Mo�e umiesz jeszcze wi�za� krawat?

Wyj�� z kieszeni marynarki zwini�ty jedwabny krawat � z�ocisty, z ledwie widocznymi fioletowymi rybkami, najwyra�niej drogi.

��Umiem � odpar�em. � Wi�za�em ojcu� zawsze albo matk� prosi�, �eby mu zawi�za�a krawat, albo mnie.

��A ja nigdy si� nie nauczy�em.

W milczeniu za�o�y�em krawat na w�asn� szyj� i zawi�za�em prosty w�ze�.

��Dzi�ki � powiedzia� Kotia, bior�c ode mnie krawat. � We� kurtk�, w samej koszuli sobie po Moskwie nie pobiegasz. W wewn�trznej kieszeni s� pieni�dze.

Kurtka le�a�a na �awie pod �cian�. Nie wygl�da�a na ciep��, by�a raczej wielosezonowa, z grubego szarego materia�u, zapinana na guziki. Ale chyba nie b�d� du�o biega� po Moskwie.

��Tak� do kogo ci� tu przerzuci�? � zastanawia� si� na g�os Kostia. � �eby cz�owiek nic o tobie nie wiedzia��

��Funkcyjny mia�by nie wiedzie�? � spyta�em z pow�tpiewaniem. � My�lisz, �e to mo�liwe? Chyba wszyscy czytaj� �Funkcj� cotygodniow��?

��Nie. S� tacy, kt�rzy �wiadomie odsuwaj� si� od �ycia funkcyjnych, zabawiaj� w cz�owieka. S� tacy, kt�rzy zoboj�tnieli, �yj�c kolejn� setk� lat, i pogr��yli si� w swoich pasjach � zbieraniu znaczk�w z orchideami, hodowli rzadkich rybek akwariowych, wyszywaniu krzy�ykami portret�w wielkich pisarzy. A s� te� funkcyjni analfabeci.

��Analfabeci? � zachwyci�em si�.

��Tak. Ale to g��wnie w Afryce i Azji, a ciebie przerzuc� do Oryzy�tanu przez Moskw�. � Kotia zastanawia� si� nad czym�, marszcz�c czo�o. � Dani�a ci� przerzuci, ale pozna. Anna mo�e nie pozna�, ale� O, za to Nikolka nie pozna na pewno!

��Czemu? � spyta�em kwa�no.

��On ma alternatywne podej�cie do informacji. � Kotia u�miechn�� si� przebieg�ym u�miechem cz�owieka, kt�ry nie chce przed czasem zdradza� pewnej tajemnicy. � On jest w porz�dku, to dobry celnik. Byliby�cie kolegami, nawet mieszka po s�siedzku, w Marinej Roszczy, przyja�niliby�cie si� domami� to znaczy, wie�ami. Masz tu adres.

Wyj�� z kieszeni jeszcze jedn� wizyt�wk� i szybko, bez zastanowienia napisa� co� na odwrocie. Poda� mi kartonik. Zerkn��em na te notatki: �Przy szpitalu po�o�niczym numer dziewi�� skr�ci慔 � i trzy linijki wskaz�wek. Pomy�la�em, �e nie chodzi tu tylko o dobr� pami��, zdaje si�, �e Kotia ju� wcze�niej zdecydowa�, do kogo mnie skieruje, a teraz tylko tak udawa�, dla fasonu.

Chocia�, mo�e si� myl�, mo�e po prostu kurator zna wszystkich celnik�w?

A mo�e Kotia po prostu lubi odwiedza� inne �wiaty i pami�ta� najdogodniejsze przej�cia?

Nie, nie mog� nie ufa� cz�owiekowi, z kt�rym porywam si� na wojn� �wiat�w! Nie mam wyj�cia, musz� mu zaufa�.

��Brakuje tylko zdj�cia satelitarnego � powiedzia�em.

��Zdj�cie nic by nie da�o. � Kotia machn�� r�k�. � Tam, gdzie jest c�o, by�aby bia�a plama albo jeszcze jaki� inny defekt.

No prosz�, nie wiedzia�em o tym. Zreszt�, przecie� tak naprawd� niewiele wiedzia�em o �yciu funkcyjnych.

��Mam nadziej�, �e Niko�aj mnie nie pozna � wymrucza�em.

��R�cz�. On ma w nosie sprawy funkcyjnych.

��A czy ja zobacz� jego wie��? Czy to te�� bia�a plama�

��Z tego, co rozumiem, powiniene� zobaczy�, zosta�a ci przecie� cz�� zdolno�ci. Znalaz�e� dom Wasylisy!

Skin��em g�ow�. Zwleka�em z wyruszeniem w drog� � nie chcia�o mi si� st�d wychodzi�, ale z drugiej strony mia�em ogromn� ochot� zobaczy� zwyk�y, normalny �wiat.

��Czyli odnajduj� Niko�aja�

��Tak, w ostateczno�ci poka�esz mu wizyt�wk�, w razie czego niech zadzwoni, udziel� mu wskaz�wek. � Kotia si� u�miechn��. � On ci wyja�ni, jak znale�� Andriusz� w Oryzy�tanie, Andriuszy wr�czasz list i poprosisz go o zorganizowanie negocjacji z w�adzami Opoki.

Znowu skin��em g�ow�, niczym porcelanowy Chi�czyk z bajki Andersena. Tak, ten, kto ci�gle przytakuje, nie jest zbyt m�dry.

���ebym tylko nie zamieni� po�cigu Arkanowc�w na skostnia�ych pop�w � burkn��em raczej dla pozoru ni� z przekonania.

Tak naprawd� my�la�em ju� tylko o jednym: zaraz zobacz� Moskw�!

Obrzyd�y mi ju� i Chark�w, i Nirwana, i Janus, i Polska, ba, nawet Tybet! Przemkn��em t� dziwn� tras� mi�dzy trzema krajami i trzema �wiatami, rzucaj�c na prawo i lewo szybkie spojrzenia, i poczu�em tylko rozdra�nienie. Dlaczego? Czy by�em tam za kr�tko? Nie, przecie� zdarza�o mi si� ju� dobrze bawi� w kr�tkich podr�ach. Za du�o wszystkiego? Te� raczej nie, przecie� je�dzili�my z Ank� autokarem po Europie i byli�my zadowoleni.

A mo�e podr� powinna mie� prawid�owy pocz�tek i koniec? Mo�e nie powinna by� nieproszona i nieprzewidziana?

Chyba w�a�nie o to chodzi�o.

Tybet nie sprawi� mi rado�ci, pobyt w Polsce si� nie uda� (by�em pewien, �e gdyby nie policja, ja i Marta sp�dziliby�my wspania�y wiecz�r!).

Mo�e, gdy teraz wyrusz� do Opoki uzgodnion� tras�, podr� przyniesie mi cho� odrobin� przyjemno�ci?

��Wy�lij mnie, Kotia � powiedzia�em. � I, tego� jak tylko wr�c� z tego twojego Arasu�tana, od razu �ci�gnij mnie do siebie. Dobrze?

Kotia skin�� g�ow� i wsta�, wycieraj�c r�ce serwetk�.

��Dobrze. Wysadz� ci� tu� obok, przy szpitalu. Jego r�ka zacz�a sun�� w powietrzu, jakby kre�li�a runy � za palcami p�yn�y niebieskie p�omyki. Pomy�la�em, �e by�aby z niego ca�kiem niez�a reklama Gazpromu. A gdyby mieszka� w Ameryce, ca�kiem niez�y bohater komiks�w. Cz�owiek-palnik�

Zachichota�em cicho, a Kotia zerkn�� na mnie podejrzliwie. Ciekawe� Ja mu troch� nie ufam. On mnie pewnie te��

��Gotowe � oznajmi� Kotia, odsuwaj�c si�. Napis p�on�� w powietrzu bladym ogniem.

Zrobi�em krok do przodu i pomy�la�em, �e gdyby Kotia chcia� mnie zlikwidowa�, to mia�by idealn� okazj�. Wyszed�bym teraz w samym �rodku pieca hutniczego, na dnie jeziora Bajka�, albo na szczycie Uralu � i ju�, po zabawie.

W ostatniej chwili otworzy�em usta i wci�gn��em powietrze � jak we wznosz�cym si� szybko samolocie. Je�li wok� mnie b�dzie woda albo wrz�cy metal, to i tak niczego to nie zmieni.

Jak si� po chwili okaza�o, nies�usznie podejrzewa�em Koti� o niecne zamiary.

Wci�gn��em w p�uca rze�kie moskiewskie powietrze, zakas�a�em i pomy�la�em, �e wcale nie jest lepsze od wody. Jak my mo�emy tym oddycha� przez ca�e �ycie?!

W dodatku zacz�y �zawi� mi oczy, ale nie od powietrza � porazi�o mnie jasne �wiat�o latarni przy bramie. Panowa�a ciemno�� � w Moskwie by�o chyba trzy albo cztery godziny wcze�niej. Wczesny �wit, p�na jesie�.

Pada� drobny �nie�ek, jak kasza manna. Powietrze nawet nie by�o zimne, tylko przejmuj�ce. Sta�em przed bram� z tabliczk� �Szpital po�o�niczy numer 9�; w ma�ej budce ochroniarza �mi�o si� �wiat�o, kilka krok�w dalej drepta� przed bram� m�ody m�czyzna, podobnie jak ja zbyt lekko ubrany.

Odwr�ci� si�, popatrzy� na mnie zapyta� serdecznie:

���ona?

Zerkn��em na tabliczk� i wykrztusi�em:

��M��. W sensie� ja jestem m�em� a tam, tak, �ona.

Zdaje si�, �e m�czyzna got�w by� wys�ucha� dowolnychbredni.

��Pierwsze?

��Aha � odpar�em na chybi� trafi�.

��A u mnie drugie. Albo druga. � Za�mia� si�. � Lekarzom nie mo�na ufa�, ju� raz spodziewali�my si� dziewczynki. Zimno?

Wzruszy�em ramionami i dosta�em do r�ki metalow� piersi�wk� z odkr�con� zakr�tk�.

��Napij si�.

Stropiony i oszo�omiony, pos�usznie si� napi�em. Koniak sp�yn�� ci�k�, gor�c� fal� po gardle. Cholera! No nie, przecie� nie z rana!

��Palisz?

��Tak�

��Bierz.

Papierosa � mocne, prawdziwe marlboro � wzi��em ju� �wiadomie, musia�em zabi� czym� okropny smak w ustach. Nigdy nie pi�em koniaku z samego rana � i jak si� okazuje, dobrze robi�em!

��C�rka dobrze, dw�ch syn�w drugie dobrze � m�wi� dalej m�czyzna. � Ech, chcia�em i�� na por�d rodzinny, s�owo daj�, nie boj� si�! Ale �ona nie chcia�a. A nu�, m�wi, przestaniesz mnie potem kocha�, zdarza�y si� takie przypadki. To inteligentna kobieta, o porodzie wszystko zawczasu przeczyta�a. � Napi� si� koniaku i niekonsekwentnie doda�: � Wszystkie baby s� g�upie! No gdzie ja bym przesta� j� kocha�.

Zaci�gn��em si� kilka razy i rozejrza�em ukradkiem. Tak� powinienem i�� wzd�u� ogrodzenia�

��Powodzenia � powiedzia�em. � P�jd� ju�. Powiedzieli mi, �e jeszcze za wcze�nie, kazali przyj�� po po�udniu.

��Mnie te� � wyzna� m�czyzna. � Ale ja ju� wol� posta� tutaj. Zajrz� potem, dowiem si�, co i jak. A mo�e si� pomylili? Co? Lekarzom nie mo�na wierzy�.

U�cisn��em na po�egnanie wyci�gni�t� r�k� i poszed�em wzd�u� ogrodzenia, zostawiaj�c gadatliwego tatusia przed bram�, w oczekiwaniu na wie�ci od lekarzy, kt�rym nie mo�na ufa�.

O dziwo, rozmowa wprawi�a mnie w dobry humor. Szed�em i si� u�miecha�em.

Ludzie nie podejrzewali nawet istnienia funkcyjnych. �yli i cieszyli si� �yciem, pracowali i rodzili dzieci, je�dzili na urlopy i sk�adali pieni�dze na nowy samoch�d, grali z przyjaci�mi w preferansa. Funkcyjni byli dla nich takim samym wymys�em, jak Spiderman czy transformersi. I wcale nie by�em taki pewien, czy zamieniliby swoje �ycie na nasze cuda.

Chocia� nie, mo�e by zamienili. Jest jedna wspania�a nagroda � bardzo, bardzo d�ugie �ycie � i w�a�nie ona przes�dza o wszystkim.

Gdyby tylko mo�na by�o mie� jedno i drugie: i zdolno�ci, i wolno��.

Ale przecie� w�a�nie ja i Kotia nad tym pracujemy. Tak czy nie?

Zamy�lony, dopali�em papierosa i wrzuci�em niedopa�ek do ka�u�y � w zasi�gu wzroku nie by�o �adnego kosza. Ciekawe, dlaczego cz�owiek, kt�ry ma zamiar na�mieci�, mimo wszystko wyrzuca niedopa�ek czy paczk� po chipsach nie byle gdzie, ale tam, gdzie ju� wcze�niej kto� na�mieci�? W ostateczno�ci do ka�u�y, na pobocze czy do rowu. A ten, kto �mieci na �rodku drogi czy chodnika, budzi powszechne oburzenie.

Widocznie w g��bi duszy wszyscy, nawet najwi�ksi niechluje, rozumiemy, �e nie wolno �mieci�!

��No i gdzie ta wie�a? � wymrucza�em, rozgl�daj�c si� w �wietle rzadkich latarni.

Dom, transformator, jeszcze jeden dom�

Oho! To nie by� dom.

W�ski dwupi�trowy budynek � jedna klatka, po trzy okna na ka�dym pi�trze � wcale nie by� kamienic�. To by� kolejny wariant wie�y celnika!

Rzecz jasna, po domku Wasylisy w Charkowie nie powinienem si� ju� niczemu dziwi�. To raczej moja wie�a wygl�da�a niezwykle, nawet z punktu widzenia Moskwy, jak najprawdziwsza wie�a, tyle �e ci�nie�.

Ale patrz�c na dom Wasylisy, czu�o si� powiew innego �wiata, czu�o si� funkcj�. No i by�o wida� �lady kowalskiej pasji celnika.

A to by� zwyczajny dom, tylko zaniedbany. Jak to si� m�wi � proletariacki.

W oknach brudnawe zas�onki i doniczki z przywi�d�ymi kwiatami. Na dachu krzywa antena. Drzwi wej�ciowe stare, drewniane, obite metalem, niedawno pomalowane, ale kiepska br�zowa farba ju� si� �uszczy�a i odpada�a p�atami, ukazuj�c star� niebiesk� farb�. Domofon � tani i mechaniczny, ale drzwi i tak uchylone.

A ze �rodka dobiega� w�a�nie starczy, k��tliwy g�os:

��I pragn� zauwa�y�, �e to ju� drugi raz w tym roku! Nie mia�em Internetu przez trzy godziny! I w dodatku nie chcieli�cie przyjecha�!

��No i po co panu Internet w �rodku no� � zacz�� kto� zm�czonym g�osem i od razu urwa�.

Ostro�nie wszed�em na klatk�. Pachnia�o kotami, ale nie s�dz�, �eby koty faktycznie tu mieszka�y, to raczej mimikra wie�y. Po wyszczerbionych schodach wszed�em na pierwsze pi�tro � by�y tu tylko jedne drzwi, r�wnie� uchylone. Spod podniszczonej dermy wystawa�y kawa�ki waty. Cyfra �1� wisia�a na jednej �rubce, z g��bi mieszkania p�yn�o �wiat�o.

Zajrza�em do �rodka i cicho wszed�em.

Pok�j zaczyna� si� od razu, bez po�rednictwa przedpokoju. Bardzo du�y, zagracony, a jednocze�nie zaskakuj�co czysty, wygl�da� jak spe�nienie marze� nastoletniego maniaka komputerowego.

W jednym k�cie sta�o du�e nieza�cielone ��ko. Poduszkom nie zaszkodzi�oby wytrzepanie, ko�drze wyprostowanie; zdaje si�, �e na to ��ko cz�owiek po prostu pada� i od razu zasypia� kamiennym snem.

W drugim k�cie widnia�a wypasiona kuchenka � najwyra�niej nieu�ywana. Na l�ni�cej ceramice sta�a prosta mikrofal�wka z otwartymi drzwiczkami, w �rodku, na szklanej p�eczce le�a� kawa�ek pizzy.

Trzeci k�t zajmowa�a pot�na biblioteczka. Pstrokate ksi��ki fantastyczne s�siadowa�y z jakimi� poradnikami technicznymi w mi�kkich ok�adkach i powa�nymi, ciemnozielonymi tomiszczami.

Czwarty k�t stanowi� kamie� w�gielny tego pomieszczenia.

Ogromne biurko komputerowe. Obudowa komputera, tak du�a, �e mo�na by w niej umie�ci� pot�ny serwer. Dwa wielkie monitory, drukarka, skaner, ekspres do kawy � wydawa�o mi si� nawet, �e po��czony kablem z komputerem � ale postanowi�em uzna�, �e faktycznie mi si� wydawa�o. Natomiast ju� podstawka pod fili�ank� z kaw� naprawd� by�a pod��czona do komputera. Znamy, znamy takie bajery, sprzedawali�my je na kopy przed Nowym Rokiem i 23 lutego, idealny prezent dla m�odego admina od jego m�odej adminki� I wszystko to swobodnie, w ca�kowitej zgodzie mie�ci�o si� na biurku, stanowi�c centrum pomieszczenia � c� z tego, �e w k�cie.

A przed biurkiem sta� Fotel.

Tak, w�a�nie Fotel, pisany wielk� liter�. I co� mi m�wi�o, �e takiej gigantycznej konstrukcji z ciemnej sk�ry, umieszczonej na lekkomy�lnych k�eczkach nie mo�na tak po prostu kupi� w sklepie � zapewne robi si� je na zam�wienie we W�oszech, za ci�kie pieni�dze. Fotel nie by� jedynie miejscem, na kt�rym sadza si� ty�ek, lecz czym� w rodzaju kokonu z wysokim oparciem, z �uszkami�, wystaj�cymi z przodu w okolicach g�owy, i szerokimi por�czami. Je�li zobaczycie gdzie� zdj�cie Rockefellera czy Churchilla przy pracy, od razu zrozumiecie, o czym m�wi�.

Ale na tym ideale meblowej doskona�o�ci zasiada� bynajmniej nie nastolatek, kt�ry bardzo pasowa�by do tego wn�trza, i nawet nie gruby naczelnik, kt�ry pasowa�by do fotela. Sk�rzany potw�r zawiera�, niczym skorupa wyschni�ty orzech, chudego siwow�osego staruszka, ubranego w spodnie wypchane na kolanach i wy�wiechtan� koszulk� z kr�tkimi r�kawami.

Przed nim sta�o dw�ch kolesi w moim wieku w bluzach z napisem �Korbina-telekom� na plecach, mi�dzy nimi a staruszkiem, na rogu biurka, le�a� jaki� papierek.

��Nie podpisz� protoko�u przyj�cia � powiedzia� starzec z wyra�n� satysfakcj�. � Mam z wami umow� na serwis ca�odobowy, a przez trzy godziny nie mia�em Internetu!

��Dwie godziny dwadzie�cia minut.

��Niewa�ne! Jechali�cie d�ugo, naprawiali�cie d�ugo!

��Panie Cebrikow, to stary dom, kable si� sypi��

��Ten dom prze�yje was, m�odzi ludzie! � zawo�a� staruszek i pomy�la�em, �e ten zgrzybia�y, k��tliwy starzec ma racj�: dom b�dzie sta� d�ugo, bardzo d�ugo.

Wtedy spojrzenie staruszka spocz�o na mnie � zdaje si�, �e ze wzgl�du na wiek r�wnie� zosta�em zaliczony do serwisant�w.

��A pan co powie?! � zawo�a� dziadek zadziornie.

��Ja przyszed�em w innej sprawie, Nikole�ka � powiedzia�em; dziwnie si� czu�em, zwracaj�c si� do starego awanturnika w tak poufa�y spos�b. � Ja chcia�bym jednymi drzwiami wej��, a drugimi wyj��.

Staruszek zamruga�, a potem bez s�owa podpisa� protok�.

Jeden z ch�opak�w z�apa� �wistek z westchnieniem ulgi i obaj �korbinowcy� ruszyli szybko do drzwi. Mrugn��em do tych nieszcz�nik�w; ch�opak, kt�ry z�apa� dokument, przewr�ci� oczami.

C�, praca w serwisie to ci�ki kawa�ek chleba. Zw�aszcza gdy trafi si� taki uparty k��tnik.

Za ch�opakami trzasn�y drzwi, rozleg� si� tupot n�g na schodach, chyba chcieli wynie�� si� st�d jak najszybciej.

��Co� nie mog� sobie przypomnie�. � Staruszek zmru�y� oczy, patrz�c na mnie. � Widzieli�my si� ju�?

��Nie.

��Ee� � Dziadek przygl�da� mi si�, chyba nie mog�c znale�� okre�lenia. � Jeste�� funkcyjnym?

��By�ym � odpar�em uczciwie.

��A� Znudzi�o ci si� siedzenie na uwi�zi? � Pan Cebrikow mrugn�� do mnie. � Ech, m�odo��. My�lisz, �e mnie by�o weso�o? W tysi�c osiemset sze��dziesi�tym sz�stym? Cz�owiekowi niem�odemu, do�wiadczonemu przez �ycie, ale pe�nemu ciekawo�ci? Dosta�em wyj�tkowo kr�tk� smycz � trzy tysi�ce siedem metr�w!

��Och� � westchn��em.

��Do mur�w Kremla jeszcze mog�em doj��, ale ju� do �rodka nie by�o mowy � powiedzia� staruszek z tak� uraz�, jakby wcze�niej codziennie chodzi� na Kreml do pracy. A mo�e tak w�a�nie by�o? Sk�d mog� wiedzie�? � Wprawdzie by�em ju� cz�owiekiem starszym, ale z natury dziarskim i mi�uj�cym wolno�� i wcale nie by�o mi �atwo! A jednak wytrzyma�em! Doczeka�em si� telefonu, radia, telewizji. Teraz to ju� �atwo. Ca�y �wiat na wyci�gni�cie r�ki, co mi tam smycz!

Zaczeka�em cierpliwie, a� przestanie chichota�. Odruchowo zerka�em ponad ramieniem staruszka na monitory.

Zabawne.

O ile mog�em si� zorientowa�, na obu monitorach by� jeden i ten sam blog: dziennik elektroniczny, popularna rozrywka m�odych nicponi i starych leni.

Na jednym monitorze staruszek wyst�powa� w imieniu dziewczyny, na drugim w imieniu ch�opaka. Dziewczyna i ch�opak prowadzili za�art� dyskusj�, a ca�y t�um, pewnie prawdziwych ludzi, komentowa� ich rozmow�.

��Zabawy, zabawy� � powiedzia� staruszek, widz�c, na co patrz�. � S�dzi pan, �e trac� czas?

��To nie moja sprawa � odpar�em.

��Rozs�dne podej�cie! C�, m�ody cz�owieku, ja, z wy�yn prze�ytych lat, widz�, �e wszystkie dzia�ania cz�owieka to marno��. Mi�o��, nienawi��, przyja��, wiara, pogarda, zazdro��, w�ciek�o��, patriotyzm, natchnienie � wszystkie nasze uczucia spalaj� si� i przemieniaj� w nico��. I czy to wa�ne, czy kochasz naprawd� � Zawaha� si� i sprecyzowa�: � Z powodu wieku zmuszony jestem wy��czy� cielesny aspekt mi�o�ci� czy kochasz naprawd�, czy tylko udajesz mi�o��, wmawiaj�c sobie i innym, �e do�wiadczasz nieziemskich nami�tno�ci?

��Nie wiem. Chyba jednak wa�ne.

��Jest pan m�ody � rzek� z ciep��, ojcowsk� intonacj� staruszek. � Jak�e pan jest m�ody� A wie pan, �e w czasie wojny z Napoleonem by�em jeszcze m�odszy od pana? Prawie dzieciak, ale tak samo zapalony. Uciek�em z maj�tku ojca na wojn� i ca�y rok s�u�y�em jako dobosz. I zastrzeli�bym na miejscu ka�dego, kto ironizowa�by na temat mojej mi�o�ci, wiary czy patriotyzmu! Ale na szcz�cie czasy si� zmieniaj� i pojedynki dawno wysz�y z mody. Wszystko sta�o si� light. Mi�o��-light, wiara-light, patriotyzm-light� Ale ja wcale nie narzekam! Za oknem lato, �wieci s�o�ce, biegaj� dzieci, �piewaj� ptaki, nie ma wojen i epidemii. Wszystko p�ynie swoj� kolej�. Wszystko jest jak najlepiej na tym najlepszym ze �wiat�w, jak mawia� Wolter.

��Za oknem jest zima � zauwa�y�em. � I noc. Dzieci �pi�, a ptak odlecia�y do ciep�ych kraj�w. Wojen i epidemii niby nie ma, za to s� terrory�ci i AIDS.

��Dok�d chce pan przej��? � spyta� ostro staruszek.

��Do Oryzy�tanu.

��Do Orysu�tanu, m�odzie�cze. P�aci pan� � Zmarszczy� czo�o. � Doprawdy, nie wiem, ile panu policzy�. Funkcyjni przechodz� za darmo, a pan jest by�ym funkcyjnym. Przepuszcz� pana za po�ow� ceny.

��Dobrze.

��Czterysta osiemdziesi�t rubli.

Wyj��em z kurtki pi��setk� i poda�em mu.

��Reszty nie trzeba, dzi�kuj�.

��Prosz� mnie nie obra�a� napiwkiem, nie jestem lokajem! � odpar� gniewnie staruszek, wyj�� z szuflady biurka puszk� po red bullu wype�nion� drobnymi i uroczy�cie wr�czy� mi cztery pi�tki.

Co by�o robi�, wzi��em.

A potem pan Nikole�ka Cebrikow niech�tnie wsta� zza biurka. W tym zdrobnieniu by�o co� fa�szywego, jak we wsp�czesnym nuworyszu, kt�ry postanowi� zabawia� si� w star� arystokracj�. Ale jednocze�nie starzec mia� przecie� prawo i do przes�odzonego zdrobnienia, i do wyg�up�w przed technikami. Skoro faktycznie uciek� z domu, �eby walczy� z Napoleonem�

No prosz�, nawet mnie to ju� nie dziwi. Widocznie do wszystkiego mo�na si� przyzwyczai�.

��Prosz� za mn� � powiedzia� uroczy�cie staruszek. � Idziemy na pierwsze pi�tro, mieszkanie numer cztery.

Wyszli�my na klatk� schodow� i zacz��em wchodzi� za Cebrikowem po brudnych schodach. Na pi�trze pali�a si� s�aba �ar�wka, niczym nieos�oni�ta. Rzeczywi�cie by�o tu dwoje drzwi z cyframi �3� i �4�.

��A tr�jka to co? � spyta�em.

��Antyk.

��Aa � powiedzia�em ze zrozumieniem. � Zabawne miejsce.

��Zacofany, dziwaczny, prymitywny �wiat! Jak mo�na dobrowolnie zahamowa� post�p naukowo-techniczny?

��A spo�eczny?

��Co� takiego jak post�p spo�eczny w og�le nie istnieje, drogi m�odzie�cze � prychn�� Cebrikow. � Dam panu przyk�ad. W tysi�c osiemset dwudziestym pi�tym roku przyjecha�em do Sankt Petersburga, odwiedzi� pewn� pi�kn� dam�, om�wi� Kwiaty p�nocy, pierwsze wydanie i napi� si� z przyjaci�mi. Przy Mane�u t�umy. Znajomi oficerowie, w r�kach obna�one szable, lec� przed siebie, nie patrz�� Krzycz� za nimi: �Dok�d was niesie, karbonariusze!�. Biegn� za nimi, przekonuj�. Co si� sta�o potem, na pewno pan s�ysza�. A p�niej w czasie �ledztwa jaki� idiota rewirowy zezna�, �e jakoby krzycza�em: �W czworobok przeciwko kawalerii�. Widocznie uszy kompletnie zaros�y mu w�osami. I chocia� t�umaczy�em, m�wi�em, oburza�em si�, to by�em s�dzony razem z dekabrystami. Zosta�em zdegradowany, walczy�em na Kaukazie z dzikimi g�ralami. Tak, mi�y m�odzie�cze! I niech mi pan powie, czym r�ni� si� tamte wydarzenia sprzed dwustu lat od dzisiejszych? G�upia w�adza, kt�ra nastraja nar�d przeciwko sobie, ambitni spiskowcy, kt�rzy gwi�d�� na ten�e nar�d, tch�rzliwi posterunkowi, gotowi naple�� byle co, �eby tylko zepchn�� win� na cudze barki, po�pieszny, nieuczciwy s�d, niepokoje i okrucie�stwa na Kaukazie. I niech mi pan powie, czy istnieje co� takiego, jak post�p spo�eczny, jak rozw�j spo�ecze�stwa � od gorszego do lepszego, od okrutnego do humanitarnego? Milcza�em.

��Nie, nie, i jeszcze raz nie! � rzek� z moc� Cebrikow. � Dlatego jestem zadowolony ze swojej obecnej sytuacji. Nie ci��y mi �a�cuch, kt�ry mam na szyi. Cuda techniki, mo�liwo�� mi�dzynarodowych kontakt�w, swoboda obyczaj�w � oto prawdziwe zdobycze ludzko�ci! A nie instytucje spo�eczne, kt�re s�u�� jedynie ug�askaniu czerni i za�lepieniu rz�dz�cej �g�rki�.

��Czyli Internet?

��Tak � odpar� wyzywaj�co Cebrikow. � Internet. Telewizja. Telefon. Komputer. Oto prawdziwe wy�yny ducha ludzkiego! Za tymi drzwiami jest pa�ski Weroz. Zapraszam!

��Jak znajd� tam celnika Andriusz�? � spyta�em.

��A wi�c u naszych Tatar�w b�dzie pan tylko przejazdem? � Cebrikow pokiwa� g�ow�. � Zaraz panu wyt�umacz�.

Wsun�� r�k� do kieszeni, przez chwil� czego� szuka�, w ko�cu wyj�� klucz � stary, masywny. Zupe�nie jakby ten dom stopniowo si� uwsp�cze�nia�, dostosowywa� do otoczenia, ale takie drobiazgi jak klucz si� nie zmienia�y. A mo�e klucze nie zmienia�y si� z zasady?

Tymczasem staruszek otworzy� drzwi i uroczy�cie uni�s� r�k�.

��Niech pan patrzy!

Zamruga�em � tutaj ju� by� ranek, jasne �wiat�o razi�o. Wie�a (czy jak wygl�da�o c�o z tamtej strony) sta�a jak zwykle samotnie, po�rodku jakich� niskich zabudowa�, wyra�nie niezamieszkanych. Mo�e by�y to gara�e (chocia�, jakie na Werozie mog� by� gara�e?), a mo�e szopy? Niekt�re mia�y niewielkie kopu�y i niskie ogrodzenia. Ciekawe.

Ucieszy� mnie za to fakt, �e wie�a sta�a na niewielkim wzniesieniu i rozci�ga� si� z niej pi�kny widok. Miasto zaczyna�o si� jakie� dwie�cie metr�w st�d, zupe�nie obce, zupe�nie niepodobne do Moskwy. Mn�stwo wie�yczek, niejasno przypominaj�cych�

��Minarety?! � zawo�a�em.

��Oczywi�cie. Tu w og�le nie ma naszej Rosji, m�odzie�cze. Tu s� Tatarzy, tam Finowie, gdzie indziej Wiatycze, Kriwicze. Moskowja, jak j� tu nazywaj�, jest niewielka i zamieszkana g��wnie przez muzu�man�w. Dobrze chocia�, �e nie s� tak zapalczywi jak u nas � prychn�� staruszek. � O, widzi pan t� niebiesk� kopu�� przed nami?

��Widz�.

��To �wi�tynia Isy-proroka.

��Chrystusa Zbawiciela? � domy�li�em si�.

��O, w�a�nie. Miejsce pi�kne i szanowane. Dojdzie pan do �wi�tyni � trafi pan na pewno, tu nie spos�b zab��dzi� � stanie przed bram�, spojrzy na godzin� dziesi�t� i zobaczy wie�yczk� z zegarem, ptaszkiem i ma�ym sklepikiem na dole.

Popatrzy�em podejrzliwie na Cebrikowa. Chyba mimowolny bohater powstania dekabryst�w �ciemnia�, czyli robi� ze mnie balona. Co� tu by�o nie tak.

��Tam� b�d� bezpieczny? � Wskaza�em g�ow� miasto.

��Je�li b�dzie si� pan zachowywa� normalnie, to tak. Miasto jak miasto, nie lepsze i nie gorsze od naszej Moskwy. Ach, no tak! Potrzebuje pan ich pieni�dzy?

Skin��em g�ow�.

��Niedu�o. Tyle, �eby co� zje��, kupi� jak�� pami�tk�.

��A, pami�tk�. � Staruszek skin�� g�ow�. � My�l�, �e je�li wymieni pan tysi�c rubli, to b�dzie w sam raz. Nie za du�e obci��enie?

W kurtce od Kotii mia�em pewnie oko�o pi�tnastu, mo�e dwudziestu tysi�cy. Z jednej strony niema�o, z drugiej niezbyt du�o. Da�em Nikole�ce tysi�c, staruszek st�kn��, podrapa� si� po karku i zacz�� powoli schodzi� na d�, wyra�nie �a�uj�c swojej propozycji. Cierpliwie zaczeka�em na jego powr�t i dosta�em kilka b��kitno-zielonych banknot�w i gar�� drobnych srebrnych monetek.

��Dziewi��set tenge z drobnymi � oznajmi� Cebrikow. � O dziwo, obecny kurs rubla i tenge s� bardzo podobne.

��A j�zyk?

��No tak, przecie� utraci� pan dar glossolalii� � Staruszek zachichota�. � To nic, i tak pana zrozumiej� i pan wszystkich zrozumie � przecie� przechodzi pan przez c�o. � Skuli� si� od podmuchu wiatru, kt�ry wpad� nagle z tamtej strony drzwi. � No to jak, idzie pan czy nie?

��Id� � powiedzia�em szybko.

Znane powiedzenie: �Poskrob Rosjanina, znajdziesz Tatarzyna� nie raz i nie dwa zdumiewa�o obcokrajowc�w. No bo co to w�a�ciwie mia�o znaczy�? �e Rosjanie to bardzo brudni Tatarzy? A mo�e to jaka� przeno�nia? Ale jaka?

Sami Rosjanie i Tatarzy zawsze uwa�ali, �e powiedzenie m�wi o tym, jak bardzo przemiesza�y si� w Rosji j�zyki i narody. Nie dopatrywali si� w nim niczego negatywnego, przeciwnie, byli dumni z tego internacjonalizmu, kt�ry znalaz� odzwierciedlenie w przys�owiach.

A przecie� tak naprawd� o �skrobaniu Rosjan� zacz�li m�wi� w�a�nie zagraniczni go�cie, i to w znaczeniu obra�liwym zar�wno dla Rosjan, jak i dla Tatar�w: pod cienk� warstw� cywilizacji znajdziesz dzikusa.

Na szcz�cie Rosjanie i Tatarzy byli za s�abo ucywilizowani, �eby zrozumie� subtelno�� europejskiego sarkazmu, zacz�li z u�miechem powtarza� to powiedzonko, ostatecznie utwierdzaj�c �wiat w swojej przebieg�o�ci.

Jednak w tym wariancie Rosji, w jakim si� teraz znalaz�em, powiedzonko mog�o pe�noprawnie funkcjonowa� � by�em w Rosji muzu�ma�skiej!

Zreszt� nie, ju� samo poj�cie �Rosji� nie mia�o tu �adnego sensu. Nie by�o tu Rosji, podobnie jak nie by�o Anglii, Niemiec, Chin, USA. To �wiat miast-pa�stw, oddzielnych terytori�w, kt�re nigdy nie stworz� imperium. Jakim� cudem funkcyjnym uda�o si� utrzyma� go w epoce feudalizmu, w czasach, gdy okre�lenie �my pskowianie� czy �ja kaza�ski� znaczy�o wi�cej ni�: �ja Rosjanin� czy �ja Tatarzyn�. Narody rozpe�za�y si� po Europie i Azji, ��czy�y, podbija�y, niszczy�y, asymilowa�y, zmienia�y wiar�, zmienia�y nazwy. Ma�o kto wie, �e na przyk�ad przodkowie Czecze�c�w byli chrze�cijanami, a Tatarzy to wcale nie Tatarzy tylko Bu�garzy, kt�rzy wzi�li swoj� nazw� od plemienia Tatar�w, wyniszczonych przez Mongo��w jeszcze za czas�w Czyngis-chana. Historia to weso�a wietrznica, tylko jej humor jest przewa�nie czarny.

Pierwsze skojarzenie, jakie przychodzi cz�owiekowi do g�owy: �Znalaz�em si� w Rosji, w kt�rej u w�adzy s� islami�ci�, mo�na �mia�o odrzuci�. Trafi�em do miasta Orysu�tan, kt�re istnieje zamiast Moskwy w �wiecie zwanym Weroz. Zamiast Sztokholmu jest Kimgim, zamiast Kijowa pewnie jaka� Ababaga�amaga, a zamiast Pary�a � Dyr-Bul-Szczy�. I pewnie tylko polskie miasto Szczecin, niewymawialne dla ka�dego narodu zachodniego, nie zmieni�oby swojej nazwy.

Rosjan, Niemc�w, Tunguz�w, Koriak�w, Tatar�w, Baszkir�w nie ma tutaj i nigdy nie by�o. To inny �wiat, tylko odrobin� podobny.

I z t� my�l� wyszed�em z c�a Niko�aja Cebrikowa. Rozejrza�em si� i parskn��em �miechem.

Od strony Orysu�tanu c�o wygl�da�o jak� jak grobowiec? Jak mauzoleum?

Tak, raczej mauzoleum. Ale nie to komunistyczne na placu Czerwonym, z mumi� Lenina w �rodku, lecz zwyk�e wschodnie mauzoleum: wysoko sklepione wej�cie, w kt�rym kryj� si� drzwi zrze�bionego drewna, kopu�a nad ma��, trzy na trzy, budowl� z bia�ego kamienia.

��Matko kochana � wymamrota�em. � Przecie� to cmentarz!

Od razu zrozumia�em, co to za tajemnicze budowle s� wok� mnie: to mauzolea, grobowce! Wschodni cmentarz! No tak, a jaki mia�by by� w tym mie�cie?

Niko�aj Cebrikow musia� by� ciekawym cz�owiekiem, skoro jego c�o wyros�o na cmentarzu.

Szed�em wzd�u� mauzole�w, ogl�daj�c napisy nad drzwiami. O dziwo, napisy by�y po rosyjsku; cz�sto mo�na by�o te� spotka� rosyjskie imiona: �Syna Piotra, Wasylija, miejsce poch�wku. Niech b�dzie �aska Allacha nad nim mi�o�ci� szczodr�! W imi� Boga mi�o�ciwego i mi�osiernego. Ka�da dusza do�wiadczy �mierci, a potem wr�ci do nas!�.

Albo taki: �Wyznawcy prawdziwej wiary! Jednoczcie si�! Wtedy czeka was �aska! Syn Rawila, Iskander, spoczywa tutaj�.

Niekt�re napisy zaskakiwa�y, przypominaj�c, �e nie jestem na �swojej� Ziemi: �Nie ma Tengri ponad Allacha. Mohammed � wys�annik jego!�.

Wi�kszo�� napis�w zdobi�y wyrze�bione kwiaty, wzory geometryczne. Zdj�� nie by�o, ale chyba w naszym �wiecie te� nie jest to przyj�te u muzu�man�w.

Bardzo cz�sto nagrobne napisy przypomina�y filozoficzne czy teologiczne wypowiedzi: �Wy��cznie z bo�� pomoc� mo�na zerwa� ze z�em i sta� si� godnym cz�owiekiem! Pami�tajcie o tym na moim przyk�adzie cz�owieka nikczemnego!�.

A potem natkn��em si� na ma�e mauzoleum (drzwi by�y tu chyba tylko atrap�), przeczyta�em napis i wzdrygn��em si�: �Jestem w raju i pieszcz� mnie gurie. Ale jestem niepocieszony i dlatego p�acz�, ona nie jest dla mnie mam�, nie jest mam�. Podchodzi anio�, daje mi zabawk�. Ale ja jestem niepocieszony i p�acz�: on nie jest tat�, wiem o tym�.

Ca�a egzotyka, wszystkie dziwnostki tego �wiata nagle straci�y znaczenie. Sta�em przy mogile dziecka i bez wzgl�du na to, w co wierzyli jego rodzice � w Chrystusa czy Allacha, Tengri czy teori� ewolucji Darwina � ich rozpacz by�a bardzo naturalna i bardzo prawdziwa.

Poczu�em ch��d, ale to nie by�a wina wiatru. Obj��em si� r�koma i sta�em tak, patrz�c na obc� mogi�� w obcym �wiecie�

�kt�ry w jednej chwili przesta� by� mi obcy. Zmieni� si� z kolorowej poczt�wki, z eksperymentu arkanowskich naukowc�w w prawdziwy wszech�wiat, albowiem tylko w prawdziwym wszech�wiecie ludzie umieraj�.

��Nie trzeba p�aka� � powiedzia�em p�g�osem do mogi�y i powoli poszed�em dalej, po kamiennych �cie�kach mi�dzy mauzoleami, ju� nie czytaj�c napis�w.

Ciekawe, czy funkcyjni maj� dzieci?

Tak, to ciekawe pytanie. Czy funkcyjni zap�acili za swoje zdolno�ci jedynie swobod� przemieszczania si�? Czy smycz to jedyne ograniczenie? Cz�owiek do�� szybko godzi si� z brakiem wolno�ci i nawet zaczyna dopatrywa� si� w niej wygody � najlepszym przyk�adem jest Nikole�ka-dekabrysta. Jednak dla swojej mi�o�ci, dla dzieci, got�w jest zerwa� wszelkie �a�cuchy i p�j�� na pewn� �mier�.

Dla wi�kszo�ci funkcyjnych ulubion� rozrywk� by� seks. Ale �aden z funkcyjnych, kt�rych zna�em, nie za�o�y� rodziny.

Przy wyj�ciu z cmentarza, przed wysokim � wielko�ci cz�owieka � kamiennym ogrodzeniem, zobaczy�em pierwszych mieszka�c�w Orysu�tana � dw�ch niem�odych ju� m�czyzn, nieco przypominaj�cych Tatar�w. Ale ubrani byli ca�kiem zwyczajnie: buty, spodnie, palta.

Uk�onili�my si� sobie w milczeniu i rozeszli�my.

C�, pierwsza pr�ba wypad�a pomy�lnie: m�j wygl�d nie budzi� zdumienia w tubylcach.

S� ludzie, kt�rzy potrafi� prosi�. Po pierwsze, to zawodowi �ebracy � nie te przygarbione staruszki, wyci�gaj�ce r�k� po ja�mu�n� przed jakim� sklepem, lecz ci, dla kt�rych �ebranie jest zawodem, zajmuj�cy stanowiska przed cerkwiami i cmentarzami, w parku mi�dzy spaceruj�cymi lud�mi i obok restauracji, w kt�rych podchmieleni kawalerowie nie omieszkaj� zaimponowa� swojej damie. Po drugie, to urodzeni mi�o�nicy wiszenia komu� na karku. Wszyscy ich znamy, czasem nawet si� z nimi przyja�nimy: odpisuj�cy zadania domowe w szkole (�Zrobi�e� matm�?�), opuszczaj�cy zaj�cia na studiach (�Kryj mnie, dobra?�), sp�niaj�cy si� do pracy (�Powiedz szefowi, �e tyram od rana�), zapraszaj�cy nas na dzia�k� (�Skopiemy ogr�dek, a potem szasz�yk i piwo, co?�). A my, cho� krzywimy si� wzgardliwie, to jednak rzucamy pieni�dze tym pierwszym, klniemy w duchu i pomagamy tym drugim. A jednak zawsze mamy mo�liwo�� odwr�ci� si� od �ebraka albo odm�wi� zbyt natr�tnemu koledze.

Jest te� trzecia kategoria profesjonalist�w � najgorsza, przed kt�r� nie mo�na si� skry�.

To politycy.

�Nar�d musi poprze� nasz� parti�!�.

�Emeryci musz� mocniej zacisn�� pasa!�.

�G�rnicy musz� zrozumie� nasz� sytuacj�!�.

�Partnerzy musz� bra� pod uwag� nasze interesy!�.

�Przedsi�biorcy musz� pomy�le� o interesach pa�stwa!�.

I nikomu nie udaje si� uchyli� od tych pr�b. Nar�d popiera, emeryci zaciskaj� pasa, g�rnicy rozumiej�, partnerzy bior� pod uwag�, a przedsi�biorcy my�l�.

Dlatego �e te pro�by maj� si�� rozkazu. To pro�ba leniwego �ebraka z pistoletem w r�ku.

Nigdy nie by�em �ebrakiem, nie umia�em spisywa� i olewa�em polityk�. A teraz mia�em wyst�pi� w roli prosz�cego, i to jednocze�nie w r�nych postaciach � jako �ebrak prosz�cy o ja�mu�n�, jako przyjaciel potrzebuj�cy pomocy i jako polityk, kt�re chce zawrze� korzystne porozumienie.

A przecie� to� to zupe�nie nie moje!

Tylko co mog�em zrobi�?

Moj� jedyn� szans� uwolnienia si� od bacznej uwagi mieszka�c�w Arkanu i obronienia swego prawa do bycia sob� by�o przekonanie w�adc�w Opoki do udzielenia nam pomocy. I to altruistycznej, bez przemieniania naszej Ziemi, naszego zacofanego Demosa w kolejny �wiat scholastycznej teokracji. Dlatego �e dziewcz�ta-gwardzi�ci i psy-zab�jcy nie pasowa�y do mojej wizji szcz�liwego spo�ecze�stwa.

Nigdy nie by�em w Rzymie i moje wyobra�enie o Watykanie ogranicza�o si� do jakiego� g�upawego filmu, w kt�rym �ajdacy pr�bowali wysadzi� w powietrze �serce� Ko�cio�a katolickiego bomb� z antymaterii. Dlatego te� nie mog�em stwierdzi�, czy siedziba konklawe przypomina siedzib� papie�a. Ale jakie� podobie�stwo zapewne by�o � wiele rzeczy w �wiatach Wachlarza pozostawa�o niezmienionych, nawet, je�li drogi tych �wiat�w rozesz�y si� dawno temu.

Ogromna katedra przypomina�a bazylik� �wi�tego Piotra� chyba. Ale widzia�em j� jedynie przelotnie, gdy wsadzano mnie do du�ej, zamykanej karety, w kt�rej jecha�em teraz w towarzystwie dw�ch dziewcz�t w mundurach z halucynacji Micha�a Anio�a, dw�ch przemi�ych terier�w z koszmar�w Boscha i przedstawiciela konklawe, Marko.

��Bardzo si� ciesz�, �e przyby� pan do nas w czasie mojego dy�uru � oznajmi� dobrodusznie Marko. � Widzi pan, niezbyt cz�sto kontaktujemy si� z funkcyjnymi. Od pi�ciu lat s�u�� w ochronie c�a i zaledwie dziesi�� razy rozmawia�em z Andriejem, z ca�� pewno�ci� nie wi�cej.

��Nie lubi pan funkcyjnych?

��A pan?

��Nie za bardzo � wyzna�em. � Zrobiono ze mnie funkcyjnego wbrew mojej woli. A potem zamordowano moj� dziewczyn�, prze�ladowano mnie. Ale to moje prywatne problemy. Wy pewnie macie inne podstawy do antypatii?

��Oczywi�cie. Bardzo praktyczne, czyli religijne. � Marko zamy�li� si� na chwil�. � Zapewne wyobra�a pan sobie, �e jeste�my fanatykami religijnymi, kt�rzy wzi�li funkcyjnych za diab��w?

��C� � Speszy�em si�.

��Zapewne tak pan w�a�nie my�la�. Ale myli si� pan. Jeste�my lud�mi rozs�dnymi i tolerancyjnymi. Owszem, �wi�ta wiara chrze�cija�ska stanowi podstaw� naszego spo�ecze�stwa, ��czy wszystkie pa�stwa, tworz�c swego rodzaju� � pstrykn�� palcami � supermocarstwo. Ideologiczne supermocarstwo.

��A ja my�la�em, �e macie jedno pa�stwo na ca�� planet�.

��Sk�d�e! To niezbyt rozumne i do�� niewygodne w sferze rz�dzenia. Jak mo�na si�� zwi�za� ze sob� sprzeczne interesy gospodarcze, r�nic� kultur, zwyczaj�w, mentalno�ci? Zjednoczone imperium, Kr�lestwo Bo�e na Ziemi mo�e powsta� jedynie stopniowo, w drodze ewolucji, w miar� �agodzenia obyczaj�w, niwelowania trudno�ci �yciowych, zacierania j�zyk�w i podzia��w narodowych. Owszem, taki jest nasz idea�, ale bardzo odleg�y. Zadziwi� pana, ale mamy tu wolno�� sumienia.

��Tak? � By�em naprawd� zdziwiony.

��Oczywi�cie. Wielu Arab�w i Azjat�w wyznaje mahometanizm, Judejczycy trwaj� w swojej wierze, S�owianie� W�a�nie, przecie� jest pan S�owianinem? Spieraj� si� z konklawe w kwestii ca�ego szeregu obrz�d�w i maj� nawet swoich, nieuznawanych przez inne narody �wi�tych. S� te�, nie boj� si� tego s�owa, atei�ci, bezbo�nicy. Tak, problem�w i komplikacji nie brakuje. Czasem dochodzi nawet do wojen, r�wnie� mi�dzy bra�mi w Chrystusie.

��Wobec tego b�dzie nam �atwiej doj�� do porozumienia � powiedzia�em. � Wydawa�o mi si�, �e tu u was jest znacznie surowiej. W takim razie, dlaczego nie lubicie funkcyjnych? Bo narzucaj� wam swoj� wol�?

��To nie stanowi problemu. � Marko si� u�miechn��. � Niechby spr�bowali nam co� narzuci� Sp�r jest nieuchronnym warunkiem rozwoju. Nie, Kiryle. Oburza i obra�a nas to, �e funkcyjni zatracili swoj� bosk� natur�. Zrezygnowali z tego, co otrzymali od Boga, i zwr�cili si� ku temu, co idzie od szatana. Nie w dos�ownym sensie tego s�owa, oczywi�cie, cho� od zjawiaj�cych si� funkcyjnych wyra�nie zalatuje siark�.

I zn�w si� u�miechn��. Co za post�powy kap�an! Przez ca�y czas daje do zrozumienia, �e nie nale�y traktowa� jego s��w zbyt dos�ownie.

��Ale przecie� wy sami eksperymentujecie z biotechnologiami, zmieniacie zwierz�ta�

��Zwierz�ta, Kiryle. Wy��cznie zwierz�ta. One nie zosta�y stworzone na wz�r i podobie�stwo bo�e, dlatego cz�owiek ma prawo je ulepsza�, spe�niaj�c wol� Stw�rcy.

��Aha. Wi�c ca�y problem polega na tym, �e funkcyjni stali si� nadlud�mi?

��Nielud�mi! � Marko uni�s� palec. � I to ju� nie jest wola bo�a. Pomi�dzy darami Boga i pokusami diab�a jest jedna wyra�na r�nica. Cuda Pana nie s� niczym ograniczone, albowiem Jego si�y s� bezgraniczne. Je�li �wi�ty cz�owiek potrafi uzdrawia�, to zdo�a zrobi� to w ka�dej chwili. Albo nie zdo�a, je�li taka b�dzie wola bo�a. Pokusy diab�a s� mechanistyczne. Istnieje wyra�na granica, s� mechaniczne zakazy i regu�y: je�li uzdrawia�, to tylko pi�ciu dziennie albo wy��cznie podczas pe�ni ksi�yca albo po dokonaniu okre�lonego rytua�u.

��Smycz � powiedzia�em. � Smycz funkcyjnych, kt�ra przywi�zuje ich do funkcji.

��Ot� to! � zawo�a� rado�nie Marko. � To w�a�nie jest oznaka diab�a. Nieczysty nie jest w stanie dawa� bez ogranicze�, jego prezenty � to s�owo zosta�o wypowiedziane z nieukrywan� pogard� � maj� �cis�e ramy, jego hojno�� jest ograniczona, jego mo�liwo�ci odmierzone. Diabe� jest pot�ny, ale jego pot�ga ma swoje granice. Rzecz jasna, funkcyjni nie s� si�� nieczyst�, jedynie lud�mi. By�ymi lud�mi, zbrukanymi si�� nieczyst�.

Po chwili milczenia zapyta�em:

��Naprawd� wierzy pan w diab�a?

��Jak m�g�bym wierzy� w Boga i nie wierzy� w diab�a? � odpowiedzia� pytaniem Marko.

Bojowy york po mojej prawej stronie szczekn�� d�wi�cznie. Zapewne na sw�j spos�b zruga� knowania szatana.

Nie odezwa�em si�.

Opoka nie wydawa�a mi si� ju� tak przera�aj�ca, jak na pocz�tku. I zarazem u�wiadomi�em sobie, �e osi�gni�cie porozumienia nie b�dzie �atwe. Gdy opr�cz dw�ch stron w negocjacjach bierze udzia� niewidzialny B�g i diabe�, to negocjacje mog� by� bardzo trudne.

Sen to jedyna rado��, kt�ra mo�e przyj�� nie w por�.

Nie, to nie Montaigne. Sam to wymy�li�em.

Ale m�wi�c powa�nie, przecie� faktycznie tak jest! Nie wypada si� przyzna�, �e lubisz sobie pospa�. Te� mi zaj�cie, spanie! Trzeba pracowa� dla dobra swojego i kraju, albo czyta� ksi��ki, dla ducha, albo pota�czy� w klubie z dziewczynami � homo sapiens odczuwaj� sta�y poci�g p�ciowy, a to znaczy, �e ta�ce godowe g�rskich koz��w praktykujemy o ka�dej porze roku. A sen? Sen to g�upstwo, zwyk�a strata czasu. Czasem wprawdzie mo�e nam si� przy�ni� co� ciekawego, ale kogo obchodz� sny w dobie przepe�nionego filmami Internetu i ca�ego morza gier komputerowych?

Z drugiej jednak strony� Zapytajcie bawi�ce si� przez ca�y dzie� dziecko, czy chce spa�. Zapytajcie studenta, kt�ry wr�ci� z imprezy i sm�tnie zerka na podr�cznik fizyki kwantowej. Spytajcie m�odych rodzic�w, kt�rzy w nocy s�ysz� nieustanne �uaaa�. Albo staruszka, kt�ry bez �rodka nasennego nie p�jdzie do ��ka. Profesora astrologii, kt�ry, pokonuj�c ziewanie, opowie wam o procesach zachodz�cych w korze m�zgowej, o znaczeniu snu dla waszego zdrowia psychicznego i fizycznego�

Si�gn��em po dzbanek i wla�em do fili�anki resztk� kawy, z fusami. Marko popatrzy� na mnie ze wsp�czuciem.

��Mo�e jednak p�jdzie pan spa�, Kiryle?

��Zaraz, tylko jeszcze raz przelecimy si� po datach. U nas jest dwutysi�czny dziewi�ty rok� No, to jeszcze da�oby si� zwali� na b��dy w obliczeniach� Kiedy zbudowano Rzym?

��W �smym wieku przed narodzinami Chrystusa.

��Aha. � Nie pami�ta�em zbyt wielu dat, szcz�liwie wyrzuci�em je z g�owy zaraz po egzaminie ko�cowym. Ale co� nieco� jednak wyp�yn�o z mrok�w niepami�ci: � A� Juliusz Cezar?

��Tak? � spyta� ochoczo Marko. � Co z Cezarem?

��Pi��dziesi�t lat przed nasz� er�� przed narodzinami Chrystusa, zosta� zamordowany przez Brutusa!

Marko pokr�ci� g�ow�.

��Je�li mnie pami�� nie myli, Juliusz Cezar zmar� na atak serca podczas schadzki� w dwudziestym czwartym roku przed narodzinami Chrystusa.

��Wi�c to jest w�a�nie ten punkt, w kt�rym historie naszych �wiat�w si� rozesz�y! � oznajmi�em triumfalnie.

��Typowy b��d cz�owieka, pr�buj�cego si� zorientowa� w r�nicach mi�dzy �wiatami Wachlarza. � Marko si� u�miechn��. � A co� bli�ej naszych dni?

��Poczekaj, masz racj�. � Zerkn��em na tom Montaigne�a. � Wasza biblioteka� je�li r�nice mi�dzy �wiatami si�gaj� tak zamierzch�ej przesz�o�ci� to nie powinno by� �adnego Montagine�a, Cervantesa, Wiktora Hugo, Dostojewskiego�

��Kim jest Cervantes?

��Don Kichot? Sancho Pansa?

��Hiszpanie? � u�ci�li� Marko. � To s� w waszym �wiecie znani pisarze?

��Czysty ob��d! � Nie wytrzyma�em. � Je�li �wiat zaczyna si� zmienia�, to powinien zmieni� si� radykalnie! Zmiany si� nawarstwiaj�, mno��, w ko�cu nie powinny zosta� �adne punkty wsp�lne! Jeste�my we W�oszech?

��W Watykanie. � Marko si� u�miechn��. � A Watykan, owszem, jest we W�oszech. Dzieli W�ochy na P�nocne i Po�udniowe.

��Im dalej, tym gorzej. Stany?

��P�nocne Stany Ameryki?

��Stany Zjednoczone Ameryki.

��No� s�.

��To rozwini�ty kraj?

��Bardzo. Jeden z najbardziej rozwini�tych. Oczywi�cie Kanada jest wi�ksza�

��Koszmar! Rosja?

��Kt�ra? P�nocno-Wschodnia, Po�udniowo-Ukrai�ska, czy Syberyjsko-Dalekowscho-dnia? To Konfederacja.

Nie wytrzyma�em i si�gn��em po butelk� koniaku. Dobrego miejscowego koniaku, wyprodukowanego we francuskiej prowincji Cognac.

Koniak si� nie zmieni�.

��Luter?

��Wybitny dzia�acz Ko�cio�a.

��Lenin, Hitler, Stalin? Churchill?

��Churchill! � Marko si� ucieszy�, s�ysz�c jedyne znajome nazwisko. � S�ynny angielski pisarz i filozof. Jak dla mnie troch� nudny, ale�

��Dlaczego tak si� dzieje, Marko? Kto� znikn�� bez �ladu, kto� napisa� inne ksi��ki, a kto� zaj�� si� czym� innym. Za��my, �e to dzia�alno�� funkcyjnych. Za��my, �e zacz�li ingerowa� w nasze �wiaty nie przed setkami, ale tysi�cami lat, tylko �e wtedy �wiat si� powinien zmieni� ca�kowicie, a on zmienia si� wybi�rczo!

��Dok�adnie tak. A Weroz, w kt�rym nie ma ropy naftowej? Tam do zmian musia�oby doj�� w epoce prehistorycznej, i to do zmian globalnych, geologicznych! A przecie� nawet w Werozie znajdziesz znajome nazwiska i ludzi, kt�rzy robi� to samo, co robili w Demosie czy u nas.

Marko nala� sobie koniaku i popatrzy� na mnie ze wsp�czuciem.

��Pr�bujesz w ci�gu paru godzin znale�� odpowiedzi na pytania, nad kt�rymi nasz �wiat trudzi si� od stuleci. Daj spok�j, Kiryle.

��Musi by� odpowied� � upar�em si�. � Mo�e nawet le�y na wierzchu, po prostu zamydli�o wam wzrok�

��Zamydli�o?

Wyja�ni�em.

��By� mo�e � zgodzi� si� lekko Marko. � R�nimy si� do was � wy jeste�cie technikami, my biologami.

��My by�my powiedzieli: genetykami. Nie wiem tylko, jak mo�ecie zajmowa� si� in�ynieri� genetyczn� bez mikroskop�w elektronicznych i innych narz�dzi�

��Z bo�� pomoc�. � Marko si� u�miechn��.

��Aha. Oraz pomoc� jakiej� meduzy� �oka archanio�a� na przyk�ad� Marko, kardyna� powiedzia�, �e nam nie pomog�. �e wasi �o�nierze nie b�d� broni� naszego �wiata.

��Ka�dy zas�uguje tylko na taki �wiat, kt�rego sam jest w stanie broni� � rzek� twardo Marko. � Gdyby�my do was przyszli, nawet chc�c pom�c zupe�nie bezinteresownie, czym by si� to sko�czy�o? Wasze zwyczaje by nas przerazi�y, nasze was. Macie bardzo wielu ateist�w, czy oni przyj�liby nasz� pomoc? A muzu�manie? Tym bardziej pomoc w walce przeciw nieznanemu wrogowi, kt�ry przecie� a� tak bardzo wam nie dopieka�

��A je�li potajemnie?

��Nie da rady. To nie b�d� pojedynki rycerzy na odleg�ych arenach, ale wojna na ulicach waszych wsi i miast. B�d� p�on�� domy, umiera� kobiety i dzieci� Jeste�cie gotowi zap�aci� tak� cen�? My zap�acili�my, ale sami podj�li�my tak� decyzj�.

��Wiesz, Marko, zaczynam was szanowa� � powiedzia�em powa�nie. � Podoba mi si� Weroz; widzia�em zaledwie dwa miasta, ale by�y bardzo w porz�dku. I wasz �wiat, chocia� nie znam go zbyt dobrze, r�wnie� mi si� podoba. Macie racj�, nie powinni�cie si� wtr�ca�.

Marko roz�o�y� r�ce.

��Ale co ja mam zrobi�?� � mrukn��em. � Przecie� oni zwyczajnie na mnie poluj�!

��Je�li pan chce, mo�e pan zosta� u nas � zaproponowa� Marko. � Oczywi�cie zapewnimy panu schronienie. Gdyby pan chcia�, to nawet w pa�skiej rodzinie, w�r�d przyjaci�. To nie te czasy, gdy nawet by�ych funkcyjnych zsy�ano do zamkni�tych wiosek. Teraz mo�na �y� i cieszy� si� �yciem. S�dz�, �e cz�owiek o pa�skim charakterze � mam na my�li zmys� techniczny, energi� i odwag� nie, prosz� si� nie u�miecha�, to wszystko w panu jest� s�dz�, �e odnalaz�by si� pan w naszym �wiecie.

��To brzmi kusz�co � powiedzia�em. � Naprawd�.

I chyba m�wi�em szczerze. W ka�dym razie, gdy pi�� minut p�niej k�ad�em si� do ��ka w jednym z pokoi, ca�kiem powa�nie zastanawia�em si� nad t� propozycj�.

No dobrze, rz�dzi tu Ko�ci�, no i co z tego? Mimo wszystko to znajomy Ko�ci�, te same przykazania� nikogo do niczego nie zmuszaj�, panuje wolno�� sumienia. Nie ma telewizji? I bardzo dobrze! Nie ma komputer�w� no, troch� szkoda.

Za to jakie pole do dzia�ania! Zaczn� pracowa� jako genetyk i b�d� hodowa� �ywe komputery! U nas ci�gle si� zastanawiaj�, czy mo�na zbudowa� komputer z �ywej materii. A tutaj, gdzie termowizory i detektory ultrafioletowe robi� z meduz, b�dzie to znacznie prostsze! W ko�cu to te� jest Ziemia, tylko inna. Cervantesa nie ma, za to Swift rozpisa� swojego Guliwera na ca�y serial! Wszystko ma swoje plusy i minusy.

Koniak maj� dobry, tyto� nie jest zakazany� i dziewczyny �adne� cho� oczywi�cie nie ma sensu zarzuca� sieci na wojownicze karmelitanki.

Zasn��em w bardzo �agodnym nastroju.

Cho� bardzo mo�liwe, �e przyczyni� si� do tego koniak z obcej Francji.

Historia roi si� od przyk�ad�w, kiedy cywilizacja zacofana technologicznie wygrywa�a z cywilizacj� bardziej rozwini�t�. Barbarzy�cy zburzyli Rzym, hordy Czyngis-chana zniszczy�y Ru�, Kuba zachowa�a niezale�no�� wzgl�dem USA, Afga�czycy odparli zar�wno Anglik�w, jak i wojska radzieckie. Rzecz w tym, �e ka�da wojna jest przede wszystkim wojn� ideologii, a dopiero potem wsp�zawodnictwem w szybkostrzelno�ci i zab�jczo�ci �elastwa. A ideologia, cho� mo�e to dziwne, jest tym silniejsza, im bardziej prymitywna, im bli�sza podstawowym warto�ciom spo�ecznym: obronie terytorium, obronie wiary, gotowo�ci p�j�cia na �mier� za swoje �plemi�. Dla ogromnych i pot�nych Stan�w Zjednoczonych �mier� miliona ludzi podczas wojny jest nie do przyj�cia. Dla jakiego� ma�ego totalitarnego czy religijnego pa�stewka ten milion b�dzie jedynie walut� wymienn�. O wszystkim decyduje wiara.

A tutaj wiar� mia�y obie strony: Arkan, buduj�cy swoj� utopi� funkcyjnych i d���cy do kontrolowania innych �wiat�w oraz Opoka, kt�ra stworzy�a teokratyczne supermocarstwo tak mocne i stabilne, �e dopuszcza�o nawet wolno�� wyznania. Nie wiem jakie rafy kry�y si� pod ich ideologi�, ale jak dot�d zar�wno jedna, jak i druga strona by�y silne i zwarte.

Poza tym, technologiczne zacofanie niczego nie przes�dza�o. Arkan mia� technologi�, Opoka � biotechnologi�. Teraz d�ugi sp�r fantast�w o to, co jest bardziej post�powe i przysz�o�ciowe, mia� okazj� rozstrzygn�� si� na moich oczach.

Rzecz w tym, �e wcale nie mia�em ochoty uczestniczy� w owym rozstrzygni�ciu.

��Na zewn�trz! � zawo�a� kardyna� z niespodziewan� moc�. � Wychodzimy, szybko!

Wyskoczy�em z karety i znalaz�em si� mi�dzy trzema harcuj�cymi ko�mi. Musz� powiedzie�, �e to bardzo nieprzyjemne wra�enie dla wsp�czesnego mieszczucha! Widzia�em, �e dziewcz�ta kieruj� ko�mi po mistrzowsku, �e st�oczy�y si� przed karet� wy��cznie po to, �eby cia�ami � swoimi i zwierz�t � zas�oni� nasz odwr�t.

Ale i tak by�o to przera�aj�ce.

Za mn� niczym pocisk wyskoczy� piesek Elisy i zakr�ci� si� wok� moich n�g, po nim wysiad�a Elisa i pomog�a wysi��� kardyna�owi.

Zastygli�my na kilka chwil, patrz�c na kopu�y katedry. Ulica, na kt�rej zatrzyma�a si� kareta, sto metr�w dalej ko�czy�a si� wysok� bia�� �cian� z szerok� bram�. Teraz brama zamyka�a si� powoli, ludzie � mo�e pielgrzymi, a mo�e �ebracy, kt�rzy pod ni� stali, porzucali swoje wysiedziane miejsca i rzucali si� do ucieczki. Zn�w zaterkota�y karabiny maszynowe � teraz ju� kilka. Wydawa�o mi si�, �e od czasu do czasu kt�ry� milk�, ale natychmiast odzywa� si� nowy. Wyobrazi�em sobie nawet, jak to si� odbywa: jak wybiegaj� z otwartych na o�cie� drzwi przy�pieszeni do niemo�liwo�ci �o�nierze-funkcyjni, w kamizelkach kuloodpornych, z automatami w r�kach, a z naprzeciwka p�dz� ma�e nieustraszone pieski, celuj�c w gard�a, twarze i r�ce �o�nierzy, biegn� dziewcz�ta w kolorowych mundurach, ze swoimi �miesznymi pikami.

��Czemu oni zwlekaj�� � j�kn�� Rudolf. � No� szybciej�

Nad �cian� nagle pojawi�o si� co� niespodziewanego, obcego, wygl�daj�cego jak cz�owiek, kt�ry siedzi na s�upie dymu, a za nim drugi i trzeci. Kardyna� prze�egna� si�, a ja odruchowo powt�rzy�em ten gest, cho� zrozumia�em, �e widz� nie diab�y z piek�a rodem, lecz komandos�w z Arkanu � z odrzutowymi plecakami na plecach.

A potem zacz�o si� co� absolutnie niewyobra�alnego. Z kopu� katedry �wi�tego Piotra oderwa�y si� i pomkn�y w d� kamienne gargulce. Zreszt�, sk�d my�l, �e kamienne? Gargulce, niczym o�ywione stwory z horroru rozpo�ciera�y skrzyd�a i lecia�y ci�ko ku komandosom. Zn�w zaterkota�y karabiny, jeden z gargulc�w przekozio�kowa� i z przeci�g�ym klekotem zlecia� w d�. Ale by�o ich znacznie wi�cej ni� komandos�w, kt�rzy zd��yli wzlecie�. Patrzy�em os�upia�y na t� apokaliptyczn� walk� powietrzn�, s�ucha�em krzyk�w ludzi rozdzieranych szponami, i gargulc�w, zapalaj�cych si� od odrzutowego wydechu. Kim one by�y, te nieszcz�sne ptaki, przemienione w nieruchomych stra�nik�w Watykanu? Or�ami, nietoperzami, wskrzeszonymi pterodaktylami?

W tej samej chwili rozleg� si� ci�ki huk i ponad murem wzbi� si� s�up dymu i py�u. Ziemia pod naszymi nogami drgn�a, w domach zabrz�cza�y szyby. Pomy�la�em, �e to Arkanowcy przeci�gn�li przez portal artyleri�, ale Rudolf zawo�a�:

��Nareszcie!

��Co to? � zapyta�em.

��Nie mo�emy zniszczy� wie�y celnika � wyja�ni� kardyna�. � Ale teraz znajduje si� ona na g��boko�ci stu metr�w, w sztolni, zalana kwasem siarkowym i azotowym. Panie, zmi�uj si� nad s�ugami twoimi, kt�rzy oddali za ciebie �ycie�

��Nie st�j jak s�up! � Elisa mnie pchn�a. � Biegnij!

Wyra�nie chcieli i�� dalej, a� do mur�w Watykanu, �wi�tego miasta, zbudowanego nad kamienio�omem, kt�ry sta� si� pu�apk� dla Arkanowc�w � i wsp�lnym grobem dla komandos�w, gwardzist�w, ps�w i gargulc�w�

Je�li nie mo�esz zatka� nory, zatop j�.

Nie, nie os�dza�em w�adc�w tego �wiata. To oni decyduj� o sposobie walki z wrogiem. Nie os�dza�em ich tym bardziej, �e to w�a�nie moje zjawienie si� tutaj zaostrzy�o konflikt.

I mimo to pomy�la�em o przytulnym zak�adzie zegarmistrzowskim celnika Andrieja, o jego zegarach, w kt�rych zamiast nieistniej�cych kuku�ek mieszka�y kruki, o nim samym,nadmiernie gadatliwym, ubranym we wschodni cha�at.

Atomowy wybuch mo�e zniszczy� portal.

A kwas, w kt�rym zanurzy�a si� wie�a?

Bardzo chcia�em wierzy�, �e w innych �wiatach ona przetrwa�a. I celnik, pozbawiony przej�cia do zbuntowanego przeciw funkcyjnym �wiata, b�dzie sobie dalej spokojnie �y�, naprawiaj�c zegary i dyskutuj�c z muzu�manami o tym, czyja wiara jest lepsza.

Biegli�my ulic�, co nie by�o �atwe ze wzgl�du na konn� ochron�, pr�buj�c� os�ania� nas ze wszystkich stron. Od migocz�cych kolor�w bola�y oczy; pomy�la�em, �e pstrokate mundury pe�ni� nie tylko rol� dekoracyjn�, ale r�wnie� ochronn� � dezorientuj� atakuj�cych.

Kardyna� dysza� ci�ko, przeszkadza� mu i wiek, i wspania�e szaty.

A mo�e nale�a�o dalej jecha� karet�?

A mo�e nie ma sensu ucieka�, mo�e desant zosta� zlikwidowany i wrog�w ju� nie ma?

I wtedy zobaczy�em co�, co przy�mi�o zar�wno Arkanowc�w z ich odrzutowymi plecakami, jak i o�ywione gargulce, oraz piek�o, kt�re rozwar�o si� nad c�em.

Zobaczy�em, jak wyrasta nowy portal.

Na tej ulicy domy ciasno przytula�y si� do siebie: niewysokie, dwu-, trzypi�trowe, z otwartymi oknami, wisz�cymi nad ulicami ma�ymi a�urowymi balkonikami, w�skimi szczelinami zau�k�w i prowadz�cymi na podw�rka bramami. Wszystko by�o tak �ci�ni�te, tak scementowane py�em wiek�w, �e ci�ko by�oby wyr�ni� pojedynczy dom.

Ale teraz ulica przed nami poruszy�a si� i, tak jak z�b sta�y, wyrzynaj�c si�, rozsuwa z�by mleczne, tak mi�dzy dwoma starymi budynkami porusza� si�, rozsuwaj�c �ciany i osypuj�c tynk, nowy budynek. To nie by�a ani wie�a, ani dom, po prostu �ciana, z po�o�onym niedbale tynkiem, spod kt�rego wyziera�y ceg�y Ale �ciana stawa�a si� coraz szersza, i nadal rozsuwa�a s�siednie domy; pojawi�y si� okna na pierwszym i drugim pi�trze, a potem drzwi na parterze, na razie jeszcze bardzo w�skie, niczym �ci�ni�ty z dw�ch stron obraz na ekranie �le dostrojonego telewizora. Bardzo w�skie drzwiczki, przez kt�re przecisn�aby si� najwy�ej Alicja z Krainy Czar�w, w dodatku bardzo zag�odzona, kt�ra dawno nie jad�a czarodziejskich grzyb�w i nie pi�a czarodziejskich napoj�w�

��C�o! � zawo�a�em, wyci�gaj�c r�k�.

Dziewcz�ta-gwardzi�ci d�gn�y konie ostrogami i pomkn�y w stron� rodz�cego si� portalu � one r�wnie� go zobaczy�y!

�ciana wzd�a si�, z wysi�kiem rozsuwaj�c domy. Z niezadowolonym skrzypieniem p�ka�y balustrady balkon�w s�siedniego budynku, zako�ysa�o si� pranie na zerwanym sznurku. Z drzwi balkonowych wysun�a si� gruba kobieta w szlafroku i nie odrywaj�c od nas zdezorientowanego wzorku, zacz�a zwija� sznurek, ratuj�c pranie.

Drzwi do c�a rozszerza�y si� coraz bardziej, w ko�cu osi�gn�y normaln� szeroko�� i otworzy�y si� na o�cie�.

Trzech m�czyzn � jeden siedzia� w kucki, a dw�ch sta�o za nim � wysun�o na zewn�trz lufy automat�w. Zobaczy�em ukryte pod przyciemnionymi szybami twarze � komandosi mieli na g�owie he�my z opuszczonymi przy�bicami. Biedne teriery bojowe�

Pad�em na ziemi�, os�aniaj�c g�ow� r�kami, jakby moje d�onie mog�y powstrzyma� o��w.

Hukn�o.

Zamlaska�y kule, wbijaj�c si� w �ywe cia�o.

Zar�a�y konaj�ce konie.

W powietrzu b�ysn�y rzucone piki.

Do samego ko�ca liczy�em, �e ta maskaradowa bro� nagle oka�e si� czym� wi�cej � jak gargulce na katedrze. Okaza�o si� jednak, �e to tylko piki.

Ale bardzo ostre.

Jedna przebi�a szk�o i wesz�a w g�ow� komandosa � ten upad�, nadal strzelaj�c, do �rodka wie�y. Dwie nast�pne przyszpili�y do ziemi tego, kt�ry strzela� z kolana. Trzeci ocala� i strzela� dalej. Zobaczy�em, jak jedna po drugiej padaj� dziewczyny-gwardzi�ci � te trzy, kt�re atakowa�y portal. Dwie odci�ga�y kardyna�a, os�aniaj�c go w�asnymi cia�ami, mnie jednym szarpni�ciem podnios�a Elisa i jeszcze jedna dziewczyna.

��Wycofujemy si�! � Elisa zerwa�a z szyi wymy�lny naszyjnik i cisn�a go w portal.

I to ju� naprawd� by�a niespodzianka.

Z�ote pszczo�y o�y�y, odczepi�y si� od siebie i niczym hucz�ca chmura pomkn�y w stron� portalu. Wycie, jakie rozleg�o si� chwil� potem, sugerowa�o, �e nie ma tym �wiecie nic gorszego od pszcz�.

Nie od razu zauwa�y�em york teriery. Psy nie rzuci�y si� na wroga bez zastanowienia, tak jak si� spodziewa�em, lecz rozdzieli�y si� na dwa stadka i zastyg�y, przytulone do �cian po obu stronach drzwi. Czeka�y.

Szczerze liczy�em, �e Arkanowcy nie zatroszczyli si� o os�oni�cie swoich ty�k�w.

Atak si� za�ama�. Nie wiem, co o tym zadecydowa�o � samob�jcza odwaga dziewcz�t, zasadzka w�ciek�ych york terier�w czy naszyjnik Elisy, ale podejrzewa�em, �e jednak to ostatnie � w wie�y nie milk�o wycie i krzyki, rozleg� si� huk strza��w, sugeruj�cy, �e oszaleli komandosi wal� z automat�w do pszcz�.

I mimo to na naszej drodze do mur�w Watykanu wyrasta�y coraz to nowe szybkie postacie, przywo�uj�ce w mojej pami�ci niezbyt mi�y dzie�, w kt�rym odwiedzi�em Arkan�

��T�dy!

Jedna z dziewcz�t wywa�y�a drzwi kopniakiem � nie wiem czego by�o w tym wi�cej: si�y i umiej�tno�ci czy s�abo�ci drzwi w �agodnym klimacie W�och. Wpadli�my do czyjego� domu. Kobieta, zas�aniaj�ca sob� dw�jk� ma�ych dzieci, krzykn�a g�o�no. Kardyna� w biegu zrobi� znak krzy�a i dorzuci� do b�ogos�awie�stwa znacznie cenniejsz� rad�:

��Kryjcie si�, szybko!

Dziewczyny ju� zamyka�y drzwi i podci�ga�y ku nim stary ci�ki bufet, co wed�ug mnie nie by�o zbyt m�dre, skoro okna pozosta�y otwarte.

��Jest st�d drugie wyj�cie? � zapyta�em kobiet�, kt�ra ju� ci�gn�a maluchy do innego pokoju. Odpowiedzia�a mi Elisa:

��Oczywi�cie, �e jest. My�la�e�, �e damy si� zagoni� w pu�apk� na ulicach Rzymu? Naprz�d!

Korytarz, drzwi, kuchnia ze stoj�cym na ogniu rondelkiem. Okno wybite, s�ycha� strza�y. Na pod�odze nitki makaronu i rozbity talerz.

Nagle do mnie dotar�o, �e zosta�o nas pi�cioro � jeszcze jedna dziewczyna os�ania�a odwr�t.

��Oni ci� wyczuwaj�, Kiryle. � Kardyna� popatrzy� na mnie ze wsp�czuciem. � Je�li nie zdo�amy ci� ukry� Eliso!

��Zrozumia�am � odpar�a dziewczyna.

Ja te� zrozumia�em i wcale mi si� to nie spodoba�o. Jeszcze jeden korytarz. Drzwi � rozwalone kopniakiem Elisy. W�ska uliczka, nad kt�r� niemal zamyka�y si� dachy dom�w. Nie biegli�my, bieganie tutaj by�oby g�upot�. Zreszt� Rudolfowi i tak ju� brak�o tchu.

��Co w tobie jest takiego wa�nego? � zapyta�, �api�c powietrze. � Bo�e� gdybym tylko zna� odpowied��

��Na jakie pytanie? Zabi� mnie czy nie? � zapyta�em w biegu.

Kardyna� nie odpowiedzia�, ale zmyli� krok.

Zn�w us�yszeli�my strza�y w g�rze � i klekot gargulc�w. Wyobrazi�em sobie, jak to wszystko musi wygl�da� w oczach bogobojnych mieszka�c�w Watykanu. Istny koniec �wiata�

��Jeszcze sto metr�w i skr�camy w prawo � oznajmi�a Elisa. � Tam s� koszary policji, b�dzie �atwiej. Trzymajcie si�, Ekscelencjo.

Kardyna� zatrzyma� si�, spojrza� na ni� i niespodziewanie powiedzia�:

��Odwo�uj� rozkaz.

��Nawet je�li wezm� go do niewoli? � Elisa rzuci�a mi przelotne spojrzenie.

��Je�li jest chocia� cie� w�tpliwo�ci� � Nie doko�czy�, prze�egna� si� i odwr�ci� do mnie. � Kiryle� Znajd� serce ciemno�ci. Nawet absolutne z�o powinno mie� serce.

A ja tylko skin��em g�ow�.

Zn�w szli�my szybko przed siebie. Pierwsza wyjrza�a z zau�ku dziewczyna-gwardzista, obejrza�a si� i machn�a do mnie r�k�. Wyszli�my za ni� na ma�y placyk mi�dzy domami. Przed nieczynn� fontann� le�a�o, sp�ywaj�ce krwi�, zmasakrowane cia�o � zestrzelony gargulec. Ale wrog�w tutaj nie by�o.

��Co�� co� jest nie tak� � szepn�� kardyna�, rozgl�daj�c si�. Jego pies nagle warkn��, otrz�sn�� si� i wsta�. Wci�gn�� nosem powietrze, wyszczerzy� k�y i zacz�� powoli podchodzi� do pustego trawnika. Trawa by�a tu mocno pognieciona, jakby kto� d�ugo na niej walczy�.

Ale wrog�w nie by�o�

Nie by�o wida�.

��To pu�apka! � krzykn��em, �api�c kardyna�a i odci�gaj�c go na bok.

B��dem by�oby my�lenie, �e post�p techniczny Arkanu r�wna si� post�powi naszej Ziemi. �wiadczy�y o tym chocia�by plecaki odrzutowe, nad kt�rymi nasi wojacy biedz� si� od dziesi�cioleci i nadal nie wyszli poza pokazowe zabawki zdumiewaj�ce mo�nych tego �wiata.

Arkan mia� na wyposa�eniu jeszcze jedno marzenie naszych Napoleon�w i Aleksandr�w Macedo�skich: niewidzialno��.

Nad trawnikiem jakby si� poruszy�a dr��ca, przezroczysta zas�ona i w powietrzu pojawi�y si� sylwetki �o�nierzy. By�o ich z p� tuzina, jedni mieli w r�kach automaty, inni jakie� ci�kie �armaty� o grubych lufach. Bo�e, co to ma by�, miotacze granat�w? A mo�e miotacze ognia?

Stary pies kardyna�a bezg�o�nie wzbi� si� w powietrze, ale albo by� ju� za stary, albo funkcyjni przewy�szali go pod ka�dym wzgl�dem. Nawet nie strzelali, po prostu jeden wysun�� si� do przodu i w powietrzu uderzy� psa kolb� automatu. G�uchy odg�os ciosu, i pies bezg�o�nie pad� na traw�.

A potem us�yszeli�my g�os:

��Nie chcemy niepotrzebnych ofiar. Nie mamy pretensji do w�adz czy narodu Opoki. ��damy tylko wydania nam przest�pcy.

Spojrza�em na �o�nierzy i zrozumia�em, �e to nie oni m�wili, nawet przez opuszczone szk�o przy�bic widzia�em, �e ich wargi s� nieruchome.

Na trawniku by� kto�, nadal pozostaj�cy pod os�on� niewidzialno�ci.

Rudolf powoli wyszed� naprz�d, popatrzy� na swojego psa, pokr�ci� g�ow�.

��Opoka nie wydaje tych, kt�rzy prosz� o azyl. Je�li oskar�acie o co� tego cz�owieka, ��damy dowod�w.

��Dowody zosta�y przedstawione.

Tak, bez w�tpienia ten kto� wola� pozosta� niewidzialny.

��To nie by�y dowody. � Rudolf pokr�ci� g�ow�. � Do�wiadczenie naszych� stosunk�w nie pozwala mi wierzy� w go�os�owne zapewnienia. Z wasz� demagogi� id�cie na Demos.

��Wy zginiecie, a jego i tak zabierzemy.

Rudolf skin�� g�ow� i z wyra�n� ulg� powiedzia�:

��Wi�c jednak mia�em racj�, potrzebujecie go �ywego. Uciekaj, Kiryle!

Nie trzeba by�o mi dwa razy powtarza�. Skoczy�em w prawo, tam gdzie w�ski zau�ek prowadzi� do policyjnych koszar.

A za moimi plecami g�o�nio hukn�o dzia�o w r�kach jednego z �o�nierzy.

Elastyczna sie� musn�a mnie tylko brzegiem, ale to wystarczy�o � cienkie nici oplot�y mi nogi. Upad�em i zobaczy�em, jak do swojej ostatniej walki rzuci�y si� trzy dziewczyny, dwie w idiotycznych kolorowych mundurach, a jedna w jeszcze bardziej idiotycznej lekkiej sukience.

Zaterkota�y karabiny � teraz, gdy le�a�em na ziemi, ju� nie bali si� strzela�. �adna z dziewcz�t, kt�re szkolono do chronienia kardyna�a, nie zd��y�a nawet dotrze� do Arkanowc�w. By� mo�e przeciwko wyszkolonym �o�nierzom z naszej Ziemi mia�yby jakie� szanse, przeciwko funkcyjnym czy te� naszprycowanym stymulatorami Arkanowcom nie mia�y �adnych.

Dziewcz�ta upad�y, a Rudolf sta�, chwiej�c si�, z roz�o�onymi r�kami, z zadart� g�ow� i wzrokiem wbitym w niebo, jakby czego� tamwypatrywa�. Z rozerwanej na plecach szaty wraz z pulsuj�c� krwi� uchodzi�o �ycie.

A potem kardyna� odpowiadaj�cy za bezpiecze�stwo wewn�trzne Opoki pad� na ziemi� swego niepokornego �wiata.

�o�nierze odczekali chwil�, jakby si� bali, �e martwi powstan�, a w ko�cu dwaj pos�uszni jakiemu� rozkazowi wstali i podeszli do mnie.

Zabici nie zmartwychwstali, ale og�uszony ciosem kolby pies wzdrygn�� si�, podni�s� g�ow� i ostatkiem si� wbi� ma�e z�bki w ci�ki wysoki but id�cego �o�nierza.

Cz�owiek wrzasn�� � tak jak nie wrzeszcza�by �aden �o�nierz na �wiecie, kt�rego przez grub� sk�r� buta ugryz�o zwierz�tko wa��ce najwy�ej trzy kilogramy. Obr�ci� si� w miejscu, upu�ci� automat i zacz�� macha� w powietrzu nog� z wisz�cym na niej psem. Noga puch�a b�yskawicznie � tak, jak puchn� postacie na disneyowskich kresk�wkach, gdy kto� pod��czy je do pompy. Jednak w odr�nieniu od bohater�w kresk�wek, tego �o�nierza nie czeka�o ju� nic weso�ego. Krzyk przeszed� w charkot i rozd�te cia�o pad�o na traw�.

��A z�by szczura nas�czone s� cyjankiem potasu� � wyszepta�em zdanie, zapami�tane ze starego filmu, pr�buj�c wypl�ta� nogi. � Cyjankiem potasu� trucizn��

Oczywi�cie, z�by terierowi podarowa�a zapewne jaka� �mija, kt�rej jad, dzi�ki staraniom genetyk�w, sta� si� jeszcze bardziej �mierciono�ny ni� by� pierwotnie, ale w mojej g�owie t�uk�o si� teraz tylko to jedno stare zdanie.

��Trucizn�� trucizn�� � szepta�em.

��Zabili kardyna�a! � rozleg�o si� nagle w g�rze. Na balkonie jednego z dom�w sta�a kobieta i dos�ownie rwa�a sobie w�osy z g�owy. � Zamordowali kardyna�a!

I chwil� p�niej wydarzenia przyj�y zupe�nie inny obr�t.

Wystraszeni mieszka�cy wcale nie pochowali si� pod ��kami, lecz przyczaili przy oknach i balkonach. Do walki gwardzist�w z niezrozumia�ymi przybyszami zapewne by si� nie w��czyli, ale morderstwo kardyna�a ich wzburzy�o.

I na g�owy �o�nierzy posypa�y si� doniczki, krzes�a, garnki, pa�ki, butelki � puste, i pe�ne wina. Butelek by�o bardzo du�o, rozrywa�y si� jak granaty, obsypuj�c �o�nierzy od�amkami szk�a. Czerwona krew winoro�li miesza�a si� z ludzk�.

Zapanowa� zam�t. �o�nierze os�aniali g�owy i strzelali w g�r�, w okna; o mnie na chwil� zapomnieli.

Nieskorzystanie z tej okazji by�oby zdrad� wobec tych, kt�rzy oddali za mnie �ycie.

Przesta�em wypl�tywa� nogi z p�t � sie� by�a lepka i opl�tywa�a mnie coraz mocniej � i podczo�ga�em si� do spuchni�tego trupa. Upadaj�c, �o�nierz przygni�t� sw�j automat; odepchn��em cia�o i wzi��em bro� do r�ki.

Automat s�abo przypomina� legendarnego �ka�acha�, w ka�dym razie palce same znalaz�y bezpiecznik i przestawi�y go na ogie� automatyczny. Przykucn��em, opar�em kolb� o rami�, wstrzyma�em oddech i poruszy�em luf�, polewaj�c komandos�w o�owiem.

Nie by�o we mnie ani krzty lito�ci, �adnego wahania. Ju� raz zmusili�cie mnie do zabijania, bydlaki: powsta�c�w w Kimgimie i akuszerki na Ziemi. Teraz wy oberwiecie. Dosy� tego, zabawa w chowanego si� sko�czy�a!

Nie od razu spostrzeg�em, �e czas zwolni�. Nie�piesznie lecia�y z okien sprz�ty domowe, kule szarpa�y kamizelki komandos�w, �o�nierze upadali, skoszeni seri� z automatu. Serce we mnie zamar�o, krew w �y�ach zawrza�a. Automat w moich r�kach porusza� si� niespiesznie, solidnie, jakby wbija� gwo�dzie. Wydawa�o mi si�, �e jeszcze chwila, i zobacz� wypadaj�ce z lufy kule.

Moje zdolno�ci funkcyjnego nagle powr�ci�y. Bez �adnej wie�y, bez funkcji, zrodzonej przeze mnie i tej, kt�ra mnie zrodzi�a, bez energetycznej p�powiny � po prostu wszed�em w przy�pieszony rytm.

Zmieni�o si� r�wnie� postrzeganie. Nie, nie widzia�em aury, jak nazywa� to kardyna�, po prostu z ca�� jasno�ci� zrozumia�em, �e w�r�d zabitych by�o dw�ch funkcyjnych i jednego z nich zabi� pies kardyna�a. Funkcyjni byli� jacy� inni. Jakby bardziej wyrazi�ci.

Zobaczy�em te� t�czowe dr�enie, kt�re niczym wielka ba�ka mydlana ko�ysa�o si� na wietrze. Pole� maskuj�ce? B�ona? Nie wiem, jak to si� nazywa�o, ale to by�o to samo dra�stwo, kt�re przedtem os�ania�o komandos�w. I w tej ba�ce nadal kto� si� ukrywa�.

Nie odrywaj�c wzroku od niewidzialnego cz�owieka, wymaca�em na rozd�tym ciele �o�nierza pochw�, wyj��em n�. Z trudem uda�o mi si� przeci�� lepkie nici, wsta�em i zawo�a�em:

��Wychod�, bydlaku! Wyjd�!

Nie mia�em �adnych w�tpliwo�ci, �e w ba�ce ukrywa si� funkcyjny, kt�ry jest tak samo �przy�pieszony�, jak ja. A to znaczy, �e zdo�a zrozumie� moje s�owa.

��Jestem pod wra�eniem! � odpar� niewidzialny. � Ale po co si� tak denerwowa�? Przecie� jeste�my rozs�dnymi lud�mi.

Wystrzeli�em w stron� g�osu. Automat pu�ci� kr�tk� seri� i umilk�. Albo spud�owa�em, albo wroga chroni�a nie tylko niewidzialno��, ale jeszcze co� innego.

Osi�gn��em jedno � przeciwnik nie kontynuowa� rozmowy. W powietrzu rozb�ys�a �wiec�ca linia, rozleg� si� lekki trzask i ten, kt�ry dowodzi� komandosami, odszed� t� sam� drog�, z jakiej skorzysta� przemieszczaj�cy si� mi�dzy �wiatami Kotia, dok�adnie tak samo unikaj�c r�wnej walki.

Kurator? Czy�by przys�ali tu kuratora? A mo�e jak�� inn� szych� z Arkanu? Szeregowi funkcyjni, bez wzgl�du na to, kim byli, nie mieli takich mo�liwo�ci.

Jednego by�em pewien � g�os, cho� wyda� mi si� znajomy, na pewno nie nale�a� do Kotii. Tyle dobrego, �e to nie on mnie zdradzi�� Zreszt�, je�li si� zastanowi�, to po co mia�by prowadzi� podw�jn� gr� i jednocze�nie ratowa� mnie przed polskimi policjantami? Nie, ka�da paranoja jest dobra, ale do pewnego stopnia�

Podszed�em do kardyna�a, popatrzy�em na twarz Rudolfa i pokr�ci�em g�ow�. Cz�owiek, kt�ry dosta� seri� z automatu, umiera bardzo szybko.

Dziewcz�ta r�wnie� nie �y�y. Przykl�kn��em obok Elisy, przekr�ci�em j� na plecy, u�o�y�em jej r�ce wzd�u� cia�a. Dosta�a dwa razy � w brzuch i w serce. Mog�em pociesza� si� tylko tym, �e umar�a szybko.

Gdyby wszystko to dzia�o si� w filmie czy ksi��ce, Elisa jeszcze by �y�a i teraz szepn�aby mi co� wzruszaj�cego, co�, co by mnie natchn�o, w rodzaju tego, co powiedzia� Rudolf: �Znajd� serce ciemno�ci��. Albo: �To tak, jak w tamtej ksi��ce� jeden za wszystkich, wszyscy za jednego��. A ja odszed�bym st�d, gryz�c wargi, ze �zami w oczach i ��dz� zemsty w sercu, taki samotny, dumny i nieugi�ty�

W rami� uderzy� mnie rzucony z okna nocnik. Normalny nocnik, z ci�kiej porcelany. Dobrze, �e tylko mnie zahaczy�, i dobrze, �e by� pusty. Czas zn�w p�yn�� normalnie i w tym czasie nie by�o miejsca dla wielkich s��w, pi�knych przysi�g i lamentu nad poleg�ymi.

Niechaj martwi sami grzebi� swoich zmar�ych. Jestem pewien, �e Rudolf i Elisa by mnie zrozumieli.

Rzuci�em automat z pustym magazynkiem i wzi��em inny. Na plecach �o�nierze mieli niewielkie plecaki � zdj��em jeden, obejrza�em, czy nie jest uszkodzony. Miejmy nadziej�, �e znajd� w nim pociski.

A teraz najwy�szy czas si� st�d wynie��, dop�ki rozw�cieczeni mieszka�cy nie wybiegli na ulic�. Raczej nie zdo�am udowodni� t�umowi, �e jestem �sw�j�, �e nie nale�� do t�umu napastnik�w�

Pocz�tkowo bieg�em uliczk� prowadz�c� do koszar � jakim� cudem uda�o mi si� zapami�ta� kierunek. W sam� por� � za moimi plecami trzaska�y drzwi i rozlega�y si� krzyki. Ale chyba nikt mnie nie goni�.

Pi��dziesi�t metr�w dalej zatrzyma�em si�.

Czy biegn� we w�a�ciw� stron�?

Czy policjanci nie wezm� mnie za wroga? Czy nie wypuszcz� jakich� bojowych myszy malta�skich, nie zat�uk� mnie na wszelki wypadek halabardami?

Zreszt�, co dobrego wyjdzie z ukrywania si� za plecami miejscowych landsknecht�w? Najwy�ej nowe trupy i nowe zamieszki�

�ledz� mnie. Ma�o tego, mog� otworzy� portal bezpo�rednio na mojej drodze. Arkanowcy b�d� cisn�� dop�ty, dop�ki kardyna�owie nie uznaj�, �e jestem dla nich zbyt kosztowny i �e ma�y uk�ad z diab�em to jednak mniejsze z�o. Na pewno dojd� do takiego wniosku, gdy Arkanowcy zagro�� pod�o�eniem bomby termoj�drowej pod katedr� �wi�tego Piotra.

Nie wiem, co mn� powodowa�o � rozpacz czy niespodziewanie odzyskane zdolno�ci funkcyjnego. Podnios�em r�k� i spojrza�em na metalowe k�eczko � ostatni fragment mojej wie�y. Tak, wiem, �e nie w tym rzecz� �e to jedynie pi�� gram�w �elaza. Ale tak mi jest �atwiej� �ebym pami�ta� o tym, co mi zrobili. �ebym m�g� si� wkurzy�. �ebym m�g� dor�wna� pod wzgl�dem si�y tch�rzliwemu, niewidzialnemu cz�owiekowi, kt�ry urz�dzi� rze� na spokojnych ulicach Rzymu.

Dor�wna� mu lub go przerosn��.

��Potrzebne mi serce ciemno�ci � powiedzia�em. � Chc� znale�� wasze korzenie, znale�� i wypali�. Nikomu� nie wolno� tak� post�powa�.

Przesun��em r�k� w powietrzu, wystawi�em palec wskazuj�cy � jakby pisz�c na wielkim ekranie sensorycznym. Nie wiedzia�em, co w�a�ciwie pisz�. Nie wiedzia�em, jak powinno si� to odbywa�. Kotia m�wi�, �e potrzebuje namiar�w, �e musi zna� miejsce, do kt�rego chce si� przenie��, albo zna� cz�owieka, kt�rego namierza. Ja potrzebowa�em czego� innego, czego� absolutnie niezwyk�ego.

Moj� d�o� otuli�o niebieskie l�nienie. Z palca wskazuj�cego zerwa� si� j�zyczek p�omienia i zatrzepota� w powietrzu. Prowadzi�em r�k�, a napis p�on�� w przestrzeni, zapisany w j�zyku, kt�rego nie by�o i nie powinno by� na Ziemi. Mo�e to by�y runy, mo�e hieroglify, mo�e arabskie robaczki, a mo�e zwyk�y wz�r: wci�gaj�cy, hipnotyczny, biegn�cy przez czas i przestrze�

Chwyci�em wygodniej automat i wszed�em do otwieraj�cego si� portalu.

Mimo wszystko jestem przekonany, �e cz�owiek jest z natury istot� pokojow�. G�upi�, okrutn�, po��dliw�, naiwn�, k��tliw� � i pokojow�. �aden zr�wnowa�ony cz�owiek, kt�remu jest dobrze w �yciu, nie zacznie zabija�, to zaj�cie psychopat�w i fanatyk�w. Nawet stary wojak, kt�ry nie zna innego ubrania ni� mundur, idzie z ��ka do kibla krokiem marszowym i z w�asnym kotem rozmawia w j�zyku komend � nawet on woli dostawa� odznaczenia za wys�ug� lat, a ordery za sukcesy na paradzie. Nie na darmo tradycyjny toast rosyjskich wojskowych brzmi: �za poleg�ych� a nie: �za zwyci�stwo�. Za zwyci�stwo pije si� wtedy, gdy wojna ju� trwa.

A jednocze�nie cz�owiek jest jednym z najbardziej wojowniczych stworze�, jakie tylko mo�na sobie wyobrazi�, granica za� jest tak cienka, �e wystarczy jedno zb�dne s�owo, jeden zb�dny gest czy zb�dny kieliszek, a pokojowo nastawiony cz�owiek zmienia si� w ��dnego krwi zab�jc�. Podobno dzieje si� tak dlatego, �e ludzie s� drapie�nikami mimo woli. W odr�nieniu od zwierz�t, stworzonych do zabijania i zdaj�cych sobie spraw� z w�asnej si�y, cz�owiek przyparty do muru zaczyna przypomina� zag�odzon�, histeryczn� ma�p�, kt�ra nie potrafi�c si� zadowoli� korzonkami i bananami, chwyci�a pa�k� i zacz�a t�uc antylop�, kt�ra od��czy�a si� od stada.

A je�li odczytujecie Bibli� dos�ownie, to zostali�my skuszeni przez diab�a i nasz� dusz� okaleczy� grzech pierworodny.

Gdyby portal przeni�s� mnie do Arkanu, to pewnie nie potrafi�bym si� opanowa�. Przez g�ow� przemkn�� mi nast�puj�cy obrazek: stoj� w olbrzymiej sali tronowej, rodem z filmu W�adca pier�cieni czy Gwiezdne wojny, otaczaj� mnie wystrojeni w eleganckie mundury ochroniarze, przebiegli przyw�dcy funkcyjnych� a ja przyciskam do brzucha kolb� i siek� po wszystkich seriami, bez celowania, naboje mi si� nie ko�cz�, a wrogowie padaj� na pod�og�, wyj�c i zach�ystuj�c si� krwi�, pr�buj� ucieka�, ale moje kule ich doganiaj�, oni b�agaj� o �ask�, ale ja jestem g�uchy na ich pro�by.

Ale nie by�o do kogo strzela�

To by� step.

Niska k�uj�ca trawa, szeleszcz�ca sucho pod nogami; �ywa, ale wypalona s�o�cem. Teraz na szcz�cie by� wiecz�r, s�o�ce ju� prawie zasz�o, ale wia� gor�cy, nieprzyjemny wiatr. Obr�ci�em si� wok� siebie � pustka. I tylko g�ry na horyzoncie.

Dok�d mnie zanios�o?

Znowu podnios�em r�k�, poruszy�em palcami, pr�buj�c nakre�li� w powietrzu ogniste znaki. Nic z tego nie wysz�o, wyczerpa�em si�.

Razem z mo�liwo�ciami funkcyjnego opu�ci�y mnie r�wnie� zwyk�e ludzkie si�y. Usiad�em na ziemi i przez minut� po prostu siedzia�em, patrz�c na zach�d s�o�ca, a potem wsta�em i zacz��em odrywa� od spodni resztki lepkiej sieci. Nogi by�y jakby zdr�twia�e, sztywne, ugina�y si� pode mn�.

Gdzie ja jestem?

Grunt to nie wpada� w panik�. R�wnie dobrze mog� by� na Opoce, na swojej Ziemi, i na Arkanie. Ma�o to na planetach niezamieszkanych miejsc? Najwa�niejsze by�o to, �e chcia�em znale�� si� w �sercu� funkcyjnych, w �wiecie, z kt�rego wychodz� ich korzenie.

Za��my optymistycznie, �e moje pragnienie zosta�o spe�nione.

Si�� woli zmusi�em si� do ruchu. Obr�ci�em w r�kach i od�o�y�em automat, otworzy�em plecak zabrany martwemu �o�nierzowi.

I z ca�ej duszy ucieszy�em si�, �e nie spe�ni�o si� moje marzenie o pociskach � na tym stepie by�yby mi tak potrzebne jak kombinerki w �a�ni.

Wyj��em z plecaka nast�puj�ce przedmioty:

Plastikow� butelk�, mniej wi�cej litrow�, z napisem: WODA.

Trzy zafoliowane brykiety z napisami �racja dzienna�.

Ma�� apteczk� � w �rodku by�y strzykawki, tabletki, banda�e, a tak�e instrukcja u�ycia tego ca�ego dobra.

Metalow� latark�, mo�e si� przyda jako niedu�a, ale ci�ka pa�ka�

Rolk� papieru toaletowego� Nie ma co si� �mia�! B�dziecie si� �mia�, gdy was, rozpieszczonych cywilizacj� mieszczuch�w, przyprze w szczerym polu, gdzie nie ro�nie nawet �opian, a trawa wsp�zawodniczy pod wzgl�dem ostro�ci z turzyc�.

Trzy tabliczki czekolady � albo nie wchodzi�a w sk�ad racji dziennej, albo stanowi�a bonus. Czekolada by�a do b�lu znajoma: �Z�ota marka�; zrozumia�em, �e rozstrzela�em rosyjski specnaz z Arkanu, i poczu�em si� jeszczebardziej parszywie.

Cienka broszurka zatytu�owana �Jak prze�y� na Ziemi-trzy�. Jasna sprawa, instrukcje dla wzi�tych do niewoli lub zagubionych �o�nierzy, jak nale�y zachowywa� si� na Opoce. Potraktujemy to jako dodatkowy papier toaletowy.

Plastikowa kasetka z trzema czerwonymi strzykawkami, jednej brakowa�o. Koktajl bojowy? Mo�e i tak. Jedn� dawk� �o�nierz w�adowa� sobie przed walk�, reszt� mia� na zapas.

Du�y motek grubej bia�ej nitki, ale bez ig�y.

Kompas � strza�ka ochoczo wskazywa�a tutejsz� p�noc.

Oraz rzecz bez w�tpienia potrzebna, ale w stepie bezu�yteczna � scyzoryk z kilkoma ostrzami, pilniczkiem i otwieraczem. Chocia�, musz� przecie� jako� otworzy� pakiety z jedzeniem, nie b�d� ich rwa� z�bami? A wi�c, niech �yje n�!

Na wszelki wypadek odwr�ci�em plecak do g�ry dnem i potrz�sn��em � zosta�em nagrodzony drobnymi przedmiotami, kt�re wypad�y z bocznych kieszonek: pude�ko zapa�ek, zwini�ta �y�ka ze sp�awikiem, haczykiem i ci�arkiem oraz opakowanie prezerwatyw. Rzecz jasna, Arkanowcy nie mieli zamiaru gwa�ci� mieszkanek Opoki, prezerwatywa to dla �o�nierza jedna z najbardziej po�ytecznych rzeczy: mo�na ni� os�oni� od py�u luf� karabinu, ochroni� zapa�ki przed wod�, mo�na nabra� do niej wody albo skr�ci� j� i zmieni� w gumk� do procy, kt�ra daje mo�liwo�� bezg�o�nego polowania na ma�e ptaki i zwierz�ta bez marnowania naboi.

Jednym s�owem, dobrze, �e wzi��em ten plecak.

Gdyby tak jeszcze �piw�r i namiot�

Spakowa�em wszystko z powrotem, zostawiaj�c na wierzchu tylko kompas. Nie uleg�em pokusie wypicia �yku wody � kto wie, na jak d�ugo musi mi wystarczy� ta litrowa butelka? W najgorszym razie do ko�ca moich dni� Sm�tny wygl�d okolicznej trawy nie budzi� optymizmu.

Wyj��em magazynek z automatu, przeliczy�em naboje� Cieniutko. Czterna�cie naboj�w to troch� ma�o jak na walk� rodem z Gwiezdnych wojen.

Ale na bezludny step w sam raz. Wyregulowa�em pasek i powiesi�em automat na szyi, plecak nie pozwala� zarzuci� go na plecy.

Teraz musia�em ju� tylko zdecydowa�, w kt�r� stron� chc� i��. Wed�ug mojego wewn�trznego zegara by� �rodek dnia, we krwi buzowa�a adrenalina, nale�a�o j� zu�y�, i to nim zapadnie ciemno��, kiedy, chc�c nie chc�c, b�d� musia� po�o�y� si� spa�.

Mia�em tylko jeden naturalny punkt orientacyjny � g�ry. Istnieje du�e prawdopodobie�stwo, �e na granicy stepu i g�r znajd� wod�, ro�linno�� i �ycie. Mo�e nawet ludzi.

Z drugiej strony, im dalej od g�r, tym wi�ksze szanse dotarcia do morza. A morze to ju� na pewno �ycie.

Posta�em chwil� w niepewno�ci. S�o�ce zachodzi�o na zachodzie, �a�cuch g�rski widnia� na po�udniu. Lato, upa�� Czy na pewno chc� i�� na po�udnie?

Niebieska strza�ka kompasu poruszy�a si� zach�caj�co.

Ruszy�em na p�noc.

Moje zjawienie si� w�a�nie w tym �wiecie nie mog�o by� przypadkowe. Jakim� cudem uda�o mi si� obudzi� drzemi�ce we mnie zdolno�ci, ma�o tego, zr�wna�em si� z Koti� i innymi specjalnymi funkcyjnymi � kuratorami, akuszerami� Nie mam smyczy, mog� otwiera� portale w przestrzeni� Pozostaje ju� tylko jedno pytanie: kiedy i dlaczego to si� zdarza?

No dobrze, na to �dlaczego� nie znam odpowiedzi. A co z �kiedy�?

Pierwszy przypadek � wystraszony Kotia pr�buje mnie udusi�. �apie mnie za gard�o, braknie mi tchu, czuj�, �e za chwil� umr� i w irracjonalnej pr�bie ratunku zadaj� kuratorowi potworny cios. Kotia wywa�a sob� drzwi samochodu, pada na �nieg, pogniecione drzwi wisz� mu na szyi niczym hiszpa�ski ko�nierz.

Ach, jakie przyjemne wspomnienia!

Co si� wtedy dzia�o? Pr�bowano mnie zabi�. Strach, w�ciek�o��, z�o��? Co obudzi�o moje umiej�tno�ci? Tamta sytuacja bardzo przypomina�a dzisiejsz�.

Ale by�y r�wnie� inne przypadki!

Zamarzam na lodowych pustkowiach Janusa, a zdolno�ci si� nie ujawniaj�.

Otaczaj� mnie policjanci w Elbl�gu � a ja nie potrafi� nic zrobi�.

Inna sytuacja: w mie�cie Orze� uciekam przed Arkanowcami i wsiadam do taks�wki. Sytuacja w�a�ciwie nie jest krytyczna, a ja prowadz� niewymuszon� rozmow� z kierowc� o miejscowych drogach, a potem si� okazuje, �e znam zupe�nie niepotrzebne mi szczeg�y romansu jego �ony.

Czyli najbardziej oczywiste wyja�nienie jest fa�szywe, i wcale nie chodzi o w�ciek�o��. Nie jestem dobrodusznym doktorem Jekyllem przemieniaj�cym si� w rozw�cieczonego Hyde�a. Tu chodzi o co� innego.

To wszystko musi by� znacznie prostsze, jeszcze prostsze ni� w�ciek�o�� i z�o��.

Machn��em r�k�, jakbym �owi� uciekaj�cy domys�. Wydawa�o mi si�, �e je�li zdo�am zrozumie� mechanizm w��czania si� zdolno�ci funkcyjnego, to zrozumiem co� znacznie wa�niejszego. Zrozumiem podstawy ich si�y, zrozumiem nielogiczno�� wszystkich r�wnoleg�ych �wiat�w, z ich licznymi podobie�stwami i nie mniej licznymi r�nicami.

Co jeszcze ��czy�o te trzy zdarzenia?

Dwa razy moje �ycie by�o zagro�one. Raz stan��em wobec wyboru: wr�ci� do Moskwy czy kontynuowa� drog� do Charkowa?

Cieplej?

Jeszcze jak!

Polscy pogranicznicy nie zdo�aliby mnie zatrzyma�, Kotia nadzorowa� to, co si� dzia�o. Na Janusie to samo. Najwa�niejsze jednak by�o to, �e wtedy nie mia�em innego wyj�cia: musia�em brn�� przez lodowe pustkowia, nie mog�em uciec przed policjantami. Po prostu musia�em i�� jedyn� dost�pn� mi drog�.

A w tamtych trzech sytuacjach dokonywa�em wyboru.

B�aga� Koti� o wybaczenie czy pr�bowa� stawi� mu op�r?

Wr�ci� do Moskwy czy jecha� do Charkowa?

Podda� si� Arkanowcom czy rozpocz�� beznadziejn� walk�?

Wyb�r. Rozstaje mojego losu.

Arkan rz�dzi �wiatami, ukierunkowuj�c ich rozw�j. Usuwaj� z historii Opoki Cervantesa i nie ma Don Kichota i Sancho Pansy. Nie ma tej niewielkiej zmiany w umys�ach tysi�cy jego wsp�czesnych, wykszta�conych i kulturalnych ludzi, kt�ra nadszarpnie pozycj� Ko�cio�a, zako�czy epok� rycerstwa i ca�e �redniowiecze. Renesans przebiega� tu inaczej, Ko�ci� zachowa� swoj� pozycj�, post�p techniczny uleg� zahamowaniu. Paradoksalnie, wymazany z rzeczywisto�ci Don Kichot pokona� jednak wszystkie wiatraki na �wiecie.

I jak na ironi�, rosn�cy w si�� Ko�ci� Opoki dopuszcza� przeprowadzanie eksperyment�w biologicznych!

No dobrze, przyznaj�, �e na losy Opoki wp�yn�� nie tylko brak hiszpa�skiego pisarza. By�o te� mn�stwo innych czynnik�w � Cezar, kt�rego Brutus nie zabi�, Churchill, kt�ry pisa� traktaty filozoficzne zamiast pami�tnik�w politycznych� Ale tak czy inaczej, tak w�a�nie wygl�daj� metody funkcyjnych � subtelne zmiany w historii, dyskretna ingerencja w losy poszczeg�lnych ludzi. Najwyra�niej zdolno�ci funkcyjnych r�wnie� wi��� si� z procesem dokonywania wyboru. Za ka�dym razem, gdy staj� przed wyborem dotycz�cym mojego �ycia, powa�nym wyborem, a nie dylematem w rodzaju: �napi� si� herbaty czy kawy�, odzyskuj� si�y.

Co oczywi�cie nie gwarantowa�o dokonania s�usznego wyboru.

S�o�ce schowa�o si� za horyzontem, niebo ciemnia�o szybko, zapala�y si� gwiazdy. Zatrzyma�em si� i rozejrza�em jeszcze raz. I�� w ciemno�ci, kieruj�c si� gwiazdami? �eby potem opa�� z si� i pa�� pod pal�cym s�o�cem?

B�d� musia� zatrzyma� si� tu na nocleg; w ko�cu ten akurat punkt na stepie nie jest ani lepszy ani gorszy od ka�dego innego.

Zdj��em plecak, wzi��em do r�ki paczk� z jedzeniem, ale nie otworzy�em jej. Zjad�em kawa�ek czekolady, popi�em wod� z butelki. Niby wypi�em dwa �yki, a wody uby�o o jedn� trzeci�. Musz� si� bardziej pilnowa�.

Plecak pod�o�y�em pod g�ow�, karabin pod praw� r�k�. Nie ba�em si�, ale strze�onego�

Gwiazdy na niebie stawa�y si� coraz ja�niejsze. Nigdzie nie wida� tylu gwiazd, co na stepie w nocy. Nawet morze l�ni iskrami kryla, odbijaj�c s�abe �wiat�o gwiazd. A tu panowa�a ciemno�� absolutna. Tak si� z�o�y�o, �e trafi�em do tego �wiata podczas nowiu � jakby specjalnie po to, �ebym m�g� si� pozachwyca� miejscowym niebem.

Ju� zasypiaj�c, pomy�la�em, �e s�ysz� odleg�y szum wody. Pewnie halucynacje, obawiam si� pragnienia�

Prawdziwy bohater, taki, co to przegryza �a�cuchy, jednym spluni�ciem str�ca helikoptery, i lew� r�k� za�atwia kilkunastu wrog�w, powinien robi� to wszystko z zimn� krwi� i bez �adnych emocji. Jednym s�owem, powinien przypomina� Schwarzeneggera, kt�ry w�a�nie s�yn�� z takich r�l. A je�li taki, na przyk�ad, specnazowiec b�dzie wrzeszcza�, szarpa� si�, kl��, a tak�e barwnie opisywa� konsekwencje swojego gniewu � jak bohaterowie, kt�rych gra zwykle Bruce Willis � to po kilku latach bohaterskich dzia�a� dostanie zawa�u serca w wyniku licznych stres�w i reszt� dni sp�dzi, spaceruj�c po parku i karmi�c go��bie.

Ja si� chyba nie nadaj� na prawdziwego bohatera.

Siedz�c na brzegu, zrozumia�em to w ca�ej rozci�g�o�ci. Ba�em si�, ba�em si� teraz znacznie bardziej ni� w czasie zej�cia. Trz�s�em si�, i to wcale nie z zimna � woda by�a ciep�a � ale na sam� my�l o tym, jak mog�a, jak powinna by�a si� sko�czy� ta przygoda.

Troch� pociesza�o mnie to, �e cz�owiek o bogatszej wyobra�ni pewnie narobi�by teraz w spodnie. A jaki� pisarz-fantasta w rodzaju Mielnikowa zrobi�by to jeszcze przed zej�ciem.

Swoj� drog�, takim fantastom to dobrze! Ich bohaterowie mieliby pod r�k� ca�y zestaw profesjonalnego wyposa�enia, od zwyk�ej liny po profesjonaln� ��semk�. Albo kieszonkowy jednorazowy antygrawitator. Albo �migie�ko, jakie mia� Karlsson z dachu � wk�adasz spodenki z motorkiem i lecisz, machaj�c r�k� do zachwyconych maluch�w.

A tu awantura czystej wody, improwizacja, rozpaczliwy pomys� profana� Gdybym komu� o tym opowiedzia�, matematyk skrytykowa�by mnie za kiepskie obliczenia, fizyk za to, �e nie uwzgl�dni�em czynnika tarcia, a wspinacz za to, �e zaufa�em r�kom, zamiast zrobi� p�tl� z paska od spodni i pasa od automatu.

Ech, szkoda, �e nie byli�cie na moim miejscu, m�drale! Gdy czujesz, �e z ka�d� chwil� ogarniaj� ci� coraz wi�ksze w�tpliwo�ci, gdy rozumiesz, �e jeszcze pi�� minut i zostaniesz na tej skale jak ojciec Fiodor z powie�ci Dwana�cie krzese��

Odpieraj�c w my�lach zarzuty hipotetycznych krytyk�w, uspokoi�em si�. Rozebra�em si�, wy���em mokre ubranie. W nocy b�dzie zimno, bryzy z brzegu nie nale�y si� spodziewa�, siedz� pod klifem o wysoko�ci stu siedemnastu metr�w.

Co?

�semka?

Klif?

A wi�c dzia�a!

Przesun��em r�k� w powietrzu, pr�buj�c otworzy� portal, ale nic z tego, moje zdolno�ci nie powr�ci�y a� w takim stopniu, pojawi� si� tylko przeb�ysk encyklopedycznej wiedzy funkcyjnych.

Mo�e zdo�am zrozumie�, co powinienem teraz zrobi�?

Skacz�c z kamienia na kamie�, przebieg�em si� po niewielkiej pla�y, adrenalina domaga�a si� uj�cia.

Zanocowa� tutaj?

P�yn�� wzd�u� brzegu?

P�yn�� w g��b morza?

Zaakceptowa�bym ka�d� podpowied� intuicji, ale nie pojawi�o si� nic, poza wyrywkowymi wiadomo�ciami z dziedziny geologii i alpinizmu.

Nie p�yn��, czeka�. Rozpali� ognisko i ogrza� si�.

Ta ostatnia my�l by�a niespodziewanie ostra i przekonuj�ca.

Mo�e instynkty funkcyjnego chroni� mnie przez zapaleniem p�uc?

Otworzy�em plecak, co w�a�ciwie powinienem by� zrobi� od razu, i wyj��em przemoczone rzeczy.

Ku mojej rado�ci, ucierpia�y znacznie mniej ni� si� obawia�em. Zapi�cie plecaka, wygl�daj�ce jak zwyk�y suwak, praktycznie nie przepuszcza�o wody do �rodka. Nami�k�a tylko rolka papieru toaletowego, bezszmerowo spe�niaj�c rol� silika�elu. Pude�ko zapa�ek pozosta�o suche.

Teraz musz� ju� tylko znale�� drewno.

Ga��zek i drewienek na ma�ej kamienistej pla�y by�o nieprzyjemnie ma�o, za to le�a�y tu ca�e sterty wodorost�w, wyrzucanych na brzeg przez sztormy i przyp�ywy. Ro�liny by�y w zasadzie suche, zgarn��em je w stos i zastanowi�em si�.

Rozgrza� si�? Czy w�a�nie to podpowiada�a mi intuicja?

Raczej nie.

Bezlito�nie podar�em instrukcj� prze�ycia w Opoce, zrobi�em do�ek w stercie wodorost�w i wcisn��em tam kawa�ki papieru. Podpali�em jedn� zapa�k�, wodorosty broni�y si� przez kilka sekund, potem zacz�y si� tli�.

Ci�ko by�oby si� ogrza� przy tym ognisku, za to uw�dzi� � bez problemu. Odsun��em si� jak najdalej, z ciekawo�ci� patrz�c na swoje dzie�o � s�up g�stego czarnego dymu, doskonale widoczny na tle urwiska. S�abego p�omienia pewnie nie by�oby wida� nawet o zmroku, ale dym� dym by� imponuj�cy.

Gdyby kto� spojrza� z morza w stron� brzegu, powinien dostrzec bij�cy od wody s�up dymu na tle ska�y.

Usiad�em na kamieniu, otworzy�em drug� racj� �ywno�ciow� i zabra�em si� do kolacji. Tym razem na pierwsze by�a kartoflanka, a na drugie komandos mia� zje�� dwa kotlety z fasol�. Do�� nietypowe zestawienie, ale teraz nie by�em wybredny.

P� godziny p�niej, gdy wypali�em papierosa po kolacji, zobaczy�em na horyzoncie ma�y kawa�ek �agla.

Czy nam si� to podoba, czy nie, przymus i gro�by stanowi� integraln� cz�� naszego �ycia. I nie chodzi tu o kategoryczne ultimatum, kt�re jeden kraj wystosowa� do drugiego, nie chodzi o bandyt� wymachuj�cego no�em, czy surowego milicjanta Chodzi o najprostsze sytuacje z dnia codziennego.

�Jak nie zjesz kaszy, nie obejrzysz kresk�wki! �.

�Jak dostaniesz tr�jk� na semestr, nie kupimy ci rolek!�.

�Jak zawalisz sesj�, p�jdziesz w kamasze!�.

�Je�li jeszcze raz zobacz� ci� z Maszk�, koniec z nami!�.

�Jak wr�cisz ze spotkania pijany, b�dziesz spa� na kanapie!�.

�Ten, kto nie zostanie po godzinach, mo�e ju� pisa� podanie o zwolnienie na w�asn� pro�b�!�.

�Jak nie przyniesie pan za�wiadczenia, nie wyliczymy emerytury!�.

Obawiam si�, �e nawet po �mierci us�yszymy: �Bez harfy i aureoli do raju nie wpuszczamy!�. Zmuszanie, przekonywanie, przymuszanie � o, to ca�a sztuka. I my, chc�c nie chc�c, uczymy si� tego, �ykaj�c niesmaczn� kasz� i �ebrz�c u nauczyciela o czw�rk�. Je�li jednak cz�owiek nie jest w tej kwestii profesjonalist�, nie powinien grozi�.

Zrozumia�em to rano, gdy si� ubra�em, wyszed�em na pok�ad i zobaczy�em, �e jestem zupe�nie sam.

Przesadzi�em. Tak, to by�a smutna prawda � przesadzi�em z gro�bami. Dzielny kapitan Wan Tao (o dzielno�ci m�wi� bez cienia ironii) zawin�� do portu, przycumowa� i zmy� si� wraz z za�og�, porzucaj�c ca�y sw�j dobytek. Wida� nie spodziewa� si� niczego dobrego po funkcyjnym, kt�remu w dodatku si� narazi�.

��Tak naprawd� to jestem dobry� � wymrucza�em, stoj�c na pok�adzie. Ale nikt mnie nie us�ysza�.

Tu r�wnie� by�y g�ry, ale ju� normalne, nadmorskie g�ry, niezbyt wysokie, takie jak na Krymie. Ze zboczy g�r ku morzu schodzi�o miasto � zwyk�e nadmorskie miasto, kilkusetletnie, u nas takie miasteczko by�oby obl�one przez turyst�w. Wzd�u� brzegu bieg�y liczne cumowiska, dalej by�o wida� pla��, zwyk��, miejsk�, od rana pe�n� ludzi. Wszystko wygl�da�o tak banalnie, jakbym znalaz� si� gdzie� na Ziemi.

Ale jednak ju� po chwili rzuca�y si� w oczy pewne r�nice.

Po pierwsze, nigdzie nie by�o wida� anten, kabli, czy latarni elektrycznych. Najwyra�niej nie u�ywano tu elektryczno�ci.

Po drugie, budynki by�y w wi�kszo�ci typowo �r�dziemnomorskie, europejskie. Ale wy�ej w g�rach by�o wida� dachy pag�d, i w og�le w architekturze wyczuwa�o si� koloryt azjatycki. Miejscowe Chinatown?

A po trzecie, bardzo wysoko w g�rach, oddzielony od miasta zielonym pasem lasu, wznosi� si� zupe�nie niepasuj�cy tu gmach, przypominaj�cy futurystyczny wie�owiec: szk�o, metal i beton, zagi�te �agodnie wok� niewidocznego o�rodka. Wygl�da�o to jak� jak z�o�ony do po�owy wachlarz, skr�cony wok� w�asnej osi. Budynek do tego stopnia tu nie pasowa�, �e nie od razu si� go dostrzega�o, zupe�nie jakby �wiadomo�� wypar�a go jako zbyt irracjonalny.

Od razu poczu�em si� lepiej.

To �co�� nale�a�o do funkcyjnych. To by� ich budynek, r�wnie �ywy jak moja wie�a.

Znalaz�em serce ciemno�ci! L�ni�ce, szklane serce!

��Ha, ale si� zabawimy! � powiedzia�em, raczej dodaj�c animuszu sobie, ni� gro��c swoim wrogom.

W mojej g�owie powoli ��czy�y si� kawa�eczki puzzli.

Kto powiedzia�, �e ojczyzna funkcyjnych to raj na ziemi, kr�lestwo najwy�szej techniki, nietkni�ta przyroda, pi�kno, bogactwo i powszechna szcz�liwo��? Zreszt�, mo�e kiedy� tak w�a�nie by�o. Kiedy�.

A teraz to Ziemia-szesna�cie. Wypalona pustynia, zatrute powietrze, p�on�ca ziemia, radioaktywne promieniowanie, ruiny wielkich miast � niemal wsz�dzie. Tylko w jakich� odleg�ych zak�tkach planety, na wyspach lub przy cierpliwym, uzdrawiaj�cym oceanie przetrwa�y ludzkie osady. Tu �yj� zwykli ludzie, kt�rzy dawno temu zapomnieli o przesz�o�ci swojego �wiata. A tak�e ci funkcyjni, kt�rzy prze�yli globaln� katastrof�.

Co si� z nimi sta�o? Wojna j�drowa, a mo�e co� znacznie gorszego? Jaki� eksperyment, kt�ry wyrwa� si� spod kontroli? Zu�ycie zasob�w? Upadek asteroidy? A mo�e wszystko naraz?

Umieraj�cy �wiat. Ludzie, grzebi�cy w ruinach w poszukiwaniu artefakt�w cywilizacji, kt�ra odesz�a. Funkcyjni-nadzorcy, kt�rzy wol� eksperymentowa� w innych �wiatach� a mo�e szukaj� drogi ratunku dla swojego �wiata?

Nie zimny, bezlitosny rozum, kt�ry eksperymentuje z myszkami w klatkach, jak kiedy� my�la�em, lecz wystraszeni, zdezorientowani Ludzie-nad-lud�mi, kt�rzy ze swojego �wiata przenie�li si� do innych.

Tak czy inaczej, w�a�nie tu jest ich serce. Ich ojczyzna.

I mam prawo post�pi� z nimi jak zechc� � za to, co oni narobili na Ziemi, Werozie, Opoce, Arkanie. Przecie� nawet Arkan jest tylko narz�dziem, g��wn� przystani�, baz�, ale nie ojczyzn�.

Nie ma nic straszniejszego od ciosu w plecy, ciosu, kt�rego si� nie spodziewasz. Tutaj pewnie nawet nie otwieraj� si� zwyk�e portale, zapewne zdo�ali zablokowa� zamieszkane zak�tki swojego �wiata, ukazuj�c celnikom jedynie radioaktywne pustynie.

Ale ja przeszed�em. Mnie si� uda�o. Gdzie� co� posz�o nie tak, zdoby�em wi�cej si�y ni� przys�uguje szeregowemu funkcyjnemu�

Wzdrygn��em si�. Nie ma co stercze� na pok�adzie, wzbudzaj�c ciekawo�� aborygen�w. Schodz�c z powrotem do kajuty, znalaz�em na korytarzu swoje ubranie, z�o�one starannie w kostk� � czyste i chyba nawet uprasowane. Na ubraniu le�a�a para mi�kkich pantofli, nawet dobry rozmiar. Za�oga zmy�a si� ze statku, ale mimo wszystko wykona�a wszystkie polecenia niebezpiecznego go�cia, pr�buj�c go ug�aska�. Pocz�tkowo waha�em si�, czy przebra� si� w swoje ubranie, a potem uzna�em, �e lepsze to, ni� paradowa� w stroju marynarza.

Podobnie jak nie umia�em grozi�, nie umia�em te� kra��. Je�li oczywi�cie nie bra� pod uwag� wypadku, gdy w magazynie znalaz� si� niezaksi�gowany twardy dysk, a m�j w�a�nie zacz�� si� sypa�. To g�upstwo, w firmach komputerowych nie ma mened�er�w, kt�rzy nie zaopiekowaliby si� bezpa�skim dobrem.

A teraz w�a�nie mia�em zamiar okra�� swoich wybawc�w.

Kajut marynarzy nawet nie sprawdza�em, na pewno nie s� idiotami i nie zostawili na porzuconym statku pieni�dzy czy innych warto�ciowych rzeczy. Za to przeszuka�em kajut� kapita�sk� � i niestety, mia�em pecha. Albo przezorny Wan Tao nie wozi� ze sob� pieni�dzy, albo nie uda�o mi si� znale�� skrytki. Chyba raczej to drugie. Wzbogaci�em si� jedynie o gar�� drobniak�w, o dziwo, aluminiowych, oraz trzy banknoty pi�ciomarkowe. Epoka dolar�w i euro ust�pi�a miejsca odwiecznym markom? Pewnie nie, chyba tutejsze marki nie mia�y nic wsp�lnego z europejskimi. Napisy by�y dwuj�zyczne, jeden hieroglificzny, u podstaw drugiego le�a�a �acina. Chi�ski i �wysoki�? Mo�liwe. W zakresie liczebnik�w j�zyk wysoki m�g� zna� ca�y nar�d. Niestety, nie mog�em teraz spojrze� na te j�zyki �z boku� i por�wna� ich z ziemskimi � umiej�tno�� swobodnego porozumiewania si� nimi jakby wypar�a z pami�ci inne j�zyki.

Znacznie cenniejszym znaleziskiem by�a mapa. Niestety (w�a�ciwie nale�a�o si� tego spodziewa�), nie by�a to mapa Ziemi, lecz miejscowa mapa morska. Widnia�a na niej wyspa � wyci�gni�ta z lewej strony w prawo, poci�ta zatokami od p�nocy i bardziej r�wna na po�udniu. Zaznaczono mielizny, jakie� okoliczne wysepki, szlaki wzd�u� brzegu oraz szlaki prowadz�ce do wysepek. Zdaje si�, �e wyspa by�a ca�kiem spora. Z mapy wynika�o, �e jej centrum stanowi�a pustynia, po�rodku kt�rej si� zmaterializowa�em, a na brzegach le�a�y jakie� miasta. I chyba teraz znalaz�em si� w najwi�kszym z nich, o nazwie Ajrak, na �rodku p�nocnego brzegu.

Gdybym by� mocniejszy z geografii, mo�e zdo�a�bym si� zorientowa�, w jakiej cz�ci planety si� znalaz�em.

Studiowa�em map� jeszcze przez jaki� czas i w ko�cu od�o�y�em j� na miejsce. Kradzie� narz�dzi pracy kapitana by�aby strasznym �wi�stwem, zreszt� mapa nie by�a mi do niczego potrzebna.

Chyba najcenniejszym przedmiotem na statku by� cylinder zasilaj�cy. Wyra�nie by� echem przesz�o�ci tego �wiata i pewnie sporo kosztowa�. Waha�em si� chwil�, ale pr�cz kwestii moralnych nale�a�o wzi�� pod uwag� r�wnie� ewentualn� reakcj� kapitana. Utrata tak cennej rzeczy mog�a si� okaza� silniejsza ni� strach. Czy naprawd� zale�a�o mi na problemach z tutejsz� milicj�?

Nie. Zostan� przy drobniakach.

Zarzuci�em plecak na rami�, wyszed�em na pok�ad i podszed�em do pirsu. Jacht by� bezpiecznie przyci�gni�ty do �ciany wy�o�onej wi�zkami wikliny. No tak, sk�d mieliby wzi�� stare opony pe�ni�ce rol� amortyzator�w w naszych jachtklubach� Zeskoczy�em na brzeg i poczu�em, �e wyspa si� pode mn� ko�ysze. No prosz�, rzeczywi�cie po nocy sp�dzonej na jachcie cz�owiek ma wra�enie, �e l�d si� chwieje�

Ruszy�em w stron� miasta. Min��em rybackie ��dki, z kt�rych wy�adowywano po��w, min��em szwendaj�ce si� grupki nastolatk�w, grubego faceta, kt�ry co� surowo klarowa� dw�m drabom, stoj�cym ze spuszczonymi g�owami.

W t�umie by�o wielu Azjat�w, nie brakowa�o te� Europejczyk�w, w�r�d nastolatk�w zauwa�y�em Murzyna i je�li tylko mi si� nie przywidzia�o, to r�wnie� ch�opca o charakterystycznej twarzy australijskiego aborygena. Pomieszanie ras i narod�w, nowy Babilon, zbudowany na gruzach �wiata. Potomkowie tych, kt�rzy prze�yli. Albo zostali uratowani i przeniesieni tutaj, do podn�a wie�owca-wachlarza.

Usi�owa�em nie gapi� si� na przechodni�w, ale pewnie m�j str�j i wygl�d zdradza�y, �e jestem obcy. Chocia�, stroje i twarze by�y tutaj tak zr�nicowane, �e chyba niepotrzebnie si� obawia�em.

O, tam stoi, wystawiaj�c twarz na poranne s�o�ce, miejscowy alkoholik w podartych spodniach i brudnej bluzie. Mo�na by go przenie�� na ulice Moskwy albo do nowojorskiego metra � pasowa�by wsz�dzie. I pewnie nawet nie zauwa�y�by r�nicy.

A tam d�wiga ci�ki worek jasnow�osy bia�y ch�opak o tak arystokratycznej twarzy, �e gdyby go umy� i przebra�, m�g�by �mia�o i�� na przyj�cie do kr�lowej angielskiej; bez trudu wtopi�by si� w towarzystwo lord�w, sir�w i par�w.

Czyli wszystko w porz�dku, po prostu wtopi� si� w t�um. Miasteczko wygl�da na spore, pewnie ma dwie�cie, trzysta tysi�cy mieszka�c�w, musz� tu bywa� przyjezdni, skoro s� kupcy i marynarze. No c� teraz musz� tylko znale�� jak�� przysta�, ukry� si�, odpocz��, zgromadzi� informacje i szykowa� si� do wyprawy w g�ry. Pewnie do wie�owca nie prowadz� przetarte szlaki, ale, z drugiej strony, nie spodziewa�em si� kordon�w. Funkcyjni na pewno czuj� si� tu bezpieczni.

Dwadzie�cia minut p�niej ju� troch� orientowa�em si� w strefie przyportowej. By�y tu magazyny (idealne miejsce na portal celnika, szkoda, �e na Ziemi-szesna�cie portale wychodz� wy��cznie w bezludnych cz�ciach �wiata), kilka sporych targ�w, gdzie w�a�nie sprzedawano poranny po��w, oraz dzielnice mieszkalne � raczej niezbyt eleganckie, skoro s�siaduj� z targami i magazynami. Zreszt�, z moimi skromnymi finansami nie mam co szuka� eleganckich miejsc. Jak zdo�a�em zrozumie� z szyld�w restauracji i hotelik�w, nocleg kosztowa� jedn� mark� (ale gdy p�aci�o si� za tydzie� z g�ry, wychodzi�o tylko pi�� marek), a obiad mo�na by�o zje�� za dwadzie�cia-trzydzie�ci kopiejek. No dobrze, nie kopiejek, tylko miejscowych odpowiednik�w tych�e. Z jakiego� powodu m�j funkcyjny �automatyczny t�umacz� zmieni� miejscow� walut� na marki, a te podzieli� na sto kopiejek, zapewne przypadkiem. R�wnie dobrze mog�em odczytywa� szyldy jako �jedna noc � jeden juan, jeden obiad � dwadzie�cia pi�� centym�w�.

W ko�cu wybra�em ma�y hotelik w dwupi�trowym, ale w�skim budynku, wci�ni�tym mi�dzy wy�sze i szersze gmachy. Mo�e wybra�em go dlatego, �e to �wci�ni�cie� przypomina�o budynki funkcyjnych? A mo�e skusi�o mnie specyficzne poczucie humoru w�a�cicieli, kt�rzy nazwali sw�j zak�ad: �Rudy ko� bez jaj�? To znaczy, dla tubylc�w nazwa brzmia�a zapewne: �Rudy wa�ach�.

Wszed�em do hotelu � brz�kn�� dzwoneczek przy drzwiach � i rozejrza�em si�. To chyba by�a hotelowa restauracja, �adnego westybulu nie widzia�em. Cztery niedu�e sto�y, krzes�a, za nimi schody prowadz�ce na g�r�. Krzepka ruda dziewczyna przecieraj�ca sto�y odwr�ci�a si� do mnie, schowa�a szmat� do kieszeni fartuszka i spyta�a:

���niadanie?

��Chcia�bym si� tu zatrzyma�.

��Dlaczego nie? � spyta�a dziewczyna. � A czemu w�a�nie u nas?

��Spodoba�a mi si� nazwa.

��Rudy wa�ach? Zna pan tatusia?

��Ee� � stropi�em si�. � Obawiam si�, �e nie. A to, co� no�

��No? Na jego cze��, a co pan my�la�? � Dziewczyna podesz�a do szafki przy �cianie, wyj�a zasmarowany notes i ogryzek o��wka. � Wie pan, ile mamusia nas ma?

��Siedmioro? � zasugerowa�em nie wiadomo po co. Styl m�wienia dziewczyny by� bardzo zara�liwy.

��Siedmioro? A mo�e jedena�cioro?

��Je�li wszystkie s� takie jak pani, to czemu nie. � U�miechn��em si� znacz�co.

Dziewczyna zastanowi�a si� i te� si� u�miechn�a.

��Tylko niech pan tak nie �artuje przy mamie, bo wie pan co b�dzie?

Ju� zrozumia�em, �e nie musz� odpowiada� na wszystkie jej pytania.

��Na pierwszym pi�trze nie ma miejsc? � zapyta�a dziewczyna siebie albo notes. � Nie ma? A na drugim te� nie ma? A na mansardzie b�dzie pan mieszka�?

��B�d�.

��Na jeden dzie�?

��Na tydzie�.

��Pi�tka.

W milczeniu poda�em banknot, kt�ry zosta� przyj�ty bez �adnych uwag i od razu znikn�� w kieszeni fartucha.

���niadanie ju� si� sko�czy�o, wie pan?

��Nie, nie wiem.

��No dobrze, ale chce pan je��?

Skin��em g�ow�.

��Mamo? � Dziewczyna podnios�a g�os. � Mamo, zosta�oco�?

Otworzy�y si� niepozorne drzwi, zapachnia�o jedzeniem.

��Czego chcesz.

W odr�nieniu od c�rki matka lekcewa�y�a intonacj� pytaj�c�. Rozumia�em j�, jedna taka dziewczyna to w rodzinie a� nadto.

��Go��, zgadza si� mieszka� w mansardzie, zap�aci� za tydzie� z g�ry, nakarmimy?

��Nakarmimy.

Siad�em przy ju� uprz�tni�tym stole. Bohaterska matka nie zjawi�a si�, jedzenie przynios�a dziewczyna. Ma�e kawa�ki sma�onej ryby, kromka chleba, g�sty sos, imbryk i fili�anka, pa�eczki, nie jednorazowe, ale czyste. Tak, chi�ska kultura pod pewnymi wzgl�dami odnios�a pe�ne zwyci�stwo.

��Smakuje? � zapyta�a dziewczyna, patrz�c, jak maczam ryb� w sosie.

Dobrze, �e w Moskwie nie brakuje japo�skich i chi�skich restauracji � nieumiej�tno�� pos�ugiwania si� pa�eczkami mog�aby zaskakiwa�.

��Tak � odpar�em. Co prawda danie nie by�o jakim� specja�em, poza tym nigdy nie jad�em ryby na �niadanie, ale za to by�a �wie�a, i to wiele wynagradza�o.

��Jest pan przyjezdny?

��Po co zatrzymywa�bym si� w hotelu, gdybym nie by� przyjezdny?

��Mo�e �ona wygoni�a pana z domu? � powiedzia�a w zadumie dziewczyna, wyra�nie my�l�c o swoich sprawach.

Nie zd��y�em odpowiedzie� na t� interesuj�c� sugesti� � drzwi wej�ciowe lekko si� uchyli�y, wsun�a si� chuda r�ka i szybkim ruchem przytrzyma�a dzwoneczki. W �lad za r�k� do hotelu wcisn�� si� chudy, niem�ody i niewysoki �ysiej�cy rudzielec. S�owo �konus� idealnie oddawa�o jego wygl�d.

��Tatu�! � zawo�a�a dziewczyna. � To ty? Mama obieca�a, �e ci� zabije, wiesz?

��Wiem, wiem � szepn�� m�czyzna, wsuwaj�c si� do �rodka. � Pracowa�em.

��Pracowa�e�? � spyta�a z niedowierzaniem dziewczyna.

��Tak, pracowa�em! � odpar� twardo rudy ko� z defektem anatomicznym. � O!

Wyj�� z kieszeni gar�� monet i nieostro�nie podrzuci� je na d�oni. Brz�k aluminiowych drobniak�w nie by� zbyt imponuj�cy, ale to wystarczy�o � drzwi do kuchni uchyli�y si� i rozleg� si� twardy g�os:

��Chod� no tu, stary capie.

M�czyzna popatrzy� na mnie ze smutkiem i wzruszy� ramionami, szepcz�c z niespodziewan� czu�o�ci�:

��Kobiety, c� poradzi�

A potem poca�owa� c�rk� w policzek (w tym celu musia� stan�� na palcach) i dzielnie wmaszerowa� do kuchni. Ja i dziewczyna nas�uchiwali�my w napi�ciu. Rozleg�y si� ciche g�osy. A potem poca�unek.

A potem co� hukn�o, jakby upuszczona patelnia.

Dziewczyna zacz�a wyciera� czysty st�, mamrocz�c:

��Ci�gle obiecuje i obiecuje, ale przecie� w ko�cu go zabije, prawda?

Z kuchni dobieg� j�k rozkoszy. Zabrz�cza�y naczynia, drzwi zamkn�y si� z hukiem.

Dziewczyna zrobi�a si� purpurowa, co w po��czeniu z rudymi w�osami stanowi�o niezapomniany widok.

��Nie, nie zabije � powiedzia�em. � Ile was mama ma, jedena�cioro?

Nawet skinienie g�owy wypad�o pytaj�co.

��No, no � powiedzia�em z�o�liwie. � Dzi�ki, �niadanie by�o bardzo smaczne. Odprowadzisz mnie?

Nie wiem, co sobie pomy�la�a, ale odpowiedzia�a ostrym tonem:

��Niech pan sam idzie, nie zab��dzi pan.

I jakby si� zorientowa�a, �e m�wi co� niew�a�ciwego, doda�a:

��To na samej g�rze, tam s� tylko jedne drzwi, jasne?

Od jakiego� czasu wydaje mi si�, �e min�� ten kr�tki okres, gdy czytanie ksi��ek by�o powszechn� rozrywk�. Kino nie zdo�a�o stworzy� konkurencji � wyj�cie do niego by�o wydarzeniem, a ksi��ka zawsze le�a�a pod r�k�. Telewizor, nawet kolorowy i z du�ym ekranem, nie m�g� zaspokoi� wszystkich jednocze�nie � musia�oby by� tyle kana��w, ilu jest ludzi.

Za to wideo, a potem komputer zada�y ksi��kom pot�ny cios. Film to czytanie dla ubogich duchem, tych, kt�rzy nie s� w stanie wyobrazi� sobie wojny �wiat�w, siebie na mostku �Nautilusa� czy w gabinecie Nero Wolfe�a. Kino to papka, obficie nas�czona cukrem efekt�w specjalnych, papka, kt�rej nie trzeba �u�, wystarczy otworzy� usta i �yka�. Prawie to samo dotyczy gier komputerowych � to o�ywiona ksi��ka, w kt�rej sam mo�esz wybra�, po kt�rej jeste� stronie: �komunist�w czy bolszewik�w�.

A czytanie wr�ci�o do swego stanu pierwotnego, gdy stanowi�o rozrywk� dla wybranych. Ksi��ki sta�y si� dro�sze, nak�ady mniejsze � mniej wi�cej tak, jak w dziewi�tnastym wieku. Mo�na si� z tego powodu smuci�, a mo�na uczciwie zada� sobie pytanie � czy naprawd� sto procent spo�ecze�stwa musi lubi� balet? S�ucha� muzyki klasycznej? Interesowa� si� rze�b� czy malarstwem? Albo chodzi� na ryby czy mecze pi�ki no�nej?

Wed�ug mnie nale�y uzna� od razu: czytanie nie jest rozrywk� dla wszystkich. I w og�le jest nie tyle rozrywk�, ile prac�.

Patrz�c na bibliotek� tego miasta, mo�na by doj�� do wniosku, �e tak w�a�nie ksi��ki traktowano tutaj. Budynek mia� w sobie pewn� pompatyczno�� � trzy pi�tra, kolumny przed wej�ciem, rze�ba z br�zu � ogromna, otwarta ksi�ga, dzieci, kt�re przypad�y do jej kart � i ponury pragmatyzm fabryki � �ciany z szarego kamienia, szerokie okna zamkni�te na g�ucho, dwuskrzyd�owe drzwi bez �adnych ozd�b. Z ciekawo�ci� przyjrza�em si� rze�bie � na br�zowych kartach widnia� alfabet, ksi��ka by�a elementarzem. Troje dzieci � dw�ch ch�opc�w i dziewczynka, wszyscy naturalnej wielko�ci � pochyla�o si� nad ksi��k� tak nisko, jakby cierpia�o na kr�tkowzroczno�� albo uczy�o si� czyta� mi�dzy wierszami. Dziewczynka sta�a, podpieraj�c brod� r�k�, ch�opcy pochylali si�, wpatrzeni w wersy.

Dotkn��em wypolerowanego ramienia jednego z m�odych czytelnik�w i z t�sknot� pomy�la�em o moskiewskim metrze. Wyg�adzone do blasku pos�gi na stacji �Plac Rewolucji�, zw�aszcza pies z br�zu, do kt�rego sam podchodzi�em, �eby pog�aska� nos przed egzaminem � pewny znak, �e zdasz sesj�. A jednak mnie nie przyni�s� szcz�cia. Ciekawe, czy z tymi pos�gami r�wnie� wi��e si� jaki� przes�d? Na przyk�ad: je�li dotkniesz, nauczysz si� czyta�

Wszed�em do biblioteki i zosta�em przyjemnie zaskoczony napisem: �Dla umiej�cych czyta� wst�p wolny�. Nie do ko�ca rozumia�em, po co do biblioteki mieliby przychodzi� analfabeci, ale na wszelki wypadek skin��em g�ow� siedz�cemu przed wej�ciem starszawemu ochroniarzowi, wskaza�em tabliczk� i poszed�em dalej.

Biblioteka by�a niedu�a. Parter zajmowa�y jakie� pomieszczenia administracyjne, sk�d dobiega� urywany ha�as, przywodz�cy na my�l maszyn� drukarsk�. To znaczy, nigdy nie s�ysza�em, jak one ha�asuj�, ale by�o w tym d�wi�ku co� periodycznego, jakby z wielkiego mechanizmu wylatywa�a kartka po kartce. C�, ca�kiem mo�liwe. Sami drukujemy, sami przechowujemy� i sami czytamy, s�dz�c po wyludnionych korytarzach.

Wszed�em na pi�tro; aha, tu jest czytelnia. Stoliki, krzes�a, na sto�ach elektryczne lampki. Siedzi kilka os�b, niekt�rzy czytaj�, kto� co� notuje.

Staraj�c si� nie ha�asowa�, poszed�em wy�ej. Tu ju� zaczyna�a si� w�a�ciwa cz�� biblioteki � wysokie rz�dy rega��w zajmowa�y ca�e pi�tro, dwa sto�y przy samych schodach by�y puste, przy trzecim siedzia�a krucha dziewczyna � uniwersalna, ponadczasowa dziewczyna-bibliotekarka. Takie mo�na spotka� w Nowogrodzie i Czycie, w Szanghaju i Bangkoku, w Hamburgu i w Detroit. Dziewczyna wygl�da�a, jakby p�yn�a w niej mieszanka krwi azjatyckiej i europejskiej, takie jak ona s� m�ode do czterdziestki, a potem jako� tak w jednej chwili przemieniaj� si� w biblioteczne staruszki.

��Dzie� dobry � powiedzia�a cicho dziewczyna. � Jest pan u nas po raz pierwszy?

��Tak � odpar�em szczerze.

��W jakim j�zyku pan czyta?

��W ka�dym � odpowiedzia�em po chwili wahania, w ko�cu by�a to niemal prawda.

��Naprawd�? � Dziewczyna si� u�miechn�a. � To wspaniale. Pom�g�by mi pan przeczyta� t� ksi��k�?

S�dz�c z po��k�ych stron, ksi��ka mog�a mie� ze trzysta lat. A mo�e nawet pi��set. Ech, nie trzeba si� by�o chwali�. Zdolno�ci funkcyjnego bardzo by mi pomog�y, ale teraz ich nie czu�em, a nie przypuszcza�em, �ebym, przechodz�c przez portal, pozna� martwe j�zyki tego �wiata.

U�miechn��em si� speszony i stan��em obok dziewczyny. Pochyli�em si� nad jej ramieniem i poczu�em s�aby kwiatowy aromat p�yn�cy od jej w�os�w. A potem spojrza�em na kartk� i ochryp�ym g�osem zapyta�em:

��A czego konkretnie pani nie rozumie?

��O, prosz�. � Dziewczyna popatrzy�a na mnie zaciekawiona. � Tego.

���Nie zaszkodzi doda� szczypty go�dzik�w�.

��Zna pan ten j�zyk? � zachwyci�a si� dziewczyna. � Naprawd� go pan zna?

Jeszcze by tego brakowa�o, �ebym nie zna� rosyjskiego!

��Mia�em okazj� si� z nim zetkn��.

��Zdumiewaj�ce � powiedzia�a cicho dziewczyna. � Ja si� uczy�am, ze s�ownik�w� ale my�la�am, �e nikt� A prosz� mi powiedzie�, dlaczego ksi��ka sugeruje, �eby doda� do jedzenia gwo�dziki? Czy�by wi�za�o si� to z niedoborem �elaza? Ale to przecie� bardzo niebezpieczne, mo�na ich nie zauwa�y� i po�kn��.

��To nie gwo�dziki, lecz go�dziki, pisze si� podobnie, ale chodzi o co� zupe�nie innego. Go�dziki to taka przyprawa� ma�e suszone kwiatostany� Poprosz� o��wek.

Na kawa�ku szarego papieru narysowa�em go�dziki � tak jak umia�em. Nigdy nie dodawa�em go�dzik�w do potraw, ale robi�em z przyjaci�mi grzane wino.

��Ojej � zmartwi�a si� dziewczyna. � Nie znam takiej przyprawy. Pewnie ju� nie ro�nie.

��Zapewne � przyzna�em.

Jakie to dziwne, jakie �mieszne i g�upie, �e z ca�ej wielkiej literatury rosyjskiej, ze wszystkich wydanych w Rosji ksi��ek zachowa� si� nie To�stoj czy Puszkin, nie dzie�a zebrane Lenina, nie podr�cznik do fizyki nawet, lecz ksi��ka kucharska! Zwyk�a ksi��ka kucharska� Chocia�, gdy si� zastanowi�, nie by�o w tym nic dziwnego. Przecie� dobre ksi��ki kucharskie drukuje si� na grubym, g�adkim papierze, �eby nie puch�y od wilgoci, �eby nie brudzi�y si� od t�ustych palc�w, �eby przetrwa�y, stoj�c w kuchni obok �cierek i pojemniczk�w z przyprawami. Je�li macie w domu ksi��k� kucharsk�, do kt�rej cz�sto zagl�dacie, to gdzie j� trzymacie? W biblioteczce? Nie rozmieszajcie mnie.

I wtedy bardzo wyra�nie, z ca�� jasno�ci� zrozumia�em to, na co pod�wiadomie by�em przygotowany.

To nie jest inny �wiat.

To przysz�o��. Nasza przysz�o��.

Radioaktywne pustynie, p�on�ca ziemia, niebo zasnute chmurami, ruiny miast, resztki cywilizacji na wyspach � to moja Ziemia.

Oto, jak wygl�da �wiat funkcyjnych.

��Mamy ca�� p�k� ksi��ek w tym j�zyku � odezwa�a si� dziewczyna. � Oraz w innych martwych j�zykach� w zbiorach specjalnych, na g�rze.

Wyra�nie mia�a ochot� przytarga� tu ca�y stos ksi��ek, wywali� (co ja m�wi�! troskliwie z�o�y�!) na biurku i posadzi� mnie nad nimi. �ebym czyta�, czyta�, czyta�. T�umaczy�, wyja�nia�, podpowiada�. Co to go�dziki, co to surdut, co to glamour, default, zatrucie �rodowiska zewn�trznego, wojna i korupcja�

��Mo�e innym razem � odpowiedzia�em na niezadane pytanie. � Teraz chcia�bym� chcia�bym przeczyta� co� z historii.

��Sk�d pan przybywa? � spyta�a cicho dziewczyna. Przez ca�y czas m�wi�a cicho, przyzwyczajona do tego w�r�d bibliotecznych rega��w, a teraz ju� w og�le przesz�a na szept.

��Z daleka. Z bardzo daleka. Prosz� nie pyta�.

W zadumie skin�a g�ow�, jakby te s�owa co� jej wyja�ni�y, i wsta�a.

��Prosz� i�� za mn�.

Szli�my mi�dzy rz�dami rega��w, w cichym szele�cie przewracanych kartek � kilka os�b szuka�o ksi��ek � w�r�d zapachu starego papieru i �wie�ej farby drukarskiej. To by�o jak �wi�tynia jakiej� nowej religii, gdzie zamiast ikon s� rega�y, a zamiast mirry i kadzid�a kurz.

��Prosz� � powiedzia�a dziewczyna.

W zadumie popatrzy�em na pusty rega�.

��Nie mamy historii � wyja�ni�a. � Nie ma takiego s�owa, w ka�dym razie prawie si� go nie u�ywa. Mia� pan szcz�cie, �e pana zrozumia�am.

��Spo�ecze�stwo nie mo�e istnie� bez historii � powiedzia�em. � Od jak dawna �yj� tu ludzie?

��Zapewne od stworzenia �wiata. � Dziewczyna si� u�miechn�a. � S� tutaj staro�ytne ruiny� bardzo stare, maj� wiele tysi�cy lat.

��Spytam inaczej: od jak dawna mieszkaj� tu ludzie?

��Zastanawia�am si� nad tym � odpowiedzia�a powa�nie dziewczyna, jakbym zapyta� j� o sens �ycia. � Wydaje mi si�, �e min�o wiele pokole�. Na kontynencie nikt nie zdo�a �y� d�ugo. Nawet� nawet�

��Ludzie-nad-lud�mi? � spyta�em wprost.

Dziewczyna skin�a g�ow�.

��Kim pan jest?

��Jestem obcy. Prosz� nie kaza� mi wyja�nia�. To conajmniej niebezpieczne.

��Dla pana?

��Dla mnie r�wnie�. Ale przede wszystkim dla pani. Prosz� pozwoli�, �ebym pozosta� takim� dziwnym klientem, kt�ry zadaje dziwne pytania.

��Rozumiem � odpar�a powa�nie. � To niezwyk�e, ale rozumiem. Pewnie dlatego, �e lubi� stare ksi��ki.

��Kim s� Ludzie-nad-lud�mi? To oni rz�dz�?

��Nie. Rz�dzi imperatorowa.

Nie zdziwi�a si�, nawet s�ysz�c to pytanie, kt�re z kretesem zdradza�o we mnie obcego przybysza.

��A Ludzie-nad-lud�mi?

��Czasem przychodz�. Kupuj� r�ne kurioza z kontynentu i ucz�, jak si� nimi pos�ugiwa�. Niczego nie opowiadaj�, ale nikogo nie krzywdz�� je�li o to panu chodzi.

��Zupe�nie nikogo?

��Jedynie wtedy, gdy kto� pr�buje skrzywdzi� ich. Oni� � Dziewczyna zamilk�a. � Oni s� inni. Nie interesuj� si� nami. Chyba s� dobrzy� Potrafi� wyleczy� ka�d� chorob� babcia opowiada�a, �e kiedy� wybuch�a u nas epidemia, a oni przynie�li lekarstwa. Mog� da� dobr� rad�, ale nie mieszkaj� tu, my�l�, �e to miejsce ich nie interesuje.

��A czy kto� kiedy� pr�bowa� ich skrzywdzi�?

Dziewczyna zawaha�a si�, a potem odpar�a:

��Gdy idzie si� w g�ry, trafia si� na maj�tek pana Dietricha. To bogaty posiadacz ziemski, mecenas. To on podarowa� miastu ten budynek. My�l�, �e najlepiej b�dzie, je�li spyta pan jego.

��On nie lubi Ludzi-nad-lud�mi?

��On lubi wiedz�. I opowie panu wi�cej, je�li mu si� pan spodoba, oczywi�cie. Ale na pewno mu si� pan spodoba.

��Dzi�kuj� � powiedzia�em cicho. � Bardzo mi pani pomog�a.

Dziewczyna skin�a g�ow� i odpowiedzia�a dok�adnie tak, jak si� spodziewa�em:

��To moja praca. Wr�ci pan tu jeszcze?

��Nie wiem � odpar�em szczerze. � Naprawd� nie wiem.

��Chcia�abym� pokaza� panu pewne ksi��ki.

��Nie wiem � powt�rzy�em. � To zale�y nie tylko ode mnie.

Zwykle nie doceniamy swoich r�wie�nik�w. To prawda, �e jest nam z nimi wygodnie: s�uchamy tej samej muzyki, czytamy te same ksi��ki, pracujemy (przynajmniej na pocz�tku) na tych samych stanowiskach (i w zwrotach �m�ody lekarz�, �m�ody in�ynier� czy �m�ody admin� decyduj�cy jest jednak przymiotnik), ale nie spodziewamy si� po nich �adnych wielkich czyn�w. �atwiej nam zaakceptowa� m�dro�� starc�w, do�wiadczenie ludzi dojrza�ych czy nawet genialno�� dziecka, ale r�wie�nik? Jak on mo�e dokona� czego� znacz�cego, jak mo�e zas�ugiwa� na wi�cej szacunku czy uznania ni� my? Przecie� to Kolka, Pietka, Sierio�ka! Bi�em si� z nim wprzedszkolu, �obuzowa�em w szkole, imprezowa�em na studiach. Znam go jak z�y szel�g, to nicpo� i hultaj, fajny go��, ale co on tam mo�? �e co? Jednak mo�e? Jego artyku�y publikuje si� na ca�ym �wiecie, zapraszaj� go do Harvardu na odczyty? Nie, to niemo�liwe. Przecie� to mnie wyk�adowcy stawiali jemu za wz�r.

I chyba o to w�a�nie chodzi. Gdy widzisz swojego r�wie�nika, kt�ry cieszy si� powszechnym szacunkiem, pojawia si� Nie, nawet nie zawi��, a co� w rodzaju zak�opotania i w�tpliwo�ci. I mimo woli zaczynasz si� zastanawia�, czy m�g�by� znale�� si� na jego miejscu.

Dworek pana Dietricha, czy raczej rodu Dietrich�w, wygl�da� jak prawdziwe gniazdo rodowe � stare, ale mocne, zagospodarowane do ostatniej kom�rki, tak zintegrowane z okolic�, �e wygl�da�o bardziej naturalnie ni� g�ry, lasy i winoro�le. Mo�e by�a to zas�uga architekt�w, a mo�e czasu? Czas tak naprawd� jest najlepszym architektem. Nawet nudn� kamienic� jest w stanie przemieni� w per�� architektury. W swoim czasie pary�anie urz�dzali demonstracje przeciwko wie�y Eiffla, a teraz ci�ko wyobrazi� sobie Pary� bez niej.

S�u��cy poinformowa� mnie, �e pan Dietrich zaraz wr�ci z konnej przeja�d�ki, i zaproponowa�, �ebym wszed� do domu albo zaczeka� w altance przed dworem. Skromnie wybra�em altank�, a s�u��cy przyni�s� mi zielon� herbat� i cienkie cygara. Ta go�cinno�� budzi�a nadziej�. Siedzia�em w spowitej zieleni� altance, patrzy�em na pejza� wok�, ale wzrok ci�gle wraca� do wie�y. Gdy si� patrzy�o z tego miejsca, wydawa�o si�, �e jest bardzo blisko. Mog�em jej si� teraz dok�adniej przyjrze� i uzna�em, �e pierwsze por�wnanie do zwini�tego wachlarza by�o bardzo trafne.

Wyobra�cie sobie, �e z jednego fundamentu wystaje trzydzie�ci cienkich, szklano-stalowych wie�owc�w, jakim� cudem utrzymuj�cych si� w pozycji przechy�u. A potem delikatnie pchnijcie wie�owce tak, �eby si� na siebie nasuwa�y. A potem roz��cie ten wachlarz do po�owy i zwi�cie go wok� jego w�asnej osi. Ju�?

A teraz porozmawiajmy o rozmiarach. Wysoko�� wachlarza: trzysta metr�w. Szeroko��: dwadzie�cia. Grubo��: pi��, albo troch� wi�cej.

I ca�a ta futurystyczna, zupe�nie niepasuj�ca do g�r konstrukcja zawis�a nad starym kamiennym dworkiem. Pewnie czasem cie� przykrywa� i dw�r, i podw�rze przed nim.

Ale nikt tego nie dostrzega�.

Zd��y�em wypali� cygaro do po�owy (by�o znacznie lepsze od papieros�w Andre), gdy na wij�cej si� w�r�d winoro�li drodze ukaza� si� je�dziec. Jakim� cudem m�ody w�a�ciciel ziemski ju� dowiedzia� si� o moim przybyciu � rzuci� s�u��cemu wodze tu� przed altank� i ruszy� prosto do mnie. Bia�y str�j do jazdy konnej, wysokie bia�e buty z mi�kkiej sk�ry � Dietrich wygl�da� w�a�nie tak, jak w moim wyobra�eniu powinien wygl�da� bogaty i szanowany ziemianin, kt�ry pojecha� ogl�da� swoje posiad�o�ci.

Wsta�em.

Dietrich by� moim r�wie�nikiem i by� nawet troch� do mnie podobny, ale wyra�nie sprawniejszy fizycznie, nietkni�ty zwiotcza�o�ci� mieszczucha (spr�bujcie przez ca�e �ycie chodzi� piechot� albo je�dzi� konno � czy zostanie wam du�o t�uszczyku, opuchlizny albo blado�ci?). Poza tym, Dietrich by� przystojniejszy � musia�em to przyzna� uczciwie i obiektywnie. I nie by�a to pe�na s�odyczy uroda m�okosa, ceniona przez niem�ode ju� kobiety (�Jaki s�odki!�), i nie toporna uroda miejskiego macho, ceniona przez m�ode dziewcz�ta (�Prawdziwy m�czyzna!�). Chodzi�o raczej o regularne rysy twarzy i budow�. Kobiety powinny si� w nim zakochiwa�, m�czy�ni szanowa� go.

Pomy�la�em z gorycz�, �e widz� co� w rodzaju ulepszonej kopii samego siebie.

��Dzie� dobry. � M�czyzna poda� mi r�k�, u�miechaj�c si� serdecznie. � D�ugo pan czeka?

��Nied�ugo. � U�cisn��em wyci�gni�t� d�o�, rejestruj�c przelotnie, �e u�cisk r�ki te� by� przyjemny. � Dzi�kuj�, pocz�stowano mnie herbat� i cygarem. Ciesz� si�, �e pana widz�, panie Dietrich.

��Al � rzek� Dietrich. � Po prostu Al. Zdaje si�, �e jeste�my r�wie�nikami?

��Tak � przyzna�em. � W takim razie prosz� m�wi� do mnie Kiry�, albo po prostu Kir.

��Kiry�� � powiedzia�, jakby pr�buj�c to imi� j�zykiem, smakuj�c je. � Bardzo �adne i nietypowe. Wejdziemy do domu czy�

Popatrzy�em na wie�� i powiedzia�em:

��Mo�e porozmawiamy tutaj?

��Aha � rzek� p�g�osem Dietrich. � Pan r�wnie�� w takim razie zosta�my tutaj.

Usiad� naprzeciwko mnie i skin�� r�k� s�u��cemu, kt�ry wcze�niej przyni�s� mi herbat� i od tamtej pory sta� nieopodal; s�u��cy znikn�� w domu.

��Ja te� napij� si� herbaty � powiedzia� Dietrich. � Widzi j� pan?

��Wie��? Tak.

��Jaka ona jest?

Naprawd� byli�my do siebie podobni!

��Wysoka, ze dwie�cie metr�w. Wygl�da jak wachlarz ze szk�a i stali, zwini�ty wok� w�asnej osi.

��Ja te� tak to wyja�niam. � Dietrich si� u�miechn��. � To znaczy wyja�nia�em, dop�ki nie zrozumia�em, �e to nie ma sensu. Sk�d pan jest, Kiryle?

Czy to wyb�r, czy nie?

Ws�ucha�em si� w siebie.

Nie, nic si� nie pojawia�o, �adnych przeb�ysk�w zdolno�ci. Czyli nie mam szczeg�lnego wyboru.

Popatrzy�em Dietrichowi w oczy i powiedzia�em:

��Z innego �wiata.

��O! � zawo�a�. � O!

A potem wsta� i nerwowo przeszed� si� po altance. Zjawi� si� s�u��cy, przynosz�c tac� z fili�ank� i imbrykiem; Dietrich odprawi� go skinieniem g�owy.

��Nie zdziwi�em pana � powiedzia�em.

��Pan? Nie zdziwi�? Pan mn� wstrz�sn��, Kiryle! Pan� nie, ja my�la�em, ale� �eby� tak�

Nagle zrozumia�em, �e ten przystojny, m�dry, bogaty i absolutnie samowystarczalny m�czyzna jest naprawd� wstrz��ni�ty do g��bi duszy. I od razu poczu�em si� swobodniej.

��My�la�em, �e skoro widzi pan wie��, to znaczy, �e spotyka� si� pan z funkcyjnymi.

��Z kim?

��Z Lud�mi-nad-lud�mi.

��Nigdy nie m�wili, �e s� z innego �wiata. W og�le nic o sobie nie m�wi�. S�dzi�em, �e na jakim� kontynencie zachowa�a si� enklawa cywilizacji�

��Wie pan nawet, �e kontynent�w jest kilka � powiedzia�em z zadowoleniem. � To mo�e zna pan r�wnie� s�owo �historia�?

��Znam. � Dietrich prychn��, usiad� i nala� sobie herbaty. � Ale tylko s�owo. My nie mamy historii. To tabu� zna pan takie s�owo?

��Owszem.

��Rozprawianie o tym, co by�o kiedy�, jest u nas szczytem nieprzyzwoito�ci.

��Biedna dziewczyna � westchn��em. � Nie wiedzia�em�

��Jaka dziewczyna?

��Z biblioteki, pyta�em j� o histori� waszego �wiata, a ona odes�a�a mnie do pana.

��A., wiem, o kim pan m�wi. � Wyraz jego twarzy by� teraz nieco cieplejszy. � Mia� pan szcz�cie, Diana jest tak samo stukni�ta, jak ja. Ona te� chcia�aby wiedzie�, co by�o przed zag�ad� naszego �wiata.

��Ale przecie� s� u was ludzie, kt�rzy odwiedzaj� kontynent� szukaj� tam r�nych rzeczy.

��S� dw�ch czy trzech zdeterminowanych kapitan�w. Ale ich interesuje wy��cznie zysk, a panu pewnie chodzi o co� wi�cej.

��Tak.

��I m�g�by mi pan o czym� opowiedzie�? � W g�osie Dietricha zabrzmia�a pro�ba.

��M�g�bym. C� istnieje wiele �wiat�w podobnych do Ziemi. Tak w�a�ciwie to wszystkie one s� Ziemi�, tylko r�n�.

��Tak� � Dietrich patrzy� na mnie z nabo�n� czci�.

��Te �wiaty� s� jako� rozdzielone w przestrzeni i my�l�, �e nie tyko w przestrzeni, ale i w czasie. Na niekt�rych mieszkaj� ludzie, na innych nie ma cywilizacji.

��To prawdopodobna teoria � powiedzia� Dietrich. � Nie raz o tym my�la�em.

��Niestety, to nie tylko teoria. By�em w kilku takich �wiatach, sam jestem z innego �wiata. Wydaje mi si� nawet, �e m�j �wiat to wasza przesz�o��.

��Chwileczk�! � Dietrich uni�s� r�k�. � Ale przecie� to bzdura! Czyta�em r�ne ksi��ki przygodowe, w kt�rych bohaterowie podr�uj� w czasie. Interesuj�cy pomys�. Ale nawet w nich autorzy przyznawali, �e to niemo�liwe. Takie podr�e doprowadzi�yby do paradoks�w! Je�li faktycznie przybywa pan z naszej przesz�o�ci, to wracaj�c do siebie, zmieni pan swoj� tera�niejszo��, a co za tym idzie, nasz� przysz�o��. Nasza przysz�o�� si� nie wydarzy i pan nie zdo�a w niej by�.

��A je�li czas si� rozga��zia? � zapyta�em. � Je�li ka�da podr� tworzy now� ga��� przysz�o�ci? We�� niech pan we�mie dla u�atwienia�

��Dla u�atwienia przejd�my na �ty�.

��Dobrze. Wyobra�my sobie, �e zobaczy�em wasz� przysz�o��, wr�ci�em do siebie i nasza przysz�o�� sta�a si� inna. A wasza pozosta�a.

��Nadal uwa�am, �e doprowadzi to do paradoks�w. � Dietrich si� skrzywi�. � Nie, nie jestem got�w si� z tym zgodzi�. Jeste� pewien, �e przybywasz z naszej przesz�o�ci?

��W ka�dym razie ze �wiata, kt�ry jest bardzo podobny do waszego � podda�em si�. � Nie, nie jestem tego pewien, w�a�ciwie to dopiero pr�buj� si� w tym wszystkim rozezna�. Dla u�atwienia uznajmy, �e wszystkie �wiaty znajduj� si� na r�nym etapie rozwoju. W jednych historia przebiega�a tak, w innych inaczej, tu wolniej, tam szybciej. Czy zgadzasz si� z tak� wersj�?

��Zgadzam � przyzna� Dietrich. � A wi�c, Ludzie-nad-lud�mi�

��Zwykle nazywa si� ich funkcyjnymi. � Westchn��em. � Pod wieloma wzgl�dami s� podobni do ludzi, ale ka�dy z nich ma jak�� specjalizacj�, zaw�d, kt�ry opanowa� do perfekcji, na poziomie niedost�pnym zwyk�ym ludziom. Ale wstrzymaj si� z zazdroszczeniem im. Wi�kszo�� funkcyjnych jest ograniczona. Po pierwsze, nie potrafi� robi� nic poza swoim zawodem, a po drugie, s� przykuci � w przeno�ni oczywi�cie � do pomieszczenia, w kt�rym �yj� i pracuj�. Na przyk�ad fryzjer do zak�adu fryzjerskiego, lekarz do szpitala�

��Piekarz do piekarni. Owszem, brzmi nieprzyjemnie.

��By�em jednym z takich funkcyjnych. Ale moja praca by�a szczeg�lna i chyba ciekawsza. By�em celnikiem i w moim domu znajdowa�y si� wrota do innych �wiat�w.

��Super. � Dietrich popatrzy� na mnie z szacunkiem. � A� a po co to wszystko?

��Poczekaj, do tego zaraz dojdziemy. Nad zwyk�ymi funkcyjnymi stoj� zwierzchnicy.

��No tak, jak tu bez zwierzchnik�w! � prychn�� Dietrich. Postanowi�em nie zwraca� uwagi na jego komentarze, najwyra�niej w ten spos�b radzi� sobie ze zdenerwowaniem.

��Po pierwsze, s� policjanci. Ale oni te� s� �przywi�zani� do swojego posterunku. Po drugie, akuszerzy. Nie, nie odbieraj� porod�w, lecz przemieniaj� tego czy innego cz�owieka w funkcyjnego. Gdy cz�owiek staje si� funkcyjnym, to jednocze�nie jakby wypada ze zwyk�ego �ycia. Zapominaj� o nim przyjaciele, rodzina� nawet zwyk�e w�adze w jego �wiecie zapominaj� o nim na amen.

��Nieprzyjemne.

��Bardzo. S�uchaj dalej. W ka�dym �wiecie jest r�wnie� kurator. Kieruje akuszerami i policjantami, wydaje polecenia, kogo w jakiego funkcyjnego nale�y przemieni�. Ma ogromn� w�adz� i mo�liwo�ci, ale nawet on nie jest wolny. Kurator otrzymuje rozkazy ze �wiata, kt�ry nazywa si� Arkan, to chyba najbardziej rozwini�ty �wiat. Z tego, co zrozumia�em, funkcyjni s� tam pe�noprawn� cz�ci� spo�ecze�stwa, cz�ci� ich cywilizacji.

��Ale to jeszcze nie koniec?

��Nie. Mam podstawy, by s�dzi�, �e pierwsi funkcyjni przybyli w�a�nie z waszego �wiata. Gdy przesta� nadawa� si� do �ycia� wi�kszo�� wyemigrowa�a do Arkanu. Odkryli umiej�tno�� podr�owania w czasie i przestrzeni i odeszli do Arkanu. Ale nie tylko zaj�li tamten �wiat i zacz�li go przerabia� pod swoim k�tem, zacz�li r�wnie� ingerowa� w sprawy innych �wiat�w, ukierunkowuj�c ich rozw�j w odpowiedni� stron�. Arkan to ich baza, wasz �wiat to ich ojczyzna. Oni� si� nie ceregiel�. Bez problemu zabijaj�, a jeszcze �atwiej zmieniaj� ludzkie losy. Zwykli funkcyjni, nawet akuszerzy czy kuratorzy, to tylko ich s�udzy, mo�na nawet powiedzie�, niewolnicy. My�l�, �e nie na darmo po dzi� dzie� utrzymali w jednym ze �wiat�w ustr�j niewolniczy. To ich ciekawi.

��Co?

��Stosunki mi�dzy niewolnikami i panami.

��My nie jeste�my niewolnikami � powiedzia� powa�nie Dietrich.

��Niewolnicy s� niemi. � U�miechn��em si�. � Nie, nie jeste�cie. Mo�e w stosunku do waszego �wiata czuj� pewien sentyment? Zreszt�, wy tak�e stanowicie intryguj�cy eksperyment. Ca�a planeta jest niezamieszkana, stanowi zagro�enie dla �ycia, tylko na jednej bezimiennej wyspie �yje sobie spokojne, patriarchalne, zadowolone ze swojego prostego istnienia spo�ecze�stwo�

��Czasem my�l�, �e to Kreta.

��Co?

��Szuka�em w starych ksi�gach, jak mo�e nazywa� si� nasza wyspa. Pocz�tkowo my�la�em, �e to Formoza, a potem doszed�em do wniosku, �e chyba jednak Kreta. Nie wiem. My nazywamy j� po prostu Wyspa.

Pomy�la�em, �e jest w tym jaka� ironia i symbolika. Wyspa na Morzu �r�dziemnym, niegdy� kolebka ludzkiej cywilizacji, sta�a si� jej �o�em �mierci.

��Ciekawe � powiedzia�em � cho� tak w�a�ciwie nieistotne. Mo�e to by� Grenlandia, Formoza, Madagaskar, a nawet Kreta.

��Istotne jest to, �e funkcyjni faktycznie pochodz� z naszego �wiata. I �e u nas� � odwr�ci� si� w stron� wie�y � stoi w�a�nie to.

��Tak.

Dietrich zastanowi� si� i zapyta�:

��Wi�c jeste� by�ym funkcyjnym?

��Tak, celnikiem.

��A jakie by�y twoje stosunki z innymi funkcyjnymi?

��Jakie? � Wzruszy�em ramionami. � Niekt�rych zabija�em.

Dietrich wzdrygn�� si� i odsun��.

��Przed innymi uciekam, bo oni chc� zabi� mnie. Jak widzisz, jestem go�ciem interesuj�cym, lecz niebezpiecznym.

��Ty� � Dietrich zawaha� si�. � Co� umiesz? Co� takiego, czego nie potrafi zwyk�y cz�owiek?

��Tak. Czasem� czasem udaje mi si� otworzy� przej�cie mi�dzy �wiatami. M�j przyjaciel, kurator naszego �wiata, uwa�a, �e dosz�o do jakiego� zak��cenia. By� taki moment, �e walczyli�my, ale moje zdolno�ci z jakiego� powodu nie znikn�y i uda�o mi si� stawi� op�r. I teraz obaj jeste�my troch� niepe�nowarto�ciowi. By� mo�e, kt�ry� z nas zostanie kuratorem Ziemi, a ten drugi zginie. To jeden wariant.

��A drugi?

��Je�li zdo�amy uwolni� nasz �wiat od funkcyjnych z Arkanu, je�li przekonamy albo zmusimy ich do tego, �eby zostawili nas w spokoju, to mo�e obaj prze�yjemy. I mo�e zdo�amy wykorzystywa� nasze umiej�tno�ci w naszych w�asnych interesach.

��Interesuj�ce � powiedzia� w zadumie Dietrich. � Och, przepraszam� dla mnie to kwestia abstrakcyjna.

��Nic nie szkodzi.

Zapanowa�a cisza.

��I co chcesz teraz zrobi�? � spyta� Dietrich. � Masz jaki� plan, skoro przyszed�e� do nas?

��Plan pojawi� si�, gdy zobaczy�em tego kolosa na g�rze.

��Kolosa? A, rozumiem.

��Chc� si� tam dosta�.

��I?

��Nie wiem. � Roz�o�y�em r�ce. � Nie wiem, co b�dzie. Przecie� nie wiem nawet, co to takiego. By� mo�e to jakie� unikatowe ustrojstwo, kt�re pozwala funkcyjnym podr�owa� mi�dzy �wiatami i w og�le czyni� cuda. I je�li si� je zniszczy�

��To utkniesz w naszym �wiecie.

O tym nie pomy�la�em. Dietrich m�wi� bardzo powa�nie, a ja wyobrazi�em sobie siebie uwi�zionego na tej wyspie. Na zawsze.

No prosz�, wychodzi na to, �e jestem got�w umrze�, pcham si� na ro�en, a jednocze�nie boj� si� tu zosta�.

��Wtedy poprosz� ci� o protekcj� � powiedzia�em w ko�cu. � Do pracy w miejscowej bibliotece. B�d� si� zajmowa� dzia�em historycznym.

��Dobra fucha � przyzna� Dietrich. � Niewiele pracy.

Obaj si� u�miechn�li�my.

��By� mo�e ta rzecz w og�le nie ma �adnego znaczenia � powiedzia�em. � To mo�e by� pomnik, muzeum czy sanatorium. Mo�e w og�le nie da si� wej�� do �rodka? Ale chcia�bym spr�bowa� i potrzebuj� pomocy.

��Pr�cz mnie, nikt ci nie pomo�e � odpar� Dietrich.

��Naprawd�? A wasze w�adze?

��Imperatorowa cieszy si� ogromnym szacunkiem spo�ecze�stwa � powiedzia� Dietrich, starannie dobieraj�c s�owa. � Ale jej w�adza tak naprawd� jest niezbyt du�a. My� jakby to powiedzie� nie potrzebujemy, �eby nami kierowano. S� policjanci, ale nie ma takiej armii jak za dawnych czas�w. A stosunek do Ludzi-nad-lud�mi jest raczej pozytywny. Szanujemy ich. Szanujemy, obawiamy si� i odczuwamy nabo�ny l�k. Zjawiaj� si� rzadko, nikogo nie krzywdz�, kupuj� od r�nych awanturnik�w przedmioty z kontynent�w, ucz� si� nimi pos�ugiwa�, lecz�. Kiedy�, gdy u nas� no, to nie by�a wojna, bo u nas nie ma wojen, ale dosz�o do konfliktu pomi�dzy dwiema wsiami, z powodu ziemi. Ziemi jest tu niewiele, �rodek wyspy zajmuj� g�ry.

��Tak, by�em tam � powiedzia�em ponuro.

��Ludzie-nad-lud�mi przerwali ten sp�r. Oczywi�cie nie si��. Przyznali dzia�k� trzeciej wsi i wszyscy byli zadowoleni.

��Wi�c jednak rz�dz�?

��Raczej nadzoruj� i za to si� ich szanuje. Istnieje si�a, kt�ra w razie potrzeby zaprowadzi porz�dek; wszyscy o tym wiedz� i wszyscy s� zadowoleni.

��A ty?

��A ja nie lubi� tego czego� nad moj� g�ow� � odrzek� ponuro Dietrich. � Nie lubi� i ju�. Jeste� g�odny?

��Tak.

��Chod�my do domu. Zadysponuj�, �eby przygotowali ci pok�j i nakryli do kolacji.

��W�a�ciwie wynaj��em ju� pok�j w hotelu� � zacz��em, ale Dietrich popatrzy� na mnie tak wymownie, �e przesta�em si� waha�. � Bardzo dzi�kuj� za zaproszenie. Ale bierz pod uwag�, �e jestem niebezpiecznym go�ciem. Ci dobrzy Ludzie-nad-lud�mi mog� si� tu po mnie pojawi�.

��Niech spr�buj� � powiedzia� Dietrich, cho� bez wi�kszego przekonania. � Niech tylko spr�buj�. To by�by skandal.

��Oni nie boj� si� skandal�w.

��Chod�my. � Dietrich poklepa� mnie po ramieniu. � Co ma by�, to b�dzie. � Gdy ju� byli�my przy drzwiach, spyta� p�g�osem: � A ty� naprawd� zabija�e� �ywych ludzi?

��Tak. Bardzo szybko stawali si� martwi.

Nie wiem czemu, ale zazwyczaj uwa�amy, �e ci wszyscy ludzie, kt�rzy nam si� podobaj� czy budz� nasz� zazdro��, wszyscyci sportowcy, arty�ci, s�ynni muzycy, biznesmeni � �e oni zawsze s� szcz�liwi. Rzecz jasna, ca�a prasa brukowa usi�uje nam wm�wi� co� wr�cz przeciwnego: ta si� rozwiod�a, tamten zacz�� pi�, ci si� pobili, �w zdradzi�. I my to czytamy � jedni z pogard�, inni z ciekawo�ci�. Czytamy nie dlatego, �e grzeszki i nieszcz�cia s�ynnych ludzi s� tak wielkie, tylko dlatego �e to gazetowe b�oto nas pociesza. Oni s� tacy sami jak my! Oni pij� szampana za tysi�c dolar�w, a my wino chilijskie. Oni jad� do kurortu narciarskiego w Austrii, a my do te�ciowej na dzia�k�. Ich oklaskuj� na stadionach, a nas �ona pochwali�a za wyniesienie �mieci. Ale jakie to wszystko ma znaczenie, skoro dr�czy ich ta sama t�sknota, czuj� ten sam smutek, t� sam� zazdro�� i doznaj� tych samych krzywd.

I nawet nie zauwa�amy, �e to my nakr�camy spr�yn�, kt�ra zmusza ich do picia drogich win, na kt�rych si� nie znaj� � i woleliby piwo � i sk�ania do wszczynania awantur w Courchevel i bijatyk z dziennikarzami. Dlatego z im wi�kszym uporem zanurzamy cz�owieka w jego problemy i wo�amy: �Jeste� takim samym bydl�ciem jak my!�, tym bardziej on pragnie odpowiedzie�: �Nie takim samym, znacznie wi�kszym!�.

Spojrza�em na m�odego, przystojnego, inteligentnego m�czyzn�, kt�rego pewnie szanuje ca�a ludno�� tego ma�ego �wiatka, i zrozumia�em, �e nie jest szcz�liwy. �e w mniejszym stopniu ni� u nas, ale jednak dzia�a tu niewidzialna prasa odpowiedzialno�ci, zazdro�ci i nier�wno�ci. I mo�e to �ut szcz�cia, a mo�e absolutnie jego zas�uga, �e mimo wszystko jest porz�dnym facetem.

��Nie powiedzia�bym, �e jeste� pechowcem.

Dietrich u�miechn�� si� krzywo.

��Przez ca�e �ycie robi� nie to, co bym chcia�. Rodzinna tradycja. Je�li tw�j pradziad rozda� w dniach g�odu wszystkie zapasy i uratowa� miasto, je�li tw�j dziad pierwszy zbudowa� zbiornik wodny, je�li tw�j ojciec przez czterdzie�ci lat by� s�dzi� pokoju, to po tobie r�wnie� spodziewaj� si� � Zawaha� si�.

��Czyn�w bohaterskich? � podsun��em.

��Nie. Gdyby chodzi�o o czyny! Wiesz, jak bardzo chcia�bym p�j�� z tob� do tej wie�y? Ale nie p�jd�. Wszyscy oczekuj� ode mnie pracy. �e b�d� tak samo przedsi�biorczy, szczodry, cierpliwy, tolerancyjny i odkrywczy jak moi przodkowie. �e do szanowanego cz�owieka, Ala Dietricha, mo�e si� zwr�ci� ca�e miasto i ka�dy cz�owiek, je�li zajdzie taka potrzeba. W dodatku musz� si� o�eni� z m�dr�, biedn� i brzydk� dziewczyn�.

Roze�mia�em si�.

��Ciebie to �mieszy, a to jest jakby tradycja � niczym legendy prostytutek o zakochanym �o�nierzu. Tylko tu wszystko jest naprawd� � Dietrichowie zawsze brali sobie m�dre �ony, ale z prostych rodzin. I nie�adne.

��Ta dziewczyna z biblioteki jest �adna � rzuci�em od niechcenia.

Dietrich zaczerwieni� si� i niespodziewanie spyta�:

��Napijesz si� wina?

��Pewnie!

Odkorkowa� butelk�, nala� do kieliszk�w czerwonego wina.

��Jest �adna� i do tego pochodzi z bogatej rodziny, spokrewnionej z dynasti� panuj�c�.

��Za to jest m�dra. Chocia� jeden warunek pozostanie spe�niony.

��G�upi jeste�, cho� z innego �wiata � mrukn�� Dietrich.

Poczu�em si� tak, jakby�my znali si� od lat, i odparowa�em:

��Sam jeste� g�upi. Jeste� na swoim miejscu, zgoda. Twoje wyczyny nie polegaj� na tym, �eby z broni� w r�ku lecie� na jak�� g�r�, zw�aszcza �e tobie Ludzie-nad-lud�mi nie zrobili nic z�ego. Jeste� u siebie, ludzie ci� szanuj�� zas�u�enie. Wi�c r�b to, co nale�y robi�. Hoduj pomara�cze, zbuduj jak�� fabryk�, odkryj co�. Macie tu szerokie pole do popisu! Wyposa� jak�� ekspedycj� � niech gdzie� wyruszy, ale nie na brzeg kontynentu, �eby grabi� ruiny, tylko dalej! Stw�rzcie normalne mapy. Bo mo�e nie jeste�cie sami w tym �wiecie? Je�li nawet wszystkie kontynenty uleg�y zag�adzie, to wysp jest du�o! Przynajmniej dowiesz si� wreszcie, gdzie jeste�cie, na Grenlandii czy w Japonii.

Wydawa�o mi si�, �e Dietrichowi rozb�ys�y oczy. Czy�by to, co w�a�nie zaproponowa�em, nigdy nie przychodzi�o mu do g�owy?

��W otwartym morzu jest niebezpiecznie � powiedzia�. � Jedynie cz�owiek zdeterminowany pop�yn��by nie do brzegu, lecz w nico��.

��U nas byli tacy zdeterminowani, nie uwierz�, �eby u was wymarli! Znajd� kapitana Wan Tao, on jest bardzo zdeterminowany i chyba potrzebuje pieni�dzy. Poza tym ukrad�em mu pi�tna�cie marek � wyzna�em w przyp�ywie szczero�ci. � A z drobniakami to nawet wi�cej.

Dietrich si� u�miechn��.

��Oddam mu. I dowiem si�, jak bardzo jest zdeterminowany.

��I o�e� si� � doda�em. � Nie denerwuj ludzi. Wiesz, do biblioteki r�ni przychodz��

��Tak, maluchy albo stare dziady � burkn�� Dietrich.

��Dzieci mog� dorosn��

��Przesta�, dobra? � obruszy� si� Dietrich. � Zachowujesz si� jak m�j ojciec!

��A co? Skoro przybywam z przesz�o�ci, to w jakim� stopniu jestem twoim przodkiem i mog� komenderowa�.

O dziwo, przez d�u�sz� chwil� Dietrich powa�nie rozwa�a� ten argument. Chyba naprawd� bardzo szanowa� swoich przodk�w.

��Owszem � przyzna� w ko�cu � ale tylko pod warunkiem, �e twoja teoria jest s�uszna. Wi�c nie musisz tutaj� gra� starszego brata. Lepiej opowiedz co� o sobie, no, o swoim �wiecie.

��A co w nim takiego ciekawego? � Wzruszy�em ramionami. � Pracowa�em jako sprzedawca, sprzedawa�em cz�ci komputerowe.

��A co to takiego?

D�ugo wyja�nia�em, czym jest komputer, i powoli da�em si� ponie�� do tego stopnia, �e nawet pokr�tce przedstawi�em wady i zalety Visty w stosunku do XP oraz wyg�osi�em w�asny punkt widzenia na odwieczn� opozycj� Intelu i AMD.

��I ty m�wisz, �e to jest nieciekawe? � spyta� wstrz��ni�ty Dietrich. � I co, faktycznie chcia�e� zosta� sprzedawc� komputer�w?

��Sk�d, co� ty� kto by marzy� o zostaniu sprzedawc�.

��U nas wiele os�b.

��Inna mentalno��. Studiowa�em w instytucie lotnictwa, na wydziale aerokosmicznym. Pewnie, �e to g�upota, dziecinne mrzonki. W dzieci�stwie wszyscy marz�, �eby naje�� si� lod�w, zosta� pilotem albo kosmonaut�.

��A co takiego kosmonauta? O pilotach czyta�em.

Musia�em wyja�ni� mu r�wnie� to.

O dziwo, te wyja�nienia wci�gn�y mnie jeszcze bardziej. Prosz�, w sumie studiowa�em trzy lata i my�la�em, �e ju� wszystko zapomnia�em, a okazuje si�, �e to tkwi w pami�ci. M�wienie o tym sprawia�o mi przyjemno�� i troch� bola�o � jak opowiadanie o ukochanej dziewczynie, z kt�r� niby rozsta�e� si� za obop�ln� zgod�, ale mi�dzy wami pozosta�y niedom�wienia.

��I ty m�wisz, �e wasz �wiat jest nieciekawy?! � zawo�a� Dietrich. � Latali�cie na Ksi�yc i chcieli�cie lecie� na Marsa! Wasz �wiat mo�na oblecie� w ci�gu jednego dnia, a ty m�wisz, �e jest nieciekawy?!

��Wida� to kwestia przyzwyczajenia, dla nas to wszystko jest banalne.

��Ale z was idioci � zawyrokowa� Dietrich. � Komputery, samoloty, rakiety� Ksi�yc.

Pokr�ci� g�ow� i dola� sobie wina. To by�o dobre wino, pewnie z w�asnych winnic, a do tego trzymane w piwnicy w wielkich beczkach.

��Robi si� bardzo p�no � powiedzia� z �alem Dietrich. � Przegada�bym z tob� ca�� noc, ale pewnie rano b�dziesz chcia� i�� do wie�y?

��Tak.

��No to musisz si� wyspa�.

Najwyra�niej mia� �wietnie rozwini�te poczucie odpowiedzialno�ci.

��Dobrze. � Dopi�em wino i wsta�em. � Dzi�kuj� za karabin i w og�le.

��Odprowadz� ci� jutro kawa�ek � powiedzia� Dietrich. I z pasj� zawo�a�: � Gdyby� ty wiedzia�, jak bardzo chcia�bym p�j�� tam z tob�!